cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bruis
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 39 ziren, horien artean 23 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 23 pertsona aktiboetatik 22 lanean zeuden (11 gizon eta 11 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden eta 8 ikasten zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Bruis udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mendebaldeko Lausana barrutia
Mendebaldeko Lausana barrutia Vaud kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Renens da. 154,49 kilometro koadroko azalera du eta 71.232 biztanle.
Muľa
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1321. urtekoa da.
Asigliano Vercellese
Mugakideak
Asigliano Vercellesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Pierre Mendès−France (Bordeleko tranbia)
Pierre Mendès−France Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Merinhac udalerrian dago.
Gobiesocidae
Gobiesocidae arrain hezurdunen familia da.
FishBasek Gobiesociformes ordenako familia bakarra dela dio baina ITISek Perciformesen barneko Gobiesocoidei azpiordenean sailaktzen du.
Espezieak
FishBaseren arabera, familiak 152 espezie ditu, 45 generotan banaturik:
Cetopsorhamdia iheringi
Cetopsorhamdia iheringi Cetopsorhamdia generoko animalia da. Arrainen barruko Heptapteridae familian sailkatzen da.
Bavayia nubila
Bavayia nubila Bavayia generoko animalia da. Narrastien barruko Diplodactylidae familian sailkatuta dago.
Trelill
, 'Traughlille', Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Salvitxada
Salvitxada bere jatorria Katalunian duen saltsa bat da. Zehazki Tarragonako probintziako Valls herrian du jatorria, eta calçotadetan calçotak laguntzeko erabiltzen da.
Ezaugarriak
Bere osaketan romeskoaren antzekoa da. Bere osagai nagusiak honakoak dira:
Osagaiak motrailu baten txikitzen dira sendoera ertaineko (ez fin ezta sendoa ere) saltsa bat osatu arte.
Chonerhinos naritus
Chonerhinos naritus Chonerhinos generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Laizismo
Laizismoa erlijioen eragin soziala mugatzearen aldeko pentsamendua, jarrera eta horren praktika politiko eta soziala da. Laizismoaren aldekoak laizistak dira. Bereziki, estatua erlijioekiko modu independentean jokatu behar duela aldezten du, ordenamendu juridikoan erlijio-jatorria duten arauak eta erakunde erlijiosoen pribilejioak deseginez. Moral erlijiosoen inposaketaren aurkakoa izateaz gainera, erlijioaren praktika eremu pribatuetan garatu behar dela dio.
Gipuzkoako foru jauregia
Gipuzkoako foru jauregia Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitza nagusia da. Donostiako Gipuzkoa plazan dago. 1885ean zabaldu zenetik, etenik gabe izan da Gipuzkoako Aldundiaren egoitza.
Jatorria eta proiektua
Jauregiaren eraikinaren proiektua Jose Goikoa donostiar arkitektoak egin zuen, 1879an hasita, Donostiako udal arkitektoa izateaz gain, garai hartan Gipuzkoako arkitekto ospetsuenetako bat baitzen. Eraikin eta obra publiko askoren proiektua egin zuen Donostian, besteak beste, Polloeko hilerria, San Martin merkatua, Artzain Onaren plazako etxebizitzak eta Kontxako pasealekua.
Jauregiak hiru eraikin ditu, ekialdera begiratzen duen aitzindegi bakar batean ordenatuta, Gipuzkoa plazatik ikusita: erdiguneko gorputza, Jose Eleuterio Eskoriatzak diseinatutako atari neoklasiko batekin, Aldundiaren beraren zerbitzuen egoitza izateko; eskuin hegala (iparraldera, Peñaflorida kaleraino), hasieran Ogasuneko bulegoen egoitza izateko; eta ezker hegala (hegoaldera, Andia kaleraino), hasieran gobernu zibilaren egoitza izateko. Multzo osoaren eraikuntza 1885ean amaitu zen. Donostiako zabalguneko beste eraikin publiko gehienak bezala, Igeldoko harrobietatik gurdi gainean ekarritako kareharriz eraikia izan zen.
Sutea
Eraikina zabaldu zen urtearen amaieran, 1885eko abenduaren 25etik 26rako gauean, sute handi bat piztu zen bertan. Barruko zurajea, dekorazioa eta altzariak ia osorik galdu ziren. Galera handia izan zen, sutea gertatu zenean jatorrizko eraikuntzaren eta barruan zituen altzarien eta tresnen balioaren erdia baino gehiago suak eraman baitzituen. Luis Aladren eta Adolfo Morales arkitektoei agindu zien Aldundiak suak hondatutako guztia konpontzea. Oro har, Jose Goikoaren jatorrizko proiektua aintzat hartuta amaitu ziren konponketa eta berritze lanak 1890ean. Aldundiak aseguru bat kontratatua zuenez, eraikina eta bere hornikuntza guztia lehengoratzeko kostuaren erdia soilik hartu behar izan zuen bere gain.
Erabilera
Eraikinaren zati edo atalen hasierako erabileren gainean truke prozesu luze baten ostean, Aldundiak eraikin osoaren erabilera hartu zuen 1948an. XXI. mendean, eraikinaren oinplano laukizuzenaren atzealdeko erdian –Garibai kalera ematen duen aitzindegia, gehi Andia kaleko eta Peñaflorida kaleko kantoiak– Kutxabank finantza erakundeak Donostiako egoitza nagusia du. Bi erakundeen artean, ezkutuko barne pasabide bat dago.
Second empire
Jauregiaren arkitektura estiloa Frantzian Napoleon III.aren garaian second empire izenaz garatutakoa da, orobat. Estilo horretako da, hain zuzen ere, Pariseko Garnier Opera, batzuetan Gipuzkoako foru jauregiaren inspirazio iturritzat hartua izan dena.
Neobarrokoa
Iparraldera eta hegoaldera hedatzen diren hegalak dekorazio soilagokoak dira, simetrikoak, zutarri atxikiz eginak. Multzoa, orobat, eklektizismo neobarrokoaren barnean sailkatu daiteke.
Eraikinak beirate ugari ditu, ia guztiak –eskailera nagusiaren tranpalaren gaineko horman dagoena izan ezik– Mauméjean anaiek egindakoak. Beiragile leinu batekoak ziren, Pauen jatorria zuena; Parisen, Biarritzen eta Hendaian atelier garrantzitsuak izan ondoren, Donostian ezarri zuten lantegi bat, Pedro Egaña kalean.
Solairuak eta barnealdea
Eraikinaren jatorrizko solairuak garaiera handikoak dira, estilo honetako jauregi bati dagokion neurrikoak, gutxi gorabehera 4,2 m ingurukoak. Garaiera hori baliatuta, denboran zehar izan dituen berrikuntzen ondorioz, gaur egun 9 solairu edo maila hauek bereizten dira, behetik gora: sotoa, lur azpian gelditzen dena; beheko solairua, kalearen oinean dagoena; behe gaina, Gipuzkoa plazarekin lotura egiten duen arkupearen barne dagoen garaieran dagoena; lehen solairua, ohorezko solairua barne duena; lehen solairuartekoa; bigarren solairua; hirugarren solairua; laugarren solairua; eta ganbara.
Sotoa
Laneko solairua da, lur azalaren oinaren azpitik geratzen dena; ondorioz, leihorik gabeko solairua da. Bertan daude:
Beheko solairua
Gipuzkoa plazaren mailan gelditzen da. Bertan daude eraikinaren hiru sarrera erabilgarriak, hegoaldetik (Andia kalearen aldetik) hasita:
Ohorezko sarrerak daukan eskaileraren lehen mailadi bakarra amaitzen denean, ezker-eskuineko bi mailaditan banatu aurreko tranpalaren gaineko horman, jauregiaren beirate nagusia dago. Alfontso VIII.ak 1200ean Gipuzkoako forua zin egiteko unea irudikatzen du; Jose Etxenagusiak egindako marrazki batean oinarrituta. Irudi nagusiaren gainean, Gipuzkoako armarri zaharra ageri da, eta azpian Gipuzkoako barruti judizial tradizionalen armarriak (ezker-eskuin: Azpeitia, Tolosa, Donostia, Irun eta Bergara). Beherago, idazkun hau ageri da, hizki trabatuz idatzita: «Muy noble y muy leal provincia de Gipuzcoa». Beiratearen inguruki guztian, Gipuzkoako udalerrien armarriak ageri dira. Beiratea Municheko Franz Mayer etxeak egin zuen.
Eskailera nagusiaren gainean, kupula bat altxatzen da, Pedro Alejandrino Irureta tolosarraren margo bat duena, «Gipuzkoaren zoria» izenekoa.
Behe gaina
Aldundiaren zenbait zerbitzuren bulegoak daude bertan.
Lehen solairua
Solairu nagusia da, Gipuzkoa plaza aldera begira dagoen aitzindegian baitaude foru diputatuen lan bulegoak eta ohorezko aretoa. Alde horri esaten zaio ohorezko solairua; bertan nabarmendu behar dira, ezker edo hegoaldetik (Andia kalearen aldetik) hasita, leku eta areto hauek:
Diputatu nagusiaren langela
Eraikineko langela nagusia da, diputatu nagusiari dagokionez; Gipuzkoa plazaren eta Andia kalearen kantoia hartzen du. Laukizuzen zabal bat da, barne dekorazioan art nouveau estiloaren ukitu argiak dituena, bereziki zur gainean txertatutako metalezko landare irudiak.
Kontseiluaren aretoa
Diputatuen Kontseiluak astean behin egiten dituen bilkura gela da, laukizuzen eder bat. Erdian bilkura mahai zabal bat izateaz gain, leiho aldeko lerroan euskal eskulturagileen (Oteiza, Mendiburu, Nagel) obrak daude. Aretoa XX. mendearen hasieran guztiz berriztatu zen arren, dekorazio klasikoa gordetzen du, iztukuz egindako gain-erliebe urreztatuz, figura mitologikoak irudikatuta.
Ohorezko patioa
Hegoaldeko patioa da, eraikinaren garaiera osoa (lehen solairutik teilaturainokoa) hartzen du. Lau hormak beirate bertikalez daude eraturik eta sabaian beirate horizontal batek egunaren argiari sarbidea ematen dio. Kontseiluaren aretoaren ate ondoan, Jesus Maria Leizaola irudikatzen duen eskultura egon zen, 2007tik 2022ra arte. Urte hartan, 2022ko irailaren 29an, Elbira Zipitriaren omenezko eskultura bat ezarri zuen Aldundiak, patio honen erdian. Lourdes Umerez azkoitiar artistak egindako lanak oinarri gisako pieza bat dauka, Zipitriaren ikasleek landutako olerkiak, marrazkiak eta eragiketak erakusten dituena.
Patioaren oinean, haitzurdineko plaka baten gainean, idazkun hau ageri da, metalezko hizkiz osatua, euskarak XX. mendearen lehen hamarraldietan, Euskaltzaindia 1919an sortu aurretik, zeukan idazkeraz: «Gipuzkoa'k bere izena jakitez, ertiz, egintza argiz, eŕikotasunez ta onbidez geien goratu izan duten gipuzkoaŕai opa die omenezko etxarte-baiῙa au» (gaurko idazkeraz: Gipuzkoak bere izena jakitez, egintza argiz, herrikotasunez eta onbidez gehien goratu izan duten gipuzkoarrei opa die omenezko patio hau).
Kontseiluaren areto zaharra
Diputatuen Kontseiluaren bilkurak egiteko erabili ohi zen aretoak barne dekorazio landua du, art nouveau estiloaren ukitu batzuekin (landare irudien apaingarriak zutabeetan, urre kolorez). Oinplano laukizuzena du, erdian mahai sendo bat duelarik, eta inguruan diputatuentzako haritz zuraz egindako besaulki larruz tapizatutakoekin. Besaulki guztiek landuak dituzte zurezko besoak eta goiburua; mahai luzeraren albo batean, erdian, diputatu nagusiaren besaulkia bereizten da guztien artean, besteak baino landuago dagoelako, eta goiburuan Gipuzkoako armarria duelako. Horman, boliz egindako XVIII. mendeko gurutze bat dago; ez da eraikinak gordetzen duen ikur erlijioso bakarra.
Jargi aretoa
Jauregiaren areto handiena da, areto nagusia. Atari zabal bat dauka, beheko solairutik datorren eskailera nagusiaren mailadi biak bertara iristen baitira. Eraikinaren ergiduneko gorputzaren erdian dago, eta balkoi bat du Gipuzkoa plazari begira, bere luzera osoan. Dekorazio landua du, sabaia bereziki, estilo neobarrokotzat jo daitekeen eran, urre kolorea nabarmentzen baita. Hormak zetazko oihalaz daude gainestalita, Gipuzkoako armarri zaharraren irudiaz. Ohorezko ekitaldi eta harrera ofizialak egiteko erabiltzen da maizenik. Ehun bat lagun sar daitezke aretoan, aulkitan eserita.
Julio Urkixo liburutegia
Beheko solairutik datorren eskailera nagusiaren ezker mailadiaren alboan dago. Liburutegia jasotzen duen aretoa 1953an eraberritu zen, gaur egun ezagutzen den moldeaz, Julio Urkixo bibliofiloaren liburutegia erosi zuenean Gipuzkoako Aldundiak. Urkixoren liburuzaletasunak eta euskaltzaletasunak eraman zuen bere buruari egiteko nagusi bat jartzera: 1900 bitarte, euskarazko argitaratutako liburu guztien lehen edizioaren ale bat eskuratzea; guztietan lortu zuen, Axularren Gero izan ezik.
Urkixo hil zenean, 1950ean, haren oinordekoekin harreman luze bat izan ondoren, erosi zituen Gipuzkoako Aldundiak Urkixoren liburutegia osatzen zuten 7.000 inguru liburukiak eta beste milaka dokumentu, eskuizkribu eta eskutitz; guztira, 10.000 agiri baino gehiago. Horiek guztiak behar bezala bildu eta jasotzeko prestatu zuen gela hau Aldundiak, liburutegi estereotipo baten osagai guztiak erabilita: kristalezko atedun arasak, goi mailara igotzeko zurubia eta galeria, ate goiburuko erlojua eta abar.
Urkixoren funtseko osagai guztiak Koldo Mitxelena Kulturunera aldatu ziren 1993an, zentroa zabaldu orduko, liburuen eta, batez ere, paperezko agiri soilagoen segurtasuna eta iraunkortasuna bermatzearren. Orduz geroztik, funtsaren agiri asko digitalizaturik eta sarean eskuragarri daude.
Hiru margolan ikusten dira liburutegiaren hormetan: Julio Urkixoren erretratua, Thyra Ekwall margolariak egina; Jose Frantzisko Aizkibelen erretratua, Simon Arrietak egina; eta Karmelo Etxegarairen erretratua, Manuel Losadak margotua.
Erreginaren aretoa
Beheko solairutik datorren eskailera nagusiaren eskuin mailadiaren alboan dago. Maria Kristina Habsburgo-Lorrenakoaren omenez atondutako gela da. Sarreraren aurrez aurreko horman, Elias Salaberriak 1928an margotutako beraren erretratu bat ageri da, gorputz osokoa. Margo lanaren ezker-eskuin, haitzurdineko bi plaka ageri dira, idazkun hauekin:
Nabarmen da euskarazko inskripzio horiek –ohorezko patioan erakusten dena bezala– Euskaltzaindia sortu aurreko grafiaz idatziak direla. Frankismoaren urteetan eta ondorengo urte batzuetan oraindik, bi plaka horien inskripzioa gaztelania hutsez agertzen zen soilik; esan nahi da, goien adierazitako gaztelaniazko esaldiak hartzen zuela, osorik, plakaren azalera. 1995ean, idazkunak jatorrizko egoerara leheneratu zituen Aldundiak.
Aretoaren hormak zetazko oihal gorriz daude tapizatuta. Ezker horma beheko sua egiteko tximinia handi batek hartzen du, zurezkoa, apaingarri landuz hornitua. Aretoaren besaulkiak kolore argiz daude margotuta eta tapizatuta, bizkarrean Espainiako erresumari lotutako irudiak dituztela.
Elkano gela
Eraikinaren iparraldeko hegal muturrean dago. Juan Sebastian Elkano nabigatzailearen omenezko bilera areto bat da, Aldundiaren zereginetan lan bilerak egiteko erabiltzen dena. Mahai laukizuzen baten inguruan, hamabi besaulki eserleku daude.
Mahai buruaren horman, Ignacio Zuloagak 1922an egindako margolan handi bat dago, Elkano irudikatzen duena, eskuan munduko mapa bat duela, eta atzean Getaria, bere jaioterria, agertzen dela. Aurrez aurreko horman –hau da, mahaiaren beste muturrean–, Elkanoren nabigazioa irudikatzen duen tapiz bat dago, zetaz eta zilar hariz brodatua. Tapizaren erdian, azalera gehiena hartzen duelarik, Elkanoren irudi bat ageri da, itsasontzi baten bizkarrean, soldadu bat ondoan duela, eta itsasoari lotutako irudi mitologikoez inguratuta. Erdiguneko irudi nagusiaren alboetan, Magallaes-Elkano espedizioak erabili zituen ontzien izenak ageri dira: ezkerrean, San Antonio, Trinidad eta Concepción; eskuinean, Santiago, Santa Maria eta Victoria. Goi aldean, tapizak bi begi edo inguruki borobil ditu; ezkerrean, Elkanoren irudia ageri da, zirkuluan zehar «Juan Sebastian del Cano» deitura idatzita duela; eskuinekoan, Magallaesen irudia, zirkuluan zehar «Fernando de Magallanes» deitura idatzita duela. Azkenik, goialdearen erdian, mapamundi esferiko bat irudikatzen da, goitik behera eta zeharka banda batean idazkun hau idatzita duela: «Primus circumdedisti me» (Zuk inguratu ninduzun lehenik). Tapizaren behe aldean, erdian Victoria ontziaren irudi bat agertzen da, ezkerrean zezen baten burua, eta eskuinean zentauro baten irudia.
Kapera
Jauregiaren iparraldeko hegal muturreko patioan, Inazio Loiolakoaren adbokazioa duen kapera dago. Jauregia eraiki zenean, Gipuzkoako agintarien pentsamoldean beharrezkoa zen esangura erlijiosoa duen halako osagai nabarmen bat egotea eraikin zibil batean.Kapera txikia da, maila baten gainean aldarea du, eta burdin hesi baten itxitura; hesiaren barnealdetik, gainera, belusezko errezelak ditu alboetan, erdira ixten direnak.
Erretaularik ez du; haren ordez, Elias Salaberriak egindako margolan batek hartzen du leku nagusia. Inazio Loiolakoaren erretratu bat da, gorputz osokoa. Kolore ilunez dago osatua, orobat, ikusmolde ospel eta laiotz bat emateraino. Gipuzkoako Aldundiaren eskariz margotua izan zenez, eztabaida handia sortu zuen Salaberriak agertu zuen irudikapenak.
Kapera ez da erabiltzen elizkizunik egiteko.
Administrazio bulegoak
Lehen solairuko gainerako aldean, hau da, Garibai kalera doan hegalean, Aldundiaren administrazio bulegoak daude.
Lehen solairuartekoa
Lehen solairuan Garibai kalera doan hegalaren gaina hartzen du soilik, gainerakoa azaleran lehen solairuak jatorrizko garaiera osorik gordetzen baitu. Aldundiaren administrazio bulegoak daude.
Bigarren solairua
Jatorrizko garaiera eta barne dekorazioaren atal asko gordetzen ditu oraindik (margolanak hormetan, haitzurdineko zorua, ateen zurajea, Mauméjeandarrek egindako beirateak, bulego askoren moldaera eta abar). Eraikinaren erdiguneko gorputzaren erdi-erdian, hirugarren beirate horizontal bat dago (beste biak, esan bezala, eraikinaren hegoaldeko eta iparraldeko muturretan diren patioen sabaia osatzen dute), zeruaren argia jasotzen duena. Aldundiaren administrazio bulegoek hartzen dute osorik solairu hau.
Hirugarren solairua
Jatorrizko dekorazioaren aztarna gutxi gordetzen ditu solairu honek, oro har. Aldundiaren administrazio bulegoek hartzen dutenez osorik, dekorazio funtzional batez moldatuta dago. Soilik gordetzen dira Aldundiaren liburutegi izandakoaren aretoko sabai gangadunak.
Ganbara
Teilatupeko solairua denez, garaiera laburra du, doi-doi pertsona bat zutik egoteko adinakoa. Aldundiaren artxiboak gordetzen dira, orobat, leihorik gabeko gela itsuetan. Baita ere, solairu honetan karilloi elektro-mekaniko bat dago, orduak adierazten dituena kanpai hotsak emanda, Ikusten duzu goizean aireaz eta beste zenbait melodiaz.
Bolxoi antzokia
Bolxoi antzokia (errusieraz Большой театр, Bol'xoi teatr, euskaraz Antzoki Handia esan nahi du, Bolxoi hitzak errusiera "handi" esan nahi baitu) Errusiako Mosku hiriburuan dagoen antzoki bat nahiz antzerki, dantza eta opera konpainia bat da.
Bolxoi konpainia 1776an sortu zen, aldiz Bolxoi antzokia 1825eko urtarrilaren 18an ireki zen.
Balmuccia
Balmuccia Italiako udalerri bat da. Vercelliko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Balmucciak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Johann Jakob Haid
Johann Jacob Haid (Klein-Eislingen, Göppingenetik gertu, 1704ko urtarrilaren 10a - Augsburgo, 1767ko abenduaren 9a) grabatzaile, margolari eta liburu-argitaratzaile alemaniarra izan zen. tintaz egindado grabatuei esker oso ezaguna izan zen.
Riviera-Pays-d'Enhaut barrutia
Riviera-Pays-d'Enhaut barrutia Vaud kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Vevey da. 524,33 kilometro koadroko azalera du eta 82.905 biztanle.
Flavio Eugenio
Flavio Eugenio (Flavius Eugenius; 345?-394ko irailak 6) erromatar usurpatzaile bat izan zen (392-394) Teodosio I.a Handiaren aurka. Estatuko erlijio ofizial bezala nagusi zen kristautasunaren aurka tradizio jentilaren azken berpiztea ordezkatu zuen.
Bizitza
Aurretik gramatika irakaslea eta erretorikaria izan zen arren, baita magister scrinorum ere, Eugeniok Ekialdeko Erromatar Inperioko magister milituma eta de facto gobernaria zen Arbogasto ezagutzen zuen.
Botereratzea
Valentiniano II.a hil ondoren, Arbogastok, ziur asko Valentinianoren hilketaren edo bere buruaz beste egitearen arduraduna izan zena, Eugenio enperadore kargura igo zuen 392ko abuztuak 22an. Eugenioren aukeraketak Arbogastori bi abantaila handi eskaintzen zizkion: Eugenio, erromatar bat, egokiagoa zen enperadore bezala Arbogasto baino, frankoa zena. Gainera, erromatar senatua Eugenio izendatzearen aldekoagoa izango zen Arbogasto izendatzearen aldekoa baino.
Politika administratibo, militar eta erlijiosoa
Aukeratua izan ondoren, Eugeniok funtzionario inperialak aldatu zituen. Teodosiok Inperioaren Ekialdeko Zatia Valentiniano II.ari utzi zionean, bere gizon propioak jarri zituen goreneko kargu zibiletan, inperio osoaren gaineko kontrol indartsu bat izateko. Eugeniok administratzaile hauek berarekiko leialak ziren beste batzuengatik aldatu zituen, gehienak senatari klasetik zetozenak. Nikomako Flaviano agurea Italiako Prefektu Pretorio bihurtu zen, honen seme Nikomako Flaviano gazteak Erromako prefektu titulua jaso zuen, praefectus annonae berria Numerio Proiektus zen bitartean.
Eugenio nominalki kristaua zen, eta, beraz, mukurra zen paganismoaren aldeko laguntza inperial programa bat onartzeko. Bere gizonek, alabaina, diru publikoa proiektu paganoak finantzatzeko erabil zezan konbentzitu zuten, Venus eta Erromaren tenpluaren berreraikitzea eta Garaipenaren Aldarearen zaharberritzea Senatuaren egoitzan. Politika erlijioso honek tirabirak sortu zizkion Teodosiorekin eta Milango gotzain boteretsu eta eragin handikoa zen Anbrosio Milangoarekin.
Eugenioren erorketa
Enperadore aukeratu zutenean, Eugeniok enbaxadoreak bidali zituen Teodosioren gortera, bere aukeraketaren errekonozimendua eskatuz. Teodosiok jaso zituen, baina Eugenio garaitzeko tropak biltzen hasi zen. Une horretan bi urte baino ez zituen bere seme Honorio ere mendebaldeko Augusto bihurtu zuen 393ko urtarrilean.
Teodosio Konstantinoplatik abiatu zen bere armadarekin, eta Eugenio eta Arbogasto garaitu zituen Frigidoko guduan (egungo Italia eta Esloveniaren arteko mugan) 394ko irailak 6an. Gudu odoltsuak bi egun iraun zuen, eta ez ohiko gertakari astronomiko eta meteorologikoak gertatu ziren, baina Teodosiok ozta-ozta irabazi zuen. Arbogastok bere buruaz beste egin zuen porrota gertatu bezain pronto, Eugenio harrapatua eta gaizkile bezala exekutatua izan zen bitartean. Bere burua erakutsia izan zen.
Ondarea
Eugenioren erregealdiak aro baten amaiera eta beste baten hasiera adierazi zuen. Urte bete beranduago, Teodosio hil zen, bere inperioa bere bi semeak ziren Honorio eta Arkadioren artean banatuz. Hau askotan gertatu zen aurreko bi mendeetan zehar, baina oraingo hau behin-betikoa izan zen, erromatar inperioa ez zen sekula gehiago berriz bateratu, eta laurogeita bat urte beranduago mendebaldeko zatia erori egin zen. Eugeniok, gainera, jentilak eta senatari klaseko jendea inperioaren kristautzearen aurka agertzeko azken aukera ordezkatu zuen. Frigidoko gudua tropa barbaroak erabiltzearen joera geroz eta ohikoago baten eredua izan zen, batez ere mendebaldeko zatian, non, emaitza bezala, inperioa ahuldu zuen.
Trelion
, 'Treleghyon', Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Nenince
Nenince Eslovakiako udalerri bat da, Veľký Krtíško barrutian kokatuta. 13,48 km²ko azalera du eta 1358 biztanle 2017ko datuen arabera.
Washingtongo Katedral Nazionala
San Petri eta San Pauloren katedrala (Cathedral Church of Saint Peter and Saint Paul), normalean Washingtongo Katedral Nazionala (Washington National Cathedral) deitua, Washington Hiriko katedral neogotikoa da. Ameriketako Estatu Batuetako Eliza Episkopalianoaren egoitza eta eliza nagusia, Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroan dago. Bertan egiten dituzte erlijio-ospakizun ofizialak, tartean estatu-hileta ospakizunak.
Amrus ibn Yusuf
Amrus ibn Yusuf (عمروس بن يوسف المولد; Huesca, 760 - Talavera de la Reina edo Zaragoza, 813 edo 814) andalustar militar eta politikaria izan zen, Al Hakan I.aren wali izan zena.
Gadolinita-(Ce)
Ezaugarriak
Gadolinita-(Ce) silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6,5 - 7 da.
Gabrielsonita
Gabrielsonita fosfato motako minerala da eta adelite-descloizite taldearen kidea da.
Al-Udri
Abu al-abbas Ahmad ibn Umar ibn Anas ibn Dilhat ibn Abu al-Jiyar Anas ibn Faladan ibn Imran ibn Munayb ibn Zugayba ibn Qutba al-Udri, Al-Udri izenaz ezaguna, (Dalías, 1003 - Almería edo Valentzia, 1085) andalustar geografo eta historialaria izan zen.
Gabrielsonita
Ezaugarriak
Gabrielsonita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
Amrus ibn Yusuf
Bizitza
Nahiz eta bere jaiotze datari buruz zalantzak izan, litekeena da 760an izatea. Aita Yusuf al-Muladi omen zuen eta Aysunen morroia izan zen. Carolus Handiarekin Zaragozaren aurka borrokatu ostean areriotu eta baskoiekin batera aritu zen Orreagako guduan. Kordobako emirraren alde egin eta honek Talavera de la Reinako (Medina al-Talabaira) vali izendatu zuen. Bertan ezkondu eta Yusuf ibn Amrus izeneko semea izan zuen.
Al-Udri
Tudmirreko kora eta Al-Tagr al-Alari buruzko bilduma geografiko-historikoa idatzi zuen, Banu Qasi, Banu Sabrit eta Banu Tujibi leinuen arteko gudak azalduz. Zaragozako taifan bizi zen.
Amrus ibn Yusuf
Bizitza
Al-Tagr al-Alako gobernadore bilakatuta, 799an Bahlul ibn Marzuq menderatu eta Zaragoza konkistatu zuen. 802an jaioterria eta Tutera konkistatu zituen, eta Yusuf semea bertoko vali izendatu zuen. Hurrengo urtean Banu Qasitarrek, aritzatarren laguntzarekin, hiria berreskuratu zuten. 809an Aureolus Aragoikoa hil zenean Aragoiko konderria konkistatu zuen.
Bere heriotza data ere ezezaguna da, edonola ere, Banu Amrus izeneko berak sorturiko leinuak (بنو عمروس) beti kordobatarren alde egin zuen.
Bavayia pulchella
Bavayia pulchella Bavayia generoko animalia da. Narrastien barruko Diplodactylidae familian sailkatuta dago.
Norges-la-Ville
Biztanleria
2007an Norges-la-Ville udalerrian erroldatutako biztanleak 922 ziren. Familiak 278 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 85 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 145 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 654 ziren, horien artean 437 aktiboak ziren eta 217 inaktiboak ziren. 437 pertsona aktiboetatik 410 lanean zeuden (214 gizon eta 196 emakume) eta 27 langabezian zeuden (15 gizon eta 12 emakume). 217 pertsona inaktiboetatik 46 erretiraturik zeuden, 70 ikasten zeuden eta 101 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Norges-la-Ville udalerrian 260 unitate fiskal zeuden, 750,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.367 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 39 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 4 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 albaitaria eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 arropa denda zen eta 1 kirol-denda zen.
Zirimiri
Zirimiri edo langarra ur-tanta txikiko (normalean 0,5 mm baino gutxiagoko diametrokoak) prezipitazioa da. Garaiera apalean dauden hodeiek sortzen dute, estratokumulu izenekoek.
Nahiz eta bere ur kopurua euriarena baino txikiagoa izan, zirimiriaren prezipitazioa orduko 1 mm-ra hel daiteke. Normalean arriskutsua ez den arren, zirimiria izotz bihurtzen bada arazoak sortzen ditu.
Norges-la-Ville
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maiatzaren 22
Maiatzaren 22a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta berrogeita bigarren eguna da, 143garrena bisurteetan. 223 egun falta dira urtea amaitzeko.
Kanpo estekak
Maiatzaren 21 | Urteko egutegi | Maiatzaren 23
Fréauville
Fréauville Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fréauville udalerrian erroldatutako biztanleak 136 ziren. Familiak 59 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 81 etxebizitza zeuden, 61 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 81etxeak ziren. 61 etxebizitza nagusietatik 49 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek hitu gela zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 35 etxek bost zituzten. 54 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 81 ziren, horien artean 54 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 54 pertsona aktiboetatik 51 lanean zeuden (28 gizon eta 23 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 gizon). 27 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fréauville udalerrian 61 unitate fiskal zeuden, 137 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.258 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Fréauville udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 380 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lille
Lille Frantziako iparraldean dagoen hiria, Frantzia Garaia eskualdeko eta Nord (59) departamenduko hiriburua da. Lillek, nahiz eta 200.000 biztanle baino gutxiago eduki, Frantziako aglomerazio handienetakoa da, 1.000.000 biztanle baino gehiago baititu Roubaix, Tourcoing eta Villeneuve-d'Ascq hiriak barne.
Izena Deûle ibaieko uhartetik datorkio: antzinako frantsesez L'isle, nederlanderaz Rijsel eta flandrieraz Ryssel.
Azken urteotan Euralille auzoa eraiki da, merkatari gune baten eta TGV geltokiaren inguruan. Hirigintza plana Rem Koolhaas arkitekto herbeheretarrak egin du eta bertan hainbat arkitektok hartu dute parte: Jean Nouvelek (merkatari gunea), Christian de Portzamparcek (bulego dorre bat) eta abarrek.
Kirolak
Lille OSC hiriko futbol talde nagusia da.
Herri eta hiri senidetuak
Lillek honako hiri senidetuak ditu :
Colomesus asellus
Colomesus asellus Colomesus generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Essauira
Essauira (الصويرة‎) mendebaldeko Marokoko hiria da, Ozeano Atlantikoko kostaldean dagoena.
XVI. mendetik aurrera, portugesezko Mogador izena izan du. 2001ean UNESCOk bere medina Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Marchenoir
Marchenoir Frantziako udalerri bat da, Loir eta Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Marchenoir udalerrian erroldatutako biztanleak 687 ziren. Familiak 226 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 91 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 71 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 290 etxebizitza zeuden, 231 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 32 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 274 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 231 etxebizitza nagusietatik 163 bere jabearen bizilekua ziren, 56 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 82 etxek lau zituzten eta 104 etxek bost zituzten. 169 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 108 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 100 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 344 ziren, horien artean 241 aktiboak ziren eta 103 inaktiboak ziren. 241 pertsona aktiboetatik 213 lanean zeuden (123 gizon eta 90 emakume) eta 28 langabezian zeuden (11 gizon eta 17 emakume). 103 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 41 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Marchenoir udalerrian 236 unitate fiskal zeuden, 563,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.349 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 3 zurginak, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 okindegi zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
2000. urtean Marchenoir udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat eta botika 1 bat zegoen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
The Tomb of Ligeia
The Tomb of Ligeia (euskaraz Ligeiaren Hilobia) 1964ko Roger Corman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. 1938ko Edgar Allan Poe estatubatuar idazlearen Ligeia kontakizun laburrean oinarritua dago. Vincent Price, Elizabeth Shepherd eta John Westbrook aktoreek antzeztu zuten.
Roger Cormanek zuzendutako Poeren kontakizunetan oinarritutako film saileko zortzigarrena eta azkena izan zen.
Ingalaterran filmatu zen.
Argumentua
Fellen Ligeia lehen emaztearen espirituak senar-emazte ezkonberriak bizi diren landetxe-abadetxea sorgindu duela dirudi, eta gauez jazotako ikuskari batzuk eta Ligeiaren espiritua jabetu dela dirudien katu beldurgarri baten agerpenak Fell guztiz larrituko dute. Azken unean, Fellek Ligeiaren espirituari aurre egin ala saiakera horretan hil egin beharko du.
Balocco
Balocco Italiako udalerri bat da. Vercelliko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Baloccok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Beauvais gertuko ikuspegia
Beauvais gertuko ikuspegia margolana François Boucher margolari frantsesak 1740. urtearen inguruan egindako obra da. XVIII. mendean Lenoir bilduman zegoen. 1923tik San Petersburgoko Hermitage museoan dago gordeta.
Deskribapena
1740an margotuta, hemen Boucherrek Beauvais inguruko landa-ikuspegia jaso zuen. Herri edo auzune txiki batean ibaia eta, gainean, harrizko zubia ikusten dugu. Zubiaren bi aldetan etxe batzuk daude: errota, dorre txiki bat, beste etxe txiki batzuk... Nagusitasuna ikuspegiak du; atzean zeru lainotu bat dago. Orokorrean lasaitasuna dario. Eszenatoki horretan pertsona batzuk ikusten dira: andre garbitzaile bat txalupa batean jarrita, beste emakume bat balkoian, gazte bat txalupa ondoan, txakurtxo bat harri baten gainean ibai erdian. Justu txakurraren ondoan dagoen harrian margolariaren sinadura ikus daiteke.
Margolanak "F. Boucher" sinadura erakusten du, beraz. Egin zen urtea zehatz-mehatz ez da ezagutzen baina espezialisten arabera eta beste antzeko lanekin konparatuta, 1740 ingurukoa izan daiteke. Jakina da, bestetik, 1743tik 1755ra Boucherrek Beauvaiseko Errege Tapiz Manufakturan lan egin zuela. Honen antzeko beste margolan bat Amsterdamgo Rijksmuseumen gordetzen da. .
Aleksei Rikov
Aleksei Ivanovitx Rikov —Алексе́й Ива́нович Ры́ков— (Saratov, Errusiar Inperioa, 1881eko otsailaren 25a – Mosku, Sobietar Batasuna, 1938ko martxoaren 15a) sobietar politikaria izan zen.
Bizitza
1900ean Errusiako Alderdi Sozialdemokratako kide egin zen. 1905ean Alderdi Boltxebikeko Batzorde Nagusiko kide hautatu zuten Londresen. Leninen aurkaria izan zen 1905eko eta 1910eko Kongresuetan. Iraultza nagusitu ondoren lehenengo gobernu boltxebikean parte hartu zuen Barne Saileko herri-komisario gisa, eta joera sozialista guztiak bilduko zituen Gobernuaren alde jokatu zuen. 1918an Ekonomiako Batzorde Nagusiko buru izendatu zuten. Trotskiren aurkaria izan zen. Lenin hil ondoren Herriko Komisarioen Batzordeko lehendakari izendatu zuten haren ordez. Alderdiko eskuineko joeraren ordezkaria izan zen. 1930ean kargutik kendu zuten trotskista eta eskuindarra zela salaturik. 1937an atxilotu eta hiltzera kondenatu zuten.
Txirula Magikoa
Txirula Magikoa (Die Zauberflöte) Wolfgang Amadeus Mozart musikagilearen bi ekitaldiko singspiel bat eta Emanuel Schikaneder musikariaren alemanezko libreto bat da. Mozart bizirik zegoela eszenatokian agertutako azken opera izan zen, 1791ko irailaren 30ean Viena hiriko Theater auf der Wieden antzokian estreinatu zelarik. Singspiel delakoa alemanezko opera herrikoi mota bat da.
Operan Gauaren Erreginak Tamino Printzea konbentzitzen du bere alaba Pamina Sarastro apaiz nagusiaren bahitzetik askatzeko; horren ordez Sarastroren idealak ikasten ditu eta berarekin batzea erabakitzen du. Tamino eta Paminak iniziazio tradizio ezberdinak egiten dituzte, Erregina eta bere gortea desagertaraztearekin bukatzen dutenak. Papagenok Tamino laguntzen du bere bilaketan, baina ez du lortzen bide osoa egitea. Hala ere Papagena emakume idealaren eskua lortzen du.
Historia
Mozartek Txirula Magikoa estreinatu zuenean hogeita hamabost urte zituen. Emanuel Schikaneder antzerki-enpresariak estualdi ekonomiko larriak pasatzen zituen, eta konpositoreak, gaztarotik eta bere finantza-egoera berean, beretzat dirua eman zezakeen lan bat idaztea erabaki zuen. Antzoki aurkari batek beste opera bat gai berarekin estreinatuko zuela jakitean, ekintza erabat aldatu zen, gainera, esanahi sinboliko bat emanez praktika masonikoen arabera, Mozart eta Schikaneder Logia berekoak baitziren. Elementu mitiko eta miragarriak erliebe handi bat hartu zuen Txirula Magikoan.
Historialari eta kritikari askoren arabera, eragin masoniko garrantzitsua dago operan, Mozart Vienako Logia Masonikoan hasi baitzen, Zur Wohltätigkeit ("ongintza") deitua 1784ko abenduak 14an. Txirula Magikoa estreinatu zenean, masoneria debekatu berria zen Jose II.a enperadorearen domeinuetan, herrialde horretan Bavariako Illuminatiekin zuen harremanagatik. Ikuspegi masoniko hau sarreran erabiltzen den musikan bertan agertuko litzateke. Operaren ideia eta motibo askok Ilustrazioaren filosofiakoak gogorarazten dituzte. Beste ikerlari batzuek ikuspegi okultista hori kritikatu dute.
Txirula Magikoak garrantzitsua izaten jarraitzen du errepertorio operistiko estandarraren barruan, eta Operabase zerrendan 4 zenbakia bezala agertzen da, mundu osoan 2005-2010 eperako gehien antzeztu ziren operen artean.
Bere doinu batzuk oso ezagunak dira, Papageno eta Papagena bikoteak edo Der Hölle Rache kocht in meinem Herzen (infernuaren mendekua nire bihotzean irakiten) izeneko Gaueko Erreginaren koloraturako aria eta Tamino printzearen aria kasu.
Zainzuri
Zainzuria edo frantses-porrua Asparagaceae familiako barazki luzea eta haritsua da, zuri edo berde kolorekoa eta lodiera desberdinetakoa.
Gurean, Nafarroako Erriberakoa preziatua da.
Historia
Zainzuria Afrikatik eta Ekialde Hurbiletik etorritako landarea da. Duela 6.000 urte baino gehiago lantzen zuten egiptoarrek, eta horien bidez iritsi zen Greziara eta Erromara.
Deskribapena
Urteko landare belarkara bat da. 100-150 cm-ko altuera hartzen duena. Hostoek orratz itxura hartzen dute, kimu moldatuak dira. Loreek kanpai itura dute eta berde argiak edo horixkak izaten dira. Handik sortzen den fruitua baia gorri bat da, gizakientzako toxikoa. Sustraiak koroa baten antzera zabaltzen dira.
Nutrizio balioa
Elikaduraren ikuspuntutik, oso kaloria gutxi dituen janaria dugu (10-20 kcal 100 g-ko): ez du koiperik eta karbohidratoak ere gutxi, proteinetan barazki aberatsenetako bat bada ere (% 2,28). Zuntz dezente du (% 2,1), A, C eta E bitaminak ere bai, eta B taldekoetan azido foliko ugari du. Gatz mineraletan, potasioa, fosforoa, burdina eta magnesioa ditu batik bat.
Kimuek asparagina eta tironina (aminoazido usaintsu bat) dauka. Asparagina gernura pasatzen da eta usain nabarmena ateratzen du pixa egiterakoan. Nitrogenoa, sufrea, koniferina deritzan glukosido bat, bainilina, azido sukzinikoa, azukrea, etab ere baditu.
Laborantza
Bi motatako esparrago fresko daude: zuriak eta berdeak. Udaberrian eta uda-hasieran hazten dira, eta 30 cm inguru dutenean biltzen dira.
Ekoizpena
Txina da zainzuri ekoizle nagusia diferentzia handiz gainera. Ameriketan ere zainzuria ekoizten da.
Hagun
Haguna gurpilen atal bat da, gehienetan metalikoa, pneumatikoari eusteko erabiltzen dena. Hagunak gurpilaren kanpoko diseinu zirkularra eratzen du, eta haren gainean pneumatikoaren barneko ertza muntatzen da. Bizikletetan, esaterako, haguna uztai estu eta handi bat da, izpien bitartez gurpilaren ardatzari lotutakoa.
Rainsars
Rainsars Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rainsars udalerrian erroldatutako biztanleak 216 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 85 etxebizitza zeuden, 79 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 83etxeak ziren. 79 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 53 etxek bost zituzten. 69 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 38 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 140 ziren, horien artean 97 aktiboak ziren eta 43 inaktiboak ziren. 97 pertsona aktiboetatik 86 lanean zeuden (51 gizon eta 35 emakume) eta 11 langabezian zeuden (5 gizon eta 6 emakume). 43 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rainsars udalerrian 79 unitate fiskal zeuden, 218 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.776 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Rainsars udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Jakako ezarpenak
Jakako ezarpenak (dokumentuko erromantzean, establimentz de Iacca) Jaka hiriko XIII. mendeko ordenantzak dira. Antonio Ubietok dioenez, 1220an idatzi zituzten, eta 1238an berritu; eta 1336an handitu eta berriz ere berritu zituzten. Jakako Udal Artxiboan gordeta duten Jakako katearen liburuan daude jasota, 30-35. folioetan.
Establimentzen garrantzia honetan datza: liburu horren gainerakoa latinez idatzia bada ere, establimentzak erromantzean daudela idatzita. Ez dago garbi zer erromantze aldaera den. Aragoieraren zenbait ezaugarri dituen arren (vienga, tiengan, nueit eta abar), ezaugarri gehien-gehienak katalanarenak edo okzitanierarenak —edo bienak— dira (millor, entro, baralla, aplega, fill, altres, perjuri, poble, pot, dampnage, eta abar). Hizkuntza aldaera hori oso eztabaidatua da adituen artean, eta oso zabaldua dago XIII-XIV. mendeetako Jakako eta Nafarroako dokumentuetan. M. Molhoren iritziz, Jakako ezarpenak okzitanieraren gaskoiera aldaeran idatzita daude, funtsean. Joan Corominesen ustez, ordea, «okzitanieraren eta katalanaren arteko koiné moduko bat da, aragoieraren ezaugarriren batekin», eta ugari ditu katalanarenak baizik ez diren elementuak.
Adibideak
Lehendabiziko hiru establimentz edo ezarpenak, 1238an berritutako bertsioan:
Cetopsorhamdia insidiosa
Cetopsorhamdia insidiosa Cetopsorhamdia generoko animalia da. Arrainen barruko Heptapteridae familian sailkatzen da.
Alfred de Vigny (Bordeleko tranbia)
Alfred de Vigny Bordeleko tranbiaren geltoki bat da, Merinhac udalerrian dago.
Porta (Nou Barris)
Porta Kataluniako Bartzelona hiriko Nou Barris barrutian dagoen auzo bat da. 2009an 23.993 biztanle zituen.
Boudry barrutia
Boudry barrutia Neuchâtel kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Boudry da. 105,62 kilometro koadroko azalera du eta 39.617 biztanle.
Treliver
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Réaumur gradu
Réaumur graduak jada gutxi erabiltzen diren tenperatura unitateak dira René Antoine Ferchault de Réaumurrek proposaturikoa 1731an.
0 Réaumurretan izozten da ura eta 80 Réaumurretan irakiten du.
Ander Gil
Andrés «Ander» Gil García (Barakaldo, ), bizkaitar politikaria da, Burgosko probintzian bere ibilbide politikoa egin duena. Lanbidez maisua, PSOEren kidea da. Mena Haraneko alkate eta senataria izan da 2011tik eta Talde Sozialistaren bozeramailea Senatuan 2017-2021 bitartean. Espainiako Senatuko presidentea da 2021etik.
Bavayia robusta
Bavayia robusta Bavayia generoko animalia da. Narrastien barruko Diplodactylidae familian sailkatuta dago.
Norops lionotus
Norops lionotus Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Kaio Ken
Kaiō Ken (界王拳, Kaitoren teknika) Dragoi Bola manga eta animeko borroka teknika bat da. Ipar Kaitok asmatu zuen nahiz eta berak inoiz ez zuen ongi baliatzea lortu; Son Goku eta Son Gohanek bakarrik lortu zuten.