cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euskal presoen sakabanaketa
Zenbat hurbildu dituzte?
ETAren mugimenduak mugimendu, 2010etik aurrera handituz joan zen Euskal Herritik 300 km eta 900 km artean edo urrunago zeuden presoen kopurua, % 60 baino gutxiago izatetik 2015ean ia % 70 izateraino. Urte horretatik 2018ra, artean, presoen % 60tik gora zeuden 300 km edo urrunago. Gaur-gaurkoz (2021ko urtarrila), 2018ko ekainetik 128 euskal preso hurbilduko dituztela iragarri dute Espainiako Espetxe Erakundeek —mugimendu horietako batzuk ez dituzte oraindik gauzatu, baina mapa interaktibo honen akaberan guztiak batu ditu BERRIAk, lekualdatzeak eginak baleude bezala—.
Egindako iragarpenak, guztira, gehiago dira, ordea: 132. Nolatan aldea? Bada, euskal preso batzuk bi jauzitan mugitu dituztelako: lehenik hurbildu, eta ondoren Euskal Herriratu —hamalau euskal presoren kasua da—.
Nora eramaten ari dira?
Orain arteko iragarpenak gauzatzen direnean, beraz, preso kopuru esanguratsua egonen da Euskal Herriaren inguruko kartzela horietan.
Hurbildutako edota Euskal Herrira ekarritako preso horietako batzuk libre gelditu dira, bestalde: izan ere, zigorren zati handiena betea dutenak hurbiltzen dituzte maiz —ez beti—. Kopurua jaisten ari da, edozein moduz. 2018 amaieran, euskal presoak 309 ziren (300 EPPK-koak); 2019 amaieran, 275 (260 EPPK-koak); 2020 amaieran, 230 (218 EPPK-koak) —mapan guztiak ageri dira—.
Zenbat kilometrotara daude?
Etxerat elkarteak 2020. urte bukaeran emandako datuen arabera, Euskal Herrian 25 euskal preso zeuden —horietatik zazpi etxean ari ziren zigorra betetzen—. Espainiako administraziopean zeuden presoen erdiak zeuden 400 kilometro baino urrunago. Frantziaren administraziopean zeudenen %77 daude gertuko kartzeletan, eta gainerakoak, laurden bat, 600 eta 1.100 kilometro artean.
Espainiako Espetxe Erakundeak bigarren graduak ematen hasi ziren hurbiltzen dituzten preso batzuei: abendu erdialdeko iragarpenean, erraterako, bortzi. 2020ko bukaeran, Etxerat-en arabera, 107 preso zeuden lehen graduarekin, 71 bigarren graduarekin, eta bederatzi hirugarren graduarekin.
Bertzelako aldaketak ere baziren: bakartze moduluetatik atera zituzten presoak Huelvan, Kordoban, Estremeran eta Sevillan.
Zer espetxe ari dira husten?
Frantziako Estatuan gertatu bezala, pixkanaka bada ere, espetxe batzuk euskal presorik gabe gelditu ziren Espainiako Estatuan ere, hamarkada askoren ondoren: Algeciras, Ocaña eta Badajozko espetxeak adibidez. 2020ko amaieran euskal preso bakan batzuk gelditzen badiren ere, hurbilduko zituztela iragarria zuten jada.
Herrera de la Manchan, Foncalenten (Alacant, Herrialde Katalanak) eta Curtisen (Galizia), berriz, iragarritako mugimenduak egin eta gero euskal preso bakarra gelditu zen kartzela bakoitzean.
2018ko urtarrilean, euskal preso gehien zituzten Espainiako kartzelak hauek ziren: Valentzia (14), Granada (13), Villena (12), Puerto III (12), Algeciras (11), Puerto I (10), Sevilla (10), Curtis (10), Huelva (10), Kordoba (10) eta Murtzia II (12). 2020 bukaeran, iragarritako mugimenduekin, euskal preso gehien dituzten Espainiako espetxeak hauek dira: Zuera (15), Logroño (14), Dueñas (12), Puerto III (11), Dueso (11) eta Burgos (10).
Bertze espetxe batzuetan, ordea, mugimendu guti sumatzen da: Puerto III kartzelatik, adibidez, ez zuten presorik hurbildu. Bai ordea Puerto Ietik.
Non daude bide itsuak?
Hurbilduta ere dena ez da urre, ordea. Izan ere, badira Euskal Herri inguruan egonda ere gradu progresiorako oztopo diren espetxeak: Zuerakoa da horietako bat. Foro Sozialak abendu hasieran salatu zuenez, kartzela horretan lehen graduan dauden presoei ez diete aukerarik ematen bigarrenera igarotzeko, eta bigarren graduan daudenek, berriz, ez dute irteera baimenik eskuratzen.
Foro Sozialak, bestalde, 2021ko urtarrilaren 4an salatu du Euskal Herriko kartzeletan badagoela leku aski euskal preso gehienak edo guztiak hartzeko, eta bertara eraman ordez inguruko kartzeletara ari zirela eramaten.
2022, presoen erdia baino gehiago Euskal Herrian
2022ko urtarrilean Espetxeetako Idazkaritza Nagusiak eta Lakuako Gobernuak iragarritako lekualdaketa batzuen berri eman zuen. Gauzatu zirenean, EPPK-ko presoen erdia Euskal Herriko espetxeetan zeuden. 2022ko hasieran 101 preso zeuden Martutene, Basauri, Iruñea eta Zaballan (edo etxean espetxealdi arinduan), eta 71 oraindik kanpoko kartzeletan, Estatu espainolari dagokionez.
2023, azken preso sakabanatuak Euskal Herrira
2023an, Espetxeetako Idazkaritza Nagusiak iragarri zuen amaitu egin zuela azken preso sakabanatuak euskal herriratzen, Euskal Herriko kartzeletara Irantzu Gallastegi (ordu arte Estremeran, Madrid), Faustino Marcos (Darocan, Zaragoza), Asier Borrero (El Dueson, Kantabria), Garikoitz Etxeberria eta Gregorio Eskudero (Dueñasen, Palentzia) lekualdatuz. Artean, Jaione Jauregi Madrilgo Alcalan zen une horretan, prebentzioko kartzelaldian epaiketaren zain.
Trafiko istripuetan jendea hil edo zauritzea
Sakabanaketa dela eta, hainbat senide eta adiskide hil dira errepideetan, presoren bat bisitatzera zihoazela.
Hildako pertsonez gain, 2010erarte senide eta hurkoen 268 trafiko istripu zenbatu ziren bi estatuetako errepideetan, eta ondorioz ehundik gora lagun zauritu ziren.
Kostu ekonomikoak
Hain urrun egotea, kostu ekonomiko handiak ditu begibistakoa denez.
Lehenago agerian geratu denez, elkarrizketatuetako batzuek beharrizan bereziak dauzkaten senideekin bidaiatzen dute. Etengabeko zainketa behar duen semea duen laguntzaile horren kasuan, nahitaez espetxetik hurbilen dagoen hotel batean hartu behar dute ostatua, gaztearen ongizatea ziurtatzeko.
Joan-etorriek dakartzaten etengabeko gastuak are garestiagoak izan daitezke osasunarengatik, ikasketengatik edo bestelakoengatik ezinbestekoak diren beste gastu batzuk gehitzen baditugu, halakoek familientzat galera ekonomiko handi samarra ekarri ahal baitute.
Urruntze-politikaren eraginpeko presoren bat duten familien kasuan, senide bat zigor bat betetzen edukitzeak dakartzan gastu arruntei (gorago aipatutako pekulioaren kasua, adibidez), joan-etorrien, ostatuaren eta mantenuaren hileko aparteko gastuak gehitzen zaizkie, eta horiek aztertzen dira atal honetan. Horrek guztiak kopuru handi samarra ematen du, honako testigantza honetan ikus daitekeenez.
Sakabanatuta daudenen edo egon direnen adibide batzuk
Esan bezala, ETA edo Espainiako legedian eta interpretazioan ETArekin harremana zuten guztiak sistematikoki sakabanatu eta urrundu zituzten. Hona hemen etakideak izan ez arren, politika hau jaso zuten adibide batzuk:
Hau da, laburbilduz,
Sakabanaketaren aurka
Sakabanaketaren aurka euskal gizarte gehiena dago, euskal sindikatu guztiak (ELA, LAB, CC.OO., UGT, Steilas, ESK, EHNE, HIRU, Etxalde eta CGT), Eusko Legebiltzarraren gehiengoa eta Nafarroako Legebiltzarraren gehiengoa.
Sakabanaketaren alde
Euskal Herrian Alderdi Popularra, Ciudadanos , VOX eta UPN dira sakabanaketaren alde dauden alderdi politiko bakarrak.
Giza Eskubideen Europako Auzitegia euskal presoen urrunketaren alde
2017an ETAko hiru presok gerturatzeko egindako eskaera baztertu zuen Estrasburgok. Alex Zobaran, Urko Labaka eta Ione Lozano presoek Frantziaren kontrako auzia Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegira eraman zuten. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ez du tramitera onartu hiru euskal presok urruntzearen kontra aurkeztutako helegitea. 2013an jo zuten Estrasburgoko Auzitegira eta garai hartan Frantziako Lyon-Corbas espetxean zeuden, bizilekutik 800 kilometrora.
Alex Zobaran Arriola, Urko Labaka Larrea eta Ione Lozano Miranda presoek Frantziako Estatua auzitegietara eraman zuten. Labaka eta Lozano 2016an eta 2015ean espainiaratu zituzten, Frantzian zigorra bete ondoren. Hala ere, Estrasburgoko Auzitegiak orain aztertu du horien eskaera.
Hiru presoak 2011ko martxoan atxilotu zituzten Frantzian, eta Paris inguruko hainbat espetxetatik igaro ostean, Lyongo kartzelara eraman zituzten. Zobarani 8 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, 6 urtekoa Labakari eta 5 urtekoa, berriz, Lozanori. 2013an jo zuten Estrasburgoko Auzitegira, bakarka.
Frantziako Gobernuaren arabera, bertako espetxeetan egon ziren bitartean 343 eta 453 bisita artean jaso zituzten eta telefonoz 426 eta 1.283 komunikazio artean izan zituzten.
Estrasburgoko Auzitegiak eskariaren funtsean sartu gabe argudiatu duenez, presoek bisita eta telefono bidezko elkarrizketa ugari izan dituzte beren hurbilekoekin. Epaileek ebatzi dute ezerk ez duela frogatzen presoen hurbilekoek bisitan joateko "arazo oso zailak edo gaindiezinak" izan zituztenik. Auzitegiak gaineratu zuenez, hiru presoek ez zioten argi eskatu beren familietatik gertuago egotea 2012an instrukzio epaileari bidalitako gutunean. Are gehiago, gerturatze eskaera bat egin ahal zutela uste du.
2019an Estrasburgok atzera bota zuen Gorka Fraile Etakideak sakabanaketaren aurka jarritako helegitea. Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren iritzian, legeak babestu egiten du sakabanaketa politika. Beraz, Espainiako Justiziak ez zituen Fraile presoaren eskubideak urratu. Badajozko kartzelan preso jarraitzeko erabakia hartu zuen Espainiako Gobernuak, Fraileren eskariari muzin eginda. Azken horrek helegite bidez eskatu zuen Euskal Herrira gerturatzea, familia hurbilago izan nahi zuelako. Alabaina, Estrasburgoren iritzian, legeak babestu egiten du sakabanaketa politika, eta Espainiak ez ditu preso durangarraren eskubideak urratu.
“Agintari espainiarren helburua zen espetxeetako diziplina egokia bermatzea eta ETAko presoei dagokien politika aplikatzea”, astearte honetan emandako epaiaren arabera. Horrenbestez, kasu honetan, sakabanaketak "errespetatu" egiten ditu oinarrizko eskubideak, Europako Auzitegiko magistratuen aburuz.
Auzitegi Nazionalak atzera bota zuen Fraileren eskaera, eta Auzitegi Konstituzionalak erabakia berretsi zuen gero, “urrun egoteak ez dituelako oinarrizko eskubideak urratzen”. Hori dela eta, Estrasburgora eraman zuen auzia.
Horrekin lotuta, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak ondorioztatu zuen familia harremanean eragina izan duela sakabanaketa egoerak, baina, epaiaren arabera, neurri hori Espainiako legerian oinarritu da, eta horren arabera aplikatu da.
Horregatik, familia harremanean izandako eragina onartu arren, ez zuen erabakia neurrigabetzat edota bidegabetzat jo. Erabakia hartu zuen epaimahaia zortzi epailek osatu zuten, Maria Elosegi donostiarra tarteko.
Giza Eskubideen Europako Auzitegia errusiar eta ukraniar presoen urrunketaren aurka
Giza Eskubideen Europako Auzitegiak, Errusiako Gobernuak Khodorkoviskiy-Lebedev eta Vintman presoen urrundu zituen eta honen aurkako iritzia eman zuen.
2016an Estrasburgok arrazoia eman zion jaioterritik urrundu zutelako helegitea aurkeztu zuen Ukrainako preso bati. . Europako Giza Eskubideen Auzitegiak ebatzi du presoa jaioterritik 1.000 kilometro ingurura zegoen espetxe batera eramanda Giza Eskubideen Itunaren 8. artikulua urratu zuela Ukrainako Estatuak.
Oleg Leonidovitx Rodzevillo presoari arrazoia eman zion auzitegiak. Ladizhinska espetxean dago preso, Vinnitsiako eskualdean, bere sorterritik —Simferopoldik (Krimea)— mila kilometro ingurura. Hark hainbat aldiz eskatu dio Ukrainako Gobernuari senideekiko gertuago dagoen kartzela batera lekualda dezatela, gurasoen eta semearen bisitak errazteko. Presoak argudiatu zuen gurasoak adinekoak zirela eta ezin zutela hain bidaia luzerik egin, ez osasun aldetik ezta ekonomikoki ere. Haren aitaordea 2014ko apirilean hil zen.
Ukrainak ez zituen eskari horiek aintzat hartu, eta Estrasburgoraino jo zuen Rodzevillok. Kexatu zen eskaerei uko eginda Ukrainak bidegabeki jokatu zuela eta ez zuela aintzat hartu bere egoera pertsonala; horrela, Giza Eskubideen Hitzarmeneko zortzigarren artikulua urratu zuela.
Artikulu horren arabera, pertsona orok du eskubidea bizitza pribatua errespetatua izateko, eta agintaritza publikoak ezin du esku hartu "segurtasun nazional edo publikoagatik beharrezkoa ez bada". Europako Giza Eskubideen Auzitegiak gogorarazi du hitzarmenak ez diela presoei eskubidea ematen beren espetxea aukeratzeko eta "nolabaiteko" urruntzea "saihestezina" dela, baina erantsi du Ukrainak, bisitak "zaildu" edo "ezinezko" eginda, presoaren familia bizitzan "esku hartze neurrigabea" izan duela.
Europako Parlamentua euskal presoen urrunketaren aurka
2017an Europako Parlamentuak presoen urruntzea salatu zuen. Europako Parlamentuaren txostenak zioen sakabanaketa "presoen senideei ezarritako zigor gehigarria" zela.
Horrez gain, gaixotasun larriak dituzten presoengan arreta berezia jartzea eskatzen zuen, "osasunerako eskubidea bermatuta dutela ziurtatzeko". Ildo horretan, gaitz larriak dituzten presoen "zigorrak berriro aztertzeko aukera aintzat hartzeko" galdegin die kide diren estatuei.
Bergeron izeneko txostenak babes zabala jaso du: 474 baiezko, 109 ezezko eta 34 abstentzio.
Espainiako PPk ekimenaren kontra bozkatu zuen, Europako Alderdi Popularraren Taldeko gainerako kideek aldeko botoa eman duten bitartean.
Ciudadanoseko eta UPyDko diputatuek ere aurka bozkatu zuten, euren talde parlamentarioan (ALDE) dauden beste estatuetako kideek txostena babestu bazuten ere.
Donostiako Setioa
Donostiako Setioa Espainiako Independentzia Gerra garaian gertatu zen gudua izan zen, 1813ko uztailaren 7 eta irailaren 8 artean hain zuzen ere. Setioa hiriaren arpilatzeaz eta errausteaz amaitu zen.
Aurrekariak
1813ko ekainaren 21ean Gasteizko guduan garaipena lortu ondoren, Wellingtonen armada mendebaldeko Pirinioetara joan zen Nicolas Soult mariskalaren tropei aurre egiteko. Baina erretagoardian etsairik ez izateko eta baita hornigaiak lortzeko portua izateko, Wellingtonek Donostia setiatzea erabaki zuen.
Orduko Donostiak 9.104 biztanle zituen eta, Gipuzkoa ez bezala, politikoki liberala zen. Hiriko historian frantziar eta gaskoien eragina nabarmena izan zen, izan ere historian gaskoi hizkuntza mintzatu izan da Donostiako kaleetan.
1808an Jose I.a Espainiako errege bilakatu zenean, Francisco Amorós frantsestua hautatu zuen alkate. Nahiz eta bertokoen gustukoa ez izatea eman, 1813 arte baketsua izan zen hiriburuko bizitza eta frantziar armada donostiarrek onartua izan zen. Egoera hau erabat aldatu zen Gasteiztik errefuxiatuak etortzen hasi zirenean.
Hain zuzen ere, iturri batzuen arabera 1813ko suntsipena aldez aurretik planifikatua izan zen, azken bost urteetan hiritarrek frantziar okupatzaileekin izandako jarrerarengatik errepresalia bezala. Izan ere, donostiarrek frantziarrekin izan zuten harremana gazi-gozoa izan zen, eta udalak okupatzaileekin kolaborazio deseroso bat eraman zuen, batez ere Jose I-aren funtzionariek eskatzen zituzten zerga k zirela eta. Halere, herritarren harremana militarrekin ez zen txarra izan. 1810eko Abuztuko Andra Mariren bezperako ospakizunetan, adibidez, Napoleon I enperadore aren urtebetetzearekin, autoritate donostiar eta frantsesek elkarrekin parte hartu zuten, Thouvenot gobernadorea aurrean zela; gero zezenketa herrikoia izan zen; gauean, artillero frantsesek su artifizial ak prestatu zituzten, eta jendeak etxeetan koloreetako lanparatxoak piztuz erantzun zuen; eta dantzaldiak gau osoa iraun zuen. 1812an, frantses funtzionarien zenbait kronikak ere donostiarren eta frantsesen arteko harreman ona azpimarratzen dute, tartean Caffarelli gobernadore militar frantsesak Udaletxean 400 pertsonentzat emandako dantzaldia, eta erantzun bezala herriko Merkataritza Ganbera k Caffarelliren omenez emandako festa (zezenketak eta dantzaldia). Halere, jarrera honek itxurakeriatik ere bazuen: Napoleonek Berezina n izandako porrotaren berria etorri zenean, donostiarrek sekretuan ospatu baitzuten. Beraz, badirudi udal arduradunek okupatzaileekin formak gordetzearen alde egiten zutela; baina herritar burges en artean batzuek ongi konpontzea hautatu zuten bitartean, beste batzuek aliatuak etortzeko irrikan zeudela. Edonola ere, aliatuek ez zuten donostiarren jarrera onartu: eta iturri hauen arabera horixe izan zen tropei etxeak arpilatzeko, jendea hiltzeko eta hiria erretzeko agindua espreski emateko arrazoia.
Erresuma Batuko Itsas-Armadak ez zituen hiria blokeatzeko behar beste itsasontzirik. Izan ere, frantziar itsasontziek hornigaiak eta tropa berriak ekartzeaz gain, zaurituak hustu zituzten. Wellingtonek bazekien hiria gosez ez zuela hartuko harresiak apurtuz eta erasoz baizik.
Armadak
Thomas Grahamek 11.000 soldadu zituen, ingeles-portugaldar armadan. Berarekin batera, Kenneth Howarden 1. dibisioa, John Oswalden 5. dibisioa, Denis Packen portugaldar brigada eta 40 kanoi zituen.
Lehenengo setioa
Erasoaldiak uztailaren 7an hasi ziren. Wellingtonek berak zuzendu zuen erasoa uztailaren 25ean. Hala ere, garaipena lortu ez eta Soultek armada berrantolatzeko denbora izan zuen. Aliatuek setioa utzi eta Nafarroara joan ziren Pirinioetako guduan parte hartzeko. Lehendabiziko setioan britainiarrek 693 erori eta 316 preso izan zituzten, Reyk berriz 58 hildako eta 258 zauritu izan zituen.
Bigarren setioa
Soult Ipar Euskal Herrira bidali eta gero, Wellington abuztuaren 8an itzuli zen Donostiara. Ordurako, Soult Reyri 3.600 soldaduko tropa eman zion, tartean 1. Arin, 34. eta 119. dibisioen batailoi berriak. Grahamek, berriz, 18,000 soldadu zituen. Ingeniari aliatuek abuztuaren 26an kokatu zituzten bere bateriak. Abuztuaren 30erako, hegoaldean zeuden 15 kanoiek eta ekialdean zeuden 42ek harresietan zulo bi eginak zituzten: nagusia hego-ekialdeko muturrean eta txikiena ekialdean. Graham hurrengo egunean erasotuko zutela agindu zuen. Itsasbehera aprobetxatuz egin behar zenez, abuztuaren 31ko goizeko hamaiketarako antolatu zuen erasoaldia. 5. dibisioak zulo nagusiaren hegoaldetik eraso zuen. Lubaki eta zuloen arteko 165 metroetan apenas ez zituzten eroririk izan baina zulo ailegatu eta berehala defendatzaileek su eman eta sarraskia izan zen. Frantziar ingeniariek barneko harresia eraiki zuten erasotzaileak geldiarazteko eta bertan ehundaka soldadu hil ziren. Graham 1., 4. eta dibisoi arinean lortutako 750 boluntarioek ezin zuten frantziarrak menderatu. Era berean Urumea zeharkatu eta ekialdeko harresiaren zuloa eraso zuten portugaldar brigada ezin zuen aurrera egin. Ordu bi pasa ondoren, bizirik zirauenak lurrera bota ziren.
Alexander Dickson artilleria komandantea kontsultatu eta gero, Grahamek barneko harresia bonbardatzeko agindua eman zuen, inguruan zeuden britainiar soldaduak hiltzeko arriskua izan arren. Britainiar kanoiak bere buruen gainetik erasotzen ari zirela ikustean, bizirik zirautenak izutu egin ziren. Baina kea joan eta barneko harresia bota zutela ikustean, berriro eraso eta hirian sartu ziren. Defentsa lerroa apurtuta zeudela konturatu zirenean, frantziarrek Urgullen zuten gotorlekura joan ziren defentsa egokiago baten babesaren bila. Eguerdirako hiria ingelesek konkistatuta zegoen Reyk eta haren soldaduek irailaren 5era arte jarraitu zuten borrokan. Azkenean, irailaren 8an errenditu ziren.
Donostia erretzea, arpilatzea eta odoleztatzea
Aliatuak hirira sartzea dramatikoa gertatu zen: hiritar askok aliatuak txaloka eta bibaka hartu bazituzten ere, hauek haiek tirokatuz erantzun zuten. Are, ofizialen oniritziarekin, Urgull era erretretan zihoazen frantsesak utzi zituzten, indarra zibilen kontra zuzentzeko.
Urgull eraso bitartean, ingeles-portugaldar armadak, tartean ofizialek ere, astebete eman zuten hiria arpilatzen eta erretzen. hilketa, bortxaketa, lapurreta eta kalte ugari egin zituzten. Hiriak zituen 600 etxeetatik 36 bakarrik geratu ziren zutik (udaletxeari eta kontsulatuei ere su eman zieten); 1.000tik gora donostiar tiroz edo baionetaz erail zituzten; tropek eta beren ofizialek emakumeak —zahar nahiz neskatoak ere— sistematikoki bortxatu zituzten; donostiarren batek dirua edo harribitxiak ezkutatuak zituela susmatzen bazuten, torturatu egiten zuten. Bost lekukok adierazi zutenez, soldaduei entzun zietenez, «Francisco Javier Castaños jeneralaren agindua zuten, hiria kiskalita uzteko eta herritarrak ezpataz hiltzeko». Hala ere, Iñaki Egaña historialariak eta hainbat herritarrek leporatze hori egiazkotzat hartzen duten arren, historialarien arteko iritzi orokorrak dio Donostia suntsitzeko eta donostiarrak hiltzeko agindua Castañosek eman izana dokumentatu gabeko zurrumurrua dela. Gertatutakoaren erantzukizuna Graham eta Wellington britainiar jeneralek izan zutela ematen du aukerarik sinesgarriena, beren soldaduak ez baitzituzten behar bezala menpean izan, aurretik Badajozen eta Ciudad Rodrigon ere gertatu zitzaien bezala.
Badira lekukoen 75 adierazpen, abuztuaren 31n bertan istiluak hasi zirela esaten dutenak. Lekukoa izan eta bizirik irten zen Gabriel Serresek zioen:
Sutearen ondorioz, udala eta bizirik zirauenak Zubietako Aizpurua baserrian elkartu eta herria berreraikitzea erabaki zuten. Udal berriak ingelesei 2.000 gose-saria eskatu zizkien baina Wellingtonek ezetz esan zuen.
Sarraskia gogoratzeko, urtero abuztuaren 31n kandelak pizten dituzte Donostian.
Ondorioak
Reyren goarnizioaren soldaduetatik 1.900 hildako edo zauritu eta 1.200 preso hartu zituzten. Grahamek 1.200 hildako, 3.800 zauritu eta 300 desagertu izan zituen, horietatik azken erasoaldian 856 hildako, 1.216 zauritu eta 44 desagertuak izanik. Zaurituen artean 5. dibisioaren buruzagia zen James Leith, eta hildakoen artean Torres Vedrasen izandako Sir Richard Fletcher eta Sir Harry Burrarden seme bat zeuden.
Gerraren ondorengoa
1814ko otsailaren 20an Gregorio Iturbe alkateak gutun bat igorri zuen Espainiako Erregeordetzara, laguntza eske eta erantzunik ezaz kexu. Sarreran Donostia “munduko hiririk zorigaiztokoena, ia izate fisikorik gabea, eta izate moralaren azkenetan dena” zela zioen gutunak. Iturbe eta gainerako zinegotziek zioten bost hilabetetan bitan ahalegindu zirela hiriaren egoeraren berri ematen eta laguntza lortzen, baina Espainiako Kongresuak ez ziela ordurarte erantzun. Madrilgo agintariek entzungor egin zieten, hirugarrenez. Suntsiketaren arduradun militarrengana ere jo zuten, berreraikuntzarako nahiz soldaduek jaten zituzten anoa berak jasotzeko laguntza eske. Graham, Castaños eta Alava jeneralek ez zuten erantzun. Wellingtonek atzerritarra zela eta lurraldeaz ezertxo ere ez zekiela esan zuen. Sutearen ondorengo egunetan bertan, eraikinen hondakinak garbitzeko laguntzarik ez zen izan, eta inguruko herrietan lantaldeak antolatu zituzten lan horretarako. Ez Espainiako Gobernutik, ez haren aliatuengandik, ez zuten kalte-ordainik, diru-laguntzarik edo finantzaketa biderik jaso, hiria berreraikitzeko.
Hiria suntsitu eta hurrengo hilabeteetan, harresien barruan 300 biztanle inguru geratu ziren. Donostiar gehienak kanpoko 400 bat baserrietan bizi ziren. Baina harresiz kanpo hiria berreraikitzerik ez zegoen. 1814 eta 1817 artean, kanpoko auzoetako biztanleek ez zuten Espainiako Gerra Ministerioaren baimenik lortu etxeak berreraikitzeko.
Laguntza sinbolikoa 1816an iritsi zen. Fernando VII.a erregeak bere burua hiriaren babesle izendatu zuen. Baina 1824ko uztaileko agiri batek zionez, hiriak kalte-ordainik jaso gabe jarraitzen zuen. Erregearen laguntzak ez zuen maila sinbolikoa gainditu 1828ko ekainaren 10ean, Plaza Berriko Udaletxeko lehen harria jarri zutenean.
Militarren jarrera
Laguntzarako jarrera pasiboa izan arren, arpilatzean aktiboki jardun zuten suntsiketaren erantzule militarrek. Lapurtutakoa ingelesen kuartelaren parean saltzen zuten, Graham jeneralak bazekien arren. Irailaren 4an bertan Gipuzkoako Foru Aldundiak harrapaketa eteteko eskaera alferrik egin zuen. Arpilatzea hilabetetan luzatu zen. Jarduera zer lapurtu apenas geratzen zelako apaldu zen. Azaroaren amaiera aldera, San Martin auzoko hainbat etxejabek salatu zuten ofizial ingeles batek beren etxeetako harlanduak eraman nahi zituela.
1814ko udaberrian zeharkako lapurretak hasi ziren, espekulatzaileen eskutik. Sutearen aurretik urteko 900 errealeko errenta zuten biltegiengatik 12.000 eskatzera iritsi ziren. Udan ogiaren prezioaren igoerak protestak eragin zituen. Ingurua basoz inguratuta egon arren, egurra garraiatzeko baliabiderik ez zegoen. Igeldoko itsasargia piztuta atxikitzeko egurrik gabe ere geratu ziren.
Donostiako Udalaren egoera
Udalaren finantza porrota erabatekoa zen. Udal medikurik ez zegoen, ospitalerik ere ez eta, hala, donostiarrak babesgabe zeuden gaixotasunen eta epidemien aurrean. Ibaetako ihitzetako jabe Juan Miguel Zatarainek ere ez zuen zingirak sanotzeko dirurik, eta anofele eltxoak bertan ugaltzen hasi ziren. Garaiko kroniken arabera, neguan malariak eguneko 8-10 heriotza eragin zituen. Soldadu aliatuek baino donostiar gehiago hil zituen helgaitzak, milatik gora. Udalak berehala Zataraini zingirak garbitzeko agindu arren, lurjabeak afera epaitegietara eraman zuen, eta hiru urte behar izan ziren inguru kutsakorra sanotu eta epidemiaz libratzeko.
Urte gehiago igaro ziren sutearen ondorioak itzaltzeko, militarrek utzitako zorra kitatzeko eta Zubietan erabakitakoa gauzatzeko.
Leudeville
Leudeville Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Leudeville udalerrian erroldatutako biztanleak 1.294 ziren. Familiak 452 ziren, horien artean 88 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 140 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 208 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 492 etxebizitza zeuden, 470 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 412 etxeak ziren eta 79 apartamentuak ziren. 470 etxebizitza nagusietatik 370 bere jabearen bizilekua ziren, 92 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 11 etxek gela bat zuten, 44 etxek bi zituzten, 52 etxek hiru zituzten, 96 etxek lau zituzten eta 267 etxek bost zituzten. 415 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 183 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 266 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 910 ziren, horien artean 714 aktiboak ziren eta 196 inaktiboak ziren. 714 pertsona aktiboetatik 678 lanean zeuden (355 gizon eta 323 emakume) eta 36 langabezian zeuden (15 gizon eta 21 emakume). 196 pertsona inaktiboetatik 61 erretiraturik zeuden, 94 ikasten zeuden eta 41 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Leudeville udalerrian 495 unitate fiskal zeuden, 1.402,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.105 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 3 zurginak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Leudeville udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sufrearen ziklo
Sufrearen zikloa elementu honek naturan jasaten duen eraldaketen multzoa da. Ziklo honetan sufrea atmosferan, litosferan, hidrosferan eta izaki bizidunengan egon daiteke.
Bizidunengan sufrea egoera erreduzituan egon ohi da (R-SH), proteinen hainbat aminoazidoetan (metionina eta zisteina) eta A koentziman, besteak beste.
Litosferatik sufrea hartzen dute landareek, SO42- moduan, eta erreduzitu egiten dute (R-SH) haien aminoazidoetan sartzeko. Animalia belarjaleek haien molekula organikoetara modu berean (R-SH) pasatzen dute, eta berdin pasatzen da ere goiko maila trofikoan dauden bizidunengana.
Animaliak eta landareak hiltzen direnean ustelketa egiten duten bakterioek proteinak hartzitzen dituzte, SH2 askatuz.
SH2 hori oso ezegonkorra da, eta ingurune aerobio batean oxidatu egiten da. Ingurune anaerobioetan besterik ez da egoera erreduzituan mantentzen.
CO2 + SH2 + argia → (CH2O)n + 2S
Sortutako SO42- uretan oso disolbagarria da, eta toki euritsuetan azkar lekualdatzen da lurzorutik. Hau da landareen sufre-iturria.
Lurzoruko sulfato oxidatuak (SO32-, SO42-) erabiltzen dituzte hainbat bakterio anaerobikok (Clostridium, Desulfovibrio...) haien arnasketa anaerobioan, SH2 sortuz (SO42- → SH2). Zentzu horretan azpimarratu behar da meatoki askoren sufreak ez duela jatorri bolkanikoa, biokimikoa baizik.
Azkenik, atmosferan egoera gaseosoan dago sufrea: SH2 edo SO22- moduan.
Lucien de Louw
Lucien de Louw (Oss, 1969ko irailaren 22a) Herbehereetako txirrindulari ohia da.
1995
Wielerrevue Sari Nagusia
1996
Hell van het Mergelland
1997
Boland Bank Tourreko etapa bat
Goizane (argipena)
Goizane izenak esanahi zenbait ditu:
Duncansville (Pennsylvania)
Duncansville Pennsylvaniako borough bat da. Blair konderrian kokatua dago. 2010ean 1,233 biztanle zituen, 1.38 kilometro koadrotan banatuta.
Basoko dorrea
Basoko dorrea Nafarroako Iruñea hiriburuko Iturrama auzoan dagoen eraikin bat da.
Kokalekua
Antso Azkarra etorbidearen 71. zenbakian dago, Pio XII.a etorbidearekin egiten duen bidegurutzean.
Historia
1969an eraiki zen eta Ramon Urmeneta arkitektoak diseinatu zuen.
Eraikina
65 metroko garaiera eta 20 solairu dauzka, honek auzoko etxebizitza eraikinik garaiena bilakatzen du, bai eta hiriko garaienetakoa ere.
Graben (Viena)
Graben, literalki "luebaki", Austriako Viena hiriburuan dagoen kale nabarmen bat da.
Stock-im-Eisen-Platzen hasi, Palais Equitable eraikinaren parean, eta Kohlmarkt eta Tuchlauben arteko elkargunean amaitzen da.
Hugo Schuchardt
Hugo Ernst Mario Schuchardt (Gotha, Alemania, 1842ko otsailaren 4a – Graz, Austria, 1927ko apirilaren 21a) hizkuntzalari handi bat izan zen. Euskara, hizkuntza erromanikoak eta hizkuntza nahasiak —besteak beste, pidginak, kreolerak eta Mediterraneoko lingua franca— aztertzen egindako lanagatik da ospetsu.
Euskarari buruz egin zituen lan mamitsuak «desordenaren monumentuak dira ia». Badirudi testuak bururatu ahala idazten zituela, gero batere berrikusi gabe. «Baskische Studien» artikulua, adibidez, 81 orrialde handi betetzen dituen arren, ez dago inolako ataletan zatitua, eta paragrafo bakoitzak sei-zortzi orrialde hartu ohi ditu. Idazkera korapilatsua du, esaldi parentetikoz eta laburdura ulergaitzez beterik. Edukian ere, antolamendu handirik ez: gairik gai jauzi egiten du.
Lanak
Alemanez idatzi eta argitaratu zituen guztiak. Batzuk, beste hizkuntza batzuetara itzuli dituzte (ingelesera eta gaztelaniara batez ere).
Euskal hizkuntzalaritzakoak
Parentesi artean, idazte urtea. Gaur egungo euskalarien artean, 1923ko Primitiae Linguae Vasconum: Einführung in Baskische da Schuchardten lanik goraipatuena.
Florence (Kansas)
Florence Kansasko hiri bat da. Marion konderrian kokatua dago. 2010ean 465 biztanle zituen, 1.99 kilometro koadrotan banatuta.
Madeleine aldia
Madeleine aldia Mendebaldeko Europako Goi Paleolito amaierako kultura arkeologikoa izan zen. Izena Tursaceko La Madeleine haitzulotik datorkio.
Madeleine aldiko kultura Solutrearraren ondoren eta Aziliarraren aurretik garatu zen, duela 18.000 eta 11.000 urte artean. Hasieran, 1875ean, Lartet eta Christyk "L'âge du renne" izena eman zioten, aldi honetako aztarnategietan elur-orein hondakin ugari dagoelako. Baina, hauez gain, orein arruntak, zaldiak eta azken Azken Izotz Aroan Europan bizi ziren beste ugaztun handiak ere ehizatzen zituzten. Kultura hau oso hedaturik egon zen eta aztarnategiak Portugaletik Poloniaraino topatu dira.
Klima
Madeleine aldia Pleistozenoaren amaieran garatu zen, Azken Izotz Aroaren ondorengo Tardiglaziar aldian. Klima, orokorrean, freskoa edo hotza izan zen eta prezipitazioak oso txikiak, munduko ur geza gehiena glaziar kontinentaletan izozturik zegoelako. Aldi luze honetan izan ziren klima gorabeherak, hotzaldiak eta epelaldiak, ez ziren eskualde guztietan batera gertatu. Horrela, epelaldiak lehenago nabaritzen ziren hegoaldeko eskualdeetan iparraldekoetan baino. Oro har, duela 17.000 urteko Lascaux epelaldiak Tardiglaziarraren hasiera seinalatzen du. Duela 16.000 urte Dryas I hotzaldia hasi zen. Ondoren Bølling epelaldia (duela 13.300 urte), Dryas II hotzaldi laburra (duela 12.300 urte) eta Allerød epelaldia (duela 11.800 urte) etorri ziren. Allerøden hasi zen Madeleine alditik Epipaleolitorako igaroaldia.
Landaredia eta fauna
Hotzaldietako landaredi mota estepa-tundra izan zen, larre zabala Poaceae eta Artemisiarekin. Oso eremu arboladun gutxi zegoen. Erreka bazterretan eta ibar gerizatuetan sahats eta urkiak hazten ziren. Epelaldietan, berriz, basoen hedapena gertatu zen: Pinus sylvestrisen pinudiak hasieran eta, klima gozatu ahala, baso hosto erorkorrak (hurritzak, haritzak, haltzak). .
Faunari dagokionez, estepa-tundran elur-orein eta zaldi saldoak ibiltzen ziren eta mendialdeetan basahuntzak eta sarrioak. Neurri handiko beste espezie batzuk bisontea, uroa, mamuta eta errinozero iletsua ziren. Klima epeltzearekin basurdea eta orkatza bezalako espezie basozaleak ugaritu ziren. Neurri txikiko faunan erbi artikoa, azeri zuria, leming lepokoduna eta artikoko suslika zeuden.
Kokalekuak
Ezagutzen diren kokaleku gehienak leize eta harpetan badira ere, aire zabalekoak ere daude. Leize eta harpeak bolada luzeko edo denboraldi anitzetako bizilekuak ziren. Jarduera gune berezituak izaten zituzten: haitzuloaren sarreran sutondoak eta lantegiak (sukarria, adarrak, hezurrak eta zura lantzeko), barrualdean atsedenlekuak eta barrurago ehorzlekuak eta erlijio eta magia zeremonietako lekuak. Aire zabaleko kokalekuak, berriz, eskualde bateko baliabideak (ehiza, sukarria) ustiatzen zebiltzan talde ibiltarien epe motzeko kanpamentuak izanen ziren. Pinceventeko kanpamentuan (La Grande-Paroisse, Senaren bailara, Frantzia), esate baterako, elur-orein ehiztariak piramide formako larruzko etxoletan babesten ziren. Zutoinez egindako egituraren gainean elur-orein larruak paratzen ziren eta hauek lurrean harriekin finkatzen. Pinceventeko bizitegi-unitate bakoitzak jarduera tokiak, logelak eta zabortegiak zituen, sutondoaren inguruan antolaturik. .
Ekonomia
Madeleine aldiko gizakiak ehiza larrian espezializatutako ehiztari nomadak ziren. Askotan ehizaki nagusia elur-oreina izaten zen eta beste batzuetan zaldia. Pirinioetako garaiera handiko lekuetan batez ere basahuntzak ehizatzen zituzten eta Kantauriko itsasbazterrean orein arruntak. Aztarnategietan saiga, bisonte eta sarrioen hondakinak ere agertzen dira. Azeria eta otsoa larrua baliatzeko harrapatzen zituzten. Animalia txikiak (erbiak, suslikak) ere jaten zituzten. Bizkaiko golkoko ibaietako izokina janari baliabide garrantzitsua zen eta itsasaldean moluskuak biltzen zituzten (lapak, karrakelak, ostrak, txirlak, muskuiluak...). Landare jatorriko elikagaien aztarna gutxi dago.
Garapen teknikoa
Madeleine aldiko tresneria, beste ehiztari ibiltari askorena bezala, arin eta eramangarria zen. Harri industrian tresna-ereduak oso estandarizaturik zeuden eta euskarri erabiliena ijelkia zen. Bizkar zanpatudun puntak edo xaflak, zulakaitzak, "bec" edo mokoak eta zulagailuak pieza bereizgarriak dira. Hezurrezko tresneriak garrantzi handia zuen: azagaiak, hortz ilara bateko edo biko arrankaziak, jostorratzak eta bastoi zulatuak. Azagaiari abiadura handiagoa emateko bultzagailua erabiltzen zuten.
Artea
Madeleine aldia bereziki ospetsua da arte adierazpenengatik, irudikapenik errealistenak aldi honetan egin baitziren. Labar arteari dagokionez aberatsena Frantziar-kantabriar eskualdea da. Adibide aipagarrienetako batzuk Dordoinako Lascaux, Les Combarelles, Rouffignac, Cap Blanc eta Font-de-Gaume, Vienneko Roc-aux-Sorciers, Ariègeko Niaux eta Trois Frères, Euskal Herriko Altxerri, Ekain eta Santimamiñe, Kantabriako Altamira eta El Castillo eta Asturiasko Tito Bustillo haitzuloetako pintura eta grabatuak dira. Madeleine aldiaren hasierako lanak marra beltz lodiz egindako marrazki soilak dira, xehetasun handirik gabeak. Aurrerago, ordea, naturalismo handiko irarlanak eta irudi polikromatuak egin ziren. Irudi ugarienak animalienak dira: zaldiak, oreinak, bisonteak, uroak, elur-oreinak, basahuntzak eta sarrioak, eta baita haragijaleak (hartzak, felidoak...) eta arrainak ere. Gizakien irudiak urriagoak dira.
Arte higigarria ere azpimarragarria da. Askotan armak eta eguneroko bizitzako gauzak motibo figuratibo (animaliak, gizakiak) edo geometrikoekin apainduak izaten ziren. Grabatutako xaflen kopurua ere ugaritu zen garai honetan.
Jabidahko sarraskia
Jabidahko sarraskia edo Corregidor sarraskia Filipinetako Indar Armatuek sortutako sarraski baten izena da. Sabah aldarrikatzeko entrenamenduan zeuden mairu musulman militanteen aurkako ekintza egin zuten eta, iturri ezberdinen arabera, 14tik 68ra erail zituzten. Beste iturri batzuen arabera hau ez zen inoiz gertatu. Gertatu zela diotenek, 1968ko martxoaren 18an kokatzen dute gertakaria. Sarraski honen ostean Filipinetako hegoaldeko Mairuen altxamendua gertatu zen.
Sciades dowii
Sciades dowii Sciades generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Hněvotín
Hněvotín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.823 biztanle ditu eta 11,72 kilometro koadroko azalera. Olomouceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1262 urtean egin zen.
Lampronycteris brachyotis
Lampronycteris brachyotis Lampronycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae azpifamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago
Woodall (Oklahoma)
Woodall Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cherokee konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Dunlevy (Pennsylvania)
Dunlevy Pennsylvaniako borough bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 381 biztanle zituen, 1.34 kilometro koadrotan banatuta.
Zegamako udaletxea
Zegamako udaletxea Gipuzkoako Goierri eskualdeko Zegama udalerriko eraikin bat da. Bertan udalerri honetako Udala kokatzen da. XIX. mendean eraikia, Neoklasizismo estilokoa da. 2012tik Kultura Ondarearen izendapena du.
Pim Ligthart
Pim Ligthart (Hoorn, 1988ko ekainaren 16a), Herbehereetako txirrindulari ohia da. Bere herrialdeko txapelduna izan zen.
Palmaresa
2007 2011 2012 2013 2014 2015 2019
Carl Friedrich Wilhelm Claus
Carl Friedrich Wilhelm Claus edo Carl Klaus (Kassel, 1835eko urtarrilaren 2–Viena, 1899ko urtarrilaren 18) zoologo alemaniarra izan zen. Ernst Haeckelen ideien aurka egon zen.
Biografia
Claus-ek Marburgeko Unibertsitatean eta Gießeneko Unibertsitatean ikasi zuen, Rudolf Leuckartekin. Würzburgeko unibertsitatean lan egin zuen. 1863an, zoologia irakaslea Marburgen izan zen, 1870ean Göttingenen eta 1873an Vienan. Triesteko ikerketa ozeanografikoko estazioko burua izan zen eta itsasoko zoologian espezializatu zen; han bereziki krustazeoetan interes handia garatu zuen. Zelulen biologiari buruzko ikerketetan fagozito hitza asmatu zuen.
Ezaguna da Sigmund Freudek aingiraren historiari buruzko ikasketak berarekin hasi zituelako, ondoren uzteko.
Hnojice
Hnojice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 637 biztanle ditu eta 9,73 kilometro koadroko azalera. Olomouceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1115 urtean egin zen.
Hohe zubia
Hohe zubia, alemanez Hohe Brücke, literalki "Zubi Garai", Austriako Viena hiriburuan dagoen zubi historiko bat da. Innere Stadt barrutiko Tiefer Graben kalea gainetik zeharkatzen du.
1903-1904 artean Josef Hackhofer arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen.
Castroregio
Castroregio Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Castroregiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
La Réorthe
La Réorthe Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Réorthe udalerrian erroldatutako biztanleak 970 ziren. Familiak 383 ziren, horien artean 99 pertsona bakarrekoak ziren (62 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 132 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 123 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 29 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 496 etxebizitza zeuden, 398 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 57 bigarren erresidentzia ziren eta 41 hutsik zeuden. 487 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 398 etxebizitza nagusietatik 327 bere jabearen bizilekua ziren, 67 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 20 etxek bi zituzten, 67 etxek hiru zituzten, 88 etxek lau zituzten eta 220 etxek bost zituzten. 350 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 173 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 197 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 607 ziren, horien artean 455 aktiboak ziren eta 152 inaktiboak ziren. 455 pertsona aktiboetatik 411 lanean zeuden (234 gizon eta 177 emakume) eta 45 langabezian zeuden (23 gizon eta 22 emakume). 152 pertsona inaktiboetatik 56 erretiraturik zeuden, 44 ikasten zeuden eta 52 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Réorthe udalerrian 408 unitate fiskal zeuden, 1.009,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.106 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 4 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
2000. urtean La Réorthe udalerrian 37 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.260 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nazar
Nazar ([nas̻aɾ]) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da, Lizarrako merindadekoa. Berrotza haranean dago. 40 biztanle ditu 2023. urtean. Iruñea hiriburutik 67 kilometro mendebaldera dago. Nazarreko herrigunetik banatuta Desiñana izeneko auzo hustua dago; oraindik ere, antzinako etxeen eta XVI. mendeko eliza gotiko baten arrastoak kontserbatzen ditu.
Kokapena
Kodesko mendizerratik gertu egonik, inguruko Costalera Haitza eta Mataberdeko basoak Nazarretik hurbil daude.
Klima
Nazarrek klima mediterraneo kontinentala dauka. Urteko batez besteko balioak altuera eta kokapenaren arabera aldatzen diren arren 6 eta 10 gradukoak dira tenperaturaren kasuan eta 800 eta 1400mm bitartekoak prezipitazioen kasuan. Urteroko egun euritsuak 100 eta 120 artean izaten dira.
Landaredia
Gizakiaren eraginak jatorrizko landaredia nahiko kaltetu duen arren, 164 hektarea arte geratzen dira oraindik ere.
Arborimus pomo
Arborimus pomo Arborimus generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Nazar
Udalerri mugakideak
Nazarrek mugakide ditu iparraldean Mendaza eta Arabako probintzia; ekialdean Mendaza; eta hegoaldean Torralba del Río eta Mirafuentes.
Historia
1847an herriak 490 errealeko eskola zeukan, parrokian herritarren artean aukeraturiko abadea eta hiru onuradun zeuden. XX. mendearen hasieran, eraiki gabe zegoen herrira heltzeko errepidea. XVIII. mende amaieran ospitalea zegoen herrian.
Zerbitzuak
Antzin-Ameskoako Zerbitzu Sozialen Mankomunitatea, zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuez arduratzen da Nazar eta eskualdeko beste hainbat herritan.
Demografia
2022ko erroldaren arabera, herrian etorkin bat bizi da.
Udal hauteskundeak
Nazarko alkatea A.E.K. herri ekimeneko Javier de Acha Morrás da 2019ko udal hauteskundeez geroztik. Guztirako botoak 28 izan ziren, % 93,33. Ez zen izan boto baliogaberik ezta zuririk ere. Abstentzioa, berriz, 2 (% 6,67) izan zen.
Alkateak
Hauek izan dira Nazarko azken alkateak: