cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gurutze Gorria
Lehen Mundu Gerra
1916 eta 1918 artean, ICRCk hainbat postal argitaratu zituen presoen kanpamentuetako eszenekin. Irudiek presoak eguneroko jardueretan erakusten zituzten, hala nola, etxeko gutunak banatzen. ICRCren asmoa presoen familiei itxaropen eta lasaitasun pixka bat eskaintzea zen, eta beren maitatuen patuari buruzko zalantzak arintzea. Gerra amaitu ondoren, 1920 eta 1922 artean, ICRCk 500.000 preso inguru jaioterrira itzultzea antolatu zuen. 1920an, aberriratze-zeregina Nazioen Liga sortu berriari eman zitzaion, eta horrek, Fridtjof Nansen zientzialari eta diplomatiko noruegiarra, "Gerra Presoen ber-aberriratzeko goi mailako Komisario” izendatu zuen. Bere legezko agintaldia gerrako errefuxiatu ei eta lekualdatutako pertsonei laguntzea eta zaintzea izan zen, bulegoa Nazioen Ligako "Errefuxiatuentzako Goi Komisarioa" bilakatu zenean. Nansenek bere izeneko pasaporte a asmatu zuen estatu gabeko errefuxiatuentzat, eta 1922an Bakearen Nobel Saria jaso zuen, eta ICRCko bi ordezkari izendatu zituen diputatu bezala. Gerra amaitu baino urtebete lehenago, ICRCk 1917ko Bakearen Nobel Saria jaso zuen, gerra garaian egindako lan itzelagatik. Bakearen Nobel Sari bakarra izan zen 1914tik 1918ra bitartean. 1923an, Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeak bere politikaren aldaketa onartu zuen, kide berriak hautatzeko orduan. Ordura arte, Geneva ko hiritarrak soilik izan zitezkeen batzordekideak. Mugaketa hori Suitza ko herritarrak ere izendatzera zabaldu zen. Lehen Mundu Gerraren ondorio zuzenen artean, 1925. urtean itun bat onartu zela zegoen, non legez kanpo uzten zituen gas itogarri edo pozoitsu ak, eta agente biologikoak arma gisa erabiltzea. Lau urte geroago, jatorrizko Hitzarmena berrikusi zen, eta Genevako bigarren Hitzarmena "Itsaso ko Indar Armatuetako Kide Zaurituen, Gaixoen eta Naufrago en Egoera Hobetzeari buruzkoa" ezarri zen. Lehen Mundu Gerrako gertakariek eta ICRCren inguruko jarduerek nabarmen handitu zuten, nazioarteko komunitatearen barruan, Batzordearen ospea eta agintea, eta bere eskumenen hedapena ekarri zuten.
Bestalde, 1934an gatazka armatuaren garaian lurralde okupatuetan biztanleria zibila babesteko, Gurutze Gorriaren Nazioarteko Biltzarrak konbentzio osagarria egiteko proiektuaren proposamena onartu zuen. Zoritxarrez, gobernu gehienek interes gutxi erakutsi zuten konbentzio hau gauzatzeko, eta ondorioz, Bigarren Mundu Gerra hasi aurretik indarrean sartzea ezinezkoa izan zen.
Bigarren Mundu Gerra
Holokausto aren aurrean Gurutze Gorriaren eman zuen erantzuna, eztabaida eta kritika garrantzitsuen gaia izan da. 1944ko maiatza arte, ICRCk judu en sufrimenduarekiko eta heriotzarekiko axolagabekeria kritikatu zuten. Gerra amaitu ondoren areagotu egin zen kritika, holokaustoaren horrenbesteko kalte a ukaezina zenean. Alegazio horien defentsa bat izan zen, Gurutze Gorria erakunde neutral eta inpartzial bezala ospea mantentzen saiatu zela, Alemania ko barne gaitzat ikusten zuena ez oztopatuz. Bestalde, Gurutze Gorriak Geneva ko Hitzarmena sinatu zuen herrialdeetako gerrako preso ak bere ardatz nagusitzat hartuz. Bigarren Mundu Gerran ICRCren lanaren oinarri juridikoa Genevako Konbentzioaren 1929ko berrikuspena izan zen. Batzordearen jarduerak Lehenengo Mundu Gerran egin zirenen antzerakoak izan ziren, hots, presoen kanpamentuak bisitatu eta jarraipena egitea, biztanle zibilarentzako sorospen laguntza antolatzea, eta presoei eta desagertutakoei buruzko mezuen trukaketa kudeatzea. Gerra amaitu orduko, 179 delegatuk 12.750 bisita egin zituzten presoen 41 herrialdetako kanpamentuetara. Gerrako Presoei buruzko informazio agentzia zentralak 3.000 langile zituen, presoen eskutitzen indizeak 45 milioi txarteletara ailegatu ziren, agentziak 120 milioi mezu trukatuz. Oztopo garrantzitsuena nazi ena izan zen, beraiek kontrolatutako nazien Gurutze Gorriak uko egin ziolako Genevako estatutu ekin elkarlanean aritzeari, adibidez juduen deportazioa Alemania tik kanpo, edo nazien kontzentrazio esparruetan egindako hilketa masiboak. Gainera, gatazkaren beste bi alderdi nagusiek, Sobietar Batasuna eta Japonia, 1929ko Genevako Konbentzioetan parte hartu ez zutenez, legeak ez zituen behartzen konbentzioen arauak betetzera.
Gerra garaian, ICRCk ezin izan zuen akordio bat lortu Alemania Nazi arekin kontzentrazio esparruetan atxilotutakoei tratamenduari buruz, eta azkenean presioa aplikatzea alde batera utzi zuen, presoekin egindako lana eten ez zedin. Bestalde, ICRCk ezin izan zien sarraski kanpamentuetako eta juduen hilketa masiboei buruzko informazio fidagarririk eman Europako juduei, Erromari, etab. 1943ko azaroaren ondoren, ICRCk izenak eta kokapen ezagunak zituzten kontzentrazio esparruetara paketeak bidaltzeko baimena lortu zuen. Fardelok jasotzeko jakinarazpenak beste preso batzuek maiz sinatu zituztenez, ICRCk 105.000 atxilotuen identitateak erregistratu zituen kontzentrazio esparruetan, eta 1,1 milioi inguru pakete entregatu zituen, batez ere Dachau, Buchenwald, Ravensbrück eta Sachsenhausen kontzentrazio esparruetan.
Maurice Rossel Berlin era bidali zuten Nazioarteko Gurutze Gorriaren delegatu bezala, eta Theresienstadtera joan zen 1944an. Misio honetarako esperientziarik gabeko Rosselen aukeraketa, erakundearen "judu en arazoarekiko" axolagabekeriaren adierazgarri tzat hartua izan da, eta juduak defendatzeko Holokaustoan zehar egin zuen txostena "ICRCren porrotaren ikur gisa" izendatu dute. Rosselen txostena nazi en propaganda kritikarik gabe onartzeagatik nabarmendu zen. Oker adierazi zuen, juduak ez zirela Theresienstadtetik deportatuak izan. Claude Lanzmann ek 1979an grabatu egin zituen bere esperientziak, "Bisitari baten ogibidea" izeneko dokumentala ekoiztuz. 1945eko martxoaren 12an, Jacob Burckhardt ICRCko presidenteak Ernst Kaltenbrunner SS ko jeneralaren mezua jaso zuen, ICRCko ordezkariek kontzentrazio esparru etara joateko baimena emanaz. Hitzarmena delegatu horiek gerra amaitu arte kanpalekuetan egon behar zutela baldintza rekin lotzen zen. Hamar delegatuk, horien artean Louis Haefliger (Mauthausen-Gusen), Paul Dunant (Theresienstadt) eta Victor Maurer (Dachau), zeregina onartu ondoren kanpamentuetan egon ziren. Louis Haefligerrek, tropa amerikarrei abisatuz, Mauthausen-Gusen indargabetzeko leherketa galarazi zuen.
Bestalde, Friedrich Born (1903–1963), Budapest eko ICRCko delegatuak, Hungaria ko 11.000tik 15.000ra arteko juduen bizitzak salbatu zituen. Eta Marcel Junod (1904-1961) Geneva ko medikua izan zen bonba atomiko a jaurti ondoren, Hiroshima bisitatu zuen lehen atzerritarra.
1944an, ICRCk bigarren Bakearen Nobel Saria jaso zuen. Lehen Mundu Gerran gertatu zen bezala. Gerra denbora nagusian, 1939tik 1945era bitartean, emandako Bakearen Sari bakarra izan zen. Gerra amaitzean, ICRCk Gurutze Gorriaren elkarte nazionalekin lan egin zuen, herrialde kaltetuenei laguntza emateko antolakuntzan. 1948an, Batzordeak txosten bat argitaratu zuen 1939ko irailaren 1etik 1947ko ekainaren 30era arteko gerraren inguruko jarduerak azalduz. ICRCek Bigarren Mundu Gerrako artxiboak, 1996an ireki zituen.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren
1949ko abuztuan, lehendik zeuden Genevako bi hitzarmen en berrikuspen gehiago egitea onartu zen. Hitzarmen gehigarri bat, “Itsas Indar armatuetako kide zaurituen, gaixoen eta naufrago en egoera hobetzeko konbentzio osagarria”, gaur Genevako Bigarren Hitzarmena izenekoa, Hitzarmen orokorraren babes ean jarri zen, 1907ko Haga ko Hitzarmenaren ondoren. Genevako 1929ko hitzarmena "Gerrako Preso en Tratamenduaren buruzkoa" izan daiteke bigarren Hitzarmena, ikuspegi historiko batetik (benetan Genevan formulatu zelako), baina 1949. urteaz geroztik, hirugarren Hitzarmena deitu zitzaion. Izan ere, kronologikoki Haga ko Hitzarmena baino geroago sinatu zelako. Bigarren Mundu Gerraren esperientziari erreparatuz, Genevako Laugarren Hitzarmena, "Gerra garaian pertsona zibilen babesari dagokion" hitzarmen berria ezarri zen. Era berean, 1977ko ekainaren 8ko protokolo osagarriek, barne gatazketan aplikatu nahi izan zituzten, hala nola gerra zibiletan. Gaur egun, lau hitzarmenek eta horien gaineko protokoloek 600 artikulu baino gehiago dituzte. Hedapen nabarmena, 1864ko lehen kongresuko 10 artikulu apalekin alderatuta. 1963an mendeurrena ospatzeko, ICRCk, Gurutze Gorriaren Sozietateen Ligarekin batera, Bakearen hirugarren Nobel saria jaso zuen. 1993az geroztik, Suitza koak ez diren pertsonei baimena eman zitzaien atzerria n Batzordearen delegatu bezala aritzeko, aurretik soilik Suitzako herritarrei mugatuta zegoen zeregina. Ondorioz, ordutik hona Suitzako herritartasunik gabeko langileen kuota %35era igo da.
1990eko urriaren 16an, Nazio Batuen Batzar Nagusia k erabaki zuen ICRCri behatzaile status a ematea, bere bilkura saioetarako eta batzordeen bileretarako. Hau izan zen, erakunde pribatu bati emandako lehen behatzaile statusa. Ebazpena 138 estatu-kidek batera proposatu zuten, eta Vieri Traxler italiar enbaxadore ak aurkeztu zuen, Solferinoko gudu ko erakundearen jatorria oroitzeko. Suitzako gobernuarekin 1993ko martxoaren 19an sinatutako akordioak, Suitzarekiko Batzordearen erabateko independentzia politikoa baieztatu zuen. Akordioak, Suitzan zeuden ICRCren jabetza guztien bortxaezintasuna babesten zuen, bere egoitza eta artxiboa barne, bazkideei eta langileei immunitate juridikoa emanaz. Eta baita, ICRC zerga eta tasetatik salbuesteaz gain, ondasunak, zerbitzuak eta dirua babesten zituen, eta betebeharrezko transferentzi ak bermatu. Halaber, ICRCri komunikazio pribilegio seguruak eskaintzen zizkion, atzerriko enbaxaden bezalako mailan, eta Batzordekideei Suitzan zein atzerrian bidaiatzea errazten zien.
Gerra Hotza ren amaieran, ICRCren lana arrisku tsuagoa bihurtu zen. 90eko hamarkadan, delegatu gehiagok galdu zuten bizitza historiako edozein unetan baino, batez ere tokiko eta barneko gatazka armatuetan lan egiten zutenean. Gertaera horiek sarritan Genevako Hitzarmeneko arauek eta haien babes ikurrekiko errespetu falta erakutsi zuten. Hildako delegatu batzuk hauek izan ziren:
- Frédéric Maurice. 1992ko maiatzaren 19an hil zen, 39 urte zituela, eskoltatzen ari zen Gurutze Gorriaren garraioa Bosnia ko Sarajevo hirian erasoa jasan ondoren.
- Fernanda Calado (Espainia), Ingeborg Foss (Norvegia), Nancy Malloy (Kanada), Gunnhild Myklebust (Norvegia), Sheryl Thayer (Zeelanda Berria) eta Hans Elkerbout (Herbeherea k). 1996ko abenduaren 17ko goizaldera, lo zeudela erailak izan ziren, Txetxenia ko Nowije Atagi hiriko ICRCko eremuko ospital ean. Hiltzaileak ez ziren inoiz harrapatuak izan, eta ez zen hilketetarako itxurazko arrazoirik aurkitu.
- Rita Fox (Suitza), Véronique Saro (Kongoko Errepublika Demokratikoa, lehenago Zaire izenarekin ezagutzen zena), Julio Delgado (Kolonbia), Unen Ufoirworth (ED Kongo), Aduwe Boboli (ED Congo) eta Jean Molokabonge (ED Kongo). 2001eko apirilaren 26an, bi autotan zihoazen Kongoko Errepublika Demokratikoko ipar-ekialdean laguntza misio baten, hiltzaile ezezagun batzuen zoritxarreko eraso a jasan zutenean. - Ricardo Munguia (El Salvador) Afganistanen ur ingeniari bezala lan egiten zuen, eta bertako lankideekin bidaiatzen ari zen 2003ko martxoaren 27an, haien autoa armatu ezezagunek geldiarazi zutenean. Exekuzio modura erail zuten, lankideek ihes egiteko baimena lortu zuten bitartean. 39 urte zituen, eta hilketaren ondorioz, ICRCk Afganistanen eragiketak aldi baterako etetea erabaki zuen.
- Vatche Arslanian (Kanada). 2001. urtetik, Irak en ICRC misioaren koordinatzaile logistiko bezala aritu zen. Irakeko Ilargi Gorriaren kideekin batera Bagdad zeharkatzen ari zela hil zen 2003ko apirilaren 8an, autoa ustekabean hiriko tiroketa borrokatik pasatu zenean.
- Nadisha Yasassri Ranmuthu (Sri Lanka). Erasotzaile ezezagun batzuk 2003ko uztailaren 22an hil zuten, bere autoa tirokatua izan zenean Bagdadeko hegoaldean dagoen Hilla hiritik gertu.
Afganistango Gerra
ICRC aktibo dago Afganistan go gatazka guneetan, eta errehabilitazio fisikoko sei zentro sortu ditu minak kaltetutako biktime i laguntzeko. Haien laguntasuna nazioko eta nazioarteko indar armatuetara, zibiletara eta oposizio armatura hedatzen da. Afganistango gobernuaren eta nazioarteko indar armatuen zaintzapean atxilotu ak bisitatu ohi dituzte. Eta baita, noizean behin sarbidea lortu dute taliban ek atxilotutako pertsonak bisitatzeko. Oinarrizko lehen sorospenetarako prestakuntza eta laguntza kit-ak eskaini dizkiete Afganistango segurtasun indarrei eta talibanen kideei, izan ere, ICRCko bozeramaile baten arabera, "ICRCren konstituzioak zehazten du gerraren ondorioz kaltetutako alderdi guztiak, ahalik eta modu egokienean tratatuko direla."
Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Federazioa
1919an, Britainia Handi ko, Frantzia ko, Italia ko, Japonia ko eta AEB etako Gurutze Gorriaren elkarteetako ordezkariak Paris en elkartu ziren "Gurutze Gorriaren Elkarteen Liga" sortzeko. Jatorrizko ideia AEBetako Gurutze Gorriaren Henry Davison presidentearena zen. Liga honek Gurutze Gorriaren mugimenduaren nazioarteko jarduerak zabaldu zituen, ICRCren misio hertsietatik haratago, gerrak eragin ez zituen larrialdi egoerei sorospen laguntza emateko (esaterako, gizakiak edo natura k eragindako hondamendi ak). Amerikarrek jada hondamendien sorospen misio eskarmentu handia zuten, bere eginkizuna hasieratik zabaldu zutelako. Liga eratzea, Nazioarteko Gurutze Gorriaren ICRC erakundeaz gain, ez zen izan eztabaida rik gabe, hainbat arrazoirengatik. ICRCk bi erakundeen arteko lehia posible bati buruzko zentzuzko kezka izan zituen. Ligaren sorrera ICRCren lidergo posizioa mugitzeko saiakera bezala ikusi zuten, eta pixkanaka bere zeregin eta gaitasun gehienak alde anitzeko instituzio batera igortzeko. Horretaz gain, Ligako kide fundatzaile guztiak entitate nazionaletako elkarteak ziren, edo Itun Hirukoitzeko (Errusiako Inperioa ren, Frantziako Errepublika ren eta Britainia Handia ren arteko ulermen informala) bazkide elkartuak. Ligaren jatorrizko estatutuek 1919ko maiatzetik aurrera, araudi gehiago jasotzen zituzten, bost elkarte fundatzaileek egoera pribilegiatu a lortzen baitzuten, Henry P. Davisonen ahalegini esker. Eta gainera, estatu batzuetako elkarte nazionalak behin betiko baztertzeko eskubidea zuten, hots, Alemania, Austria, Hungaria, Bulgaria, Turkia, eta Errusia ko Gurutze Gorriaren elkarte nazionala. Arau horiek, Gurutze Gorriaren nazioetako elkarteen arteko unibertsaltasun eta berdintasun printzipioen aurkakoak ziren, eta egoera horrek ICRC kezkatzen zuen.
Errusiako Gerra Zibile an ICRC eta Ligaren misio bateratua 1917tik 1922ra, mugimenduak barne gatazka baten parte hartu zuen lehenengo aldia izan zen, nahiz eta oraindik Genevako Konbentzioen agindu espliziturik gabe egon. Ligak, 25 elkarte nazional baino gehiagoren laguntzarekin, misioak antolatu zituen gosea eta gaixotasunak arintzeko, eta kaltetutako populazio zibilentzako janari eta bestelako laguntzak banatzeko. ICRCk Errusia ko Gurutze Gorriaren elkartearekin lan egin zuen, eta gero Sobietar Batasun eko elkartearekin, etengabe azpimarratuz ICRCren neutraltasuna. 1928an "Nazioarteko Kontseilua" sortu zen ICRC eta Ligaren arteko lankidetza koordinatzeko. Geroago, “Batzorde Iraunkorra”ren ardura izan zen. Urte berean, mugimenduaren estatutu komuna onartu zen lehenengo aldiz, mugimenduaren barnean ICRCri eta Ligari dagozkien eginkizunak definituz. Etiopia eta Italia ren arteko Abisinia ko gerran 1935-1936 bitartean, Ligak 1,7 milioi franko suitzarko laguntza hornitu zuen. Benito Mussolini ren erregimen faxista italiarrak Gurutze Gorriaren lankidetzari uko egin ziolako, ondasun horiek Etiopiari soilik entregatu ziren. Gerra garaian, 29 pertsonak galdu zuten bizia Gurutze Gorriaren ikurraren babes esplizitua izan arren, gehienak Italiako Armadaren erasoengatik. Bestalde, Espainian 1936-1939 bitartean izandako gerra zibilean, Ligak berriro ere ICRCrekin bat egin zuen, 41 elkarte nazionalen laguntzarekin. Eta 1939an, Bigarren Mundu Gerraren zorian, Ligak bere egoitza Paris etik Geneva ra lekualdatu zuen, Suitzako neutraltasuna aprobetxatzeko.
1952an, mugimenduaren 1928ko estatutu arrunta lehen aldiz berrikusi zen. Era berean, 1960tik 1970era bitartean, deskolonizazio garaian, jauzi izugarria izan zen Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren elkarte aitortuen artean. 1960ko hamarkadaren amaieran, mundu osoan 100 elkarte baino gehiago zeuden. Bestalde, 1963ko abenduan, Federazioak eta ICRCk Bakearen Nobel Saria jaso zuten. 1983an, Liga "Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Elkarteen Liga" izendatu zuten, Ilargi Gorriaren ikurraren azpian jarduten zuten elkarte nazionalen kopurua gero eta handiagoa zelako. Hiru urte geroago, 1965ean onartutako mugimenduaren oinarrizko zazpi printzipio ak bere estatutuetan sartu ziren. Ligaren izena 1991n aldatu zen berriro "Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Elkarteen Nazioarteko Federazioa" izendatzeko. 1997an, ICRCk eta IFRCk Sevilla ko Hitzarmena sinatu zuten, gehiago zehaztuz bi erakundeen erantzukizun ak mugimenduan. 2004an, IFRCk ordura arteko bere misio handiena hasi zuen Asia ko hegoaldeko tsunami en hondamendiaren ondoren. 40 elkarte nazional baino gehiago aritu ziren 22.000 boluntariorekin lan egiten, janaririk eta aterperik gabe utzitako biktima ugariei laguntza ematen eta epidemie tatik babesten.
Antolaketa
Mundu osoan 97 milioi pertsona daude ICRCrekin, Nazioarteko Federazioarekin eta Sozietate Nazionalekin batera, gehienak azken hauekin. 1965eko Viena ko Nazioarteko Biltzarrak Mugimenduko alde guztiek partekatu beharko lituzketen oinarrizko zazpi printzipio ak onartu zituzten, eta 1986an Mugimenduaren estatutu ofizialei gehitu zitzaizkien.
Oinarrizko printzipioak
Ondorioz, Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren oinarrizko printzipioak ez ziren ezagutzera eman, baizik eta aurkitu egin zituzten, nahita egindako aurkikuntza prozesu parte hartzaile baten bidez. Horrek are garrantzitsuagoa egiten du "izenburu" bakoitzaren azpian agertzen den testua, aipatutako printzipioaren zati integral bat dela, eta ez denboraren edo tokiaren arabera aldatu daitekeen interpretazioaː
Gizatasuna
Gurutze Gorriko eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Mugimendua, gudu zelaia n zauritu ei bereizkeriarik gabeko asistentzia emateko nahiak sortuta, ahaleginak egiten ditu, nazioen barnean eta nazioartean duen ahalmenean, giza sufrimendua saihesteko eta arintzeko edozein lurraldetan emanda ere. Bere helburua bizitza eta osasuna babestea eta pertsonen errespetua bermatzea da. Herri guztien arteko elkar ulertzea, adiskidetasuna, lankidetza eta bake iraunkorra sustatzen ditu.
Neutraltasuna
Guztien konfiantza izaten jarraitzeko, Mugimendua ezingo da inoren alde jarri borroketan, ezta inolaz ere izaera politiko, arraza, erlijioso edo ideologi eztabaide tan parte hartuko.
Independentzia
Mugimendua independentea da. Elkarte nazionalek, beren gobernuen zerbitzu humanitarioetan laguntzaileak direnean eta dagozkien herrialdeetako legeen menpe dauden bitartean, beti autonomia mantendu behar dute Mugimenduaren printzipioen arabera jarduteko une oro.
Borondatezko zerbitzua
Sorospen mugimendua borondatezkoa da, ez irabazteko desioagatik bultzatua.
Batasuna
Edozein herrialdetan Gurutze Gorriaren edo Ilargi Gorriaren Elkarte bat eta bakarra egon daiteke. Guztiei ireki ta egonda, bere lan humanitarioa lurralde osora zabaldu behar du.
Unibertsaltasuna
ICRCren eginkizuna eta erantzukizunak
Nazioarteko eta barne gatazka armatuetako biktimen bizitza eta duintasun a babestea da ICRCren eginkizun ofiziala, erakunde inpartzial, neutral eta independente bezala. 1997ko Sevilla ko Akordioaren arabera, gatazketan mugimenduaren "Agentzia nagusia" da. Batzordearen zeregin nagusiak, Geneva ko Konbentzioetatik eta bere estatutuetatik datozenak, honakoak dira:
- Gerran dauden alderdiek Genevako Konbentzioa betetzen duten jarraipena egitea,
- Gudu zelaian zauritu ak daudenentzako erizaintza eta laguntza antolatzea,
- Gerrako preso en tratamendua gainbegiratzea,
- Gatazka armatu baten desagertutakoen bila laguntzea (lokalizazio zerbitzua),
- Biztanleria zibilaren babesa eta zaintza antolatzea, eta
- Gatazka armatuan dauden alderdien artean arbitratzea.
Egoera juridikoa eta antolamendua
ICRCk Suitza ko Geneva hirian du egoitza, eta 80 herrialdeetan ere bulegoak ditu. Mundu osoan 12.000 enplegatu inguru izanik, horietako 800 Genevako egoitza nagusian lan egiten dute, eta 1.200 erbesteratuak daude. Hauen erdiak nazioarteko misioak kudeatzen dituzten delegatuak dira, eta beste erdiak mediku ak, agronomo ak, ingeniari ak edo interprete ak bezalako espezialistak. Azkenik, 10.000 enplegatu inguru, nazio mailako erakundeetako kideak dira, bertan lana eginaz.
Bere estatutuen arabera, Batzordea Suitzako 15etik 25erainoko kidek osatzen dute, eta lau urtetarako izaten dira hautatuak. Kide batek izan dezakeen partaidetza kopuruari dagokionez ez dago mugarik, nahiz eta Batzordeko kideen hiru laurdenen gehiengoa behar izan, pertsona bat hirugarren agintaldi aren ondoren berriro aukeratua izateko. ICRCko organo nagusiak Zuzendaritza eta Batzarra dira. Zuzendaritza Batzordearen organo betearazlea da, eta zuzendari orokor batek eta bost sailetako zuzendariak osatzen dute: "Eragiketa k", "Pertsona k", "Baliabidea k eta Eragiketa Laguntza", "Komunikazioa" eta "Nazioarteko Zuzenbidea eta Lankidetza Mugimenduaren barruan". Zuzendaritzako kideak Batzarrak izendatzen ditu, lau urtetan zerbitzatzeko. Batzarra, Batzordeko kide guztiek osatua, aldian behin deitzen da eta bere arduren artean daude helburu ak, jarraibide ak eta estrategia k zehaztea eta Batzordearen finantza gaiak gainbegiratzea. Eskuarki, Batzarreko presidentea Batzordearen presidentea ere izaten da. Gainera, Batzarrak bost kideko Batzar Kontseilua hautatzen du, eta gai batzuetan Batzar Osoaren izenean erabakitzeko eskumen a du. Kontseiluari dagokio Batzarreko bilerak antolatzea, eta baita Batzarraren eta Zuzendaritzaren arteko komunikazioa erraztea.
Genevako kokapena Suitzako frantses hiztun ean lurraldean dagoenez, ICRC normalean Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordea (Comité international de la Croix-Rouge - CICR) frantses izenarekin egiten du lan. ICRCren ikur ofiziala Gurutze Gorria da hondo zurian, "COMITE INTERNATIONAL GENEVE" hitzak gurutzea inguratuz.
Finantzaketa eta finantza gaiak
2009ko ICRCren aurrekontua mila milioi suitzar frankotik gora izan ziren. Diru horren zati handiena estatuetatik dator, Suitza barne Geneva ko Konbentzioen gordailu bezala. Eta baita Gurutze Gorriaren estatuko elkarteetatik, Genevako Hitzarmeneko estatu sinatzaileetatik, eta Europar Batasun a bezalako nazioarteko erakundeetatik. ICRCri egindako ordainketa guztiak borondatezko ak dira, eta batzordeak emandako bi errekurtso motaren arabera jasotzen dira dohaintzak: urteko egoitza-errekurtsoa barneko kostuak estaltzeko, eta larrialdi ko errekurtsoak banakako misioetarako.
ICRCk 1.100 milioi franko suitzar eskatu zien emaileei 2010. urtean bere lana finantzatzeko. Afganistan goa ICRCren operazio humanitario handiena bihurtu zen (86 milioi franko suitzar). Ondoren zeuden Irak (85 milioi franko) eta Sudan (76 milioi franko). Medikuntza ko jardueretarako, 2010eko 132 milioi frankoko aurrekontua, 2009koa baino 12 milioi franko handiagoa izan zen.
IFRCren eginkizuna eta erantzukizunak
IFRCk mundu osoko Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren elkarteen arteko lankidetza koordinatzen du, eta elkarte ofizial berriak eratzen ditu oraindik elkarterik ez dagoen herrialdeetan. Nazioarteko agertokian, IFRCek sorospenetarako laguntza-misioak antolatu eta gidatzen ditu, hala nola, hondamen naturalak, gizakien hondamendiak, epidemia k, masa errefuxiatuen hegaldiak eta bestelako larrialdi ak. 1997ko Sevilla ko Akordioaren arabera, IFRC da Mugimenduaren Agentzia nagusia gertatzen diren larrialdi egoeratan, beti ere gatazka armatuetatik kanpo.
IFRCk kaltetutako herrialdeetako elkarte nazionalekin lankidetza n aritzen da, eta bakoitza Elkarte Nazional Eragilea (ONS) deitzen da. Eta baita laguntza eskaintzeko prest dauden beste herrialde etako elkarteekin ere, hots, Elkarte Nazional Parte-hartzaileak (PNS) deitzen direnak. Nazioarteko Federazioaren Batzar Nagusian kide oso edo behatzaile onartutako 187 elkarteen artean, eskuarki 25-30 inguru aritzen dira PNS bezala beste herrialde batzuetan. Horien artean aktiboenak AEB ko Gurutze Gorria, Suedia eta Norvegia ko Gurutze Gorria, Britainia Handi ko Gurutze Gorria, eta Alemania ko Gurutze Gorria elkarteak dira. Azken urteetan arreta jaso duen IFRCren beste eginkizun garrantzitsu bat, gerra ko lurreko minak erabiltzeko kodifikatutako debekua da, eta minek zauritu tako pertsonei laguntza medikoa, psikologikoa eta soziala ematea.
IFRCaren zereginak honela laburbildu daitezke:
• Printzipio eta balore humanitarioak sustatzea, • Laguntza ematea larrialdi handietan, hala nola hondamendi naturalak,
• Elkarte nazionalei laguntza ematea hondamendi ak suertatzen direnean, borondatezko kideen hezkuntzaren bidez, eta ekipamendu eta sorospen hornikuntzak eskuratuz,
• Tokian tokiko osasun proiektuei laguntza emanaz,
• Elkarte nazionalei gazte ekin lotutako jardueretan laguntzea.
Egoera juridikoa eta antolamendua
IFRCk Geneva n du egoitza. Gainera, bost zona bulego ditu (Afrika, Amerika k, Asia-Pazifiko a, Europa, eta Ekialde Ertaina-Ipar Afrika), 14 eskualdeko bulego iraunkorrak, eta baita 350 ordezkari inguru mundu osoko 60 ordezkaritzatan. IFRCren lanaren oinarri juridiko a bere eraketa da, bere organo exekutiboa idazkaritza izanik, idazkari nagusi batek zuzentzen duena. Idazkaritza k bost dibisio ditu, besteak beste, "Programa Zerbitzuak", "Balio humanitarioak eta diplomazia humanitarioa", "Gizarte Nazionala eta Ezagutza ren Garapena" eta "Gobernantza eta Kudeaketa Zerbitzuak.
IFRCren erabakia hartzeko organo gorena Batzar Nagusia da, elkarte nazional guztietako ordezkari ak bi urtez behin biltzen dituena. Beste zeregin batzuen artean, Batzar Nagusiak idazkari orokorra aukeratzen du. Batzar Nagusien deialdien artean, Gobernu Batzordea IFRCko organo nagusia da, eta hainbat arlotan erabakiak hartzeko eskumena du. Gobernu Batzordea IFRCko presidenteak eta presidenteordeak, Finantza eta Gazteria Batzordetako presidenteek, eta elkarte nazoinaletako hogei ordezkari hautatuak osatzen dute.
IFRCren ikurra Gurutze Gorriaren (ezkerreko) eta Ilargi Gorriaren (eskuineko) konbinazioa da, marko angeluzuzen gorri batez inguratutako hondo zuriaren gainean.
Finantzaketa eta finantza gaiak
IFRCren aurrekontu aren zati nagusiak bertako kide diren elkarte nazionalen ekarpenek eta inbertsio en diru-sarreren bidez finantza tzen dituzte. Elkarteko kide bakoitzak egindako ekarpenen kopuru zehatza Ogasun Batzordeak finkatzen du, hurrengo Batzar Nagusiak onartzeko. Edozein finantzaketa osagarri, batez ere sorospeneko laguntza misioetan aurreikusi gabeko gastuetarako, IFRCk argitaratutako "deialdiei" jarraituz, elkarte nazionalek, gobernuek, beste erakunde batzuek, korporazioek eta partikularrek borondatezko dohaintza bezala ematen dutenaz osatzen da.
Aitortza ofiziala
Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren elkarteak munduko ia herrialde guztietan daude. Beraien nazioetan, sorospen nazionalaren betebeharrak eta erantzukizunak hartzen dituzte, Nazioarteko Zuzenbide Humanitarioak definitutako moduan. Mugimenduaren baitan, ICRC arduratzen da sorospen elkartea legez aitortzea Gurutze Gorriaren edo Ilargi Gorriaren elkarte ofizial bezala. Aitortzarako, arau zehatzak Mugimenduaren estatutu etan zehazten dira. Estatutu hauetako 4. artikuluak "Elkarte Nazionalak aitortzeko baldintzak" ditu. ''Elkarte Nazional bezala aitortua izateko, 5. artikuluko 2 b) paragrafoko baldintza hauek bete beharko ditu:''
1- Genevako Hitzarmena armadetako zauritu eta gaixoen egoera hobetzeko indarrean dagoen estatu independente baten lurraldean eratzea.
Andrena distans
Andrena distans erle espezie bat da, Andrena generoan eta Andrenidae familian.
L'Espluga de Francolí
L'Espluga de Francolí Kataluniako udalerria da, Conca de Barberà eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatuta dagoena. 57,04 km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.982 biztanle zituen.
Gurutze Gorria
Aitortza ofiziala
3- Bere herrialdeko gobernu legalak behar bezala aitortzea, Genevako Konbentzioetan eta legeria nazionalean borondatezko laguntzarako oinarritutako elkartetzat, arlo humanitarioko botere publikoen laguntzaile bezala.
L'Espluga de Francolí
Auzoak
Lau gunetan banaturik dago:
Gurutze Gorria
Aitortza ofiziala
4- Mugimenduaren Oinarrizko Printzipioekin bat etorriz funtziona dezan ahalbidetzen duen status autonomoa izatea.
5- Gurutze Gorriaren edo Ilargi Gorriaren izena eta ikurra Genevako Konbentzioekin bat etorriz erabili.
6- Legezko eginbeharrak prestatzeko bake garaian antolatuta egon, gatazka armatuen kasuan estatutuetan zehaztutako zereginak bete ahal izateko.
7- Jarduerak Estatuaren lurralde osora hedatu.
9- Atxiki abian dauden estatutuetara, beste elkarteekin Mugimenduko baloreak partekatu, eta haiekin lankidetzan aritu.
10- Mugimenduaren Oinarrizko Printzipioak errespetatu, eta nazioarteko zuzenbide humanitarioaren printzipioen gidaritzapean egin lana.
ICRCk Elkarte Nazionala onartzen duenean Nazioarteko Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Mugimenduaren partaide bezala, printzipioz Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Sozietateen Nazioarteko Federazioan onartuta dago, Nazioarteko Federazioaren Konstituzioaren eta Prozedura Arauen arabera.
Gaur egun 190 Elkarte Nazional daude aitortuak Mugimenduaren barruan, eta Nazioarteko Federazioko kideak dira. Mugimenduaren barruan aitortu diren sozietate nazional berrienak Maldivetako Ilargi Gorria Elkartea, (2011), Zipreko Gurutze Gorriaren Elkartea, Hego Sudango Gurutze Gorriaren Elkartea (2013) eta azkena, Tuvaluko Gurutze Gorria Elkartea  (2016) dira.
Nazio elkarteen jarduerak nazioan eta nazioartean
Bere antolaketa egiturarekin eta lanarekiko independentzia formala izan arren, elkarte nazional bakoitzak bere jaioterriko lege en arabera jarraitzen du. Herrialde askotan, Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren elkarteek salbuespenezko pribilegio ak dituzte gobernuekin egindako hitzarmenengatik, edo "Gurutze Gorriaren Legeen" nazioarteko mugimenduak eskatzen duen moduan, independentzia osoa gordetzeko. Nazioarteko elkartearen betebeharrak eta erantzukizun ak, Nazioarteko Zuzenbide Humanitarioak eta Mugimenduaren estatutuek definitzen duten moduan, laguntza humanitarioa gatazka armatuetan eta larrialdi krisietan, edo hondamendi naturaletan, familia loturak berriztatzeko jardueren bidez egiten dira.
Giza baliabide, tekniko, finantzario eta antolaketako ahalmenen arabera, elkarte nazional askok zeregin osagarri ak egiten dituzte beren jaioterriko herrialdetan, esate baterako, odola emateko zerbitzuak edo larrialdi zerbitzu mediko zibilak (EMS). ICRC eta Nazioarteko Federazioa elkarte nazionalekin lankidetza n aritzen dira nazioarteko misioetan, batez ere pertsona, material eta finantza baliabideekin, eta baita logistika antolatzen.
Erabiltzen diren ikurrak
Ikurrek bi eginkizun nagusi dituzte:
Gurutze Gorria
Gurutze Gorriaren ikurra ofizialki Geneva n 1863 onartu zen. Gurutze Gorriaren bandera ez da San Jurgi ren gurutzearekin nahastu behar, Ingalaterra ko, Bartzelon ako, Georgia ko, Friburgo ko eta beste toki batzuetako bandera baita. Nahasmen hori ekiditeko, babestutako ikurrari "Grezia ko Gurutze Gorria" (gaur egun Gurutze Gorri Helenikoa) deitzen zaio. Termino hori Estatu Batue tako zuzenbidean ere erabiltzen da Gurutze Gorria deskribatzeko. Saint Jurgiren gurutze gorria banderaren ertzeraino hedatzen da, baina Gurutze Gorria ez.
Gurutze Gorriaren bandera Suitza ko banderaren kolorez aldatu den bertsioa da. 1906an, Otomandar Inperioa ren argudioari amaiera emateko, hots, bandera kristautasun ean zegoela sustraituta, Suitzako kolore federalak alderatuz Gurutze Gorriaren bandera eratu zela ideia sustatzea erabaki zen, nahiz eta jatorri horren frogak inoiz ez aurkitu.
Ilargi Gorria
Ilargi Gorriaren ikurra lehen aldiz ICRCko boluntarioek erabili zuten Otomandar Inperio aren eta Errusia ko Inperioaren 1876-188 arteko gatazka armatuan.
Sinboloa 1929an onartu zen ofizialki, eta orain arte mundu musulman eko 33 estatuk aitortu dute. Gurutze gorriaren ikurra Suitza ko banderaren (ikur erlijioso bat baino) kolorearen berraztertze ofizialarekin batera, Ilargi Gorria Otomandar Inperioko banderaren kolore-inbertsio batetik eratorritakoa da.
Olga Gallego
Olga Gallego Domínguez (Ourense, 1923ko abenduaren 8a - Ib., 2010eko irailaren 4a) historialari, artxibozain, akademiko eta idazle galiziarra izan zen. Historiako Errege Akademiako kide urgazlea izan zen, eta Galiziar Errege Akademian onartua izan zen lehen emakumea.
Gurutze Gorria
Kristal Gorria
Horrela, Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren mugimenduko kide oso bezalako statusa du.
Olga Gallego
Biografia
Olga Gallego jaio zenean, Ourense 20.000 biztanleko herria zen. Bere jaioterritik Santiagora joan zen bizitzera, eta han Santiagoko Unibertsitatean sartu zen. 1951 eta 1954 artean Ourenseko Elizbarrutiko Artxiboa ordenatu zuen. 1955ean Filosofia eta Letretan graduatu zen. 1955etik Artxibo, Liburutegi eta Museoetako Laguntzaileen Kidegoko kide izan zen. 1958an, Artxibozain, Liburuzain eta Arkeologoen Kidegoan sartu zen lehiaketa bidez, eta Vigoko Ogasun Ordezkaritzako Artxibora eta Liburutegi Publikora destinatu zuten. Bere jarduera katalografiko eta artxibistikoak Vigon Penzol Fundazioaren, Aurrezki Kutxaren Liburutegiaren, Merkataritza Eskolako liburutegien eta Santa Irene Irakaskuntza Ertaineko Institutuaren katalogoak egiaztatzera eraman zuen.
1968tik Probintziako Artxibo Historikoaren eta Ourenseko Ogasun Ordezkaritzaren Artxiboaren zuzendaria izan zen. 1972tik Ourenseko Arkeologia Museo Probintzialeko Marcelo Macias kolaboratzaile taldeko sail zuzendaria izan zen. Penzol Fundazioaren Patronatuko kide izan zen, baita Ramón Otero Pedrayo Patronatukoa ere. 1980tik Historiako Errege Akademiako kide urgazlea izan zen. 1986ko azaroan Galiziar Errege Akademian sartu zen Antzinako Erregimenean Ourense probintziako itsasontzi eta gabarrei buruzko hitzaldi batekin, eta Antonio Gil Merinok erantzun zion. Hitzaldia ikerketa-jarduerari egindako ekarpena izan zen, historialari hori funtsezko erreferentzia baitzen Ourenseko probintziako XVI. eta XIX. mendeen arteko gizarte-historia aztertzeko.
Gurutze Gorria
Kristal Gorria
Ikur berria (ofizialki Hirugarren Protokoloaren Ikurra, baina Kristal Gorriaz izenarekin ezagutzen dena), III. Protokolo a izenarekin ezagutzen den Genevako Konbentzio en zuzenketa batekin izan zen onartua.
Erabilpenik gabeko aitortutako ikurrak
Iran eko Lehoi Gorria eta Eguzkia ren Elkartea 1922an sortu zen, eta Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren mugimenduan onartu zuten 1923an. Hala ere, batzuk sinbolo a Genevan 1864an sortu zutela diote, Iranen arerioak ziren otomandarren eta errusiar inperioaren ilargierdiaren eta gurutzearen aurka. Dena den, baieztapen hori Ilargi Gorriaren historiarekin bat ez datorren arren, historiak iradokitzen du Lehoi Gorria eta Eguzkia, Ilargi Gorria bezala, Errusiaren eta Turkia ren arteko 1877-1878ko gerran pentsatuak izan zirela.
Onartu gabeko ikurrak
50 urte baino gehiagoz, Israel ek Daviden Izar Gorri bat gehitzea eskatu zuen, argudiatuz kristau en eta musulman en ikur rak onartu zirenez, judu-ikurra ere izan beharko zela. Ikur hori Magen David Adomek (MDA) edo Daviden Izar Gorri bezala erabili zuen 1930eko Israelgo lehen laguntzako elkarteak, baina ez da Genevako Konbentzio ek babestutako sinbolo gisa onartzen. Daviden Izar Gorriaren lehen erabilera Hegoafrika ko Anglo-Boer gerran izan zen (1899–1902), Ben Zion Aaronek Johannesburg en sortu zuenean Anbulantzia Zerbitzuak Boertarren indar armatuei laguntza emateko. Hegoafrikako Errepublikako Paul Kruger presidenteak baimena eman zien Daviden izarra bere ikur gisa erabiltzeko, ohiko gurutze gorriaren ordez.
Olga Gallego
Biografia
Galiziar Akademian sartu zen lehen emakumea izan zen. 1945eko martxoaren 4an, hirurogeita hamasei urteko Francisca Herrera Garrido (1869-1950) poeta kide numerario hautatu zuten Lisardo R. Barreiroren hutsunea betetzeko. 1945eko apirilaren 11n – hogeita hamazortzi egun geroago –, Herrerak Manuel Casás Akademiako presidenteari bidali zion sarrera-hitzaldia («Rosalia de Castro y los poetas de raza» ri buruzkoa). 1947ko urtarrilaren 17an – ia bi urte geroago – Casásek Herreraren hitzaldia Antonio Couceiro Freijomil-i eman zion, honek erantzuteko diskurtsoa idatz zezan. Ezagutzen ez diren arrazoiengatik, 1949ko otsailaren 28an – bi urte geroago – Couceirok bere erantzun hitzaldia bidali zion Casasi. Francisca Herrerak ez zuen gutuna irakurri, 1950eko azaroaren 4an hil baitzen, lehen akademiko galiziarra izatea lortu gabe.
Gurutze Gorria
Onartu gabeko ikurrak
Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren mugimenduak israeldar ren eskaerari behin eta berriz uko egin zion urteetan zehar, Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren ikurrek ez zutelako kristautasun a eta islam a irudikatzen, baizik eta Suitzako eta Otomandar banderetako koloreen berraztertzea zelako. Halaber, judu ei (edo beste talde batzuei) ikur ezberdin bat baimenduz gero, ez lukete amaierarik izango beraientzako ere ikur bat aldarrikatzen duten talde erlijioso edo bestelakoen eskaerak. Geneva tik arrazoitu zuten esanaz ikur gorrien ugaritzeak, Gurutze Gorriaren ikurraren jatorrizko asmoa kaltetuko zuela, hau da, arrazoi humanitarioetan babestutako ibilgailuak eta eraikinak markatzeko, ikur bakarrarekin ezagutzea mundu osoan.
Olga Gallego
Heriotza eta legatua
Bere etxean hil zen 2010eko irailaren 4an, laurogeita sei urte zituela, eta San Frantzisko hilerrian lurperatu zuten. Hilerri Berezien Europako Elkarteko kide bihurtu zen 2015ean.
Gurutze Gorria
1996ko bahituen krisiaren arrazoibideak
Dokumentala emititu ondoren, Gurutze Gorriak jendaurrean jakinarazi zuen erakundetik kanpoko pertsona bat izendatuko zuela filmean egindako salaketak eta erantzukizunak ikertzeko. Piotr Obuchowicz izan zen hautatua. Txosten ak irmo adierazten du inplikazioa egotzita zuten Gurutze Gorriaren langileak ez zirela presente egon. Helikoptero zuri bat ziurrenik operazio militar baten erabilia izan zela, baina helikopteroa ez zela Gurutze Gorrikoa, eta garai hartan eskualdean jarduten zuten hainbat erakunde militar ren batek horrrela margotu ahal zuela. Agian Gurutze Gorriaren ikur ra bera ere erabilia izan zen, nahiz eta ez zen frogarik aurkitu horretarako. Bestalde, bahitu ak askatzeko operazio militarraren parte izanik, Gurutze Gorriaren helikoptero bat lurreratzen ari zela sinetsiz bertako jendea engainatu nahi zutela. Eta azkenik, autokritika bezala, Gurutze Gorriak azkarrago eta sakonago erantzun behar zuela arrazoibideak ikertzeko.
Olga Gallego
Heriotza eta legatua
Urtebete geroago, bere artxibo pertsonala Pilar ahizpak eman zion Galiziako Artxiboari. Horregatik, jasotako dokumentu batzuk Olga Gallegoren bizitzari buruzko Mulleres sobranceiras izeneko erakusketan ikusgarri jarri ziren. Lau urte geroago, 2015eko ekainaren 8an, Olga Gallego Fundazioa aurkeztu zen, ondare artxibistikoa zabaltzeko eta babesteko. Fundazioa 2014ko otsailaren 24an inskribatu zen notario aurrean, eta Galiziako Xuntak Kultura eta Galiziar Intereseko izendatu zuen.
Gurutze Gorria
Nazioarteko eguna
Maiatzaren 8an ospatzen da mundu osoan Gurutze Gorriaren Eguna.
Czorsztyn udalerria
Czorsztyn Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Nowy Targ barrutian kokatuta. 62,16 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 7611 biztanle zituen.
Astyanax henseli
Astyanax henseli Astyanax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Thamnophis brachystoma
Thamnophis brachystoma Thamnophis generoko animalia da. Narrastien barruko Natricidae familian sailkatuta dago.
Eckerö
Eckerö Åland eskualde autonomoan dagoen udalerri bat da. Biztanle gutxien dauzkan Finlandiako udalerrietako bat da.
Schenna
Mugakideak
Schennak honako udalerri hauekin egiten du muga:
West Winfield (New York)
West Winfield  New York estatuko herri bat da. Herkimer konderrian kokatua dago. 2010ean 826 biztanle zituen, 2.36 kilometro koadrotan banatuta.
Eusko Jaurlaritza erbestean
Lehen Eusko Jaurlaritza (euskal lurraldea administratu zuen lehenengo gobernu autonomoa) denbora laburrez egon zen eusko lurraldean finkatuta eta Francisco Franco jeneralaren diktaduraren eraginez bere ahalmena guztiz mugatuta geratu zen 1937an erbesteratu zenetik, 1979an berriz Euskadi ra itzuli eta berfinkatu arte.
== Aurrekariak: Gerra Zibila (1936-1939) ==
1936ko estatutua
1936ko hauteskundeetan Fronte Popularra k rabazi zuenean, gutxiengo nazionalistak garbi zuen Euskadiren autonomia gobernu horren akordio baten baitan egongo zela. Batzorde bat osatu zen, kontsentsua bilatzeko asmoz; Indalezio Prieto, Euskadiko sozialisten buruzagia, zuen buru; eta idazkaria Jose Antonio Agirre zuen, gutxiengo nazionalistak Gorteetan zuen taldeko burua.
Lanak bizkor joan ziren aurrera eta 1936ko ekainerako proiektua bukatuta zegoen jada. Akordio bat falta zen Finantza arloan, diputatu eskuindarrek (José Luis Oriol, tartean) egindako oposizioa zela eta. Esaten zutenez, bateraezinak ziren Estatutua eta Kontzertu Ekonomikoen erregimena. Errealitatean, Estatutuaren onarpena atzeratzeko aitzakia besterik ez zen.
Gerra hasi bezain laster eten egin zen autonomia prozesua, baina gobernu zentralak EAJ k gerran modu eraginkorrago batean parte hartzea behar zuen eta Estatutuaren onarpenaren aldeko urratsak bizkortu zituen. 1936ko urriaren 1ean, Espainiako Parlamentua Valentziara mugitu eta gero, onartuko zen Estatutua, eta onartu zen testuak aldaketa batzuk bazituen.
Gobernu antolaketa
Hiriburua Bilbon ezarri zen eta Lehendakaritza Carlton hotelean. Gobernua garaiko alderdi guztiek osatu zuten hauteskundeak egiteko aukerarik ez zegoelako:
Bilboren defentsa eta erortzea
Bilboren kontrako mehatxua eta erasoak irailean bertan hasi ziren, Mola ren abiazioaren bidez. Bitarte horretan, hiria Eusko Jaurlaritzaren egoitza bihurtu eta gerra giroan murgildu zen, errefuxiatu ugariren helmuga bilakatuta, baita tentsio handien topaleku ere.
Bizkaia galtzea saihesteko asmotan, Eusko Jaurlaritzak Bilboko Burdin Hesia izeneko defentsa lerro estatikoa eraikitzeari ekin zion, Alberto Montaud Noguerol jeneralaren agindupean. Burdin Hesia 70 zentimetroko lodierako hormigoi indartuaz eginiko 180 bunkergunek osatuta zegoen. Argizagin oraindik ageri dira bunker horietako zenbait. Lubaki txikiak ere bazituzten, gehienetan bi lerrotan jarriak.
Astyanax hermosus
Astyanax hermosus Astyanax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Eusko Jaurlaritza erbestean
Bilboren defentsa eta erortzea
Ekainaren 13ko gauean, Eusko Jaurlaritzak herritar gehienak hiritik atera zituen. Armada frankistak, Kondor Legioa k lagundurik, eraso bortitza egin eta posizio errepublikarrak suntsitu zituen. Mardaras izeneko tenientea izan zen azken erorietako bat, Artxanda defenditzen ari zela hila. Ekainaren 18an Ulibarri jeneralak azken gudarosteak atera zituen hiritik eta 1937ko ekainaren 19an Bilbo faxistek bereganatu zuten. Errepublikarrek hiriko zubiak suntsitu bazituzten ere, hiria zutik utzi zuten, bere lantegiak barne. Izan ere, nahiz eta Errepublikako gobernuak industriaguneak suntsitzeko agindu, Ezkerraldeko industria osorik eta ukitu gabe uztea erabaki zuen Jaurlaritzak, Euskal ekonomiarentzat ezinbestekoa zena.
Bilboren galera azken euskal gotorlekuaren akabera izan zen, eta Iparraldeko frontearen erorketa iragarri zuen.
Santoñako Hitzarmena
1937ko udaberriaz geroztik, Bilbo galdu baino lehen, Juan Ajuriagerra Bizkai Buru Batzarreko presidentea altxatutakoekin bake-hitzarmena negoziatzen jardun zuen hilabete batzuetan zehar, Aulki Santuaren bitartekaritzari esker.
Gauzak horrela, EAJko agintariek hitzarmena izenpetu zuten, Valentzian zegoen gobernu errepublikarrak jakin barik. Hitzarmenaren arabera, Eusko Gudarostea k errenditu eta Corpo Truppe Volontarie batailoiari armak eman behar zizkion. Italiarrek, trukean, gudariei bizitza errespetatu behar zieten, Italiako armadaren menpean gerra-preso izanik. Politikariak, funtzionarioak eta gura zuten ofizialak, berriz, itsasoz atera zitezkeen. Jeltzaleek ez zuten baldintza gehiagorik eskatu, nahiz eta Corpo Truppe Volontariearen Agintari Gorena zen Farina koronelari berme handiagoak eskatu, alferrik. Horrela, italiarrak Santoñan sartu eta administrazio zibilaz jabetu ziren.
Abuztuaren 26an Baionatik etorritako "Bobie" eta "Seven Seas Spray" britainiar merkantzia- ontziak Santoñako portuan sartu ziren, "Keith" destruktoreak babesturik. Euskal pasaportea zuten errefuxiatuak laster hasi ziren ontziratzen, baina Dávila jeneralak, Emilio Mola zendu ondoren iparraldeko armada frankistaren buruzagiak, goizeko hamarretan izan zuen gertatzen ari zenaren berri eta berehala eten zuen operazioa, errefuxiatuen lehorreratzea aginduz. Santoñatik "Bobie" merkantzia-ontzia baino ez zen atera, barnean 533 zauritu zituela, "Keith" destruktorearen babesarekin.
Hitzarmena ez zen bete: alde batetik, itsasontziak beranduegi ailegatu ziren hirira, eta bestetik frankisten Agintari Gorenak indarra kendu zien italiarrei. Gudariak berehala El Dueso espetxean sartu zituzten. Azaro inguruan, Gudarosteko 11.000 gudari gelditu ziren aske, 5.400 lan- batailoietan, 5.600 preso eta 510 heriotza-zigorrera kondenatuak.
Erbestearen hasiera
Tropa frankistek Euskadi okupatu ondoren, Eusko Jaurlaritzako buruzagi batzuk Bartzelonara joan ziren, eta han gobernu moduko bat osatu zuten erbestean, Companys Presidentearen eta Kataluniako Generalitatearen lankidetzarekin. Porrot militarraren eta iraganean izandako liskar ugarien ondoren, gobernu errepublikarrak ez zituen "Euskal agintariak" berriro serio hartuko.