cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mukibelarri zonatu
Deskribapena
Himenioa: Karpoforoaren azpiko aldeko azala estaltzen du.
Eduarda Mansilla
Kazetaritza-lana
Hainbat kazetaritza-bitartekorekin lan egin zuen, bere izena edo izengoitiak erabiliz, hala nola “Daniel” edo “Alvar”. Bere idazkiak hementxe aurki daitezke: “La Flor del aire”. Bertan, “Antzerki Atalean” idatzi zuen, El Alba, La Gaceta Musical edo El Plata Ilustrado aldizkarian-1871-1873 -, non bere ardurapean baitzuen "Modas" saileko emakumezkoena. Egunkari berean, "Hojas sueltas/ Orri solteak" izenburupean, bere artikuluak aurki ditzakegu. Bertan, bere ideiak interesgarritzat jotzen zuen eta bere iritzia ematea beharrezkotzat jotzen zuen orotan islatzen zituen: ohituren kritikak, iritzi moralak, gizarte-aipamenak, hiriaren deskribapenak, etab.
Mukibelarri zonatu
Deskribapena
Hanka: Ez du, perretxikoa beheko erditik finkatzen da zurari.
Haragia: Zurixka eta mehea; denbora hezearekin gelatinakara eta lehortearekin larrukara.
Eduarda Mansilla
Bere musika-talentua
Musika grinaz landu zuen eta bere ezagutzak garaiko maisu handienekin hobetu zituen; Anton Rubinstein, Charles Gounod, Jules Massenet eta bere lagunen zirkulua osatzen zuten beste batzuk, eta haien aurrean Ipar Amerikan eta Parisen eta mundu zaharreko beste hiriburu handi batzuetan bere musika-ezagutzaren berri eman zuen.
Ahots paregabea zuen eta pianoan piezak egiten zituen benetako maistratasunarekin. Lau hizkuntzatan kantatzen zuen. Marietta Alboniren (kontralto ospetsua) eta Enrico Tamberlick tenorearen (seguruen, irizpide liriko finaren zati bat berari zor dio) lagun handia zen. Kantu eta pianorako hainbat lan konposatu zituen eta oso kritika interesgarriak idatzi zituen La Gaceta Musical-en, jarduera artistiko horri buruzko Argentinako lehen argitalpena.
Mukibelarri zonatu
Deskribapena
Etimologia: Auricularia terminoa, belarria esan nahi duen "auris" hitzaren txikigarritik dator. Karpoforoaren formagatik.
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea. Larrukara.
Eduarda Mansilla
Bere musika-talentua
Azken urteotan, bere lan gehienak berrargitaratu dira, nahiz eta Doña Eduarda testamentuan ez egiteko eskatu zuen.
Ezkontza, seme-alabak, familia
Buenos Aires hiriko San Miguel elizan ezkondu zen 1855eko urtarrilaren 31n - 1855. urteko liburua, 66. orria -, Manuel Rafael García Aguirre jaunarekin, legelari eta diplomazialari argentinar nabarmenarekin, Manuel José García estadista eta diplomatikoaren semearekin. Manuel José García Rosas-en opositore leiala zen, Manuela Ortiz emaztearen ahaidea izan arren. Prentsak «La unión de Romeo y Julieta» izenburupean aipatu zuen ekitaldia.
Mukibelarri zonatu
Nahasketa arriskua
Behetik begiratuta Auricularia auricula-judae espeziearen itxura apur bat du, baina goitik begiratuta oso desberdina da.
Eduarda Mansilla
Ezkontza, seme-alabak, familia
Haren seme-alabek, Eduardak, Manuel Josék, Rafaelek, Danielek, Eduardok eta Karlosek, Juan Manuel de Rosas jauna hil zenean, gurasoek berariaz eskatuta, 1877an, betiko batu zituzten aitaren eta amaren abizenak gidoi baten bidez, eta gero García-Mansilla familia eratu zuten, argentinarren arteko beharrezko neba-arrebatasun sinbolo gisa. Idazlearen ondorengo bakarrak dira.
Mukibelarri zonatu
Sasoia eta lekua
Udaberritik udazkenera, baita neguan ere, hostogalkorren egurretan. Ez da oso ohikoa.
Banaketa eremua
Europan arrunta, baina ez Txinan eta Amerikan.
Eduarda Mansilla
Ezkontza, seme-alabak, familia
Senarrarekin batera, Europako eta Estatu Batuetako hiri handietan ibili zen, eta, horri esker, herrialde bakoitzaren idiosinkrasia eta edertasun naturalak ezagutu ahal izan zituen, baina, batez ere, maila intelektual eta artistiko handiko mundu batean sartu zen. Mundu horretan, horretarako sortutako emakume baten naturaltasunarekin moldatu zen, eta, kulturaren munduko gorenera joanez, artista gisa hazi eta bere estiloan eragin zion.
Bere familia maiz pertsona handiekin ibili zen eta euren lagun izan zen: Estatu Batuetanko Abraham Lincoln presidentea eta Ulysses Grant jenerala, Henry Wadsworth Longfellow poetaren erretratu grabatua jaso zuena; Wadsworthek bertso batzuk eskaini zizkion: John Lothrop Motley historialaria, Hamilton Fish estatu-idazkaria, Frantziako Luis Felipe erregearen biloba, Orleanseko Luis Felipe, Parisko kondea, edo haren anaia, Chartresko dukea, Roberto Orleanskoarenak besteak beste.
Letren munduan ezaguna, bigarren aldiz iritsi zen Europara, eta zortzi urtez Victor Hugo, Thiers, Alejandro Dumas, Houssaye, Janin, François Coppeé, Jules Massenet, Laboulaye eta beste hainbat lagun izan zituen bere egongelan.
Napoleon III.aren eta haren emazte Eugenia de Montijoren gorteak, Lucio Norberto Mansilla jeneralaren aitaren lagunak eta hark enperadoreari aurkeztutakoak, garatzen zuten bizitza diplomatikoa. Austriako Francisco Josék eta Sissi emazteak (Bavariako Isabel jaio zen) adeitasunez hartu zituzten Habsburgosko gorte zurrunean.
Gerardo Arteaga
Gerardo Daniel Arteaga Zamora (Zapopan, Jalisco, Mexiko, 1998ko irailaren 7a) mexikar futbolaria da, espainiar nazionalitatea duena. Atzelari gisa jokatzen du eta bere egungo taldea Belgikako Lehen Mailako KRC Genk da.
Jahir Barraza
Jahir Alejandro Barraza Flores (1990eko irailaren 17a -) Mexikoko futbolari profesionala da, Santa Tecla Salvadorreko Primera Division taldean aurrelari gisa jokatzen duena.
Eduarda Mansilla
Baliabide ekonomikoei esker argitaratu
Bere burua inposatzeko borrokatzen zuen ingurunea gizonei zuzenduta zegoela jabeturik, senarrak lagunduta, bere baliabide ekonomikoak erabili zituen bere literatura-sorkuntza argitaratzeko, bere lanen ezagutza publikoa lortzeko eta literaturan hazi ahal izateko kritika bilatzeko. Bere lanak argitaratzeko aukera eta pribilegioa izan zuen XIX. mendeko idazle argentinar bakarretakoa izan zen.
Gerardo Arteaga
Club Santos Laguna
2016ko irailaren 13an estreinatu zuen lehen taldearekin, Tiburones Rojos de Veracruzen aurka Mexikoko Koparako partidan. 2016ko urriaren 1ean estreinatu zen lehen mailan, Querétaro Fútbol Clubaren aurkako partidan.
Eduarda Mansilla
Haren heriotza
Bihotzeko gaitz baten ondorioz hil zen Buenos Airesen, berrogeita hemezortzi urte zituela, 1892ko abenduaren 20an. Hileta handia egin zen Buenos Aireseko Katedral Metropolitarrean, Argentinako hainbat pertsona ospetsu bertan zirela.
Jahir Barraza
Biografia
Delicias-en (Chihuahua) jaioa, Barraza Mexikoko Hirugarren Mailako Dorados Fuerzas Basicasen hasi zuen bere ibilbidea. 2008-09 denboraldian Atlas-ek fitxatu zuen eta Académicos talde filialak fitxatu zuen, Ascenso Ligan, Atlas B Team Bigarren Mailan eta C taldean Hirugarren Mailan. Primera A-n debutatu zuen, 2009ko urtarrilaren 17an Albinegros de Orizabarekin 1-1 berdinduta.
Eduarda Mansilla
Eduarda Mansillaren lana
Bere liburu batzuk hauexek dira:
Jahir Barraza
Biografia
Académicos taldearen zatiaren ondoren, 2009-10 denboraldian Atlas B taldean jokatu zuen Bigarren Mailan eta Fuerzas Basicas U20 Team taldean Fuerzas Basicas U20 Ligan (Atlasek 2. mailatik 7. mailara jokatu zuen). 2013ko Copa MX Aperturan, Barraza izan zen goleatzailerik onena.
2019ko urtarrilaren 15ean, Barraza USL Txapelketako San Antonio FC-k fitxatu zuen. Hala ere, San Antoniok eta Barrazak elkarren artean adostu zuten mailegua bertan behera uztea klubean hilabete bakarra igaro ondoren. Finlandiako FF Jaro-n proba baten ostean, urtebeteko mailegu-kontratua sinatu zuen 2019ko apirilaren 10ean.
Gerardo Arteaga
KRC Genk
2020ko abuztuaren 5ean, KRC Genk-ek Gerardoren transferentzia ofizial egin zuen bost urteko kontratu baterako. Fitxaketa honek Belgikan jokatzen zuen laugarren mexikar bihurtu zuen, Carlos Hermosillo, Guillermo Ochoa eta Omar Govea-rekin batera.
Senior taldea
2018ko abuztuaren 29an Ricardo Ferrettik lehen aldiz deitu zuen senior taldera, bi lagunarteko partida jokatzeko, bata Uruguairen aurka eta bestea Estatu Batuen aurka. Irailaren 11n debutatu zuen titular gisa Estatu Batuetako selekzioaren aurkako lagunarteko partida batean, partida osoa jokatu zuen eta Mexikok 1-0eko emaitzarekin galdu zuen. Irailaren 27an, bere lehen gola sartu zuen selekzioarekin Mexikoko Kolonbiaren aurka 2-3ko azken emaitzarekin porrotean.
Marasmio arrosa
Marasmio arrosa (Gymnopus androsaceus edo Marasmius androsaceus) Omphalotaceae familiako onddo bat da.
Aspirina ezagunaren (ácido acetilisalicinico) ordez erabili izan da, infusioan edo tisanan buruko minen eta zefaleen aurka.
Deskribapena
Kapela: 0,5 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, haragi gutxi edo haragi gabea, hasieran kanpai itxurakoa da, eta, ondoren, lautu egiten da erdian sakonune batekin eta ildaskek edo zimurrekin erradialki markatuta. Marroi-gorrixka kolorekoa da eta erdian ilunagoa.
Orriak: Zabal eta kapelaren kolore bereko marroi-gorrixkak, hasieran zurixkak badira ere.
Hanka: Bizi den orritxoa edo adartxoa zeharkatzen duen zaldi ile beltz bat dirudi. Beltz, distiratsua eta biluzia da, beste ale batzuen oinekin elkartzean, hari beltzen ehuna osatzen dute maiz.
Haragia: Urria edo haragi gabea, beti larrukara.
Etimologia: Marasmius hitza grekotik dator, "marasmius" hitzetik, eta lehortzea esan nahi du.
Jangarritasuna
Ez du jateko balio.
Nahasketa arriskua
Marasmius quercophilus delakoarekin, hau ez da pinuen azikuletan ateratzen, baizik haritzen hosto hiletan. Marasmius splachnoides espeziearekin ere bai, hau zurixka da kapelan (erdigunean izan ezik) eta orrietan.
Sasoi eta lekua
Udan eta udazkenean bizi da, txilardietan, hostoetan, orratzetan, zur degradatuetan etab. oinak substratu hori zeharkatuz eta azkenean mizelio beltzaxka batekin.
Banaketa eremua
Europa, San Laurendi ibaiaren inguruan.
Makil-borroka
Makil-borroka, Euskal Herriko artzain-eremuan sortutako makila bidezko borroka mota bat da, artzainak eta haien ondarea mendian erasotzaileen aurka defendatzeko beharragatik jaioa, bere zeregina artzainen artean liskarrak konpontzeko modu gisa zabaldu zen. Gerrako arma modura ere erabili zen zenbait armada-ataletan, gorputzez gorputzeko borrokarako, eta su-arma eta dagokion baioneta zabalduta ere, oraindik erabili zen.
Historia
Hagadun borroka ez da Euskal Herrikoa bakarrik, beste kultura batzuetan ere badaude mota berekoak, eta horietako batzuetan banbuzko kanaberak erabiltzen dira. Duela urte gutxi batzuk arte ez da makila artzain-borrokarako arma gisa aztertu; zerbait gehiago ikertu da hiri-eremuko makila, baina hagaren erabilera Erdi Aroko eta geroagoko dokumentuetan islatu zen. Hemengo historialari eta kronista batzuek jaso zuten, eta marjinalki sartu zen beren lan klasikoetan (Larramendi, Iztueta…). Izan ere, makila artzaintzarako tresna modura erabiltzen da abeltzaintza hasi zenetik, seguru asko (maldetan ibiltzen laguntzeko; artzain-zakurrei eta artzakurrei aginduak emateko geroago…). Bestalde, ez da baztergarria borroka mota honen urrezko aroa XVIII. eta XIX. mendeetan gertatu izana, gerrek eta krisiek familia asko pobretu eta bidelapurren kopurua handitu zenean, horietako asko gerlari edo gerrillari ohiak zirela. Horrez gain, azoka eta merkatuetako transakzioak txanponarekin egiten ziren, eta dirua gainean eraman behar zutenez bidaietan, babes tresna ere izango zen. Testuetako agerpen horiek makila erakusten dute kolpatzeko arma modura, baina inoiz ez da haren teknika deskribatzen. Hala ere, makila duten eta elkarren aurka dauden bi direnean, borroka bat dugu. 1140. urte inguruan, Aymeric Picaud monjeak, Santiagorako erromesaren gidan, Codex Calixtinus izenekoaren V. liburuan jasota dagoena, gaur egungo Nafarroa Behereko eta Garaziko mendatetako jauntxoen zerbitzariek makilekin kolpatuz erromesei bidesariak ordain arazi egiten zizkietela, hori egitetik salbuetsita bazeuden ere. Makilak defentsa pertsonalean baliagarria izan zedila teknika eta lortutako ezagutza hori lantzea eta hobetzea beharrezkoa zen, eta belaunaldiz belaunaldi igarotzean kultura-ondare ez-materiala bilakatu zen. Zenbait ikertzaileren ahaleginei esker, borroka-teknika horien xehetasunak berreskuratzen ari dira; kroniketan eta artxiboetan dagoen dokumentazioa biltzen ari dira, eta, azkenik, XX. mendearen erdialdean oraindik ere erabili zirenez oroitzapenak idatziz jasotzen ari dira. Makil-jokoa izenez, dibulgazio-lana ere egiten dira, ikastaroak antolatuz, eta ikaste-ikastaro normalizatu bat ere ezarri da (Oiartzun).
Zalantzarik gabe, makil-dantzaren modalitateetan ere islatu da borroka, non, dantzariek urrats arin eta azkarrekin hagak elkar jotzen dituzten. Makilen luzera desberdina da dantzaren bertsioaren arabera.
Sizilia
Makil borroka Sizilia uhartean borroka-arte gisa dago sustraituta, eta horri eusten dioten erakundeekin nahiko landua, kodifikatua eta arautua da. Bertan, uste zabaldua da teknika edo erabileraren hobekuntza euskal ekarpen baten ondorio dela. Historia aztertuz, Zuria printzesarekin (Iruñean 1385ean jaioa, Karlos III.a Nafarroakoaren alaba) Siziliara joandako gerlari edo ezkutari bat izan zitekeen ezagutza eraman zuena. Zuria erregina ezkontidea izan zen (1402-1409) Martin Gaztearekin ezkontzean, Siziliako erregea eta Aragoiko Koroaren oinordekoa. 1415ean Nafarroara itzuli zen eta Erresuma horretako erregina izan zen, Zuria I.a izenarekin, 1425etik 1441era. Euskal Herrian berreskuratzen ari den makil borrokaren egungo teknika, Siziliako ezagupenen ekarpenetan oinarritu da, hein handi batean.
Baliabidea
Borrokako armaren oinarria artzainak bere lanean erabiltzen duen makila da, ahal dela haga mizpira edo elorri beltza izanda Iparraldean, eta lizarra edo hurritza Hegoaldean. Hiru zentimetro inguruko lodierarekin, batez besteko luzera metro eta hogeita hamar cm-koa izango litzatekeela uste da, luzeegiak zaildu egiten baitu erabilera basoan. Mutur batean punta metaliko bat edo eztena eransten zaionean haga arma hilgarriago bihurtzen da, erdal agirietako “palos herrados” edo “bâtons ferrés” dira, eta gurean akuilua, idiekin erabiltzen zena, hain zuzen.
Teknika
Makilaren muturra bi eskuekin eusten da, eta borrokaren aurretik makila buruaren gainean birarazi daiteke, beldurrarazte gisa eta lur-markatze gisa. Toki- eta posizio-aldaketak, aurkariaren oharkabetasunaren edo erasoaren zain egiten diren mugimenduak dira, erasoaren aurretik. Hau azkarra eta gardena da, keinu faltsu gutxi, etsaiaren makila desbideratzen eta aldi berean kolpe bat ematen saiatzeko. Akuilurekin joera iltzatzea da, noski, eta makila arrunt batekin jotzea. Makila ferratu gabe borrokatzeko teknikak berreskuratu nahi dira.
Makilarekin beste borroka batzuk
Makila motzeko borrokak, 30 cm ingurukoekin, beste teknika batzuk ditu, ezagutzen ez diren aldez aurreko mugimenduekin eta erasoekin, eta egokiagoa da eremu itxietan egiteko, hala nola etxe batean edo tabernetan. Beste alde batetik, makila, kaletarragoa eta artisau-profesionalek egina, ezpata baten antzera erabiltzen zen pintxo luze bat ezkutatzen zuenean, eta erabilera-teknikak eskrimaren antz handiagoa zuen, makil borrokarena baino. Zantzu batzuen arabera, igitaia arma gisa ere erabiltzen zen, eta zaila zen agintariek hura edukitzea debekatzea, ohiko tresna zelako urteko ia garai guztietan landa-eremuan.
Larru-tripaki laranja
Larru-tripaki laranja (Hydnellum aurantiacum edo Calodon aurantiacus) Bankeraceae familiako onddo espezie bat da.
Ez du balio sukaldaritzarako, haragi larrukara du.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, sinplea edo konkreszentea, ia zirkularra, lehenik laua, gero hondoratua, gainazal zimurtsuarekin, ugaritze punta zorrotzekin, hasieran zuria, ondoren krema-laranjatua ertz zuriarekin.
Orratzak: Dekurrenteak, luzeak, 2 eta 3 mm bitartekoak, ertzerantz motzagoak, finak eta estu, zuriak, gero hori-laranja kolorekoak eta punta zuriekin, bukaeran marroi-herdoil kolorekoak.
Orratz dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orratzak.
Hanka: 2 - 3 x 0,5 - 1 cm-koa, zilindrikoa, betea, pixka bat puztua oinarrian, laranjatua, ondoren laranja kolorekoa edo hori-gorrixka.
Haragia: Kortxoaren antzekoa, haritsua, eremu zirkularrekin; kapelarena horia, hankarena laranjatua, usain leuna du eta zaporea ez du desatsegina.
Etimologia: Aurantiacum epitetoa latinetik dator, laranja kolorea, esan nahi duen "aurantiacus" hitzetik. Bere koloreagatik.
Jangarritasuna
Ez da jangarria, haragi larrukara duelako.
Nahasketa arriskua
Hydnellum ferrugineum delakoarekin, baina honek ez ditu hain kolore bizi eta politak. Hydnellum suaveolens espezietik ondo bereizten da, hau zuri-urdinxka kolorekoa da eta anis usain handia du. Hydnellum caeruleum perretxikoak, ia ez du usainik eta urdindu egiten da, batez ere ebakitzean.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, koniferoetan. Ez da oso ohikoa.
Banaketa eremua
Australia, Europa, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Errusia, Japonia.
1990eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
1990eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 8. Edizioa izan zen. Abenduaren 1etik 21era arte ospatu zen Zelaitxo aretoan. Hala ere, herriko kaleetan zehar ere ekintza eta antzezlan batzuk ere egin ziren, baita frontoian ere. Gainera, Antzertik "euskal antzerkiarekin erakusketa" izan zuen ikusgai Zelaitxoko kafetegian.
Edizio honetan Antonio Maria Labaieni omenaldia egin zitzaion, antzerkigintzari egindako ekarpen handiagatik. Edizio honetan aipagarria da ere antolatutako irakasleei zuzendutako ikastaroen maratoia, izan ere, 4 asteburutan ikastaroak eskaini zitzaizkien: Interpretazioa, Tai-chi, Direkzioa eta Kontalaritza izenekoak.
1990ean sari ugari banatu ziren:
Larru-tripaki anisatu
Lurrin usain handiegia du, ez da kontsideratzen jateko modukoa. Zeta eta artilea tindatzeko onddo-pigmentu bat du. Jarduera antioxidatzailea ere badu.
Deskribapena
Kapela: 4 eta 9 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, suberosoa, lodia, turbinatua, gailurra hasieran ganbila, gero laua; askotan tuberkulatu konkorduna; zuria, gris-urdinxkaz lausotuta.
Orratzak: Finak eta laburrak, dekurrenteak, lehenengo urdinxkak, gero arre kolorerako joerarekin.
Orratz dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orratzak.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Calodon generoko arruntenetako bat da, erraz atzematen da anis usain higuingarri ikaragarria jariatzen duelako. Ebakitzean tartekatutako eremu urdin-zuri-grisak ikusten dira. Hydnellum aurantiacum, Hydnellum caeruleum eta Hydnellum cyanopodium delakoekin nahas daiteke.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean. Itxituretan edo lerroetan mendiko izei gorrien basoetan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia.
1989ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
1989ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 7. Edizioa izan zen. Abenduaren 1etik 21era arte ospatu zen Zelaitxo aretoan. Hala ere, herriko kaleetan zehar ere ekintza eta antzezlan batzuk ere egin ziren.
Edizio honetan herriko antzezle Inazio Rezabal Potxolori omenaldia egin zitzaion, antzerkigintzari egindako ekarpen handiagatik. Liburuxkan omendu honi buruzko informazioa eta Xabier Eguzkitzeren bertso bat irakurri daiteke.
1989an sari ugari banatu ziren:
Kartelaren egilea Chelo Uranga izan zen, lehiaketa bidez.
David Ochoa
Biografia
Kalifornian jaio zen guraso mexikarrengandik, Ochoa gaztetan sartu zuen kirolan bere aitak, atezain gisa ere jokatzen zuenak. Gazteen futbolean jokatu zuen AC Brearekin, 2015eko Dallas Txapelketako gazteen txapelketan arreta nazionala lortuz, non bere taldeari U14ko txapelketa irabazten lagundu zion. Guadalajara eta Monterrey Mexikoko kluben eta LA Galaxy eta Real Salt Lake talde amerikarren arreta erakarri zuen.
2015eko apirilean, AEBetako gazteen lehen deialdia lortu zuen AEBetako U14 taldean jokatzeko. <cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJorek2020">Jorek, Scott (February 12, 2020). Guadalajarako gazte akademian sartu zen, baina ezin izan zituen partidak jokatu Mexikoko araudiak gurasoak bertaratzea eskatzen zuen adin txikikoa zenetik. Mexikon egon zen garaian, Mexikoko U16 taldearekin ere entrenatu zuen. Ondoren, AEBetara itzuli zen, Real Salt Lake Academy-n sartuz.
Klubaren ibilbidea
Ochoa USL Real Monarchs taldean agertu zen 2018ko apirilaren 22an Tampa Bay Rowdies-en aurka 2-0 galduta, USLn inoiz debutatu duen bigarren atezain gazteena bihurtuz.
Lanperna zuri
Lanperna zuria (Amanita citrina var. alba) Amanitaceae familiako onddo espezie bat da. Toxikoa ez bada ere, ezin da jan haragiaren usain eta zapore desatseginagatik. Gainera, kontuan hartu behar da Amanita zuri hilgarrien antzekoa dela.
David Ochoa
Klubaren ibilbidea
2018ko abuztuaren 8an jakinarazi zuten Ochoa Manchester Unitedekin entrenatzen ari zela eta proba gehiago aurreikusita zituela Espainiako eta Alemaniako klubekin.
Ochoak Real Salt Lakerekin sinatu zuen 2018ko azaroaren 28an, 2019ko denboraldiaren aurretik. Ochoa Real Monarchs-i bere lehen denboraldirako laga zuen eta USL Txapelketa irabazi zuen, Louisville City FC garaitu zuen 2019ko azaroaren 17an Louisville-n (KY). 2019an, MLS Homegrown jokoan jokatu zuen 2019ko MLS All-Star Game- n.
Ochoak Real Salt Lake-n debuta egin zuen 2020ko azaroaren 8an Sporting Kansas Cityren aurka.
Ochoari isuna jarri zioten baloia harmailetara jaurtitzeagatik 2021eko apirilaren 24an Minnesota United FC-ren aurkako partidan.
Lanperna zuri
Deskribapena
Kapela: 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, hasieran biribildua, hemisferikoa, gero zabaldu egiten da; kolore zuria du (Amanita citrina horia da), zuri garbi koloreko plakez estalia. Azal likatsua du, leuna, distiratsua.
David Ochoa
Ameriketako Estatu Batuak
Ochoak Estatu Batuetan edo Mexikon jokatzeko aukera zuen. Hasiera batean Mexikoko 16 urtez azpikoetara deituta, Ochoak Estatu Batuetan jokatzea aukeratu zuen hainbat gazte mailatan.
Ochoa 16, 18 eta 20 urtez azpiko mailetan mugatua izan da AEBetarako eta 17 urtez azpiko egonaldi programako kide ere izan da. 2018ko abuztuaren 25ean, Ochoak hainbat penalti egin zituen 2018ko Vaclav Jezek Txapelketako finalean, AEBetako 18 urtez azpikoei txapelketa irabazten laguntzeko.
2020ko abenduaren 1ean, Ochoa Estatu Batuetako senior taldera deitu zuen Gregg Berhalter entrenatzaileak abenduaren 9an El Salvadorren aurkako lagunartekorako, baina JT Marcinkowski San Jose Earthquakes atezainak ordezkatu zuen Ochoari eskuineko koadrizepsaren distentsioa diagnostikatu ondoren.
Larru-tripaki herdoiltsu
Larru-tripaki herdoiltsua (Hydnellum ferrugineum edo Calodon ferruginum) Bankeraceae familiako onddo espezie bat da.
David Ochoa
Ameriketako Estatu Batuak
2021eko maiatzaren 24an, Ochoa Estatu Batuetako zerrendan izendatu zuten 2021eko CONCACAF Nations League Finalerako.
Mexiko
2021eko abuztuaren 2an, Fox Sports-ek jakinarazi zuen Ochoak FIFArekin behin-behineko aldaketa bat aurkeztu zuela Mexikoko futbol selekziora erabateko mugimendua egiteko.
Larru-tripaki herdoiltsu
Haragia larrukara denez, ez du sukaldaritzarako balio.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, turbinatua, ganbila, gero zabaldu egiten da, konkor askorekin, eta oso tomentosoa. Hasieran zurixka samarra orban gorriekin, jariatzen dituen tanto gorriek sortzen dituztenak, ondoren marroi gorrixka edo herdoil kolorekoa eta ertz mehea uhindua, tomentosoa eta zurixka du.
David Ochoa
Mexiko
2021eko urriaren 9an, Ochoak Mexikoko U21eko debuta egin zuen Errumaniako U21 taldearen aurkako lagunarteko partida batean.
Larru-tripaki herdoiltsu
Deskribapena
Orratzak: Fin samarrak, dekurrenteak, meheak, marroi-herdoil kolorekoak punta zuriekin. Erraz bereizteko modukoak.
Orratz dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Laburra, lodia oinarrian eta marroi-herdoil kolorekoa.
Lanperna zuri
Deskribapena
Orriak: Libreak, estu, sabeldunak, Irregularrak, zuriak.
Larru-tripaki herdoiltsu
Deskribapena
Haragia: Suberosoa, tonu uher eta marroi-arrosa koloreko eremu zirkularrekin. Zapore ia gozoa du eta irinaren usaina.
Krimeako zubiko eztanda
2022ko urriaren 8ko goizaldean, Ukrainako inbasioaren testuinguruan, Krimeako zubiaren galtzadan bat-bateko leherketa bat gertatu zen, eta, ondorioz, zubi-erreiaren bi zati kolapsatu ziren. Leherketaren ondorioz, trenbide-zubitik zihoan tren baten zazpi zisterna-bagoi piztu ziren, eta sute handi bat piztu zen.
Errusiako hedabide estatalen arabera, kamioi batek eragin zuen leherketa. Ukrainak eta NATOk ez zuten gertakariari buruzko adierazpen ofizialik egin. Ukrainako goi-funtzionarioek aurretik zubia misilekin eraso bat egiteko helburu legitimoa izango zela adierazi zuten.
Larru-tripaki herdoiltsu
Deskribapena
Etimologia: Ferrugineum epitetoa latinetik dator, ferrugineo, esan nahi duen "Ferrugineus" hitzetik. Bere koloreagatik.
Jangarritasuna
Ez da jangarria. Larrukara.
Krimeako zubiko eztanda
Ondorioak
Errusiako Federazioko Garraio Ministerioak Krimeako zubia eraiki aurretik funtzionatzen zuen Kertx-eko itsasartea zeharkatzen duen transbordadore-zerbitzua berrabiaraziko zutela iragarri zuen. Hasiera batean, Krimeak jangaiak eta erregaia saltzeko murrizketak ezarri zituen baina, bi ordu geroago, Sebastopolen murrizketak bertan behera utzi zituztela iragarri zuten.
Larru-tripaki herdoiltsu
Nahasketa arriskua
Helduaroan, erraz nahas daiteke genero honetako arre koloreko beste espezie batzuekin, esaterako, Hydnellum concrescens, Hydnellum scrobiculatum, Hydnellum spongiosipes eta Hydnellum compactum.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean bizi da, hostozabalen eta koniferoen basoetako humusean.
Banaketa eremua
Afrikako iparraldea, Asia, Europa, Ipar Amerika.
Krimeako zubiko eztanda
Ondorioak
Krimeako zubia Errusiaren eta Krimearen arteko garraio-konexioaren zati garrantzitsua da eta Errusia-Ukraina gerraren hegoaldeko operazio-antzerkirako okupatu zuten. Krimeako zubia zati batean suntsitzeak Errusiak okupatuta dagoen Krimeako Errepublika Autonomoan errusiar tropen hornidurarekin arazo gehiago sortuko dituela espero dute. Gainera, zubia ixtearekin batera, bertako biztanleentzat zailagoa bihurtzen da Krimeatik irtetea, portuetako itsas-ibilbideak bakarrik geratzen baitira.
Lanperna zuri
Deskribapena
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
David Ochoa
Mexiko
2022ko apirilaren 21ean, Ochoak bere lehen deia jaso zuen Gerardo Martino entrenatzaileak senior selekziorako, Guatemalaren aurkako lagunarteko partidarako.
Krimeako zubiko eztanda
Ondorioak
Kremlinarentzat suntsipenaren izaera sinbolikoa ez da garrantzi gutxiagokoa. Zubia 2018an irekitzea Vladimir Putinen lorpen handienetako bat izan zen. 2022ko errusiar inbasioaren ondoren, egitura helburu estrategikorik babestuenetako bat izan zen. Leherketa gertatu baino astebete lehenago, Errusiak Ukrainako lau eskualde anexionatzeari buruzko dekretu bat sinatu zen, eta horren ondoren, inbaditutako lurraldeetan bere interesen aurkako eraso bat gertatuz gero Errusiak Ukraina arma nuklearrekin mehatxatzen jarraitu zuen.
Bestalde Putinek Kertxeko itsasartean segurtasuna indartzeko agindu zuen.
Ikerketa
Putinen aginduz, leherketaren inguruabarrak ikertzeko batzorde berezi bat sortu zuten, Larrialdi Egoeretako Ministerioko, Garraio Ministerioko, FSSko, Barne Ministerioko eta Errusiar Guardiako ordezkariak barne hartzen zituena. Ikerketa Batzordeak leherketari buruzko ikerketa penala hasi zuen. Zerbitzu berezietako ordezkariek hurrengo txandako lanez ohartarazi zuten; izan ere, lehergaiez beteriko kamioi bat galdu zuten, nahiz eta zubiaren sarreran karga susmagarria zaintzeko check-pointak jarri.
Errusiako Ikerketa Batzordearen arabera, leherketaren ondorioz hiru pertsona hil ziren, tartean kamioi ondoko auto batean zihoazen gizon bat eta emakume bat.
Iritzi ezberdinak
Vladimir Zelenski Ukrainako presidentearen aholkulari Mikhailo Podolyakek hau idatzi zuen txio batean: «Krimea, zubia, hasiera. Legez kanpokoa den guztia suntsitu behar da; ostutako guztia itzuli behar zaio Ukrainari; Errusiak okupatutako guztia kanporatu behar da». Joan den apirilean Errusiak Itsaso Beltzean duen gerraontzi nagusiari, Moskva, eraso egin zion Kievek, eta hori gogoratu zuen Ukrainako Defentsa Ministerioak, txio batean. «Erori dira Errusiako botereak Krimea ukrainarrean dituen bi ikur nabarmen. Zer izango da hurrengoa, errusiar?». Ukrainako posta zerbitzuak atzo jakinarazi zuenez, zigilu berri bat plazaratuko du, eta, horretan, Krimeako zubia sutan agertuko da.
Krimeako Gobernuak ez zuen zehaztu zerk eragin zuen kamioiaren leherketa, baina Krimeako Estatu Kontseiluko presidenteak, Vladimir Konstantinovek, Ukrainari leporatu zion gertatutakoa.
Lanperna zuri
Deskribapena
Hanka: 5 eta 12 cm bitarteko luzerakoa eta 0,8 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Zilindrikoa, betea, gero barnehutsa; zuria, globo itxurako erraboil lodi batean amaituta, alboratua. Eraztuna mintzezkoa, zabala, esekia eta zuria.
Haragia: Zuria, trinkoa. Errefauaren usaina edo sustraiena du eta zapore desatsegina.
Etimologia: Amanita hitza grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa. Alba epitetoa latinetik dator, zuria esan nahi duen "albus" hitzetik. Onddoaren koloreagatik.
Jangarritasuna
Amanita citrina bezala jangarritzat jo daiteke. Hala ere, ez da gomendatzen biltzea, kalitate eskasa duelako eta hori baino okerragoa, Amanita zuri hilgarriekin nahas baitaiteke.
Nahasketa arriskua
Amanita zuri, pozoitsu eta hilgarriekin nahas liteke.
Banaketa eremua
Euskal Herria, Eskandinaviako herrialdeak, Alemania, Herbehereak, Belgika, Hungaria, Eslovenia, Polonia, Austria, Suitza.
Marasmio jangarri faltsu
Marasmio jangarri faltsua (Marasmius collinus) Marasmiaceae familiako onddo bat da.
Toxikoa. Marasmius Oreades zaporetsuarekin nahas daitekeen perretxikoa da, leku beretan ateratzen da eta berdin aurkezten da. Honekin nahastuta jaten bada, urdail-esteetako hainbat arazo eragiten ditu (urdaileko eta sabeleko mina, beherakoa), baina larritasun txikikoak.
Deskribapena
Orriak: Meheak, estu, itsatsiak, kapelaren kolorekoak edo zertxobait zurbilagoak.
Galaxia-talde
Galaxia-talde bat galaxia-agregazio bat da, grabitazioak elkartutako 50 bat kide edo gutxiago dituena. Horietako bakoitza, gutxienez, Esne Bidea bezain argitsua da (gure eguzkiaren argitasuna halako 1010, gutxi gorabehera), galaxia-bilduma handiagoei galaxia-kumulu deritze. Galaxia-taldeak eta -kumuluak galaxia-superkumuluetan bil daitezke.
Marasmio jangarri faltsu
Deskribapena
Haragia: Zurixka, mehea, hauskorra, usain desatseginekoa.
Galaxia-talde
Esne Bidea Talde Lokala izeneko galaxia-talde baten parte da.
Ezaugarriak
Galaxia-taldeek, oro har, ez dute 50 galaxia baino gehiago izaten 1 eta 2 megaparsec (Mpc) arteko diametroan. Gutxi gorabehera 1013 eguzki-masa (M☉) izaten dituzte. Banakako galaxietako abiaduren hedapena 150 km/s ingurukoa da. Hala ere, definizio hori gida gisa baino ez da erabili behar, galaxia-sistema handiagoak eta masiboak batzuetan galaxia-talde gisa sailkatzen baitira.
Marasmio jangarri faltsu
Toxikotasuna
Toxikoa. Arazo gastrointestinalak eragin ditzake.
Galaxia-talde
Ezaugarriak
Taldeak unibertsoko galaxia-egitura arruntenak dira, tokiko unibertsoko galaxien %50 gutxienez hartzen dutenak. Multzoek masa maila bat dute galaxia eliptiko oso handien eta galaxia-kumuluen artean. Tokiko unibertsoan, talde horien erdiek, gutxi gorabehera, talde barneko inguruneetako X izpien emisio barreiatuak dituzte. X izpiak igortzen dituztenek galaxia goiztiarrak dituztela dirudi. X izpien emisio barreiatuak taldeen erradio biralaren %10-50 barruko eremuetatik datoz, normalean 50-500 kpc (kiloparsec).
Marasmio jangarri faltsu
Sasoia eta lekua
Udaberrian eta udazkenean hazten da. Belardietan, zelaietan, larreetan, taldeak edo korroak osatuz. Soropildua hazten da, oinak bata bestearekin elkartuta.
Banaketa eremua
Europa.
Galaxia-talde
Motak
Zenbait azpitalde daude.
Talde trinkoak
Talde trinkoak galaxia kopuru txiki bat da, normalean bost inguru, oso gertu eta beste galaxia eta formazio batzuetatik nahiko isolatuta dagoena. Aurkitu zen lehen talde trinkoa Stephanen Boskotea izan zen, 1877an. Stephanen Boskotea lau galaxiaz eta hari lotu gabeko lehen mailako beste batez osatutako talde trinkoa da. Paul Hickson astronomoak talde horien katalogo bat sortu zuen 1982an, Hicksonen Talde Trinkoak.
Galaxia-talde trinkoek erraz erakusten dute materia ilunaren efektua, masa ikusgaia askoz txikiagoa baita galaxiak talde elkartu batean grabitazionalki mantentzeko behar dena baino. Galaxia trinkoen taldeak ere ez dira dinamikoki egonkorrak Hubblen denboran; horrek frogatzen du galaxiak fusio bidez garatzen direla unibertsoaren aroko denbora-eskalan.
Talde fosilak
Uste da galaxia fosil-taldeak edo talde fosilak galaxia-talde normal baten barruko galaxia-fusioaren azken emaitza direla, eta atzean uzten dutela talde gurasoaren X izpien haloa. Talde bateko galaxiek elkarri eragiten diote eta bat egiten dute. Galaxia-galaxia fusio horren atzean dagoen prozesu fisikoa marruskadura dinamikoa da. Galaxia argittsuen (L*) marruskadura dinamikorako denbora-eskalek iradokitzen dute talde fosilak sistema zaharrak eta perturbaezinak direla, eta L* galaxia-erorketa gutxi ikusi dutela hasierako kolapsotik. Beraz, talde fosilak laborategi garrantzitsu bat dira sistema isolatu batean galaxien eta ingurunearen eraketa eta bilakaera aztertzeko. Talde fosilek fusiorik gabeko galaxia nanoak izan ditzakete oraindik, baina taldeko kide masiboenak galaxia zentralean kondentsatu dira.
Esne Bidetik hurbilen dagoen talde fosila NGC 6482 da, Herkules konstelazioan 180 milioi argi-urteko distantziara dagoen galaxia eliptikoa.
Prototaldeak
Prototaldeak sorrera-prozesuan dauden taldeak dira. Protoklusterren formarik txikiena dira. Materia iluneko haloetan txertatutako galaxiak eta protogalaxiak dituzte, eta materia iluneko talde-halo berezietan bat egiteko prozesuan daude.
Gema Arrugaeta
Gema Arrugaeta Montero (Ordizia, Gipuzkoa, 1969ko uztailaren 22a) argazkilari profesionala da. Zaletasuna lanbide bihurtu, eta munduko lau bazterretan ibili da, hango paisaia eta jendeak kamerarekin harrapatzen.
Ibilbidea
Eskarmentu handiko argazkilaria da Gema Arrugaeta. Txiki-txikitatik du argazkilaritza zaletasun, 14 urterekin amari etxean zuen kamera hartu zionetik. Esperientzia zabala du munduko hainbat paisaia, herrialde eta kulturatan. Argazkilaritza-lan ugari egin ditu leku askotan, hala nola Perun, Bolivian, Amazonasen, Argentinan, Txilen, Norvegian, Suedian, Finlandian, Samin (Laponia), Danimarkan, Italian, Frantzian, Marokon, Tanzanian, Nepalen, Tibeten, Turkian, Himalaian, Vietnamen eta Sri Lankan. Irudiak dira Arrugaetaren hizkuntza, eta eginiko bidaietan mordoa pilatu ditu. Bidaiatzeko grina handia badu ere, Euskal Herria ezagutzen berdin-berdin gozatzen du.
Bartzelonan trebatu zen argazkilaritzan. Natura eta gizarte-gaiak ardatz dituzten 7 libururen egilea da, eta hainbat erakunde publikok eta pribatuk egin dituzten liburu eta argitalpen anitzetan parte hartu du. Gainera, Estatuko eta nazioarteko aldizkari askotan kolaboratzen du.
13 dokumental egin ditu askotariko formatuetan, eta 10 museo tematikotan baino gehiagotan daude Gema Arrugaetaren argazkiak. Argazkilaritza-mintegietan irakasle ibiltzen da, eta argazki-erakusketak ere egiten ditu bere jardun profesionalean.
Al Filo de lo Imposible telebista-programako argazkilari jardun du Nepalen eta Tibeten.
130.000 argazkitik gorako artxibo propioa du, eta berak kudeatzen du.
Argitalpenak
7 libururen egilea da:
Erakusketak
Argazki erakusketak bere jardun profesionalean, Euskal Herrian eta nazioartean, hala nola, Geneva, Paris, Brusela, Madril eta Tunisian.
2015ean Madrilgo Lorategi Botanikoan, Izadiaz, gizakiaz, Gema argazkilariaren bakarkako erakusketa eta On the Move (Mugimenduan), sei herrialdetako argazkilariek transhumantziari buruz egindako lanak agertzen dituena, haien artean Gemarenak.
1988ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
1988ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 6. Edizioa izan zen. Abenduaren 1etik 21era arte ospatu zen Zelaitxo aretoan. Hala ere, herriko kaleetan zehar, Enparan dorretxean eta Aitonenan ere ekintza eta antzezlan batzuk ere egin ziren.
Gema Arrugaeta
Erakusketak
2015ean Izadiaz / Gizakiaz argazki erakusketa. Oñatiko Ilunpetan Elkarteak antolatutakoa ARG! festibalaren barruan, Arantzazuko GANDIAGA TOPAGUNEAN.
2018an Alkizan Fagus Interpretazio Zentroan, Natura, arbasoetatik jasoa, ondorengoei eskainiko dieguna.
2019an Zipriztinduz 21 argazki biltzen dituen erakusketa, Donostiako Tabakalera zentroan.
1988ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
Edizio honetan "antzerki normalizazioaren bidea" izeneko topagune bat ere ospatu zen, Enparan dorretxean, bai antzeri taldeentzat eta baita antzerkilarientzat ere. Tamalez, edizio honetan sari banaketa egin zela uste den arren, horien gaineko informaziorik ez dago.
Gema Arrugaeta
Erakusketak
2020an Emakumeen eskubideen alde borrokatzen den Gaittun Elkarteak Gema Arrugaetaren argazkiak jarri zituen Bizkaiko Batzar Nagusien egoitzan.
1988ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
Kartelaren egilea Bittor Larraza izan zen, lehiaketa bidez.
Giuseppe Saracco
Piemonteko parlamentuan sartu eta Cavourren alde egin zuen. Cavour hil ondoren Urbano Rattazziren alderdian sartu zen. 1864tik Italiako finantzez arduratu zen eta 1865ean senatari izendatu zuten, 1898an senatuko presidente hautatu aurretik.
3C 273
3C 273 Virgo konstelazioan dagoen quasar bat da. Inoiz identifikatu zen lehen quasarra izan zen.
Mukiziza ubel
Mukiziza ubela (Ascocoryne sarcoides) Helotiaceae familiako onddo bat da. Haragi gelatinakara, ez du balio janaria prestatzeko.
3C 273
Lurretik ikusten den zeruko quasar optikoki distiratsuena da (m ~ 12,9), eta hurbilenetakoa, z, 0,158ko gorrira lerratzearekin. DL = 749 megaspazio (2,4 giga-argi urte) argitasun distantzia z-tik kalkula daiteke. Ezagutzen den quasar distiratsuenetako bat ere bada, -26,7ko magnitude absolutua duena, eta horrek esan nahi du Pollux bezain urrun egongo balitz (~10 parsecs) zeruan Eguzkia bezain distiratsu agertuko litzatekeela. Eguzkiaren magnitude absolutua 4,83koa denez, quasarra, uhin-luzera ikusgaietan, Eguzkia baino 4 bilioi aldiz argitsuagoa dela esan nahi du. Emisio-lerroen erreberberazio-mapa zabalaren bidez neurtu da bere erdiko zulo beltzaren masa 886 ± 187 milioi eguzki-masa dela.
Eskala handiko zurrusta
Quasarrak eskala handiko zorrotada ikusgarria du, ~200 kilo-argi urte (60 kpc) luze eta 23″-ko itxurazko tamaina duena. 1995ean, Hubble Espazio Teleskopioarekin egindako zurrusta-irudi optikoek morfologia egituratu bat agerian utzi zuten, igorpen ahuleko eremuek tartekaturiko korapilo distiratsu errepikatuek erakusten zutena.
Mukiziza ubel
Deskribapena
Etimologia: Sarcoides epitetoa grekotik dator haragia esan nahi duen "sárx-sarcós" hitzetik eta itxura, antzekotasuna esan nahi duen "eídos" hitzetik. Haragiaren antzeko itxura edo testura.
3C 273
Historia
Izenak esan nahi du 1959an argitaratutako Third Cambridge Catalog of Radio Sourcesen (3C) 273. objektua zela (igoera zuzenaren arabera ordenatua). Parkes Irrati Teleskopioan Cyril Hazard-ek, ilargi-ezkutaketa erabiliz, posizio zehatzak lortu ondoren, irrati-iturria berehala lotu zen baliokide optiko batekin, konpondu gabeko izar-objektu batekin. 1963an, Maarten Schmidt-ek eta Bev Oke-k Nature aldizkarian argitaratu zuten 3C 273-k 0,158ko gorriranzko lerrakuntza nabarmena duela, hainbat milioi argi-urtera kokatuz.
Mukiziza ubel
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea.
3C 273
Historia
3C 273 aurkitu baino lehen, beste hainbat irrati-iturri baliokide optikoekin erlazionatuta zeuden, lehenengoa 3C 48 zelarik. Gainera, galaxia aktibo asko izar aldakor gisa identifikatu ziren, besteak beste, BL Lac, W Com eta AU CVn ospetsuak. Hala ere, ez zen ulertu objektu horiek zer ziren, haien espektroak ezagutzen diren izarrenak ez baitziren. Bere espektroek ez zuten izar-elementu tipikoak dituzten izar normalen antza. 3C 273 quasar gisa identifikatu zen lehen objektua izan zen: distantzia astronomikokora zegoen objektu oso argitsua. 3C 273 irrati-ozenaren quasar bat da, eta 1970ean aurkitutako X izpi estragalaktikoen lehen iturrietako bat ere izan zen. Hala ere, baita gaur egun ere, X izpien emisioak sortzen dituen prozesua eztabaidagarria da. Argitasuna aldakorra da ia uhin-luzera guztietan, irrati-uhinetatik gamma izpietaraino, egun batzuetatik hamarkada bitarterainoko denbora-eskaletan. Orientazio kointzidentea duen polarizazioa ikusi da eskala handiko zurrustaka igortzen diren irrati-argian, infragorrian eta argi optikoan; igorpen horiek, beraz, sinkrotroi izaera dute, ia ziur aski, abiadura erlatibistan mugitzen diren partikula kargatuen zurrusta batek sortzen duen erradiazioa. Horrelako zurrustak erdiko zulo beltzaren eta akrezio diskoaren elkarrekintzaren ondorioz sortuak direla uste da. 3C 273-ren VLBI irrati-behaketek irrati-igorleko eskualde batzuen mugimendu egokia agerian utzi dute, material-zurrusta erlatibistak daudela iradokitzen dutenak.
Galaxia ostalaria
3C 273 galaxia eliptiko erraldoi baten erdigunean dago itxurazko 16ko magnitude eta itxurazko 30 arku-segundoko tamaina duena.
Mukiziza ubel
Nahasketa arriskua
Ascocoryne cylichnium delakoarekin.
3C 273
Behaketa
3C 273 maiatzean ikusten da ipar naiz hego hemisferioetan. Virgo konstelazioan kokatuta, aski distiratsua da teleskopio amateur handiekin behatzeko. Neurri batean, bere irrati-argitasunagatik eta identifikatutako lehen quasarra izan zelako, 3C 273-ren igoera zuzena Oinarrizko Bosgarren Katalogoan (FK5) erabiltzen da 23 irrati-iturri estragalaktikoen posizioak estandarizatzeko, zeinak Nazioarteko Zeruko Erreferentzia Sistema (ICRS) definitzeko erabiltzen diren.
Lurretik duen distantzia eta ikusizko magnitudea kontuan hartuta, 3C 273 da astronomo amateurrek, batez beste, beren teleskopioetatik ikusi ahal duten zeruko objekturik urrunena.
Mukiziza ubel
Sasoia eta lekua
Udazkenean eta neguan, pagoen eta haritzen motzondoetan eta enbor hiletan batez ere.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Txile, Argentina, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.
Grabitatearen laguntza
Mekanika orbitalean eta ingeniaritza aeroespazialean, grabitate-tiraketa, grabitatearen laguntzarako maniobra edo erortzea da planeta edo beste objektu astronomiko baten mugimendu erlatiboa (adibidez, Eguzkiaren inguru- orbita) eta grabitatearen erabilera espazio-ontzi baten ibilbidea eta abiadura aldatzeko, normalean, erregaia aurrezteko eta gastuak murrizteko.
Evince
Evince GNOME mahaigainaren dokumentuen bisorea da. Fitxategiak PDF, PostScript eta DjVu formatuan ikus daitezke.
Grabitatearen laguntza
Grabitatearen laguntza espazio-ontzi baten abiadura bizkortzeko erabil daiteke, hau da, bere abiadura handitzeko edo gutxitzeko edo bere bidea birbideratzeko. «Laguntza» gorputz grabitatorioaren mugimenduak ematen du espazio-ontziari tira egiten dion bitartean. Pasatzen ari den espazio-ontzi baten energia zinetiko eta abiaduraren edozein irabazi edo galera, aldi berean, gorputz grabitatorioak galtzen edo irabazten du, Newton-en Hirugarren Legearen arabera. Grabitatearen laguntzarako maniobra 1959an erabili zen lehen aldiz Luna 3 sobietar zundak Lurra planetaren Ilargiaren ezkutuko aldearen argazkia atera zuenean, eta, Mariner 10etik aurrera, planetarteko zundek erabili zuten, Voyager zundek Jupiter eta Saturnoren hegaldi nabarmenak barne.
LaShawn Merritt
LaShawn Merritt (1986ko ekainaren 27a) estatubatuar atleta bat da, 400 metrotan espezializatu zena. Distantzia horretan txapeldun olinpiko ohia da, eta 43,65 segundoko marka pertsonala du inoizko bederatzigarren gizonik azkarrena izanez.
Grabitatearen laguntza
Azalpena
Planetaren inguruko grabitate-laguntza batek espazio-ontzi baten abiadura aldatzen du (Eguzkiarekiko), planeta baten eragin-esfera grabitatorioan sartzean eta irtetean. Espazio-ontziaren abiadura handitu egiten da planetara hurbildu ahala, eta txikitu egiten da planetatik irtetean. Hurbiltzean lortutako abiadura eta irtetean galdutakoa ia bera da, baina planetak eguzkiaren inguruan egiten duen mugimenduak espazio-ontziari eragiten dio maniobran zehar. Abiadura handitzeko, espazio-ontzia planetaren abiadura orbitalaren noranzkotik hurbiltzen da planetara, eta kontrako noranzkoan abiatzen da. Abiadura murrizteko, espazio-ontzia planetaren orbita-abiaduratik urrun dagoen norabide batetik hurbiltzen da; bi maniobra-motetan, planetaren energia orbital osoaren aldean, energia-transferentzia hutsala da. Bi gorputzen energia zinetikoen batura konstante mantentzen da (ikus talka elastikoa). Beraz, tirako maniobra bat erabil daiteke espazio-ontziaren ibilbidea eta abiadura (Eguzkiarekiko) aldatzeko.
Lurreko analogia hurbila ematen du mugitzen ari den tren baten aurrealdean errebotatzen den teniseko pilota batek. Imajinatu trenaren plataforma batean zutik zaudela, eta 30 km/h-ko abiaduran baloia botatzen duzula 50 km/h-ra hurbiltzen ari den tren baten aurka. Trenaren gidariak baloia 80 km/h-ra hurbiltzen dela ikusten du, eta, gero, 80 km/h-ra abiatuko da baloia trenaren aurrealdetik elastikoki errebotatu ondoren. Trenaren mugimendua dela eta, ordea, irteera hori 130 km/h-ra izango da trenaren nasari dagokionez; pilotak, tren abiaduraren bikoitza gehitu dio bereari.
LaShawn Merritt
Junior mailan arrakastatsua izan zen, eta 400 m-ko urrea irabazi zuen 2004ko Atletismoko Munduko Junior Txapelketan, eta munduko bi errekor ezarri zituen erreleboetan. Estatu Batuetako 4 x400 metroko probako taldearen parte bihurtu zen eta IAAF 2006 Munduko Pista Estaliko Txapelketa irabazi zuen. Bakarka 2007an hasi zen orpen garrantzitsuak izaten, eta zilarrezko domina irabazi zuen 2007ko Munduko Txapelketan 400 m-etan.
Evince
Evince gpdf kodearen berridazketa gisa hasi zen, jende gehienak uste baitzuen mantentzen zaila zela. Denbora laburrean, haren funtzionaltasuna gainditu zuen. Evince aktiboki mantentzen eta garatzen ari da. Batez ere C programazio-lengoaian idatzita dago, C++-en idatzitako zati txiki batekin, hau da, Poppler softwarearekin interfazea egiteko kodea.
Grabitatearen laguntza
Azalpena
Analogia hori espaziora itzuliz: planetaren erreferentzia-markoan, espazio-ontziak v abiadura bertikala du planetarekiko. Tiraketa gertatu ondoren, espazio-ontzia 90 graduko norabidez aldezten da iritsi zenarekiko. Oraindik v abiadura izango du, baina norabide horizontalean. Eguzkiaren erreferentzia-sisteman, planetak v abiadura horizontala du, eta, Pitagorasen Teorema erabiliz, espazio-ontziak, hasiera batean, √2v -ko abiadura totala du. Espazio-ontziak, planetatik irten ondoren, v + v = 2v abiadura izango du, 0,6 v inguru irabaziz.