cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Calgaryko Unibertsitatea
Unibertsitateak 360 milioi dolar baino gehiago babestu ditu ikerketan, mila milioi dolar baino gehiagoko irabaziekin, Kanadako handienetako bat bihurtuz. Calgaryn egoteak, ingeniari eta geologoen kontzentrazio handienarekin, unibertsitateak petrolio industriarekin oso lotura estuak izatea ahalbidetzen du.
Txirri lepagorri
Txirri lepagorri (Calidris ruficollis) Calidris generoko animalia da. Hegaztien barruko Scolopacidae familian sailkatua dago.
Calgaryko Unibertsitatea
Campus nagusiak ikerketa gehienak egiten ditu eta probintziako eta federal gobernuekin eta araudi agentziekin lan egiten du, guztiak campusetik gertu daude. Campus nagusia 200 hektarea ingurukoa da.
Mi-Wuk Village (Kalifornia)
Mi-Wuk Village Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Tuolumne konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Merryville (Louisiana)
Merryville Louisianaeko herri bat da. Beauregard parrokian kokatua dago. 2010ean 1,103 biztanle zituen, 25.35 kilometro koadrotan banatuta.
Reds
Reds (euskaraz Gorriak) 1981eko Warren Beatty estatubatuar zuzendari, ekoizle, gidoigile eta aktoreak zuzendu, ekoiztu, idatzi eta antzeztutako historia epika filma bat da. John Reed kazetariaren Ten Days that Shook the World (Mundua Astindu Zuten Hamar Egunak) liburuan oinarritua eta Errusiako Iraultzan girotua dago. Warren Beatty, Diane Keaton, Jack Nicholson eta Maureen Stapleton aktoreek antzeztu zuten.
Oscar Sarietarako hamabi izendapen jaso eta hiru irabazi zituen: Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Maureen Stapleton), Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Vittorio Storaro) eta Zuzendari onenaren Oscar Saria (Warren Beatty).
Argumentua
John Reed kazetaria (Warren Beatty) Kremlinen ehortzirik dagoen estatubatuar bakarra da. Bere bizialdian 1915eko AEB iskanbilatsuan bere pentsaera defendatzeko borrokatu zen ekintzailea izan zen. Louise Bryant (Diane Keaton) kazetariaz maitemindu zen, emakumearen emanzipazioaren alde eta idazle izateko borrokatu zen izaera biziko emakumea. Senarra laga ostean, Louise Reedekin bizitzen jarri eta ezkerreko ekintzaile intelektualen taldera batu zen. Halere, Reedek AEBak Lehen Mundu Gerra sar ez zitezen aldeko jarduera itzelak bikotean lehen desadostasunak sortu zituen...
Orejana
Orejana Segoviako udalerria da, Sepúlveda eskualdean dagoena.
Gemma Zabaleta
Maria Gemma Aranzazu Zabaleta Areta (Donostia, Gipuzkoa, 1957ko martxoaren 23a) politikari ohia da, PSE-EEko kidea. Alderdi horren ordezkari, Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkide izan zen VI., VII. eta VIII. legegintzaldietan, eta Lan eta Gizarte Politikako sailburu Patxi Lopez buru zuen Eusko Jaurlaritzaren aldian. PSE-EEren Gipuzkoako Batzorde Eragileko kide izan zen, Urretxuko Udaleko zinegotzi, eta Gipuzkoako Aldundiko diputatu. Filologia Hispanikoan dago lizentziaturik.
Orejana
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 81 biztanle zituen.
Gemma Zabaleta
2009an Patxi Lopez lehendakariak Eusko Jaurlaritzako gizarte-politiketarako sailburu izendatu zuen. Bere lehentasuna, krisialdi ekonomiko itzel baten erdian, euskal enplegu zerbitzua martxan jartzea izan zen. Lanbide 2011ko urtarrilaren 1ean jaio zen, INEM ohiaren langileak eta bulegoak bere gain hartuta.
Pseudobagrus taiwanensis
Pseudobagrus taiwanensis Pseudobagrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Gemma Zabaleta
2013. urtea hastearekin batera, politikako jarduna atzean utzita, buru-belarri euskara ikasten jarri zen, eta urte horretako martxoan lehen aldiz euskaraz egin zioten elkarrizketa bat Berria egunkarirako.
Ehun eta bederatzi
Ehun eta bederatzi (109) ehun eta zortziaren ondoren eta ehun eta hamarraren aurretik doan zenbaki osoa da.
Sorex
Sorex Soricidae familiako satitsuen antzeko animalien genero bat da. Eurasia eta Ipar Amerikan bizi dira.
Bidaxuneko Printzerria
Bidaxuneko Printzerria Frantzia eta Nafarroako Erresumen mugan zegoen lurralde txiki burujabea izan zen, XVII. eta XVIII. mendeetan de facto printzerri independentea izan zena.
Printzerriaren mugak
Bidaxuneko subiranotasuna ez zen Bidaxune elizatea baino handiagoa, hau da, Biduze ibaiaren ertzean eta Baionatik hogeita hamar kilometro ekialderantz dagoen Nafarroa Behereko udalerria.
Ipar Euskal Herrian Agramondar leinuak zuen jaurerria Lapurdiko Erango, Gixune eta Bardoze eta Nafarroa Behereko Burgue, Bidaxune, Akamarre, Samatze eta Erreiti elizateek osatu zuten. Jaurerriaren mugak, alde batetik, Biduze eta Lihurri ibaiek eta, bestetik, Amikuzeko basoa eta Bardoze eta Gixuneko zingira eta basoek osatzen zuten.
Erdi Aroa: Bidaxune Nafarroako Erresuman
Goi Erdi Aroan Amikuzen Akizeko bizkonderriaren menpean zeuden lau jaun izan ziren: Agramont, Luxe, Burgue eta Sorhapuru. Agramondar leinua Bidaxuneko jaunak izan ziren. XII. mendean Amikuze Bearnok inbaditua izan zen 1171 arte.
Geroztik Iruñeko Erresumaren eragina nagusia izan zen eskualdean, batez ere 1180 eta 1200 artean Donibane Garaziko Mendiguren gazteluan gazteluzaina jarri zutenean. 1196an, Tartas eta Akizeko bizkondeak Antso VII.ari gorazarre egin zuenean, berarekin batera Agramondarrak ez ezik 27 baxenafar zaldunak joan ziren eta 1203ko abenduaren 17an egin zuten.
Nafarroako Erresumak XIII. mendean iparralderantz zabaldu eta Amikuze inbaditu zuenean, Bidaxune Nafarroako erregearen menpean geratu zen. Hala ere, menpekotasun hau nahiko anbiguoa izan zen: 1329ko irailaren 22an, Agramondar jauna zen Arnaud Guilen III.ak bere gazteluagatik lehendabizikoz Nafarroako erregeari gorazarre egin zionean, honela hitzartu zuen: «gaztelua Nafarroan ez bazegoen, edonork aurka egin bazuen, ituna berez baliogabea izango litzateke, nahiz eta Agramondarrentzat baliozkoa izan». 1385, 1409, 1429 eta 1434 urteetan Agramondar jaunek egindako gorazarreek ez zuten klausula murriztaile hau errepikatu.
Urteen poderioz, Amikuzen Agramont eta Luxe leinuek zuzendutako aldeen arteko liskarrak Euskal Herri osora zabaldu ziren, agramondar eta beaumondarren artekoak hain zuzen ere.
Bidaxunen Nafarroako erregeari egindako gorazarrea 1434an izan zen. Agramondar jaunek elizataren egoera mende bat baino gehiago lausoa mantendu zuten.
Burujabetasunaren finkatzea
Bidaxuneko burujabetasuna finkatzeko data 1570. urtekoa da, urte hartako urriaren 21ean hain zuzen ere. Egun hartan, Antonio I.a Agramondarrak, orduan Baionako alkatea zena, hiribilduaren korporazioaren aurrean Bidaxune «berak burujabea izanda, Nafarroako erregea eta Erreginak, bere nagusitasunean, beste gauza bat agindurik izan ezean» zela esan zuen. Murriztua bada ere, Agramondarrek bere Bidaxuneko lurraldean burujabetasuna aldarrikatu zuten publikoki lehendabiziko aldia izan zen.
Hala ere, aipatutakoa baino zaharragoa den beste ekintza bat dago, pribatua ordea, non Antonio I.a Agramondarrak «burujabetasuna» aldarrikatu zuen Bidaxunen: 1566ko testamendu batean emazteari Bidaxuneko «burujabetasunaren gozamena» utzi zion.
1570. urtearen bukaerarako, bere eskubide subiranoak aldarrikatzen zituzten ekintzak arin metatu ziren. Azaroaren 13an, Antonio I.ak Bidaxunen xedapena argitaratu eta, manamendu berriaren arabera, bera zen Justiziarako jaun burujabea ; 1575eko apirilaren 6an forua eman zion elizateari.
Oraindik ausartuagoa, Antonio II.ak erregean erabiltzen zuten formula bera «gure nahia delako» 1596ko irailaren 22an argitaratutako xedapen baten amaiaeran. Harrezkero, bere burua «subirano»tzat hartzen du, bere ezkontza kontratuan azaldu zuen bezala.
Hala ere, Bidaxuneko burujabetza zalantzarik gabe frogatzen zuten dokumentuak Henrike III.a Nafarroakoa —era berean Henrike IV.a Frantziakoa izan zena— emandako baimen eskutitzak dira. Eskutitz hauen arabera Bidaxuneko biztanleek bere Frantzia eta Nafarroako erresumetan bizi ziren biztanleek zituzten eskubide berak aintzatetsi zizkien (hau da inplizituz Bidaxune Frantzia edo Nafarroako elizatea ez zela aitortu zuen). Gainera dokumentu hauetan, Frantzia eta Nafarroako erregeak Antonio Agramondarra «Bidaxuneko lurraldearen subirano»tzat hartzen du.
XVII. mendeko hasieran Agramondar jaunak aurreko mendearen bukaeran, Espainia eta Nafarroa Garaiatik botata izan ondoren, Baionan errefuxiatutako judu sefardiak eta moriskoak hartu zituen.
1610eko gertaerak: Luisa Roquelaurekoaren afera
Ehizan izan ondoren itzulita, Antonio II.ak bere emaztea zen Luisa Roquelaurekoa Marsilien bere ezkutariaren besoetan aurkitu zuen. Amorruz beterik, iruzurtutako senarrak maitalea hil zuen, emaztea ihes egiten duen bitartean.
Gertaerak Bidaxuneko burujabetasunaren izaera frogatu zuen, printzerri txikiaren estatu juridikoa gertaeraren ondorioek aldatu zezaketelako.
Lehendabizikoz, Antonio II.ak, arraroa bazen ere, emaztea Bordeleko Parlamentuaren aurrean izendatu zuen, agian Bidaxunen Frantziaren menpekotasuna aintzat hartuz. Bertan Roquelaureko baroiak bere alabaren izenean erantzun behar zuen. Hala ere, Frantzia eta Nafarroako errege berriak, Luis XIII.a Frantziakoa gazteak (hobe esanda bere aholkulariek, umea zortzi urte besterik ez zituelako) aferaren protagonistei eskutitza bidali eta zera esan zien «etxeko aferak hobe ezkutatzeko, bestela, zenbait prozeduren bitartez agerian uzten badira inoiz erabaki behar duenek ezagutuko dituztelako». Bordelen afera gaizki bideratuta izanda, Antoniok Bidaxuneko justiziaren azpian jarri eta kondesa heriotz-zigorra jaso zuen. Gertaeraren itxurarekin bat ez zetorrenez, Erret-Kontseiluak Bidaxunera ordezkaria bidali prozedimentuan zeuden aldeak ados jartzeko eta epaia herri txikiaren epaitegian apelatzeko. Hasieran Antonio II.ak argi eta garbi azaldu zuen bere jabetasuna eta ez zuen ordezkaria bere lurraldeetan sartzen utzi. Hala ere, azkenean sartzeko baimena eman zuen erregearen ordezkariak «ez pertsona publiko moduan (...) baizik eta pribatu moduan» Bidaxunen sartzen zela adierzi zuen aitorpena sinatu zuenean.
Epaia ez da inoiz beteta izango: kondesa egoera ezezagunean 1610eko azaroaren 9an hil zen, Pierre de l'Estoileren esanetan «pozoitua», Gédéon Tallemant des Réauxen esanetan «putzu sakon batean erorita» bere gelaren teilatua eraitsi ondoren.
Kondesa hil eta geroko prozedura ez zen aurrera joan. Erret-Kontseiluak Bidaxuneko epaiaz baliatuz—bere jabetasuna aintzat hartu gabe— gertaerari amaiera eman zion: erregearen ezabatze-eskutitzen (hobe esanda barkamen-eskutitzen) bitartez kondea eta «beste» parte-hartzaileak barkatzen du gertaera tristean izandako partaidetzagatik. Antonio II.ak lehenbailehen eskutitzak Bordeleko Parlamentuan erregistratu zuen, berriro Frantzia eta Nafarroako erregearen burujabetza Bidaxunen gertatutako zerbaiti buruz aintzat hartuz.
1611tik Frantziako Iraultzara arte
Lehendabizikoa 1631ko urriaren 24an Pauen zeuden Nafarroako Gorteetako behin-behineko presidente batek Richelieu kardinalaren aurrean jarritako denuntzia da. Arrangurez, Bidaxune «lapur» eta «judu»en aterpe bihurtu zela esan zuen eta, bere ustez, 1611ko epaia zela eta Agramondar kondeek bere subiranotasuna galdu izan zutenez, hiribildura komisarioa bidaltzea iradoki zion. Denuntzia ondoriogabea izanda ere, interesgarria da alde batetik garaikide batek mende hartako hasieran gertatutakoaren bere ikuspuntua azaltzen duelako eta bestetik burujabetasunaren ezaugarri nagusienetariko bat azaltzen duelako: Frantzia eta Nafarroako erresumetatik ihesean zebilen bi taldeen aterpea izatea, juduak eta gaizkileak hain zuzen ere.
Printzerriaren amaiera
1790ko urtarrilaren 4an, Bidaxunek, Estatu Nagusietara ordezkariak bidali izan ez zituena, Louis Perret bidali zuen ordezkari Asanblada Nazionalaren aurrean izateko. Helburua honakoa zuen «Parisera joateko Agramondar dukearen izenean Bidaxunek subiranotasuna mantendu bazuen eta subiranotasunik izan ezean Asanblada Nazionalak sorberriak zituen barruti baten barruan bazegoen». Ordezkaria laster ailegatu eta Frantziaren banaketa administratiboaz arduratzen duen biltzarraren lanak jadanik nahiko aurreratuak ziren eta Bidaxuneko independentzia ez zuen arazoa suposatu. Apirilaren 16an hiribildua Frantziara lotu zen behin erregeak erresuma barrutietan banatzen zuen baimen-eskutitzak argitaratu zituenean. Bidaxune Nafarroa Beherean sartu eta kantonamenduaren hiriburu bihurtu zen, Lapurdiko Ustaritzeko barrutiaren menpean zegoena. Burujabetasuna behin betiko bukatu zen.
1793an, hiru urte geroago, herritarrek gaztelua erre zuten, berriro eraikiko ez zena.
Atzera begira: Bidaduxe, herrialde burujabea?
Bidaxuneko burujabetasunaren galdera XIX. mendeko bukaeran berriro agertu zen, hala ere, orduan ez zen eztabaida juridikoa izan baizik eta historikoa. 1874an Agénor de Gramontek "Histoire et généalogie de la maison de Gramont" liburua argitaratu zuen. Liburuak, Agramondar leinuaren loriaren omenezkoa, Bidaxune benetako estatu bihurtu zuen, 1000 urtetik aurrera burujabea izan zena. Jean-François Bladék, berriz, bere kontra egin eta burujabetasunaren auzia Agramondar leinuaren gurariak besterik ez zela esan zuen. Hurrengo mendean Raymond Ritterrek bien lanetan metodo zientifikoaren eza kritikatu zuen eta ez zuen bion lanak bere ikerketetan kontuan hartu.
Martin Evans
Zoologia, kimika, botanika eta biokimika ikasi zituen Cambridgeko Unibertsitatean. Han izan zen Matthew Kaufmanekin saguen enbrioi ama belulak lantzen lehena. Nobel Saria partekatu zuen knockout saguen sorkuntzagatik eta genetikoki aldatzeko teknikengatik.
Bidaxuneko Printzerria
Atzera begira: Bidaduxe, herrialde burujabea?
1907an Armand Brettek "Les Limites et les Divisions Territoriales de la France en 1789" argitaratu zuen. Aurreko eztabaida umorez aipatu eta Bidaxuneko subirotasunari buruzko bere deliberamendu propioak hartu zituen: bere ustez, apelatu ezin ziren epaiak ematen zuen epaitegiak izatea burujabetasunaren zalantza gabeko ikurra da, izan ere, burujabetasunaren ezaugarri finkatzailea da.
Lan historikoak zehatzago bihurtu ziren, Agramondar leinuan espezializatuko historialari bien ikerketei esker, Jean de Jaurgain eta Raymond Ritter hain zuzen ere. Biek sinatutako lanak, lehendabizikoaren heriotzaren ondoren bigarrenak bukatuta eta 1967an argitaratuta, eztabaida juridikoari buruzko eranskin zehaztua du, Jean Labrit 1939an auziari buruzko zuzenbide-tesian oinarrituta dagoena. Era horretan, Raymond Ritterrek argi eta garbi azaldu zuen Bidaxunen benetako botere burujabea izan zela. Era berean, botere horren existentzia Erdi Arora zabaltzen zuten bertsioak elezaharrak besterik ez zirela argitu zuen.
Malenovice
Malenovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 738 biztanle ditu eta 12,98 kilometro koadroko azalera. Frýdek-Místekeko barrutian dago.
Jutxe
Jutxe (koreeraz 주체), edo Jutxe Ideia, Koreako Herri Errepublika Demokratikoaren oinarri ideologikoa da. Kim Il-sung buruzagi korearrak hala definitu zuen Jutxe ideologia: “Hitz gutxitan, Jutxe ideiak iraultzaren eta ondorengo eraikuntzaren jabe bakarrak gizamultzoak direla esan nahi du.” Ipar Koreako Koreako Langileen Alderdiak, eta Hego Koreako Fronte Demokratiko Nazional eta Antiinperialistak jarraitzen dute ideologia hau.
Malenovice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1276 urtean egin zen.
Jutxe
Kim Il-sungek erabili zuen Jutxe ideia lehen aldiz, 1955eko abenduaren 28ko Dogmatismoa eta formalismoaren bukaera eta lan ideologikoan Jutxe ezartzeari buruz izeneko hitzaldian. Konfuzianismo eta estalinismoren arteko nahasketa da. Haren bidez, gizarte eredu komunista eraiki nahi da, buruzagiari atxikimendu osoa bultzatzen den bitartean. Urteak aurrera joan ahala, ideiak ideologia propio baten izaera hartu du.
Bidaxuneko Printzerria
Atzera begira: Bidaduxe, herrialde burujabea?
Azkenean, duela gutxi, 1984an hain zuzen ere, Jean Robertek Bidaxuneko Kantonamenduaren egoera historikoari buruz idatzi zuenean nahiko zorrotza izan zen burujabetasunaren tesiarekin. Adibidez, 1845eko Frantziako nobleziaren urtekarian gutxienez 33 feudo frantziarrek noizbait «burujabetasuna» edo «printzerria» izan zutela azaltzen du. Idazle honek nahiago zuen eguneko eremua instituzionala baino eta bere lanaren interes nagusia Bidaxuneko eguneroko bizitzan, egoera politikoaren arabera, higanot, katoliko edo juduen aterpea izatearen (baita kanpotik etorritako gaizkileak) ondorioak aztertzea izan zen.
Pseudobagrus taeniatus
Pseudobagrus taeniatus Pseudobagrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Jutxe
Etimologia
Jutxe hitzaren jatorria karaktere txinatarretan dago. Horien arabera, Ju-k jauna, nagusia eta burujabetasuna esan nahi du, eta txe-k berriz, gorputza, substantzia.
Oinarriak
XIX. mendean jaiotako ideologia eta filosofia ultra-nazionalista honek 1960ko hamarkadan hirugarren munduko sozialismoan kokatzen ziren doktrina politiko anti-inperialistekin bat egin zuen. Iosif Stalinen “herrialde bakarreko sozialismoaren” eta Mao Zedongek proposatutako “lasterbide nazionalista eta iraultzailearen” arteko bide propioa landu zuen jutxe ideiak. Jarrera ideologiko hori marxista ultra-ortodoxotzat jo daitekeen arren, jutxe ideiak historia eta tradizio korearrari gehiago zor die Karl Marx alemaniar pentsalariaren tesiei baino.
Kim Il-sung izan zen ideologia honen sortzailea, eta haren seme Kim Jong-ili egokitu zitzaion lana jarraitzea. Gizarte korearraren ezaugarriez primeran baliatzen jakin izan zuen Kim Il-sungek bere kasako ideologia eraikitzeko: txinatar kolonialismoak ekarritako konfuzianismoak estatu iparkorearra familia handi bihurtu zuen, japoniar kolonialismoak pertsonen egunerokotasunean hierarkia inposatu zuen, eta cheondogyoak, budismoak eta kristautasunak kutsu erlijioso esplizituagoa eman zioten ideologiari. Ezaugarri hauek mito eta jainkora goratu zuten Kim Il-sung Koreako Gerraren ostean. Bestalde, jutxe ideian hiru iraultza-osagai aurreikusten dira: Liderra (Kim Il-sung), Alderdia (bakarra, Koreako Langileen Alderdia) eta herri-gizamultzoak. Elementu hauen arteko harremana hierarkikoa ez izan arren, bada harreman organiko bat: giza-soin batean Kim Il-sung burmuina litzateke, Koreako Langileen Alderdia soina edo zainak, eta herri-gizamultzoak soin-zelulak lirateke. Korear eslogan batek argi erakusten du ideia honen funtsa: “Bihotz guztiek elkarrekin, bihotz bakarrak bezala egiten dute taupaka”. Adituek lotura organiko honi korporatibismo ezkertiarra edo neosozialista deitzen diote. Ikuspegi horren arabera, tipologia honetako erregimen marxistek “klase” dialektika “nazioaren” dialektikagatik aldatu zuten. Horrela, mundu sistema hautemateko nazio aurreratu (edo burges) eta atzeratuen (edo proletarioen) araberako irizpideak darabiltzate.
Aipatu ditugun bitarteko horien xedea trantsizioan den gizarte sozialistatik gizarte komunistara igarotzea da. Prozesu hori aurrera eramaten den bitartean, sozialismoa ahalik eta eraginkorrena izan dadin jutxe ideiak zazusong delako ikusmoldea garatu du. Koreeraz hitz hau independentzia, burujabetasuna, autodeterminazioa eta abar luze baten sinonimoa izateaz gain, hiru aldarrikapen nagusi daramatza berekin: burujabetasun militarra, ekonomikoa eta politikoa.
Jutxe egutegia
1972ko Konstituzioa onartu eta gero, Ipar Koreak Jutxe egutegia ezarri zuen egutegi ofizial gisan: gregoriotar egutegian oinarrituz, gure garaiko 1912an jartzen du hasiera, Kim Il-sungen jaiotza urtean, alegia. Normalean, Ipar Koreako testuetan aurrena Jutxe urtea eta ondoren gregoriotarra jartzen dira. Adibidez: Jutxe 95 (2006).
Jutxea  atzerrian
Saiakerak egon izan dira Koreako Errepublika Demokratikoaren aldetik jutxearen filosofia beste herrialdeetara zabaltzeko. Gaur egun badaude jutxea aztertzen duten hainbat talde, hala nola, Hego Korean, Erresuma Batuan, Brasilen, Venezuelan, Argentinan, Japonian, Perun, Mexikon, Espainian eta Australian. Bada jutxean inspiratutako Jutxe Alderdia Frantzian ere.
East Sonora (Kalifornia)
East Sonora Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Tuolumne konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Karlum
Karlum Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Luzio Oktavio
Luzio Oktavio (Lucius Octavius; c. K.a. 116 – K.a. 74) Erromatar Errepublikako politikari bat izan zen.
Oktavio ziur aski Gneo Oktavioren semea zen (K.a. 87an kontsula izan zena) eta Gneo Oktavioren biloba (K.a. 128an kontsula izan zena)-
Oktavio K.a. 165ean kontsula izan zen bere birraitona Gneo Oktaviok eraikitzea agindu zuen Palatinoko luxuzko etxe batean bizi zen.
Calidris subminuta
Calidris subminuta Calidris generoko animalia da. Hegaztien barruko Scolopacidae familian sailkatua dago.
St Patrick's Athletic F.C.
St Patrick's Athletic Football Club (irlanderaz Cumann Peile Lúthchleas Phádraig Naofa) Irlandako futbol talderik onenetakoa da 8 Liga eta 3 Kopa irabazi baititu.
Historia
St Patrick's Athletic F.C. 1929an sortu zen Dublinen. Hasiera batean Phoenix parkean jokatzen hasi zen baina 1930an bertan Richmond Parkera aldatu zen. 1951 arte ez zen Irlandako Liga gorenean sartu eta hamarkada bikaina osatu zuen hiru liga eta kopa bat irabaziz.
Hurrengo hamarkadetan beherakada nabarmena izan zuen. 1986an Brian Kerr entrenatzailea fitxatu eta taldeari bultzada eman zion 1990ko liga lortu arte. Berriz ere bolada onari ekin zion eta beste hiru liga etorri ziren. 2002an ere liga irabaziko zukeen baina jokalariak zelairatzerakoan izandako irregulartasunengatik 15 puntutako zigorra jaso zuen eta azkenean hirugarren egin zuen sailkapenean.
Azken urteetan berriz ere talde indartsua osatu du eta 2013ko liga eta 2014ko kopa irabazi ditu.
Hyla savignyi
Hyla savignyi Hyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Rebeca Uribe
Rebeca Uribe Mondragón (Sayula, Jalisco, Mexiko, 1912ko maiatzaren 8a - Mexiko Hiria,1949ko abuztuaren 14a), eskola postmodernistako poeta mexikar bat izan zen. Deklamatzaile ona zen eta antzerki aktore bezala ere aritu zen. Maria Felix aktorearen idazkari izateagatik egin zen ezaguna ingurune artistikoan.
Sei poema liburu argitaratu zituen, horietatik bost aurkitzeko modukoak, antologia pertsonal bat nabarmentzen delarik, Poesia izenekoa (1949). Egoera tragikoan hil zen Mexiko Hirian 1949ko abuztuaren 14an.
Biografia
Bere bizitza literarioa 1928an hasi zuen Carteles aldizkarian. 1933an El Informador, Nueva Galicia eta Las Noticias egunkariekin kolaboratu zuen, denak Guadalajarako argitalpenak, eta Plus Ultra, Ciudad Guzmanekoa. Kazetari gisa lan egin zuen Alma Femeninan, Guadalajarako egunkarian, 1932-1933an. Bere lehen liburua argitaratu zuen: Esfinge, hedabide horrek argitaratutako argitalpena, baina ez dago inongo gordailutan ikus daitekeen alerik.
1933-1934 inguruan, Arten; Ahots Berrian (1934); Cúspiden (1934-1935) eta Vian (1936) lan egin zuen. 1937an bere amarekin Mexiko Hirira joan zen bizitzera, Guadalajarara denbora laburrez baino ez zen itzuli.
Crouy
Crouy Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Rebeca Uribe
Biografia
1942an beste artista batzuekin Guadalajara hiriaren ezarpenaren laurehun urteurreneko ospakizunetan parte hartu zuen. Mexiko Hirian, Uribek bere poesiaren bildumak argitaratu zituen, harrera ona izan zutenak. Denbora horretan, takigrafo bezala ere lan egin zuen Batasuneko Kongresuko Diputatuen Ganberako Artxiboan.
Revista de Revistas eta Cinema Reporter aldizkarietarako antzerki eta zinema kritikak ere idatzi zituen 1949an.
Nazioarteko Irristaketa Batasuna
Nazioarteko Irristaketa Batasuna (International Skating Union edo ISU) izotz gaineko irristaketaren arauak finkatzeaz eta nazioarteko ekitaldi eta lehiaketak antolatzeaz arduratzen den erakundea da. Lausanan du egoitza eta izotz gaineko patinaje artistikoa, izotz gaineko patinaje sinkronizatua, izotz gaineko abiadura-patinajea eta pista laburreko abiadura-patinajea antolatzen ditu.
Crouy
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 2.653 ziren. Familiak 1.098 ziren, horien artean 319 pertsona bakarrekoak ziren (157 bakarrik bizi ziren gizonak eta 162 bakarrik bizi ziren emakumeak), 373 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 333 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 73 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.191 etxebizitza zeuden, 1.126 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 57 hutsik zeuden. 881 etxeak ziren eta 306 apartamentuak ziren. 1.126 etxebizitza nagusietatik 713 bere jabearen bizilekua ziren, 402 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 16 etxek gela bat zuten, 66 etxek bi zituzten, 216 etxek hiru zituzten, 363 etxek lau zituzten eta 465 etxek bost zituzten. 697 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 559 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 397 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.701 ziren, horien artean 1.207 aktiboak ziren eta 494 inaktiboak ziren. 1.207 pertsona aktiboetatik 1.053 lanean zeuden (591 gizon eta 462 emakume) eta 154 langabezian zeuden (72 gizon eta 82 emakume). 494 pertsona inaktiboetatik 170 erretiraturik zeuden, 153 ikasten zeuden eta 171 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Crouy udalerrian 1.147 unitate fiskal zeuden, 2.667 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.132,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 124 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 12 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 29 eraikuntza enpresak ziren, 22 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 9 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 11 higiezinen enpresak ziren, 10 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 34 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 funeraria, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 igeltseroak, 3 margolariak, 3 zurginak, 10 iturginak, 2 argiketariak, 3 eraikuntza enpresak, 2 ile apaindegiak, 1 albaitaria eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 8 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 arropa denda zen, 1 zapata-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Crouy udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 600 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1 eta botika 1 bat zegoen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rebeca Uribe
Biografia
Rebeca Uribe antzerki aktorea eta deklamatzailea ere izan zen. Bere lehen olerkiak Guadalajarako Degollado antzokiko errezitaldi poetikoetan eman ziren ezagutzera 1932-1942ko hamarkadan, Jaliscoko Alderdi Nazional Iraultzaileak antolatutako jaialdietan. Antzerki esperimentaleko aktore gisa parte hartu zuen Proa taldearekin 1942-1945 bitartean, eta Arte Ederren Jauregiko Hitzaldi Aretoan antzeztu zuen. Elena Mondragonen ondoan antzeztu zuen eta Luis G. Basurto idazlearen Voz como sangre lanean ere aritu zen. Maria Felixen idazkaria izan zen 1945-1949 bitartean.
Erik XIV.a Suediakoa
Erik XIV.a Suediakoa (Stockholmeko Errege Jauregia, 1533ko abenduaren 13a - Örbyhus gaztelua, 1577ko otsailaren 26a) Suediako erregea izan zen 1560tik 1569ra. Gustavo I.a Suediakoa eta Katalina Saxonia-Lauenburgokoaren semea izan zen.
Rebeca Uribe
Biografia
Uribe 1949ko abuztuaren 14an hil zen, iturri batzuetan "tragikoak" eta beste batzuetan "nahasiak" bezala deskribatzen diren zirkunstantzietan. Tony 's Court moteleko gela batean aurkitu zuten hilda. Panteón Españolen lurperatuta dago, Mexiko Hirian. Guadalajarako kale bat dago, bere omenez izendatua.
Erik XIV.a Suediakoa
1560an koroatu zuten errege, aita hil ondoren. Bere erregealdiaren hasieratik suediar nobleziaren aurka agertu zen eta Göran Persson aholkulari izendatu zuen. Joan anaiaren politiken aurka ere egin zuen. Politika hedakorra hasi zuen Itsaso Baltikoan, eta horrek bi gerra ekarri zituen Danimarkarekin (Livoniako Gerra eta Eskandinaviako Zazpi Urteko Gerra).
1563tik eromen-sintomak izan zituen eta jokabide oker eta bortitzak izan zituen. Sture familiari aurre egin zion eta 1567an familiako kide batzuk hil zituen. 1568an Joan anaiarekin adiskidetu eta Karin Månsdotterrekin ezkondu zen. Urte horren amaieran, Joan eta noblezia matxinatu egin ziren eta Erik espetxeratu egin zuten.
1569ko urtarrilean, Riksdagek tronutik kendu zuen. Zazpi urteko espetxealdian hiru matxinada izan ziren koroa itzultzeko. 1567an hil zen, beharbada pozoituta.
Minden (Louisiana)
Minden Louisianaeko hiri bat da. Webster parrokian kokatua dago. 2010ean 13,082 biztanle zituen, 38.76 kilometro koadrotan banatuta.
Microdesmus dipus
Microdesmus dipus Microdesmus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Hyomys dammermani
Hyomys dammermani Hyomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Montrealgo Unibertsitatea
Montrealgo Unibertsitatea (frantsesez: Université de Montréal) 1878an sortutako unibertsitate publikoa da Montrealen, Quebec probintzian, Kanadan. Hiri horretako frantsesa irakaskuntza-hizkuntza nagusia duten bi unibertsitateetako bat da (bestea Montrealgo Quebeceko Unibertsitatea da). 13 fakultate, 60 departamentu baino gehiago eta atxikitako bi eskola biltzen ditu: Montrealgo Eskola Politeknikoa (ingeniaritza) eta HEC Montréal (administrazioa).
Malešovice
Malešovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 661 biztanle ditu eta 9,2 kilometro koadroko azalera. Brno-Landako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1057 urtean egin zen.
Montsoreau
Montsoreau Frantziako udalerria da Loira ibarra da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Ortigosa de Pestaño
Ortigosa de Pestaño Segoviako udalerria da, Tierra de Pinares eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 105 biztanle zituen.
Montsoreau
Biztanleria
2007an Montsoreau udalerrian erroldatutako biztanleak 493 ziren. Familiak 212 ziren, horien artean 71 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 47 bakarrik bizi ziren emakumeak), 63 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 27 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 283 ziren, horien artean 196 aktiboak ziren eta 87 inaktiboak ziren. 196 pertsona aktiboetatik 157 lanean zeuden (84 gizon eta 73 emakume) eta 39 langabezian zeuden (18 gizon eta 21 emakume). 87 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montsoreau udalerrian 232 unitate fiskal zeuden, 474 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.186 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 zurgina, 2 ile apaindegiak, 6 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Montsoreau udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Malešov
Malešov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.029 biztanle ditu eta 14,23 kilometro koadroko azalera. Kutná Horako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1278 urtean egin zen.
Igor Arroyo Leatxe
Igor Arroyo Leatxe (Iruñea, 1978) euskal politikari eta sindikalista da. Hamabost urterekin hasi zen Ikasle Abertzaleak sindikatuan militatzen, Barañainen. Leioara (Bizkaia) joan zen Soziologia ikasketak egitera eta 1997. eta 2000. urteen artean ikasle sindikatu horren bozeramaile lanak egin zituen. Ikasketak bukatutakoan, Euskal Herriak Bere Eskola herri ekimenaren sorreran parte hartu zuen eta eragile horren koordinatzaile gisa aritu zen. 2000. urtetik 2003.era Euskal Herritarrok taldeko parlamentari izan zen Nafarroako Parlamentuan, besteak beste bertako Hezkuntza Batzordean parte hartuz. 2017ko IX. Biltzarretik LAB sindikatuko idazkari nagusiaren ondokoa izan zen eta 2022ko X. Biltzarretik, koordinatzaile orokor, Garbiñe Aranburu rekin batera.
Mesias
Mesias, Gantzutua edo Kristo erlijio abrahamikoetan Jainkoaren espirituz beteriko gizona da. Historian zehar, erlijio-adar zenbaitetan, gizon asko kontsideratu izan dira mesias. Orokorrean, Jainkoak hautatutako bidaliari, gizateriara bakea ekarri eta Jainkoaren Erresuma berrezarriko duenari, esleitzen zaio titulu hau.
Igor Arroyo Leatxe
Liburuak
Igor Arroyok Ikasi eta irauli, euskal ikasle mugimenduaren historia liburua idatzi du, Sabino Ormazabal Elola historialari eta Mikel Zabala Montoya kazetariarekin batera. Txalaparta argitaletxeak kaleratu zuen, 2005ean. Liburuan Euskal Herriko hezkuntzaren, ikasleriaren eta ikasle mugimenduaren historia azaltzen da.
Mesias
Etimologia
Mesias hitza hebreeratik dator (mashíaj), eta "gantzutu" esanahi du. Juduak atzerritarren eskuetatik askatuko zituen eta Israelen urrezko aroa ezarriko zuen Daviden leinuko errege bati egiten zion erreferentzia. Horrela deitzen zitzaion errege aldarrikatzen zirenei olioz gantzutzeko ohitura zegoelako. Grekozko termino baliokideak ere (khristós) "gantzutu" esan nahi du. Termino grekoa oso erabilia da Septuagintan eta Itun Berrian, eta hortik Kristo hitza sortu da, eta kristauek behin betiko mesias kontsideratzen duten Jesus izenari lotuta, Jesukristo izena sortu da.
Judaismoa
Judaismoaren barnean, Mesiasengan sinestea Toraren edo Jainkoaren Legearen bidez egindako Jainkoaren errebelazioan oinarritu zen. Mesiasen doktrina ez da ikasketa-gai garrantzitsua izan, ez delako judaismoaren ardatz nagusia. Eskatologia juduaren arabera, Mesiasen etorrera gertaera-multzo jakin batekin batera gertatuko da; besteak beste, judu guztiak Agindutako Lurraldera itzultzea.
Kristautasuna
Bibliak Mesiasen alderdi zenbaiti egiten die erreferentzia; errege, gobernari eta berritzaile da, baita sufritzen duen mirabea ere. Honek Mesias nolakoa izan beharko lukeen gaiaren aurrean, hainbat jarrera sorrarazi ditu.
Jehovaren Lekukoentzat mesiasen ikusmoldea gainerako korronte kristauen antzekoa da, eta garrantzi handia du haientzat Jesusen Bigarren Etorrerak. Hala ere, Hirutasun Santuaren doktrina ez da kontuan hartzen, mesiasek ez du, beraz, izaera jainkotiarra; Jehovaren bitartekoa da.
Islama
Islamaren arabera, Jesus Nazaretekoak (Īsā edo Isa), Mahdik edo "jainkoak gidaturiko ongiak", justiziaren aro berri bat inauguratuko du.
Islamaren gehiengo batentzat, Mahdi Azken Denboretan jaioko da; ez da, beraz, existitu den pertsona zehatz gisa hartzen. Mahdik txiroekin harreman berezia izango duela esaten da. Talde askotan Mesias eta Mahdi terminoak nahasian dabiltza.
Álvaro del Portillo
Alvaro del Portillo (Madril, Espainia, 1914ko martxoaren 11 - Erroma, Italia, 1994ko martxoaren 23a) espaniar apezpiku katolikoa izan zen.
Bizitza
Familia katoliko eta ugari batean jaio zen. 1935ean Opus Deiko kide bihurtu zen. Doktorea izan zen bideetako ingenieritzan, filosofian eta zuzenbide kanonikoan. 1944ko ekainaren 25ean apaiztu zen.
1975eko irailaren 15ean, Paulo VI.a aita santuak hautatu zuen Josemaría Escrivá deunaren ordez Opus Deiren buruan.
Aulki Santuaren hainbat agentzietako aholkularia izan zen. Bigarren Vatikanoko Kontzilioan lan egin zuen, lehenik laikoentzako prestaketa batzordeko presidente eta gero elizgizonen diziplinari buruzko batzordeko idazkari gisa eta beste batzorde batzuetako aholkulari gisa. Bere liburuak Faithful and Lay in the Church (1969) eta apaizari buruzko idatziak (1970) esperientzia horren emaitza dira neurri handi batean.
Opus Dei prelatura pertsonal gisa eratu zenean, Joan Paulo II.ak gotzain izendatu zuen, eta 1991ko urtarrilaren 6an eman zion gotzainen ordenazioa. 1985ean Erroman Gurutze Santuaren Erromatar Zentro Akademikoa sortu zuen, Unibertsitate Pontifikalaren hazia. de la Santa Cruz. 1989an Erromako Zentro Akademikoen Fundazioaren (CARF) konstituzioa sustatu zuen, elizgizonen sorreraren finantza laguntza lortzeko. Opus Deiren zuzendaritzan izan zituen hemeretzi urteetan zehar, preladuraren lana hogei herrialde berrietara hedatu zen.
Erroman hil zen 1994ko martxoaren 23an Lur Santura erromesalditik itzuli ondoren, azken meza Goiko Aretoan ospatu ondoren.
Bere beatifikazioa Madrilen egin zen, 2014ko irailaren 27an.
Japeto (satelitea)
Japeto (Iapetus) Saturno planetaren sateliteetako bat da. Zortzigarrena, planetarekiko distantzian, eta hirugarrena diametroz Titan eta Rearen atzetik. 1500 Km inguru dauzka diametroz. Giovanni Domenico Cassini astronomoak 1671ean kausitu zuen. Bere ezaugarri bitxiena da hemisferio baten azalera beste hemisferioa baina ilunagoa dela. Azaleraren konposizio ezberdina omen dela kausa kolorearen aldakortasunaz.
Hyla simplex
Hyla simplex Hyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Japeto (satelitea)
Izena
Japeto sateliteak (edo bestela Saturno VIII deritzona) Japeto titanaren izena hartzen du. Giovanni Domenico Cassini astronomoak Saturnoren bost sateliteak, Japeto barne, Sidera Laodicea izendatu zituen. Geroago John Herschelek, 1847an, "Lurmutur Hiritik egindako behaketen emaitzak" izenburuko liburuan, Saturnoren sateliteak izendatu zituen, Saturno jainko greziarraren anai-arreben izenekin, titanak deritzenak.
Orbita/Birabidea
Japetoren orbita ez da oso orokorra. Saturnoarekiko distantzia beste satelite handiago baino askoz urrunagokoa da, eta bere orbita 15º inguru inklinatuta dago ekliptikaren planoarekiko. Japetotik Saturnoren eraztunak ondo ikus daitezke.
Ezaugarri fisikoak
Japetoren osagai nagusia izotza omen da, daukan dentsitate baxuak hala adierazten baitu. Bere hemisferioak kolore ezberdinekoak dira. Bata oso iluna da, bestea aldiz, argitsua.
XVII. mendean Giovanni Domenico Cassini astronomoak azpimarratu zuen Japeto soilik ikus zitekeela Saturnoren alde batean zegoenean, beste aldean zegoenean ostera ez. Astronomoak berak eman zuen azalpena fenomoeno horretarako: satelitearen alde bat, bestea baino askoz ilunagoa zela proposatu zuen. Geroago Voyager 2 zundak hortik hurbil pasatzean, horren teoria egiaztatu zuen.
Japetoaren itxura, Lurretik ikusita, Ying eta Yang dualismoaren sinboloaren bezalakoa da.
Mendilerroa ekuadorrean
Cassini-Huygens zundak 2004an beste ezaugarri arrotz bat aurkitu zuen Japetoren ekuadorrean. Nahiko uniformea den mendilerroa dago ekuadorren inguruan. Mendilerroa Toledo Mendiak izena eman diote.
Esplorazioa
Japeto Voyager 2 zundaren bisita jaso izan zuen 1981eko abuztuaren 22an. Voyager 2 Japetotik 966.000 km ingurura pasatu zen, bere azaleraren argazki batzuk hartu zituen. Geroago Cassini-Huygens 2004an hortik pasatu zen Saturno eta bere sateliteak ikertzeko. Zunda berriaren argazkiak askoz zehatzagoak dira.
Bitxikeriak
"2001: Espazioko Odisea" fikziozko filmean, monolito handiena Japetoren azalean jarrita dago.
Garland (Wyoming)
Garland Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Park konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pseudobagrus tenuifurcatus
Pseudobagrus tenuifurcatus Pseudobagrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Venustiano Carranza
José Venustiano Carranza Garza (Cuatro Ciénagas, 1859ko abenduaren 29a - Puebla, 1920ko maiatzaren 21a) Mexikoko politikaria zen. Maderoren Iraultza higikundean parte hartu eta harekin batera alderdi demokratikoa sortu zuen. Madero hil zutenean, Victoriano Huertaren aurka altxatu zen. Carranza Mexikoko lehendakaria izan zen (1917-1920) eta bere herriak Lehen Mundu Gerran parte ez hartzea lortu zuen. Rodolfo Herreroren altxamendua sortu zenean alde egin zuen, baina iraultzaileek harrapatu eta hil egin zuten.
Txirri nano
Txirri nano (Calidris minutilla) Calidris generoko animalia da. Hegaztien barruko Scolopacidae familian sailkatua dago.
Yvan Colonna
Yvan Colonna (Ajaccio, 1960ko apirilaren 7a - Marseilla, 2022ko martxoaren 21a) Korsikako militante independentista zen. A Cuncolta Naziunalista alderdi politikoko militantea izan zen, eta militantzia polikotik urrundu zen, Korsika Askatzeko Nazio Frontea bitan zatitu zenean eta independentisten arteko hilketak gertatu zirenean. 1998 an Claude Érignac prefeta hiltzea leporatu zioten, eta klandestinitatean bizi izan zen 1999 tik 2003 ra arte. Betiko kartzela-zigorrera kondenatu zuten. 2022ko martxoan hil zen, kartzelan jasan zuen eraso baten ondorioz.
Gaztaroa
Yvan Colonna irakasle bikote baten semea zen. Aita, Jean-Hugues Colonna, Frantziako Alderdi Sozialistako diputatua izan zen, Itsas Alpeak departamenduan. Ama, Cécile Riou, Bretainiakoa zen. Gaztea zela, Nizara joan zen gurasoekin, gurasoak hara joan zirelako lanera. Kirol irakasle izateko ikasketak hasi zituen, baina 1981ean Korsikara itzuli zen, aitaren sorterrira, Cargesera. Han, ahuntzak zaintzen hasi zen.
Militantzia
A Cuncolta Naziunalista alderdiko kide egin zen, eta Cargese eskualdeko taldeko arduradunetako bat izan zen. Talde hura omen zen erradikalenetakoa. 1990eko hamarkadan, FLNC eta A Cuncolta Naziunalista alderdiaren arteko zatiketa gertatu zenean, mugimendutik pixka bat aldendu zen, bere eskualdeko gehienak bezala. Oso gaizki bizi izan zituzten militanteen arteko hilketak (FLNC Ohiko Kanala eta FLNC Kanal Historikoa talde armatuei dagokienez, eta MPA eta A Cuncolta, talde politikoei dagokienez).
Anonimoen taldea
1997ko uztailean izenik gabeko talde armatu batek Pietrosellako jendarmeriaren kontrako atentatua egin zuten. Atentatu hartan lapurtu zuten geroago Claude Erignac hiltzeko erabiliko zuten arma. Colonnari atentatu hartan parte hartzea leporatu zioten, eta 2001 eko uztailaren 20an kondenatu.
Talde hark Claude Erignac Korsikako prefeta hil zuen 1998ko otsailaren 6an, Ajaccion. Atentatu hark lurrikara eragin zuen Korsikan eta Frantzian. Atentatua bere gain hartu zuen talde anonimoak Korsikako mugimendu politikoa astindu nahi izan zuten, aurreko urteetako elkarren arteko gatazka eta hilketak geldiarazteko asmoz.
Klandestinitatea eta atxiloketa
Poliziak urte bat baino gehiago eman zuen jakiteko zein izan ziren Pietrosellako jendarmeriaren eta Erignacen kontrako atentatuen egileak. Hainbat lagun atxilotu zituzten 1999ko maiatzaren 21ean, Cargese eskualdean. Atxilotutako batzuek adierazi zuten Yvan Colonna izan zela prefetari tiro egin ziona. Colonnak, artean atxilotu gabe zegoela, telebistari eskainitako elkarrizketa batean ukatu zuen akusazio hori, eta handik berehala ihes egin zuen. Frantziako hedabideek eta poliziak ustezko hiltzaile gisa aurkeztu zuen. Lau urtez klandestinitatean egon ondoren, 2003ko uztailaren 4an atxilotu zuten, Olmeto herrixkatik gertu, ahuntzak zaintzen ari zela.
Epaiketak
Colonnak hasieratik ukatu zuen Pietrosellako jendarmeriaren eta Erignacen kontrako atentatuetan parte hartu izana. Erignacen hilketan parte hartzea bere gain hartu zuten kide batzuek eman zuten haren izena hasieran, nahiz eta gero atzera egin zuten. Hori izan zen Colonnaren aurkako akusazioaren oinarri bakarra, baina horri heldu zioten Colonna kondenatzerako orduan.
Colonna hiru aldiz epaitu zuten atentatu harengatik. Lehen auzian bizi osorako kartzelara kondenatu zuten. Colonnak jarritako bi helegiteetan ere kondena hori jarri zioten. Hil arte aldarrikatu zuen errugabea zela.
Kartzelan
Frantziako Justiziak Colonnak Arlesko (Okzitania) kartzelan jipoi bat jaso ostean «osasun arrazoiengatik» eten zioten zigorra 2022ko martxoaren 16an.
Frantziako legearen arabera, kartzelaldia eteteko aukera bada, baldin eta presoa hil ala biziko egoeran baldin bada.
Colonnaren hilketa
2022ko martxoaren 2an, Colonna ospitaleratu behar izan zuten, egoera oso larrian, Arlesko kartzelan erasotua izan baitzen, bertan zegoen beste preso baten partetik. Hurrengo egunean, Marseilla iparraldeko ospitaleko medikuak aditzera eman zuen Colonna koman zegoela.
Frantziako epaitegi antiterroristako prokuradorearen arabera hauxe gertatu zenː Kirol-gelan egin zion eraso Franck Elon Abé presoak, itotzen saiatuz. Zortzi minutuz jipoitu zuen Colonna, eta horren ondoren kartzelazainei abisatu zien, Colonna “ondoezik” zegoela esanez. Bertan erreanimatu egin behar izan zuten, eta handik erietxera eraman. Frantziako Gobernuaren arabera, Franck Elon Abék, Colonna erasotu zuen korsikarrak Mahoma profeta ez zuelako begirunez tratatu.
Martxoaren 21ean, erasoa jazo eta hiru astetara, Colonna Marseillako ospitalean hil zela jakinarazi zen.
Protestak
Colonnak jasandako erasoaren berria jakin eta berehala zabaldu zen haserrea, Ajaccioko Polizia prefeturaren aurrean ehunka manifestari bildu ziren ostiral gauean eta ateari su eman zioten. Beste hainbat mobilizazio ere egin zituzten.
Martxoaren 6an, uhartera bidalitako hainbat militar eta polizia frantses zekartzan Corsica Ferries konpainiako itsasontzi bati porturatzea ukatu zioten STC sindikatuko hainbat kidek. Korsikarren haserrearen aurrean Paristik bidalitako errefortzuak ziren. Zortzi orduz egon zen ferrya geldirik, Touloneko porturantz buelta hartu aurretik.
Marine Le Pen eskuin muturreko hautagaiak kanpainako ekitaldia egin behar zuen igandean, baina egoera dela-eta atzeratu egin behar izan zuen.
Autonomia Korsikarako
Testuinguru horretan, Gerald Darmanin, orduko Frantziako Barne ministroa, Kortsikari autonomia estatutu bat ematearen inguruan hitz egiteko prest agertu zen, istiluak bukatzeko aurrebaldintzarekin, betiere.