cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diapiro
Erlazionatutako egiturak
Diapiro hauetako gatzak Erdi Arotik ustiatzen dira adibidez Gesaltza Añana (Araba), Leintz Gatzaga (Gipuzkoa) eta Poza de la Sal-en (Burgos).
Fowleria marmorata
Fowleria marmorata Fowleria generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Centralia (Iowa)
Centralia Iowako hiri bat da. Dubuque konderrian kokatua dago. 2010ean 134 biztanle zituen, 1.5 kilometro koadrotan banatuta.
Baqiao Barrutia
Baqiao Barrutia (txinera sinplifikatuz: 灞桥区; pinyineraz: Bàqiáo Qū), Xi'an osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 440.000 pertsona bizi ziren 322,0 kilometro koadroko azaleran.
2425 Shenzhen
2425 Shenzhen asteroide baten izena da. martxoaren 17an aurkitu zuen Purple Mountain Behatokia-ek Nanking Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1975 FW izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2425 Shenzhen asteroidearen orbitak batezbeste 2,999 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,712 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,286 distantziara. Eszentrikotasuna 0,096 da, eta makurdura orbitala 10,86ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.2 da.
Filignano
Filignano Italiako udalerri bat da. Iserniako probintzian kokatuta dago, Molise eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Filignanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Weiyang Barrutia (Xi'an)
Weiyang Barrutia (txinera sinplifikatuz: 未央区; pinyineraz: Wèiyāng Qū), Xi'an osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 360.000 pertsona bizi ziren 261,0 kilometro koadroko azaleran.
Quetzalcoatlita
Quetzalcoatlita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Quetzalcoatlita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
San Roque González de Santa Cruz
San Roque González de Santa Cruz  Paraguaiko udalerri bat da, Paraguaríko departamenduan kokatua. 299 km²ko azalera du eta 2017ko estimazioen arabera 12226 biztanle zituen.
Lates uwisara
Lates uwisara Lates generoko animalia da. Arrainen barruko Latidae familian sailkatzen da.
NGC 7086
NGC 7086 galaxia bat da, Cygnus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Manganeso
Manganesoa elementu kimiko bat da, Mn ikurra eta 25 zenbaki atomikoa dituena. Elementu aske gisa agertzen da naturan (gehienetan burdinarekin batera), bai eta mineral askotan ere. Metal hau aleazio industrialak egiteko erabiltzen da gehien bat. Manganeso-ioiek kolore asko dauzkatenez, pigmentuak ekoizteko baliatzen dira. Oxidazioetarako produktu kimikoak egiteko ere erabiltzen dira. Manganeso (II) ioiak zenbait entzimaren kofaktore gisa funtzionatzen du; hortaz, izaki bizidun guztiek behar dute, aztarna-elementu gisa bada ere.
Ezaugarri nagusiak
Manganesoa burdinaren antzeko metal gris-zurixka da. Gogorra eta oso distiratsua da, zailtasunez urtu eta erraz oxidatzen da. Bai manganesoa bai bere ioiak paramagnetikoak dira, alegia, propietate magnetiko sendoak erakusten dituzte kanpoko eremu magnetiko baten presentzian, nahiz eta ez diren iman iraunkor bihurtzen.
Manganesoaren oxidazio-egoera arruntenak +2, +3, +4, +6 eta +7 dira. Mn2+ eta Mg2+ sarritan lehiakideak dira sistema biologikoetan. Manganesoa +7 oxidazio-egoeran daukaten konposatuak oxidatzaile indartsuak dira.
Manganeso metal ezpurua, 1774.urtean isolatu  zuen lehen aldiz   Johan   Gottieb  Gahn, kimikari eta metalurgialari suediarrak.
Esan bezala, naturan mineraletan ageri da eta izaki bizidunok edaten dugun uretan ageri da Mn2+ katioi eran. Horrela lortuko dugu manganesoa, funtzio biologiko ezberdinak betetzeko.
Manganesoa metal gris distiratsua da, burdinaren antzekoa. Gogorra baina hauskorra da; zaila da hau urtzea, baina oso erraza da oxidatzea. Manganesoa zein bere ioi ohikoenak paramagnetikoak dira. Distira galtzen du airean uzten denean, eta berehala oxidatzen da uretan, burdinaren antzera.
Isotopoak
Manganesoak 6 isotopo ditu, zenbaki atomiko berarekin eta zenbaki masiko ezberdinarekin, neutroi kantitate ezberdinekin eta 30 neutroi duena izango da isotopo egonkorrena, Z=25 eta A=55 duena.
Gainontzeko isotopoak sintetikoki lortu daitezke, erreakzio nuklearren bidez, eta baliteke hauen aztarna minimoren bat aurkitzea naturan, baina ez liteke oso ohikoa izango, gehienez, A=54 edo A=56, egonkorrenaren inguruko isotopoak.
Manganesoaren kimika
Manganesoaren oxidazio zenbaki ohikoenak +2,+3,+4,+6 eta +7 dira. VII oxidazio egoerako konposatuak (Mn2O7 oxido ezegonkorretik eratorriak), more koloreko permanganato ioiak (MnO4-) eta oxihaluro batzuk (MnO3F eta MnO3Cl) oxidatzaile oso sendoak dira. +5 (urdin) eta +6 (berde) oxidazio egoerako konposatuak oxidatzaile sendoak dira, eta normalean desproportzioak jasaten dute.
Manganesoaren oxidazio egoera egonkorrena +2 izango da, larrosa kolore argia izango duen espeziea delarik eta sulfato eta kloruroarekin batzeko joera daukala, MnSO4 eta MnCl2 konposatuak sortuz. Naturan, manganeso karbonato mineralen aurkitzen da, oxidazio egoera honetan, MnCO3-n.
Manganesoaren +5 eta +6 egoerek lortzea ez da erraza izaten, dismutatu egiten baitira eta gainera, oxidatzaile sendoak diren espezieak sortze baitira. Halaber, +5 oxidazio egoera duen manganesoa lor daiteke, manganeso dioxidoa sodio nitrato gatz urtuan disolbatuz. Manganeso +6 gatzak lortu daitezke manganeso konposatuak disolbatzen, adibidez manganeso dioxidoa, urtutako gatz alkalino batean oxigenoaren presentzian.
Permanganto +7-aren konposatuak, kolore more intentsua daukate. Honen adibide batzuk, potasio permanganato, sodio permanganto edota bario permanganatoa dira. Gainera, hauek oxidatzaile oso sendoak dira. Ezagunena eta erabiliena, potasio permanganatoa izango da, kristal moreak eratzen dituena, Condy kristalak bezala ezagutzen dena. Bere propietate oxidatzaileak direla eta, laborategian erreaktibo oso erabilia da. Baita ere, bere kolore intentsu eta propietateengatik, medikuntza topikoan erabiltzen da eta haren disoluzioak erabiliak izan dira tindatzaile eta fixatzaile bezala, zelula biologiakoen prestakuntzarako elektroi mikroskopia egiteko.
Ugaritasuna eta lorpena
Manganesoa ugaria da, lurrazaren %0.085 osatzen du, 12. elementu ugariena eta trantsizio metalen artean hirugarrena da, Fe eta Ti atzean. Manganesoa agertu ohi da metakinetan oxido, oxido hidratatu edota karbonato eran. Ugarienak oxidoak dira, pirolusita (MnO2) eta hausmanita (Mn3O4) eta karbonatoen artean rodoktosita (MnCO3). Gehien bat Hego Afrikan, Ukraina, Australian Indian, Txinan, Brasilen eta Gabonen aurkitu daitezke metakin hauek.
Metakin hauen erosioaren ondorioz, oxido eta karbonato hauen partikula koloidalak ozeanoaren, gehien bat Pazifikoan, ohantzean metatu eta konpaktatu egiten dira, noduluak eratzen, normalean Ni, Cu eta Co duten mineralekin batera agertuz.
Prestaketa eta erabilerak
Manganeso mearen %90 baino gehiago altzairugintzan erabiltzen da, ferromanganesoa lortzeko gehien bat. Baita ere, altzairu gehienetan manganesoaren kantitateren bat gehitzen da herdoilgaitzago eta gogorrago bihurtzen duelako. Ferromanganesoak, %80-an manganesoa du, MnO2 eta Fe2O3 kantitate zehatzetan kokearekin labe garai batean edo arku elektrikoko labea n erreduzituz lortzen da.
Manganeso metal purua behar denean, manganeso (II) sulfato urtsuaren elektrolisia  eginez edo manganesoaren oxidoen aluminioaren bitartez egindako erredukzioaren bitartez lortzen da.
Beste erabileren artean, (CH3C5H4)Mn(CO)3 (MMT) manganesoaren konplexua,  hain zuzen ere, berun gabeko gasolinaren oktanajea handitzeko erabiltzen zen. MnO2 ,kimika organikoan alkohol bentzilikoa oxidatzeko erabiltzen den konposatua da eta bateriak egiteko erabili egin da azken hamarkadetan, gehien bat pila alkalinoetan. 2002. urtean, 230,000 tona MnO2 baino gehiago erabili zen bateria hauek egiteko.
Arriskuak
Manganesoaren konposatuak ez dira beste trantsizio metal batzuk bezain toxikoak (kuprea eta nikelaren konposatuenak, adibidez). Hala ere, ez da batere komenigarria manganeso hautsen edota lurrunen esposizio luzea jasatea (gehienezko balioa airetan 5 mg/m3 da, eta denbora gutxiz jasan daiteke). Gainera, manganesoaren toxizitatea lotuta dago atzerapen kognitiboarekin eta motrizitateareki n loturiko arazoekin.
Permanganatoak beste manganeso (II) konposatuek baino toxizitate altuagoa izaten du. Dosi hilgarria 10 g -koa da, pertsona batzuk jasan dute intoxikazio hau historian zehar. Bere ahalmen oxidatibo gogorrak mintz mukosoaren nekrosia dakar. Adibidez, permanganatoa irenstean hestegorriak narritadura handia jasaten du. Hesteek kantitate txiki bat xurgatzen dute, baina honek arazo larriak sortzen ditu giltzurrun eta gibelean.
Niloko perka
Niloko perka (Lates niloticus) ur-gezako arraina da, Perciformes ordenakoa eta Latidae familiakoa. 2 metroko luzera eta 200 kiloko pisua izatera irits daiteke. Jatorriz Kongo, Nilo, Senegal eta Niger ibai arroetan, eta Txad, Volta, Turkana eta Mariout aintziretan zegoen banatua. 1950eko hamarkadan, Victoria aintziran sartu zuten.
Niloko perka Victoria aintziran
Niloko perka ez da Victoria lakuko berezko biztanlea. 1957 aldean aurkitu ziren arrain horren lehen aztarnak bertan. Nola iritsi zen edo, zehazkiago, zeinek jarri zuen lakuan ez dago oso garbi eta gaiak eztabaida asko piztu ditu. Nolanahi ere, aintzirako arrain espezieen oreka aldatu duenik inork ez du zalantzan jartzen.
Perka iritsi baino lehen, ziklido generoko arrainak ziren aintziran nagusi. Gehienak txikiak, haplokrominoak, eta beste batzuk handixeagoak, tilapiak. Haplokromino espezie asko, 200 inguru, lakuan endemikoak ziren, beste inon ez zeuden alegia. Perka iritsi zenean, milaka urtetan erdietsitako oreka ekologikoa apurtu egin zen. Izan ere, Niloko perka 200 kilogramo pisa ditzakeen harraparia da eta, aintzirara iritsitakoan, haplokrominoak haren harrapakin bilakatu ziren. Haplokrominoak ez zeuden perkarekin bizitzen ohiturik eta, defentsa-mekanismo ezean, perkaren gosearen asegarri erraz bihurtu ziren.
Beraz, perka itxuragabe ugaldu zen. Adibidez, Kenyako uretan arrantza egindako arrainaren %0,5 zen perka 1977an; 1983rako ordea, %68ra iritsi zen. Zientzilarien estimazioen arabera, aintzirako arrain-pisuaren %80 perka zen 1995ean. Horrek guztiak haplokromino espezie batzuk desagertzea eta beste batzuk gorriak ikustea ekarri zuen.
Bertako jendearengan ere eragin larria izan zuen perkaren ugaritzeak, haplokrominoak baitziren, neurri handi batean, haien bizibidea: arrainak harrapatu, jan eta soberakinak lehortu eta barnealdean saldu. Animalia-proteina urria den toki horretan, ziklido txikiak merkeak eta prestatzen errazak ziren eta jendearen eskueran zeuden. Arrainak harrapatzeko sareak eta harrapakinak lehortzeko eguzkia baino ez ziren behar hori guztia eskuratzeko. Arrainak merkaturatzea erraza zen, paketatze-sistema edo garraio-sare sofistikaturik ez baitzen behar. Izan ere, lehortutako arrainak zenbait astez irauten du egoera onean.
Puntu Gorria II
Deskribapena
Lan honetan forma geometrikoak abstrakzio lirikoa gogorarazten duten egitura irregularreko beste batzuen alboetan daude, eta oso kalibratutako balantza bat du ezaugarri, zeinaren euskarri puntua margolanari izenburua ematen dion orban gorria baita. Oinordetza suprematista duen trapezoide baten espazio argian, bakartu eta hondotik bereizi eta aldi berean nabarmentzen dena, formak eta koloreak kolore anitzeko segmentu txikien, kolore-arkuen eta oihalaren bihotz gorritik abiatzen diren elementu lerromakurren zurrunbiloan elkartzen dira.
Niloko perka
Niloko perka Victoria aintziran
Niloko perka, bestetik, oliotsua eta handia da eta ez dago, tamalez, ohiko metodoen arabera prozesatzerik, kontserbatzeko ketu egin behar da-eta. Egurra beharrezkoa da, beraz, baliabide urria izanik laku ertzeko toki askotan. Perka harrapatzeko arrantzaleek arrantza-teknikak ere aldatu behar izan zituzten, sare sendoagoak, sare-begi handiagokoak eta garestiagoak beharrezkoak baitziren.
Hubert Sauper zinemagileak ezin hobeki azaldu zuen Niloko perkak Victoria aintziran eragindako katastrofe ekologikoa eta humanitarioa, 2004an zuzendutako Darwin's Nightmare (“Darwinen amesgaiztoa”) dokumentalean.
Forlì del Sannio
Forlì del Sannio Italiako udalerri bat da. Iserniako probintzian kokatuta dago, Molise eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Forlì del Sanniok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mountain Top (Pennsylvania)
Mountain Top Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Luzerne konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Matthew Ridgway
Matthew Bunker Ridgway (Fort Monroe, Virginia, AEB, 1895eko martxoaren 3a - Fox Chapel, Pennsylvania, 1993ko uztailaren 26a) Estatu Batuetako buruzagi militarra izan zen.
Biografia
Siziliako eta Normandiako lehorreratzeetan parte hartu zuen 1943-1944 urteetan, eta, Korean jardun ondoren, MacArthurren lekua hartu zuen 1951n.
Estatu komunistek salatu egin zuten arma bakteriologikoak erabili zituelako, eta Estatu Batuetara itzuli behar izan zuen 1953an. Armadako estatu nagusiko buruzagia izan zen 1955 arte.
České Heřmanice
České Heřmanice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 569 biztanle ditu eta 996 kilometro koadroko azalera. Ústí nad Orlicíko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1265 urtean egin zen.
Leontopolis
Leontopolis ("lehoien hiria"), ptolomeotar dinastiaren garaian, greziarrek, Behe Egiptoko XI. nomoari emandako izena da. Hiri garrantzitsua izan zen XXIII. dinastiaren garaian, eta Niloren deltaren erdialdean dago.
Chariton (Iowa)
Chariton Iowako hiri bat da. Lucas konderrian kokatua dago. 2010ean 4,321 biztanle zituen, 9.88 kilometro koadrotan banatuta.
Alberto Rodríguez Librero
Alberto Rodríguez Librero (Sevilla, ) espainiar zinema zuzendari eta gidoigilea da.
Saints (Sena eta Marne)
Saints Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saints udalerrian erroldatutako biztanleak 1.277 ziren. Familiak 472 ziren, horien artean 87 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 63 bakarrik bizi ziren emakumeak), 163 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 190 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 572 etxebizitza zeuden, 464 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 74 bigarren erresidentzia ziren eta 34 hutsik zeuden. 551 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 464 etxebizitza nagusietatik 410 bere jabearen bizilekua ziren, 42 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 26 etxek bi zituzten, 52 etxek hiru zituzten, 114 etxek lau zituzten eta 271 etxek bost zituzten. 385 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 180 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 265 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 842 ziren, horien artean 623 aktiboak ziren eta 219 inaktiboak ziren. 623 pertsona aktiboetatik 589 lanean zeuden (309 gizon eta 280 emakume) eta 34 langabezian zeuden (13 gizon eta 21 emakume). 219 pertsona inaktiboetatik 82 erretiraturik zeuden, 63 ikasten zeuden eta 74 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saints udalerrian 472 unitate fiskal zeuden, 1.309 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.036 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 56 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 4 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 jatetxe, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saints udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Xincheng Barrutia (Xi'an)
Xincheng Barrutia (txinera sinplifikatuz: 新城区; pinyineraz: Xīnchéng Qū), Xi'an osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 470.000 pertsona bizi ziren 31,0 kilometro koadroko azaleran.
Saints (Sena eta Marne)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Milt Jackson
Milt Jackson ( Detroit, 1923ko urtarrilaren 1a - 1999ko urriaren 9a ), Bags goitizena zuena, estatubatuar jazz bibrafono-jolea zan zen. Instrumentuaren bi musikari nagusiak, Lionel Hampton eta Red Norvo, gainditu zituen. Berrogeita hamar urte eman zituen ospearen gailurrean, Bobby Hutcherson eta Gary Burton bezalako izar berrien gainetik ere. Estilo pila bat jotzen zituen, bop, blues eta balada tradizionalak barne.
Biografia
Milt Jackson zazpi urterekin hasi zen gitarra jotzen eta hamaikarekin pianoa. Urte batzuk geroago, bibrafonoarekin hasi zen. Debut profesionala gospel talde batean abestuz egin zuen.
Dizzy Gillespie- k Detroiten deskubritu zuen eta lana eskaini zion bere seikotean eta, beranduago, 1946an, orkestra batean. Jacksonek tronpeta-jolearekin grabatu eta ospe handia bereganatu zuen; laster beste musikari batzuek berarekin jo nahi izan zuten.1948an eta 1949an Charlie Parker, Thelonious Monk, Howard McGhee eta Woody Herman-en orkestrarekin lan egin zuen. 1950-1952 urteetan Gillespieren seikotearekin jo ondoren (John Coltrane ere bertan aritu zen), Jacksonek laukote batekin grabatu zuen, John Lewis, Percy Heath eta Kenny Clarke taldekide izanik (1952). Laster, talde egonkor bihurtu zen, Modern Jazz Quartet izenekoa.
Normalean lider gisa grabatu bazuen ere (berrogeita hamarreko hamarkadan Miles Davis eta Thelonious Monk, Coleman Hawkins, John Coltrane eta Ray Charles-ekin egindako saioak barne), Milt Jackson MJQ-n egon zen 1974 arte, eta taldearen soinuaren ezaugarri bihurtu zen. Berrogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean, Lewis musika-zuzendari bihurtu zen; hark ezarritako formatuak, agian, Jacksonen talentu musikala mugatu zuen.
Hala ere, 1974an, funtsean diru-arrazoiengatik, Jackson taldea utzi zuen. Une horretatik aurrera, Pablo disketxearekin grabatu zuen hirurogeita hamarreko hamarkadan, jazz figura ugarirekin. Zazpi urteren ostean, MJQ-ra itzuli zen, 1981ean.
Hinki-hanka
Hinki-hanka Manex Erdozaintzi-Etxart euskal idazlearen lehen olerki-liburua da (Elkar, 1978). Hauxe izan da haren obrarik adierazgarriena eta ezagunena. Adierazgarriena, bertan biltzen baitira poetaren obra osoa gidatuko zuten gaiak (sorterria, ama, Euskal Herria, Euskara, langileria...) eta ezaugarri estilistikoak eta literarioak. Liburu honetan 1958-1976 bitartean idatzitako 32 olerki bildu zituen; horietatik erdia baino gehiago, bai aurretik, bai ondorengo urteetan ere, garaiko aldizkari nagusietan argitaratu ziren: Olerti, Gazte, Ager, Egan, Herria, Zabal, Herriz-Herri, Euzko Gogoa eta Elgar.
NGC 7087
NGC 7087 galaxia bat da, Grus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Milt Jackson
Biografia
Taldearekin egindako grabazioez gain, Milt Jacksonek bere ibilbidean zehar grabaketa gehiago egin zituen konpainia ugaritan, besteak beste, Savoy, Blue Note (1952), Prestige, Atlantic, United Artists, Impulse, Riverside, Limelight., Verve, CTI, Pablo, Music Masters eta Qwest.
Minbiziak jota hil zen, 76 urte zituela.
Psammoperca waigiensis
Psammoperca waigiensis Psammoperca generoko animalia da. Arrainen barruko Latidae familian sailkatzen da.
Fowleria punctulata
Fowleria punctulata Fowleria generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
České Lhotice
České Lhotice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 116 biztanle ditu eta 5,63 kilometro koadroko azalera. Chrudim barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1167 urtean egin zen.
Dirulaguntza (hezkuntza)
Hezkuntzan, dirulaguntza, ikaste-laguntza , beka ( Heg. ) edo burtsa ( Ipar. )  ikasle bati ikasketak ordaintzeko ematen zaion diruzko laguntza bat da, baliabide ekonomiko urriak edo merezimendu akademikoa izateagatik esleitutakoa da. Dirulaguntzak ikastetxeak berak edo, maizago, gobernu edo bestelako erakundeek ematen dituzte eta horiek eskuratzeko dirulaguntza eskatu eta hautespen-prozesu bat gainditu behar da, non eskatzen diren baldintzak eta betebeharrak aintzat hartzen diren. Hezkuntzaz gainera, dirulaguntzak ikerkuntza-alorrean ere ohikoak dira, ikertzaile berriak trebatzeko.
2426 Simonov
2426 Simonov asteroide baten izena da. maiatzaren 26an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Óscar Pérez
Óscar Alberto Pérez (Caracas, Venezuela, 1981eko apirilaren 7a - Caracas, Venezuela, 2018ko urtarrilaren 15a) venezuelar poliziakide, aktore eta disidente politikoa zen. Nicolás Maduro presidentearen aurkako polizia-disidentziaren burua izateagatik eta 2017ko Venezuelako Auzitegi Gorenaren aurkako erasoan polizia-helikoptero batetik eraikinera granadak jaurtitzeagatik egin zen ezagun. 2018ko urtarrilaren 15ean Polizia Nazional Bolivartarraren Ekintza Berezietako Indarrek (Fuerzas de Acción Especiales) Óscarren taldea desegiteko operazioa abiarazi zuten, hura eta bere taldekidetako batzuk tiroz hilez eta gainerakoak atxilo eramanez.
2426 Simonov
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1976 KV izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2426 Simonov asteroidearen orbitak batezbeste 2,913 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,583 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,243 distantziara. Eszentrikotasuna 0,113 da, eta makurdura orbitala 8,46ºkoa da.
Rolling Thunder operazioa
Rolling Thunder operazioa (Operation Rolling Thunder) operazioa AEBek Vietnamgo Errepublika Demokratikoaren aurka abiatutako bonbardaketa kanpaina izan zen.
Helburua
Johnson presidentearen asmoa hilabete eskasean Ipar Vietnamgo industria militarra eta komunikazio azpiegiturak suntsitzea zen. Horrela tropen, munizioaren eta bestelako lehengaien hornikuntza etengo zuten eta Vietcongen osteak mendean hartzea oso erraza izango zen.
Erasotutako lekuetan
Orotara 860.000 tona bonba jaurti zituzten. Horietatik 128.000 tona jomugara iritsi ziren, baina gaur egun oraindik eztanda egin ez duten milaka eta milaka lehergailu geratzen dira ez bakarrik Vietnamen, baita inguruko herrialdeetan ere. Esaterako, egun Laoseko haurrentzako kanpaina bereziak egiten dituzte bonba horiekin jolasean ibil ez daitezen, urtero ehunka zauritu eragiten baitituzte estatubatuarrek botatako bonbek. Guztira 922 hegazkin galdu ziren, horietatik 818 guduan eroriak.
Ondorio ekonomikoak
AEBentzat 1.247 milioi dolarreko kostua izan zuen operazioak. Eta ahaleginak emaitza kaxkarrak izan zituen haientzat; AEBek Asia hego-ekialdean hedatuta zeukan aire indarrak aginte egitura nahasia eta zatitua zuen eta, gainera, pilotuen prestakuntza falta nabaria zen. Bestalde, vietnamdarren erresistentzia espero baino eraginkorragoa izan zen. Rolling Thunder operazioak ez zuen vietnamdar industria suntsitzea lortu eta garraio azpiegiturak berehala konpontzen zituzten vietnamdarrek. Gerora egindako kalkuluen arabera, vietnamdar azpiegituren dolar bat suntsitzeko estatubatuarrek 9,6 dolar xahutu behar zituzten.
Ondorio sozial eta politikoak
Baina galera ez zen soilik ekonomikoa izan. Washingtongo politika militarraren arduradunek huts egin zuten, baina politika zibilaren arduradunak ere bai. AEBetako hiritarrek inozentzia galtzea ekarri zuen operazioaren porrotak. Ordura arte uste zuten haien interbentzio militarrek moralki beste herrialdeenak baino onargarriagoak ziren helburuak zituztela eta nagusitasun moral hori zalantzan jartzen hasi ziren. Gainera, ehunka pilotu galdu zituzten. Preso hartutakoak telebistaz erakusten zituzten Hanoi Hilton ezagunean giltzapetuta. Beste asko guduan erori eta haien gorpuak ez zituzten inoiz berreskuratu. Bonbardaketek etxeko iritzi publikoa leherrarazi zuten, etsaien gune estrategikoak suntsitu beharrean.
Charles City (Iowa)
Charles City Iowako hiri bat da. Floyd konderrian kokatua dago. 2010ean 7,652 biztanle zituen, 16.1 kilometro koadrotan banatuta.
Quijarroita
Quijarroita mineral bat da.
Ezaugarriak
Quijarroita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Sapucai
Sapucai Paraguaiko udalerri bat da, Paraguaríko departamenduan kokatua. 338 km²ko azalera du eta 2017ko estimazioen arabera 6788 biztanle zituen.
Sandro Cuomo
Sandro Cuomo (Napoli, 1962ko urriaren 21a) ezpata modalitateko italiar eskrimalari ohi bat da. Bi domina irabazi ditu Olinpiar Jokoetan, urrezko bat 1996an Atlantakoetan eta brontzezko bat 1984an Los Angelesen. Circolo Nautico Posillipon hasi zen eskriman txikitan.
České Libchavy
České Libchavy Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 648 biztanle ditu eta 8,71 kilometro koadroko azalera. Ústí nad Orlicíko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1329 urtean egin zen.
Oinarrizko eragiketa
Historia
Industria kimiko ezberdinak XX. mendearen hasiera arte, prozesu ezberdinez osatuta zeudela onartu izan da, baita prozesu horiek printzipio ezberdinek gidatzen zituztela. Hala ere, 1916 urtean Arthur Dehon Little ikerlariak "oinarrizko eragiketa" kontzeptua erabili zuen lehen aldiz. Aurrerago, 1923 urtean hain zuzen, William H. Walker, Warren K. Lewis eta William H. McAdams ikerlariek "The Principles of Chemical Engineering" (Ingelesez, Ingeniaritza kimikoaren printzipioak) liburua argitaratu zuten.
1956 urteko Unit Operations of Chemical Engineering liburuan elkartu zituzten aurreko kontzeptu horiek McCabe, Smith eta Harriott ikerlariek. Liburu hori da gaur egun ere, bere 2004 urteko zazpigarren edizioan, Oinarrizko eragiketak deskribatzen dituenen artean zabalduena. Eragiketa hauek Ingeniaritza kimikoaren printzipio teorikoetatik eratorriak izan dira.
Oinarrizko eragiketa motak
Hainbat oinarrizko eragiketa daude, eta bere sailkapena ez dago oso argi, baina normalean bost talde hauetako batean sartzen dira:
Hala ere, beste era honetan ere sailka daitezke:
Sommepy-Tahure
Sommepy-Tahure Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sommepy-Tahure udalerrian erroldatutako biztanleak 610 ziren. Familiak 235 ziren, horien artean 69 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 41 bakarrik bizi ziren emakumeak), 73 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 81 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Oinarrizko eragiketa
Oinarrizko eragiketa motak
Gainera badira beste eragiketa batzuk bi multzo ezberdinetako eragiketen konbinazioa direnak, distilazio erreaktiboa esaterako, zeinetan distilazioa egin bitartean erreakzio kimikoa ere gertatzen den.
Sommepy-Tahure
Etxebizitza
2007an 269 etxebizitza zeuden, 245 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 253 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 245 etxebizitza nagusietatik 137 bere jabearen bizilekua ziren, 93 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 47 etxek lau zituzten eta 161 etxek bost zituzten. 195 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 125 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 99 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 366 ziren, horien artean 271 aktiboak ziren eta 95 inaktiboak ziren. 271 pertsona aktiboetatik 249 lanean zeuden (152 gizon eta 97 emakume) eta 21 langabezian zeuden (4 gizon eta 17 emakume). 95 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 39 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sommepy-Tahure udalerrian 245 unitate fiskal zeuden, 643 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.633 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 autoeskola, 2 margolariak, 2 zurginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Koreera
Koreera (koreeraz: 한국어/韓國語 hangugo (hegoaldean), 조선말/朝鮮말 tsosonmal (iparraldean)) Korean (Ipar nahiz Hego Korean) eta Txinako Yanbian herrialde autonomo mugakidean mintzatzen den hizkuntza bakartua da (baina bere dialekto batzuk hizkuntzatzat hartzen dira beren arteko ezberdintasunengatik).
Sommepy-Tahure
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Koreera
78 milioi lagunek gutxi gorabehera hitz egiten dute koreera Lurrean. Hizkuntza mila urtez hanja izeneko txinatar karaktereak erabiliz idatzi zen. XV. mendean hangul izeneko idazkera garatu zen, Sejong Handiaren aginduz, baina XX. mendera arte ez zen orokor bihurtu, aristokratek hanja nahiago baitzuten.
Koreera hizkuntza eranskaria da morfologian eta subjektu-objektu-aditz motakoa joskeran.
Sommepy-Tahure
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Koreera
Iparraldeko eta hegoaldeko koreeraren aldaerak ez dira batː iparraldeko koreerak beste hizkuntzetatik hartutako askoz hitz gutxiago ditu, adibidez.
Sendia
Hizkuntzalari gehienek hizkuntza bakartutzat daukate koreera, baina gutxi batzuek altaitar hizkuntzen sendian sartzen dute.
Ogura Shinpei hizkuntzalaria izan zen lehenengo gizona japoniera eta koreeraren arteko balizko ahaidetasunaz ohartu zena.
Dialektoak
Hego Koreako hizkuntza estandarraren oinarria Seulgo dialektoan datza eta Ipar Koreakoarenak, berriz, – Piongiango dialektoan. Hiriburuen dialektoez gainera, Korear penintsulako eskualde bakoitzak bere dialektoa du; beste lurraldeetan hainbat dialekto ere garatu ziren, adibidez, Txinako korearren dialektoa.
Dialektoek bestelakotasunak dituzte fonetika eta lexikoan eta batzuetan bestelakotasunak oso esanguratsuak dira: horren ondorioz, hainbat hizkuntzalarik dialekto batzuk hizkuntzentzat hartzen dituzte (Jeju uhartearen dialektoa, adibidez).
Izena
1945. urtearen aurretik hizkuntzak tsosonmal (조선말, 朝鮮말) edo tsosono (조선어, 朝鮮語) izena zuen; gaur egun izen bera erabiltzen jarraitzen dute Ipar Korean, baina Hego Korean hangugo (한국어, 韓國語) edo hangunmal (한국말, 韓國말) izenak onartzen dira (sarritan kugo (국어, 國語 («hizkuntza ofiziala») esaten da). Herrialde bietan urimal (우리말, «gure hizkuntza») izena erabiltzen da ere.
Idazketa
Herrialde bietako koreerak XV. mendean garatutako hangul izeneko idazketa erabiltzen du. Lehenago hanja izeneko idazketa erabiltzen zen, hau da, txinatar karaktereak. Gaur egun Ipar Korean hangul erabiltzen da bakarrik eta Hego Korean, berriz, – idazketa biak. Hangul ez da berdina herrialde bietan.
XV–XX mendeetan nahastutako idazketa, gaur egungo japonieraren idazketaren antzekoa, erabiltzen zen: hitzen erroak hanjaren bidez idazten ziren eta beste zatiak, gramatikoki aldatzen direnak, hangularen bidez idazten ziren.
Kontsonanteak
Hainbat koreerazko kontsonanteek asperenketa dute ([tɕʰ], adibidez) eta oso garrantzitsua da hitzen esanahiak aldatu ditzakeelako.
Izenak
Koreerazko izenek kasuak eta numeroa (singularra eta plurala) dituzte; ez dute artikulurik ez eta generorik.
Hurrengo taulan, hitz bat kontsonante batekin amaitzen denean atzizkiaren lehenengo aldaera erabiltzen da eta hitz bat bokal batekin amaitzen denean bigarrena erabiltzen da (begirunea adierazten duen aldaera kortxete artean dago):
Aditzak
Koreerazko aditze k atzizki ugaria hartu ditzakete, adibidez, 야 하다 ja handa atzizkia hartzen duenean «behar izan» esanahia gehitzen zaio aditzari: 학생은 열심히 공부해야 한다 (Hakzeng-yn yolsimi kongbuhe-ja handa) «Ikasleak gogor ikasi behar du».
Atzizki guztiak aditzen bi formetako bati gehitzen zaizkio:
Denborak
Koreerazko aditzek lau denbora dituzte; ez dute konjugaziorik:
Substantibazioa
Koreerazko aditzak izenak bihur daitezke; horri «substantibazioa» deritzo hizkuntzalaritzan. Hori 기 (ki, gi) atzizkia lehenengo aditzen formari gehituz sortzen da: 하다 (hada) «egin» — 하기 (hagi) «egite». Substantibazioa esaldi bereziak sortzeko erabiltzen da, adibidez, 기 + 로 하다 (ki-ro + hada (hau da, + aditz bat) esaldiak «zerbait egitea erabaki» esanahia du: 내일은 기민씨 생일이에요. 그래서 같이 저녁 먹기로 했어요 (''Neir-yn Kimin-zzi zengir-iejo. Kyrezo kathi tsonjok mokkiro hezzojo'') «Kiminak urtebetetzea du bihar, beraz, elkarrekin bazkaltzea erabaki dugu».
Izenondoak
Koreerazko izenondoek bi forma ezberdin dituzte. Lehenengo formak aditzen ezaugarri guztiak ditu eta bigarrena, berriz, euskarazko izenondoen antzekoa da.
Lehenengo formako izenondoek 다 (ta, da) atzizkia dute, hau da, aditzen adierazle nagusia: 예쁘다 (jeppyda) «eder».
Bigarrena lehenaldiko partizipioa bezala sortzen da: 예쁘다 (jeppyda) → 예쁜 (jeppyn).
Partizipioak
Koreerazko partizipioak orainaldi, lehenaldi edo etorkizunean izan daitezke.
Zenbakiak
Koreerak hitz jatorrak ditu zenbakiak adierazteko, baita txineratik hartutako zenbakiak ere. Kopuru handiak txinerazko zenbakiak erabiliz zenbatzen dira. Orduak zenbatzerakoan koreerazko zenbakiak erabiltzen dira eta minutuak zenbatzerakoan, berriz, – txinerazkoak.
100 eta 1000 adierazteko hitz jatorrak (온 (on) eta 즈믄 (tsymyn)) ez dira erabiltzen gaur egun.
123.456.789 zenbakia, adibidez, 1.2345.6789 gisa idazten da koreeraz.
Zenbaki ordenalak
Koreerazko zenbaki ordenalak horrela osatzen dira:
Zenbatzeko erabiltzen diren hitzak
Zenbakiez gain, hitz horiek, txineratik eratorritakoak, ere beharrezkoak dira zenbatzeko koreeraz. Adibidez, «bost katu» esateko zenbakia eta 마리 hitza behar dira: 고양이 다섯 마리 (kojanji tazot mari).
Bigarren pertsonari (pertsonei) hitz egiteko
«Hi» — 너 (no), lagunartean bakarrik erabiltzeko;
Ezkontideek elkar 당신 (tangsin) hitzaz deitzen dute.
«Jaunak» — 여러분 (jorobun).
Lexikoa
Herrialde bietako hizkuntzaren lexikoa ez da berdina. Hitz batzuk Ipar edo Hego Korean bakarrik erabiltzen dira.
Maileguei dagokionez, gaur egungo koreeraren lexikoaren % 60 gutxi gorabehera txineratik hartutako hitzak dira (adibidez, 시간 [ɕʰiɡa̠n] «denbora, ordu», hanja z: 時間 = 時 («denbora») + 間 («tarte»)), horri Sino-Korean words deritzo ingelesez. Ipar Korean errusieratik hartutako hitz gehiago erabiltzen dira eta Hego Korean, berriz, ― ingelesetik hartutako hitz gehiago; oro har, Ipar Koreako hizkuntzan mailegu gutxiago daude.
Hizketaren estiloak
Koreerak hizketaren estilo ezberdinak ditu, egoeraren arabera erabiltzen direnak; horregatik hitzen aldaera ohikoak eta begiruneak adierazten dutenak daude:
Trakea
Trakea edo zintzur-hestea airea biriketara eramaten duen izaera kartilaginosoa daukan hodia da.
Laringetik bronkioetara luzatzen da 10-12 zentrimetro artean eta 2,1-2,7 zentimetroko diametroa izaten du (pertsonaren arabera aldakorra).
Ansonia torrentis
Ansonia torrentis Ansonia generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Trakea
Barrunbe torazikoan hestegorriaren aurreko aldean kokatu eta arnas-aparatuaren parte da.
Jatorri enbrionarioa
Enbrioiaren alboko tolesduraren eta tolesdura zefalokaudalaren eraginez, endodermoz estalita dagoen zaku bitelinoak heste primitiboa sortuko du. Honek lau zati izango ditu: heste faringeoa, aurrekoa, erdikoa eta atzekoa.
Arnas aparatuaren garapena heste faringeotik hasiko da burutzen 4. astean. Heste faringeotik birikaren kimua sortuko da bentral aldera. Hasieran, kimua aurreko hestearekin komunikatuta egongo da eta beherantz doan heinean bi luzakin aterako dira ezker eta eskuin aldean.
Arnasbidea eta liseri hodia banatzeko mintz trakeoesofagikoa eratuko da, birikaren kimua bentraldean geratuz eta hestegorria izango dena dortsaldean.
Birikaren kimutik trakea edo zintzurrestea garatuko da; izan ere, trakea bere zati distalean bi adarkaduratan bereiziko da, ezkerreko eta eskuineko bronkio nagusiak. Egitura hauek gehiago garatuko dira adarkadura gehiago emanez eta azkenik birikak garatu arte.
Anatomia
Zintzurrestea C6 mailan hasi eta T5 mailan bukatzen da, beraz, hodiaren zati bat idunean eta beste toraxean kokatuko da. Bere ibilbidea hestegorriaren aurrekaldetik egiten du, eta T4 mailara heltzen denean bi adarretan banatuko da, bronkio nagusietan, alegia.
Adarkatzea ematen den lekuari bifurkazioa edo zintzurrestearen sardetzea deritzo.
Bifurkazio hau barrutik ikusiz gero, gangar moduko bat ikus daiteke, karina edo gila deitzen dena.
Zintzurrestea goialdetik laringea edo zintzurra osatzen duen kartilago batera lotuta egongo da: krikoide kartilagora, krikoide-zintzurresteetako lotailuaren bidez.
16-20 kartilagozko eraztunez osatuta egongo da, haien artean eraztun lotailuen bidez lotuta. Hauek U forma edukiko dute eta atzealdetik kartilagoa irekita egongo da. Hutsune hori estaltzeko giharrezko atalaz (gihar leuna) eta ehun konektiboz edo lokarri ehunez (mintza) osatutako horma bat egongo da.
Eraztun lotailuen mailan hiru geruza nagusi azaltzen dira:
Arteriak
Karotida komunaren atzetik joango da eta zintzurrestearentzat hiru adar emango ditu. Hauek alboaldetik iritsiko dira zintzurrestera eta behin hor daudela, anastomosatu eta beheranzko ibilbidea jarraituko dute.
Torax aldeko odoleztapena oso aldakorra da eta arteria timikoek, barneko mamariek (subklabia arteriaren adarrak) eta bronkio arteriek (torax aortaren adarra) burutuko dute. Arteria hauek albo paretetatik sartuko dira eta hestegorriarentzat adarrak ere emango dituzte.
Zainak
Sare mukosotik zain txikiak aterako dira eta kartilagozko eraztunen artetik igaroko dira aurretik atzera. Atzeko paretara iristean, zain esofagikoetan, bronkio zainetan eta beheko tiroideoan dreinatuko dute odola.
Nerbioak
Zintzurrestearen inerbazio eferentea nerbio sistema autonomoak burutuko du, bai sinpatiko zein parasinpatikoak. Bi sistema hauen zuntzek zintzurrestearen inerbazioan parte hartuko duen birika plexua osatuko dute.
Sistema parasinpatikoari dagokionez, zuntz eferenteak erraboilean jatorria duen vagus nerbioarekin bideratuko dira. Zuntz hauek idunetik toraxera bideratuko dira. Toraxean ezker eta eskubiko zuntzek bide desberdina edukiko dute:
Parasinpatikoak efektu kolinergikoa du eta uzkurketa, guruinen jariaketa eta basodilatazioa eragingo ditu.
Bestalde, sistema sinpatikoak bizkar muinean du jatorria. Zuntzak alboko adarretik sortuko dira eta sinapsia enbor sinpatikoan egingo dute, iduneko eta toraxeko lehen bi edo hiru gongoiletan. Sistema sinpatikoak gihar leunaren erlaxazioa burutuko du, dilatazioa hain zuzen ere. Bestalde, guruinen jariaketaren inhibizioa ere eragingo du.
Linfa
Zintzurrestearen linfak zintzurreste aurreko gongoiletan, zintzurreste-alboko gongoiletan eta zintzurreste-bronkioetako gongoiletan dreinatuko du.
Arnasketa
Airearen pasabide moduan jokatzea kanpo ingurunetik biriketara, baita karbono dioxidoarena ere alderantzizko norantzan.
Termoerregulazioa
Kanpotik hartutako airea hotzegi dago albeoloetan trukaketa egiteko. Beraz, bide honetan zehar, arnasgoran hartutako airea hezetu eta berotu egingo da, tenperatura kontraste handiegia ekidinez.
Defentsa
Zintzurrestearen barneko geruza mukosoan dagoen epitelio zilindriko ziliodunak lagundu egiten du kanpo ingurunetik sartzen diren gorputz arrotzak harrapatzen, biriketara heltzea sahiestuz. Gainera, bertan dauden hartzaile sentsitiboek, halabeharrez sartu diren partikula zein objektuak kanporatzen dituzte, eztularen (aktu erreflexua) sorreraren bidez.
Hestegorriari lagundu
Hestegorria trakearen atzealdean dago, eta bertatik janaria igarotzean, bere tamaina handitu beharko du. Hori dela eta, trakearen mukosa inguratuz aurkitzen den muskulu leuna uzkurtu, hestegorriak bere diametroa gehiago handitzea ahalbidetuko du.
Patologiak
Zintzurrestearen funtzionamendu ezegokiak arnas zikloa oztopatu dezakeen hainbat gaixotasun ekar ditzake. Horietako batzuk hereditarioak dira.
Zintzurrestearekin lotuta dauden hainbat patologia:
=== Trakeitisa   ===
Oro har, hantura inguruko ehun eta organoetara zabaltzen da, laringera (laringe-trakeitisa) eta bronkioetara (trakeobronkitisa), agente infekziosoaren arabera. Zintzurrestearen eta laringearen hanturaren ondorioz, lumena estutzen da, aire fluxu handiagoa pasaraziz (Venturi efektua). Horrela hantura eremuko presio negatiboa handitzen da, arnas bideak kolapsatuz. Aldi berean, kolapsoaren eraginez, aire fluxua zurrunbilotsua bilakatuko da, estridore (estridor) soinua entzunez.
Desberdintasun anatomikoagatik, haurrek aukera gehiago dute arnas bideetako infekzioa pairatzeko, arnas-bideak estuagoak dituztelako. Trakeitisa pairatzen duten haurretan, ohikoa da arnas bideetako buxadura izatea.
Pazienteek eztula izaten dute, hasieran lehorra, zakarra, mingarria eta espasmodikoa, gerora mukia jariatzen duen eztula bilakatu daitekena. Hasieran aipatutako sintoma arinak 1-3 egunez izan ditzakete. Izan ere, denbora hori pasata, sintoma larriagoak ager daitezke: trakipnea, estridorea, sukar altua eta hots zakarra, besteak beste.
Patologia honen jatorria, laringotrakeobronkitisaren ondorioz edo endotrakeako intubazio batengatikoa da. Egoera okertzen bada, hipotentsioa, bihotz-arnas geldialdia, bronkopneumonia eta sepsia gerta daitezke.
Azpimarratzekoa da, (ia) paziente guztiak erabat sendatzen direla.
Trakeomalazia
Trakeomalazian, herentziazko gaixotasuna, zintzurreste barruko paretak ahultzen dira, kartilagoaren deskonposizioaren eraginez. Trakeako interbentzio kirurgiko baten, trakea inguratzen duten odol hodien hanturaren edo denbora luzez intubatua egotearen ondorioz paira daiteke. Arriskutsua den arren, nahiko patologia arraroa da eta kirurgia bidez senda daiteke.
=== Fistula trakeosofagikoa ===
Gehienetan, jaioberriek pairatzen dute gaixotasun hau, eta kirurgia bidez senda daiteke.
Mounier-Kuhn sindromea
“Trakeobronkomegalia” bezala ezagutzen da sindrome hau, izan ere, trakeak eta bronkioek ohikoa ez den tamaina izaten dute. Horren eraginez, pazienteak pneumonia, bronkitisa eta eztula (odola jariatuz) pairatiko ditu. Esan bezala, trakea handiagoa izango da, diametroak 16 milimetroko luzeera izan beharrean, 25 milimetrokoa izatera iritsi daiteke. Anormaltasun hau genetikoki heredatzen da, eta agerian jarriz gero, pazienteak 30 urte inguru dituenean.
Club Esportiu Europa
Club Esportiu Europa futbol talde katalana da, 1907an Bartzelonan sortutakoa. Hirugarren mailan jokatzen badu ere XX mendearen hasieran Kataluniako talde indartsua izan zen, honen adibide Espainiako Ligaren fundatzaileetariko bat izatea eta Errege Kopako final bat ere jokatu izana.
Historia
1907an sortu zen Bartzelonako Vila de Gràcia auzoko Provençal eta Madrid taldeek bat egin zutenean. Erregistratzeko dirurik ez zutenez desagertzear zegoen Europa taldearen tokia eta izena hartu zuten.
Urrezko aroa 20. hamarkada izan zuen. 1923ko Kataluniako Txapelketa irabazi eta Errege Kopan parte hartu ahal izan zuen. Finaleraino iritsi zen baina bertan Athletic-ek garaitu zuen 1-0ko emaitzarekin. Hamarkada hartan bsei alditan izan zen Kataluniako txapelketako txapeldunordea, hori dela eta 1928an Espainiako Liga osatu zenean talde fundatzaileetako bat izan zen. Lehenengo denboraldian Atletico Madril (4-1) eta Real Madril (5-2) goleatu zituen etxean, baina sailkapenean 10 taldetatik zortzigarren amaitu zuen. Hiru denboraldi egin zituen lehen mailan.
1931ean maila galdu zuen eta taldeen profesionalizatze porzesuen eraginez Europak krisi ekonomiko eta deportibo latza izan zuen. Urte bakarra bigarren mailan egin eta hirugarrenera jeitsi zen. 1940an jokatu zen azkenengo Kataluniako txapelketan bigarren amaitu zuen baina ez zuen aukerarik izan mailaz igotzeko.
Hurrengo urteetan eskualde mailako txapelketetan aritu zen eta noizbehinka hirugarren mailan ere bai. 60. hamarkadan bi aldiz hirugarren mailako liga irabazi eta bigarren mailan jokatzeko aukera izan zuen.
Azken urteetan Kataluniako Kopan lortu ditu emaitza politak. Hiru aldiz izan da garailea, azkena 2015 urtean. Gaur egun hirugarren mailan jokatzen ari da Europa.
Mikel Artola
Mikel Artola Izagirre (Alegia, 1989 - ) gipuzkoar bertsolaria da. Iñaki anaiari laguntzen, botilero lanean ere ibili ohi da.
Genista eliassennenii
Genista eliassennenii Genista generoko landarea da.
Deskribapena
Mulu etzan honek 15-20 cm-ko altuera du, eta adar errotzaileak ditu. Urteko adarrak finak eta malguak izanik, ile motzez estalita daude, heltzean gogortu egiten diren arren. Adarren puntan arinki zorrotza arantza fin eta ahula dute.
Hostoak oso txikiak dira, luzangak, eta adar-konkor txikietatik sortzen dira.
A Rainy Day in New York
A Rainy Day in New York 2019ko Woody Allen estatubatuar zinema zuzendariaren komedia erromantiko film bat da. Timothée Chalamet, Elle Fanning, Selena Gomez, Jude Law, Diego Luna eta Liev Schreiber aktoreek antzeztu zuten.
Filma 2017an amaitua zegoen, baina Amazon Studios banatzaileak estreinua eten zuen, Allen eta Me Too mugimenduaren arteko polemika zela eta. Filma 2019an estrenaitu zen lehen aldiz Europa, Latinoamerika eta Asiako hainbat herrialdetan.