cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Jonchère-Saint-Maurice
Ekonomia jarduerak
2000. urtean La Jonchère-Saint-Maurice udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 675 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1 eta botika 1 bat zegoen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Soinujolearen semea
Egileak adierazi zuenez, eleberriak ziklo bat itxi zuen, Obabako mundu imaginarioa gainditu eta atzean uzteko asmoz. Horrela, idazlanak ordura arte landutako gaiak biltzen zituen. Aldaketaren froga moduan, Bernardo Atxaga ezizena bertan behera utzi eta bere benetako izenaz -Jose Irazu- sinatuko zuela iragarri zuen egileak. Hala ere, geroko lan guztietan betiko ezizena erabili zuen.
Echevarría auzia
Echevarría afera Ignacio Echevarría literatura kritikariak Bernardo Atxagaren Soinujolearen semea eleberriari buruz 2004ko irailean El País egunkarian kritika gogorra egin ondoren sortutako polemika da: haren ondorioz, kritikaria El País egunkaritik kaleratua izan ondoren, beste polemika bat sortu zen. Aferak zentsurari eta literatura kritikaren zereginari buruzko eztabaida ugari sorrarazi zituen Espainiako giro intelektualean.
Henry Bengoa Inventarium
"Henry Bengoa Inventarium" Bernardo Atxagak idatzitako antzezlanik ezagunena da, 1986an egindakoa.
2004an Pamiela argitaletxeak kaleratu zuen lanean oinarritutako diskoa, Joxemari Iturralde eta Ruper Ordorikarekin batera egindakoa.
Adar Berde
Adar Berde (komantxeeraz: Tavibo Naritgant; Cuerno Verde; ? - ) komantxeen buruzagia izan zen.
Espainiarrak borrokatu zituen. 1777an Espainia Berriko erregeordeak Mexiko Berriko gobernadore izendatu zuen Juan Bautista Anza. 1779an komantxeen aurkako zigor espedizio bat zuzendu zuen eta, gaur egungo Pueblotik (Colorado) hurbil, Adar Berde buruzagia hil zuten.
Berzo Demo
Berzo Demo Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Berzo Demok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Neolamprologus mondabu
Neolamprologus mondabu Neolamprologus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Les Avenières
Les Avenières Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Etxebizitza
2007an 2.414 etxebizitza zeuden, 2.038 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 187 bigarren erresidentzia ziren eta 189 hutsik zeuden. 1.877 etxeak ziren eta 499 apartamentuak ziren. 2.038 etxebizitza nagusietatik 1.406 bere jabearen bizilekua ziren, 599 alokairuan okupaturik zeuden eta 33 doan lagata zeuden; 48 etxek gela bat zuten, 133 etxek bi zituzten, 343 etxek hiru zituzten, 594 etxek lau zituzten eta 920 etxek bost zituzten. 1.560 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 833 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 994 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.124 ziren, horien artean 2.287 aktiboak ziren eta 837 inaktiboak ziren. 2.287 pertsona aktiboetatik 2.002 lanean zeuden (1.113 gizon eta 889 emakume) eta 285 langabezian zeuden (118 gizon eta 167 emakume). 837 pertsona inaktiboetatik 316 erretiraturik zeuden, 226 ikasten zeuden eta 295 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Les Avenières udalerrian 2.148 unitate fiskal zeuden, 5.418,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.078 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 238 komertzioetatik, 5 janari enpresak ziren, 15 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 37 eraikuntza enpresak ziren, 57 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 15 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 21 higiezinen enpresak ziren, 21 zerbitzu enpresak ziren, 24 administrazio publikoko enpresak ziren eta 22 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 22 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 4 okindegiak, 2 harategiak, 3 liburu dendak, 4 arropa dendak, 1 zapata-denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 2 drogeria eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Les Avenières udalerrian 49 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.274 hektarea erabiltzen.
Conviction (2010eko filma)
Conviction 2010eko Tony Goldwyn estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatikoa da.
Argumentua
Betty Anne Watersen neba espetxeratu egiten dute hilketa bat leporatzen diotelako, baina errugabea da. Bettyk ezin dio aurre egin abokatu batek duen kostuari, eta ondorioz, injustiziari aurre egiteko, zuzenbide ikasketak egiten ditu, horrela bere nebaren defendatzailea bihurtuz.
Les Avenières
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Les Avenières udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 498 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Paleontologia
Paleontologia (grezierazko παλαιος "antzinako", οντος "izakia" eta λογος "zientzia") iragan denboretako izaki bizidunak eta biosferaren eboluzioa aztertzen duen zientzia da. Lan hau fosilen bidez egiten du. Definizio hau Ducrotay de Blainvillek eta Fischer Von Waldheimek eman zioten 1825 eta 1934an hurrenez hurren.
Fosilak ez ezik izaki bizidunek oro har utzitako arrastoak ere ikertzen ditu paleontologiak. Paleontologia, beraz Biologia eta Geologiaren arteko Zientzia kontsideratuta dago. Paleontologiari esker Denbora Geologikoaren Eskalan sakontzea lortu da, bereziki, Mikropaleontologiak eskaintzen dituen datuak direla eta. Lurrean beste aroetan bizi izan ziren organismoak edo haien jardueraren aztarnak aztertzen ditu hainbat aldetatik, bizi izan ziren ingurunearekin izan zitzaketen harremanak bilatu eta denborazko ordena egokian ezartzen saiatzen dela. Hori dela eta, ez da zientzia deskribatzaile soila, zeren iraganeko izaki bizien ezagupen anitzez sakonagoa lortzea baitu xedea, bai izaki haien bizieraz, bizi izan zireneko giroaz, haien desagerpenaren arrazoiez, etab. Iraganean Biologiaren edota Geologiaren adartzat hartu izan bada ere, zientzia ongi finkatua eta autonomoa da; adjektibo hori du, hain zuzen, egokiena, metodologia berezia eta berezko doktrina duelako. Haren osagai historikoak, iraganaren ikerketa den aldetik, honako hau esanarazi zion Jean Albert Gaudryri: Izadiaren Historia, Paleontologiaren aurkikuntzei esker, Historia da hitzaren zentzu jatorrenean.
Paleontologiaren muina taxonomia da, hau da, fosilak eta animaliak taxon izeneko talde ordenatu eta naturaletan sailkatzea. Taxoi horiek hierarkia mailatan ordenatzen dira, taldeen arteko erlazioak argi ikusi eta eboluzio ikuspegia argi hauteman ahal izango den modua, halakorik ziurta daitekeen neurrian.
Historia
Antzinatik fosilak gauza deigarria gertatu zitzaizkion gizakiari, animalia ezagunen eitea sumatzen baitzien; fosil asko kuttun gisa erabili zituzten, hainbesteraino non aski maiz gertatzen baita historiaurreko hilobietan horrelakoak aurkitzea. Are bilduma txikiak ere aurkitu izan dira zenbait hobitan. Antzinate Klasikoa arte (K.a. VI. mendea) ez da aurkitzen horien jatorriaren interpretazio gutxi-asko egokirik. Hala, Ovidio, Estrabon edo Herodotok gaia honi buruzko oharrak utzi dituzte; besteren artean lehorra lehenagoko garaietan itsasoak estali ote zuen susmoa azaltzen dute, gertaera horren lekuko maskorrak geratu geratu direlarik. Idatzi horien ondoan, beste zenbait harrigarri gertatzen zaigu, hala nola hain ezagunak diren Nummulites izenekoak piramideak eraiki zituzten langileen janari hondarrak ote zirelakoa (harri bihurturiko dilistakk, hain juxtu). Ehunka urtetan, fosilen inguruko usteak era askotakoak eta guztiz xelebreak izan dira. Batzuentzat ludus naturae edo naturaren jolasak ziren, izadia berez imitatzen saiatzen ziren harriak, lurraren berezko sorkariak, besterentzat Uholde Handiaren edo erraldoi mitologikoen hondarrak, munstro fantastikoak edota, besterik gabe, zerutik erortzen ziren zerak. Zenbaiten ustetan, ordea, Deabruaren asmakariak ziren haiek, Kreatzaileak gizonak nahasteko moldatzen uzten zizkionak.
X. mendean, Ibn Sina (Avizena) arabiar medikuak misteriozko indar kreatzaile edo vis plastica bat aipatzen zuen; Ibn Sinaren arabera indar horrek harriei forma ematen zien baina ez zen iristen bizitza ematera.
Mendetan zehar, lur eremu jakin batzuetan fosilak sortzeko gai den gauza ezezagun bat (vis formativa, spiritus lapidificus, materia pinguis) zegoelako ustea izan zen nagusi.
Paleontologia jakintza Georges Cuvier-ek sortu zuen XIX. mendean. Funtsean ornodunen azterketak egiten zituen eta lan sakonak egin zituen fosilei buruz. Korrelazioen lege ezaguna proposatu zuen. Lege horren arabera gorputzaren atalen artean harreman zehatzak daude, halako eran non organo bakar batean ezin den aldaketarik izan, baldin eta gainerako organoetan ez bada beste horrenbesteko aldaketarik gertatzen; horri esker, animalia baten atal bat ezagututa, animalia osoa ezagutzera irits daiteke: Izaki organiko bakoitza multzo oso bat da eta bere zatiak elkarren osagarri dira, bakoitzak gainerako guztiak mugatzen eta baldintzatzen dituela, eta, hortaz, edozein pusketatik zein animalia den antzeman daiteke; azken finean hezur zati bat nahikoa da animalia hori zein den ezagutzeko.
Adarrak
Paleontologiak biologia zientziekin harreman estuak dituenez, iraganeko izaki bizien alderdi asko argitzen saiatzen da, hala nola haien jatorria, ingurumena, biziera, banaketa geografikoa, iraupena, desagertzea, filogenia, anatomia eta sistematika. Fosilak eta fosil horiek aurkitu diren ingurunea aztertzeak iraganeko bizitzari buruzko berri asko ematen du.
Bereizketa bat egin daiteke izaera orokorra edo interpretaziozkoa duen Paleontologiaren eta Paleontologiaren ikerketa-adar multzoaren artean. Ikerketa adarren artean aipatzekoak dira:
Horrenbestez, geruza edo estratuen eduki fosilaren laguntzaz, gertaera geologikoen lotura aztertzea du helburua, eta Lurraren historiako une bakoitzari, eta ez besteri, dagokion animalia multzo bakar eta bereizi bat izatea da diziplina horren oinarria.
Denbora iragan ahala, fauna mota batzuen ordez beste batzuk azaldu ziren eta, hurrenez hurrengo fosil multzo bakoitza sedimentuak eratu zireneko bizitzaren lagina denez, fosil multzoak ere bereiz daitezke.
Deskripzio alderdi soilari doakionez, bi atal bereiz daiteke Paleontologian: Dena den, sail handi horietako zenbait ikerketa alorrek ezagutza sakona lortu dute, hainbesteraino non alor desberdinak bereiz baitaitezke aipatu diren alor zabal horien barruan ere. Hala, Mikropaleontologiaren gaia fosil mikroskopikoak edo mikrofosilak dira; Palinologiak landareen polen eta esporen azterketa egiten du (balio handiko informazioa izaten da, hain zuzen, antzinako aroetako komunitate botanikoak zehazteko orduan); Paleoiknologiak bizi izan ziren izakien portaera ikertzen du, haiek beren funtzioetan utzitako aztarnen bidez, eta aztarna motei erreparatzen die, etab., etab.
Paleontologia karstaren zientzia garrantzitsuenetako bat da, espeleologiaren baitan kobazuloetako aztarnak ikertzen duelarik.
Aplikazioak
Zientzia honen xedeak era askotakoak dira; xede horien artean bereiz daitezke, alde batetik, zientifiko soilak eta beste era batekoak, bestetik. Lehenengoetakoak dira, besteren artean: bizitzaren antzinako formen ezagutzea, izaki moten eboluzioaren ikerketa, iraganeko aroei dagozkien giroak berregitea eta orduan bizi ziren izakien arteko harremanak eta zegozkien giroak ikertzea (Paleoekologia). Eta bigarrenekoen artean, estratuen kronologia erlatiboa zehaztea edo elkarretatik urrun diren eremuetako estratuak elkarrekiko erlazioan jartzea.
Paleontologiak gaur egun desagerturik dauden izakiak behinola bizi izan zirela egiaztatzen du eta izaki mota horien eboluzioa ezagutzeko eta frogatzeko bidea ematen du. Aldi berean, iraganean organismoek zuten banaketaren ikerketaren bidez, gaur egungo Biogeografia ulertzen laguntzen du, eta egungo banaketa argitzeko lagungarri diren faktore historikoak ezagutzeko bide ematen du.
Geologiaren ikerketa adar batzuk ere datu paleontologikoetan oinarritzen dira, lehen ere aipatu den Paleontologia Estratigrafikoa, adibidez. Izan ere, estratuak bata bestetik bereiz zitezkeenez, zeuzkaten fosilen bidez ezagut zitezkeela ohartzean ezarri ziren horren oinarriak. Fauna fosilen segida dela eta, denbora geologikoa denbora bitarte desberdinak hartzen dituzten banakoetan banatu ahal izan da. Ez dago oraino geruzak edo estratuak datatzeko prozedura hoberik, estratu horiek dauzkaten fosiletan oinarritzen direnak baino.
Petrolio hobien ikerketak datu mikropaleontologikoen euskarria izan du, zeren eta geruza jakinetan petrolioa agertzea zenbait fosil motaren agerpenarekin erlazionaturik baitago beti.
Oinarrizko printzipioak
Anatomia konparatua: fosilen anatomia egungo formekin edo lehendik ezagunak diren beste fosil batzuekin konparatzeak fosilen arteko antza hautematen eta fosilak ezagutzen laguntzen du, baita zati edo hondarrak osorik ez badira ere. Printzipio honek organismoen arteko desberdintasunak eta kidetasunak zehazteko bide ematen du. Horri dagokionez, egun baliokiderik ez duten organismo fosilek berebiziko zailtasuna dute eta, halako kasuetan, antzeko organismoekin konparatzen dira, hau da, antzeko ezaugarri morfologiko eta anatomikoak dituztenekin.
Korrelazio organikoa: printzipio honek izaki bizi baten atalen artean korrelazioa dagoela esaten du, halako eran non animalia baten ataletako bat, besterik gabe, aurkitzen denean animalia ezagutu ez ezik, osatzen zuten atalen itxura ere ondoriozta baitaiteke.
Bi printzipio horietan oinarriturik, dinosauroak nolakoak ziren, azala eta atal bigunak nolakoak zituzten, berregiteko aukera ematen dute, eta haien elikadura mota ezagutzeko ere bat.
Paleontologo ezagunak
Historiak hainbat paleontologo garrantzitsu eman ditu. Charles Darwinek fosilak bildu zituen Hego Amerikan Beagleean egin zuen bidaian. Patagonian oihan fosilizatuak aztertu zituen. Mary Anningek bere herrian hainbat fosil garrantzitsu aurkitu zituen eta era sistematikoan klasifikatu. William Buckland, Richard Owen, Gideon Mantell, Georges Cuvier eta Thomas Huxleyk paleontologiaren oinarriak jarri zituzten. Thomas Jeffersonek mamut fosilen hezurrak ikertu zituen. Edward Drinker Cope eta Othniel Charles Marshek XIX. mendean garatu zen Hezurren Gerra abiatu zuten, metodoaren inguruan dudak sortzen zituena baina Ipar Amerikako ornodunen paleontologia garatzeko balio izan zuena. George Gaylord Simpsonek biologia, paleontologia eta genetika bildu zituen "Tempo and Mode" liburuan, biologia ebolutiboan oinarrizko liburua. Steven Stanley, Stephen Jay Gould, David Raup eta Jack Sepkoskik bizitzaren eboluzioaren inguruko jakintza hedatzen lagundu dute, tendentzien inguruko ikerketak eginez. Louis, Mary eta Richard Leakey, Raymond Dart, Robert Broom, Kenneth Oakley, Robert Ardrey eta Donald Johansonek ekarpen handiak egin zituzten paleoantropologian. Rinchen Barsbold mongoliarrak lan handia egin du hegazti eta dinosauroen eboluzioan.
Eulalia Pérez Sedeño
Eulalia Pérez Sedeño (Asilah, Marokoko Protekturatu Espainiarra, 1954) filosofoa, ikertzailea eta irakaslea da. Espainiako Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiaren (CSIC) Filosofia Institutuko Zientzia, Teknologia eta Gizarte Sailean zientzia, teknologia eta generoari buruzko ikerketa egiten du. 1993an Espainian generoari eta zientziari buruz argitaratu zen Emakumea eta Zientzia lehen ale berezia idatzi zuen.
Biografia
Eulalia Pérez Sedeño Filosofian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (UAM), 1976an.
Lan ibilbidea
Ikasketak amaitu eta hurrengo urtean Bartzelonako Unibertsitatean hasi zen lanean, Logika eta Zientziaren Filosofiako irakasle laguntzaile gisa. 1983ra arte egon zen han, eta gero, Madrilera itzuli zenean, Madrilgo Conplutense Unibertsitateko (UCM) irakasle aritu zen. 1985ean, UAMen doktoretza egin zuen, Antzinako Astronomiaren Historiari buruzko tesi batekin; zehazkiago, teoriak, esperientziak eta behaketak Antzinako Astronomian duten eginkizunari buruz. 1986an UCMn irakasle titular postua lortu zuen eta 1988an Cambridgeko Unibertsitatean ikerketa-egonaldi bat egin zuen, Geoffrey Lloyd irakasleak hartua. Garai hartan hasi zen antzinatasunari eta emakumeei buruzko ikerketa egiten. Urte horretan bertan Espainiara itzuli eta genero-ikasketak egiten hasi zen, Celia Amorósek generoari edo feminismoari eta antzinateari buruzko zerbait egiteko eskatu ziolako. 1989an hasi zen ARBOR: Ciencia, Pensamiento y Cultura aldizkariko Emakumea eta Zientzia zenbaki berezi ezaguna prestatzen. Azkenean, 1993an argitaratu zen, eta Espainian generoari eta zientziari buruz argitaratu zen lehena izan zen.
1999an Euskal Herriko Unibertsitateak (EHU) eskaintzen zuen Logika eta Zientziaren Filosofiako katedra lortu zuen, eta 2002an Euskal Herritik itzuli zen Filosofia Institutuan (CSIC) zerbitzu eginkizunetan sartzeko. Egoera horretan egon zen, CSICeko Ikerketa Irakasle plazaz jabetu zen arte, 2006ko ekainean.
Multituberculata
Multituberculata desagertutako ugaztunen ordena da. Laurasian bizi ziren.
Eulalia Pérez Sedeño
Lan ibilbidea
2000. urtetik 2006. urtera, Espainiako Logika, Metodologia eta Zientziaren Filosofiaren Elkarteko buru izan zen, eta 2001. urtetik 2006. urtera Emakume Ikertzaile eta Teknologoen Elkarteko lehendakariordea izan zen. Halaber, Ikerketa Zientifiko eta Teknikoaren Zuzendaritza Nagusiko Ebaluazio eta Prospektibako Agentzia Nazionalaren (ANEP) Filologia eta Filosofia arloko koordinatzaile albokoa izan zen, ondoren Ekonomia eta Lehiakortasun Ministerioan (2005-2006). 2006 eta 2008 bitartean, Espainiako Zientzia eta Teknologiarako Fundazioko (FECYT) zuzendari nagusia izan zen.
Gero, Zientzia, Teknologia eta Generoko Ikerketa irakaslea izan da eta CSICeko Filosofia Institutuko Zientzia, Teknologia eta Gizarte Departamentuko zuzendaria. Red-Cátedra de Mujeres, Ciencia y Tecnología en Latinoamérica (2005eko urritik) erakundeko Kontseilu Aholku-emaileko kidea eta Carolina Fundazioko Kontseilu Editorialeko kidea da.
Ikerketa
Pérez Sedeñoren ikerketen artean daude antzinako zientziaren eta zientzia-erakundeen historia; zientziaren filosofia; zientzia, teknologia eta gizartea (CTS); zientzia eta zientziaren, teknologiaren eta generoaren pertzepzioa eta komunikazioa. Esparru horretan, Espainiako eta nazioarteko hainbat proiektutan hartu du parte, eta hainbat ikerketa-proiektu zuzendu ditu, besteak beste:
Argitalpenak
Hauexek dira bere argitalpen aipagarrienak:
Detroit ibaia
Detroit ibaia (Detroit River; Rivière du Detroit) AEBtako Michigan eta Kanadako Ontario estatuen artean kokatua dagoen ibai bat da. Saint Clair aintziran jaio eta Erie aintziran amaitzen da, denera 45 kilometro luze dituelarik.
Bi herrialde horien arteko muga izateaz gain, Detroit eta Windsor hiriak banatzen ditu.
Le Pont-de-Beauvoisin
Biztanleria
2007an Le Pont-de-Beauvoisin udalerrian erroldatutako biztanleak 1.879 ziren. Familiak 828 ziren, horien artean 348 pertsona bakarrekoak ziren (100 bakarrik bizi ziren gizonak eta 248 bakarrik bizi ziren emakumeak), 196 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 200 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 84 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 948 etxebizitza zeuden, 859 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 67 hutsik zeuden. 329 etxeak ziren eta 562 apartamentuak ziren. 859 etxebizitza nagusietatik 328 bere jabearen bizilekua ziren, 512 alokairuan okupaturik zeuden eta 19 doan lagata zeuden; 58 etxek gela bat zuten, 137 etxek bi zituzten, 220 etxek hiru zituzten, 237 etxek lau zituzten eta 207 etxek bost zituzten. 432 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 429 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 237 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.089 ziren, horien artean 816 aktiboak ziren eta 273 inaktiboak ziren. 816 pertsona aktiboetatik 721 lanean zeuden (385 gizon eta 336 emakume) eta 95 langabezian zeuden (39 gizon eta 56 emakume). 273 pertsona inaktiboetatik 79 erretiraturik zeuden, 83 ikasten zeuden eta 111 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Pont-de-Beauvoisin udalerrian 851 unitate fiskal zeuden, 1.883 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.360 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 176 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 60 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 10 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 6 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 28 zerbitzu enpresak ziren, 22 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 48 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 2 zurginak, 5 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 6 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 6 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 26 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 2 brikolaje denda handika, 1 harategi zen, 2 liburu dendak, 6 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 3 zapata-dendak, 2 altzari dendak, 2 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Joaquima Santamaria i Ventura
Joaquima Santamaria i Ventura, Agna de Valldaura izengoitiaz ezaguna (Bartzelona, 1853ko apirilaren 5a - Bartzelona, 1930eko maiatzaren 29a), Kataluniako idazle, folklorista eta itzultzailea izan zen.
Le Pont-de-Beauvoisin
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Joaquima Santamaria i Ventura
Biografia
Joaquima Santamariaren familia Bartzelonako Boqueria kaleko 31. zenbakian kokatutako denda baten jabea zen. Joaquima oso gazte murgildu zen letren munduan eta poema, ipuin eta tradizio ugari argitaratu zituen, beti izengoitiaz sinatuak. Hirurogeita hamarreko eta laurogeiko hamarkadetan, Calendari Català (Egutegi Katalana) eta Lo Gay Saber (Zientzia Alaia, Poesia) literatura aldizkarietan zenbait poeta erromantikoren eta felibreren (okzitanierazko poetak) lanen bertsioak argitaratu zituen bertsotan. 1875. urtean poema bat argitaratu zuen La Llumanera de Nova York-en, New Yorken argitaratzen zen katalanezko hilabetekarian.Bi urte geroago, 24 urte zituela, Bartzelonako Gazteria Katolikoaren Lehiaketako saria irabazi zuen. 1882tik 1891ra bitartean, La Ilustració Catalanaren Feminal gehigarrian parte hartu zuen. Feminal emakumeei zuzendutako aldizkaria zen eta klase ertaineko emakumeen kulturizazio programak bultzatzen zituen. Idatzi horietako asko garai hartako hemeroteketan aurki daitezke.
Santamaria Francesca de Bonnemaison-en garaikidea zen, eta, haren moduan, itzultzailea. 70 eta 80 urteen artean, Frederic Mistral, Victor Hugo, Rosalía de Castro eta Josèp Romanilha okzitanierazko idazlearen hainbat poema itzuli zituen Calendario Catalán eta Lo Gay Saber aldizkarietarako. Ospe handiko folklorista ere izan zen, Agna de Valldaurak tradizio ugari jaso zituen bere Tradicions religioses de Catalunya (Kataluniako ohitura erlijiosoak - 1877) ikerketa lanean. Bertan, San Jorgeren kondaira Montblanc-en gertatu zela defendatzen zuen. Joan Amadesek bere Costumari català (1952) lanean iritzi bera jaso zuen. Joaquima Antoni Maria Fàbregas Rosal idazle eta itzultzailearekin egon zen ezkonduta, eta biziraun zioten 2 seme-alaba eta 5 alaba utzi zituen.
Félix Leclerc
Félix Leclerc (La Tuque, Quebec, 1914ko abuztuaren 2 - Saint-Pierre-de-l'Île-d'Orléans, Quebec, 1988ko abuztuaren 8) egile abeslari, olerkari, idazle, aktore eta Quebeceko burujabetzaren zein frantses hizkuntzaren alde nabarmendu zen pertsona izan zen. Aipatu arlo guztietan Ipar Amerikako herrialde honetako erreferentziarik handienetakoa da.
Hastapenak
La Tuquen (Mauricie eskualdea) jaioa, Félix Fabiola Parrot eta Léonidas Leclercen hamaika seme-alaben artean seigarrena zen. Goi mailako ikasketak hasi zituen Ottawako Unibertsitatean baina Depresio Handia dela medio utzi behar izan zituen eta gurasoek zituzten lurretan nekazari aritu zen.
Zulu (1964ko filma)
Zulu 1964ko Cy Endfield estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra filma bat da. Stanley Baker, Michael Caine, Jack Hawkins, Ulla Jacobsson, James Booth eta Nigel Green aktoreek antzeztu zuten. Richard Burton aktorak filmearen hasierako hitzaurrean eta amaierako kontakizunean narratzailearen hotsa ipini zuen.
Félix Leclerc
Hastapenak
CHRC irratian lan egin zuen Quebec Hirian 1934tik 1937ra; gitarra jotzen ikasten hasi zen. Urte honetan nekazari lanetara bueltatu zen. 1938an irratigintzara itzuli zen, Trois-Rivières hiriko CHLNra hain zuzen; geroago Radio Canadarentzat gidoiak idazteari ekin zion eta irratirako antzerki lanak egin zituen, adibidez Je me souviens (1941ean). Orduan idatzi zituen bere lehen kantak (interpretatu zuen lehena Notre sentier izan zen, 1939an). Irrati-antzezlan batzuetan ere parte hartu zuen: Rue Principale, Vie de famille eta Un homme et son péché. Gidoietako asko argitaratu zituen eta 1942tik 1945era Quebec osoa zeharkatu zuen Les compagnons de Saint-Laurent antzerki taldea osatu zuen. 1942ko uztailaren 1ean Radio-Canadan lankide zuen Andrée Vienekin ezkundu zen; Martin izeneko semea izan zuten.
1942tik aurrera idazlanak argitaratzen hasi zen, lehen irratietan landutako testuak eta 1946an Orléans uhartean zegoela Le fou de l’île eleberria idatzi zuen, 1958 arte argitaratu ez zena.
Kantari eta idazle
1950ean Quebec bisitatzen zuen Jacques Canetti artisten manager paristarrak « Le train du nord » bere kanta entzun zuen, baita izugarri gustatu ere; horren ondorioz CKLV Montrealgo irratian 12 kanta grabatu zituen; bere lehen disko honetan Moi, mes souliers, Le petit train du nord, Bozo eta Le petit bonheur nabarmendu ziren. Canettik Frantziara joateko konbidatu zuen; bertan arrakasta handia lortu zuen eta Parisko ABC antzokian aritu zen, besteak beste. Polydor diskoetxearentzat bost urterako kontratua sinatu zuen. Quebecera 1953ra itzuli zen, dagoeneko ospetsu bihurtua bai kantari (frantsesez abesten zuten Ameriketako kantarien artean garrantzitsuentzat joa) bai idazle gisa: 1952an Fides argitaletxeak bere aldeko apustu sendoa egin zuen; hala ere bere betiko estilo edo hizkerari (parlure berak zioen bezala) ez zion muzin egin. Quebeceko egile abeslarien munduak errespetua irabazi zuen Leclercekin.
Zulu (1964ko filma)
1879ko Rorke's Drifteko gudua deskribatzen da, hartan 150 britainiar soldaduek, haietako asko ospitaleko zauritu eta gaixoak, 4.000 zulu gerlariei arrakastaz aurre egin zieten. 1979an Zulu Dawn ("Zulu Egunsentia") izeneko jarraipena izan zuen, hartan berez, egun berean baina ordu batzuk lehenago jazotako Isandlwana gudu ospetsuaren kontakizuna egin zen, bertan zulu gudaroste batek britainiar gudaroste bat garaitu eta sarraskitzea lortu zuen.
Félix Leclerc
Kantari eta idazle
Hurrengo urteetan bere arrakasta idatzi edo kantatuek segitu zuten, bai Europa frantses-hiztunean (Frantzia, Valonia, Suitza) bai Quebecen. 1959an berari buruzko Félix Leclerc troubadour filma grabatu zen. 1963an egindako inkesta batean "idazle kanadar-frantses" garrantzitsuena aukeratu zuten.
Zulu (1964ko filma)
Zuzendaritza artistiko onenaren BAFTA Saria irabazi zuen. Bestalde, filmaren une gogoaingarriena britainiar eta zuluen arteko borrokaldian Men of Harlech galestar abesti abertzalea entzuten denekoa da, izan ere, gudu hartan borrokatu ziren britainiar soldadu asko galestarrak baitziren.
Félix Leclerc
Kantari eta idazle
1965ean aita hil zitzaion; beste aldetik aurreko urte luzeetan managerra izan zuen Jacques Canettireki apurtu eta Jean Dufourrekin hasi zen lanean Frantziako kontzertuei dagokienez. 1968an Kanadako telebistak berari buruzko filma aurkeztu zuen eta Andréerengandik bereizi zen. Gaëtane Morinekin ezkondu zen; Nathalie eta Francis izeneko seme-alabak izan zituzten. Urte berean Quebeceko Orléans uhartean lur-eremu bat erosi zuen; denbora batez Suitzan bizi eta gero uhartera joan zen bizi izatera. 1970eko Quebeceko gertaera latzek bere konpromiso politikoa areagotzen bultzatu zuten.
Azken urteak
1974ko abuztuaren 13an Gilles Vigneault eta Robert Charleboisekin batera Superfrancofête jaialdian esku hartu zuen Quebec Hiriko Abrahamen lautadetan; 100.000 lagunen aurreko kontzertua J’ai vu le loup, le renard, le lion diskoan grabatu zen.
1975ean, bere karrerako 25. urteurrena ospatzeko disko bikoitza argitaratu zioten; urte horietan 140 bat kanta eginak zituen. 1976an PQk (Parti québécois) burujabetzaren aldeko alderdiak hauteskundeak irabazi eta gero antolatutako ospakizunetan parte hartu zuen. 1978an ADISQ Quebeceko disko-industriaren "sari handi berezia" jaso zuen; harrezkero ADISQen sari guztiek "Félix" dute izena. Arlo politikoan Quebeceko mugimendu nazionalak journée Félix Leclerc ("Leclerc eguna") sortu zuen.
1980ean Quebectarren Mugimendu Nazionalaren (Mouvement national des québécois eta québécoises) zilarrezko domina jaso zuen; aldiz, urte bereko maiatzaren 20an antolatutako erreferendumean herrialde honetako biztanle gehienek ezekoa eman zioten burujabetzari, Leclercen etsipenerako. Bere bizitzaren azken urteetan ohore eta omenaldi ugari jaso eta gero, 1988ko abuztuaren 8an hil zen bere bizileku eta toki kutuna izan zen Orléans uhartean.
Euskaraz
1999an Joseba Tapiak Québec: hamalau kantu independentziarako diskoa (Gaztelupeko Hotsak) atera zuen. Bere hamalau kantuak Quebeceko abeslari abertzalerik ezagunenen bertsioak egiten zituen, tartean Leclercenak. Aurkeztu zenean euskal prentsan Hego Euskal Herrian ez baina Ipar Euskal Herrian sona handiko kantak zirela azpimarratu zen; aurkezpen ekitaldian Koldo Izagirrek Leclercen Zapatok eta Xoxoaren haserrea kantak errezitatu zituen.
Rin Tin Tin
Rin Tin Tinen istorioa 1918ko irailaren 15ean hasi zen Frantzian. Duncan soldadua I. Mundu Gerran zebilen eta ama eta 5 txakurkume aurkitu zituen. Haietatik bi jaso eta kanpamentura eraman zituen berarekin batera. Rinty eta Nannette izenak jarri zizkien eta, guduak aurrera egiten zuen bitartean, Duncan soldaduak, haien gaitasunaz erabat txundituta, txakurrak adiestratzeari eman zion.
AEBetara itzuli zenean, berriz, berarekin eramateko aukera izan zuen eta, han, Rin Tin Tinek 20 bat filma egingo zituen, garaiko idolo bilakatu zelarik.
Hasierako Rin Tin Tin txakurra ez omen zen animalia zoragarriena, ezta gutxiago ere. Edaten ez zuela omen zen bere meritu bakarra zioten lankideek. Hala ere, lehenengo zakur hura hil zenean, 1932an, jarraitzaile guztiak egin zioten negar. Irratiek beren programazioak eten eta albistea zabaldu zuten eta eskelak atera ziren egunkarietan. Rin Tin Tin Jr. semeak eman zion jarraipena, baina ez zuen hainbesteko arrakasta lortu. Rin Tin Tin III.a, berriz, II. Mundu Gerrako armadan sartu zen eta propagandarako erabili zuten.
Telesaila
1954 eta 1959 urteren artean, Rin Tin Tin arrakasta itzela lortuko zuen telesailaren protagonista izan zen. ABC katearen antzinako fimetan oinarrituta zeuden, baina 20ko filmak mutuak baziren, oraingoak soinudunak izango ziren. The Adventures of Rin Tin Tin hasierako AEBetako mendebaldean kokatu zen.
Aunay-en-Bazois
Aunay-en-Bazois Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Brighton (New York)
Brighton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Franklin konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Aunay-en-Bazois
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 296 etxebizitza zeuden, 143 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 110 bigarren erresidentzia ziren eta 43 hutsik zeuden. 294 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 143 etxebizitza nagusietatik 115 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 51 etxek lau zituzten eta 55 etxek bost zituzten. 92 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 74 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 153 ziren, horien artean 108 aktiboak ziren eta 45 inaktiboak ziren. 108 pertsona aktiboetatik 104 lanean zeuden (55 gizon eta 49 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 45 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Aunay-en-Bazois udalerrian 150 unitate fiskal zeuden, 277 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.618 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 higiezinen enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 harategi zen eta 1 kirol-denda zen.
2000. urtean Aunay-en-Bazois udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aberdare mendikatea
Aberdare mendikatea (lehen Sattima mendikatea deitua, kikuyuz: Nyandarua) ekialdeko Afrikako mendilerroa da, iparraldeko Kenyan dagoena. 160 kilometroko luzera du eta, bataz beste, 3.500 metroko altuera. Mendikateko tontorrik altuena, berriz, 3.999 metroko Satima mendia da.
1950eko hamarkadan, bertan Mau-Mau matxinada ospetsua gertatu zen.
Mexikoko geografia
Mexiko Ipar Amerikako hegoaldeko estatua da. Geologiaz, Yucatán penintsula (estatuaren %12) Erdialdeko Amerikan dago, Ipar eta Erdialdeko Ameriken arteko banaketa Tehuantepec istmoa baita. Hala ere, geopolitikaz, Mexiko ez da Erdialdeko Amerikako herrialdetzat jotzen, Belize eta Guatemala ez bezala. Kultura geografiaren aldetik, Mesoamerikako zati da. 1.972.550 kilometro koadroko eremua du, hots, munduko 15.a.
Mugak
Mexiko 1.964.375 kilometro koadro luze-zabal da, 6.000 kilometroko koadro inguruko uharteak barne. Uharteok Ozeano Barean (Guadalupe eta Revillagigedo), Mexikoko golkoan eta Karibe itsasoan daude. Iparraldean 3.141 kilometro muga du Estatu Batuekin, eta hego-ekialdean 871 kilometro Guatemalarekin eta 251 kilometro Belizerekin. Ekialdean, Mexikoko golkoa eta Karibe itsasoa ditu, eta hegoalde eta mendebaldean Ozeano Barea.
Erliebea
Mexikoko lurraldea menditsua da, baina alde handiak ditu toki batetik bestera. Bi mendilerrok zeharkatzen dute herrialdea ipar-hego, Ekialdeko Sierra Madre eta Mendebaldeko Sierra Madre, Estatu Batuetako Mendi Harritsuen jarraipena. Bi mendilerro horien artean goi-ordoki zabal bat dago, Mexikoko goi-lautada, lurraldearen hiru laurden hartzen dituena. Goi-ordoki horretara iristen diren ibai batzuen ura ez da itsasora iristen, hango sakonuneetan geratzen baita. 900-1.200 metroko garaiera du iparraldean, eta 2.000-2.700 metrokoa hegoaldean.
Beste mendikate batek, Zeharkako Sumendi-ardatzak, alderik alde zeharkatzen du Mexikoko hegoaldea, eta goi-ordokia mugatzen du hegoaldetik. Jatorri bolkanikoko mendikate horretan daude Mexikoko mendi garaienak: Pico de Orizaba (5.636 m), Popocatepetl (5.462 m), Iztaccihuatl (5.286 m) eta Nevado de Toluca (4.577 m). Inguru horietan lurrikarak izateko eta sumendiak pizteko arrisku handia dago. Hori guztia dela-eta, Mexikoko erdi eta iparraldeko lur gehienak garaiera handian daude.
Ekialdeko itsasbazterra zabala eta zuzena da, zelaia eta hareatsua; mendebaldekoa, berriz, estutuz doa iparraldetik hegoaldera, zelaia da eta, tarteka, zimurragoa. Bi penintsula daude Mexikon, Kalifornia Behereko penintsula ipar-mendebaldean eta Yucatán penintsula hego-ekialdean. Kalifornia Behereko penintsula luze meharra da, eta bere luzera osoan mendiek alderik alde zeharkatzen dute (Cerro de La Encantada, 3.069 metro); mendebaldeko itsasbazterreko erdialdean zabalgune bat du, ia osorik El Vizcaíno basamortuak hartzen duena. Penintsularen eta kontinentearen artean Kaliforniako golkoa edo Cortésen itsasoa dago. Yucatan penintsula ia itsasoaren mailan dagoen kare-harrizko ordoki zabal bat da, Mexikoko golkoa eta Karibe itsasoa bereizten dituena.
Hidrografia
Bi isurialde nagusi daude Mexikon: Ozeano Barekoa eta Ozeano Atlantikokoa (Mexikoko golkokoa).
Klima
Klimari dagokionez alde handiak daude lurraldean toki batetik bestera, Mexikoko klima eragile askoren mendean baitago. Kantzer tropikoak bitan banatzen du lurraldea ia erdi-erditik eta, beraz, klima epela dagokio iparraldeari eta tropikala hegoaldeari. Oro har, iparraldean eta erdialdean alde handiak izaten dira urte sasoi batetik bestera; hegoalde tropikalean, berriz, ez dago ia aldaketarik; ipar-mendebaldea idorra da, oso negu hotzak eta oso uda beroak ditu; Mexikoko goi-lautadan, bai neguak, bai udak, samurrak izaten dira. Bestalde, garaiera alde handiak daude herrialdean, eta klima ere aldatuz doa garaieraren arabera; mendi garaien arteko bailaratan mikroklimak sortzen dira.
Ozeano Barearen eta Ozeano Atlantikoaren eragina ere handia da zenbait tokitan. Ozeano Bareko eta Mexikoko golkoko uren beroak haize hezea eta, ondorioz, euria dakar udan zehar; lurralde beroetan euri sasoiak luze iraun dezake baina toki gehienetan ekainetik urria arte izaten da euria; hala ere alde handiak daude toki batetik bestera: Chiapasko goi-ordokietan euria 5.000 milimetrotik gora izan daiteke urtean, ekialdeko itsasaldean 2.500 milimetro, eta 200 milimetro baino gutxiago Bolsón de Mapimí sakonunean, Sonorako basamortuan eta Kalifornia Beherean; gehienetan euri erauntsiak izaten dira, laburrak eta indar handikoak, kazkabarrarekin batera askotan.
Klima mota ugari bereizten dira Mexikon, klima tropikal euritsuaren eta mendi gailurretako klima polarraren artean; baina, laburbildurik, klima ezaugarri nagusien arabera, era honetara sailka daiteke herrialdea:
Landaredia
Landaredia klima motaren eta garaieraren araberakoa da eta, oro har, urriagoa da iparraldera ahala. Iparraldeko, ipar-mendebaldeko eta erdialdeko lurralde idorretan kaktusa, henekena eta mandioka hazten dira batez ere. Hegoaldean eta ekialdean, Yucatán penintsulan eta mendebaldeko itsasaldean oihan tropikala eta sabana tartekatzen dira. Hego-erdialdeko eta Sierra Madre mendietan pinu, izei, zedro, arte eta haritz zuhaiztiak daude. Mexikoko hegoaldeko itsasaldean mangladiak daude.
Datu orokorrak
Kokapena: Ipar Amerikan, Karibe itsasoaren eta Mexikoko golkoaren ertzean, Belize eta Estatu Batuen artean, eta Ozeano Barearen ertzean, Guatemala eta Estatu Batuen artean.
Koordenatu geografikoak: 23°0' N 102°0' W
Azalera:
Herrialdearen mugak:
denetara: 4.389 km
Erresuma mugakideak:
Itsasbazterra: 9.330 km
Muturreko garaierak:
Baliabide naturalak: petrolioa, zilarra, kobrea, urrea, beruna, zinka, gas naturala, egurra
Lurren erabilera:
Lur ureztatua: 65.000 km² (2012)
Arrisku naturalak: tsunamiak Ozeano Bareko kostaldean, sumendiak eta lurrikara suntsitzaileak erdialde eta hegoaldean, eta hurakanak Ozeano Bareko, Mexikoko golkoko eta Karibeko itsasaldean.
Unst
Unst uhartea Shetlandak uhartediko hirugarren uhartea da eta Eskoziako iparraldeen dagoena. 2013ko erroldaren arabera 632 biztanle ditu eta herrixka handiena Baltasound da.
Geografia
Yell uhartetik ipar ekialdean kokaturik dago, Norvegiako mendebaldeko kostaldetik 300 km-tara.
Historia
Vikingoen aztarnak iritsi dira gaur egun arte, Haroldswicken egonda itsasontzi baten hondarrak. Bestela, XII. mendea baino lehenagoko kapera kristauak zutik daude oraindik uhartean: St Olaf's Chapel, Lund eta Our Lady's Kirk Framgord-en (Sandwick), hego-ekialdeko kostaldean. Norse estiloko hilarriak daude Lund eta Framgord-en, gurutzedunak.
James Hepburn sheriffak 1567an borrokatu zuen bere etsaien aurka, ondoren Norvegiara alde egin zuelarik. Laurence Bruce hurrengo sheriffak Muness gaztelua eraiki zuen 1598an. Robert Louis Stevenson idazlearen aita eta osaba izan ziren Muckle Flugga-ko itsasargiaren ingeniari nagusiak, ipar-mendebaldeko kostaldean. Stevensonek Unst bisitatu zuen, eta esaten dutenez bertan "Altxorraren Uhartea" bere liburu famatua idazteko inspiratu zen.
1950eko hamarkadan Erving Goffman soziologo kanadarrak ikerketa etnografikoa egin zuen uhartean bere dokotre tesirako.
2007ko urtarrilaren 7an lurrikara batek uhartea jo zuen.
Football Club de Metz
Football Club de Metz (normalean FC Metz edo Metz deitua) Frantziako futbol taldea da, 1932an Metzen sortua. Etxeko partiduak Saint-Symphorien estadioan jokatu ohi ditu.
Ferredoxina-NADP+ erreduktasa
Ferredoxina-NADP+ erreduktasa edo "FNR" fotosintesiaren fase argidunean elektroien garraioan parte hartzen duen proteina da, NADPHak ekoizten dituena hain zuzen ere.
Egitura
Bi domeinu ageri ditu, N-muturrean β-barril konformazioa, FAD kofaktoreari lotzen zaiona, eta C-muturrean α-helize eta β-orri ugari, entzimaren gune aktiboa kokatzen dena, bertan lotzen baita NADP+.
Hidrosolugarria denez kloroplastoaren estroman egon daiteke baina fotosintesiaren fase argiduna aktibatzen denean tilakoidearen mintzari lotzen zaio prolinatan aberatsak diren mintzeko proteina integral batzuen bidez. Mintzean FNR dimeroak osatzen dira, kloroplastoaren estroman ordea monomeroak banaturik egoten dira eta entzima ez da aktiboa, entzima egoki kontserbatzeko era egokia da.
Funtzioa
Fotosintesiaren fase argidunean hartzen du parte, fotofosforilazio ez-ziklikoan hain zuzen ere. Elektroien garraio katearen amaieran kokatzen da eta II Fotosistemarekin abiatu zen prozesua bertan amaitzen da. Ferredoxinarengandik jasotzen ditu elektroiak eta erreduktasak NADP+ari ematen dizkio hau erreduzituz. NADPH ondoren Calvin zikloan erabiliko da karbonoa finkatzeko.
Honako erreakzio hau burutzen du:
Bayou
Bayou (euskarazko ahoskera baiu) AEBtako Louisiana estatuan Mississippi ibaiaren arrobiaren inguruan antzina ibaiadar eta meandroak ziren ur-masak izendatzeko maiz erabiltzen den hitza da.
Louisianaz gain, estatu horrekin muga egiten duten Texas eta Arkansaseko zenbait guneetan ere bayou eremuak badaude.
Izena
Frantses hitza izan arren, jatorria choctaw amerindiar hizkuntzaren bayuk hitzan jatorria du, "erreka", eta handik frantsesera eratorri zen.
Frantses nahiz ingeles hiztunek ere erabiltzen dute, batipat cajun etnia edo louisianatar frantses hiztunen artean, baina baita bertako anglosaxoein artean ere.
Ezaugarriak
Bayouak Louisiana estatuko hegoaldean daude, milaka kilometro dituen ubide sare zabal eta nabigagarria osatzen dute. Bayouetan ur-korrontea oso geldoa da, ia nabariezina, itsasora itsasbeheran doa eta itsasgoran goruntz. Baoyuak orokorrean euli, elyso eta bestelako intsektu hegalariez beteak egon ohi dira, bai eta beren animalia ezagunenak diren Mississippiko aligatorea eta krokodilo muturzorrotz.
Arrantza eta landaredi oparoa duen eremua da.
Zinema eta telebista
Zineman Loiusianan girotutako filma ugaritan agertzen den bioma da. Telebistan oso-osorik bayou bioman girotua dagoen saiorik ospetsuena Swamp People da ("Antzirako Jendea").
Almidoi
Almidoia landareetan dagoen polisakaridoa da, \alpha glukosa molekulez osatua. Landare-zelularen energia-biltegia da, eta ugaria da oinarrizko elikagai diren garia, arroza, artoa eta patatan.
Almidoi purua hauts zuri zaporegabea eta usaingabea da, eta ez da disolbatzen ur hotzetan edo alkoholetan. Bi molekula mota ditu: amilosa lineala eta helikoidala dena, eta amilopektina adarkatua dena. Landarearen arabera, almidoiaren pisuaren % 20-25 amilosa da, eta % 75-80 amilopektina. Glukogenoa, animalien energia-erreserba, amilopektinaren bertsio adarkatuago bat da.
Industria-mailan etanola ekoizteko, almidoia azukre bihurtu eta hartzitu egiten da, garagardoa, whiskia eta bioerregaiak ekoizteko. Almidoi gehienak substantziak loditzeko edo gogortzeko, edota objektuak itsasteko erabil daitezke, ur beroarekin nahastuz gero. Hori dela eta, almidoia itsasgarri gisa erabiltzen da papergintzan.
Etimologia eta historia
Almidoi hitza arabieratik heldu zen euskarara, arabierako hiztunek "al amidum" izendatzen baitzuten. Haiek latinetik hartua zuten ("amidum") eta erromatarrek aldiz grezieratik mailegatu zuten hitza. Grekeran "amylon" (ἄμυλον) baliatzen zen, myle hitza (zaparri) eta a- aurrizkia (gabe) elkartuz sortua. Izan ere, almidoia lortzeko haziak uretan beratzen ziren, irina lortzeko zapaldu beharrik gabe. Almidoiaren eratorriak diren 5-karbonoko zenbait konposatu izendatzeko, grekotik datorren "amylon" terminoa erabiltzen da oraindik ere (amidak, esaterako). Euskaraz, gainera, batez ere Iparraldean, amirun deitzen zaio.
Ingelesaren kasuan, jatorria Stärke termino germaniarra da, eta esanahi hauek ditu: “gogorra, zurruna, indartua”.
Typha-ko errizomen almidoi-aleak (isatsak, dorretxoak) identifikatu dira duela 30.000 urteko Europan ehotze-harrietatik abiatuta. Basartoko almidoi-pikorrak duela 100.000 urteko Ngalueko (Mozambike) kobazuloetako ehotze-harrietan aurkitu dira.
Gari puruzko almidoi-pasta Antzinako Egipton erabiltzen zen, seguruenik papiroa itsasteko. Almidoiaren erauzketa lehen aldiz deskribatu zen Plinio Zaharraren Natural History lanean, 77–79 urte-tartean. Erromatarrek krema kosmetikoetan ere erabiltzen zuten almidoia, ilea hautseztatzeko eta saltsak loditzeko. Arroz-almidoia Txinako paperaren ekoizpenean erabiltzen zen 700. urteaz geroztik.