cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adolf Eichmann
Erantzukizunak
Hala ere, 1960an Israelen egin zioten epaiketan, ez zuen bere burua antisemita fanatiko kontsideratu eta judu jatorria ere aitortu zuen arbasoen artean. Bizitzaren azken une honetan, Reinhard Heydrich edo Heinrich Himmler bezalako buruzagien aginduak bete besterik ez zuela egin esan zuen.
1939an, Alemaniak juduak botatzeko aukera aztertu zuen eta Eichmann eztabaidan izan zen liderretako bat izan zen. Palestinarako migrazioaz aritu ziren eta Ekialdeko Europan estatu judu baten sorrera ere aztertu zuten. Azkenean, Polonian kokatuko ziren ghettoetara deportatzeko erabakia hartu zuten eta, 1942an, Heydrichek antolatutako Wannseeko Konferentzian, Azken Konponbideaz hitz egin zuten.
Adolf Wannseen bildu ziren haietako bat zen eta kontzentrazio-esparruetarako deportazioen antolaketaren ardura eman zioten. Judenräte edo juduen kontseilua sorrarazi zuen, hauek deportazioetan elkarlana eta ghettoetako biztanleak identifikatzeko laguntza eskaintzen zutelarik: zerrendak osatu, ondasunen inbetarioak egin...
Eichmann eta beste buruzagien artean izandako ika-mikak ezagunak ziren eta juduen arazoa konpontzeko gehiezko grina aurpegiratzen zioten haiek. Jasotako aginduetatik aurrera joaten omen zen eta, gerra bukaeran, Himmlerek juduen aurkako taldeko hilketekin bukatzea erabaki zuenean, Adolfen aginduek ez ziren gelditu eta hilketek aurrera jarraitu zuten.
Ibon Badiola
Ibon Badiola Arrizabalaga (Ondarroa, Bizkaia, 2004ko urriaren 1a) Euskal Herriko futbolaria da. Erdilari lanetan aritzen da. Kepa Arrizabalaga atezainaren lehengusua da.
Adolf Eichmann
Adolf Eichmannen laguntzaileak Holokaustoan
Adolf Eichmannek eta bere laguntzaileen ardura nagusia judu eta Alemania naziaren arerio zirenak trenetan sartu eta deportatzea izan zen. Herrialde okupatu bakoitzean, kontzentrazio-esparruetarako bidalketaren arduradun bat zegoen eta hauek izan ziren haietako batzuk :
Ihesa
Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean, estatubatuar armadak harrapatu zuen, baina ez zuten Otto Eckmann izena zuen gizona ezagutu eta, 1964an, ihes egin zion estatubatuar zaintzari eta Alemaniako hainbat lekutan gorde zen. Berehala erabili ez bazituen ere, 1948an, Argentinara joateko paperak lortu zituen.
Ibon Badiola
Ibilbidea
''2023ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Adolf Eichmann
Ihesa
1950eko urtearen hasieran, Eichmann Genovan egon zen, Italian, Ricardo Klement errefuxiatuaren nortasuna erabiliz. Frantziskotar fraide nazizale baten laguntzaz, Gurutze Gorriko Nazioarteko Komiteak emandako pasaportea eta Argentinarako bisadoa eskuratu zituen, biak Ricardo Klementen izenean. Horrela igo zen Bolzano barkura 1950eko uztailaren 15ean.
Hurrengo urteetan Buenos Airesen burutu zituen lan ezberdinak (langileburu, egurgile, untxi zaindaria...) eta familia osoa biltzea lortu zuen. Mossaden esku erori zenean, Buenos Aireseko Mercedes Benz lantegi batean ari zen. Núrembergeko epaiketetan, bere izena behin eta berriro atera zen, baina, desagertuta zegoenez, hila zegoela uste zen edo betirako desagertua.
1948an jaio zen Israelgo estatua eta, 1949an, sortu zuten Mossad inteligentzia agentzia. Honen helburu garrantzitsuenetako bat kriminal nazien jazarpena zen. 1950eko hamarkadan, judu eta holokaustoaren biktima asko zebiltzaten Eichmann bezalako naziak ehizatu nahian. Hauetariko bat zen Simon Wiesenthal eta badirudi honen informazioa baliotsua izan zela Eichmann harrapatzeko, gerora, Mossadeko buru zen Isser Harelek partaidetza hori ukatu bazuen ere. Eichmann izena aldatuta ezkutatzen zen, baina ez horrela emaztea eta seme-alabena eta horrek galdu zuen.
1959an, Mossadek topatu zuenean, Eichmann Ricardo Klement izenpean gordetzen zen Buenos Aires iparraldean. Garibaldi kalean bizi zen, asfaltatu gabeko gune batean, eta ezkutuan hartutako argazkiek salatu zuten, ezkerreko belarria berezia baitzuen. Kasu honetan, David Ben-Gurion lehen ministroak Mossadeko buru zen Isser Hareli eskatu bezala, harrapatzeko eta Israelera eramateko plana egin zen eta Simon Wiesenthalek eskuratutako informazioa ezinbestekoa izango zen.
Martinice (Žďár nad Sázavouko barrutia)
Martinice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 459 biztanle ditu eta 6,04 kilometro koadroko azalera. Žďár nad Sázavouko barrutian dago.
Adolf Eichmann
Ihesa
Arauak hautsiz, 1960ko maiatzaren 1ean, Israelgo espioitzaren nokmin talde batek (mendekatzaileak) Garibaldi Operazioa burutu zuen (Eichmann bizi zen kalearen izena). Rafael Eitanek zuzendu zuen eta Peter Malkinek koordinatu. Aste pare bateko behaketaren ondoren, Adolf ohitura arrunteko gizona zela jakin zuten eta datu honek bahiketa asko erraztuko zuen. Mossadekoek 2 auto erabili zituzten, bata matxura simulatzeko eta bestea, berriz, ihes egin ahal izateko. 1960ko maiatzaren 11n, zain geratu zitzaizkion izurratutako autoaren ondoan, baina, La Independenciaren autobusa iritsi zenean, Eichmann ez zetorren barruan. Gaua zen eta hurrengoaren zain geratu ziren. Merezi izan zuen itxaroteak eta Adolf hurrengo autobusean iritsi zen lanetik. Auto matxuratua ikusi zuen eta ez zuen inongo susmorik hartu gazteleraz egin zioten galdera zuzendu ziotenean:
Vampyrodes caraccioli
Vampyrodes caraccioli Vampyrodes generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae azpifamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago
Adolf Eichmann
Ihesa
Eichmann harrituta geratu zen autoaren argiek itsutzen zuten bitartean eta geratu eta eskua patrikara eramaten saiatu zen, baina gainera etorri zitzaizkion eta Adolf garrasika hasi zen. Autoa martxan jarri eta haren hotsak istiluak ezkutatu zituen. Bahitutakoa kotxean sartu zuten. Israeldarrek segurtasuneko etxe batera eraman zuten, ohe bati lotu eta galdeketak egin zizkioten. Hasieran, Ricardo Klement izena aitortzen zuen; gero, Otto Henninger; azkenean, Adolf Eichmann zela esan zuen eta SSetan zuen zenbakia ere bai.
Martinice (Žďár nad Sázavouko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1495 urtean egin zen.
Adolf Eichmann
Ihesa
Peter Malkinen zera esango zuen gerora:
Astebete atzeratu ziren abioiaren behar burokratikoak eta bahitzaileak ez zeuden lasai, baina tinko eutsi zioten segurtasuneko etxean zain. Eichmannek gutuna sinatu behar izan zuen:
Kantzelaritzak zalaparta handia egin zuen bahiketa harengatik eta Mario Amadeo enbaxadoreak subiranotasunaren bortxaketa larria zela esan zuen. Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Batzordera eraman zuten erreklamazioa eta haren onespena lortu zuten, baina Israelek ez zuen sekula kriminal nazia askatzeko asmorik izan. Arturo Frondiziren Argentina eta Israelen arteko harremanek etena izan zuten une hartan.
Epaiketa Israelen
Ez zuten bahiketa ezkutatu, alderantziz. Komunikabideetan zabaldu zuten Simon Wiesenthalen elkarlana eta Israelgo nazioaren helburua adieraziz, Mossaden partaidetza alboratzen zuten bitartean.
M. Landau buru zuen tribunalak epaitu zuen Jerusalemen. Eichmannek aginduak obeditu besterik ez zuela egin esan zuen, baina zinpekoek genozidioaren errudun zela erabaki zuten.
1961eko abenduaren 15ean amaitu zen epaiketa eta heriotza zigorra ezarri zioten, urkatua izango zelarik. 1962ko maiatzaren 31n bete zen sententzia Ramlako presondegian.
Eichmannen atxiloketak Josef Mengele eta Franz Stangl bezalako Argentina eta Brasilgo beste nazi batzuen arreta piztu zuen eta hobeto ezkutatu beharrean izan ziren.
Glareola maldivarum
Glareola maldivarum Glareola generoko animalia da. Hegaztien barruko Glareolidae familian sailkatua dago.
Parioglossus aporos
Parioglossus aporos Parioglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Politikari
Politikaria politika lanbide edo jarduera nagusitzat duen pertsona da. Politika maila guzitetan aurki daitezke, udalerrietako alkate eta zinegotziak, parlamentuetako diputatuak eta gobernuko presidente, ministro eta beste goi-karguak. Sistema demokratiko batean politikariak hauteskundeetan aukeratzen dira eta, oro har, ordenamendu juridikoaren mendean geratzen dira. Hala ere, ustelkeria, gaitasun eza, kutunkeria, populismoa eta demagogia herrialde guztietako politikarien artean gertatzen diren gaitzak dira.
Palmetto (Louisiana)
Palmetto Louisianaeko herri bat da. St. Landry parrokian kokatua dago. 2010ean 164 biztanle zituen, 2.3 kilometro koadrotan banatuta.
Txinatar bolak
Ben Wa bolak, geisha bolak edo txinatar bolak sexu jostailu bat da, alutik edo uzkitik sartuz plazera lortzeko helburua duena. Bola bat edo gehiagoz osaturik dago, nahiko arinak, barruan beste bola txikiagoak dauzkatenak. Mugimenduarekin barruko bola txikiek kanpokoak jotzen dituzte, plazera sortzen bibrazioak eraginez. Zoru pelbikoa indartzeko ere balio dute.
L1 linea (Gasteizko Hiri Garraioa)
'''Gasteizko Hiri Garraioko 1. linea''' (estilitzatua) hiriko autobus linea bat da, Aranbizkarra Ariznabarrarekin lotzen duena. Guztira 21 geltoki ditu, 7,87 kilometrotan banatuta, eta bere maiztasuna lanegunetan 10 minutukoa da.
Txinatar bolak
Jatorria
Asiako ekialdean sortu zirela argi badago ere, ezin da esan zehatz-mehatz non eta nola. Antza denez, "txinatar" izena izanik ere, jatorria Japonian omen dago. Elezahar batzuek jatorri hori azaltzen saiatu dira: esaterako, enperadore baten grina sexualak asetzeko, haren aholkulariek bola horiek asmatu omen zituzten, korteko konkubinek jostailu horiek erabiliz unean prest egoteko. Halaber, geishen asmakizun gisan aurkeztu izan dira.
L1 linea (Gasteizko Hiri Garraioa)
Linea 2009ko urriaren 30a inauguratu zen eta ordutik TUVISA enpresak ustiatzen dute.
Txinatar bolak
Erabilerak
Bolek erabilera batzuk dituzte:
L1 linea (Gasteizko Hiri Garraioa)
Historia
Gasteizko Hiri Garraioko linea 2009ko urriaren 30a inauguratu zen eta lineetarekin. TUVISA enpresari eman zitzaion emakida.
Tarifak
Eskudirutan edo BAT txartelekin ordain daiteke. Gasteizko tranbia ez bezala, BARIK eta MUGI txartelak ezin dira oraindik Gasteizko Hiri Garraioa sarean erabili.
Tarifak sareko gainerako lineen berdinak dira.
1971ko Paris-Roubaix
1971ko Paris-Roubaix txirrindularitza lasterketa klasiko honen 69. edizioa izan zen. 1971ko apirilak 18an ospatu zen eta Roger Rosiers belgiarrak irabazi zuen ihesaldi batean.
Emmelsbüll-Horsbüll
Emmelsbüll-Horsbüll Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ziklo-kroseko Frantziako Txapelketak
Frantziako Ziklo-Kross Txapelketak 1902. urtean ospatu ziren lehenengo aldiz, F. De Baeder izan zen ekitaldi honen irabazlea.
Dumont d'Urville basea
Dumont d'Urville basea (frantsesez: Base antarctique Dumont d'Urville) Frantziak duen estazio antartikoa da, Paul-Émile Victor Institutu Polarrak kudeatuta. Adélie Lurraldean kokatuta, Jules Dumont d'Urville esploratzailearen izena darama.
1956an eraikia, urte osoan bertan 30-40 lagun bizi dira eta bertara ailegatzeko L'Astrolabe izeneko izotz-hauslea erabiltzen dute.
David Rudisha
David Lekuta Rudisha (Kilgoris, Kenia, 1988ko abenduaren 17a) 800 metroko lasterketan espezializatutako atleta bat da. Lortutako arrakasta handienak Olinpiar Jokoetan eta munduko txapelketan irabaztea ditu. Horretaz gain, Londresko 2012ko Olinpiar jokoetan munduko errekorra lortu zuen, 1’ 40” 91 denborarekin. 2010eko denboraldian, urteko atleta onenaren saria eman zioten.
Ibilbidea
David Rudisha, Daniel Rudisha atletaren semea da. Aitak 1968an Olinpiar Jokoetan domina lortu zuen.
Hylarana cubitalis
Hylarana cubitalis Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Leopoldamys edwardsi
Leopoldamys edwardsi Leopoldamys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
David Rudisha
Londresko Olinpiar Jokoak
2012ko ekainaren 9an, lehen aldiz lasterka egin zuen txapelketa garrantzitsu batean, Diamond League txapelketan, New Yorken. 1’ 41” 12 denborarekin irabazi zuen. Ameriketako Estatu Batuetan ordu arte egin zen denborarik onena lortu zuen. Ekainaren 24an lehenengoz sailkatu zen Olinpiar Jokoetarako 800 metroko proban, Nairobin.
Gaur egun Rudisha, 800 metroetan, munduko atletarik onena da.
== Marka pertsonalak ==
Vicus
Antzinako Erroman, vicus-a (vici pluralean) auzo edo kokaleku bat zen. Errepublikaren garaian, Erromako lau eskualdeak vici-tan banatu ziren. K.a. I. mendean, Augustok hiria berrantolatu zuen helburu administratiboekin, 14 eskualdetan, eta 265 vici-tan. Vicus edo auzo bakoitzak bere funtzionarioen kontseilua zuen, tokiko gaiak gainbegiratzeko. Banaketa administratibo horiek oraindik indarrean dauden bezala erregistratzen dira, gutxienez IV. mendearen erdialdera arte.
Latinezko vicus hitza Erromatar Inperioko hiri bateko administrazio-unitate txikienari ere aplikatu zitzaion. Gaur egun asko erabiltzen da, halaber, kanpaleku militar (castrum) indartsu baten edo estatuaren jabetzapeko meategi baten ondoan, probintzietan sortutako kokaleku zibilak izendatzeko.
Carmen Fernández Ochoa, Javier Salido Dominguez eta Mar Zarzalejos historialariek honela definitu dute vicus-a:"Landa-habitat elkartu (Festo, De Verborum Signatu, 70), hiri baten mendekoa, erantzukizun politiko, erlijioso, administratibo eta fiskaletan nolabaiteko autonomia duena, eta administratzaileak ditu; horien artean, magistri-ak, edileak, quaestore-ak, kuratore-ak, actore-ak eta decemlectus-ak (Chevallier 1986: 5). Landa-herriez gain, beste adiera bat ere bada, kanpaleku militarren ondoan zegoen zibilen herrixkak aipatzeko erabiltzen dena, zeinei vici ere esaten baitzaie, edota canabae. Kasu horeitan, armadaren mendeko jurisdikzioa duten aglomerazioak ziren..."
Martinice (Kroměřížko barrutia)
Martinice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 760 biztanle ditu eta 4,76 kilometro koadroko azalera. Kroměřížko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1543 urtean egin zen.
Atzegi
Atzegi Gipuzkoako adimen urriko pertsonentzako elkartea da. 1960 urtean sortu zuen adimen urrikoen senide talde batek eta geroztik adimen urrikoen bizi kalitatea hobetu, bizitza garatzen lagundu eta gizartean beraiei sentsibilizazioa zabaltzen izan dira bere helburuak.
Parkdale (Oregon)
Parkdale Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hood River konderrian dago, Oregon estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bart Aernouts
Bart Aernouts ziklo-kroslari belgiarra da. 1982. urtean jaio zen Essen herri Flandriarrean. Rabobank taldearekin egin zuen jauzi profesionaltasunera.
Veyrières (Cantal)
Veyrières Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Veyrières udalerrian erroldatutako biztanleak 120 ziren. Familiak 50 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 11 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 91 etxebizitza zeuden, 51 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 32 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 87 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 51 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren eta 8 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 11 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 49 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 32 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 81 ziren, horien artean 53 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 53 pertsona aktiboetatik 47 lanean zeuden (29 gizon eta 18 emakume) eta 7 langabezian zeuden (5 gizon eta 2 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Veyrières udalerrian 46 unitate fiskal zeuden, 107,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.164 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Glareola nordmanni
Glareola nordmanni Glareola generoko animalia da. Hegaztien barruko Glareolidae familian sailkatua dago.
Veyrières (Cantal)
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Veyrières udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 693 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Harkaitz Cano
1992an Imajina Ezazu Euskadi, 1993an Donostia Hiria eta 1998an Ignacio Aldecoa sariak irabazi zituen. Euskadi Literatura Saria hiru aldiz jaso du: 2005ean, Belarraren ahoa-rekin, 2012an, Twist eleberriarekin eta 2014an Orkestra lurtarra lanarekin.
Hasierakoak (1994-1995)
Umetatik erakutsi zuen literaturarekiko zaletasuna eta Eusko Jaurlaritzak gaztetxoentzat antolatutako Urruzuno Literatur Sarietan, zegokion kategorian, ia urtero saritu zuten. Haren lehenengo lana, Kea behe-lainopean bezala poema-liburua 1994ean argitaratu zen Susa argitaletxean. 2001ean kaleratu zuen hurrengo poesia liburua (Norbait dabil sute-eskaileran) New Yorken egonaldi bat egin ondoren; hura ere, argitaletxe berarekin.
Urruzuno ariketa horretako irabazle hainbatekin osatu zuen gerora Lubaki Banda, hemezortzi urteren bueltan. Xabier Aldai, Gari Berasaluze, Asier Serrano eta beste hainbat idazlerekin batera egin zituen emanaldiak Canok. Gainera, ordutik aurrera Susa aldizkaria ere haien ardurapean kaleratu zen. Poesia eta belaunaldi gaztea euskal literaturaren erdigunera ekarri zuen Lubaki Bandak, Harkaitz Cano zelarik bertako figura adierazgarriena.
Lehen lana publikatu ostean, hainbat generoz osaturiko lan batzuk kaleratu zituen; adibidez, Pauloven txakurrak (Erein, 1994) eta Radiobiografiak (Elkar, 1995).
Ipuinak (2005etik)
Poesia liburuez eta eleberriez gain, aipatzekoak dira haren ipuingintzaren gailurtzat jotzen diren bi liburu; Telefono kaiolatua eta Neguko zirkua. Hainbat estilotan idatzitako oso ipuin bereziez osatutako liburuak dira biak: ipuin batzuek metafikziora jotzen dute; beste batzuek, errealismo zikinetik hurbil kokatzen dira; beste batzuek saiakera-itxura dute... Euskal gatazkaren inguruko Maldetan sagarrak. Euskal gatazka euskal literaturan bilduman ere parte hartu zuen.
Haur eta Gazte Literaturara ere hurbildu da behin baino gehiagotan, eta horren ageriko ditugu hainbat liburu: Sorgin moderno bat / A modern witch (Baigorri, 2002), Itsasoa etxe barruan (Elkar, 2003), Omar dendaria (Elkar, 2005)...
Komikia (2005tik)
Honez gain, 7 komiki sortzen parte hartu du: 2005ean Ikastolen Elkarteko Xabiroi aldizkarian Piztia otzanak komikia argitaratzen hasi zen, Canoren gidoiarekin eta Iñaki G. Holgadoren irudiekin, eta 2008 urtean argitaratu zen albuma. Ondoren irudigile berarekin beste hiru komiki argitaratu ditu. Fermin Muguruzarekin elkarlanean Black is beltza sortu zuen, Adur Larrea irudigilearekin 2019an Antzara Eguna, eta Ni ez naiz Mikel Laboa liburuan (Elkar, 2022) gidoia Unai Irurriagarekin sortu zuen, eta marrazkiak Joseba Larratxerenak izan ziren.
Itzulpenak (2006tik)
Itzulpenei dagokionez, Canok euskaratuak dira, besteak beste, Paul Auster-en Kristalezko hiria nobela grafikoa (Txalaparta, 2006) eta Hanif Kureishiren Intimitatea (Txalaparta, 2008) liburuak. Bere hainbat liburu ere itzuli dira gaztelaniara: Beluna jazz (Jazz y Alaska en la misma frase, Seix Barral, 2004), Zinema eta literatura (Ojo y medio, Mettok, 2010), Telefono kaiolatua (Enseres de ortopedia inútil, Hiru, 2002), Dardaren interpretazioa poema-antologia (Interpretación de los temblores, Atenea, 2004), Belarraren ahoa (El filo de la hierba, Alberdania, 2006) (El puente desafinado, Erein), Norbait dabil sute-eskaileran (Alguien anda en la escalera de incendios, El Gaviero, 2008), eta Beti oporretan (El turista perpetuo, Seix Barral, 2017)
Telebista eta zinema
Hau dena gutxi ez, eta telebista munduan ere lan egin izan du telesailetarako gidoiak ontzen, baita film labur (Adar bakar) baten gidoia idazten ere.
Antzerkia (2020tik)
2020an sortu zen Sisiforen paperak antzezlanaren gidoia ere Canok, Euskaldunon Egunkariaren itxieran oinarritua
2022an Hondamendia antzezlana idatzi zuen, Artedrama eta Axut! taldeak batu ziren lan hau ekoizteko eta Ximun Fuchsek zuzendu du.
Lanak
Luzea da Harkaitz Canoren lanen zerrenda. Hauek dira Haur eta Gazte Literaturan argitaratutakoak:
Martinice u Onšova
Martinice u Onšova Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 59 biztanle ditu eta 4,69 kilometro koadroko azalera. Pelhřimoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1207 urtean egin zen.
Pseudomystus siamensis
Pseudomystus siamensis Pseudomystus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
Kaskabeltz
Kaskabeltza tamaina txikiko txoria da (14 zentimetro ingurukoa), Passeriformes ordenakoa eta Paridae familiakoa. Hiru espezie ezberdineko kaskabeltzak daude Europan, ohikoena izanik ingurune gehienetan, hiriguneetan barne, hori kolore ikusgarria eta paparra beltza daukan Kaskabeltz handia.
Espezieak
Europa eta Asian zehar hedaturik daude espezie ezberdinetan, baina Euskal Herrian 3 dira arruntenak:
Konbinatu nordiko
Konbinatu nordikoan bi proben konbinazioan datzan neguko kirola da: tranpolin batetik egindako eski-jauzia, batetik, eta iraupen-eskiko lasterketa, bestetik. Eski nordikoaren modalitate bat da.
Kirol honetan nabarmentzen diren herrialde batzuk dira Norvegia, Finlandia, Alemania, Austria eta Suitza.
Modalitateak
Neguko Olinpiar Jokoetan hiru lehiaketa egiten dituzte: banaka, taldeka eta sprintean, bakoitzak bi egun iraute dituena. Baina 2022an bitartean, bederen, gizonezkoen arteko lehia gisa bakarrik.
Banakako lehiaketa, 1924ko Chamonixko Joko Olinpikoetan ezari zen. Taldekakoa, Calgary 1988an, eta sprint modalitatea Salt Lake City 2002an.
Glide (Oregon)
Glide Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Douglas konderrian dago, Oregon estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Konbinatu nordiko
Modalitateak
Banakako proban, lehen egunean 90 metroko tranpolinetik bi jauzi egiten dira, eta bien puntuaketa batzen da. Biharamunean 15 Km-ko fondoko lasterketa egiten da estilo librean; jauzietako puntuaketan lortutako alderantzizko ordenean, non eta puntuen desberdintasuna segunduetan neurtzen den. Orduan, lasterketan une desberdinetan irteten dira eskiatzaileak, baina helmugara lehen iristen denak, hark irabazi du.
Taldekako proban lau eskiatzailez osatutako taldeak daude, eta lehen eguneko guztien 8 jauzien puntuak batzen dira. Hurrengo eguneko lasterketa erreleboka da, 4 x 5 km; alderantzizko ordeneko irteerekin, banakako modalitatean bezala helmugako iritsieran ebazten delarik garaipena.
Sprint modalitatean 120 metroko tranpolina erabiltzen da, eta lasterketa luzeagoa da, 75 kmkoa.
Hylarana daemeli
Hylarana daemeli Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Parioglossus caeruleolineatus
Parioglossus caeruleolineatus Parioglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Leopoldamys milleti
Leopoldamys milleti Leopoldamys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Patterson (Louisiana)
Patterson Louisianaeko hiri bat da. St. Mary parrokian kokatua dago. 2010ean 6,112 biztanle zituen, 6.53 kilometro koadrotan banatuta.
Enge-Sande
Enge-Sande Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Bosrobert
Bosrobert Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bosrobert udalerrian erroldatutako biztanleak 440 ziren. Familiak 150 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 50 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 63 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 194 etxebizitza zeuden, 156 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 191 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 156 etxebizitza nagusietatik 135 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 41 etxek lau zituzten eta 84 etxek bost zituzten. 149 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 80 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Bosrobert udalerrian 191 unitate fiskal zeuden, 516,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.555 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina eta 2 jatetxeak.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2015eko Bamakoko Radisson Blu hoteleko atentatua
2015eko Radisson Blu hoteleko atentatua Bamakon (Mali), 2015eko azaroaren 20aren goizean burututako erasoa izan zen. Hamar bat ekintzaile jihadista Radisson Blu luxuzko hotelean sartu ziren eta 170 pertsona bahitu zituzten (140 bezero eta 30 hoteleko langile). Erasoa 27 bahituen eta bi ekintzaile islamisten heriotzarekin burutu zen.
Martinice v Krkonoších
Martinice v Krkonoších Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 607 biztanle ditu eta 3,26 kilometro koadroko azalera. Semilyko barrutian dago.
2015eko Bamakoko Radisson Blu hoteleko atentatua
Erasoaren erantzuleak
Al-Qaeda taldearekin lotura duen Al Mourabitoun taldeak erasoa bere gain hartu zuen, Mohtar Belmohtarren buruzagitzapean. Talde horrek errebindikazio testu batean zera eskatzen zuen: Frantzian atxilotutako islamiarrak askatzea eta, halaber, Maliren iparraldean gobernuak aurrera daramatza erasoak erantzutea. Taldeak 2013an Aljeriako In Amenas gas-plantaren aurkako erasoa eraman zuen aurrean; orduan erasoak 39 bahituen eta 29 erasotzaileen heriotzarekin bukatu zen.
Martinice v Krkonoších
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1226 urtean egin zen.
Pseudomystus sobrinus
Pseudomystus sobrinus Pseudomystus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bagridae familian.
2015eko Bamakoko Radisson Blu hoteleko atentatua
Erreskate operazioa
Arratsaldeko 14:00etan Frantzia, Mali eta AEBetako indar bereziak hotelean sartu ziren erasoari amaiera emanez.
Gobernuaren erantzuna
Maliko Gobernuak, Ibrahim Boubacar Keïta estatu-burua, lurralde osoan 10 egunetarako salbuespen egoera eta hiru dolu egun ezarri zituen.
Maia Sandu
Maia Sandu (Risipeni, Moldavia, 1972ko maiatzaren 24a) moldaviar politikaria eta ekonomialaria da. Moldaviako lehen ministroa izan zen 2019ko ekainaren 8a eta urte bereko azaroaren 14a bitartean, zentsura mozio batek agintetik kendu zuen arte. Aurretik, Moldaviako Hezkuntza ministroa izan zen 2012 eta 2015 bitartean.
2016an presidentetzarako hauteskundeetan bere burua hautagai aurkeztu zuen plataforma europazale baten baitan. Bozen bigarren itzulira pasa bazen ere, ez zituen hauteskundeok irabazi. 2020ko Molvadiako presidentetzarako hauteskundeetan bere burua berriro ere aurkeztu zuen presidentegai, bozen lehen itzuliko hautagairik bozkatuena izanik, % 36,1-eko babesarekin.
Carlos Arniches
Carlos Arniches Barrera (Alicante, 1866ko urriaren 11-Madril, 1943ko apirilaren 16a) kazetari eta komediografo espainiarra izan zen. Antzerkigile gisa oso obra oparoa landu zuen, saineteak eta komediak; lan horietan Madrilgo txuloen hizkuntza jaso zuen oso modu originalean. Kritikariek 98ko Belaunaldian egokitzen dute. Ideologikoki, karlista zen baina, horrela izanik, bere lanetan gizarte kritika kutsu bat aurki daiteke.
Mary Anne Atwood
Mary Anne Atwood –ezkondu aurretik, Mary Anne South– (Dieppe –Frantzia–, 1817-Thirsk –Yorkshire konderria–, 1910eko apirilaren 13a) Ingalaterrako idazle esoterikoa eta alkimista izan zen.
Biografia
Mary Anne Gosportko (Hampshire) zen Thomas South gentlemanen (c. 1785-1855) alaba zen. Aita mesmerismoaz eta Europa osoan modan zeuden fenomeno psikikoez oso interesatuta zegoen. Alabak ere arlo horretaz ere bere interesa erakutsi zuen. Mary Annek 1850ean, modu anonimoan eta autoeditatuta, A Suggestive Inquiry into Hermetic Mistery (Belfast: William Tait, 1918; New York, 1960) lana plazaratu zuen. Liburu horrekin harentzat Antzinako Zibilizazioen (Egiptokoa, Greziakoa eta Judeakoarena) sekretu nagusia azaldu nahi zuen. Haren iritziz, zibilizazio horiek funtsezko ezagupen ezkutuak zituzten; sekretu horiek ere alkimian gordeko lirateke. Izan ere, argitaratu eta handik gutxira, aitak eta alabak, liburu horretan informazio gehiegi ematen zelakoan, elkarrekin, liburua birjasotzea erabaki zuten: saldu gabe zeudenak jaso zituzten eta salduta zeudenak berrerosi zituzten, guztiak erretzeko asmoz.
Carlos Arniches
Biografia
Alacanten jaio zen, 1866an, familia apal batean; aita tabako-fabrika bateko langilea zen. 1880an Bartzelonara joan zen gurasoekin. 1885ean, azkenik, Madrilera joan eta Zuzenbidea ikasten hasi zen. 1894an Pilar Moltórekin ezkondu zen eta bost seme-alaba izan zituen, horien artean Carlos Arniches Moltó arkitektoa. Politikan karlismoan militatu zuen eta 1910ean Gorteetarako diputatugai izan zen, baina ez zuen eserlekurik lortu. 1936an Espainia utzi eta Buenos Airesera joan zen bizitzera. 1940an itzuli zen behin gatazka zibila amaituta. 1943an hil zen bere Madrilgo etxean.
Mary Anne Atwood
Biografia
1859, aita lau urte hil ondoren, Alban Thomas Atwood-ekin (1813-1883) ezkondu zen. Gizon hau apaiz anglikano zen Thirsk herrian, Yorkshire konderrian. Herri horretan hil zen, 1910ean, seme-alaberik izan gabe.
Carlos Arniches
Bere antzerkiaren ezaugarriak
Ziur aski bere ezaugarri nagusia haren pertsonaien hizkera zen. Bere saineteetako batzuk Del Madrid castizo lanean jaso zituen, eta tragedia groteskoa deitu zion genero komiko berri bat sortu zuen. Tragedia groteskoetan bere kezka sozial eta birsortzaileak adierazi zituen egileak. Ezagunenak hauek izan daitezke: El santo de la Isidra (1898), El Padre Pitillo (1937), La señorita de Trevélez (1916), gazteria burges eta alferraren kritika, eta Es mi hombre (1921), matxismoaren inguruko satira.
Mary Anne Atwood
Harremanak
Mary Anne Atwood bere bizitzan mundu osoko teosofoekin kontaktuan egon zen. Elkarte hau New Yorken 1875an sortu zen. Horrela, Isabelle Steiger, Anna Kingsford edo Charles Massey ezagutu zituen. Bere bizitzaren amaieran joera orientalista hartzen ari zen mugimenduetatik urrundu zen, krista esoterismora itzultzeko.
Ameriketako Estatu Batuetako Brown Unibertsitatean idazlearen ondare dokumentala gordetzen da, tartean Isabelle de Steiger (1836-1927) teosofo britainiarrari idatzitako 700 gutun inguru.
Carlos Arniches
Antzerkia
Lan asko beste egile batzuekin prestatu zituen. Antzezlan asko zinemara eraman ziren, bestetik.
Fontenelle (Wyoming)
Fontenelle Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lincoln konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Glareola ocularis
Glareola ocularis Glareola generoko animalia da. Hegaztien barruko Glareolidae familian sailkatua dago.
Martínkov
Martínkov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 257 biztanle ditu eta 10,04 kilometro koadroko azalera. Třebíčeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1262 urtean egin zen.
Elektrizitate estatiko
Gorputz batek elektroiak galdu edo irabazi egin ditzake gorputz hori positiboki edo negatiboki kargatuta utzita, horri elektrizitate estatikoa deritzo. Elektrizitate estatikoaren efektuak ezagunak dira pertsona gehienentzat, ikusi edota sentitu ahal izan dituztelako horrek eragindako “txispak”. Objektu kargatuak elektrizitate gidatzailearengandik hurbil jartzen direnean kontrako poloarekin sortzen da elektrizitate estatikoa.
Nola sortzen da
Gorputz guztiak atomoz osatuta daude. Atomo hauek protoiez, elektroiez eta neutroiez osatuta daude. Protoiak karga elektriko positiboa dute, elektroiak karga elektriko negatiboa dute eta neutroiak ez dute karga elektrikorik.
Gorputz baten atomoak neutroak dira protoi eta elektroi kantitate bera dagoelako, hau da, elektroien karga negatiboa neutro bihurtzen da protoien karga positiboen ondorioz.
Gorputz bat kargatu ahal dugu positiboki elektroiak kentzen badizkiogu haren atomoari (karga negatiboak kentzen dizkiogu). Kasu honetan gorputza karga positiboarekin geratuko da. Gorputz bat kargatu ahal dugu negatiboki elektroiak gehitzen badizkiogu. Kasu honetan gorputza karga negatiboarekin geratuko da.
Objektu bi igurzten direnean bata bestearen kontra, objektu batzuek elektroiak galtzeko joera dute baina beste batzuek elektroiak irabazteko joera dute. Karga akumulazioari elektrizitate estatikoa deitzen zaio. Karga estatikoak denbora mugatua du.
Leopoldamys neilli
Leopoldamys neilli Leopoldamys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Chouppes
Chouppes Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chouppes udalerrian erroldatutako biztanleak 736 ziren. Familiak 299 ziren, horien artean 69 pertsona bakarrekoak ziren (49 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 113 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 113 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 346 etxebizitza zeuden, 302 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 337 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 302 etxebizitza nagusietatik 249 bere jabearen bizilekua ziren, 46 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 21 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 101 etxek lau zituzten eta 133 etxek bost zituzten. 203 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 136 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 141 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 456 ziren, horien artean 337 aktiboak ziren eta 119 inaktiboak ziren. 337 pertsona aktiboetatik 301 lanean zeuden (161 gizon eta 140 emakume) eta 36 langabezian zeuden (16 gizon eta 20 emakume). 119 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chouppes udalerrian 303 unitate fiskal zeuden, 723 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.298 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 4 igeltseroak, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Pearl River (Louisiana)
Pearl River Louisianaeko herri bat da. St. Tammany parrokian kokatua dago. 2010ean 2,506 biztanle zituen, 9.04 kilometro koadrotan banatuta.
Chouppes
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Chouppes udalerrian 69 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.156 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hylarana darlingi
Hylarana darlingi Hylarana generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Niels Albert
Niels Albert 1986. urtean jaio zen Flandrian, Belgikan. 2005 urteaz geroztik profesionala Palmans-Sapim-Collstrop taldearekin.
Parioglossus dotui
Parioglossus dotui Parioglossus generoko animalia da. Arrainen barruko Microdesmidae familian sailkatzen da.
Txekiar koroa
Artikulu hau Txekiako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Koroa».
Txekiar koroa (ikurra: Kĉ; kodea: CZK) Txekian dabilen dirua da. Euro bat, gutxi gorabehera, hogeita zazpi txekiar koroa izaten dira (bi diruon artean ez dago trukaneurri finkorik). Txekiar koroak eta eslovakiar koroak txekoslovakiar koroa ordezkatu zuten 1993. urtean, Txekoslovakia zatitu zenean.
Kaskabeltz txiki
Kaskabeltz txikia (Poecile palustris edo Parus palustris) pagadietan batez ere bizi den marroi argi eta beltz koloreko hegazti txikia da.
Ortigia
Ortigia (Ὀρτυγία) irlak antzinatean beste izen batzuk bazituen ere, bertokoek Nasos deitzen zuten (irla, doriar dialektoan). Sirakusako irla eta gotorlekua izateaz gain, hiri honen jatorrizko gunea izan zen. Izan ere, K.a. 734an, tradizioaren arabera, Eneasek sortu zuen. Lehen izena Sirako zen (zingira). Beste teoriaren ustez, jatorrizko izena ez zetorren grekeratik baizik eta finizieratik, “kaioen haitza” esan nahi zuena. Sirakusako hiria Dianari sagaratu zitzaion (jainkosa honen beste ezizena Ortigia zen). Arkeologiak kokatze indigena bat aurkitu du Ortigiako gunean, beranduago beste greziar habitat batek ordezkatu zuena. Irlak albo banatan bi portu bikain zituen: Portu Txikia edo Lakios iparraldean, eta Portu Handia hegoaldean. Dionisio I.ak Ortigia gotortu bazuen ere, Timoleonek harresiak apurtu zituen K.a. 343an, gotorlekuak tiranoen nagusitasuna errazten zuelako.
Geografia fisikoa
Ortigia irla Siziliako ekialdeko kostan kokatuta dago. Konfigurazio geologikoak berezko hausturak ditu eta haitz batez osatuta dago. Haitz mota honek ura iragazten du, beraz, hidrologikoki Siziliako lehorrerari lotuta dago. Lotura horrek badu erlazioa akuifero sakon eta faila batekin, non ura ugaria den. Ortigia irla, Plemmirio eta Anapo haranaren azpian, iragazgaitza den Kuaternarioko buztinezko geruza bat agertzen da. Porta Marinatik Maniace gazteluaraino, (irlaren muturrean) iturburu asko daude, zeinak itsasoko mailaren azpian agertzen diren. Horren adibidea Aretusa iturburua da. Sorburu honetan, kontinenteko ur gezak eta itsasoko ur gaziak nahasten dira. Beste iturburu batzuk Esklabuen iturria (Europako miqwè edo hebrear bainurik adierazgarrienetako bat); Erreginaren bainuontzia (itsasoaren azpian agertzen da Maniace gazteluan) eta Zilikaren begiak ia desagertuta daude. Ortigia irlaren beste alde morfologiko intesgarri batzuk hipogeoak dira. Hauek sirakusarrek greziar garaitik eta II. Mundu Gerra bitartean induskatu zituzten. Azken urte horietan babesleku antiaereo moduan erabili ziren. Hauetariko garrantzitsuena, katedraleko enparantzarena, bisitagarria da. Hango hormetan bizantziar freskoak mantentzen dira. Ortigiak hipogeo asko ditu, hebrear auzoarenak, La Giudeccak adibidez, ur geza du eta beste hipogeoen ezaugarri berdinak. Irlan golko handi bat dago, hauetako mutur batean Plemmirioko kosta agertzen da. Ageri denez, greziar kolonizazioaren ostean, irla kontinentearekin konektatu zen lubeta baten bitartez edo lurra metatuz. Beranduago, lubetaren ordez, zubi bat eraiki zen. Antzinean, kosta luzeagoa zen, Portu Txikian egindako ikerketa arkeologikoek uraren azpiko marmolezko nasa bat utzi dute agerian. Kostaren itxura harritsua eta malkartsua da, hareazko zenbait golkotxo izan ezik.
Landarediari dagokionez, ez da oso ugaria, irla antzinatik oso populatuta egon zelako eta eraikin asko egin zirelako. Landaredi mota klima mediterraneoari dagokio, hala nola, palma eta fikus. Harrigarria da berez hazten diren papiroak Aretusa iturburuan, horregatik Papiroen iturburua izenarekin ezagutzen da ere. Landare hauek eta beste arrain batzuk, itsasotik etorri ziren.
Sikuloak eta greziarrak
Irla aspalditik Sirakusako gunea izan da. Antzinako Brontze Arotik biztanleriaren eta K.a. XIV. mendeko txabola biribilen aztarnek (Thapsos kulturarenak) adierazten duten moduan. Indusketak Paolo Orsi arkeologoak egin zituen. Berak ere egin zituen Aretusa iturburuaren ondoko herrixka sikuloar raren indusketa lanak. Eskualdeak, ur geza zuenez, oso egokia izan zen gizakiak ezartzeko Tuzididesen arabera, greziarrak heltzean sikuloarrek Siziliaren barruan bilatu zuten babesa, baina greziarrek Ortigiako sikuloen jainko asko onartu zuten. Badaude bi informazio iturri gertakizun berberak kontatzen dituztenak: geomori (hasierako korintoar kolonoen ondorengoak) eta kiliroi (sikuloen oinordekoak, Ortigian eta Sirakusan bizi zirenak). Geomoriek Gelon I.aren laguntza eskatu zuten eta honek kiliroiak irabazi zituen, honela bilakatu zen Sirakusako lehen tiranoa. Ortigia greziar garaian hiriko gune politikoa eta erlijiosoa izan zen. Horren isla Via Sacra zen (gaur egungo Dion eta Erroma kaleek osatzen duten ardatza). Kale horrek tenplu garrantzitsuak izan zituen, Artemision eta Ateneion (egungo Sirakusako katedrala). Ikerketek adierazten dutenez, tenpluak ekialdera begira zeuden, Ortigiako hiriko ardatza jarraituz. Nabarmendu zirenen artean Atena tenplua zen. Dirudienez, itsasargiaren funtzioa egiten zuen Ortigiara hurbiltzen ziren marinelentzat. Tenpluaren teilatuan Atenaren estatua erraldoi bat kokatu zen, urreztaturiko eskutu bat zuena, urrutitik itsasotik zetozenak gidatzeko. Ortigian Sirakusako tiranoen jauregia eraiki zen. Garai hartako historialarien arabera, eraikina izugarria zen, gehienbat Dionisio I.arena. Tirano honek Ortigiako biztanleria kanporatu zuen haren gortea, lagunak eta mertzenarioak ezartzeko. Irla gotortu zuen eta Platonen idazkiek adierazten dute nolakoa zen toki horren aberastasuna. Atenastar filosofoaren arabera, eraikinak lorategi zabalak zituen. Gotorlekua hainbat ataletan banaturik zegoen, gero eta helezinagoak, horma garaiez babesturik. Dionisioren egoitza pribatua irla txiki batean eraiki zen. Lubaki batek eta zubi altxagarri batek banandu zuten gainontzeko partetik. Zubia tiranoak berak igotzen eta jaisten zuen. Timoleon korintoar buruzagiak jauregia eraitsi zuen. Agatoklesek aberatsago berreraiki zuen tiranoen egoitza, eta honen 60 oheetako eraikina, Diodororen ustez, Siziliako dotoreena zen. Portu Handiak eta Portu Txikiak garrantzi handia izan zuten Sirakusako guduetan. Irla sarritan setiatua izan zen, baina Dionisioren arabera, harresiez inguratuta zegoen, Epipolas mendiraino heltzen zirenak, Euralio gazteluaren inguruan.
Erromatar garaia
Erromatar setioan, K.a. 212an, Ortigia izan zen Sirakusako azken eskualdea menperatuta izatean. Setioan, portua oinarrizkoa izan zen guduak erabakitzeko. Hortik sartzen ziren kartagotarrek, sirakusarren aliatuek, bidalitako elikagaiak eta hornidura militarrak. Kartagotar itsasontziekin eta Arkimedesen gerra-makinekin erromatarren ahaleginak alperrikakoak ziren. Artemisa jaien ostean, sirakusarrak lotan zeudela baliaturik, traidore batek ateak zabaldu zituen eta erromatarrak hirian sartu ziren. Hauek irla auzoz auzo konkistatu zuten. Historiak dio soldatu erromatar batek Arkimedes hil zuela. Marko Klaudio Martzelo erromatar jeneralak pena handia hartu zuen albistea jakitean eta negar egin zuela hiriko patuaz, haren soldaduak Erromaren izenean Sirakusa konkistatu ondoren. Konkista eta gero, Martzelok debekatu zuen Ortigian bizi izatea. Beldur zen irlaren egoera estrategikoak matxinadak erraztuko ote zituen. Zizeronek, Siziliara joan zenean Verres kontsularen lapurretak salatzeko, adierazi zuen Sirakusako etxeen eta tenpluen altxor asko arpilatu zirela. Ezagunak dira haren bertsoak, Sizilian ikusitakoa adierazten zutenak, Ortigiako Atena tenplua barne: Tenplua eraitsi zen ez gerraren ondorioz baizik eta pirata talde basati batengatik. Sirakusa izan zen Siziliako erromatar gobernadoreen egoitza. Tiranoen jauregia pretoriuma bilakatu zen. Hauxe adierazten du Littorio kalean aurkitutako inskripzio batek: Flavio Gelasio Buruside gobernadoreak tiranoen eraikina zaharberritu zuen.
Bizantziar eta arabiar garaia
Erdi Aroko gertaerak (Mendebaldeko Erromatar Inperioaren desagerpena, frankoen eta vandaloen konkista) direla eta, Ortigiako populazioa behera joan zen eta ia auzo gehienak hustu ziren. Geroago, bizantziarrek irla gotortu zuten eta Erromatar Inperioaren hiriburua izendatu zuten, hau da, Ekialdeko Erromatar Inperioaren hiriburua. Konstante II.a enperadoreak egoitzatzat hartu zuen. Hiriak oparotasuna ezagutu zuen, biztanleek zerga handiak jasan bazituzten ere. Konstante II.aren semeak, Konstantino IV.ak, tronua eskuratzean, inperioaren hiriburua Konstantinoplara eraman zuen. Ortigiak, K.o. 878an, arabiarren setio ankerra jasan zuen eta populazioa, goseak jota, errenditu zen hainbat hilabeteren ondoren. Horren ondorioz, Sirakusa ez zen gehiago Siziliako hiriburua izan. Ortigia, berriz, Sirakusako populazio bakarra, arabiarren eskuetara igaro zen, Siziliako islamiar emirerriaren zati bat bilakatuz. Ortigiako Erdi Aroko lekukorik handiena Maniace gaztelua da. Jurgi Maniace jeneral bizantziarrak eraiki zuen. Beranduago, Frederiko II.ak Maniace izena eman zion bizantziarraren oroimenez.