cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apremont (Vendée)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 817 ziren, horien artean 621 aktiboak ziren eta 196 inaktiboak ziren. 621 pertsona aktiboetatik 557 lanean zeuden (311 gizon eta 246 emakume) eta 64 langabezian zeuden (26 gizon eta 38 emakume). 196 pertsona inaktiboetatik 90 erretiraturik zeuden, 48 ikasten zeuden eta 58 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Apremont udalerrian 628 unitate fiskal zeuden, 1.503 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.101 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 52 komertzioetatik, 4 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 3 zurginak, 2 iturginak, 3 argiketariak, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Irving Saladino
Irving Jahir Saladino Aranda (Ciudad de Colón; 1983 ko urtarrilaren 23a ) Panamako olinpiar atleta ohia da, luzerako jauzian espezializatua. 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen. Domina olinpikoa irabazi zuen bigarren panamarra da, Lloyd LaBeach-ek 1948ko Londresko Olinpiar Jokoetan egin zuenetik hirurogei urtera. Urrezko domina irabazi zuen Erdialdeko Amerikako lehen gizonezko atleta ere bada.
Gizarte segurantza
Nazioarteko Lan Erakundeak 1991an argitaratu zuen “Gizarte segurantzaren administrazioa” agiria, eta bertan esaten du gizarte segurantza dela:
Helburuak
Gizarte segurantzaren eginkizuna sarrera-ekonomikoak edo diruzkoak erdiesteko ezintasunean (behin-behinekoa ala betirakoa) dauden pertsonei edo aparteko finantza erantzukizuna beregain hartu beharrean daudenei babesa ematean datza, era horretara beren premia nagusiak ase ditzaten, eta horretarako bere gain hartzen ditu esanahi hauek:
Historia
Alemanian jaio zen, Otto von Bismarck kantzilerraren garaian, 1883. urtean, Gaixotasunaren Aseguru Legearekin.
Hala ere, “Gizarte Segurantza” erabat herrikoitu zen Estatu Batuetan, Roosevelten agintaldian, lehen aldiz lege-agiri batean erabili zenetik. Zehazki 1935. urtean “Social Securit Act” legearekin, alegia. Ondoren Sir Willian Beyeridgek zabaldu zuen esanahia “Beyeridge Txostena” deituan (jatorriz “Social Insurance and Allied Services Report”) 1942. urtean osasun zerbitzuak jasoz, eta Britainiako National Health Service (Osasun Zerbitzu Nazionala) eratuz 1948. urtean.
Hala ere, Espainian, Gizarte Segurantzaren oinarriak 1938. urtean ezarri ziren, oraindik Gerra Zibila zela, alde frankistan, Severino Aznar izan zen Aurreikuspenerako Zuzendari Orokorra eta Pedro Gonzalez-Bueno y Bocos Lan Antolaketa eta Akzio Sindikalerako Ministroa, biak ala biek Lanaren forua indarrean ipini zedin bultzatzaile nagusi izan zirenak dira eta hau da, berriz, lehenengo agiria urteak geroago Gizarte Segurantza Estatu osorako eratuko zuena. Lehen zirriborro honetan Estatuak indartu eta goraipatu egiten du lana eta Lege indarrarekin babestuko du, begirune gorena emanez eta hierarkia eta ohore izendapen jatorra emanez. Lege honetan Estatuak hitz ematen zuen zahartzaroa, elbarritasuna, gaixotasuna eta behartutako langabezian zegoenaren babesa indartzera. Halere, Francisco Franco erabateko agintean zela, Espainiarren Forua 1945ean onartu zen arte ez zen hasi Gizarte Aseguru konplexuak ezartzen, besteren artean: Nekazal Mutualitatea, Etxeko Zerbitzuen Montepioa eta Autonomoen Erregimena. Hauek guztiak bateratuko ziren 1963ko Oinarri-Lege batean, frankismoaren gizarte garapen erabatekoan murgildurik. Lege honez gero, funtsean behintzat, hitz egin dezakegu egun ezagutzen dugun gizarte segurantzaz. Lege hau ekainaren 21eko 24/1972ko Legearekin osatua izan zen eta maiatzaren 30eko 2065/1974 Dekretuan garatua, hau dena erregimen demokratikoa baino lehen.
Ondoren, berriz, 1978ko Espainiako Konstituzioan 41. artikuluan jasotzen da Gizarte Segurantzarako guztion eskubidea, eta azken garapen orokorra ekainaren 20ko 1/1994ko Errege Dekretu Legegilean du.
Alkoholismo
Alkoholismoa edo alkoholarekiko dependentzia, kontrol gabeko alkohol kontsumotik sortzen den gaixotasun kroniko bat da. Alkoholikoek alkohola babes moduan aurkitzen dute. Gehien gustatzen zaiena alkoholaren sentsazioa da, eta ez alkohola bera.
Alkohola, nerbio-sisteman eragiten duen droga bat da. Pertsonaren osasun fisikoan eta mentalean eragiten du, eta bere erantzukizun laboraletan. Trastorno hau nerabezaroan zein helduaroan agertu ahal da, eta beste adikzio guztiak bezala, hau ere gaixotasun kontsideratzen da.
Munduko Osasun Erakundearen (MOE) datuen arabera, emakumeengan alkoholismotzat jotzen da egunean 50 gramo alkohol baino gehiago hartzea, eta gizonezkoengan, berriz, 70 gramo baino gehiago irenstea (kopa bat koñakek 40 g du gutxi gorabehera, litro laurden ardok 30 g eta litro laurden garagardo k 15 g). Alkoholismo kasu gehiago dago gizonezkoen artean, baina emakumeen eta gazteen artean ere gero eta kasu gehiago ari da agertzen. Oro har, 1980 az geroztik alkoholaren kontsumoa eta horrek eragindako kalteak ugaritzen ari dira Europar Batasun ean, Ekialdeko Europan, Ameriketako Estatu Batuetan eta garapen bidean dauden herrialdeetan.
Zergatiak
Gaixotasun hau duten %50-60-a ohitura sozialagatik jausi da honetan. Hala ere, badaude beste hainbat arrazoi adikzio honetan sartzeko. Gutxi gorabehera beste %40a arrazoi pertsonalegatik sartzen da alkoholismoan, beren arazo pertsonalen batetik ihes egiteko eta babesteko asmoz. Arazo pertsonal hauek mota askotakoak izan daitezkeen arren (etxeko arazoak, laneko arazoak, ekonomia arazoak…) lotsa edo segurtasun arazoak ere nagusi dira.
Familia askotan batek baino gehiagok izaten du arazo/gaixotasun hau, beraz, familiatik (genetikoki) datorrela esan daiteke. Batzuek beren buruari leporatzen diote beren senideen alkoholismoa, eta horrela sartzen dira berak ere alkoholismoan.
Garapena
== Sintomak ==
Pertsona bat alkoholikoa den edo ez jakiteko, ondorengo sintomei begiratu behar zaie:
Diagnostikoa
Gehienetan inguruko pertsonak izaten dira pertsona baten alkohol kontsumoa gehiegizkoa dela konturatzen diren lehenak. Egoeraz konturatzean, diagnosiarekin hasteko, lehenik eta behin familiako medikua rekin hitz egin behar da pertsonalki. Hasiera da garrantzitsuena prozesu honetan, oinarri ona izateak eragin handia izango duelako tratamenduan. Aditu batek, ahalik eta sentsibilitate handienarekin, gaixoaren egoera baloratuko du, bien arteko konfiantza funtsezkoa delako.[2] Adituen esanetan, zaila izaten da gaixotasun hau asimilatzea, horregatik zenbait kasutan pertsona kaltetuak ez du lagunduko hasiera prozesu horretan. Irtenbideetako bat familiarekin eta inguruko jendearekin harremanetan jartzea izango da.
Beste kasu batzuetan pertsona bera ohartzen da arazoak dituela alkoholarekin. Aurre-diagnostikoa izenarekin sailkatuko da fase hau. Anomalia fisikoekin hasten dira konturatzen. Beren borondatez jotzen dute aditu batengana (gutxitan gertatzen da).[3]
Alkoholikoak izan aurretik, pertsona horiek bizitzako alderdi askotan porrot egiteko probabilitatea oso altua dute. Alkoholiko bihurtzen dira, bizitzan zehar gertatutako hainbat egoera gogorren ondorioz: heziketan, familiako oinarrian, bere sexu askatasunean (orientazio sexuala adibidez), bizimoduan, lan giroan, egoera sozio-ekonomikoan...[4]
Prebentzioa
Alkoholismoaren kontrako prebentzio kanpainak egin ohi dira. Adibidez, alkohola saltzeko momentuan, mugaketak egoten dira; horietako bat, adin mugaketa da.[5]
Publizitatea ri dagokionez ere kontrol handia egon ohi da gai honen inguruan. 1998. urtetik, 20 gradu baino gehiagoko edari alkoholikoen iragarkiak debekatuta daude Hego Euskal Herriko telebista kateetan.[6] Ipar Euskal Herrian, aldiz, debekatuta dago alkoholdun edarien iragarkiak egitea zineman eta telebistan.
Gaixotasun hau saihesteko, garrantzitsutzat jotzen da jendeak alkoholaren ondorioen kontzientzia hartzea. Hori txikitatik egin behar dela diote adituek. Horretarako, eskoletan ohitura osasuntsuak sustatzen saiatzen dira. Eskolaz aparte, alkoholaren arriskuei buruz informatzeko ekintzak egiten dira umeentzat. Alkoholaren arriskuei buruz ere hainbat publizitate kanpaina egiten dira, gehienetan biztanleriaren zati bati zuzenduta (gazteei, haurdun dauden emakumeei, edan ondoren edaten dutenei…), eragin gehiago izan dezaten.[7]
Ondorioak
Alkoholikoak, hasieran, alkohola gero eta hobeto jasaten duela dirudi, eta horrek gehiago edatera bultza dezake. Adikzioaren garapen motel horretan, faktore genetikoek eta psikologikoek dute eragina, adikzioagatik gehien sufritzen dutenak gaixotasuna bera jasaten duen pertsona eta beren ingurukoak dira. Alkoholikoak asko sufritzen du bere arazoa alkoholarekiko adikzioa dela konturatzen den momentutik aurrera. Menpekotasunetik urrundu ahala, beren iraganagatik lotsa sentitzen hasten dira.[8]
Gizartean marjinatuta eta gutxietsita bukatzen dute. Diru arazoekin hastea ere ohikoa da alkoholismoaren munduan. Alde batetik, alkoholismoarekin lana eta erantzukizunak alde batera uzten hasteko probabilitatea oso handia delako, eta horrela pertsonaren edota familiaren diru sarrerak txikiagoak direlako. Horrela, alkoholarekiko daukaten egoera kontrola ezin honetan, behin eta berriro kontsumitzen dute, eta ondorioz geroz eta gutxiago duten dirua gastatzen dute.[9]
Alkoholak gorputzean eragin toxiko zuzena du, eta epe luzean kontsumitzeak gabeziak sortzen ditu elikaduran eta beste zenbait behar organikotan. Gorputzeko sistema nagusietan dituen ondorioak metatuz joaten dira, eta kalte sendaezinak eragiten ditu: urdaileko eta duodenoko ultzerak, pankreatitis kronikoa eta gibeleko zirrosia. Erdiko nerbio sisteman eta periferikoan ere eragiten du. Abstinentzia sindromearen eta delirium tremensaren ezaugarriak zorabioak, haluzinazioak eta dardara bortitzak izan daitezke. Gainera, delirium tremesak heriotza ere eragin dezake, nahiz eta tratabide egokia hartu.
Bestalde, haurdunaldia n alkohola hartzeak, kopuru txikian bada ere, kalte larriak eragin ditzake umearengan, batez ere atzerapenak gorputzaren eta garunaren garapenean; umekiaren alkoholismo sindromea gaitza da hauetan larriena.
Tratamendua
Gaixotasun hau tratatzeko, bi bide daude: tratamendu psikologikoa eta tratamendu farmakologikoa. Tratamendu psikologikoak, azken urteetan eboluzio aipagarria izan du. Tratamendu honetako faktore garrantzitsuena motibazioa da, aldatu nahi ez duen pertsona bat ezin da aldatzera derrigortu. Gaixoari motibatua egoten laguntzeko, profesionalek hainbat metodo erabiltzen dituzte, adibidez, pertsonari sentiaraztea entzuna dela, bere portaera aldaketaren alde onak eta txarrak adieraztea eta lortutako motibazioa mantentzen saiatzea.
Tratamendu farmakologikoari dagokionez, gaixoa desintoxikatzeko lehenengo egin behar dena azterketa fisiko bat da, pertsona egonkortzeko eta dituen alterazioak zuzentzeko helburuarekin. Horren ondoren, odoleko alkohol kantitatearen jaitsierarengatik, abstinentzia alkoholikoaren sindromea agertu daiteke. Sindrome honen sintoma ezagunenak, dardarak, goragalea, antsietatea, arranpa muskularrak, konbultsioak eta haluzinazioak dira.
Sintoma hauek hainbat faktoreren eraginpean aldatzen dira: dependentzia gradua, bakoitzaren metabolismoak toleratzen duena, egunean kontsumitzen duena, zenbat denboran zehar kontsumitu duen eta faktore genetiko batzuk. Sindrome honen sintomak arinak direnean, honen jarraipena modu anbulatorio batean egiten da, eta sintomak larriak direnean, pertsona ospitaleratu egiten da eta bertatik egiten da jarraipena egunez egun.
Meatzaritza
Meatzaritza lehen sektore ekonomikoaren jarduera da, mea eta beste produktu mineralak meatze edo meategietatik ustiatzen duena. Meatzariak dira meatzaritzan dihardutenak.
Meatzeak
Meatzeak irekiak (lur azalekoak) edo itxiak (lur azpikoak) izan daitezke.
Euskal Herrian
XIX. mendearen bigarren erdian, meagintzak garapen handia izan zuen Euskal Herrian eta Bilbo eta inguruetako hazkunde industrialaren ardatza izan zen hamarkada askotan. Trapagaran eta Gallarta ondoko meategietatik ateratako burdina, portuko ontzietan kargatzen zuten Europako hainbat herrialdetara.
Euskal Herrian, Bizkaiko burdinaren ustiapena handia izan da beste garai batzuetan. Mendebaldean dagoen Meatzaldea eskualdean jarduera hau eduki dute historikoki, gaur egun meatzeak agortuta badaude ere. Gallartan dugu Meatzaritzaren Museoa, honen erakusgarri.
Bilbon ere, Bilbo Zaharra auzoan jarduera hau nagusi izan zen XIX. mendean bereziki, Miribillako meatzeak hustu arte.
Afrikan
Afrikan ere metal preziatu ugari atera dute historian. Adibidez, Hegoafrikak ditu munduko erreserba handienetakoak urre eta diamantezkoak. Bestela, hainbat herrialde aberatsak dira aluminio, burdin, platino eta titanioa ustiatuz.
Europan
Britainia Handian, Gales izan da herrialde meatzari historikoa, ikatza, burdina, kobrea, zilarra, beruna eta urrea ustiatu dituena.
Penintsula Iberikoan, Asturias izan da tradizionalki meatzaritza landu duen lurraldea, batez ere ikatzarekin lotuta. Mieres eta Llangréu dira herri meatzari historikoak.
Lotutako gaixotasunak
Silikosia jarduera ekonomiko honekin lotuta dagoen arnas gaixotasuna da, hilkortasun tasa handia eduki dezakeena.
Erlikia-ontzi
Erlikia-ontzia erlikia bat edo gehiago edukitzeko ontzi bat da, normalean kutxa bat. Hildako pertsonaia erlijiozkoen debozio herrikoiak arte oso bat garatu izan du mendeetan, hainbat forma eta estilo estetikotako material preziatuetan erlikiak sortuz. Euskal Herriko kontestuan, geurean eta inguruan erlikia-ontzi katolikoak dira nagusiki.
Oliver Smithies
Oliver Smithies (Halifax, Ingalaterra, 1925eko ekainaren 23a - Chapel Hill, Ipar Carolina, 2017ko urtarrilaren 10a) estatubatuar nazionalizatutako britaniar biokimikaria izan zen.
The Face of War
Gerraren aurpegia (ingelesez The Face of War; gaztelaniaz La Cara de la Guerra) Salvador Dalí surrealista katalanaren pintura da. Kalifornian denbora-tarte labur batez bizi izan zenean margotu zuen artistak (1940).
Traumafen eta gerraren ikuspegia inspirazio-iturri izan ziren maiz Daliren lanean. Batzuetan uste zuen bere arte-ikusmenak gerra aurresaten zuela. Espainiako Gerra Zibilaren amaieraren eta Bigarren Mundu Gerraren hasieraren artean margotu zuten lan hori.
Oliver Smithies
Mario Capecchi eta Martin Evansekin batera jaso zuen 2007ko Medikuntzako Nobel Saria enbrio ama zelulekin egindako aldaketa genetikoak eragiteko lanagatik.
The Face of War
Paisaia basamortu antzu baten kontra gorputzik gabeko aurpegia azaltzen da pinturan. Aurpegia gorpu batena bezala lehortuta dago, eta miseria-espresio bat du. Ahoko eta begietako hartuneetan berdinak diren beste aurpegi txikitxoagoak daude. Horrela, aurpegi bakoitzean aurpegi txikiagoak azaltzen dira errekurtsiboki infinitura luzatzen omen den prozesu batean. Aurpegi handiaren inguruan badira kosk egiten duten sugeak. Eskuineko beheko izkinan hatz-marka bat dago, eta Dalík behin eta berriz esan zuen bere eskuarena zela.
Pintura Rotterdameko Boijmans Van Beuningen Museoarena da.Wellingtongo Te Papa Tongarewa Museoari maileguan utzi zioten 2021eko azaroa arte.
NGC 6286
NGC 6286 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Erlikia-ontzi
Motak
Kristautasuneko erlikiaren formarik zaharrena kutxa edo arka formakoa da, martirien hilkutxa primitiboa gogora ekartzen du, normalean sarkofago bat, eta bere osotasunean gordetako gorputzak biltzen ditu.
Erlikia-ontzi paleokristau eta bizantziarrak harriz eta marmolez eginak dira batez ere. Erdi Aroko gehienak metalez eginak dira, askotan zilarrezkoak edo urrezkoak. Esmalteekin edo harri bitxiekin aberastu zitezkeen. Kristalezko parte gardenak ere izan ditzakeren, ontzian dagoen erlikia ikus dadin.
Izen espezifikoa dutenak ere badira: Grezierazko lipsanoteka terminoa (literalki "erlikia armairua"), hainbat erlikia jasotzeko xedea duten altzariak edo erlikia-ontziak izendatzeko erabiltzen da. Estauroteka bereziki Egiazko Gurutzearen zati bat duenari esaten zaio.
Erlikia-ontzi topiko gisa izenda daitezke gordetzen duten gorputz edo hezur formaren arabera finak. Horrelakoak daude busto, garezur edo beso formakoak. Hainbat forma geometriko posible dira: laukizuzena, kubikoa, oktogonala, zilindrikoa edo beste.
Azkenik, badaude erlikiak gordetzeko beste modu batzuk, hala nola regalia edo agintearen sinboloetan integratzea: zetro, koroa eta abarretan. Horiek pertsonalki eramangarriak diren bezala, badira debozio pertsonalerako aldean eramateko egindako beste batzuk ere, forma eta material askotakoak dira: ohikoa izan da talisman gisa erabiltzea (amuletoetan edo ezpaten zorroetan, adibidez). Karlomagnok, adibidez, bere Joyeuse ezpataren heldulekuan erlikia bat zuen.
Rhytiodus argenteofuscus
Rhytiodus argenteofuscus Rhytiodus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Stonewall (Oklahoma)
Stonewall Oklahomako herri bat da. Pontotoc konderrian kokatua dago. 2010ean 470 biztanle zituen, 0.85 kilometro koadrotan banatuta.
Zirrosi
Zirrosia gibelaren fibrosia eta gutxiegitasuna dakarren gaixotasun kronikoa da. Gaixotasun honen garapena poliki ematen da hainbat hilabete edota urteetan zehar, fase goiztiarretan sintomarik ager ez daitekeen arren. “Zirrosi” terminoa grekerazko “kirrhós” hitzetik dator, zeinak “egora horixka” esan nahi duen, gibel gaixoak izan ohi duen kolore horixka-laranxkari erreferentzia eginez. René Laennec mediku frantsesa izan zen izen hori ezarri ziona (1819an, estetoskopioa deskribatu zuen lan berean).
Gizabanakoaren osasunarekiko gibel zirrosiak izan ditzakeen ondorioak gibelak alterazio histologikoez gain mantendu dezakeen funtzionaltasunaren menpekoak dira batez ere.
Sintomatologia
Gaixotasunaren garapena aurrera doan heinean, gibeleko ehun osasuntsua orbain ehunarekin ordezkatuz doa, kalteak areagotuz. Modu honetan, eriak hurrengo sintomak gara ditzake: nekea, ahultasuna, azkura, hantura beheko gorputz adarretan (belaunetik behera), ikterizia, ubeldurak pairatzeko erraztasuna, abdomenean jariakinak metatzeko joera edota armiarma baskularrak. Abdomeneko jariakin horiek bat-batean infektatzea, gibeleko entzefalopatia, hestegorriko edo sabeleko zainen dilatazioaren ondoriozko odol-galerak eta gibeleko minbizia, besteak beste, izango lirateke zirrosiari loturiko konplikazio batzuk.
Etiologia
Gibeleko zirrosiak hainbat kausa posible ditu; batzuetan, pertsona bakarrean hauetako hainbat aldi berean agertzea posible delarik. Mundu mailan, zirrosi kasuen %57a hepatitis B (%30) edo hepatitis C- arekin (%27) lotuta dago. Alkoholaren kontsumoa beste kausa nagusi bat da, kasuen %20 inguru.
Diagnostikoa
Zirrosiaren diagnostikoa burutzeko modurik ohikoena gibel biopsia egitea da. Hala ere, biopsia ez da beharrezkoa laborategiko emaitzek, edota emaitz kliniko edo radiologikoek zirrosia adierazten badute. Honez gain, gibel biopsiak baditu konplikazio txiki baina esanguratsuak ere, teknika nahiko inbaditzailea baita,  eta zirrosiak berak predisposizio bat ezartzen du gibel biopsien konplikazioekiko.
Prebentzioa
Zirrosiaren prebentziorako estrategiarik funtsezkoena gizarte-mailan alkohol kontsumoa murrizteko joera sustatzea da (prezioa igoz, osasun-kanpaina publikoen bidez, etab.). Hala ere, badaude eritasun hau prebenitzeko beste hainbat modu ere: hepatitis biralaren transmisioa ekiditeko kanpainak egitea, esaterako.
Oraindik gutxi ezagutzen da zirrosiaren garapenaren eta honek suposatzen dituen arriskuen inguruan. Ikerketek diotenez, kafearen kontsumoak zirrosiaren aurkako babesa eskeini ahalko luke, baina ez dago ziurtatuta.
Tratamendua
Zirrosiak izatez tratamendu mediko espezifikorik ez duenez, itzulezina dela esan genezake. Hala ere, hau eratzen duten gaixotasunak tratatu daitezke, edota zirrosiak berak eragindako goian aipatutako konplikazioetan jardun, zeintzuk mediku batek bideratuak izan behar diren beti. Tratamendu etiologikoaren barruan alkoholaren kontsumoa kontrolatzea edo kentzea egongo lirateke.
Hau baliagarri ez balitz, zirrosiaren behin betiko tratamendua gibel transplantea izango litzateke. Bi urte baino gutxiago biziraungo dutela diagnostikatu zaien gizabanakoetan soilik burutzen da. Elikadura egokiaren edota sendagai/farmakoen terapiaren bidez zirrosiak kaltetutako errendimendu mentala hobe daiteke. Elikagaietatik eskuratutako proteinen maila gutxitzeak digestio hodian toxina gutxiago metatzen laguntzen du, eta laxante batzuk (hala nola, laktulosak) lagungarriak dira toxinen xurgapenerako (hesteetan hauen eliminazioa areagotzeko).
Tratamendu sintomatiko gisa diuretikoak dira aproposak.
Ronneby (Minnesota)
Ronneby Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Benton konderrian kokatuta dago, Minnesota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
3832 Shapiro
3832 Shapiro asteroide baten izena da. abuztuaren 30ean aurkitu zuen E. Bowell-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Orbitaren ezaugarriak
3832 Shapiro asteroidearen orbitak batezbeste 2,449 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,998 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,9 distantziara. Eszentrikotasuna 0,184 da, eta makurdura orbitala 2,69ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.1 da.
La Porte (Indiana)
La Porte Indianako hiri bat da. LaPorte konderrian kokatua dago. 2010ean 22,053 biztanle zituen, 30.2 kilometro koadrotan banatuta.
Oricola
Oricola Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Romain (Marne)
Romain Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Oricola
Mugakideak
Oricolak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Romain (Marne)
Biztanleria
2007an Romain udalerrian erroldatutako biztanleak 319 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 137 etxebizitza zeuden, 122 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 137etxeak ziren. 122 etxebizitza nagusietatik 112 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 29 etxek lau zituzten eta 84 etxek bost zituzten. 93 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 40 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 68 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 191 ziren, horien artean 154 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 154 pertsona aktiboetatik 146 lanean zeuden (73 gizon eta 73 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Romain udalerrian 121 unitate fiskal zeuden, 320,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.640 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Romain udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jiuzhaigou harana
Jiuzhaigou harana (txinera sinplifikatuz: 九寨沟; txinera tradizionalez: 九寨溝; Pinyineraz: Jiǔzhàigōu; tibeteraz: གཟི་རྩ་སྡེ་དགུ; Wyliez: gzi-rtsa sde-dgu; tibetar pinyineraz: Sirza Degu) bederatzi herrixketako harana da, Nanping barrutian Sichuan probintzian, Txina.
Jiuzhaigou bailarako bederatzi tibetar herrixka hauek UNESCOk Gizateriaren Ondare zerrendan gehitu zituen 1992an eta 72.000 hako eremu babestua du.
It's Okay to Not Be Okay
It's Okay to Not Be Okay (Ongi da ez egotea ondo) 2020ko Hego Koreako telesail erromantikoa da, Kim Soo-hyun eta Seo Ye-ji protagonista dituena. Seriak ezohiko amodio istorioa kontatzen du, elkarren zauri emozionalak eta psikologikoak sendatzen amaitzen duten bi pertsonen artean. tvN katean larunbat eta igande guztietan emititzen zen 21:00etan ordu tarte 2020ko ekainaren 20tik abuztuaren 9ra 16 ataletan. Seriea mundu osoan dago ikusgai Netflix-en.
Vérargues
Vérargues Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vérargues udalerrian erroldatutako biztanleak 681 ziren. Familiak 232 ziren, horien artean 46 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 97 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 13 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Nistalgo geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Vérargues
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 239 etxebizitza zeuden, 231 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 7 hutsik zeuden. 221 etxeak ziren eta 14 apartamentuak ziren. 231 etxebizitza nagusietatik 195 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 40 etxek hiru zituzten, 74 etxek lau zituzten eta 110 etxek bost zituzten. 205 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 83 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 134 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Vérargues udalerrian 210 unitate fiskal zeuden, 585,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.963 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 39 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 18 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 18 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak, 4 zurginak, 7 iturginak, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 etxerako tresna denda zen eta 2 altzari dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra psikiatriko zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Goodbye Bafana
Goodbye Bafana, AEBetan  The Color of Freedom (euskaraz Agur Bafana eta AEBetan Askatasunaren Kolorea) 2007ko Bille August suediar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Greg Latter idazlearen Goodbye Bafana: Nelson Mandela, My Prisoner, My Friend ("Agur Bafana: Nelson Mandela, Nire Presoa, Nire Laguna") filman oinarritua dago. Dennis Haysbert, Joseph Fiennes eta Diane Kruger aktoreek antzeztu zuten.
Bafana hitzak xhoseraz "mutilak" esan nahi du. Hain zuzen ere, Gregory haurra zela bizi zen etxaldean arraza beltzeko lagun bat zuenez, xhoseraz mintzatzeko gai zen.
Argumentua
James Gregory hegoafrikar zuria 60 urtez eta 1990ean askatasuna lortu arte Nelson Mandelaren espetxe zaindaria izan zenaren bizitza kontatzen da. Gregory Mandelaren egunerokoaz arduratu zen. Robben Island espetxean haren espetxezaina, zentsorea eta aitorlea izan zen.
Pézarches
Pézarches Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pézarches udalerrian erroldatutako biztanleak 355 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Mari Carmen Madariaga
Maria del Carmen Madariaga Bustinza (Igorre, Bizkaia, 1927ko martxoaren 8a – Artea, Bizkaia, 2004ko irailaren 10a) euskal erraketista profesionala izan zen.
Pézarches
Etxebizitza
2007an 139 etxebizitza zeuden, 121 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 134 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 121 etxebizitza nagusietatik 108 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 29 etxek lau zituzten eta 71 etxek bost zituzten. 105 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 78 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Mari Carmen Madariaga
Pilotaren munduan Arrati goitizenez ezaguna.
NGC 6288
NGC 6288 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Edward D. Swiftek aurkitu zuen n.
Pézarches
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 225 ziren, horien artean 178 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 178 pertsona aktiboetatik 172 lanean zeuden (87 gizon eta 85 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Mari Carmen Madariaga
Biografia
Mari Carmen Madariaga, Arratia eskualdeko Igorre herrian jaio zen. Urkuzu auzoko Saldarri baserrian. Eibarko pilota eskolan ikasi zuen.
Lehen urratsak
Sasoi hartan Euskal Herrian erraketista asko sortu ziren, pilotarako zaletasun handia baitzegoen. Eta horietako asko Eibarko frontoietan ikasitakoak ziren. Astelena frontoian hasi zen Mari Carmen ere pilotan zaletzen eta ikasten. Eibar beste herri batzuk baino irekiagoa zen, ez hain katolikoa; sozialistak eta errepublikanoak ziren nagusi. Emakumeek askatasun gehiago zuten, nahiz eta, batzuek begi onez ikusi ez kirol hau. Mugimendu handiko frontoia zeukan. Hiru pilota eskola sortu zituzten, eta pilotarien harrobia bihurtu zen Eibar.
Pézarches
Diru sarrerak
2009an Pézarches udalerrian 129 unitate fiskal zeuden, 393,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.390 euro zen.
Mari Carmen Madariaga
Erraketista ibilbidea
Harrobi hartako Mari Carmen erraketista profesionala izatera heldu zen. 1942. urtekoa da familiak gordetzen duen Federazioko inskripzio fitxa.Beste emakume erraketista askok bezala, Euskal Herritik kanpo jokatu zuen, hemen ez baitzegoen ondo ikusita emakumeak frontoian aritzea. Batez ere, Katalunia eta Madrilgo frontoietan jardun zuen. Protektoratura jokatzen joateko eskaintza ere izan zuen, baina bertan behera utzi zuen aukera.
Mari Carmenek erraketista jardun zuen garaian, hain zuen 1943. urteko estatistika baten arabera, jokamolde guztiak kontuan hartuta (eskua, pala, erremontea,zesta...) 1.432 pilotari profesional zeuden eta horietatik erdia baino gehiago, 734 zehazki emakume erraketistak ziren. 1947. urteko beste datu baten arabera, urte hartan 737 erraketista profesional zebiltzan kantxetan.
Pézarches
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Mari Carmen Madariaga
Erraketista ibilbidea
Estatuan Madril eta Bartzelona izan ziren erraketaren gune indartsuenak. Espainiar Estatuan 37 frontoi izatera iritsi ziren eta bakoitzean 30-40 erraketista aritzen ziren. Egunero jokatzen zituzten partidak, punta-puntan ez zebiltzanek arratsaldez eta gauez, eta, onenek, gauez bakarrik. Horrek esan nahi du egunero betetzen zirela frontoiak.
Pézarches
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Pézarches udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Mari Carmen Madariaga
Erraketari agur
1949. urtean, zazpi urtez profesional gisa jardun ondoren, ezkondu eta erraketista izateari utzi egin zion.
Omenaldiak
Emakumezkoen kirol profesionalean aitzindariak izan ziren erraketistak, historiak ahaztu egin dituen arren. Halere, azken urteotan merezitako hainbat omenaldi jaso dituzte.
Pézarches
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zenon Jaskuła
Zenon Jaskula (Gorzów Wielkopolski, 1962ko ekainaren 4a) poloniar txirrindulari ohia da.
Palmaresa
1986
1987
1990
1992
1993
1995
1997
Germain Pilon
Germain Pilon (Paris, 1537 - Paris, 1590eko otsailaren 3a) frantziar eskultorea izan zen. Frantziako Errenazimentuko eskultore handiena da, askoren ustez. Hilobiak landu zituen batez ere, molde gotikoetatik barrokoetara bitartekoak. Errege-gorteko eskultorea izan zen 1568tik aurrera. Marmola eta brontzea landu zituen, besteak beste. Harenak dira Henrike II.ari eta Katalina Mediciri eginiko hilobi brontzezkoa (1563-1570, Saint-Denis elizan, Paris) eta marmolezko monumentu asko.
Haragijaleen krisia
Haragijaleen krisia (La crisis carnívora) 2008ko Pedro Rivero espainiar zinema zuzendariaren marrazki bizidunetako filma da.
Argumentua
Barazkijaleen Itunari esker, animaliak bakean eta harmonian bizi dira. Denak, bat izan ezik: Crevel izeneko hienak ezinegon handia du, haragia jateko irrikaz bizi da eta.
Porkkala
Porkkala (Porkala; Порккала) Finlandiako golkoko penintsula da, Kirkkonummi udalerrian dagoena.
Geografia
Penintsula Finlandiako hegoaldean dago, Helsinkitik hogeita hamar bat kilometrora eta Finlandiako golkoaren atarian.
XX. mendearen lehen erdian balio estrategiko handia izan zuen, bertan zegoen kostaldeko artilleriak Finlandiako golkoaren erdia baino gehiago estal baitzezakeen. Beraz, Porkkala eta Estoniako kostalderik hurbilena kontrolatuta (36 kilometrora soilik), golkorako sarbidea eta, bereziki, San Petersburgo eta Itsaso Baltikoaren arteko loturak blokeatu ahal izango lirateke.
Historia
Bigarren Mundu Gerraren amaieran, Sobietar Batasunak Porkkalan itsas base bat mantentzeko eskubidea erdietsi zuen, 1944an Jarraipenaren Gerrari amaiera eman zion Moskuko armistizioan ezarritakoaren arabera. 1947ko Parisko Itunean berriro errepikatu ziren armistizioaren klausulen arabera, eremua sobietarrei lagako zitzaien 50 urtez, baina 1955eko irailaren 19an, armistizioa gertatu eta hamaika urtera hain zuzen ere, alde biko akordio bat sinatu zuten. Akordio horrek penintsula 1956ko urtarrilaren 26tik aurrera finlandiarren kontrolpean jarri zuen. Hori hainbat arrazoirengatik izan zen posible, hala nola, kostaldeko artilleriaren zaharkitzapenagatik, Finlandia NATOn sartu ez zenagatik eta Nikita Khrustxovek politika berriagatik.
Sobietar garaian ez zen lurraldeko administrazio zibilik ezarri, eta Porkkalako komando militarraren esku utzi zen. Aldi horretan, Helsinki-Turku lineako tren finlandiarrek inguruan ibiltzeko baimena izan zuten, baina leihoak blokeatuta eta babestuta zituzten, eta horrek eragotzi egiten zuen argazkiak ateratzea.
Luis Aladrén
Luis Aladren Mendivil (Zaragoza, 1852 - Donostia, 1902) espainiar arkitektoa izan zen, bere lanaren parte handiena Euskal Herrian burutu zuena. 1881 urtean eskuratu zuen arkitektura titulua. Donostian egun Donostiako Udaletxea den Gran Casino eraikina egin zuen. Gipuzkoako Foru Aldundiaren jauregian ere berritze-lanak egin zituen sute baten ondoren. Bizkaiko Diputazioaren egoitza neoklasiko eta neoplatereskoa ere bere eskutik eraiki zen. Berak eginiko beste zenbait eraikin dira: Zaragozako Joyería Aladrén delakoa, Urbieta Etxea eta Villa Almudena Donostiako Mirakontxan.
Epigrafia
Epigrafia (antzinako grezieraz: ἐπιγραφή epi-graphē, "idazkun") historiaren zientzia laguntzailea da, harri, metal eta antzeko materialetan egindako idazkunak edo inskripzioak aztertzen dituena. Testua grabatuta egon ohi da, nahiz eta zeramikazko objektu batzuetan, labean egosi aurretik egin daitezke. Zientzia honek agirien esanahi historikoa eta idazlanaren literatur balioa alde batera uzten ditu.
Ez dira epigrafia eta paleografia nahastu behar, bigarrenak, paperean edota beste material bigunetan tintarekin idazten diren testuak ikertzen ditu eta. Numismatika (txanponak eta antzeko materialak ikertzen dituen zientzia) epigrafiarekin lotura estua du.
Idazkun motak
Epigrafeak edukieraren edota xedearen herabera klasifikatu ohi dira. Erromatar eta greziar epigrafia talde hauetan sailka daitezke:
Rhytiodus elongatus
Rhytiodus elongatus Rhytiodus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Chañaral
Chañaral Txileko iparraldeko komuna eta hiri bat da, Atacama eskualdeko Chañaral probintziaren hiriburua. 2002ko erroldan, 13.543 biztanle zituen.
Wieluń
Wieluń ( ˈvʲɛluɲ )Poloniako udalerria da, 27.000 biztanle dituena.
Chas Chandler
Bryan James "Chas" Chandler (Newcastle upon Tyne, 1938ko abenduaren 18a - ib., 1996ko uztailaren 17a) ingeles musikari, disko-ekoizle eta managerra izan zen.
The Animals taldean baxu-jotzailea izan zen. Slade taldeko eta Jimmy Hendrixen ekoizlea izan zen ere.
Santizpirita zubia
Santizpirita zubia Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen zubia da. Izen berdineko Santizpirita auzoa eta Baiona Ttipia elkarlotzen ditu.
Harriz egina da eta 200 metro luze ditu, 7 arku edo zubi-begiz osatua da.
Jada Erdi Aroan, 1139tik aurrera leku honeetan bertan egurrezko zubi bat bazen, XVIII. mendearen amaiera aldera suntsitua izan ondoren, 1791an harriz berreraikia izan zen. Gaur egungo zubia XIX. mendearen erdialdekoa da.
Nestlé
Nestlé S.A./AG mundu osoko elikagai-enpresa handiena da. Bere egoitza Suitzako Vevey udalerrian du. Bere produktu gamaren eskeintza ur mineraletik hasi eta abere-elikagaietaraino doa, txokolateak eta esnekiak ere barne hartuz.
Diru-sarreren eta beste metrika batzuen arabera, munduko elikagai-enpresarik handiena izan da, 2014, 2015 eta 2016. urteetan. Fortune Global zerrendako 72. zenbakian sailkatu zen 2014ean.
Nestlé-ren produktuak hauek dira: haurtxoentzako elikagaiak, janari medikoa, botilako ura, gosaltzeko zerealak, kafea eta tea, gozokiak, esnekiak, izozkiak, elikagai izoztuak, maskotentzako elikagaiak eta aperitiboak. Nestléren marketako hogeita bederatzik 1.000 milioi dolarretik gorako salmentak dituzte urtean, besteak beste, Nespresso, Nescafé, Kit Kat, Smarties, Nesquik, Stouffer, Vittel eta Maggi. Nestlék 447 fabrika ditu, 194 herrialdetan dihardu eta 339.000 langileri ematen die lana. L'Oréal munduko kosmetiko-konpainia handienaren akziodun nagusietako bat da.
1866an Suitzan bizileku hartu zuen Henri Nestlé (Heinrich Nestle) alemaniarrak konpainia sortu zuen. Amaren bularretatik (edota garaiko ohiko ordezkoetatik) elikatu ezin ahal zuten umeak elikatzeko asmoz janaria sortu zuen botikariak.
1905ean, Anglo-Swiss Milk Companyk Estatu Batuetan bat egin zuelako, 1866an George eta Charles Page anaiek eta Farine Lactée Henri Nestlék sortu zuten. Konpainia asko hazi zen Lehen Mundu Gerran, eta berriro ere Bigarren Mundu Gerraren ondoren. Esne kondentsatuko lehen produktuetatik eta haur-formulatik harago hedatu zituen eskaintzak. Konpainiak zenbait erosketa korporatibo egin ditu, besteak beste, Crosse & Blackwell 1950ean, Findus 1963an, Libby's 1971n, Rowntree Mackintosh 1988an, Oetan 1998an eta Gerber 2007an.
Nestlé konpainiaren logo edo ikurraren arrazoia Nestle abizenak suabieraz "abitxoa" esan nahi duela da, hain zuzen ere marrazkiak adierazten duena.
Historia
Joan den mendearen erdialdeko europar negoziatzaile oro bezala, Suitzan ezarri zen 1843an Vevey herrian gas-fabrika bat sortzeko. Baina haurrentzako esne artifiziala sortzearen ideia, gero eta handiagoa zen Nestléren buruan.
1860 amaierara iritsi ez zenean, behi-, gari- eta azukre-esnearen zenbait konbinazio probatzen hasi zen, harik eta Nestlék gari-irin lakteatua izeneko produktua aurkitu zuen arte, amaren esnea ordezteko gai zena.
Hori Suitzan, baina Chamen (Alemania), gertatzen ari zen bitartean, Charles eta George Page anaiek Anglo Swiss Kondentsed Milk Company izeneko esne kondentsatuko fabrika bat jarri zuten, Nestléren lehiakide gogorrena bihurtu zena.
Bi enpresak merkataritza-gerra gogor batean txirikordatu ziren, eta 1875ean amaitu zen, Nestlék esne-irinaren fabrika Genevako enpresaburu batzuei saldu zienean. Jabe berriek, fabrikaren eta produktuen izena gorde zuten. Henri Nestlé 1890ean hil zen. Nestléren eskumena ere jabez aldatuta zegoen, eta jabe berriak Cailler taldea zen, beren hartzekoetan txokolate-fabrika bat baitzuten. Enpresa berriak 1875ean txokolate esneduna, txokolatina, asmatu zuen.
Anglo Swiss Kondentsed Milk Company 1904 inguruan irentsi zuen Nestlék, eta txokolatina berria eta esne kondentsatua izan ziren enpresaren produkturik bereizgarrienak. Horrela sortu zen Nestlé & Anglo Swiss Kondentsed Milk. Anglok hiru fabrika jarri zizkion gizarte berriari Suitzan, lau Ingalaterran eta bi Norvegian. Nestlék, berriz, ondare berria lau solairurekin osatu zuen Suitzan eta Norvegian, Estatu Batuetan, Britainia Handian, Alemanian eta Espainian.
Europa zaharra I. Mundu Gerrarekin astindu zenean, etxeko produktuen eta egunkariaren kontsumo-bolada bat sortu zen. Eskari horri erantzuteko, Nestlék hiru fabrika berri jarri zituen martxan Estatu Batuetan, eta gerraren amaieran, enpresak 40 fabrika zituen mundu osoan, ekoizpena bikoiztu egin zen 1914tik.
Aniztasuna, baina mundu-gerra amaitu zenean, esne kondentsatuaren kontsumitzaileak, esne freskoaren ohitura zaharretara itzuli ziren, eta 1921 inguruan multinazionalak lehen galera handiak izan zituen.
Egoera horren ondorioz, konpainiak gehiago pentsatu zuen beste produktu batzuetan, hala nola txokolatinan, produktu hori izan baitzen bigarren jarduera garrantzitsuena. Gero, produktu berriak agertu ziren, hala nola esne malteatua, Milo gari-irin destrinatua, haurrentzako esne-hautsa, eta 1938an Nescafé agertu zen.
Azken produktua, Nescafé, erabateko arrakasta izan zen, merkatuan agertu zenean errotoiloari eta koladoreari graziazko kolpea ematen baitzien.
Magiaz eta zorte onez, II. Mundu Gerra iritsi zen, konpainiari ere mesede egin ziona, eta Nescafé etxe eta borroka-eremu odoltsu guztietan egon zen. 1943an bakarrik, Nescafék milioi bat kafe-kaxako ekoizpen errekorra lortu zuen, eta enpresaren utilitateak bost milioi dolarretik 225 milioira igaro ziren 1945ean.
Gerra amaitu zenean, nestlek: 1947an Alimentanarekin, Maggi zopa-ekoizlearekin, bat egin zuen; 1950ean Crosse & Blackwell erosi zuen; 1963an Findus erosi zuen; 1971ean Libby erosi zuen, eta 1973an Stouffer. Bitartean, Nescaféren salmentak goitik behera igotzen jarraitzen zuten.
1974an, enpresak gehiengoaren parte-hartzea erosi zuen, L'Oréal kosmetikoen enpresan, produktuak dibertsifikatzeko. Urte horretan bertan, kafearen eta kakaoaren prezioak izugarri igo ziren, eta enpresak beste sektore batzuetan jarri behar izan zuen begia. Alcon Laboratories izeneko farmazia- eta oftalmologia-produktuen enpresa erostea erabaki zuen. Eta 1988an Italiako Buitone-Perugina pasta-konpainia erosi zuen.
Elikagai naturalen uhin berriaren ondorioz, Nestlé bete-betean sartu zen zerealen eremuan, eta 1989an joint-venture bat sortu zuen General Mills-ekin, zerealen negozio bat garatzeko.
Gaur egun, Suitzako taldeak 495 fabrika ditu mundu osoan eta 225.000 langile, 95 produktu-marka desberdin ditu eta bere negozioen % 98 Suitzatik kanpo egiten du.
Fakturazioaren %41a Europan egiten da,%36a Amerikan eta % 23a Afrikan, Ozeanian eta Asian.
Nazioarteko hazkundea (1990-2011)
90eko hamarkadaren lehen erdiak, Nestléren aldekoa zela frogatu zuen. Merkataritzaren oztopoak gainbehera izan zuten, eta munduko merkatuak, merkataritza-eremu gutxi-asko integratu ziren. 1996. urteaz geroztik, hainbat erosketa egin dira; besteak beste, San Pellegrino (1997), D'Onofrio (1997), Spillers Petfoods (1998) eta Ralston Purina (2002). Bi erosketa garrantzitsu egin ziren Ipar Amerikan: Ekainean, Nestlék izozkien negozioa konbinatu zuen Dreyer-en, eta abuztuan US $ 2.600 milioi Chef America erosi zituela iragarri zen, Hot Pockets sortu zuena. Denbora-tarte berean, Nestlé Cadburyrekin batera eskaintza batean sartu zen, eta, azkenik, Hershey konfitateria estatubatuarra erostetik gertu egon zen.
2003an hasi zen Mövenpick izozkiak erosten, eta Nestléren posizioa hobetu zuen produktu-kategoria horretan. 2006an, Jenny Craig (pisua erabiltzen duen enpresa amerikarra) eta Uncle Toby´s Nestleko paper-zorroari gehitu zitzaizkion.
2005eko abenduan, Nestlék Delta Ice Cream enpresa grekoa erosi zuen 240 milioi euroren truke. 2006ko urtarrilean, Dreyerren jabetza osoa hartu zuen, eta munduko izozki-fabrikatzaile handiena bihurtu zen, %17,5eko merkatu-kuotarekin. 2007ko uztailean, aurreko urtean iragarritako akordioa osatu zuen. 2007ko uztailean, aurreko urtean iragarritako akordioa osatuz, Nestlék Novartis Pharmaceuticalen nutrizio medikoaren dibisioa eskuratu zuen 2.500 milioi dolarren truke, eta Ovaltine izeneko esnearen zaporeko produktua, "Boost" eta "Resource" nutrizio gehigarrien lerroak eta Optifast dietako produktuak ere eskuratu zituen.
2007ko apirilean, sustraietara itzuliz, Nestlék AEBetako Gerber haurtxoentzako elikagaien fabrikatzaileari erosi zion, US $ 5.500 milioidunak Nestlék aliantza estrategiko bat sinatu zuen Belgikako txokolate-fabrikatzaile batekin, Pierre Marcolinirekin.