cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ladino (erretorromaniera)
Ladinoa edo ladiniera (ladinoz eta latinez, ladin; italieraz, ladino; eta alemanez. Ladinisch) erretorromanieraren dialekto nagusietako bat da, erromantxearekin eta friulierarekin batera. 40.000 hiztun inguru ditu Ladinia lurraldean, Italiako Dolomita mendietan; zehazki, Veneto eta Trentino-Adige Garaia eskualdeetan.
Hiztunen geografia
Hiztunak Bellunoko probintzian (Veneto) eta Bolzano eta Trentoko probintzietan (Trentino-Adige Garaia) bizi dira, udalerri hauetan:
Warm Beach (Washington)
Warm Beach Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Snohomish konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Paulino Gómez Sáiz
Paulino Gómez Sáiz (Miranda de Ebro, 1889ko martxoaren 11 - Bogotá, 1977ko otsailaren 7a) PSOE-ko politikaria izan zen. Gerra Zibilaren garaian, ordena publikoaz arduratu zen Katalunian eta Seguridadeko zuzendari orokor izan zen.
Cinquefrondi
Cinquefrondi Italiako udalerri bat da. Reggio di Calabriako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Paulino Gómez Sáiz
Biografia
Paulino Gómez Sáiz Miranda de Ebron jaio zen, 1889ko martxoaren 11n. Bi urte besterik ez zuen familia osoa Bilbora joan zenean. Hantxe ezkonduko zen Judit Basterra Nanclaresekin.
Cinquefrondi
Mugakideak
Cinquefrondik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Paulino Gómez Sáiz
Biografia
Bizkaiko Gazteria Sozialisten lehendakari izan zen eta, 1917an, Bilboko Sozialisten Elkarteko kide egin zen. Bizkaian izandako 1934ko urriko greba iraultzailearen sustatzaile zela-eta, atxilo hartu zuten.
1936ko uztailean, Bizkaiko Defentsa Juntaren kontseilari izan zen eta Euskal Herrian parte hartu zuten lehen batailoiak mobilizatu zituen.
1937ko ekainean, Ordena Publikoaren delegatu egin zuten Katalunian, José Echevarría Novoaren ordez. Seguridadeko zuzendari orokor izan zen eta gobernazio ministro Negrínen kabinetean, gerra amaitu zen arte kargu honetan mantenduko zelarik.
1939ko martxoaren 3an, Juan Negrínek Cartagenara bidali zuen Paulino Gómez aginte militarra eta itsas agintea erresistentzia posible zelaz informatzeko. Horretarako, Francisco Galán izendatu behar zuten Cartagena]ko basearen buru. Ez zuten aintzat hartu eta [[Miguel Buiza izan zen horietako bat. Casadok estatu-kolpea eman zuenean, martxoaren 6an, atzerrira irten beharrean izan zen, Negrín eta beste errepublikako agintari batzuk bezala.
Gerra amaitu zenean, Marseillarantz zihoan ontzian joateko aukera izan zuen, kolonbiar kontsulak bere funtzionarioetako bat balitz bezala pasatzen lagundu zionean. Kolonbiako erbestean, xaboi fabrika bat sortu zuen eta arrain izoztuarenak ere bai. Bogotan bizi den Paulino Gómez Basterra arkitektoaren aita da.
Itzamná
Itzamná maia zibilizazioan zeruko jainkoa zen, maia panteoian goi-goian dauden jainkoetariko bat. Paul Schellhasek D letrarekin izendatu zuen. Ikertzaile batzuek Zamná apaizaren irudi jainkotua ikusten dute berarengan. Konkistaren ondorengo dokumentuetan "Zeruko Goi Jauna" bezala aipatzen dute. Askotan trono baten gainean irudikatzen zuten, beste jainko guztien gainean. Itzamná Hunab Kuren semea zen. Hunab Ku maientzat gauza guztien sortzailea zen. Hain handia zen ezen ezin zela bere irudia errepresentatu. Lan ikaragarri hori guztia egin ondoren Hunab Ku ezer egin gabe gelditu zen, gizakiekin ezin zuen gehiagorik egin, eta bere semeak, Itzamnák, gizakiekiko bere funtzioak hartu zituen, maia panteoian goiko tokia hartuz. Itzamnák, besteti, heroi bezala munduaren sorkuntzan hartu zuen parte.
Jakinduriaren, zientzien, eta konozimenduen jaikoa da. Kodizetan zahar hortz gabeko baten moduan agertzen da. Bere izena azaltzeko bi jeroglífiko ditu: Lehenegoa aren itzura idazten da eta bigarrenean Ahau egunaren sinboloa. Sinbolo honek errege emperadorea monarka pritzipea eta gizon gorena adierazten du, Ahau 20 egun maietatik importanteena da.
Itzamna seruaren, egunaren eta gauaren jaikoa da.
Esaten dute itzamna idazkera eta liburuak asmatu zituela.
Etimologia
Itzamná izenaren etimologia oraindik ez dago garbi. Eric Thompson arabera bi elementu daude: "itzam" edo muskerra, eta "naaj", etxea. Biek "muskerraren etxea" izango litzateke. Gaur egungo epigrafia aldiz hasierako hitza beste modu batez ulertzen du: "iits", jariakinak azaltzeko erabiltzen den erroa (erretxina, landare izerdi, giza hazia)
Errepresentazioa
Maia erlijioan, dualtasunean oinarrituta, aurkariak armonizatu egiten dira. Horregatik Itzamnák ere bi aurkako kosmiko biltzen ditu: txoria bezala, zeruaren errepresentazioa, eta sugea bezala, lurraren errepresentazioa. Maia kodexetan idazten agertzen da. Era antropomorfoan agertzen denean agure jakintsu bezala ikusiko dugu; begi karratuak eta handiak ditu, ahoa hortzik gabe edo bakar batekin; sudur-kakoa.
Mitoa
Heroe bezala Itzamnák nezakaritza, idazkera, egutegiak eta gizakien beste sorkuntzak asmatu zituen. Bera izan zen legeak diktatu zituena eta herria gobernatu zituen harek aukeratutakoen bidez.
Itamná hodeien eta zeruaren ihintza zen; ur hori sakratua zen eta, horregatik, maiek biltzen zuten errituetan erabiltzeko. Aldi berean, Itzamnák munduko zuhaitzarekin dauka lotura. Zuhaitz hori erdiguneko ardatz nagusia zen eta zerua, lurra eta azpimundua lotzen zituen.
New Cambria (Kansas)
New Cambria Kansasko hiri bat da. Saline konderrian kokatua dago. 2010ean 126 biztanle zituen, 0.56 kilometro koadrotan banatuta.
Leonetto Cappiello
Leonetto Cappiello (Livorno, 1875eko apirilaren 9a - Grasse, 1942ko otsailaren 2a) jatorri italiarreko frantses pintore, marrazkilari eta karikatura-egilea izan zen.
1898an Parisa joan zen bizitzera. Le Rire eta L´Assiette au beurre aldizkarietan argitaratutako karikaturek ospe handia lortu zuten. Antzerki-kartel koloretsu, bizi eta umoretsuak egin zituen: Ouate thermogene (1909), Cinzano (1922) eta Kub (1931).
Lamproita
Lamproita arroka igneo bat da, potasioan eta magnesioan aberatsa den lamprofido bat, hipoabisala. Lamproitak izen orokorpean bildutako arroka familia bat da, titanioan aberatsak, klinopiroxenoa, anfibola eta sanidina mineral nagusi bezala dituelarik, bigarren mailako mineral bezala apatita eta espinela dituen bitartean, obsidiana edo beira bolkanikoa ere izan dezakeelarik.
Eraketa
Kimberlitak zein lamproitak Lurreko mantuko materialetatik datoz. Uste denez, tentsio fraktura sakon batzuen bidez gorantz intrusionatu dira, sarri tokiko doming edo riftingeko guneetan, non magma dike bezala solidotzen hasten den. Ondoren, magma, gasez oso kargatua, modu eztandatsuan hausten du lurrazalerantz ahulguneetan, tokiko falla gurutzeetan kasu eztanda tximinia edo diatrema eratzeko, hau arrokazko xenolitoekin batera fragmentatu eta fluidotutako lamproita eta kimberlitaz betea delarik.
Garrantzi ekonomikoa
Arroka hauetan diamanteen existentzia frogatu da, bere komertzializaziorako lamproitazko meatokietan zulatutako meatzeetan esplotatuak izan daitezkeenak.
Hurtova Lhota
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1219 urtean egin zen.
Schaffhausen kantonamendua
Schaffhausen kantonamendua (Kanton Schaffhausen) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da, herrialdeko iparraldean kokatutakoa Alemaniako mugan. Schaffhausen bera da hiriburua.
Saunières
Saunières Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saunières udalerrian erroldatutako biztanleak 80 ziren. Familiak 37 ziren, horien artean 11 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 15 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 7 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 52 etxebizitza zeuden, 37 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 49 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 37 etxebizitza nagusietatik 34 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 2 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 48 ziren, horien artean 33 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 33 pertsona aktiboetatik 32 lanean zeuden (20 gizon eta 12 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 15 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina eta 1 argiketaria.
2000. urtean Saunières udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Craugastor pechorum
Craugastor pechorum Craugastor generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Hůry
Hůry Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 570 biztanle ditu eta 5,34 kilometro koadroko azalera. České Budějoviceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Guadramiro
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 170 biztanle zituen.
Palindromo
Beste hizkuntza batzuetan
Gainera, azken palindromo hori karratu baten itxurarekin idatz daiteke eta bai horizontalki eta bai bertikalki irakurri ere, irudian ikusten den bezala:
Vidin probintzia
Vidin probintzia (Област Видин) ipar-mendebaldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Errumaniarekin du muga (Danubio ibaia da muga naturala), ekialdean Montana probintziarekin, eta hego eta mendebaldean Serbiarekin. 3.033 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 101.018 biztanle zituen. Hiriburua Vidin da.
Banaketa administratiboa
Hamaika udalerri daude Vidin probintzian:
Gonzalo Quesada
Gonzalo Quesada (Buenos Aires, 1974ko maiatzaren 2a) argentinar errugbilari-ohia eta entrenatzailea da. Zabaltzaile eta atzelari postuetan aritzen zen. 1996ko irailaren 14an egin zuen debuta Argentinako selekzioarekin, Nepeanen, Estatu Batuen kontra. 38 partida jokatu zituen talde nazionalarekin eta, besteak beste, 1999ko Munduko Errugbi Kopako puntugile onena izan zen. 2008an, errugbi profesionala utzi ostean, entrenatzaile lanetan hasi zen.
Tetraoninae
Tetraonidae Galiformeen ordenako izen bereko familiako hegaztiez esaten da. 30-90 cm luze izaten dira. Gorputz sendoa dute, lepo laburra eta moko motz kakotua. Hegoak laburrak eta biribil samarrak dituzte, zangoak lumaz estaliak eta hanketako atzeko atzaparra besteak baino motzagoa. 17 hegazti mota biltzen dira tetraonidoen baitan; horietan ezagunenak basoilarra, lira oilarra eta elurretako eperra dira. Europako eta Asiako iparraldean eta Ipar Amerikan bizi dira.
Taxonomia
Hona hemen onarturiko generoak:
Tulalip Bay (Washington)
Tulalip Bay Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Snohomish konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Vladimir I.a Kievekoa
Vladimir I.a Kievekoa (Володимир Святославич; Владимир I Святославич) Vladimir I.a Handia edo Vladimir Santua ere deitua (958 - 1015eko uztailaren 15a), Novgorodeko printze (970) eta Kieveko printze handia (980-1015) izan zen. Kristautasunera bihurtu zen 988an, eta Kieveko Rusaren kristautzea abiatu zuen. Sviatoslav I.a printzearen semea zen.
Erregealdia
Printzerriko erregeorde zela, Vladimir-ek jarraitu zuen bere eremuak hedatzen. 981ean, gaur egungo Galitzian kokatutako hainbat hiri konkistatu zituen; 983an, Lituania eta Polonia bitartean dagoen lurraldearen kontrola hartu zuen, eta, gainera, bere erresumaren inguruan, kolonia eta gotorleku asko eraiki zituen.
Nahiz eta kristautasunak jarraitzaile asko irabaziak zituen, Vladimir-ek pagano izaten segitu zuen, eta emazte asko eta 800 ohelagun izateraino iritsi zen.
988an, Basilio II.aren arrebarekin ezkontzeko tratuan ibili zen. Printzesa greziar baten eta pagano baten arteko lehen ezkontza izan zen; horretarako, Vladimir, ezkondu aurretik bataiatu egin zuten. Bataioak eta ezkontzak aldaketa handiak eragin zituen haren izaeran. Kievera itzultzean, monumentu pagano guztiak eraitsarazi zituen, eta eliza ugari eraiki zituen. Hala ere, bada Vladimirren konbertsioari buruzko beste bertsiorik ere.
Berestovon, Kievetik gertu, hil zen.
Sorta
Matematikan, sorta bat espazio topologiko bateko multzo irek iei atxikita dauden eta haiekiko lokalki definituta dauden datuak (multzoak, talde abeliarrak, eraztunak) sistematikoki arakatzeko tresna da. Adibidez, multzo ireki bakoitzerako datuak multzo ireki horretan definitutako funtzio jarraitu en eraztuna izan daitezke. Datu horiek ondo portatzen dira multzo ireki txikiagoetan soilik erabil daitezkeelako, eta, gainera, multzo ireki bati esleitutako datuak multzo ireki txikiagoen bildumei esleitutako datu-bilduma bateragarri guztien baliokideak dira, jatorrizko multzo irekia estaltzen baitute (intuizioz, datu bakoitza bere zatien batura da).
Sortak aztertzen dituen matematikaren eremuari sorten teoria deitzen zaio.
Schistostega pennata
Schistostega pennata Schistostegaceae familiako goroldioa da, Eurasian eta Ipar Amerikan bizi dena. Toki ilunetan bizi da eta itxura lumineszente du.
Neotoma devia
Neotoma devia Neotoma generoko animalia da. Karraskarien barruko Neotominae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Clostridium difficile
Clostridium difficile Clostridium generoko bakterio patogenoa da, kolitis pseudomenbranoso izeneko gaitza sortzen duena.
Bakterio hau heste lodiaren biztanle saprofitoa da gizabanako batzuengan, gaitzik sortu gabe.
1935ean Hall eta O'Toole ikerlariek laborategian isolatu zuten lehenbizikoz, eta 1978an kolitis pseudomenbranosoarekin lotu zuten zientzialariek mikrobio hau.
Ezaugarriak
Clostridium difficile bakterio Gram positiboa da, bazilo itxura duena. Endosporak sortzeko gaitasuna du eta anaerobioa da. Oxidasa eta katalasa (-), mugikorra da.
Bakterioa nonahikoa da eta, esan bezala, gizabanako gutxi batzuen hesteak kolonizatzen ditu kalterik sortu gabe.
Bi toxina ekoizten ditu, enterotoxina bat eta zitotoxina bat. Bere birulentzia areagotzen duen hialuronidasa bat ere badu.
Patogenia
Bakterioa gorotz-aho bidetik transmititzen da. Kolitis pseudomenbranosoa sor dezake, hesteetako gaixotasun larria.
Ez da patogeno hertsia, oportunista baizik. Horrek esan nahi du mikrobioak ez duela beti gaitza sortzen, baina aldeko baldintzak dituenean bere infekzioak hesteetako gaixotasunak sortarazi ditu.
Kasu gehienetan kolitis pseudomenbranosoa antibiotikoak luzaro hartu ondoren agertzen da. Tratamendu antibiotiko trinkoak heste-flora saprofitoaren desagerpena eragin dezake, eta horrek Clostridium difficilearen hazkundea errazten du (bakterioa erresistentea baita antibiotiko askorekiko, eta konpetentziarik gabe erraz nagusitzen da heste lodian). Horretan datza klostridio honen oportunismoa.
Patogeniari dagokionez, beherako arinak sor ditzake, baina baita heste lodiaren patologia larri bat, kolitis pseudomenbranosoa. Honek beherako bortitzak eta kolonaren hantura eragiten du, eta bankomizina eta metronidazol antibiotikoekin tratatu egiten da (bakterioa sentikorra baita bi botika hauekiko).
Ostreopsis ovata
Ostreopsis ovata Ostreopsis generoko alga dinoflagelatu espezie bat da, hark ekoizten dituen palitoxinengatik, azalean narritadura eragiten duten fikotoxinengatik, ezaguna. Espeziea lehenengo aldiz Y. Fuyukok deskribatu zuen, 1981. urtean.
Clostridium difficile
Patogenia
Kasu gutxi batzuetan bakterioak gaitza kroniko bihurtzen du, ez baitio erantzun egokia ematen tratamenduari. Kasu korapilatsu horietan arrakasta handiz gorotz-bakterioterapia aplikatu da.
Infekzio nosokomial askoren atzean dago Clostridium difficile.
Ostreopsis ovata
Espezie hau itsaso epeletan bizi da: Mediterraneoan, Kanariar uharte eta Madeirako kostetan, Brasilen, Indotxinan, Thailandian, Indonesiako artxipielagoan eta Karibe itsasoan. Hala ere, klima-aldaketaren ondorioz Euskal Herrira iritsi eta bertan loratze toxikoak eragin ditu, Donostian 2021. urtean esaterako.
Laflin (Pennsylvania)
Laflin Pennsylvaniako borough bat da. Luzerne konderrian kokatua dago. 2010ean 1,487 biztanle zituen, 3.5 kilometro koadrotan banatuta.
Mesoamerikar pilota joko
Mesoamerikar pilota jokoa (nahuatlez tlachtli edota ōllamalīztli) Mesoamerikan K.a. 1400. urtetik aurrera Kolonaurreko herriek jokatutako erritual izaerako kirol bat da, eguneroko bizitzan nahiz erlijio ospakizunetan jokatzen baitzen. Milaka urtez kirolak tokian tokiko bertsio ezberdinak izan ditu. Gaur egun oraindik ere, Guatemala eta Mexikoko zenbait lekutan antzinako kirol honen ulama deritzon bertsio modernoa jokatzen da. Dirudienez, izaera ezberdinetako gatazkak konpontzeko balio zuen: lursailen jabetzak, tributuak, merkatal kontrolak, eta abar.
Pilota jokoaren arauak ezezagunak dira, baina haren ondorengoak den ulamari so eginik, racketball kirolaren antzekoak lirateke, honetan helburua pilota jokoan mantentzea da, pilota lurrera eroriz gero zorte txarra adierazten zuen, historialari batzuen arabera pilota eguzkiaren sinboloa baitzen. Aldiz, harrizko eraztunak beranduagoko gehikuntzak dira. Gehikuntza honek kirola erabat aldatu zuen, pilota eraztunetik igaroaraziz berehalako garaipena lortu zitekeelako, edo pilotak eraztuna ukitzearekin soilik puntuak lortzen zirelako. Hulezko pilotak mugimenduak astro sakratuen ibilbideak irudikatzen zuen: Eguzkia, Ilargia eta Artizarra.
Jokoaren irabazleak Jainkoak babesa eta mesedea bereganatzen zuen, halere irabazleak ala galtzaileak sakrifikatuak ziren inguruko zalantza badago. Ez zen joko bat bakarrik: Huitzilopochtlik bere ahizpa garaitu eta egunsentia hasten zela irudikatzen zuen.
Mesoamerika osoan kirol honetako jokalekuak topatu izan dira, hegoaldean Nikaraguaren hegoaldetik hasi, eta iparraldean, ziurrenik AEBetako Arizona estaturaino.
Johnny English
Johnny English, 2003ko Peter Howitt ingelesak zuzendutako espioitza eta ekintza komedia film bat da. Rowan Atkinson, Natalie Imbruglia, Ben Miller eta John Malkovich aktoreek antzeztu zuten.
Espioitza filmeen parodia bat da, bereziki James Bondenak.
Johnny English Reborn (2011, Johnny English Bersortua) eta Johnny English Strikes Again (2019, Johnny English Berriz Joka) jarraipenak dauzka.
Careproctus roseofuscus
Careproctus roseofuscus Careproctus generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Barietate (matematika)
Matematika n, barietate bat topologia-espazio bat da, puntu bakoitzetik hurbil dagoen espazio euklidear raren antzekoa. Zehatzago, n-dimentsio-barietate bat, edo n n-barietate laburtzeko, topologia-espazio bat da, non puntu bakoitzak auzotasun bat baitu, n n-dimentsioko espazio euklidianoaren azpimultzo ireki bati homeomorfoa dena. Dimentsio bakarreko kolektoreek lineak eta zirkuluak dituzte, baina ez lemniskatak. Bi dimentsioko barietateei ere azalera esaten zaie. Hona hemen adibide batzuk: planoa, esfera eta toroidea, Kleinen botila eta benetako plano proiektiboa.
Anizkoitzaren kontzeptua funtsezkoa da geometriaren eta fisika matematiko modernoaren alderdi askotan, espazio sinpleagoen propietate topologiko aski ezagunetatik abiatuta egitura konplexuak deskribatzeko aukera ematen baitu. Barietateak modu naturalean sortzen dira ekuazio-sistemen ebazpen-multzo gisa eta funtzioen grafiko gisa. Kontzeptuak aplikazioak ditu informatika grafikoan, irudiak koordenatuekin lotu behar baitira.
Guijo de Ávila
Guijo de Ávila Salamancako udalerria da, Béjar eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 104 biztanle zituen.
Fitz Roy
Fitz Roy, Cerro Chaltén ere deitua, Hego Patagoniako mendia da, Txile eta Argentinako mugan dagoena, El Chaltén herritik hurbil. 3.405 mko garaiera besterik ez badu ere, zailtasun handiko igoera da, eta mundu osoko eskalatzaileak saiatzen dira gailurrera iristen. Lehenbiziko igoera Lionel Terray eta Guido Magnone frantziarrek egin zuten, 1952an.
Holocaust (telesaila)
Holocaust 1978ko lau ataleko telebistako mini-telesail estatubatuarra izan zen. Holokaustoaren historia kontatzen du bi familia aleman fiktizioren bizipenak jaraituz: judu alemaniarren Weiss familia batetik, eta Dorf familia, kristaua, zeinetako ordezkari bat SSko kide eta gerra kriminal gupidagabe bihurtzen den.
Holocaust-ek Bigarren Mundu Gerrako hainbat gertakari nabarmendu zituen, hala nola Kristallnacht pogromoa, juduen ghettoen sorrera eta baita gas ganberen erabilpena.
Zabalkundea
NBC kateak programatu zuen Holocaust 1978an, aurreko urtean bere aurkari ABCk Roots telesailarekin lortutako arrakastari aurre egiteko. Lau egunetan jarraian eman zituzten lau atalak, formatu berritzailean.
Telesailak hainbat sari irabazi zituen, nazioarteko ikusletza handia lortu ere bai, baina askok kritikatu zuten, hala nola Elie Wiesel, Holokaustotik bizirik atera zen figura historikoak.
Europan eta bereziki Alemanian oihartzun itzela lortu zuen. Hego Euskal Herrian TVE kateko Grandes Relatos sailean ikusi zen gaztelaniaz bikoiztua 1979ko ekainean. Azken atalaren ondoren, berriketaldia izan zen telebistan lau pertsonaiarekin: Luis Apostúa UCDko diputatua; Reinhard Spitzy, nazi izandakoa (idazkari izana Von Ribbentrop-en 3. Reicheko atzerri arazoetako ministeritzan), eta Eduardo Haro Tecglen eta Manuel Piedrahíta kazetariekin.
Ipar Euskal Herrian Antenne 2 kateak eman zuen Les Dossiers de l'écran izeneko programaren barruan 1979ko otsailean.
Cittanova
Cittanova Italiako udalerri bat da. Reggio di Calabriako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Telaranea europaea
Telaranea europaea Lepidoziaceae familiako goroldioa da, Europan bizi dena.
Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendaren kalteberen kategorian sartu zuten.
Lake City (Pennsylvania)
Lake City Pennsylvaniako borough bat da. Erie konderrian kokatua dago. 2010ean 3,031 biztanle zituen, 4.66 kilometro koadrotan banatuta.
Vouziers
Vouziers Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Champagne-Ardenne eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vouziers udalerrian erroldatutako biztanleak 4.226 ziren. Familiak 1.902 ziren, horien artean 752 pertsona bakarrekoak ziren (312 bakarrik bizi ziren gizonak eta 440 bakarrik bizi ziren emakumeak), 565 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 440 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 145 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 2.189 etxebizitza zeuden, 1.934 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 47 bigarren erresidentzia ziren eta 208 hutsik zeuden. 1.205 etxeak ziren eta 974 apartamentuak ziren. 1.934 etxebizitza nagusietatik 923 bere jabearen bizilekua ziren, 857 alokairuan okupaturik zeuden eta 154 doan lagata zeuden; 40 etxek gela bat zuten, 226 etxek bi zituzten, 405 etxek hiru zituzten, 489 etxek lau zituzten eta 774 etxek bost zituzten. 1.114 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.054 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 475 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.611 ziren, horien artean 1.800 aktiboak ziren eta 811 inaktiboak ziren. 1.800 pertsona aktiboetatik 1.546 lanean zeuden (878 gizon eta 668 emakume) eta 254 langabezian zeuden (120 gizon eta 134 emakume). 811 pertsona inaktiboetatik 260 erretiraturik zeuden, 206 ikasten zeuden eta 345 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vouziers udalerrian 1.910 unitate fiskal zeuden, 4.042,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.471 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 77 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 6 banku bulegoak, 2 funerariak, 10 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 autoeskolak, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 3 zurginak, 7 iturginak, 3 argiketariak, 9 ile apaindegiak, 5 albaitariak, 11 jatetxeak, 6 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 37 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 4 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 4 okindegiak, 4 harategiak, 1 liburu denda zen, 7 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 4 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Vouziers udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 944 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 2 psikiatriko, urgentzia zentro 1 bat, 3 botika eta 3 anbulantzia zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Vouziers udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, hezkuntza orokorreko lizeo bat zegoen. eta lizeo teknologiko bat zegoen.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 651 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 309 eta lizeo teknologikoetan 110.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Debako udaletxea
Debako udaletxea Gipuzkoako Debabarrena eskualdeko Deba udalerriko udalaren egoitza da.
Cantenay-Épinard
Cantenay-Épinard Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cantenay-Épinard udalerrian erroldatutako biztanleak 1.975 ziren. Familiak 716 ziren, horien artean 140 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 96 bakarrik bizi ziren emakumeak), 232 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 296 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 48 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 765 etxebizitza zeuden, 727 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 26 hutsik zeuden. 722 etxeak ziren eta 42 apartamentuak ziren. 727 etxebizitza nagusietatik 579 bere jabearen bizilekua ziren, 139 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 44 etxek bi zituzten, 84 etxek hiru zituzten, 138 etxek lau zituzten eta 454 etxek bost zituzten. 581 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 263 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 420 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.320 ziren, horien artean 999 aktiboak ziren eta 321 inaktiboak ziren. 999 pertsona aktiboetatik 939 lanean zeuden (494 gizon eta 445 emakume) eta 60 langabezian zeuden (26 gizon eta 34 emakume). 321 pertsona inaktiboetatik 115 erretiraturik zeuden, 153 ikasten zeuden eta 53 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cantenay-Épinard udalerrian 773 unitate fiskal zeuden, 2.097,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.006 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 85 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 17 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 11 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 3 margolariak, 6 zurginak, 1 iturgina, 3 argiketariak, 3 ile apaindegiak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Cantenay-Épinard udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.032 hektarea erabiltzen.
Zenbakien eremu aljebraikoa
Matematikan, F zenbaki-eremu aljebraiko bat (edo, besterik gabe, zenbaki-eremu bat) zenbaki arrazionalen eremuko Q luzapen-eremu bat da. Horrela, F Q barnean duen zenbaki eremu bat da eta dimentsio finitua du Qrekiko espazio bektoriala kontsideratzen denean.
Zenbaki aljebraikoen gorputzak eta, oro har, zenbaki arrazionalen luzapen aljebraikoak aztertzea da zenbaki aljebraikoen teoriaren gai nagusia.
Atzeraldi Handia
Atzeraldi Handia 2008. urteaz geroztik mundu osoko ekonomiari eta bereziki herrialde garatuetakoari nabarmen eragiten ari zaion krisialdi ekonomikoa da, 1929ko Depresio Handiaz geroztik izan den larriena. Krisialdia eragingo zuen lehenengo gertakari nagusia 2007 urtean Ameriketako Estatu Batuetan izandako subprime hipoteken krisia izan zen, ondoren mundu osora zabaldu zena. Bereziki herrialde garatuetan izandako higiezinen burbuilaren leherketa dela eta, 2008 urtean krisia finantza sektore osora zabaldu zen. Berehala, krediturako bidea itxita, finantza krisiak ekonomia erreala jo eta atzerakada nabarmena izan zen mundu osoan. Atzerakadak enpresen gelditze eta itxierak ekarri eta milioika langile lanik gabe utzi zituen, gizarte sektore askotan pobrezia areagotuz eta beste ondorio sozioekonomiko larriekin.
Cantenay-Épinard
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Atzeraldi Handia
Krisiak administrazio publikoak kinka larrian jarri zituen, kontsumo eta jarduera ekonomikoaren jaitsierak zerga-sarrerak murriztu egin zituelako, krisiak langabeziara eta pobreziara bultzaturiko pertsona eta familien aldeko gastu sozialerako beharrak igotzen ziren bitartean. Gobernuen defizit horiek zor publikoaren jaulkipen masiboekin estali ziren. 2009 eta 2010 urteetan zehar, atzerakada moteldu eta hazkunde-tasa positiboak, apalak betiere, itzuli arren, Europa eta Estatu Batuetako zor publikoaren krisiak, gastu eta inbertsio publikoen murrizketak ekarri zituen, eta hazkundea deuseztatu eta atzerakada ekonomiko berri baten atarian jarri zituen herrialde garatuak. Krisialdiaren izaera sakonari buruz, kapitalismoak jasaten dituen aldikako krisia baino krisi estrukturala edo sistemikoa dela aipatu da zenbait ekonomialariren aldetik eta gainditzeko ekonomia modu berriak jarri beharko direla martxan.
Cantenay-Épinard
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Atzeraldi Handia
Lehengaien prezioen gorakada
1990eko hamarkadan zehar, lehengaien prezioek beheranzko joera izan zuten. Petrolioak, esaterako, 9 dolarretako balioa zeukan 1998. urtean. 1990eko hamarkadaren amaieran, Asiako eta herri azpigaratuen hazkunde handiak lehengaien eskaria handitu zuten, eta horrekin batera petrolio, kobre, zilarraren eta lehengai guztien prezioa. Bereziki handia izan zen Txina eta Indiaren hazkunde ekonomikoaren eragina. Eskari handiagorekin batera, espekulazioak ere eragin zuzena izan zuen prezioen garestitzean, eta horrela 2008ko urtarrilean, petrolioak 100 dolarretako maila gainditu zuen. 2008ko urtarrilean, kobrearen kotizazioa tonako 8.000 dolarrekoa zen Londresko metalen merkatuan. Urte bereko uztailean, 8.940 dolarretan salerosten zen, Londresko merkatua 1979an sortu zenetik gorengo mailan eta aurretik 1989an ezarritako 3.280 dolarretako mailatik %272,5 gorago. Lehengaien garestitzeak arazo handiak sortu zituen garatzeko bidean dauden herrialde askotan, eta G-8 nazioarteko erakundearen 34. bileran, munduko gosetea areagotzen ari zen garestitzeari aurre egiteko neurriak eztabaidatu ziren. 2008ko uztailean lehengaien prezioen igoera bat-batean amaitu zen, petrolioak 147 dolarretan salerosi eta gero. Petrolioa, kobrea eta beste metal preziatuek euren balio maximoen %50 inguru galdu zuten hurrengo hilabeteetan. 2008ko abenduaren hasieran, petrolioa 40 dolarreko mailatik jaitsi zen, 2005eko preziora jaitsiz.
Cantenay-Épinard
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Atzeraldi Handia
Higiezinen burbuila eta subprime krisia
1997 urtean ondasun higiezinen prezioak aurreko urteetan baino erritmo biziagoz hasi ziren igotzen mundu osoan. 2000 urtean puntu com edo enpresa teknologikoen krisia gertatu eta aurrezleek akziotan inbertituta zuten dirua ondasun higiezinetara aldatzea erabaki zutenean, higiezinen burbuila areagotu egin zen, batzuetan urteko %30eko prezio-igoerak utziz. Herrialde garatuetan norberak bere etxea edukitzeko grina zabaldu zen herritarren artean gobernu zein hedabideen aldetik, etxebizitza inbertsiorik seguruena zela argudiatuz. Horretan nabarmen lagundu zuen Europako Banku Zentralak eta Ameriketako Estatu Batuetako Erreserba Federalak diruaren interes-tasak gutxitzeak. Diru beltza garbitzeko modua ere bilakatu zen higiezinetan inbertitzea. Espainian, esaterako, 2002an euroa plazaratzeak diru beltz ugariren agerpena eragin zuen.
Horrela, bankuek etxebizitza erosteko hipotekak erruz eman zituzten, kasu askotan behar bezalako bermerik gabe, bereziki Estatu Batuetan. Zalantzazko mailegu horiek saldu eta erosi egin ziren banku eta finantza-eragile batetik bestera, subprime izenarekin, askotan aurrezleen pentsio funtsetara ere helduz eta nazioartera zabalduz. 2007 urtean, ordea, etxebizitzen prezioak gora jo eta beheraka hasi ziren, prezioa gehiago jaitsi baino lehen saltzeko irrikak etxebizitza kopuru itzela merkaturatu eta burbuilaren leherketa ekarri zuen. Etxebizitzaren balioa hipotekaren baliotik behera geratu zen kasu askotan, eta zordun askok hipoteka ordaintzeari uztea ekarri zuen horrek. Ondorioz, bereziki Estatu Batuetan, subprime aktiboen balioen gainbehera izan zen. Banku askok galera handiak izan zituzten eta horietako batzuk porrot egin zuten, horien artean Lehman Brothers Estatu Batuetako laugarren inbertsio-bankuak. Beldurra nagusitu zen finantza merkatuetan eta enpresa eta familiei krediturako bidea moztu egin zen. Horrela, higiezinen burbuilaren leherketa eta ondoriozko finantza krisia krisi ekonomiko globala bilakatu ziren. Gerora, finantza merkatuetarako arautegi zorrotzik ez izatea ere aipatu zen subprime hipoteken krisiaren arrazoitzat.
Craugastor pelorus
Craugastor pelorus Craugastor generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Atzeraldi Handia
Inflazioa
Lehengaien garestitzeak inflazioaren gorakada eragin zuen 2007tik aurrera. Inflazioaren gorakadak Europako Banku Zentralak interes-tasak mantentzea eragin zuen. 2008ko otsailean mundu mailako inflazioa aspaldiko mailarik altuenean zegoen eta lehen munduko herrialde askotan 10-20 urteko mailarik altuenera igo zen. Gehiegizko moneta eskaintzak, AEBetako Erreserba Federalaren interes-tasen jaitsierak, Asiako herrialdeen hazkunde handiak eta lehengaien inguruko espekulazioak inflazioaren goranzko joera areagotu zuten.
2008. urtearen erdialdean, Nazioarteko Diru Funtsak inflaziorik altuena petrolioa esportatzen zuten herrialdetan zegoela adierazi zuen, gehien bat, kanpoko dirutan dituzten moneta erreserben handitzea zela eta.
Munduko merkataritzaren beherakada
2009ko otsailean, The Economist aldizkariak nazioarteko krisialdiak manufakturen krisialdi sakona sortarazi zuela argitaratu zuen, jaitsierarik handienak esportazioetan oinarrituriko ekonomietan gertatzen ari zirela adieraziz, batez ere Asian.
2007ko udazkenera arte
2000. urtean .com enpresen burbuilaren leherketak eragindako beheraldi ekonomikoak jaitsiera handia eragin zuen burtsan. Merkatuek behera jo zuten 2003an, eta ordutik, interes-tasa baxuagoei loturiko hazkunde ekonomikoak, gorantz bultzatu zituzten burtsak berriro ere. Igoera itzela izan zen, eta 2003tik 2007rako tartean, munduko burtsarik garrantzitsuenak %100 igo ziren, hau da, balioa bikoiztu zuten. Horrela, 2007ko azaroaren 9an, Ibex 35 indizeak inoizko mailarik altuena lortu zuen, 16.040,40 puntu. Hilabete lehenago, New Yorkeko burtsako Dow Jones Industrials indizeak ere maximoa eskuratu zuen, 14.198,10 puntu.
Jaitsieren hasiera
2008ko urtarrila, aldakortasun handiko hilabetea izan zen burtsan. Urtarrilaren 21a, egun beltza izan zen, Ibex 35 indizeak %7,5 galdu zuen egun hartan, eta hurrengo egunean, sesio gehienean zehar, beste %6 inguru galtzen ibili ondoren, goraka itxi zuen sesioa, New Yorkeko burtsak jaitsierak txikitzean.
2008ko iraileko eta urriko hondamendia
2008ko irailaren amaieratik 2008ko azaroaren hasierara arte, New Yorkeko burtsako Dow Jones Industrials indizea 11.500 puntuko mailatik 7.392 puntuko mailara jaitsi zen. Nazioarteko burtsa gehienak %20 eta %30 bitartean egin zuten behera aste gutxitan. Balore merkatuen gutxiengo balioa azaroaren 20tik azaroaren 21era lortu zen.
2009
Azaro bukaeratik aurrera hasitako hobekuntza bat-batean eten zen urtarrila hasieran, eta nahiz eta urteko hirugarren sesioan Dow Jones Industrials indizeak 9.000 puntuen maila gainditu, hurrengo egunetan beheranzko joera nagusitu zen berriro ere. Barack Obamaren presidente izendapenak jaitsierak areagotu zituen urtarrila erdialdean, presidenteak egoera konpontzeko izango zituen zailtasunak burtsan islatzean. Otsailaren 20an, hilabete batzuk lehenagoko gutxiengo mailen azpitik jausi zen Dow Jones Industrials indizea, eta egun batzuk beranduago baita S&P 500 indizea ere.
HSBC bankuaren kapital handitzeak eta AIGren laugarren kapital beharrak finantza hondamendia ekarri zuten martxoaren 2an, eta New Yorkeko indizerik garrantzitsuenak 7.000 puntuko maila galdu zuen, 1997ko apirileko mailara jaitsiz. S&P 500 indizea 1996ko azaroko mailara jaitsi zen, 700 puntuetatik gertu.
Ondorioak gizartean
Langabetu kopurua nabarmen igo zen herrialde askotan. OECDko herrialdeetan iraupen luzeko langabetu kopurua izan zen gehien goratu zen langabezia atala. Espainia OECDko herrialdeetan langabetu gehien zituen herrialdea izatera heldu zen, %20tik gorako langabezia tasekin. Bestalde, langileen erosteko ahalmena ere nabarmen murriztu zen soldaten izozketa eta murrizketen ondorioz, inflazioak bere horretan jarraitzen zuen bitartean. Horren guztiaren ondorioz kontsumo joerak aldatu ziren; adibidez, marka zurien kontsumoa goratu egin zen, arrain freskoaren ordez arrain izoztua eta haragi mota merkeagoak erosten hasi zen jendea eta kasu askotan oporraldietan bidaiatzeari utzi egin zitzaion. Pobrezia ere nabarmen igo zen eta elkartasunerako erakundeek laguntza eske joaten zitzaizkien guztiak hartzeko ezinean geratu ziren. Europako herrialde batzuetan, suizidioak gehitu egin ziren, bereziki zorrak ordaindu ezinik edo euren aurrezkiak eta ondasunak galdu zituzten pertsonen artean. Horietan, oihartzun zabala izan zuen Dimitris Christoulas agurearen suizidioak.
Horren guztiaren ondorioz, krisian politikariek eta botere ekonomikoak zuten errua gaitzetsi eta eredu sozioekonomiko berriak abian jartzeko gizarte mugimenduak sortu ziren herrialde garatuetan. Islandiako finantza krisialdia sorrarazi zuten agintarien aurkako protesta biziak izan ziren Islandian; horien ondorioz, eskuineko gobernua egotzi, konstituzio berri bat prestatu, bertako bakuen zorra herritarren lepotik ordaintzwri ukatu eta krisiaren arduradun zenbait auziperatu ziren. Espainian, M-15 mugimendua garatu zen 2011 urtean, protesta biziak gertatu eta greba orokorrak ere deitu ziren gobernuak hartutako neurrien aurka. Grezian ere, non krisiak bereziki kolpatu zuen, protesta handiak izan ziren, batzuetan indarkeriazko giro larri batean.
Amerikako Estatu Batuak
Estatu Batuak jo izan dira krisialdi ekonomikoa piztu zuen herrialde nagusitzat, bereziki subprime hipoteken krisia finantza krisia dela eta, 2007ko abuztutik aurrera hedatzen hasi zena, nahiz eta krisialdiaren leherketaren arrazoiak aurreko urteetan errotu ziren.
2009ko [otsailaren 27an, Ameriketako Estatu Batuetako gobernuak Citigroup finantza erraldoiaren akzioen %36a erosiko zuela esan zuen, bankuaren porrota saihesteko. Egun batzuk beranduago, gobernuak AIG enpresa diruz lagunduko zuela iragarri zuen, laugarren aldiz AIGk 60.000 milioi dolarreko galera historikoak argitaratu ostean.
2009ko otsailean autoen salmenta jaitsiera nabarmena izan zuen, 1984ko mailara helduz. General Motorsek, esaterako, salmenten %53ko jaitsiera jasan zuen.
Irlanda
Irlandaren kasua krisi ekonomikoaren kausak eta ondorio gordinak azaltzeko erabili ohi da. Izan ere, krisiaren ondorioz atzeraldian sartu zen lehenengo herrialdea izan zen.
1990eko hamarkadara arte Irlanda Europako ekonomia pobreenetakoa zen errenta termino erlatiboetan. 1987 urtean izandako gobernu-aldaketak politika ekonomikoa aldaketa sakonak ekarri zizkion herrialdeari: gastu publikoa orekatu egin zen eta bereziki Sozietateen gaineko Zergaren tasa murriztu egin zen, Europako beste herrialdeetan arrunta den %30tik gorako tasetatik %10aren inguruko tasa batera. Horren ondorioz, atzerriko inbertsioa erruz heldu zen Irlandara, hamarkadetan zehar oso txikia izan zen hazkundea Europako hazkunde tasa altuenetara aldatuz. Nazioarteko ekonomietan, Tigre Zelta deitu izan zitzaion Irlandako ekonomiari garai haietan. Atzerriko inbertsioak elektronika eta software sektoreetan izan ziren. 2001 urtetik Puntucomen burbuilaren leherketak eta Ekialdeko Europako herrialdeak Europar Batasunera sartzea atzerriko inbertsioen gutxitzea ekarri zuen, herrialde horietako lan-indarraren kostuak txikiagoak baitziren. Aldi berean, herrialde horiek Irlandak hainbat urtetan zehar Europar Batasunetik jasotako diru-laguntzak nabarmen murriztu zituen. 2008 urtera arte, ordea, hazkunde tasa handiekin jarraitu zuen, finantza sektorearen garapen itzelari eta higiezinen burbuila ikaragarriari esker. Higiezinen burbuila elikatzeko, hipoteka kopurua ugaldu zen, eta bertako bankuek nazioarteko merkatuetara jo behar izan zuten finantzazio bila, zor itzela metatuz.
2007 urtean higiezinen burbuila lehertu zenean, bankuen egoera jasanezina bilakatu zen. 2008ko lehenengo bi hiruhilekoan Irlandako BPGa jeitsi egin zen eta beraz herrialdea ofizialki atzeraldian sartu zen Europako lehen herria izan zen. 2008. urteak aurrera egin ahala, egoera ekonomikoa okertuz joan zen eta likidezia faltak Irlandako bankuak kaltetu zituen. Azkenik 2009ko urtarrilean, gobernuak Anglo Irish Bank bankua nazionalizatu zuen. Horrez gain, Allied Irish Banks eta Bank of Ireland bankuetan kapital ugari sartu zen, hankaz gora zegoen bankuen balantzea egonkortzeko asmoarekin. . Bitartean, langabezia etengabe haziz jarraitu zuen, eta 40 urteko hilabeteko hazkunderik handiena izan zuen, egunero 1.500 pertsonek euren lanpostua galduz. eta guztira 400.000tik gora langabetu izatera iritsi zen.
Husí Lhota
Husí Lhota Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 155 biztanle ditu eta 3,31 kilometro koadroko azalera. Mladá Boleslaveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1379 urtean egin zen.
Atzeraldi Handia
Britainia Handia
2008ko irailean Bradford & Bingleyren 20.000 milioi librako aurrezkien adarra Espainiako Banco Santanderrek erosi zuen eta bankuaren gainontzeko negozioak banku berdinari saldu zizkioten. Bitartean bankuaren hipoteka ordaindugabeak nazionalizatu egin ziren. 2008ko azaroan, langabezia 1,8 milioira igo zen, eta urte amaierarako bi milioira igo zen. Britainia Handiko hainbat dendarik, merkealdiak abendura aurreratzea erabaki zuten, udazkeneko salmenta eskasen ondorioz. 2008ko abenduaren 1etik aurrera, gobernu britainiarrak BEZ zerga %17,5etik %15era jaitsi zuen hamahiru hilabetez, herritarren gabon aurreko kontsumoa suspertzeko asmoarekin.
2008ko abenduaren 4ean, Ingalaterrako Bankuak interes-tasak %3tik %2ra jaitsi zituen, 1951. urteko mailara. 2009ko hasieran, interes-tasak %2tik %1,5era jaitsi zituzten, eta otsailean %1,5etik %1era, XVIII. mendetik sekula izandako mailarik baxuena.
2008ko urtarrilaren 23an, gobernuak Britainia Handia beheraldi ekonomikoan zegoela eman zuen jakitera, 1991. urtetik lehen aldiz. 2009ko otsailaren 26an, Royal Bank of Scotlandek bere 2008ko balantzea aurkeztu zuen, 27.274 milioi euroko galerak argitaratuz. . Martxoaren 2an, HSBC bankuak irabaziak 2008an %60 gutxitu zituela esan zuen, eta 15.000 milioiko kapital handitzea behar zuela jakin zen. Ordura arte HSBC bankua krisialdi ekonomikoaren eragin kaltegarritik at ez zegoela frogatzean, bere akzioek %18 egin zuten behera eta mundu osoko burtsek astelehen beltza bizi izan zuten.
Errusia
1999tik 2008ko udazkenera arte, Errusiako ekonomiak etengabeko hazkundea bizi izan zuen. Adituen ustez, Errusiako ekonomiaren hazkunde handiaren eragileak 1998ko errubloaren debaluazioa, Boris Yeltsinen garaiko erreformak, petrolio eta lehengaien prezioaren gorakada, eta Europa eta Ameriketako Estatu Batuetako bankuen kreditu merkea izan ziren. Vladimir Putinen lehen agintaldian Mikhail Kasyanov izan zen ekonomia sailburua, eta hainbat erreforma burutu ziren, zergak gutxitu, irabazien gaineko zerga barne, eta lurraren gaineko kode berria ezarri zen.
Dena den, 2008ko urrian, krisialdiaren eragina Errusiara ere heldu zen, Errusia eta Georgiaren aurkako gerrak herrialdearekiko konfiantza gutxitu eta errubloaren kotizazioaren beherakada azkarra gertatu zen; horrekin batera, atzerriko dirua Moskuko burtsatik irteten hasi zen, eta 2008 urtearen amaierarako, Moskuko RTS indizeak bere balioaren %72,4 galdu zuen.
2008ko abenduan, Errusiako ekoizpen industriala %10,3 jaitsi zen, hilabete lehenago %8,7 jaitsi ostean.
Sistema katadioptriko
Sistema optiko katadioptrikoa errefrakzioa eta islapena sistema optiko batean konbinatzen dituena da, normalean, leiar (dioptrikoak) eta ispilu kurbatuen (katopriko) bidez. Konbinazio katadioptrikoak fokatze-sistemetan erabiltzen dira, hala nola fokuak, farolak, argien lehen fokatze-sistemetan, teleskopio optikoetan, mikroskopioetan eta teleobjektiboetan. Leiarrak eta ispiluak erabiltzen dituzten beste sistema optiko batzuei katadioptrikoak deitzen zaie, adibidez, zaintzarako direnei. Sentsore katadioptrikoak.
Atzeraldi Handia
Espainia
Eraikuntzan oinarrituriko egitura ekonomikoa zela eta, hasiera hasieratik krisialdiak Espainia gogor kolpatu behar zuela aurreikus zitekeen arren, agintean zegoen José Luis Rodríguez Zapateroren gobernuak tinko eutsi zion krisia zegoela ukatzeari. 2008 urtearen bukaeran krisia bazegoela onartu behar izan zuen presidenteak, krisiaren errua kanpoko faktoreei egotzi bazien ere. Ekonomialari zenbaiten ustez, aurreikuspen ezak eta behar zen denboran beharrezko erabakiak ez hartzeak larriagotu egin zituzten krisialdiaren ondorioak.