cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Condezaygues
Condezaygues Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
FK Borac Banja Luka
Historia
Taldea 1926an sortu zen Radnički sportski klub Borac izenaz, Jugoslavia ohiko zaharrenetakoa zen beraz. "Borac" izenak "borrokalaria" esan nahi du.
Condezaygues
Biztanleria
2007an Condezaygues udalerrian erroldatutako biztanleak 880 ziren. Familiak 368 ziren, horien artean 93 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 65 bakarrik bizi ziren emakumeak), 154 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 105 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
FK Borac Banja Luka
Historia
1961 urtean Jugoslaviako lehen mailara igo zen baina urtebete egin zuen bertan. 1971ean berriz igo zen eta 1974an Jugoslaviako Kopako finala jokatu zuen baina Hajduk Split-ek 1-0 garaitu zuen. Lau urte egin zituen maila gorenean.
Condezaygues
Etxebizitza
2007an 412 etxebizitza zeuden, 384 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 407 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 384 etxebizitza nagusietatik 310 bere jabearen bizilekua ziren, 63 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 53 etxek hiru zituzten, 126 etxek lau zituzten eta 193 etxek bost zituzten. 324 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 159 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 195 etxetan bat baino gehiago zituzten.
FK Borac Banja Luka
Historia
1988an berriz ere Jugoslaviako Kopako finala jokatu zuen, oraingoan Belgradeko Izar Gorriaren aurka eta 1-0 emaitzaz nagusitu zen, bere lehenengo titulua eskuratuz. 1992an denboraldi bikaina egin zuen, liga laugarren eginez eta Mitropa Kopa eskuratuz (Erdialdeko Europako taldeen arteko txapelketa historikoa). Jugoslaviako azken liga eta azken Mitropa Kopa izan ziren, hurrengo urtean gerra hasi baitzen.
Kim Possible
Kim Possible Estatu Batuetako animaziozko telesaila da. 2002ko Ekainaren 7an ikusi zen lehen aldiz Disney Channel telebistan.
Istorioa
Kim Possible neska normala da, baina ere agente eta espia bat. Planeta laguntzeko beti dago doilorren aurka borrokatzen.
Iberia
Iberia izenak hainbat adiera ditu:
Condezaygues
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 558 ziren, horien artean 366 aktiboak ziren eta 192 inaktiboak ziren. 366 pertsona aktiboetatik 317 lanean zeuden (158 gizon eta 159 emakume) eta 49 langabezian zeuden (21 gizon eta 28 emakume). 192 pertsona inaktiboetatik 90 erretiraturik zeuden, 48 ikasten zeuden eta 54 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
FK Borac Banja Luka
Historia
Bosnia-Herzegovina independente bihurtu zenean taldearen indarra jeitsi egin zen, dena dela Bosniako Serbiar Errepublikako talde indartsua izaten jarraitu zuen eta bertako bost kopa eta hiru liga irabazi ditu dagoeneko. Bosnia-Herzegovina osoari dagokionez Liga bat eta Kopa bat eskuratu ditu. 2016an maila galdu zuen baina hurrengo denboraldian berriz igo zen.
Condezaygues
Diru sarrerak
2009an Condezaygues udalerrian 363 unitate fiskal zeuden, 857 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.099 euro zen.
FK Borac Banja Luka
Historia
2021. urtea bikaina izan zuen Liga irabazi eta Kopako finala jokatu baitzuen. Kopan ordea 0-0 egin ondoren penalti jaurtiketetan galdu zuen titulua.
Condezaygues
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 35 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 igeltseroa, 2 margolariak eta 2 zurginak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen eta 1 altzari denda zen.
Torre Picasso
Torre Picasso, Madrilgo AZCAko finantza barrutiko bulego etxe orratza da, 156 metro eta 43 solairu ditu eta Espainiako eraikinik garaiena izan zen 1989tik 2002ra
Condezaygues
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Condezaygues udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 550 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Coit dorrea
Coit dorrea edo Lillian Coit Dorre Oroigarria, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen dorre bat da, Telegraph Hill auzoan.
1933an Arthur Brown Jr. arkitektoak eraikiarazi zuen, Lillie Hitchcock Coit (1843-1929) hiritar emakume ongile eta suhiltzaile boluntarioaren omenez.
NGC 939
NGC 939 galaxia bat da, Eridanus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Piragua
Piragua pala baten bidez (eta ez arraun baten bidez) bultzatzen den edozein ontzi tripulatua da. Piragua batean, trainera batean ez bezala, pala ez doa barkuari lotua, arraunen kasua izaten den bezala. Arraunak erabiltzen diren barkuetan (barku, txalupa, trainera, galera, birreme, trirreme...) arraunlaria mugimenduaren norabidearen aurka kokatzen da, eta piraguatan aurrerantz egiten da mugimendua.
Piragua mota ezberdinak daude, Euskaltzaindiaren deskribapenaren arabera kayakak ere hemen sartzen direlarik. Euskaltzaindiaren deskribapenaren arabera bela batekin ere mugi daiteke piragua.
Antzuola
Antzuola Gipuzkoako mendebaldeko udalerri bat da, Debagoiena eskualdekoa. 27,72 km² ditu, eta 2071 biztanle zituen 2022. urtean. 1629an Bergaratik banandu zen, 1391. urtetik udalerri hartako parte izan ondoren. Iparraldean Bergara eta Azkoitia herriekin da mugakide; ekialdean Zumarraga, Urretxu eta Legazpi; hegoaldean Legazpi eta Oñati, eta azkenik, mendebaldean Bergararekin. Deskarga mendatearen magalean (492 m.) kokatzen den herria da, eta 170-904 metro arteko gainak ditu: baxuena Antzuola errekak udalerriko mendebaldeko Bergarako mugan, Illunpen hain zuzen, eta altuena Arrola mendian, Legazpin, udalerriaren hegoaldean.
Izena
Antzuela da herriaren forma gorde zaharrena (Ançuela, 14. mendekoa), eta harrezkero Antzuola dokumentatzen den arren (gazteleraz Ançuola edo Anzuola), bertakoen artean Antzwéla ahoskera dokumentatu du 21. mendean ere herriko bertako hizkuntzalari eta euskaltzain Ana Toledok eta Ahotsak proiektuak.
Etimologia
Antzu- forma aintzi/aintzira terminoarekin lotu izan duenik bada, baina Koldo Mitxelenak beste aukera bat hobetsi zuen, 'antxu ' hitza izan zitekeela (arkumea izendatzeko euskal hitza). -ola osagaia ohikoa da toponimian, berriz, eta ola/burdinola adierazi baino lehenago etxola bat izendatzeko ere balio izan zuen. Hortaz, arkumeen etxola edo, hipotesi gisa beti ere.
Yutan (Nebraska)
Yutan Nebraskako hiri bat da. Saunders konderrian kokatua dago. 2010ean 1,174 biztanle zituen, 1.37 kilometro koadrotan banatuta.
San Jerónimoko geltokia
San Jerónimo Sevillako Renfe Aldirien geltokia da, udalerrian kokatuta dagoena.
Dracaena guianensis
Dracaena guianensis Dracaena generoko animalia da. Narrastien barruko Teiidae familian sailkatuta dago.
Antzuola
Inguru naturala eta klima
Debaren ibaiadarra den Deskarga ibaia herri honetan jaiotzen da, Basalde auzoan, ekialdetik mendebaldera norabidea eginez. Deskarga mendate inguruko hegalean sortutako errekatxoetatik (Erraztiko erreka, Elgarain eta Mutilagoengo erreka) dator. Ibai horrek hainbat uholde ekarri dizkio herriari. Ibai nagusia Deskarga den arren, beste hainbat errekasto sortzen dira herrian, denak Deskargari batzen zaizkiolarik. Auzoz auzo:
Texas Rangers
Ofizialki 1835. urtean sortua izan zen. Stephen F. Austin kolono eta bide-erakusleak Texaseko Independentzia aurretik batzartu zituen eta bertako biztanleak apatxe eta komantxeen erasoetatik babesteko asmoz sortu zituen. 1823. urtean lehebiziko taldea izan zen Austingo Rangersak 10 kidetara besterik ez ziren ailegatzen. 1835. urtean jada ofizialku ezarrita zegoela, 100 gizonez osatutako 3 konpainiatan banaturik zegoen.
Antzuola
Inguru naturala eta klima
Deskarga mendateak Urretxurekin lotzen du, euskalkia guztiz aldatzen duen aldi berean. Bergara aldetik, Gorlatik Irimorako gainek Azkoitiarengandik bereizten du.
Texas Rangers
Euren berezko arma sei tirotako errebolberra zen, halere errifleak, lokarriak nahiz labanak ere erabili ohi zituzten, eta lasterrera aztarna jarraipenean, miaketan eta buruz-buruko borrokan trebatu ziren. Lasterrera gizon zaildu eta gogorren ospea bereganatu zuten.
Antzuola
Inguru naturala eta klima
Antzuola Euskal Herriko isurialde atlantikoan kokatuta dago eta kantauriko klima mesotermikoa du. Tenperatura aldetik moderatua da eta prezipitazio aldetik, berriz, euritsua urte guztian zehar. Urtaro lehorrik gabeko klima epel hezea edo klima atlantikoa deitzen zaio. Bertan, Kantauri itsasoaren eragin nabarmena du. Horren eraginez, airea epelduta iristen da itsasertzera, eta ondorioz, tenperatura tarteak ez dira handiak. Prezipitazioa, aldiz, 1200-1500 mm. bitartekoa da, eta horren erantzulea, isurialde atlantikoko orografia da.
Udalerri mugakideak
Antzuolak mugakide ditu Bergara (mendebaldean eta iparraldean), Azkoitia (ipar-ekialdean), Zumarraga (ekialdean), Urretxu (ekialdean), Legazpi (hego-ekialdean) eta Oñati (hegoaldean).
Texas Rangers
Eurei buruzko garai hartako esaera batek honela zioen:
Antzuola
Auzoak
Herriguneak 1.100 m. luzera eta 200 metroko zabalera dauzka gutxi gorabehera, eta Zumarraga-Bergara GI 2632 errepidean zehar hedatzen da. Landa-guneari dagokionez 6 auzok osatzen dute udalerria: Basalde, Galartza, Irimoegigoena, Irimoegibarrena, Lizarraga eta Uzarraga.
Testu tipologia
Testu tipologia giza komunikazioaren oinarrizko unitateak, testuak alegia, sailkatzeko ahalegin metodologikoa da. Adiera zabalean, testua komunikazioa bilatzen duen giza hizkuntzaren unitatea da baina beste erabilpen batean testua idatzizko bertsioari besterik ez zaio esaten, ahozko testuari diskurtsoa esaten baitzaio.
Antzuola
Auzoak
Lehen, basogintzak larre eta soroekin lehiatzen zuen, lurra mugatua zelako, baina XX. mendeko 60 eta 70eko hamarkadetan eman zen garapen ekonomikoak guztiz irauli zuen herriko paisaia. Industriaren gorakadak biztanleriaren hazkundea ekarri zuen, eta horrek hirira bultzatu zituen baserritarrak, baserriko lanen gehigarri izango ziren lanpostuen bila. Bestalde, nekazaritza eta abeltzaintzaren jardueren krisiak, egurraren balioaren gorakadarekin bat egin zuen. Horrek baserritarrei larre eta soroak basotzera ekarri zizkien, Intsinis pinuaren baso-landaketek indarra hartuz eta baso kudeaketa sistema erabat aldatuz. Beraz, Intsinisaren errentagarritasunak erakarriz silbikultura intentsibo batera eraman zuten baserritarrak, ziklo laburreko enbor osoak ustiatzera hain zuzen. Ez da ahaztu behar, azken hamarkadan Antzuolako paisaia guztiz eraldatzen duen hainbat azpiegitura eraiki eta eraikitzen ari direla, landa-lurren erabilera guztiz baldintzatuz: batetik Bergara-Zumarragako autobidearen lotunea, bestetik Abiadura Handiko Trena eta azkenik Gueñes-Itsaso autobide elektrikoa. Gailentzen den erabilera pinudi zurgaien landaketei dagozkie, hain zuzen azalera guztiaren %61,12a hartzen du eta herri osoan sakabanaturik agertzen da, beheko esteietan izan ezik. Nahasturiko espezieak -konifero eta hostozabalak- ere estei muinorretan azaltzen dira, udalerriaren %17,35a hartuz.
Eustat-ek (2022) 2135 biztanle ematen digu Antzuolarentzat. Hala ere, azken udal errolden arabera (2003), hauxe da auzoetako biztanleria: Argi eta garbi ikusten da baserri-munduaren bilakaera familiaren sostengua zen nekazaritza, abeltzaintza eta basogintza izatetik lortzen zela; gaur egun baserri askok, gehienek ez esatearren, nortasuna galdu eta berezko funtzioa alde batera utzi dute etxebizitza soil izateraino. Are okerrago, poliki-poliki husten hasi ziren baserriak eta euretako askok nekazaritza eta abeltzaintza “jardineroa” edo mantentzekoa sustatu du, nahiz eta egiari zor, hainbatetan era profesionalean merkatuari begirako ustiakuntzak ere sustatu, azpiko taulan antzemango dugun bezala: ITURRIA: Nekazaritza ustiategien errolda. Arestian aipatutako taularekin bat ere, zera aipatu genezake osagarri gisa:
Testu tipologia
Hona hemen sailkapen batzuk:
Antzuola
Auzoak
Antzuolako aipatutako auzoetan 97 baserri aurkitzen dira gaur egun. Baserri kopuru gehien Irimoegigoena auzoan eta Lizarraga auzoan aurkitzen dira, 21 eta 20 baserri hurrenez hurren. Galartza 17 baserri aurki genitzake eta Uzarragan auzoan 16. Basalden zertxobait gutxiago, 12 baserri. Irimoegibarrena auzoan daude baserri gutxien, guztira 11. Nahiz eta baserri gehienak etxebizitza bakarrekoak izan, 61 baserri, badira 2 etxebizitza edo gehiago direnak: 2 etxebizitzakoak 28 baserri, 3 etxebizitzakoak 7 baserri eta azkenik 4 etxebizitzakoa bakarra. Beraz, guztira 149 unitate familiar bizitzeko haina toki dago. Alabaina aipatutako baserri horietatik, 62 baserri daude bizirik eta 97 unitate familiar bizi dira; 29 baserri hutsik daude 39 familia unitate bizitzeko lain tokia egonik eta azkenik, 6 baserri erorita edo egoera kaskarrean daude.
Joan gaitezen auzoz auzo baserri bakoitza kokatzera eta ezagutzera:
Testu tipologia
Testu generoak / Testu tipoak
Testuen helburu nagusia izan da gehien erabili izan den irizpidea testuak sailkatzerakoan. Baina horrela, —ikus artikulu honetan beherago—, dozenaka testu mota bereiz daitezke. Testu motak eta testu generoak kontzeptuekin sailkapen hobeak lor daitezkeelakoan testu guztiak testu mota nagusi bakar batzuetan multzokatu egin ohi dira eta multzoei genero eta multzo bakoitzean hainbat testu tipo zerrendatu ohi dira.
Antzuola
Galartza auzoa
Antzuolako baserri zaharrenak bertan daude. Bere kokapen geografiko eta estrategikoagatik, auzoa eta baserriak bitan banatuta daudela dirudi: baserri batzuk, Bergarako udalerriari begira daude, beraz, joera dute Bergara aldera joatera eguneroko beharrak asetzeko asmoz. Beste batzuk, ostera, Uzarraga auzora gehiago begira daude eta Antzuola herria dute helmuga. Esan azken hauek Bergara begira daudenekin bereizteko-edo, Txangalakoak goitizena jaso izan dutela. 1391eko datu historikoen arabera ugariak dira urte hartarako eraikitako baserriak. 19 baserrik osatzen zuten auzoa, hiru desagertuta daudelako: Gorrola, Etxenagusia eta Ameztiberria. Gorrola, Etxenagusia eta Ameztiberria. Gainontzeko baserriak Galartza, Etxeberrisoro, Ugarriagazpikoa, Ugarriagagañekoa, Eguzkitza, Gorrizandia eta Gorriztxikia, Elorriaga, Ameztizar, Mendiola, Sarralde, Untzarri, Urruti, Besagasti, Bereterio eta Arrasate.ti, Besagasti, Bereterio eta Arrasate. Hauetatik azpimarratu, bere balio arkitektonikoagatik, Besagasti baserria, badituelako XIV. mendeko egurrak (1315. urtekoak batzuk) bere zaharberritutako eraikuntzan.
Testu tipologia
Testu generoak / Testu tipoak
Hizkuntzetarako Europako Erreferentzia Esparru Bateratuak testu tipo bakar batzuk zerrendatzen ditu. (Ikus 118. orrialdea).
Antzuola
Galartza auzoa
Batanaz besteko baserrien garaiera 388 metrokoa da, desagertuta dagoen Gorrola, 570 metrotara kokatzen zena eta herriko plazatik 7 kilometrora.
Bi baseliza zeuden (Santakutz –Santa Cruz- eta Santa Ageda), nahiz eta gaur Santa Ageda zutik dagoen bakarra izan, Santakutz XVIII. mendean desagertu zelako. Santa Agedaren jatorrizko zaindaria, baina, San Lorenzo edo Sallabente omen zen. Otsailaren 4an ospatzen da bere eguna, eta oso ospakizun herrikoia egiten da bertan, opilak eta haziak bedeinkatuz.
Testu tipologia
Ahozko zein idatzizko testua
Ahozkoak diren testuei, diskurtso ere deitu ohi zaie. Diskurtso hitzak beti adierazten du ahozko testua, eta testu hitzak, eskuarki, idatzizko testua adierazi ohi du. Dena den, testu hitza, noiz edo noiz, ahozko-testuari erreferentzia egiteko ere erabili izan da. Ahozko eta idatzizkoen artean tarteko komunikazio unitaterik badago. Esate baterako, hitzaldi batean diapositibak erabiltzen badira, eta bertan idatzitako testuak diskurtsoaren osagarri, orduan ahozko diskurtsoa eta idatzizko testua batera topa ditzakegu. Beherago agertzen diren testu-tipoen sailkapena, paralelismo erraz batekin, diskurtso-tipoak ere izan daitezke.
Antzuola
Galartza auzoa
Auzoaren jardunari dagokionez, abeltzaintzari lotutako auzoa da, batez ere 1966an sortu eta ondorengo urteetan bertan aritzen delako IRUMENDI kooperatiba. Okeletarako erabiltzen dituzten piriniar arrazako behiak hazten dituzte. Aldi berean Ugarriagañeko baserriaren alderdi bat ostalaritzaz arduratzen da. Ameztizahar baserrian,  berriz, aisialdiari zuzendutako zalditegi bat dago. Gainerakoetan ez dago nekazaritza jarduerarik. Hala ere, azken urteetan lur asko, aldez aurretik pinudiak kenduz, IRUMENDI kooperatibak bere jarduera bermatzeko egokitu ditu.
Testu tipologia
Erregistroaren araberako sailkapena
Testuak oso formalak edo oso lagunartekoak izan daitezke, tartean hamaika gradu. Graduazio horrekin testu-tipoak bereiz daitezke bere formaltasunari erreparatuz. Horrela, esate baterako, gutun formalak eta lagunarteko gutunak bereiz daitezke, formaltasun graduarekin hamaika ñabardura egiteko aukera dagoelarik.
Antzuola
Uzarraga auzoa
18 baserri egon dira bertan, batzuk desagertu direnak: Elutza, Garikatza, Mixo, Sallabente, Iruetxeta, Igeribaraizparrundi, Ariztizar. Eta beste batzuk egoera ezberdinean: Etxezuri, Ariztiberri, Arizmendi, Iturriotz, Lausagarreta, Azkarate, Iraeta, Zabala, Bidaurre, Benitua, Igeribarerrota. Batanaz besteko garaiera 264 metrokoa da. Altuen desagertuta Mixo (aztarnak badaude), 348 metro; baita urrutiena ere: 2 kilometro eta 800 metro herriko plazatik.
Testu tipologia
Igorle-hartzaile rol eta kopuruari begira egindako sailkapena
Igorle bakarra edo hainbat igorle egon daitezke testu baten iturburuan. Hartzaileak ere bat edo batzuk izan daitezke. Honela, jendaurreko hitzaldia, lagunarteko elkarrizketa, elkarrizketa formalak, debateak eta beste hainbat testu-tipo deskribatzerakoan, zenbat igorle eta zenbat hartzaile dauden zehaztu ohi da.
Antzuola
Lizarraga auzoa
Kokapen ederrean, hegoaldera begira, dagoen auzoa da Lizarragakoa. Guztira 20 baserri egon dira. Garai batean Antzuolako Ukraina ere deitua, bertan jasotzen zen gari ugariarengatik. 1307ko dokumentuetan dagoeneko aipatzen dira auzoko baserriak izan zitezkeenak: Laskurain, Iturbe, Goenaga. Hogeita bat baserrik osatzen zuten auzoa, izan ere baserri batzuk desagertuta daude (Sagutategi eta Ugarterrota edo Txanbolin –gaur Txanbolinberri-). Udala, Ugartetorre, aipatutako Txanbolinberri, Aranburu edo Anbu, Bizkalatza, Jauregi, Goitia, Goenaga, Zumaetagañekoa eta Zumaetazpikoa, Laskurainandi, Lizarriturri, Lamarianoazpikoa eta Lamarianogañekoa, Aranguren, Iturbeandia eta Iturbetxikia, Akiñao eta Akinibai, Laskuraintxiki. Aipatu behar, hala ere, sortu berri den Arbe, egokitutako txabolatik etxebizitza bihurtuta. Egoera eta jarduna ezberdinean aurkitzen diren baserriak, hain zuzen. Batzuk hutsik eta beste batzuk, ostera, jardunarekin: Lamarianoazpiko eta Aranburu baserriak artzaintzarekin, esate baterako, edo Laskurainandi zainketa pertsonalarekin loturiko zerbitzuekin. Hala ere, auzo dinamikoa izaten jarraitzen du.
Testu tipologia
Igorle-hartzaile rol eta kopuruari begira egindako sailkapena
Ea norabide bakarreko komunikazioa dagoen, batzuk beti igorle, besteak beti hartzaile... edo ea hartzaile-igorle rolak txandakatzeko aukera dagoen ere zehaztu ohi da.
Antzuola
Lizarraga auzoa
Batanaz beste 353 metroko da garaiera, eta dagoeneko desagertuta dagoen Sagutategi (Bergaran kokatua baina Antzuolakoak ziren bere lur eta basoen ondasunak), 553 metrora eta herriko plazatik sei bat kilometrora. Errota ugarien eremua ere bada: Ugarterrota (Txanbolin), Larrebarren, Laskurain (Arbe), Akiñabei. Garai batean herriko ura ere bertatik hartzen zen; izan ere iturburu asko duen ingurua da.
Testu tipologia
Testuinguruaren, erabilera eremuaren, araberako sailkapena
Testuak zein egoeratan, zein tokitan, zein testuingurutan agertzen diren kontuan hartuz gero, testuak administraziokoak, akademikoak, hedabideetakoak, literarioak, lagunartekoak, etab. direla esan daiteke.
Zenbait testu genero, hainbat testu mota
Multzo eta azpimultzo asko egin daitezke testu tipoak sailkatzeko. Eleberriarekin egin den bezala, beheko koadroan, beste testu tipo batzuk ere azpimultzo askotan zatitu zitezkeen. Horrela ipuin mota asko daude, poema mota asko, etab. Eta azpimultzo askotan multzo txikiagoak ere egin litezke...
Antzuola
Lizarraga auzoa
San Martzial ermita dakusagu bertan, eta urtero ospatzen da bere jaia, ekainaren 30ean. Herritik 2,7 kilometrora dago. Bertakoek urtero ospatzen dute bere eguna ekintza ezberdinekin eta bide batez ateratzen dute “kofraixako pitzarra” (“Sirve para San Marcial”), bertatik ardoa zerbitzatzeko.
Irimoegigoiena auzoa
Bitxitasuna badu auzo honek: herrigunetik gertu estua da bere hasieran, eta zabala bere bukaeran. Estua, alde batean zein bestean Lizarraga eta Basalde auzoekin “lehiatzen” delako; zabala, ostera, bukaeran, Gorla, Meaka edo Trekutz gaineko hegal aldaketa baten ondorioz, Urola ibairaino iristen delako udalerria. Herriguneko hegala da argia, aberatsa, lur ederrenetan; Urola aldekoa, berriz, erliebe traketsagoa, ospelagoa, baso trinkoagoa, eta bere kokapen geografikoagatik Aizpurutxo-Urretxu-Azkoitia aldera jotzen duena. Hortxe daude Baztarriña, Ursalto, Ondamendi eta Pikunieta baserriak.
Testu tipologia
Hezkuntzako hizkuntzako testuen tipologia
Hezkuntza munduan testu mota asko erabiltzen dira, bai administrazio kontuetan, bai arlo didaktikoetan. Horra adibide batzuk.
Antzuola
Irimoegigoiena auzoa
Baserri kopuruagatik Lizarraga auzokoaren tankerakoa, 21 baserri. Batzuk dagoeneko desagertuta ere bai: Sarasketaberri edo Goikoetxe, Iralaetxeberri, Bazterriñaerdikoa. Herrigunetik gora: Ibarra, Iralatorre, Aitzaga, Irala, Irastortza, Eguzkitza, Irimo, Otamendi, Arreluzandi, Arreluztxiki, Arreluzetxeberri, Igeribar, Sarasketa, Baztarriñagoenekoa, Baztarriñabarrenekoa, Ursalto, Ondamendi eta Pikunieta (I eta II). Altuen Bazterriñagoenekoa, 532 metro; Ondamendi, urrutiena (8,5 kilometro). Baserrien batanaz besteko garaiera, berriz, 393 metrokoa da. Nekazaritza ustiakuntzari begira, gainbeheran dagoen auzoa da, ez bada Pikunietako ardi artzaintza eta okin jarduera profesionalengatik. Gainontzekoetan, Arreluzandiko behi eta ardiengatik, edota Eguzkitzako sagastiagatik, ikuspegia ez da profesionalizatutakoena. Auzo honen ermita Antiguako Andra Mariarena da, eta abuztuaren 15ean ospatzen da bere eguna.
Irimoegibarrena auzoa
Bere bikia den Irimoegigoena auzoarekin alderatuta, ospelagoa da kokapenez eta traketsago erliebez. Horregatik baserri dentsitatea urriagoa da, nekazaritzarako ez oparoa delako, eta horregatik baserri hustuketa ere azkarragoa izan da batez ere herrigunetik urrun aurkitzen diren baserriena. Esan dezagun, bitan banatzen dela auzoren eremua: alde batetik, herrigunetik gertu dauden baserriak (Iriartegañekoa eta Iriarteazpikoa, Altamira, Lapatza eta Zupide), eta, bestetik, urrutiago daudenak (Loieta, Otain, Arrandariozaeta eta Arrandaritorre). Garai batean 14 baserrik osatzen zutena, batzuk desagertu dira: Astoaga, Etxeandi, Eztala, Ibulargañekoa eta Ibularazpikoa. Batanaz besteko garaiera bada 385 metro, desagertuta zegoen Astoaga baserria zegoen garaien eta urrutien (718 metro eta 6,3 kilometro).
Testu tipologia
Helburu nagusiaren araberako sailkapena
Testu guztiak zerbait nolabait komunikatzeko helburuarekin ekoizten dira baina askotan, testuetan, helburuen artean helburu nagusi bat nabarmen daiteke. Helburu nagusiaren irizpideari jarraiki, testu-tipoak helburu nagusiaren arabera izendatu ohi dira:
Antzuola
Irimoegibarrena auzoa
Garai batean Eztala inguruan kokatzen bazen ere San Bartolome ermita, ondoren herriguneko Kalebarrenen berreraiki zuten, nahiz eta gaur garai bateko ermitaren kanpaidorrea bakarrik zutik egon.
Starkville (Colorado)
Starkville Coloradoko herri bat da. Las Animas konderrian kokatua dago. 2010ean 59 biztanle zituen, 0.189 kilometro koadrotan banatuta.
Antzuola
Irimoegibarrena auzoa
Basoaren presentzia nabaria da lur eremu honetan, baso mistoarena batez ere: pinudi, harizti eta pagadi. Hala ere aipatzekoa da bertan daudela pagadi ederrenak: Maldarropa eta Zabaldoerreketa, Egiandi, Istingorri, Albizuriko … pagadiak.
Lehen sektoreari buruz esan genezake bi jarduera direla azpimarragai: alde batetik Loieta kokatzen den hegazti haztegiarena eta Lapatza baserrian urtetan sustatzen ari diren nekazaritza biologikoa.
Basalde auzoa
Bi hegaletan kokatzen dira auzo honetako baserriak. Izan ere, Deskargako errepideak bitan banatzen du auzoa. Alde batekoak, Irimoegigoenarekin bat eginez, Egurribai, Ertzileberri, Olazabal, Galardi, Amilleta, Iñurrigarrogañekoa eta Iñurrigarroazpikoa, eta Deskarga baserriak, esan dezagun, eremu eguzkitsuenean eta lurrez ederrenean kokatuta daudela; eta besteak, Arrolako hegalean kokatzen direnak: Olamendi, Zorroztarrieta eta Altzeta, iparraldera begira eta inguru goibelagoan eta traketsagoan daude, nahiz eta Altzetaren inguruak ederrak izan. Desagertuta ere badaude: Aitzagabasalde, Ertzile, Erautza, Madariaga, Mutilagun. Beraz, 16 baserri. Batanaz besteko garaiera 345 metrokoa da eta Deskarga goien dagoena: 492 metrora. Urrutiena, dagoeneko desagertuta dagoen Mutilagoen baserria, bost bat kilometrora herrigunetik. Lehen sektoreak indarra dauka batez ere Altzeta baserrian eta haragietarako erabiltzen den abeltzaintzarengatik da. Egurribaik ere badu arditegia eta soroak lantzen ditu, eta badirudi Galardi baserrikoek ere apustu egin dutela lurrak erein eta abeltzaintzarako prestatzeko.
Baso nahasi ingurua da, pinudiak eta bertako zuhaitzak tartekatuz.
Otsailaren 3an ospatzen da auzoan bertan dagoen ermitaren San Blas eguna (garai batean, baina, Santa Engraziari eskainita), eta herriko ume zein guraso joaten dira bertara opilak eta haziak bedeinkatzera, eta bide batez, eztarriko minengatik babestu nahian, kandelatxo bat zaindariari eskaintzera.
Bitxitasunen artean, dagoeneko desagertuta dagoen "Madariaga baserrian ba omen zen agertzen bertako leihoan hildako arimaren aurpegia”.
Baita Intxausti errota eta Amilletako argindarretxea ere auzo honetan kokatu ziren, gaur jardunik ez badute ere. Antzuolako Alardean abesten da auzoetako aipamena egiten den herriko ereserkia. Duela urte batzuk Bergarako Udal Bandako zuzendariak bandarako konposizio bat egin zuen, alardearen martxako melodiak eta Iparragirreren bertsoak batuz. Harrezkero, Bergarako bandak urtero Antzuolako jaietan eskaintzen duen kontzertuan jotzen da. Oso pieza ezagun bihurtu da eta ikus-entzuleek konposizioko zatirik erritmikoenak txaloak joz laguntzen dute. Alardearen bukaera eta agurra osatzen du kantu honek. Musika ezagun horri, hitzak gehitu zaizkio eta hala, alardearen azken edizioetan, abesbatzak eta alardea ikustera joandakoek kantatu egiten dituzte.
Historia
Historia aurretik historiaurrea denez, esan daiteke dokumentu historikoak gutaz hitz egiten hasi aurretik, badauzkagula udalerri barruan garai hartako lekukoak. Lekuko hauek zerikusia dute Neolitos edo Menasta garaian (K.a. 2000-1000 urte) eginiko abelbideekin. Bide hau Urbiatik hasi eta kostaldean bukatzen zenez, gure herriko mendi gainetatik pasatzen zen, eta hainbat puntutan, ondare bezala, hildakoen oroigarriak -megalitismoa- laga zizkiguten. Hor bada, Arrolamendiko edota Trekutzeko (trikuharritik datorrena) tumuluak.
Antzuolako sorrera ezin da ulertu Uzarraga (herrigunetik pare bat kilometrora dagoen elizatea) aipatu barik, Gipuzkoako bederatzi elizate zaharrenetariko bat dela esaten baita. Hori baieztatzeko, horra hor San Joan Bataiatzailearen eliza, ohiturak esaten digunez Tenplarioena omen zena. Hala ere, lurpeko urak sortaraziko korronteak direla eta, eliza guztia, edo zati bat behinik behin, hiru aldiz erori eta beste hainbestetan jaso izan da. Agian sorrera horretan zerikusia izango du Valdejunquerako borrokaldiaren azpian dagoen herri ohiturak ere.
Antzuolaren edo egungo herrigunearen historia, Olalde (makina bat artisauren biltoki zelako eta horietako bat agian gureganaino iritsi dena, larru eta harizko produktuena hain zuzen ere) inguruan Magdalenari eskainia zegoen ospitalearekin (1489) hasten da. Herriaren sorrera hau bat dator Errukizko Amaren izeneko parrokiaren sorrerarekin ere (1525).
XVIII-XIX. mendeek, lehenik eta behin frantsesen inbasioetaraino garamatzate. Udalerriko baserrietan gehiegikeria asko egin bazituzten ere, herritarrak ez ziren eskuak gurutzatuta gelditu. Herri tradizioak esaten digunez, antzuolarren artean Pildain izeneko bat gerrillari ospetsua izan zen garai honetan, eta dirudienez bere gorputza Antiguako ermitan lurperatuta dago.
Garrantzizko beste ekintza bat Deskarga mendatean gertatu zen karlistada garaian, bertan anai arteko borrokaldi odoltsua egin zen karlista eta liberalen artean.
Bukatzeko, herriaren historian garrantzia izan duen lan jardun bat aipatu beharra dago, larru ontzea, hain zuzen ere. Larru ontzearen gainean agertu diren lehen datuak 1828koak dira. 1931. urtean lanbide honetan antzuolar asko zebilen, 4 lantegi zeuden eta.
Gerra Zibilak (1936-39) ondorio latzak izan zituen Antzuolak ere. Heriotzak, herritik kanpo joan beharrekoak (herriko alkatea eta familia tartean), espetxeratuak, han eta hemengo zigorrak ... eta ondorengo gosete garaia (1940-5) eta Frankoren errepresioak herriko harremanak guztiz astindu zituen. Trantsizio politikoa ere ez zen lasaia izan, herritarrak ziren Luis Candendo (1978) eta Jose Artola (1979) erail zituen ETAk. Herritar askoren atxiloketak eta torturak ere izan ziren, tartean...
Eta egungo gizaldian murgilduz, ezin dugu aipatu barik laga gugan industrializazioak eta ondoren emigrazioak izan duen eragina 60 eta 70eko hamarkadetan. Gaur egun, herri industrializatua da. Bestalde, azkenengo urteetan herrian egin den etxebizitza kopuruaren ondorioz biztanleria gora joan bada ere, gaur da eguna esateko krisi demografikoan sartu garela, besteak beste heriotzak jaiotzak baino gehiago direlako.
Horrezaz gain, ezin dugu alde batera laga COVID19 ak herritarrengan izan duen eragina, baina aldi berean ez da baztertu behar gizartean gertatzen ari den eta momentuz noraezean eramaten gaituen aldaketa globala; eta harreman estuak dituzten trantsizio energetikoak zein klimatikoak, eta gehitu dezagun herrialde aberatsen demaseko kontsumo beharrak, ez dakigu zertan bukatuko duen, baina badirudi denbora agortzen ari zaigula.
Ekonomia
Arestian esan bezala, Antzuolak larruontzean izan zuen aktibitatea handia bezain garrantzitsua izan zela, nahiz eta gaur egun horren lekukorik ez izan. Horra hor BAREÑO, TELLERIA, OLARAN eta GALARZA HERMANOS ETA ARBULU larrua ontze ko lantokiak edo zurrategiak. Hauek izan ziren industrializazioarekin loturiko lehendabiziko ereduak, baina ez bakarrak. Gure herria ez da ugarte bat izan industrializazio prozesuan, baizik eta bat egin zuen 1950. hamarkadatik aurrera Espainian bizi zen industrializazio prozesuarekin.
Antzuolako industrializazioa ezin da ulertu HILATURAS DE VERGARA lantokia aipatu barik. Esan genezake lantoki honek sartu zuela gure herria industria bidean, eta ez bakarrik hori baizik eta herriko emakumeek ere aukera izan zuten bertan lan egiteko, eta une hartan, egia esanda, emakumeak lantoki batean lanean ikustea ez zen normalena. Baina bai jarduera honetan, izan ere harian lan egiteko ezinbestekotzat jotzen zen emakumeen eskuak erabiltzea.
Hala, HILATURAS lantokiaren lehendabiziko eraikuntzaren inaugurazioa 1956ko abuztuaren 25ean, herriko jaietan izan zen. Luntxa Ondarreko tabernan ospatu zen, eta herriko udalak gastuen erdia ordaintzea erabaki zuen.
Larru ontzea: zurrategiak eta zurratzaileak
Antzina, gure inguruetan ez zegoen larru ontzean propio aritzen zen larru zurrategi eta zurratzailerik. Esate baterako, zapatagileek beraiek ontzen baizuten larrua. Arrazoia zen bazirela lan batzuk propio ez zirenak egokiak euskaldunok garatzeko. Euretako bat zurratzailearena zen; lanbide zitala bezala izendatuta zegoelako. Aukera hau aprobetxatu zuten kanpokotarrek lan jarduera hauek kudeatzeko. Eta badirudi testuinguru hau aprobetxatu zutela Kanbotik (Lapurdi) Antzuolara iritsi ziren Labordatarrak. Badakigu bertatik etorri eta Jose Marcelino Labordak 1837an larrua ontzeko 7 langile zituela Antzuolan.
Eisuke Nakanishi
Eisuke Nakanishi (japonieraz: 中西 永輔, 1973ko ekainaren 23a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Antzuola
Larru ontzea: zurrategiak eta zurratzaileak
Beraz, Antzuolan larrua ontzeko dauden lehendabiziko aipamen dokumentalak, XIX. mendearen hasierara eramaten gaituzte, orduan zenbait erakunde ofizialek eskatuta, hainbat datuen berri ematen baitira herriko aktibitate honen inguruan. Lehen datuak 1828koak dira, orduan Estatuko Errenta Zuzendaritza Orokorrak eskatu zion Gipuzkoako Probintziari bidal diezaiola probintzi horretan ziharduten kurtiderien berriak. Eskaera honi erantzunez, Antzuolako Udalak zera bidali zuen: “1828ko apirilaren 19an hartutako eskutiz bati erantzunez… adierazi nien herriko bi zurrategiren jabeei esateko zuek eskatutako datuak… Erantzuna izan da azken urtetan partida asko bidali direla larru mota asko probintziara eta kanpora ere, zola izan ezik, baina orain ezin dutela daturik eman kontuak egiten ez dituztelako; orain oso lan gutxi egiten dutela ere adierazten dute, lanik ez dagoelako”.
1849an ere aipatutako bi zurrategiak matentzen dira, eta astiro beste zurrategi batzuk sortu ziren XIX-XX. mendean zehar:
Gaur egun Antzuolako larrua ontzea, baina, historia da. Zeregin honetan, une honetan ere zorionez esan dezakegu dena ez dela galdu, Telleria izeneko lantokikoaren uhalgintza tailerra gureganaino iritsi eta berreskuratzeko gai izan garelako. Telleria sendiaren oniritziarekin, Antzuolako Udalak egindako kudeaketari esker, eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren ondare sailak emandako laguntzari esker ere, berrogei bat urtetan itxita egon den lantokia -eta galtzeko zorian zegoena gainera- errekuperatu dugula esan dezakegu. Gipuzkoak duen larru tailer bakarra da Antzuolan duguna.
Juan Tamariz
Juan Tamariz-Martel Negrón (Écija, Sevillako probintzia, Espainia, 1942ko urriaren 18a) kartomagian aditua eta espezializatuta dagoen ilusionista da, nagusiki hurbileko magia motan. Kartetan espezializatutako mago edo azti gisa, mundu guztian arte honetako aditu handi gisa errespetatua da, denen begirunea irabazi duelarik, esku jokoetan ikusleen arreta desbiratzen maisu da.
Antzuola
Larru ontzea: zurrategiak eta zurratzaileak
Baina ez pentsa berau larru-ontze inguruan Antzuolako Udalak eta Herriak egin duen gauza bakarra denik. Jarduera horrekiko dugun oroitmena eta ondarea zorionez galdu ez delako.
Horrela, lehenik eta behin, auzo berri bati Zurrategi auzoa jarri zitzaion izenez. Ondoren, 1998ko uztailaren 4an, urte askotan Bareño (eta Laborda) izeneko larru lantoki bat zegoen lursailean, Zurrategi auzoan hain zuzen ere, lanbide honekin lotutako zurratzaile bat larrua ontzen izeneko irudi bat inauguratu zen. Inaugurazio honekin erakusketa eder bat antolatu zen larru ontzerako erabiltzen zen tresneriarekin eta antzinako argazkiekin.
Hexagrammos otakii
Hexagrammos otakii Hexagrammos generoko animalia da. Arrainen barruko Hexagrammidae familian sailkatzen da.
Juan Tamariz
Horretaz gain bere ekitaldiak bere umore bizi eta berezi, lotsagabekeri eta hitz jario amaigabeaz beterik egon ohi dira, ezaugarri guzti horiek sekulako arrakasta eman diote. Ikusleek gehien oroitzen dutena Tamarizek bere trukoa ongi atera ostean bibolin "ikustezina" ero baten gisa joka hasten denekoa da, beste ezaugarri aipagarria umore ironikoz bere burua "sexsymbol" gisa aurkezten duenekoa da, emakume guztiak bere atzetik dauzkala esanaz.
Antzuola
Demografia
2019an herriak 2.201 biztanle zituen. Horietatik %20,22k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoen kopurua %4,86 zen.
2021eko urtarrilaren 1etik 2021ko abenduaren 31ra bitartean hamahiru haur jaio ziren Antzuolan: lau mutil eta bederatzi neska; hil, aldiz, hemeretzi herritar hil ziren, hamabi emakumezko eta zazpi gizonezko. 2071 biztanle zituen 2022. urtean. Beraz, jaitsiera nabarmena da azken urteetan.
Politika
2019ko udal hauteskunde en ondoren Beñardo Kortabarria (EH Bildu) izendatu zuten alkate bigarrenez.
Alkateak
Hauek izan dira Antzuolako azken alkateak: a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
Antzuolako herri ikastetxea
Antzuola Herri Eskola 1981ean egin zen bategitearen emaitza da: herrian zeuden bi ikastetxeak (publikoa eta ikastola) batu ziren. Bere eredu pedagogikoa konstruktibismoan oinarritzen du: haurren ikasketa prozesua eurek aukeratutako proiektuekin gauzatzen da, betiere irakasleek gidaturik.
Hezkuntza eredua arriskuan ikusirik, Antzuola Herri Eskolako hainbat ikasle ohik eredu horri babesa eskaintzeko artikulu bat argitaratu zuten 2019ko maiatzean Argia aldizkarian.
Hizkuntza
Antzuola UEMAko kidea da, herri euskalduna izaki. Bertako hizkera mendebaleko euskararen aldaera bat da, sortaldeko hizkeraren barnean kokatzen den Debaerdiko euskara, hain zuzen. Deba eskualdeko hainbat herrik osatzen dute Debaerdiko hizkera: Bizkaiko Ermua eta Mallabia eta Gipuzkoako Antzuola, Bergara, Eibar, Elgeta eta Soraluze. Hauen artean aipatzekoa da Antzuolan eta Bergaran gainontzekoetan baino handiagoa izan dela euskara giputzaren eragina. Antzuolako hizkera liburutik eratorrita, modu irekian dago Antzuolako aditza liburuxka, bertan ikusgai dago Antzuolako hizkeraren aditz taula. Hitanoaren erabilera oso errotuta dago Antzuolako hizkeran, gehien bat gizonezkoen artean. Toka hitz egiteko ohitura dagoen arren noka hitz egitea nahiko galduta dago, hala ere, herritar batzuk egoerari buelta eman nahian lanean ari dira.
Herriko jaiak
Uztaileko hirugarren igandean bukatzen dira, aste bereko ostegunean hasita. Ostegun arratsaldean hasten dira jaiak, Oinarin dantza-taldeko txikienen ikurrin-dantzarekin eta Udaleko zinegotzien soka dantzarekin. Hala ere, azken urteetan indarra hartu duen Hontzaren jaitsierak ematen dio berebiziko hasiera festari gauerdian.
=
Mairuaren Alardea ===== Mairuaren Alardea herriko festarik ezagunena da, uztailaren hirugarren igandearekin bat egiten duen larunbatean ospatua. Bertan bi gertakari goraipatzen dira. Lehenik, Foruen galera aurretik euskal herrietan arma eta milizien egoera jakiteko urtero ospatzen ziren alardeak. Baina alardeak egitea galdu eta 1876an euskal foruak desagertu ostean, Euskal Herri osoan garai bateko ospakizunak berreskuratzeari ekin zitzaion, eta 1881 urtean Mairuaren pertsonaiarekin alardea egiteari ekin zitzaion Antzuolan. Bigarrenik, 920. urtean, ustez, Valdejunqueran antzuolarrok mairuen kontra izandako borroka aitzakia hartuz, herri izatearen harrotasuna ere adierazi nahi da. Bi zati ditu ospakizunak: batetik, kaleetan zehar egiten den desfilea; eta, bestetik, Herriko plazako ekitaldia. Urteekin eboluzionatu duen jaia da alardearena. 1980ko hamarkadan lehenago gazteleraz egiten ziren hitzaldiak euskaratu egin ziren. 21. mendean, mairuaren eta bere segizioaren irudia duindu egin zen, eta, diskurtsoa leuntzeko, testuko hainbat hitz eta aipamen moldatu egin ziren, bi generoetara egokitu edota hizkuntza eta kultura aniztasuna islatzeko. Emakumezkoen integrazioa ere pixkanaka garatu zen, 2011n buruzagiaren guardian edo 2012an kanoi eramaileen artean ere sartu ziren emakumeak, eta alardeko kapitaina Edurne Iturbe bihurtu zen 2019an, lehenengo aldiz emakumezko bat postu horretan.
Auzoetako jaiak:
Otsailaren 3an da San Blas eguna, baina aste horretako larunbatean ospatzen da jaia Basalde auzoko ermitan. Katarro eta eztarriko gaitzen zaindari dela esaten da. Egun horretarako herriko okinek apropos egindako San Blas opilak eta kandelak bedeinkatzen dira.
Galartza auzoan ospatzen da, otsailaren 5ean. Bezperan, eguna argitu bezain azkar, herriko kintoak Antzuolan baserririk baserri ibiltzen dira kantuan, santa eskean. Gero, ilunabarrean, herrira jaitsi eta auzoz auzo ibiltzen dira, kantuan. Egun berean herritarrak ere batzen dira kalez kale iluntzean santa eskean kantuz ibiltzeko.
Korpus egunaren asteburuan ospatzen dira Ondarra auzoan. Zapatu goizean, besteak beste, ginkana izaten da. Arratsaldean ere umeendako ekintzak izaten dira nagusi: krossa, jolasak, merienda... Gauean, giro aparta egoten da auzotarrek gertatuko afarian. Domeka goizean prozesioa izaten da ekitaldi nagusia.
Uzarragako jaiak San Joanak (ekainak 4) ospatzen dira, bezperan zuhaitza sartu eta sua pizten da. San Joan Txiki (abuztuak 29) ere ospatzen da.
Ekainaren 29an dira Kalebarrengo jaiak, San Pedroak. Bezperan, gauean, auzoko balkoi edo leihoetan loreontziak lapurtu eta beste toki batean lagatzeko ohitura omen zegoen. Jaietako ekintzarik aipagarrienetako bat larunbat gauerdian egiten den sagar-dantza da.
Lizarraga auzoko zaindaria da San Martzial. Jaia ekainaren 30ean ospatzen da, ermitan bertan, herriko plazatik 2,7 km-ra. Auzokoek San Martzial egunean ateratzen dute bertako pitxer berezia, “sirve para San Marcial” idatzita daukana.
Berez maiatzaren 15ean izaten den arren, feria aste horretako larunbatean egiten da. Orain dela gutxira arte, ganadu eta baserriko tresnen azoka egiten zen bakarrik, baina gaur egun ganadu, artisautza eta janari saltzaileak egoten dira.
Ihauterietako igandean sorgin-dantza dantzatu izan da, baina aurrenekoz 2020an larunbatez dantzatu da. Hartza, tximinoa eta domadorea ere ateratzen dira goizetik herriko dantzariekin batera kalejiran. Antzuolak inauteriak ospatzeko ohitura eta gogoa betidanik izan du, entzutea dugunez. Ez dakigu sorgin-dantza noiz egin zen Antzuolan lehenengo aldiz. 1922 inguruan dantzatu zuen dantza talde batek, baina jakin badakigu dantzari horiei 25-30 urte gehiago zeuzkan Nikomedes Letek irakatsi ziela dantza hori, beraz, 1885 inguruan dagoeneko dantzatzen zen Antzuolan sorgin-dantza.
Alfontso Ugarte
Alfonso Ugarte Leturia 1879an jaio zen Antzuolan, Gipuzkoako barnealdean, Zumarraga eta Bergara artean kokatutako herri txiki batean. Juan Lino Leturia osaba izan zuen lehen musika-maisua. Lino Leturia Zumarragako Andre Maria Jasokundearen parrokian organo-jotzailea izan zen eta musika-akademia txiki bat sortu zuen.
Era berean, Alfonso Ugarte Lizarrako musikaren sustatzaile garrantzitsua izan zen. Bitan izan zen Lizarrako Musika-Bandaren buru, lehenenik eta behin 1908. urtean denbora laburrez eta bigarrenik, 1920. urtetik aurrera.
Euskal kulturaren sustatzaile sutsua ere izan zen. 1902an herrira iritsi bezain laster, euskal abertzaleen bilgune bat sortu zuen bi aita kaputxinoekin eta Irujo familiarekin batera. Geroago, Lizarrako Euzko Etxea edo lehenengo batzokiko presidente izan zen. Bertan, Lizarran eta Nafarroako beste herri batzuetan euskal abertzaletasuna bultzatu zuten ekintza politiko eta kulturalak garatu ziren. Ekimen horiek II. Errepublikarekin hasi ziren etekina ematen, izan ere, Lizarran II. Errepublikaren garaian EAJ alderdiak babes handia eskuratu zuen hauteskundetan (1933an Fortunato Aguirre abertzaleak hartu zuen alkatetza) eta euskal kultura sustatzeko hainbat proiektu abiarazi ahal izan ziren. Ugartek ekimen horiekin guztiekin kolaboratu zuen, Euskal EsKolako (1933an sortua) diruzain izan zen eta euskal folklorea hedatzen kolaboratu zuen. bereziki txistuarena, Aita Hilario Olazarán lizarratarrarekin batera. Instrumentu horri dagokionez, hainbat lan argitaratu zituen eta herrian berriki sortua zen txistulari taldeak interpretatzen zuen errepertorioan barneratu ziren. Hala eta guztiz ere, indarraldi hori, bat-batean eten zen 1936an, altxamendu militarra jazo zenean. Militar-kolpistak Lizarra hartzean jazo ziren gertakizunen eraginez (euskal kulturaren eta abertzaletasunaren errepresioa, bertako kide nagusien fusilamendua, musika-banda desegitea) hil zen Ugarte.
Beraz, Alfonso Ugarte 1937an hil zen Lizarran, bihotzekoak jota. Bere heriotzarekin eta bere lankide askoren heriotza eta erbesteratzearekin amaitu zen, gure musika-kultura berritu eta sendotu zuen aro garrantzitsuenetako bat. Berritze hori lehen mailako pertsonaien eskutik eman zen (Guridi, etab.) baina modu xumeagoan aritu ziren beste musikari batzuek ere lagundu zuten lantegi horretan. Horien artean Alfonso Ugarte azpimarratu behar da bereziki.
Gaur
Antzuolako musika talde edota musikari esanguratsuenak honakoak dira: Patxi Luque, Klak!son, Kobrazulo. Horiez gain, urte guztiko jarduna duen Alboradak txistu taldea nabarmentzen da.
Erlijiosoa k
XVI. mendean jasotzen hasitakoa, ez du egungo itxurarik izango XIX. mendera arte. Oso sinplea da, apaingarririk gabe, sarreran azaltzen den barroko erako ate aurrea izan ezik. Barruan, erretaula, neoklasikotzat (XVIII. mendea) jo daitekeena eta Mexikon bizi zen Francisco de Iraeta e Ibarra antzuolarrak emandako diruari esker egina. Bertan ikusten den marmola Izarraitzekoa (Azpeitia-Azkoitia) omen da. Ezkerraldeko aldarean, berriz, antzina San Bartolomen egon zen Andra Maria dago, XIV. mendekoa.
Tenplario garaikoa omen den eliza zahar honen (Antzuolako lehen parrokia) kanpoaldea egoera tamalgarrian zegoenez, elizbarrutiak desakralizatu du eta saldu egin ditu bertako ondasunak. Hala ere, erretaula, Antxietaren eskolakoa, bere ikasle Jeronimo de Larrea k eginikoa da XVII. mendean. Marfilezko edo Urrutiko gurutzea ere XVII. mendekoa da, Mexiko n bizi zen Urrutia baserriko seme batek bidalia. Gaur egun Antzuolako Errukizko Amaren parrokian gordetzen dira, eta bertan dagude ikusgai.
Bertako Andra Mariaren irudia (Santa Anarena eta XIII. mendekoa zena) 1984an lapurtu zuten eta oraintsu berreskuratu da berriz. Antzina ermita hau San Llorenteri (San Lorenzo) eskainita bazegoen ere, egun Santa Ageda da bertako zaindari; jaia otsailaren 5ean, San Blas ostean, ospatzen da. Bertan ogia eta haziak bedeinkatzen dira.
XIX. mendera arte bertako zaindari Santa Katalina izan arren, harrez gero San Martzial dugu. Nahiz eta interesgarria izan batez ere kanpoko arkitekturarengatik (XVI. mendeko ateburu eta leihoak), ikusgarria da barruko egur lanketa (basurde buruak ikus daitezke landuta). Barruan Santiagori eskainitako irudiak ere badaude. Erromesari “Pikunittako (herriko baserria) eskolaua” esaten diote Antzuolan. Horrez gain, San Martzialgo jaietan ateratzen den kofradeen pitxerra ere interesgarria da, eta urtean zehar maiordomoaren etxean gordeta egoten da.
Olotz izeneko lur eremuan dago eraikita eztarriko gaitzak sendatzen dituen zaindari honen ermita. Hala ere, garai bateko zaindaria Santa Engrazia izan omen zen; Santa Engratzia de Olotz, dokumentuetan azaltzen den bezala. Otsailaren 3an ospatzen da San Blas jaia; eta bertara herriko okindegian egindako opil bereziak eramaten dira bedeinkatzera. Mendebaldean dauzka XVI. mendekotzat jo daitezkeen leihatilak. Bitxia da, era berean, iparraldeko fatxadan zapatak-eta gordetzeko dagoen leihatilatxoa ere. Barruan, “U” tankerako koroa, garai batean oso ohikoa baina egun leku gutxitan dagoena.
XVIII. mendekoak, barrokoak, beraz. Nekaldiaren ikurrez osaturik dagoen erdiko gurutzea dugu interesgarriena. Ohiturak dioskunez, Antiguako baselizako serora edo beatarekin, gurutze honi hiru buelta emanez, eta bakoitzean oilarrari mun emanez, joaten omen ziren etxekoandre asko euren umeekin oinez ikas zezaten. Gurutze hauek Antiguako ermitaren parean daude, errepidearen beste aldean. Kalbarioko beste hiru gurutze ere ikus daitezke Kalegoiko hormetan.
XVI. mendeko Andramari gotiko bikaina dago, eta XV. mendeko Magdalenaren irudia, berriz, Donostian dago. Gertu daude goian aipatu den Kalbarioko gurutzeak.