cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Urdaibai
Klima
Urdaibai zonalde atlantikoko kliman integratuta dago, Bizkaia osoa bezala, honek atlantiko mesotermikoa du, epela eta hezea, itsasoak erregulatua, muturreko tenperaturarik gabea (bataz beste 9 °C neguan eta 19 °C udan). Prezipitazioak altuak dira (1500 mm-ko media urtean), urtean zehar uniformeki banatua. Prezipitazio hauek euri moduan aurkezten dira normalean. Köppenen klasifikazio klimatikoaren arabera, klima epel-hezea da urtaro lehorrik gabea.
Tenperatura
Itsasoaren eraginak tenperaturak erregulatzen ditu. Abuztuko 20 °C eta otsaileko 8 °C-en artean ibiltzen dira. Batez besteko tenperatura 13-14 °C-koa da.
Neguan, Azoreetako antizikloia hegoaldera mugitzen denean, haize hotzak hasten dira prezipitazioak ostarteekin txandakatuz. Abendua eta urtarrila izaten da tenperatura baxueneko garaia -7,9 °C-ko tenperaturak izaten baitira.
Udan 19 °C inguruko tenperatura izaten da. Hilabete beroena abuztua izaten da, gradu bat gehiagoko media izaten du eta 41 °C-ko maximak.
Udaberri eta udazkenean neurriko tenperaturak mantentzen dira.
Prezipitazioak
Urdaibaiko zonaldean ugariak izaten dira, euri moduan normalean, kazkabarra eta elurra ez baitira ohikoak izaten. Urteko media 1500 mm-koa da eta hilabete euritsuenak azaroa eta abendua dira, hilabetean 160 mm izaten dira. Uda izaten da euri gutxien egiten duen momentua, 42 mm hilabetean (prezipitazio mailak ez dira inoiz 30 mm-tik jaisten).
Haizea
Urdaibai, gainerako euskal kostak bezala, mendebalderantz doazen haize erregimena mantentzen du.
Neguan, iparraldetik datozen haizeak ibiltzen diar 4-11m/s-ko abiadura izaten duena. Udaberri eta udan hegoekialdetik etortzen dira haizeak 1-7m/s-ko abiadurarekin.
Egunean zehar, lurrak itsasoak baino tenperatura handiagoa hartzen du, gaineko airea berotzea eraginez eta aire korronte bat sortuz. Haize honi, itsasertzeko brisa dei egiten zaio eta 11etatik gauerdira arte ematen da 6m/s inguruko abiadurarekin.
Gauean zehar fenomenoa alderantziz gertatzen da. Lurra itsasoa baino azkarrago hozten da eta fenomeni honi lurreko brisa izena ematen zaio. Gauerditik 11ak bitartean ematen da 2m/s inguruko abiadurarekin.
Paisaiak
Paisaia nagusiki itsasoa, mendia eta hondartzaz osatuta dago. Oka iparralderantz doa eta oso altuak ez diren mendiz inguratuta dago, horrela, hegoaldeko, mendebaldeko eta ekialdeko mugak ibai arroa osatzen duten mendiez osatuta daude, Kantauri itsasoa iparraldean kokatuz.
Oka ibaia Urdaibain sartu eta laster itsasadar bihurtzen da. Bere sedimentuetatik sortu diren hareazko eremuen artetik igarotzen da, padurak osatuz, itsasgoran urez estaliak. Artiga eta Laga ibaiak zuzenean itsasoratzen dira: lehena, ezkerretara, Sollube mendia eta Bermeoren artean haran txiki bat sortuz; eta bigarrena, eskuinerantz, Ereñoko harana zeharkatuz, Lagako hondartzan itsasoratuz, Ogoñoko harkaitzaren ondoan.
Gernikako itsasadarra Ramsarreko hezeguneetan barneratuta dago. Erreserbaren % 4,2 da, hau da, 943 hektarea.
Itsasadarra da erreserbaren muina, izan ere, emigratzen duten hegazti askorentzako atseden hartzeko eta elikatzeko toki ezinhobea baita, Herbehereetatik datozen espatulentzat bereziki. Santoñako padurekin batera, Kantauriko erlaitzeko eta Iberiar penintsulako hezegune garrantzitsuena da. Ikuspegi botanikotik ere garrantzi internazionala dauka.
Barnealdean, 900m inguruko mendi aldapatsuez mugatua, Monterreyko pinua nabarmentzen da, egurra lortzeko ibiltzen direnak. Badaude baso batzuk haritza dutenak nagusiki, Elexalde eta Oraldeikoak, adibidez. Kostarantz joanez gero, eukaliptoa nagusitzen da.
Erdialdeko zonan, lurra lautu egiten da eta nekazaritza eta abeltzaintzarako erabiltzen da. Hainbat baserri aurki daitezke bertan, auzo txikietan ordenatuak.
Mendi magalak arteaz osatutako basoz daude estalirik, itsasoraino. Haritza eta gaztainondoa ere aurki daiteke. Lurreko kalizari esker paisaia karstikoa garatu da, non kobazulo eta galeriak oso ohikoak diren. Erreserba barruan hurrengo mendiak daude:
Bizkargi (555 m)
Arrola (537 m)
Laemolyta orinocensis
Laemolyta orinocensis Laemolyta generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Urdaibai
Paisaiak
Kanpona (504 m)
Ereñozar (447 m)
Maiaga (403 m)
Ollargan (368 m)
Axbiribil (354 m)
Katillotxu (336 m)
Atxarre (312 m)
Ogoño (305 m)
Ekialdean, Laidako hondartza jarraiturik, Antzoretako amildegiak daude, Antxon Azpiako kalara irekitzen dena. Izaroko irla itsasoan kokatzen da, itsasadarraren bokalearen parean, bahia erdi itxiz.
Kostak malkartsua izateari usten dio Lagako hondartza osatzeko. Ogoñoko harkaitzean amaitzen da eta beste aldean, Elantxobeko herria dago.
Kahuku (Hawaii)
Kahuku Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Honolulu konderrian kokatuta dago, Hawaii estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Urdaibai
Hondartzak
Eskuineko aldea
Irla eta uhartetxoak
Urdaibaiko mugen barnean hainbat irla eta uharte txiki daude, jatorri kontinentalekoak. Irla hauetako flora euskal-kostetan aurkitzen denaren berdina da nagusiki, baina aldaketa batzuk ere jasan ditu; hala nola, olibondo basatia edo basolibondoa. Itsasazpiko habitata askotarikoa da, algas, esponjak eta abar ditu.
Izaro
Euskal kostako uharte handiena da eta bertan egiten dituzte habiak itsas hegazti garrantzitsuenak. Mundakaren parean kokatzen da eta Bermeoko udaletxearena da 1719. urtetik. Ez dago sarbide librerik.
Tradizioaren arabera, irla hau Bermeorena izaten amaitu zuen Mundaka eta Ibarrangelu herrien arteko liskarrei amaiera emateko. Liskarrean zera esaten zen, irla eta herrien arteko distantzia neurtuz jakingo zutela zein herrirena zen. Errieta amaitzeko regata bat antolatu zen. Tradizioak dio Mundakakoek irabazi zutela, baina epaileek, Elantxobekoek, Bermeori eman ziotela saria hildako bat izan zuen istripu bat izan zutelako proban. Gertakari honi buruz hitz egiten duen dokumenturik ez dagoela esan behar da.
Gertakari hau ospatuz, urtero, Magdalenaren egunean (ermita bat esistitu zen santu honi eskeinia), irlaraino prozesio bat egiten dute Maria Magdalenaren kanta abesten duten bitartean. Bermeoko alkateak teila bat jaurtitzen du itsasora "Horraino heltzen dira Bermeoko ituklnak" esanez, herriaren mugak sinbolizatzeko. Ondoren, Elantxobera zuzentzen dira, non herri honetako alkateak aginte-makila ematen dio.
Izaron komentu frantziskar bat egon zen 1422an, Martin de Arteaga, Juan Undabarrena, Lino de Albiz eta Martin de Erkoreka fraideek sortua. Komentuan, hondarrak bakarrik geratzen direna, Enrike IV eta Fernando Katolikoak bisitatu zuten. Lehenak 1457an bisitatu zuen eta bigattenak 1476an. Isabel Katolikoaren bisitarako, 1483an izan zena, harrizko eskailera bat eraiki zen, 258 koska zituena.
Monastegia 1719 an izan zen abandonatua, komunitatea Foruara mugitu zenean. Bere ordez, Maria Magdalenari eskeinitako ermita eraiki zen. Gaur egun, bere irudia Elantxobeko elizan gordetzen da.
1596ko irailaren 1ean pirata eraso bat izan zen, oker dabiltza Francis Drake izan zela esaten denean.
1813 an erabilera militarrerako pasa zen irla, biltegi moduan. Presoentzako ere erabili zen. Gai hauetarako erabiltzen hasi zenean, sendotu egin zuten. Irlaren irudia Izaro Films distribuzio eta produkzio enpresaren logoa izan da.
Sandindere edo Sandinderi
Aurretik Doniandere deitzen zitzaion eta Okaren bokalean kokatzen da. Bertan ermita bat egon zela ikusi da eta garai batean zubi batek lurrera batzen zuela. Sarbidea dauka itsasbeheran oinezkoentzat. Erabilera militarreko eraikinen hondarrak ere baditu.
Txatxarramendi
Uharte txiki hau, kostatik oso gertu egonik zubi batez lotuta dagoena, irisgarria da oinezkoentzat itsasbeheran. Sukarrietaren parean kokatzen da eta 2,7 hektareako azalera du.
XIX. mende amaieran eta XX. mende hasieran oso toki famatua izan zen uda pasatzeko. 1896 an bainuetxe bat eraiki zen Juan Tomás Gandarias en aginduz, garai hartan irlaren jabe zena. Inguruan beste ostalaritzako toki batzuk ireki ziren. Horren adibide da 1919 an irlaren parean eraiki zen Paco Hostala. 1930 ean itsaski haztegi bat gehitu zitzaion. Hostalak 1963 an itsi zituen bere ateak, baina 2002 an haztegia berreskuratu egin zen Urdaibaiko Galtzagorriak elkarteari esker.
Bertako artadi kantabrikoa erreserbako zaharrena da. Bere kontserbazioa hotela eta bainuetxeari esker eman da. 2000. urtean lorategi botaniko bat egin zen Bizkaiko Foru Aldundiko Ingurumen Sailaren eskutik, non 25 flora espezie desberdin nabarmentzen diren.
Kokapena oso egokia da txoriak behatzeko, adibidez, martin arrantzalea, lertxuntxo txikia, txonta arrunta, zozoa, txantxangorria, erregetxo bekainzuria, ubarroia eta abar luze bat.
Behatokiak
Urdaibai inguratzen duten mendiek ikuspegi ederrak eskaintzen dituzten puntu estrategikoetara iristeko aukera ematen du. Behatoki famatuena Oiz mendia da, 1036 m-ko altuera eta kokapen zentratuarekin urrunagoko gauzak ikustea ahalbidetzen du. Zerua garbi dagoen egunetan Zaragozako Moncayo ikustera ere ititsi daiteke. Oiz berez ez da Urdaibaien parte, tontor txikiago bat da hegoaldeko muga zehazten duena. Astoganatik ere azalera guztia ikusi daiteke. Behatoki garrantzitsuenak honako hauek dira:
Geologia eta hidrologia
Urdaibaiko erreserbako arroka zaharrenak Triasiko amaieran sortu ziren, bertako azalera itsasoak estaltzen zuenean eta ale fineko sedimentazio bat sortzen zenean. Intrusio magmatikoek ofita masak buztinean sartzea eragin zuen. Hurrengo periodoan, Jurasikoan, sedimentazioa gelditu eta itsasoa sakondu egin zen, non fosilizatzera iritsi ziren hainbat ornogabe espezie bizi ziren.
Kretazeoan sedimentazioa berriro hasi zen, lehendik zeuden geruzen gainean jarraitu zuena. Hauen gainean koralezko arrezifeak sortu ziren, kostarekiko paraleloak. Egitura hauetan rudistak nabarmendu ziren (kono formako molusko batzuk), orbitolinak eta brakiopodoak. Arrezifeak haitzak konposatzen dituzten kareharriaren arduradunak dira. Hainbat milioi urte geroago, uharreen gainean, flyschs-ak eratuko zituzten lohi eta harea sedimentatu ziren
Iberiar plakaren bultzadak, orain dela 40 milioi urte, hau itsas-mailatik gora igotzea eragin zuen, ondorioz Kantauriar mendikatea eta Nabarnizeko antiklinalak sortuz. Itsasoaren hondoa higadura atmosferikoaren aurrean babesgabe geratu zen. Kuaternarioan eman zen higadurak geruza zaharrenak bistan utzi zituen eta errekek erliebearen forma originalak aldatu dituzte.
Eman zen tolesdurak gaineko geruzetako batzuk apurtu zituen. Okako haranean Nabarnizeko antiklinala apurtu zen haran zabal bat sortuz. Bertako higadurak Tertziarioko geruzak desegin eta kanal bat sortu zuen itsasotik goi-kretazeoko flyscheraino. Honek urarekin erosionatu zen kareharria bistan utzi zuen, Triasikoko buztin iragazgaitzetara iritsi arte, altxamendu geologikoa desagerraraziz, antiklinala estali eta geruza zaharrenak bistan utziz. Prozesu honi diapirismo deitzen zaio eta bere produktuari, sortzen dituen haranei diapiro.
Azken bi milioi urteetan, kuaternarioan zehar, itsasoak bere mailan funtsezko aldaketak jasan ditu hainbat alditan, higadura handia eragin duen faktorea. Azken glaziazioan, Würmen Glazioazioa izenekoa, itsasoa gaur egun dagoena baino 12 km barrurago zegoen eta Izaro irlak Atxarre eta Ereñozar uharteekin zubia sortzen zuten. Glaziazioaren amaieran gaur egun dagoen mailara jaitsi zen gradualki. Aldaketa hauek sedimentazio ugari eragin zituzten.
Hidrologia
Ekarpen hidrologiko nagusia itsasbehera eta itsasgora sekuentziek osatzen dute. Marea ziklo bakoitzean estuarioko ur guztia berritzen da 12 ordu ingurutan.
Oka, Mape eta Golako ibaiek garrantzi geodinamiko eta ekologiko handia duten arren, hauen ekarpek hidrikoa oso txikia da marearekin alderatuz gero. Ur geza honen ekarpena, sistema karstikotik datorren urarekin batzen da, oso ohikoa kareharrizko ingurunetan.
Estuarioa
12 km-ko luzera eta 1 km-ko zabalera izanik, estuarioa Urdaibairen bihotza da. Itsasgora eta itsasbeheraren arteko desberdintasuna 4,5 m-koa da.
The Goon Show
The Goon Show ingelesez egindako umorezko irratsaioa izan zen, BBC Home Servicek 1951 eta 1960 artean igorri zuena.
Urdaibai
Estuarioa
Itsasadarra zabaltzen joaten da kostara gerturatu hala, harezko barrera bat eratuz ekialdeko zatian. Urak garraiatu dituen sedimentuak ibaiaren ibilgua betetzen joaten dira, Oka lohiz betetzea eraginez. Ibaiak ekarritako sedimentuak, mareak eramaten dituzte gorantz, malda txiki bat duen estuario-haran bat sortuz.
The Goon Show
Programaren sortzaile nagusia eta idazle nagusia Spike Milligan izan zen. Gidoiek trama barregarriak nahasten zituzten umore surrealistarekin, hitz jokoekin, esaldiekin eta soinu efektu arraroekin. Azken ataletako batzuek BBC Radiophonic Workshop hasiberriak asmatutako efektu elektronikoak zituzten, eta horietako asko beste programa batzuek berrerabili zituzten hamarkadetan zehar. Programako elementu askok Britainia Handiko bizitza garaikidea satirizatzen zuten, ikuskizunaren, merkataritzaren, industriaren, artearen, politikaren, diplomaziaren, poliziaren, armadaren, hezkuntzaren, klase-egituraren, literaturaren eta zinemaren hainbat alde parodiatuz.
Urdaibai
Estuarioa
Kretazeoko kareharria eta triasikoko ofitak azaleratu egiten dira estuarioan zehar dauden hareazko sedimentuetatik, haraneko zati batzuk nahiko estutuz; horren adibide da Bekoako uhartea.
The Goon Show
Programa BBC Transcription Services (TS) bidez merkaturatu zuten nazioartean, 1950eko hamarkadatik Australian, Hegoafrikan, Zeelanda Berrian, Indian eta Kanadan, nahiz eta TS bertsio hauek maiz argitaratu ziren gai eztabaidagarriak saihesteko. NBC 1950eko hamarkadaren erdialdetik hasi zen programa bere irrati-sarean transmititzen.
Programak eragin handia izan zuen komedia eta kultura herrikoi britainiar eta estatubatuarraren garapenean. The Beatlesek eta The Firesign Theatre komedia talde estatubatuarrak eragin garrantzitsutzat jo zuten, baita Monty Python taldeak ere.
Urdaibai
Estuarioa
Mendi-hegalak oso malkartsuak dira, 250 m-ko desnibela izatera ere irits daitezke ekialdeko aldean. Inguru honetan 40 m inguruko lautada bat ikus daiteke itsasadarraren gainaldetik, maldarekin apurtzen duena. Beste aldeko hegalak leunagoak dira eta 100 m-ko altuerara irits daitezke.
Sedimentuak
Korronteen eragina, bai ibaiarena, bai marearena, ezinbestekoa da sedimentazioaren konkreziorako. Estuarioaren barnealdean marea lautadak eratu dira, flora kontinentalak kolonizatu dituenak.
Antzorako puntak eta Santa Katalinako irtenguneak itsasoak eragina duen zonaren hasiera markatzen du. Muruetatik Gernikaraino, 5 km-ko kanal artifizial bat eraiki zen ibai-ibilgu zaharra ordezkatzen duena, denborarekin bere erabilgarritasun maila jaitsi arren.
Zonalde hareatsuak
Mundakatik Kanala hondartzaraino, zonalde hareatsua dago, non Laidako hondartza osatzen duen hareazko barra nabarmentzen den. Harea bertan pilatzearen arrazoia korronteak dira, mendebaldetik ekialderantz doazenak.
Mendebaldeko aldea da energia gehien jasaten duen lekua estuario guztian; bertan kokatzen da ibaiko uren irteera eta itsasoa lurrean sartzeko bide nagusia bihurtu da. Iparraldeko mugan Mundakako barra deritzona garatu da, ganbiltasuna duela ipar-mendebalderantza.
Laidako hondartzan dunak sortzen dira hegoaldeko haizearen ondorioz. Fenomeno honek egun pare batean metro bateko garaierara iritsi daitezken dunak sortzen ditu. Lurrazal hareatsua, kontinenteetara lotuta dauden eremuez aparte, itsasoak estaltzen du itsasgora garaian. Agente askoren eragina jasaten dutenez, erraz moldeatzen diren eremuak dira.
Zonalde mixtoak
Kanalatik Bekoako irlaraino, bokalearen zabaltzea ematen denean, lokaztiak sortzen dira harea ere badutenak. Marearen korrontea (gorantz doana) ibaiaren korrontea (beherantz doana) baino handiagoa da, ondorioz, ibaiak garraiatzen dituen materialak ez dira itsasoan libratzen. Lokaztiak, materia organiko maila altuak eta oxigeno maila baxuak dituztenak, kolore ilunekoak dira eta hareazko geruzekin nahasten dira, argiagoak direnak. Eremu hauetan itsasoko fauna nagusitzen da.
Zonalde lohitsuak
Bekoako irlatik Gernikaraino, harearik gabeko lokaztiak daude, eremu hauetaraino iritsi ezin duelako hareak. Kanalak ekartzen duen harea apurra lohiaren gainean pausatzen da eta dekantazioz ematen da sedimentazioa, bertako energia maila baxuaren ondorioz.
Paduretan alga asko pilatzen dira lurraren egonkortze eta gazitasun mailaren txikiagotzeagatik. Marismen zonaldea da aberastasun ekologiko handiena duena. Kasu batzuetan, padurak desekatu dira bertako lurrak laborantzarako erabiltzeko.
Ibaiko-uren uholdeak ematen diren lautadak
Barnealdeen dagoen zatian ibaiko-uren uholdeak ematen dira, padura eta lautadaren arteko transizio zona bezala jokatuko luketenak, Gernikako lurraldean kokatzen dira.
Lautadak dinamika sedimentarioa dauka, Oka ibaiaren maila igotzen denean ematen diren uholde periodikoetan oinarrituta dagoena, eta bere sedimentuak ibaian uzten ditu. Material hauek Baldatika eta Golako bezalako erreketatik datozte. Material hauek lautadan jalkitzen dira, bere maldan aldaketak eraginez. Lautada sustrato lohitsu baten gainean dago, geruza iragazgaitz bezala jokatzen duena. Geruza horren ondorioz, ohiko da putzuak pilatzea.
Itsasertza
Euskal kosta guztia plataforma kontinental estua eta malkartsua izateagatik nabarmentzen da. Urdaibaiko itsasertza hondoratze kosta bat da, non ibai-haranak higatuak izan direlako estuario eta itsasadar bihurtu diren. Lurra konposatzen duten material desberdinak uharte eta arku egituretan higatzea eragiten dute. Urdaibaiko mugak ezartzen dituzten bi akzidente geografikoak honako hauek dira: mendebaldean, Matxitxako lurmuturra, hareharriz osatuta dagoena eta ekialdean Arbolitz Punta, kareharrizkoa dena.
Matxitxako lurmuturra
Matxitxako lurmuturra erreserbako iparraldeen dagoen puntua da. Gainerako kosta eta Izaro irla babesten ditu kostarekiko paraleloak diren korronteetatik. Kretazeoko hareharriz osatuta dago, itsasoak higatu dituenak, amildegiak sortuz.
Izaro
Izaro Bermeoko udalerriarena da. Mundakatik 2 km-tara eta Bermeotik 3 km-tara kokatzen da artxipielago txiki bat sortuz Hotzarri eta Potorro-harrirekin batera. Izaro kontinenteari itsatsita egon zen Antzorako lurmuturraren bitartez, baina gaur egun banatuta daude.
Uharteen azalera ia 4 hektareatara iristen da eta amildegiak sortzen dituzten flyschez osatuta dago, non kobazulo eta sarguneak sortzen diren. Altuera garaiena 50 m-koa da eta bertatik gertu Magdalenako ermitaren hondarrak daude.
Ogoño
Ogoñok Lagako hondartza Elantxobeko badiatik banatzen du. Kareharrizkoa da, 200 m ditu garaieran eta bere oinarrian itsasoa 20 m barneratzen da, kobazulo, sifoi eta sarguneak eratuz.
Azaleratze harritsuak
Urdaibai osatzen duen lurrazala buztinezko haran bat da. Honen gainean, lehenagoko materialak azaleratzen dira mendixka txikiak sortuz, Goitiburu (106 m), Gaitoka (56 m) eta Goierri (88 m), adibidez. Mendixka hauek triasikoko materialez osatuta daude, buztinak bereziki, baina badaude ofita eta berde eta gris koloreko harri azpi-bolkanikoak.
Sukarrieta eta Foruako Elexalde auzoen arteko ezkerreko mugan zehar eta Bekoa eta Kanala auzoen arteko eskuin aldean zehar, jurasikoko materialak aurkitu dira. Material hauek kolore iluneko eta fosiletan aberatsak (ammoniteak eta belemniteak) diren kareharriak dira. Ereño eta Nabarnizen artean eta Busturian kretazeok o material gutxi batzuk daude marga eta kareharrizkoak, arbel itxura dutenak eta beste sedimentu batzuekin nahasten direnak; hauen artean limonita beltza eta hareharria. Toki hauetan ugariak dira bibalboen eta ostrakodoen fosilak.
Kareharrizko lur honen gainean artadiak egon ohi dira, harriaren barruan "karst"-ak ematen dira, kobazulo, dolina eta leizeak eratuz, geroago haran itxi edo endorreiko bihurtuko direnak; Bollar, Basondo eta Malluku haranak dira adibide.
Erreserbaren barruan meategiak ustiatu dira, kareharriarenak bereziki. Denboran zehar egon diren guztien artean, Foruko Atxa, Foruan eta Muruetaganakoa, Ereñon, soilik daude aktibo gaur egun. Ustiapen hauek eragin negatiboa daukate erliebean eta ondorioz, artadietan.
Bereizgarria den flysch-a ezkerreko mugan zehar zabaltzen da, Karabizubietako eta Kurtzegane mendietatik Matxitxako lurmuturreraino. Beste aldetik, flyscha Ogoño mendiaren ekialdean ikusi daiteke, Elantxobe kokatzen den lekuan, kostan zehar erreserbako mugak gainditzen dituen arte.
Gernikatik labazko zati estu bat zabaltzen da, Kosnoagako menditik zehazki, Mungiako haraneraino, Urdaibaiko eremuetatik kanpo. Laba hauek Foruako Baldatika eta Rigoitiako Metxika lurretatik igarotzen dira. Forma biribilak hartuz hoztu ziren itsasoko urarekin kontaktatu zutenean, garai hartan ura baitzegoen zonalde horretan. Basalto eta andesitazko material bolkanikoak eratzen duten serie baten parte dira.
Urdaibairen hegoaldea tertziarioaren hasierako sedimentuek osatzen duten zerrenda batez itxita dago, Bizkaia zeharkatzen duena. Zerrenda hau oso higatuta dago jada. Zenozoikoaren bigarren etapa marga eta kareharria hareharriaren txandakatzearekin ikusten da.
Flora
Urdaibaien garatzen den florak oinarri atlantikoa dauka funtsean. Bertan ugariak dira zelai, haritzez osatutako arboladiak, basoak eta konifera landaketak. Kostako gunea baso kantabrikoez estalita dago, arteak eta gurbitzak. 615 landare espezie eta 318 ornodun deskribatu dira, hauetatik 245 hegaztiak izanik. Giza jarduerek eskuarki aldatu dute ingurunea, baina laborantzaren gainbeherak landaredia originala zertxobait errekuperatzea ahalbidetu du.
Urdaibaien hainbat zona desberdintzen dira fauna eta florari dagokien ezaugarri desberdinak dituztenak:
Inguruneak
Inguruneen arabera honako landare espezieak aurki daitezke:
Fauna
Urdaibaien aurki daitezken ekosistema kopuru handiak fauna oso aberatsa izatea eragiten du, 318 espezie daude erregistratuta, hegaztiak kontuan hartu gabe. Hegazti akuatikoen 55 espezie identifikatu dira ardedae, anatidae, rallidae, charadriidae, scolopacidae eta laridae familietakoak.
Arrainak
Ibaiaetan bizi dira arrain gehienak. Ibaiaren goi-ibilguan amuarraina, mazkarra, aingira eta katxoa nabarmentzen dira; erdi-ibilguan barboa eta loinak agertzen dira eta hauen kopuruan handitzen joaten da ibaia beherantz joan ahala. Beste aldetik, ur-gaziko arrainak ere badaude, hala nola, kabuxino txikia, korrokoia, platutxa eta aingira.
Anfibioak
Presio handia dute ingurumen baldintza eta giza-jardueraren ondorioz; hala ere, kopuru handia dago Urdaibaien. Adibidez, zapoak, hainbat igel espezie, arrabioak, uhandreak eta eskinkoak.
Narrastiak
Musker eta sugandila espezie ugari daude (Izaroko muskerra, adibidez) eta sugeak ere bai.
Hegaztiak
Hegaztiak dira Urdaibaiko talde aberats eta nabarmenena. Erreserbaren kokalekua ezin hobea da Europa eta Afrika artean emigratzen ari diren hegaztiek atseden hartzeko. Hegazti sedentarioak eta udatiarrak ere habiak egiteko aprobetxatzen dute tokia. 2009tik, Urdaibai Bird Centerrek egiten du hegaztien ikerketa, Europa mailan garrantzitsua den zentro ornitologikoa. Bertan egiten diren proiektuen artean ekologia espaziala eta habitataren erabilera, emigrazio mugimenduak, biologia, espezie kopurua eta hegaztien beste hainbeste arlo aztertzen dira. Beraien helburuetako bat hegaztiak hobeto ezagutzea da.
Nabarmenenak lertxuk hauskara, mokozabal zuria, arrano arrantzalea, txori zezen arrunta, zankaluzea, kuliska zuria, txilinporta txikia, koartzatxo handia, ahate txistularia, martin arrantzalea, ur-benarriza eta zuhaitz-belatza dira. Guztiak urteko momentu desberdinetan egon ohi dira ikusgai. Azpimarragarria da Urdaibaien Espainian espezie oso arrarotzat hartzen diren hegaztiak agertu ohi direla, adibidez, branta musubeltza, eider arrunta, ahatebeltz hegazuria, izotz-ahatea, beltxarga oihularia edo branta musuzuria.
Oruetako urmaelaren birsorkuntzatik, hegaztien kabi kopurua handitu egin da.
Ugaztunak
Ugaztunak txiki eta handietan sailkatzen dira. Txikien artean satorra, satitsua, lursagu gorria eta muxar grisa aurkitzen dira. Handien artean desagertzeko zorian dauden hainbat espezie daude; hala nola, bisoi europarra, eta ipurtatsa. Hauetaz aparte, untxia, katajineta, lepazuria, ur-satitsua, basurdea, azeria, eta orkatza. Bisoi amerikarren bat ere ikusi daiteke, abeltegiren batetik ihes egindakoa.
Artropodoak
250 intsektu espezie desberdin identifikatu dira 15 orden eta 97 familietakoak eta 77 araknido espezie, 23 familia desberdinetakoak, batzuk babestuta daude.
Turismoa
Urdaibaiko gunea Bizkaiko turismo leku nagusietako bat izan da beti. Bere hondartzak bizkaitarrak gehien erabiltzen dituztenak eta turista kopuru handia k izaten dituzte. Surfa praktikatzeko leku ezin hobea da Mundaka, surflari asko erakartzen ditu ondorioz. Urriko lehen astelehenetan nekazari eta abeltzaintza azoka bat egiten da Gernikan, Euskal Herri mailan famatuenetako bat dena. Bermeoko Arrain Azoka ere ospetsua da, maiatzeko azkenaurreko asteburuan ospatzen dena.
Naturaren turismora zaletuta daudenentzat Oruetako hezegunea erakargarria da; bertan haritz eta arte baso mistoak aurki daitezke, uraren ertzean.
Horrez gain, Urdaibai Bird Center ikerketa zentro famatua Urdaibai Erreserbann dago kokatuta. Fama handia dauka europar mailan, eta Aranzadi Zientzia Elkartearen parte da.
Ekonomia
Busturialdeako eskualdea Bizkaiko zentrotzat ere jotzen da. Bertan kokatzen baitira askatasuna eta izaera propioaren ikurrak, hala nola, Gernikako arbola eta Batzarretxea. Eskualdea bereziki aktiboa da sektore metalurgia sektorean. Bermeoko arrnatza-portua Kantauriko garrantzitsuenen artean kokatzen da eta Oka ibaiaren inguruan garatu den industria oso handia da. Turismoa ere asko bultzatzen da eta garrantzia du ekonomian.
Izena
Babesturako zonaldeari eman zaion izenak, Urdaibai, itsasadar inguruko lurrei egiten die erreferentzia eta bere jatorria Oka ibaiaren ertzean kokatzen den dorre batean dago. Etxe-dorre honetan, gaur egun hondarrak geratzen dira soilik, Perejilaren Dorrea bezala ezagutzen da ere. 70. hamarkadan hasi zen izan hau erabiltzen itsasadarra eta inguruko tokiei buruz hitz egiteko.
Gartly
, 'Gartaidh' eta 'Gairtlie', Eskoziako etxalde bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.
Paragenesi
Paragenesiaren kontzeptua eta aplikazioa Augusto Breithaupek erabili zituen 1849an, Die Paragenesis der Mineralien liburuan.
Wishaw
Wishaw, 'Camas Neachdain' eta 'Wishae', Eskozia erdialdeko udalerria da, Iparraldeko Lanarkshiren dagoena, Glasgow erdigunetik 24 kilometro hego-ekialdera. 2011ko erroldaren arabera 30.391 biztanle ditu.
Historia
Dirudienez Wishaw House da herriaren sorlekua, baina lehenagotik populatua izan da ingurunea. XII mendean St. Nethanek San Migel eliza eraiki zuen, hortik bere gaelerazko Camas Neachdain izena, "Nethanen eliza".
Herria Cambusnethan izan zen 1794 arte, orduan Wishawtown izena hartu zuen. 1855ean Coltness eta Stewarton herriekin bat egin eta Wishaw bihurtu zen.
Frotey-lès-Vesoul
Frotey-lès-Vesoul Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Frotey-lès-Vesoul udalerrian erroldatutako biztanleak 1.305 ziren. Familiak 527 ziren, horien artean 123 pertsona bakarrekoak ziren (58 bakarrik bizi ziren gizonak eta 65 bakarrik bizi ziren emakumeak), 223 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 150 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 31 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 566 etxebizitza zeuden, 528 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 499 etxeak ziren eta 65 apartamentuak ziren. 528 etxebizitza nagusietatik 406 bere jabearen bizilekua ziren, 117 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 47 etxek hiru zituzten, 112 etxek lau zituzten eta 348 etxek bost zituzten. 441 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 203 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 284 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Dana (Indiana)
Dana Indianako herri bat da. Vermillion konderrian kokatua dago. 2010ean 608 biztanle zituen, 0.76 kilometro koadrotan banatuta.
Milburn (Oklahoma)
Milburn Oklahomako herri bat da. Johnston konderrian kokatua dago. 2010ean 317 biztanle zituen, 1.22 kilometro koadrotan banatuta.
Frotey-lès-Vesoul
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 877 ziren, horien artean 616 aktiboak ziren eta 261 inaktiboak ziren. 616 pertsona aktiboetatik 559 lanean zeuden (295 gizon eta 264 emakume) eta 57 langabezian zeuden (38 gizon eta 19 emakume). 261 pertsona inaktiboetatik 113 erretiraturik zeuden, 102 ikasten zeuden eta 46 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Frotey-lès-Vesoul udalerrian 538 unitate fiskal zeuden, 1.297,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.416 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 43 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 11 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 igeltseroak, 1 iturgina, 2 eraikuntza enpresak, 2 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Shawnee
Shawneeak Ipar Amerikako amerindiar etnia dira, algonkin hizkuntza-familiakoa. XVII. menderaino Ohio ibaiaren arroan bizi izan ziren, eta egungo Illinois aldera jo zuten ondoren, irokesek behartuta. XVIII. mendean Ohioko lurretara itzuli ziren, eta delaware eta seneka herriekin batu ziren. XIX. mendean zurien mendean geratu ondoren, hiru adar nagusitan bereizi ziren (absantee, ekialdeko shawnee eta txeroki shawnee), eta Oklahomako lurretan egokitu zituzten. 2.000 lagun inguru dira gaur egun.
Laemolyta proxima
Laemolyta proxima Laemolyta generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Sudden Death (1995eko filma)
Sudden Death (euskaraz Bapateko Heriotza), 1995eko Peter Hyams estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Jean-Claude Van Damme, Powers Boothe, Raymond J. Barry eta Dorian Harewood aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEB, Pittsburgh. Civi Arena kirol pabiloian jokatzen ari den izotz hockey partidu batean Joshua Foss (Powers Boothe) buru den talde armatuak ohorezko palkoa bereganatu eta tartean Daniel Binder (Raymond J. Barry) AEBetako presidente ordea eta beste hainbat agintaro bahirtu dituzte. Partiduan zehar beren banku kontuetara dirutza transferentzia bat egitea eskatuko dute, bestelakoan, lehergailuz bete duten estadioa barnean dauden ikusleekin batera lehertuko omen dute.
Pekoita
Pekoita mineral bat da.
Ezaugarriak
Pekoita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.
Ixone Arregi
Ixone Arregi (Bilbo, 1975) bizkaitar margolaria da.
1998an Arte Ederretan lizentziatu zen, Pintura espezialitatean, Euskal Herriko Unibertsitatean. 1996an Erasmus beka jaso zuen, eta Ingalaterrako Art and Desing Bradford Collegen ikasi zuen. Beste hainbat beka ere jaso ditu, eta taldeka zein bakarka erakutsi ditu bere lanak; esate baterako, Basaurin, Barakaldon, Donostian, Zarautzen, Bartzelonan eta Madrilen. Gure Artea 2000 erakusketarako ere hautatu zuten bere lan bat.
Elkarte mineralogiko
Elkarte mineralogiko bat, mineralak bata bestearen ondotik elkartzen direnean sortzen da. Mineral hauek baldintza eta denbora ezberdinetan sortuko dute elkarte mineralogiko bat.
Fenomeno hau paragenesiaren aurkakoa da.
Britney Markham
Britney Markham (San Diego, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1989ko uztailaren 20a) estatubatuar emakumezko aktore pornografiko transexuala da.
Jenna Jameson emakumezko porno izarraren laguntzailea izan zen eta horregatik egin zen ezagun.
Dussumieriidae
Dussumieriidae arrain klupeiformeen familia da. Nahiko familia berria da, lehen Clupeidae barnean zegoena.
Generoak
FishBaseren arabera, familiak egun 9 espezie ditu, 2 generotan banaturik:
Danville (Indiana)
Danville Indianako herri bat da. Hendricks konderrian kokatua dago. 2010ean 9,001 biztanle zituen, 17.95 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 6110
NGC 6110 galaxia bat da, Corona Borealis konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Atletismoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Gizonezkoak 5.000 metro
Gizonezkoak 5.000 metro 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako atletismo probetako bat izan zen. 2021eko abuztuaren 3tik abuztuaren 6ra bitarte jokatu zen Japoniako Estadio Nazionalean. 25. aldia izan zen proba hau jokatzen zela, 1912ko Udako Olinpiar Jokoetan lehen aldiz egin zenetik.
Txapelketa eredua
2012an hasi zen bi errondako formatua mantendu zuen.
1. erronda
Erronda bakoitzeko lehenengo bostak (Q) eta, horien ondotik, denborarik azkarrena egin dutenak (q) sailkatzen dira.
Trinitate Santuaren katedrala (Dublin)
Trinitate Santuaren katedrala edo Kristoren Eliza (ingelesez The Cathedral of the Holy Trinity edo Christ Church Cathedral) Irlandako Dublin hiriburuko katedral anglikanoa da. Hiri honetako Erdi Aroko bi katedraletatik zaharrena da, bestea San Patrizioren katedrala delarik.
Historia
Lehenengo eliza 1028an eraiki zen egurrez egina, Dublingo Sigtrygg Silkbeard errege vikingoa Erromara erromes joan ondoren. Vikingoen asentamenduaren parean eraiki zen eta apezpikutza propioa izan zuen. Vikingoen hirian izan ziren bi elizetako bat zen.
Normandiarrek hiria konkistatzerakoan egurrezko eliza bota eta harrizkoa altxatu zuten 1180an. Korua, kripta eta kaperak gehitu zizkioten. Hurrengo mendeetan atalak gehitzen joan zitzaizkion.
Eduardo VI.a Ingalaterrakoak Erreforma Protestantea bultzatu zuen eta San Patrizo katedral katolikoa mailaz jeitsi eta Trinitate Santua katedral bihurtu zuen. San Patriziok zeuzkan zilarrezko bitxiak ere elizaz aldatu zituen. XVII mendean Parlamentuaren eta Epaitegiaren eraikinak altxatu ziren ondoan.
Katedrala zohikaztegi baten gainean eraikita zegoen eta XIX mendean segurtasun arazoak zirela eta bertan behera utzi behar izan zen. 1871 eta 1878 artean George Edmund Streeten gidaritzapean berrizte lanak egin ziren, bai eta 1980 eta 1982 artean ere.
Arkitektura
Viktoriar garaietan egindako berrizte lanetan XIV mendeko koru ederra bertan behera bota zen eta viktoriar estiloko gehigarriak ezarri ziren. Nabean Strongbow konkistatzaile ingeles-galestarraren hilobia dagoela esaten da, nahiz eta ez den ziurra. Katu eta sagu batzun momiak ere badaude horman.
Kripta Britainiar uharteetako handiena da, XII mendean eraikitakoa.
Anke Ehrhardt
Anke A. Ehrhardt (Hanburgo, 1940ko otsailaren 20a) sexu eta genero garapeneko ikerlaria da. Bere ikerlanak portaera-sexual arriskutsuen faktore determinanteen ikerketa sorta handia barneratzen du; ume, gazte eta helduetan, baita gizon zein emakume heterosexual eta homosexualetan, eta GIB eta STG infekzioak saihesteko ikuspuntu sakonetan ardazten delarik.
Giraffa camelopardalis thornicrofti
Giraffa camelopardalis thornicrofti Zambiako gune txiki (ekialdeko probintziakoa) batean bizi den jirafa azpiespezie bat da. Giraffa camelopardalis tippelskirchi azpiespeziearekin estu harremanduta dago eta orban patroi antzekoa du. Normalean kolore argikoak dira baina ar menderatzaileek kolore ilunagoak garatzen dituzte.
Basabizitza askean 1800 ale inguru zenbatu dira, horietatik 800 populazio bakar batean daudelarik.
Darlington (Indiana)
Darlington Indianako herri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 843 biztanle zituen, 0.86 kilometro koadrotan banatuta.
Pontfaverger-Moronvilliers
Pontfaverger-Moronvilliers Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pontfaverger-Moronvilliers udalerrian erroldatutako biztanleak 1.538 ziren. Familiak 598 ziren, horien artean 139 pertsona bakarrekoak ziren (90 bakarrik bizi ziren gizonak eta 49 bakarrik bizi ziren emakumeak), 160 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 258 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 41 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 626 etxebizitza zeuden, 591 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 29 hutsik zeuden. 536 etxeak ziren eta 89 apartamentuak ziren. 591 etxebizitza nagusietatik 385 bere jabearen bizilekua ziren, 186 alokairuan okupaturik zeuden eta 20 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 28 etxek bi zituzten, 70 etxek hiru zituzten, 191 etxek lau zituzten eta 302 etxek bost zituzten. 459 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 264 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 243 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 981 ziren, horien artean 710 aktiboak ziren eta 271 inaktiboak ziren. 710 pertsona aktiboetatik 654 lanean zeuden (370 gizon eta 284 emakume) eta 56 langabezian zeuden (27 gizon eta 29 emakume). 271 pertsona inaktiboetatik 70 erretiraturik zeuden, 110 ikasten zeuden eta 91 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pontfaverger-Moronvilliers udalerrian 588 unitate fiskal zeuden, 1.544,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.887 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 73 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria, 4 ile apaindegiak, 1 albaitaria eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 liburu denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Pontfaverger-Moronvilliers udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.595 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mill Creek (Oklahoma)
Mill Creek Oklahomako herri bat da. Johnston konderrian kokatua dago. 2010ean 319 biztanle zituen, 0.97 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Savin (Pirinio Garaiak)
Saint-Savin Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Savin udalerrian erroldatutako biztanleak 375 ziren. Familiak 164 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 250 etxebizitza zeuden, 169 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 68 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 195 etxeak ziren eta 55 apartamentuak ziren. 169 etxebizitza nagusietatik 124 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 88 etxek bost zituzten. 102 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 76 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 82 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 231 ziren, horien artean 171 aktiboak ziren eta 60 inaktiboak ziren. 171 pertsona aktiboetatik 162 lanean zeuden (84 gizon eta 78 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 60 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Savin udalerrian 172 unitate fiskal zeuden, 389,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.251 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 argiketariak eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Saint-Savin udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 115 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fijiko ereserkia
Fijiko ereserki nazionala Meda Dau Doka (fijieraz) eta God Bless Fiji (ingelesez) deitzen da.
Ezaugarriak
Melodia 1911n Charles Austin Milesek sortutako Dwelling in Beulah Land ereserkiaren egokitzapena da. Musika eta hitzak Michael Francis Alexander Prescottek eginak dira eta 1970ean Fijik independentzia eskuratu zuenetik ofiziala da.
Ingelesezko eta fijierazko hitzak ez dira itzulpen literala; are gehiago, beren esanahiek ez dute zerikusi handirik.
Fijierazko hitzak
Meda dau doka ka vinakata na vanua
E ra sa dau tiko kina na savasava
Rawa tu na gauna ni sautu na veilomani
Sanahin monasterioa
Sanahin monasterioa (Սանահին վանք) X. mendean fundatutako armeniar monasterio bat da, Lori probintzian kokatua.
Fijiko ereserkia
Fijierazko hitzak
Biu na i tovo tawa savasava
Chiapasko bandera
Chiapasko bandera 2008eko otsailaren 22ean erabaki zen. Hiru errenkadak osatzen dute, bi urdin eta zuri batek, azken hau beste bien neurri bikoitzekoa delarik.
Sanahin monasterioa
Ezaugarriak
Litekeena da Sanahin monasterioa tenplu aurrekristau baten gainean eraiki izana. Erreferentziak badira ere eliza zaharragoak zeudela bertan, IV. eta V. mendekoak. Egungo monasterioa Khosrovanux erreginak, Axot III.a erregearen emazteak, eraikiarazi zuen 967 eta 970 artean. Kultura mailan garrantzi handia izan zuen, bertan irakasten baitziren gizarte zientziak, medikuntza eta beste zientzia batzuk. Scriptorium garrantzitsua zuen, nondik liburuak irteten ziren, horietako asko miniaturekin.
Monasterioa garai askotako eraikin multzo bat da: Astvatsatsin eliza ("Jainkoaren Ama"), Amenaprkitx eliza ("Salbatore"), nartexak (gavit), San Gregorio kapera, alademia bat, liburutegia eta ezkila-dorrea.
Fijiko ereserkia
Fijierazko hitzak
LELOA:
Sanahin monasterioa
Ezaugarriak
Salbatore elizak lau albo-kapera ditu. Nartexa (armenieraz gavit) elizari atxikia dago eta bi mende geroago eraiki zen, 1181an.
Fijiko ereserkia
Fijierazko hitzak
Me bula ga ko Viti
Sanahin monasterioa
Ezaugarriak
Monasterioa XII. mende arte Kiurikides familiarena zen.
Jaizkibelgo dorreak
Jaizkibelgo dorreak Jaizkibelgo gandorrean kokatzen diren bost dorre dira.
Fijiko ereserkia
Fijierazko hitzak
Ka me toro ga ki liu
Jaizkibelgo dorreak
Jatorria
Dorreak XIX. mendean, 1874an, liberalek eraiki zituzten Bigarren Gerra Karlistan zaintza postu izateko. Jaizkibelgo mendilerroaren gailurrean sei dorre altxa ziren eta gaur egun bosten hondarrak daude. Bi gailurretik ekialdera, Hondarribiaraino: Erramutz eta Santa Barbara; eta beste hiru mendebaldera, Lezo eta Pasaia arteko mugan, lehen, bigarren eta hirugarren dorre gisa ezagunak.
Fijiko ereserkia
Fijierazko hitzak
Me ra turaga vinaka ko ira na i liuliu
Jaizkibelgo dorreak
Deskribapena
Dorreen alde bakoitzak 3,3 m-tik 3,5 m-ra ditu eta oin planta hexagonalekoak. Salbuespena Guadalupetik hurbilen kokatutakoa da: horren oinplanoa laukia da. Guztiek bi solairu eta terraza zituzten. Egun, hareharrizko inguruko hormak bakarrik kontserbatzen dira, barrualdea erabat hutsa dago. Beheko solairuan zulo txiki angeluzuzenak irekitzen ziren, eta aireztatzeko nahiz behatzeko erabiltzen ziren. Kanpoaldean zapata ikus daiteke eta altuera aldakorra du, dorrea baino pixka bat zabalagoa. Lursailaren gainean zuen altuera lursailaren irregulartasunen araberakoa zen.
Fijiko ereserkia
Fijierazko hitzak
Me ra liutaki na tamata
Jaizkibelgo dorreak
Deskribapena
Soldaduak ez ziren beheko solairutik sartzen. Lehen solairua irekitzen zen eta bertara iristeko desagerraraz zitekeen eskailera erabiltzen zen. Hala, zailagoa zen eraikinean sartzea. Solairu berean alde bakoitzean bi edo hiru gezileiho irekitzen ziren. Terraza fatxada baino pixka bat aurrerago zegoen eta poligonoaren alde bakoitzean hiru ukondok eusten zuten. Gainera, erpin bakoitzean ukondo bana zegoen. Horien artean gutxi gorabehera zirkularra zen zuloa irekitzen zen eta euri-urak kanporatzeko erabiltzen zen.