cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Osculum infame
Zeremonia
Jasotako testigantzen arabera zeremonia horrekin, Deabruak haren jarraitzaileen izenak entzunez gero, akelarreri ematen zitzaion hasera. Orduan, jarraitzaileak, herrestaka edo atzeraka ibiliz, harengana hurbiltzen ziren. Deabruaren ipurdiaren aurrean makurtzen ziren orduan muxua emanez. Errito horrek ere sorginen iniziazioa markatzen zuen. Zeremonia burutu ondoren akelarreko festak hasten ziren. Batzuetan Deabrua ez zen gizaki moduan agertzen, apo, aker edo katu beltz moduan baizik.
Zenbait iturriren arabera omenaldi ekintza baino gehiago penitentzia omen zen, adibidez, Eskoziako North Berwicken sorginen aurka egindako epaiketetan. Jakina denez, epaiketa horietan testigantza gehienak tortura baliatuz lortzen ziren.
Shaku
Shaku (尺) luzera unitate bat da Japonian.
Shaku bat ken baten seirena da eta 10/33 metroren baliokidea da eta 30,3 zentimetro balio ditu. Shaku bat 10 sunetan zatitu daiteke. Zurgintzan gaur egun ere erabiltzen da shakua.
Samir Amin
Samir Amin (Kairo, 1931ko irailaren 3a - Paris, 2018ko abuztuaren 12a) egiptoar ekonomialari marxista izan zen. Parisen politika, estatistika eta ekonomia ikasi zuen. Alderdi Komunistako kide izan zen, sobietarrekin desadostasunez alderdia utzi eta maoismoaren ideologia garai batez bereganatu zuenera arte. Hainbat lanpostu eta kargu izan zituen bere bizitzan, irakasle eta ekonomialari moduan. Bereziki, Hirugarren Munduko herrialdeek kapitalismoarekin duten mendekotasun harremana eta globalizazioa aztertu zituen, kapitalismoaren aurkako jarrera irmoa atxikiz.
Periferiako herrien deskonexioaren teorikotzat jo izan da.
Lagocephalus wheeleri
Lagocephalus wheeleri Lagocephalus generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Buskilgo mendilerroa
Mendilerroan dagoen Buskil mendiak ematen dio izena mendilerroari.
Bowman kostaldea
Bowman kostaldea (ingelesez Bowman Coast) penintsula antartikoaren ekialdeko kostaldeko zatia da, (Graham Lurraldearen hegoaldeko muturra) Weddell itsasoan, Northrop lurmuturra (Foyn kostaldeagandik banatzen duena) eta Agassiz lurmuturraren artean (Wilkins kostaldeagandik banatzen duena).
Antartandeek Bowman kostaldea Fallières kostaldeagandik banatzen dute, penintsula Antartikoaren mendebaldeko zatian dagoena. Larsen izotz hesia Bowman kostaldetik Weddell itsasoan zehar hedatzen da. Kostalde honetan Joerg penintsula eta Mobiloil lakua nabarmentzen dira.
Kosta hau hegazki batetik aurkitua izan zen 1928an. Hubert Wilkinsek aurkitu eta argazkitu zuen, Isaiah Bowmanen omenez izendatu zuena, American Geographical Societyren zuzendaria zena. Agassiz lurmuturra Kenyon penintsularen muturrean dago, eta 1940an aurkitu zuen Estatu Batuetako Zerbitzu Antartikoko Espedizioak.
Lurralde aldarrikapenak
Argentinak Bowman kostaldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Aldarrikapen hauek Itun Antartikoaren baldintzek mugatzen dituzte
Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:
Mines
Mines, greziar mitologiako pertsonaia bat da, Lirneso hiriko erregea. Evenoren semea da, Hipodamiarekin ezkonduta zegoena, Akilesek, Troadeko zenbait eskualdetak gertaturiko borroketako batean, gatibu eraman zuena ohaide bezala.
Hirirako eraso hartan, Akilesek, Mines eta honen anaia bat, Epistrofo, hil zituen. Briseida bere dendan mantendu zuen, esklabu bezala, berarekin maitasun harreman bat izatera iritsi zena, Agamemnonek lapurtu zion arte.
Bere senarra eta bere koinatua hilak izan ondoren, Briseida, Patroklori, Homeroren arabera, honako hitz hauekin kexatzen zen:
Galeita
Ezaugarriak
Galeita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Vasili Xulgin
Vasili Vitalievitx Xulgin (errusieraz: Васи́лий Вита́льевич Шульги́н, ukraineraz: Васи́ль Віта́лійович Шульгі́н Vasil Vitalijovitx Xulhin; Kiev, Errusiar Inperioa, 1878ko urtarrilaren 13agreg./urtarrilaren 1ajul. - Vladimir, Errusiako Errepublika Sobietarra, SESB, 1976ko otsailaren 15a) Ukrainan jaiotako errusiar identifikazioko politikari, filosofo eta kazetari kontserbakorra izan zen.
Gaztaroa eta politikan sartzea
Kieven jaio zen, intelektual ezagunen familia batean, bere familia Kievlianin (“Kievtarra”) egunkariaren jabe zen, eta Xulgin egunkari horri lotu zitzaion (1905eko iraultzan), gero bere ideien bozeramaile egin zuelarik. Bere arabera, Unibertsitateko azken urteetan “antisemita, eta beraz kontserbakor, nazionalista, zuria; oraintxe naizen hau” egin zen. Gaztetan bere pentsamolde nazionalista, bere bizitza osoan izango zuena, xehatzen hasi zen. Aldi berean oso gizon jakintsua izan zen, hainbat hizkuntza zekizkielarik.
1905an, guda Errusiar-Japoniarra zela eta armadan sartu zen, baina ez zen borrokatzera iritsi. 1905ean Kieven ofizial bezala iraultzaren kontra borrokatu zuen, eta berak esaten zuenaren arabera, pogrom antisemita batzuk geldiarazi zituen. 1905ko iraultzaren ostean, Errusiar Nazio-Batasuna (SRN) eskuin muturreko alderdiaren kide egin zen, baina hortik gutxira utzi egin zuen bi arrazoirengatik: SRN monarkia absolutuaren aldekoa zelako, Xulginek monarkia absolutismora lotzea hain argi ikusten ez zuelarik; eta SRNren judutar ororen aurkako bortizkeria antisemita zela eta, Xulginentzat hori gehiegikeria zelarik. 1908an, Kieveko Klub Nazionalista Errusiarra sortu zenean (errusiar ideiaren defentsa eta “Ukrainarzaletasunaren aurkako borroka” goiburu zituen erakunde “anitz eta apolitiko bat”), Xulgin bertako kide egin zen. 1908an Dumako diputatu aukeratu zuten. Duman Alderdi Nazionalistako kide egin zen (hau alderdia baino, 1908an sortutako hainbat talderen koalizioa zen, tartean Xulginen Kieveko Klub Nazionalista Errusiarrak osatutakoa, batez ere Inperioaren mendebaldeko eskualdeetan –Polonian, Bielorrusian, Ukrainan eta Lituanian- errotutakoa; bere programan erreforma liberal moderatuak eta eskualde horietan errusiar etnikoen defentsa –errusiartzea- bilbatzen zuten). Bere fakzioa Piotr Stolipin lehen ministroaren defendatzaile nagusia izan zen, eta oktubrista liberal-kontserbakorrekin kolaboratu zuen. Stolipinek Xulginengan izan zuen eragina hain handia izan zen, ezen Xulginek “abizenik gabeko monarkismotik” “monarkismo konstituzionalera” eboluzionatu zuen (Xulginentzat monarkia bigarren mailako arazoa zen “Errusiarentzat Gobernu indartsu bat” izatearen ondoan).
Lehen Mundu Gudak, liberalismora are gehiago mugitzea ekarri zuen, adibidez 1913an akusazio faltsuen bidez eraikitako “Beilis kasu” antisemitaren kontra gogor jo zuen. (Xulginen ustez, liberalen abertzaletasuna monarkiko tradizionalistena baino eraginkorragoa zen, batez ere guda irabazteko) eta bere antisemitismoa moderatu zuen (berak zionez: “aurreko hamarkadan judutarrek iraultzaren eta Errusiaren suntsiketaren alde egiten zuten, beraz ni antisemita nintzen. Guda honetan judutarrak abertzaletasunaren buruan jarri dira, beraz ni filosemita naiz orain”. Hala ere, Urriko Iraultzaren eta Guda Zibilaren urteetan berriz antisemitismo gogorrari lotu zitzaion). Xulginek Lehen Mundu Gudan armadan izena eman zuen, baina 1915ean, zaurituta, desmobilizatu egin zuten. Duman bueltan, beste liberal zein liberal-kontserbakorrekin (Miliukov eta Gutxkov, adibidez) fronte konstituzionalista bat eratu zuen.
Ukrainaren arazoaren gaineko ikuspegia
Xulginen ustez, Errusiaren nazio-arazorik erabakigarrietan Ukrainakoa, edo berak esaten zuen moduan “Malorossijakoa” (Errusia Ttipikoa) zen. Xulginek ez zuen onartzen ukrainar herririk zegoenik, eta berak bere buruari beti errusiar-ttipi edo “maloros” deitzen zion (“Ukraina” edo “ukrainar” idatzi behar zuenean, beti komatxoen artean idazten zuen). Xulginen ustez ez zegoen ukrainera hizkuntzarik, bere ustez, “errusiar-ttipien hizkera” errusieraren aldaera bat zen, eta “ukrainera deitutakoa”, Galitziako hizkuntza, “Malorossijan inposatu nahi dutena”. Beraz zioenez, ukrainartasuna eta ukrainar nazioa “kanpoko potentziek” (Poloniak eta Austria-Hungariak) bultzatzen zuten Errusia ahultzeko. Xulginen arazo honen gaineko esaldirik famatuenetako bat “Ukrainarrak ez dira nazio bat, alderdi politiko bat baino” izan zen. Xulginek gainera, “antisemitismo politiko” bat publizitatu zuen, hau da, “judutar zirkulu politikoen” ideien eta ustezko nagusitasunaren kontra aritu zen, baina antisemita askok ez bezala, ez zituen judutar denak izate hutsagatik erruduntzat jotzen, eta judutarren kontrako bortizkeria fisikoa gaitzesten zuen.
Behin-behineko Gobernua eta tsarraren abdikazioa
Otsaileko egunetan nolabaiteko protagonismoa izan zuen Xulginek. Ez omen zen oso pozik iraultzarekin, baina momentu horretan “saihestezin” eta “gaitzerdi” bezala ikusi zuela diote historiagile batzuek. Dumako Kideen Behin-behineko Komiteko kide izan zen, eta lekukotzen arabera, bera izan zen Gobernu tsaristak dimisioa eman ostean Rodzianko boterea hartzeaz konbentzitu zuena (“Agintariek boterea utzi badute, norbaitek hartu beharko ditu haien postuak” esan omen zion Rodziankori). Egun horietan Xulginek monarkia konstituzionalaren alde egin zuen, errepublikaren alde egin ordez, hala ere bazekien monarkiaren etorkizuna Nikolai IIren abdikaziotik eta beste tsar bat izendatzetik pasatzen zela. Xulginek gainera otsailaren 28an herriak Peio eta Paulo Gotorlekuko kartzela “bortizkeriarik gabe” aska zezaten “bitartekaritza lana” egin zuen, eta martxoaren 2an, Gutxkovekin batera Dumako ordezkari gisa, tsarrarengana joan zen abdikatzeko konbentzitzera (ez zen oso baliagarria izan, izan ere, tsarrak bere erabakia hartua zuen, hala ere, tsarraren abdikazioaren lekuko izan zen. Xulgin hara joatea, monarkiko erradikalek traizio moduan ikusi zuten). Martxoaren 1ean Dumako Kideen Komitearen eta Sobietaren arteko negoziaketen ondoren sortutako Behin-behineko Gobernuan sartzeari uko egin zion, baina hala ere Gobernu hori babestu zuen, eta Sobietaz autonomo izateko gomendatu zion.
Ramousies
Ramousies Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Vasili Xulgin
Ukrainaren autonomiaren aurka
Ekainean Kieveko Udal-Dumarako hauteskundeetan aurkeztu zen “Alderdirik Gabeko Errusiar Zerrenda” deituriko hautagaitza nazionalista batekin, eta hirugarren geratu zen, botoen %14 lortuta. Uztailean, Xulginen Gobernuaren aldeko babesa uztailean murriztu egin zen, Gobernuak Ukrainaren autonomia onartzea erabaki zuenean, Xulgin errusiar nazionalista kievtarrak ezin zuen halako autonomia zabalik onartu; are gutxiago “Errusia Ttipia” izenaren pe baino “Ukraina” izenaren pe bazen. Garai horretan Kievlianin egunkariak berak idatzitako manifestu bat: “Hego Errusiaren derrigorrezko ukrainartzearen kontra” atera zuen, autonomia hori, “Asanblada Konstituziogileak erabaki gabe” ilegala zela argudiatuz (30 hamarkadan “Errusia Ttipiari” nolabaiteko autonomia ematearen alde agertu zen, baina soilik izen horrekin balitz). Momentu honetan beste esaldi adierazgarri bat bere ahotan jarri zuten: “Hobe Errusia Ttipia politikoki independentea baina izaeraz errusiarra, Errusiar Inperioaren barneko Ukraina autonomo izaera ez-errusiarduna baino”. Abuztuan, Moskuko Estatu-Konferentzian diktadura militarraren eta diziplinaren alde hitz egin zuen, Kornilovekin bat eginez.
Ramousies
Biztanleria
2007an Ramousies udalerrian erroldatutako biztanleak 239 ziren. Familiak 92 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Vasili Xulgin
Urriko Iraultza eta Guda Zibila
Urriko Iraultza begi txarrez hartu zuen, eta gertatu eta berehala, 1917 bukaeran, Don Eskualdera joan zen Armada Zurian izena ematera, baina Alekseiev jeneralak Kieven errekrutatze lanak egiten baliagarriagoa izango zela uste izan zuen (Xulginen kontaktuak baliatu nahi zituen). Guda Zibilean zehar Armada Zuriaren ideologoetako bat izan zen, berriz ere monarkia konstituzionalaren alde eginez (Kievlianin ateratzen jarraitu zuen, eta geroago Errusia Ttipia aldizkaria atera zuen), eta Asanblada Konstituziogilerako aurkeztu zen, baina ez zen aukeratua izan (bere “Errusiar Zerrendak” Kieveko hirian emaitza oso onak izan zituen, baina barrutiko landagunean oso txarrak). Hala ere, Kieven Ukrainar Errepublika Nazionala aldarrikatu zenean Xulginek hura gaitzetsi bazuen ere (“Kieven ukrainar okupazioa, austriar okupazioa dena” deitu zuen), Radarako aukeratua izatea lortu zuen. Xulginek Kieven alemaniarrak sartzea eta Skoropadski izendatzea ere gaitzetsi zuen, alemaniar okupazioaren protestan, Kievlianin itxi zuen. Horrez gain, inteligentzia lanak ere egin zituen: 1918an zehar “Azbuka” (Alfabetoa) zurien inteligentzia eta propaganda erakundearen buru izan zen; Ukrainan eta Errusian zehar zabaltzen zen inteligentzia erakunde hau Xulginek Kievetik zuzentzen zuen bertan alemaniarren peko nazionalista ukrainarrek agintzen zutelarik (Skoropadskiren administrazioarekin izandako harremanak oso txarrak izan ziren beti). Hiriaren eta bertako militarren gaineko informazioa pasatzen zion Armada Zuriaren koartel nagusiari. Horrez gain, frantziar zein britainiar agenteekin interbentzio bat antolatzeko negoziazioetan ibili zen. 1918-1919 neguan, ukrainar politikariekin zituen harreman txarrak medio, Kubanera joan zen, Armada Zuriarekin lan egitera. 1919an frantziar armadak Odessan egin zuen interbentzio baten ostean, hiri horretara joan zen, eta zuriek Kiev okupatu ostean berriz bere jaioterrira, inteligentzia lanekin jarraitzera; baina 1919an Kiev boltxebikeek askatu ostean, Xulgin Odessara bueltatu behar izan zen, eta 1920an Odessa askatzerakoan eta Errumanian sartu ezinik, Krimeara, zurien azken gotorlekura joan zen. Baina hilabeteak pasatu ahala, mugimendu zuriarekiko geroz eta kritikoagoa egin zen, Xulginen ustez honek jada desagertutako ordena eta hierarkia, herriak ukatutakoak berrezartzen saiatzera mugatu baitzen. Xulginen ustez “kontrairaultzak ez zuen izen berri bat ere ez ekoitzi”. Bere ustez, zurien akatsetako bat, Piotr Wrangel jenerala lehenago armadaburu ez izendatzea izan zen.
Erbestean
Zuriek guda galdu ostean, erbestera egin zuen, Polonian, Frantzian eta Jugoslavian bizi zelarik (azken honetan, Belgraden, Dubrovniken eta Sremski Karlovcin bizi zen). Xulgin, Wrangelek osatutako Errusiar Militar Guztien Batasuna erakundean (erbesteko Armada Zuri bat izan nahi zuen erakundea) sartu zen. 1925-26 urteen artean, sekretuki Errusia Sobietarrera bidai bat egin zuen eta bere inpresioei buruzko Hiru hiri liburua idatzi zuen, gerora jakin zen arabera, bidai hori bera konturatu gabe, sobietar inteligentzia zerbitzuek prestatu zuten (pasaporte faltsutik hasita, bere Hiru hiri liburuaren “zuzenketatik” eta Errusia barnean topatu zituen agente “zurietan” bukatuta, dena GPUk orkestratutakoa izan zen), jakin bazekitelako Xulgin ez zela Errusia Sobietarraren oso kontrakoa izango eta komunitate zurian eragina izan zezakeelako (liburu horretan, gorrien kontrako eraso ideologiko ohikoez gain, analisi konkretuari dagokionean, Xulginek NEP politika modu positiboan deskribatzen zuen). Liburu hori argitaratzeak erbesteko zirkulu zurien barruan Xulginen egoera okertu egin zuen, eta politika aktibotik erretiroa hartu zuen. (Xulginek 60ko hamarkadan topatu zuen bidai horren operazioaren burua SESBn, eta honek kontatu zion moduan “iraganean, batez ere 1913ko Beilis kasuaren manipulazio antisemita salatu zuenetik –Xulgin tradizio ideologiko antisemitakoa izanda- Xulginek printzipiodun eta ondra handiko gizon itxura eman zuen; beraz argi geneukan SESBn ikusi zuena, bere aurreiritzi ideologikoak gora-behera, kontatuko zuela, gezurrik gabe”).
Ramousies
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Vasili Xulgin
Erbestean
Emigrazioan, bere ikuskerak oso gorabeheratsuak izan ziren. Momenturen batean, boltxebismoari hurbiltzea adierazi zion “Errusiar Estatua eta Errusiar armada” ordezkatzen zutelako (errusiar emigrazioaren sektore batek halako ikuskerak erakutsi zituen), baina bere 1939ko Ukrainarrak eta gu liburuan ukrainar nazioa aintzatestearren deitoratu zituen. 20ko hamarkada bukaeran faxismorantz biratu zen “sistema egoki” bat zela pentsatzen zuelarik.
Ramousies
Etxebizitza
2007an 109 etxebizitza zeuden, 92 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 108 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 92 etxebizitza nagusietatik 77 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek hitu gela zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 66 etxek bost zituzten. 76 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 54 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Vasili Xulgin
Erbestean
Bigarren Mundu Guda Jugoslavian eman zuen. Ez dago oso argi zein posizio izan zuen, izan ere, 30eko hamarkadan Hitlerrek “kausa zuria” bere egin eta Errusian boltxebikeak botako zituenaren inguruan itxaropentsu zegoen (errusiar emigrazioko hainbat intelektual moduan), baina momentu batean nazismoa gaitzestera pasa zen (hainbeste, ezen herrialde neutral batetara joateko salbokonduktoa lortu ziotenean, Xulginek erabiltzeari uko egin zion, “Heil Hitler!” sinatzea beharrezkoa zelako eta nahi ez zuelako). 1944an Sobietar Armada Gorriak atxilotu zuen, eta Sobietar Batasunera eraman zuen, han 1945ean 25 urteko presoaldi-zigorra jarri ziotelarik.
Ramousies
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Vasili Xulgin
Azken urteak SESBn
1956an kartzelatik atera zen, 11 urte bete ostean. 50eko hamarkadan kartzelatik ateratzerakoan, Sobietar Batasuna babestera pasa zen, ildo “patriotikoari” jarriki (“dagoen Gobernua egon da ere, beti Errusiarekin” bezala laburbildu genezakeen posizioa, SESBren nazioarteko eragin geroz eta handiagoak errazago justifikatzen zuena). Aske geratzerakoan liburu gehiago idatzi zituen SESBko bizitza eta eboluzioa deskribatuz (Leninen esperientzia) eta memoriak idatziz, eta 1961.eko Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren XII Biltzar Nagusian gonbidatua izan zen, eta antza denez Alderdi Komunistaren kide izateko gonbita jaso zuen Khrustxeven aldetik. Halere, Khrustxevek kargua galtzerakoan, halako “liberalizazioa” gelditu eta Xulgin bezalako figurei forua emateari utzi zion Alderdi Komunistak (nahiz eta 1965an bere autobiografia filmatu, Historiaren epaiaren aurrean). 1976an hil zen, 98 urte zituela.
Ramousies
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 154 ziren, horien artean 109 aktiboak ziren eta 45 inaktiboak ziren. 109 pertsona aktiboetatik 101 lanean zeuden (56 gizon eta 45 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 45 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ramousies udalerrian 91 unitate fiskal zeuden, 234 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.027,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 zurginak ziren eta 3 iturginak.
2000. urtean Ramousies udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 693 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fontanetto Po
Fontanetto Po Italiako udalerri bat da. Vercelliko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fontanetto Pok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Porte de Bourgogne (Bordeleko tranbia)
Porte de Bourgogne Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Bordele udalerrian dago.
Oedura jowalbinna
Oedura jowalbinna Oedura generoko animalia da. Narrastien barruko Diplodactylidae familian sailkatuta dago.
Enperadorea (Tarot karta)
Enperadorea (IV) Taroten sorta tradizionalenetan laugarren Arkano Nagusia edo triunfoa da. Karta hau jokoan nahiz igarpenean erabiltzen da.
Deskribapena
Enperadorea, Marteren ikurra den ahari batez apaindutako tronu batean eserita dago. Bere mantuan, beste ahari-buru bat ikusten da. Bere bizar zuri luzeak "jakinduriaren" sinboloa darama. Eskuineko eskuan, Ankh zetro bat dauka eta, ezkerrekoan, domeinuaren ikur den lur-globo bat. Enperadorea mendi antzu baten tontorrean eserita dago, "antzutasun normatiboaren eta botere malkartsuaren" seinale. Hierarkia sekularraren gailurra sinbolizatzen du, gizonezkoen egorik handiena. Enperadorea munduko agintari absolutua da.
Historia
Enperadorearen kartaren diseinuaren funtsezko ezaugarriak oso gutxi aldatu dira mendeetan zehar. Batzuetan, Enperadorea Ama santuari eta Aita Santuari (Hierofantea) ezarritako zentsuran lotu zen. Boloniako karta-egileek Ama Santua, Aita Santua, Enperatriza eta Enperadorearen ordez lau mairu edo turkiar jarri zituzten, adibidez. Minchiatean, bi Enperadoreetako lehenengoari III. zenbakia ematen zaio, karta-sortako Ama santua kentzeagatik.
Interpretazioa
Waiteren deskribapenean, iragarpenetan horrela erabil zitekeen :
"4. ENPERADOREA.- Egonkortasuna, boterea, babesa, logika, errealizazioa; pertsona handi bat; laguntza, arrazoia, uste osoa eta borondatea ere bai. Alderantzizkoa: onginahia, errukia, sinesmena; etsaien nahasmena, oztopoa, heldugabetasuna."
Rhacodactylus trachycephalus
Rhacodactylus trachycephalus Rhacodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Diplodactylidae familian sailkatuta dago.
Cho
chō bat (町) luzeera unitate bat da Japonian.
Chō bat ri baten hogeitan hamaseirena da. eta 1200/11 metroko balioa du, hau da, 109,091 metro. Cho bat 60 zatitan banatuta euretariko bakoitza ken bat izango da.
Norops notopholis
Norops notopholis Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Goeldiella eques
Goeldiella eques Goeldiella generoko animalia da. Arrainen barruko Heptapteridae familian sailkatzen da.
Nieves Concostrina
Ibilbidea
Ezagun ordea irratsaio bereziekin egin zen. Radio 5 irrati katean "Polvo Eres" saioa osatu zuen, bertan hilerriak, epitafioak eta pertsonai famatuen heriotzarekin erlazionaturiko gaiak lantzen zituen. Hura amaitu zenean Pepa Fernándezen No es un día cualquiera programan "El Acabóse" izeneko kolaborazioa egin zuen "Polvo Eres" saioko antzerako gaiak landuz. "Acércate al Quijote" programan ere kolaborazioak egiten zituen.
Gaur egun SER katean egiten du lan. La Ventana irratsaioan "Acontece, que no es poco" atala egiten du, historian zeharreko istorioak modu berezian azalduz. 2015etik aurrera historiaren dibulgazioa egiten du "Cualquier Tiempo Pasado Fue Anterior" saioan.
Adiós aldizkariko erredaktore burua da eta Yo Dona aldizkarian ere idazten du. Hitzaldi eta mintegi ugari ere ematen ditu eta “Las mujeres de las cerezas” liburuaren epilogoa egin zuen.
Consejo de Dirección del Instituto Quevedo del Humor elkarteko kidea da eta Inquietarte fundazioko presidenteordea.
Formigliana
Formigliana Italiako udalerri bat da. Vercelliko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Formiglianak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Stredné Plachtince
Stredné Plachtince Eslovakiako udalerri bat da, Veľký Krtíško barrutian kokatuta. 20,88 km²ko azalera du eta 607 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1473. urtekoa da.
Trenewan
, 'Trenewyen', Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Axular (aldizkaria)
Axular Burlatako Axular elkarteak 1997an sortutako aldizkaria da. Urtean lau aldiz argitaratzen da.
Elkartearen helburu orokorra, Burlatako euskaldun eta euskatzaleak batzea eta euskara eta euskal kultura bultzatu eta garatzeko espazio fisiko bat eratzea da. Bertze helburu batzuk herria, Nafarroa Garaiaren eta Euskal Herriaren kultur bizitzan parte hartu eta helburu antzekoak dituzten gainerako elkarteekin harremanak izan eta elkarlanean aritzea dira.
Fresles
Fresles Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fresles udalerrian erroldatutako biztanleak 213 ziren. Familiak 74 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 39 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 85 etxebizitza zeuden, 72 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 84etxeak ziren. 72 etxebizitza nagusietatik 66 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 7 etxek hitu gela zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 45 etxek bost zituzten. 71 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 42 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 142 ziren, horien artean 112 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 112 pertsona aktiboetatik 103 lanean zeuden (63 gizon eta 40 emakume) eta 11 langabezian zeuden (5 gizon eta 6 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fresles udalerrian 80 unitate fiskal zeuden, 230 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.856 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak igeltseroa ziren.
2000. urtean Fresles udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.020 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nikola Zalduegi
Nikola Zalduegi Ojanguren (Bilbo, Bizkaia, 1995eko ekainaren 23a) euskal aktorea da. Txikitan zenbait film laburretan agertu zen, eta 15 urterekin Zigortzaileak filmean parte hartu zuen. Bere azken lanen artean Gernika filma eta Atresmediaren 45 revoluciones telesaila daude. Halaber, Goǃazen telesailaren protagonistetako bat da Goǃazen 6.0 eta Goǃazen 7.0 denboraldietan.
Bizitza
Bilboko Atxuri auzokoa da eta Lauro ikastolan ikasitakoa da.
Tupolev Tu-95
Tupolev Tu-95 (Тýполев Ту-95) bonbaketari estrategikoa da, misilak garraiatzen dituena. Tupolevek diseinatu zuen Sobietar Batasunean eta lau motor turbohelizek propultsatzen dute. 1952an egin zuen lehen hegaldia, 1956an hasi zen Sobietar Aire Armadarekin lanean, eta Errusiako Aire Armadan gutxienez 2040. urtera arte zerbitzatzea espero dute.
Arremon torquatus
Arremon torquatus edo Arremon assimilis Arremon generoko animalia da. Hegaztien barruko Emberizidae familian sailkatua dago.
Parisko Ikasketa Politikoetako Institutua
Parisko Ikasketa Politikoetako Institutua (Institut d'études politiques de Paris), arrunki Sciences Po deitua, egoitza nagusia Parisen duen Frantziako eliteko goi mailako ikerketa eta hezkuntza erakunde bat da. Zientzia politikoak ez ezik, gai hauek ere lantzen ditu: administrazioa, ekonomia, geopolitika, giza eta gizarte-zientziak.
Trengale
Higher Trengale eta Lower Trengale, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Karlos VI.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa
Karlos VI.a Habsburgokoa (Viena, 1685eko urriaren 1a - Viena, 1740ko urriaren 20a) 1711-1740 bitartean Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea, Bohemia (Karlos II.a), Hungaria eta Kroaziako (Karlos III.a) erregea eta Austriako artxidukea izan zen.
Bizitza
Leopoldo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren semea zen. Karlos II.a Espainiakoaren heriotzaren ondoren (1700), bere burua Espainiako errege-nahi gisa agertu eta Ondorengotza Gerra (1711-1714) eragin zuen. Espainiako erregetzari uko egin truke Herbehereak, Milan, Napoli eta Sardinia eskuratu zituen. Poloniako Ondorengotza Gerra (1733-1738) galdurik, ordea, Napoli eta Sardinia Espainiako erregeari itzuli behar izan zizkion.
Ekialde (aldizkaria)
Kebenko Kultur Elkarteak argitaratzen du Ekialde aldizkaria. Ekialde da Pirinioetako aldizkari euskaldun bakarra, eta Erronkari, Zuberoa, Agoitz, Zangoza, Zaraitzu, Irunberri, Aezkoa, Erro, Auritz eta Luzaideko ibarren informazioa eskeintzen du.
Rhynchoedura angusta
Rhynchoedura angusta Rhynchoedura generoko animalia da. Narrastien barruko Diplodactylidae familian sailkatuta dago.
Ri
Ri bat (里) luzeera unitate bat da Japonian.
Ri batek 43.200/11 metroko balioa du, hau da, 3.927,273 metro. Ri bat 36 zatitan banatuta euretariko bakoitza chō bat izango da.
Heptapterus bleekeri
Heptapterus bleekeri Heptapterus generoko animalia da. Arrainen barruko Heptapteridae familian sailkatzen da.
Poliptiko
Poliptiko (grezieratik polu- "asko" + ptychē "tolestu") artearen historiografian erabiltzen den kontzeptua da; horren arabera atal desberdinetan zatituta aurkezten den margolana da. Taulen zenbakien arabera izen desberdinak ditu: bi, diptiko, hiru, triptiko; hortik aurrera izendapen desbertdinak (kuadriptiko, pentaptiko...) ez dira erabiltzen. Behe Erdi Aroan eta Pizkundean asko egin ziren, batzutan elizetan erretaula moduan erakusteko, baina ez beti.
Egitura
Ohikoena erdiko nagusi bat izaten da eta besteak, garrantzi gutxiagokoak, inguruetan kokatzen dira. Batzutan, adibidez Ganteko poliptikoa, taulen antolaketaren arabera edo hauek itxita zein irekita egon, ikuspuntuak aldatzen dira.
Eskuizkribu poliptikoak
"Poliptiko" kontzeptua ere Erdi Aroko, bereziki karolingiar garaiko eskuizkribuekin erabili izan da. Liburu horietan orriaren zutabeak poliptiko antzeko ertzekin apainduta gelditzen ziren.
Poliptikoak Japonian
Japonian poliptiko antzeko arte-lanak daude; Ukiyo-e margolariak Edo Aroan landu zuten.
Norops omiltemanus
Norops omiltemanus Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Galgenbergita-(Ce)
Galgenbergita-(Ce) karbonato motako minerala da.
Ezaugarriak
Galgenbergita-(Ce) karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.
Odilon Redon
Odilon Redon (Bordele, 1840ko apirilaren 20a - Paris, 1916ko uztailaren 6a) frantses marrazkilaria eta pintorea izan zen. Bordelen eta Parisko Arte Ederretako Eskola gorenean egin zituen Pinturako ikasketak. Fantin-Latour eta Corot pintoreak adiskide izan zituen, eta talde inpresionistak antolatutako erakusketa batean parte hartu zuen 1885ean. Nolanahi ere, Redonen pintura gertuago dago sinbolismoaren moldeetatik. Egilearen marrazkiek, grabatuek, olioek eta akuarelek ametsezko mundua uzten dute agerian, surrealismoa iragarriz.
Margolari, grabatzaile eta idazle gisa nabarmendu zen, eta XIX. mendeko artista oparo eta konplexuenetakotzat hartua da, sentiberatasun eta irudimen handikoa. Sinbolismoaren jarraitzailea izan zen, Moreau bezala, eta pintura figuratiboaren maisua handia; inpresionismoarekiko halako parekotasunik antzematen da bere obra batzuetan, baina inpresionismoaren etsai gisa agertu zen. Redonek bide bikoitza egin zuen bere karreran: batetik marrazki fantastikoak, sarritan makabroak, egin zituen; eta bestetik olio-pinturak eta pastelak, loreekiko izadi hilak, margoaren erabilera bikaina erakusten dutenak, H. Matissek aitortu zuen bezala.
Jean-Leon Geromerekin, Bredinelcin (litografia) eta Fantin-Latourrekin (grabatugintza) ikasi zuen. Hasierako obretan, 1890. urtera artekoetan gutxi gorabehera, kolorearen erabilera baztertu zuen, eta gizakiaren barneko mundua islatzeko tresna gisa erabili zituen marrazkiak eta litografiak; zuri-beltzean egindako irudi ilunak dira, atsekabez eta saminez beteak. Ikusmenak agintzen zionaren emaitza baino gehiago ziren irudimenaren emaitza. Horrela osatu zituen 200 litografiatik gora; aipagarriak ditu, esaterako, Ametsean sailekoak, Poe idazleari eskainitako saila (1882) eta Goyaren omenez saila (1885).
1890az gero, ordea, San Joanen Apokalipsia izeneko saila amaitu ondoren (1883), erabateko aldaketa gertatu zen Redonen obran, eta bere karrerako bigarren garaia hasi zen.
Koadroak egiten hasi zen kolore pastelak, akuarela eta olio-pintura erabiliz; ametsezko koadroak egin zituen, lore koloretsuenak (Anemonak, Louvre, Paris), eta abar. 1900 inguruan iritsi zuen oparotasun gorena joera koloretsu horrek. Ordukoak ditu pastel-margoez egindako bere obra nagusiak, eta ordura arte gai mitologikoetan (Venusen jaiotza, Pegaso) eta erlijiosoetan (Boda, Jesusen Bihotza) oinarriturik egindako marrazkien bertsio koloredunak.
Beste lan nagusi batzuk: Dans le rêve (1879), La Tentation de Saint Antoine (1888-1896), Les Fleurs du mal (1890), Le Cyclope (1895-1900) eta Le Jour et la Nuit (1910-1911). Aipagarriak dira halaber, bere erretratua, emaztearena eta Gauguinena.
Cued speech
Cued Speech edo hitz osatua sistema ezpain irakurketaren keinuen bitartez antolatzen den osagarri bat da. Sistema honi esker antzeko errealizazio dituzten fonemak bereiztu daitezke modu horretan haien irakurketa edo ulermena erraztuz. Sistema hau gorren irakaskuntzan oso erabilia da. Euskarazko aldaera ez dago.
Jatorria
Cued Speech XX.mendeko 60.hamarkadan Ameriketako Estatu Batuetan sortu zen. Sortzaile nagusia Washingtonen dagoen Gallaudet Unibertsitateko R. Orin Cornett irakaslea izan zen. Irakasle honek ikasle gorrekin egindako lanari esker jaiotzez gorrak ziren umeek ahozko maila linguistikoa oso kaxkarra izaten zutela ikusi zuen eta, sarritan, nahiz eta ezagupen handiak izan, ondoren ahozko hizkuntzaren ulermenean arazo franko izaten zituzten. Normalean gor horiek ez zuten ahotsa eta fonemen benetako baloreak ezagutzen eta horregatik fonemen bereizketa erraztuko zuen sistema bat asmatzea bururatu zitzaion.
Ahozko hizkuntzaren bidean sortzen zaizkien desorekak
Ahozko hizkuntza ikasteko prozesuan jaiotzez haur gorrei planteatzen zaizkien arazoak mota askotakoak dira.
Zertan datza?
Berez eskuaren aldaera desberdinak dira antzekotasuna gordetzen duten fonemen errealizazioak bereizteko. Sisteman bokalak bereizteko hiru toki markatzen dira:
Kontsonanteak bereizteko eskuaren zortzi forma desberdinak markatu egiten dira, goiko ilustrazioan agertzen direnak alegia. Horren arabera /pa/ esaten badugu, behatz erakuslearekin aurpegia markatuko dugu. Horri esker haurrak ez du silaba hori oso antzekoak diren besteekin nahastuko, /ka/rekin adibidez.
Arazoak
Sistema honek planteatzen dituzten arazoak: Dena dela, ikasteko prozesuan asko erabiltzen bada, eguneroko ezpain irakurketan normalena baztertzea izaten da.
Pteralopex acrodonta
Pteralopex acrodonta Pteralopex generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.
Gattinara
Gattinara Italiako udalerri bat da. Vercelliko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Gattinarak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sucháň
Sucháň Eslovakiako udalerri bat da, Veľký Krtíško barrutian kokatuta. 16,33 km²ko azalera du eta 270 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1349. urtekoa da.
Marilyna darwinii
Marilyna darwinii Marilyna generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Oigny (Côte-d'Or)
Oigny Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Oigny udalerrian erroldatutako biztanleak 35 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 23 etxebizitza zeuden, 14 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 23etxeak ziren. 14 etxebizitza nagusietatik 10 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek hitu gela zituzten, 1ek lau zituen eta 11 etxek bost zituzten. 12 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 7 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 7 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 17 ziren, horien artean 12 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 12 pertsona aktiboak lanean(9 gizon eta 3 emakume) zeuden.. 5 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 2 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 garraio enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Oigny udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Arremon phaeopleurus
Arremon phaeopleurus Arremon generoko animalia da. Hegaztien barruko Emberizidae familian sailkatua dago.
Norops parvicirculatus
Norops parvicirculatus Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Ghislarengo
Ghislarengo Italiako udalerri bat da. Vercelliko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cádizko Dama
Cádizko dama museologiaren ikuspegitik Cádizen aurkitutako emakumezko sarkofago feniziar bati deitzen zaio.
Pelayo Quinteroren saiakera
1904an, Pelayo Quintero arkeologoa Andaluziako Cádiz hirira iritsi zen, “ustezko” Cádizko Dama aurkitzeko. 1887an, Punta de la Vaca izeneko inguruan basogabetze lanetan ari zirela, ezustean sarkofago antropoide bat topatu zuten. Gizonezko irudia zeukan sarkofago feniziarrak, eta Pelayo Quinterok pentsatu zuen kutxa hura ez zela bakarra izango Cádizen, bikotekidea behar zuela, eta Cádizko Damarekin obsesionatuta, haren bila hasi zen.
Nekropoli punikoak eta erromatarrak induskatu zituen, hipogeoetako ehorzte-ostilamenduetatik urrezko bitxiak, kutxak, anforak, ukendu ontziak eta argi-armiarmak berreskuratu zituen eta Cádizko ehorzketen lehen tipologia zehatza ere ezarri zuen. Baina damaren arrastorik ez zuen atzeman.
1939an Pelayo Quintero Tetuanera (Espainiar Maroko) joan zen bizitzera. Baina erbestaldiak ez zion obsesioa arindu. Arkeologoak berak esaten zuen Cádizko Damarekin amets egiten zuela ia gauero. Marokon lanean jarraitu zuen: Afrika iparraldeko arkeologiaren bultzatzaile nagusietakoa izan zen eta 1940an Espainiar Museoa sortu zuen Tetuanen. Hiri horretan hil zen 1946an, 79 urte zituela.
Ezusteko aurkikuntza
1980ko irailaren 26an, Ruiz de Alda kaleko orube batean, hondeamakina baten hortzek marmolezko plaka handi bat jo zuten. Langileak eskua marmolezko kutxan sartu zuenean, hezur zatiak topatu zituen. Obrak geldiarazi zituzten eta Ramon Corzo arkeologoa hurrengo astelehenean joan zen orubera. Aurkitutako pieza eskerga ondo garbitu eta emakumezko aurpegi bat geratu zen agerian. Emakume itxurako sarkofago feniziarra zen, Pelayo Quinteroren ametsetako Cádizko Dama, alegia.
Pelayo Quinterok 35 urte eman zituen hirian, eta horietatik gehienak Ruiz de Alda kaleko etxe batean. Patioan itzala eskertuko zuelakoan palmondo batzuk landatuarazi zituen. Palmondo horien azpian aurkitu zuten mende erdi geroago Cádizko Dama.
Pasadizoak ipuina dirudi eta ipuin horri Felipe Benítez Reyes (Cádiz, 1960) idazleak erantsi zion irakaspena Mercado de Espejismos (Liluren merkatua) lanean:
Iwi
Aotearoa-n Iwi esaten zaio maori kulturaren barruko gizarte-unitate handienari. Iwi hitzak «jendea» edo «herria» esan nahi du; tribu, leinu edo klan hitzen antzeko esanahia du, batzuetan zenbait tribu ren bildura izan badaiteke ere.
Motovun
Motovun (Montona edo Montona d'Istria) Istria erdian, Kroazian, dagoen herrixka eta udalerria da. Antzina, zeltek eta ilirioek haien gotorlekuak eraiki zituzten egungo Motovunen kokalekuan. Herriaren izena ere zelta jatorrikoa da, Montonatik eratorria, "herri bat mendixketan" esan nahi duena. Herrixkako biztanleak 531 dira, eta guztira 983 dira udalerrian bizi direnak (2001); horietatik 192 italieraz mintzatzen dira ama-hizkuntza gisa. Parenzana, Triestetik Porečera zioan trenbidea, 1902 eta 1935 bitartean hiriaren azpitik igaro zen.
Iwi
Maorien ahozko tradizioaren arabera, Iwi taldeak migrazio polinesiarraren garaitik ezarri ziren. Iwi batzuk talde handiagoetan biltzen dira whakapapa (genealogia) delakoaren arabera, eta talde hauei waka deitzen zaie («kanoak» edo «traineruak» jatorrizko migrazioari aipua eginez). Europar kolonizazioaren aurreko garaietan, maori gehienak talde txiki samarretan elkartzen ziren, hapū («azpitribu») eta whānau («familia») izenekin ezagutzen direnak. Iwi bakoitza hainbat hapū-k osatzen dute.
Zeelanda Berri modernoan, iwiak botere politiko nabarmena izan dezake lurraren eta jarduera batzuen berreskurapenean eta kudeaketan. Gobernuak akordioak egin ditu zenbait iwi-rekin 1840ko Waitangiko Ituna ez betetzeagatik sortutako kalteak nolabait konpentsatzeko.
Suché Brezovo
Suché Brezovo Eslovakiako udalerri bat da, Veľký Krtíško barrutian kokatuta. 11,48 km²ko azalera du eta 103 biztanle 2017ko datuen arabera.
Iwi
Iwi garrantzitsuenak
2013ko datuak
Abortatzeko eskubide
Abortatzeko eskubidea emakumeari haurdunaldi baten etena gauzatzearren legeen bidez ematen zaion aukera da. Horrek ugalketa eskubidea ematen du, hau da, emakumeek bere gorputza eta bere ugalketa kontrolatzeko eskubidea izatea ahalbidetzen du. 56 milioi borondatezko abortu egiten dira urtero munduan, horietatik, 45%, gutxi gorabehera, arriskutsuak. Azken hauetatik 78 000 emakume hiltzen dira urtero.
Giza Eskubideen Nazioarteko Elkarteek abortuaren legeztapena bermatzen dute, emakumearen berdintasuna, askatasuna, osasuna eta autonomia ziurtatzeko, eta emakumeak haien aurkako diskriminaziotik eta indarkeriarik babesteko.
2019an, abortua legezkoa zen munduko 117 herrialde tan, alegia, munduko biztanleria ren % 74 bizi den eremuan. Herrialdez herrialde aldatzen dira aborturako baldintzak: 50 herrialdetan erabat legezkoa zen, 14 herrialdetan hainbat kausetan oinarrituz gauzatu ahal zen, eta 53 herrialdetan hautazko kasuetan bakarrik onartzen zen.
Gainerako 74 herrialdetan legez kanpokoa zen, alegia, munduko biztanleriaren % 26rentzat. Leku horietan legezkoa izan arren, klase sozial altuko emakumeek abortua gauzatzeko dirua eta mediku pribatuak dituzte. Emakume txiroenek, berriz, ez dute abortua egiteko aukerarik. Erabaki behar dute desiratu ez duten haurdunaldiarekin jarraitu ala abortu ilegal batekin haien bizitza arriskuan jarri.
Historia
Beharbada, abortuaz hitz egiten zuen testurik zaharrena Hammurabiren Kodea (K.A. 1728) zen, eta Talioiaren legeaz hitz egiterakoan esaten zuen: “Gizon batek beste baten alaba bat jotzen badu eta bere fetua ren galera eragiten badu, 10 zilar ordainduko ditu”. XX. mendera arte, legez kanpokoa zen. Azken ehun urteetan, gorabehera asko izan da legeztatzeari dagokionez.
Lehenbiziko legeztatzeak
Munduko legezko lehen abortua Sobietar Batasunean izan zen, 1920 an. Horren ostean, erregimen komunista zuten beste herrialdeetan ere hasi zen legala izaten: 1956 an Polonia, Hungaria eta Bulgarian, eta 1957 an Txekoslovakian.
1967 an, Erresuma Batua n abortua despenalizatu zuten Abortion Actekin.
Amerikako Estatu Batuetako legeztatze aldia (1973-2022)
Amerikako Estatu Batuetan mugimendu asko izan zen abortuaren alde eta kontra. 1954 an Familiaren Plangintzako Nazioarteko Federazioak (Margaret Sangerrek sortua Amerikako Estatu Batuetan) mugimendu global bat sortu zuen, herrialde boteretsuek menpeko herrialdeak abortuaren praktika legeztatzera bultza zitzaten. 1967an Amerikako Estatu Batuetako Mediku Profesional elkarteak abortua praktika txarren zerrendatik kendu zuen eta hainbat estatuk, kasu zehatzetan, ebakuntza kirurgikotzat onartu zuten.
1968 an, Puerto Ricoko (orduan AEBko kolonia bat) emakumeen heren bat betirako antzutuak izan ziren. Gaur egun, esterilizazio programa arrazistak oraindik zuzentzen zaizkie arraza beltz edo mestizoko emakume eta gizonei “populazioaren kontrolaren” izenean.
Amerikako Estatu Batuek abortuaren gaineko doktrina hedatu zuten. Bulkada legegileak indarra hartu zuen 1973 ko otsailaren 22an. Orduan legeztatu zen abortua herrialde hartan. AEBtan 1973. urtean, abortua legala izan aurretik, abortua era ilegalean egiteagatik hiltzen ziren emakumeetatik %50a beltzaranak ziren, eta beste %44a Puerto Ricon hildako emakumeak ziren.
Hala ere, kontrako mugimenduak ez ziren itzali. Eskuma berria 80ko hamarkadan sortu zen, 60ko hamarkadako mugimendu sozialen eginkizun guztien kontra egiteko. Bob Dornan diputatu eskuindarra “Giza Bizitzagatik Zuzenketa”-ren alde agertu zen. Salbuespenik gabe edozein egoeratan (bortxaketagatiko abortua, intzestua edo amaren heriotzaren arriskua erditzerakoan) abortua debekatzearen alde zegoen, "bizitzaren alde" egitearen izenean. 2022ko ekainaren 25ean, AEBko Auzitegi Gorenak, gehiengo kontserbadorekoak, bertan behera utzi zuen abortatzeko eskubide orokor edo konstituzionala. Ondorioz, protesten artean, bertako hamahiru estatu errepublikanok asmoa agertu zuten abortua berehala legez kanpo uzteko; guztira, ordea, 25ek azaldu zuten debekuak luze gabe ezartzeko asmoa.
Europan
70eko hamarkadatik aurrera abortua Europako hainbat herrialdetan legeztatu zuten. 1975 ean Frantzia n, Austrian eta Suedian abortua onartu zuten legeak ezarri zituzten. Zehaztu behar da Suedian abortua baimenduta zegoela 1938 tik, salbuespen kasu batzuetan. Alemanian eta Danimarkan 1976 an, Luxenburgon 1978 an, Holandan 1981 ean, Portugalen 1984 an, Espainian 1985 ean, Grezian 1986 an eta Belgikan 1990 ean.
Irlandan, ordea, 1983 an, erreferendum batean, erreforma konstituzional bat ontzat eman zen abortuaren praktika zigortzeko. Geroago, herrialde komunista ohi batzuetan lege abortista kendu zuten, hala nola Polonian, Kroazian eta Eslovakian. Polonian, legedia aldatzean, haurdunentzako laguntza indartu eta legea zorrozki betetzen ez zuen osasun-pertsonala zigortuko zen, ez emakumea. Andorrak eta Maltak ere abortatzeko debeku zorrotzak dituzte.
Hego Amerika
Erdialdeko Amerika eta Hego Amerikaren egoera oraindik definizio-prozesuan zegoen, abortuaren debekuak mantentzearen eta haurdunaldiaren borondatezko etena ren legeztapenean aurrera egitearen arteko tentsioak zeudelako.
Kuba abortua legeztatu zuen Latinoamerikako lehen herrialdea izan zen, 1987 an. Mexiko hiria bigarrena izan zen, 2007 an.
El Salvador eta Argentinan 90eko hamarkadan, eta Santo Domingon 2009 an lege konstituzionalak aldatu zituzten abortatzeko eskubidea kentzeko.
Afrika
1997 an, Hegoafrikar Errepublikan onartu zuen legeria abortista.
Asia
Indian, 1971 n, eta Txinan, 70eko hamarkadan , abortuaren aldeko legedia jarri zuten jaiotza-tasaren kontrola bermatzeko.