cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ekonomia ekologiko
Historia
Ekonomia ekologikoaren istorioa begiratzen badugu ikusi dezakegu ekonomia mota honeri buruz hitz egin zuen autore bat podolynski zela eta honako kalkulu hauek egin zituen lehendabizi ekonomia ekologikoari buruz. Seguraski, S. Podolinsky errusiarrak ezarri zituen oinarri ekologikoetan oinarritutako ekonomia garatzeko lehen elementuak. Pentsalari horrek ekonomia energia bihurtzeko sistema gisa aztertu nahi izan zuen. Horretarako, landa-ekosistemen produktibitate energetikoa alderatu zuen: batetik, baso eta belardi naturalak; bestetik, belardi “artifizialak” eta nekazaritza-eremuak. Gizakientzako biomasa erabilgarriaren ekoizpena handiagoa zen gizakien eta animalien lanak esku hartzen zuenean. Kalkuluen arabera, lan mota horrek 20-40 kaloria gehiago sortzen zituen (Martínez Alier eta Roca, 2001). Nondik zetorren gizakiak lanerako zuen gaitasuna? Giza gorputza “makina termiko” motatzat hartzen bada, jakina da lan egiteko gaitasuna elikagaiak kontsumitzetik datorrela (“energia endosomatiko” deitu zaio horri). Konbertsioa edo koefiziente ekonomikoa (Podolinskyk deitu zion bezala, lurrun-makinetako ingeniarien terminologiarekin) bosten bateko giza gorputzean zegoen. Jakina, gizakiak ez zuen lan egiteko bakarrik jaten; gizaki guztiak ez ziren nekazaritzan aritzen, eta elikaduraz gain beste behar batzuk ere bazeuden.
Chromis dimidiata
Chromis dimidiata Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Roscommon GAA
Roscommon GAA edota Roscommon County Board of the Gaelic Athletic Association (irlanderaz Cumann Lúthchleas Gael, Coiste Chontae Ros Comáin) Irlandako mendebaldean dagoen Connacht probintzian kokatuko Roscommon konderriko gaeldar jokoetako talde bat da. Taldearen koloreak horia eta urdina dira, konderriaren kolore ofizialak hain zuzen ere.
Etxeko partidak Roscommon hiriko Dr. Hyde Park estadioan jokatzen ditu.
Chromis elerae
Chromis elerae Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Hagen
Hagen Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuan dagoen hiri bat da. Ruhr eskualdean kokatzen da. Berez, herrialde honetako 38. hiririk handiena da. 2010. urtean 188.529 biztanle zituen. FernUniversität Hagen Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitatearen egoitza bertan dago, eta 67.000 ikaslerekin, Alemania osoko unibertsitate handiena da. Ruhr ibaiak hiria zeharkatzen du.
Historia
XVII eta XVIII mendeetan ehungintza eta papergintza izan ziren nagusi baina XIX mendean, Ruhr eremu guztiak bezala, garapen handia izan zuen ikatz eta altzairu meatzaritzari lotuta eta 1928an 100.000 biztanletako muga gainditu zuen. Bigarren Mundu Gerran bonbakatua izan zen.
Kirolak
Alemaniako Saskibaloi Federazioaren (DBB) egoitza Hagenen dago.
Hiri senidetuak
Hagen ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Bakearen monumentua (Iruñea)
Bakearen monumentua Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen monumentu edo eskultura bat da..
Kokalekua
Bakearen plazako biribilgunearen erdian dago, Yanguas Miranda kalea, Armada etorbidea eta Oliveto kondearen etorbidearen arteko elkargunean, eta Nafarroako Rural Kutxaren eraikina, Iruñeko autobus geltoki zaharra eta gaur egungo Iruñeko autobus geltokiaren artean.
Monumentua
1987an Rafael Bartolozzi iruindar eskultoreak egin zuen. Bakearen alegoria bat da.
Carrarako marmol zuriz, hormigoi armatuz, altzairu pintatua eta altzairu herdoilgaitzez gina dago. Urte horretan bertan plaza honetan paratua izan zen.
Wackersberg
Wackersberg Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Chromis durvillei
Chromis durvillei Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Chromis dispilus
Chromis dispilus Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Wackersdorf
Wackersdorf Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Waakirchen
Waakirchen Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Waffenbrunn
Waffenbrunn Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Chromis earina
Chromis earina Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Wachenroth
Wachenroth Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Chromis enchrysura
Chromis enchrysura Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Waidhaus
Waidhaus Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Waging am See
Waging am See Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Waal (Bavaria)
Waal Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Chromis fatuhivae
Chromis fatuhivae Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
The Thin Red Line (1998ko filma)
The Thin Red Line (euskaraz Marra Gorri Fina) 1998ko Terrence Malick estatubatuar zinema zuzendariaren gerra filma bat da. James Jones idazlearen The Thin Red Line eleberrian oinarritua dago. Bertan, Sean Penn, Adrien Brody, Jim Caviezel, Ben Chaplin, Jared Leto, George Clooney, John Cusack, Woody Harrelson, Elias Koteas, Nick Nolte, John C. Reilly eta John Travolta aktoreek antzeztu zuten.
Bigarren Mundu Gerrako Guadalcanalgo kanpainan girotua dago.
Filmak 7 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen nahiz eta bat bera ere irabazi ez izan. 199ko Berlingo Zinemaldian Urrezko Hartza saria irabazi zuen. Filma atzerritar onenaren Cesar Sarirako izendapena ere jaso zuen.
Argumentua
1942. urtea, Bigarren Mundu Gerra, Guadalcanal uhartea. AEBko "C de Charlie" gudarosteko fusilari talde batek uharteko muino estrategiko bat bereganatzeko japoniar gudarostearen aurka borrokatu beeharko du. Talde hau borrokaldiak zeharo nekarazitako itsas armadako taldea ordezkatzeko bidalia izan da.
Vorra
Vorra Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Waidhofen (Bavaria)
Waidhofen Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mitxel Unzueta
Mitxel Unzueta Uzkanga (Bilbo, - ) bizkaitar politikari eta ekonomialaria izan zen. 1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutua idatzi zuenetako bat izan zen.
Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi eta bertan merkataritza zuzenbidearen irakaslea izan da.
1977ko Espainiako hauteskunde orokorretan senatari hautatu zuten eta 1980ko hauteskundeetan legebiltzarkide EAJren zerrendan. Deia egunkariaren sorreran lan egin zuen.
Waigolshausen
Waigolshausen Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Artzain-txakur aleman
Artzain-txakur alemana (Deutscher Schäferhund) Alemanian jatorria duen artzain txakur mota bat da. Nahiko arraza berria da, bere jatorria 1899. urte aldean baitu. Txakur mota hau oso zabaldua da munduan zehar.
Lehen Mundu Gerratik XX. mende bukaera arte "alsaziarra" deitu zitzaion alemaniarren kontrako jarrera nagusitu zen zenbait herrialdetan, Erresuma Batuan, adibidez.
Chromis flavapicis
Chromis flavapicis Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Chromis fieldi
Chromis fieldi Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Kepa Sodupe
Pedro María Sodupe Corcuera (Bilbo, 1946) bizkaitar politikari eta ekonomialaria da.
Deustuko Unibertsitatean ekonomia ikasi zuen eta bertan ekonomiaren historiaren irakaslea izan da.
1977ko Espainiako hauteskunde orokorretan diputatu hautatu zuten EAJren zerrendan. Gero politika utzi eta Nazioarteko Harremanen katedradun bilakatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean.
Kingpin (1996ko filma)
Kingpin (Hego Euskal Herrian A Zer Babalore Parea) 1996ko Farrelly anaien komedia filma bat da. Bertan, Woody Harrelson, Randy Quaid, Vanessa Angel eta Bill Murray aktoreek antzeztu zuten. Bolo joko lehiaketak eta Amish jendeari buruzko umorezko filma da.
Argumentua
1970eko hamarkadan AEB. Roy Munson (Woody Harrelson) Iowako bolo jokalari amateurra da, bere lehen bojo joko txapelketa profesionala irabazi ondoren, dirua lortzeko beste jokalari profesional lotsagabe batekin batera jende arruntaren aurrean jokalari eskasaren papera antzeztuz eta apustuak irabaziz iruzur egin ohi die. Halere, gauza ez da uste bezain ongi aterako, Royk bolo joko ezbehar batean bere eskua galduko baitu.
Jada 20 urte geroago eta 1990eko hamarkadan, Royren bizitza nahaste-borraste bat da; iraganean jazotako ezbeharrarekin erabat ozpindua eta bolo joko hornigaiak salduz nola edo hala bizirautea lortzen du. Baina egun batez, Ishmael Boorg (Randy Quaid) amish bolo jokalari bikain baina xaloarekin topatuko da, hura ikusi bezain laister Royk bere berpizkundea, diru etenika eta bolo joko profesional mundurako itzulera ikusten duelarik, hortaz Ishmaeli bere entrenatzailea izan dadin eta bolo joko lehiaketetan parte har dezan konbentzituko du, bikote honi bere ibilbidean Claudia (Vanessa Angel) izeneko emakume erakargarria baina interesatua elkartuko zaie.
Wald (Allgäu)
Wald Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Emiliano Fernández de Pinedo
Emiliano Fernández de Pinedo Fernández (Bilbo, 1943ko apirilaren 4a) bizkaitar historialaria da.
Salamancako Unibertsitatean historia ikasi zuen eta Madrilgo Complutense Unibertsitatean doktoretza egin zuen.
Ekonomiaren historian aditua, Euskal Herriko Unibertsitateko katedraduna da.
Chromis flavicauda
Chromis flavicauda Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Chromis flavipectoralis
Chromis flavipectoralis Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Chromis flavaxilla
Chromis flavaxilla Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Celestino del Arenal
Celestino del Arenal Moyúa (Bilbo, 1943ko abuztuaren 30a) bizkaitar politologoa da.
Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen eta Madrilgo Complutense Unibertsitatean doktoretza egin zuen.
1968 eta 1980 artean Madrilen lan egin ondoren, Euskal Herriko Unibertsitatearen sorreran parte hartu zuen.
Mikel Iriondo
Mikel Iriondo Aranguren (Eibar, 1955) gipuzkoar filosofoa da.
Enpresa-ikasketak eta filosofia ikasi ondoren, Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da. Ermuko Foroaren eta Aski da! elkarteen sorreran parte hartu zuen. Horren ondorioz, mehatxuak jasan zituen.
Ugeraga Kirol Elkartea
Sarrera
Ugeraga Kirol Elkartea Sopelako kirol-elkartea da. 1980ko uztailaren 11n sortutako elkarteak futbol, saskibaloia, txirrindularitza eta areto-futbol sailak ditu.
Ugeragak bi futbol  zelai dauzka Urkon, Sopelan eta horietako batek jesarlekuak dauzka.
Ugeragaren ekipamendua urdinez eta da eta izan da betidanik.
Futbola
Lehenengo taldea Ohorezko Mailan dabil, (lurraldeko preferentera saiatzen igotzen) eta bigarrena Lehenengo Erregional Mailan dabil. Emakumezkoen taldea, berriz, Erregional mailan. Harrobi lana egiten du eta bertatik Armando Ribeiro Athletic Clubeko atezain ohia pasa zen.
Ugeragak beste bi talde dauzka "gazteak" kategorian. Bata lehenengo mailan dago, urte honetan igo dira, eta bigarrena, bigarren mailan dago.
Kadeteen kategorian, bi talde daude: bata lehenengo mailan (preferentera saiatzen igotzen), urte honetan ia lortu dute eta bigarrena bigarren mailan dago.
Txirrindularitza
Txirrindularitzan amateur mailako talde asko ditu. Bertan hezitako txirrindularirik ospetsuenak Joane Somarriba eta Miguel Mínguez dira.
Afizionatu mailan Koplad Uni2 taldea antolatzen du, Euskadiko Txirrindularitza Iraskundearen barruan dagoena. Emakumezkoen talde bat ere badauka, Lointek izenekoa, UCIren maila nagusian dagoena.
Wald (Palatinatu Garaia)
Wald Alemaniako udalerria da. Bavaria estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Waldaschaff
Waldaschaff Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Marcos Vizcaya
Marcos Vizcaya Retana (Gorliz, 1947ko otsailaren 22a) bizkaitar politikari eta abokatua da.
Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen eta bertan zuzenbide zibilaren irakaslea izan da.
1977ko Espainiako hauteskunde orokorretan diputatu hautatu zuten eta berriro 1982koetan EAJren zerrendan. Deia eta La Gaceta del Norte egunkarientzat idatzi zuen. 1986an politika mundua utzi zuen.
Santanderko Kirol Jauregia
Santanderko Kirol Jauregia (gaztelaniaz Palacio de Deportes de Santander) Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Santander hirian dagoen kirol jauregia da, hain zuzen ere, El Sardinero auzoan dago, izen berdineko El Sardinero estadioaren alboan.
2003ko maiatzaren 31an inauguratu zen, gaur egun, bertan, C.D. Estela Santander saskibaloi taldeak jokatu ohi duelarik. 2009 urterarte Alerta Cantabria Lobos saskibaloi taldeak eta Teka Cantabria eskubaloi taldeak jokatzen zuten.
Francisco Aldecoa
Francisco Patxi Aldecoa Luzárraga (Madril, 1949) espainiar politologoa da. Politika Zientzietan doktorea eta Ekonomia Zientzietan eta Politika eta Administrazio Zientzietan lizentziaduna, Nazioarteko Harremanen eta Europako Integrazioaren azterketan zentratu da. Gainera, kanpo politika, nazioarteko lankidetza, diplomaziaren eraldaketak eta integrazio prozesuak aztertzeagatik ere nabarmentzen da.
Alexandria (argipena)
Alexandria izenak esanahi zenbait ditu:
Mies de Cozada
Mies de Cozada edota San Roman estadioa Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Santander hiriko San Román de la Llanilla herrian dagoen estadioa da. 2010ean inauguratu zen. Bertan, Independiente Rugby Club errugbi taldeak, eta Rayo Cantabria eta Atlético San Román futbol taldeek jokatu ohi dute, 2012-2013ko denboraldian baita Reocín futbol taldeak ere.
Mazères-sur-Salat
Mazères-sur-Salat Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mazères-sur-Salat udalerrian erroldatutako biztanleak 596 ziren. Familiak 264 ziren, horien artean 88 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 330 etxebizitza zeuden, 271 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 307 etxeak ziren eta 21 apartamentuak ziren. 271 etxebizitza nagusietatik 199 bere jabearen bizilekua ziren, 63 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 72 etxek lau zituzten eta 153 etxek bost zituzten. 190 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 129 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 99 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 360 ziren, horien artean 276 aktiboak ziren eta 84 inaktiboak ziren. 276 pertsona aktiboetatik 247 lanean zeuden (132 gizon eta 115 emakume) eta 29 langabezian zeuden (12 gizon eta 17 emakume). 84 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mazères-sur-Salat udalerrian 265 unitate fiskal zeuden, 570 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.342 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 45 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 coque eta refinazio enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Mazères-sur-Salat udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 201 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1 eta botika 1 bat zegoen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Manhattan Murder Mystery
Manhattan Murder Mystery (euskaraz: “Hilketa misteriotsua Manhattanen”) 1993ko estatubatuar filma da, komedia beltza generokoa, Woody Allen zinemagileak zuzendu zuena. Woody Allen eta Marshall Brickmanek idatzi zuten gidoia, eta Allen bera, Diane Keaton, Anjelica Huston eta Alan Alda izan ziren aktore nagusiak.
Argumentua
Carol Lipton (Diane Keaton) egunerokotasunaz aspertua dagoen Manhattango etxekoandrea da. Behinola, itxura guztien arabera bihotzeko baten ondorioz hil den bere bizilagun Paul House (Jerry Adler) adineko gizona, haren emazteak erail duela susmatzen hasiko da. Larryk (Woody Allen), Carolen senarrak, emaztea paranoikotzat joko du, eta susmo hori haren burutik kentzen saiatuko da, baina alferrik izanen da. Carol betidanik gogokoa izan duen Ted (Alan Alda) adiskidea eta biak zelatan ibiliko zaizkio. Horiek horrela, Larry jeloskortuko da eta, gogo txarrez bada ere, bizilagunaren ikerketari gehituko zaie, emakume idazle erakargarri batekin (Anjelica Huston) batera; horrela, laukotea bizilagun susmagarriari zelatatzen hasiko da.
Omenaldia
Filmaren amaiera aldera, eszena bat jolas-parke bateko ispilu-labirinto batean jazotzen da. Eszena horretan, tiroketa bat gertatu, eta pertsonaiak islatzen dituzten ispilu ugariren apurketa ikusten da. Berez, 1947ko The Lady from Shanghai filmaren eszena ospetsu batean oinarritua dago; era horretan, The Lady from Shanghai zuzendu, ekoiztu, idatzi eta antzeztu zuen Orson Wellesi omenaldia egiten zaio.
Anglo-Vasco-Navarro trenbidea
Anglo-Vasco-Navarro trenbidea —laburturik, Vasco-Navarro trenbidea, Anglo-Vasco trenbidea eta Angloa izenez ere ezaguna — Bergara (Gipuzkoa) eta Lizarra (Nafarroa), Gasteiztik zehar lotzen zituen trenbide estuko burdinbidea zen, The Anglo-Vasco-Navarro Railway Company Limited konpainiak 1887. urtean eraikitzen hasia. 143 km-ko luzera zuen, eta Debagoiena Gipuzkoan, Lautada eta Mendialdea Araban eta Estellerria Nafarroan gurutzatzen zituen. 1889tik 1967ko abenduaren 31 arte jardun zuen. Bere osoan, ordea, 1927tik izan zen indarrean, orduan ireki baitzen Gasteiz eta Lizarra arteko ibiltartea.
Bide berdeak
Gaur egun, trenbideko hainbat zati bide berde dira:
Melles
Melles Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Melles udalerrian erroldatutako biztanleak 107 ziren. Familiak 54 ziren, horien artean 23 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 15 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 201 etxebizitza zeuden, 58 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 130 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 189 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 58 etxebizitza nagusietatik 50 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 69 ziren, horien artean 48 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 48 pertsona aktiboetatik 42 lanean zeuden (31 gizon eta 11 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Melles udalerrian 50 unitate fiskal zeuden, 91 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.737 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Melles udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 105 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chromis flavomaculata
Chromis flavomaculata Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Joan XXIII.a (antipapa)
Joan XXIII.a, jaiotzez izenez Baltassare Cossa (c. 1370, Procida - 1419ko abenduaren 22a, Florentzia) Eliza Katolikoaren antipapa bat izan zen.
Larrazabalgo hitzaldia
Larrazabalgo hitzaldia, baita Larrazabalgo otordua izenez ere ezaguna, 1893ko ekainaren 3an Sabin Arana Goirik garai hartan Bilbotik hurbil zegoen Begoñako Larrazabal baserri-txakolindegian eskaini zuen hitzaldi bat izan zen. Baserri hori zegoen tokia, gaur egun Larrazabal Baserria Auzoa (batzuetan kalea bezala aipatua) deitzen da.
Joan XXIII.a (antipapa)
Biografia
Baltasar Cossa Procidako uharte bolkaniko txikian jaio zen, Cossa familian, pirateriarekin lotuta. Gaztetan karrera militarra hasi zuen, eta bertan behera utzi zuen bere bizitza Elizari eskaintzeko. Bonifazio IX.a aita santu napolitarraren gortean hasi zuen bere eliza-karrera, eta handik bultzatu zituen eliza-karguen salmenta eta induljentzia-merkatua. Kardinal izendatu zuten Bolonian.
Mendebaldeko Zismaren garaian bi Aitasantu egon ziren, bata Erromakoa eta bestea Avignongoa. 1409an zisma honi nahiz Gregorio XII.a (Erroma) eta Benedikto XIII.a (Avignon) Aitasantuen arteko liskarrei amaiera eman eta haien ordezko Aitasantu bat hautatzeko asmoz, 1409an Pisako kontzilioa ospatu zen, honetan kardinalek Alexandro V.a hautatu zuten, baina arazoa konpondu beharrean gehiago nahastu zen, gainontzeko beste bi Aitasantuek ez baizuten hirugarren honen zilegitasuna onartu, honela bi Aitasantuetaik hirura igaroz.
Larrazabalgo hitzaldia
Aurretik, Euskal-Erria elkartearen barneko talde kritiko batek otordu batera gonbidatu zuen, haien buru Ramon de la Sota zen, bestaldetik 28 urteko Sabin eta Luis Arana Goiri anaiak dozena bat inguru adiskiderekin hitzordura azaldu ziren.
Joan XXIII.a (antipapa)
Biografia
1451an Alexandro V.a hiltzean pisatar kardinalek berean jarraitu eta Joan XXIII.a Aitasantu hautatu zuten.
Larrazabalgo hitzaldia
Gerora, Sabin Arana azaroaren 19an Engrazio Aranzadi "Kizkitza"ri gutunez ekitaldi harren aurre prestaketei buruz oroituaz honela mintzatu zitzaion:
Joan XXIII.a (antipapa)
Biografia
Azkenik, ia mende erdi irauten ari zen Zisma honi behin-betiko amaiera eman asmoz, garaiko Europako monarka boteretsuena zen [Sigismundo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreak hiru Aitsantuei Konstantzako kontziliora (1414-1418) joateko dei egin zien. Joan XXIII.a berau Aitasantu bakarra hautatuko zutelako uste osoarekin bertaratu zen, aldiz, Gregorio XII.ak (Erroma) bere hautagaitzak arrakasta izateko aukerarik ez zuela ikusirik ordezkariak bidali eta baldintza bakarra hiru Aitsantuek euren karguetatik dimititu eta Aitasantu berri bat aukeratzea jarri zuen, Benedikto XIII.a (Avignon) berriz ez jakinarena egin eta ez zen Kontziliora bertararu ere egin.
Dumb and Dumber
Dumb and Dumber (euskaraz Inozoa eta Inozogoa) 1994ko Farrelly anaien komedia filma bat da. Bertan, Jim Carrey, Jeff Daniels, Lauren Holly, Karen Duffy, Mike Starr, Charles Rocket, Victoria Rowell eta Teri Garr aktoreek antzeztu zuten.
Joan XXIII.a (antipapa)
Biografia
Baina Konstantzako kontzilioa aurrera zihoan heinean Joan XXIII.ak bere hautagaitza gero eta kinka larriagoan zegoela ikusi eta handik ihes egiteko saiakera egin zuen, halere Enperadorearen soldaduek atxilotu eta Kontzilioan parte hartzera derrigortu zuten, han bere Aitasantu kargutik abdikatuaraziko eta hilketa, sodomia eta intzestu karguak leporatu zizkioten, ondorioz eskumikutua eta hiru urtez espetxeratua izan zen.
Larrazabalgo hitzaldia
Honela bada, gonbidatuak afari-meriendan jan-edanean hasi aurretik Sabin Aranak gerora Larrazabalgo hitzaldia deituko zena eskeini zien. Hitzaldi harren sarrera honako hau izan zen:
Waldbüttelbrunn
Waldbüttelbrunn Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Dumb and Dumber
Filmak izandako arrakastari esker izenburu berdineko Dumb and Dumber (1995-1996) marrazki bizidun telesaila eta Dumb and Dumberer: When Harry Met Lloyd (2003) eta Dumb and Dumber To (2014) jarraipen filmak ere izan zituen.
Argumentua
Lloyd eta Harry adiskideak (Jim Carrey eta Jeff Daniels) bata bestea baina inozoagoak dira eta euran bizitza sekulako nahaste-borrastea da. Lehenak limusina auto gidari bezala lan egin ohi du, bigarrenak besteen zakurrak paseatuz. Lloyd goi mailako neska Mary (Lauren Holly) izeneko emakumeaz maitemintzen denean bi adiskideek haren atzetik joan herrialde osoa zeharkatuko duen umorezko bidai ero bati ekingo diote.
Larrazabalgo hitzaldia
Hitzaldiaren lehenbiziko herenean Bizkaiko historiari buruz mintzatu zen, bere arabera Espainiak Bizkaia zapalduta duela aipatu zuen, ondoren garai hartan Bizkaiko Aldundian ordezkatuak zeuden liberalak, kontserbadoreak, monarkikoak, errepublikarrak kritikatu eta espainolistak izatea eta Bizkaiaren aurka ekitea leporatu zien, kritika horien jomugan foruzaleak barne zeudelarik. Hitzaldiaren honako zati honetan Espainiak bere Aberria inbaditu zuela ere aipatu zuen:
Joan XXIII.a (antipapa)
Biografia
Konstantzako kontzilioan Martin V.a Aitasantu berri eta bakarra hautatu eta Zismari amaiera eman zitzaionean, Joan XIII.a libre utzi eta 1419an Frascatiko apezpikua izendatu zuten, urte hartan zendu zelarik. Florentzia hiriko San Joan bataiotegian lurperatu zuten.
Chromis hanui
Chromis hanui Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Chromis fumea
Chromis fumea Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Larrazabalgo hitzaldia
Amaitzeko entzunleei euskaraz mintzatu ez izanagatik barkamena eskatu eta Bizkaiaren independentziaren aldeko oihu batekin bukatu zuen:
Hitzaldia amaitu bezain laister, bertaratutako batzuk hitzaldian esandakoa onartu eta beste batzuk ixilik gelditu ziren. Ramon de la Sotak Sabin Aranari zorionak eman eta berehala burua makurtuz entzundakoaz pentsakor jarri zen. Jan-edanean hasi bezain pronto mahaikideen desadostasunak azaleratzen hasi ziren. Bapatean, Ramon de la Sotaren taldeko kide batek hitzaldian aipatutakoa Euskal-Erria elkarteak jada defendatzen zuela esan zuen, Sabin Aranak ez zuen ezer erantzun, baina afarian zeuden gainerakoak Euskal-Erria elkartearen aurka mintzatzen hasi ziren. Honela, giroa berotzen eta gaiztotzen hasi zen, mingainek bihotzek sentitzen zutena aipatzen hasi eta dena nahasten joan zen. Hori gutxi ez balitz, kanpotik Euskal-Erriko bi kide txakolindegi barnera sartu ziren, haietako bat mozkorturik zegoelarik, eta eztabaidan parte hartu zuten. Azkenik, begirada guztiak Arana-Goiri anaien gain jarri ziren, eta biek bertaratutakoei Euskal-Erria elkarteak Sabinek hitzaldian esandakoaren aurkakoa defendatzen zutela frogatzen saiatu ziren: españolismoa eta liberalismoa. Eztabaidaren erdian esaldi hauek entzun ziren:
Gauzak honela, jada giroa puri-purian zegoen, Sabin eta Luis Aranak, euren adiskideak ziren hiru edo lau ez beste hamabiren bat pertsonen erasoen aurka defendatzera behartuak egon ziren, gainera euren adiskideek ez zituzten ez defendatu ez erasotzen, baina Sabinen arabera tarteka estabaida bor-bor zegoela bi anaien azalpenak oztopatu egiten omen zituzten, haietako batzuk ere liberalak zirelako. Adiskide haietako salbuespen bakarra Ziriako Llodio izan zen, hau gerora nazionalismora bilakatu eta Euzkeldun Batzokijako presidente-ordea izango zen.
Chromis hypsilepis
Chromis hypsilepis Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Larrazabalgo hitzaldia
Errebelazioa
Hitzaldiaren pasarte batean Sabinek Luis anaiarekin Bizkaiari buruzko solasaldiak izan ohi zituela aipatu zuen, 1882an solasaldi hauetako batean Sabin Aranaren bizitza betirako eraldatuko zuen gertakari garrantzitsu bat eman zen:
Itsasaldiaren indar
Itsasaldi indarra edo marea indarra gorputz batek beste baten gainean eragindako indar grabitatorioaren uniformetasun ezak eragindako indarra da. Indar hauen ondorioz, indarra jasotzen duen gorputzak luzapen bat jasaten du bi gorputzen masa zentroak lotzen dituen lerroaren norabidean. Fenomeno hau agertzen da gorputz batek bestearen gainazalean eragindako indarraren diferentzialaren ondorioz, eta gizakiontzat garrantzi handikoak diren naturako gertakarien jatorria da, itsasaldiak hain zuzen ere. Itsasaldiez gain, indar hauek beste ondorio batzuk izan ditzakete sistemaren arabera: gorputzak, itsasaldi indarrak jasateko gai ez badira luzatuz apurtu daitezke, planeta batzuen eraztunen jatorria badira ere, eta zulo beltzetan, espagetizazioa izenez ezagutzen den fenomenoaren sortzaileak dira.
Larrazabalgo hitzaldia
Errebelazioa
Gertaera honen ondoren 17 urteko Sabin Arana gazteak lau hausnarketa nagusi ondorioztatu zituen:
Itsasaldiaren indar
Zeruko mekanikaren testuinguruan itsasaldi indarra erabili ohi da bi gorputzek osatutako sistema batean hirugarren gorputz batek sortutako perturbazio  indarrak sortzen dituenean. Honen adibide bat, lurra eta eguzkiak sortutako sistema da; izan ere, ilargiak perturbatiboa kontsideratu daitekeen, ekarpena sortzen du.
Larrazabalgo hitzaldia
Errebelazioa
Usadioz Arana-Goiri anaiek izan zuten solasaldi garrantzitsu hura 1882ko Berpizkunde Igandean gertatu zela aipatu ohi da. Hau dela eta, 1932. urtetik aurrera eta urtero jai egun honetan eta gertakari garrantzitsu harren omenez Aberri Eguna ospatu ohi da.
Itsasaldiaren indar
Azalpen fisikoa
Itsasaldien jatorria ulertu ahal izateko Newtonen grabitazio eta bigarren legeak gogoratu behar dira. Kasu orokor bat kontsideratuz, demagun gorputz bat (1 gorputza) beste batek (2 gorputzak) sortutako grabitazio eremuan murgilduta dagoela. 2. Gorputzak lehenengoaren gainean eragindako indarrak kalkulatuz, Newtonen grabitazio legea erabiliz, 2. Gorputzetik gertuen dauden 1 gorputzaren guneek jasango duten indarra urrunago daudenak baino indartsuagoa izango dela lortzen da. Honek, indarren arteko desoreka sortzen du lehenengo gorputzaren gainean, hau tentsiopean jarriz. Tentsio hauek gorputzak deformatzera eraman lezake, eta mugako kasuetan apurtzera ere. Tentsioen jatorria 2. gorputzak sortutako grabitazio eremua espazioan zehar konstantea ez izatean datza.
Marea indarren intentsitatea, jasaten dituen gorputzaren tamaina eta sistema osatzen duten bi gorputzen arteko distantziaren arteko erlazioarekin lotuta dago. Grabitazio unibertsalaren legetik, 2 gorputzen arteko indarra distantziaren karratuaren alderantzizkoarekin aldatzen dela ikusten da; distantzia handietan erakarpen handia txikia da, eta gero eta gertuago egon bi gorputzen arteko indarrak intentsitate handiagoa du. Indarraren distantziarekiko menpekotasuna irudikatuz gero, gertuago dauden bi puntuk jasaten dituzten indarren arteko desberdintasuna, urrunago dauden bi punturen artekoa baino handiagoa dela ikusten da. Itsasaldi indarra bi puntuk jasandako indarren arteko aldea izanik, lehenengo gorputzean indarra nabariagoa izango da bi puntuak elkarren artean ahalik eta urrutien badaude, edo bigarren gorputzetik oso gertu badaude. Hau hobeto ulertzeko erabilgarria da ilargia eta eguzkiak lurraren gainean eragindako indarrak aztertzea. Ilargiak eragindako itsasaldi indarra handiagoa da lurreko gainazaleko puntuen gainean eragindako indarren arteko diferentzia nabariagoak delako. Hau honela gertatzen da ilargia eta lurraren arteko distantzia laburragoa delako, eta irudian ikusi daitekeenez distantzia laburretan gertu dauden bi punturen gainean eragindako indarren arteko aldea handiagoa baita.
Larrazabalgo hitzaldia
Errebelazioa
Gerora, 1893. urteko Larrazabalgo hitzaldian jendaurrean aitortuko zuen bezala, bere anaia Luisekin izandako sosaladiaren ondorioz barne gogoeta bat egin eta handik aurrera hiru helburu edo betebehar burutu behar zituela argi eta garbi ondorioztatu zituen:
Itsasaldiaren indar
Itsasaldi azelerazioa
Gorputz bateko puntu batean marea indarrek eragindako itsasaldi azelerazioa kalkulatzeko, kanpoko gorputzak bestearen masa zentroan sortutako azelerazioa eta puntuan bertan sortutakoa kendu behar dira. Kalkulu hau burutzeko, kanpoko objektuak sortutako grabitazio eremua hartzen da kontutan soilik, aztergai den gorputzak sortutako baztertuz.
Demagun, kanpoko eremua sortzen duen gorputza M masakoa dela, eta aztergai den m masako objektuaren masa zentrotik R distantziara dagoela. Grabitazio unibertsalaren, eta Newtonen bigarren legeak erabiliz masa zentroaren azelerazioa ondokoa da:
Kalkulua errazteko eta lehenengo hurbilketan m masako objektuaren masa zentrotik erradialki \Delta r distantziara dauden bi punturen azelerazioa kalkulatu daiteke:
Posizioarekiko menpekotasuna Maclaurinen serieen bidez garatu daiteke ondoko garapenaz baliatuz:
Aurreko adierazpenetan ordezkatuz ondorengo azelerazioak lortzen dira: Ohartu garapen honetan 0 ordenako gaia m masako objektuaren masa zentroak jasandako azelerazioa dela. \Delta r eta - \Delta r puntuetan itsasaldi indarra kalkulatzeko, masa zentroaren azelerazioa eta puntu hauen arteko azelerazioen arteko aldea kalkulatu behar da:
Modu honetan esplizituki azaltzen da m masako objektuaren masa zentroaren ikuspuntutik, itsasaldi indarrek, gorputzaren aurkako aldeetan dauden \Delta r eta - \Delta r puntuak urruntzen dituztela. Honela, indar hauen ondorioz objektu baten luzapena gertatu daitekeela ikasi daiteke. Aurreko lerroetan kontsideratu diren puntuak gorputz esferikoaren gainazaleko puntu diametralak badira, itsasaldi indarren menpekotasuna objektuaren tamainarekiko, eta distantziarekiko idatzi daiteke; izan ere,   da, non d gorputzaren diametroa den.
Antzeko kalkulua egin daiteke bi gorputzak lotzen dituen ardatzetik kanpo dauden puntuentzat. Orokorrean, 2 gorputzak lotzen dituen ardatzean, aurreko kasuetan norabide erradiala definitu den bezala, x ardatza aukeratzen da, eta honekiko norabide elkarzutean y ardatza. Esfera baten gainazaleko edozein punturen azelerazioaren x eta y ardatzetako osagaiak ondokoak dira:
Ardatzean kokatutako puntuetan aurreko emaitzak berreskuratzen dira, ordezkatuz; eta y ardatzeko balio handiagoak dituzten puntuak aukeratu ahala, indarrak masa zentrorantz zuzentzen joaten dira. Bi gorputzak lotzen dituen ardatzarekiko perpendikularrak diren puntuek zuzenean masa zentrorantz erakartzen dituzten indarrak jasango dituzte. Indarren banaketa honen ondorioz, jatorriz esferikoa den gorputz batek itxura elipsoidala hartzen du.
Itsasaldiak
Aurreko kalkuluetako emaitzak kontuan hartuz lurraren kasua aztertu daiteke. Lurraren gainazalean ilargia eta eguzkiaren eraginak hartu beharko lirateke kontuan, hala ere, aurreko emaitzetan ilargia eta eguzkiari dagozkien datuak ordezkatuz ilargiaren eragina askoz garrantzitsuagoa izango dela lortzen da. Hau gertatzen da, ilargiak, eguzkiaren masa baino askoz masa txikiagoa izan arren, lurretik askoz gertuago dagoelako; eta aurreko emaitzetan ikusi dugunez, marea indarrek eragindako azelerazioak distantziaren kuboarekin txikitzen dira.
Eguzkia eta lurra lotzen dituen ardatzean dauden lurraren gainazaleko bi punturen gaineko marea indarra :
Ilargiaren eragina puntu hauetan:
Kalkulu hauetan argi geratzen da ilargiak lurraren gainean sortutako marea indarrak, eguzkiak eragindakoen bikoitza direla gutxi gora behera.
Marea indarrek gorputz elastiko baten gainean eragiten dutenean deformazioak eragiten dituzte honen gainean. Orokorrean esfera batek elipsoide itxura hartzen du, eta objektu handiek oboide forma har dezakete. Hau da itsasoari gertatzen zaiona.
Itsasoak, Lurraren gainazalean kokatutako ura izanik, ilargiaren marea indarren eraginpean dagoen gorputz elastikoa osatzen du. Goiko ataletan aipatu denez, marea indarrek itsasoaren itxura aldatuko dute, ilargia eta lurra lotzen dituen ardatzean zehar itsasoa luzatuz, eta, aldiz, poloetan uzkurtuz. Modu honetan, itsasoak arrautza itxura (oboidea) hartzen du. Ilargiak lurraren inguruan orbitatu ahala eraldatutako itsasoan lurraren gainazaletik gehien urrundu diren puntuek ilargiari jarraituko diote, eta ondorioz itsasoaren maximoek ilargiaren errotazioari jarraitzen diote. Ilargiaren biraketa periodoa, lurraren inguruan, egun batekoa denez, egunean behin lurraren gainazaleko puntu bat oboidearen maximoari dagokio. Ilargia eta lurraren ardatzeko puntuetan oboideak lurrarekiko banatze maximoa lortzen du; beraz, ilargia lurraren gainazaleko puntu baten gainean dagoenean itsasoak garaiera maximoa izango du gune horretan, itsasgora eraginez. Ohartu itsasoaren deformazioa dela eta, puntu batean itsasgora denean diametroaren aurkako puntuan ere itsasgora gertatuko dela, eta diametroarekiko perpendikularra den norabidean itsasbehera. Egunean zehar ilargiak lurrarekiko orbitatu ahala, bi itsasgora sortuko dira gainazaleko puntu batean, bata ilargia zuzenean puntuaren gainean kokatzen denean, eta bestea puntu honekiko diametralki aldendutako puntuaren gainean dagoenean.
Marea indarrak erlatibitate orokorrean
Beste ikuspuntu batetik marea indarrak erlatibitate orokorraren teoriaren ondorio garrantzitsua dira. Einsteinen teorian grabitatearen indarra espazio-denbora kurbatu batean partikulek jarrai ditzaketen ibilbideen desbideraketa bezala azaltzen da. Partikula askeak geodesikoen ekuazioaren soluzioak diren ibilbideetan zehar higitzen dira, eta gertuko masadun objektuek ibilbide hauek definitzen duten espazio-denboraren egitura aldatzen dute, partikulen higidura eraldatuz. Gorputz batek sortutako grabitatearen eraginpean erorketa askean dauden partikulen higidurari jarraituz gero, partikulak geroz eta hurbilago daudela behatuko litzateke. Hurbilketa hau lerro geodesikoen konbergentziaren ondorioz gertatzen da, eta marea indar baten eragina kontsideratu daiteke.
Espazio-denbora jakin batean geodesikoak parametro baten menpe parametrizatutako kurben bitartez adierazi daitezke.
Adierazpen honetan \mathcal{F} ikurrak s parametroaren bitartez deskribatutako \gamma_s kurba multzoa da, non, s -k [a, b] tarteko balioak hartzen dituen \mathcal{M} espazio-denborako geodesikoak deskribatuz. Honelako lerro geodesikoen arteko espazioko distantzia lerroekiko edozein puntutan elkarzuta diren X^a eremu bektorialen bitartez adieraziko dira, eta lerroekiko tangenteak diren eremu bektorialak T^a ikurraren bidez idazten dira:
hemen lerroak denbora koordenatuaren (propioa ez dena) bidez (t) parametrizatzen direla kontsideratzen da.
.
Energia-momentu tentsorearen gaineko zenbait baldintza inposatuz etorkizunera zuzendutako lerro geodesikoak elkarrengana gerturatzeko joera dutela frogatu daiteke. Hau nolabait, ikuspegi klasikoan, grabitateak gorputzak erakartzeko duen joera bezala ulertu daiteke. Honelako lerro batean zehar higitzen den partikula batek hurbilketa honen ondorioz jasango lukeen indarra aurreko aldaketa erritmoa partikularen masarekin biderkatuz lortzen da.
f^a = m a^a
Gorputz esferiko baten eraginpeko marea indarrak
Gorputzaren inguruan erorketa askean dagoen partikula baten higidura geodesika erradialek deskribatuko dute. Partikularen abiadura geodesika erradialekiko tangentea den bektorearen bitartez lortzen da:
Deribatuak kasu honetan partikularen denbora propioarekiko (partikularen unibertso lerroko erreferentzia sisteman neurtzen dena) egiten dira. Denbora propio eta koordenatuaren arteko erlazioa azpiko lerroan adierazten da:
Partikula gorputz zurruna bada, objektuaren barneko masa unitateko indarren intentsitatea desberdina izango da norabide desberdinetan. Gorputzaren masa zentrotik pasatzen den, eta N^a bektore normala duen, plano batean zeharreko indarrak hurrengo adierazpenaren bidez kalkulatu daitezke:
Definitutako metrikarekin Riemannen tentsorea kalkulatuz gero ez nuluak diren osagaiak ondokoak direla lortzen da:
bektore normala espazio-motakoa dela, eta gorputza plano ekuatorialean dagoela kontsideratuz indarren osagaiak ondorengoak dira:
Beste kasu aipagarri bat altuera beretik, eta pausagunetik, lurraren ( edo beste gorputz baten) zentrora erortzen diren bi partikularena da. Zentrorantz hurbildu ahala gerturatu egingo dira, elkarren arteko distantzia murriztuz, marea indarra bezala ulertu daitekeen indarraren ondorioz. Indar honen hasierako aldiuneko balioa honela lortzen da:
non \phi_g grabitazio eremua sortzen duen gorputzaren grabitazio potentzial klasikoa den.
Remscheid
Remscheid Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuan dagoen hiri bat da. 2010ean 110.563 biztanle zituen.
Historia
Remscheid XII mendean sortu bazen ere XIX menderarte herri txikia baino ez zen izan, harik eta Ruhr eremuaren garapenaren eraginpean sartu zen arte. Remscheiden konkretuki injeniaritza mekanikoarekin eta erreminta lanketarekin loturiko lantegiak sortu ziren.
Voll-Damm
Voll-Damm Damm garagardotegiak Kataluniako Bartzelona hiriburuan ekoizten duen Märzenbier motako garagardo bat da. Voll-Danm garagardoa ekoizterako orduan garagar malteatu bikoitza gehitzen zaio, eta honek garagardoari gorputza eta zapore areagotzen dizkio.
Marzënbier/Oktoberfest
Voll-Damm garagardoa Märzenbier motako garagardo bat da, alemanaz “martxoko garagardoa” esan nahi du. Izendapen honen jatorria Baviera estatuan kokatzen da. Errefrigerazio sistema modernoak egon aurretik, garagardoa beti neguaan ekoiztu ohi zen. Azkeneko saila martxoan ekoiztu ohi zen, eta udako tenperaturak jasateko sendoagoa izan beharra zuen. Horregatik sail edo lote horri garagar bikoitza gehitzen zitzaion, honek udako hilabeteetan zehar legamiaren egonkortasuna ziurtatzen zuen.
Martxoan ekoiztutako sailak Munich hiriko Oktoberfest festa herrikoiari hasiera ematen zion. Denbora igaro hala, Marzënbier garagardo mota urte osoan ekoizteari ekin zaio eta Oktoberfest festako ikur bilakatu da.
Kanpo estekak
Damm
Walderbach
Walderbach Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Emakumezkoen Italiako Giroa
Emakumezkoen Italiako Giroa (Giro d'Italia Femminile edo Giro Donne) urtero uztailean egiten duten txirrindulari lasterketa da. 2010ean Emakumezkoen Audeko Tourra desagertu zenetik, Giro Donne emakumentzako denboraldiko Itzuli Handi bakarra da.
Krefeld
Krefeld (1929. urterarte Crefeld deitua) Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuan dagoen hiri bat da. 2010ean 235.076 biztanle zituen.
Etimologia
Krefeld izenak "beleen zelaia" esan nahi du.
Historia
Erromatarrek Gelduba gotorlekua jaso zuten bertan. Krefeld bera 1105ean aipatzen da lehen aldiz Krinvelde izenarekin. Hasiera hartan ondoan zuen Uerdingen herria baino txikiago bazen ere, gaur egun Uerdingen Krefelden barrutietako bat da.
1683an Zazpi Urteko Gerraren ondoren hiria superpopulatua zegoenez biztanle batzuk Krefeld utzi eta Ipar Amerikako Filadelfian Germantown hiria sortu zuten. 1702an Krefeld Prusiaren esku gelditu zen. 1929an Krefeld eta Uerdingenek bat egin zuten.
Kirolak
Uerdingen barrutian KFC Uerdingen 05 futbol talde famatua dago, Alemaniako Kopa 1985ean eta UEFA Intertoto Kopa lau aldiz irabazi duena.
Chromis insolata
Chromis insolata Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Manikura
Manikura eskuen zainketa kosmetikoa da, bereziki azazkalei forma eman eta haiek margotzean datzana.
Chromis intercrusma
Chromis intercrusma Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Chromis iomelas
Chromis iomelas Chromis generoko animalia da. Arrainen barruko Pomacentridae familian sailkatzen da.
Thomas Mormann
Thomas Mormann (?, 1951) alemaniar filosofoa da. Dortmundeko Unibertsitatean matematikak ikasi eta gero, zientziaren filosofia arloan lan egin zuen. Euskal Herriko Unibertsitatearen irakaslea da egun.
Bosnia Mendebaldeko Probintzia Autonomoa
Bosnia Mendebaldeko Probintzia Autonomoa (bosniera, kroaziera edo serbieraz: Autonomna Pokrajina Zapadna Bosna, Аутономна Покрајина Западна Босна) edo sinplifikatuz, Bosnia mendebaldea onartu gabeko entitate politikoa izan zen Bosnia-Herzegovina ipar-mendebaldean. Velika Kladuša herria eta inguruko zenbait herrixkek osatzen zuten eta 1993 eta 1995 artean existitu zen Bosniako gerran, Bosniako gobernu zentralaren aurkako Fikret Abdićen politika sezesionisten emaitza modura. Hiriburua Velika Kladuša zen, gaur egun Una-Sana kantoian kokaturik dagoena.
Historia
Probintzia Autonomoak Serbia eta Kroaziarekin kooperatu zuen gobernu bosniarraren aurka Karađorđevoko itunaren itzalpean, zeinaren helburua Bosnia-Herzegovina Kroazia eta Serbiaren artean banatzea zen. Fikret Abdićen gobernu bosniarra ahultzearen rola, erregimen kroaziar eta serbiarrek bultzatu zuten. Bere enpresari, aduanarik gabeko merkataritza-gunea eman zitzaion Rijeka portu kroaziarrean, baita merkataritza librea ere Serbiak kontrolaturiko guneekin. Bosnia Mendebaldeko lurraldea 1994ean gobernu bosniarreko soldaduek hartu zuten, baina berriz bota zituzten urte horretan, beranduago eta probintzia autonomoa berrezarri zen.