cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gerberoy
Etxebizitza
2007an 78 etxebizitza zeuden, 49 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 72 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 49 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek gela bat zuten, 1ek bi zituen, 9 etxek hiru zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 61 ziren, horien artean 46 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 46 pertsona aktiboetatik 41 lanean zeuden (21 gizon eta 20 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoak jatetxe ziren.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Savigny-en-Septaine
Biztanleria
2007an Savigny-en-Septaine udalerrian erroldatutako biztanleak 667 ziren. Familiak 254 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 63 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 111 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 286 etxebizitza zeuden, 256 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 284 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 256 etxebizitza nagusietatik 196 bere jabearen bizilekua ziren, 56 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 62 etxek lau zituzten eta 161 etxek bost zituzten. 221 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 92 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 156 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 453 ziren, horien artean 384 aktiboak ziren eta 69 inaktiboak ziren. 384 pertsona aktiboetatik 358 lanean zeuden (191 gizon eta 167 emakume) eta 26 langabezian zeuden (15 gizon eta 11 emakume). 69 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Savigny-en-Septaine udalerrian 253 unitate fiskal zeuden, 643,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.179 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Savigny-en-Septaine udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.113 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Espazioko lasterketa
Apolo 10
Ofizialki AS-505 deitzen zen misioa Apolo programaren hamargarren hegaldia izan zen. 1969ko maiatzaren 18an jaurti zen Thomas P. Stafford komandantea, John Young eta Eugene Cernan buruan. Misio hau aurreko bien konbinaketa izan zen. Izan ere, estrainekoz ilargiratze-modulua Ilargiaren orbitan jarri zen eta bertan beharreko maniobrak burutu ziren. Stafford eta Cernan Snoopy ilargiratze-moduluan kokatu ziren Ilargiatik gertuko orbitan, aginte- eta zerbitzu-modulua utziz. Bertan ilargiar orbita eliptioan kokatzea lortu zuten, euren perilunioa lurrazaletik 10km-ra gelditu zelarik. Ilargiratze-moduluarekin satelitearen inguruan bigarren eta azken orbita egiten zebiltzala ontziaren kontrola galdu zuten astronautek, zorionez handi gutxira Cernan pilotuak kontrola berreskuratu zuen. Maniobra hau amaitu ostean, astronautek ilargiratze-modulua bertan behera utzi zuten eta ontzia eguzkiaren ingurura jaurti zen. Tripulazioak Charlie Brown aginte-moduluan ontziratu ostean, Lurrara abiatu zen. Misio hau gure satelitean jaitsiera egiteko azken entsegua izan zen. Gainera, ilargiratze-eremuen argazki ugari atera zituzten satelitearen inguruan bete zituzten 31 orbiten zehar. 1969ko maiatzaren 26an, 192 ordu, 3 minutu eta 23 segunduko hegaldia betez itsasoratu zuen ontziak.
Apolo 11
1969ko uztailaren 16an Estatu Batuak espaziora bidali zuen misioari deritzo. Ilargiaren lurrazala ukitu zuen lehenengo hegaldi tripulatua izan zen. Apolo 11 LC 39A plataformatik jaurti zen Saturn V kohete baten bidez goizeko 10:32etan NASAko gunetik Kennedy lurmuturrean (Cañaveral jatorriz), Floridan. Misioa ofizialki AS-506 legez ezagutu zen.
Apolo 11 misioaren tripulazioa Neil A. Armstrongek (38 urte), ilargiratze-moduluaren pilotua Buzz Aldrinek (39 urte) eta aginte-moduluaren Michael Collins pilotuak (39 urte) osatzen zuten. Ontzien izendapena komandantearen esku egon zen, Armstrongen esku alegia. Berak Eagle izendatu zuen ilargiratze-modulua eta Columbia deitu zion aginte-moduluari.
1969ko uztailaren 21ean 2:56ak zirela (nazioarteko orduan UTC) Mare Tranquillitatisen hegoaldean Neil Armstrong komandantea gure satelitearen lurrazala zapaldu zuen lehenengo gizakia bilakatu zen. Ilargiratzetik sei ordu eta erdira gizakiak lehenengo urratsa eman zuen satelitean. Lorpen historiko hau planeta osoan zehar bizi izan zen Parkes Behalekuko instalazioetatik. Hasiera batean, ilargiar ibilbidea Goldstonetik (California, Estatu Batuak) zetorren seinaletik igorriko zen sakoneko zuntz bidez.
Apolo programak 24.000 milioi dolarreko inbertsioa suposatu zuen. 400.000 langile baino gehiagok jarndu zuten bere garapenean. Koheteak, ontziak eta ilargiratze-moduluak 5.600.000 piezaz osaturik zeuden, nahiz eta denek artez lan egingo balute, 5.600 matxura inguru sor zatekeen. Gaur egungo edozein sakeleko Armstrong, Aldrin eta Collinsen ontzi barnean zeramatzaten ordenagailua baino memoria gehiago dauka.
Apolo 12
NASAren Apolo programa osatzen zuen seigarren misio tripulatua izan zen Apolo 12a, eta, zehazki, ilargiratu zen bigarrena. Apolo 11 jarti eta hilabete gutxi batzuk igaro ostean, Apolo 12a Oceanus Procellarum izeneko eskualdean ilargiratu zen, 1967ko apiriletik Ilargian zegoen Surveyor 3 estatubatuar zundatik hurbil. Astronautek zunda horren atal batzuk ekarri zituzten Lurrera, horien artea, espazio zundaren argazki kamera.
Hurrengo kideek osatzen zuten Apolo 12ko tripulazioa: Charles Conrad komandantea (Gemini 5, Gemini 11, Apolo 12 eta Skylab 2 misioetan bidaiatu zuena, Richard Gordon pilotua, Gemini 11 eta Apolo 12 misioetan bidaiatu zuena eta Alan Bean, Ilargi-moduluko pilotua, Apolo 12 eta Skylab 3 misioetan parte hartu zuena. Bitxikeri moduan, esan beharra dago bi tximistek Apolo 12an jo zutela aireratzean zehar. Halaber, ezaguna da Charles Conradek izan zuen inpresioa Ilargitian oina jartzean, hurrengo esaldia esan baitzuen: "Whoopie! Man, that may have been a small one for Neil, but that's a long one for me." 2009. urtean, Lunar Reconnaissance Orbiter espazio zundak Apolo 12aren ilargiratze gunearen argazkiak egin zituen.
Apolo 13
Apolo 13 AEBko Apolo Programak bideratutako zazpigarren misioa izan zen, eta hirugarrena, ilargeratzeko asmotan. Ontzia 1970eko apirilaren 11n bidali zen, eta ilaragiratzea geldiarazi egin zen, oxigeno tanke batek esplosio egin baitzuen. Nahiz eta zenbait arazo eduki, energia mugatua, ur edankorraren falta, beroa galtzea kabinan, tripulazioa bizirik bueltatu zen Lurrara apirilaren 17an. Bidaia James A. Lovell-ek, John L. "Jack" Swigert-ek, komando moduluko pilotuak eta Fred W. Haise-k, ilargi moduluko pilotuak tripulatu zuten. Swigert-ek Ken Mattingly jatorrizko pilotuaren ordez bidaiatu zuen, Mattingly-k rubeola hartuta Lurran geratu baitzen. Jatorriz, tripulazioa L. Gordon Cooper-ek, Donn F. Eisele-k eta Edgar Mitchellek osatuko zuten, baina astronauta horiek NASArekin zuten arazoak ikusita, tripulazioa aldatu zen. Mattingly-k ez zuen rubeolaren sintomarik izan eta Apolo 16an bidaiatu zuen John Youngekin batera, ilargiratuko zen bosgarren misioan, alegia. Apolo 13aren misioak 80km diametro zuen Fra Mauro kraterra ikertzeko zeregina zuen. Zonalde hori "ejecta" izango zuela pentsatzen zen, Mare Imbrium-ak sortutako impaktua zela eta. Apolo 13aren porrota izan zela eta, Apolo 14ak misio bera izango zuen.
Hauek dira ontziak izan zituen istripuak: Bigarren etapako hegaldian zehar, motore zentrala aurreikusita zegoena baina 2 minutu lehenago itzali zen. Beraz, beste propultsoreak debora gehiago eman zuten piztuta motore zentralaren arazoa konpontzeko. Arazorik larriena oxigeno tankearen leherketa izan zen. Ontzia Lurretik 200.000 milletara (321.868,8 km-tara) zegoenean, Misio Kontrolak astronautei hidrogeno eta oxigeno haizagailuak pizteko agindua eman zien. 93 segundu pasata, astronautek leherketa handia entzun zuten, elektrizitatearen fluktuazioekin batera. Hasiera batean, meteorito baten talka izan ahal zela pentsatu zuten. Benetan gertatzen ari zena 2º oxigeno tankea, zerbitzu moduluan kokaturikoa, eztanda egin zuela zen. Haizagailuetara zihoazen kable batzuen egoera txarrak horien zirkuitulaburra eragin zuen. Eztanda sortutako sua presioa handitu zuen eta oxigenoa badia kombustible zelulez bete zuen. Konpartimentu barruko presioak 4. sektorea estaltzen zuen aluminiozko panelaren azkoinak kanporatu zituen. Eztanda egin zuenean, 1,8 segunduz komunikazio eta telemetria sistemak galdu egin ziren baina komunikazioa berrezkuratzea lortu zen, banda zabaletik banda estura igarota. Talkak lehenengo oxigeno tankearen balbulak ihesaldi bat izatea eragin zuen, eta, fuga hori zela eta, tankearen oxigenoak espaziora ihes egin zuen hurrengo 130 minututan zehar. Ondorioz, tankea hustu egin zen eta zerbitzu moduluaren oxigeno suministroa agortu egin zen.
Apolo 14
Apolo prgramaren hamalaugarren bidaia AS-509 moduan deitzen da teknikoki. 1971ko urtarrilaren 31n Ilargira jaurti zen Saturn V kohete bat erabiliz. Fra Mauro izeneko aldean ilargiratu zen, 3,7ºH 17,5M koordenatuetan. Tripulazioa honakoek osatzen zuten: Alan Shepard, Edgar Mitchell eta Stuart Roosa, azken hay zerbitzu eta mandu moduluan (CSM, "Kitti Hawk deitua) zegoelarik. Ilargian egin zituzten espazio ibilaldietan, Shepard eta Mitchell ALSEP izeneko estazio zientifikoa instalatu zuten eta Ilargiko 43kg harri eta hauts bildu zuten, MET auto manuala erabilita. Gainera, Ilargiaren barruko aldeko elementuak aztertzeko, Saturn suziriaren hirugarren fasea Ilargiarekin talka egin zuten eta 13 leherkari jarri ziren, aurreko Apolo misioetan ipinitako sondek eta sismometroek datu interesgarriak hartuko zituztelakoan. Ekintza horrekin, Ilargia konposatzen duten elementuak sakonean aztertu zire, eta, baita ere, lehen existitzen ez ziren konposatuak lortu ziren. Bitxitasun moduan, bertan utzi zuten pakete txiki bat, Biblia microfilm eran barruan zuena. Halaber, ezaguna da Alan Shepardek egin zuena: golf makila batekin pilota bat jaurti. Ildo beretik, Stuart A. Roosa-k, bere ekipaje pertsonalean 450 hazi eraman zituen, Ilargitik bueltatzean horien hazkundea zein modukoa izango zen ikusteko. Hazi horietatik hasi ziren zuhaitzak Moon Trees izenarekin ezagunak izan dira. Misioa 1971ko otsailaren 9an amaitu zen, ontziak 34 ilargi orbita baino gehiago egin ostean.
Apolo 15
Apolo programaren hamabosgarren deialdiak (AS-510 ofizialki deitua), 1971ko uztailaren 26an jaurti zen Saturn V kohete baten bidez Ilargira bidean. J motako lehenengo misioa bilakatu zen 14 egungo bidaiak egiteko prest zegoen ontzia baitzen. Ilargiaren inguruko hamabigarren orbitan, jaitsiera-moduluak ilargiratzea lortu zuen 26,08º N 3'66º E koordenatuetan, Hadley-Apeninoetako lurraldeko puntu teorikotik ehun bat metrora, Mare Imbriumean. David Scott komandanteak eta James Irwinek lortu zuten satelitearen lurraldea pausatzea saiakera honetan. Ilargiratu ostean, David Scottek lurrazalaren azterketa egin zuen ilargiratze-moduluaren goiko eskotila 33 minututan zehar. Falcon modulutik jeitsi ostean, David Scott eta Irwin astronautek estrainekoz LRVa (Ilargiko Ibilgailu Esploratzailea edo Lunar Roving Vehicle) erabili zuen. Boeing konpainiak eta General Motorsen Delco Electronics enpresak fabrikatu zuten Ilargiaren gainazalean zehar 27,9 km ibii zituen ibilgailua
Satelitean 77 ordu eta 55 minutuko egonaldian, astronautek 18 ordu eta 35 minutu aprobetxatu zituzten hiru ibilaldi egiteko, EVA (Extra Vehicular Activity) zeritzona:
Ilargiaren gainazalatik alde egin baino lehenago, ilargiar harrien lagin gehiago bildu zituzten 88 kg-ko bilduma osotuz. Horrez gain, tresneri geofisikoari bigarria kendu zitzaion, guztiz 549 kg material satelitearen lurzoruan utziz. Bertan kokatu ziren tresnen artean, entseguetan edo espazio hegaldietan hildako 14 estatubatuar eta sobietar kosmonauten izenak grabaturik zituen plaka esanguratsua da. Aireratzea estrainekoz igorri zen telebistatik roverrean (LRV) kokatutako kameratik.
David Scott eta Irwinek ilargiaren gainazala ikertzen zuten bitartean, Alfred Wordenek Endeavour ezizena zuen aginte-moduluan (CM) esperimentu eta argazki gehiago atera zituen izpi X eta gamma kamerekin. Halaber, orbitan jarri zuen azpisatelite bat argazkiak ateratzeko, eta itzuleran espaziora irten zen (Lurratik 315.423 km-ra) EVA bat filmatu zuen 38 minutuko argazki-pelikula biltzeko. 1971ko abuztuaren 7an misioa amaitu zen astronautak barnean zeramatzan espazio ontziak itsasoratu Ozeano Barean itsasoratu zuenean. Okinawa helikoptero-ontziak batu zituen, Ilargiaren inguruan 74 orbita eta 295 ordu, 11 minutu eta 53 segunduko iraupenako bidaia osatu zuten astronautei.
Apolo 16
Apolo programaren hamaseigarren bidaiak AS-511 izen teknikoa hartu zuen. Ilargirako bidea hartu zuen bosgarren misio tripulatua 1972ko apirilaren 16an jaurti zen, Saturn V jaurtitzailea erabilita. Ilargiko 8,6ºH 15,5ºE koordenatuetan kokatu zen. Tripulazioa John Young komandanteak, Mattingly-k eta Charles Dukek osatzen zuten. Ilargiratze moduluak "Orión" izena hartu zuen. Cayley izeneko lautadetan egon ziren, Apolo 11ren Lasaitasunaren Itsasoaren 240 kilometro hegomendebaldera. Ilargian eman zuten denboran hiru esplorazio periodo egin zituzten: 7 ordu eta 11 minututako EVA-1, 7 ordu eta 23 mnututako EVA-2 eta bost ordu eta 40 minututako EVA-3a. Hiru esplorazio horietan rover-arekin Ilargiko materialaren muestrak hartu ziren, guztira 98kg hartuta. Bestalde, ALSEP izeneko estazio zientifikoa eraiki zuten eta mota askotatako argazki kamerak erabilita - ultrabioleta kamerak, kamera panoramikoak, kartografia kamerak - 14.000 argazki inguru atera ziren. John Youngek nahigabe apurtu zuen kable baten ondorioz, ezin izan zen Ilargiaren tenperatura eta fluxu termikoa neurtuko zuen esperimentua egin. Halaber, froga sismikoak egiteko morteroak 19 aldiz tirokatu zuen baina LEM izeneko igotze moduluak ezin izan zuen Ilargian inpakturik egin. Astronautak Ilargian ziharduten bitartean, Thomas K. Mattingly-k "Casper" izeneko modulu mandua gidatu zuen. Horrez gain, Mattingly-k kamera kartografikoekin argazkiak ateratzeaz arduratu zen. Apolo 16 misioa 3 egun, 9 ordu eta 39 mnutu eman zituen espazioan, eta, Lurrera bueltatu baino lehen, subsatelite txiki bat jarri zuten orbitan argazkiak atera zezan. Subsatelite hura Mattingly-k jaso zuen ordu bat eta 24 minutu iraun zuen espazio irteera batean. Espazio-ontzia Ozeano Barean itsasoratu zen 1972ko apirilaren 27an. Bidaiak 265 ordu, 51 minutu eta 5 segundu iraun zuen, orbitari 64 buelta eman ondoren eta "Ticonderoga" hegazki-ontziak jaso zuela.
Apolo 17
1972ko abenduaren 7an, Apolo 17 misioaren ontzia jaurti zen, Kennedy lurmuturreko 39A plataformatik, Saturn V kohete baten bidez, Floridan (EEBB). Misioa ofizialki AS-512 zeritzon eta Ilargira azken astronautak bidaltzearen arduraduna izan zen. Ilargiratzea helburu zuen seigarren eta azken misioa izan zen, istripurik gabe burutu zen hasierako Lurra uztean izan ezik: 2 ordu eta 40 minutuko atzerapena egon zen hirugarren faseko presurizazio kontrolean egondako akats batean ondorioz, atzerako kontaketa T-30 segunduetan zegoenean. Gauez aireratu zen Estatu Batuen lehenengo hegaldi tripulatua izan zen. Apolo 17 misioaren tripulazioa, Gemini 9 eta Apolo 10 misioetako Eugene Cernan komandante eta beteranoak, ilargiratze-moduluaren arduraduna zen Harrison Schmitt Jack geologoak eta Ronald Evans aginte-moduluaren pilotuak osatzen zuten.
Ontzien izendapena komandantearen esku zegoen eta Eugene Cernan Challenger deitu zion ilargiratze-moduluari eta America aginte-moduluari. Eugene Cernan komandantea Ilargiaren gainazala zapaldu zuen azken gizakia izan zen. Taurus mendikatean, Littrow kraterraren ondoan, Mare Tranquilitatis eta Mare Serenitatis arteko mugan egin zen azkenengo ibilidaldia. Challenger jaiste-moduluak 21,2ºN 30,6º E gunean ilargiratu zen, Eugene Cernan eta Harrison Schmitt astronautak zeramatzala. Azken horrek ilargiaren aurpegi ezkutuan ilargiratzea proposatu zuen, Tsiolkovski kraterrean, baina NASAk ideia errefusatu zuen arriskutsua zelako.
Ilargiako gainazalean hiru EVA egin zituzten oinez eta bat ilargi-roverrean (LRV). Paseo bakoitzak 7 ordu iraun zuen eta guztira 35 km bete ziren. Guztira 110 kg ilargi-harri bildu ziren eta ALSEP bat kokaturik utzi zuten hurrengo tresna hauekin: Lurrak eta eguzkiak gure satelitearengan zer nolako eragina duten kalkulatzeko gainazalerako grabimetroa, masa neurgailua, meteoritoen erorialdiaren maiztasuna eta abiadura, eta jaurtitutako materialaren higadura ikertzeko aparatua, ilargiaren profil sismikoa aztertzeko zenbait lehertze, eta azkenik, largiaren konposizio atmosferikoa kalkulatzeko gainazaletik hurbileko neurgailua.
Ronald Evansek America aginte-moduluaren barnean 147 ordu eta 48 minutu igaro zituen Ilargiaren orbitan bere kideak igoera-moduluan itzuli ziren arte. Misio honek zenbait marka hautsi zituen: Ilargian burututako egonaldirik luzeena, ia 75 ordukoa; etenik gabeko ibilaldirik luzeena satelitearen lurrazalean, 7 ordu eta 37 minutu eta ikerketa denboraldirik, oparoena 22 ordu eta 5 minutu. 1972ko abenduaren 19an, astronautek Ozeano Barean itsasoratu zuten 301 ordu, 51 minutu ta 59 segunduko bidaia betez. Kasualitatez, itzulerak Wright anaien lehenengo hegaldiaren 69. urteurrenarekin bat egin zuen.
Hegaldi honekin Apolo proiektua bukatutzat eman zen. Programak 12 gizaki Ilargiaren lurrazalean pausatzea lortu zuen eta guztira 27 pertsonak satelitea orbitatzea lortu zuten. Gizakia ilargian SESB baino bizkorrago jartzea lortu zuen, era berean ilargiaren gainazalean baseak kokatzeko posibilitatea demostratu zen. Ilargia mineraletan aberats dela frogatu zen eta ikerketarako hainbat tresna kokatzea lortu zen, horietako batzuk gaur egun oraindik lanean dihardute.
Azken misio honetan, gaur egun famatua den argazkia atera zen: puxtarri urdina.
Skylab egoitza espazilera bideratutako misioak
Skylab bilakatu zen Ameriketako Estatu Batuen lehenengo espazio-egoitza. k diseinatu zuen 1973tik 1979ra Lurraren inguruan orbitatu zuen ontzi hau. Lehenengo bi urteetan, astronautez osaturiko hiru ibilaldi egin ziren bertara. 1973ko maiatzaren 14an, Saturn V (SL-1 misioa) kohetearen idez jaurti zen 75 tonako espazio egoitza hau. Egoitzak kalteak jasan zituen bere jaurtiketa eguzki- eta meteorito-ezkutuan eta eguzki-panel nagusia hondatu zuelarik. Meteoritoen aurkako ezkututik askatutako zatiek eguzki-panelak osotasunean ireki zezan oztopatu zuen. Horrek, energi eskasia eta ezohiko gainberotzea eragin zuen. Lehenengo tripulaketak SL-2 misioaren barnean joan zen, 1973ko maiatzaren 25ean Apolo ontzi batekin, Saturn IB kohete batek bultzatua. Astronautek konpoketa sakonak egin behar izan zituzten espazio ibilaldietan zehar bertan iraun zuten 28 egunetan. Hurrengo misioak, 1973ko uztailaren 28an eta azaroaren 16an abian jarri ziren eta 59 eta 84 egun iraun zuten hurrenez hurren, guzira 171 egun osotuz. 1973ko otsailaren 8an, Skylab jasotzea atzeratu zenean burutu zen. Misioaren eskema berriak eta langileen prozedimendu eta eskaera berriak ezohikoa zen entrenamendurako eta prestakuntzarako epe laburra ahalbideratu zuen. Honek talentu, denbora eta diziplina gehiago eskatzen zuen tripulazioarengandik. 1968ko abenduaren 21ean jazotako jaurtiketaren ostean, tripulazioak hiru egun behar izan zituen Ilargira iristeko. Hogei ordutan zehar satelitea hamar alditan orbitatu zuten ,eta bitartean, tripulazioak Gabon-gauean jasotzea atzeratu zenean burutu zen. Misioaren eskema berriak eta langileen prozedimendu eta eskaera berriak ezohikoa zen entrenamendurako eta prestakuntzarako epe laburra ahalbideratu zuen. Honek talentu, denbora eta diziplina gehiago eskatzen zuen tripulazioarengandik. 1968ko abenduaren 21ean jazotako jaurtiketaren ostean, tripulazioak hiru egun behar izan zituen Ilargira iristeko. Hogei ordutan zehar satelitea hamar alditan orbitatu zuten ,eta bitartean, tripulazioak Gabon-gauean egoitzaren azken tripulazioa itzuli zen. Hondakinak Hego hemisferioko zein tokitan jauziko ziren espekulazioak egon ziren. Azkenean, 1979ko uztailaren 11an, Australiako lurraldean. Herri ozeaniko horrek NASAri isuna bidali egin zion eremu publikoan zarama botatzeagatik. Gaur egun, Washington DC hirian ageri da bere erreplika museo aeroespazialean.
Apolo eta Soyuz ontzien bateratzea
Apolo-Soyuz misioa 1975eko uztailean egin zen eta Apolo programaren azken misioa izan zen. Misio honek bi nazioen arteko espazio bateratzea lortu zuen. Espazio bateratze hura hiru urte lehenago hasi zen Richard Nixon eta Aleksei Kosyginek sinatutako akordioan. Estatu Batuen protagonistak Thomas Sttaford, Gemini 6A, Gemini 9A eta Apolo 10 bidaietan parte hartu zuena, Vance Brand, espazioan zehar iznoiz ez bidaiatu zuena eta Mercury Proiektuko Deke Slayton, Zazpiko Taldea osatzen zuena baina bihotz-arazoak zirela eta, bidaiatzeko aukerarik izan zuena. Estatubatuar astronautak orbitara heldu ziren Apolo kapsula erabiliz.
Sobietar Batasunak Soyuz kapsula erabili zuen, bi pertsonetarako edukiera zuena. Astronautak hauek ziren: Aleksei Leonov, 1965ean espazio ibilaldia egin zuen lehen pertsona, eta Valeri Kubasov hasiberria.
Misio honen kutsu politikoaz gain, Apolo-Soyuz misioak aurrerapen teknologiko garrantzitsuak ekarri zituen, akoplamendu sistema berria inegratu baitzuen. Sistema honi esker, bi ontziak akoplatzea lortu zen. Gainera, misio honek nazio bakoitzak bestearen espazio programa ezagutzeko aukera ekarri zuen.
Misio honetarako entrenamenduak berriak izan ziren. Kosmonauta errusiarrak Lyndon B. Johnson espazio-egoitza bisitatu zuten, eta, era berean, estatubatuar astronautek Mosku bisitatu zuten. Halaber, bidaiaren kontroladoreak baterako sesioak egin zituzten. Apolo-Soyuz misioa apartekoa izan arren, bi herrialdeen arteko gerturatzearen lekuko bihurtu zen.
Bi ontziak 44 orduz egon ziren batera. Denbora hartan banderak, opariak, janaria, etab. partekatu zituzten. Bitzikeri moduan, esan beharra dago herrialde bakoitzeko kideek hiru hazi eskeini zietela beste herrialdeko kideei, eta, hezi horiek Lurrera bueltatzean landatu egin ziren. Bestalde, misioak akoplamendu eta desakoplamendu maniobrak egin zituen. Sobietarrek bost egun eman zituzten orbitan, estatubatuarrek, aldiz, bederatzi. Espazioan eman zuten denboran, sobietarrek Lurraren obserbazio esperimentuak egin zituzten.
Apolo 11
1969ko uztailean, Eagle ilargiratze-moduluaren barnean Neil Armstrong eta Buzz Aldrin Ilargian pausatu ziren lehenengo gizakiak bilakatu ziren. 40 urte geroago, NASAk bidalitako LRO zundak Apolo 11 misioaren arrastroarekin topo egin du. Argazkietan ilargiratze-modulua beltz ilunez ageri da eta bere aurrean txiki-txiki astronautek kokatutako kamera antzeman daiteke. Moduluaren hegoaldean LRRR eta PSE esperimentuak kokatu ziren eta puntu zuri baten legez ageri dira Ilargiaren gainazal harritsuaren gainean. Kuriositatez, Estatu Batuetako banderaren argazkirik ez dute aurkitu oraindik NASAtik.
Apolo 12
1969ko azaroan Apolo 11 misioaren arrakastatik lau hilabetera, NASAk Apolo 12 misioa bidalii zuen espaziora. Ia 40 urte geroago, Lunar Reconnaissance Orbiter zundak ilargiratze toki hauek fotografiatu ditu. Ontziaren teknologiak zehaztasun handiz eraman zituen astronautak ilargiratze-eremu egokira. Ontzia toki lau batean pausatu zen bi urte arinago ilargiratu zuen Surveyor 3 zundatik gertu. Izan ere, ilargiratze modulutik Surveyor 3 zundara 200 metros eskas zeuden eta Charles Duke eta John Young astronautak bertara abiatu ziren eta argazkiak atera zituzten zundari bere bilakaera ingrabitatean aztertzeko. Ipar-mendebaldera jotzean ALSEP esperimentu multzoa ageri da, estrainakoz esperimenturako tresneria bidali zen Apolo misio batean. Bitxikeria bezala, Apolo misio bakoitzean Estatu Batuetako bandera gainazalean finkatzen zen, baina kasu honetan ezin izan zuten banderaren haga askatu eta tolestuta utzi behar izan zuten bandera bera.
Apolo 14
1971ko otsailaren 5ean Alan Shephardek eta Edgar Mitchellek Fra Mauro kraterraren lautadan ilargiratu zuten Antares ilargiratze-moduluarekin. 9 ordu eta 22 minutuko EVAk egin zituzten, hots, ontziaz kanpoko ibilaldiak. Horietan zehar, ALSEP esperimentuak kokatu zituzten eta gainazala ikertu zuten MET (Modular Equipment Transporter gurdia erabili zen. Estatu Batuetako banderak ez zuen asko iraun Ilargiaren erregolitoaren gainean. Igoera-moduluaren etapak motorean aktibatzen dituen gasek behera bota baitzuten bandera. Hala ere, gaur egun ezin da jakin zehatz-mehatz guztiz jausi bazen edo bakarrik partzialki. Era berean, hurrengo misioek bandera ilargiratze-modulutik haratago jarri zuten igoerarako etapen motoreek bota ez zezaten. 2011ko urtarrilaren 25ean LRO zundak jasotako argazkietan artez ikus daiteke ALSEP, astronautek utzitako hatsak eta METen arrastroak.
Apolo 15
1971ko uztailaren 30ean Falcon ilargiratze-moduluak Hadley lautadan ilargiratu zuen David Scott eta James Irwin barnean zirelarik. 2 egun eta 19 ordutan zehar, bi astronautek gure satelitearen gainazalean bizi izan zuten, hiru ibilaldi (EVA) osotuz. Astronautek rover ibilgailua LRV erabili zuten eta ALSEP (Apollo Lunar Surface Experiments Package) kokatu zuten zenbait esperimentu zientifikoekin. Hauek guztiak (RTG) SNAP-27 erradioisotopo eragilearekin elikatu ziren plutonio bidez. Argazkiaren erdigunean, Falcon ilargiratze-moduluaen jeitsiera etapa ageri da. Horren eskuin aldean, rover ibilgailua (LRV) da ikusgai. Ezkerraldean, ordea, ALSEP esperimentu multzoa nabari daiteke. Izan ere, Ilargira heldu ziren aurreko misioak baino denbora gehiago eman zuten astronautek gainazala ikertzen.
Apolo 16
2010an LRO zundak (Lunar Reconnaissance Orbitera)Apolo 16 misioaren ilargiratzea fotografiatu zuen, Deskartesen lur garaietan. 1972ko apirilaren 27an, Charles Duke eta John Youngek pilotatutako Orion ilargiratze-moduluak Lurra hartu zuen gure satelitean. Bere xedea Ilargiaren gune bolkaniko zaharra ikertzea zen. Denboraren poderioz, datuek eta jasotako harriek frogatu dute hasiera batean lur garai hauek Ilargiaren aurka talka egindako arkaitz meteoristikoz osoturik daudela. Apolo programa burutu zen garaian Ilargiako kraterrak jatorri bolkanikoa zutela pentsatzen zen, gaur egun ostera, meteoritoen talkek egindako zuloak direla zehaztu da. LROC NAC kamerak egindako argazkian ilargiratzearen eremua artez ageri da.
Apolo 17
2009ko irailaren 15ean, LRO zundak Ilargiako gainazaletik orbitatzen zuen bitartean Apolo 17 misioaren arrastroak fotografiatu zituen. Eguzkia altua zegoen zeruan (28º-ko oker okertasunaz) eta horrek lagundu egin zuen gainazala distiraz ikusteko. Challenger ilargiratze-modulua garbi ageri da (angeluar bereizmena) 50-cm pixeleko. Jetisiera-modulua zortzi pixeletara (lau metrora) ageri da eta bere hankak ikusgai dira. 1972ko abenduan, jeitsiera-moduluak igoera-moduluari balio zitzaion Lurra uzteko eta America aginte-moduluarekin bat egiteko rendezvous fasea deritzona eginaz. Oinatzeek ekialdera jotzen dutela oso garbi ageri da. Izan ere, Harrison Schmitt eta Eugene Cernan hara bideratu ziren Gainazalaren Propietate Elektrikoak(SEP) esperimentua kokatzeko. Cernanek Ilargi-Rover Ibilgailua gidatu zuen ipar-hegoalde eta eki-mendebalde elkarguneak eratuz 35 metroko luzeera zuen SEP antena kokatzearren. SEP esperimentuaren beheko aldean ikusgai den eremu iluna Rover ibilgailu bera da.
SEP esperimentu multzoak regolitoaren (Ilargiaren gainazalean dagoen minerala) propietate elektrikoak aztertzeko aukera eman zion zientzialariei. Ikerketa hau funtsezkoa zen Ilagiaren uhin elektromagnetikoen mugimenduak zehazteko. Esperimentu honen emaitzarik esanguratsuena Ilargiaren idortasuna izan zen. Beraz, Ilargiaren barne azalan ur likidoa aurkitzeko itxaropena galdu zen. Bi astronautak lanpeturik ibili ziren, hainbat esperimentu kokatu behar izan zituztelako satelitearen gainazalean. Horietako batzuk, handik lau urtera oraindik lanean ziharduten arazorik gabe.
Ilargiaren Gainazala Aztertzeko Esperimentuen Paketea
Ilargiko misioa bat-batean bertan behera utzi behar bazen, geologoek 10 minututan kokatzek gai ziren esperimentuak eramatea eskatu zioten NASAri. Hori dela eta, Apolo 11 misioak ez zuen utzi ALSEP multzo osoa, soilik Gainazalerako Esperimentu Pakete Goiztiarra (EASEP) utzi zituen. Ontziz kanpoko ibilaldiak soilik 2 ordu eta 40 minuturako aurreikusita zegoenez ez zuten izan astirik ALSEP kokatzeko, zeinek bi ordu eskatzen zuen. Bi paketeak ilargiratze-moduluan gorde ziren. Ingeniariek EASEP deiseinatu zuten. Laser Ranging Retro Reflector (LRRR) zabal zatkeen hamar minututan. Eta sismometroak Neil Armstrongek lotan zegoen bitartean egiten zuen mugimendurik txikiena ere antzematen zituen.
Neil Armstrong
Lurralde extralurtarra ikutu duen lehenengo pertsona da. 1969ko uztailaren 20an, Ilargia zapaldu zuen, telebistan 600 milioi ikusleen aurrean. Estatu Batuetako historiaren gertaera oroigarrienetarikoa bilakatuko zen momento hura. Gaur egun, nahiz eta Ilargira zapaldu zuen astronautarik ospetsuena izan, isilienetarikoa da, elkarrizketak eta norekin hitz egin artez aukeratzen ditu. 1971ean NASA utzi zuen eta Cincinnatiko Unibertsitatearen ingenieritza aeroespazialaren mintegian irakasle sartu zen 1979. urtera arte. Hurrengo hamarkadan, Computer Technologies for Aviation hegazkineri software konpainiaren koordinatzailea izan zen Charlottesvillen. Bidean, 17 herrialdeetan ohoreak jaso zituen, Presidential Medal of Freedom, Explorers Club Medal eta Congressional Space Medal of Honor barne. Bi seme izan zituen Janet emaztearekin 1994an banandu baino lehenago. Geroago berriro ezkondu zen. 2005ean, bizitza publikora itzuli zen James Hansenen “First Man” liburuarekin non estatubatuar astronautaren biografia datorren. Amstrongek behin esan zuen Ilargiatik itzuli ostean bere lagunek eta kideek jokaera desberdina izan zutela berarekin eta bere misio kideekin. Inoiz ulertu ez zuen gauza izango zela gehitu zuen.
Buzz Aldrin
Ilargia zapaldu zuen bigarren pertsona izan zen. Historia garaikidean toki esanguratsua izango du satelitera heldu zen lehenengo hegaldiko kidea izateagatik. Hala ere, beste proiektuetan ere jardun izan du. Ilargiratzearen osteko hamarkadetan, Aldrinek nazioek espazioan izango zuten etorkizunari buruz asko irakurri eta idatzi zuen. 1971ean Aldrin NASAtik erretiratu zen baina espazioaren ikerketan lan egiten jarraitu zuen. Izan ere, Martitzera heltzeko planak proposatu zituen eta hiru patente jaso zituen espazio-egoitza modular batentzat. Horrez gain, liburu asko idatzi zituen, ospetsuena “Return to Earth” autobiografia izanik. “Voices From the Moonen" Chaikinekin izandako elkarrizketan, bere esperientziak antolatzeko zailtasunari buruz hitz egin zuen. 2002an, Bart Sibrel film zuzendari eta eszeptikoak Ilargira heldu zela demostratu zezala proposatu zion eta astronautak ukabilkada bat eman zion. Bere esanetan ez zekien kaleko pertsona batek nola har zezakeen bere azalpenak eta guztiz desegokia ikusten zuen bere burua hitzen bitartez bere lorpena frogatzeko.
Charles Pete Conrad
Neil Armstrong eta Buzz Aldrinen antza, 1930ean jaio zen Pensilvanian. Haurtzaroan dislexikoa izan arren, hegazkinak gidatzeko lizentzia lortu zuen Bigarren Hezkuntza (High School) amaitu baino lehen. Princeton-eko unibertsitatean Ingenieritza Auronautikoa ikasi zuen, eta, ondoren, AEBetako Marinan hegazkin instruktorea bilakatu zen. NASAk 1962an astronauta bezala aukeratu zuen. 1973anApolo 12aren komandantea izanda, Skylab 2 egoitza-espazialera heldu zen. 11 urtez astronauta izan zen, eta, 20 urtez NASAn lan egin zuen. Horren ostean, negozioetara dedikatu zen, telebista konpainietan lan eginez. Ilargian oina jarri zuen lehen pertsona ez izan arren, bertan dantzatu zuen lehen pertsona bilakatu zen. 1999. urtean, Californian, 69 urte zituela hil egin zen, motorrarekin izandako istripu baten ondoren.
Alan Bean
1932. urtean, Texasen jaio zen. Txikitaik aeromodelismoa interesatu zitzaioan. Apolo 12 misioan parte hartu zueneta, misio hartan parte hartu zuen Charles Conraden antza, Ingeniaritza aeronautikoa ikasi zuen, eta, Marinan pilotu gisa jardun zuen, NASAn sartu baino lehen. 1973an espaziora bueltatu zen, Skylab 3 misioan parte hartu baitzuen. Bidai hartan, bi hilabetez orbitan egon zen. 49 urterekin erretiratu zen, margolaritzara dedikatzeko asmoarekin. Bere hitzak jarraituz, "Ilargian egonda hauxe pentsatu nuen: Lurrera bizirik bueltatzekotan nire bizitza nahi dudan erara biziko dut". Hura izan zen artista izatera bultzatu ziona. Horrexegatik, Ilargian egondako artista bakarra da. Berak dioenez, artista pribilegiatua da, inork izan duen bista ikusi baitu, Lurraren bista Ilargitik, alegia.
Alan Shepard
Ilargia zapaldu zuen bostagrren gizona izan zen; horrez gain, AEB-n espaziora igotako bigarren pertsona bezala ezagutua da. 1923ko azaroaren 18an jaio zen, Ingalaterra Berria izeneko eskualdean. Astronauta izan aurretik, armadako froga pilotua izan zen, eta 8.000 hegaldi ordu baino gehiago eman zituen aireontzi militarretan; 1954. urtean, 31 urterekin, ontzi akademi militarrean lizentziatu egin zen. 5 urte beranduago, Shepard astronauta bihurtu zen, eta 216 ordu baino gehiago eman zituen espazioan, bi ontziren barnean. 1974ean, NASA utzi egin zuen, eta azkenik, 1998. urtean hil egin zen, gaixotasun luze baten ondorioz.
Edgar Mitchell
Texasen jaioa, 1930.urtean. Zientzietan graduatua Carnegie Mellon Unibertsitatean. Gidatzeko lizentzia 14 urterekin baino ez lortu zuen, eta, Marinatik NASAra igaro zen. Bere espazio bidaian argialdi bat izan zuen, eta, momentu hartatik fenomeno OHEaren defendatzaile sutsua da. Gertakari hartatik aurrera fenomeno psikikoen ikasketara dedikatu da. Sarritan, gobernu estatubatuarrak fenomeno OHEak estaltzen dituela defendatu du. Ilargian oina jarri duen seigarren gizona da.
David Scott
1932. urtean Texas-en jaio zen. Bere aitaren eragina zela eta, hiru urterekin abiazioaz interesatu zen. West Pointeko akademia ospetsuan graduatu zen. Apolo 15 misioaren komandante gisa, Ilargian oina jarri zuen zazpigarren gizona izan zen. Bertan, Galileoren grabitatearen teoria frogatu zuen. Horrek esaten zuenez, luma eta mailu bat aldi berean eroriko dira airerik ez egotekotan. Hala gertatu zen Ilargian. 1971an, 39 urte zituela, Ilargira heldu zen. Hurrengo sei urteetan zehar NASAn lan egin zuen. 2004an, "Las dos caras de la Luna: Nuestra historia de la Raza Guerra Fría Espacial" liburua argitaratu zuen Aleksei Leonov astronautarekin batera, espazioan lehen aldiz ibili zuen gizona, alegia.
James Irwin
James Irwin astronauta estatubatuar izan zen eta, era berean, Ilargia zapaldu zuen zortzigarren gizona ere; izan ere, 1930eko martxoaren 17an jaio egin zen eta 71 urterekin, 1991ean hil zen, bihotzekoa emanez, Ilargia zapaldu zutenen arteko l1]]. urteko goa izanik. 1971ko uztailaren 31ren eta abuztuaren 2aren arteko tartean, Apolo 15 misioan parte hartu zuen; beste gauza askoren artean, James Irwin, Ilargia todoterreno batekin igaro zuen lehenengo gizona izan zen. Bere bidaiatik bueltan, James Irwinek 398 argazki saldu zizkion koleziogile alemaniar bati eta, horren ondorioz, NASA-k debekatu egin zien berriro espaziora joatea berari eta bere Apoloko lagunei. Hurrengo urtean, 1972an, talde erlijioso bat sortu zuen, High Flight izenekoa; izan ere, talde horrekin ararat mendira 7 bidaia antolatu zituen, Noeren arka bilatzen. Aurretik esan dugun bezala, 61 urterekin hil egin zen, 1991an, bihotzeko bate joz.
John Young
John Young, 1930eko irailaren 24ean jaioa, estatubatuar astronauta izan zen, zeinek Ilargia zapaldu zuen Apolo 16 misioan, 1972ko apirilaren 21ean.
Young, San Francisco hirian jaio izan zen, nahiz eta Orlandon, Floridan, hazi; honek, ingeniaria aeronautikoan lizentziatzea lortu zuen 1952an, ohore guztiekin «Georgia Institute of Technology»n. Bukatu ondoren, Ameriketako Estatu Batuetako itsasoko armadan sartu egin zen, pilotu bihurtuz.
John Youngek, Ameriketako Estatu Batuetako astronautika karrerarik luzeenetarikoa osatu zuen; NASAn sartu zen 1962. urtean eta Gemini 3an, Gemini 10ean, Apolo 10ean eta Apolo 16an bidaiatu zuen, beste batzuen artean. 42 urtetan zehar NASArentzat egin zuen lan, astronauta aktiboen listan mantenduz; bi hamarkadaz NASA-rentzat labore adminisitratiboak egin ondoren, 2004ko abenduaren 31an erretiratu egin zen, 74 urterekin.
Charles Duke
Txikitatik "western" pelikulak izan zituen gustoko, baina, denbora joan ahala, benetako muga zeruan zegoela ohartu zen, espazioaren mugan, alegia. Gerra Hotzean zehar, misio arriskutsuetan parte hartu zuen, hala nola, F-104 heazkin batean ia-ia Lurraren orbitatik atera baitzen. Ehiza-hegazinak gidatzeaz gain, 1972an, Apolo 16an bidaiatu zuen. Ilargian oina jarri duen pertsonarik gazteena da, 36 urte baino ez baitzituen. Ilargian 71 ordu eman zituen. Hori izan zen haren espazio esperientzia bakarra. 1975an NASA utzi, kristau bilakatu eta negozioetara dedikatu zen.
Harrison Jack Schmitt
Ilargia zapaldu dutenen artean, formazio militar gabeko zientifiko bakarra da Harrison Schmitt jauna. Horrexegatik, Apolo 17ko Eugene Cernan komandanteak ez zuen Harrison berarekin joaterik nahi, joatekotan, bere jatorrizko laguntzailea zen Joe Engle Ilargira joango ez baitzen. Horrez gain, Schmitt Ilargira bueltatzeko ideiaren alde dago, hartako mineralak eta konposatuak aztertzeko helburuarekin.
Eugene Cernan
Chicagon jaio zen 1934an. Bigarren Mundu Gerraeko heroien istorioez liluratuta, Eugene Cernan-ek San Diegoko Miramar hegazkin pilotuen eskolan ikasi zuen, gaur egun Top Gun bezala ezaguna. Gemini 9 misioa egin ostean, espazio ibilaldia egin zuen bigarren estatubatuarra (eta hirugarren gizakia) izan zen. Halaber, Ilargian oina azken aldiz jarri duen pertsona da Eugene Cernan.
Antolaketa, finantziazioa eta inpaktu ekonomikoa
Esplorazio espaziala burutzeko behar izan zen gastu ekonomiko eta burokratikoek agentzia espazial nazionalen kreaziora eraman zuten. Espazioaren misioan, Estatu Batuak eta Sobietar Batasunak teknologia eta aurrerapen zientifikoetara dedikatu zituzten haien programak.
1958ko uztailaren 29an, Eisenhower presidente estatubatuarrak National Aeronautics and Space Act siatu zuen, eta, modu horretan, National Aeronautics and Space Administration (NASA)sortu zen. 1958ko ean NASAk bere lehen operazioa aurrera eraman zuen. Momentu hartan, NASAk lau laborategi eta 8.000 langile zituen, National Advisory Committee for Aeronautics (NACA).ean lan egiten zutenak. Bere aurrekaria zen NACAk 5 milioi dolarreko, NASAren aurrekontua 5.000 miliokoa zen. Apolo 11ren ilargiratzeak 20-25 mila milioi dolar kostatu zuen.
Gerra Hotzaren egoera zela eta, bi bandoek izan zituzten galera ekonomikoak jakitea zaila suertatzen da. 1989an, Sobietar Batasunaren generala zen M. Moiseyev-ek, urte hartan misio espazialerako 6.900 milioi errublo (4.000 milioi dolar)inbertitu zirela esan zuen. Beste iturri sobietarrek zifra hori programa guztiaren gastuak zirela esan zuten. Zenbaki horien fidagarritasunaz gain, Gerra Hotzaren kontestua kontuan hartu behar da, hau da, bi potentzien propaganda sistemen pisuak kontuan hartu behar dira zifra horiek interpretatzeko unean.
Errusiarren aldetik arazo ugari egon ziren, batez ere, barneko lehiak. SESBek ez zuen NASA bezalako erakunderik. Zientzia munduan eskua sartu zuten politikariek progresu zientifikoa zaildu zuten. Lehia espazialean parte hartu nahi zuten zientzialariek politikari komunista baten oniritzia izan behar zuten. 1964ean, diseinalari nagusien artean, SESBek 30 jaurtitze eta ontzi-espazial programa ezberdin egin zituzten. Korolev-en heriotzaz ostera, sobietar programa espaziala berpiztu egin zen. 1974ean, programa espaziala berrantolatu egin zen eta Energia kohetea sortu zuten, transbordadorearen efikazia handitzeko.
Halaber, sobietarrek desabantaila ekonomikoa izan zuten lehia espazialan zehar. Sobietar ekonomia munduko bigarrena izan arren, estatubatuarren sistema ekonomikoa nagusi zen mundu mailan. Azkenean, sobietarren antolaketa ezak eta diru faltak hasiera batean izan zuten abaintaila galtzea ekarri zuten. Aditu batzuen hitzetan, lehia espazialean inberituriko dirua sobietar krisi ekonomikoan kalte garrantzitsuak ekarri zituen, batez ere 1970-1980 urteen artean. Era horretan, Sobietar Batasunaren kolapsoa ekarri zuen faktorea izan zen.
Heriotzak
Apolo 15a Ilargia utzi zuenean, astronautek beste misioetan bizitza galdu zuten pertsonei oroipena egin zieten. Amerikako Estatu Batuetan, hil egin ziren lehen pertsonak Apolo 1 misioan lan egin zuten astronautak izan ziren: Virgil "Gus" Grissom pilotua, Edward White pilotu senior-a eta Roger Chaffee pilotua. 1967ko urtarrilaren 27an, Lurrean egindako proba batean sortutako sute batean hil egin ziren.
Hala berean, Soyuz 1 eta Soyuz 11 sobietarren bidaiek kosmonauten heriotzak izan zituzten. Soyuz 1a, 1967ko apirilaren 23an orbitan jarri izan zena, kosmonauta batek gidatzen zuen, Vladimir Komarov koronelak, hain zuzen ere. Komarov hil egin zen bere ontzia Lurrean sartu zenean bere bidaia amaitzerakoan. 1971ean, Soyuz 11n zihoazen Georgi Dobrovolski, Viktor Patsaiev eta Vladislav Volkov itota hil egin ziren Lurrean berriro sartzerakoan.
Horiez gain, beste astronauta batzuek bizitza galdu zuten, hala nola, T-38 ontzian bidaiatzen zuten lau astronauta estatubatuarrek. Juri Gagarin errusiarra, epsazioan barrena bidaiatu zuen lehen pertsona, 1968an hil egin zen MiG-15 bere ehiza-hegazkinak izandako istripuan.
Aurrerapen teknologikoak
Teknologiak, eta, batez ere, ingenieria aeroespazialak eta komunikazio elektronikoak sekulako aurrerapena izan zuen. Hala ere, gerra hotzaren efektuak koheteen, fisikaren eta astronomiaren mundutik harantzago doaz. Garai espazialeko teknologia beste arlo batzuetara zabaldu zen, eta, adibidez, kontsumo eta familia ekonomia edo defoliazio forestalaren esparruetan eragina izan zuen. Bestalde, zientzia ikasketek indarra hartu zuten AEBn eta matematika edo fisika ikasgaiak protagonista bilakatu ziren garai hartan. 1958an, National Defense Act-ak ikasgai horietara bideratutako dirua handitu egin zuen. Horren islada moduan, AEBko 1.200 institutuetan planetarioak mantendu egin dira.
Sobietar Batasuna koheteen fabrikazioan nagusia izan zen; AEB, aldiz, elektronikan eta erroboten eta ibilgailuen kontrolean nagusitu zen.
Lavilledieu
Lavilledieu Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lavilledieu udalerrian erroldatutako biztanleak 1.799 ziren. Familiak 682 ziren, horien artean 152 pertsona bakarrekoak ziren (74 bakarrik bizi ziren gizonak eta 78 bakarrik bizi ziren emakumeak), 214 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 271 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 45 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.162 ziren, horien artean 823 aktiboak ziren eta 339 inaktiboak ziren. 823 pertsona aktiboetatik 737 lanean zeuden (390 gizon eta 347 emakume) eta 86 langabezian zeuden (35 gizon eta 51 emakume). 339 pertsona inaktiboetatik 138 erretiraturik zeuden, 90 ikasten zeuden eta 111 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lavilledieu udalerrian 709 unitate fiskal zeuden, 1.794 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.864 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 162 komertzioetatik, 11 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 45 eraikuntza enpresak ziren, 40 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 9 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 46 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 funeraria, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 6 igeltseroak, 6 margolariak, 9 zurginak, 3 iturginak, 4 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 3 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 10 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 kirol-denda zen eta 1 drogeria zen.
1235 Schorria
1235 Schorria asteroide gerrikoan aurkitutako 1235. asteroidearen izena da. 1931eko urriaren 18an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1931 UJ zen.
Baise-moi (filma)
Baise-moi 2000ko Virginie Despentes eta Coralie Trinh Thi frantziar zinema zuzendarien thriller filma da, Virginie Despentesen izen bereko eleberrian oinarrituta. Karen Lancaume eta Raffaëla Anderson aktoreek antzeztu zuten.