cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tenis
Ace
Ace gehiago egiteko lurzoru egokienak, lurzoru azkarrenak izaten dira, hau da, lur gogorrean eta belarrean, lurrezko zelaian, berriz, zailago izan ohi da pilota moteltzen duelako botea ematean.
Criquebeuf-sur-Seine
Criquebeuf-sur-Seine Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Tenis
Ace
Partidu batean inoiz ace gehien egin dituen tenislaria John Isner estatubatuarra da 113-rekin eta bigarrena Nicolas Mahut frantziarra 103-rekin. Estatistika guztiak gainditu zituzten bi jokalari hauek 2010eko ekainaren 22tik 24 arte Wimbledoneko txapelketako lehengo partidan. Partidu hau da orain arteko partidurik luzeena (11 ordu, 6 minutu eta 23 segundu, 183 joko).
Estatistikei begiratuz, sakatzaile onenen artean azaltzen dira Ivo Karlovic eta Giran Ivanisevic kroaziarrak, John Isner estatubatuarra eta Roger Federer suitzarra. Ivo Karlovic-ek du errekorra karrera profesional guztia kontutan edukita (>12.000 ace).
Errestoa
Sakeari erantzuteko ematen den kolpea da errestoa. Kolpe guztien artean garrantzitsuenetako bat da. Sakeari kalitate handiko erresto batez erantzutean, sakearen bitartez lortzen den abantailaren zati handi bat kentzen dio errestok. Azken urteetako tenislari onenen artean Espainiako David Ferrer da. 2018an errestoan puntuen % 50a baino gehiago irabaztea lortu zuen, bataz bestearekiko (% 20-% 30) abantaila handia lortuz.
Criquebeuf-sur-Seine
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 499 etxebizitza zeuden, 470 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 483 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 470 etxebizitza nagusietatik 373 bere jabearen bizilekua ziren, 86 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 26 etxek bi zituzten, 71 etxek hiru zituzten, 128 etxek lau zituzten eta 244 etxek bost zituzten. 361 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 202 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 225 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Tenis
Errebesa
Jokalariaren esku onenaren kontrako aldera datorren pilotari ematen zaion kolpea da. Errebesa bi eskuekin edo esku bakarrarekin jo daiteke. Nahiz eta mekanika naturala duen, kolpe hau kontrolatzea zailenetakoa izan ohi da. Duela hamarkada batzuk esku bakarrez eginiko errebesa zen nagusi tenis profesionalean. Kolpe hau erabiltzen zuten tenislari ospetsu batzuk Boris Becker, Pete Sampras eta Ivan Lendl izan ziren. Gaur egun Roger Federer, Stanislas Wawrinka eta Richard Gasquet-ek erabiltzen dute. Esan bezala, duela hamarkada batzuk esku bakarreko errebesa gehiago erabiltzen zen, gaur egun bi eskuko errebesak indarra hartu du. Kolpe hau erabiltzen duten tenislari batzuk Rafael Nadal, Juan Martin Del Potro eta Novak Djokovic dira eta jada (2020) erretiratutako Andre Agassi eta David Nalbandian.
Criquebeuf-sur-Seine
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 731 ziren, horien artean 572 aktiboak ziren eta 159 inaktiboak ziren. 572 pertsona aktiboetatik 532 lanean zeuden (286 gizon eta 246 emakume) eta 40 langabezian zeuden (13 gizon eta 27 emakume). 159 pertsona inaktiboetatik 74 erretiraturik zeuden, 47 ikasten zeuden eta 38 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Tenis
Globoa
Kolpe hau pilota aurkariaren gainetik pasatzeko erabiltzen da. Normalean aurkaria saretik hurbil dagoenean erabiltzen da zelaiaren hondoko marratik hurbil bote egin dezan. Hala ere, kolpe defentsibo modura ere erabiltzen da.
Bolea
Bolea pilotak lurra ukitu aurretik pilotari ematen zaion kolpea da. Normalki saretik gertu egin ohi da puntu bat bukatu ahal izateko. Bi bolea mota egin daitezke kolpearen sakonera kontutan harturik, motza eta sakona. Bolea motza botea saretik gertu egiten duenean eta bolea sakona, berriz, saretik urrun eta atzeko lerrotik gertu egiten duenean. Bolea egin ahal izateko sarera gerturatzea lortu behar da eta horretarako erabiltzen den kolpea approach-a da. Boleatzaile onenen artean daude Stefan Edberg, John McEnroe, Boris Becker, Patrick Rafter, Pete Sampras, Roger Federer, Pat Cash eta Radek Stepanek.
Dejada
Normalean erraketaren atzeko aldeaz ematen den kolpea da. Kolpe honekin pilotaren indarra gutxitzen da, aurkariaren zelaian bote txikiaz eta saretik ahalik eta hurbilen eror dadin. Mugimendua azken unean egin behar da aurkaria ustekabean harrapatzeko. Normalean aurkaria saretik urrun dagoenean egiten da, pilotara iritsi ahal ez izateko.
Criquebeuf-sur-Seine
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 56 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Tenis
Kontradejada
Kontradejada dejadari aurre egiteko erabiltzen den kolpeetako bat da. Dejada bati beste dejada batez erantzutean kontradejada deritzo. Normalki aurkariaren dejadaren bigarren botea eman baino apur bat lehenago iristen denean egiten da azken errekurtso gisa.
Criquebeuf-sur-Seine
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe, 2 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
Tenis
Passing shot
Passing shot-a indar handiz aurkariaren irismenetik kanpo egin ohi den kolpe bat da. Normalki pistaren atzeko aldetik aurkaria sarera gerturatzen edo jada sarean dagoenean egiten da. Passing shot-aren alternatiba globoa da, aurkariaren gainetik jaurtiz. Kolpe honen helburua aurkari sarean dagoenean edo gerturatzen dagoenean pilotara ez iristea da.
Criquebeuf-sur-Seine
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Tenis
Smash
Smash edo errematea sakearen antzeko mugimendu batekin egiten da. Altu doan pilotari, lurra jo aurretik, besagainez ematen zaion kolpea da, pistara bizkor eta zuzen bidaltzeko. Normalki, saretik gertu edo pista erditik egiten da. Hau, kolpea seguruagoa izateko egiten da. Gainera, azken kolpe bezala asko erabiltzen den kolpea da. Kolpe indartsu batez egiten denez, abiadura handia har dezake pilotak eta aurkariarentzat zaila izan ohi da smash-ari ongi erantzutea.
Criquebeuf-sur-Seine
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Criquebeuf-sur-Seine udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 340 hektarea erabiltzen.
Tenis
Efektuak
Tenisean historian zehar teknikan egon diren aurrerapen eta aldaketa guztien ondorioz, kolpe ezberdinei hainbat efektu gehitu zaizkie. Efektu hauen bitartez norabide eta abiadura ezberdinak lortzeko aukera ematen die tenislariei. Hauek erraketa modu ezberdinetan eutsiz eta pilota hainbat modutan kolpatzean lortzen dira.
Criquebeuf-sur-Seine
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Tenis
Laua
Kolpe laua inongo efekturik ematen ez den kolpea da. Erabiltzeko modu egokiena pilota goitik bera eta sarearen altuera baino handiagoz kolpatzen da.Kolpe laua kolpe mota ezberdinetan erabiltzen da. Horien artean sakea, drive, errebesa eta bolea daude.
Criquebeuf-sur-Seine
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tenis
Liftatua
Kolpe mota honekin aurrerantz birarazten da pilota, botearen angelua eta altuera handiagoak izan daitezen eta aurkariari altuera handiago batean kolpatzea derrigortuz. Aurkariari kolpe erasokor bat egitea galarazten dio edo arriskutsuagoa den kolpe erasokorra egin beharko luke derrigorrez. Pilotari biraketa indar handiena ematen zaionean, top spin deitzen zaio kolpe honi.
Moztua
Pilotari ematen zaion efektu mota da. Pilota atzerantz birarazten lortzen da efektu hau, eta ondorioz altuera eta angelu txikiagoz egiten du honek botea. Honek aurkariak kolpea baxuago egitea behartzen du, honek ekar lezakeen zailtasunarekin. Defentsarako efektu modura erabiltzen da ere, pilotaren abiadura baxuagoa denez, denbora gehiago du tenislariak posizio hobeago batean egokitzeko edo sarera gerturatzeko.
Normalean, tenislariek ez dute kolpe hau bere kolpe arruntena izaten, baina, salbuespen horietako bat Monica Niculescu da. Tenislari errumaniarrak efektu moztua ohikotasunez erabiltzen du bere eskuinkadetan (drive), nahiz eta jokalari gehienek errebesarekin erabiltzen duten.
Grand Slam
Grand Slam-eko txapelketak ospe gehien duten txapelketak dira eta denboraldi batean lau Grand Slam txapelketa jokatzen dira. Horiek Australiako Irekia, Roland Garroseko txapelketa, Wimbledongo txapelketa eta AEBetako Irekia dira. Lau txapelketa hauek Tenisaren Federazio Internazionalak (ITF) antolatzen ditu, Olinpiar Jokoak, Davis Kopa, Federazio Kopa eta Hopman Koparekin batera.
ATP eta WTA ranking-etarako ere garrantzi handiena duten txapelketak dira, banatzen den dirua eta puntuak gehiago direlako. ATP-ko Masters 1000-etan eta WTA Premier tournaments-etan banatzen diren puntuen bikoitza.
Gainera, Grand Slam-etan 128 tenislarik hartzen dute parte eta 2 asteko iraupena izaten dute. Beste txapelketekin alderatuz, tenislari gehiagok hartzen dute parte Grans Slam-etan eta egun gehiago irauten dute. Normalean txapelketek aste 1 irauten dute, Indian Wellseko Mastersa eta Miamiko Mastersa izan ezik, hauek ere 2 asteko txapelketak dira.
Gizonak ATP
2020ko txapelketak
Kategoriak
Teniseko kategoriak, orokorrean, honakoak dira:
10. Amateurra, edo hasiberriak.
8. Amateurra, kirolaren jakintzaren bat duten hasiberriak barne hartzen dituena.
7. Amateurra, jokatzen dakiten baina sakontasuna edo potentzia menderatzen ez duten hasiberrien taldea.
6. Amateurra edo maila aurreratuagoko jokalariak.
4. Amateurra, tarteko maila aurreratuko jokalariak barnebiltzen dituena.
3. Amateurra, maila aurreratuko jokalariak eta teknika erabat menderatzen dutenak.
2. Amateurra, kolpe, sakontasun eta aldaera guztiak menderatzen dituzten maila oso aurreratuko jokalariak.
1. Amateur maila altuena da eta jokalari lehiakorrak dira.
Egungo Top 10 Gizonak ATP
2020ko azaroaren 23ko datuak:
Egungo Top 10 Emakumeak WTA
2020ko azaroaren 23ko datuak
Egungo Top 10 Gizonak ATP
2020ko azaroaren 23ko datuak
1. Historiako partidarik luzeena
Tenisa ez da soilik arintasuna, erreflexuak, erresistentzia fisikoa eta indarra neurtzen dituen kirola. Izpirituaren eta adimenaren arteko borroka ere bada, eta jokalariek dena uzten dute kantxan. Horren frogarik onena orain arteko tenis partidarik luzeena da.
Partida horrek 11 ordu eta 5 minutu iraun zituen, eta John Isner eta Nicolas Mahuten artean jokatu zen. Azkenean, Isnerrek irabazi zuen partida, 6-4, 3-6, 6-7 (7-9), 7-6 (7-3), 70-68.
2. Historiako sakerik azkarrena
Teniseko sakerik azkarrena, gizonezkoen modalitatean izan zen, eta Sam Groth australiarrak egin zuen. Pilotak 263,44 km/h-ko abiadura hartu zuen.
3. Wimbeldon txapelketa eta marrubiak
Urtero 24 tona inguru marrubi kontsumitzen dira Wimbeldongo txapelketan.
4. Tenisa eta apustuak
Izan ere, munduko kasino ospetsuenek kirol honi bakarrik eskainitako atalak eta gaiak dituzte. Honek tenisak gaur egungo testuinguru digitalean duen ospea agerian uzten du.
Garazi Albizua
Garazi Albizua Castelao (Santurtzi, Bizkaia, 1985) bizkaitar idazlea eta komikigilea da.
Ctenomys pundti
Ctenomys pundti Ctenomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Ctenomyidae familian sailkatuta dago.
Lane (Oklahoma)
Lane Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Atoka konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Přeckov
Přeckov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 70 biztanle ditu eta 4,61 kilometro koadroko azalera. Třebíčeko barrutian dago.
Hiroyuki Tsubokawa
Hiroyuki Tsubokawa (坪川 潤之) Japoniako futbolaria da.
Galileo Galilei Planetarioa
Galileo Galilei Planetarioa General Sarmiento Etorbidea eta Belisario Roldanen arteko gurutzalekuan kokatua dago, Parque Tres de Febrero izeneko parkearen barnean, Palermo auzoan, Argentinako hiriburua den Buenos Airesen.
Hiroyuki Tsubokawa
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako AC Nagano Parceiro.
Kadi
Kadia (قاضي‎, qāḍī), mundu musulmanean, islamaren lege sistemaren (xaria) arabera justizia administratzen duen epailea da. Afera erlijiozkoak entzun ohi ditu, hala nola, ondare, legatu jainkozale (waqf), ezkontza eta dibortzioei buruzkoak, baina, teorian, auzi zibil eta penaletan ere ditu eskumenak.
Galileo Galilei Planetarioa
Bere zuzendaria Lucia Sendon de Valery da, geografia irakaslea eta errelatorea erakunde honetan duela 30 urte baino gehiagotik.
Gaur egun, Planetarioa dagoen tokia Palermo Vivo bezala ezagutzen da, Palermo auzo "ez ofizial" bat delarik.
Historia
Buenos Airesek Planetario bat izatearen ideiari buruz 1958an hitzegiten hasi zen Jose Luis Pena zinegotzi sozialista eta Udalerriko Kultura idazkaria zen Aldo Coccaren ekimenez.
Lehen funtzioa 1967ko ekainak 13an egin zen. Lehen ikuskizunean Banfieldeko 1. Komertzio Eskolako eta Hiriburu Federaleko Santa Unión de los Sagrados Corazones Eskolako ikasleek parte hartu zuten. Geografia eta Matematika irakaslea zen Antonio Cornejok gau horretan Buenos Aires, Argentinar Antartika eta Hego Polo gaineko zerua nola egongo zen eta Hegoaldeko Gurutzea izeneko konstelazioa begiratuz nola orientatu erakutsi zien. Publiko orokorrarentzako behin betiko 1968ko apirilak 5ean ireki zen.
Ekipamendua
Eraikinak bost solairu, sei eskailera (bat helikoidala) eta hogei metroko diametroa eta 360 eserleku atzeragarriko gela zirkular bat ditu.
Bere kupula erdiesferikoak 20 metroko diametroa du eta barnealdetik aluminiozko txapen bidez estalia dago, pantaila bezala balio duena. Erdian bere bihotza dago: benetako planetarioa.
Planetario tresna deritzona 5 metroko altuera eta 2,5 tonako pisua duen tresna bat da, ehun proiektore inguru dituena. Armazoi zilindriko bat du Eguzkia, Ilargia eta begi hutsez ikus daitezkeen planetentzat (Merkurio, Artizarra, Marte, Jupiter eta Saturnorentzako proiektore independenteak eta muturretan 8.900 izar proiektatzen dituzten bi esfera dituena.
Kupula horretara zuzendutako laser proiektore eta ekipo sistema batek unibertsoaren osaketari buruzko ikuskizunak eskaintzen dituzte, 8.900 izar finko, konstelazio eta nebulosen proiekzioarekin.
Erdiesfera elkarkonektaturiko altzairuzko 5.300 barrak, aluminio eta zurezko plantxak, beira kurbok eta U formako burdinazko oinarri batek osatutako sare baten gainean muntatua dago, hau da, sei hiruki ekilatero, hauen erpinek barnerantz begira, emaitza bezala zirkulu bat ematen dutelarik.
Homogyna
Homogyna Sesiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Homogyna alluaudi da.
Atenasko Akropolia
Atenasko Akropolia Grezia klasikotik heldu zaigun ondarerik garrantzitsuena da. Atenasen dago, mendixka baten gainean, itsas mailatik 165 metro gorago.
Aro klasikoan eraiki zen, hau da K.a. V. mendean, garaiko Perikles politikari ospetsuaren aginduz eraiki zen pertsiarrek suntsitutako beste txikiago baten gainean. Periklesek hainbesteko bultzada eman zion arteari, V. mendeari Periklesen mendea ere esaten zaio. Fidias artista garrantzitsuaren laguntza izan zuen, bai eta Iktinos eta Kalikrates arkitektoena ere. Akropoliko tenplurik garrantzitsuenak Partenoia (ordena doriarrekoa), Erekteion (ordena jonikoa) eta Atena Nike dira.
Eraiki zenetik hainbat kalte jasan ditu. Partenoia, adibidez, XV. mendea arte ia ukitu gabe zegoen, baina XVII. mendean gertatu zen Veneziaren eta Otomandar Inperioaren arteko gerren ondorioz zati handi bat suntsitu zen.
Londresko British Museumean tenpluari itzuli osoa ematen zion Fidiasen frisoa dago, baita ere bi frontoietako irudi eta eskultura ia guztiak.
Historia
Akropolia eraiki zenez geroztik, Akropoliko monumentuek hainbat kalte izan dituzte, faktore naturalek zein gizakiaren esku-hartzeak eraginda.
Kristautasuna ezarri ondoren, eta bereziki VI. mendean, tenpluak eliza kristau bihurtu ziren. Partenoia Andre Mariari eskaini zitzaion, eta ondoren, Panagia Athiniotissa (Atenasko Andre Maria) deitzera igaro zen, eta hiriko katedraltzat erabili zuten XI. mendean. Erekteiona Salbatzaileari eskaini zitzaion. Atena Nikeren tenplua kapera bihurtu zuten, eta Propylaia apezpiku-egoitza, eta Akropolia Erdi Aroko hiriaren gotorleku bihurtu zen.
Frankoen okupazioaren pean (1204-1456), Propylaiatarrak agintari frankoen egoitza bihurtu ziren, eta Otomandar Inperioaren aldian (1456-1833) turkiar garnizioaren egoitza. F. Morozini buru zuten veneziarrek Akropolia setiatu zuten 1687an, eta irailaren 26an Partenoia, Veneziaren eta Otomandar Inperioaren arteko gerren ondorioz zati handi bat suntsitu zen, sutautsa eta bestelako armak bertan gordetzen baitziren. Ondoren, munizioen biltegitzat erabili zuten.
Lord Elginek kalte larri gehiago eragin zituen 1801-1802an Partenoiaren, Atenea Nikeren tenpluaren eta Erekteionen apainketa eskultorikoa arpilatu zuenean. Azkenean, Akropolia greziarrei eman zitzaien 1822an, Greziaren Independentzia Gerran.
Udo Jürgens
Udo Jürgens (Udo Jürgen Bockelmann izenez jaioa, Klagenfurt, Austriako Estatu Federala, 1934ko irailaren 30a - Münsterlingen, Suitza, 2014ko abenduaren 21a) kantari austriar bat izan zen.
Biografia
Alemanezko kantagintzan Bigarren Mundu Gerraren ondoren izandako kantaririk ezagunenetako bat izan zen. Mila kantu inguru egin zituen, eta horietako batzuek arrakasta ikaragarria izan zuten.
Tessé-Froulay
Tessé-Froulay Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Tessé-Froulay udalerrian erroldatutako biztanleak 375 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 37 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 58 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 45 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 242 ziren, horien artean 176 aktiboak ziren eta 66 inaktiboak ziren. 176 pertsona aktiboetatik 171 lanean zeuden (92 gizon eta 79 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 66 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tessé-Froulay udalerrian 150 unitate fiskal zeuden, 375 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.845 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 garraio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Tessé-Froulay udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kaloula aureata
Kaloula aureata Kaloula generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Jayat
Jayat Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Conopyga
Conopyga Sesiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Conopyga metallescens da.
Mohedas de Granadilla
Mohedas de Granadilla (extremadureraz Las Muedas) Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 125 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 1.000 biztanle zituen 59 km²-ko azaleran.
Saint-Nicolas (Italia)
Saint-Nicolas Italiako udalerri bat da. Aostako Haranean kokatuta dago. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Saint-Nicolask honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sălătrucu
Sălătrucu Errumaniako udalerri bat da, Argeș konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bar-sur-Aubeko barrutia
Bar-sur-Aubeko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 30.396 biztanle ditu 1.193 kilometro koadrotan. Guztira 104 udalerri ditu. Bere hiriburua Bar-sur-Aube da.
Sălătrucu
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Ryoji Fujimori
Ryoji Fujimori (藤森 亮志) Japoniako futbolaria da.
Juan Garizurieta
Juan Garizurieta Gorroño (Erandio, - Getxo, ) bizkaitar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena.
Ryoji Fujimori
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako AC Nagano Parceiro.
Guijo de Granadilla
Guijo de Granadilla (extremadureraz El Guiju) Cáceresko probintziako udalerria da. Cácerestik 120 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 632 biztanle zituen 75,03 km²-ko azaleran.
Burgue
Burgue (okzitaniera beste tokiko hizkuntzan Vergüei) Burgue-Erreiti udalerriko herriburua da, Nafarroa Behereko Agaramont eskualdean. 1973 arte aparteko udalerria osatu zuen.
Herritarrei "burguetar" deitzen zaie. Donibane Garazi herrialdeburura 48 km daude.
Kokapena
Nafarroa Behereko iparraldean dago. Biduze ibaiak berarekin udalerria osatzen duen Erreititik bereizten du, baita Amikuzeko Sarrikotatik ere; iparralderantz "Burgueko zubia" delakoa pasatuta Erangoko lurrak hasten dira, betiere Agaramont eskualdean; udalerrien arteko muga Xuhukoa (okzitanieraz Lauhirassa) errekak markatzen du. Ekialderantz Lauhira (frantsesez Lauhire) baso zabalak Bearnoko Bastidaxarreko lurrekin alde batetik banandu eta bestetik lotu (historiko eta kulturalki harreman estuak izan dituztelako) egiten du. Hegoaldean, aldiz, Amikuzeko Bizkai eta Ilharre daude; denbora luzez hauxe izan da hizkuntza-muga, Burgue gehienbat gaskoieradun eta Amikuze euskaldunaren artekoa.
Orografia
Altuera apaleko lurrak dira: tontorrik garaiena 166 mkoa da, herritik hego-ekialdera eta Lauhirakoa iragartzen duen Galingo basoaren ateetan. Baxuena Biduzeren ertzean, Sarrikotarekin mugan.
Demografia eta biztanleria
Oharra: 2005eko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da. 1975ekoa Burgue-Erango-Erreitiri dagokio eta hortik aurrerakoak Burgue-Erreitiri.
Errepideak
D 321 errepideak herria hegoaldearekin, Amikuzerekin, lotzen du; D 256k iparralderantz jotzen du, Erango eta eskualde nahiz Kantonamendu buru den Bidaxunerantz.
Historia
Erdi Aroan Agaramonteko dukearen menpeko baroierria izan zen.
Udalerri-aldaketak
1973 arte udalerri propioa izan zuen. Urte horretan beste bi auzo-herrirekin Burgue-Erango-Erreiti izenekoa osatu zuen. Honek, ordea, ez zuen luze iraun eta 1977an Erango bereizi eta gainontzeko biek egungo Burgue-Erreiti eratu zuten.
Kasu guztietan Burgue izan da udalburua.
Kultura
Herriko jaia abuztuaren 15ean izaten da.
Předboj
Předboj Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.007 biztanle ditu eta 4,06 kilometro koadroko azalera. Praga-Ekialdeko barrutian dago.
Simon
Simon mundu osoan zehar oso ezaguna den izena da. Hebreeratik dator eta "[Jaungoikoaren hitza] entzuten du" esan nahi du. Euskaraz batzuetan Ximun izena ere erabiltzen da. Gainera abizen bat ere izan daiteke.
Předboj
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1777 urtean egin zen.
Felt (Oklahoma)
Felt Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cimarron konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Prosopeia personata
Prosopeia personata Prosopeia generoko animalia da. Hegaztien barruko Psittacidae familian sailkatua dago.
Eumops bonariensis
Eumops bonariensis Eumops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae azpifamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago
Tibeteko historia
Tibeteko historia Tibeteko goi-lautada populatu izan duten giza taldeek eta bertan izandako gertakariek osatzen duten historia da. Historiaurretik populatua egon bada ere testu idatzi zaharrenak VI. mendekoak dira, Budismoa sartu zen garaikoak hain zuzen ere. Lehenengo enperadoreak Yarlung dinastiakoak izan ziren. XVII. mendetik aurrera Gelug eskola budistako Dalai Lamak izan dira Tibeteko agintari nagusiak.
VII. eta IX. mendeen artean Inperio indartsua eratu zen Tibeten. Dena dela historiako zati handienean Inperio handien menpe egon da (Mongolen Inperioa eta Txinako Inperioa) eta tarteka de facto independentzia aldiak ere izan ditu. Gaur egun Txinako Errepublikaren barnean dagoen Tibeteko eskualde autonomoa osatzen du, baina Tibeteko gobernuburua den 14. Dalai Lama 1959. urtetik erbestean bizi da, India iparraldean hain zuzen ere.
Kokapen geografikoa
Tibet garaiera handiko lautada zabal bat da eta bi zibilizazio handiren artean kokaturik dago, alde batetik Txina eta bestetik India.
Ekialdean dituen mendilerro garaiek bereizten dute Txinarengandik eta hegoaldeko Himalaia mendikateak aldiz Nepal eta Indiarengandik. Mendebaldean Karakorum mendikatea kokatzen da, hau ere munduko garaienetakoa.
Eremuaren azalera 2.500.000 km2-koa da, 2.500 km luzeran eta 1.000 km zabalera hartzen ditu. Lurraldea lehorra da, Himalaiak eragiten duen Foehn efektuaren erruz, eta basamortu hotzetako klima du. Itsas-mailatik batezbeste 3.000 metrotako garaiera dauka eta horregatik "munduaren sabaia" ezizenaz ezagutzen da. Izotzezko eremu zabalak ditu, permafrosta ere bai, eta Lurreko poloetatik aparte ur gezaren kopuru handienak dituen eskualdea da, horregatik "hirugarren poloa" eta "elurren lurraldea" ezizenak ere jasotzen ditu.
Denison (Texas)
Denison Texasko hiri bat da. Grayson konderrian kokatua dago. 2010ean 22,682 biztanle zituen, 59.56 kilometro koadrotan banatuta.
Tibeteko historia
Historiaurrea
Gizaki modernoak duela 20.000 urte inguru kolonizatu zuen ingurunea. K.a. 3.000 urten Txina iparraldetik Neolitoko gizakiak iritsi ziren eta aurreko populazioak ordezkatu zituztela uste bazen ere DNA mitokondrialarekin egindako ikerketek erakutsi dute Paleolitoko biztanleen eta gaur egungo Tibetarren artean dezenteko jarraikortasuna agertzen dela.
Tibet hego-ekialdean hainbat arkeologia eremu aurkitu dira, Nyingchi, Medog eta Qamdo konderrietan esate baterako. Arkeologoek zeramikazko ontziak eta harrizko tresnak (harrizko aizkorak, zizelak, labanak, ardatzak, diskoak eta gezi puntak besteak beste) aurkitu dituzte indusketatan. Monumentu megalitiko ugari aurkitzen dira Tibeteko lautadan eta baita Burdin Aroko gotorlekuak eta ehorzketa multzoak ere.
Lehenengo erresumak
K.a. 500 urtean Zhangzhung erresuma eratu zen Guge eskualdean eta Bon erlijioa sortu zuten bertan. Xamanismoan eta animismoan oinarrituriko erlijioa da hau eta oraindik ere jarraitzaileak baditu. Zhangzhung erresumako hiriburua Kyunglung zen eta gaur egungo Tibeten mendebaldeko mugatik oso gertu zegoen. Sutlej ibaiaren iparraldeko muinoetan leize sistema zabala aurkitu da, Moincêr meategi hiritik 30 kilometrotara. Leize horietan Zhangzhung garaiko aztarna ugari aurkitu dira.
Pringy (Savoia Garaia)
Pringy Frantziako udalerria da, Savoia Garaia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Tibeteko historia
Lehenengo erresumak
K.a. I. mendean Yarlung haranean beste erresuma bat eratu zen. Yarlung dinastia Tibeteko enperadoreen lehenengo dinastia izan zen eta 42 erregeren izenak ezagutzen dira. Nyatri Tsenpo izan zen dinastiaren sortzailea eta kondairak dioenez K.a. 127. urtean jaio zen. Yungbulakang jauregia eraiki zuen, hori izan zen Tibetar enperadoreen aurreneko egoitza. Gaur egungo Lhasa hiriburutik 192 km hego-ekialdera aurkitzen da. Yarlung dinastiako 8. erregeak, Drigum Tsenpok, Zhangzhung erresumaren eragina murriztu nahian bere lurretatik Bon erlijioko xaman guztiak kanporatu zituen baina ondoren Drigum Tsenpo erail zuten eta Zhangzhung erresumako xamanek Yarlung haranean eragin handia izaten jarraitu zuten. Idatzizko agiririk ez dago apenas eta adituen ustetan Yarlung dinastiako aurrenengo 26 erregeak alegiazkoak izan litezke. Zerrendako 27. eta 32. erregeen artekoak historikoak direla uste da, haien idatzizko ebidentziarik ez dagoen arren. 33. erregetik aurrerako guztiak ongi dokumentaturik daude.
Txinatarren kronikek aipatzen dute mendebaldeko mugetan tibetar leinuen erasoak jasan zituztela, esate baterako 108. urtean edota 168-169 urteetan. Txinatarrek Fu izeneko estatu bat ere aipatzen dute.
Pringy (Savoia Garaia)
Biztanleria
2007an Pringy udalerrian erroldatutako biztanleak 3.343 ziren. Familiak 1.292 ziren, horien artean 253 pertsona bakarrekoak ziren (113 bakarrik bizi ziren gizonak eta 140 bakarrik bizi ziren emakumeak), 432 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 498 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 109 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Tibeteko historia
Tibetar Inperioa (618-842)
Yarlung erregeak mendez mende haien lurraldea handituz joan ziren eta VI. mendearen hasierarako leinu tibetar gehienak kontrolpean zituzten. Namri Songtsen (570?–618?) erregeak (Yarlung dinastiako 32.ak) Lhasa inguruaren kontrola lortu zuen eta Tibetar Inperioa sortu zuen. 608 eta 609an enbaxadoreak bidali zituen Txinara eta ordutik aurrera txinatarrek aintzakotzat hartu zuten. Haiek Tubo (吐蕃) izena eman zioten.
Pringy (Savoia Garaia)
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Tibeteko historia
Tibetar Inperioa (618-842)
Tibetar Inperioak hiru enperadore handi izan zituen, Dharma erregeak ("erlijio erregeak") izenez ezagutzen direnak; Songtsen Gampo, Trisong Detsen eta Ralpacan.
Pringy (Savoia Garaia)
Etxebizitza
2007an 1.403 etxebizitza zeuden, 1.311 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 77 hutsik zeuden. 919 etxeak ziren eta 475 apartamentuak ziren. 1.311 etxebizitza nagusietatik 1.006 bere jabearen bizilekua ziren, 272 alokairuan okupaturik zeuden eta 32 doan lagata zeuden; 29 etxek gela bat zuten, 116 etxek bi zituzten, 201 etxek hiru zituzten, 324 etxek lau zituzten eta 641 etxek bost zituzten. 1.193 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 488 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 762 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Tibeteko historia
Zatiketa eta pizkunde kulturala (IX-XII. mendeak)
Tradizio tibetarraren arabera Ralpacan bi Bon erlijiozale ministrok erail zuten eta haren Langdama anaia antibudista ezarri zuten tronuan. Egoera nahasia aprobetxatuz eskualdeetako gerra jauntxoak Inperioaren aurrean matxinatu egin ziren eta 842an Langdama erailtzean Inperioa amaitu zen. Yarlung dinastiako azken enperadorea izan zen, 42.a. Langdamak bi ondorengo zituen tronua eskuratzeko, Yumtän eta Ösung, eta bien artean Gerra Zibila sortu zen. Yumtänen jarraitzaileek Ü-Tsang eskualdea kontrolatzen zuten (Tibet erdialdean) eta Ösungen jarraitzaileek Ngari, mendebaldeko eskualdea. Gerra Zibilak alde biak ahuldu zituen eta lurraldea hamar erlijio erregimenetan zatikatu zen. Hurrengo lau mendetan ez zen Tibet guztia kontrolatuko zuen autoritate zentral bat izan eta erreinuen artean Guge and Maryul (Ladakh) nagusituz joan ziren.
Minetto (New York)
Minetto Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Oswego konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pringy (Savoia Garaia)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.237 ziren, horien artean 1.724 aktiboak ziren eta 513 inaktiboak ziren. 1.724 pertsona aktiboetatik 1.650 lanean zeuden (858 gizon eta 792 emakume) eta 75 langabezian zeuden (27 gizon eta 48 emakume). 513 pertsona inaktiboetatik 196 erretiraturik zeuden, 200 ikasten zeuden eta 117 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Tibeteko historia
Zatiketa eta pizkunde kulturala (IX-XII. mendeak)
Budismoak ere atzerakada nabarmena izan zuen eta Amdo eta Kham erreinuetan baino ez zuen biziraun. Erresuma hauetan tibetar jatorriko biztanleak gutxiengoa ziren. X. mendean tibetarrek erresuma biak berreskuratu zituzten eta X. eta XI. mendeetan budismoak ere pizkunde aro bat izan zuen Tibeten. Pizkunde hau hasiera batean Tibeteko ekialdeko eta mendebaldeko muturretan sortu zen. Rinchen Zangpo (958–1055) itzultzaileak ekialdean tenplu eta monasterioak eraiki zituen eta Atiśa (982-1054) indiarra (gaur egungo Bangladeshen jaioa) 1042an mendebaldeko errege tibetar batek eraman zuen Budismoaren eskola bat sor zezan.
Pringy (Savoia Garaia)
Diru sarrerak
2009an Pringy udalerrian 1.320 unitate fiskal zeuden, 3.486 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.575 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 344 komertzioetatik, 4 janari enpresak ziren, 8 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 27 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 47 eraikuntza enpresak ziren, 88 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 18 garraio enpresak ziren, 17 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 15 finantziazio enpresak ziren, 22 higiezinen enpresak ziren, 38 zerbitzu enpresak ziren, 38 administrazio publikoko enpresak ziren eta 13 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Tibeteko historia
Mongolen Inperioaren barnean (1240-1354)
XIII. mendearen hasieran izan zuten aurreneko kontaktua mongolek eta tibetarrek. Genghis Khanek Tsang-pa Dung-khur misiolaria jaso zuen Tangut inguruan. Mongolak Txinako mugetara hurbilduz zihoazen.
Pringy (Savoia Garaia)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 70 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 8 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 5 igeltseroak, 5 margolariak, 9 zurginak, 5 iturginak, 12 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 4 ile apaindegiak, 8 jatetxeak, 6 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 20 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 4 okindegiak, 1 harategi zen, 2 liburu dendak, 3 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 4 altzari dendak, 2 kirol-dendak eta 1 lurrin-denda zen.
Tibeteko historia
Mongolen Inperioaren barnean (1240-1354)
1240. urtean mongolek Tibet inbaditu zuten. Doorda Darkhan generalak gidaturiko 30.000 soldadutako armada txikiak egin zuen kanpaina hura. Aditu batzuen ustetan Sakya Paṇḍita lamak gonbidatu zituen mongolak bere erresumara eta Tibet erdialdeko monasteriotako monjeak konbentzitu zituen mongolak har zitzaten. Mongolek errendizio keinutzat hartu zuten monasterioetan onartuak izana. Beste aditu batzuen esanetan Mongolen Inperioa zabaltzen ari zen hegoalderantz eta mendebalderantz eta tibetarren tributua ordaintzeari uko egin ziotelako konkistatu zuten lurraldea.
Pringy (Savoia Garaia)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Pringy udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 392 hektarea erabiltzen.
Tibeteko historia
Mongolen Inperioaren barnean (1240-1354)
1241ean ordea tropak Mongoliara itzuli ziren Ogedei Khana hil baitzen eta ondorengoa hautatzeko Kurultaia egitera. 1244an itzuli ziren. Sakya Paṇḍita tibetarren ordezkaritzat hartu eta Tibet errenditu arazi zioten, bestela guztia inbaditu eta arpilatuko zutela mehatxatuz. Ekialdeko Amdo eta Kham eskualdeak konkistatu zituzten eta Sakya Paṇḍita bera Tibeteko erregeorde izendatu zuten 1249an. Horrela Tibet Mongolen Inperioaren barnean sartu zen. Erlijioaren eta politikaren gaineko kontrola mantendu zuten tibetarrek, eta mongoliarren esku egitura, administrazioa eta jarduera militarrak gelditu ziren.
1251. urtean Sakya Pandita hil egin zen eta Drogön Chögyal Phagpak hartu zuen haren lekua. Phagpa Kublai Khan mongoliarraren erlijio irakaslea izana zen eta Kublai Txinako enperadore bihurtu zenean Chögyal Phagpak gainerako mongolen klanen aurrean botere handia eskuratu zuen Sakya dinastia gailentzea lortuz. Kublai Khanek ere Yuan dinastia abiatu zuen Txinan eta hare barnean sartu zuen Tibet. XIV. mendearen erdialdera arte iraun zuen Sakyatarren hegemoniak, Txinan Yuan dinastia erori zen arte hain zuzen ere. 1358. urtean Kagyu sektak eskuratu zuen kontrola.
Pringy (Savoia Garaia)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tibeteko historia
Tibet independentea (XIV-XVIII. mendeak)
Yuan dinastiaren lekua Ming dinastiak hartu zuen Txinan eta Tibet haien menpeko lurraldea bazen ere ez zuten interes handirik erakutsi eta Tibeteko buruzagi erlijiosoekin harreman onak mantentzen saiatu ziren. Horrela beraz Tibet de facto independentea izan zen.
Hainbat tibetar familia izan ziren boterean garai luze horretan:
Qing espedizioa (1718-1720)
Qing dinastiak 1644an lortu zuen Txinan agintari jartzea. Kangxi enperadoreak bakean utzi zuen ofizialki menpeko zuen Tibet aldea, baina 1717an Dzungariako Khanerri mongolak Tibet okupatu zuenean merkataritzarako bideak arriskuan ikusi zituen eta 1718an espedizioa bidali zuen bide horiek segurtatzeko helburuarekin. Tibetarrek bat egin zuten txinatarrekin eta 1720an dzungar jendea kanporatzea lortu zuten.
Txinatarren kontrola
Qing enperadoreak 7. Dalai Lama ezarri zuen boterean eta 3.000 soldadutako multzoa utzi zuen Lhasan. Lhasaz gain beste tibetar hiri garrantzitsuetan ere soldadu txinatarren taldeak ezarri ziren, Batangen, Dartsendon, Lharin, Chamdon eta Litangen. Dalai Lamaren boterea sinbolikoa izatera pasa zen eta txinatarrek Lhasan kontseilua sortu eta Kangchennas ezarri zuten buru.
Kangxi enperadorea hil zela aprobetxatuz dzungariarren alde egin zuten tibetarrek Kangchennas hil zuten 1727an eta Lhasaren kontrola eskuratu zuten. Qing indarrek orduan Lhasa berreskuratu eta matxinadan parte hartu zuten familiak gaztigatu zituzten, haien emazte eta haurrak ere erailez. Dalai Lama Lithang monasteriora bidali zuten (Kham-en) eta Panchen Lama eraman zuten Lhasara. Ordutik bi Lamen arteko borroka izan zen. Amban deritzon gobernadore txinatar bat ezarri zuten Lhasan Tibetarren gainean boterea zutela erakusteko. 1791ean nepaldarrek inbaditu zuten Tibet eta haiek atzera bueltatzean Qing enperadoreek Tibetarekiko kontrola handitzea erabaki zuten. Erabaki garrantzitsuak ambanen eskutan utzi zituzten, esate baterako Tibeteko mugen babesa eta atzerriko auzien gaineko erabakiak. Merkataritza jarduerak burutzeko ere ambanen baimena behar zen eta epaile lanak ere egiten zituzten.
Britainiarren espedizioa (1903-1904) eta ondorioak
XX. mendearen hasieran Errusiaren eta Britainiar Inperioaren arteko lehia sortu zen Erdialdeko Asiaren kontrola eskuratzeko. Tibetar gobernuarekin harremanak eratzerik lortu ez zutenez Francis Younghusband koronela gidaturiko espedizio britainiarra Lhasara iritsi zen. Britainiarrak 1904ko abuztuan iritsi ziren hiriburura eta tibetarren aldetik erresistentzia txikia aurkitu zuten, armada antolaturik ez baitzuten. Ordurako 13. Dalai Lama alde egina zen, Mongoliara aurrena eta ondoren Pekinera. Tibetarrekin merkataritza akordioak lortzea zuen helburu, tibetarrak errusiarrekin harremanetan jarri aurretik. Horregatik Lhasako Konbentzioa sinatu arazi zieten Tibetarrei, merkataritza harreman esklusiboak bermatzen zituena. Qing dinastiako atzerri ministroak Tibet Txina zela erantzun zuen eta Txinarekin sinatu beharreko akordioa izan behar zuela, legezkoa izan zedin.
Britainiarrei erantzunez atzerritarren aurkako matxinada sortu zen Tibeteko monasterioetan. Misiolari frantziarrak, Qing ofizialak eta kristautasunera konbertitutako tibetarrak erail zituzten. Qing indarrek matxinada gelditzea lortu zuten, Zhao Erfeng buru zuen espedizioak Amdo eta Kham inguruko monasterio asko suntsitu zituenean. Zhao Erfeng bera bihurtu zen Tibeteko gobernadore. Hori ikusita Dalai Lama Indian errefuxiatu zen.
1906an britainiarren eta txinatarren arteko ituna sinatu zen, Tibet Txinaren menpeko lurraldea zela kontsideratzen zuena. Britainiarrek Tibet ez anexionatzeko edo interbentziorik ez egiteko konpromisoa hartu zuten eta txinatarrek Erresuma Batua ez zen beste atzerriko herrialderekin akordiorik sinatuko ez zutela adierazi zuten. Pekinek gainera Londresi 2'5 milioi errupia ordaintzea adostu zuten. 1907an Errusiarrek eta britainiarrek itun berri bat sinatu zuten eta bertan esaten zen Tibetekin edonolako merkataritza harremanik ezingo zela eratu Txinako Gobernua bitartekari ez bazen.
Tibet independentea (1912-1950)
1911eko urrian Qing dinastia erori zen Txinan eta Zhao Erfengen soldaduek etxerako bidea hartu zuten. Dalai Lama Indiatik itzuli zen eta Ambana eta gelditzen ziren tropa txinatarrak kanporatu zituen. "Nazio txiki, erlijioso eta independentea gara" aldarrikatu zuen orduan.
Hurrengo lau hamarkadatan Txinak historia konplikatua izan zuen; Jauntxoen garaia, Gerra Zibila eta Bigarren Mundu Gerra. Horri esker Tibetek de facto independentea izatea lortu zuen. 1913an Mongoliarekin ituna sinatu zuenean juridikoki independentea zela erakutsi nahi izan bazuen ere Erresuma Batua zen Tibeten harremanetarako diplomazia izan zuen herrialde bakarretakoa. Txinak eta mendebaldeko herrialde askok (Estatu Batuek barne) Txinaren parte kontsideratzen jarraitu zuten.
1930. urtean Tibetar armadak Txinaren menpe zeuden garai bateko tibetar lurrak berreskuratu nahi izan zituen (Kham eta Yushu eskualdeak) baina 1932an Txinako Han eta musulmanez osaturiko armadak garaitu egin zituen. Hainbaten esanetan txinatarren estrategiazko ekintza izan zen, Japoniarrek Mantxuria okupatu zutenean Tibetarrek beste aldetik erasotzeko tentaziorik izan ez zezaten.
1950-1959
1949an Mao Zedong buru zutela komunistek Txinaren kontrola eskuratu eta Txinako Herri Errepublika eratu zuten. Askapenerako Herri Armadak 1950ko urrian inbaditu zuen Tibet eta tibetarren erresistentzia urria arazorik gabe gainditu zuen. 1951n Tibeteko gobernuaren ordezkariek Pekinekin negoziazioak abiatu zituzten eta 17 puntutako ituna sinatu zuten. Tibeteko Gobernuak ordea presio bidez sinaturiko agiria izan zela esan zuen eta ez zuen onartu. 20.000 soldadu txinatar sartu ziren Tibet erdialdean eta bi gizarte sistema erabat desberdinen talka egon arren, 1959 artean 14. Dalai Lamak sinbolo garrantzitsu batzuk mantentzea lortu zuen eta Tibeteko jauntxoen funtzionamenduak ere antzera jarraitu zuen. Komunistek esklabotza kendu zuten eta Kham eskualdea Txinatik Tibetera pasatzerakoan lurraren erreforma ezarri zuten bertan.
1956-1957 artean Tibeteko gerrillak txinatarren hainbat konboi eraso zituen Kham eta Amdo inguruetan. Estatu Batuetako CIAren laguntza izan zuten, trebakuntza militarra Nepaleko baseetan eta aire bidezko garraioa. Dalai Lamaren bi anai zaharrenek parte hartze aktiboa izan zuten gerrilla horietan.
1959tik aurrera
1959an Txinako armadak porrota izan zuen Kham eta Amdon eta Lhasako Altxamendua gertatu zen. Erresistentzia Tibet osora zabaldu zen. Matxinatuak galtzear zeudela ikusita tibetarrek Potala jauregia errenditu zuten eta Dalai Lamak Indiara egin zuen ihes.
1959 eta 1962 artean Txinako Gosete Handia gertatu zen, Txinari ez ezik Tibeti ere eragin ziona. Guztira 15 eta 55 milioi artean hil zirela pentsatzen da. Tarte horretan Tibeten 6.000 monasterio baino gehiago suntsitu ziren.
1965ean Tibeteko eskualde autonomoa eratu zen. Autonomia horretako burua tibetarra izango zela zehaztu zen estatutuetan baina gaur egungo burua, Wu Yingjie, Txinako Alderdi Komunistako idazkaria da eta ez da tibetarra. 1966tik aurrera Txinako Iraultza Kulturala gertatu zen eta Tibeteko ondare budistaren aurkako erasoak ugaritu ziren. Monasterio garrantzitsu gutxi batzuk baino ez ziren kaltetu gabe gelditu.
2008ko liskarrak eta haren ondorioak
2008an hainbat liskar izan ziren. Txinak Olinpiar Jokoak antolatuko zituela aprobetxatuaz tibetarrek haien egoera azaleratzeko aukera ikusi zuten. Txinako Harresi Handian pankarta erraldoia ezarri zuten, "Mundu bat, amets bat, Tibet Askea 2008"' leloa zeraman. Dalai Lama Tibetera itzul zedila eskatuz monje budistek martxoaren 14an abiatu zuten protestaldiaren ondoren tibetarrek txinatarren aurka jo zuten eta haien dendak arpilatu eta erre zituzten, bai eta autoak eta ibilgailu militarrak ere. Polizia gogor oldartu zen manifestarien aurka eta hildakoak ere izan ziren. Txinako gobernuak mugak itxi zituen eta Tibeterako sarbidea zorrotz mugatu zuen. Katmandun eta Delhin protestak izan ziren Txinako enbaxaden aurrean. Txinako datu ofizialen arabera poliziak 1.317 tibetar atxilotu zituen eta 1.115 aske utzi zituzten ondoren. Guztira 18 zibil eta polizia bat hil zirela adierazi zuten txinatarrek. Atxilotuetako batzuk 2009an heriotza zigorrera kondenatuak izan ziren. Tibetarren iturriek diotenez 140 pertsonatik gora hil zituzten.
2015eko irailaren 1ean Tibeteko eskualde autonomoaren 50. urteurrena betetzen zela aprobetxatuz Txinak militarrak zabaldu zituen bertan. Ariketa militarrak egin zituzten eta tanke z, artilleria z eta tropez osaturiko konboiak erruz ikusi ziren Tibeteko hiri nagusietako kaleetan. Horretaz gain eskualdera sartzeko baimenak eten egin zituzten.
Erbestean dauden tibetarrak
Garai hartan Indiako presidentea zen Jawaharlal Nehruk babesa eskaini zien Tibetetik alde egindako gobernukideei eta iparraldeko Dharamsala eskualde menditsuan ezarri zen Tibeteko erbesteko gobernua. Dalai Lamak munduaren arreta bereganatu zuen 1989an Bakearen Nobel Saria jaso zuenean. 2006an Kanadako ohorezko hiritartasuna jaso zuen eta 2007an Estatu Batuetako Kongresuko urrezko domina ere eman zioten, George Bush presidente zela. Barack Obama presidenteak ere hirutan hartu zuen Dalai Lama Etxe Zurian. Dalai Lamak sari edo errekonozimendu bat jaso duen bakoitzean Txinako gobernuak protesta egin izan du.
Erbestean dauden tibetarrak Indian (gehienak), Nepalen eta Butanen daude gehien bat eta 150.000 pertsonako diaspora osatzen dute. Indian dagoeneko Daramshalan (iparraldean) eta Karnatakan (hegoaldean) daude. 2011ean Dalai Lamak lehen ministro izateari utzi zion, orain munduaren aurrean Tibeten gidari sinbolikoa baino ez da, eta Lobsang Sangay bihurtu zen lehen ministro berria. 2016an bost urtetarako mandatua berriztu zuen. Urte guzti hauetan Indian tibetar monasterioak bikoiztu egin dira eta gaur egun milaka monje daude. Tibetar tradizioak eta kultura mantentzeko eskolak eta ospitaleak eraiki dituzte, bai eta Liburutegi eta Artxiboa ere. Tibetar Jaialdiak ere egiten dituzte.
Bestalde, Tibeteko askatasuna errekuperatzeari dagokionez erbesteko erresistentzia ahultzen ari da. Alde batetik gaur egun oso tibetar gutxi erbesteratzen da, bestetik tibetar asko Indiatik Tibetera bueltatu dira eta azkenik, erbestean bizi diren tibetarrak mundu osoan zehar sakabanaturik daude.
El perro del hortelano (filma)
El perro del hortelano Pilar Mirók hil aurretik zuzendu zuen azkeneko filma izan zen. Filma, Lope de Vegaren El perro del hortelano izeneko komedian oinarritua dago.