cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Pierre (Alsazia)
Etxebizitza
2007an 207 etxebizitza zeuden, 190 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 165 etxeak ziren eta 43 apartamentuak ziren. 190 etxebizitza nagusietatik 143 bere jabearen bizilekua ziren, 47 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 121 etxek bost zituzten. 167 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 69 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 114 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 377 ziren, horien artean 289 aktiboak ziren eta 88 inaktiboak ziren. 289 pertsona aktiboetatik 273 lanean zeuden (154 gizon eta 119 emakume) eta 16 langabezian zeuden (6 gizon eta 10 emakume). 88 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Pierre udalerrian 195 unitate fiskal zeuden, 528 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.071 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saint-Pierre udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 126 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Jefferson konderria (Wisconsin)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 83,686 pertsonetatik 81,458 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 5,555 dira. 628 beltzak edo afroamerikarrak. 212 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 551 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 57 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 767 pertsonek kokatzen zuten.
Antzar Eguna
Antzar Eguna Lekeition (Bizkaia) urtero, irailaren 5ean ospatzen den eguna da. San Antolin jaietako egun garrantzitsuena da eta portuan egiten den antzara-jokoa eguneko ekitaldi nagusia da.
Historia
Tradizio handia du Antzar Egunak Lekeition, 350 urte baino gehiagoko historia dokumentatua baitu. Hasieran, Antzar Eguna Andre Mariaren edo Done Rokeren egunean ospatzen zen, 1877an gaur egungo datara mugitu zuten arte. Egun portuko uretan egiten bada ere, 1722ra arte, antzara-jokoa herriko plazan egiten zen, Euskal Herriko beste hainbat lekutan gaur egun ere egiten den modura, zaldiak erabiliz.
Manuel Larramendik Lekeition egiten denaren joko oso antzekoa Pasaian egiten zela ere adierazi zuen bere Corografia de Guipuzcoa lanean (1754).
Montatheris hindii
Montatheris hindii Montatheris generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.
Cametá
Cametá Brasilgo udalerri bat da, Pará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Montastruc (Tarn eta Garona)
Montastruc Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montastruc udalerrian erroldatutako biztanleak 266 ziren. Familiak 110 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 47 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 114 etxebizitza zeuden, 107 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 111 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 107 etxebizitza nagusietatik 98 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 61 etxek bost zituzten. 96 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 62 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 169 ziren, horien artean 134 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 134 pertsona aktiboetatik 130 lanean zeuden (62 gizon eta 68 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ploubezre
Ploubezre (bretainieraz Ploubêr) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Montastruc (Tarn eta Garona)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ile apaindegia zen eta 1 higiezinen agentzia.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pirates of the Caribbean: At World's End
Pirates of the Caribbean At World's End 2007ko piratei buruzko abentura-filma da, Gore Verbinski estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. Pirates of the Caribbean sailaren hirugarren filma izan zen. Johnny Depp, Orlando Bloom eta Keira Knightley izan ziren aktore nagusiak. Oscar Sarietarako zenbait izendapen jaso zituen.
Argumentua
Lord Beckettek, Davy Jonesen bihotza duena, pirateriarekin lotura duen edonor hiltzera zigortuko du eta Jonesek ontzi pirata guztiak suntsitzera behartuko du. Norrington Jonesen bihotza emateagatik almirante izendatuko dute. Bedratzi buruzagi piratak (tartean Jack Sparrow eta Hector Barbossa) naufragioren badian bilduko dira.
N
Fonemari dagokionez, bi aldaera daude: bat ahula eta aldakorra (arrain > arrai) eta bestea indartsua eta iraunkorra (anaia).
Funtzio potentzial
Matematika, funtzio potentziala honela definitzen den funtzio bat da, a balio erreal jakin baterako:
Rambouillet
Rambouillet Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 26.157 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rambouillet udalerrian erroldatutako biztanleak 26.157 ziren. Familiak 10.916 ziren, horien artean 3.813 pertsona bakarrekoak ziren (1.423 bakarrik bizi ziren gizonak eta 2.390 bakarrik bizi ziren emakumeak), 2.946 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 3.191 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 966 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 17.167 ziren, horien artean 12.589 aktiboak ziren eta 4.578 inaktiboak ziren. 12.589 pertsona aktiboetatik 11.623 lanean zeuden (6.015 gizon eta 5.608 emakume) eta 966 langabezian zeuden (482 gizon eta 484 emakume). 4.578 pertsona inaktiboetatik 1.401 erretiraturik zeuden, 1.745 ikasten zeuden eta 1.432 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rambouillet udalerrian 10.955 unitate fiskal zeuden, 25.800,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.064 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 317 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 2 posta bulegoak, 14 banku bulegoak, 3 ehorztetxeak, 23 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 6 ibilgailuen alokairu bulegoak, 6 autoeskolak, 20 igeltseroak, 21 margolariak, 15 zurginak, 22 iturginak, 19 argiketariak, 11 eraikuntza enpresak, 26 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 7 aldi baterako lan enpresak, 55 jatetxeak, 43 higiezinen agentziak, 6 tindategiak eta 9 apaindegiak.
2009an zeuden 155 establezimendu komertzialetatik, 2 hipermerkatuak, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 5 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 12 okindegiak, 6 harategiak, 1 izoztuen denda zen, 1 arraindegia zen, 10 liburu dendak, 50 arropa dendak, 8 etxerako tresna dendak, 11 zapata-dendak, 5 elektratresna dendak, 6 altzari dendak, 8 kirol-dendak, 3 drogeria, 7 lurrin-dendak, 6 bitxi-dendak eta 9 lore-dendak ziren.
2000. urtean Rambouillet udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 504 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, 2 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, psikiatriko 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 9 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Rambouillet udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.unibertsitate-insituto bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bathyagonus infraspinatus
Bathyagonus infraspinatus Bathyagonus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Agonidae familian.
Henicorhina leucoptera
Henicorhina leucoptera Henicorhina generoko animalia da. Hegaztien barruko Troglodytidae familian sailkatua dago.
Derry
Derry, ofizialki Londonderry (Doire / Doire Cholmchille, Ulsterko eskozieraz Derrie / Lunnonderrie) Ipar Irlandako hiri jendetsuenetan bigarrena da (Belfast da lehena), eta Irlanda uharteko hiri jendetsuenetan laugarrena. Ipar Irlandako mendebaldeko mugan dago kokatuta. 2008an 85.016 biztanle zituen.
Etimologia
Eztabaida handia dago Derry eta Londonderry izenen artean. 1984ean hiriak Derry City Council izena hobetsi zuen baina 2007an Londonderry izatera itzuli da. Herri inkesta bat egin zen 2009an eta biztanleen hiru laurdena katolikoa izanik Derryren alde atera zen. Eguneroko bizitzan Derry erabiltzen da.
Azkenik Maiden City (hiri ezkongabea) ezizena hartzen du, XVII mendeko setioan bere harresiek hiria salbu mantendu zutelako.
San Luis de la Reina
San Luis de la Reina El Salvadorko San Miguel departamenduko udalerri bat da. 168.2 km²ko azalera du eta 2007ko erroldaren arabera 5637 biztanle zituen.
Derry
Geografia
Derry Foyle ibaiaren ezkerreko ertzean dagoen miuno bateankokaturik dago, nahiz eta auzo berriak beste aldean ere zabaldu diren. Foyle ibaia kilometro gutxi batzuk aurrerago Irlandako itsasoak eratzen duen Foyle aintziran itsasoratzen da. Inguruko lurrak nahiko muinotsuak dira, mendi argirik ez dagoen arren.
Klima
Klima ozeaniko epela du, udako tenperatura beroena 17-18 °Ctan izanik eta neguko hotzenak 2 °C inguruan. Prezipitazioei dagokienez urtean 182 egunetan egiten du euria eta urteko batazbestekoa 993mm-koa da.
Sorrera
Kolunba Ionakoak 546 urtean monasterioa fundatu zuen harizti batean, Foyle ibaiaren ertzean. Hala ere gaur egungo historiagileek zalantzan jartzen dute data hori, eta VI eta XI mendeen artean izan zela diote, data zehatzik eman gabe. Monasterioaren inguruan herrixka bat sortzen hasi zen.
San Jorge (El Salvador)
San Jorge El Salvadorko San Miguel departamenduko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 9115 biztanle zituen.
Belá-Dulice
Belá-Dulice Eslovakiako udalerri bat da, Martingo barrutian kokatuta. 51,17 km²ko azalera du eta 1267 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1282. urtekoa da.
Derry
XVII mendea
Mende horretan hainbat setio pairatu zituen, besteak beste: 1641an Irlandar matxinoena, 1649an Eskoziar presbiterianoena, eta azkenik 1688-1689an Eskoziako James VII eta Ingalaterrako James II erregeak agindutakoa. Guztietan harresiak zutik iraun zuen.
XVIII eta XIX mendeak
XVIII mendean etxe georgiar ugari eraiki ziren eta 1790ean Foyle ibaia zeharkatuko zuen lehenengo zubia. XIX mendeko Irlandako Gosete Handiaren eraginez, Ipar Amerikarako itsasoratze kai garrantzitsuenetakoa bihurtu zen.
XX mendea
1921n Irlanda zatitzean Derry mugan bertan gelditu zen, tradizionalki harreman handia izan zuen Donegalgo konderritik aparte, eta honen ondorioz bortxakeria handia bizi izan zen kaleetan.
Bigarren Mundu Gerran estatubatuarren lehenengo itsas basea izan zen. Bertan 36.000 soldadu britainiar, estatubatuar eta kanadiar elkartu ziren. Hiriak hazkunde ekonomikoa ezagutu zuen baina 1950an guztiek alde egin zutenean langabezia nagusitu zen.
60. hamarkadan katolikoek diskriminazio handiak jasaten zituzten eta beren auzoetako bizi baldintzak penagarriak ziren. Eskubide Zibilen aldeko mugimenduak eratu ziren eta hauen eraginez 1969an Bogsideko gudua piztu zen, auzotar errepublikarren eta Ulstergo Errege Poliziaren artean. Auzotarrek Bogside auzoan Free Derry ("Derry askea") izeneko eremua eratu zuten, eta komunitate autosufizientea sortu zuten. Hiru urteren ondoren 1972ko urtarrilaren 30ean, "Igande Odoltsua" gertaera tragikoa gertatu zen hirian, manifestaldi batean polizia tiroka sartu eta 14 pertsona hil zituen. Hau izan zen Derry askearen amaiera, baina era berean IRA sozialki asko indartu zen.
Kultura
Derryko konderrian Seamus Heaney poeta jaio zen, 1995ean Literaturako Nobel Saria jaso zuena. Musikariak ere ugariak dira, ezagunena The Undertones taldea izanik. Arteari dagokionez aipatzekoak dira Bogside auzoko mural politikoak.
Zienam jaialdi bat ere izaten da bertan, Foyle Film Festival.
Kirola
Futbol gaelikoa eta ohiko futbola dira jarraitzaile gehien dituzten kirolak. Futbol gaelikoko txapelketa nagusian garaipen bakarra badu ere, 1993koa, futbolean Derry City F.C. taldeak emaitzak bikainak lortu ditu. Ipar Irlandako Liga bat eta hiru Kopa lortu zituen, baina talde katolikoa izanik 1973an Irlandako Errepublikako txapelketatan aritzeko eskabidea egin zuen eta ordutik aurrera Irlandako bi Liga eta bost Kopa eskuratu ditu, bai eta Ligako hamar Kopa ere.
Plouëc-du-Trieux
Plouëc-du-Trieux (bretainieraz Ploueg-Pontrev) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
L
L edo ele euskal alfabetoko hamabigarren letra da. L (larriz) eta l (xehez) idazten da.
Ele letra larriak 50 zenbakiaren balioa du erromatar zenbakeran. Ele letra xehea, berriz, litroaren sinbolotzat erabiltzen da.
Sent Aubin de Medòc
Sent Aubin de Medòc (okzitanieraz; ) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Inúbia Paulista
Inúbia Paulista Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Sent Aubin de Medòc
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.000 etxebizitza zeuden, 1.967 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 1.942 etxeak ziren eta 55 apartamentuak ziren. 1.967 etxebizitza nagusietatik 1.675 bere jabearen bizilekua ziren, 258 alokairuan okupaturik zeuden eta 34 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 24 etxek bi zituzten, 104 etxek hiru zituzten, 428 etxek lau zituzten eta 1.408 etxek bost zituzten. 1.690 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 571 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.342 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.799 ziren, horien artean 2.591 aktiboak ziren eta 1.208 inaktiboak ziren. 2.591 pertsona aktiboetatik 2.380 lanean zeuden (1.285 gizon eta 1.095 emakume) eta 211 langabezian zeuden (82 gizon eta 129 emakume). 1.208 pertsona inaktiboetatik 402 erretiraturik zeuden, 488 ikasten zeuden eta 318 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sent Aubin de Medòc udalerrian 2.094 unitate fiskal zeuden, 5.927 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 26.973 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 205 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 25 eraikuntza enpresak ziren, 32 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 12 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 12 higiezinen enpresak ziren, 41 zerbitzu enpresak ziren, 43 administrazio publikoko enpresak ziren eta 14 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 38 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 4 margolariak, 4 zurginak, 6 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 4 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 5 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia, 1 tintoreria eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 10 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 arropa denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Sent Aubin de Medòc udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Sent Aubin de Medòc udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 692 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amotzeko zubia
2007ko maiatzeko uholdeek kalte larriak eragin zioten zubiari eta zubi gehiena hondatu zuten. 2008an berau konpontzeko plana aurkeztu zen.
Englos
Englos Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Englos udalerrian erroldatutako biztanleak 567 ziren. Familiak 198 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 63 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 91 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 384 ziren, horien artean 292 aktiboak ziren eta 92 inaktiboak ziren. 292 pertsona aktiboetatik 273 lanean zeuden (145 gizon eta 128 emakume) eta 19 langabezian zeuden (8 gizon eta 11 emakume). 92 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 53 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Englos udalerrian 199 unitate fiskal zeuden, 565 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.254 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 110 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 64 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 11 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 7 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 iturgina, 2 ile apaindegiak, 7 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 42 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 kongelatu-denda zen, 1 liburu denda zen, 25 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 2 zapata-dendak, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 2 lurrin-dendak, 3 bitxi-dendak eta 2 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Charlotte Froese Fischer
Charlotte Froese Fischer (1929) irakasle, akademiko eta PhD doktoreduna da, bereziki nabarmena egitura atomikoaren kalkuluen ikusmoldea garatu eta inplementatzeagatik, egitura atomikoaren deskribapena zabaltzeagatik eta kaltzio negatiboko ioien existentzia teorikoki iragartzeagatik, baita Hartree-Fock konfigurazio aniztun eremua garatzeagatik ere. Kanadar-estatubatuarra da, ukraniar jatorrikoa, matematika aplikatuen eta konputazioa ren arloetan aditua. Kaltzioaren ioiei buruzko ikerketagatik, American Physical Society mintegirako aukeratua izan zen.
Lehen urteak
Charlotte Mykolaivkan jaio zen (gaur egungo Pravdivka), Ukrainan. Guraso menoniten alaba, Alemania ra migratu zuten Sobietar Batasun eko agintariek muga itxi aurretik igaro zen azken trenean. Errefuxiatu eremu batean aldi labur bat egin ondoren, bere familiari Kanada ra migratzeko baimena eman zitzaion, eta han ezarri ziren azkenean Chilliwack-en, Kolonbia Britainiar rean.
Hezkuntza eta ikerketak
B.A. gradua lortu zuen 1952 an, ohoreekin, Matematikan eta Kimikan, eta Matematika Aplikatuko irakasle izan zen 1954 an. 1957 an, PhDa lortu zuen Cambridgeko Unibertsitatea n matematika aplikatuan eta konputazioan, Paul Dirac ekin teoria kuantikoko ikastaroak jarraituz. Douglas Hartree-ren gainbegiradapean lan egin zuen Electronic delay storage automatic calculator (EDSAC) delakoa promatzeko. Ordenagailu honek egitura atomikoen kalkuluak egitea zuen helburu.
1957 tik 1968 ra, Britainiar Kolonbiako Unibertsitateko Matematika Fakultatean lan egin zuen, non zenbakizko analisia eta informatikako ikastaroak sartu zituen kurrikulumean. Honela, Konputazio Zientzien Departamentuaren sorreran berebiziko ekarpena egin zuen.
1963 eta 1964 urteak Harvard College Observatory n pasa zituen Froese Fischerrek, non egitura atomikoaren kalkuluei buruzko bere ikerketa zabaldu zuen. Harvard en, Alfred P. Sloan beka jaso zuen lehen emakume zientzialaria izan zen. Orduan nazioartean ezagun bihurtu zen, egitura atomikoa kalkulatzeko eta egitura atomikoaren teoria ikertzeko software agatik. 1991 n, American Physical Society ko kide bihurtu zen, neurri batean kaltzio negatiboaren aurkikuntzari egindako ekarpenagatik. 1995 ean Lundeko Fisiografia Elkarteko kide izendatu zuten, eta 2004 an Lituaniako Zientzien Akademiako kide atzerritarra. 2015ean Suediako Unibertsitateko Ohorezko Doktore izendatu zuten.
Ekarpenak
Chalotte Froese Fischer konputazioaren teoria atomikoari buruzko 260 ikerketa artikulu baino gehiagoren egilea da. Horietako asko klasiko bihurtu dira, egitura atomikoaren kalkuluen arloan oraindik ere duten eragin handiagatik. Alor honetan egin duen ahalegin handienetako bat, Georgio Tachiev eta Andrei Irimiar ekin elkarlanean, berilio eta argoi elementuen antzeko maila apaleko sekuentzia isoelektrikoen espektro osoak kalkulatzea da, 400 orrialde argitaratuz eta guztira 150 ioi baino gehiagoren datuak bildu eta plazaratuz.
Zazpiak Bat
Zazpiak Bat Anton Abadia euskaltzaleak XIX. mendean zabaldutako goiburua da, Euskal Herriko zazpi herrialdeen bateratzearen aldekoa: Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Garaia, eta Zuberoa. 1877an jadanik Iruñeko Nafarroako Euskal Elkargoak erabili zuen Zazpiak Bat leloa, Kanpion, Iturralde Suit, Altadill eta Oloritzen ahotik.
Goiburuari loturik doan armarriaren izena ere bada Zazpiak Bat. Armarriak zazpi probintzietako ikurrak bakar batean konbinatzen ditu sei zatiko ezkutu batean (Goi eta Behe Nafarroarentzat ikur bakarra erabiliz).
1892an agertu ziren biak elkarrekin lehen aldiz, eta geroztik onarpen handia ukan dute euskaldunen batasunaren eta abertzaletasunaren aldarri moduan.
Goiburua
Goiburu edo leloaren jatorri zehatza zaila da argitzea, baina badakigu Agosti Xahok bere Etudes grammaticales sur la langue euskarienne liburua "Zazpi Uskal Herrietako Uskalduner" eskaini ziela 1836an. Bestalde, Lucien Bonapartek bere euskalkien mapa aurkeztu zuenean honela izendatu zuen: Carte des Sept Provinces Vasques (Zazpi euskal probintzien mapa). Itsasoaz bestaldean, 1889an, "Euskaldunak Bat" goiburu gisa erabili izan zen.
1891ean Felipe Casalen poema batean (Ama euskarari akrostikoa: zazpiak beti bat) aurki dezakegu behin betiko formara hurbilpena. Hurrengo urtean, Anton Abadiak 1892ko Congrès et Fêtes de la tradition Basque ospakizunari "Biba Zazpiak Bat" oihukatuz eman zion amaiera, eta Lore Joko anitzetan erabili. Bestalde, 1877an Nafarroako Euskal Elkargoak goiburu moduan erabili zuen.
1893an, Grazian Adema Zaldubi Lapurtarrak "Zazpi euskal herriek bat egin dezagun" bertsoa kantatu zuen Azpeitiako Euskal Jaietan, hau ere azkar zabaldu zelarik.
Atzerago joanik, baliteke goiburuaren jatorria 1765eko Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen "Hirurak Bat" goiburuaren moldaketa izatea.
Armarria
Irudiari dagokionez, Zazpiak Bat, era berean, zazpi herrialde historiko horien ezkutuak biltzen dituen armarria da eta herrialdeon batasuna irudikatzen du. Sei ataletan banatuta dago, Nafarroa osoa (Nafarroa Beherea eta Garaia) atal bakarrean jarrita, armarri bat bera baitute. Jean Jaurgainek 1892an diseinatu zuen Donibane Lohizunen eginiko Congrès et Fêtes de la Tradition Basque ospakizunerako.
Armarri hartan honela antolatu zituen lurraldeetako ikurrak (ezkerretik eskuinera):
Aipatzekoa da Zuberoa eta Lapurdik beren armarririk ez zutenez, Zuberoako bizkondeen armekin eta Urruña eta Uztaritzekoen ikurrekin osatu zituela Jaurgainek.
Hedapena
Goiburuaren arrakasta ia berehalakoa izan zen. Azken forman bota eta berehala hasi zen agertzen euskaldunen ekitaldi kultural zein politikoetan. Kantugintza eta hitzaldietan ere maiz ageri zen.
Sabin Aranak Donibaneko jaialdiaren eskuorrietan ikusi zituen bai goiburua baita armarria ere. Honela zioen Euskalzale aldizkarian, 1897an argitaraturiko artikulu batean :
Sabinek berak ere laster erabili zuen goiburua hainbat aldiz, eta aipuaren hedapena bultzatu zuen, baita armarriarena ere. XX. mendean arrakasta handiz zabaldu zen Euskal Herrian eta diasporan zehar. Goiburu hori erabiltzen zuten Euskal Herritik kanpoko aldizkari eta elkarte askok.
Armarria
Armarriaren ideia nagusia mantendu bada ere, xehetasunak aldatu egin dira tokika eta uneka. 1896an Sabin Aranak erabili zuenean jatorrizko irudiari zenbait aldaketa egin zizkion: herrialde bakoitzaren armarriok ordena alfabetikoan antolatu zituen. Lehen aldiz, 1896-1987an burutu zuen bere Lecciones de Euzkera Bizkaino izeneko lanean horrela ageri dira. Ezkerretik eskuinera:
Horrez gain, jatorrizko ezkutuaren forma "franziar modernoa" edo "iberiarra" zen (ia errektangularra), baina hori aldatu eta itxura "suitzarra" eman zion (behe alde zorrotzagoa eta goi aldean hiru puntaduna).
Bestalde, jatorrizko bertsioan Bizkaia, Araba eta Gipuzkoako armarri zaharrak erabili ziren, baina 1923an zenbait aldaketa agertu eta zabaldu ziren : Gipuzkoakoak errege eta kainoiak galdu zituen eta Bizkaiakoak bi otsoak (hauek armarria ofizialki aldatzean desagertu ziren kontraesanak, 1979 eta 1986an, hurrenez hurren). Izan zen beste aldaketarik ere; Arabak bere gaztelerazko goiburua galdu zuen eta zenbait bertsiotan Lapurdikoa frantziar monarkiari erreferentzia den lis lorerik gabe ageri da.
Azkenik, askotan armarriaren goiko espazioan idazkiren bat agertzen da ("Euskal Herria", "Euskadi" edo "Zazpiak Bat" izan ohi da), lehen bertsioetan ez bezala. Lurralde bakoitzari dagozkion izenak ere ez dira jartzen, normalki.
Goiburua
Goiburuak ez du aldaketarik jasan 1892tik, baina forma baliokide batzuk sortu dira. Kartel eta graffitietan ageri den 3 + 4 = 1 formula da hauetako bat, edo "hiru eta lau ez dira zazpi" espresioa.
O
O euskal alfabetoko hamaseigarren letra eta laugarren bokala da. O (larriz) eta o (xehez) idazten da.
Zazpiak Bat
Erabilera
Zazpiak Bat armarria alderdi eta elkarte abertzale ugarik erabili dute eta oraindik erabiltzen dihardute, besteak beste, euskal abertzaletasunaren helburu nagusienetako bat ordezkatzen duelako; zazpi euskal herrialdeak batzea, hain zuzen.
ENA Elkarteak ere bere hasieratiko 1997tik erabiltzen du bai elkartearen anagraman baita Agirian ere.
Esan bezala, Nafarroako Euskal Elkargoak armarria ez baina goiburua erabili zuen. Gaur egun, Udalbiltzak armarria erabiltzen du, goiburuarekin batera.
Aipatzekoa da munduan zehar dauden hainbat euskal etxeren izena ere badela Zazpiak Bat.
Erabilera instituzionaletik haratago, ikur zabaldua eta onartua da esparru askotan, beraz erraz ikus daiteke ingurune informal edo elkarte txikietan ere.
Maricela Guerrero
Maricela Guerrero (Mexiko Hiria, 1977) mexikar poeta da. Lehen saria eskuratu zuen 1998an eta 2000n Después del Discurso lehiaketan eta bi aldiz FONCA (2008 eta 2010) Gazte Sortzaileentzako beka irabazi du. 2018az geroztik, Arte Sortzaileen Sistema Nazionaleko kide da.
Biografia
Latinoamerikako Letretako maistra da UNAMen eta Espainiako Letretan lizentziatua UNAMen. Besteak beste, Letras Libres, Luvina, Revista El Humo eta Tierra Adentro
aldizkarietan argitaratu du. Suediera, ingelesera eta alemanera itzuli dira bere lanak
== Argitalpenak ==
Ida Haendel
Ida Haendel, CBE (Chełm, 1928ko abenduaren 15a - Miami, 2020ko ekainaren 30a) judu jatorriko biolinista poloniarra izan zen, britainiar nazionalizatua.
Biografia
Ida Handel Chełmen jaio zen, Polonia ekialdeko herri txiki batean; hiru urterekin hasi zen biolina jotzen; lau urterekin Varsoviako Kontserbatorioan ikasten hasi zen Miecyzslaw Michalowiczekin eta bost urterekin Hubermann Lehiaketa irabazi zuen. Zazpi urterekin Henryk Wieniawski Nazioarteko Biolin Lehiaketan finalista izan zen.
Parisen ikasi zuen George Enescu-rekin, eta gero Londresen Carl Flesch-ekin. Bigarren Mundu Gerran tropa britainiar eta amerikarrentzat jo zuen eta 1940an britainiar nazionalitatea eskuratu zuen.
1952 arte Londresen bizi izan zen, gero Montrealen, eta 1979tik Miami Beach-en, Floridan.
Bere autobiografia, Woman with Violin [Emakumea biolinarekin] 1970ean argitaratu zen.
Bere azken interpretazioetako batzuk 2003an Breslaviako Paganini lehiaketan eta 2006an Benedikto XVI.a aita santuak Auschwitz-Birkenauko kontzentrazio-esparrura egindako bisitan izan dira.
2020ko ekainaren 30ean hil zen Miamin 91 urteko biolinista.
William Hazlitt
William Hazlitt (Maidstone, Kent, 1778ko apirilaren 10a - Londres, 1830ko irailaren 18a) ingeles saiakeragile eta literatura kritikaria izan zen.
Ida Haendel
Diskografia
Bere ibilbide diskografikoak 70 urte hartzen ditu EMI eta Harmonia Mundi bezalako zigiluetarako.
William Hazlitt
Margolari hasi zen, baina laster idazteari ekin zion oso-osorik. 1812tik aurrera hainbat egunkari eta aldizkaritan argitaratu zituen bere saiakerak. Garai hartako literaturazaleen laguna izan zen, hala nola Samuel Taylor Coleridge, William Wordsworth eta Charles Lamb eta Mary Lamb. Bere bizitza osoan iritzi iraultzaileak izan zituen, etsaitasun asko kostatu zitzaizkionak. Kritikari ingeles onenetako bat da Samuel Johnson eta George Orwellekin batera.
Ida Haendel
Diskografia
1948-1949 urteetan Beethoven kontzertua grabatu zuen, Rafael Kubelík eta Philharmonia Orkestrarekin.
Beste grabazio aipagarri batzuk Brahmsen Kontzertua — Sergiu Celibidachek zuzendutako London Sympla Orchestrarekin egindako bat barne, Celibidacheren estudioko azken diskoa izan zena — eta Txaikovskiren Kontzertua, Basil Cameronek zuzendutako National Sympla Orchestrarekin
XX. mendeko musika zale amorratua ere izan da, Béla Bartók, Benjamin Britten eta William Walton barne. Bere obra garaikideen estreinaldien artean Luigi Dallapiccola Tartiniana Seconda eta Allan Petterssonen Biolinerako 2. Kontzertua aipa daitezke.
George Enescu maisuaren omenez, bere biolin sonata grabatu zuen Vladimir Ashkenazirekin 2000. urtean, "diapason d 'Or bat lortuz.
Troiatarrak
"Artikulu hau troiatarrak izeneko grand operari buruzkoa da, beste esanahietarako ikus: Troiatar (argipena)"
Saint-Setiers
Saint-Setiers Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Troiatarrak
Troiatarrak (Les Troyens) lau aktotan banatutako grand opéra bat da, Hector Berliozen musika eta libretoa duena. Virgilioren Eneida lanean oinarrituta, fikziozko gertaerak azaltzen ditu. 1863ko azaroaren 4an estreinatu zuten Parisko Place du Châtelet antzokian.
Jacareacanga
Jacareacanga Brasilgo udalerri bat da, Pará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Saint-Setiers
Biztanleria
2007an Saint-Setiers udalerrian erroldatutako biztanleak 237 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 289 etxebizitza zeuden, 111 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 148 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 283 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 111 etxebizitza nagusietatik 86 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 7 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 93 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 136 ziren, horien artean 99 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 99 pertsona aktiboetatik 97 lanean zeuden (53 gizon eta 44 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Setiers udalerrian 103 unitate fiskal zeuden, 223,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.047 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
2000. urtean Saint-Setiers udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Plouër-sur-Rance
Plouër-sur-Rance (bretainieraz Plouhern) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
San Rafael Oriente
San Rafael Oriente El Salvadorko San Miguel departamenduko udalerri bat da. 2007ko erroldaren arabera 13290 biztanle zituen.
Bioplastiko
Bioplastikoa plastiko mota bat da, baina landareetatik eratortzen dena; hala nola, soja oliotik, artotik edo patataren almidoitik. Ohiko plastikoak (polietileno, polipropileno, ABS, PET, besteak beste), ostera, petroliotik sintetizatzen ditu industria petrokimikoak. Aitzitik, industriaren zati batzuk alternatibak bilatzera eraman ditu hainbat arrazoik; hala nola, erregai fosil horren ezaugarriak, degradazio naturalarekiko duen erresistentziak eta, lehenago edo beranduago, agortu egingo den iturria izateak. Itxaropen gehien eskaintzen duen alternatiba da azido polilaktikoa artoarekin sintetizatzea; hala ere, honek ezaugarri mekaniko eskasa du. Izan ere, bere kostua askoz handiagoa da jatorri fosileko plastikoekin alderatuta, eta ezin da birziklatu. Hala ere, badira materia organiko z eraturiko bioplastikoak prozesu biologikoek degrada ezin ditzaketenak; baita prozesu biologikoen bitartez degradagarriak diren materia ez-organikoz osaturiko plastikoak ere.
Hainbat ikerketek irtenbide itxaropentsua eman dute Polietilenozko Terefelatoa edo PET plastikoa biologikoki erabiliz degradatzeko. . Izan ere, mikroorganismoak plastikoak kolonizatzeko gai dira, hots, hauen gainazalera atxikitzeko eta, ondoren, entzima hidrolitikoen bidezko degradazioa burutu dezakete, makropolimeroak oligopolimerotan edota monomerotan bilakatuz. Orokorrean, polimeroen biodegradazioa bi motako entzimen aktibitateari esker gerta daiteke, depolimerasa extrazelularrak eta intrazelularrak, esate baterako, laktasak, hidrolasak, esterasak eta deshidrogenasak.
Plastikoak eragiten dituen arazoak
Plastiko konbentzionala botatzean ingurunean geratzen da mendeetan zehar eta kasu askotan ezinezkoa da biltzea. Honek hainbat kalte eragiten ditu; hala nola, estolderiak eta hustubideak trabatzea, lurreko, erreketako eta itsasoko animaliak hiltzea edota kaleak, hondartzak eta paisaiak desitxuratzea.
Hondakin plastikoak kudeatzeko XXI. mendeko praktiken artean errausketa, zabortegia eta birziklatzea daude. Hala ere:
Degradazioaren prozesu orokorra
Biodegradazioa hainbat mikroorganismoek, hala nola, onddo eta bakterioak, burutzen duten deskonposizio-prozesuari deritzo. Prozesu honen bidez polimero naturalak (lignina, zelulosa…) zein polimero sintetikoak (polietilenoa, poliestirenoa…) degradatzen dira. Hala ere, mikroorganismoen ezaugarrien araberako prozesua da.
Edozein elementu degradatzeko prozesuan, bi degradazio-mota bereizten dira: degradazio primarioa eta bukaerako degradazioa. Degradazio primarioan, mikroorganismoek konposatuen eraldaketa biokimikoak burutzen dituzte. Bukaerako degradazioan, ordea, mikrobioa ren biomasa n mineralizatu edo eransten da.
Hala ere, plastiko bat biodegradagarria izan dadin, haren osagai nagusia diren polimeroen kateak malguak eta estereo konfigurazioa izan behar dute, entzimaren gune aktiboan sartzeko. Hortaz gain, pisu molekularrak eta haren balantzeak zein hidrofobizitateak, materialaren degradazio ahalmenean eragiten dute. Ingurunea ere garrantzi handikoa da degradatzerako orduan, honetako faktore biotiko eta abiotikoen kontzentrazio eta multzoak baldintzatzen duelako prozesuaren abiadura. Bioplastikoen degradazioa, orokorrean, bitan bana daiteke gertatzen diren baldintza oxigenikoen arabera : Hortaz gain, plastikoak osatzen dituzten polimeroen deskonposaketaren ordenak garrantzi handia dauka. Izan ere, polimero bakoitza baldintza ezberdinetan degradatzen da. Degradatzeko errazenetik konplexuenera, ondorengo ordena jarraitzen du :
Konpostajea
Konpostajea ingurune aerobikoan materia organikoaren deskonposizio eraenduari deritzo; bakterio, aktinomizeto eta onddoek burutzen dutena. Prozesuaren ondorioz CO2, H2O eta beroa askatu zein landareentzako erabilgarri diren mineral, biomasa eta hummus-a eratzen dira.
Degradazio anaerobikoa
Degradazio anaerobikoa prozesu biokimiko bat da, zeinetan ingurune ezberdinetatik lorturiko materia organikoa biogas, biosolido eta disolbaturiko materia organikoa sortzeko erabiltzen den. Lau urratsetako prozesua da: hidrolisia, azidogenesia, azetogenesia eta metanogenesia.
Telekomunikazio ingeniaritza
Telekomunikazioen Ingeniaritza seinaleen transmisio eta harreran eta sareen interkonexioan arazoak konpontzen dituen ingeniaritzaren adar bat da. Telekomunikazioen aplikazioaren diziplina bat da. Hitz honek urruneko komunikazioa adierazi nahi du, normalki uhin elektromagnetikoen edo optikoen bidezko propagazioz. Zenbait teknologia sartzen dira hemen, hala nola, irratia, telebista, telefonoa, datuen komunikazioa eta Internet bezalako sare informatikoak. Telekomunikazioen nazioarteko batasunak (ITU, ingelesezko International Telecommunication Unionetik) telekomunikazioarendako emandako definizioa da, hariz, irratielektrizitatez, medio optikoz edo beste sistema elektromagnetikoren baten bidez, edozein eratorpeneko zeinuen, seinaleen, idatzi eta irudien, soinu eta informazioen emisioa, transmisioa eta harrera.
Telekomunikazio sistema baten egituraren deskribapena
Telekomunikazio sistema bat honako hauek osatzen dute: informazio igorlea, transmisio kanala eta informazio hartzailea. Igorlea mezua fenomeno fisiko (seinale) bihurtu edo kodifikatzen duen dispositiboa da. Seinale hau kanalak edo medioak transmititzen du, eta hartzaileak igorlearen alderantzizko prozesua egiten du informazioa jasotzeko.
Bioplastiko
Degradazio anaerobikoa
Metabolito erabilgarriak lortzeko burutzen den hidrolisiak bi fase dauzka: entzima polimeroari atxikitzea eta pisu molekular gutxiko konposatuen lorpena. Lortutako ekoizkinen artean glukosa, kate luzeko gantz-azidoak eta aminoazidoak daude. Hala ere, badira konposatu batzuk degradatzeko zailagoak direnak, hala nola, zelulosa edo lignina, hauen egitura konplexuen ondorioz.
Ondoren, azidogenesia gertatzen da, zeinean hidrolisiko ekoizkinen xurgapenaren bidez, mikroorganismo azidogenikoek gantz-azido erdi-iragazkorrak eratzen dituzten. Azetogenesian, gantz-azidoak azetato, hidrogeno eta karbono dioxidora eraldatzen dira. Azkenik, metanogenesian ekoizkinak metano bilakatzen dituzte.
Telekomunikazio ingeniaritza
Telekomunikazio sistema baten egituraren deskribapena
Igorlearen funtzioek, modu batean edo bertzean, beti inplikatzen dute informazioa kodetzea eta kanalerako egokitzapena. Transmisio kanalak, arrazoi fisikoengatik, seinalea aldatzen du bere ibilbidean. Hartzaileak seinalea jasotzeko, berrosatzeko eta deskodetzeko funtzioak egin behar ditu, informazioa hartzeko helburuarekin. Prozesu honetan, errore aukera dago, eta telekomunikazioen ingeniaritza hau gutxiagotzen saiatzen da.
Zakil-argazki
Zakil-argazkia Internet bidez bidalitako zakil baten argazkia da (esaterako, sare sozial batean, harremanetarako webgune batean, bat-bateko mezularitzan, posta elektronikoan, eta abar). Askotan, sexu-ekintza eta sexting modu bat bezala hartzen da. Hartzailearen baimenik gabe bidaltzen bada, erakuskeria edo sexu jazarpen modu bat bezala ikus daiteke.
Bioplastiko
Organismo biodegradatzaileak
Organismo biodegradatzaileen biodibertsitatea ingurunearen menpekoa da.
Mikroalgak
Kutsatzaile biologikotzat har daitezkeen bakterio-sistemekin alderatuz endotoxinak direla eta, eta hazteko karbono-iturri aberatsa behar denez, mikroalgak hautagai potentzialak dira, ez baitute endotoxinarik, eta karbono-iturri organikorik ez da behar baldintza fotoautotrofoetan. Hortaz gain, biodegradazioa abiaraziko dute entzima ligninolitiko eta exopolisakaridoen bidez, eta sorturiko polimeroak algek erabiltzen dituzte karbono iturri gisa.
Wen Yi eta kolaboratzaileek burututako ikerketan, alga urdin-berdea (Cyanobacterium phyluma), Anabaena spiroides, LDPE (dentsitate baxuko polietilenoa) degradatzeko gaitasun handiena aurkeztu zuen (% 8,18). Hortaz gain, beste mikroalga batzuk ere, Navicula pupula diatomeoa (% 4,44) eta Scenedesmus dimorphus alga berdea (% 3,74) kasu, degradatzeko gaitasuna aurkeztu zuten. Bestalde, Sarmah eta Rout-en ikerketak ur gezako zianobakterio batzuk (Phormidium lucidum eta Oscillatoria subbrevis, hain zuzen) LDPE-aren biodegradaziorako interesgarriak izan daitezkeela adierazi zuten.
Horrez gain, mikroalgak genetikoki eralda daitezke entzima degradatzaileak sortu eta jariatzeko. Adibidez, Kim eta kolaboratzaileek frogatu zutenez, Chlamydomonas reinhardtii mikroalga berdea PETasa entzima adierazteko genetikoki eraldatu ondoren, PET plastikoen gainazaletan zuloak sortzeko ahalmena aurkeztu zuen.
Onddoak
Onddoek ere plastikoak degrada ditzakete, bereziki hurrengo genero hauek: Sporotrichum, Talaromyces, Phanerochaete, Ganoderma, Thermoascus, Paecilomyces, Thermomyces,  Geotrichum, Cladosporium, Phlebia, Trametes, Candida, Penicillium, Chaetomium eta Aerobasidium. Lehendabizi, plastikoen gainazalean atxikitzeko hidrofobina izeneko proteina jariatzen dute. Aipatutako mikroorganismoak hainbat inguruneetatik isolatu daitezke.
Onddoen agerpena degradazio zaileko bioplastikoen konpostajerako garrantzi handikoak diren arren, soilik lurzoru eta konpostean ageri dira. Hortaz gain, hirialdeetako plastiko hondarren degradazioa aztertzeko egindako ikerketa batean, Trichoderma viride espeziea isolatu zen, zeinak lurzoruko plastikoetatik zelulosa ekoizten zuen.
Halere, plastikoen degradaziorako gehien erabilitako onddoak Aspergillus generokoak dira, hainbat mota ezberdinetako plastikoak degradatzen dituztelarik. Izan ere, dentsitate baxuko polietilenoa edo LPDE degradatzeko ahalmena dute, baita beste motatako polietilenoak ere. Polietilenoen degradazioa garrantzi handikoa bilakatu da azken mendeetan zehar, plastiko-mota erabilienetarikoa baita.
Bakterioak
Hainbat bakterio plastikoak degradatzeko gai dira, adibide batzuk aipatzekotan, PLA (poliazido laktikoa) plastiko mota: Bacillus sp., Pseudomonas sp., P. geniculate, Pseudonocardia sp. eta Serratia espezieak; PET plastikoa: Ideonella sakaiensis. Hala ere, hauek ekoizten dituzten substantzia degradatzaileak ingumen ezberdinekiko sentikortasun ezberdinak dituzte. Beraz, batzuk besteak baino egonkorragoak dira. Adibide gisa I. sakaiensis kasua aipatu daiteke, zeinaren PETasa entzima degradatzaileak ez den ongi egokitzen hondakin plastiko gehien pilatzen diren itsas-ingurunetara.
Era berean, Actinomyces generoa arrakastatsu suertatu zen, haren degradazio-ahalmen handiaren ondorioz. Izan ere, ia %50eko biodegradazio-maila dauka polietileno gehienen kasuan. Hortaz gain, Brevibacillus borstelensis bakterio termofiloa lurzorutik isolatu eta dentsitate baxuko poliestilenoaren degradazioa burutu dezakeela behatu da bakterio honen karbono-iturri gisa bezala erabilita.
Bioplastikoak eta garapen jasangarria
Plastiko konbentzionalaren arazo nagusietako bat fabrikatzearen ondorioz sortzen diren berotegi efektuen igorpenak dira. Bioplastikoak petroliotik eratorritako plastikoak baino 0,8 eta 3,2 tona karbono dioxido gutxiago isurtzen du tonako.