cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elur-antzara (eleberria)
Istorioa
Baina Lokazti Handian, oraindik ere ez dute arazo horien eragina pairatzen. Fritha handitzen doan heinean, gero eta konfiantza handiagoa du Rhayaderrengan. Gizonak gauza asko egiten irakasten dio neskari: txalupa gobernatzen, hegaztien ohiturak ikasten, pinturak nahasten. Haien arteko harremana gero eta sendoagoa da. Aitzitik, berriro ere, elur-antzarak migratzen duenean, Frithak itsasargiari joateari uzten dio, eta Rhayader bakarrik geratzen da: gizonak hegazkiekin eta margolanekin pasatu behar du negua.
Udazken batean, elur-antzara ez da itzultzen Lokazti Handira. Rhayaderrentzat, hori hondamena da: elur-antzara eta Fritha gabe, negua, udaberria eta uda bakarrik pasatu behar ditu.
Zorionez, hurrengo udazkenean hegaztia itzuli egiten da berriro. Rhayaderrek Fritharentzat mezua uzten du herrixkan, eta, aste batzuk beranduago, Fritha agertzen da itsasargian. Ordurako, neskatu egin dela konturatzen da Rhayader: umea neska bihurtu da.
Hurrengo udaberrian, elur-antzara ez da Lokazti Handira joaten, nahiz eta Rhayaderren esanetan hegaztiak itsasargia etxetzat hartuta zuen. Elur-antzara ez joateak ondorio mingarria du gizonarentzat: Frithak maiz etortzeari utziko zion, orain Rhayader ez dela lehen bezain bakarrik sentituko esanez. Gizonak ezer ez esaten ez badu ere, neskak gizonak harengan dituen sentimenduak hautematen ditu, eta sentimendu horiek beldurtzen dute.
Hiru aste beranduago, Fritha bisita egitera joaten da Rhayaderrenera, eta gizona txalupa elikagaiekin kargatzen aurkitzen du. Harrituta, nora joan behar duen galdetzen dio, eta gizonak Dunkirkera joan behar zuela erantzun. Hasieran, neskak ulertzen ez zuen modu batean azaltzen dio bidaiaren zergatia:
Janari bila joana zen herrixkara, eta entzun zuen alemaniar naziek armada britainiarra harrapatuta zutela Frantziako hondartza batean, Dunkirken. Soldaduak handik salbatzeko, Britainiar Gobernuak itsasontzi guztiak, baita txikiak ere, hara joateko agindua emana zuen, eta Rhayaderrek ere soldaduen bila hara joan behar zuela erabaki zuen. Azkenik, Rhayaderrek gizartearen partaide bihurtuko da, eta gizakiengan zuen maitasuna erakustea izango du.
Alabaina, Frithari azalpen horrek ez dio gauza handirik argitzen, eta, ondorioz, Rhayaderrek gertu zuten adibide baten bidez azaltzen dio egoera: “Ehiztariek harrapatutako hegaztiak bezala daude gizonak hondartzan uzkurtuta, Fritha, aurkitu eta babeslekura ekartzen genituen hegazti zaurituak bezala”. Frithak Rhayaderrekin joan nahi du, baina hark esaten dio ez dela komenigarria, soldadu bati lekua kenduko diolako bidaia bakoitzean. Neskak hura ulertu eta erabakia onartzen du. Rhayaderrek itsasargiko hegaztiak zaintzea eskatzen dio Frithari. Gizonak txalupa Dunkirkerantz abiatzen du, elur-antzara zeruan lagunduta, Frithak Rhayader zaintzeko eskatzen baitio hegaztiari.
Gallico-ren hitzetan, “une horretan gure istorioa zatitu egiten da”. Lehenengo zatia soldadu apal batek –Potton soldadua- kontatzen du, Londresko taberna umil batean:
Dunkirkeko hondartzan daudenean bera eta armada-kideak, alemaniarrek hegazkinez eraso egiten diete. Tiroz eta kez inguratuta daude. Gertu dauden gerra-itsasontzietara joateko eta Ingalaterrara ihes egiteko, itsasontzi txikitan joan behar duten. Halako batean, Rhayaderren txalupa ikusten dute, eta, airean, txaluparen inguruan biraka, elur-antzara, “antzara madarikatu bat”. Rhayaderrek soldaduak itsasotik txalupara igotzen ditu, besoak erabiliz, eta gerra-itsasontzi batera eraman. Salbatu egiten ditu.
Bigarren zatia Keith Brill-Oudener komandanteak kontatzen du:
Gabarra bat eramaten du Dunkirkera, soldaduen bila. Hirugarren bidaian, haren kide batek txalupa abandonatu bat ikusten du. Txaluparen karelean, elur-antzara bat dago, eta, barruan, gizon baten hilotza.
Txaluparaino hurbiltzera doazenean, alemaniarren mina bat ikusten dute. Mina leherrarazi eta arriskua ezabatzeko, soldadu batek tiro egiten dio. Minak lehertzea lortzen dute; baina horren ondoriozko olatuen poderioz, txalupa hondoratu egiten da, gizonaren gorpuarekin batera. Elur-antzara hegaz inguratzen du lekua “hegazkin baten agurra balitz bezala”. Brill-Oudener komandantearentzat, “oso esperientzia bitxia izan zen. Tragikoa ere bai, nolabait. Eta guretzat, zorionekoa.” Hil ondoren ere, Rhayaderrek soldaduak salbatzen ditu.
Lokazti Handian, Frithak itsasargira egunero joaten da hegaztiak zaintzeko. Senak esaten zion Rhayader ez dela itzuliko; badaki hil egin dela, nolabait. Elur-antzara itsasargira itzultzen ikusten du, baina Frithak ez du itxaropen alferrik. Hegaztia agertzea gizonaren heriotzaren baieztapentzat jasotzen du, eta harekin sufritu. Elur-antzara Rhayaderren ordezko balitz bezala, Frithak maite duela esaten dio hegaztiari azken aldiz itsasargitik aldentzen denean.
Pertsonaiak
Hauek dira “Elur-antzara”-ren hiru pertsonaia nagusiak:
Phillip Rhayader Margolaria eta sentsibilitate handiko gizona da. Itxuragabea denez, asko saiatu arren, ez du gizarteratzea lortzen, eta, azkenik, Essex konderriko Lokazti Handira —eremu basatia eta bakartia— joaten da bizitzera.
Izadia eta izaki basatiak bereziki maite ditu, eta Lokaztiko hegaztiak zaintzen ditu, haientzat prestatu duen itxituran. Rhayader gizarteak baztertuta bizi den arren, ez ditu gizakiak gorroto, eta munduaren parte izan nahi du.
Elur-antzara Nahiz eta bitxia izan pertsona ez den izaki bat pertsonaia izatea, elur-antzararen garrantziak sail honetan kokatzen du animalia. Liburuaren haria da: haren aitzaki, Rhayader eta Fritha elkar ezagutzen dute, eta Rhayaderren heriotza elur-antzarak baieztatzen dio Frithari.
Haifa
Haifa (hebreeraz חיפה, arabieraz حيفا) Ekialde Hurbileko hiria da, Israel iparraldean kokatutakoa, Mediterraneo itsasoko ekialdeko kostaldean, Haifako badian eta Karmel mendiaren magalean. Israelgo hirugarren hiririk populatuena da, 270.000 biztanle ingururekin, bai eta izen bereko barrutiaren hiriburu eta hiri nagusia ere.
Elur-antzara (eleberria)
Pertsonaiak
Gallico-k liburuaren izenburuan protagonismoa eman zion elur-antzarari, ipuinaren ardatza delako nolabait: elur-antzararen agertzeari esker, Rhayader and Fritha elkar ezagutzen dute; hori desagertzean, Rhayader bakarrik geratzen da berriro; eta hegaztia bigarrenez agertzen denean, Fritha eta Rhayader berriz elkartzen dira...
Hala ere, ingelesez idatzitako beste liburu askotan ez bezala — esaterako, Kipling-en “Oihaneko liburua”, Kenneth Grahame-n “Haizea sahatsetan” eta Gallico beraren “Mirari txikia”—, elur-antzara benetako animalia da. Alegia, ez du hitz egiten, ez ditugu haren hausnarketak entzuten... Errealismo horri esker, Gallico-k hegaztiaren presentzia haritzat erabil dezake ipuina sentimentalegia izan gabe.
Haifa
Israelek Mediterraneo itsasoan duen porturik garrantzitsuena da.
Elur-antzara (eleberria)
Pertsonaiak
Bestalde, bi pertsonaia hauek kontatzaileak dira 7. eta 8. kapituluetan, hurrenez hurren:
Haifa
Historia
K. a. III. mendean agertzen da lehen aldiz dokumentatuta. Seleuzidarrek, makabearrek, eta erromatarrek konkistatu ostean, bizantziarren menpera igaro zen. Arabiarren zabalkundearen garaian konkistatu zuten.
Elur-antzara (eleberria)
Pertsonaiak
Potton soldadua Londresko Erregearen Musketari Erregimentuko soldadua zen —erregimentua ere fikziozkoa da—, eta Rhayaderrek Dunkirken egin zituen ekintzen bertsio bat kontatzen digu. Ahoskeragatik, Potton Londreskoa eta langile-klasekoa dela argia dago. Duela gutxi arte, behintzat, ingelesen gizarte-klaseak azentuetan nabaritzen ziren, eta Potton-en azentua, Gallico-k deskribatu bezala, oso markatua da. Rhayaderren balentriak miresten ditu, eta soldaduaren kontaketak irakurlea hunkitzen du.
Keith Brill-Oudener komandantea Armadako ofizial erretiratu horrek hirurogeita bost urte ditu, eta gizarte-klase altuagoakoa da —abizen bikoitzak, besteak beste, gizonaren klase soziala agerian uzten du—. Dunkirken ikusi zuena Londresko elkarte aristokratiko batean kontatzen du. Ez zuen Rhayader bizirik ikusi, baina bai haren txaluparen hondoratzea. Txalupa desagertu ondoren, elur-antzarak Rhayaderri egin zion omenaldia kontatzen du Brill-Oudenerrek ia elezahar baten gertaera izango balitz bezala.
Haifa
Historia
Gurutzadetan joandako europarrek konkistatu zuten, bertako biztanle judu eta arabiarren aurka gogor borrokatu ondoren. Galileako printzerrian sartu zen, Jerusalemgo erreinuaren baitan, 1265ean Saladinok konkistatu zuen arte.
Elur-antzara (eleberria)
Izadia eta hegaztiak
Essex konderriko kostaldean dagoen Lokazti Handiak garrantzi handia du liburuan. Bi kapitulu kenduta —7.a eta 8.a—, istorio osoa han gertatzen da.
Haifa
Historia
1761ean Acreko gobernadoreak hiria deuseztu zuen berri bat eraiki eta harresi sendo bat jartzeko. 1918ra arte otomandarren menpe gelditu zen, Lehenengo Mundu Gerran britaniarrek konkistatu zuten arte.
Elur-antzara (eleberria)
Izadia eta hegaztiak
Gallico-ren hitzetan, “Ingalaterrako azken leku basatietako bat da”. Lehenengo bi kapituluetan, Gallico-k ingurua eta inguruko izakiak —batez ere hegaztiak— xehetasunez deskribatzen ditu.
Haifa
Historia
Palestinako britaniarren mandatuko portu garrantzitsuena zenez, 1948ko lehen gerra arabiar-israeldarrean borrokaleku gogorra izan zen. 1948ko otsailaren 23an israeldarrek bereganatu zuten, eta bertako biztanle arabiar askok Libanora jo zuten babes bila.
Elur-antzara (eleberria)
Izadia eta hegaztiak
Liburuaren giro lirikoa edota onirikoa izadiaren deskribapenetan datza neurri handi batean. Liburuaren amaieran, lirismo horrek konparaketa isila egiten du gizakion basatikeriarekin eta basatikeriaren muturrarekin, gerrarekin, hain zuzen ere.
Haifa
Historia
Israelen menpe dagoenetik, hiria asko hazi da, metropoli modernoa bihurtu da eta inguruko herritarrentzako lanpostu ugari sortzen ditu (ehungintza, elikagaien industria, zementua, beira... bezalako alorretan batez ere).
Lau erlijiorentzat sakratua da: judaismoarentzat (Eliasek koba bertan dagoela diote), kristauentzat, bereziki katolikoentzat (Karmengo Ama Birjinaren santutegia), drusoentzat eta Baha'i fedearentzat (azken honen hiribururik garrantzitsuena da).
Elur-antzara (eleberria)
Izadia eta hegaztiak
Hirugarren kapitulua hasi baino lehen, Fritha agertu baino lehen, alegia, irakurleak ingurua ondo irudika dezake jada, eta liburua erabat girotuta dago.
Kontakizunari dagokionez, idazleak inguru basati hori hautatu izana ez da zorizkoa. Rhayader haraino joaten da oso biztanle gutxi bizi direlako han. Pertsona gutxi daudenez, hegazti asko daude, eta Rhayaderrek haiek zaintzen ditu. Elur-antzara ere han lurreratzen da, leku basatia delako, eta, elur-antzarari esker, Rhayaderrek eta Frithak elkar ezagutzen dute.
Gaiak
Bazterkeria Rhayader elbarria denez —konkorra eta esku okertua ditu—, gizartetik baztertuta bizi da, Lokazti Handian. Bazterkeria hori biziki sentitzen du, eta gizartean parte hartzeko grina itzela du, Dunkirketiko ebakuazioan parte hartzen duenean ikusten dugun bezala.
Bakardadea Bi protagonistek, gizonak zein neskak, bakardadea ezagutzen dute. Rhayaderren lagunarterik ohikoena —ia bakarra, Fritha agertu arte— Lokaztiaren hegaztiak dira. Bakardadea ondoegi ezagutzen du, eta horrek sufriarazten du. Nahiz eta hitza ez erabili, Fritha umezurtza dela ulertzen dugu (“arrantzaleekin, Wickaeldrothen” bizi dela esaten du, gurasorik eta seniderik aipatu gabe).
Elkarlana Frithak harengana elur-antzara eraman ondoren, Rhayaderrek hegaztia sendatzen du. Neska eta gizonaren harremana sendotzen den bitartean, neskak gizonaren bakardadea arintzen du, eta gizonak gauza asko irakasten dizkio neskari, besteak beste: txalupa gobernatzen, hegaztien ohiturak ezagutzen, pinturak nahasten eta janaria prestatzen.
Elkarlanaren adibiderik handiena ipuinean Dunkirkeko ebakuazioa da: ehunka itsasontzi txiki itsasoa zeharkatu zuten britainiar eta frantziar soldaduak naziengandik salbatzeko. Elkarlan hori oso garrantzitsua izan zen britainiarrentzat Bigarren Mundu Gerran zehar, baita eredugarria ere. Gaur arte, “Dunkirkeko espiritua” aipatzen da Ingalaterran gizarteak egoera zailei aurre egin behar izaten dienean.
Izadia “Elur-antzara”-ren lehenengo kapituluan ingurua, hots, Lokazti Handia, deskribatzen du, ia beste ezer aipatu gabe. Hango pasaia eta hegaztiak ikusten eta entzuten dira liburuan zehar. Narrazioari dagokionez, hango hegaztiak gabe, elur-antzara ez zatekeen hor lurreratuko, eta elur-antzararik gabe, Frithak eta Rhayaderrek ez zuketen elkar ezagutuko.
Gerra Hastear zegoen Bigarren Mundu Gerra aipatzen da laugarren kapituluan, eta, seigarrenean, gerra jada abiatuta, Rhayader gerrara joaten da. Zazpigarren eta zortzigarren kapituluetan, Dunkirkeko sarraskia eta hango ebakuazioa deskribatzen dira. Hamargarren kapituluan, aldiz, gerra-hegazkin batek itsasargia, Rhayader zenaren etxea, suntsitzen eta desagerrarazten ditu. Ikur ditugu itsasargia, gizartearen alde ona gisa, eta gerra, alde txartzat.
Estiloa
Lehenengo kapituluan, Gallico-k gertaera gehienen kokapena deskribatzen du, Lokazti Handia, alegia. Inguru basati horren bakardadeak Rhayaderren bakardadea islatzen du. Hango izakiek, batez ere hegaztiek, aukera ematen die pertsonaia nagusiei –Rhayader eta Fritha- elkar ezagutzeko.
Kontalari orojakilea da istorioan sartzen gaituena: “Gure istorioa gizon horri buruzkoa da, baita pixkanaka-pixkanaka hura ezagutu zuen neska bati buruzkoa ere.” Kontuan hartu behar dugu gu pertsona erabiltzea, euskaraz ez bezala, ezohikoa dela ingelesez, eta, horri esker, Gallico-k elezahar baten edo herritar guztiok jakin behar dugun istorio baten giroa sortzen duela ipuinaren hasieratik amaieraraino.
Kontalari orojakileaz gain, beste bi kontalari agertzen dira liburuan: Potton soldadua eta Keith Brill-Oudener komandantea.
Gallicoren esanetan, “Istorioa ezin da modu errazean eta segidan kontatu, iturri askotatik eta pertsona askorengandik bildu da”. Kontakizun koral horren poderioz, Gallico-k ipuinaren elezahar sentsazioa edo giroa areagotzen du. Hala ere, haien hitzek —batez ere, Potton-en herriko hizkera— elezahar estiloa aldatzen dute nolabait, eta, horri esker, istorioa ez da sentimentalegi bihurtzen.
John Cheever
John William Cheever (1912ko maiatzaren 27a, Wollaston, Massachusetts — 1982ko ekainaren 18a, New York) Ameriketako Estatu Batuetako idazlea izan zen. Zapata-saltzaile baten semea, 1925-1930 urteetako krisiak familiaren estatusean eragin zuen: aitak zurrutari ekin zion eta amak beharrean hasi behar izan zuen. 1930ean ikastetxetik kaleratu zuten (erretzea leporatu zioten) eta bere literatur lanen abiapuntua ekarri zuen kanporatze horrek, egunkari batek halako kontakizuna gaitzat zuen narrazioa erosi baitzion une hartan: Expelled (Kanporatua) zuen izenburu. Hurrengo urteetan hainbat aldizkari eta egunkaritan argitara eman zituen narrazio asko.
Montrond-le-Château
Montrond-le-Château Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2009an 560 biztanle zituen.
Ragnar Granit
Ragnar Arthur Granit (Riihimäki, Finlandiako Dukerri Handia, 1900eko urriaren 30a - Stockholm, Suedia, 1991ko martxoaren 12a) finlandiar/suediar fisiologoa izan zen.
NGC 5411
NGC 5411 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. Ernst Wilhelm Leberecht Tempelek aurkitu zuen n.
John Cheever
1942an armadan da eta hurrengo urtean bere lehen bilduma kaleratu zuen, The way some people live: ipuinon ardatza erdi mailako jendearen zoriontasun eza eta krisia da. Heldu bako lantzat jo zuen idazleak berak gerora eta nahiz eta behin eta berriro lanaz arnegatu, hein batean zor handia zion. MGM estudioetako exekutibo eta aldi berean armadako ofizial Leonard Spigelgassek lana oso gustuko izan zuen eta Cheever Paramount estudioetan lanean paratu zuen, gerra zaratatik urrun; bere konpainia une horretan Normandiako hondartzan lehorreratzeko prest zen. Gerra amaituta, hurrengo urteetan idazteari ekiten dio gogo betean. Aldizkari eta egunkarietan argitaratzen jarraitzen du; nobela luzerik, ordea, ez dator. 1946an izan zuen Random House argitaletxearenren proposamena eta aldez aurretiko ordainketa bat ere, baina ezerezean geratu zen ahalegina. 1947an ‘The New Yorker’-ek The enormous Radio narrazioa atera zuen, apartamentu-etxe batean bizi diren lagunen bizipen eta elkarrizketak jasotzen dituena. Harrera ona izan zuen. Lan egiteko modua eta emaitza zailduz doaz,ostera, eta zer argitaratu zailagoa egingo zaio. Ordura arte kuttun izan zuen ‘The New Yorker’-ek bizkar ematen dio. Guggenheim Fundazioaren beka bati esker (1951) Westchester-era doa bizitzen eta lan egiten, sosegu bila.
Montrond-le-Château
Biztanleria
2009an Montrond-le-Château udalerrian erroldatutako biztanleak 560 ziren. Familiak 194 ziren, horien artean 33 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 50 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 99 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 208 etxebizitza zeuden, 198 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 188 etxeak ziren eta 18 apartamentuak ziren. 198 etxebizitza nagusietatik 161 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 140 etxek bost zituzten. 182 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 64 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 118 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 348 ziren, horien artean 274 aktiboak ziren eta 74 inaktiboak ziren. 274 pertsona aktiboetatik 263 lanean zeuden (151 gizon eta 112 emakume) eta 10 langabezian zeuden (4 gizon eta 6 emakume). 74 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 32 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montrond-le-Château udalerrian 193 unitate fiskal zeuden, 554,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.725 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
John Cheever
1969an Bullet Park lana publikatu zuen, ildo ilun eta goibela hartzen duena. Tratamenduan berriro ez atzera ez aurrera dabil, zurrutari ezin laga. Emaztearekiko harremana gero eta okerragoa da, ospitaletan sartu-irtenak errepikatuz doaz, harik eta 1975ean hondoa jotzen duen arte. Fred anaia –alkoholiko ohia berau- gerturatu eta sendatze-bidean ipiniko du, New Yorkeko elkarte baten esku jarrita. Eta itxura batean lortu zuen edateari uztea. Hezkuntzari helduko dio eta 1977an Utahko Unibertsitatean irakasle dabil eta Falconer lana emango du argitara; arrakasta handia da oraingoan. Liburu salduenetakoa da orduko zerrendetan. Handik gutxira The Stories of John Cheever (1978) kalean da. 1981ean minbizia antzeman eta oinazean emango du hurrengo urtea. Bere azken lana, Oh What a Paradise It Seems gaisotasunak eragindako minaren kronika da, 100 orrialdetan harildua.
Elur-antzara (eleberria)
Estiloa
Eta sentimentalismoaren zepoetan ez erortzeko, idazleak hautatu zituen kokapen eta garai zehatzak ere garrantzitsuak dira. “Elur-antzara” elezaharraren antza du; baina, aldi berean, istorio zehatza da, erreala.
John Cheever
Diarioak
1982an hil zen John Cheever, 70 urte bete berri zituenean. Bere desagerpenak ordea 29 koadernoen agerpena ekarri zuen. 40. hamarkadan idazten hasi zen diario hau izan zen bere lanaren ardatz nagusi eta bere gordelekua.
Bizitzako azken urteetan idatzi zuenari erreparatuz gero, Cheever bizirik ateratzen den gizona eta garaile bat dela irudituko zaigu. Alkoholismoa, pilula menpekotasuna, sexualitate zalantzak, bazterketa familiarra, Iowan irakasle gisa emandako klase kaotiko eta polemikoak iraganeko kontuak dira.
Cheever, Ossining-ko (New York) santutegi familiarrera itzuli da, alkoholik ez du dastatzen eta pilulak desagertu dira mesanotxetik. Mary Winternitz emazteak, bere izaera homosexual ezkutua dotoreaz gainditu du, eta Cheeverek, amorante bakarra, Max Zimmer gaztea, izango du bere bizitzako azken urteetan.
Arlo profesionalean gainera ospe handia izango du. AEB-tako literaturako izen handien artean azalduko da eta Saul Bellow-rekin batera garaiko ipar amerikarraren alaitasun eta sufrimenduen ispilu nagusia izango da. Idazle gazteentzat ikono bihurtu da (zendu berri den John Updike haren dizipulu-ikaslea izan zen).
Bere diarioak irakurri eta akaso gehiegizkoa litzateke bere azken urteak baikortasunez begiratu zituela esatea, baina bere kontzientzia lasaiago zuela nabaritu daiteke. Azken urte horiek ordea, 29 koaderno horietako pare batean soilik daude gordeak.
Cheeverek, diarioetan, idazle jantzi eta moldeak baztertu eta biluzik idazten du. Cheeveren izaera bitan banatzen den ibai bat zela jabetuko gara. Batetik familia amerikar normal eta zoriontsuaren adibide izan nahi zuen. Mary emaztea eta seme alabak maite zituen, idazle arrakastatsuaren pertsonaia atsegin zuen, baina bere desioak ez zetozen bat aurreko irudi horrekin. Desio horien korrontean murgiltzen zen behin eta berriro. Desio horiek amatatzeko nahiak bestetik, alkoholean bustita eta pilulen efektupean pasarazi zion bere bizitzako parterik nagusiena.
Ragnar Granit
Biografia
1937-1940 bitartean Helsinkiko Unibertsitateko fisiologia irakasle izan zen, eta 1946-1967 bitartean, neurofisiologiako irakasle Karolinskako Institutuan. 1945etik 1967ra, Neurofisiologiako Nobel Institutuko zuzendari izan zen.
1967an, Fisiologia eta Medikuntzako Nobel saria eman zioten, Haldan Keffer Hartline eta George Waldekin batera, begi barnean gertatzen diren prozesu kimiko eta fisiologikoei buruz egindako aurkikuntzengatik.
Elur-antzara (eleberria)
Historia
Gallico-k istorioa gertatu zen garaian idatzi zuen ipuina. Nahiz eta gure ikuspuntutik benetako gertaerak denboran urruti egon —Bigarren Mundu Gerra eta Dunkirketiko ebakuazioa—, “Elur-antzara” ez da eleberri historikoa.
Hala ere, Gallico-rentzat iraganekoak ziren gertaerak aipatzen dira liburuan ere: zehazki, Britainiako erromatarren, saxoien eta normandoen inbasioak. Aipamen horiek, istorioa kokatu eta giroa sortzeaz gain, denboraz kanpoko kutsua ematen diote kontakizunari: badirudi Rhayaderri eta Frithi gertatzen zaizkienak edozein garaitan gerta litezkeela.
Dunkirkeko ebakuazioa:
Liburuko gertaera historikorik garrantzitsuena —nahiz eta Gallico-rentzat historikoa ez izan, garaikidea baizik— Dunkirkeko ebakuazioa da.
Bigarren Mundu Gerra 1939an hasi eta hurrengo hilabeteetan, ez zen gerra-ekintza handirik gertatu Europako mendebaldean —poloniarrek, ordea, alemaniarren inbasioa eta konkista odoltsua pairatu zuten—. Ingalaterran, garai horrek “Gerra faltsua” izena hartu zuen.
1940ko maiatzaren 10ean, alemaniarrek aliatuen —Erresuma Batua eta Frantzia— armadei eraso egin zieten. Bi aste bakarrik behar izan zituzten naziek aliatuak Frantzia iparraldeko hondartza batean txokoratzeko, Dunkirken.
Mount Carroll (Illinois)
Mount Carroll  Illinoiseko hiri bat da. Carroll konderrian kokatua dago. 2010ean 1,717 biztanle zituen, 5.22 kilometro koadrotan banatuta.
Montrond-le-Château
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra altzari denda bat zen.
Elur-antzara (eleberria)
Historia
Aliatuen 400.000 bat soldadu harrapatuta zeuden Dunkirken. Erresuma Batuko itsas armadak ez zuen itsasontzi nahikorik soldaduak Ingalaterrara eramateko, eta, horregatik, gobernuak herriari edozein motako itsasontzietan eramateko eskatu zuen.
Montrond-le-Château
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Montrond-le-Château udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Elur-antzara (eleberria)
Historia
700 itsasontzi zibil inguru —atoiontziak, txalupak, salbamentu-ontziak...— haraino joan ziren. Hurrengo zortzi egunetan, itsasontziek 340.000 soldadu Ingalaterrara eraman zituzten. Aliatuen 10.000 soldadu hil ziren gutxi gorabehera, eta alemaniarrek beste 40.000 atzitu egin zituzten. Aliatuek ibilgailu eta tanke guztiak galdu zituzten, baita milaka arma ere.
Itsasontzi txikien parte-hartzea mitiko bihurtu zen berehala. Bigarren Mundu Gerran zehar, britainiarren elkarlanaren ikurra izan zen Dunkirkekoa. Gaur egun ere, elkarlan handia adierazterakoan, “Dunkirkeko espiritua” aipatzen da Ingalaterran.
Montrond-le-Château
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Elur-antzara (eleberria)
Edizioak
Orduz geroztik, askotan plazaratu da “Elur-antzara”, AEBetan zein Ingalaterran. Random House-en 2007ko edizioa bereziki aipagarria da, Angela Barret-en ilustrazioak direla eta.
Min nan txinerazko Wikipedia
Min nan txinerazko Wikipedia Wikipediaren min nan txinerazko edizioa da. 2016ko urriaren hasieran 136.430 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 103.a zen.
Elur-antzara (eleberria)
Pelikula
1971n BBC-k The Snow Goose telebista-filma igorri zuen. Kostu handiko ekoizpena zenez, antzezle protagonistak garaiko oso aktore ezagunak izan ziren: Richard Harris (Cromwell, Zaldi izeneko gizona, Gladiadorea) eta Jenny Agutter (Trenbideko umeak, Walkabout, Logan’s Run).
Pelikulak liburuaren istorio nagusiari eta espirituari eutsi arren —esperokoa zen bezala, Gallico-k gidoia idatzi zuela kontuan hartuta—, kontakizunaren hainbat xehetasun aldatzen ditu, batez ere Bigarren Mundu Gerraren hasieran. Rhayader-ek gizartean parte hartzeko duen ezintasuna eta horrek eragiten dion frustrazioa adierazteko, pertsonaia herrixkako errekrutatze-bulegora joaten da, baina ez diote uzten izena ematen. Bestalde, Dunkirkeko gertaerak ez dira Londresen kontatzen, herrixkan baizik.
Euskaraz
Elur-antzara 2012an argitaratu zen euskaraz, Ane Urrestarazuk itzulia eta Aitziber Alonsok irudiztatua. Audio-bertsioa ere plazaratu zen, Uxue Alberdik irakurritakoa.
Amaiur gaztelu baltza
Amaiur gaztelu baltza (euskara batuan Amaiur gaztelu beltza) Lauaxeta poetaren olerki bat da. Bizkaieraz idatzia dago. Gaitzat Amaiurko gazteluaren setioa du. Gerora abeslari eta musika talde askok agertu dute olerki hau bertsio ugaritan: Antton Valverde, Imanol, Hibai Rekondo, Enboskada...
Azerbaijandarrak
Azerbaijandarrak (Azərbaycanlılar, آذربایجانلیلار) batez ere Azerbaijango Errepublikan eta Irango Azerbaijanen bizi den eta turkiar hizkuntza duen talde etnikoa da. Gehienak Xii musulmanak dira eta ondare kultural zabala dute, irandar, turkiar eta kaukasiar elementuak nahasten dituztelarik. Azerbaijango Errepublikako talde etniko nagusia eta Irango bigarrena da.
San Bizente Paulekoaren kalea (Gasteiz)
Gasteiz ko San Bizente Paulekoaren kalea Alde Zaharrean dago.
Azerbaijandarrak
1804-13 eta 1826-28 bitarteko Errusiarren eta Pertsiarren arteko gerren ondorioz, Irango Qajar dinastiak Kaukason zituen lurrak Errusiar Inperioari ematera derrigortu zitzaion, eta ordutik, gaur egun ezagutzen den muga finkatu zen. Estatuen arteko banaketa horren ondorioz, Azerbaijandarrak gaur egun bi estatuen artean bananduak daude: Iran eta Azerbaijan.
San Bizente Paulekoaren kalea (Gasteiz)
Kokapena
Alde Zaharreko muinoaren ekialdeko mendi magalean dago. San Frantzisko Xabierkoaren kantoia n hasten da, Barrenkale berria parean, eta Santa Maria kantoi raino iristen da, Barrenkale ondoan.
Historia
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I ” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1962ko otsailaren 7an eman zitzaion kaleari egungo izena, hain zuzen ere kale honetan zegoen umezurtz-etxea zaintzen zuten mojak San Bizente Paulekoaren kongregaziokoak zirelako.
Berriozabaleta
Berriozabaleta Elorrioko (Bizkaia) ipar-mendebaldean dagoen auzoa da, Arabioren ondoan dagoena. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 24 biztanle ditu.
Ekialdeko eslaviar
Ekialdeko eslaviarrek Errusian, Ukrainan eta Bielorrusian gehiengoa den talde etnikoa osatzen dute. Errusiako nazionalitate bakoitzak bere historia eta berezitasunak ditu; hala ere, Errusiako estatu modernoaren urrutiko jatorria Europa ipar-ekialdeko herri eslaviar eta fino-ugriarrek partekatzen dutela zalantzarik gabe esan daiteke.
Pseudancistrus genisetiger
Pseudancistrus genisetiger Pseudancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Racine (Ohio)
Racine Ohioko herri bat da. Meigs konderrian kokatua dago. 2010ean 675 biztanle zituen, 1.13 kilometro koadrotan banatuta.
Coca-cola zero, unlock the 007 in you
Coca-Cola Zero-ren Unlock the 007 in you iragarkia Duval Guillaume publizitate agentziak egin zuen 2012.urtean. Agentzia hau 1996.urtean jaio zen eta honi esker, belgikar publizitatearen berritzeari hasiera eman zitzaion. Honen izaera ekintzaileak eta uneoro haien lanetan erabilitako sormen handiak garaiko publizitate agentzia garrantzitsuenetarikoa bihurtu zuten. 2006an Publicis Group-en partaide egin zen; hots, Frantzian jaiotako publizitate eta harreman publikoen nazioarteko enpresa handiaren partaide.
Duval Guillaume sormenaz baliatu izan da beti haien bezeroen markak eta negozioak hazteko. Sormenaren bidez inpaktua sorrarazi nahi dute, eta inpaktu hori positiboa izan behar da beti; bai bezeroengan, eta baita gizartearengan ere. Ikus-entzunezko iragarkia Anberesko (Belgika) geltoki zentralean grabatu zen eta urte bereko irailean ikusi zuen argia. Telebista, internet, hedabide tradizional eta bide publikoen bidez zabaldu zen eta izugarrizko arrakasta izan zuen, biral egin baitzen.
Testuingurua
2008. urtean hasi zen James Bond sagaren eta Coca-Cola ren arteko kooperazioa Quantum of Solace filmarekin. Bai pelikulak eta bai Coca-Cola ren kanpainak lortu zuten arrakasta ikusita, 2012an elkarlanean aritu ziren berriz Skyfall pelikula rekin, eta oraingoan biral egin zen kanpaina.
James Bond en Skyfall filmaren goiburuaren harira sortu zuen Coca-Colak bere kanpaina, erosleei filmean zehar agertzen ziren frogen antzeko erronka bat proposatuz. Coca-Colako Zoe Howorth marketin zuzendariak edarien diseinua aldatu zuen unerako, pelikularen ingurugiroa imitatuz. Bezeroei Coca-Cola botila bat erostean, pelikularen estreinaldirako sarrera esklusiboak lortzeko aukera ematen zieten; sarrera hauek eskuratzeko  geltokiko 6. solairura igo eta 007 kodea desblokeatzeko 70 segundo ematen zieten, baina geltokitik zehar hainbat oztopo jartzen zizkieten.
Azken urte hauetan publizitatea nabarmenki aldatu da; izan ere, publizitate estrategiak aldatzen doaz gizartearen interesen eta beharren arabera. Zehazki kanpaina hau gerrilla marketin estrategiarekin burutu zen; teknika honek ez-ohikoak diren publizitate euskarriak erabiltzen ditu arrakasta lortzeko eta hedapen handia izateko. Iragarkien hedatze-prozesuan gero eta garrantzitsuagoa da iragarle eta hartzailearen arteko harremana ahalik eta hurbilena izatea. Sare sozialak oso baliagarriak dira mota honetako harremanak eratzeko; hedatzeko bide berria da hala ere, azken urteetan hedatu baita. Unlock the 007 in you iragarkia 2012.urtekoa da, beraz, ondoriozta dezakegu nahiz eta Internet hedabideetako bat izan iragarkia zabaltzeko (Youtube n 1,6 milioi bisita baino gehiago izan zituen), sare sozialak ez zirela hedabide nagusiena izan publikoarengana iristeko; telebista edo bide tradizionalak nabarmendu ziren gehienbat. Gaur egun erabiltzen den ezinbesteko beste estrategietako bat musikaren erabilera da. Unlock the 007 in you iragarkian musikak garrantzi handia du;  izan ere, Skyfall filmarekin lotuta dago, James Bond-en abestia baita protagonista iragarki osoan zehar. Coca-Colak asko erabiltzen du estrategia hau hartzaileak erakartzeko; horrela, ez ditu pertsonaien arteko elkarrizketak edo ahotsak erabiltzen, eta soinuarekin jokatzen du.
Zelayan
Zelayan (euskaraz Zelaian) Lauaxeta poetaren maitasun olerki bat da. Bizkaieraz idatzia dago. 1978an Antton Valverde musikariak abesti bilakatu zuen.
Coca-cola zero, unlock the 007 in you
Iragarkiaren forma
Iragarkia Anberesko (Belgika) geltoki zentralean grabatu zen; eszenatoki (erreal) horren ezaugarriak erabili zituzten horretarako; iragarki honen helburuetako bat errealismoa irudikatzea baitzen, ikus-entzuleak bere burua bertan irudikatu zezan. Sentsazio hori lortze aldera, argiztapen naturalaz baliatu ziren gehienbat, nahiz eta argiztapen artifizial a ere erabili momentu batzuetan. Ikus-entzunezkoan erabili ziren koloreei dagokienez, geltokiko kolore ez saturatu eta grisak dira nagusi; hala ere, zenbait momentutan Coca-Cola etxearen gorri bereizgarria da protagonista; emakumearen soinekoan, laranja postuan, arrosetan, etab.
Iragarkiaren edukia
Iragarki honen helburuetako bat norberak barnean duen agente sekretua kanporatzea da, gutako bakoitzak James Bond agentearen antzera misio harrigarriak aurrera eraman ditzakegula transmititzea; akziozko mugimenduak erabiliz, horrela, adrenalina sentsazioa helaraziz. Titularrak helburua argi adierazten du: “zure barneko 007 agentea ikusaraz ezazu” (“Unlock the 007 in you”). Hortaz gain, Coca-Cola zero produktuaren esloganak ere bat egiten du mezuarekin: “posible egin ezazu” (“Make it possible”).
Beren maisu eta eraginak
Iragarkiaren estrategiari dagokionez, guerrilla marketing-a erabili zuten ospea lortzeko. Marketin mota honek inbertsio gutxi eginez ahalik eta arrakasta handiena lortzean datza, sormenaren erabilerari esker besteengandik desberdinduz. Estrategia hau aurrera eramateko, bide ezberdinak daude; hauen artean: biralak. Unlock the 007 in you iragarkia biral egin zen; izan ere, estreinatu eta bost egunen buruan 3,8 milioi ikustaldi izan zituen. Biralak teknika bikainak dira enpresak merkatuan ezagutzera emateko eta batez ere kontsumitzaileen arreta bereganatzeko. Lehenengotariko enpresa izan zen Coca-Cola bideo biral bidez publizitatea egiten.
Egiten zaizkion kritikak
Iragarkiak izan duen izugarrizko arrakasta alde batera utzita, kritikak izan zituen baita ere, bai positibo zein negatiboak. Alde positiboei dagokienez, iragarki honek porrota eta lotsaren sentimendua ekiditen ditu; sentsazio positibo eta zirraragarriak transmitituz. Agentziak sormena du arrakasta oinarri gisa, inpaktua sortzeko; adibide bikaintzat dugu Unlock the 007 in you iragarkia. Sormenaren bidez, gainera, abentura eta aukera sentiarazten ditu ikus-entzunezkoak; oztopo harrigarriak erabiliz, akzioa sortuz eta honela erakargarri eginez. Alde negatiboen kasuan, aldiz, askoren ustez, iragarkia errealistagoa izan beharko luke, kontsumitzaileek modu argiagoan bereiz ditzaten iragarkiko pertsonaiak. Gainera, hedabide tradizional en presentzia falta nabaritu zen hedatze-prozesuan. Horrez gain, estereotipo ugari erabiltzen ditu; besteak beste, boteredun gizona, misioa lortzen duen heroia; etab.
Nola ikusten den gaur egun
Gaur egungo egoerari erreparatuz, horrelako kanpaina baten aurrean hartzaileak kutsu matxista antzemango luke; parte-hartzaileak gizonak baino ez direlako batez ere. Aurretik esan bezala, boteredun gizonaren figura azaltzen du ikus-entzunezkoak; 007 kodea desblokeatu eta “nahi duena” (tiket bereziak) lor dezakeelako, horrela James Bond bezalako heroia bihurtuz. Horrez gain, Coca-Colak proposatzen duen misioa lortzeko zenbait oztopo gainditu behar ditu; oztopo horien artean, gorriz jantzitako emakume lirain bat agertzen da bide erdian, gizonak despistatu daitezen. Eszena horrek kutsu matxista indartzen du eta, horregatik, gaur egungo gizartean eztabaidagarria izan liteke. Hala ere, egia da gaur egun oraindik jendeak jarraitzen duela James Bond-en filmak ikusten; nahiz eta ez duten garai batean izan zuten eragina.
Mount Clare (Illinois)
Mount Clare  Illinoiseko herri bat da. Macoupin konderrian kokatua dago. 2010ean 278 biztanle zituen, 3.92 kilometro koadrotan banatuta.
Zlín eskualdea
Zlín eskualdea (txekieraz: Zlínský kraj) Txekiar Errepublikako hego-ekialdean, Moravia eskualde historikoan, dagoen eskualde administratiboa (txekieraz: kraj) da. 3.964 km²ko azalera du eta 2012an 589.030 biztanle zituen. Zentro administratiboa Zlín hiria da.
Cupa
Cupa (latinez singularrean, cupa eta pluralean, cupae) oinplano luzanga eta estalki zilindrikoa dituen hilobia estaltzeko eta markatzeko monumentu mota sinple bat dira. Cupa upel esan nahi du latinez, eta, cupa bat upel erdia lurrean etzana ematen duenez izen hori emango zitzaion seguruenik. Erromatar Inperioko eskualde batzuetan erabili ziren, I. eta III. mendeen artean. Sarkofagoaren sinonimo gisa ere erabiltzen da.
Hala ere, nahiko sinplea den arren, zentzu etimologikoan hainbesteko aniztasuna du, non, askotan, autoreen arteko desadostasunera eramaten baitu terminoaren beraren adostasuna ezartzeko.
Nikelboussingaultita
Nikelboussingaultita sulfato motako minerala da eta picromerita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Nikelboussingaultita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.
Gilekierazko Wikipedia
Gilekierazko Wikipedia Wikipediaren gilekierazko edizioa da. 2009ko urriaren hasieran 5.904 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 105.a zen.
Alemanikozko Wikipedia
Alemanikozko Wikipedia Wikipediaren alemanikerazko edizioa da. 2009ko urriaren hasieran 5.317 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 110.a zen.
Serbiako Eliza Ortodoxoa
Serbiako Eliza Ortodoxoa (Српска православна црква) Eliza Ortodoxoko hamabost eliza autozefaloetako bat da. 16 milioi fededun biltzen ditu, gehienak, Serbia, Montenegro, Bosnia-Herzegovina, Ipar Mazedonia eta Kroazian bizi direnak.
Eslaviar eliza kristaurik antzinakoenetako bat da: tradizioaren arabera, bere jatorria, 1219an du, Sava Serbiakoak sortua izan zelarik.
Rarden (Ohio)
Rarden Ohioko herri bat da. Scioto konderrian kokatua dago. 2010ean 159 biztanle zituen, 0.55 kilometro koadrotan banatuta.
Pentatloi modernoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak
Emaitzak
Hogeita hamasei parte-hartzaile izan ziren.
Chamaeleo monachus
Chamaeleo monachus Chamaeleo generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.
Segismundo Moret
Segismundo Moret y Prendergast (Cádiz, Espainia, 1833ko ekainaren 2a - Madril, Espainia, 1913ko urtarrilaren 28a) politikari liberala izan zen. 1869an, Espainiako gorteetan diputatu zela, garrantzi handiko lana egin zuen Espainiako Konstituzioa idazten. Puerto Ricoko konstituzioa ere idatzi zuen, eta esklabotzaren aurka azaldu zen. Sei aldiz izan zen Espainiako ministro Sagasta aginpidean izan zen garaian (1886-1902). Gobernuko lehendakari izan zen 1905ean, 1906an eta 1909-1910 bitarteko urteetan. Morralek Alfontso XIII.a Espainiakoaren aurka egindako atentatuaren ondoren utzi zuen kargua.
Miles Franklin
Stella Maria Sarah Miles Franklin (Talbingo, Hegoaldeko Gales Berria, 1879ko urriaren 14a – Drummoyne, Hegoaldeko Gales Berria, 1954ko irailaren 19a) australiar idazle eta feminista izan zen.
Aldous Huxley
Aldous Leonard Huxley (Godalming, Surrey, Ingalaterra, 1894ko uztailaren 26a – Los Angeles, Kalifornia, Estatu Batuak, 1963ko azaroaren 22a) Estatu Batuetara emigratu zuen idazle eta filosofo ingelesa izan zen. Ia berrogeita hamar libururen autorea da, bai nobelak eta bai ez-fikziozko liburuak, saiakerak, poemak eta narrazioak tartean. Huxley familia ezagunean jaio zen, eta geroago Balliol unibertsitatean literatura ingelesaren graduko titulua atera zuen. Bere hasierako urteetan, ipuin motzak eta poesia argitaratu ohi zuen, baita aldizkari literario bat editatu ere, Oxford Poetry, eta beranduago bidaia-idazteari, satira eta gidoilaritzari ekin zion.
Bere bizitzaren bigarren zatia Estatu batuetan pasa zuen, Los Angeles bizi izan zelarik 1937tik hil zenerarte. Bere bizitzaren bukaera aldean, Huxley bere garaiko intelektualik nagusienetarikoa zela aitor zitekeen.
Chamaeleo namaquensis
Chamaeleo namaquensis Chamaeleo generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.
Aldous Huxley
Literaturaren Nobel Saria irabazteko izendatua izan zen zazpi aldiz, eta Literaturaren laguntzailea izendatu zuen  Royal Society of Literature-ek 1962.
Humanista eta pakezalea zen. Mistizismo eta unibertsalismo filosofikoaren inguruan interesatu zen, gai hauek hainbat lanetan landu zituelarik: adibidez The perennial philosophy (1945) -bertan autoreak mendebaldeko eta ekialdeko mystizismoaren arteko antzekotasunak adierazten ditu- edo The doors of perception (1954) - meskalinarekin izan zuen esperientzia psikodelikoa interpretatzen du-. Bere nobela ezagunenean, Bai Mundu Berria (1932), eta bere azken nobelan, Island (1962), distopia eta utopiaren bere ikuspuntua aurkeztu zituen.
Bizitza
Aldous Huxley Godalmingen, Ingalaterran jaio zen 1894ko urriaren 26an. Hirugarren semea zen intelektualez beteriko eta ospe oneko familia batean; bere aitona, T. H. Huxley, naturalista eta biologoa izan zen, eta agnostiko a, Charles Darwin en eboluzioaren teoria ren lehenetariko bultzatzailea. Aita, Leonard Huxley, irakasle eta idazlea zuen eta Cornhill Magazineko editorea, eta, ama, berriz, Julia Arnold, Matthew Arnold poeta ingelesaren ondorengoa, eta Mary Augusta Warden en ahizpa. Julian eta Andrew anaiak biologoak bihurtu ziren, baina, laugarrenak, Noel Trevelyan Huxley-k, gaztea zela, bere buruaz beste egin zuen. Huxleyk ere gaztetan zientzia arlora joko zuela uste zuen. Julian Huxleyren arabera, Aldousek umetan gauza arraroekiko interes berezia zuen.
Balliolen ikasle bikaina zela erakutsi eta gero, aitarekin zuen zorra kitatzeko, Etonen hasi zen frantses irakasle bezala lanean lupa eta begi-niniak dilatatzen zituzten begietarako tanta batzuen laguntzarekin. Ikasleen artean George Orwell eta Steven Runciman izan zituen. Ordurako, poesia idazten hasia zen, eta 1916an publikatu zuen bere lehen liburua: poema bilduma bat, The Burning Wheel izenekoa. Garrantzitsua da aipatzea garai horretan, aldi berean, Brunner and Mond produktu kimikoen konpainian egin zuela lan. Bai Mundu Berria liburuaren sarreran azaltzen den bezala, antolatu gabeko eta inkoherentziaz beteriko munduan, unibertso antolatu bat topatu zuen, eragina izan zuena bere nobelaren sorreran. 1919. urtean Maria Nysekin ezkondu eta Matthew izeneko semea izan zuten ( Nyse 1955ean minbiziarekin hil zen eta idazlea hurrengo urtean berriro ezkondu zen). 1930. hamarkadaren bukaeraren ingururarte idaztera konprometitu zen, garai batez, Italian bizi izan zelako.
Autore bezala egonkortu zen bere lehenengo bi nobelekin: Crome Yellow (1921) eta Antic Hay (1923). Bai Mundu Berria (1932) liburuak inflexio puntu bat suposatu zuen Huxleyren karreran, eta autoreak biziki adierazi zuen horietan garaiko politika eta teknologiarekiko zuen mesfidantza. Eyeless in Gaza (1936) liburuan gizartean bizi den hutsa eta etorkizun goibela kritikatzen jarraitu zuen, baina, era berean autoreak alternatiba posible bezala filosofia Hinduarekiko eta mistizismoa rekiko zeukan geroz eta interes handiagoa ere nabari da. Aurrerantzean, bere obra askok islatzen zuten kezka hori, The Perennial Philosophy (1946) liburuan batez ere. After Many a Summer Dies the Swan (1939) argitaratu eta segituan Kaliforniara joan zen bizitzera, eta bertan, Ameriketako kulturarekiko begirunea garatu zuen. Gerora askotariko gaiak landu zituen, besteak beste, azterketa psikologikoak eta droga haluzinogenikoekin izandako  esperientzia propioak.
Bere aspirazio literario garrantzitsuen artean, aipagarria da Garsington jauregia n pasatako denboraldia, Lady Ottoline Morrellen etxea, hainbat intelektual eta idazlerentzat bateragune izan zena: Virginia Woolf, Bertrand Russell, T. S. Eliot eta D. H. Lawrence, adibidez. Bere jakinduria entziklopedikoarekin, sena apurtzailea izateaz gain, jauregi horretan bere postua Ingalaterrako buru garrantzitsuenetariko bat bezala nabarmendu zuen. Ospea handitzeko, The Athenaeum, Vanity Fair eta Vogue bezalako aldizarietan hainbat artikulu argitaratu zituen, baita beste hainbat poema bilduma ere.
Bizitza osoa bere burua eta ingurua etengabe behatuz pasa eta gero, Aldous Huxley ere minbiziarekin gaixotu zen. 1963ko azaroaren 22an hil zen ohean, 50 liburu baino gehiago idatzita, eta, baita poesia, kritika eta drama ugari ere. Hala ere, ez zen oso entzutetsua  izan bere heriotza, J. F. Kennedy hil zuten egun berean zendu baitzen.
Pentsamendua
=== Substantzia psikodelikoak: The Doors of Perception (1954) === 1953an, eskizofrenia kasuetan, meskalina (historikoki amerindiar zeremonia erlijiosoetan hartzen zen, pertzepzioan aldaketak eragiten dituen sustantzia haluzinogenoa) tratamendu bezala erabiltzearen gaineko zenbait artikulu irakurtzen ditu eta berehala pizten dioten interes eta jakin-mina, artikulu horietako batzuen autore zen, Humphry Osmond psikiatrarekin harremanetan jartzera eramaten dio. Urte bereko udaberrian, Osmod doktorearen eta bere emaztearen ikuskapenarekin, substantzia hau, hura bera probatzea eta esperimentatzea erabakitzen du, eta 4 dezigramo hartzen ditu. The doors of perception (1954), da hain zuzen ere, esperientzia berri honen ondorio eta bizipenen deskribapen eta hausnarketa zehatz eta zorrotza. Liburuaren izenburua, William Blake britainiar poetaren The Marriage of Heaven and Hell (1790-1793 bitartean idatzia) obraren zita batean dago oinarritua:
"If the doors of perception were cleansed every thing would appear to man as it is, Infinite. For man has closed himself up, till he sees all things thro' narrow chinks of his cavern.”
Horren harira, Huxleyk adierazten du, gure garunak errealitatea filtratzen duela, gizakiak ezin izango lituzkeelako, hautemango zituen irudi, inpresio eta estimulu guztiak prozesatu. Ordez, filosofoaren esperientziaren arabera, meskalina bezalako droga hauek, filtro horiek murriztu edo metaforikoki adierazten duen bezala, “pertzepzioaren ate horiek ireki” ditzakete. Izan ere, errelatatu zuenaren arabera, droga hau hartu eta gero sentitzen dena da objektuek bere funtzionalitatea galtzen dutela eta espazio eta denbora nozioak guztiz galtzen direla; bihurtuz horrela, pertzepzioa, zerbait hunkigarri, ia jasanezin eta baita beldurgarrian. Dena den, “esperimentuaren” konklusio bezala adierazi zuen, nahiz eta meskalinak ez dituen jarrera biolentoak eragiten hartzaileengan, bere ondorio eta efektuak gehiegi luzatzen zirela denboran eta zenbait ondorio negatibo eragin zituzkeela. Bestalde, Amerindiarrek helarazten zuten, meskalinaren boterea norberaren haraindikotasuna edo argiztapen espirituala garatzeko, gezurtatu zuen, azalduz, inongo sentimendu erlijiosorik gabe ezinezkoa dela antzeko ezer sentitzea.