cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arkeogenetika
DNA-analisirako metodoak
Antzinako DNA analizatzeko modurik erabiliena anplifikaturiko sekuentzia beste jatorri batetako sekuentzia batekiko konparazioan datza, helburu ezberdinekin eta modu ezberdinetan burugarria dena. Hasteko, fosilaren identitatea jakin daiteke bere DNA espezie ezagunen DNA-sekuentziarekin konparatuz; adibidez, BLASTN bidez. Hau bereziki interesgarria izango da, adibidez, fosilaren morfologia erabat argia ez deneko kasuetan. Bestalde, espezie-identifikazioa antzinako DNA-sekuentziak markatzaile genetiko espezifikoak bilatuz ere lor daiteke; esaterako, Amerikako populazio indigenek DNA mitokondrialean RFLP eta delezio konkretuak agertzen dituzte, Wallace eta bere kideek deskribatu bezala.
Beste metodo bat bi espezieren arteko erlazioa ikertzeko DNA-hibridazioa dugu, non bi espezietako DNA-kate bakunak elkarrekiko konplementatzen diren. Aipatu bezala, gertukoak diren espezieen arkitektura genetikoa antzekoagoa izango denez, hibridazio-seinalea handiagoa izangoa da gertuko espezieetan. Scholz-en taldeak ikerturik, adibidez, gizaki eta Neanderthalen arteko hibridazio-seinalea bi gizakien arteko hibridazio-seinalea baino ahulagoa da, baino gizaki-txinpantze bikoteak sortutako seinalea baino altuagoa; hau da, honen arabera, gizakiak eta Neanderthalak ez daude espezie bereko bi banako bezain estuki lotuta, baino txinpantzeekiko baino lotura estuagoa aurkeztuz.
Amaitzeko, aipagarri dira azken urteotan antzinako DNAtik antzinako espezieen informazio fenotipikoa eskuratzeko egiten ari diren lanak. Hau, klasikoki, ondo ikerturik dauden eta estuki loturik dauden espezieetako kariotipoetatik estrapolatuz egin izan da –bi espezieek ezaugarri fenotipiko asko partekatzen dituztela onartuz premisa modura–. Esaterako, Green et al. artikuluan agertu bezala, Neanderthal-jatorriko antzinako DNA gaur egungo gizaki modernoen X eta Y kromosomekin alderatuz, antzinako DNA horren sexu kromosomikoa estima daiteke. Ikerketa antzekotan aditzera eman dute Arabidopsis landarearen mutazioetan eta Neanderthalen ustezko garratz zaporearen pertzepzioan.
Afrika
Ustez, gizaki modernoa Afrikan eboluzionatu zuen, gutxienez, duela 200,000 urte, zenbait aztarnek data hori duela 300,000 urte baino gehiagotan kokatuz. DNA mitokondrialeko (mtDNA), Y kromosomako DNA zein X kromosomako DNA aztertuz, inferi daiteke Afrikatik ateratako lehen giza populazioa 1,500 banakoz osaturik zegoela, Y kromosomadunak zein ez. Ustez, populazio hauek, maila batean bada ere, "estruktura sozial" bat zeukaten Afrikatik atera baino lehen, mtDNArekin egindako konparazio-analisien erakusten dutenez. Halako ikerketa batetan, ikertutako 121 populazioetatik 14 populazio-cluster aurkitu zituen, bai genetikoki bai hizkuntzaren arabera, Afrikako jatorriko populazioetan nolabaiteko "estruktura geografiko" bat zegoela aditzera emanez, genotipikoki zein fenotipikoki "banatuak beren historia ebolutiboaren gehiengoan zehar" egon ziren talde "handi" bezala.
Analisi genetikoek hipotesi arkeologikoak baieztatzeko balio dute ere; adibidez, duela gutxi gorabehera 5,000 urte bantueraz zerabilten populazioaren migrazio masiboa frogatzeko, Hegoaldeko Afrikarantz. DNA mikrosateliteak, SNPak eta indelak (insertzio- eta delezio-polimorfismoak) ikertuz, nilo-sahararra jarduten duten populazioak Sudanetik datozela ere argitzen dute. Era berean, hauen ondororengo diren txadar hiztunak Txad lakutik (Sudan) migratu zutela froga daiteke, duela 8,000 urte inguru. Amaitzeko, aipagarri da jatorriko Afrikako populazioetan aurki ez daitezkeen markatzaile genetikoak populazio ez-Afrikarren eraginaren adierazle direla beren pool genetikoan; besteak beste, Saharako beja populazioek Ekialde Hurbileko zein Ekialdeko Afrikako kuxtarren input handia dute beren genoman.
Europa
Arkeogenetika, Europako testuinguruan, oso erabilia izan da Europako trantsizio neolitikoa aztertzeko. Cavalli-Svorza-ren arabera, adibidez, Neolitikoaren hasieran Ekialde Hurbileko jatorria zuten populazioen migrazio masiboa gertatu zen, Europarantz. Honek, Cavalli-Svorzaren hitzetan "[Europako] populazio mesolitiko nomaden gainbehera eta nekazari goiztiarren nagusitasuna" suposatu zuen. 1990eko hamarkadan egindako mtDNA-analisiek, bestalde, ideia hau baztertu zuten; izan ere, M.B. Richards-en arabera, garai hartako europarren mtDNAren %10–22 zen soilik Ekialde Hurbileko jatorrikoa. Beste modu batera esanda, mtDNAren gehiengoa "jada finkaturik" zegoen Europako talde paleolitiko eta mesolitikoetan, jatorri europarreko mtDNA Azken Glaziazioaren maximoan kokatzen dena (LGM). Hala, batzuen ustez Europako birokupazioa LGM hau baino lehen gertatu zen, beste batzuk LGMaren ostean gertatu zela defendatzen duten bezala.
Hegoaldeko Asia
Hegoaldeko Asia izan zen Afrikatik kanpoko lehen gizaki modernoen ibilbide goiztiar nagusia, gizaki modernoaren dispertsio geografikoaren garaian. mtDNAren M haplotipoarekin egindako ikerketen arabera, gaur egungo Indiako lehen okupanteak austroasiarrak ziren, gaur egungo Indiara sartutakoak duela 45,000–60,000 urte; izan ere, Indiako biztanleen pool genetikoa aztertzean honen aztarnak aurki daitezke, bai eta Ekialdeko Asiako jatorriko zein Erdialdeko Asiako jatorriko migrazioak, gutxienez, duela 8,000 urtetakoak. Diferentzia hauek soilik Y kromosomako DNAn ikusgarri direnez, eta ez mtDNAn, migrazio hau batez ere Y kromosomadun gizakiek burutakoa izan zela adierazten dute. U2i eta U2e haploazpitaldek (Erdialdeko Asiako U haplotaldearen azpitaldeak) ere aipatutako Erdialdeko Asiaren inputaren seinale dira, duela 50,000 urte ingurukoak; izan ere, U2e Europan aurki daitekeen bezala baino Indian ez, U2i natiboa da Indiarekiko.
Ekialdeko Asia
Ekialdeko Asiaren testuinguruan, aski dira iparraldetik hegoalderako eta hegoaldetik iparralderako migrazioen inguruan egindako ikerketak, bi talde hauen arteko genoma eta dibertsitate genetikoa konparatuz. Konparazio hauen ondorioz, aski ezaguna da egun gaur egungo Ipar-ekialdeko Asiako talde asko hego-ekialdetik datozela. Halaber, Pan-Asian SNP deritzon ikerketaren arabera, latitudea eta haplotipo-dibertsitatearen arteko korrelazio bat dago, hegoaldetik iparralderako migrazioaren hipotesiaren aldekoa dena.
Arkeogenetika ere erabilia izan da inguruko populazio biltzaileak aztertzeko; hala nola, Japoniako ainuak eta Filipinetako negrito taldeak. Adibidez, aipatutako Pan-Asian SNP ikerketaren arabera, Malaysia eta Filipinetako negrito taldeak gertuago kokatzen dira genetikoki beren eskualdeko ez-negritoekin, bestelako negrito-populazioekin baino. Honek bi interpretazio posible ditu: i) negritoen eta ez-negritoen populazioak hurbiltzen dituen Ekialdeko Asiarako migrazio-ebentu handi bat –bestelako negrito taldeekin afinitatea eukitzeak, adibidez Australiko indigenoak, arazoak sortzen ditu–, eta ii) gaur egundik gertuko negritoen eta populazio lokalen arteko nahaste genetikoa.
Amerika
Arkeogenetika erabilia izan da Amerikako populatzea hobeto ulertzeko, Asiatik. Jatorrizko amerikarren mtDNA-haplotipoak duela 15,000–20,000 urtekoak direla uste da, bestelako ikerketek tarte zabalagoa defendatzen duten arren. Amerikaren kolonizazioaren inguruan hipotesi ezberdinak dauden arren, indar gehien duen teoriak "hiru [ migrazio-]olatu" defendatzen ditu, LGMaren ostean eta Beringeko itsasarteaz baliatuz. Hala ere, ebidentzia genetikoak bestelako hipotesiei indar eman die ere; hala nola, Siberia-Hego Amerika duela 20,000–15,000 urte, LGMaren ostean. Y kromosomaren DNArekin egindako ikerketek, bestalde, migrazio-ebentu bakarra proposatzen dute, Siberiako Altai mendietatik duela 17,200–10,100 urte, baita ere LGMaren ostean, edozein kasutan "populazio fundatzaile txikiak" izango zirenak.
NA-2653
Historia
Amaiurrako bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.
Arkeogenetika
Australia eta Ginea Berria
Amaitzeko, arkeogenetika Australiako eta Ginea Berriko okupazioak ere ikertzeko erabilia izan da. Australiako eta Ginea Berriko populazio indigenoak fenotipikoki oso antzekoak dira, baina mtDNArekin egindako analisiaren arabera hau antzeko egoeretan bizitzearen ondorio da. mtDNAren eskualde ez-kodetzaileek, izan ere, ez dute antzekotasunik aurkezten bi populazioen artean. Gainera, bi populazioen artean ez dago Y kromosomaren haplotaldeen arteko erlaziorik. Honek guztiak Australiak eta Ginea Berriak sufritutako "antzeko botila-lepoaren" seinale dira, baina independenteak, duela 50,000 urteko arbaso komuna baitute bi taldeek mtDNArekin zein NRYarekin egindako ikerketen arabera.
Landare- eta bestelako animalia-arkeologia
Arkeogenetika erabilia izan da landareen zein animalien etxekotze-prozesuen garapena ulertzeko.
Landareen etxekotzea
Arkeologiaren eta genetikaren lan bateratuaren ondorioz mundu-mailako lehen landare-etxekotzeen seinaleak lortu dira; halere, erabilitako material genetikoa –kloroplasto-, mitokondrio- eta nukleo-genomak– abiadura ezberdinarekin eboluzioatu dutenez, arazoak sortzen ditu data zehatzak zehazteko unean. Hala, DNA nuklearra erabili ohi da, ahal den kasuetan, behintzat, DNA mitokondriala eta kloroplastikoaren aurretik, honek agertzen duen mutazio-tasa azkarragoaren ondorioz eta polimorfismo-konsistentzia handiagoaren ondorioz. DNA nuklearrean, hurrengoak dira etxekotzearen seinale diren etxekotze-geneen hainbat adibide; hau da, etxekotze-prozesuan zehar artifizialki hautatuak edo gaitsetziak izan ziren ezaugarrien jatorri genikoa:
Landareen etxekotze-prozesuaren bitarteko ikerketa arkeogenetikoak baliatuz, gainera, antzinako merkataritza-prozesuen seinale da ere; izan ere, bat-bateko soro mota berrien agerpena eta soro hauen banaketa geografikoa merkataritza-sare baten aldeko ebidentzia izango da, bai eta produktu hauen –gradu erlatibo batetako, behintzat– produkzio eta kontsumoaren froga ere.
Animalien etxekotzea
Amaitzeko, arkeogenetika ere animalien etxekotzea ikertzeko izan da erabilia; hala, gaur egun etxekoturik dauden animalia-populazioen dibertsitate genetikoa ikertuz, ikerlariek DNAn hainbat markatzaile genetiko identifika dezakete, arbaso-espeziearen ezaugarri potentzialen inguruko informazioa emanez. Markatzaile hauek dira, gainera, fosiletan animalia etxekotu eta basatien arteko banaketa egiteko moduetako bat, bai eta fosilik gabeko arbaso komun potentzialen dokumentazio-iturri modura ere erabiltzeko.
Adibidez, arkeogenetikaren bidez txerri-etxekotzea Mundu Zaharrean zehar iker daiteke, modu ez-zuzenean, lehen gizaki abeltzainen inguruko informazio-iturri izango dena. Era berean, arkeogenetika txakurren domestikazio-prozesua are gehiago ulertzeko erabilia izan da; hala, egun, gaur egungo txakur domestiko guztiak otso grisaren ondorengoak direla ezaguna da, etxekotze-prozesu hau non eta noiz gertatu zen jakin ez badakigun arren, bai eta prozesu hau zenbat aldiz gertatu zen ere. Aitzitik, ikerketa arkeogenetikoak oso erabilgarriak dira, txakurren etxekotzeaz jardunik, prozesu korapilatsu eta konplexu honi ildo historiko jarraitu bat emateko. Esaterako, gizakiok txakurrak etxekotzen hasi ginenetik aurrera, gune arkeologikoetan txakur-arrastoak askoz komunagoak bilakatu dira, modu ez-zuzenean ere, gizakion kultura eta honen eboluzioaren inguruan informazio-iturri bilakatuz.
NA-2653
Udalerriak
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
Afrikaans
2) Hegoafrikan, europar eta afrikarren nahasketen ondorioz sortu ziren mestizoak: gehienak Lurmutur Hirian bizi dira eta, mendeen joan-etorrian, nahasketa bizia izan dute (batzuek Asiatiko arbasoak dituzte, halaber). Kultura berezia sortu dute eta hizkuntza nagusia afrikaansa dute.
Ortografia
Afrikaans idatziak, nederlandera idazkerarekin alderatuta, eredu fonetikoagoa eta sinpleagoa erakusten du, hainbat kontsonante kendu baitira. Beste ezaugarri esanguratsu batzuk hauek dira: artikulu zehaztugabea  'n da (nederlanderaz, een); z letraren ordez, s idazten da; eta nederlanderazko ij afrikaansez y da.
{{legend|#EDF8E9|% 0–20}} {{legend|#BAE4B3|% 20–40}} {{legend|#74C476|% 40–60}} {{legend|#31A354|% 60–80}} {{legend|#006D2C|% 80–100}}]]
Horoatu Crasnei
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Feresa attenuata
Feresa attenuata Feresa generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Delphinidae familian sailkatuta dago.
Los Molares
Los Molares Sevillako udalerria da, La Campiña eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.186 biztanle zituen.
Gaillardbois-Cressenville
Gaillardbois-Cressenville Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gaillardbois-Cressenville udalerrian erroldatutako biztanleak 357 ziren. Familiak 137 ziren, horien artean 25 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 62 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 50 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 170 etxebizitza zeuden, 139 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 168etxeak ziren. 139 etxebizitza nagusietatik 127 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 90 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 71 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Gaillardbois-Cressenville udalerrian 163 unitate fiskal zeuden, 422 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.178 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 3 zurginak, 1 iturgina eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Gaillardbois-Cressenville udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 620 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Versailleux
Versailleux Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Parablennius lodosus
Parablennius lodosus Parablennius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Laboissière-en-Santerre
Laboissière-en-Santerre Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Laboissière-en-Santerre udalerrian erroldatutako biztanleak 142 ziren. Familiak 64 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Apartamentu
Apartamentu gela bat edo biz eta garbigelaz osatutako etxebizitza da. Normalean, etxe arrunt bat baino txikiagoa da eta hirietan pisutan eraikitzen dituzte, apartamentu-eraikinak osatuz. Batzuetan erabilera turistikoa dute eta, horrelakoetan, apartamentu turistiko diete.
Laboissière-en-Santerre
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
River Pines (Kalifornia)
River Pines Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Amador konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Laboissière-en-Santerre
Etxebizitza
2007an 73 etxebizitza zeuden, 63 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 70 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 63 etxebizitza nagusietatik 48 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 87 ziren, horien artean 73 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 73 pertsona aktiboetatik 65 lanean zeuden (36 gizon eta 29 emakume) eta 8 langabezian zeuden (8 emakume eta 8 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Laboissière-en-Santerre udalerrian 60 unitate fiskal zeuden, 133 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.311 euro zen.
Roxton (Texas)
Roxton Texasko hiri bat da. Lamar konderrian kokatua dago. 2010ean 650 biztanle zituen, 2.24 kilometro koadrotan banatuta.
Maria Verschoor
Maria Verschoor, (Dordrecht, Herbehereak, 1994ko apirilaren 22a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari herbeheretarra da.
Laboissière-en-Santerre
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Maria Verschoor
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Herbehereetako taldearekin, Argentinaren eta Erresuma Batuaren aurretik.
Laboissière-en-Santerre
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Laboissière-en-Santerre udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Maria Verschoor
Taldea, honako hauek osatzen zuten: Felice Albers, Eva de Goede, Xan de Waard, Marloes Keetels, Josine Koning, Sanne Koolen, Laurien Leurink, Frédérique Matla, Freeke Moes, Laura Nunnink, Malou Pheninckx, Pien Sanders, Lauren Stam, Margot van Geffen, Stella van Gils, Caia van Maasakker, Maria Verschoor eta Lidewij Welten-ek.
Laboissière-en-Santerre
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Megascops watsonii
Megascops watsonii Megascops generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Día Sexto
David Saiz Moreno (Valentzia, Espainia, 1986ko urriaren 31) artistikoki Día Sexto bezala ezaguna, rap-kantari espainiarra da.
Día Sexto ezizena aukeratu izanaren zergatia hurrengo hau da: Davidek bere izena ingeleraz nola ahoskatzen zen ikusi zuen, hain zuzen:/´deɪvɪd/. Ahozkera beraz bitan banatu zezaken: deɪ-vɪd/. Lehen zatiaren ahozkera Day hitzarena zela eta bigarrenak erromatarrez sei zenbakia adierazten zuela konturatu zen (VI). Hala, Day VI gaztelerara igaroaz bere oraingo ezizen den "Día Sexto" lortu zuen.
Biografia
Davidek 10 urterekin musika entzuten pasatzen zuen egun osoa. Adin horrekin hasi zen erritmoak eta melodiak bere kabuz egiten.
Erritmo elektronikoak sortzen hasi zen, momentu horretan hoberen egiten zuena zelako. Beranduago, rap-musikarekin hasi zen, beti rock, heavy eta musika klasikoa erabiliz bere abestietan.
Kolaborazioak
Dia Sextok Sons of Aguirre izeneko taldea osatu zuen McEndesa edo Masademocratarekin batera. Sons of Aguirre berak, Scila taldearekin diska atera zuen 2018an.
Newport (Orleans konderria, Vermont)
Newport Vermont estatubatuar estatuko Orleans konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.594 biztanle zituen eta 14 pertsona/km²-ko dentsitatea.
Jorge Azanza
Jorge Azanza Soto (Altsasu, Nafarroa Garaia, 1982ko ekainaren 16a) txirrindulari profesional ohia da. Txirrindularitzari lotuta jarraitzen du, Euskadi Fundazioko kirol zuzendaria baita. Ziordian bizi da.
2005ean debutatu zuen txirrindularitza profesionalean, Kaiku taldearekin; eta 2013an erretiratu zen, orduko bere taldea (Euskaltel-Euskadi) desegitearekin batera.
Ileanda
Ileanda Errumaniako udalerri bat da, Sălaj konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Hidrotermal
Hidrotermala presio handien mende eta oso bero dauden ur sakonek disolbaketan dituzten sustantziak harkaitz baten barrunbetara egiten dituzten erorketetatik datozen mineralak dituen zain bat da.
Zain hidrotermalak eratu diren presio eta tenperatura baldintzak oso ezberdinak izan daitezke, eta horrek, zainak, egituran eta kimikoki ezberdinak egiten ditu. Honegatik, hiru klasetan banatzen dira:
Irabiaki
Irabiakia esne eta zuku, fruitu, turroi, txokolate edo izozkiez eginiriko edari bat da. Gehienetan hotz zerbitzatzen dira. Orokorrean irabiagailu batekin nahasturik daude, eta ez eskuz soilik, makina hauek irabiakiak egiteko zehazki diseinatuak baidaude.
Aralar ponentzia
Aralar ponentzia edo Aralar ildoa 2000ko urrian Batasuna prozesuan agertutako ildoa izan zen. Prozesu horretan eztabaidagai ziren bi ataletan, Eraiki nahi dugun herritarren batasuna eta Jarduteko ildo politikoa, ponentzia bana aurkeztu zuen Aralar ildoak, beste hainbat ildok bezala. Ponentzia guztiak eztabaidatu ondoren, bozkatu egin ziren. Aralar ildoarenak emaitza hauek lortu zituen: Eraiki nahi dugun Herritarren Batasuna atalean botoen %7 eta Jarduteko ildo politikoa atalean %9. Horren ostean, Aralar ildoko bultzatzaileeek Batasuna prozesutik sortutako alderdia (Batasuna) utzi eta Aralar alderdia sortu zuten.
Los Palacios y Villafranca
Los Palacios y Villafranca Sevillako udalerria da, Bajo Guadalquivir eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 36.824 biztanle zituen.
Globicephala macrorhynchus
Globicephala macrorhynchus Globicephala generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Delphinidae familian sailkatuta dago.
Castellet
Castellet, Castillet, Ipar Kataluniako Perpinyà hiriko monumentu nabarmenetako bat da. Hiriko Udalak monumentu honen profila ikur gisa erabiltzen du.
1368an, Joanes I.a Aragoikoaren aginduz, Guillem Guitard arkitektoak eraiki zuen.
Bi atalez osatua dago: Castellet handia eta Castellet txikia.
Frantziako Lurreko Armadaren 49. infanteria-erregimentua
49. infanteria-erregimentua Frantziako Lurreko Armadaren erregimentu bat da, 1791ko berrantolaketan Vintimille erregimentuan oinarrituta sortua.
Traktore
Traktorea abiadura txikian indar traktore handia egiteko bereziki diseinatuta dagoen ibilgailua da, batez ere nekazaritzan edo eraikuntzan erabiltzen dena. Hizkera arruntean, traktorea baserri eta beste mota batzuetako nekazaritza ustiapenetan lan gogorrak mekanizatzeko beharrezkoa den indarra eta trakzioa ematen duen ibilgailua da, batez ere lursailetan lurra goldatzeko erabiltzen dena baina beste hainbat zereginetarako ere balio duena.
Jason Statham
Jason Statham (1967ko uztailaren 26a, Shirebrook, Derbyshire) ingeles aktore bat da.
Guy Ritchie ingeles zinema zuzendariaren Lock, Stock and Two Smoking Barrels (1998) eta Snatch (2000) filmetan antzeztu izan ondoren mundu mailako ospea bereganatu zuen, ondoren beste hainbat filma ospetsu antzeztu izan dituelarik: The Transporter (2002), The Italian Job (2003), Revolver (2005), Crank (2006), Blitz (2011) eta The Expendables 2 (2012).
Rába
Rába (Raab; Rába; Raba) Austria eta Hungariako ibaia da. Alpe mendietan du iturburua eta Danubio ibaian isurtzen du ura, Győr hirian. 283 km luze da 10.113 km²ko ibai-arroa hartzen du. Nekazaritza eremu oparoa du Raba ibaiaren arroak.
Hidrometria
Rábaren emaria 1978-1991 bitartean neurtua izan da Szentgottharden (Hungaria). Gune horretan, drainatutako eremuak 3.084 km² ditu, arro osoaren % 30. Urteko batez besteko emaria 21,5 m³ segundoko da. Emari handiena martxoan du (29,5 m³/s), eta txikiena abenduan (14,8 m³/s). Rábaren batez besteko emariak (m³/s), Szentgottharden neurtuak
Datuak: 1978 eta 1991 artean
Joseba Zubimendi
Joseba Zubimendi Martiarena, baita ere Jose Zubimendi, (Donostia, Gipuzkoa, 1898ko martxoaren 12a - Kanbo, Lapurdi, 1939ko irailaren 29a) euskaltzalea izan zen, kantari, itzultzaile, kazetari, irrati esatari, poeta eta antzerkigile aritua.
Biografia
Joseba Zubimendi Donostian (Gipuzkoa) jaio zen 1898an. Aita azpeitiarra zuen, hargin etorria Donostiara, Artzain Onaren katedrala edo eraikitzera.
Euskaltzalea izan zen, Koldo Izagirrek dioenez XX. mendeak eman dituen euskaltzale handienetakoa. Haren eraginez sortu ziren Eusko Abesbatza, El Pueblo Vasco egunkariko euskarazko atala, Unión Radio irratiko euskarazko saioa, eta beste ekitaldi asko, bertsolaritza bultzatzeko eta suspertzeko asmoz. Ahots ona zuen, Donostiako Orfeoian kantatzen zuen, bakarlari gisa, eta irratsaio ederrak egiten zituen. Poesia ere idatzi zuen, garai hartan olerkigintza baitzen euskalgintzaren zama aurrera emeki zeraman gurdia. Garai hartan poesiak itzala zuen euskaltzaleen artean, eta prosa eredua bera ere mendean zeukan, gaur ez bezala.
Kanbon (Lapurdi) 1939an idatzitako testuak, bere garaian Eusko Deyan argitaratuak, Matxin Irabola, Senpereko bertsularia liburuan bilduta agertu ziren 2010ean. Kanbo erbeste izan zitzaion Zubimendiri, Espainiako Gerra Zibilaren ondoren. Testurik gehienetan bertsolaritza eta bertsolariak aipatzen badira ere, garai bateko kronika zehatz eta konplitua eginez, hitzak ez dira horretara mugatzen soilik, harantzago doaz eta euskaltzaletasunaren argazkia ekartzeaz gainera, nolabaiteko kronika sentimentala ere azaltzen digu, euskaltzaletasuna sentimendua baita, arrazoia baino areago. Testuak irakurgarriak dira oraindik eta, neurri batez, eredugarriak ere bai. Zubimendi bertsozale eta euskaltzaleak, gerran garaitua izandakoak, bere memoria darabil aurreraka eta atzeraka, eta behin ezagututako jendea, adiskideak izan nahiz ez, dakartza gogora, izan zena esateko asmoz.
Lapurdin bizi zela Euskara-frantsesa-espainiera hiztegia idazteari ekin zion. Kanbon hil zen, 1939an, erbeste gorrian, gazterik artean.
Lanceoptera
Lanceoptera Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Lanceoptera panochra da.
Teilatupe
Teilatupe edo atiko eraikuntza baten azken solairua da. Sabaia beheko solairuetakoa baino apalagoa izaten du. Teilatuaren hasierak estaltzeko eraikitzen da gehienetan; batzuetan eraikuntza apaintzeko ere eraikitzen da. Teilatuaren azpian dagoenez tenperatura eta hezetasun arazoak ditu baina egun, isolamenduaren aurrerapenei esker, luxuzko apartamentuak eraikitzeko erabili dituzte. Ganbararen antzekoak dira.
Megascops guatemalae
Megascops guatemalae Megascops generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
North Hero
North Hero Vermont estatubatuar estatuko Grand Isle konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 803 biztanle zituen eta 6,66 pertsona/km²-ko dentsitatea.
Parablennius marmoreus
Parablennius marmoreus Parablennius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Montélimar
Montélimar Frantziako udalerri bat da, Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2007an 34.636 biztanle zituen.
Etxebizitza
2007an 17.650 etxebizitza zeuden, 15.793 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 305 bigarren erresidentzia ziren eta 1.552 hutsik zeuden. 8.054 etxeak ziren eta 9.460 apartamentuak ziren. 15.793 etxebizitza nagusietatik 7.478 bere jabearen bizilekua ziren, 8.058 alokairuan okupaturik zeuden eta 257 doan lagata zeuden; 607 etxek gela bat zuten, 1.938 etxek bi zituzten, 3.450 etxek hiru zituzten, 4.553 etxek lau zituzten eta 5.244 etxek bost zituzten. 9.966 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 8.030 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 4.917 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Montélimar udalerrian 15.463 unitate fiskal zeuden, 34.823 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.566 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2.916 komertzioetatik, 22 erauzte enpresak ziren, 66 janari enpresak ziren, 9 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 5 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 77 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 372 eraikuntza enpresak ziren, 773 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 82 garraio enpresak ziren, 182 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 44 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 161 finantziazio enpresak ziren, 192 higiezinen enpresak ziren, 373 zerbitzu enpresak ziren, 388 administrazio publikoko enpresak ziren eta 170 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 714 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 1 lan bilaketa bulegoa, 1 jendarmeria, 3 posta bulegoak, 26 banku bulegoak, 6 funerariak, 43 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 7 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 10 ibilgailuen alokairu bulegoak, 9 autoeskolak, 91 igeltseroak, 79 margolariak, 33 zurginak, 45 iturginak, 30 argiketariak, 25 eraikuntza enpresak, 63 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 12 aldi baterako lan enpresak, 130 jatetxeak, 72 higiezinen agentziak, 8 tintoreriak eta 14 apaindegiak.
2009an zeuden 343 establezimendu komertzialetatik, 3 hipermerkatuak, 7 supermerkatuak, 6 brikolaje denda handika, 5 120 m2 baino gehiagoko dendak, 13 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 41 okindegiak, 9 harategiak, 2 kongelatu-dendak, 1 arraindegi zen, 23 liburu dendak, 105 arropa dendak, 24 etxerako tresna dendak, 19 zapata-dendak, 18 elektrotresna dendak, 22 altzari dendak, 14 kirol-dendak, 7 drogeria, 7 lurrin-dendak, 8 bitxi-dendak eta 9 lore-dendak ziren.
2000. urtean Montélimar udalerrian 89 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.517 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 tratamendu laburretarako ospitale, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 3 psikiatriko, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 2 osasun-zentro, 14 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 7 haur-eskola eta 12 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Montélimar udalerrian 5 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 4 hezkuntza orokorreko lizeo eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 2.859 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 2.153 eta lizeo teknologikoetan 625.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
La Plana
La Plana Kodesko mendilerroan dagoen mendia da. 1.337 metro ditu.
Honcut (Kalifornia)
Honcut Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Butte konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
La Plana
Abiapuntuak Kodesko santutegia (ordu 1 eta 30 min) eta Kanpezu (ordu 1 eta 45 min) dira.
Bellshill
, 'Cnoc a' Chluig' eta 'Bellshull', Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian.
Ekozentrismo
Ekozentrismoa balore eta ideologia bat da. Funtsean guztiaren erdigunea naturan izan behar dela uste du, gizakiaren eta naturaren arteko bereizketa ukatuz, antropozentrismoaren aurka.
Ekozentrismoak lurra osoarekiko izan behar den begirunea azpimarratzen du. Teoria honen arabera lurra daukagun ondare garrantzitsuena da eta inor ez da horren jabe, eta are gutxiago gizakia. Horregatik, gizakiak ez du oztopatu behar lurraren garapena bere interesak asetzeko, orain arte egin duen bezala.
Antropozentrismoa eta biozentrismoa ez bezala, ekozentrismoak ekosistemak eta espezieak babestea du xede eta ez indibiduo zehatz batzuen bizitza babestea soilik. Komunitatearen eta ekosistemaren babesa bere osotasunean lehenesten du. Gizakiak egiten duen naturaren ustiapen bortitzaren aurrean naturaren ongizatea lehenesten du.
Ekozentrismoak, naturaren zainketa hutsaren aurrean, edonon dauden espezieak, populazioak, bizilekuak eta ekosistemak babestu nahi ditu kontutan hartu gabe gizakiontzat zein balio duten.Organismoen eta beraien ingurunearen arteko hartu-emanen garrantzia azpimarratzen du, eta hazkunde ekonomikoaren mugen ezagutzan eta onarpenean oinarritzen da.
Jatorria
Ekozentrismoa 1970 hamarkadaren amaieran jaio zen. Arne Naess filosofo Norvegiarra teoria honen ordezkari esanguratsua izan zen. Arne Naessen arabera “Lurreko bizitza berezko balioak ditu eta horregatik gizakien erabilera eta helburuetatik independentea da”.
Ekozentrismoarekin gehien identifikatu den autorea John Baird Callicot da(1989). Bera baino lehen Aldo Leopold aipatu daiteke. Leopoldek aipatu zituen lerro batzuk dira gehien identifikatzen direnak ekozentrismoarekin:
Antropozentrismoa, biozentrismoa eta ekozentrismoa
Gaur egungo ideia nagusiaren arabera, gizakiek naturaren baliabideak nahi duten bezala ustiatzeko eskubidea dute. Naturaren balioa gizakiek ematen dioten balio ekonomikoaren arabera neurtzen da. Horrez gain, gizakiak naturaren jabe kontsideratzen dira eta lursail eta baliabide ugari jabetza pribatua dute. Jarrera honen funtsezko ezaugarria balio guztien neurri, jatorri eta helmuga izango den gizakiaren begirada da. Naturari balioa bitartekaritza eginez, baliabide naturalak bereganatzen ditu, produkzio prozesu garaikideei eusteko baliabide gisa soilik ulertuz. Ideia hauen eraginez, ustiapen bortitza eta kutsadura arriskuan jarri ditu ekosistema askoren jarraipena, aldi berean gizakien gizartea arriskuan jarriz. Natura baliabideak soilik ekoizpen prozesuak bultzatzeko tresnak bezala ulertzen dituenez, haietaz jabetzen da. Ideia hauek dira antropozentrismoaren oinarriak.
Bai ekozentrismo bai biozentrismoa gizakia beste espezie bat dela kontsideratzen dute, inolaz ere besteak baino garrantzitsuagoa. Biozentrismoak izaki bizidunetan arreta jartzen duen bitartean ekozentrismoak ekosistemetan(izaki bizidunak eta ez bizidunak osatzen dute) jartzen du arreta.
Garapen iraunkorra VS Biziera ona
Nazio batuek eta Rio+20 k gure lurra gure ekosistema dela aitortzen dute. Herri batzuek naturarako eskubidea, sustapenaren testuingurua eta garapen iraunkorra aitortzen dute. Baina aipatutakoa ez dauka zerikusirik pentsamendu ekozentristarekin eta “Biziera ona” teoriarekin. Azken honek lurrarekiko eta lurran izateko beste era bat agintzen du, garapen iraunkorra eta ekonomia berdearen teorien kontrakoa dena. Biziera onak(“El Buen vivir”) pentsatzen, komunikatzen, elikatzen jakitearekin zerikusia dauka. Pertsonetan zentratutako garapen soilagoan oinarritzen da eta ez garapen ekonomikoan. Bizitza oparoa lortzeko materia eta energiaren xahuketa alde batera uzten da. Horrek ez du esan nahi alde batera ustea nekazaritza, abeltzaintza edo ekosistemekin erlazionaturiko aktibitateak, baina bai aldaketa esanguratsuak beharrezkoak direla.
Pierre Etxeberri
Desertatzeagatik fusilatutako lehen euskal herritarra izan zen, baina ez bakarra; izan ere, hurrengo urtean, 1915ko urtarrilaren 15ean, Louis Lévy baionarra hil zuten fusilatuta (Maizyn, Aisne departamendua, Frantzia) bere postua utzi izanaz akusatuta hura ere.
Asko izan ziren Lehen Mundu Gerran desertatu eta Frantziako Armadan borrokatzeari uko egin zioten euskal herritar intsumituak: gerrara deituak izan ziren 25.000 pasa gizonetatik 4.000 inguru, hain zuzen ere, Behe Pirinioetako prefetak Barne ministroari gutun bidez aitortu zionez (25.000 bat soldadu abiatu ziren Baionatik gerrara. Pirinio Beheretik 45.000 bat joan ziren orotara, zaila da beraz euskal herritarren kopurua zehaztea ).
Jon Bru
Jon Bru Pascal (Bera, 1977ko urriaren 18a - ) euskal txirrindulari ohia da. 2002an txirrindularitza profesionalean debutatu zuen L.A. Pecol taldearekin eta 2008an erretiratu zen.
Amateurretan
1996 1997 1998 1999 2000 2001
Profesionaletan
2002 2003 2004 2005 2006
Mairena del Alcor
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 20.510 biztanle zituen.
Robinson Mill (Kalifornia)
Robinson Mill Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Butte konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Clement Andurain Maitie
Clement Andurain Maitie, izengoitiz Zibero (Maule-Lextarre, 1878ko uztailaren 21a - Dugny-sur-Meuse, Frantzia, 1916ko ekainaren 3a), euskal idazlea izan zen.
Biografia
1908. urtean eman zuen argitara Zibero´ko Uskaldunak Ibañetan izeneko pastoral tragikoa, Baionan. Verdungo guduan hil zutenez, hilondoko Ohorezko Legioko zaldun izendatu zuten.
Telefe
Telefe (Televisión Federal akronimoa) Argentinako Buenos Airesen kokatutako telebista-etxe bat da. Televisión Federal SAren bidez ViacomCBS- ren jabetzakoa eta kudeatzen du. Telefe Argentinako sei telebista kate nazionaletako bat ere bada. Bere estudioak Martínezen daude, Buenos Airesen, egoitza korporatiboaren ondoan;  bere transmisorea Alas eraikinean dago.
Telefe-etxea airez har ez daitekeen Argentinako eremuetan, satelite bidezko eta kable bidezko sistemetan dago eskuragarri. Telefek herrialde osoko eskualde-etxeak ere baditu eta nazioarteko sare bat (Telefe Internacional) Ameriketan, Europan, Asian eta Ozeanian eskuragarri dagoena.
Negratín urtegia
Negratín urtegia Granadako probintzian, Espainian dago, Guadiana txikia ibaiaren ibilguaren gainean.
21.7 km²ko hedadurarekin, Cuevas del Campo, Freila eta Zújar udalerrietatik zabaltzen da. Bere edukia 567 hm³koa da, Andaluziako hirugarren handiena, Iznajarreko urtegiak 981 hm³rekin eta Guadalcacín urtegiak 800 hm³rekin bakarrik aurretik dituela. Presa mistoa da, grabitatezkoa eta material zolteduna eraikia, asfaltozko pantaila batekin iragazgaitz egiteko. Konponbide hau aukeratu zen ezkerraldeko estriboa, hormigoizko presa bat eraikitzeko hainako egonkorra ez zelako.
1984an inauguratua izan zen, eta, bere eraikuntzarekin, Las Juntas (Zújarreko herrixka bat), Baños de Zújar bezala ezaguna zen bainuetxea, Zújar eta Carramaiza arteko komunikabide eta kortijo ezberdinak (La Gata, Cortijo de los Contadores, Cortijo Seco) desagertu ziren, uren azpian geratu zirenak. Gaur egun, urtegian, piraguismoa, mendiko bizikleta, xendazaletasuna eta parapentea praktikatzeko prestatuta dauden tokiak daude, baita aisialdiko beste aktibitate batzuk ere, hala nola piknika, arrantza, eta bainua, Freilako hondartzan zein Cuevas del Campoko hondartza nudista-ehunean.
Atiko (argipena)
Atiko izan daiteke:
Karl Kraus
Karl Kraus, (Jičín, Txekiar Errepublika, 1874ko apirilaren 28a – Viena, Austria, 1936ko ekainaren 12a), austriar poeta eta idazle satirikoa izan zen.
Megascops vermiculatus
Megascops vermiculatus Megascops generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Alectoris
Alectoris Galliformes ordenako eta Phasianidae familiako generoa da, eper izen herrikoi duten espezie batzuk barnean dituena. Bere kideak hegoaldeko Europan, iparraldeko Afrikan, Arabian eta Asian zehar -Tibet eta mendebaldeko Txinaraino- bizi dira.
Espezieak
Txinan A. peii espezie prehistorikoaren aztarnak topatu zituzten. El-Ubeidiyan, Jordan ibaiaren haranean, A. baryosefi Pleistozeno goiztiarren espeziearen aztarnak topatu zituzten.
Cacaolat
Cacaolat esne eta txokolatez egindako irabiaki marka bat da. 1931ko abenduaren 4an lehenbizikoz merkaturatu zen eta Kataluniako Cardedeu udalerriko lantegian ekoizten da. Munduan ekoiztu zen kakaozko lehen irabiatu komertziala izan zen.
Katalunia, Espainia eta Hego Euskal Herrian saldua den arren, bere merkaturik garrantzitsuena Katalunia da nabarmenki, duen ospearen ondorioz herrialde honetan maiz taberna nahiz jatetxetan gainontzeko herrialdeetan txokolatezko irabiakia eskatu beharrean zuzenean Cacaolat bat eskatu ohi da.
Grandipalpa
Grandipalpa Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Grandipalpa robusta da.
Northfield (Vermont)
Northfield Vermont estatubatuar estatuko Washington konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 6.207 biztanle zituen eta 54.7 pertsona/km²-ko dentsitatea.
Royse City (Texas)
Royse City Texasko hiri bat da. Collin konderrian kokatua dago. 2010ean 9,349 biztanle zituen, 38.89 kilometro koadrotan banatuta.
Parablennius opercularis
Parablennius opercularis Parablennius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Lendoño
Lendoño ibaia Nerbioi ibaiaren eskuinaldeko adarra da. Aiarako (Araba) udalerriaren eremuan du sorburua eta Urduñatik igarotzen da, ura Nerbioi ibaian isuri aurretik.
Ander Arzelus
Kazetaria
1920 Donostiako Euzko Gaztedik eta GBBk kaleratutako Gipuzkoarra aldizkariak Luzearren lehen idazkiak argitaratu zituen.
1920 Anderrek –22 urteko adina zuenean– emakumeak politikan ere parte hartu behar zuela defenditu zuen sutsuki.
1921 Argia astekariaren fundatzaileetako bat izan zen Ambrosio Zatarain, Ricardo Leizaola, Gregorio Mujika, Victor Garitaonaindia, Ramon Inzagaray eta Jesus Carrerakin batera. Hantxe hasi zen erabiltzen Luzear izenordea. Urteetan, berriemaileen saila kudeatu zuen Argian, “Euskalerriko berriak”.
1926tik aurrera, borroka pertsonal batean jardun zuen: Txistu proiektua, haurrentzako aldizkari bat komikiz eta ipuinez betea, Argiarekin batera banatu izan zena, ez eragozpenik gabe. Diktadura garaian debekatua izan zen baina errepublikarekin berriro argitaratu ahal izan zuten.
Versonnex (Ain)
Versonnex (Ain) Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Ander Arzelus
Kazetaria
1929 Argia astekariko zuzendari izendatu zuten, Bitor Garitaonandia hildakoan.
1931 Gregorio Mujika hil zela eta, honela eman zuen bere irakasleen berri: "Beste eriotz negargarri batek, Karrera apaiz jaun argiarenak, onen utsa betetzera eraman nindun [Argiara]. ‘Anabi’-ri [Augustin Anabitarteri] eskerrak, nere burua euskal elerti bidean arkitu nuanean, nere aldamenean neramazkien bidelagunai begiraturik, neronen ausardiak txunditu ninduan: ‘Garbi’ (Garitaonandiatar Bitor), ‘Elurmendi’ (Intzagarai apaiz jauna), ‘Jeme’ (Mujikatar Gregorio), ‘Anabi’ bera, ‘Egizale’. Baña beingoz ez nuan atzera egin, eta ‘Kirikiño’ elerti azikeran aurzai bezela izan banuan, oek izan ziran aurrera bideak urratu zizkidaten lagun ikasiagoak. Argian, ditadurako urteak zalantza bizian, ekaitzik gogorrenean ‘oraingo onek zapalduko gatxiok’ esanaz olatu amorratuai begira itxaso erdian larritasunik gorrienak elkarrekin ikusi dituzten arrantzale gizajoak bezela bizitu geranok ezin iñola ere elkar aztu, naiz ta gero, nola ez dakigula, oraindik ere garbi ikusten ez degun eran, elkarrengandik, bat-batean, sakabanatuta arkitu".
1930 El Día egunkariko “Euskal Orria”ren arduradun izendatu zuten. Lan horretan jardun zuen, gerra piztu arte. Lizardirekin batera, Ander Arzelusek ere euskarazko egunkari batekin egiten zuen amets. Garai hartan, makina bat eztabaida izan zuten gai horren inguruan. Argiako idazle-agenda ia osorik hustu zuen El Día egunkarian, eta emakumeak jarri zituen idazten, hala nola Elbira Zipitria eta Tene Mujika.
1932 Joseba Zubimendirekin batera, euskara hutsezko irratsaio bat hasi zuen Unión Radio irratian, Donostian.
Politikaria
Etxetik jaso zuen politikarako zaletasuna, Ander Arzelusen aita, Andres, Sabino Aranaren lehen jarraitzaileetakoa izan baitzen Donostian.
1930 ean Eusko Alderdi Jeltzalean eman zuen izena. Hain zuzen ere, diktadura osoan barrena bananduta egon ziren alderdiko bi sektoreak, "Comunión" eta "Aberri", atzera bildu ziren urtean.
1935 ean Gipuzko Buru Batzarreko kide izendatu zuten, Zumarragan.
1936 an Gerra piztuta, Gipuzkoan ibili zen antolaketa lanetan. Irailean, Donostia erortzear, Jose Antonio Agirre, Frantzisko Basterretxea eta Juan Ajuriagerrarekin batera, hegazkina hartu eta Madrila egin zuen bidaia egazkinez, ez arriskurik gabe, Burgostik pasa behar izan zutenez, frankista matxinatuen gainetik, Madrilen, Largo Caballeroren gobernuarekin negoziatu zuten Euskal Estatutua. Probintzia osoa faxisten esku jausi ondoren, Bizkaira pasatu zen, eta han ere antolakuntza politikoan aritu zen. Urriaren 7an, Gernikan zen, Eusko Jaurlaritza eratu zenean.
1937 Urtarrilean Eguna izeneko euskal egunkaria sortu zen, euskara hutsean. Nahiz eta egunkari berriaren sorkuntzan parte zuzena izan zuen, gutxi idatzi zuen han, hasieran argitaratua eta bakea eskatzen zuena: "Ez gorrotorik" zuen izenburu. Egunan lan egiteaz gain, Andres Arzelusek Euskal Gobernuaren boletina euskarara itzultzen zuen, eta 1937an frankistak Bilbon sartu arte Bizkaiko hiriburuan euskararen alde egin ziren ekitaldi askotan parte hartu zuen.
Bilbo frankisten menpe erortzean, Santander aldera ihes joan ziren gudariekin batera eta Santoña erori zenean, Luzear preso hartu eta Duesoko espetxera eraman zuten. Epaitu eta heriotza zigorra ezarri zioten.
1938 an Burgosko espetxera eraman zituzten aurrez, 6 bat ilabete Bilboko Larrinagako espetxetik igaro ondoren. Han, lau urte eta erdi egin zituen. Horietatik bat, heriotza-zigorra gainean zuela.
1937-1943 urteen artean espetxetan egon zen, baina bertan ere ez zuten amore eman. Alderdiarekiko lanetan jarraitu zuen, baita idazlanak egiten ere, eta euskera irakasteko metodoak eta klaseak ematen jarraitu zuen garai guztian. Beren artean egiten eta zabaltzen zuten "espetxetan" aldizkaria, hasieran eskuizkribatuak eta aurrerago baita kartzelako inprimagailua klandestinoki erabiliz ere.
1940 an Bere kasua errebisatu, eta 14 urteko kondena ezarri zioten.
1943 ko urtarrilean, indultua jasota, kartzela utzi eta Donostiara bueltatu zen, Koldo Mitxelenarekin batera.
1943-44 Madrilen bizi izan behar izan zuen, espetxetik irten eta hilabete batzuetara, deserriratze agindua jaso zuenean. Bertan bere lagun eta alderdikide Joseba Leizaolarekin izateko aukera ere izan zuen.
1944an, Joseba Leizaola Madrilen atxilotu zutenean Irunera zeramatela jakinda, bera askatzeko plana egin eta Donostian trenetik ihes egiten lagundu zion eta polizien eskuetatik ihes eginda Iparraldera pasatzea lortu zuten.
1944-1945 Donostian ez zen geldirik egon eta GBBeko kide gisa lanean jarraitu zuen, bestalde «bere» parrokia zen Santa Mariako elizan inguruetako gazteak bildu eta abertzaletasunaz mintzatzen omen zitzaien.
1949 ko abuztuaren 27an hil zen, berrogeita hamaika urte bete berri.
Kazetaritza
Hiru eratako lanak egin zituen El Día egunkariko Euskal Orrian:
Rule (Texas)
Rule Texasko herri bat da. Haskell konderrian kokatua dago. 2010ean 636 biztanle zituen, 1.8 kilometro koadrotan banatuta.
Auchinloch
, 'Achadh an Locha', Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian.
Lagenodelphis hosei
Lagenodelphis hosei Lagenodelphis generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Delphinidae familian sailkatuta dago.
Megascops roraimae
Megascops roraimae Megascops generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Trinity Center (Kalifornia)
Trinity Center Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Trinity konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mantidactylus cowanii
Mantidactylus cowanii Mantidactylus generoko animalia da. Anfibioen barruko Mantellidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Autreville (Vosgeak)
Autreville Frantziako udalerria da, Vosgeak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.