cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kacanovy
Kacanovy Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 219 biztanle ditu eta 6 kilometro koadroko azalera. Semilyko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1701 urtean egin zen.
Antoñanako harresiak
Antoñanako harresiak Arabako Kanpezuko udaleko Antoñana herrian dagoen gortoleku egitura historikoa da. Harresiak Erdi Arokoak, XV. mendekoak dira, gotiko estilokoak. Denborarekin etxeak harresietan integratu ziren gaur egungo irudia sortu arte. Kultura ondasun nabariaren deklarazioa dute. Nahiko ondo kontserbatuta dago.
Historia
Herria Antso VI.a Nafarroakoak sortu zuen 1182an. Toki estrategikoa zen eta aurretik gotorleku bat zegoen bertan. 1239an Alfontso VIII.a Gaztelakoak hartu zuen. Harresien inguruko informazioa, dena dela, XV. mende arte ez da aurkitu. Pentsatzekoa da herria sortu eta laster hasiko zirela hau gotortzeko lanak.
Deskribapena
Harresia egitura laukizuzena da, iparraldetik hegoaldera orientatuta. Harresien aztarnak etxeetan integratu dira, multzo bat osatuz; ondorioz, toki askotan leihoak eta balkoiak ireki egin dira. Mendebaldean Ega ibaia dago, babes erretenaren funtzioa betetzen zuena. Ekialdean aztarna gutxi batzuk gelditzen dira, bestetik. Iparraldean dorre handi bat dago, dorretxea, gotorlekua ixten zuena.
Harresiaren garaiera 5 metrotik 12 metrotara doa. Lodiera 1,30 metrokoa da. Herrian sartzeko bi atari zeuden baina bakarrik hegoaldekoa gelditzen da.
Chicagoko ekonomia eskola
Chicagoko Ekonomia Eskola merkatu librearen aldeko pentsamendu ekonomikoko korronte bat da (nahiz eta gobernuak zehaztutako moneta-erregimen zorrotz baten barruan egon). Ekonomia sailetan eta Chicagoko Unibertsitateko Booth negozio-eskolan sortu zen XX. mendearen erdialdean. George Stigler (Ekonomia Zientzietako Suediako Bankuaren Saria, 1982an, Alfred Nobelen omenez) eta Milton Friedman (Ekonomia Zientzietako Suediako Bankuaren Saria, 1976an Alfred Nobelen omenez) izan zituen buru historikoki. Merkatu-ekonomiaren barruan, eskola horren pentsamendu ekonomikoa kontraesanean dago sintesi klasiko-keynesiarraren teoriekin.
Teoriak, aplikazioak eta ondorioak
Chicagoko teoria makroekonomikoak baztertu egin zuen monetarismoaren aldeko keynesianismoa 1970eko hamarkadaren erdialdera arte; orduan, makroekonomia klasiko berri bihurtu zen, neurri handi batean igurikimen arrazionalen teorian oinarritua. Chicagoko ekonomialariek beren gain hartze hori ekonomiaren beste arlo batzuetan aplikatu zuten, hala nola finantzetan, eta horrek eragin zuen merkatuen eraginkortasunari buruzko hipotesia. Izena 1950eko hamarkadan sortu zen, Chicagoko Unibertsitateko Ekonomia Departamentuan klasea ematen zuten ekonomistez hitz egiteko, normalean Negozio Eskolarekin (Chicago of Booth School of Business University ospetsua) eta Zuzenbidearekin lotuta. Urte horietan, eztabaida biziak izaten ziren, eta horiei esker, prezioen teorian oinarritutako ekonomia-problematikan oinarritutako taldea sortu zen. Urte horietan bertan ikusi zen Keynesiako Eskola Ekonomikoa ezagunagoa zela, eta, horren ondorioz, Chicagoko ekonomistak ez ziren aintzat hartu. 1976an, Friedmanek Ekonomia Zientzietako Suediako Bankuaren Saria irabazi zuen Alfred Nobelen omenez, Monetaren Teoriari egindako ekarpenengatik, eta, ordutik aurrera, Chicagoko Eskola nazioartean ospea izaten hasi zen. Ekonomia Saileko ekonomialari guztiek ez dituzte Chicagoko Eskolaren ideiak partekatzen; izan ere, erakundeko irakasleen erdiak baino gutxiago dira Eskolaren parte. Chicagoko Eskolaren teoriak Munduko Bankuaren eta Nazioarteko Moneta Funtsaren politika askoren atzean daude; erakunde horiek Washingtongo Ituna deritzonaren alde egiten dute. Nazioarteko erakundeez gain, herrialde asko ere hasi ziren aintzat hartzen kokapen ekonomiko hori 1980tik aurrera, eta 1990eko hamarkada izan zen mundu osoan bere teoriek izan zuten goraldi handiena.
Alfred Nobelen omenez Suediako Bankuaren Saria jaso duten irakasleak
Chicagoko Eskola, Chicagoko Unibertsitatea Booth School of Business-ekin batera (irakasle ugari ditu), ospetsua da, halaber, Alfred Nobelen omenez Suediako Bankuak Ekonomia Zientzietan emandako Sariarekin (irakasleen artean) lortutako saria:
Horrez gain, Alfred Nobelen omenez Suediako Bankuaren Saria jaso duten ikasle, irakasle edo ikertzaile asko Ekonomia Departamentutik igaro dira, hala nola:
Frank Knight
Frank Knight (1885-1972) Chicagoko Unibertsitateko departamentuko kide goiztiarra izan zen. 1929an, Iowako Unibertsitatetik etorri zen departamentura. Bere lanik eraginkorrena “Arriskua, Ziurgabetasuna eta Irabazia izan zen” (1921), eta hortik eratorri zen Knightian ziurgabetasun terminoa. Knight-en ikuspegia ikonoklasta zen, eta Chicagoko ondorengo eskola-pentsalarien oso bestelakoa. Uste zuen merkatu librea eraginkorra ez zen bitartean, gobernu-programak ez zirela hain eraginkorrak. Beste pentsamendu-eskola ekonomiko batzuetatik atera zen, adibidez, ekonomia instituzionaletik, bere ikuspegi ñabartua osatzeko.
JJacob Viner
Jacob Viner (1892–1970) Chicagoko Ekonomia Departamentuko fakultatean egon zen 30 urtez (1916–1946). Chicagoko ekonomialarien belaunaldi bat inspiratu zuen, Milton Friedman barne.
Henry Calvert Simons
Henry Simonsek (1899-1946) graduondoko lana egin zuen Chicagoko Unibertsitatean, baina ez zuen azken tesia aurkeztu titulua lortzeko. Hain zuzen, Frank Knight-en eragina izan zuen hasieran, 1925-1927tik Iowako Unibertsitatean irakasle laguntzaile zen bitartean, eta 1927ko udan Simonsek Chicagoko Unibertsitateko Ekonomia Departamentuan sartzea erabaki zuen (Knightek egin zuenaren aurretik). Chicagoko Ekonomia Saileko kide izan zen epe luzean, eta nabarmenagoa izan zen eredu antimonopolio eta monetaristengatik.
Aaron Director
Aaron Director (1901–2004) irakasle izan zen Chicagoko Zuzenbide Eskolan 1946tik. Zuzenbidea eta Ekonomia arloaren sortzailetzat jotzen da, eta The Journal of Law & Economics sortu zuen 1958an. Zuzendariak hurrengo jurista-belaunaldietako batzuetan izan zuen eragina, besteak beste, Richard Posner, Antonin Scalia eta William Rehnquist Justizia-burua.
Theodore Schultz
Theodore Schultz (1902-1998) eta D. Gale Johnson (1916-2003) buru zituen nekazaritza-ekonomialarien talde bat Iowa estatutik Chicagoko Unibertsitatera joan zen 1940ko hamarkadaren erdialdean. Schultz ekonomiako presidente izan zen 1946 eta 1961 artean. Amerikako Ekonomia Elkarteko lehendakari bihurtu zen 1960an, 1967an erretiratu zen, baina Chicagoko Unibertsitatean jardun zuen 1998an hil zen arte. Johnson 1971-1975 eta 1980-1984 urteetako saileko lehendakaria izan zen eta 1999an American Economics Association-eko lehendakaria izan zen. Nekazaritza- eta nekazaritza-ekonomian egindako ikerketak eragin handia izan zuen, eta Rockefeller Fundazioaren finantziazioa erakarri zuen Unibertsitateko nekazaritza-ekonomiako programara. Graduondoko ikasleen eta 1940ko eta 1950eko hamarkadetan bikotean afiliatutako irakasleen artean, Clifford Hardin, Zvi Griliches, Marc Nerlove eta George S. Tolley izan ziren. 1979an, Schultzek Ekonomiaren Nobel saria jaso zuen, giza kapitalaren teorian eta garapen ekonomikoan egindako lanagatik.
Milton Friedman
Milton Friedman (1912-2006) XX. mendearen amaierakocekonomialari garrantzitsuenetako bat da. Frank Knight-en ikasle izan zen, eta 1976an Ekonomiako Nobel saria eman zioten, besteak beste, Estatu Batuetako moneta-historia (1963) lanarengatik. Friedmanek argudiatu zuen Depresio Handia Erreserba Federaleko politikek eragin zutela 1920ko hamarkadan, eta 1930eko hamarkadan okerrera egin zuela. Friedmanek argudiatu zuen laissez-faire gobernuaren politika gobernuak ekonomian esku-hartzea baino desiragarriagoa dela. “Akats handienetako bat politikak eta programak beren asmoen arabera epaitzea da, haien emaitzen ordez.” — Milton Friedman (1975eko abenduaren 7a) Gobernuek epe luzerako hazkunde ekonomikora bideratutako diru-politika neutrala lortu nahi lukete, diru-hornidura pixkanaka zabalduz. Diruaren kantitatearen teoriaren alde egin zuen, prezio orokorrak diruak zehazten dituela. Beraz, diru-politika aktiboak (adibidez, kreditu erraza) edo fiskalak (adibidez, zerga eta gastua) nahi ez diren ondorio negatiboak izan ditzake. Kapitalismoan eta askatasunean (1992) Friedmanek hau idatzi zuen: Gerta litekeena ekintzarako beharraren eta Gobernuaren beharraren onarpenaren artean atzerapen bat egotea; hori eta atzerapen handiagoa ekintzarako beharra onartzearen eta ekintza hartzearen artean; eta ekintzaren eta haren ondorioen arteko atzerapen are handiagoa. "Diruak garrantzia du" leloa Friedmanekin elkartuta egon da, baina Friedmanek ere kritika gogorrak egin zizkien aurkari ideologikoei. Thorstein Veblenen esanean, ekonomiak errealismorik gabe moldatzen dituela pertsonak "plazerezko eta minezko tximisten kalkulatzaile" gisa.
George Stigler
George Stigler (1911-1991) Frank Knight-en tutoretza jaso zuen bere tesiagatik, eta 1982an Ekonomiako Nobel saria eman zioten. Ezagunagoa da Erregelamenduaren Teoria Ekonomikoa garatzeagatik, hau da, harrapaketa erregulatzailea izenaz ere ezagutzen da. Haren arabera, interes-taldeek eta beste parte-hartzaile politiko batzuek gobernuaren botere arautzaileak eta hertsatzaileak erabiliko dituzte legeak eta erregulazioak onuragarriak izan daitezen. Teoria hori ekonomiaren aukeraketa publikoaren arloko osagai garrantzitsua da. Pentsamendu ekonomikoaren historiari buruzko ikerketa zabala ere egin zuen. Pentsamendu ekonomikoaren historiari buruzko ikerketa zabala ere egin zuen. 1962ko "Informazioa lan-merkatuan" artikuluak bilaketa-langabeziaren teoria garatu zuen.
Ronald Coase
Ronald Coase (1910-2013) izan zen zuzenbidearen analista ekonomiko nabarmenena eta 1991ko Nobel Saria. Bere lehen artikulu nagusiak, "Enpresaren izaera" (1937), enpresen existentziaren arrazoia (enpresak, elkarteak, etab.) argudiatu zuen. transakzio-kostuak daude. Norbanako arrazionalek alde biko kontratuen bidez merkaturatzen dituzte merkatu irekietan, transakzioen kostuek gauzak ekoizteko korporazioak erabiltzea errentagarriagoa dela adierazten duten arte.
Gary Becker
Gary Beckerrek (1930-2014) Ekonomiako Nobel saria jaso zuen 1992an, eta Askatasunaren Lehendakaritzako Dominak 2007an. Beckerrek doktoretza jaso zuen Chicagoko Unibertsitatean, 1955ean, H. Gregg Lewisen azpian, eta Milton Friedmanen eragina izan zuen. 1970ean, Chicagora itzuli zen irakasle gisa, eta unibertsitatean afiliatu zen hil arte. Chicagoko ekonomia politikoaren sortzaileetako bat da, eta XX. mendearen bigarren erdian eragin handiena izan zuen ekonomialari eta zientzialari sozialetako bat. Becker bere lanean ezaguna zen pentsamendu-metodo ekonomikoak beste arlo batzuetan aplikatzeagatik, hala nola krimenean, sexu-harremanetan, esklabotzan eta drogetan, eta jendeak arrazionalki jarduten duela onartzen zuen. Bere lana lan-ekonomian oinarritu zen hasiera batean. Bere lanak hein batean inspiratu zuen Freakonomics herri-ekonomiako liburua. 2011ko ekainean, Becker FriedmanInstitute for Research in Economics Chicagoko Unibertsitatean ezarri zen, Gary Becker eta Milton Friedman-en ohoretan.
Robert E. Lucas
Robert Lucasek (1937an jaioa) Nobel Saria irabazi zuen 1995ean, eta bere bizitza eskaini du keynesianismoa garatzeko. Makroekonomia ez da mikroekonomiatik bereizitako pentsamendu-modu gisa hartu behar, eta bien azterketa oinarri berberekin eraiki behar da. Lucasen lanekhainbat gai jorratzen dituzte makroekonomian, hazkunde ekonomikoa, aktiboen prezioak eta diru-ekonomia barne.
Kritikak
Eskola honetako kritikari batzuek diote ideia horiek, Ronald Reagan eta Margaret Thatcher bezalako estatistek lagunduta, keynesianismoa zuzentzeko eta konpentsatzeko prozedurak desarautzean eta ahaztean oinarrituak, 2008ko Atzeraldi Handian eta ingurune natural eta klimatologikoaren higadura eta degradazio jasanezinean eraginzutela, eta, hasiera batean, ondorio inkremental berriak izan zituztela. Era berean, Chicagoko Eskolaren kontra beste batzuk eraiki ziren, hala nola Erregulazionismoa edo Michel Agliettaren erregulazio-eskola, André Orléan, Bernard Billaudot, Robert Boyer, Benjamin Coriat eta Alain Lipietz, eta Konbentzioen teoria.
Paul Douglas, 18 urtez Illinoiseko ekonomialari eta senatari demokrata, deseroso zegoen unibertsitatean aurkitu zuen giroarekin. Honako hau esan zuen: "... Harrituta nengoen kontserbatzaile ekonomiko eta politikoek ia erabateko nagusitasuna lortu zutela nire sailaren gainean, eta merkatuko erabakiak beti balio zuzenak eta irabazizkoak zirela erakusten zuen... Nire lankideen iritziek gobernua justiziaren, poliziaren eta armen XVIII. mendeko funtzioetara mugatuko zuten, eta uste nuen ez zirela nahikoak izan une horretarako, eta gurea zen. Gizon horiek ez lukete datu estatistikorik erabiliko teoria ekonomikoa garatzeko, eta ez lukete onartuko sistema ekonomikoaren azterketa kritikoa... (Frank) Knight orain guztiz kontrakoa zen, eta haren jarraitzaileek nonahi zeudela zirudien. Geratuko banintz, lagunarteko giroan egongo nintzateke".
Eugene Famaren (EMH) merkatu eraginkorraren hipotesiaren eraginkortasuna 2007-2008ko finantza-krisiaren ondoren eztabaidatu zen; aldiz, proposatu zutenek azpimarratu zuten EMH bat zetorrela ekitaldia aurresanezina zenetik aktiboen prezioak nabarmen murriztearekin. Zehazki, merkatu-istripuak inoiz gertatuko ez balira, hori EMHren aurkakoa izango litzateke, izan ere, aktibo arriskugarrien batez besteko itzulera handiegia izango litzateke prezioak asko urritzeko arriskua justifikatzeko; eta, zerbait gertatuko balitz, ekitateko premium buru-hausturak esan nahi du merkatu-istripuak ez direla behar adina gertatzen Sharpek AEBko ekintzekin eta beste aktibo arriskugarri batzuekin duen harreman handia justifikatzeko.
Kaliforniako Unibertsitateko Brad DeLong ekonomialariak, Berkeleyk, esan du Chicagoko Eskolak "kolapso intelektual" bat izan duela, eta Princetongo Unibertsitateko Paul Krugman Nobel saridunak, berriz, esan du Chicagoko eskola-ekonomialarien azken iruzkin batzuk "makroekonomiaren Aro Ilunaren emaitza" direla, non ezagutza irabazi baita. Chicagoko ekonomialari finantzarioak, John Cochranek, kritika horiek ad hominem zirela kontrajarri zuen, "ekonomia eta finantzak benetan zer diren ez dakiela sakon eta politizatuta" erakutsi zuen, eta ez zuen lortu arrisku arrazionaleko primen burbuilak argitzea eta otsoak behin eta berriz negar egitea, eta azpimarratu zuen kritika horiek egiazkoak balira ere erregulazio indartsuagoa egingo zuela.
Azkenik, eskola kritikatu egin dute ekonomistak gaitzeko, historikoki errepresiboa eta Txileko junta militarra (eta, neurri txikiagoan, Hego Amerikako beste erregimen ultranazionalista batzuk) aholkatu baitzituzten 1970 eta 1980 urteetan. Hala ere, Txile Latinoamerikako jarduera-ekonomia hoberenean (ikus Txileko Milagro) sartzea egotzi zitzaien, 1975aren hasieran per capita BPGa US$693 handituz (urte horretan Milton Friedman Augusto Pinochet diktadorearekin bildu zen; bederatzigarren maila Hego Amerikako 14.528 herrialdetara iritsi zen). Kritikarien aurrean, diru-sarreren arteko aldea handitu egin zen, eta erreformek eragin negatiboa izan zuten Ronald Reagan eta Margaret Thatcherren politika ekonomikoetan.
Berrikuntzak sartu zirenetik urte batzuetara, "Chicago Boys"ek (ekonomialari-talde horri emandako zigilu bat) ezarritako sistema ekonomikoa bere lekuan egon da nagusiki. Txileko populazioaren %20 aberatsenak lortutako guztizko diru-sarreren %56,8 izan zen 2006an, eta Txileko populazioaren %4,4,4,7 pobreenak lortutako guztizko diru-sarreren ehunekoa, berriz, %4,1 izan zen. Txilek ELGEko edozein herrialdetako desberdintasun-arretarik handiena du. Chicago Boys izeneko film bat, erreforma ekonomikoen ikuspegi oso kritikoa zuena, Txilen argitaratu zen 2015eko azaroan.
1436 Salonta
1436 Salonta asteroide gerrikoan aurkitutako 1436. asteroidearen izena da. 1936ko abenduak 11n aurkitu zuen Gyorgy Kulinek Budapestetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1936 YA zen. Bere izena aurkitzailearen jaioterria den Salonta herriagatik jasotzen du, garai hartan Nagyszalonta izenarekin Austria-Hungariako Inperioaren zati zena eta gaur egun Salonta izenarekin Errumaniarena.
Downieville (Kalifornia)
Downieville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sierra konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Akodon lutescens
Akodon lutescens Akodon generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Kaceřov (Sokoloveko barrutia)
Kaceřov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 448 biztanle ditu eta 5,72 kilometro koadroko azalera. Sokoloveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1790 urtean egin zen.
Kedleston Hall
Kedleston Hall Ingalaterrako Derbyshire estatuko Kedleston hirian dagoen oinetxe bat da, Derby hiritik 6 kilometro ipar-mendebaldera dagoena. Curzon familiarena izan da, familia honen izenak Notre-Damme-de-Coursonen, Normandia Beherean, du jatorria. Gaur egun, Interes Historikoko Lekuen edo Edertasun Naturalaren Fundazio Nazionalaren, National Trust bezala ezaguna denaren, jabetzakoa da.
Curzon familia gutxienez 1297tik da Kedleston finkaren jabea, eta hemendik gertu edo Kedleston Halleko egungo eraikinaren tokian bertan eraikitako jauretxe batzuetan bizi izan da. Gaur egungo etxea Nathaniel Curzonek (beranduago Scarsdaleko lehen baroia) enkargatu zuen 1759an. Etxea James Paine eta Matthew Brettingham arkitekto palladiarrek diseinatu zuten, eta Andrea Palladiok inoiz eraiki gabeko Villa Mocenigorentzat eginiko plano batean oinarritua zegoen. Bitartean, ezezagun samarra zen Robert Adam arkitektoa lorategiko tenpleteak diseinatzeaz arduratu zen parkeko paisaia hobetzeko. Curzon hain txundituta geratu zen Adamen lanarekin, non etxe berriaren ereikuntzaz arduratu zen.
Westmeath konderria
Westmeath konderria (gaeleraz Contae na hIarmhí) Irlandako erdialdean dago kokatuta, Leinsterreko probintzian. 1.764 km2-ko azalera dauka eta 86.164 biztanle ditu (2011). Mullingar/An Muileann gCearr da hiriburua eta hiri nagusia.
Etimologia
Irlandaren erdialdeko eskualdean kokaturik dago eta bertan izan zen Meatheko Erresumaren mendebaldea hartzen du. Meath hitzak "erdikoa" esan nahi du. Erresuma horrek Meatheko konderria ere hartzen zuen, baita inguruko konderrietako lur ugari ere.
Natura
Eremu laua da, punturik altuena Knockeyon da eta 214 metrotako altuera baino ez du. Laku ugari daude konderrian, Lough Derravaragh, Lough Ennell, Lough Cassidy, Lough Lene, Lough Hogg, Lough Owel, Lough Coffey eta Lough Ree dira aipagarrienak.
Ekonomia
Abeltzaintzak ere badu indarrik, batez ere behien hazkuntza eta salerosketak, izan ere historikoki merkatal herriak izan baitira konderri honetan. Garrantzitsuena Athlone izan da, garrantzi estrategiko eta militarra ere bai baitzuen. Zaldi haztegiak ere ugariak dira eta Westmeatheko behorrek prestigio handia dute.
Azken urteetan turismoa ere nabarmen igo da konderrian dauden laku ugariei esker.
Kirolak
Konderria ez da askorik nabarmendu joko gaelikoetan. Futbolean baina Athlone Town F.C. taldeak bi Liga (1980 eta 1982) eta Kopa bat (1924) eskuratu ditu.
Santa Ninfa
Santa Ninfa Italiako udalerri bat da. Trapaniko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Helicolestes hamatus
Helicolestes hamatus Helicolestes generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.
Santa Ninfa
Mugakideak
Santa Ninfak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Nancy Fraser
Nancy Fraser (Baltimore, 1947ko maiatzaren 20a) filosofo eta feminista estatubatuarra da, hainbat saiakera-libururen egilea. Batez ere, identitate-politikei egindako kritikengatik eta justiziaren kontzeptua garatzen egindako lanagatik da ezaguna; era berean, feminismo liberal garaikidea gogor kritikatzen du, baita horrek justizia soziala alde batera utzi izana ere. Hiru herrialdetako lau unibertsitatetako ohorezko doktore-tituluak dauzka, eta 2010ean American Philosophical Association elkartearen Alfred Schutz Prize saria jaso zuen Filosofia Sozialaren eremuan. Gaur egun, politika- eta gizarte-zientzien eta filosofiako irakaslea da New Yorkeko The New School unibertsitatean.
Ibilbidea
1969an Filosofian lizentziatu zen Pennsylvaniako Bryn Mawr College unibertsitatean, eta 1980an filosofiako doktoretza-titulua lortu zuen The City University of New York (CUNY) unibertsitatean. Hainbat urtez Northwestern Unibertsitateko filosofia-departamentuan irakasle jardun ostean, New Yorkeko New School unibertsitatera joan zen, eta han dihardu gaur egun ere, politika- eta gizarte-zientzien eta filosofiako irakaslea. Edonola ere, AEBetatik kanpoko zenbait unibertsitatetan egona da irakasle bisitari legez, hala nola Alemanian, Frantzian, Espainian eta Herbeheretan.
Hainbat liburu argitaratu ditu, eta hitzaldiak ere maiz ematen ditu. Stanford Unibertsitateko itzal handiko Tanner Hitzaldietan parte hartzera gonbidatua izan da, baita Amsterdameko Unibertsitateko Spinoza Hitzaldietara ere.
Teoria kritikoari eta teoria demokratikoari buruzko nazioarteko Constellations aldizkariaren koeditorea izana da, eta gaur egun aldizkariko Argitaratze Batzordeko kidea da.
Hiru herrialdetako lau unibertsitatetako ohorezko doktore-tituluak dauzka (bi Argentinan eta bana Herbehereetan eta Danimarkan), eta 2010ean American Philosophical Association elkartearen Alfred Schutz Prize saria jaso zuen Filosofia Sozialaren eremuan.
Ikerketa
Batez ere, identitate-politikei egindako kritikengatik eta justiziaren kontzeptuaren alorreko lan filosofikoagatik da ezaguna; era berean, feminismo liberal garaikidea gogor kritikatzen du, baita horrek justizia soziala alde batera utzi izana ere.
Justizia: banaketa ez-zuzena eta aintzatespen ez-zuzena
Fraserrek bi justizia mota bereizten ditu, elkarrekin lotuta daudenak: justizia banatzailea (baliabideen banaketa zuzena) eta aintzatespenaren justizia (gizarte bateko identitate/talde ezberdinen aintzatespen zuzena). Era berean, bi justizia mota horiei kontrajartzen zaizkien bi injustizia mota zehazten ditu: banaketa ez-zuzena eta aintzatespen ez-zuzena. Fraserren ustez, 1960ko eta 1970eko hamarkadetako justizia sozialaren aldeko mugimendu ugarik arrazaren, generoaren, sexualitatearen eta etnizitatearen aintzatespena aldarrikatu zuten, eta aintzatespen ez-zuzenari konponbidea emateko ahalegin horrek bazterrean utzi zituen banaketa ez-zuzenak eragindako arazoei erreparatzeko saiakerak. Beste era batera esanda, identitate-politikez gehiegi arduratzeak ekarri du kapitalismo neoliberalak eta gorabidean dagoen aberastasun-desberdintasunak eragiten dituzten kalteei erreparatzeko auekerarik ez izatea.
Feminismo liberala, “kapitalismoaren neskame”
Bere iritziz, han-hemen sakabanatuta dauden hainbat emakumez —oso pribilegiatuak, heziketa-maila altukoak eta prestakuntza handikoak— osatutako multzo txiki batek baino ez du lortu boterera iristea, eta, gainera, genero-mendekotasunean oinarritutako gizarte patriarkalaren egiturazko oinarriak zalantzan jarri gabe, gizonekin lehiatuz eta gizonen jarrerak imitatuz; “sozialki maskulinoak” bihurtuz. Gainera, emakume horiek goi-mailako postuetan egon ahal izateko, beste norbaitek egiten ditu gizarte kapitalistak emakumeen lepo jartzen dituen erreprodukzio-lanak; hots, “(…)emakume etorkinak, beltzaranak, herrialde pobrekoak, nekazaritza-eremuetakoak. Ohikoa da emakume horrek soldata oso murritza izatea, bere haurrak utzi izana edo bera baino are pobreagoa den norbaiti utzi izana zaintzeko”. Alta, Fraserrek dioenez, botere-postuetan dauden emakumeek beste emakume horien bizkar lortzen dute arrakasta profesionala, produkzioa erreprodukzioaren gainean eraikiz. Beraz, orain arte lortu den bakarra da “emakume pribilegiatu gutxi batzuk toki batetik bestera mugitu direla”. Baina gizarte kapitalistaren egiturak bere horretan jarraitzen du, produkzio ekonomikoa eta erreprodukzio soziala uztartu barik.
Fraserren aburuz, "egitura produktibo eta erreproduktiboa, genero-banaketaren ezaugarri hori, erdi-erdian dago, oinarrizkoa da; gizarte kapitalistetan menpekotasun femeninoak hartzen duen formaren oinarri instituzionala”. Egitura hori aldatzeko, bestelako mugimendu politiko baten beharra ikusten du, esango duena “lan-egitura hau ez da bidezkoa, eta aldatu egin behar dugu”. Norbanakoaren borrokaz baino gehiago, elkarte eta mugimenduen egitura birdiseinatzeaz ari da.
Facebook-eko operazio-buru den Sheryl Sandbergen 2013ko Lean In liburuan jasotakoei buruz, Fraserrek zera esan zuen:
Emantzipazioa
2013an “A triple movement?” (“Mugimendu hirukoitza?”) artikulua argitaratu zuen New Left Review aldizkari ingeles erreferentzialean, liberalismo ekonomikoaren aurkako Karl Polanyi ekonomialari eta antropologo hungariarrak 1944an argitaratutako The Great Transformation (“Eraldaketa Handia”) liburuan proposatutako merkatua/jendartea mundu bi-polarrari hirugarren hanka bat gehituz: emantzipazioa.
Polanyiren ustez, XX. mende hasieran krisia inguratu zuten borroka sozialek “mugimendu bikoitza” sortu zuten: batetik, merkatuen desarautzearen eta merkantilizazioa zabaltzearen alde egin zuten alderdi politiko eta interes komertzialak zeuden; bestetik, merkatuaren txikizioaren aurrean “jendartea babestea” bilatzen zuen klase sozialen nahasketa bat –nekazaritza-eremuetako eta hirietako langileak, lur-jabeak, sozialistak, kontserbadoreak...–. Fraserrek ez du horrelako mugimendu bikoitzik ikusten XXI. mendean, ez du ikusten “gizartea eta natura babestera bideratutako hegemoniaren kontrako proiekturik”.
Fraserren aburuz, 1960ko hamarkadan eta hurrengo urteetan lehertu ziren mugimendu emantzipatzaileak —arrazismoaren kontrako borroka, inperialismoaren eta gerraren kontrakoa, ezker berria, feminismoaren bigarren olatua, LGBTren liberazioa, kultura-aniztasuna, eta abar — oso kritikoak izan ziren gerraosteko estatuen ongizatean sortutako babes sozial moldeekin, hierarkia injustuak eta gizarte-bazterketa eragiten zituztelakoan; halere, horrek ez zuen esan nahi mugimendu emantzipatzaileak liberalismo ekonomikoaren aldekoak zirenik, hau da, gizartearekiko haustura eragin nahiak ez zituen “ekonomiaren” aldeko bihurtzen. Hortaz, orokorrean, gerraosteko mugimendu sozialak ez dira egokitzen Polanyik proposatutako mugimendu bikoitzaren alde batean ez bestean, ez merkantilizazioaren defentsan, ezta babes sozialarenean ere.
Izan ere, mugimendu haiek hirugarren proiektu politiko bat besarkatu zuten, Fraserrek ‘emantzipazioa’ deritzona. Bere ustez, “Polanyiren lanean agertzen ez den arren, proiektu honek posizio zentrala okupatu behar du XXI. mendeko borroka sozialen gramatika argitzeko orduan”. Horregatik, Fraserrek proposatzen du konstelazio hori aztertzea irudi diferente baten bidez, hots, “mugimendu hirukoitza”, non tokia izango duten merkantilizazioaren defendatzaileek, babes sozialarekin bat egiten dutenek eta emantzipazioaren aldekoek. Fraserren ustez, hirugarren hanka horrek neoliberalismoarekiko erlazio arriskutsua hautsiko du eta aliantza berriak egingo ditu babes sozialaren printzipioekin.
Tsūtenkaku
Tsūtenkaku (通天閣) Osakako dorrea eta turismo-gunea da. Tsūtenkaku Kanko Co., Ltd. (通天閣観光株式会社) jabea du eta Hitachiren iragarki-taula du. Naniwa-ku auzoko Shinsekai barrutian kokaturik, 103 metroko altuera du.
Dendropsophus battersbyi
Dendropsophus battersbyi Dendropsophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Emerson Fittipaldi
Emerson Fittipaldi (Sao Paulo, Brasil, 1946ko abenduaren 12a - ) auto lasterketa gidari izandako Brasildarra da, 1 Formula eta Champ Car lehiaketetan txapeldun izandakoa.
Biografia
Gaztetatik sortu zitzaion automobiletarako zaletasuna. 1970ean Lotus taldean sartu zen auto gidari bezala, eta laster hasi zen Europako lasterketetan nabarmentzen.
Formula 1eko mundu mailako txapelduna izan zen 1972. eta 1974. urteetan.
Paraliparis coracinus
Paraliparis coracinus Paraliparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Ambrosio de Funes
Ambrosio de Funes Villalpando Abarca de Bolea, Riclako kondea, (Zaragoza, 1720 - Madril, 1782ko uztailaren 15a) espainiar noble eta militarra izan zen.
Armadan karrera egin ondoren, 1765ean erregeak Nafarroako erregeorde izendatu zuen. Gero Espainiako Gerra Idazkaria izan zen.
Lohitako lotxa
Lohitako lotxa (Phycis blennoides) ur gaziko arraina da, Phycidae familiakoa
Ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta mendebaldeko Mediterraneon, 100–450 metro arteko sakoneran bizi da. Zaila da 45 cm. baino gehiago izatea. Jateko ona da.
Saxonia Beherea
Saxonia Beherea (Niedersachsen ahoskatua; Neddersassen) Alemaniako ipar-mendebaleko land edo estatua da. Hannover du hiriburu. 1946. urtean eratu zen, Hannover, Brunswick, Oldenburg eta Schaumburg-Lippe lurraldeak batu ondoren. 47.624 km2 ditu, eta 7.918.293 biztanle zituen 2010ean. Hiri nagusiak Braunschweig, Göttingen, Oldenburg, Osnabrück, Salzgitter eta Wilhelmshaven dira. Behe-alemanaz mintzo dira bertako biztanleak oro har, eta frisieraz Frisia aldean.
Geografia
Saxonia Beherea lurralde laua da, Ipar Alemania bezalakoa. Frisiako kostaldean polderrak daude, itsasoari irabazitako lurraldeak. Mendi apal batzuk daude hegoaldean (Teutoburger Wald, Weser-ko mendiak eta Harz mendiak). Elba, Ems, Hunte eta Aller dira ibai nagusiak. Klima aldaketa bortitzik ez da, neguak hotz samarrak dira eta udak epelak; euria, 600-900 mm batez beste urtean.
Hiri nagusiak
Honako hauek dira Saxonia Behereko hiri nagusiak. Biztanleriaren datuak 2010eko abenduaren 31koak dira.
Ekonomia
Nekazaritza garrantzitsua da (garia, oloa, garagarra, patata; behi azienda eta esnekiak). Garraio sarea ongi hornitua dago; burdinbideez eta errepideez gainera, berebiziko garrantzia dute ibaiek eta ubideek (Mittelland eta Dormunt-Ems ubideek bereziki), haietatik bideratzen baita Ipar Itsasorako garraioaren parte handi bat. Weser eta Elba ibaiak ontzitarako dira kilometro askotan, eta munta handiko portuak dira Wilhelmshaven, Emden, Nordenham eta Brake. Hannoverren da nazioarteko aireportu handiena.
Politika
Honako hauek izan ziren hauteskundeetako emaitzak:
Hiri barrutiak
Badaude 8 hiri barruti ere:
Ahmed I.a
Ahmed I.a (1590eko apirilaren 18a - 1617ko azaroaren 22a) Otomandar Inperioko sultana izan zen 1603tik hil zen arte. Mehmed III.a aitaren (1595-1603) ondorengo izan zen tronu otomandarrean, 13 urte zituela, eta adinez nagusi izan baino lehen tronura iritsi zen lehen sultan otomandarra izan zen.
Bere aurrekoak ez bezala, sultan adeitsu eta sentibera izan zen. Bere alderik gizatiarrena erakutsi zuen anaia Mustafa hilarazteari uko egin zionean.
Eskriman eta ekitazioan iaioa zen oso, eta hizkuntza asko zekizkien.
Bi aldiz ezkondu zen, eta hainbat seme-alaba izan zituen; horien artean, Murad IV.a eta Ibrahim I.a.
Agintaldiko lehen urteetan erabakimen eta indar handia erakutsi zituen baina, aurrerago, haren jokatzeko modua ikusita, ezaugarri horiek ezbaian jarri ziren. Bai Hungarian eta bai Persian egindako gerrek Inperioarentzat alderdi kaltegarriak ekarri zituzten, eta Zsitvatorok-eko Ituna eta gero, 1606an sinatua, Austriak urtero ordaintzen zuen zerga abolitu egin zen. Georgia eta Azerbaijan Persiaren mende jarri ziren.
Ahmed jauregiko bizitzaren plazer eta luxuetan murgildu zen, eta horrela bizi izan zen agintaldia 1617an amaitu zuen arte. Desmoralizazioa eta ustelkeria ohiko bihurtu ziren, bai estamentu publikoetan, eta bai armadan bertan, eta diziplinarik eza eguneroko ezaugarri bihurtu zen.
Tabakoa Otomandar Inperioan haren garaian sartu zela esaten da.
Ahmedek tifusa harrapatu eta horren ondorioz hil zen, 1617an.
Mersin probintzia
Mersin probintzia Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Mersin da. 15.737 km²ko azalera du eta bertan 2.275.216 biztanle bizi dira.
Barrutiak
Probintziaren barnean 10 barruti daude:
Lancôme
Historia
Markaren irteera Bruselako Erakusketa Unibertsalean aurkeztutako bost lurrinen bidez egin zen: Tropiques, Tendre Nuits, Kypre, Bocages eta Conquête. Markaren aktibitateak sinbolizatzeko, Armand Petitjeanek larrosa aukeratu zuen lurrinarentzat, aingerua makillajerako eta loto lorea zainketarako.
1964tik Lancôme L'Oréal taldearen zati da Luxuzko Produktuen Sekzioan. Eta Armand Petitjeani Lancôme zergatik sortu zuen galdetu ziotenean, honek honakoa erantzun zuen: "Frantziarrak edertasun produktuei dagokionez hain kontutan ez zirela hartzen nabaritu ahal izan nuelako. Bi elkarte estatubatuarrek munduko merkatuaren kontrola hartu zuten. Frantziar etxe bat ezartzea beharrezkoa zela uste izan nuen lehiatu ahal izateko".
Gaur egun Lancôme lurringintza selektiboko lehen marka da.
Irudiak
Lancômen irudi ezagunak honako hauek izan dira
1437 Diomedes
1437 Diomedes asteroide gerrikoan aurkitutako 1437. asteroidearen izena da. 1937ko abuztuak 3an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1937 PB zen. Bere izena greziar mitologiako Diomedes pertsonaiagatik jasotzen du. Asteroide troiar bat da.
Lesslie (Hego Carolina)
Lesslie Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. York konderrian dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pirinioak
Iparraldeko isurialdean, Akitania, Languedoc-Roussillon eta Erdialdeko Pirinioak eskualdeetan zehar hedatzen da. Hegoaldekoan, Hego Euskal Herria, Aragoi eta Katalunia zeharkatzen ditu. Andorrako estatu txikia Pirinioetan kokatua dago, Kataluniaren ipar-mendebaldean parean.
Pirinioak zeharkatzen dituzten hiru ibilbide nagusi daude mendizaleentzat: GR10 iparraldeko magalean, GR11 hegoaldeko magalean eta Pirinioetako Ibilbide Garaia.
Etimologia
Dirudienez, Pirinioak izena greziar mitologiako Atlasen alaba Pirene-ri zor zaio. Greziarren ustez, Pirene ingurune honetan bizi zen gazte bat zen, Herkulesek bere bidaietako batean topatu zuena. Elezaharraren arabera, Herkulesekin izandako harremanen ondorioek izututa (heroiak bortxatu egin zuen eta gero suge bat erditu zuen neska gazteak) aitarengandik ihes egin eta ingurune basatian hil zen Pirene. Herkulesek gorpua aurkitzean, lurrari orro egin zion gaztearen gorputza babes eta ohora zezaten, mendikatea sortuz. Beste elezahar batzuk diote mendikatearen izena aitzinako grezierazko πῦρ (pŷr, sua) hitzetik datorrela, eta mendi hauetan gertatu ziren sute handietatik datorkiola.
Beste teoria batek dioenez, euskal jatorria izango luke toponimoak. Honen arabera, jatorrizko izena Ilene os izango litzateke, Ilargiaren mendiak, Ilene ilargia baita.
Beste batzuen ustetan, "auña" elementua "jauna" hitzetik letorke, eta "jaunaren mendia" litzateke Auñamendi, mendiak ingurukoentzat zuen izaera sakratuaren adierazle.
Geologia
Ikuspuntu geologikoaren aldetik Pirinioak ezin dira mendikate moduan definitu, guk Pirinio deitzen duguna baino haratago hedatzen baitira Pirinioak barne hartzen dituen egitura geologikoak. Pirinioen arrokak eta egiturak mendikatearen alboetara hedatzen dira, Creuseko lurmuturretik Galiziaraino iritsiz, ur azpitik Kantauriar Itsasoan murgildutako egiturak ere aurki daitezkeelarik. Zentzu horretan, Pirinioak ez dira Iberiar penintsularen eta Frantziaren arteko istmoa soilik, hau da, Iberiar Penintsula Europara lotzen duen estugunea.
Berez Pirinioak Alpetar orogenian altxatu ziren, Kretazeoan eta Zenozoikoan zehar, baina askoz ere lehenago Pirinioen sorreran ezinbestekoak izango ziren prozesuak gertatzen hasi ziren, zehazki Pangea superkontinentea apurtzen hasi zenean, hau da, Paleozoikoaren bukaeran, Permiarrean. Bere bilakaera geologikoa, Permiarretik gaur egunera Iberiako plakaren iparraldean gertatutako aldaketa sedimentario, tektoniko, paleogeografiko eta paleoklimatikoen ondorioa da, batez ere, jasan dituen latitude aldaketak eta Europako plakarekiko izan duen harremanak eraginda.
Laburbilduz, Mesozoikoan ingurune osoak estentsio ez jarraitua pairatu zuen eta, horiek lurrazalaren mehetzea, bolkanismoa, subsidentzia handiko arro sedimentarioen sorrera eta Iberia eta Europako plaken arteko urrunketa baldintzatu zuten. Ondoren, Kretazeoaren bukaeratik eta Miozenoa bitartean, bi plaken arteko konbergentziak eta ondoriozko kolisioak Mesozoikoko arro sedimentarioen inbertsio tektonikoa eta deformazioa eragin zuten, Alpetar orogenian. . Orogeniak arro sedimentarioen azpiko basamentu hertziniarrean eragina izan zuen, berriz deformaraziz
Barne antolaketa
Pirinioek bergentzia bikoitz simetrikoko orogenoa osatzen dute, eta horretan oinarritzen da Pirinioetako zatiketa. Bost eremu tektoniko bereizten dira iparraldetik hegoaldera: Akitaniako lurraldeaurre arroa, Ipar Pirinioetako eremua, Eremu axiala, Hego Pirinioetako eremua eta Ebroko lurraldeaurre arroa.
Iruñeko failak Pirinioen egitura geologikoa bi zatitan banatzen ditu, ekialdean Pirinio deritzon eremua eta mendebaldean Kantauriar mendikatea, zeinetan beste hiru eremu bereizten diren, aldi berean: Eusko Kantauriar arroa, Asturiasko mendigunea eta Mendebaldeko eremua.
Ipar Pirinioetako eremua
Zamalkadurek pilaketa inbrikatua osatzen dute. Iparraldeko muga Ipar Pirinioetako aurrezamalkadura da hegoaldekoa Ipar Pirinioetako faila, ziur asko Pirinioetako egitura tektonikorik garrantzitsuena. Sedimentazioa Mesozoikokoa da eta basamentu hertziniarreko materialen azaleramendu nahasi asko tartekatzen dira. Basamentu Hertziniar deformatua, blokeetan kontsideratzen da, eta Pirinioetako mendigune deritzen egiturak eratzen ditu, horien artean eta Euskal Herrian Bortzirietako eta Urtsuako mazizo paleozoikoak adibidez. Zamalkadura eta toles iparralderako bergentzia dute. Zamalkadurek pilaketa inbrikatua osatzen dute. Eremu horretan kontinente lurrazalaren azpiko mantuko azaleramenduak ugariak dira, lherzolitez osatuta batez ere. Ipar Pirinioetako faila zabalera aldakorra duen deformazio bortitzeko eremua da. Ipar Pirinioetako eremua eta eremu axiala mugatzen ditu. Joskera tektonikoa islatzen du, hau da, antzinako bi plaken arteko kolisio muga, baina ez dago ofiolitarik bi kontinenteen artean ez zelako ozeano lurrazalik garatu.
Eremu axiala
Toles eta zamalkadura gerrikoaren zati bat da. Basamentuko arroka paleozoikoz osatuta dago batez ere, eta neurri baxuagoan estalki sedimentarioko arrokak. Pilaketa antiformala duten zamalkadurak daude bertan baina piriniotar orogeniari lotutako plutonismoaren arrastorik ez dago adin bereko metamorfismoaren hedapena oso mugatua da.
Pirinioak berez ez dute piriniotar orogeniari lotutako barne eremu kristalinorik, baina bai kontsidera daiteke orogenia hertziniarreko barne eremu kristalinoaren arrastoak daudela. Egitura alpetarrak soilik zenbait zamalkadura eta gradu altuko metamorfismoa erakusten duten arroka gutxi batzuk.
Hego Pirinioetako eremua
Arroka mesozoikoen desplazamendua eragiten dituzten zamalkadurak dira nagusi. Aldentze maila moduan Keuper fazieseko ebaporitak erabiltzen ditu eta Ebroko lurralde aurre arroko arroken gainean kokatzen da. Thin skinned edo azaleko tektonika deritzon estilo tektonikoan antolatzen da. Hegoalderanzko bergentzia dute hemengo egiturak.
Kolisio hasten den momentutik (Kretazeoan) hegoaldean eta iparraldean lurralde aurre arroak eratzen hasten dira: Ebroko lurralde aurre arroa eta Akitaniako lurralde aurre arroa hurrenez hurren.
Akitaniako lurraldeaurre arroa
Goi Kretazeoko eta Paleogenoko sekuentziekin dago eratuta. Ipar Pirinioetako aurre zamalkaduraren azpiko blokean kokatzen da. Konpresioa hasten denean arroa ixten da eta sedimentazioa itsastarra izatetik kontinentala izatera pasatzen da.
Ebroko lurraldeaurre arroa
Zabalagoa da eta sekuentzia sedimentario lodiagoa du. Bertan sedimentazio itsastarra gehiago luzatu zen Atlantikoko uren sarreraren ondorioz, eta ebaporitak metatu ondoren sedimentazio kontinentala bihurtzen da. Ondoren arroa goratzen da eta mendikatez inguratuta geratzen da (Pirinioak, Kataluniako mendizerra eta Iberiako mendilerroa). Hor laku bat garatzen da mendien sare alubialaren bukaera dena. Orain dela 5-8 milioi urte Ebro ibaia sortzen da eta Mediterraneorako bidea zabaltzen du laku hori lehortuz. Horren aztarnen adibide Bardea edo Monegros dira.
Orogenia hertziniarra
Paleozoikoan zehar gertatutako plaka tektonikoen mugimenduaren ondoriozko mendikateen eraketa prozesua izan zen, zehazki Devoniar-Permiar gertatu zen eta 100 milioi urte inguru iraun zuen. Laurasia eta Gondwana izeneko bi masa kontinental handiren arteko kolisioaren ondorio izan zen eta Pangearen sorrera eragin zuen.
Orogenia hertziniarrean sortutako mendikateak Permiar eta Mesozoikoan suntsituz joan ziren higaduraren ondorioz penilautadak eratu ziren, hauek basamentu zurrun bezala ondorengo sedimentaziorako erabiliak izan zirelarik.
Goi Proterozoikotik Karboniferora arteko material deformatuak daude, nahiz eta geroago orogenia Alpetarraren eragina jasan. Adin horretako materialen adibide ortogneis ordoviziarrak eta granitoide hertziniarrak dira, hauen azaleramenduak, batez ere,  Euskal Mazizoetan eta eremu axialean aurki daitezkeelarik. Azaleramendu hauek E-M noranzkoko domo egituretan antolatzen dira non metamorfismo gradu altuagoko arroka zaharrenak aurkitzen diren, eta domo artean, ordea, sinklinorioetan antolatuta metamorfismo gradu baxuagoko arroka gazteagoak daude, hauek mendebaldean arruntagoak direlarik.
Estentsio fasea
Orokorrean estentsioa izan zen nagusi Iberiar plakan. Egoera horretan Iberiaren barnean, hegoaldean eta iparraldean rift egiturak sortu ziren. Mesozoikoaren hasieran Laurasiaren (Ipar-Amerika, Europa zati bat eta Asia barneratzen zituen) apurketa hasten da, Iberiar plaka independenteki mugitzen hasten delarik, Eurasia eta Afrikako plaken artean. Horren ondorioz, Pirinioetako riftak ESE-WNW norabidearekin zabaltzen zen Iberia eta Europaren artean, Bizkaiko Golkoaren eta Tethis ozeanoaren (Afrika eta Europa banatzen zituen eta  Panthalassa ozeano unibertsalarekin elkartzen zen) arteko pasabide gisa. Estentsioa Jurasikoan zehar ere luzatu zen eta lurrazal goratu eta airepean geratu zen.
Jurasiko berantiarrera arte ez ziren ondo definituriko ildo sedimentariorik eratu, gaur egun mendikatea dagoen posizio geografiko eta antolaketa berberean eratu ziren. Periodo horretan zehar, eta zehazki Goi Kretazeoan, banaketa aktibo bat gertatu zen Iberia eta Europaren artean, eta hori Bizkaiko Golkoko zerrendan hurrengo prozesuak sortarazi zituen: lurrazal kontinentalaren estentsioa eta mehetzea, faila normalen eraketa eta fosa tektonikoen hondoratzea. Fosak arro sedimentarioak adierazten zituztelarik, subsidentzia prozesu horretan milaka metro sedimentu pilatu ziren.
Estentsioa bukatzen denerako Europa eta Iberia kontinenteak banatuta daude, baina ez plakak, hauen artean ez zelako lurrazal ozeanikorik eratu.
Deformazio alpetarra
Kretazeoaren bukaeratik eta Miozenoa bitartean, bi plaken arteko konbergentziak eta kolisio diakronikoak Mesozoikoko arro sedimentarioen inbertsio tektonikoa eta deformazioa eragin zuten, orogenia Alpetar edo Piriniarrean. Orogeniak arro sedimentarioen azpiko basamentu hertziniarrean eragina izan zuen, berriz deformaraziz.
Tolestura alpetar-himalaiarra gertatu zenean, iberiar plaka iparralderantz mugitu zen eta Eurasiako plakaren kontrako kolisioa hasi zen. Presio handi hori eta lurrazalaren altxatzea lehenik ekialdeko aldean izan zuten eragina eta progresiboki mugituz joan ziren mendebalderantz mendikate osoan zehar, Eozenoan bukatuz.
Konpresio fase berria abiatzen da Iberiako eta Europako ertzak bat egiten dutenean, peridotiten domeinuaren subdukzioa bukatu ondoren.
Gaur egun bi ertzen artean dagoen harremana kontutan hartuz, kolisioaren hasieran Iberiako ertza Europako ertzaren gainetik labainduko zen, bi plaken arteko muga adierazten duen ipar-Pirinioetako zamalkaduraren gainetik.
Iberiar plaka eta Eurasiar plakaren arteko konpresio indarrak piriniotar eremua betetzen zuen arroaren ixtea eta altxatzea eragin zuen. horrela sortu zen gaur egungo mendikatea Akitaniako eta Ebroko lurralde aurre arroaz inguraturikoa. Estruktura tektonikoetan erreparatuz gero, ikusi daiteke Akitaniako arroaren gainean kokatutako toles eta zamalkadura gerrikoak barne zamalkadura eta tolesak erakusten ditu iparralderanzko bergentzia dutenak. Eta eremu axialean ordea egiturak hegoalderanzko bergentzia dute hegoaldeko toles eta zamalkadura gerrikoaren antzera, Ebroko arrorantz.
Konpresio indarra Miozenoan gelditu zen.
Gailurrak
Pirinioetako atal bakoitzean, gailurrik nabarmenenak hauek dira:
Mendebaldeko Pirinioak
Mendebaldetik hasita, Aiako harria (837 m) da sortaldeen dagoen tontorra, Gipuzkoa (Irun) eta Nafarroa (Lesaka) arteko mugan. Aldamenean, Larhun (905 m) mendia dauka, Nafarroa (Bera) eta Lapurdi artean (Urruña eta Sara). Ibanteli (698 m) eta Arxuria (758 m) ere mugakideak dira, Etxalar, Zugarramurdi eta Sara artean.
Baztan aldean, Alkurruntz (934 m), Alkaxuri edo Irubelakaskoa (967 m), Gorramendi (1.071 m) eta Saioa (1.418 m) tontorrak, eta Iparla (1.049 m) eta Hauza (1.304 m) mugakideak, Izpegiko mendatetik irisgarriak. Azken bi gailur hauek, Nafarroa Behereko mugan daude, Bidarrai eta Baigorri herrietatik gertu. Lapurdi aldera, ez sobera urruti, Artzamendi dago (931 m), Itsasu gainean.
Erdialdean, Ibañetako mendatea dugu, Orreaga eta Luzaide artean. Ortzantzurieta (1.567 m), Astobizkar (1.506 m), Txangoa (1.471 m) eta Urkulu (1.419 m) mendiak daude ingurune horretan. Azken hau, Nafarroa Garaia eta Nafarroa Beherearen arteko mugan.
Bestela, mendebalderago, Adi (1.457 m) mendia dugu, Zilbeti herriaren gainean. Ekialderago, ordea, Berrendi (1.354 m), Abodiko mendilerroaren mendebaldeko muturrean, Hiriberri (Aezkoa) aldean. Iparralderantz, Errozate (1.345 m) eta Okabe (1.466 m) ditugu, Baxenabarren.
Ekialdean, azkenik, Orhi (2.017 m) dugu, sortaldeen dagoen bimilakoa, Zuberoa (Larraine) eta Nafarroa Garaiaren (Otsagabia) arteko mugan kokatuta, Kartxela (1.982 m), Otsogorrigaña (1.922 m) eta Lakhura (1.877 m) bezala. Xardekagaña edo Barazea (1.893 m) Zuberoan dago.
Hiru Erregeen Mahaia (2.446) sartaldeen kokatuta dagoen tontorra da, Bearno, Huesca eta Nafarroa arteko mugan, eta Euskal Herriko mendirik garaiena da. Auñamendi (2.507 m), bestela, Bearnon kokatuta dago. Izena ematen die Pirinioei orokorrean, Auñamendiak alegia. Arlas (2.044 m), hortik hurbil, Zuberoa eta Nafarroa artean dugu.
Txamantxoia edo Maze (1.941 m) eta Petretxema (2.366 m) Nafarroa Garaia eta Huescaren artean daude.
Glaziarrak
Europan hegoaldeen dauden glaziarrak dira Pirinioetakoak, eta ugariagoak dira penintsulako aldean alde kontinentalean baino. Gaur egungo Pirinioetako glaziarrak glaziazio garaiko izozteen azken arrastoak dira. Kuaternarioko glaziazioak eragin handiagoa izan zuen Piriniotan penintsulako gainerako mendikateetan baino eta honen ondorioz, modelaketa glaziarraren aztarnak ikusten dira Canigo-tik Adi mendiraino. Glaziazioaren aztarnak dira Pirinioetako zirkuak eta haran luze, zabal eta borobilduak.