cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guéret
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 tratamendu laburretarako ospitale, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 6 psikiatriko, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, osasun-zentro 1 bat, 8 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 4 haur-eskola eta 7 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Guéret udalerrian 3 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 3 hezkuntza orokorreko lizeo.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 1.094 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 1.521.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
455
455 (CDLII) larunbatez hasitako urte arrunta izan zen garai hartan erabiltzen zen juliotar egutegian. 452an Valentiniano eta Antemioren Kontsulatuaren Urtea izena eman ohi zioten, eta gutxi batzuetan 1208 Ab urbe condita. 455 denonimazioa Erdi Aroaren hasieran erabiltzen hasi zen, Anno Domini egutegia Europan orokortu zenean.
Petrona Hernández López
Petrona Hernández López ( 1890 - 2007 ), Amanda Aguilar bezala ezagunagoa, nikaraguar nekazari iraultzaile bat izan zen.
1968ko Italiako Giroa
1968ko Italiako Giroa Itzuli Handi honen 51. edizioa izan zen. 1968ko maiatzak 21 eta ekainak 12 artean ospatu zen, sarrerako bat eta 22 etapatan banatutako 3917 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Eddy Merckxek, batez beste, 36,031 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Itzulia Campione d'Italian hasi eta Napolin amaitu zen.
130 txirrindularik hasi eta 90ek amaitu zuten proba.
Petrona Hernández López
Amanda Aguilar, gerrillarekin kolaboratu zuenetik ezaguna zen bezala, somozista dinastiaren aurkako borrokan (1937-1979) eta Nazio Askapenerako Fronte Sandinista ren (FSLN) historiako emakumerik esanguratsuenetako bat izan zen. "Las mujeres del Cua" izeneko atalaren protagonista nagusietako bat izan zen.
1968ko Italiako Giroa
Edizio honetako berrikuntza sarrerako etapa izan zen. Horietako bakoitza 10 txirrindularik (talde bakoitzeko bana txanda bakoitzean) osatzen zuten 13 txandatan lehiatu zen sei kilometro gutxiagoko lasterketa labur bat izan zen. Sarrerako honen arrazoia lehen etapan maglia arrosa nork eramango zuen erabakitzea baino ez zen, ez baitzen sailkapen nagusirako kontuan hartzen. Garailea Charly Grosskost izan zen, anekdotikoki, 1968ko Frantziako Tourraren sarrerako etapa irabaztea ere lortuko zuena. Azken garaipenerako faboritoen artean Vittorio Adorni, Felice Gimondi eta Gianni Motta zeuden, hiruren artean aurreko hiru edizioak banatu zituztenak, baita bere bigarren Italiako Giroan parte hartzen zuen Eddy Merckx, Francisco Gabika euskalduna eta Julio Jiménez eta Mariano Díaz espainiarrak ere.
Eddy Merckxek Italiako Giroa irabazteko zuen gogoa erakutsi zuen lehen etapa irabaziz, pelotoiari metro batzuk aterata helmugara iritsiz, esprintatuz. Dena dela, lidertza bi egun beranduago galduko zuen Michele Dancelliren mesedetan. José Antonio Momeñe izan zen edizio honetan etapa bat irabazi zuen lehen euskalduna, 6. etapan zehazki, Alessandrian amaitu zena, bi egun beranduago aldaka eta bi saihetsen hausturarekin eta garezurreko kolpe arin batekin amaitu zen erorketa masibo baten tartean egon zenez, proba utzi behar izan zuen arren.
Gimondi italiar txapeldun handiak irabazi zuen 16. etapako erlojupekoa, baina ordurako, Eddy Merckx eta honen taldekide Adorni oso urruti zeuden sailkapenean. Julio Jiménezek bere bigarren etapa irabazi zuen itzuliko 18. etapan, etapa horretan bigarren izan zen Mariano Díazekin batera ihes eginda helmugara iritsiz. Luis Ocaña ere etapa garaipenetik gertu egon zen, 19. etapan bigarren postua errepikatu zuena. Rocca di Cambio eta Block Hauserako iritsierek Giroa eta mendate tontorrean amaitzen ziren etapak amaiarazi zituzten. Luis Pedro Santamarinak irabazi zuen horietako lehena, hala, bakarrean eginiko 150 kilometro baino gehiagoko ihesaldi bat biribilduz. Block Hauseko etapa beldurgarrian, azkenean ez zen diferentzia handirik egon, etapa honen garailea Franco Bodrero izan zelarik.
Dena dela, azken etapan bai egon ziren diferentziak, non Julio Jiménezek zenbait minutu galdu zituen, sailkapen nagusiko 6. postutik 10. postura jaitsiz. Azkenean, Eddy Merckxek bere lehen Italiako Giroa irabazi zuen, erakutsi zuen nagusitasunagatik Fausto Coppi mitikoarekin alderatu zutelarik. Era berean, Itzuli Handi baten edizio berean sailkapen nagusia, mendikoa eta puntukakoa irabazi zituen lehen txirrindularia bihurtu zen, 1990eko hamarkadara arte beste inork berdinduko ez zuen errekorra.
Itzulia amaitu eta egun gutxira, bederatzi txirrindulariren positiboak jakin ziren: Joaquim Galera eta Mariano Díaz espainiarrak, Gimondi, Balmamion, Motta eta Bodrero italiarrak, Peter Abt suitzarra, Victor van Schil belgikarra eta Raymond Delisle frantziarra. Balmamion errugabetzat jo zen, hartu zuen substantzia kontrolak egin eta egun gutxira arte ez zela debekatua izan frogatu baitzen. Gimondiren kasuan, kontraanalisiaren ondoren, italiar txirrindulariak hartu zituela adierazi zuen botikek gernuan anfetaminek zuten eragin bera zutela frogatu zen, eta, beraz, zigorrik jaso gabe errugabetzat jo zuten.
Anolis propinquus
Anolis propinquus Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Sillas
Biztanleria
2007an Sillas udalerrian erroldatutako biztanleak 120 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 65 etxebizitza zeuden, 46 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 59 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 46 etxebizitza nagusietatik 33 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 9 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 41 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2000. urtean Sillas udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dreamcatcher (2003ko filma)
Dreamcatcher (euskaraz Amerts-Harrapatzaile), 2003ko Lawrence Kasdan estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. Stephen King idazlearen 2001eko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Thomas Jane, Jason Lee, Damian Lewis, Timothy Olyphant, Morgan Freeman, Tom Sizemore eta Donnie Wahlberg aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEB, Maine. Jonesy (Damian Lewis), Henry (Thomas Jane), Pete (Timothy Olyphant) eta Beaver (Jason Lee) herri bateko haurrak zirela, Duddits (Donnie Wahlberg) izeneko haur bitxi bat gainontzeko umeengandik salbatzeko heroi moduan jokatu zuten. de la crueldad de otros niños. Orduan, Duddits beren lagun taldeko kidea bilakatu eta elkarren artean estuki lotu zituzten ahalmen arraroak pasarazi zizkien.
20 urte geroago, lauek bizitzan bide ezberdinak hartu dituzte, baina beren heroi ekintza gogoan dute, nahiz eta jaso zituzten ahalmenak, dohaia baino, karga bat izan. Haietako bat istripu izugarri batean hiltzeko puntuan egon arren, ez dira Dudditsek bakarrik sor zezakeen giroaz jabetuko. Handik gutxira, elkarrekin bildu, eta urtero legez, iparraldeko basoetan dagoen etxola batera zuzenduko dira, eta bertan heriotzaren hurbiltasunak ezustekoan harrapatuko ditu.
Nerea Onaindia
Nerea Onaindia de MIguel (Getxo, 1970eko irailaren 9a) euskal futbolari ohia da. erdilari jokatzen zuen. hiru aldiz izan zen Superligako txapelduna Athletic Clubekin (2003, 2004, eta 2005).
Ibilbide oparoa
1986an hasi zen futbolean Bizkerre talde aitzindarian. Zazpi denboraldi eta gero Sondika taldera pasa zen, han beste zazpi denboralditan jokatzeko,2000ra arte. Eta handik pasa zen elitezko taldea zen Leioa taldera 2001-02 denboraldian. Eta Leioa EFTkoa talde bikaina zenez 2002ko irailean bertan Athletic Club bihurtu zen.
Horrela, Athleticen emakume taldea 2002-03 denboraldian sortu zen, Leioa Futbol Taldeagaz batu zenean. Leioa Taldea bi urte lehenago sortua zen, 2000 urtean, lehenago Sondikako taldean aritzen zen jokalari batzuek klub berria sortu zutenean. Azkenean Sondikako jokalari gehienak talde berrira pasa ziren, eta hori izan zan lehenengo Athletic haren oinarria, hainbat fitxaketa egin baziren ere.
Leioa taldeak ia partidu guztiak irabaziz zituen. Azken mailatik abiatuta nahiko izan ziren bi denboraldi gorengo mailara heltzeko. Eta ez hori bakarrik,azken urte horretan Superligan, jokatzeko aukera eskuratu zuten, eta Athleticek, ikusitakoarekin txundituta zegoena, talde biak batzeko eskaintza bat luzatu zien. Eta Leioak onartu zuen.
Ez zen bukatu hor bolada ona eta Superligako lehen denboraldi hartan txapeldun geratu ziren. Gainera, partida bi San Mamesen bertan jokatu zituzten, eta horietako azkenekoan, liga eskuratu zutenenean, bete-beteta egon zen. Ezin zen gehiago eskatu, behe-behe mailatik superligako txapeldunak izatera pasa ziren ia partida guztiak irabazita. Amets betean bizi zituzten urte haiek.
Geroago, beste bi urtez jarraian irabazi zuten Superliga. Hala ere, emaitzak ez ziren hasierako denboraldian bezain ikusgarriak; lehen urteko gol festak ohikoak izan ziren, hurrengo bi urteetan berriro irabazi zuten baina nagusitasuna ez zen erabatekoa izan.
Guztira Athleticen 3 denboraldi egin zituen, 38 partida eta 23 gol.
Dolné Vestenice
Dolné Vestenice Eslovakiako udalerri bat da, Prievidzako barrutian kokatuta. 13,84 km²ko azalera du eta 2572 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1349. urtekoa da.
Kohei Yamamoto
Kohei Yamamoto (山本 孝平, 1986ko apirilaren 15a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare eta Mito HollyHock.
Pedro Mendizabal
Pedro Mendizabal Uriarte (Portugalete, 1923ko urtarrilaren 3 - Madril, 1982ko urtarrilaren 1a) bizkaitar abokatu eta politikaria izan zen.
Biografia
Gerra Zibila hasi zenean, 15 urte besterik ez zituen arren, boluntario izan zen Ortiz de Zárate errekete tertzioan. Ebroko guduan eta Katalunian aritu zen.
Gerra ondoren, jaioterriko udaletxean lan egin zuen eta Zaragozako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen. Abokatu izateaz gain, Hierro egunkarian eta Seminario de Problemas Españoles aldizkarian idatzi zuen. Transizio garaian, EAEn Alianza Popular sortzeko lagundu eta diputatu hautatu zuten 1977ko hauteskunde orokorretan. 1978ko Espainiako konstituzioari ezezko botoa eman zion, beste alderdikide batzuek bezala. Garai hartan APk 16 diputatu zituen eta erdiak baiezko botoa eman zion konstituzioari, bostek ezezkoa, tartean Pedro Mendizabalek, eta hiruk abstentziora jo zuten.
Divinópolis
Divinópolis Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Yul Brynner
Yul Brynner (Vladivostok, 1920ko uztailaren 11 - New York, 1985eko urriaren 10), Ameriketako Estatu Batuetako aktorea zen, Oscar sariaren irabazlea.
Melaenornis ardesiacus
Melaenornis ardesiacus Melaenornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Tokugawa Ieyasu
Tokugawa Ieyasu (徳川 家康) Japoniako Tokugawa shogunerriaren sortzailea eta shogunerri honetako lehen shoguna izan zen, Sekigaharako gudutik gobernatu zutenak, 1600ean, Meiji berrezarpeneraino 1868an. Ieyasuk, 1600etik (ofizialki 1603tik) 1605ean bere karguari uko egin zion arte gobernatu zuen.
Diplophos taenia
Diplophos taenia Diplophos generoko animalia da. Arrainen barruko Gonostomatidae familian sailkatzen da.
Tokugawa Ieyasu
Haurtzaroa
Tokugawa Ieyasu 1543an jaio zen Mikawa probintziako Okazakiko gazteluan. Bere jatorrizko izena Matsudaira Takechiyo zen. Matsudaira Hirotadaren (1526-1549) semea zen, denbora gehiena Oda klana eta Imagawa klanaren aurka borrokan pasatzen zuen Mikawako daimyō bat. Matsudaira familia bi alderditan banatua zegoen: batek, Imagawa klanaren basailu izan nahi zuen, besteak, Oda klanarena izan nahi zuen bitartean. Familiarteko borroka hau, Hirotadaren aita eta Takechiyoren aitona zen Matsudaira Kiyoyasu erail izanaren arrazoia. Bere aita eta bere familiako jende gehiena ez bezala, Hirotadak, Imagawa klana, bi gauza txarren artean, txarrena ez zena bezala ikusi zuen. Hirotadak Imagawa klanari zion leialtasunaren ondorioz, bere gainontzeko senideek, Oda klana ordura arte baino are indar gehiagoz defendatzea eragin zuen. 1548an, Oda klanak Mikawa inbaditu zuenean, Hirotada, Imagawa Yoshimotorekin joan zen, Imagawa klaneko buruzagia zena, inbaditzaileen aurka borrokatzeko laguntza eskatzera. Yoshimotok, laguntzea onartu zuen, Hirotadak, bere seme Takechiyo, Sumpura, erbestean zegoen bahitu bat bezala bidaltzekotan. Hirotadak baldintza hori onartu egin zuen, Matsudaira familiako kideen presioa gora-behera. Takechiyo eta zerbitzari batzuk, Sunpura bidaliak izan ziren bahitu bezala.
Oda Nobuhidek, Odatarren buruzagiak, Hirotada eta Imagawaren arteko adostasunaren berri izan zuen, eta Takechiyo zihoan karabana eraso zuen. Harrapatua eta Owariko Kowatari gaztelura eramana izan zen. Nobuhidek, Takechiyo hiltzearekin mehatxatu zuen, Hirotadak Imagawa klanarekin zituen loturak hautsi ezean. Hirotadak, bere seme propioa sakrifikatzeak, Imagawa klanarekin zuen itunaren seriotasuna adieraziko zuela esan zuen.
Takechiyok, baina, ez zuen inongo kalterik jasan. 1549an, Hirotada modu naturalean hil zen; handik gutxira, Nobuhide ere hil zen. Heriotza hauek, jada oso ahuldua zegoen Oda klanari kalte handia egin zioten, eta Matsudaira familia buruzagirik gabe utzi zuten. Imagawa egoera sendo batean, Yoshimotok, bere aitaren anaia txikia zen Imagawa Sessairen kargu zegoen armada bat bidali zuen, Nobuhideren seme nagusia eta Odatarren buruzagi berria zen Oda Nobuhiro bizi zen gaztelu bat erasotzera.
Sessaik, gaztelua hartu zuen, eta Nobuhiro bahitu bezala hartu zuen. Nobuhideren bigarren semea zen Oda Nobunagarekin negoziatuz, gaztelua Odatarrei itzultzea eta Nobuhirori bizia barkatzea eskaini zion, trukean, Takechiyori, Imagawatarrekin itzultzea uzten bazitzaion. Nobunagak onartu egin zuen eta Nobuhiro eta gaztelua Odatarrei itzuliak izan ziren. Sessai Sunpura itzuli zen Takechiyorekin. Takechiyo Sunpun hazi zen, baina Mikawako bere senideak, Matsudairatarren etorkizunaren beldur ziren, Oda klana ahul zegoen eta Matsudairatarrak Imagawatarren basailu ziren honetan.
Tronurako iritsiera (1556-1584)
1556an, 13 urte zituenean, Takechiyok, bere izena, Matsudaira Motoyasugatik aldatu zuen. Mikawara itzultzearen truke, Imagawatarrek, Oda klanaren aurka gudu batzuetan borrokatzea agindu zioten. Motoyasuk bere lehen gudua irabazi zuen Teraben, ospe handia lortuz. Garai horretan, Oda Nobuhiro hilda zegoen, eta Oda klanaren buruzagitza Oda Nobunagarentzako izan zen. Gudu horien ondoren, Matsudairatarrek eta Mikawako soldaduek, Imagawatarrei autonomia handiagoa eskatzen hasi zitzaizkien. 1560an, Yoshimoto, beste 20.000 gizonekin batera (horietako asko Mikawakoak) hauekin Kiotora joan zelarik, 1538tik hau egin zuen lehen daimyōa izan zen. Motoyasu, Mikawatik bidalia izan zen bere gizonekin Marune gotorlekua erasotzera. Gotorlekua hartu ondoren, Motoyasu eta bere soldaduak bertan geratu ziren tokia defendatzen. Honegatik, Motoyasuk eta bere soldaduek, Okehazamako gudu odoltsuan parte hartzea eragotzi zuten, Nagoiatik gertu gertatu zena, non Imagawa klana garaitua eta Imagawa Yoshimoto eraila izan zen. Motoyasu, bere soldaduekin, Mikawara erretiratu zen, eta, azkenik, Yoshimotoren heriotzarekin, Imagawatarren eraginetik libratzea erabaki zuen.
Motoyasuk, Odatarrekin aliatzea erabaki zuen, tratu sekretu bat adostuz Oda Nobunagarekin. Ezkutuan ibiltzen hau, beharrezkoa zen, Matsudaira familiako kide asko (Motoyasuren emaztea eta bere seme Hideyasu barne), oraindik, Yoshimotoren semea eta Imagawa klaneko buruzagi berria zen Imagawa Ujizaneren bahituak bait ziren Sunpun. 1561ean, Motoyasu eta bere soldaduak, abiatu eta Kaminojo gotorlekua hartu zuten, Imagawatarrena zena, Nobunagari, Motoyasu jada Imagawatarrei leiala ez zela adierazi ziona. Motoyasuk gazteluko komandantea zen Udono Nagamochi hil zuen, eta honen emaztea eta bi semeak bahitu bezala hartu zituen. Ujizanek, Udonotarrak Matsudairatarrak baino garrantzitsuagoak zirela konturatuz, Matsudaira familia askatu zuen Udonoren emaztea eta seme-alaben truke.
Orain, bere familiaren itzulerarekin edozer egiteko libre zela, Motoyasu, denbora luzez gainbehera joan ondoren, Matsudaira klana eraberritzen eta Mikawa baketzen hasi zen. Bere basailuak sendotu eta boteretsuago ere bihurtu zituen lurrak oparituz eta Mikawako gazteluak garrantzitsuenen artean banatuz (horien artean Honda Tadakatsu, Ishikawa Kazumasa, Koriki Kiyonaga, Sakai Tadatsugu eta Sakikabara Yasumasa) 1566an.
1564an, Motoyasuk Mikawa Monto garaitu zuen, Matsudairatarren aurkako talde militar bat, prozesu honetan ia bizia galduz bere armajantzia zeharkatu ez zuen bala batek jo zuenean. 1565ean, Imagawatarren defentsak eraso zituen Totomin. 1567an, Ogimachi Enperadoreari, bere abizena Tokugawagatik aldatzea eskatu zion, Tokugawa Ieyasu izena hartuz. Honen ondoren, Minamoto klanaren aldetik Mitta klanaren bidez ondorengotza izatea eskatu zuen, eta, azkenean, Familia Inperialetik ondorengotza izatea eskatu zuen. Aldi berean, Fujiwara klanetik ondorengotza hartzen zuen zuhaitz genealogiko bat egin zuen. Egungo historialariek, hau, Ieyasuren ondorengotza inperialaren eskakizunak, bere burua deslegitimatzeko egin izanaren froga bezala erabiltzen dute.
Tokugawa familia, sinbolikoki independentea bazen ere, oraindik ezin ziren mantendu Oda klana gabe, ezta Nobunaga bera gabe ere. Nobunagak, 1568an Kioto hartzen duenean, Japoniako izatezko buruzagi bihurtzen da, tropa garaileetako asko, Tokugawarenak ziren. Aldi berean, Ieyasu, bere lurralde propioak hedatzen hasteko irrikitan zegoen. Berak eta Takeda Shingenek, Takeda klanaren burua zena Kain, elkarrekin, Imagawatarren gainontzeko lurraldea bereganatuko zutela zioen adostasun bat lortu zuten. 1570ean, Ieyasuren tropak, azkenik, Totomi hartu zuten, eta, ondoren, Shingenek, Suruga eta Sumpu hartu zituen, Imagawatarren hiriburua zena. Baina, garai horretarako, Takeda eta Tokugawatarren arteko aliantza ahultzen zihoan, Ieyasu bera bere etsai Imagawa Ujizanerekin elkartuz, Totomi eta Suruga itzuliko zizkiola promes eginez. Aldi berean, Ieyasuk, beste adostasun bat ere egin zuen, oraingoan Uesugi Kenshinekin, Uesugi klaneko burua eta Takeda klanaren etsai porrokatua. Uesugitarren babesa ziurtatua izanez, Ieyasuk, bere hiriburua, Mikawako Okazakitik Totomiko Hamamatsura mugitu zuen.
Imagawatarren lurrak Tokugawatarren eraginaren ondorioz erabat xurgatuak, Imagawa klaneko kideak, Tokugawatarren basailu bihurtu ziren, Uesugitarrak euren aliaturik indartsuenak bezala zituztelarik. Tokugawatarrak eta Takedatarrak, gerrarako prest zeuden. Ieyasuk, oraindik Nobunagaren babesa zuen, baina honek, Ieyasu sartzen ari zen gauzaren batzuk, erabat ziurrak ez zirela uste zuen. 1570ean, Ieyasuk bere armadako 5.000 soldadu gidatu zituen Nobunagari Anegawako guduan laguntzeko Azai klana eta Asakura klanaren aurka. Honek, Tokugawa eta Odatarren arteko aliantza sendotu zuen. Baina Ieyasu ez zen berriz Nobunagari laguntzeko gai izan bi urtetan, eta Takedatarren aurkako gerra 1571n hasi zen.
1572an, Ieyasurena zen Futamata gaztelua hartu zuten Takedatarrek, eta Shingenek Ieyasu garaitu zuen Mikatagaharako guduan, non Ieyasuk ia bere bizia galdu zuen bere tropak gidatzen. Takeda Shingen 1573an hil zen, eta bere oinordekoa bere seme Takeda Katsuyori izan zen, Taketenjin gaztelua hartu zuena 1574an. Baina, Tokugawatarren portu garrantzitsu hau hartu arren, Takedatarren nagusitasuna amaitzen ari zen. 1575ean, Katsuyorik Nagashino gaztelua eraso zuen Mikawan, eta Ieyasuk laguntza eskatu zion Nobunagari. Nobunagak, Takedatarrak erasotzeko beldurra erakutsi zuenean, Ieyasuk, Takedatarrekin bakeak egin eta Oda klana Owarin eta Minon erasotzeaz mehatxatu zuen. Nobunagak iritzia aldatu zuen, eta bere armada bidali zuen Mikawara. Oda-Tokugawatarren 38.000 soldaduko armadak, Takedatarrak suntsitu zituzten 1575eko ekainak 28an, hurrengo urteetan, Takeda Katsuyorik Odatarren eta Tokugawatarren lurraldeak erasotzen jarraitu zuen arren.
1579an, Ieyasuren emazteari eta bere seme nagusia zen Tokugawa Hideyasuri, Takeda Katsuyorirekin Nobunaga hiltzeko konspiratu izana leporatu zitzaien. Ieyasuren emazteari burua moztu zioten, eta Hideyasu, seppukua egitera behartu zuten. Orduan, Ieyasuk, bere hirugarren semea (eta gogokoena) Tokugawa Hidetada izendatu zuen oinordeko bezala, bere bigarren semea, Toyotomi Hideyoshi samurai handiak adoptatu bait zuen.
1582an, Oda eta Tokugawatarren arteko beste eraso bateratu batek Takedatarrak suntsitu zituen. Takeda Katsuyorik eta bere seme nagusia eta oinordekoa zen Takeda Nobukatsuk, seppukua egin zuten. Jada Takedatarrak desagertuta, Ieyasuk, Nobunagari lagundu ahal izan zion Japonia berriz bateratzeko bere kanpainarekin. Bere laguntzagatik, Ieyasuk Suruga probintziako kontrola jaso zuen (Sumpu barne) eta Hojo klanaren lurrekin muga egiten zuten lurrena. Tokugawatarrak eta Hojotarrak aliatu egin ziren, Ieyasuk harreman ona bait zuen Hojo Ujinorirekin, Hojotarren buruzagi zen Hōjō Ujimasaren anaia txikia zena.
1582an, Ieyasu Sakain geratzen ari zen, Settsu probintzian, Oda Nobunaga, Akechi klaneko buru zen Akechi Mitsuhidek hil zuenaren berri izan zuenean. Ieyasu Mikawara joan zen, bera ere hila izateko beldurrez. Ieyasuk ez zuen Akechi klana eraso nahi, baina Tokugawatarrek aurrea hartu zuten Kai eta Shinano hartuz. Yamazakiko guduan garaipen erabakigarri bat lortu ondoren, Hojo Ujimasak, mehatxatua sentituz, Kaira tropak bidali zituen. Baina ez zen gudurik egon, eta Hojo eta Tokugawatarrek laster egin zituzten bakeak. Baldintza onetan geratzeko, Ieyasuk, Hojotarrei, lurrak eman zizkien Kain eta Shinanon. Ieyasu bere administrazioa aldatzen hasi zen, Takedatarren ereduan oinarrituz, Takedatarren armada, Tokugawatar armadan barneratuz. 1583an, Japoniako agintaritza hartzeko hautagai nagusiak, Toyotomi Hideyoshi (Ieyasuren bigarren semearen adopziozko aita), eta Shibata Katsuie ziren. Ieyasu, gatazka honetatik at geratu zen, eta Hideyoshik Katsuie garaitu zuen Shizugatakeko guduan, 1583an. Shibata Katsuiek seppuku egin ondoren, Toyotomi Hideyoshi eta Toyotomi klana, Japoniako gobernari bihurtu ziren.
Ieyasu eta Hideyoshi (1584-1598)
Artikulu nagusia: Komaki eta Nagakuteko gudua
1584an, Ieyasuk, Oda Nobukatsu babestea erabaki zuen, Oda Nobunagaren semea eta oinordekoa zena.
Tokugawaren tropek, Odatarren gaztelu tradizionala hartu zuten, Owari gaztelua, eta, beraz, Hideyoshik hara zuzendu zituen bere tropa batzuk. Komakiko kanpaina izan zen Japoniaren bateratzaile handiek, bata bestearen aurka borrokatu zuten aldi bakarra izan zen. Gudu honetan, Ieyasuk garaipena lortu zuen Nagakuteko kanpainan. Hilabete batzuk arrakastarik gabeko martxak eta tratuak eginez, gerra, zenbait negoziaketen bidez amaitu zen: lehenik Oda Nobuorekin bakea egin zuen, eta, ondoren, su eten bat eskaini zion Ieyasuri. Ituna, urte horren amaieran ospatu zen, eta, baldintzetako bat, Ieyasuren bigarren semea, Ogi Maru, Hideyoshiren adopziozko seme bihurtzea izan zen.
1590ean, Hideyoshik, Japoniako azken daimyo independentea zen Hojo Ujimasa eraso zuen. Hojo klanak, garai horretan, zortzi probintzia gobernatzen zituen Kanto eskualdean. Hideyoshik, bere autoritatearen aurrean errenditzeko esan zion, baina klaneko kideek halakorik egiterik arbuiatu zuten. Ieyasu, bere 30.000 soldaduekin, Hideyoshiren armadara batu zen, klanaren lurren mugetan kokatutako zenbait gaztelu eraso zituztenak, horietatik nabarmenena, Odawarako gazteluaren setioa izan zelarik, sei hilabeteren ondoren erori zena. Hideyoshik, Hojotarrengandik hartu berri zituen lurrak eskaini zizkion, ordurarte Kanto eskualdean kontrolatu zituen bost probintzien truke, eta honek onartu egin zuen. Azkenik, Hojo klaneko buruzagi garrantzitsuenek seppukua egin zuten, eta Ieyasuk, eskualdearen kontrola hartu zuen.
Bere armada eta basailuak bere lurralde berrira eraman ondoren, Ieyasu Edo gazteluan ezarri zen. Urte gutxiren buruan, Ieyasu, herrialde osoko bigarren daimyorik boteretsuena bihurtu zen.
Sekigaharako kanpaina
Hideyoshi, hiru hilabetez gaixo eman ondoren, azkenean, 1598ko irailak 18an hil zen. Hideyorik bost urte baino ez zituenez, Bost Erregeordeen Kontseilua hasi zen gobernatzen. Une horretatik aurrera, Ieyasu, daimyo ezberdinekin aliantzak ezartzen aritu zen. 1599an, kontseiluko kiderik zaharrena eta errespetatuena zen Toshiie hil egin zen, eta, beraz, Ieyasuk, bere armada Fushimira zuzendu eta Osaka gaztelua hartu zuen, Hideyori bizi zen lekua zena. Ekintza honek, beste hiru erregeordeak haserrarazi zituen, eta, beraz, bi aldeak, gerrarako prestatzen hasi ziren.
Ieyasuganako oposizioa, Ishida Mitsunarigan zentratzen zen, beste hiru erregeordeen eta Honshu uharteko ekialdeko zenbaitaimyoren babesa zuen daimyo boteretsu bat zena, Ieyasu, Data klana, Mogami klana, Satake klana eta Maeda klanarekin aliatu zen bitartean.
1600eko ekainean, Ieyasu eta bere aliatuak, Uesugi klanaren aurka joan ziren, hauei, Toyotomi administrazioaren aurka matxinada bat sortu nahi izatea leporatzen zitzaielarik, baina haien lurretara iritsi baino lehen, Ieyasuk, Mitsunari buru zuen armada, bere aurka zihoanaren berri izan zuen, eta, beraz, Kiotorantz joan ziren. Urte horretako uda amaieran, Mitsunariren tropek Fushimi gaztelua hartu zuten.
Ieyasuren armada nagusia Tokaidotik joan zen bitartean, bere seme Hidetada, 38.000 soldadurekin, Nakasendōtik joan zen. Sanada Masayukiren aurka izan zuen gudu batek, atzeratu egin zuen, eta, beraz, ezin izan zuen bere aita harrapatu gudu erabakigarrian.
Sekigaharako gudua 1600eko urriak 21ean hasi zen, bi aldeen artean 160.000 soldadu zeudelarik, eta Tokugawaren behin betiko garaipen batekin amaitu zen. "Mendebaldeko Armada", erabat zanpatua izan zen, eta, egun gutxiren buruan, buruzagirik garrantzitsuenak, harrapatuak eta hilak izan ziren. Une horretatik aurrera, Tokugawa Ieyasu, Japonia osoko izatezko gobernari bihurtu zen.
Sekigaharako guduan garaipena lortu eta berehala, Ieyasuk, lurra euren laguntza eman zioten bere basailuen artean banatu zuen. Ieyasuk ez zuen errepresaliarik hartu mendebaldeko daimyo batzuen aurka, Shimazu klanaren kasuan bezala, beste batzuk, erabat suntsituak izan ziren bitartean. Toyotomi Hideyorik, ia bere lur guztiak galdu zituen, eta daimyo arrunt mailara jaitsi zuten, jada ez herrialdeko gobernari bezala. Handik urte batzutara, Sekigaharako guduaren aurretik leial izan zitzaizkion daimyoak, fudai-daimyō bezala ezagutuak izan ziren, eta, gudu horren ondoren leial izan zitzaizkionak, berriz, tozama-daimyō bezala.
Ieyasu shoguna (1603-1605)
Bere gobernuaren oinarriak ezarri ondoren, Ieyasuk, bere shogun kargua utzi zuen 1605ean, oinordeko bezala, bere seme Tokugawa Hidetada izendatuz, benetan, boterea, Ieyasuk mantendu zuen arren.
Ieyasu Ōgoshoa (1605-1616)
Ōgosho tituluarekin bazen ere (japonieraz 大御所, shogun komenturatua), Ieyasuk, herrialdeko botere politikoa mantentzen jarraitu zuen. Hiriburua, Kiototik Edora pasatzea agindu zuen, horretaz gain, Edo gazteluaren berreraikitzea gainbegiratu zuelarik, Japonia osoko gaztelurik handiena izango zena, herrialde guztiko daimyoak gaztelu honen eraikuntzan parte hartzera behartuta zeudelarik. Ieyasuk, Herbehereak, Espainia eta Portugalekin zeuden harreman diplomatikoak ere gainbegiratu zituen, 1609tik aurrera, herrialde hauekin distantzia mantentzea nahiago izan zuen arren, beranduago, Herbehereei, 1611n Hiradon merkataritza lanak egiteko baimen mugatu bat onartuko zioten arren. 1605etik hil zen arte, herbeheretarren zerbitzuan zegoen pilotu ingelesa zen William Adamsen aholkularitza jaso zuen, aholkulari bezala aritu zena Espainia eta Eliza Katolikoarekin zituen harremanetan.
1611n, 50.000 pertsonako ordezkaritza baten buru bezala abiatu zen Kiotora Go-Mizunō Enperadorearen koroaketaren lekuko izateko, eta Gorte Inperialaren birmoldatzea agindu zuen, eta mendebaldeko daimyoak, beraganako leialtasun zin bat sinatzera behartu zituen. 1613an, Kuge Shohatto aldarrikatu zuen, non daimyoak, gainbegiratze zorrozpean jartzen dituen, txotxongilo zeremonial bezala utziz. 1614an, kristauak kanporatzeko ediktu bat aldarrikatu zuen, kristautasuna, herrialde guztian debekatuz.
1615ean, Buke Shohattoa prestatu zuen, Tokugawa erregimenaren etorkizuna ezarriko zuen dokumentu bat.
Osakako setioa
Bere gobernuarentzako zegoen azken mehatxua, Hideyori zen, Hideyoshiren oinordeko legitimoa, orain, Osaka gaztelua okupatzen zuen daimyo gazte bat zena. Ieyasuren aurka zeuden samurai asko, Hideyoriren inguruan bildu ziren, herrialdeko gobernari legitimoa berau zela argudiatuz. Ieyasuk, gaztelua uzteko agindu zion, eta, beraz, bere aldekoak biltzen hasi zen. Tokugawatarrek, Ieyasu ogoshoa eta Hidetada shogunaren gidaritzapean, armada handi bat zuzendu zuten gaztelura "Osakaren neguko setioa" bezala ezagutzen denean. Halako batean, Tokugawak tratu bat egin zuen Hideyoriren ama zen Yodogimirekin, eta Tokugawaren tropak, lubakia hareaz betetzen hasi ziren, ondorioz, Ieyasu Sunpura itzuliz. Hideyorik, beste behin, gaztelua uzteari uko egin ondorn, gaztelua, Osakaren udako setioa deritzonean setiatua izan zen. Azkenik, 1615eko amaieran, gaztelua, Tokugawaren armadaren kontrolpean erori zen, eta defendatzaileak hilak izan ziren, Hideyori, honen ama Yodogimi eta Hideyoriren semea barne. Hideyoriren emaztea, Senhime, Ieyasuren biloba zena, bere familiarekin salbu itzulia izan zen. Toyotomitarrak azkenik suntsituak izan ondoren, jada ez zegoen mehatxurik Tokugawatarrek Japonian domeinatzeko.
Ieyasuren heriotza
1616an, Ieyasu 73 urterekin hil zen. Lehen Tokugawa shoguna, hil ondoren jainkotua izan zen, Gongen edo Gongen-sama bezala. Gongen izena, Tōshō Dai-Gongen (東照大権現, Tōshō Dai-Gongen) jainko titulutik dator, Kami baten eran agertu zen buda bat esan nahi duena. Bere bizitzan zehar, Ieyasuk, hil ondoren jainkotua izateko nahia adierazi zuen, "bere ondorengoak gaizkitik babesteko" asmoz. Nikkō Tōshō-gū tenpluko Gongen Mausoleoan kontserbatzen dira bere hondarrak.
Presidente Dutra (Bahia)
Presidente Dutra Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Francisco Gaskue
Francisco Gaskue Murga (Donostia, 1848ko urriaren 4a - 1920ko martxoaren 11) gipuzkoar ingeniaria eta musikologoa izan zen.
Madrilen egin zituen Ingeniaritzako ikasketak, eta Andaluziako, Asturiasko eta Euskal Herriko meatze batzuetan lan egin zuen. Bere lanbideko gai batzuei buruzko obrak plazaratu zituen, hala, La industria del acero en el norte de España (1910, Altzairugintza Espainiako iparraldean). Errepublikaren eta autonomiaren zalea zen, eta Gipuzkoako Diputazioko ahaldun aukeratu zuten, anitz alditan. Horrez gainera, musikari buruzko lan interesgarriak eman zituen argitara, kritikari eta musikologo gisa: L´Aurresku basque (1912, Euskal aurreskua), Origen de la música popular vascongada (1913, Euskal herri musikaren jatorria), La simetría y el compás de cinco por ocho (1916, Simetria eta zortzikoa). Hil ondoren agertu zen haren Materiales para el estudio del folklore músico vasco, Kanpionek sarrera egin zion liburua (1921, Euskal folklore musika ikertzeko oinarriak).
Holobionte
Holobionteak unitate ekologikoak osatzen dituzten espezie desberdinak elkartuz sortutako entitateak dira.
Terminoa, Lynn Margulis ek "Symbiogenesis eta Symbioticism" aldizkarian sortutakoa, antzinako grezieratik dator: ὅλος (HOLOS, "guztiak" esan nahi du, eta βιὅς ("organismo" "izaki bizidun" esan nahi du). Makroorganismo (animalia edo landare) eta bere mikrobiota osatzen duten mikroorganismo sinbiotikoen arteko lotura aipatzeko erabiltzen da. Maiz hologenoma terminoarekin lotzen da. Genoma terminoarekin izan dezakeen analogiaz erabiltzen da hologenoma termino hori ostalariaren material genetikoa eta bere mikrobiota osatzen duten mikroorganismo guztiak izendatzeko.
Alberto Saxonia-Coburg eta Gothakoa
Alberto Saxonia-Coburg eta Gothakoa Printzea (Rosenauko gaztelua, Coburg, 1819ko abuztuaren 26a - Windsorko gaztelua, 1861eko abenduaren 14a) Viktoria Erresuma Batuko erreginaren ezkontidea izan zen. Ernesto I.a Saxonia-Coburg eta Gothako Dukearen eta Luisa Saxonia-Gotha-Altenburgeko Printzesaren semea izan zen. Viktoria erreginarekin ezkondu zen 1840an eta bederatzi seme-alaba izan zituzten, horien artean Eduardo, erregea izango zena. Hezkuntzaren erreforma eta esklabotzaren abolizioa babestu zituen. 1851ko Nazioarteko Erakusketan ere parte hartu zuen. Laguntza handia izan zen emaztearentzat eta britainiar monarkia konstituzionala garatzen lagundu zuen.
456
456 (CDLII) igandez hasitako bisurtea izan zen garai hartan erabiltzen zen juliotar egutegian. 456an Abitoren Urtea izena eman ohi zioten, eta gutxi batzuetan 1209 Ab urbe condita. 456 denonimazioa Erdi Aroaren hasieran erabiltzen hasi zen, Anno Domini egutegia Europan orokortu zenean.
Halley (argipena)
Halley izen ingelesak adiera hauek ditu:
Handlová
Handlová Eslovakiako udalerri bat da, Prievidzako barrutian kokatuta. 85,55 km²ko azalera du eta 17260 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1254. urtekoa da.
Melaenornis edolioides
Melaenornis edolioides Melaenornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Toshikazu Irie
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tochigi SC.
Luis Walter Alvarez
Luis Walter Alvarez (San Francisco, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1911ko ekainaren 13a - Berkeley, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1988ko irailaren 1a) fisikaria izan zen. 1968an, Fisikako Nobel saria eman zioten, oinarrizko partikulen arloan egindako lanagatik eta, bereziki, erresonantzia-partikulak aurkitzeagatik.
1981ean, seme Walter Alvarez geologoarekin batera, dinosaurioen desagerpena meteorito handi batek eragina izan zela proposatu zuen, egun zientzialarien artean onartuen dagoen hipotesia.
Bizitza
Chicagoko Unibertsitatean ikasi zuen eta Berkeleykoan irakasteari ekin zion. 1940tik 1943ra, Massachusettseko Teknologia Institutuan lan egin zuen eta, 1944tik 1945 arte, Los Alamosko Laborategi Zientifikoan. Mikrouhinezko seinaleak, radarrezko antena linealak, lurretik kontrolatutako lurreratzeko hurbiltze-sistema eta radar bidezko bonbardaketa-sistema bat sortzeko taldeetan aritu zen. Inplosio erako bonba atomikoa detonatzeko teknika ere iradoki zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, lehen protoi azeleragailu linealaren eraikitzaileetako bat izan zen eta berak sortu zuen hidrogeno likidozko burbuila-ganbera, partikula subatomikoak eta haien erantzunak detektatzeko.
Moisés Hassan
Moisés Hassan Nazio Askapenerako Fronte Sandinistako (FSLN) kide izan zen, eta haren lerroetan Somoza familia ren diktadurari amaiera eman zion borroka gerrillariak parte hartu zuen, Somozetako hirugarrena zen Anastasio Somoza Debayle boteretik kenduz, ezkerreko profil aurrerakoia zuen gobernu demokratiko bategatik ordezkatuz.
Raymond Delisle
Raymond Delisle (Ancteville, 1943ko martxoaren 11 - Hébécrevon, 2013ko abuztuaren 11) frantziar txirrindularia izan zen, profesionala 1965 eta 1977 artean. Bere kirol karrerako lorpenik handienak Frantziako Tourrean, non bi etapa garaipen lortu zituen, eta Espainiako Vueltan lortu zituen, azken itzuli honetan etapa bat irabaziz
Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
—: ez zuen parte hartu
Ryosuke Takayasu
Ryosuke Takayasu (高安 亮介, 1984ko maiatzaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.
Gonostoma atlanticum
Gonostoma atlanticum Gonostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Gonostomatidae familian sailkatzen da.
Ryosuke Takayasu
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tochigi SC.
Trairi
Trairi Brasilgo udalerri bat da, Ceará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Laponia (antzinako probintzia)
Laponia, (finlandieraz: Lappi; suedieraz: Lappland) Finlandiako antzinako probintzietako bat da. Suediarren menpeko lurralde hau, gaur egungo Finlandiako Laponia probintziako zati bat hartzen zuen, iparraldeko zatia hain zuzen, gaur-egun oraindik izena bera izaten jarraitzen duena, latinetik eratorritako "Laponia" izena, Lurralde historiko esan nahi duena.
Historia
Finlandia Suediaren menpe gelditu zenean, probintzia handi bat sortu zuen iparraldeko lurraldeekin "Laponia". Honetan, Finlandia edo suediarretatik bereizten zen gizartea zegoen antolatua, samitarren gizartea, gaur egun arte irautea lortu duena.
Suediar erresuma oso boteretsua izan zen, baina iparraldeko lurralde edo probintzia honek urteak igaro zituen bere baitan aldaketarik jasan gabe, elurtutako lurralde zabal eta lauak ez baitzitzaizkien interesatzen suediarrei. Honela, samitarrak euren kulturarekin jarrai ahal izan zuten eta oraindik, gaur egun, Finlandia, Norvegia eta nazioarteko erakunde askori esker suediarren opresioari aurre egitea lortu dute, berain hizkuntza eta gizarte-mota bizi iraunaraziz.
Armarria
Historiaurreko gizon bat agertzen da armarrian, izan ere suediarrak, "aurreratuak", samitarrak gutxietsi egiten zituzten eta "historiaurreko gizartea" zelakoan, armarri hauek ezarri zizkion. Gaur egun oraindik Laponia finlandiarrean eta Laponia suediarreko armarrietan aurkitu daitezke historiaurreko gizon hauek.
Huangguoshu ur-jauzia
Ezaugarriak
Ur-jauzia Baihe ibaian dago, Yunnan-Guizhou goi-ordokian, 77,8 metroko garaiera, eta 101 metroko zabalera dauzka. Ur-jauzi nagusiak 67 metroko garaiera eta 83,3 metroko zabalera dauzka.
Ur-jauzia itsasoaren mailatik 936 metrora dago eta Asiako ur-jauzirik handiena da. Ur-jauziak Huangguoshu Ur-jauziko Parke nazionala osatzen du, Anshun hiriburutik 45 kilometro hego-mendebaldera. Parkea hiru gunek osatzen dute, ur-jauzien gunea, ur-gortina haitzuloa, eta Errinozeroen putzua (Xi Niu Tan).
Anolis roosevelti
Anolis roosevelti Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Eviota ancora
Eviota ancora Eviota generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Aino Aalto
Aino Maria Marsio-Aalto (Helsinki, 1894ko urtarrilaren 25 – 1949 ko urtarrilaren 13) diseinatzaile eta arkitektoa izan zen, Finlandiako arkitekturaren aitzindaria. Askok ezagutzen dute bere senarra, Alvar Aalto. Baina gutxik ezagutzen dute emakume honen ibilbidea. “Iparraldeko argiaren” itzalean egon zen, agian berak nahi zuelako, horrela deitzen zioten Alvar Aaltori mediterraneoko argia bere lanetan sartzeagatik.
Lehengo urteak
Aino Marsio Aalto Finlandiako lehenengo arkitektoenetako bat izan zen. Bere senarrarekin, Alvar Aalto, lan egin zuen bere heriotzara arte 1949.urtean. Arkitektura modernoko lan egin zuten obretan, soilik Alvar Aaltori erantsitakoak, Eskandinaviako arkitekturaren influentzia modernoa eta funtzionalarekin nahasten da. Era honetara Alvar Aaltoren barruko altzairuen diseinuak (Villa Mairea, adibidez, 1939.urtean bukatuta) Europaren iparraldean aitzindaria izan zen.
Helsinkiko Unibertsitate Politeknikoan arkitekto bezala graduatu ostean, 1920.urtean, bere karrera profesionala Oiva Kallio rekin hasi zuen. Ikaslea zenean ikasle bezala lan egin zuen aroztegi eta igeltserotzan, bi esperientzia hauek eragin handia izan zuten bere ondorengo jarduera profesionalean. 1923.urtean Gunnar A. Wahlroosen bulegoan lan egiten hasi zen. Hurrengo urtean, 1924an, Alvar Aaltoren bulegora pasatu zen. Sei hilabete bere laguntzailea izan ondoren, Aino eta Alvar Aalto ezkondu egin ziren. Aino lau urtez helduago zen baina guztiz osatzen zuen Alvar: bera emakume pragmatikoa zen, bere senarraren ideiak moderatu ahal zituen eta gainera marrazkilari trebea zen. Sigfried Gieldionek “ezkontza berezia zen hau, Alvarrekin erlazionatutako guztia bezala. Bere sekretua elkarrekikotasun kontrasteetan oinarrituta zegoen. Aalto nekaezina zen, eferbeszentea eta kalkulatu ezina. Aino zehatza zen, saiatua eta neurritsua. Batzuetan ona da sumendi bat meandro ixil batek inguratuta dagoenean”. Bulegoan egindako lanak normalean “Aino eta Alvar Aalto” sinatuta zeuden.
Ibilbidea
Diseinatzaile moduan, Aino Aalto ezaguna da batez ere eskala txikiko lanengatik, beirako piezen diseinua adibidez, barruko diseinuak (Villa Mairea famatua, Noormarkkun 1937-1939), altzairuen diseinua (Paimoko heritetxerak o altzairuak 1927-1929), sukaldeen diseinua (sukalde “minimoa”, 1930) eta etxebizitza minimoak (Älhstrom konpainiako langileentzako etxebizitzak).
Bere lehenengo lanen artean Pöytyä eliza dago, Erling Bjertnaek, bulegoaren laguntzaileak, Marsiok egindako lana da. Ainok eskala txikiko eraikinen eraikuntzara dedikatu zen, udako villak batez ere. Nagusiena berea izan zen, Flora villa, Alajärvin 1926an. Nahiz eta eskala txikikoa izan eskandinaviar klasizismoaren ezaugarri asko batzen ditu: modu klasikoen eta etxekoen konbinazioak.
1928an Alvar Aaltok astebururako etxebizitzen prototipoen lehiaketaren lehenengo saria irabazi zuen, Aitta aldizkariak antolatutakoa, “Konsoli” izeneko proiektuarekin, Flora hiribilduaren egokitzapena.
1930. urtean, Helsinskiren Minimin Apartmen Exhibition-en erakusketa egin zuten biek, bizitza modernoarentzat pentsatutako etxe bat aurkezten, bertan giroaren itxura guztiak berriz diseinatu zituzten. Diseinua aldaketa soziala eta emakumearen gizartean zeukan paper berriaren eragin handia zeukan, “bere posizio otzanen independentzia lortzea eta emantzipazioa adiskidetasun oso bat lortzera arte” Alvar Aaltok 1930.urtean hitzaldi batean esan zuen bezala.
Aino Aaltok “sukalde minimo” famatua diseinatu zuen, etxeko elementurik berriena eta interesgarriena duena. 1926.urtean Margarete Schütte-Lihoztky-ren Frankfurt Sukaldetik eraginda, lehenengo sukalde landatu modernoa izan zen. Nahiz eta Aino Aaltok ibilbide inportantea izan zuen altzairu diseinatzaile, argazkilari eta arkitektoa bezala, kristalean egindako diseinuengatik ezaguna da. Bere lan  garrantzitsuena kristalarekin, 1932.urtean egindakoa izan ahal da, bere izena Bölgeblick zen, urezko eraztunak. Proiektu hau lehiaketa batentzat egin zuen. Helburua masan produzitzeko edalontzi aproposak sortzea zen. Aino Aalto bere senarra garaitu zuen bere diseinuarekin. Harri bat ura kolpekatzean eragiten dituen eraztunetan inspiratu zen. Ainok lehiaketa irabazi zuen eta Urrezko Domina eman zioten 1936.urtean, Milan Trienalean. 1932.urtetik produzitu egin dira edalontzi hauek,  ere diseinu sinpleagatik aproposak dira egunero bizitzarako baina baita jai eleganteentzako.
1935.urtean Aino eta Alvar Aalto, Maire Guillichsen batera (bere laguna eta bezero nagusia) eta Nils-Gustav Hahlin, Artek (Arte+Teknika) sortu zuten, “etxeko industriara” dedikaturiko enpresa. Alvar eta Aino diseinaturiko altzairuak eta argiztapen osagarriak saltzen zituen. Bere sorkuntzatik Ainok zuzendari sortzaile bezala lan egin zuen eta 1941.urtetik zuzendaria bihurtu zen bere heriotzara arte 1949.urtean.
Marsiok enpresa finlandiarrarentzako, Iittala, zenbait etxe bizientzako beirazko objektuak diseinatu zituen. Diseinu ezagunena Bölgeblick seriea da, 1932.urtean diseinatua, Diseinuaren Urrezko Domina izabazi zuen lan honekin 1936.urtean, Milaneko VI Trienalean. Savoy-en diseinuan lagundu zion bere senarrari 1936.urtean.
1934.urtean, Aino eta Alvar Aalto landa bat erosi zuten Riihitien, non bere etxea eta bulegoa diseinatzen hasi ziren, 1936.urtean bukatu zuten. Diseinu honek berrikuntza arkitektonikoak egiteko aukera eman zien, baita eraikuntzaren ezaugarrien eta materialen esperimentazioa egiteko. Villa Mairearen eraikuntzarako aurrekari bezala funtzionatu zuen. Kasu honetan, beste batzuetan bezala, pentsamendu modernoa eta tradizionala konbinatu zuten, material naturalek hizkuntza funtzionalista leuntzen dute.
1938.urtean, New Yorkeko Munduko Feriarentzat egindako Finlandiako Pabiloiaren lehiaketan bikoteak banandurik parte hartu zuen. Alvar lehenengo bi sariak irabazi zituen, Ainok berriz, hirugarrena lortu zuen. Azkenean egindako pabiloia bikoteak proposatu zituzten hiru ideiak batzen ditu.
Altos
Altos Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Benjamin Linder
Ernest Benjamin Linder edo Ben Linder ( Kalifornia, 1959ko uztailaren 7a - 1987ko apirilaren 28a ) estatubatuar ingeniari bat izan zen, Iraultza Sandinistaren garaian Nikaraguara bidaiatzea erabaki zuena.
Nikaraguan, bere borondatez, zentral hidroelektriko txiki bat eraikitzen lagundu zuen herrialdearen iparraldean landa eskualde bat hornitzeko, Contras taldeak erail zuelarik, komunismoaren aurkako talde matxinoen elkartea, CIAk entrenatutako nekazari, guardia nazional eta mertzenario ohiek osatua eta Ronald Reagan en administraziopean AEBetako gobernuak finantzatua.
Melaenornis pammelaina
Melaenornis pammelaina Melaenornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Melanoma
Melanoma melanina duten zelulek osatutako tumoreen izen orokorra da. Epidermisean edo dermisean ateratzen dira eta onak edo gaiztoak izan daitezke. Tumore ilunak dira, eta gorputzeko beste ehun batzuetan sortutako tumore ilunei ere melanoma esaten zaie.
Epidemiologia
Melanomaren 160.000 kasu berri inguru diagnostikatzen dira urtero mundu osoan, eta ohikoagoa da klima eguzkitsua duten eskualdeetan bizi diren gizon eta azal zuriko pertsonetan. Munduko Osasun Erakundearen (MOE) txosten baten arabera, urtero 48.000 pertsona inguru hiltzen dira melanomaren eraginez. Kalkuluen arabera, melanoma gaiztoak azaleko minbiziarekin lotutako heriotzen % 75 eragiten du. Datu horiek, ordea, gorantz doaz azken urteetan. 2020. urteko datuen arabera, munduan 325.000 mila kasu berri diagnostikatu ziren eta 57.000 heriotza egon ziren. Gainera, 2020ko tasak egonkor mantentzen badira, uste da melanomaren mundu-karga 510.000 kasu berri izatera igoko dela, eta 96.000 heriotza eragingo dituela 2040rako.
Eusko Jaurlaritzako Osasun sailak 2023ko otsailean argitaratutako "Minbizia Euskal Autonomia Erkidegoan 2001-2021" txostenaren arabera, 2013-2017 urte tartean, melanomaren intzidentzia gizonen kasuan 800 kasukoa izan da eta, emakumeen kasuan, aldiz, 901 kasukoa. Gainera, intzidentzia-tasa, hurrenez hurren, % 2,5 eta % 1,8 igo da gizonezkoetan eta emakumezkoetan 2001 eta 2017. urteen artean. Bestalde, bost urteko prebalentzia (2012-2016) 622 kasukoa izan da gizonetan eta 767 kasukoa emakumeetan.