Haur-jolas
Haur-jolasen inguruko teoriak
Haur-jolasen inguruko lehenengo erreferentzia teorikoa Platon filosofoaren Legeak solasaldian haurrek helduak direnean erabiliko dituzten lanabesak irudikatzen ditizten jostailuak behar dituztela aipatu zuen. Aristotelesek ere haurren jolasak helduaroari begira trebatzen lagundu behar zuela defendatu zuen. XVIII. mendean jolasa pedagogiaren ikergai bilakatzen da, jolasa egitura sozioekonomikoetan txertatu asmoz. Jolasa erabiltzen hasten da gara hartan, eskolako gai akademikoak irakatsi eta haurra helduarora prestatzeko. Horrela, jolasa mugatu egiten da eta bere baliagarritasunari erreparatzen zaio batik bat. Joera hau Alemanian garatu bazen ere,, Johann Bernhard Basedowen eskutik batez ere, John Locke ingelesak eta Jean-Jacques Rousseau filosofo frantsesak ere ikaskuntza jolasaren bitartez garatu behar zela defendatu zuten, haurrak behartu gabe. Pentsalari hauek haurren hezkuntza modu baikor batez ulertzen dute, haurrak berez ikasten duela defendatuz, baina ez zuten praktika bateratu bat sortu beraiek sorturiko eskoletan. XIX. mendean haurren jolasei buruzko lehenengo teoria osotuak sortu ziren. Friedrich Fröbelek, Kindergarten izenekoen sortzailea eta Johann Heinrich Pestalozzi pedagogoaren jarraitzailea, jolasa hezkuntza-tresna bihurtzeko ahaleginak egin zituen eskolarako aproposak ziren jolasak asmatuz, egurrezko pieza eta pilotekin besteak beste, eta gaiaren inguruan liburuak idatziz. Hauek ere hezkuntzarako jolasaren balioa defendatzen zuten, garaiko erromantizismoarekin bat. Euren ideiak ez ziren zabaldu eta haur-jolasak denbora galtzea zirelako iritzia nagusitu zen, garai hartan garapen betean zegoen kapitalismoaren bideari jarraiki. XIX. mendearen amaiera aldera Friedrich Schiller filosofoak energiaren soberakina xahutzeko jolasten dela baieztatu zuen, animalien jolasa oinarritzat hartuz. Beharra aseturik, jolastuz gozamena zabaltzen dela adierazi zuen. Garai berean, Herbert Spencerrek ere teoria hori bereganatu zuen. Ideia horiek urte haietan indarra hartzen hasi ziren Charles Darwinen eboluzio-teoriarekin ados sortu ziren. Spencerren garaikidea izan zen Karl Groosek ere Darwinen ideietatik edan eta jolasa espeziearen biziraupenerako sen edo berezko joera zela baieztatu zuen, jolasak helduaroan izan beharreko ahalmenak garatzen zituelako. Groosen teoria honi aurrerapen funtzionalaren teoria deitu zaio. James Mark Baldwin eta Granville Stanley Hall psikologo amerikarrek ontogeniak filogenia irudikatzen duela baieztatu zuten, haur baten jolasak gizateriak historian izandako ibilbidea errepikatu egiten duela alegia. XX. mendearen hasieran, John Dewey eta Maria Montessori jolasa eta lana lotu eta jolasa bizitza eta lanerako ikaskuntza eta trebakuntza zelakoan osatu zituzten euren hezkuntza-pentsamendua, Jean-Jacques Rousseau filosofoaren antzera. Ordurako jostailuen industria garatzen hasia zen, didaktika baztertu eta haurrak nola edo hala erakartzeko helburuz, haurren jolasa bere interesetara behartuz horrela. XX. mendeak teoria psikoanalitikoak ere ekarri zituen eta hauek haur-jolasa ere izan zuten aztergai. Sigmund Freudek haur-jolasa errepikapenerako konpultsio moduan ikusi zuen, tentsioak murrizteko, 1920 urteko Plazerraren printzipiotik haratago izenburuko bere liburuan. Psikoanalisiak jolasak haurraren garapen emozionalean zuen garrantzia nabarmentzen zuen. Ildo horretatik, Melanie Klein psikologoak jolasa haurrentzako psikoterapia moduan proposatu zuen The Psychoanalysis of Children bere liburuan. Aldi berean, jolasaren interpretazio psikoanalitikoetan oinarriturik, eskola-esperientzia berriak zabaldu ziren, jolas erabat askea bultzatzen zuen Summerhill eskola esaterako. Beste alde batetik, Jean Piaget eta Lev Vygotsky jolasaren garrantzi kognitiboa nabarmendu dute euren teorietan. Piagetek jolasak errealitatea modu sinbolikoan adierazi eta gizarteratzeko duen funtzioa aztertu eta Vygotskyk jolasak dakarren autoregulazioa baieztatu du.