cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bitxilore mundua
Mundu hau, ordenagailuz egindako simulazio bat da, non eguzki batek planeta bat orbitatzen duen eta haren tenperatura pixkanaka-pixkanaka ari da handitzen. Bi bitxilore mota bereizten dira: beltzak eta zuriak. Bitxilore zuriek argia islatzen dute, beltzek, berriz, argia xurgatzen dute.
Planetaren tenperatura jaisten bada, bitxilore beltzak ugarienak izango dira, eguzkiaren beroa hartzen baitute. Honen ondorioz, planetako tenperatura igoko da, bitxilore beltzen xurgatze ahalmena dela-eta. Horregatik beragatik, planeta epelagoa bihurtzen denean, bitxilore zuriak hasten dira eta tenperatura sakabanatuta egongo da.
Kontrako prozesua gertatuz gero, hau da tenperatura igotzen bada, ezin lirateke egongo bitxilore beltzak, oso giro berotsua izango litzatekeelako. Honela, lore zurien populazioa handitu egingo zen, Lurraren tenperatura txikituz bitxilore zurien islatze ahalmena handiaren eraginez. Horrela, lore beltzak ingurune horretan bizi ahalko ziren, oreka mantenduz.
Pobiedziska udalerria
Pobiedziska Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Poznań barrutian kokatuta. 189,58 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 19302 biztanle zituen.
Giga
Grezierazko γίγας hitzetik dator, "erraldoi" esan nahi duena.
Informatikan, komunikazioetan aritzen garenean mila milioi adierazteko erabiltzen da, bitaren aurrizki moduan erabiltzen denean eskuarki, (Gigabit edo Gb). Hala ere, zuzen hitz eginda, RAM memoriako biltegiratze-sistemekin, giga batek 1.073.741.824 esan nahi du (230).
Kanpo estekak
תחיליות במערכת היחידות הבינלאומית
Kaixo Sandybell
Euskal Herrian 1980ko hamarkadaren erdialdera ETB1ean euskaraz aireratu zen, garaiko haurren artean sekulako arrakasta izanez, bereziki neskatoen artean.
Sandybell eduki hunkigarriez beteriko animea da, bizitzaren oztopo edo arazo larrien aurrean adorea eta baikortasunaren aldekoa, bere egunerokotasuna balore eta oinarri moralez osaturiko testuinguru batean kokatua.
Sinopsia
Sandybell(e) bere Oliver txakurra, Christopher Lesley aitaordea eta lagunekin Eskozian bizi den neskato eder eta alai bat da. Aisialdia herriko gainontzeko haurrekin jolastuz igarotzen du. Behin batez, Walington dukesa ederraren lagun egin eta hark Sandybell bere ama oroitarazten dion lilipa lore zuri bat oparituko dio. Dukesaren semea den Mar ezagutu eta Sandybelly hartaz maiteminduko da, honek hartaz ere maitemindua dagoen Kitty Shiller neskatoarekin hika-mikak eta arazoak ekarriko dizkio. Bat-batean, Sandybell hainbat ezbehar batera jasango ditu: Dukesa hil, Marc desagertu eta eguberri bezperan Christopher aitaordea hilko baitira. Hortaz, bere aitaordeari kazetaria izango zela hitzeman zionez, amets hori betetzeko asmoz Londresera abiatuko da.
Hiribururako bidean doala, Alex Peterson kazetari gaztea ezagutuko du, denboraren poderioz biak adiskidetuz. Sandyk Oliver eta Ricky (umezurtza) adiskideekin batera bidaiatu eta Sandymobile furgonetarekin abentura handiak biziko dituzte.
Streets of Fire
Streets of Fire (euskaraz Suzko Kaleak) 1984ko Walter Hill estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza eta drama film bat da. Michael Paré, Diane Lane, Rick Moranis eta Amy Madigan aktoreek antzeztu zuten.
Hiri western bat da, urteen poderioz kultuzko filma bilakatua. Rock musika, komiki eta 1950eko hamarkadako estetika du, eta askok 1980ko hamarkadako filmeen artean ikusteko ezinbestekoa denetako bat bezala jotzen dute.
Argumentua
1950eko hamarkada, rock and roll musika eta eromenaren erdian, Bonberrak deritzon motorzale taldeak, Raven Shaddock (Willem Dafoe) biziozalea buru duela, Ellen Aim (Diane Lane) musikaren diva bahituko du. Bera askatzeko dagoen itxaropen bakarra ezohiko heroi batzuen aldetik dator: Tom Cody (Michael Paré) sari-ehiztaria eta McCoy (Amy Madigan) laguntzailea. Biak, Ellenen managerra den Billy Fishen laguntzaz (Rick Moranis), auto azkar eta hiltzaile arriskutsuen mundu batean barnartuko dira.
Berriobeiti
Berriobeiti ([berioβeiti]) Nafarroa Garaiko udalerria da, Iruñerria eskualdean kokaturik dagoena, Iruñeko merindadearen barnean. 1991n eratua, hamar herriz osatutako udal konposatua da. 25,739 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 7.011 biztanle zituen 2018an. Artika da kontzejurik jendetsuena, baina udaletxea Berriobeitin dago.
Iruñeko metropoli eremuko beste hainbat herritan bezala, Iruñerriko Mankomunitatea arduratzen da zabor bilketaz, ur-horniduraz eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz.
Inguru naturala eta kokapena
Berriobeiti Iruñerriaren ipar-ekialdean kokatzen da, Iruñetik zazpi kilometrora, Nafarroa erdialdean.
Udalerriak Itzarekin egiten du muga mendebaldean, Txulapainekin iparraldean, Berriozar eta Ezkabarterekin ekialdean, eta Iruña eta Orkoienekin hegoaldean.
Klima eta landaredia
Klimaren ezaugarriak mediterraneo eta atlantiar motako klimari dagozkio, eta herriaren inguruko landaredia ere, trantsizioko klimaren ezaugarriak ditu. Urteko batez besteko tenperatura 12 gradukoa eta prezipitazioak 800-900mm ingurukoak izaten dira. Iruñetik gertu egon arren, Nafarroako hiriburuan baino euri gehixeago egiten du Berriobeitin. Urteroko egun euritsuak 100 inguru izaten dira.
Herrigunearen inguruko mendietan, arte, pago eta haritzak daude. Horrez gain, XX. mendearen hasieran birlandaturiko hainbat pinu ere badaude.
Natura
Ez dago ibai edo erreka garrantzitsurik, baina bai iturri ugari, garrantzitsuena Txulapain, Ballariain eta Berriogoiti kontzejuak zeharkatzen dituena. Horrez gain, Lotza eta Putzu Berriko urmaela hainbat hegaztiren babeslekua da. Otsailetik ekainera izaten dute ur gehien, udaberrian jausitako euria zenbat den.
Herriak
Berriobeiti honako herriek osatzen dute: Aitzoain, Añezkar, Artika, Ballariain, Berriobeiti, Berriogoiti, Elkarte, Larrageta, Lotza eta Oteitza. Artika kontzejua gainerako herrietatik bananduta legoke, mendiko lur zerrenda batez loturik ez balego, eta Berriozarren eta Antsoainen artean dago.
Historia
Historiaurreko aztarnak aurkitu dira Berriobeitiko herrietan, Artika kontzejuan topatutako Brontze Aroko harri leundua, eta Burdin Aroko arrastoak Añezkar mendian. Erromatar inperioaren garaian ere, bizi izan zen jendea herrian, Oteitzan topatutako bi hilobi-inskripzioek argitu zutenaren arabera. Erdi Aroan bi herrixka ziren Berriobeitiko lurretan, Lakidain batetik, Larragetatik hurbil, eta Osabide bestetik, Eltxumendin. Jose Maria Jimeno Jurioren esanetan, bi herrien artean 100 biztanle inguru zituzten.
Erdi Arotik XX. mendera arte, nekazaritza izan zen Berriobeititarren jarduera nagusia. Nekazariek elizari ordaindu behar zizkieten tributuak eta lurretik ateratzen zutenaren zati bat. 1607. urtean, esaterako, hamabi etxe zeuden Aitzoainen eta horietatik zortzik lurretik ateratako gariaren zati bat ordaindu behar izan zioten Ganberako Kalonje Artxidiakonoari. Añezkar auzoko bizilagunak Iruñeko San Agustin monasterioaren menpekoak ziren, eta Berriobeiti kontzejukoak Orreagako kolegiatari eta Iruñeko katedralari.
XVII. mendean Nafarroan eztabaida sortu zen, Nafarroako zaindaria nor izan behar zen erabakitzeko. Aldundiak eta jesuitek San Frantzisko Xabier proposatu zuten, eta Iruñeko udalak eta apaiz batzuek San Fermin. Antsoaingo Zendeako zati zen Berriobeitik, San Frantzisko Xabierren alde egin zuen.
Gerrate Karlisten ondoren, Ezkaba mendian Alfontso XII.aren gotorlekua eraiki zen, herritik gotorlekuraino zihoan errepidearekin batera. Gotorleku horren eraikitzea, Ezkaba menditik etor zitezkeen eraso militarrak ekiditzea zen. XX. mendean biztanleriak izugarri egin du gora, eta herrixka bat baino ez zena 3.000 biztanletik gorako herri bihurtu da. Iruñetik hurbil dagoen Artikako kontzejuan 3.000 etxebizitza eraiki dira eta biztanleria ia bikoiztu egin da 2000. urtetik.
Antsoaingo zendeatik bereiztea
Berriobeitiko udala 1991n eratu zen. Urte hartan, Antsoain eta Berriozar Antsoaingo zendeatik bereizi ziren.
Gainerako herriak izan ziren Berriobeiti udalerria osatu zutenak, hala nola Aitzoain, Añezkar, Artika, Ballariain, Berriobeiti, Berriogoiti, Elkarte, Larrageta, Lotza, eta Oteitza. Oronsuspe Aitzoaingo auzoa da.
Artika Berria
Artika Berria Berriobeitiko enklabea da, udalerritik banatuta Berriozarrek eta Iruñeak inguraturik. Guztira, 1.800 etxebizitza eraiki dira eta Iruñerriko beste egitasmoetan ez bezala, Artika Berrian etxebizitza libreak nagusi dira, babes ofizialekoen ordez, Iruñerriko Sarriguren, Ardoi edo Erripagaina bezalako babes-ofizialeko etxebizitzadun proiektuekin kontrajarriz.
Proiektuaren hegoaldera "Artiberri" izeneko auzo berria eraikitzea aurrikusten da, Artika Berria, Iruñeko Buztintxuri auzoaren ondoan.
Ekonomia
Historikoki nekazaritza izan da Berriobeitiko ekonomiaren ardatza, baina 1960ko hamarkadatik aurrera, Iruñerriko hazkundea dela eta, metropoliaren erdigunetik kanpora ateratako industriak herrian ezarri dira, eta horrela, gaur egun Berriobeitik bost industrialde dauzka:
Demografia
1991. urtera arte Berriobeiti Antsoaingo zendean integraturik egon zen. Urte horretan udalerri berri gisa eratu zen.
Berriobeitik hazkunde ikaragarria izan zuen XXI. mendearen lehen hamarkadan. Iruñeko ipar-mendebaldean egonik, hiriburuaren hedapenak eragin nabarmena izan du udalerrian.
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 291 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %10,01 (Nafarroako batez bestekoaren antzera).
Udaletxea
Udaletxea XX. mendearen amaieran altxatutako eraikin modernoa da eta Berriobeiti kontzejuko plaza nagusian dago. Udala alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute. Bestalde, udalerria osatzen duten kontzeju guztiek, ordezkari bat dute.
Udal hauteskundeak
2007ko maiatzeko hauteskundeetan Agrupación Ayuntamiento de Berrioplano (AAB) izan zen talderik bozkatuena, guztira hiru zinegotzi eskuratu baitzituen. UPNek, Nafarroa Baik eta Candidatura Independiente de Berrioplano (CIB, eskuindarra) taldeak bina zinegotzi lortu zituzten, eta Herri Kandidaturak (HK, ezkerreko abertzaleak) eta AVAP herri plataformak zinegotzi bana. Emaitza horiekin, Agrupación Ayuntamiento de Berrioplano (AAB) zerrendako José María Irisarri hautatu zuten alkate.
2011n zerrenda hauek aurkeztu ziren: AAB (4 zinegotzi eta Irisarri alkatetzan), UPN (2, CIBekin batera aurkeztu zen ), NaBai 2011 (2), Bildu (1), PP (1), PSN (1) eta I-E (0). José María Irisarri berriro hautatu zuten alkate.
2015eko udal hauteskundeen ondoren Juan María Albizu (Plazaola herri plataformakoa) hautatu zuten alkate. Plazaola Podemos, GeroaBai I-E eta independienteei loturiko jendeak osaturiko taldea zen, eta botorik gehien eskuratu zituen hauteskundeetan (757 boto); ondotik, oso hurbil, Agrupación Ayuntamiento de Berrioplano taldea gelditu zen, 726 botorekin. Hirugarren indarra Bildu izan zen, 547 botorekin. UPNk 465 boto izan zituen, eta PSN-PSOEk, 196 boto. Berriobeitiko udalerriko biztanleriak gora egin zuenez, Udala 13 zinegotzi izatera igaro zen (aurreko legealdian 11 zituen). Plazaolak bere lau zinegotzien eta EH BIlduko hiruen sostengua jaso zuen. UPNk eta AABko hiru zinegotzietatik bik (bat ez zen agertu) beren zerrendaburuari eman zioten botoa, eta PSN-PSOEk zuri bozkatu zuen.
Alkateak
Hauek izan dira Berriobeitiko azken alkateak: a 1991. urtean Antsoain eta Berriozar Antsoain Zendea tik banandu eta udalerri bihurtu zirenean, beste hamar kontzejuek elkarrekin jarraitu zuten Berriobeiti udalerria eratuz.
Garraioa
Udalerri honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 4 linea daude:
Horrez gain, La Muguiroarra autobus konpainiak Eritze kontzejua eta Berriobeitiko erdigunea Iruñearekin batzen ditu. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:
Gainera, Leizaran Mariezcurrena autobus konpainiaren Doneztebe eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:
Jai eta ospakizunak
Berriobeitiko herri bakoitzak bere jai propioak ospatzen ditu. Aitzoainek Santa Ageda eguna ospatzen du otsailean. Larragetako auzoak urriaren 2an ospatzen ditu Errosarioko Ama Birjinaren omenez.
Jaiez jain, urtean behin, zendearen eguna ospatzen da, iraileko azken larunbatean normalean. Hamar herrietan bizi diren bizilagunen topaketa eguna izaten da eta urtero herri desberdin batek antolatzen du jaieguna.
Besayako eskualdea
Besaya eskualdea Espainiako Kantabria erkidego autonomoko eskualde bat da. Bere hiriburua Torrelavega da. Izaera hiritarra eta turismorako joera du. Eskualde hau Besaya ibaiaren ibarrean zehar hedatzen da.
UCO (telesaila)
UCO: Unidad Central Operativa 2009ko espainiar telesaila da, Grupo Gangak TVErentzat egina.
Sinopsia
Unidad Central Operativa (UCO) guardia zibileko unitate judiziala. Bere kideek lanean zein etxean hainbat arazo izango dituzte.
Groveland (Idaho)
Groveland Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Bingham konderrian kokatuta dago, Idaho estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hoyos del Espino
Hoyos del Espino Ávilako udalerria da, Barco de Ávila - Piedrahíta eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 469 biztanle zituen.
Gaia hipotesia
Gaia hipotesia hipotesi ekologiko bat da, non biosfera eta Lurraren osagai fisikoak (atmosfera, hidrosfera eta litosfera) bateratuak agertzen diren, sistema elkarreragile konplexua eratuz. Horrela, Lurra egoera klimatiko eta biogeokimikoa homeostasian mantenduz.
1969an James Lovelock kimikariak garatu zuen eta Lynn Margulis biologoak babestu. Lovelock-ek William Golding idazleari hipotesiaren berri eman zion eta azken honi bururatu zitzaion Gaia izenaz izendatzea, greziar mitologiako Lurraren jainkosa.
Historia
Mundua organismotzat hartzearen teoria Naturphilosophie deritzon korronte filosofikoan oinarritu zen. Teoria horri eraiki zuen aditu esanguratsuenetarikoa Henrich Steffens norvegiarra izan zen, zeinak Munduaren historia izaki bizidun bat izango balitz bezala kontatu zuen.
Fundamentuak
Teoria hau honakoan oinarritzen da: biomasak planetaren baldintzak autoerregulatzen ditu bere inguru fisikoa eramangarriagoa egiteko bizia osatzen duten espezieekin. Gaia hipotesiak "eramangarri" hori homeostasi bat bezala definitzen du. Gaiaren hipotesia azaltzeko adibide erraz bat jartzen da, bitxilore mundua, alegia.
Gaia teoriaren arabera, gaur egun Lurrean bizitza egotearen zergatia gure atmosferaren konposizioa da. Izan ere, %78 nitrogeno, %21oxigeno eta % 0,03 karbono dioxidoa baititu.
Hipotesiaren garapena
Lurrak bere oreka termodinamikoa, bere sistemak eta egoerak era konstante batean mantentzen ditu (Lurra) izaki bizidunentzat leku bizigarria izateko. Horregatik esan dezakegu gure planeta izate biziduntzat hartu genezakeela.
Rhycherus gloveri
Rhycherus gloveri Rhycherus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Antennariidae familian.
El Campilloko geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Gaia hipotesia
Hipotesiaren garapena
Gaiaren hipotesia proposatzen duena honakoa da: Lurreko bizitzari hasiera eman zizkioten baldintzak, eta hortaz geroztik, bizitza bera izan da bizi baldintza horiek aldatzen joan izan den bakarra. Hortaz, esan dezakegu baldintzen emaitza, planeta habitatzen duen bizitzaren erantzukizuna eta ondorioa direla.
1960ko hamarkadaren azkenengo urteetan, NASAk Lurretik hurbilen dauden planetetan (Artizarra eta Marte) izaki bizidunen arrastorik atzemateko proiektu bat egiten ari ziren. Lovelock kimikariak, honetan lanean zebilen ikerketa taldean eta honako ondorio honetara heldu zen: Artizarra eta Marten ezinezkoa zela bizitzarik egotea bi planeta hauetan egoera desegokiak baitziren (CO2 gehiegi, oxigeno falta eta abar). Baina kimikariak beste ondorio batera heldu zen, hipotesi honi hasiera emango ziona hain zuzen ere.
Hasierako hipotesi honen ondoren, kimikariak tenperatura, konposizio atmosferiko eta gazitasun atmosferikoaren kontrol globala baieztatzen zuen; eta defendatu zituen argudioak honakoak ziren: Ozeanoaren gazitasuna konstante izaten jarraitzen du.
Adibideak : Hainbat planetetan dauden, gas atmosferikoen baloreak:
Conopomorpha
Conopomorpha Gracillariidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Conopomorpha cyanospila da.
Gaia hipotesia
Hipotesiaren garapena
James Lovelock en ustez Lurra; biosfera, atmosfera, ozeanoak eta lurra kontuan hartzen ditu eta izate honek, bere osotasunean, sistema zibernetiko edo atzeraelikatu bat da. Hau da, gure planetan bizitza posiblea suertatzea eragiten du.
Gaiaren faseak
Biologo batzuek esaten dute Lurrean Gaiak lau fase zeharkatu dituela jadanik:
Erikalea
Erikaleak edo ainarraren ordena (Ericales) dikotiledoneoen barneko ordena zabala da, barnean te, kakiak, ahabia, bertholletia excelsa edo azaleak dituena. Zuhaitzez, zuhaixkaz, lianez eta landare belarkaraz osaturik dago.
Sailkapena
Hona hemen sailkapen berriek onartzen dituzte familiak. Asterisko bat dutenak APG III sisteman onarturik daude.
Maxime Bossis
Maxime Bossis ( ahoskatua; Saint-André-Treize-Voies, Vendée, ) frantziar futbolari ohia da. Nantesko futbol taldean hasi zen jokatzen, eta talde horretan egon zen 1985era arte. 1982an, Espainiako munduko kopan parte hartu zuen. 1984an, Europako txapeldun izan zen. Handik urtebetera, hirugarren mailako talde batera joateko arriskuan egon zen, baina, azkenik, Frantziako taldean jarraitzea lortu zuen. 1986an, Mexikoko munduko kopan parte hartu zuen. Maxime Bossisek 76 aldiz jokatu zuen Frantziako taldearekin.
NGC 6420
NGC 6420 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Aigasjuntas
Aigasjuntas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aigues-Juntes udalerrian erroldatutako biztanleak 39 ziren. Familiak 22 ziren, horien artean 11 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 7 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 34 etxebizitza zeuden, 22 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 33 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 22 etxebizitza nagusietatik 16 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 10 etxek bost zituzten. 11 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 10 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 20 ziren, horien artean 14 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 14 pertsona aktiboak lanean(9 gizon eta 5 emakume) zeuden.. 6 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Aigues-Juntes udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Le Vauroux
Le Vauroux Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
3896 Pordenone
3896 Pordenone asteroide baten izena da. azaroaren 18an aurkitu zuen J. M. Baur-ek Chions Behatokitik.
Le Vauroux
Biztanleria
2007an Le Vauroux udalerrian erroldatutako biztanleak 473 ziren. Familiak 172 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Poczesna udalerria
Poczesna Poloniako Silesiako voivoderriko landa-udalerri bat da, Częstochowa barrutian kokatuta. 59,98 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 12762 biztanle zituen.
3896 Pordenone
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1987 WB izena zeraman. Ondoren Pordenone omentzeko izena eman zitzaion.
Le Vauroux
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
3896 Pordenone
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.0 da.
Le Vauroux
Etxebizitza
2007an 209 etxebizitza zeuden, 175 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 208etxeak ziren. 175 etxebizitza nagusietatik 161 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 49 etxek lau zituzten eta 102 etxek bost zituzten. 132 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 66 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 104 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 330 ziren, horien artean 251 aktiboak ziren eta 79 inaktiboak ziren. 251 pertsona aktiboetatik 236 lanean zeuden (124 gizon eta 112 emakume) eta 14 langabezian zeuden (6 gizon eta 8 emakume). 79 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Vauroux udalerrian 176 unitate fiskal zeuden, 474 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.779 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Le Vauroux udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Munduko XIII. Pilota Txapelketa
'''Munduko XIII. Pilota Txapelketa''' 1998an jokaturiko nazioarteko pilota txapelketa izan zen. Txapelketaren egoitza Mexiko Hiria izan zen.
Txapelketak
14 munduko txapelketa egin zituzten:
36 metroko pilotalekua:
30 metroko pilotalekua:
54 metroko pilotalekua:
New Harmony (Indiana)
New Harmony Indianako herri bat da. Posey konderrian kokatua dago. 2010ean 789 biztanle zituen, 1.65 kilometro koadrotan banatuta.
Masaryktown (Florida)
Masaryktown Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hernando konderrian kokatuta dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Deadpool (filma)
Deadpool 2016ko Tim Miller estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi film bat da. Marvel Comics argitaletxeko Rhett Reese eta Paul Wernick komikigileen ''izen berdineko antiheroiaren komikietan oinarritua dago. Ryan Reynolds, Morena Baccarin, Ed Skrein, T.J. Miller, Gina Carano, Leslie Uggams, Brianna Hildebrand eta Stefan Kapičić aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Wade Wilson (Ryan Reynolds) mertzenario lanetan hasi den AEBetako Armadako indar berezietako soldadu ohia da, aurrez esperimentu anker bat berarekin frogatu ostean, osaketa azkarraren ahalmena lortu eta Deadpool alter egoa beneganatuko du. Bere ahalmen berriekin eta umore zentzu ilun eta bihurriarekin batera, Deadpoolek bere bizitza ia guztiz suntsitu zuen gizona atzemateari ekingo dio.
Planerita
Planerita fosfato motako minerala da eta turquoise taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Planerita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Hurtumpascual
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 81 biztanle zituen.
Etilamina
Etilamina C2H5NH2 formula duen amina da. Haren sinonimoak dira aminoetanoa eta monoetilamina. Egoera likidoan oso isurkorra da, eta amoniako-usain nabaria du. 19° C-an irakiten du, eta urarekin neurri guztietan nahasten da. Oso base indartsua da. Aluminioaren eta kobrearen gatz-disoluzioei etilamina pixka bat gehituz gero, metal horien hidroxidoak prezipitatzen ditu, baina proportzio handian gehitzen bada berriro disolbatu egiten du prezipitatua.
Ataxia
Ataxia (grezieratik α-, ez aurrizkia + -τάξις, "ordena", hots "ordena gabe", "kontrol gabe") zantzu edo sintoma neurologiko bat da, gorputz atalen koordinazio eza sortarazten duena. Deskoordinazio honek eskuetan, hatzetan, hanketan, besoetan, hizkeran, begietako mugimenduetan eta irensteko mekanismoan eragiten du, eta horrela norberak hauen kontrola galduz. Gortasuna, ikusmeneko arazoak (tunel ikuspegia) eta dardarak gorputz osoan ere sortzen ditu.
Haraucourt (Ardenak)
Haraucourt Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ataxia
Gaixotasun hau izaten ohi duten pertsonak normalean, oso pertsona garaiak izaten dira, hatz luze eta oin handi deskoordinatuak dituztenak.
Haraucourt (Ardenak)
Biztanleria
2007an Haraucourt udalerrian erroldatutako biztanleak 772 ziren. Familiak 332 ziren, horien artean 96 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 52 bakarrik bizi ziren emakumeak), 112 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 100 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 364 etxebizitza zeuden, 335 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 304 etxeak ziren eta 60 apartamentuak ziren. 335 etxebizitza nagusietatik 205 bere jabearen bizilekua ziren, 125 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 45 etxek hiru zituzten, 125 etxek lau zituzten eta 152 etxek bost zituzten. 176 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 137 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 132 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 502 ziren, horien artean 336 aktiboak ziren eta 166 inaktiboak ziren. 336 pertsona aktiboetatik 308 lanean zeuden (177 gizon eta 131 emakume) eta 28 langabezian zeuden (11 gizon eta 17 emakume). 166 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 42 ikasten zeuden eta 80 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Haraucourt udalerrian 331 unitate fiskal zeuden, 777 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.200,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ile apaindegia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Haraucourt udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 815 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ranunculales
Ranunculales ordenako landare loredunen genero bat da, izena bat Ranunculaceae familia osatua. Urrebotoi eta eguerdilili generoen antz handia du, sailkapen batzuetan, zazpi familiak barnean sartzen dituzte.
Kapitulu
Kapitulua, botanikan, konposatuak familiaren ezaugarri nagusia da. Kapitulua Pseudanthium barruan (grezieratik: lore faltsua)infloreszentzia mota da. Lore kandugabez (pedunkulugabez), osaturiko infloreszentzia trinkoa: errezeptakulu izeneko zoru batean gainean txertatzen diren loreak. Askotan inbolukru batek inguratzen du. Kaptulu batzuen loreak denak berdinak dira. Beste batzuek bi motatako loreak dauzkate: erdiko diskoan floskuluak eta ertzean lore liguladunak (semifloskuluak)
San Martin Tourseko eliza (Lesaka)
San Martin Tourseko eliza, baita ere San Martin parrokia, Nafarroa Garaiko Lesakako eliza nagusia da. Muino baten gainean eraikia, herri osoa hartzen du haren menpe. Barrualdean gotikoko estilokoa da eta kanpotik barrokokoa. Eraikitzeko lanak, dirua falta zela eta, 1561ean hasi ziren eta 1737 arte luzatu ziren. Nafarroako Monumentuen Katalogoaren arabera, Nafarroako elizarik monumentalenetarikoa da Lesakakoa, eta katedralen antzeko dimentsioak ditu barnealdean.
Historia
XVI. XVII. eta XVIII. mendeetan egindako lanen emaitza da gaur egun ezagutzen dugun eraikina. Hasieran asmoa aurretik zegoena handitzekoa zen; gaur egun antzinako hura desagertuta dago. Lehenengo fase horretan aldare nagusia eta transeptua egin nahi zuten. Hiru mendetan eraikia, hala ere batasuna du elizak, bai kanpoaldean bai barnealdean.
Prozesu luze hau dela eta hainbat harginek parte hartu zuten elizaren eraikuntzan. XVI. Mendeko Juan de Butano eta XVIII. mendeko Andres Zabala aipatu daitezke. Tomas Jauregi gipuzkoarra izan zen, bestetik, erretaula nagusiaren egilea.
Organoa, kultura ondarea
San Martin Tourseko elizaren organua 2007an kultura ondasunaren izendapena jaso zuen. Organua 1891an egin zen eta oso ondo kontserbatuta dago. Egileak Zaragozako Roque anaiak izan ziren eta 1950-1951an Amezua y Cía konpondu zuten. 480 zm.ko zabalera du, 635 garaierakoa. Pinukiz eta metalezko hoderiaz egina dago, erromantiko estiloan.
Grijotako geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
The Company of Wolves
The Company of Wolves (euskaraz Otsoen Konpainia) 1984ko Neil Jordan irlandar zinema zuzendariak zuzendutako fantasia gotiko eta beldurrezko film bat da. Angela Lansbury, David Warner, Micha Bergese eta Sarah Patterson aktoreek antzeztu zuten.
Filmaren istorioa otsogizonaren kondaira eta 1979ko Angela Carter idazle eta gidoilariaren The Bloody Chamber bilduman agertzen den izenburu berdineko istorio laburrean oinarritua dago.
Argumentua
Otso batek bere arrena (Georgia Slowe) nola hiltzen duen ikusi ondoren, Rosaleen (Sarah Patterson) neska gaztea bere amonaren etxera itzuli da, bertan amonak (Angela Lansbury) otsogizonei eta bekain elkartuko gizonek duten arriskuei buruzko ipuinak kontatzeko ohitura du.
Bačkov
Bačkov hitzak hainbat adiera ditu:
Vishnuismo
Vishnuismoa edo Vaishnavismoa Vishnu jainkoaren eta haren gorpuzteen gurtza da. Hinduismo modernoaren joera nagusietako bat da, Shaktiren eta Shivaren gurtzarekin batera. Vishnuismoaren ezaugarri nagusietako bat debozioari ematen zaion garrantzia da. Debozioaren azken helburua hil eta berriro munduratzea eragiten duen zikloari ihes egin eta Vishnuren aurrean bizitzaz gozatzea iristea da; horretarako, ontasunaren bidea (karman) eta ezagutzarena (jñana) landu behar dira.
Jatorria
Vishnuismoaren antzinako jatorria ez dago argi, honen aztarna eta frogak eskasak eta kontraesangarriak dira. Uste da, ohitura ezberdinen sinkretismoaren ondorioz eratu zela. Vishnu eguzkiaren jainkosa vedikoak zen arren, Agni eta Indra bezalako beste jainko-jainkosa vedikoekin konparatzen da, erlijio vedikoan ere nolabaiteko garrantzia zuela adieraziz.
Gupta garaia
Gupta inperioko errege gehienak, Chandragupta II.a edo Vikramaditya (375-413 Oraingo Aroa) bezala, Parama Bhagavatas edo Bhagavata Vaishnava bezala ezagutzen ziren. Baina Huna inbasioen ostean, bereziki V. mendean Alchon Hunak eginikoak, Gupta inperioak gainberakada eta haustura jasan zuen; inperioaren desegiteak Vishnuismoaren sona belztea ekarri zuelarik. Gerora nagusitu ziren Indiako ipar eta zentro-eskualdeetako botereek (Aulikarak, Maukhariak, Maitrakak, Kalachuriak edo Vardhanak) saivismoa nahiago zuten, Shiva jainkoaren gurtza eta ideologiari indarra emanez. Bitartean, botere-aldaketa hau jasan ez zuten eskualdeetan (hegoaldeko India eta Kaxmir) Vaisnavismoa indartsu mantendu zen.
Erdi Aroa
Gupta garaiaren ondoren, Krishnaismoa gailendu zen, eta Vishnuismoa sekta eta azpisekta ezberdinetan banandu zen. Sekta horietan bhakti ideia garatu zen, hego Indiako erlijiotasuna eraginez. Adituek Nimbarkacharya ( ca. VII. mendea) filosofoa garai honetan plazaratzen dute, Radha Krishna jainkoaren gurtza bideratu zuen dvaita-advaita bezala ezagutu zen doktrinarekin.
X. mendean Vishnuismoa Vedanta argudioak erabiltzen hasi zen, seguruenik Vishnu-rekin erlazionaturiko tradizio zaharragoa jarraituz. Vaishnava goiztiarraren jakintsuek (Nathamuni, Yamunacharya eta Ramanuja, adibidez) Adi Shankararen Advaita interpretazioak ukatu eta Vishnu bhakti ideiak proposatu zituzten. Vaishnavismoak, Tamil Naduko Shivaismo korrontearen ordezkatu zuen eta nagusitu zen VII. eta X. mendeen artean. Gertaera hau hamabi Alvaren gurtzari esker zabaldu zen, beren himnoekin sekta biztanleriaren gehiengora hedatuz. Santu olerkilari hauek, Vishnu eta Krishnaren gorespenari buruz hitz egiten zuten, tamileraz, orohar Naalayira Divya Prabandha bezala ezagutzen den 4000 bertso jainkotiarren bilduman. Hauen santutegiak Divya Desam bezala ezagutzen dira.
Bhakti mugimendua VII. mendean hasi zen, hinduismoaren Erdi aro berantiarrean, eta XII. mendean zehar zabaldu zen. Mugimendua Purana literaturak (Bhagavata Purana, olerki-lanak, etb.) sostengatu zuen, bhasya eta samhita bezalako jakitun-lanez gain.
Garai modernoa
XX. mendean zehar, Vaishnavismoaren praktika India guztian zehar eta munduko leku ezberdinetan zabaldu zen. Vishnuismoaren mendebaldeko zabalkuntzaren aurrekarietako bat Baba Premananda Bharati (1858–1914) sannyasina izan zen, 1902an Krishna Samaj elkartea sortu zuelarik New Yorken eta tenplua Los Angelesen. Vishnuismoaren estatus globala Krishnaren Kontzientziarako Nazioarteko Elkartea (International Society for Krishna Consciousness, ISKCON) mugimenduari esker handitu zen, A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupadak sortu zuena 1966an.
Burdinbidearen Euskal Museoa
Burdinbidearen Euskal Museoa Gipuzkoako Azpeitia udalerrian kokatuta dagoen museoa da. Jabea Eusko Jaurlaritzaren menpe dagoen Eusko Trenbideak sozietatea da. Bere egoitza Urolako trenaren Azpeitiko geltoki zaharra eta burdinbide horretako kotxetegi eta tailerretan dago.
Museoa
Museoak burdinbide material sorta handia jasotzen du, material mugikorra aipagarria izanik, bai eta Euskal Herriko eta inguruko burdinbideen historiari buruzko dokumentazio eta bibliografia ere.
Urolako trena Espainiako burdinbide elektrikoen artean lehenetariko bat izan zen, eta 1926an inauguratu zenetik aldaketa handirik gabe mantendu zen zerbitzuan, bai egiturari zein material mugikorrari dagokionez. 1986an zerbitzua eten zen eta bi urte geroago behin betiko itxi zen, horren ondoren trenbidea museo bilakatuta. Euskal geografian zehar XX. mendearen hasieran sortutako eta mende horren amaiera aldera itxitako burdinbide asko jatorri zuen material ugari jaso zen. Museoa 1992an sortu zen eta 1994an ireki zen publikora, Juanjo Olaizola Elordi burdinbideen historialariak bultzatuta, zeina 2010era arte museoaren zuzendari izan zen. 2011n kudeaketa modua aldatu zen eta Burdinbidearen Euskal Museoaren Fundazioa sortu zen, Maitane Ostolaza historialdariak zuzendutakoa. 2014an kudeaketa sistemak atzera egin zuen eta Euskotrenek kudeatzera pasa zen berriro, Juanjo Olaizola buru.
Bere bildumak, material mugikorraz gain, burdinbidearekin lotutako material asko ere jasotzen du, hala nola erlojuak, uniformeak, jostailu zaharrak, makina-erremintak, argiontziak, plakak, eta abar. Material mugikorrari dagokionez, aldi berean zerbitzuan mantendu dituen lurrunezko tren-makina gehien izan dituen espainiar museoa da. Horretan oinarrituta eta Euskal Burnibidearen Museoaren Lagunak izeneko boluntarioen taldeak babestuta museoak lurrunezko trenean eta kotxe historikoetan bidaia erregularrak antolatzen ditu, Urolako trenbideko Azpeitia eta Lasaoko geltokien artean, 5 kilometro luzeradun ibilbidean zehar.
Urolako treneko mantenu tailerrak trenbidea itxi zen egoera berean mantentzen dira, XX. mendearen hasieratik gaur egun arte iraunarazi diren tailer mekaniko bakarrak bilakatuz.
Dicranoses
Dicranoses Cecidosidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Dicranoses capsulifex da.
Burdinbidearen Euskal Museoa
Museoa
Museoak burdinbideez kanpoko bestelako ibilgailuak ere jaso eta babesten ditu, horien artean 20ko hamarkadako suhiltzaile kamioi bat.
Lurrunezko trena
Euskotren Trenako E6 linea, Lurrunezko trena edo Azpeitia-Lasao trena Eusko Trenbideak enpresak Azpeitia eta Lasao geltokien artean egiten duen zerbitzua da. Linea hegoaldetik iparraldera doa, Urola ibaiaren haranatik.
Gaur egun, funtzio turistiko hutsa betetzen du Museoaren barruan, ibilbidea bera ere ez baita funtzionala.
Poddębice udalerria
Poddębice Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Poddębice barrutian kokatuta. 224,54 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 15747 biztanle zituen.
Urriaren 22
Urriaren 22a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta laurogeita hamabosgarren eguna da, 296.a bisurteetan. 70 egun falta dira urtea amaitzeko.
Kanpo estekak
Urriaren 21 | Urteko egutegi | Urriaren 23
New Haven (Indiana)
New Haven Indianako hiri bat da. Allen konderrian kokatua dago. 2010ean 14,794 biztanle zituen, 25.56 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 6421
NGC 6421 galaxia bat da, Scorpius konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Lorenzo Fernandez de Viana
Lorenzo Fernandez de Viana Ugarte (Lantziego, 1866ko abuztuaren 10a - Bilbo, 1929ko abenduaren 27a) arabar eskultorea izan zen. Gasteizen jarri zen bizitzen 1883. urtean eta bertako Artes y Oficios eskolan ikasi zuen. Bere lehen garrantzizko lana Estibalizko Ama Birjina erromaniko-bizantziarraren berritzea izan zen (1897). Madrilgo eta Parisko eskoletan sakondu zuen eskulturaren artea. Beste obra askoren artean, Gasteizko katedralerako neurri handiko ezkutuak, apostoluak, santuak, martiriak (egin zituen 1910-1911).
Bernardino Carrera
Bernardirno Carrera gerrilari karlista izan zen. Haren biografiari buruz ia ez daude informazioak. Ia informazio bakarra zera da: Lehen Karlistaldia hasi aurretik, 1873an, Zamorako probintziako herri batzuei eraso egin zien, besteak beste, Galende, Trefacio, San Ciprián eta Rábano de Aliste.
Nikel
Nikela elementu kimiko bat da, Ni ikurra eta 28 zenbaki atomikoa dituena. Disdira metalikoa dauka eta zilar-zuridun kolorea du. Nikela trantsizio metala da, taula periodikoan 10. taldean eta 4. periodoan aurkitzen da eta gogorra eta duktila da. Nikelaren hautsa nahiko erreaktiboa da, bere gainazala handitu egin delako, baina nikelaren zati handiagoak astiroago erreakzionatzen dute, pasibazioa gertatzen delako. Nikel metal purua arraroa da baina Lurraren lurrazalean aurkitu daitezke kantitate oso txikietan arroka ultramafikoetan normalean, eta oxigenoarekin kontatuan egon ez diren nikel-burdin meteoritoetan.
Nikela meteoritoetan burdinarekin agertzen da konbinatua, supernoben-nukleosintesiaren ondorioz sortu direlaren seinalea. Nikel-burdina nahastea Lurraren barne nukleoa osatzen duela uste da.
Nikelaren lehenengo isolamendua 1751. urtean egin zen Axel Fredrik Cronstedt suediarraren eskutik. Bere izena alemaniar mitologiatik dator, espiritu bihur baten izenetik; honek nikelaren aurkikuntzari erreferentzi egiten dio, bere aurkitzaileak kobrearekin nahasi zuelako.
Metala oso astiro oxidatzen da airearekin kontaktuan. Giro tenperaturan eta korrosioarekiko erresistentea dela kosideratzen da. Historian zehar erabilia izan da letoia eta burdina bainatzeko. Gaur egun nikelaren %9-a oraindik erabiltzen da metalak bainatzeko eta korrosioa saihesteko. Nikelaren produkzio mundialaren kantitate gehiena altzairu herdoilgaitza egiteko erabiltzen da.
Propietate atomiko eta fisikoak
Nikela metal zilarkara zuria da, distira handikoa. Trantsizio-metalen taldekoa da, gogorra eta moldagarria da. Ingurune tenperaturan magnetikoa den metala da; propietate hau 4 elementuk bakarrik daukate; Burdina, Kobaltoa, Gadolinioa eta Zinka. Gehienetan beste elementu batzuekin konbinatuta ageri da Lurrean: sufrearekin eta burdinarekin pentladitan, sufrearekin milleritan, edo artsenikoarekin nikelinan. Nikelaren oxidazio-egoera arruntena +2 da, nahiz eta 0, +1, +3 eta +4 egoerak ere behatu diren; kasu batzuetan -2 eta -1-rekin aurkitu daiteke. Badirudi +6 oxidazio-egoeran ere egon daitekeela, baina egin diren behaketak eztabaidagarriak dira oraindik. Nikela-62 nukleorik egonkorrena da elementu guztien artean; Burdina-56 baino egonkorragoa da.
Nikela elementu ferromagnetikoa da. Era berean, material magnetostriktiboa da, alegia, forma-aldaketa txikiak jasaten ditu eremu magnetiko baten pean jartzen bada. Nikelaren kasuan aldaketa hau negatiboa da, hau da, txikitu egiten da.
Mahaspasa
Mahaspasa deshidratatutako mahatsa da, elikagai moduan erabiltzen dena, bereziki gozogintzan nahiz gordinik.
Nikel
Isotopoak
Nikelaren isotopoaen pisu atomikoa 48tik (48Ni) 78ra (78Ni) joan daiteke baina isotopo egonkorrak 58Ni, 60Ni, 61Ni, 62Ni eta 64Ni, 58Ni izanda isotoporik ageriena (%68,077).
Nikel-62 isotopoa, bere nukleoa apurtzeko energia gehien behar duen nukleoa isotopoa da, 8.7946MeV/nukleolo. Horregatik uste ahal da Nikel-62 izango dela metal astun ugariena, baina isotopo honen fotodesintegrazio maila altuak izarren barnean burdina urgariena izatea dakar.
Isotopo egonkorra, Nikel-60 da, Burdina-60-ren nukleoaren deskonposaketatik. Honen erdibizitza denbora 2,6 milioi urtekoa da, eta bizitza hain luzeak sortu ditu bariazio isotopiko ezberdinak 60Ni isotopoarentzat.
Nikelaren 18 erradioisotopo klasifikatuak izan dira, 59Ni egonkorrena izanik, 76.000 urteko erdibizitza izanda, 63Ni 100 urtekoa eta 56Ni 6 egunekoa. Beste isotopo erradioaktiboen bizitza 60 ordu baino txikiagoa da.
Konposatuak
Nikelaren oxidazio egoera ohikoena +2 da; baina Ni0, Ni+ eta Ni3+ ere ezagunak dira. Oxidazio egoera exotikoenak Ni2-, Ni1- eta Ni4+ aztertuak eta ekoiztuak izan dira.
Nikel (0)
Nikel tetrakarbonilikoa (Ni(CO)4), Ludwin Mond-ek aurkitu zuen, likidoa giro tenperaturan, sukoi eta toxikoa da. Berotzean deskonposatzen da nikel eta karbono monoxidora hurrengo erreakzioaren bitartez: (Ni(CO)4 (l) → Ni (s) + 4 CO(g)
Baita aipagarria da Nikel bis(ziklooktadienoa) katalizatzaile gisa erabiltzen da organinikelaren erreakzioetan.
Nikel (I)
Nikel (I) konplexuak ez dira bat ere ohikoak, baina adibide bat NiBr(PPh3)3 konplexu tetraedrikoa da. Nikel (I) konplexuek Ni-Ni lotura pairatzen dute; K4[Ni2(CN)6] gorri ilun diamagnetikoa bezala, K2[Ni2(CN)6] ren erredukzioa sodio amalgamaren bidez. Konposatu hau urarekin oxidatzen da, H2 askatuz. Biokimikan, Nikel (I)-a garrantzi handikoa dela esaten da nikledun mizeletarako; [NiFe]-hidrogenasak adibidez, protoien erredukzio itzulgarria H2-ra pasatzeko katalizatzaile modura  erabiliz.
Nikel (II)
Nikel (II) konposatuak ia anioi guztiekin aurkitu daiteke, sulfuro, sulfato, karbonato, hidroxido, haluro eta karboxilatoetan. Nikel sulfatoa kantitate handietan lortzen da industrian, nikel oxidoa azido sulfurikoaren disoluzioan disolbatuz. Normalean nikelaren gatzak uretan disolbatzean nikelak aquakonplexua eratuko du [Ni(H2O)6]2+ (aq) eta disoluzioari kolore berdea emango dio.
Nikelak eratzen dituen gatzetan, Ni2+ koordinazio oktaedriko eta tetraedrikoan agertzen da.
Nikel (III) eta (IV)
Ni(III) konposatu ugari ezagunak dira, lehenengo adibidea Nikel(III) trihalofosfinek (NiIII(PPh3)X3) izanda. Gainera  Ni(III)ak gatz sinpleak eratzen ditu oxido ioiekin edo fluoruroarekin. Ni(III) egonkortu daiteke ligando σ-emaileekin; fosfinekin adibidez. BaNiO3 oxido mistoan Ni(IV) dago, non, nikel oxido hidroxidoan Ni(II) dagoen. Hau oso erabilgarria da katodo modura  berriz kargatu daitezken baterietan ; nilek-kadmio, burdin- nikel, hidrogeno-nikel, metal nikel hidruroa eta zenbait enpresek Li-ioi baterietan erabiltzen dute. Baina, Ni(IV)-ek nikelaren oxidazio-egoera arraro da eta oso konposatu gutxi ezagutzen dira egunerarte.
Ugaritasuna eta lorpena
Lurrean nikela, nikela(II) sulfuro eran agertzen da gehien, eta burdinarekin pentladitan. Sufrearekin milerita n, artsenikoarekin nikelita n eta sufre eta artsenikoarekin galena n. Askotan nikela meteoritoetan agertzen da, kamazita eta taenita moduan 0 oxidazio egoeran. Nikela bi ore ezberdinetatik lortzen da, lehenengoa laterita da non mineralen konposaketa nagusia nikeldun limonita (Fe,Ni)O(OH) den, eta garnierita (nikel(III) hidratatu eta nikel(II) silikatoak). Bigarrena sulfurodun biltegi magmatikoetatik non mineral nagusia pentlandita da (Ni,Fe)9S8. Metodo normalena, minerala airearekin berotzea eta gero kokearekin erreduzitzea %75eko purutasuna duen nikela lortzen da eta normalean aleazio gehienetarako nahikoa da. Horrela nikela oso purutasun handiarekin lortu nahi bada elektrolisiaren bitartez eratzen da Mond prozesua jarraituz.
Aplikazioak
Nikelaren produkzioa mundu mailan horrela banatuta dago: %68a altzairu erdoilgaitza egiteko erabiltzen da, %10a ez-burdindun aleazioetan erabiltzen dira, %9a metal bainuetarako, %7a altzairu produkzioetarako, %3a fundizioetarako eta beste %4a beste erabiletarako erabiltzen da, baterien produkzioa beraien artean.
Honetaz aparte, nikel purua kirurgiako tresnen fabrikazioan erabiltzen da, eta prozesu industrial askoren katalizatzaile bezala, eta estaltze elektrolitiko bezala (nikelaturik) beste metalak babesteko, etab.Altzairu oxidagaitzen fabrikazioan erabiltzen da baita ere, brontzeetatik nikeleraino.
Garrantzi biologikoa
Nikelak garrantzi handia dauka landakuntza prozesuetan eta mikrobio askorentzat esentziala suertatzen den metala da, non H2 aren oxidazioan, H2 produkzioan eta CO2 erredukzio prozesuetan parte hartzen duten entzimetan ageri den, gainera gaur egun prozesu hauek oso interesgarriak dira energia berriztagarrien inguruan. Bizitza forma nagusiagoetan ez da hain presente aurkitzen. Helicobacter pylori izeneko sabeleko bakterio batek erabiltzen du ureasa entzimaren metal katalitiko bezala, honek ultzerak eta sabeleko minbizia ekar dezake. Gatz gehienak ez dira toxikoak, [Ni(CO)4] izan ezik oso toxikoa dela nahiz eta kontzentrazio baxuetan aurkitu.