cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Terraube
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Reims-la-Brûlée
Reims-la-Brûlée Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Craigmillar gaztelua
XII. mendean David I.a Eskoziakoak Craigmillarreko lursailak Dunfermlineko abadiako fraideei eman zizkien. 1374ko ondorengo dohaintza batean, Roberto II.a Estuardok lursailak, Simon Preston, Midlothiango sheriffari eman zizkion, eta 1425an haren iloba George Prestonek gazteluaren gunea den dorre nagusia eraikitzen hasi zen.
Gaztelu hau historikoki Maria I.a Eskoziakoari estuki lotua dago, erregina honek Jakue I.a Ingalaterrakoa izango zena erditzean, gaixotu eta 1566ko azaroaren 20ean Craigmillarrera joan zen, bertan osaketaldia igaroz. Jada osatua, urte bereko abenduaren 7an, Craigmillarko Ituna jazo zen, honetan, Mariak ezagutza zuen ezezaguna den arren, haren senar Henrike Estuardoaren erailketa erabaki zen.
Fosforo
Oxoazidoak
2. taula. Fosforoko oxoazido esanguratsuen informazioa.
Organofosforoak
P-C eta P-O-C loturak dituzten konposatuak organofosforoak bezala ezagutzen dira. PCl3-ak P3+ iturburu bezala balio du organofosforo (III) konposatuen sintesietan. Adibidez, trifenilfosfinaren aitzindaria da, hurrengo erreakzioaren bidez:
PCl3 + 6 Na + 3 C6H5Cl → P(C6H5)3 + 6 NaCl
Fosforo trihaluroak alkohol eta fenolekin nahasten denean, fosfitoak sortzen dira:
PCl3 + 3 C6H5OH → P(OC6H5)3 + 3 HCl
Lorpena
Fosforoaren ekoizpenaren proportzio handiena laborantzako ongarri gisa erabiltzen da. Horretarako, fosforo mineralak azido fosforiko bihurtzen dira. Bi bide kimiko ezberdin jarraitzen dira, garrantzitsuena mineral fosfatoen tratamendua azido sulfurikoarekin delarik. Beste prozesuak fosforo zuria erabiltzen du, azido fosforikora oxidatzen dena eta, ondoren, base batekin neutralizatuz fosfatoak ematen dituena. Fosforo zuritik sortutako azido fosforikoa erlatiboki garbia da eta fosforoko konposatu ugari sortzeko bide nagusia da, detergenteak barne.
Beste aldetik, fosforo elementalazko 1.000.000 tona (910.000 t) inguru ekoizten dira urtero. Kaltzio fosfatoa (fosfato arroka), 1.200 ° C-ra berotu daiteke kokarekin (ikatz findua) P4 lurruna sortzeko:
4 Ca5(PO4)3F + 18 SiO2 + 30 C → 3 P4 + 30 CO + 18 CaSiO3 + 2 CaF2
Fosforo elementala lortzeko beste prozesu batek trikaltzio fosfatoaren kaltzinazioa hartzen du barne (1500 °C) :
Reims-la-Brûlée
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Fosforo
Lorpena
2 Ca3(PO4)2 + 6 SiO2 + 10 C → 6 CaSiO3 + 10 CO + P4
Reims-la-Brûlée
Etxebizitza
2007an 75 etxebizitza zeuden, 74 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 1 hutsik zegoen. 74 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 74 etxebizitza nagusietatik 65 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 6 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 64 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 47 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Urretxuko Udal Liburutegia
Urretxuko Udal Liburutegia Jauregi kalearen 21n dago. 1971n sortu zen.
Fosforo
Lorpena
Historikoki, mineralen estruktura zehatza jakin baino lehen, fosforo zuria hezur-errautsetik  isolatzen zen eskala industrialean. Prozesu honetan, hezurrezko trikaltzio fosfatoa Ca(H2PO4)2 bihurtzen zen azido sulfurikoarekin, dehidratazio eta berotze prozesu baten ondoren P4 emanez :
Ca3(PO4)2 + 2H2SO4 → Ca(H2PO4)2 + 2CaSO4
Urretxuko Udal Liburutegia
Funtsak
Nabarmentzekoak dira Tokiko bilduma eta bilduma bereziak.
Leporinus piavussu
Leporinus piavussu Leporinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Ugazaben elkarte
Ugazaben elkartea edo patronala langileak kontratatzen dituzten ugazaba edo patroiak elkartzen dituen elkartea da, maiz jarduera ekonomiko baten baitan eratutakoa, sektoreko enplegu-baldintzak adostu eta sindikatuekin harremanak bideratzea helburu duena.
Fosforo
Lorpena
Ca(H2PO4)2 → Ca(PO3)2 + 2H2O
Reims-la-Brûlée
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 129 ziren, horien artean 101 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 101 pertsona aktiboetatik 97 lanean zeuden (57 gizon eta 40 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Fosforo
Lorpena
3Ca(PO3)2 + 10C → Ca3(PO4)2 + 10CO + P4
Unibertsoa
2013an, astronomoek fosforoa detektatu zuten Cassiopeia A-n, elementu hori supernoben nukleosintesiaren azpiproduktu gisa lortzen dela egiaztatuz. Supernobetako geldikinaren fosforoaren eta burdinaren arteko erlazioa Esne Bidean baino 100 aldiz handiagoa izan liteke. 2020an, AFGL 5142 izar-eraketa masiboaren ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) eta ROSETTA -ren datuak aztertu ziren, fosforoa daramaten molekulak detektatzeko eta bere garraio-mekanismoa ezagutzeko.
Lurrazala eta iturri organikoak
Fosforoak kilogramoko gramo bateko kontzentrazioa du lurrazalean (konpara bedi kobrearekin, 0,06 gramo inguru duena). Naturan ez da era librean topatzen (bere erreaktibotasun handia dela-eta), baina mineral askotan aurki daiteke, fosfato moduan normalean. Ca5(PO4)2 formulako apatita izeneko konposatua fosforo iturri garrantzitsua da, eta Marokon, Errusian edo Estatu Batuak bezalako herrialdetan ugaria da batzuetan. Fosfato hauek higatu ahala, konposatu fosfatatuak askatzen dira lurrerantz eta uretarantz. Landareek sustraien bidez xurgatu ondoren, sistemaren osagai biziei gehitzen zaizkie, maila trofiko desberdinetatik igaro ahala. Organismoak (landareak edo animaliak) hiltzen direnean, materia organikoan dagoen fosforoa deskonposatu eta askatzen da. Fosforo kantitate handiak behar dira landareek lurzorutik ateratzen duten fosforoa ordezkatzeko, bere urteko eskaria populazioaren hazkundea baino ia bi aldiz handiagoa delarik. Ameriketako Estatu Batuetako Zerbitzu Geologikoaren arabera (USGS), fosforoaren munduko erreserben % 50 inguru herrialde arabiarretan daude. Fosforoan oinarritutako gai kimikoen merkataritza-erabilera nagusia ongarrien ekoizpena da.
Erabilera eta aplikazioak
3. taula. Fosforozko konposatuen aplikazio garrantzitsuenak.
Ongarria
Fosforoa duten konposatu naturalak landareentzat ia eskuraezinak dira beren disolbagarritasuna eta higagarritasuna direla-eta. Horrez gain, fosforoa duten sustantzia gehienak oso egonkorrak dira lurreko mineraletan eta lurzoruaren materia organikoan. Fosforoa ongarri bezala gehitzen denean, fosforoa askatzeko prozesua oso geldoa da. Normalean ongarria kare superfosfato moduan erabiltzen da, kaltzio dihidrogeno fosforoaren (Ca(H2PO4) eta kaltzio sulfatoaren (CaSO4·2H2O) arteko nahasketa bat, eta azido sulfurikoa eta ura kaltzio fosforoarekin erreakzionatuz lortzen da.
Metalurgia
Fosforoa oso osagai garrantzitsua da altzairuaren ekoizpenean, baita brontze fosforoa eta erlazionatutako beste produktu askoren sintesian ere. Fosforoa kobre metalikoari gehitzen zaio bere lurruntze-prozesuan, ezpurutasun bezala presente dagoen oxigenoarekin erreakzionatuz gero "fosforozko kobrea" (CuOFP) izeneko aleazioa sortuz (ohiko kobrea baino hidrogeno erresistentzia handiagoarekin).
Pospoloak
Lehenengo pospoloa k 1830. urtean asmatu zituen Charles Sauriak (4. irudia). Pospolo hauek fosforo zurizko buruak, konposatu oxigeno-sortzaile bat (hala nola potasio kloratoa, berun dioxidoa edo batzuetan nitratoa) eta aglutinatzaile batez osaturik zeuden. Industriako langileentzat pozoitsuak ziren, oso toxikoak eta biltegiratzen oso zailak. 1872. eta 1925. urteen artean beren ekoizpena hainbat herrialdetan debekatu zen eta, 1906. urtean, fosforo zuriaren erabilera galarazi zen pospoloen fabrikazioan.
Uraren bigunketa
Azido fosforikoz egindako sodio tripolifosforoa herrialde batzuetan detergente gisa erabiltzen da, baina beste batzuetan debekatu dago erabilera horretarako. Konposatu honek ura arintzeko propietatea aurkezten du, detergenteen errendimendua areagotuz eta hodi/galdara-hodi korrosioa ekidituz.
Reims-la-Brûlée
Diru sarrerak
2009an Reims-la-Brûlée udalerrian 75 unitate fiskal zeuden, 219,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.018 euro zen.
Fosforo
Funtzio biologikoa
Fosforoak izaki bizidunen bizi-funtzio gehienetan parte hartzen du, eta, beraz, funtsezko elementu kimikotzat hartzen da. Duela gutxi egindako ikerketa batean, fosforoaren ordez, artsenikoa erabil daitekeela proposatu da. Fosforoa ADN eta ARNaren osagaia da, baita mintz lipidikoetan presente dauden fosfolipidoena ere (5. irudia). Fosfolipidoak glizerol izeneko trialkoholatik eratortzen dira, non oinarrizko bi hidroxilo (OH) gantz azidoz ordezkatzen diren eta gainerakoa fosfato bati lotzen den.
Petrukita
Petrukita sulfuro motako minerala da eta stannita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Petrukita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
El Bohodón
El Bohodón Ávilako udalerria da, La Moraña eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 156 biztanle zituen.
Ugazaben elkarte
Hego Euskal Herrian eta Espainian
Espainian, Sindikatuetan Elkartzeko Eskubideari buruzko 19/1977 Legean arautu denez, enpresaburuen interes ekonomiko eta sozialak defendatzeko eratutako elkarteak dira ugazaben elkarteak.
Kuadrilla
Kuadrilla izenak esanahi hauek ditu:
Reims-la-Brûlée
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren.
Boli Kostaren banaketa administratiboa
Boli Kostaren banaketa administratibo 19 eskualdetan egiten da: Horretaz gain eskualdean barrutietan banatzen dira, guztira 58.
Reims-la-Brûlée
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra eraikuntza enpresa zen.
Ugazaben elkarte
Hego Euskal Herrian eta Espainian
Sailkapena ordezkaritza eremu bateko enpresa kopuruaren eta enpresa horietan lan egiten duten langile kopuruaren araberakoa izaten da, betiere, langile eta enpresaburuen kopuruak parekoak badira:
Reims-la-Brûlée
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Reims-la-Brûlée udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 545 hektarea erabiltzen.
Ugazaben elkarte
Hego Euskal Herrian eta Espainian
Hego Euskal Herriko enpresaburuen elkarteak dira SEA (Araban), AEREBIZ (Bizkaian), ADEGI (Gipuzkoan) eta CEN (Nafarroa Garaian).
Fosforo
Hezur eta hortzen esmaltea
Hezurren konposatu nagusienak hidroxiapatita eta kaltzio fosfatoa dira. Hidroxiapatitak ere hortzetako esmaltea osatzen du. Uraren floriodazioa izeneko erreakzioarekin bidez, hortzetako hidroxiapatita baino oraindik gogorra eta erresistenteagoa den fluoroapatita konposatua lortzen da :
Ca5(PO4)3OH + F− → Ca5(PO4)3F + OH−
Nutrizioa eta fosforoaren urritasuna
Fosforoaren elikadura-iturri nagusiak proteina-kontzentrazio altua duten berberak dira, proteinek fosfororik ez duten arren. Adibidez, esneak, haragiak eta sojak fosforo- eta proteina-kontzentrazio handia erakusten dute. Normalean, dieta batek proteina eta kaltzio proportzio nahikoa baldin badu, fosforo kopurua ere nahikoa izango da. Medikuntzan, fosforoaren gabeziaren sindromea malnutrizioak, fosfatoak xurgatu ez izanak eta odoletik fosfatoa hartzen duten sindrome metabolikoek eragin dezakete. Hipofosforoaren sintomak disfuntzio neurologikoa eta muskuluen eta odoleko zelulen nahastea sortzen du, ATP faltaren ondorioz. Kontran, fosforo gehiegik beherakoa eta organo eta ehun bigunen kaltzifikazioa ekar dezake, eta gorputzak burdina, kaltzioa, magnesioa eta zinka erabiltzeko duen gaitasuna oztopa dezake.
Fosforoa funtsezko makromineral bat da landareentzat. Fosforoko kontzentrazioa ekosistema askotan kontuan izan beharreko faktore mugatzailea da, hau da, fosforoen urritasunak organismoen hazkunde erritmoa mugatzen du. Fosforo gehiegizkoa problematikoa ere izan daiteke, batez ere uretako sistemetan, non eutrofismoak algen eraketa azkarra eragin dezakeen.
Arriskuak eta neurriak
Fosfato ez-organiko gehienak nahiko ez-toxikoak dira eta elikagai esentzialtzat hartzen dira. 60ko eta 70eko hamarkadetan, fosforoko konposatu organiko asko prestatu ziren. Egitura kimiko horietako konposatu gehienek fosforoari lotutako hiru edo lau atomo dituzte, baina badira fosforo atomo bakoitzari lotutako bi, bost edo sei atomo dituzten egiturak ere. Konposatu organiko hauek material mota zabala osatzen dute, eta batzuk oso toxikoak eta kaltegarriak dira. Fluorofosfatozko esterrak ezagutzen diren neurotoxina indartsuenen artean daude. Beren toxikotasuna dela-eta, konposatu organofosforatu ugari pestizida (herbizidak, intsektizidak, fungizidak, etab.) eta arma gisa erabiltzen dira giza etsaien aurkako nerbio-agente bezala.
Fosforoa inhalazioa, ingestioa, larruazaleko kontaktua eta begietako kontaktuaz kutsa daiteke. Iraganean, fosforoarekiko esposizioa ukitutako eremua % 2ko kobre (II) sufre disoluzio batekin garbituz tratatzen zen. Hala ere, kobre sulfuroa toxikoa da eta bere erabilera murriztea gomendagarria da. Izan ere, konposatu honek arazoak sor ditzake giltzurrunean eta garunean, baita hemolisia ere. Aldiz, gaur egun bikarbonatoa erabiltzen da azido fosforikoa neutralizatzeko eta ilunpean ikus daitezkeen fosforo zurizko partikulak identifikatu ahal izateko.
Arto-whiski
Arto-whiski (corn whiskey) Estatu Batuetan ekoizten den whiski mota bat da. Arto-whiskiak birrintze prozesu tradizionala erabiltzen du eta alkoholaren zerga- eta identitate-legeen menpe dago lege federalaren arabera.
Ezaugarriak
Whiskia destilatu egiten da, alkoholaren % 80 hartzen du bolumen bakoitzeko edo gutxiago, eta ez du zahartzea eskatzen; hala ere, zahartzen bada, haritz-upel berrietan edo erabilietan egin beharko da. Zahartze-aldia laburra izaten da, normalean sei hilabete ingurukoa, eta bertan, whiskeyak zaporea eta kolorea hartzen ditu, eta bere gogortasuna apaldu egiten da.
Whiski ekoizle handi batzuek zahartu gabeko arto-whiskiak egiten dituzte, baina arto-whiski gehienak herrialde osoan kokatutako destilatzaile txikiagoek egiten dituzte.
Betibizi hori
Betibizi horia (Helichrysum stoechas) Asteraceae familiako espezie baten izen arrunta da, Mediterraneoan jatorria duena.
Hiru azpiespezie ditu :
Eduardo Mendoza Goiticoa
Eduardo Mendoza Goiticoa (1917ko ekainaren 9a - 2009ko abuztuaren 25a) Venezuelako ikerlari zientifiko eta agronomoa izan zen. 1945ean, Rómulo Betancourt buru zela Gobernu Iraultzaileko Juntak Nekazaritza eta Hazkuntza ministro izendatu zuen.
Menderakuntza
Gramatikan, menderakuntza hitz edo esaldi nagusi bat edo batzuek hitz edo esaldi mendekoekin duen erlazio sintaktikoa da. Juntaduran ez bezala, menderakuntzan ez da posible esaldi horien arteko ordena aldatzea, esanahia guztiz aldatuko bailitzateke. Adibidez, Kepak etorriko dela esan du esaldian, etorriko dela mendeko esaldia eta eta Kepak (...) esan du esaldi nagusia da.
Eduardo Mendoza Goiticoa
Venezuelako historiako ministro gazteena izan zen, 28 urte besterik ez zituela, eta Sailak izan zuen nekazaritza ingeniaritzako lehen profesionala. Betancourt-ek Ministerioaren saila zabaltzea erabaki zuen migrazio gai guztiak barne hartzeko. Mendoza Hilda Coburn Velutinirekin († 2006) ezkondu zen, eta harekin bi alaba izan zituen: Antonieta (Antonieta Mendoza de López) eta Hilda (Hilda Mendoza de Denham).
Biografia
Caracasen jaioa, Argentinara joan zen 1935ean ikastera. 1941ean Mendoza Venezuelara itzuli zen La Platako Unibertsitate Nazionalean, Argentinan, agronomo gisa. Valles del Tuy-ko familia baserri batean kokatu zen.
Sasi-txori
Espezieak
(Iduna azpigeneroa)
(Hippolais azpigeneroa)
NGC 6236
NGC 6236 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Jose Maria Artetxe
José María Artetxe Olabarri (Bilbo, - Areeta, ), Artetxeko II. kondea, bizkaitar noble eta kirolaria izan zen, estropadalaria hain zuzen ere.
Olinpiar Jokoetan behin hartu zuen parte: Amsterdamen.
María del Pilar Chalbaud Amann ezkondu eta Julio Artetxe Chalbaud semeak ordezkatu zuen konderrian.
Tradewinds (Texas)
Tradewinds Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Patricio konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Málaga
Málaga (gaztelaniaz ahoskatua) Espainiako seigarren hiririk populatuena da bai eta izen bereko probintziako hiriburua ere. 2021eko erroldaren arabera 577.405 biztanle zituen. Mediterraneo itsasoaren mendebaldeko muturrean kokaturik dago, Gibraltarko itsasartetik 100 km eskasera eta Málaga inguratzen duen kostaldeari Costa del Sol esaten zaio. Málagako metropoli eremuak 12 udalerri hartzen ditu eta 987.813 biztanle ditu. Espainiako bosgarren metropoli eremu handiena da.
Europako hiri zaharrenetako bat da Málaga, feniziarrek sortu baitzuten K.a. VIII mendean. Musulmanen garaian lau alditan izan zen Malagako Erresumako hiribua eta 1487an konkistatu zuten gaztelarrek. XIX. mendean Espainiako lehenengo hiri industriala bihurtu zen. 1960. eta 1970. hamarkadetan turismoaren boom-a iritsi zen. 2016an Europako kultura-hiriburutzarako hautagaia izan zen.
Etimologia
Málagaren aipamen zaharrenak indusketatan jasotako txanponetan aurkitzen dira. Haietan 𐤌𐤋𐤊𐤀 irakurtzen da, mlk gisa itzultzen dena. "Errege izan" esanahia izan lezake horrek.
Ponferradako geltokia
Ponferrada Espainiako Leongo probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Málaga
Etimologia
Marín de Roa XVIII. mendeko historialariak Malaca hitzari "erregina" esanahia eman zion, hebreeraz מלכה (malcah) hitzak hori adierazten baitu. Beste hipotesi baten arabera Málaga sortu zutenak Tiro hiriko feniziarrak izan ziren eta haien jainko nagusia Melkart zen ("hiriko erregea") eta txanpon zaharretan tenplu baten irudia agertzen da. Horrek iradokitzen du Malaka izena jainko haren izenean jarri zela.
Ponferradako geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Málaga
Sinboloak
Málagako banderak kolore morea eta berdea ditu eta noski, «La verde y morada» ezizenaz ezagutzen da. Armarrian itsasertzeko labar batean bi gaztelu ikusten dira (Alcazaba eta Gibralfaro) eta Ziriako eta Paula hiriko patroien irudiak errezutan.
Málaga hiria sinbolizatzen duen lorea Biznaga malagueña da, jasmin sorta bat hain zuzen ere. Málagako Zinemaldiko saria esate baterako "La biznaga de oro" da.
Gaztelu Zaharra (Baiona)
Gaztelu Zaharra (Gazteluzaharre ere deitua) Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen gaztelu bat da. Hiri honetako Baiona Handia hirian kokatua dago.
Historia
Lapurdiko bizkondeak XI. mendean eraiki zuen.
Málaga
Geografia
Málaga Costa del Sol eskualdearen erdian dago Mediterraneo itsasoaren ondoan. Ipar-ekialdean Almogía eta Cártamarekin egiten du muga, iparraldean Casabermeja eta Almogíarekin, ipar-mendebaldean Comares eta Colmenarrekin, ekialdean Rincón de la Victoria, Totalán eta El Borgerekin, hegoaldean Mediterraneo itsasoarekin, mendebaldean Cártama eta Alhaurín de la Torrerekin eta hego-mendebaldean Torremolinosekin.
Klima
Málagak klima azpitropikal mediterranearra dauka. Urteko batez besteko tenperatura maximoa 22,9 gradukoa eta minimoa 13,1 gradukoa da. Urtero 526mm jausten dira, batez ere udaberri eta udazkenean.
Antzinaroa
Málagako aurreneko kolonia K.a. 800-500 urteen artean izan zen Guadalhorce ibaiaren ahoan zgoen uharte batean, gaur egun Cerro del Villar izenaz ezagutzen dena. Jatorrizko asentamendua bastetaniarrek ezarri zuten eta haren gainean eraiki zuten feniziarrek Malaka kolonia, izan ere itsasontziak ainguratzeko leku egokia baitzen eta zilar eta kobre meategietatik hurbil baitzegoen.
Ondoren erromatarrek eskuratu zuten hiria eta izena latinizatu zuten, Malaca bihurtuz. Hiri konfederatua izendatu zuten eta lege kode berezia eman zioten, Lex Flavia Malacitana. Garai hartatik erromatar antzokia eta termak gelditzen dira.
Erromatar Inperioaren gainbeherak herri germaniarrak erakarri zituen Iberiar penintsulara eta 411 urtean Málaga inguruko kostalde guztia suntsitu zuten. 552an Justiniano I.a enperadore bizantziarrak konkistatu zuen eta 555. urtean Spania probintzian sartu zuen. 614. urtean Sisebuto errege bisigodoak hartu zuen Malaca.
Erdi Aroa
VIII. mendearen hasieran arabiarrek konkistatu zuten Mālaqa (مالقة). Harresiak eraiki zituzten eta inguruan merkatari genovarren auzoa eta judutegia sortu ziren. Hammudtarren taifako hiriburu bihurtu zen, ondorengo urteetan beste hiru erreinu musulmanen hiriburua ere bai. Ordukoak dira Alcazaba gotorlekua eta Gibralfaroko gaztelua, hiriko armarrian agertzen diren eraikin biak.
1487an Errege-erregina Katolikoek hiria setiatu eta konkistatu zuten. Andaluzian egindako setio luzeenetakoa izan zen. Mālaqa konkistatzea kolpe gogorra izan zen Granadako Erresumarentzat eta bost urtetara nazariek penintsulatik alde egin behar izan zuten.
Aro modernoa
XVI. mendean harresietatik kanpora eraikitako eliza eta komentuen inguruan populazioa biltzen hasia zen eta auzo berriak sortu ziren, La Trinidad eta Capuchinos, esate baterako. XVII. mendea oso grabeheratsua izan zen, garai onak eta txarrak txandakatu baitziren. Merkataritzak garapen handia izan zuen baina izurriak, uholdeak, lurrikarak eta uzta txarrak tartekatu ziren garapena tarteka etenez.
XIX. mendearen hasieran Iberiar Penintsulako Gerran paper garrantzitsua izan zuen, izan ere Bailéngo guduan Napoleonen armada Europan izandako lehen porrota jasan baitzuen. 1812an frantsesek hiria okupatu zuten eta zigor handiak ezarri zizkioten mendeku gisa.
Amadeo I.a Savoiakoak Espainiako tronuari uko egiterakoan istilu handiak izan ziren espainian eta Málagan errepublikanismo federalak Málagako kantoia ezarri zuen. Langile klasea sektore aberatsen kontra oldartu zen. Bi hilabete iraun zituen autogobernaturiko ereduak. 1880. urtetik aurrera krisi ekonomiko latza iritsi zen, azukre industriak gainbehera larria izan zuen eta filoxerak mahastiak suntsitu zituen.
XX. mendea
Industriak gainbehera jarraitu zuen mende berriaren hasieran eta oligarkia ahul bat zen kontrol politiko eta ekonomikoaren erantzule. Langile mugimenduak eta errepublikanismoa indartu egin zen gizarteko sektore behartsuenetan. 1931ean Bigarren Errepublika izendatzerakoan komentu ugari erre ziren Málagan maiatzaren 10 eta 13 artean. 1933an Espainiako Alderdi Komunistako lehen diputatua Málagatik atera zen. "Málaga la Roja" ("Málaga gorria") ezizena eman zitzaion hiriari.
Frankismo garaian turismoaren boom-a etorri zen Costa del Sol guztian, baina malagar ugarik Espainiako beste tokitara edo Europara ere atera behar izan zuten lan bila.
Sallisaw (Oklahoma)
Sallisaw Oklahomako hiri bat da. Sequoyah konderrian kokatua dago. 2010ean 8,880 biztanle zituen, 34.39 kilometro koadrotan banatuta.
Málaga
XX. mendea
1978. urtetik aurrera garapen ekonomiko eta kultural handia izan du Málagak eta gaur egun Andaluziako hirien artean jarduera ekonomiko handiena duena da.
Banaketa administratiboa
Hiria hamaika barrutik osatzen dute eta hauek aldi berean beste hainbat auzotan banaturik daude:
Demografia
Jatorriari dagokionez %8,43 atzerritarrak dira, 47.925 biztanle (2011ko erroldaren arabera). Gehienak Maroko, Paraguai, Errumania, Ukraina, Argentina, Nigeria, Italia eta Txinatik etorri dira. Ijitoek biztanlegoaren %2a osatzen dute. Málaga kaloeraz "Chorrigan"esaten da.
Erlijioeri dagokionez katolikoak dira malagar gehienak. Bigarren erlijioa islama da, magrebtarrak dira bereziki. Málagako juduen komunitateak 1.500 urte inguru ditu eta Espainiako handienetakoa da.
Politika
Málagako udaletxerako aurreneko hauteskunde demokratikoak 1979an izan ziren. 1995 artean PSOE izan zen agintean eta ordutik aurrera Alderdi Popularra (PP) izan da nagusi. Honako hauek izan dira Málagako alkateak:
Aipatzekoa da Málagak kontsulatu ugari izan dituela. Hirian kontsulatuak izatearen aurreneko aipamena 1643koa da eta gaur egun 38 herrialdetako kontsulatuak daude Málagako udalerriaren barnean. Aipagarrienak Estatu Batuak, Erresuma Batua, Alemania, Saudi Arabia, Brasil, Kanada, herbehereak, Maroko, Portugal, Turkia, Belgika, Danimarka, Txile, Norvegia, Suitza, Peru...
Ekonomia
Andaluzia mailan jarduera ekonomiko handiena duen hiria da, eta Espainiar estatuko laugarrena (La Caixako Urtekari ekonomikoa 2011).
Turismoa da nagusi. Zerbitzuen sektorea ere oso garrantzitsua da, teknologia berriei dagokienez batez ere. Andaluziako parke Teknologikoa eraiki zen 1992. urtean Campanillas auzoan.
Garraioa
Málaga-Costa del Sol aireportua 1946an inauguratu zen eta gaur egun Espainiako hirugarren erabiliena da madril eta Bartzelonakoaren ondoren. 2018an 141.313 hegaldi izan zituen eta 19 milioi bidaiari hartu zituen. Hauetatik 16 milioi nazioarteko hegaldietan iristi ziren.
Aireportua Malaga–Maria Zambrano tren geltokiarekin eta Málagako autobus geltokiarekin loturik dago. Tren geltoki honetara Kordobatik datorren abiadura handiko trena ere iristen da.
Hirian mugitzeko autobus urbanoak eta taxiak izateaz gain metroa ere badu. Bi linea ditu; 1. linea mendebaldetik ekialdera doa eta 2. linea iparraldetik hegoaldera. 2013an bizikleta prestamo zerbitzua ezarri zen, Málagabici izenaz ezagutzen dena.
Hezkuntza
Málagako Unibertsitatea (UMA) 1972. urtean sorturiko unibertsitate publikoa da. 40.000 ikasle ditu eta 2.450 irakaslek egiten dute lan. 63 gradu eta 120 graduondoko eskeintzen ditu. Errektoregoa zentro historikoan dago, antzinako Correos eta Telégrafos eraikinean, baina erdigunetik kanpo bi campus ditu; Teatinos eta El Ejido.
Málagan Haur eta Lehen Hezkuntzako 82 ikastetxe daude, Bigarren Hezkuntzakoak 35 eta Helduen Hezkuntzako 13.
XX. mendeko historia
XX. mendearen hasieran jarduera kultural handia zegoen Málagan. Artistarik ezagunena Pablo Picasso margolaria izan zen. Gerra Zibilak ordea jarduera guzti hori eten zuen.
1954an Liburu azoka jarri zen marxan eta 1968an Litoral kultur aldizkaria atera zen. 1970. hamarkadan Málagako Unibertsitatea sortu zen eta honek bultzada berria eman zion hiriko kulturgintzari. 1990an Cervantes Antzokia berreskuratu zen eta Orkestra Filarmonikoa sortu zen. 1998tik aurrera Espainiako Zinemaren Jaialdia ospatzen da Málagan.
2003an Museo Picasso Málaga inauguratu zen. Espainia hegoaldeko museoen artean bisitatuena da. 2015ean Málagako Pompidou Zentroa inauguratu zen.
2016an Europako kultura-hiriburu izateko saiakera egin zen baina Donostiak lortu zuen titulu hori.
Jaiak eta jaialdiak
Málagako Aste Santua deklaratu zuten nazioarteko interes turistikodun jaia. Abuztuan Málagako Feria ospatzen da. Astebete irauten du eta udako jai garrantzitsuenak dira. Beste jai egun batzuk Eguberriak, Dan Juan gaua, Ihauteriak eta Maiatzeko gurutzeak dira.
Gastronomia
Mediterraneoko dietan oinarritzen da Málagako gastronomia. Itsas-portu handia duenez arrainak eta itsaskiak dira bereziki kontsumitzen direnak; boquerones (antxoak), jureles (txitxarroak), barbarinak, olagarroak eta txibiak.
Beste plater tipiko batzuk honako hauek dira: fideo lapikoa, gazpatxoa, gazpachuelo (arrain zopa antzeko bat), migas (ogi-mamiak), entsalada malagarra, ajoblanco eta porra antequerana.
Kirola
Málaga C.F. da hiriko futbol taldea. 1904an sortu zen eta 27 denboraldi egin ditu Espainiako lehen mailan, azkena 2017-18an. La Rosaleda estadioan jokatzen ditu etxeko partidak. Hiriko beste talde ezaguna El Palo FC da, 2013-15 artean Bigarren B mailan jokatu zuena.
Saskibaloiak ere jarraitzaile ugari ditu. Hiriko tadea Unicaja Málaga da eta José María Martín Carpena kirol-jauregian jokatzen ditu paridak. 2005-06 denboraldian ACB ligako txapelduna izan zen eta birritan izan da bigarrena. Europan ere tituluak lortu ditu, Korac Kopa (2001) eta Eurocup (2017).
Ciudad de Málaga estadioan Europako Atletismo Kopa jokatu zen 2006an eta Centro Acuático de Málagan Europako Waterpolo txapelketa 2008an.
Arraunketa tradizionalak ere badu bere tokia. Jábega estropadak egiten dira, andaluziako tostako txalupa da. Espainiako Llaüt Txapelketan hartzen dute ondoren. Hiriko taldea Real Club Mediterráneo da eta bost aldiz izan da Espainiako txapelduna, hiru gizonezkotan eta bi emakumezkotan. RC Mediterraneoren instalakuntzetan 1943tik "Trofeo Su Majestad el Rey" belaotzien estropada jokatzen da urtero.
Ondasun nabarmenak
Málagako multzo historikoa Kultura ondasun izendatu zen 1970ko martxoaren 12an. Feniziarrek, kartagotarrek, erromatarrek eta arabiarrek aztarna ugari utzi zituzten bertan. Malagako Erdigune Historikoan dauden eraikin aipagarrienak honako hauek dira:
Zentro historikoan dagoen kale nagusia Alameda Principal da, XVIII. mendean ezarri eta auzoa ekialdetik mendebaldera zeharkatzen duena. Baditu hainbat eraikin aipagarri; Guardiaren etxe zaharra, Edipsa eraikina eta Hans Christian Andersen idazle daniarrak ostatu hartu zuen etxea. Andersenen estatua bat dago ondoan. Alameda Principalarekiko perpendikular Marques de Larios kale estua dago, 1891n eraiki zen Plaza Nagusia eta Málagako itsas-portua lotzeko. Alcazabaren azpian Aduanaren jauregia (gaur egun Málagako Museoa dena) eta Málagako udaletxea daude eta Haien aurrean dagoen parke zabal batek banatzen ditu Málagako itsas-portutik.
Pablo Picasso margolaria malagarra izanik haren jaiotetxea eta Museo Picasso Málaga ere kontuan hartzekoak dira.
El Hoyo de Pinares
El Hoyo de Pinares Ávilako udalerria da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.401 biztanle zituen.
Stewart uhartea
Stewart Uhartea (Stewart Island; Rakiura) Zeelanda Berriko hirugarren irlarik handiena da (1.746 km2), Ipar eta Hego Uharteen ondoren. Azken honetatik 30 km-tara dago hegoalderantz, tartean Foveaux itsasartea daukatela.
400 bat pertsona bizi dira uhartean, gehienak Oban herrian.
Hego Uharteko Invercargillekin lotuta dago hegazkinez eta Bluff herriarekin ferryz.
Oilasko erre
Oilasko errea labean edo sutan erretako oilaskoa da. Berez, oilaskoa bere koipetan erre ohi da, oilaskoa erretzen ari dela koipea bere gorputz guztian zehar hedatu eta erretzea errazten du. Horregatik koipearen hedaketa eta erretzea hobetu dadin maiz oilaskoa su gainean edo labean makil batean ipini eta biratu egiten da, beste natzutan aldiz erretegi biratzaileetan ipini ohi da. Oilasko errea munduko herrialde eta kultura askotako gastronomiako ohiko platera da.
Christoval (Texas)
Christoval Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Tom Green konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Talentu (argipena)
Talentu izenak adiera hauek ditu:
Mon Oncle
Mon Oncle ( ahoskatua) 1958ko Jacques Tati frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Argumentua
Monsieur Hulotek ez du batere gustuko gerra ondoko Frantzia: bere arkitektura moderna, efizientzia mekanikoa eta kontsumismoa.
Elbert (Texas)
Elbert Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Throckmorton konderrian kokatuta dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Leporinus pitingai
Leporinus pitingai Leporinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
George Maxwell Richards
George Maxwell Richards (San Fernando, 1931ko abenduaren 1a - Port of Spain, 2018ko urtarrilaren 8a) Trinidad eta Tobagoko laugarren presidentea izan zen.
Saint-Gorgon-Main
Saint-Gorgon-Main Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Gorgon-Main udalerrian erroldatutako biztanleak 251 ziren. Familiak 90 ziren, horien artean 18 pertsona bakarrekoak ziren (9 bakarrik bizi ziren gizonak eta 9 bakarrik bizi ziren emakumeak), 30 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 38 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 107 etxebizitza zeuden, 93 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 75 etxeak ziren eta 32 apartamentuak ziren. 93 etxebizitza nagusietatik 71 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 61 etxek bost zituzten. 80 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 43 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 47 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 153 ziren, horien artean 124 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 124 pertsona aktiboetatik 120 lanean zeuden (63 gizon eta 57 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Gorgon-Main udalerrian 92 unitate fiskal zeuden, 262 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.588,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Valmascle
Valmascle Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Saint-Gorgon-Main
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Valmascle
Biztanleria
2007an Valmascle udalerrian erroldatutako biztanleak 44 ziren. Familiak 17 ziren, horien artean 9 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 23 etxebizitza zeuden, 18 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 20 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 18 etxebizitza nagusietatik 13 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 1ek lau zituen eta 8 etxek bost zituzten. 15 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 8 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 10 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 29 ziren, horien artean 19 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 19 pertsona aktiboetatik 16 lanean zeuden (9 gizon eta 7 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 gizon). 10 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Valmascle udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 6238
NGC 6238 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Liga
Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Liga (Liga Femenina de Baloncesto) Espainiako emakumezkoen saskibaloi txapelketa nagusia da.
Egitura
1963an sortu zen. 1996tik aurrera ligak bi fase izan ditu, lehenengo liga erregularra eta ondoren ligako sei aurrenekoek jokatzen duten play-off fasea. Liga erregularreko azken biak Liga 2-ra jeisten dira.
Sand Springs (Oklahoma)
Sand Springs Oklahomako hiri bat da. Osage konderrian kokatua dago. 2010ean 18,906 biztanle zituen, 51.21 kilometro koadrotan banatuta.
Erauskin
Erauskin Beasain udalerriko (Goierri, Gipuzkoa) auzoa da, Usurbe mendiaren magalean dagoena, bost baserrik osatua (Loitzenea, Salete, Ferminenea, Bideaurre eta Zelaieder). Ofizialki, hala ere, ez da auzoa: administrazioaren aldetik, Beasainmendi auzoaren zati bat da.
Exoi
Exoia itzulpen prozesuan aminoazidoak kodetzen dituen DNA-ren zatiari deritzo. Introien aldean, exoiak ez dira desagertzen RNA-m-aren heltze prozesuan, eta duten informazio genetikoa adierazten da itzulpenean.
Eukariotoen DNA-k proteinak kodetzen dituzten zatiak ditu (exoiak), proteinak kodetzen ez dituzten zatiekin (introiekin) tartekatuak. Prokariotoen genomak, aldiz, ez du introirik.
Exoiak "splicing" edo RNA-m-aren birdoitze prozesuan kanporatuak ez diren gene baten zatiak dira, RNA-m helduan agertzen direnak. Proteinak sortzeko informazioa dute.
Talentu (masa unitatea)
Talentua Antzinako Erroman, Kartagon Antzinako Grezian eta Ekialde Hurbileko beste zenbait zibilizazioetan erabilitako masa unitate bat izan zen, anfora bat (oin kubiko bat, alegia) bete uraren pisuaren baliokidea zena.
3803 Tuchkova
3803 Tuchkova asteroide baten izena da. urriaren 2an aurkitu zuen L. V. Zhuravleva-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1981 TP izena zeraman. Ondoren Tuchkova omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3803 Tuchkova asteroidearen orbitak batezbeste 2,25 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,004 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,495 distantziara. Eszentrikotasuna 0,109 da, eta makurdura orbitala 6,82ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.3 da.
Vladimir Korolenko
Vladimir Galaktionovitx Korolenko (Володимир Галактионович Короленко, Volodymyr Halaktyonovych Korolenko; Влади́мир Галактио́нович Короле́нко; Zhytomyr, Errusiar Inperioa, 1853ko uztailaren 27a - Poltava, Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista, 1921eko abenduaren 25a) errusiar idazle eta kazetaria izan zen, jatorriz ukrainarra. San Petersburgoko Unibertsitatetik bota egin zuten elkarte sekretu bateko kide izateagatik, eta Siberiara (Jakutia) erbesteratu zen (1881-1884). Hurrengo urtean eman zuen argitara lehen narrazioa, Son Makara (Makarren ametsa) izenburupean, Jakutiako bizimodua islatzen zuena. Aipagarria da, halaber, Istoriya moyego sovremennika (1905-1921, Nire garaiko historia) obra.
Casillas (Ávila)
Casillas Ávilako udalerria da, Arenas de San Pedro eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 853 biztanle zituen.
Southwest Airlines
Southwest Airlines (NAZE: WN, NAGE: SWA) Ameriketako Estatu Batuetako low-cost airelinearik garrantzitsuenetarikoa da. Estatu Batuetako airelinea handiena da urtean garraiatutako etxeko bidaiari kopuruaren arabera (2007ko abenduaren 31n), eta seigarren airelinea handiena diru-sartzeengatik. 2017ko apirilean, egunero 3.900 hegaldi inguru egiten zituen.
Estatu Batuetako Garraio Departamentuaren garraio estatistiken arabera, Southwest Airlines konpainiak Estatu Batuetako beste edozein airelineak baino bidaiari gehiago garraiatu zituen 2006ko abuztutik estatuko eta nazioarteko bidaiarietan. Munduko airelinea errentagarrienetako bat da, 2009ko urtarrilean 36 hilabetez jarraian irabaziak izan baititu.
Southwest-ek oso negozio eredu errentagarria eta ezohikoa praktikatzen du airelinea tradizionaletan: ibilbide labur asko egiten ditu hegan, hiri handietako bigarren mailako aireportuetan txandakatze azkarrak eginez (eraginkorragoak eta merkeagoak) eta nagusiki hegazkin mota bakarra erabiliz, Boeing 737 hegazkina. Michael O'Learyk negozio-eredua hori kopiatu zuen Ryanair errentagarri bihurtzeko.
Teilatuetako betibizi
Teilatuetako betibizia (Sempervivum tectorum) Crassulaceae familiako espezie baten izen arrunta da, hegoaldeko Europan jatorria duena.
Antzinatik teilatuetan landatu dute, etxea ekaitzetatik babesteko.
Djoser
Djoser, batzuetan Djeser edo Zoser ere bai, (K.a.~ 2710) Egiptoko III. dinastiako bigarren faraoia, Nebkaren anaia eta ondorengoa zen. Turingo Errege Kanonaren arabera bere agintaldiak 19 urte iraun zituen eta Erresumako hiriburua Menfisen ezarri zuen. Ra jainkoaren gurtza sustatzen jardun zuen. Sakkarah herrian lehen Piramide Mailakatua eraikitzeko agindua eman zuen.
Huntertown (Indiana)
Huntertown Indianako herri bat da. Allen konderrian kokatua dago. 2010ean 4,810 biztanle zituen, 9.85 kilometro koadrotan banatuta.
Leporinus platycephalus
Leporinus platycephalus Leporinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
3804 Drunina
3804 Drunina asteroide baten izena da. urriaren 8an aurkitu zuen L. I. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1969 TB izena zeraman. Ondoren Drunina omentzeko izena eman zitzaion.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.8 da.
Touchstone Pictures
Touchstone Pictures The Walt Disney Companyk dituen zine marka ugarietako bat izan zen. 1984an sortu zen. Banatzen zituen produktuak, ohi Walt Disney Pictures markapean banatzen dituenak baino gai helduagoei buruzkoak ziren.
Touchstone Pictures marka bat baino ez zen, eta ez da konpainia independente bezala existitzen. Marka hau kontrolatzen duten bi konpainiak Walt Disney Motion Pictures Group eta Walt Disney Pictures and Television dira.
Film ospetsuak
1984
1985
Crank (filma)
Crank, 2006ko Mark Neveldine eta Brian Taylor estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Jason Statham, Amy Smart eta Jose Pablo Cantillo aktoreek antzeztu zuten.
Crank: High Voltage (2009) jarraipena izan zuen.
Sarrouilles
Sarrouilles Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sarrouilles udalerrian erroldatutako biztanleak 571 ziren. Familiak 212 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 242 etxebizitza zeuden, 219 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 231 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 219 etxebizitza nagusietatik 190 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 182 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 69 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 138 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 375 ziren, horien artean 268 aktiboak ziren eta 107 inaktiboak ziren. 268 pertsona aktiboetatik 256 lanean zeuden (138 gizon eta 118 emakume) eta 12 langabezian zeuden (9 gizon eta 3 emakume). 107 pertsona inaktiboetatik 46 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Plazaola oinzubia
Historia
Lehenbiziko zubia 1910an eraiki zuten eta metalezkoa zen, baina 1930an jazotako uholdeen ondorioz Arga ibaiko urak handitu eta zubia berarekin batera eraman zuten. 1931an gaur egungo portzelanazko zubia eraiki zen.
Sarrouilles
Diru sarrerak
2009an Sarrouilles udalerrian 211 unitate fiskal zeuden, 545 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.122 euro zen.
NGC 6239
NGC 6239 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Sarrouilles
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Sarrouilles udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 240 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Petscheckita
Petscheckita oxido motako minerala da.
Marizy
Marizy Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Marizy udalerrian erroldatutako biztanleak 461 ziren. Familiak 184 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 252 etxebizitza zeuden, 186 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 35 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 237 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 186 etxebizitza nagusietatik 142 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 9 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 115 etxek bost zituzten. 136 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 74 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 102 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Orfeu Negro
Orfeu Negro (eusk: 'Orfeo beltza') 1959ko Marcel Camus frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Vinicius de Moraesen Orfeu da Conceição antzezlanean oinarrituta.
Marizy
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 275 ziren, horien artean 192 aktiboak ziren eta 83 inaktiboak ziren. 192 pertsona aktiboetatik 178 lanean zeuden (98 gizon eta 80 emakume) eta 14 langabezian zeuden (4 gizon eta 10 emakume). 83 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Condottieri
Condottieri (italierazko condottieri, «jornaleko soldaduak», condotta, «alokairu-kontratua», hitzetik; singularrean, condottiero) XIII., XIV. eta XV. mendeetan Italiako estatu-hirien eta aita santuen zerbitzuan ziharduten jornaleko soldaduen buruzagiak ziren. Carmagnola, Colleoni, Fortebraccio, John Hawkwood, Pergola, Piccinino, Trivulzio, Malatesta, Giovanni delle Bande Nere eta Francesco Sforza izan ziren condottieri ospetsuenetako batzuk. Suitzako gudari ordainduek eta estatu sendo berrietako armadek desagerrarazi zituzten XVI. mendean.
Marizy
Diru sarrerak
2009an Marizy udalerrian 181 unitate fiskal zeuden, 455 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.687 euro zen.
Lagun talde
Lagun taldea edo —Hego Euskal Herriko behe mailako hizkeran— kuadrilla Euskal Herrian astialdiaz elkarrekin gozatzeko elkartzen den gizataldea da, eta bere kideei taldearen babesa eta gizartekotzeko aukera ematen die. Kideen haurtzaroan sortu eta haiek bizi artean iraun ohi du; dena dela, badira helduaroan sortutako lagun taldeak, bai eta helduarora iristean desegiten direnak ere. Lagun taldeko kideen artean adiskidetasun harremanak eratzen dira. Ohikoa da lagun taldeko kide bakoitzak beste taldekideetakoren batzuk adiskide izatea, eta lagun taldetik kanpora ere beste adiskideren bat izatea.