cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enrique Díez Canedo
Beste askoren artean, Heinrich Heine, Francis Jammes, Michel de Montaigne, John Webster, H. G. Wells, Eugenio d'Ors, Walt Whitman eta Paul Verlaine idazleen lanak itzuli zituen; horietako batzuk La poesía francesa moderna (1913, Frantziako poesia modernoa) bilduman. Arte- eta literatura-kritikaria izan zen, batez ere. Haren lan aipagarri batzuk: Los dioses del Prado (1931, Pradoko jainkoak); El teatro y sus enemigos (1939, Antzerkia eta bere etsaiak); Conversaciones literarias (1921, Literatura Elkarrizketak) idazkiak; eta Versos de las horas (1906, Orduen bertsoak); La sombra del ensueño (1910, Ameskeriaren itzala); eta Epigramas americanos (1928, Ameriketako epigramak) poema-liburuak.
Kanpanilla (argipena)
Kanpanilla terminoak hainbat adiera du.
Hyperlophus vittatus
Hyperlophus vittatus Hyperlophus generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Long aintzira
Long aintzira, ingelesez eta eskozieraz Loch Long, Eskoziako Argyll eta Bute lurraldean dagoen itsas aintzira bat da, Firth of Clyde fiordoan. 32 kilometro luze eta 1,6 - 3,2 kilometro arteko zabalera du.
Discogobio microstoma
Discogobio microstoma Discogobio generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Soterotxo
Francisco "Fraixku" Bakeriza, ezizenez «Soterotxo» (edo «Xotero»), Donostiako traineru estropadetako patroi ospetsu bat izan zen.
Garaipen nagusiak izan ziren 1915eko eta 1922ko Kontxako Banderak.
Kirol ibilbidea
Bizibidez arrantzalea zen, garaiko arraunlari eta patroi gehienak bezala (azken arrantzale urteak, Donostian oso ezaguna zen Trinido arrantza-ontzian egin zituen). Estropadetako traineruetan ere jardun zuen gaztetan patroi modura, eta Kontxako Banderan izan zuen oihartzun handiena.
1915eko Kontxako Banderarako ez zen giro oso lasaia Donostian, eta bazirudien donostiarrek ez zutela trainerurik aterako. Azkenean, kuadrilla bat osatu eta Soterotxo jarri zen popan. Hirian ez zen ongi ikusten proiektua, barregarri gelditzeko beldur baitziren ; ez zegoen konfiantza handirik, jendearen iritziz "sagardotegiko parrandero" gehiegitxo omen zegoelako tostetan kuadrilla hartan. Hala ere, ezusteko handia emanez, bandera hura Donostiak irabazi zuen.
Aipatu beharra dago egungo araudiarekin beste hirugarren bandera bat ere irabazia izango zuela Soterotxok: bi jardunaldiak batuz, banderako denbora onena egin zuten donostiarrek haren gidaritzapean 1921eko edizioan, baina ez zuten bandera irabazi, garai hartan bigarren jardunaldian ohorezko txanda jokatzen zutenek bakarrik zutelako bandera eskuratzeko aukera. Lehen jardunaldian hirugarren geratu zen Donostia, eta, nahiz eta bi egunetako denboren batura orokorrean zazpi segundoko aldea atera Pasaiari eta zortzikoa Oriori, Pasaiak eskuratu zuen bandera eta Orio izan zen bigarren, ohorezko txandan aritu zirenez bi hauek, eta Donostia, berriz, kontsolazioko txandan. 1943ko banderan gauza bera gertatu zitzaion Oriori, eta orduan araudia aldatu zuten: 1944tik aurrera bi jardunaldietako denborak batu eta edozein traineruk du bandera irabazteko eskubidea.
Aegithina tiphia
Aegithina tiphia Aegithina generoko animalia da. Hegaztien barruko Aegithinidae familian sailkatua dago.
Azorín
Bizitza
Zuzenbide ikasketak egin zituen, baina bizitza guztian kazetaritzan aritu zen. 1904tik aurrera Azorín ezizenaz izenpetu zuen (hasierako eleberrietako protagonistaren izena). Gaztetan, talde anarkistekin harremanak izan zituen; baina, mende aldaketarekin batean, eta Ramiro de Maezturekin eta Pío Barojarekin Hiruen Taldea osatu ondoren, kontserbadore bilakatu zen, eta zenbait aldiz diputatu hautatu zuten. Nolanahi ere, Azorínen ideia politikoek gorabehera franko izan zuten: Lehen Mundu Gerran Frantziaren aldekoa izan zen, Primo de Riveraren diktadura bultzatu zuten intelektual bakarrenetakoa, Errepublikaren aldekoa 1931n eta Francoren altxamenduaren aldeko 1939an.
Idazlanak
Azorínen lanean hiru atal bereiz daitezke: saiakera, eleberria eta antzerkia:
Napoleon (Missouri)
Napoleon Missourieko hiri bat da. Lafayette konderrian kokatua dago. 2010ean 222 biztanle zituen, 4.53 kilometro koadrotan banatuta.
Peyremale
Peyremale Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 309 etxebizitza zeuden, 131 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 145 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 233 etxeak ziren eta 60 apartamentuak ziren. 131 etxebizitza nagusietatik 107 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 50 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 104 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 72 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 49 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 147 ziren, horien artean 81 aktiboak ziren eta 66 inaktiboak ziren. 81 pertsona aktiboetatik 71 lanean zeuden (35 gizon eta 36 emakume) eta 10 langabezian zeuden (8 gizon eta 2 emakume). 66 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Peyremale udalerrian 141 unitate fiskal zeuden, 282 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.327 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 1 zurgina eta 3 jatetxeak.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Takumi Hama
Takumi Hama (濱 託巳) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Azul Claro Numazu.
Deep South
Deep South, ingelesezko espresioa, euskaraz "Hegoalde Sakona" bezala itzul daiteke. Izen horrekin Ameriketako Estatu Batuetako zonalde geografiko eta kultural handi bat azaltzen da. Besteak beste, horren barruan estatu hauexek egongo lirateke:
Zerrenda hau nahiko aldakorra da eta historikoki aldaketak izan ditu. Jatorriz, Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila bukatu ondoren, kontzeptua estatu konfederatuei edo "Zazpi Estatuei" izendatzeko erabili zen; hauek ziren: Hego Carolina, Misisippi, Florida , Alabama , Georgia , Luisiana eta Texas. Gaur egun Texas askotan ez da sartzen baina badira oraindik orain kulturalki Deep Southeko zonaldeak estatu horretan.
Multzo horren aldean Old South edo "Hegoalde Zaharra" aipatzen da.
Hoßkirch
Hoßkirch Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Micromoema xiphophora
Micromoema xiphophora Micromoema generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Manez Saint-Jean
Manez Saint-Jean Etxegarai, ezizenez Katxo (Uztaritze, 1844ko azaroaren 15 - Uztaritze, 1909ko apirilaren 27) bertsolaria izan zen.
Biografia
Martin Saint Jean eta Jeanne Etchegarayren semea. Ezer gutxi dakigu bere bizitzaz. Ez zen ezkondu; lanbidez ibaietako garraiatzailea eta pobre bizi izan zen. Bizitokia Uztaritzeko Hiribehere auzoko Uhaldea etxea zuen.
Lanak
Bere bertso lanaz ez dago datu askorik. Bat-batekoan aritu zen; Lore Jokoetan hirugarren saria irabazi zuen Saran 1871n antolatutakoetan.
Masahiko Nakagawa
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama Flügels, Yokohama Marinos, Kyoto Purple Sanga eta Nagoya Grampus Eight.
Irène Némirovsky
Irène Némirovsky (ukrainera z Ирина Леонидовна Немировская, transkribatuta: Irina Leonidovna Nemirovskaia, Kiev, Ukraina, 1903ko otsailaren 24a - Auschwitz, Polonia, 1942ko abuztuaren 19a) judutar idazle ukrainar bat izan zen, yiddish hizkuntza nagusi zen lurraldean. Heziera eta ikasketak Parisen egin zituen, eta liburu guztiak frantsesez idatzi eta argitaratu zituen. Idazle gisa arrakasta izan zuen Frantzian 1930eko hamarkadan, baina Bigaren Mundu Gerraren ostean ahaztua gelditu zen. Idazle bakarra da Frantziako Renaudot saria hil ostean jaso duena, 2004an, Suite frantsesa eleberri amaigabeagatik.
Shuta Sonoda
Shuta Sonoda (其田 秀太, 1969ko otsailaren 6a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Irène Némirovsky
Judutar familia ukandun batean jaio zen, baina ez zuen inoiz haren babesik izan. Frantses kulturan murgildurik jaso zuen bere heziketa guztia. Gurasoek jaioterritik ihes egin zutenean, Errusiako iraultzaren ondorioz, Parisen hartu zuten bizilekua. Bizimodu ero eta axolagabea eraman zuen han, bera bezala judutar etorkina zen Michel Epstein-ekin ezkondu zen arte 1926an; bi alaba izan zituzten, Denise eta Élisabeth. Gazterik hasi zen idazten, baina lehen arrakasta 1929an ezagutu zuen, David Golder eleberriarekin; handik aitzina, etengabe idazten jarraituko zuen, alde batetik, barne grina sakon batek bultzatuta, baina beste aldetik ere diru beharragatik. Berandu ohartu zen Frantziarekiko maitasunak eta frantses literaturan irabazi zuen lekuak ez zutela deusetan babestuko Vichy-ko gobernuak juduen aurka emandako legeetatik eta alemanen okupaziotik: nazien kolaboratzaile frantses poliziak 1942ko uztailaren 13an Morvan-en atxilotu eta hilabete bat pasatxo geroago, abuztuaren 17an, hil zen Auschwitz-en (Polonia).
Alaba biek bizirik gainditu zuten arren holokaustoa, urte luzeak behar izan zituzten Irène Némirovskyren obra ostera esnarazteko. Lehenik, 1995ean, amaren eskuetatik jasotako agiri guztiak Institut mémoires de l'édition contemporaine erakundearen esku utzi zituzten; bigarrenik, Denise Epstein-ek Suite frantsesa eleberriaren transkripzioa egin zuelarik, amaren obra guztiak ezagutarazteko oinarria ipini zuen.
Questrecques
Questrecques Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Shuta Sonoda
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama Flügels eta Avispa Fukuoka.
Irène Némirovsky
Irène Némirovskyren eleberri gehienetan laburrek errealismo satiriko berariazko bat uzten dute agerian. Barne begirada zorrotz eta ironiko batez baliaturik, izakien nortasuna ulertu beharra da bere lehentasuna, hiru ardatz nagusiren inguruan, behin eta berriro: lehenik, amarekiko gatazka, txikitatik harreman gaiztoa izan baitzuen harekin; bigarrenik, lehen eta bigarren mundu gerren arteko garaiaren ustelkeria, eskuin ikuspegi batez begiratua, betiere; eta hirugarrenik, judutarren merkataritza-joera gutxi-asko estereotipatua, handinahikeriak edo atabismoak eragindakoa, —eta antisemitismoak bere alde erabili zuena.
Questrecques
Biztanleria
2007an Questrecques udalerrian erroldatutako biztanleak 357 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak), 50 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 58 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Irène Némirovsky
Holokaustoaren oroimenak asko baldintzatu zuen Némirovskyren obraren irakurketa 2000ko urteetan. Kritikari batzuek —bereziki Estatu Batuetan— nolabaiteko «judutartasunaren gorrotoa» ikusi nahi izan zuten haren liburuetan, eta eztabaida horrek albo batera utzi zituen haren idazkeraren beste alderdi guztiak. Alabaina, Irène Némirovskyren lanen adituen artean, orobat, adostasun bat gailentzen da: judutar munduarekiko eta judutartasunarekiko harreman zoliak izan zituen Némirovskyk, haren lerroetan ustez uler daitezkeen baieztapen soilak baino harreman konplexuagoak, sotiltasunez beterikoak.
Némirovskyk harreman etengabea izan zuen Euskal Herriarekin: umetan, gurasoekin egiten zituen udako hilabeteak Biarritzen; heldutan, senarrarekin eta alabekin jarraitu zuen etortzen Hendaiara edo Urruñara, udatiar. Euskaraz poliki mintzatzen zen.
Questrecques
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 126 etxebizitza zeuden, 122 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 124etxeak ziren. 122 etxebizitza nagusietatik 100 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 83 etxek bost zituzten. 101 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 65 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Irène Némirovsky
Haurtzaroa Kieven (1903-1917)
Irène Némirovsky (Irma soilik sinagogan) alaba bakarra izan zen. Aita Leonid Borissovitch Némirovsky (1868-1932) Elisavetgrad-eko (gaur egun, Kropyvnytsky) negozio gizon bat zen, «judu txiki ilun bat» ; ama, berriz, Anna Margoulis (1875-1972) Odesako judutar familia aberats bateko alaba. Bikotea, inoiz harreman onik izan ez zuena, Kiev-en bizi izan zen, batez ere, 1917ko urriko iraultza gertatu arteko aroa.
Errusiatik irten arteko Irène Némirovskyren bizitzaren xehetasun gutxi dago: gehienbat, Le Vin de solitude bere lan autobiografikoenak ematen dituen datuak, beste eleberrietan sakabanatutako printzak, Irènek emandako elkarrizketa urriak eta lekukotza txiki batzuk, besterik ez. Guztiarekin, esan daiteke haurtzaro oso babestua izan zuela —ez amaren edo gurasoen alboan, baizik zaintzaile baten magalean—, judaismotik aski urrundutako giro batean baina antisemitismo oldarkor batek baldintzatua; frantses heziera bat jaso zuela, errusiar burgesiak gara hartan ohi zuen gisan; bakardade handi samar batean bizi izan zela —horrek bultzatu bide zuen gaztetan literaturara—, aita beti etxetik kanpoan zelarik eta maitasunik inoiz erakutsi ez zion ama batek baztertuta.
Familiaren jatorria
Heldua zelarik, Irènek bere buruari galdetzen zion zerk elkartu ote zituen gurasoak: Leonid xarmaturik geldituko zen, ziur aski, Annaren nortasun irmoarekin; Annak, berriz, bere handinahikeria sozial eta material guztiak ase nahi izango zituen Leonidekin elkartuta.
Questrecques
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Irène Némirovsky
Familiaren jatorria
Leonid Némirovskyk hamar bat urte zituela galdu zuelarik aita, familiaren kargu hartu behar izan zuen, estutasun handiekin. Era guztietako langintzak egitera beharturik (mezulari, laguntzaile, biltegiko arduradun, saltzaile...), azkenean finantza munduan sartu zen. Bidaiatzen hasi zen, Moskutik Lodzera edo Vladivostokera. Errusieraz eta yiddisheraz hitz egiten zuen, haren hizkera eta jokamoldeak harrigarriak gertatzen ziren emaztearen giro burgestuan. Bere burua hutsetik hasita eraikitako gizon horietako bat zen, gutxi gorabehera alabak handik urte batzuetara sortuko zuen karikaturen gisara: David Golder (eleberriaren eponimoa), Alfred Kampf (Le Bal), Boris Karol (Le Vin de solitude), Dario Asfar (Arimen maisua). Aitarekin lotura estua izan zuen Irènek, baina aldi luzeetan etxetik kanpo egoten zenez, ezintasunez betetako harreman bat izan zuten. Harekin antza zuen, azal beltzarana eta aho zabala —Irènek batere maite ez zuena. Aitarengandik jaso zituen bizi-poza, harrotasuna, iraunkortasuna, eta bizitza indar-harreman gisara ikustea; Irèneren begietara, aitak irudikatzen zuen «judu izaeraren» ekintzailetasunaren ausardia.
Questrecques
Diru sarrerak
2009an Questrecques udalerrian 120 unitate fiskal zeuden, 325 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.717 euro zen.
Irène Némirovsky
Familiaren jatorria
Anna Margoulis, Irèneren ama, emakume autoritario eta handiuste bat zen, itxura onekoa, «ongi egina, erregina itxurakoa», nahiz garaiera handirik ez zuen. Amarengandik jaso zituen Irènek, beraz, txikia izatea eta argazkietan maiz antzematen zaion «begirada nekatu» hori. Rosa Xtxedrovitx —etxekoentzat, Bella— (1854-1932) Annaren amaren ahaideak gari saltzaileak ziren Ekatorinoslav-en (gaur egun, Dnipro). Aita, Jonas Margoulis (1847-1931), familia aspaldidanik aberats batean sortua zen. Irènek kultura handiko zahar bat gogoratzen zuen: merkataritza eskola ospetsu batean ikasia, musikaz eta literaturaz blai, ongi mintzatzen zen frantsesez eta biziki maite zuen Kosta Urdina. Annak heziera burges biribil bat jaso zuen, bera baino hamazortzi urte geroago jaiotako Victoria ahizpak bainoago: neska gazteentzako goi-mailako eskola, frantses irakaslea, piano ikasketak... Alabaina, alabarengan norberekeriaren ereduak baizik ez zituen piztuko: Gloria Golder, Rosine Kampf, Bella Karol, edo Gladys Eysenach (Jézabel).
Maitasunik gabe eta familiaren oniritzia doi-doi jasotan, Annak shtetl batetik zetorren Leonid harekin ezkontzea erabakitzen zuen. Gizon ausarta zirudien: liberalismo ekonomikora zabaltzen ari zen herrialde batean, trebea zen inbertsioetan eta espekulazioan. Negozio aski ilunetan eskua sarturik, gerraren atarian gizon aberats bat izatera iritsi zen, Voronezh-eko merkataritza bankuko buru, Moskuko batasunaren bankuko eta San Petersburgoko merkataritza banku pribatuko administratzaile —azken horri esker, gobernuko zirkuluetara hurbiltzeko aukera izan zuen. Gainera, juduak bazterturik ziren arren Juduen Demarkazioko hiri gehienetatik, berak lehen baimenetako bat eskuratu zuen Kiev-eko hiri barnean bizi ahal izateko, ez aldirietan. Annak «beraren haurtzaroarekiko urrezko eten bat» eraikitzeko Leoniden grina hartu zuen ghettoaren itzaletik ihes egiteko ziurtasuntzat.
Ghettotik eta judaismotik urrun
Annak barne-barnetik gorrotatzen zituen, burugabeki, Errusiar Inperioaren shtetl haiek, miseriarik larrienean bizitzeaz gain, etengabeko epidemiak, krisiak eta pogromak pairatzen baitzituzten.
Questrecques
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoak zurgina ziren.
Irène Némirovsky
Ghettotik eta judaismotik urrun
Irène Némirovskyk kolore beldurgarriz irudikatzen du Podol auzoa, Kiev-eko bihotz historikoa, juduen auzo pobre bilakatua: karrika higuingarri kale gorrian lagatako haur dohakabez beterikoak, saltoki likitsak, eskulangile miserableak yiddishari eta erlijioari estekatuak... Ikuspegi hori zeukan amak, beste judu errusiartu askok bezala: ezdeusen mundu bat zen hura, errotik atzean utzi beharrekoa. Alabaina, ghettoen aurkako pogromak, halako batean, auzo ukandunetara ere iristen ziren. Horrela, 1905eko urriaren 18an, zalaparta hilabete askoren buruan, gobernu gero eta ahulago batek herritarren haserrea bideratu ezin duelarik, karrika osoak suntsitu zituzten eta ehunka judu hil, Kiev-en eta Odesan. Batzuek laguntza jaso zuten, ordea: Némirovskitarren sukaldari Maxak gurutze ortodoxo bat jarri zion zintzilik Irène neskatoari, ohe azpian ezkutatu aurretik.
Mehatxu antisemita gero eta estuagoen eraginez, Anna eta Leonid erabat urruntzen dira juduen usadio zaharretatik, bereziki erlijiotik. Beste judu askorentzat bezala, emantzipazioak esan nahi zuen fedea bazter utzi beharra zegoela: Leonidek nahiago zuen bere familiaren ongizatea, Jainkoaren begirada bereganatzea baino. Irènek hala utzi zuen idatzita Le Vin de solitude eleberrian: «Nabarmendu beharra dago erlijiorik ez dagoela Hélèneren bizitzan. Arratseko otoitza kenduta, bizitzaren erlijio alderdia hutsik dago». Garbi zeukan soilik gizartean ongi integratutako juduak izan zitezkeela praktikatzaile. 1910. urtean familia Petxersk auzora aldatu zen, Kiev-eko aberats guztien gotorlekura: etxebizitza handi bat alokatu zuten Puxkin kaleko 11. atarian, zuhaitzez eta lasaitasunez inguraturik. Altzariak, dena dela, bigarren eskukoak ziren; beste horrenbeste, ontziteria, apaingarri zirtzilak eta liburuak. Annaren gurasoak eta ahizpa Victoria ere etxe hartara aldatu ziren, hura baitzen, betiere, «ahizpa nagusia». Irènek oroigarri onak gorde zituen auzo eder hartaz, kaleak beti jendez beterik, eta parkeak loratuta udaberrian —nahiz loreek beti asma krisi latzak eragin zizkioten, etxean jarri orduko.
Urteak joan ahala eta senarrak diru gehiago ukan zuen neurrian, Annak debekatu egin zituen etxean yiddishera eta sukaldaritza askenazia, errusiar burgesiaren bizimoldea erabat bereganatzeko. Bere buruari Jeanne edo Fanny izena jarri zion, alabari frantsesez soilik egiten hasi zitzaion, pianoko piezak ikasi zituen frantsesez kantatu ahal izateko, Parisetik ekarrarazten zituen bere lurrun, apaingarri eta moda aldizkariak. Senar-emazteak askotan joaten ziren antzerkira, denda garestietara eta modako kafetegietara. Uda Itsaso Beltzaren ertzean igarotzen ez zutenean, Parisera edo Biarritzera joaten ziren; neguan, berriz, urak hartzera joaten ziren Kosta Urdinera, luxuzko hotel garestietara.
Questrecques
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Questrecques udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 640 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Irène Némirovsky
Ghettotik eta judaismotik urrun
Besterekin zikoitza izan arren, Annak bere buruarekin ez zuen noiz aski, berriro ghettoko judu bilakatuko ote zen larritasunez. Senarrak baino gehiago, Annak laburbiltzen zituen «goi mailako aberats berrien» ezaugarriak, haren alabak ederki isekaz hartuko zituenak.
Bikote aldendu bat
Annak gizon askorekin izan zituen harremanak urte haietan; senarra egoera hartara egokitzera behartu zen, ez alaba, ordea.
Zahartzeko eta itsusteko ikara neurosiraino eramanda, Annak denbora guztia behar zuen bere burua zaintzeko. Askotan jartzen zizkion adarrak senar bere ustez baldarrari, eta maitaleak berariaz bilatzen zituen, goy mutil gazteen artean. Errusiar batekin izandako harreman entzutetsuak, behin, dibortziora eraman zuen ia, baina harrokeria beti gailentzen zitzaion; Leonidek ikasia zuen begiak ixten haren maite-jolas guztiak ez ikustearren, ziurrenik dirua nahiago zuelako emakumeak baino; gutizia guztiak ematen zizkion, maitaleak barne, Le Vin de solitude eleberrian ageri den bezala. Dena dela, Némirovskytarren bizimodua ez zen txarrena ere, liskarrak ez zitezen maiz sortu: Leonid hilabete luzetan ibiltzen zen etxetik kanpoko negozio bidaietan, eta Annak gero eta tarte luzeagoak egiten zituen Frantzian —urtebete, osorik, Lehen Mundu Gerraren atarian.
Irènek amari egiten zion gaitzespen larriena zen, hain zuzen ere, maitaleekin izan zituen harremanak bere begiradapean eta ezer ezkutatu gabe izatea, maitasunaren ikuspegi doilor bat eman baitzion. Hori bai, behintzat, maitaleekin igarotzen zuen denboran bakean uzten zuen.
Amatasuna ukatutako ama bat
Annaren bi ezaugarri zituen, bereziki, jasanezinak Irènek: batetik, judutartasunarekiko herra; bestetik, ama izateari uko egina, bizitza osoan, behin eta berriro.
Amarengandik ez zuen inoiz samurtasunik jaso, baizik etengabeko gaitzespena bere jokamoldeagatik, iritziengatik edo itxuragatik: ia hitzez hitz errepikatu zituen Le Vin de solitude eleberrian edo Le Bal-en hastapenean, orri ertzean ohar hau idatzirik: «Ez ziren soilik hitzak, gozotasunez edo irribarre batekin esanez gero jasangarriak izango lirateke; doinua zen, errepikatu ezin dudan gorroto doinua, aldez aurretik arerio bihurtzen zuena nire ama».
Irènek txikitatik ulertu zen bere amarentzat zama bat besterik ez zela. Geroago, hobeki aztertuko zuen zer zen haur bat halako emakume batentzat: adinaren oroigarri krudel etengabe bat, betirako gazte eta erakargarri izateko ametsaren eragozpen bat. Annak, hamabi urte kenduta bere egoera zibileko agirietan, neskato baten gisara janzten zuen Irène, ia adin nagusikoa izan zen arte; bidaietan, leku aparteko edo ezkutuko batean ostatatzen zuen, zaintzailearen ardurapean; Leonidengatik izan ez balitz, ziurrenik barnetegi gisako eskola batera bidaliko zuen amak. Begien bistakoa da ez zela haur desiratu bat izan; ez alferrik, alaba bakarra izan zen. Irène Némirovsky gogotik saiatu zen, helduaroan, amarekiko sentimenduak xeheki aztertzen: haurtzaroko higuin fisikoa gorroto «gogaikarri» bat bihurtu zen, nerabezaroa baino lehenago ere; ondoren, mingostasun bat nahasten zitzaion izuarekin, amaren indiferentziaren aurrean. «Gorrotatzekotan, eramangarriago da etxean ia inoiz ez dagoen norbait gorrotatzea, etengabe begien aurrean duzun norbait gorrotatzea baino», aitortu zion 1937an Dominique Desanti neska gazteari, beraren ama beti etxetik kanpoan zebilela deitoratzen zuenean. Zernahi den gisan, Irènek ez zion sekula modu ageriko eta nabarmen batean aurre egin amari; nolabaiteko erruki bat sentitzera iritsi zen, betiereko gaztetasunaren atzetik lasterka alferrik zihoan emakume harengatik.
Jenkinsia majua
Jenkinsia majua Jenkinsia generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Irène Némirovsky
«Zézelle» zaintzailea
Lan agentzia baten bitartez aurkitu zuen Annak, 1906an edo 1907an, berrogeita hamar bat urteko emakume hura, Frantziako hegoaldekoa, alaba zaindu zezan. Irènek egiten zion potreta sinistera, emakume txiki bat zen, neurritsua eta aldi berean alaia, batere nabarmentzen ez zen janzkeraz beti. Losintxa gutxikoa izan arren, ongi zekien Irène artatzen, haren adiskiderik minena eta, areago oraindik, ama ordeko izateraino: «Txikitan, hura zen niretzat gordelekua, argia. […] Hura besterik ez dut izan, benetan, mundu honetan». Bidaia guztietan laguntzaile, harekin hasi zen Irène frantsesez ikasten, hark erakutsi zizkion umetako kantak eta bestelakoak, betiere frantses garbian.
Irèneren bihotzean Zézelle amaren lekua hartzen zihoan neurri berean betetzen zen itzalez Annarekiko harremana. Litekeena da, gainera, Irènek amaren maite-jolasak salatzea aitaren aurrean... Era batera zien bestera, argi dago, Irènek sortu zituen fikziozko bertsioen gainetik (La Niania, L'Ennemie, Le Vin de solitude edo Les Mouches d'automne), Zézellek bere burua bota zuela edo Moika edo Neva ibaira.
Wade-Giles
Wade-Giles mandarin txinera latindar alfabetoaz idazteko metodo bat da. Thomas Francis Wade britaniarrak asmatu zuen XIX. mendearen erdialdean eta Herbert Allen Giles britaniarrak, eragin handiko txinera-ingeles hiztegi baten egileak, aldatu.
Irène Némirovsky
«Zézelle» zaintzailea
«Ez dut gehiago Zézelle deitu nahi, sakratuegia da». M Rose izenaz egin zion omen Irènek Le Vin de solitude eleberri autobiografikoan.
Alaba eredugarri bat
Zaintzaile frantsesa albo batera, Irènek oroimen txarra gorde zuen haurretako irakasleez eta ikasketa egun luzeez.
Annaren nahikarietara, irakasleak eta tutoreak etengabe txandakatzen ziren etxean. Irènek aise ikasi zituen ingelesa eta alemana; frantsesa, berriz, errusiera bera baino errazago loratzen zitzaion ezpainetara; bere-berea izango zuen bizitza guztian, pentsaeretan bezala ametsetan ere. Amak estutu egiten zuen frantses poesia buruz ikas zezan, agia egunen batean antzokietara iritsiko zen itxaropenaz. Hala, zortzi urte zituelarik, Sarah Bernhardt-en soinekoaren errepika batez jantzirik, Edmond Rostand-en L'Aiglon obran zati bat errezitatu zuen, Kiev-eko karitate ospakizun batean. Vladimir Soukhomlinov gobernadore orokorrak zoriondu egin zuen; haren irudia baliatu zuen, urte batzuk geroago, L'Affaire Courilof (1932) eleberriaren ministroaren pertsonaia eratzeko.
Wade-Giles
Wade-Giles metodoa XX. mendean izen txinatarrak transkribatzeko erabiliena izan zen Mendebaldean, 1980ko hamarkada arte, Txinako Herri Errepublikako gobernuak garatu eta sustatutako hanyu pinyin sistema (edo pinyin soilik) hedatu arte. Frantzian metodoaren bertsio aldatu bat erabili zen. Gaztelaniaren eremuan ez zen sekula mandarin txinera transkribatzeko berezko sistemarik izan eta, horregatik, Wade-Giles sistema ia nonnahi erabiltzen zen, pinyin zabaldu zen arte.
Irène Némirovsky
Alaba eredugarri bat
L'Ennemie eleberrian xeheki aipatu zituen «irakasgai aspergarriak, etxe-andereñoaren tirania, espetxezain baten gisako zaintza, diziplina zorrotza, eguneroko etxeko lanak... derrigortasun inozo harengatik ez balitz aise maitatu litezkeen gauzak, gorrotatu ordez». Ilunabarrak jolasean edo marrazkigintzan ematen zituen Zézelleren ondoan. Haur batentzako denbora-pasa handirik ez zegoen: ispiluak Café François-en, Lumière-ren filmak Bergonnier antzokian, irristaketa neguko igandeetan. 1935an, honela aitortu zion Irènek kazetari bati: «Uste dut haurtzaro aski goibel hartatik sortua dela nire liburuetan kolpatzen zaituen pesimismoaren funtsa». Le Sortilège eta Le Vin de solitude eleberrietan, baina, oroimen bereziki atsegin batez jaso zituen bere izebaren familia lagun bohemio baten datxan igarotako egun alaiak.
San Petersburgo
1914ko udaren amaieran, Némirovskytarrak San Petersburgora aldatu ziren bizi izatera.
Ingelesen etorbideko 18. ataria ez zegoen hiriko auzo aberatsenean, baina etxeak egongela zuri eta urrekaren hurrenkera bat gordetzen zuen, zilar eta ardo onduentzako ingurumen ezin egokiagoa. Lehen Mundu Gerra oso mesedegarri izan zen Leonid Némirovskyren negozioetarako. Tsarren hiriburuan, propaganda antisemitak indar handia zuen arren, «araudi pribilegiatuko hiritar» egoera eskuratu zuen, beste judu batzuekin batera, nolabaiteko aukera bat koroarekiko atxikimendua frogatzeko, Gerrako Industrien Batzordera sartuta. Le Vin de solitude eleberrian iradokitzen da armekin edo hornigaiekin espekulatu ote zuen. San Petersburgoko Merkataritzako Banku Pribatuak 1915etik 1917ra irabazi handiak biltzen zituen bitartean, Leonidek adiskideak gehitu zituen botere inperialaren hurbilekoen artean.
Irènerentzat, piano ikasketetan halabeharrez murgilduta, hiriak ez zuen deus handirik: sei hilabeteko negu hotz eta luzeak, eta Neva ibaiaren ur arreen ustel usaina. Paris zuen irrika eta Frantziaren garaipena desio, errusiar asko eta asko gerraz gogaiturik zeuden bitartean.
Irakurketa, aterpe
Irakurketak eman zion Irène gaztetxoari familiaren etsipenen ihesbidea. «Irakurketarik gabe —zioen bere baliokideaz L'Ennemie eleberrian— asperduraz gaixotuko zen. Liburuak ziren, beretzat, benetako bizitzaren ordezko». Hamar urte zituenetik, eskuetara iristen zitzaizkion liburu guztiak irakurtzen zituen, berdin denbora-pasa hutsezko nobelatxoak zein Gerra eta Bakea eta Le Mémorial de Sainte-Hélène, edo, gordean, XVIII. mendeko ipuin lizunak eta, areago oraindik, liburu erotikoak. Frantses klasikoen egarri zen: Racine, Balzac, Stendhal, Maupassant, baita idazle berriagoena ere: «Garai hartan, eroturik nengoen Edmond Rostand-ekin». 1917an, Moskun armadako ofizlal baten etxean gerizpeturik zeudela, aurkikunde handiak egingo zituen: Platonen Oturuntza, frantses poetak Ronsard-etik Verlaine-raino, Huysmans-en À rebours, Oihaneko liburua, Colette-ren Claudine batzuk, eta guztien gainetik Dorian Grayren erretratua, beraren irudiz, barne min guztiekin bat egiten zuena. 1918an, Finlandiako erbestean, Théophile Gautier, Alexandre Dumas, Maurice Maeterlinck eta Henri de Régnier-en liburuak ezagutuko zituen.
Erbesterako bidean (1917-1919)
«Nolatan gelditu da, bat-batean, bizitza eguneroko ohiturarik gabe?» galdetzen zion bere buruari Irène Némirovskyk. Izan ere, bete-betean sartu zen politika haren bizitzan: mugimendu iraultzaileak indarra hartu zuelarik 1917ko otsailetik urrira, familiak Finlandiara ihes egin behar izan zuen, eta handik Frantziara, iraultzaren ostean erregimen liberal bat ezarriko ote zen itxaropen guztia galduta. Orduan hasi zen Irène lehen urratsak egiten idazletzan.
Iraultzaz iraultza
Némirovskytarrek ez zuten gerraren ondoriorik jasan, nahiz eta Errusiak bizi zituen gabezien, gorabehera politikoen eta porrot militarren eraginez juduak egoera benetan zailean zeuden, errusiarren pairamen guztien errudun bailiran. Gatazka sozialak bere bidea egin zuen, gero eta indar handiagoz, botere autokratikoaren aurka; grebak eta manifestazio jendetsuak ugaritu ziren 1971ko otsailean, hiru eskakizunen inguruan: ogia, bakea eta Nikolas II.aren abdikazioa. Irène miretsirik zegoen, hastapenean, manifestazioetako emakume andanarekin eta etxe aurreko kasernaren soldaduekin jendetzak erakusten zuen adiskidetasunarekin; Bastillaren hartzea zeukan, ziurrenik, idealizatuta. Aldiz, izuturik gelditu zen beraren etxepeko atezaina fusilatzeko simulakroa egin zutenean, poliziaren salatari bat zelakoan: Le Vin de solitude eleberrian gertakari hura gogora ekarri zuenean, atezainaren hilketa irudikatu zuen. 1938ko ekainaren 4ko Le Figaro littéraire aldizkarian idatzi zuenez, «une hartan ikusi nuen iraultza mundura jaiotzen»; hura zen, zalantza gabe, eguneroko ohiturak suntsitu zituen deabrua, arima eta berezko errukia betiko aldarazita.
Agur Errusiari
1918ko urtarrilaren negu gorrian, San Petersburgotik Finlandiako mugaraino heldu ziren leraz Némirovskytarrak, eta handik Mustamäki herrixka galdura: beste errusiar asko ziren han, beheko su baten inguruko ostatu xume batean, gertakariek hartuko zuten bidea ikusi zain.
Han egindako hilabeteak literatur sorkuntza oparokoak izan ziren Irènerentzat: Le Vin de solitude eleberriaren lau atal bete zituen hango oroimenekin, eta fantasiaz beteriko eleberri laburrak idatzi zituen (Nativité, Les Fumées du vin, Magie, Aïno); hilabete garrantzitsuak izan ziren, beraz: elur paisaia magikoak, leran egindako ibilaldi zirikagarriak... eta gerra zibilaren ertzean zegoen herrialde bat aurkitu zituen han, errusiar errefuxiatu kontserbadoreekin nahasirik baitzeuden finlandiar nekazari boltxebikeak. Ilunabar luzeetako solasaldietan, Irèneren hamabost urteek heldutasun mailaren aitortza zuten. Han ezagutu zituen, baita ere, bere lehen jolas sentsualak, errusiar gizon ezkondu baten besoetan; «harengatik dituzte, zalantza gabe, nire heroi guztiek aho polit bat eta esku ederrak», aitortu zuen.
Asperdura gainetik kendu nahirik, idazten hasi zen Irène, errusieraz hasieran, ipuinak eta poema laburrak, ekialdeko eta iparraldeko folklore usainaz. Idazle kaiera idazten hasi zen lehenengoz, ukitu moraleko frantses esamoldeak kopiatuz, eta Mustamäki-ko kolonia tipian oinarritutako istorio proiektuak antolatuz. 1935ean zehaztu zuenez, «idazketan hamabost edo hamasei urterekin hasi nintzen, nireak ez ziren besteren bideak ulertzeko gogoz, eta, hobeki oraindik, bide berriak asmatzeko gogoz».
Ikusirik gerra frontearen lerroa hurbiltzen ari zela, Némirovskytarrek hiriburura jo zuten, Helsinkira. Badirudi Irènek artzain luterano baten alargunaren etxean egin zuela urtebete, alemana hobetzeko asmoz; etxe hartan, baina, hiri moderno baten erosotasunak eta, batez ere, liburutegi amaiezin bat aurkitu zituen. Bitartean, Errusiako albisteek argi uzten zuten boltxebikeen garaipena: 1919ko martxoan, familia Stockholm-era aldatu zen —Irèneren oroimenean, hiri hotz eta grisa.
Frantzia, herrialde hautatua (1919-1929)
Némirovskytarrek ez zuten zer ikusirik ez judu etorkin pobreekin, ez esku hutsik ihes egindako errusiar zuriekin: erbestea lehengo bizitzara itzultzeko bide bat zen haientzat. Irènek ez zuen zalantza izpirik ere bertako bizitza sozialean murgiltzeko, lehendik ere Frantziarekin maitemindua baitzen. Nortasun irekia zuenez, aise egin zituen harremanak, horietako batzuk adiskidetasun estukoak. Ikastea baino, urte haietan nahiago zuen dantzatzea, festarik festa ibiltzea eta maite-jolasean saiatzea, malenkonia ukitu bat inoiz galdu ez bazuen ere. Politikari behaturik ez zion egiten; Michel Epstein-ekin ezkondu ezkero, idazletzan murgildu zen buru-belarri.
Urrezko gaztaroa
Negozioak berriro bideratuta, aberatsen bizimodura lerratu ziren berehala Némirovskytarrak.
Ez dirudi Léon Némirovsky hutsetik abiatu zenik Parisen, alabak aditzera ematen zuen bezala. Egia da bere ondasunen zati bat konfiskatu egin ziola gobernu boltxebikeak, eta dirua galdu zuela gainerako ondasunak berriro eskuratu ahal izateko; baina egia da, baita ere, behar adina diru zuela eskura, emazteari autoa, jatetxe eta hotel garestiak, eta era guztietako gutiziak eskaintzeko. 1920ko urteetan, Frantziak industriaren garabidea bete-betean bizi zuenez, bankuen finantza jarduera beso zabalik hartzen zuen, besteak beste, errusiar zuriena; Europako estatuen artean, Frantzia da bakarra Wrangel jeneralaren Krimeako errepublika efimeroa ezagutuko zuena. Léonek, beraz, aise berreskuratu zuen bere dirutza, Batasunaren Bankuak Parisen zuen ordezkaritzaren bitartez.
Hasierako urteetan, bi edo hiru etxe dotoreetan bizi izan ziren, hiriko auzo onenetan betiere. Irènek hogei urte zituela izan zuen, lehenengoz, bere apartamentu propioa, Henri de Régnier poeta bizi zen kale berean.
Berehala hasi ziren Némirovskytarrak Nizara joaten, luxuzko hoteletan ostatu hartuta; handik aitzina, etengabe egingo zituzten egonaldi luzeak Mediterraneoko, Normandiako edo Euskal Herriko itsas hirietan, betiere hotel edo bainuetxe bikainen aterpean.
Irène ere lagunekin txangoan hasi zen, autoan edo sidekarrean: 1921-1922 urteetan, Hendaia, Donibane Lohizune, Juan-les-Pins, Deauville edo Touquet bisitatu zituen, amaigabeko ibilaldi ero batean. Gaztaro aberats eta ase ezin hori ederki irudikatua agertzen da Irèneren eleberrietan (David Golder, Deux, Le Malentendu) zein eleberri laburretan (Dimanche, Les Rivages heureux).
Adiskide ugari
Irène Némirovskyk aise egiten zituen adiskideak, harremanetarako oso jarrera irekia baitzuen.
Bazuen, dena dela, hutsunerik, bereziki Zézellerena. 1919ko uztailetik aitzin, Némirovskytarrek emakume ingeles bat, Miss Matthews izeneko bat, hartu zuten etxeko gobernatzaile eta laguntzaile gisa; hasieran, Irènek ez zituen batere gogokoak izan ez haren irudi luze eta apaindurarik gabea, ez harekin nahitaez ingelesez egin behar izatea. Azkenerako, baina, haren jokamolde isila maitatzen ikasi zuen —Topsy goitizena ipini zion (buru-tentea)— hainbesteraino non bere zerbitzura gorde zuen ezkondu eta gero.
Margoulis aitona-amonak 1922an iritsi ziren erbestera, zaharkituta, eta Fannyk Nizara bidali zituen bizi izatera, senarraren kargura. Alabaina, ez zuen onartu Victoria ahizparen seme-alabak ekartzea, Errusia sobietarrean gelditua baitzen hura. Irènerentzat beste koska bat izan zen, amarekiko harremanak gaiztoagotzeko, izebarekin etengabeko gutunak trukatu baitzituen 1939ra arte.
Errusiar komunitatean bezala, adiskideak frantses burgesian bilatzen zituen Irènek. Errusiarren artean, lagunik onena, Olga Valerianovna Buturline, 1920an Nizan ezagutu zuena, Obelnsky izeneko printze batekin ezkonduko zen; haren irudia ageri da, gutxienez, Destinées eta …et je l'aime encore eleberri laburretan. Sorbonan, berriz, René Avot izeneko mutil gazte bat ezagutu zuen Irènek, Pas-de-Calais-eko papergile handi baten semea, gero haren arreba Madeleine. Honek gonbidatu zuen 1921. urtearen amaieran gurasoen etxera; familia probintziano ukandun haren eguneroko bizitzak elikatuko zituen Comédie bourgeoise, Deux, Les Biens de ce monde eta Suite française.
Gautxori, baina langile
Bere burua halakotzat hartuta, «gautxori langile bat», urte haietako gutunetan Irènek luze azaltzen zituen festak, «arranopolako gauak» eta maitaleak, baina bestondoaren ajeak ere aipatzen zituen, noski.
Eguerdian ohetik jaiki, klase gutxi batzuetara joan, René Avotekin tea hartu, eta handik aurrera, eguna argitu arte, musika, lagunak, dantza, kanta... horra Irèneren bizitza; izan ere —azaltzen du berak— «gauez, errusiar baten etxean inork ez du lotarako gogorik». Horrez gain, antzerkia, zinema, kasinoak, eta, guztiaren gainetik, dantza: tangoa, fox-trota eta shimmy, gau guztia dantzan. Maitaleak bata bestaren atzetik, axola handirik gabe, batzuetan egoera aski arriskutsu eta dramatikoen ertzera iristeraino; bortxaketa bat, Le Vin de solitude eleberriaren zirriborroetan ageri dena, baina argitartzera iritsi ez zena; ziurrenik, bere buruaz beste egiteko ideia ere zelatan ibiliko zuen...
Baina, zorionez, idazketa zuen laguntzaile. Festa eta gaupasa guztien gainetik, letra ikasketak jarraitu zituen Irènek. 1920an errusiar literaturako ikasketetan hasi zen Sorbonan. Behartuta egon gabe ere, hiru lizentzia eskuratu zituen lau urtean, 1922-1925 bitarte: errusiar hizkuntza eta literatura, literatura konparatua, eta errusiar filologia. Idazle errusiarrekin batera (batik bat Turgenev, Konstantin Balmont), frantses autoreak ere irakurri zituen urte haietan (besteak beste, Proust, Valery Larbaud, André Maurois).
Erdi jolasean, 1921ean bost sainete idatzi zituen, hizkera gordineko bi neskato (Nonoche eta Louloute) protagonista dituelarik. Umorearen zentzu zorrotza eta munduaren gaineko begirada argia erakusten zituen testuotan, baina oker hautatu zuen non argitaratu, 1921eko abuztutik 1922ko martxora bitartean, «Topsy» goitizenaz: Fantasio izeneko aldizkari satiriko bat, gizonezko atzerakoi eta chauvinistentzat idatzia, juduak zein boltxebikeak nahas-mahas hartzeko prest zeuden irakurleentzat.
1923an, beste era bateko eleberri labur bat bidali zuen Le Matin egunkarira. La Niania-ren protagonista zerbitzari zahar bat da, antzinako Errusiaren oroiminaz bizi dena, baina nagusien atzetik Parisera erbesteratu behar duena; Bella amonaren ezaugarri guztiak ditu, auto batek harrapatuta hiltzen da. Egunkariak luzeegitzat jo zuenez eskuizkribua, Irènek laburtzea erabaki zuen, 1924ko maiatzaren 9ko alean argitaratzeko. Erbestearen eta suizidioaren itzulpen literario honek sakonki estutzen zuen Irène, zortzi urte geroago xehetasun gehiagoz hornitu eta zabalduko baitzuen Les Mouches d'automne eleberrian. Baita ere 1923an idatzi zuen L'Enfant génial, nahiz 1927an argitaratuko zuen: Ismael Baruch, judu ortodoxoen ingurunetik kanpo gelditu den poeta gazteari inspirazio iturri guztiak agortzen zaizkio, ghettoaren sakoneko zoritxarren eta asaba zaharren oroimenen zantzua galdu dituelarik. Némirovskyren biografoen esanetara, pertsonaia hauek oso loturik daude XIX. mendearen osteko estereotipo guztiekin.
Argitalpen xume hauek zirikaturik eta, batez ere, Michel Epstein ezagututa, Irène Némirovskyk betirako utzi zuen atzean «lau urteko parrandako» bizitzaren atala.
Michel, Mijail
Irène Némirovskyk 1924ko abenduaren 31ko urte amaierako ospakizunetan ezagutu zuen bere senar izango zena; urte eta erdi geroago ezkonduko zen harekin.
«Badago zerbait edo, hobeki, norbait Parisera lotzen nauena», idatzi zion Irènek Madeleine Avot-i 1925eko urtarrilean. «Ez dakit gogoan izango duzun Michel Epstein, azal iluneko beltxaran bat, Chourarekin eta gurekin taxian etorri zena gau edo, hobeto esanda, urtarrilaren 1eko goizalde hartan. Atzetik dabilkit eta, egia esateko, atsegin egiten zait».
Otero konderria (Mexiko Berria)
Geografia
Otero konderriak 1,716,515 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,702 ura dira. Beste 1,712,813 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,72 da.
Irène Némirovsky
Michel, Mijail
Gizon lasai, atsegin eta dotorea zen. Irènek bezala, maite zituen xanpaina, dantza eta lagunartea. Ilunabarretan, George V hiribideko taberna batean elkartzen ziren. Irènek azken uda pasako zuen gurasoekin batera, Hendaiako Eskualduna jauregian,, hango artifizialtasunak gero eta gehiago ernegatzen baitzuen. 1926ko uztailaren 31n ezkondu ziren Irène eta Michel, Pariseko 16. barrutiko herriko etxean, Fannyren atsekabea handia izan arren, bere benetako adinaren aurrez aurre jartzen baitzen. Michelen ahaideengatik Théry kaleko sinagogan zeremonia labur bat egin zuten aurretik. Ondasunak bereizita ezkondu zirenez, emazteak bere kasa kudeatu ahal izango zituen bere jabetza guztiak. Bost gelako etxebizitza moderno batera aldatu ziren, Daniel-Lesueu hiribideko 8. atarira, Pariseko 7. barrutiko leku lasai batera.
Otero konderria (Mexiko Berria)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 63,797 pertsonetatik 55,742 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 22,026 dira. 2,048 beltzak edo afroamerikarrak. 3,737 amerikar natiboak ziren eta 131 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 716 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 78 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,345 pertsonek kokatzen zuten.
Irène Némirovsky
Lehen eleberriak
1925ean, lehen eleberri baten eskuizkribua bidali zuen Les Œuvres libres hilerokora; Le Malentendu eleberria 1926ko otsailean argitaratu zen bertan. Arrosa usaineko istorioan, emakume egozentriko batek gizon gazte txiro batengana duen maitasunak aurrez aurre egiten du diruak ezarritako aurrebaldintzekin. Geroko liburuen istorioak era batera zein bestera zipriztinduko zituen gai nagusietako batekin plazaratu zen Irène Némirovsky.
Les Œuvres libres hilerokoa oparoa izango da hurrengo hilabeteetan Irènerentzat: 1927ko apirilean, L'Enfant génial argitaratu zioten, eta 1928ko uztailean, berriz, L'Ennemie: psikodrama anker honen protagonista emakume gazte bat da, ama gaizto berekoiari maitalea lapurtzen diona, amaiera txar batekin, gainera. Ez dago zalantzarik Fanny-ren ispilu bat dela; agian horregatik Pierre Nerey ezizenaren atzean ezkutatu zen Irène, izenaren anagramarekin jolastuz, 1929ko otsailean Le Bal eleberri laburrean egin zuen bezala. Azken horretan, gordintasun handiagoz hartu zuen amaren aurkako mendekua, nahiz istorioaren ondorioak ez ziren hilgarriak izan: Antoniette nerabeak zakarrontzira botatzen ditu, bidali ordez, gurasoen gonbidapen guztiak, etxean egin nahi zuten gau dantzaldi dotore baterako; gonbitik inork jaso ez duenez, ez da inor agertzen, eta horrek sortzen duen egoera irrigarriak bikotea bereiztera bultzatzen du.
Hastapeneko argitalpen haiek ez zuten, baina, inolako oihartzunik izan kritikaren aldetik. Michelek hauspotuta, eta autobiografia gai bakartzat hartzeko arriskuak urrunduta, arnas handiagoko proiektu batean murgildu zen Irène —aitortu zuen Le Bal jolasean idatzi zuela, «David Golder-en bi kapituluren artean».
Sorkuntza, haurdunaldia
Irène Némirovskyk lau urtez landu zuen David Golder eleberria. Lehen alabaren haurdunaldia amaitzeko zorian, 1929ko urrian, bidali zuen Grasset argitaletxera.
Eleberriaren ideia, dirudienez, 1925ean otu zitzaion, Biarritzen, nazioarteko negozioen giro bihozgabean. Abenturazko iraganeko aita batek, amak eta alabak osatzen dute familia judu-errusiar deserrotu eta handinahi bat, diruak soilik elkartzen duena. Osagai autobiografiko argiak dituen istorioaren hezurdura 1926ko uztailean amaitua zuen.
1928ko udazkenean berriro ekin zion, dokumentatu egin zen petrolioaren industriaz, Pariseko auzo judura doa maiz, pertsonaien izaeran sakontzen du... Protagonistaren inspirazioa bere aitarengandik hartzen du, alde batetik, espekulatzaile hutsa baitzen Léon; eta industriaren handikien artean, bestetik. Did Golderren Gloria emazteak urrea eta bitxiak besterik ez ditu gogoan, beste axolarik gabe. Irèneren sen satirikoa bete-betean hedatzen da Joyce alabaren kasura ere, biografoen iritziz «autoerretratu zorrotz» bat baita. David Golder protagonista negozio gizon errukigabe bat da, erretiratu nahi duena, asperturik baitago bere bazkide izandakoak eta emaztearen maitaleak diruz hornitzeaz. Alaba xahutzaile, hipokrita eta, gainera, beste gizon batekin sortua omen denari ezer ukatzeko gai ez delarik, azken bidaia batera abiatzen da, Errusia sobietarrean petrolio putzuak negoziatzera. Akiturik, gaixo, Frantziara itzultzeko itsasontzian hiltzen da. Bizitza osoko gurutze-bidearen amaieran, negozioen hondamena benetako askapen bat da berarentzat.