cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hidrogeno lotura
Erabilera okerra: "Hidrogeno lotura" edo "hidrogeno zubia"
Boranoak hidrogenoz eta boroz osatutako konposatu kimikoak dira. Formula kimiko sinpleena duen boranoa BH3 da ez da egonkorra eta diboranoaren deskonposaketan sortu eta oso azkar desagertzen da, ez-egonkorra baita ( 2B2H6 = BH3 + B3H9). Borano handiagoak ere badaude, adibidez B2H6, B4H10, B9H15, B10H14, B20H16. Boranoak oso erabilgarriak dira erreakzioak egiteko. Hidrogenoa boroa baino elektronegatiboagoa denez hidrogenoak karga partzial negatibo handia du. Gainerako hidruroekin konparatuz boranoak ez ohiko egitura dute. Egitura hauetan elektroiak kontatzen baditugu ezin dira bi elektroi bi atomoren artean partekatu eta beraien egitura ezin da lotura kobalente normalez azaldu(2c-2e motako lotura, non "e" elektroi kantitatea den eta "c" loturan parte hartzen duen atomo kantitatea). Hau azaltzeko lotura polizentratuaren kontzeptua sortu zen, horrela elektroi parea bi atomoren artean egon ordez hiru atomoren artean deslokalizatuta dago. Horrela hidrogeno zubiaren kontzeptua sortu zen eta ez dauka zerikusirik hidrogeno loturekin.
Diboranoaren kasu hau grafikoki hobeto azaltzeko ikusi eskubitara dagoen diboranoaren egitura. Bertan ikusi daiteke boro bakoitzak lau lotura egiten dituela, bi lotura kobalente 2c-2e (BH moduan) eta beste bi lotura kobalente 3c-2e (BHB moduan, hidrogeno honi hidrogeno zubi deitzen zaio). Kontuan izan behar da borano handiagoen loturak azaltzeko lotura mota gehiago erabiltzen direla, guztira bost lotura mota gerta daitezke borano handietan:
Bost lotura hauek erabiliz borano guztien egiturak eta loturak azal daitezke. Hau gutzia hobeto azaltzeko orbital molekularren (O.M.) teoria erabili da.
Santiago de Querétaro
Santiago de Querétaro Mexikoko erdialdeko hiri eta udalerria da, Querétaro Arteaga estatuko hiriburua eta hiri handiena. 2010ean hiriak 626.495 biztanle zituen eta udalerriak 801.940 biztanle. Oso hiri industrializatua da, eta 2009an Mexikoko metropoli eremu aberatsena zen Barne Produktu Gordina per capita kontuan hartua.
Kokapena
Hiria Querétaro estatuaren mendebaldean dago, Mexiko Hiritik 213 kilometro ipar-mendebaldera eta San Luis Potosítik 200 kilometro hegoaldera, itsasoaren mailatik 1820 metrora.
Klima
Estepako klima beroa du, BSh Köppen klima sailkapenaren arabera.
Ondarea
Aipagarriak dira Espainiaren kolonia izan zen garaiko eraikuntzak: gobernuaren jauregia, katedrala, eta abar. 1996an UNESCOk Querétaroko hirigune historikoa Gizateriaren ondare izendatu zuen.
Kataluniar nazionalismo
Kataluniar nazionalismoa edo katalanismoa Katalunia nahiz Herrialde Katalanen nortasuna, hizkuntza, kultura eta herrialdea babestu eta politikoki bultzatu nahi dituen (autonomia maila handiago batera ala independentzia osora) herri mugimendu bat da. Mugimendu hau garai hartan Europa osoan piztu zen nazionalismoaren eraginpean XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasieraldera politikoki antolatuta sortu zen, halere, beste nazionalismoekin gertatzen den antzera antzinagoko aurrekariak ere baditu.
1975eko Bost Nazioen Txapelketa
1975eko Bost Nazioen Txapelketa Errugbi txapelketa honen berrogeita seigarren ekitaldia izan zen (guztira 81.a). 1975eko urtarrilaren 18an hasi eta martxoaren 15ean bukatu zen. Gales izan zen txapelduna.
Kataluniar nazionalismo
Katalanismoa eta kataluniar nazionalismoa sinonimoak dira batzuentzat, baina ez dira gutxi haien arteko ezberdintasunak agerian jartzen dituztenak: biek ala biek Katalunia (eta hainbat kasutan, Herrialde Katalanak) naziotzat jotzen dute, baina katalanistek naziotasun hori alderdi kultural eta linguistikoetara mugatzen dituzten bitartean, nazionalistak -horretaz gain- maila politikoan ere burujabetza gehiago eskatzen ari dira.
1975eko Bost Nazioen Txapelketa
1975eko martxoaren 1ean 104.000 ikusle bildu ziren Murrayfield Stadiumean Eskozia eta Galesen arteko partida ikusteko. Errugbi partida bateko ikusle kopuruaren munduko errekorra ezarri zen egun hartan. 1999an hautsi zen errekor hori Australia eta Zeelanda Berriaren arteko partida batean Sydney hirian. Bledisloe Kopa zegoen jokoan eta 107.042 ikusle bildu ziren Sydneyko Olinpiar Estadioan. Dena dela Murrayfieldeko 1975eko errekorrak Sei Nazioetako Txapelketako errekorra izaten jarraitzen du, Europan jokaturiko rugby partidetako errekorra ere bada oraindik eta historiako hirugarren ikusle kopuru handiena ere bai.
Mount Zion (Illinois)
Mount Zion  Illinoiseko herri bat da. Macon konderrian kokatua dago. 2010ean 5,833 biztanle zituen, 10.87 kilometro koadrotan banatuta.
1975eko Bost Nazioen Txapelketa
Puntuazio sistema
Entseguak lau puntu balio zituen eta gauzatzeak bi puntu gehigarri ematen zituen. Dropak eta zigor kolpeak hiruna puntu balio zituzten.
Kataluniar nazionalismo
2012tik Kataluniako alderdi politiko nazionalista gehienek berezko Estatuaren aldeko aldarrikapena ozen egiten dute.
1975eko Bost Nazioen Txapelketa
Puntuazio sistema
Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.
Kataluniar nazionalismo
Katalanismoaren ildo nagusiak
Kataluniar nazionalismoak hiru joera nagusi ditu eta izan ditu bere historian zehar: autonomista, federalista eta independentista.
1975eko Bost Nazioen Txapelketa
Palmaresa
1975 arteko bakarkako garaipenak. (*) 1889ko garaipena kontuan hartuta
Kataluniar nazionalismo
Autonomista
Alderdi hauek aukera honen alde agertu dira:
Federalista
Eredu horren aldeko aldarrikapena egin dute alderdi hauek:
Independentista
Berezko Estatua Kataluniarentzat alderdi politiko hauek eskatu dute:
Kataluniar nazionalismoaren historia
Katalanen porrotak Espainiako Ondorengotza Gerran (1714an) Kataluniako berezko erakundeen (Corts Catalanes) galera ekarri zuen, eta bere erregimen foralaren suntsiketa. Horrek politika zentralista berri baten ezarpena eragin zuen, Planta Berriko Dekretuen bidez ezarria, katalan hizkuntzaren debekua eta gaztelaniaren ezarpena, besteak beste, zekarrena.
Katalanismo politikoaren sorreran faktore ezberdinek eragin zuten: XIX. mendearen bigarren erdialdean Europa astindu zuen olatu nazionalista (Alemania eta Italiako batasuna, Irlandar nazionalismoaren sorrera...), urte batzuk lehenago sortutako berpizkunde kulturala (Renaixença), Espainiak Kuban eta Filipinetan jasandako porrota (1898an), burgesia katalanaren ezinegona Estatuak bere interes ekonomikoak ez babesteagatik (hots, muga-zergak ez jartzeagatik), etab. .
Valentí Almirall da, zalantzarik gabe, katalanismo politikoari edukia eman ziona. Rubió i Ors katalanismo kulturalaren aitatzat jotzen den modu berean, Almirall da katalanismo politiko modernoaren sortzaile eta ideologoa. 1879an Diari de Catalunya egunkaria sortu zuen (katalan hutsez sortutako lehenengo egunkaria), 1880an Lehenengo Batzar Katalanista antolatu zuen (katalanismo politikoa, hizkuntz normalizazioa eta zuzenbide zibil katalana defendatu zituena), Centre Català erakunde katalanista zibila sortu zuen urte berean, eta 1886an Lo Catalanisme liburua idatzi zuen, katalanismo politikoaren oinarriak finkatzen dituen lehenengo lana. Bere lan horretan, Almirallek klasearteko katalanismo zeharkakoa aldarrikatzen du.
1888an Centre Catalàren zatiketa batek Lliga de Catalunya sortzen du, joera askoz kontserbadoragoa duena. Honen bidez, 1892an Manresa herrian Bases de Manresa deritzonak (Manresako Oinarriak) adostuko zituen batzar nagusia antolatu zen. Oinarri horietan katalanismoaren eskakizun nagusiak biltzen ziren: autonomia politikoa, katalanaren ofizialtasuna, eskumen legegileak, etab.
1901ean lehenengo alderdi politiko katalanista agertu zen: Lliga Regionalista, kontserbadorea eta burgesa. Enric Prat de la Riba eta Francesc Cambó izan ziren bere buruzagiak. Kataluniako alderdi hegemonikoa izan zen XX. mendearen lehenengo bi hamarkadetan, Primo de Riveraren diktadurara arte. Lligak nolabaiteko autonomia eskuratu zuen Madriletik, Kataluniako Mankomunitatea 1914an lortu zuenean. Prat de la Riba izan zen erakunde horretako lehenengo presidentea. Era berean, hurrengo urteetan Madrileko Gorteetan Kataluniako autonomia estatutua behin eta berriz eskatu zuten LLigako ordezkariek, arrakastarik gabe (Kataluniak ez baitzuen bere estatutua lortu II. errepublika iritsi arte).
1906an Prat de la Riba bere lan nagusia kaleratu zuen, La Nacionalitat Catalana, non Kataluniako identitate nazionala aldarrikatzen du Espainiarekin apurtu gabe.
Azpimarratzekoa da euskal nazionalismoaren aldean XIX. mendearen bukaerako eta XX. mendearen hasierako katalanismoa ez zela independentista izan, autonomista baizik. Lehenengo talde independentistak geroago agertuko dira Katalunian (Estat Català, 1922an).
Hurrengo urteetan alderdi katalanista berriak agertuko dira, ezkerrekoak eta federalistak: 1910ean Unió Federal Nacionalista Republicana, eta 1917an Partit Republicà Català deritzona (Francesc Layret izan zen alderdi honetako buruzagi nagusietako bat).
1922an Francesc Macià Estat Català sortzen du, Kataluniako lehenengo alderdi independentista. Alderdi honek borroka armatuaren aldeko hautua egin zuen bere helburu politikoak eskuratzeko (Maciàk hezkuntza militarra zuen, espainiar armadaren koronela izan baitzen katalanista izan aurretik).
1931an Esquerra Republicana de Catalunya jaio zen, alderdi politiko ezberdinetako (Estat Català, Partit Nacionalista Republicà eta independienteak) ordezkariek bultzatuta. Lehenengo urteetan alderdi hau konfederalismo eta independentismoaren artean kokatuko da, beti ere ezkerreko jarrerak mantenduz. Espainiako II. errepublikaren garaian Kataluniako alderdi hegemonikoa izan zen (Macíà eta Companys izan ziren Kataluniako Generalitatearen bi presidenteak)
Frankismoa eta frankismoaren osteko nazionalismoa
Francoren garaipenak (1939an) Espainiako Gerra Zibilean espainiarra ez zen nazionalismo ororen kontrako errepresio bortitza ekarri zuen. Erregimen berriak Generalitateko presidentea Lluis Companys epaitu eta fusilatu zuen 1940an. Katalan hizkuntza debekatua izan zen, katalan kultura zokoratua, eta Kataluniako sinbolo nazionalak jazarriak.
Pseudancistrus papariae
Pseudancistrus papariae Pseudancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Kataluniar nazionalismo
Frankismoa eta frankismoaren osteko nazionalismoa
Giro itogarri horretan nazionalismoa erbesteratua edo klandestinitatean zegoen. Kataluniako Fronte Nazionala (FNC), Estat Català eta ERC-ren militante batzuek sortua 1940ean, katalanismoaren sugarra mentendu zuen urte zailetan. Diktaduraren azken urteetan Nazio Askapenerako Alderdi Sozialista (Partit Socialista de Lliberament Nacional-PSAN) sortu zen, ezkerreko abertzaletasunaren eremua osatzeko.
1971ean Kataluniako Batzarra (Assemblea de Catalunya) agertu zen, demokrazia eta Kataluniako eskubide nazionalen aldeko alderdi politiko esanguratsuenak bultzatua. Erakunde honek askatasuna, amnistia eta autonomia estatutua exijitu zuen Francoren azken urteetan eta trantsizio politikoaren lehenengo garaietan.
1962an Joan Fuster valentziarrak Nosaltres, els valencians liburua kaleratu zuen, non Herrialde Katalanen aldeko gogoeta burutzen zuen. Kataluniatik haratago, katalanismoak erroak zituela agerian uzten zuen lan horrek.
1979an Generalitatea eta berezko erakundeak berreskuratu zituen Kataluniak (Sau-ko estatutua). Estatutu berri horrek nazionalitate hitza erabiltzen zuen Kataluniarentzat, katalanaren koofizialtasuna ezarri eta eskumen batzuk ematen zizkion katalan gobernuari. Finantziazioaren arloan, berriz, hutsune nabarmenak zituen.
Harrezkero, eta 2006ra arte, Kataluniako Parlamentuan ordezkaritza gehien lortu zituzten alderdi nazionalistak Convergència i Unió (alderdi nagusia, zentro-eskuinekoa eta konfederalismoaren aldekoa) eta ERC (ezkerrekoa eta independentista) izan ziren. Parlamentutik kanpo jardun zuten PSAN-ek eta MDT-k (Moviment de Defensa de la Terra).
1981ean Terra Lliure erakundea agertu zen, borroka armatuaren aldeko hautua egin zuena. Atentatu eta bahiketa batzuk egin zituen (ospetsuena Federico Jimenez Losantos kazetari espainiarraren aurkakoa), eta 1995ean desegin zen.
2006an autonomia estatutuaren erreforma planteatu zuen Gobernu katalanak, eta herriak bozkatu. Espainiako gobernuak, ordea (2006an) eta ondoren Espainiako Auzitegi Nagusiak (2010ean), Kataluniako klase politikoak eta herriak onetsitako estatutu berria baliogabetu zuten atal askotan, ezinegon eta haserre bizia sortuz Katalunian. Manifestazio jendetsuak ikusi zituzten Bartzelonako kaleek, eta 2012an Assemblea Nacional Catalana sortu zen, Kataluniako independentziaren aldeko herri mugimendu zabala. Erakunde berri honek 2012ko irailaren 11an (Diada egunean) independentziaren aldeko inoizko manifestaziorik handiena antolatu zuen. Horren arrakastak, Madrileko ezetz hertsiak finantziazio formula berriari eta autonomia estatutu berriaren kontrako sententziak gertaerak azkartu zituzten. Ordura arte autonomista izan zen alderdi abertzale nagusia (Convergència Democràtica de Catalunya) independentista bihurtu zen, eta Kataluniako Parlamentuak 2013ko urtarrilaren 23an Kataluniako erabakitze eskubidea eta burujabetzaren aldeko aldarrikapena onartu zuen gehiengo handi batez
Esamesa
Esamesak, txutxu-mutxuak edo hizkimizkiak norbaiti buruz eta horri kalte egiteko zabaltzen den berri egiazkoak, faltsuak edo ziurtatu gabeak dira, modu ezkutuan zabaltzen dena esamesa erasaten duen pertsonari bere burua defendatzeko aukerarik eman gabe.
Doñihue
Doñihue Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. O'Higgins eskualdeko Cachapoal probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 16.916 biztanle zituen.
Lubriano
Lubriano Italiako udalerri bat da. Viterboko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Lubrianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Erdialdeko Ekialdea
Orient Meyo الشرق الأوسط ܡܕܢܚܐ ܡܨܥܝܬܐ Oriente Mediu اورتاشرق Сярэдні Ўсход Сярэдні Усход Близък Изток মধ্যপ্রাচ্য Reter-Kreiz Orient Mitjà ckb:ڕۆژھەڵاتی ناوین Střední východ Малти Хĕвелтухăç Y Dwyrain Canol Mellemøsten Mittlerer Osten Rocakewtena Miyani Μέση Ανατολή Middle East Mezoriento Oriente Medio Lähis-Ida Orienti Meyu fa:خاورمیانه Lähi-itä Lähkü-Hummogumaa Miðeystur Moyen-Orient Moyen-Oriant 中東 An Ear Mheadhanach Oriente Medio המזרח התיכון मध्य पूर्व Bliski istok Közel-Kelet Oriente Medie Timur Tengah Mið-Austurlönd Medio Oriente 中東 Wétan Tengah kab:Agmuḍ alemmas Таяу Шығыс មជ្ឈិមបូព៌ា ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ 중동 koi:Шӧрӧт Асыввыв krc:Орта Кюнчыгъыш Rojhilata Navîn Est Kres Oriens Medius Medio Oryente Midde-Ooste Vidurinieji Rytai Vidējie Austrumi Azia Andrefana മദ്ധ്യപൂർവേഷ്യ Ойрхи Дорнод मध्यपूर्व Timur Tengah mwl:Medio Ouriente အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ Nahoost Midden-Oosten Midtausten Midtøsten Êst du Mitan Orient Mejan Астæуккаг Хурыскæсæн ਮੱਧ-ਪੂਰਵ Środkowy Wschód pnb:مشرق وسطی Médio Oriente Orientul Mijlociu roa-tara:Medie Oriende Средний Восток rue:Середнїй Выход Mediu Urienti Srednji Istok Middle East Srednji vzhod Bariga Dhexe Средњи исток Wétan Tengah Mellanöstern Mashariki ya Kati மத்திய கிழக்கு நாடுகள் మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతం ตะวันออกกลาง Gitnang Silangan Orta Doğu Урта Көнчыгыш Матысь Шунды ӝужан пал Середній Схід مشرقی وسطٰی Trung Đông Moyén Levant Butnga Sinirangan Penku gu Diggu מיטל מזרח 中東 Tiong-tang 中東 中东
NGC 5419
NGC 5419 galaxia bat da, Centaurus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Eztebe III.a Moldaviakoa
Eztebe III.a Moldaviakoa edo Eztebe Handia (Ștefan cel Mare; 1433 - Suceana, 1504ko uztailaren 2a) Moldaviako voivoda edo printzea izan zen 1457tik 1504ra.
Bogdan II.aren semea izan zen eta Moldavia gobernatu zuen berarekin batera. 1451n Bogdan bere anaia Petri III.a Aaronek hil zuen. Eztebek Hungaria eta Valakiara ihes egin zuen, eta Vlad Drakularen laguntzarekin Moldaviara itzuli eta osaba kanporatu zuen. 1457ko udan printze bezala gantzutua izan zen eta 1459an Poloniari eraso zion Kasimiro IV.a Jagellondarraren laguntza eragozteko Petri Aaroni.
1467an Matias I.a Hungariakoa erregeak Moldavia inbaditzea eragotzi zuen eta 1470ean Petri III.a Aaron garaitu eta exekutatu zuen. Gotorleku zaharrak berreraiki eta berriak eraiki zituen otomanietatik defendatzeko. 1473an sultanari zergak ordaintzeari utzi eta Valakiari eraso zion. 1475ean otomandarrak garaitu zituen Vasluiko guduan eta Sixto IV.a aita santuak "Athleta Christi" deitu zion.
Hala ere, otomandarren aurkako hainbat porroten ondoren, zerga ordaindu zuen 1486tik. Harrizko elizak eta monasterioak eraiki zituen Moldaviako estiloan. Bere azken urteetan seme Bogdan III.arekin gobernatu zuen.
Bere erregealdi luzea egonkortasuna izan zen Moldaviako historian, eta egungo errumaniarrek heroi nazionaltzat jotzen dute. Errumaniako Eliza Ortodoxoak kanonizatu zuen 1992an.
Iōtō
Iōtō, 硫黄島, "Sulfuroaren Uhartea", baita Iwo Jima bezala ezaguna, Japoniako Sumendi uharteetako bat da, Ogasawara uharteen hegoaldean, eta haiekin batera Nanpō uhartedia osatzen du. Administratiboki Ogasawara suprefeturan dago, Tokio hiriburutik 1.200 kilometro hegoaldera.
Uharte honetan Suribachi mendia dago.
Bigarren Mundu Gerran, Pazifikoko frontean berebiziko garrantzia izan duen Iwo Jimako guduaren kokalekua izan zen.
Aureliano
Aureliano, latinez Lucius Domitius Aurelianus edo Caesar Lucius Domitius Aurelianus Augustus, Germanicus Maximus, Gothicus Maximus, Parthicus Maximus, Restitutor Orientis, Restitutor Orbis (214ko irailaren 9 - 275) erromatar enperadorea izan zen 270etik hil zen arte. Erromatar Inperioa berriro suspertu ahal izan zuen, III. mendeko krisialdia gorabehera.
Boterea eskuratzen
Panoniako familia txiro eta ezezagun batean jaio zen. Aitak Aurelio senatari batentzat lan egin zuenez, haren izena jaso zuen.
Aureliano armadan sartu zen eta, pixkanaka, mailak igo zituen. Jeneral bezala bataila andana irabazi zuen. Dux equitum titulua jasota, enperadoreko eskuineko eskua bihurtu zen. 268an, haren zalditeriak godoak suntsitu zituen Naissus batailan, eta Hanibal garaietatik ezagutzen zen inbasio bortitzena geldiarazi zuen.
Bi urte beranduago, Klaudio Gotiko hiltzear zegoela, Aureliano hautatu zuen ondorengo. Kintilok boterea bolada batez boterea hartu bazuen ere, Aurelianok berehala jaso zituen armaden zein Senatuko babesa. Kintiloren heriotzarekin, enperadore bakarra eta eztabaidaezina bilakatu zen.
Agintean
270ean, vandalarren, jutungiarren eta sarmatiarren aurka borrokatu zuen Italiako iparraldean. Garaitutakoan, Germanicus Maximus titulua jaso zuen.
Usurpatzaile asko matxinatu ziren orduan. Inperioko ziurtasun ezaz eta armaden gehigizko botereaz baliatzen ziren haien aldarrikapenak aurrera eramateko. Aureliano jeneral bikaina zen ordea, eta propaganda zorrotza egin zuen armaden babesa lortzearren, haien garrantzia ongi ezagutzen baitzuen.
Alamaniarren kontrako garaipena
Iparraldeko germaniarren arriskua ez zegoen oraindik gainditua. 271n, alamaniarrek berriro eraso zuten Italia. Aurelianoren armada menderatu zuten zelada batean. Erroman, horren berri jaso bezain pronto, beldurra nagusituu zen, inbasioa edozein unetan gertatu ahal zelakoan. Baina Aurelianok berriro egin zien aurre. Horretan Fano batailan garaitu zituen, eta Po ibaiaren iparraldera bultzatu zituen. Paviako batailan berriro menderatuta, alamaniarrak Inperiotik kanpo egin zuten alde. Gothicus Maximus titulua jaso zuen horregatik Aurelianok. Erroman beldurrak bizirik jarraitzen zuela eta, enperadoreak Aurelianoren Harresiak eraiki zituen hiriaren inguruan.
Balkanetan godoak ere garaitutakoan, Inperiotik atera zituen. Nolanahi ere Dazia probintzia abandonatzea erabaki zuen, haren defentsa garestiegia zelakoan. Inperioko muga, beraz, Danubio ibaian kokatu zuen.
Palmirako Inperioaren kontra
272an, ekialdera jo zuen, galdutako probintzietara hain zuzen ere. Zenobia erriginako Palmirako Inperioa erromatar hainbat probintzia ohitan oinarritu zen: Siria, Palestina, Egipto eta Asia Minor besteak beste.
Asia Minor erraz berreskuratu zen. Hiri guzitak (Bizantzio eta Tiana izan ezik) erresistentzia gutxi emanda errenditu ziren. Sei hilabetetan Palmirako ateetaraino iritsi zen. Zenobiak ihes eginda, Palmira ere errenditu zen. Palmirako Inperioa deseginda zegoen. Pertsian eta Egipton borrokatu ondoren, Palmirara itzuli behar izan zuen, hiria matxinatu zelako. Aldi horretan soldaduek hiria arpila zezaten utzi zuen. Palmira ez zen bere onera itzuli. Parthicus Maximus eta Restitutor Orientis tituluak jaso zituen Aurelianok.
Inperio Galikoren kontra
274an, mendebaldeko inperio horren aurka egin zuen Aurelianok. Klaudio Gotikok nabarmen murriztu zuen haren eremua. Diplomaziari esker lortu zuen Aurelianok horren gaineko kontrola. Izan ere, enperadore Galikoak tronua utzi nahi zuen, baina ezinezkoa zitzaion publikoki errenditzea. Bi armadek topo egitean, enperadore galikoa taldez aldatu zen. Horren sarian, goi-mailako postu bat eskuratu zuen Erromatar Inperioan.
Erromara itzulitakoan, Senatuak azken titulua eman zion: Restitutor Orbis. Lau urtetan, Inperio osoko mugak babestu ahal izan zituen, eta Erromako agintea Inperio bazter guztietara iristen zen.
3261 Tvardovskij
3261 Tvardovskij asteroide baten izena da. irailaren 22an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1979 SF izena zeraman. Ondoren Aleksander Tvardovski (1910-1971), errusiar olerkaria omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3261 Tvardovskij asteroidearen orbitak batezbeste 3,008 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,813 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,203 distantziara. Eszentrikotasuna 0,065 da, eta makurdura orbitala 9,45ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.0 da.
Aureliano
Heriotza
275ean, Aurelianok ekialdera jo zuen berriro, pertsiarren aurkako beste kanpaina bat prestatu nahi baitzuen. Sapor I.a eta Hormizd I.aren heriotzek inperioa biziki ahuldu zuten.
Nolanahi ere, Aureliano ez zen inoiz Pertsiara ailegatu, Asia Minor probintzian hil zuten eta. Armandan diziplina zorrotzaren aldekoa izan zen, bai soldaduekin baita ofizialekin ere. Pretoriar Goardiako ofizial batzuek, zigor baten beldurrez, enperadorea hiltzea erabaki zuten.
Aurelianoren Senatuko etsaiek damnatio memoriae delakoa onartu zuten. Baina urtebeterako bertan behera geratua zen. Are gehiago, aurrekoak bezala, Aurelianok jainkotu zuten, Divus Aurelianus titulua jasoz.
Mia Farrow
Mia Farrow (benetako izena Maria de Lourdes Villiers Farrow) (Hollywood, 1945eko otsailaren 9a - ) aktore estatubatuarra da. Emakume uzkurra da, pertsonaia konplexuak egiteko zalea. Film interesgarriez gain, Mia Farrow ezaguna da haren bizitza sentimentalagatik. Frank Sinatra edo Woody Allenekin ezkondu da. Azken horren musa eta haren filmetako protagonista izan da 10 urtez. Hala ere, hautsa astindu zuen dibortzioaren ostean, ez dute berriro elkarrekin lanik egin.
Thomas R. Marshall
Thomas Riley Marshall (North Manchester, Indiana, 1854ko martxoaren 14a - Washington, 1925eko ekainaren 1a) estatubatuar politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 28. presidenteordea izan zen 1913tik 1921era.
Abokatu gisa aritu zen, eta Estatu Batuetako Alderdi Demokratako kide izan zen. Indiako gobernadore izateko hautatu zuten 1908-1913 aldian. Estatuan agenda erreformista ezartzen saiatu zen, baina estatuko auzitegi gorenak politika horiek blokeatu zituen.
Woodrow Wilsonek presidenteorde izateko aukeratu zuen 1912 eta 1916ko presidentetzarako hauteskundeetan. Lehen agintaldian ezberdintasun ideologikoak izan zituzten eta Wilsonek Marshallen eragina mugatu zuen administrazioan. 1915ean hilketa saiakera bat jasan zuen Estatu Batuak Lehen Mundu Gerran sartzearen aldeko jarreragatik. Ez zuen botere presidentziala bere gain hartu nahi izan Wilsonek 1919an jasan zuen iktus ezgaitzailearen ondoren.
Nikelpikromerita
Nikelpikromerita mineral bat da eta pikromerita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Nikelpikromerita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 2,5 da.
Boys Don't Cry (filma)
Boys Don't Cry (euskaraz Mutilek Ez Dute Negarrik Egiten) 1999ko Kimberly Peirce estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Hilary Swank, Chloë Sevigny, Peter Sarsgaard, Brendan Sexton III, Alicia Goranson, Jeanetta Arnette eta Matt McGrath aktoreek antzeztu zuten.
Hilary Swank burututako antzezpen bikainari esker Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria eta Emakumezko aktore onenaren Urrezko Globo Saria - Drama irabazi zituen.
Argumentua
Nebraska, Falls City. Teena Brandon (Hilary Swank) betidanik mutila izatea nahi izan duen neska da. Hortaz, egun batez ilea moztu, bularrak uhal estu batean pean ezkutatu eta bere izena ordenaz aldatuko du, Brandon Teena izatera pasatuz.
Glazis (geomorfologia)
Geomorfologian, glazisa higadura jasaten duen eremu baten eta sedimentuen jalkitze-eremuen artean izaten den inklinazio txikiko (%10 baino gutxiago) eremua da.
Forma lauak izaten dira, beti ingurume menditsuez inguratuta. Ingurune menditsu horiek "jatorrizko iturri" dira eta bertatik igarotzen diren ur-emariek garraiatzen dituzten sedimentu horiek dira gerora bailaran glazis hori sortuko dutenak.
Zamenis lineata
Elaphe lineata Zamenis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
NGC 5420
NGC 5420 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Moweaqua (Illinois)
Moweaqua  Illinoiseko herri bat da. Christian konderrian kokatua dago. 2010ean 1,831 biztanle zituen, 4.58 kilometro koadrotan banatuta.
Hernioko Estazio Megalitikoa
Hernioko Estazio Megalitikoa. Aztarna megalitiko asko ikus daiteke Hernio mendian. Guztira sei dira ezagutzen direnak. Dena dela, gehiago ere egon daitezke.
Historiaurreko monumentuak
Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.
Kokapen geografikoa
Geografikoki, Hernio mendian, udalerri hauetan daude monumentuak: Aia, Alkiza, Asteasu, Errezil. Litologikoki kareharria da, baina trikuharrietako batzuk hareharrizko lurren mugetan daude, bere konposaketaren testigantza emanaz.
Sailkatutako monumentuak
Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:
Trikuharriak
Guztira hiru dira:
Tumuluak
Guztira hiru dira:
Egoera legala
Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 6 monumentu aipatzen dira.
Reynoldsburg (Ohio)
Reynoldsburg Ohioko hiri bat da. Fairfield konderrian kokatua dago. 2010ean 35,893 biztanle zituen, 28.9 kilometro koadrotan banatuta.
Préchac-sur-Adour
Préchac-sur-Adour Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Préchac-sur-Adour udalerrian erroldatutako biztanleak 214 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 119 etxebizitza zeuden, 96 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 103 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 96 etxebizitza nagusietatik 65 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 77 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 43 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 45 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 134 ziren, horien artean 88 aktiboak ziren eta 46 inaktiboak ziren. 88 pertsona aktiboetatik 80 lanean zeuden (42 gizon eta 38 emakume) eta 8 langabezian zeuden (2 gizon eta 6 emakume). 46 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Préchac-sur-Adour udalerrian 89 unitate fiskal zeuden, 197 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.784 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren eta 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Préchac-sur-Adour udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 96 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Marseillan (Pirinio Garaiak)
Marseillan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 95 etxebizitza zeuden, 83 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 94 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 83 etxebizitza nagusietatik 72 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 38 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 117 ziren, horien artean 88 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 88 pertsona aktiboetatik 85 lanean zeuden (42 gizon eta 43 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Marseillan udalerrian 88 unitate fiskal zeuden, 199,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.568 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Marseillan udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 150 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lyre (Cork konderria)
Lyre (irlanderaz An Ladhar) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren iparraldean dagoen udalerri txiki bat da. Nad udalerritik 3 kilometrora dago.
Joseba Salegi
Biografia
Automobil-maisutza ikasketak burutu zituen Gasteizen. Garai hartan, zinemak erakarrita, S-8mmtako zenbait lan egin zituen. Horrela, 1976. urtean, Nafarroako Aurrezki Kutxaren babesarekin, Alsasua, folclore y tradición dokumental amateurra filmatu zuen. Esperientzia honi esker, Madrilera joan zen zinema ikastera.
3262 Miune
3262 Miune asteroide baten izena da. azaroaren 28an aurkitu zuen T. Seki-ek Geisei Behatokitik.
Orbitaren ezaugarriak
3262 Miune asteroidearen orbitak batezbeste 2,414 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,25 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,578 distantziara. Eszentrikotasuna 0,068 da, eta makurdura orbitala 7,73ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.9 da.
Lombardstown
Lombardstown (irlanderaz  Baile Lombaird) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren erdialdean dagoen udalerria da. Izena Erdi Aroan Italiako iparraldeko Lonbardia eskualdetik etorritako izen berdineko familia bertan ezartzeari zor dio, Waterford eta Cork hirietan ere familia honen adarrak daudelarik.
Marta
Marta Italiako udalerri bat da. Viterboko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Martak honako udalerri hauekin egiten du muga:
George Boole
George Boole (Lincoln, Lincolnshire, Ingalaterra, 1815 azaroaren 2 – Ballintemple, Cork City, Irlanda, 1864 abenduaren 8) matematikari, filosofo eta logikari britainiarra zen.
George Boolek 1849tik bere heriotza arte matematika irakatsi zuen. 1847an Logikaren analisi matematikoa argitaratu zuen, gaur eguneko logikan hain eragin handia izan duena. Beste obra hauek ere bereak dira: Ekuazio diferentzialei buruzko tratatua (1859) eta Diferentzia finituen kalkuluari buruzko tratatua (1860). Zenbaki-sistema bitarren aljebra garatu zuen. Bere izeneko ekarpen nagusia: Booleren aljebra.
Maddi Bengoetxea
Maddi Bengoetxea Erriondo (Errenteria, Gipuzkoa, 2000ko urriaren 15a), Euskal Herriko eskubaloi jokalaria da, Zuazo eskubaloi taldean jokatzen duena.
Ibilbidea
Herriko Ereintza eskubaloi taldeko harrobian hasi zen jokatzen. 2018an 4 Nazioen Kopan Euskadiko selekzioarekin jokatu ondoren Zuazok fitxatu zuen.
Islandiera
Islandiera (íslenska) Islandiako hizkuntza ofiziala da. Hizkuntza germaniko horrek flexibotasun nabaria mantentzen du, latina, greziera klasikoa edota antzinako ingelesaren antzera. Germaniar hizkuntzen artean islandierak, alemanierak eta faroerak bakarrik gordetzen dituzte kasuak. Egun ere, bere antzinako formaren nahiko antzekoa da.
Historikoki, indoeuropar hizkuntza mendebaldekoena izan zen, baina ez da hala portugaldarrak Azoreetara bizitzera joan zirenetik. Mendebaldeko norvegiera k, faroerak eta nornera k (hildako hizkuntza) mendebaldeko eskandinaviar hizkuntzak osatzen zituzten iraganean eta suediera k, daniera k eta ekialdeko norvegierak ekialdeko eskandinaviar hizkuntzak ziren. Bi talde horiek gaur egungo Norvegiako hizkuntzan eragin zuten. Egun, haiek guztiek kontinenteko taldea (daniera, suediera eta norvegiera) eta uharteetako taldea (islandiera eta faroera) dute.
Hiztun gehienak –320 000 pertsona, gutxi gorabehera– Islandian bizi dira; 8000 baino gehiago Danimarkan (haietako 3000 ikasleak dira). 5000 hiztun inguru AEBetan bizi dira eta 1400 baino gehiago, Kanadan, Manitoban batez ere. Islandiako biztanleriaren % 97k ama-hizkuntza du, baina beste herrialdeetan hiztunen kopurua murrizten da.
Arni Magnussnarraren institutua (Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum) islandiera ikertzeko gune nagusia da. Islandieraren batasunak –unibertsitateak, margolariak eta kultura, hezkuntza eta zientziaren elkartea batzen ditu– gobernuarekin hizkuntz politika adosten du.
Sendia
Islandiera eskandinaviar hizkuntzen kidea da. Antzinako islandiera k mendebaldeko eskandinaviar dialekto batean oinarria zuen. Gaur egungo islandiera uharteetako eskandinaviar hizkuntzen kidea da (faroerarekin batera); hizkuntza horiek ez zuten izan harremanik beste hizkuntzekin denbora luzez eta, beraz, esan dezakegu beren taldean (germaniar hizkuntzen artean) bakartuak direla.
Historia
Islandieraren historia IX. mendean hasi zen, antzinako eskandinavieraz hitz egiten zuten norvegiarrak Islandiara etortzearekin. Islandierazko testu zaharrenak K. A. 1100ean gutxi-gorabehera idatzi ziren. Testu horiek gehienak olerkiak eta legeak dira, ahozko hizketaren bidez bakarrik gordetzen zirenak lehenago. Horietako ezagunenak sagak (islandieraz saga hitzak «historia» esan nahi du) eta eddak dira, Snorri Sturlusonek idatzitakoak.
Sagen hizkuntzari «antzinako islandiera» deritzo; antzinako eskandinavieraren, bikingoen hizkuntzaren, aldaera da. Hizkuntza horrek zelta hizkuntzen eragina zuen ere bai.
Islandia Europatik oso urrun dagoela eta, bere historian zehar islandiera ez zen larriki aldatu eta, beraz, gaur egungo islandiera antzinako eskandinavieraren oso antzekoa da. Hiztunak hizkuntzaren garbitasuna iraunarazten ahalegintzen dira hitz berriak jatorrizko erroetatik sortuz (horri purismo deritzo).
XIV. mendean itzuli zen islandierara lehenengo zientzietako liburua, aritmetikaren ikasgaiak zituena, latinetik.
Norvegiar etorkinen hizkuntza
Islandiaren lehenengo biztanle gehienak Norvegiatik etorri ziren; antzinako eskandinavieraren mendebaldeko dialektoaz hitz egiten zuten. Isolamendua zela eta, beraz, beste hizkuntzen eraginaren eza zela eta, islandieraren garapena erabat burujabea izan zen, baina ez da uste behar Norvegiako etorkin horiek guztiek hizkuntza berberaz hitz egiten zutela. Gehienak mendebaldeko Norvegiatik etortzen ziren arren, bazeuden Norvegiako beste eskualdeetatik etorritakoak, baita beste Eskandinaviar lurraldeetatik ere. Horren ondorioz, Norvegiar dialekto askok izan zuten eragina islandieran, baina biztanleen nahasketak –Alþingian (biztanleen urteko biltzarra da) bereziki– dialektoen arteko bestelakotasunak kendu zituen. Islandieraren garapena lehenengo herrixkaren sorrerarekin hasi zen. Islandierak hizkuntza tonal baten ezaugarri guztiak galdu zituen (ezaugarri horiek gaur egungo norvegiera eta suedieran ikusten dira oraindik ere, hau da, hitz berdinek esanahi ezberdinak dituzte tonu ezberdinekin ahoskatzen badira).
Hiztunak
Islandieraren hiztun gehienak Islandian bizi dira – 290 000 (2007.aren datuen arabera). 8165 hiztun Danimarkan bizi dira eta horietako 3000 ikasleak dira. Hiztun batzuk AEBetan (5655 gizaki 2000an) eta Kanadan (2385 gizaki 2001an – Manitoban batez ere) bizi dira, baita Errusian (233 gizaki 2010.an) ere. Islandian izan ezik, hiztunen kopurua murrizten ari da.
Dialektoak
Islandierak dialekto gutxi ditu.
Honako hauek dira:
Danimarkaren menperatzearen garaian danierak eragin esanguratsua izan zuen islandieran, Reykjavikaren biztanleen hizketan bereziki, baina XIX. mendearen hasieran, Rasmus Christian Rask eta bertako batzuen jarduerari esker, islandiera hizkuntza garbia bihurtzen hasi zen (purismoa).
Euskara-islandiera pidgina, Espainiako arrantzaleekin hitz egiterakoan erabiltzen zena, ere aipatzekoa da.
Islandiar alfabetoa
Gaur egungo Islandiar alfabetoa latindar alfabetoaren aldaera da eta 32 hizki ditu. Zazpi bokal diakritiko ditu: Á, É, Í, Ó, Ú, Ý, Ö; idazketak hiru hizki berezi, Ð/ð (bokalen arteko euskal d bezala ahoskatzen da), Þ/þ (Espainiako gaztelania estandarreko z bezala ahoskatua, edo ingelesezko think hitzeko th bezala) eta Æ/æ (ai ahoskatzen da), ere baditu.
Islandieraren garbizaletasuna
Islandiera hizkuntza germaniarrik garbienetakoa da; izan ere, askotan normandar-germaniar hizkuntzekin alderatuta (eta alemaniarrekin, orokorrean) oso hitz ezberdinak baititu. Kontzeptu modernoak, terminologia filosofikoari zein zientifikoari dagozkienak izendatzeko, hizkuntza askotan jatorri grekoa edo latinoa duten hitzak erabiltzen dira, baina islandieraz, ez.
Euskararekin ere horrelako joerak nagusi ziren XX. mendearen hasieran. Islandian garbizaletasuna XVII. mendean sortu zen, danieraren eta alemanaren eraginaren aurka; XVIII. mendearen amaieran doktrina izan zen, eta Rasmus Rask hizkuntzalariarekin bultzada hartu zuen XIX. mendearen lehen erdian. Oso garrantzitsua izan zen XIX. eta XX. mendeetan.
Hitzak alderatzeko: Hala eta guztiz ere, ahozkoan bereziki, beste hizkuntzetatik hartutako hitz batzuk daude, adibidez, klukka («erloju», zelta jatorriko hitza). Islandieraren aldaera erabat garbia dago halaber, «islandiera garaia» izenekoa eta hitz jatorrak bakarrik dituena, baina hedapenik gabekoa eta interneten bakarrik erabiltzen dena.
Fonetika
Islandierak «silaben oreka» du fonetikan, norvegierak, faroerak eta suedierak bezala; hau da, azentua dagoen silaban bokal bat kontsonante luze baten edo kontsonante multzo baten aurretik labur bihurtzen da; bestela, bokal bat luze bihurtzen da.
Bokalak
Islandierak monoptongoak eta diptongoak ditu; bokalak laburrak edo luzeak izan daitezke.
Monoptongoak: Islandierazko diptongoak honako hauek dira: æ [ai] [a: i], au [œy] [œ:y], á [au] [a: u], ei, ey [εi] [ε:i], ó [ou] [o: u].
Kontsonanteak
Islandierazko p, t eta k hasperenketarekin ahoskatzen dira –[pʰ, tʰ, kʰ]– beste germaniar hizkuntzetan bezala; b, d eta g letrek hots berberak, baina hasperenketa gabekoak adierazten dituzte. kk, pp eta tt hasperenketa dute beren aurretik –[ʰk:, ʰp:, ʰt:]– eta luzeak dira. Islandierak kontsonante ozenak, baina ahoskabeak –[r̥, l̥, n̥, ɲ̊, ŋ̊]– ere baditu.
Azentua
Azentua beti lehen silaban joaten da, baita maileguetan ere (prófessor [`pro: ufεsɔr]), azentu gabeko aurrizkiak dituzten hitz bakan batzuetan izan ezik.
Morfologia
Flexibotasun nabaria du egun ere, beste eskandinaviar hizkuntzek (faroera izan ezik) ez bezala. Morfologia antzinako eskandinavieraren morfologiaren antzekoa da. Bukaeran atal oso bat dago artikulu honetan, morfologia luze azaltzeko.
Izenak
Artikulu zehaztua (euskaraz, «-a»z adierazlea duena, hots, "semea") bakarrik du, beti hitzei eransten zaiena; izenek bezala, artikuluak hiru genero ditu eta izenaren kasuaren arabera aldatzen da: armurinn = armur «esku» + inn («-a») < armur hinn («esku hori»); kinnarinnar = kinnar («masaila») + innar («-a») < kinnar hinnar («masaila horren»). Artikulu zehaztua, hitzei ez atxikitakoa –hinn–, gaur egun idatzizko hizketan erabiltzen da bakarrik: hinn gamli maður («gizon zaharra» —«gizon zahar hori»—) = gamli maðurinn.
Abidide baten bidez (hestur «zaldi»), taula honek izen maskulinoen deklinabidea erakusten du kasua, pluraltasuna eta artikulu zehaztuaren arabera.
Aditzak
Islandierazko aditzek denborak, moduak, konjugazioa eta bozak dituzte. Ingelesak eta alemanak bezala, aditz «indartsuak» eta aditz «indargabeak» ditu. «Indargabeak» arauaren arabera aldatzen dira lehenaldian eta aditz «indartsu» bakoitza, berriz, era berezi batean aldatzen da lehenaldian:
Orainaldia eta lehenaldia bakarrik flexioaren bidez osatzen dira; beste denborak aditz osagarrien bidez osatzen dira: adibidez, perfektua hafa «eduki (aditza)» aditzaren bidez osatzen da.
Morfologia
Islandierak hitz-forma ugari ditu sortzen ditu; Izenordain, izen, aditz, izenondo eta numeralen kategorietako hitzekin batez ere. Jarraian, kategoria garrantzitsu horien flexio-adibideak aurkeztuko dira.
Pertsona-izenordainak
Islandieraz, ingelesez bezala, pertsona-izenordainak lau kasuren bidez flexionatzen dira. Hirugarren pertsonan, hiru genero bereizten dira, genero neutroko izenordain bat ere baitago. Hoona hailen flexioaren ikuspegi orokorra da hau:
Alemanez ez bezala, pluralezko hirugarren pertsonan ere genero bereizketa dago,. þau forma neutroa pertsona talde mistoetarako erabiltzen da eta, beraz, ohikoena da; forma maskulinoak eta femeninoak sexu bereko taldeei bakarrik egokitzen zaizkie.
Inori hitz egitean, islandieraz þú ("hi") izenordaina beti erabiltzen da, beraz —eskandinaviar hizkuntzetan egun ohikoa den bezala— beti izen-abizenekin. Herrialdeko presidenteari edo apezpikuari soilik hitz egiten zaie þér izenordain zaharkitu adeitsuaz (genitiboa: yðar, datiboa eta akusatiboa: yður ). Gainera, poemetan edo ereserki nazionalean, vér "gu" forma ere badago oraindik (genitiboa: vor, datiboa eta akusatiboa: oss ) við -ren ordez (forma zaharrean "biak" esanahia zuena oraindik).
izenordain bihurkariak
Alemanez ez dagoen islandiar bihurkariaren beste berezitasun bat izenordain horren erabilera logoforikoa da.
Izenordain eta adberbio galdetzaileak
Galdera-izenordainak hiru generoen arabera bereizten dira:
Beste adberbio garrantzitsu batzuk hauek dira: hvar "non", hvenær "noiz", hve "nola", hvernig "nola, nolatan", af hverju "zergatik", hvert "nora", hvaðan "nondik".
Zenbakiak
1etik 4ra arteko zenbakiak islandieraz flexionatuta agertzen dira eta generoarekin eta kasurako dagokion izenarekin bat etorri behar dute:
Zenbatzerakoan eta, islandiarrek normalean zenbakien forma maskulinoak erabiltzen dituzte. Hala ere, etxe zenbakiak forma neutroan ematen dira.
Zenbaki batzuen ikuspegi orokorra:
Zenbakien ikuspegi sakona wiki hiztegian aurki daiteke ( islandiera, alemana ).
Izen arruntak
Alemana bezala, islandierazko izenak hiru generotan banatzen dira, hau da, maskulinoa, femeninoa eta neutroa, baina hiru genero horiek pluralean ere bereizten dira. Hitz bakoitza bere generoaren arabera flexionatzen da; generoen barnean flexio-klase desberdinak ere daude.
Izenaren paradigmaren barruan lau kasu daude: nominatibo a, genitibo a, datibo a eta akusatibo a; hitzaren zutoinari flexio amaiera bat gehituz eratzen dira. Pluralean, datibo (-um) (ia beti) eta genitibo (-a) (salbuespenik gabe) flexio-amaiera uniformeak daude, zein generotakoak diren kontuan hartu gabe.
Hestur "zaldi" hitzak M1 (maskulinoa, 1. eredua) flexio-klase sendoko izen maskulino baten adibide gisa balio du:
Taularen ezkerraldeko erdian, hitza artikulurik gabe azaltzen da, eta eskuinaldeko erdian, berriz, artikulu determinatu batekin agertzen da. Islandieraz ez dago artikulu mugagaberik.
Era berean, dalur "harana" flexionatzen du M2 (maskulinoa, 2. eredua) taularen arabera, i klasea deritzona:
Deklinabide femenino indartsuaren adibide bat borg "hiria" da:
Deklinabide gehienei erregulartasun hauek aplikatzen zaizkie:
Neutro klase indartsuaren beste adibide bat borð "taula" da:
Antzekotasunak daude maskulino indartsuaren eta neutroaren flexioan:
u-umlauta
Islandieraz, u-umlaut agertzen da izenen flexioan. Horrek -a- bokala duten izenei eragiten die generoa edozein dela ere; ama-bokala -ö-bokalera egiten da silaba azentugabean -u- atzetik bada (hau da, kasu amaieran); Hala ere, -u- hori islandiar hizkuntzaren historian zehar desagertu izana, honako arau hau gogoratu behar da:
a > ö umlauta gertatzen da
Aurretik erakutsitako F1 klaseko femenino indartsu baten adibideak, vör "Lippe", eta N1 klaseko neutro indartsu baten adibideek, lur "Land" itxura dute (lodiz nabarmentzen dira umlautak):