cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arrola mendi elkartea
Sorreraren testuinguru historikoa
Hala ere, 1960 tik aurrera, mirari ekonomikoa deitu izan dena hasi zen, hala nola turismoa sustatuta, atzerrian lan egiten zutenen diruak itzulita, eta kanpoko inbertsioei ateak zabalduta. Egoera honek aldarrikapen sozialak gero eta ugariagoak izatea eragin zuen, tartean politikoak ere azalduz. Elizaren inguruan sortutako Ekintza Katolikoa erakundeak ere gero eta iritzi kritikoagoa zuen, eta hala zen Antzuolan ere. Erakundea oso zabalduta zegoen Europa n eta Espainia n, eta elizaren doktrina sozialean oinarrituta, gizarte ekintza ezberdinak bultzatzen saiatu zen. Bazuen lotura sindikatu katolikoekin ere, HOAC eta JOC bezala ezagutu direnekin, eta, beraz, langileen egoeraz ere arduratzen zen. Horiek ere frankismo garaian ekin zien lehen urratsak emateari, eta 1950 eko hamarkadatik aurrera hasi ziren lehendabiziko fruituak ematen. Antzuolaren kasuan, kooperatiba desberdinak sortu zituzten: 1958 an, San Jose Kontsumo Kooperatiba, eta, 1959 an, Goizper. Garai honetan oposizioa ere sendotzen hasia zegoen langile mugimendua n, ikasleen sektore batzuetan eta mugimendu abertzaleetan. Erregimenaren aldekoen artean, beraz, ahulguneak ere azaltzen hasi ziren 1960ko hamarkadaren azken urteetan, 1969 an gorte frankistak Juan Carlos erregegai bezala berretsi arren. Grebak gero eta ugariagoak izan ziren, eliza ren esparruan ere aldaketak sumatzen ziren, eta sindikatu ak eta alderdi politiko ak ere prestatzen ari ziren diktadorea hil ondorengo egunerako.
Urte horietan jazotako gertaerengatik, ordu hartako Euskal Herriko eta Antzuolako giro soziopolitikoa konplikatua zen. Hala ere, testuinguru trakets horretan, eta herriko gazteek antolatzen zituzten mendi irteerak eta lehiaketak bideratzeko sortu zen Arrola Mendizale Elkartea.
Elkartearen sorrera
Mendi elkartea, aldez aurretik mendiarekin loturiko ekintzak antolatzen eskarmentua zuen talde baten egitasmoa izan zen, eta horiek antolatutako jarduerek justifikatu zuten herrian mendiaren inguruko elkarteren bat sortzeko nahia. Gainera, ordurako Euskal Herrian ugariak ziren herrietan antolatutako mendi elkarteak, eta ARROLA sortu aurretik ere Antzuolako hogei bat herritar joanak ziren Bergara ko (Gipuzkoa) Pol-Pol elkartearekin mendira. Mendi irteerak eta antolatzen zituen talde hark, baina gertuan baziren gehiago ere, Gipuzkoan: Arrasate n, Besaide; Oñati n, Aloña Mendi; Azkoitia n, Anaitasuna; Azpeitia n, Lagun Onak; eta beste hainbeste.
Dena dela, horrek ez du esan nahi Antzuolan ez zenik mendiaren bueltan ekintzarik antolatzen. 1972 ko azaroan sortu zen ofizialki Arrola elkartea, baina dagoeneko bide bat egina zegoen herrian. Mendiak kalean nabaritzen ez zen askatasun sentsazioa zekarren, eta horrek bide ematen zuen aldarrikapenerako eta elkartzeko espazio bat izateko ere.
Tomas Larrea elkarteko kidea zena izan zen mendi federazioarekin egin beharreko harremanaren bideratzailea. Izan ere, ordu hartan Pako Iriondo zen "Federacion Vasco-Navarra" bezala ezagutzen zen izeneko mendi federazioko lehendakaria, eta aurrez ezagutzen zuten elkar. Are, berarekin izandako harremana estua izan zen hasieratik: Pako, Elgoibar koa (Gipuzkoa) zen, eta makina bat bidaia egin zituzten bertara, eta baita Oñatira (Gipuzkoa) ere, estatutuak idazteko eta mendira joateko beharrezkoak ziren baimenak eskuratzeko, eta, aldi berean, egin beharrekoen informazioa eta aholkuak eskuratzeko. Elkartearen estatutuak idatzita bidali ziren eta 1973 ko martxoaren 2an onartu ziren Madrilen. Espainiako Kluben eta Kirol Elkarteen erregistroan. Berau izanik erregistroaren data ofiziala.
Bazkide eta federatuak
Bazkidetza kopuruaren bilakaerari dagokionez, eta hasierako datuei begiratuz gero, 236 bazkide eta federatu zituen ARROLAk 1973an. 2022 an, 469 bazkide dira, baina 71 dira soilik federatuak, bazkideek eta federatuek ez baitute adierazten mendiarekiko atxikimendu bera: batzuk, bazkide dira baina ez dira federatzen; beste batzuk, federatzea erabakitzen dute, mendian era aktiboan ibiltzeko ohitura dutelako.
Bazkideetan ez bezala, federatutako kopuruetan beste jarrera bat dago, oso gutxi direlako federatzen diren bazkideak; gainbehera nabarmena da, grafikoan ikusi daitekeen bezala, 1990 eko urteetatik gaur arte. 1998 an jotzen du goia federatuen kopuruak, eta jaitsiera mantsoa da ordu geroztik. Egun, afiliazioa kopuru txikietan mantentzen bada ere, COVID-19ak (2020-2022) sortutako izurritearen ondorioz, eta fenomeno hau ohikoa izan da mendi elkarte guztietan, igo egin da federatutakoen kopurua.
Aitzuri (Aketegi) buzoia
Antzuolatik kanpo ere aurkitu daitezke ARROLA elkartearen aztarnak. Horietako bat Aizkorrin dugu, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako mendi gailur garaienean, Aitzurin (gaur Aketegi bezala izendatua); hain zuzen ere, 1551 metrotan.
ARROLAk ere, beste mendi elkarte askoren eran, bere buzoia jarri nahi izan zuen inguruko mendi gailurren batean, eta horretarako harremanetan jarri zen mendi federazioarekin. Haren irizpideetako bat izan zen buzoirik ez zegoen mendi batean ipintzea, eta ordu hartan federazioko lehendakaria zen Pako Iriondok aholkatu zuen Mugarriluzen jartzea. Hala ere, otsailean, ARROLA zaleak Aizkorrin, Aitzurin, egon ziren, eta ohartu ziren ordurako martxarik ez zuen Txantxiku-Txoko elkarteak jarrita zuen buzoia guztiz apurtuta zegoela. Beraz, aukeratzat hartu, eta Oñatiko Aloña Mendi elkartekoei jakinarazi zitzaien; beraiek arduratu ziren ea ARROLAk bertan buzoia jartzeko aukerarik ote zuen baieztatzeko kontsulta egiteaz. Izan ere, Txantxiku-Txoko elkarteak buzoia berrizteko asmoa aurrez adierazia zuen, nahiz eta Aloña Mendik ez ikusi arazorik ARROLAk jar zezan bertan, edo, bestela, Aitzabalen. Azkenean, gure elkarteak buzoia Aitzurin jartzeko baimena jaso zuen.
Diseinuari dagokionez, Juan Jose Legorburuk eginikoa da, tornulari lanetan aritzen zena Goizper kooperatiban. Gerbasio Legorburuk utzitako txistu eta danbolin bat oinarri hartuta, eta Goizperrek emandako materialari esker ekin zion lanari; azkeneko ukitua Anjel Mari Del Tesok eman zion, altzairu herdoilgaitzez, purua, 18/8ko lehengaia erabilita. Xaflako letrak Eliseo Garciak egin zituen ELAY-ko tresneria erabiliz. Baina buzoian badu bitxia den beste istorio bat ere, eta bere gainaren neurriarekin lotuta dagoena. Izan ere, Aitzurin buzoia jarri zenean, mendi gailurrak 1.526 metroko altuera zuela aipatu zen. Gainera, ordu hartako txostenetan, hala nola liburuetan, agertzen zen Aitzuri baino, Aketegi zela Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako mendirik altuena, 1.549 metrorekin. Hala ere, datuak datu, zalantza zegoen ea zein izango ote zen bietatik altuena, eta horregatik ekin zioten ikertzeari. Garai hartan altimetro zehatzik eta GPS rik ez zegoenez, sistema artisau bezain zientifiko bat erabili zuten, vasos comunicantes legea aplikatuz. Horri esker, bertaratutakoak ohartu ziren Aitzurik Aketegik baino bi metro gehiago zituela, ordura arteko usteen kontra. Beraz, buzoiaren plakari ere altuera zehatza jarri zitzaion: 1.551 metro. Ordutik, Aitzuri da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako mendirik garaiena.
Baina bada toponimo honi buruz argitu beharreko kontu bat, zeresan bat baino gehiago ekarri duena. Aitzuri, edo jatorriz Aitxuri, ez omen zaio gailur honi deitzen, baizik eta Aizkorriko mendilerroak duen beste gain bati, inguruan dagoen eta 1.507 metro dituen Aitzabal tontorrari. Mendikat iturriaren arabera, Aitzuri bezala ezagutzen dena, jatorrian, Aketegi tontorra da, eta, ondorengoa, puntu geodesikoa duena, Aketegi erpina, 1.549 metrorekin. Are gehiago, bada Aketegiri buruzko informazio gehiago ere:
Aizkorri eta Gipuzkoako mendirik garaiena da eta bere gainean seinale geodesikoa ezarri baitzen (1549). Egindako neurri zehatzenek, ordea, Gipuzkoako mendien bigarren posizio altimetrikoa ekarri zuten, eta Aketegik (1551) aurrera hartu. Hala ere, bi tontorrak oso gertukoak dira, jaitsiera txiki batek (1536 m) bananduak aurkitzen direlarik, eta minutu gutxiren buruan batetik bestera pasa ahal izateko aukera dago.
Beraz, ez Aitzuri, Aketegi omen da ARROLAk jarritako buzoiaren tokia. Hemen adierazi behar da Aitxuri toponimoa (eta ez Aitzuri) ez dela kota horretarako dokumentatzen, Aizkorri aurreko gailurrerako baizik (mendigoizale taldearentzat Aitzabal deitua). Eremu honetan agertzen den hitz bakarra Aketegi da, gaur egun deitzen ditugun bi tontorrei erreferentzia eginez, beraz, Aketegi (1551 m) eta Aketegi erpina (1549 m). Urteetan zehar aztertu da gaia, hala nola lekuko izenen azterketak eginda, eta baita lur hauek sarritan zapaldu dituzten artzainak elkarrizketatuta ere, eta bat datoz esatean inguru hau betidanik ezagutu dela Aketegi bezala, eta, Aitzuri, Aizkorriko Santa Kristo aurretik dagoena dela.
Azkenean, 2017 ko martxoaren 22an Olatzagutian (Nafarroa) egindako bilkura batean eman zuen ontzat Euskaltzaindiaren Onomastikoa Batzordeak gailur horretarako Aketegi izena. Euskal Mendi Federazioak eta Mendizale Ehundunen Anaidiak ere aintzat hartu zuten erabaki hori.
Beraz, ez Aitzuri edo Aitxuri, jatorriz Aketegi du izena mendi tontor honek, nahiz eta 1963tik eta ia gaur arte horrela ez ezagutu. Hala ere, ohitura hau aldatzeko lan handia egin behar da; izan ere, oraindik ere, ofizialak eta ez ofizialak diren hainbat dibulgazio eta erakunderen dokumentutan, Aitzuri bezala azaltzen da izendatuta gailurra.
Finalista eguna
Urteko ekintzarik garrantzitsuenak ez zuen zerikusirik ohiko mendi irteerekin, baizik eta hasiera batean Koroson, eta ondoren baita beste toki batzuetan ere, hala nola San Martzialen eta Trekutzen, egiten ziren ospakizunekin. Eta horren adibide nagusienetariko bat da gerora Finalista Eguna izan zena, aisialdia eta herria kohesionatzeko sortua.
Egitasmo honen lehenbiziko aztarnak, aipatu bezala, Koroson daude, eta ez da kasualitatea, ARROLA elkartea sortu aurretik ere herriko gazteriak bazuelako ohitura ingurune horretan mendikoak zein beste era batekoak ziren ekintzak antolatzeko; esate baterako, Azaldittako/Lizargarateko erromeria.
Korosoko finalista eguna
Mendira joatea, garai batean, bazen herritarrak kohesionatzeko eta askatasun sentsazioa sentiarazteko modu bat ere, ariketa fisikoa egiteaz harago. ARROLA sortu aurretik ere ospatzen ziren mendian egiteko jarduerak, eta, gure kasuan, Koroso zen elkartzeko gunea. Orain arte jasotako informazioaren arabera, 1969 ko uztailaren 13an ospatu zen lehendabizikoz mendi jaia, meza eta guzti, eta aitzakia 1969ko ekainaren 15ean egin zen herri mailako aurreneko ibilaldi neurtua izan zen.
1972ko maiatzaren 28an ere gauza berbera egin nahi izan zen, herri mailako beste ibilbide neurtu bat, norabide honekin: Herriko Plaza, Gorla, Trekutz, Irimo, Santa Barbara, Deskarga, Arrola, Koroso eta Lizargarate. Halere, dirudienez, jaia eta meza ez ziren ospatu, gobernu zibilak ez zuelako onartu, eta ezta 1973 koa ere.
Hala ere, egun horrek bestelako aitortza bat lortu zuen ARROLA mendizale elkartearen sorrerarekin batera; Finalista egunak, alegia. Esaterako, 1974 ko irailean egindako ospakizunean, 1973an egindako mendien dominak banatu ziren, eta bertan izan zen Euskal Mendi Federazioko Pako Iriondo ere. Dominak, berriz, hiru kategoria kontuan izanik banatu ziren urte hartan.
Trekutzeko finalista eguna
Ohituraz, iraileko bigarren asteburuan ospatu izan da Trekutzeko jaia. Lehendabiziko erreferentzia 1981 ekoa da, irailaren 6an egindakoa, eta egunaren egitura berbera izan zen, aurrez mendi ibilbide bat egiten bazen ere. Urte hartan, Deskarga, Irimo eta Gaztelugain igaro zituzten, eta, ostean, salda eta txorixoa dastatu zituzten. Meza ere egon zen, 13:00etan, eta bukatu bezain laster domina banaketa egin zen. Bazkaria eta festa egin ziren ondoren.
Hurrengo urtean ere ospatu zen jaia, 1982 ko irailaren 12an, eta oso jendetsua eta “askotarikoa” izan zen. Antzuola, Irimo eta Trekutz zeharkatu zituzten lehenbizi mendiz, eta dagoeneko errotuta zegoen ohiturari eutsiz, salda eta txistorra banatu zituzten azken geltokian. Ez ziren falta izan meza eta dominen banaketa ere, eta ostean bazkaria eta festa egin zituzten, Bazterretxe eta Lizaso trikitilariek girotuta.
Hala ere, 2010eko hamarkadarekin batera gainbehera hasi zen. “Jende gutxi eta umerik ez” izan zen lehen urte hartako ondorioa. Hurrengo egindako bilera batean pentsatu zen zerbait egin zitekeela haurrak urreratzeko, txartelak eskaini edo dominen banaketarekin hastea berriro, esate baterako, baina ez zen aurrera egin asmoarekin, eta eguna galtzen hasi zen pixkanaka.
Testuingurua aldatzen zihoan, eta hori nabaria zen Finalista egunean ere. 2013 ko irailaren 15ean ospatu zenean, adibidez, bazegoen berrikuntza bat: jendea ez zen soilik oinez joaten, gero eta ohikoagoak baitziren mendiko bizikletak. Beraz, Antzuola, Arrola eta Trekutz arteko ibilbidea bi eratara egin zen, eta, guztira, 33 lagunek hartu zuten parte, seik bizikletaz eta 27k oinez.
2014 ko irailaren 21eko Finalista eguna ere hanka-motz gelditu zen: goiz erdikoa izan zen, ibilbidearekin eta salda eta txistorraren banaketarekin. Eta 2015ean ere horixe antzeman zuten: “Goizeko irteeran jende gutxik hartu zeban parte (6); gero saldia ta hartzera jende gehixao agertu zan, umiekin itxeko buelta haundixa dalako. Danera 20 heldu ta 10 ume”.
Gaur egun, nahiz eta urteren batean jaia berpizteko saiakera bat egon, ez da ospatzen.
Urteberri eguna
Jakinekoa da Antzuolan, Urteberri egunarekin batera, Lizargaratera joan, eta salda eta txistorra hartzeko aukera dagoela. Urtarrileko lehen egunean errepikatzen den ekintza bat da, dagoeneko tradizio ere bihurtu dena. Baina noiztik dator? Eta Lizargaraten egin al da betidanik?
Alboko herrietara erreparatuz gero, bergararrek Itsumendira igotzeko ohitura zuten (eta dute) Urteberri egunean, eta, urretxuarrek, berriz, Irimora. 1974an ARROLA zaleek ere erabaki bat hartu zuten, hain justu, urteko lehen eguna Arrolan hastea eta txistorra jana Koroson antolatzea. Koroson, baina Oñat iko udalerrian dagoen Argilekuko txabolan hasi ziren egiten ospakizuna. Azken urteotan, ordea, egokitasuna eta erosotasuna gogoan, erabaki da Lizargarateko aterpera lekualdatzea, nahiz eta oraindik ere Oñatiko udalerriarena izan. Dena dela, jendeak ez du hutsik egiten!
Lerro batzuk gorago aipatu bezala, Argilekuko txabola aukeratu zen Korosoren ostean Urteberriari hasiera emateko, baina, horrekin hasi aurretik, batzordeak teilatua eta tximinia konpontzea erabaki zuen 1985eko apirilean.
Herritarren artean, beraz, egun ondo errotuta dago urtarrilaren 1eko eguna, lehenengo Arrola gainera joatekoa, eta, ostean, Lizargaraten salda eta txorizoa jatekoa. Eta horren lekukoa da urtero etortzen direnen datuak jasotzen direla koaderno batean.
Kanpaldiak
ARROLA sortu eta gutxira egin zen lehenbiziko kanpaldia, 1973ko maiatzaren 1eko zubian, Durango ko Tabira mendi elkarteak Mugarrikolanda n antolatutakora,  hain justu ere. Bertara joan omen ziren Joxe Lizarralde, Felix bere anaia, Lorenzo Iturbe, Mari Carmen Larrañaga, Pilar Aranguren eta Begoña Lete. Pasatutako egunetan inguruko mendiak igo zituzten: Mugarra, Belatxikieta, Arrietabaso…
Bigarren kanpaldia, Kostaldeko Mendi Elkarteena, 1973ko ekainean egin zen Altzasun, Gorla n. Antolatzaileak, Pol-Pol elkartea eta Euskal Mendi Federazioa. ARROLAtik azpiko argazkian ikusten den neska-mutil eta arduradun joan ziren bertara. Urtebeteren ostean, 1974an, Pako Iriondo Euskal Mendi Federazioko buruak ARROLAri gonbidapen bat egin zion; federazioak bere 50 urteko existentzian sekula antolatu gabeko kanpaldi bat prestatzeko, zehazki. Urbia n ospatzea zen asmoa, eta herrialdeen arteko gazte eta gaztetxoen arteko lehendabiziko kanpaldia izatea. Hain justu, Primer Campamento Regional Infantil y Juvenil en la Campa de Urbia izenpean antolatu zen; 50 bat herritarreko taldea ibili zen antolatzen, eta Hego Euskal Herri ko 72 elkarteri bidali zitzaien gonbidapena. Ekainaren 29an eta 30ean egin zen kanpaldi hori. Ekintza oso arrakastatsua izan zen, ARROLAk bikain gainditu zuen, eta denak gustura joan ziren. Guztira, 520 gaztetxok hartu zuten parte, Hego Euskal Herriko 31 elkartetatik etorritakoak. ARROLAk, berriz, 48 gaztetxo eraman zituen bertara, eta guztira 138 kanpin denda jarri ziren.
Kanpaldian, bazegoen ekitaldi bat benetan hunkigarria izan zena ere. Federazioak eta mendi elkarteek 1974ko ekainean Zumaian (Gipuzkoa) eginiko batzar batean erabaki zuten Aita Lasari omenaldi bat egitea. Urbian dagoen ermitan 25 urte betetzen zituen kapilau lanetan, eta oñatiarrei ideia ona iruditu zitzaien hura omentzea. Are, aitortza ekitaldia aprobetxatu zuten ermitaren mende erdia goraipatzeko ere, 1924 an inauguratu baitzuten.
"Arrola" txistulariak
Bitxikeria ugari utzi ditu bidean zehar mendi elkarteak azken 50 urteotan, eta horietako bat da herriko txistulariekin duen harremana. Hain zuzen, 1974an ARROLAk eginiko gastuetan lau txistu konpontzeko 600 pezetako ordainketa bat ageri da, eta horrek adierazten du elkarteak bere gain hartu zuela herrian txistulariak edo txistulari talde bat sustatzeko zeregina. Urte bat beranduago, 1975ean, 21 neska-mutil ari omen ziren txistua jotzen ikasten, eta ordurako baziren bospasei ikasi zutenak.
1976an, elkartean, txistularien aparteko gastua dago, kaikuak erosi zitzaielako, eta 21.900 pezeta ordaindu zituztelako. 1977an, berriz, ARROLAren batzorde berriko kideen artean, Bittor Arbulu izendatu zen txistularien kudeatzailetzat.
Baina hasiera guztiek behar dute bultzatzaile bat, txistuaren eta txistularien gaia bultzatzeko alma mater bat; kasu honetan ere, egon zen. Jose Inazio Jauregi Barberito izan zen horren arduraduna, 2020ko maiatzaren 7an hil zena. Txistua biziberritu eta errotu egin zuen, eta herriko belaunaldi berriengan ere utzi du bere ondarea; txistua suspertzea ez ezik, herrian errotzea eragin du.
Pixkanaka autonomia hartzen ere hasi ziren, batik bat 1979tik aurrera, aparteko elkarte bat osatzen. 1979an, udaleko diru laguntzen banaketan, Antzuolako txistulariei ekarpena egin zitzaien, 20.000 pezetakoa. ARROLAn, berriz, 1980ra arte mantendu zen musikari horiekin jatorrizko lotura, eta batzordekideen artean pertsona bat mantentzen saiatu ziren txistulariekin harremanak zutik jarraitzeko.
Jose Mari Aristegi
Jose Mari Aristegi Isasa (Donostia, 1928ko abenduaren 22a - 2018ko urtarrilaren 29a) euskal arraunlaria izan zen.
Arrola mendi elkartea
Ekintzak
Aldi berean esan genezake Arrolaren kasuan mendi irteerak eta mendiarekin edo naturarekin loturiko ekintzak ugari izan direla. Esan nahi da, mendian ibiltzeaz gain natura zaintzeko eta kontzientziazioa sustatzeko ekintzak ugari antolatu izan direla. Bata zein besteari erreparatuz, beraz, hauek dira aipatu beharrekoak:
Ohiko inguruko mendi irteerak.
1973an, esate baterako: Mugarra, Aranguren, Ganboa, Samiño, Gorbeia, Urbia, Ernio, Besaide, Txindoki, Andarto, Irimo, Arrola… eta, udaran, Pirinioetara. Baina zeharkaldiak ere antolatu ziren. Lehena, Maltzagatik Antzuolara egin zen, Karakate, Irukurutzeta eta Elosu igaroz, eta, ondoren, beste batzuk etorri ziren: Gatzaga-Arantzazu, Lizarrusti-Aralar edo Antzuola-Itziar. Irteera hainbat, partekatuak izaten ziren hasieran: Lagun Onak eta Aloña Mendirekin batera; gero, beste mendi elkarte bat ere batu zen ekintza partekatuetara: Azkoitiko Anaitasuna. 1976an, hainbat ekintza elkarrekin eginez: Irumugarrieta, Echo ibarra, Izaba, Gredos, Belate-Saioa, Reinosa, eta Abadiñotik Arrasatera arteko zeharkaldia, Alluitzetik eta Anbototik igaroz. Are, gerora ere jarraitu zuten harremanarekin, hala nola 1982an egindako irteeretan: Aralarrera joan ziren martxoaren 8an; Oizera eta jolas parkera maiatzaren 16an; kanpaldia egin zuten ekainaren 10etik 14ra; eta, Orixolera joan ziren urriaren 17an. Gaur arte, beraz, inguruko mendiak eta zeharkaldiak izan dira protagonistak.
Pirinioetara irteerak
Euskaldun eta mendizale oro erakarri izan dute Pirinioek urteetan zehar. Zalantzarik gabe, gazteentzako ere erakargarriak dira 3.000 metrokoak edo handiagoak diren mendi gailurrak, baina arriskutsuak ere badira zenbaitentzat, batez ere teknikoki prestatuta ez daudenentzat.
Pirinioetara joateak xarma izaten jarraitzen zuen, eta egun ere hala da. Orduan, herritar askok zuten ohitura irteera bakoitzean izena emateko. Aste Santuan Izabara antolatu ohi ziren irteerak, eta, udaran, Pirinioetako beste tokiren batera, Frantzia edo Espainia aldera. 50 urteotan mendi ibilbide dezente egin dira inguru horietan, baina ez horrenbeste Espainiako gainontzeko mendizerretan; Europako mendietako, Alto Carrioneko (Palentzia), Neilako aintziretako (Burgos), Moncayoko (Zaragoza-Soria) eta Gredosko (Avila) gainak, aldiz, igo dira behin edo behin.
Covid-19
Ezin dugu alde batera laga Covid-19ak elkartean (gizartean, oro har) bere dinamikan izan zuen eragin negatiboa, urtebeteko etenaldia suposatu zuelako. Hala, 2020an zehar egindako ekintzak mugatu zituen. Are gehiago, Arrolaren bizitzan edo historian lehen aldiz, urtarrilaren 1ean Lizargaraten ospatzen den urtebeberriaren salda eta txorizoa ez zen ospatu, elkarte guztiak itxita zeudelako, Lizargaratekoa barne.
Beste ekintzak
Arrolaren 50 urteurrena (1927-2022) bete den honetan, atzera begiratuz gero, ugariak eta ezberdinak idan direla antolatutako ekintzak konturatzeko aukera dago:
Jose Mari Aristegi
Donostiako Ur-Kirolak klubeko arraunlaria izan zen 1949 eta 1960 bitartean. Beste garaipenen artean, 1960an Espainiako zortziko (8+) txapelketa irabazi zuen ontziko kide izan zen. Ur-Kirolakeko 8+ horrek Espainiako selekzio gisa parte hartu zuen 1960ko Erromako Olinpiar Jokoetan.
Holmesville (Ohio)
Holmesville Ohioko herri bat da. Holmes konderrian kokatua dago. 2010ean 372 biztanle zituen, 0.59 kilometro koadrotan banatuta.
Eriogenes
Eriogenes Oecophoridae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Eriogenes mesogypsa da.
Phrynops williamsi
Phrynops williamsi Phrynops generoko animalia da. Narrastien barruko Chelidae familian sailkatuta dago.
Galena (Illinois)
Galena  Illinoiseko hiri bat da. Jo Daviess konderrian kokatua dago. 2010ean 3,429 biztanle zituen, 10.78 kilometro koadrotan banatuta.
Chenôves
Chenôves Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chenôves udalerrian erroldatutako biztanleak 218 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 122 etxebizitza zeuden, 92 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 116 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 92 etxebizitza nagusietatik 71 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 66 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 138 ziren, horien artean 98 aktiboak ziren eta 40 inaktiboak ziren. 98 pertsona aktiboetatik 93 lanean zeuden (50 gizon eta 43 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 40 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chenôves udalerrian 94 unitate fiskal zeuden, 230 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.087 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
2000. urtean Chenôves udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 392 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 5082
NGC 5082 galaxia bat da, Centaurus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
3138 Ciney
3138 Ciney asteroide baten izena da. maiatzaren 22an aurkitu zuen H. Debehogne-ek La Silla Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1980 KL izena zeraman. Ondoren Ciney, Belgikako udalerria omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3138 Ciney asteroidearen orbitak batezbeste 3,193 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 3,121 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,266 distantziara. Eszentrikotasuna 0,023 da, eta makurdura orbitala 20,54ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 10.7 da.
Lisciano Niccone
Lisciano Niccone Italiako udalerri bat da. Perugiako probintzian kokatuta dago, Umbria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Lisciano Nicconek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Hypostomus wuchereri
Hypostomus wuchereri Hypostomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Marrazki satiriko
Umorezko marrazkia edo umorezko karikatura (batzuetan oker lotua cartoon anglizismoarekin) umorezko diseinua da, legendaz lagundu daitekeena. Izaera kritikoa du, eta gizarte, pertsona edota pertsonaia baten egunerokotasuna edo gaurkotasuna era sintetiko baten errepresentatzea du xede. Umorezko marrazkiak sortzen espezializatutako marrazkilari batek «umorista grafiko» edo «karikaturista» izena hartzen du.
Mundu anglosaxoian, testuinguru hau adierazteko cartoon hitza erabili zen lehen aldiz 1840ko hamarkadan, Punch aldizkariak Westminster jauregiko freskoetan egindako azterlanen parodia egiten zuten ilustrazio barregarri (burlezko) sorta batzuk argitaratu zituenean. Lan (ilustrazio-sorta) horietan Westminster jauregiko politikako gertaerak satirizatu zituzten. Cartoon hitzaren jatorrizko esanahia, «denbora-pasa», «zirriborro», «zirriborro» edo «aurreproiektu» hitzaren baliokidea da, eta termino horiek guztiak nahiko erabiliak dira arte plastikoetan.
Diseinu grafiko mota hori (marrazki satirikoa) komedia-modu labur gisa ere hartzen da, batez ere prentsa idatzian indarrean jarraitzen duena, garu egun.
Prentsa idatzia
Egunkarietan (egunkarietan, aldizkarietan), Cartoon artelan grafiko gisa agertzen da, oro har helburu umoretsu eta/edo satirikoarekin. Esan bezala, ohitura hau 1843. urtekoan sortu zen, Punch aldizkariak termino hori erabili zuenean diseinu satiriko bati lotuaz bere orrialdeetan, zehazki John Leechen zirriborroak aipatzeko. Gaur egun, Cartoon terminoaren jatorrian dagoen irudikapen grafiko hori Westminster jauregian bertan dago, eta marrazkiak  Mr. Punch 's face is the letter Q izenburua du; jakina, izenbururi ironia kutsua nabari zaio, Westminsterreko politikarien jarrera beti formal eta handikiari erreferentzia eginez.
Gaur egungo marrazki umoretsuak, bineta edo laukitxo bakarrekoak, batzuetan gag cartoons ere deituak, egunkarietan eta aldizkarietan aurkezten dira, eta maiz marrazki soil eta bakarra izaten dira, eta, batzuetan, obalo edo ogitarteko bat izaten dute, han legenda edo iruzkin bat gehitzeko. Kazetarien sindikatuek ere maiz bineta bakarreko Cartoon soilak sortu eta zabaldu dituzte, hala nola Mel Calman, Bill Holman, Gary Larson, George Lichty, Fred Neher eta beste batzuek egokiro pentsatutakoak.
Askok Peter Arno marrazkilaria marrazki umoretsu modernoaren sortzailetzat jotzen dute. Aldizkarietako umorista grafiko nabarmenen artean Charles Addams, Charles Barsotti eta Chon Day daude. Aipatzekoa da, halaber, Bill Hoest, Jerry Marcus eta Virgil Partch, ez baitziren aldizkarietan umorezko marrazkilari gisa aritu soilik, kazetaritza-lanak ere garatu zituzten. Richard Thompson ere aipatzekoa da, The Washington Post egunkarirako artikulu ugari ilustratu baitzituen.
Gaur egun, umorezko marrazkietan espezializatutako argitaletxeak albisteetara eta gaurkotasuneko gaietara bideratzen dira ia soilik, formatu inprimatua nahiz digitalean, bi euskarri motak erabiliz. Umorea eta komikotasuna ia beti egoten dira bertan. Umorea erabiltzen da gai serioak jorratzeko, ironia eta satiraz lagunduz. Gauzak metafora bisualen bidez aurkeztu behar dira, unean uneko gizarte-gairen bat eta/edo topiko politikoren bat irudikatuz. Material mota honetan ilustrazioei, kasu askotan, testuak gehitzen zaizkie, hala nola izenburuak edo irudi-oineko iruzkinak, eta baita ogitartekoekin lotutakoak ere. Bineten eta plantxen serie kateatuak eta ilustrazio satiriko unitarioak ere berez erabilgarriak dira. Umorezko marrazkien argitaletxe ezagunenen artean honako hauek daude: Herblock, David Low, Jeff MacNelly, Mike Peters, Gerald Scarfe.
Erresuma Batuan cartoon strips edo comic strips izenez ere ezagutzen diren prentsa-zerrendak mundu osoko egunkarietan sartzen dira, eta, oro har, sekuentzian dauden ilustrazio-bineta sorta labur bat dira. Estatu Batuetan horri ez zaio cartoons deitzen, komiki edo Sunday comics edo funnies baizik. Estatu Batuetan cartoon terminoak eremu semantiko handiagoa du, marrazki bizidunetaraino hedatzen da, eta horiei cartoons ere deitzen zaie, batez ere umorezkoak direnean.
Umorista grafikoen sorkuntzetan umorea nagusi den arren, jakina, kritika sozialerako, abenturetarako eta dramarako espazioak ere badaude. Umorezko tirak eta prentsa-zerrendak sortzeari dagokionez, umoregile grafiko adierazgarrienak Scott Adams, Steve Bell, Charles Schulz, E. C. Segar, Mort Walker, Herriman, Jim Davis eta Bill Watterson dira.
Hopedale (Ohio)
Hopedale Ohioko herri bat da. Harrison konderrian kokatua dago. 2010ean 950 biztanle zituen, 2.89 kilometro koadrotan banatuta.
Lestrade inspektorea
Lestrade inspektorea Sir Arthur Conan Doyle idazleak sortutako Sherlock Holmes pertsonaiaren eleberrietan agertzen den Scotland Yardeko fikziozko inspektore bat da. His Last Bow (1917) eleberrian agertzen denez bere izeneko lehen hizkia G. da.
Lestraderen deskribapena
A Study in Scarlet eleberrian Holmes detektibeak Lestrade eta Tobias Gregson izeneko beste inspektore baten artean etengabeko lehia bat dagoela baieztatzen du.
The Hound of the Baskervilles eleberrian Holmes detektibeak Lestraderi buruz Watson doktoreareari zera esaten dio: "nere iritziz, profesionalen artean onena da", honekin bere burua eta Scotland Yarden zerbitzupeko detektibe profesionalen arteko banaketa egin naizik. The Adventures of Sherlock Holmes eleberriko "The Boscombe Valley Mystery" istorioan dioenez Lestrade era honetan ere deskribatua bada: "gizon argala, huron baten antzekoa eta begirada iheskor eta zuhur eta ezkutukoa".
Lestrade inspektorea sarritan Sherlock Holmesen metodo ez konbentzinalekin amorratu egin ohi da. e exaspera con frecuencia por los métodos poco convencionales de Holmes. "The Boscombe Valley Mystery" istorioan Lestradek bere buruaz zera dio: "Gizon praktiko bat naiz". Halere, denborarekin detektibe ez ofizialaren arrakastak eta jokamoldea zinez onartu eta estimatzera iritsiko da. The Return of Sherlock Holmes eleberriko "The Adventure of the Six Napoleons" istorioan Lestrade inspektoreak Holmes detektibeari buruz zera dio: "Scotland Yarden ez gaude zuregatik jeloskor. Ez jauna, zuregatik oso harro gaude". Gainera Watsonek kontutan hartzen du aipamen horrek Holmes nabarmenki hunkitua ikusi zuen kasu urrienetakoa sortarazi zuela.
Londonen komunikabideek Lestrade inspektorea Scotland Yardeko detektibe onenetakoen gisan aurkezten dute. Holmesek behin batez Lestraderi buruz zera dio: "nahiz eta bere delituen konponpideetan ia trebeziarik ez egon, bere nekaezintasun eta erabakitasunak poliziako ofizial gisa kargurik gorenera eraman zuten. Bestaldetik, The Return of Sherlock Holmes eleberriko "The Adventure of the Second Stain" istorioan Lestrade inspektorea izango da modu zuzenean biktimaren maitale jeloskorra hiltzaile gisa identifikatuko duena, bienbitartean Holmesek era okerrean hilketa sekretuzko agiri batzuen lapurketa batekin loturik dauden hiltzaile profesionalek gauzatu dutelako ustean egongo da.
Isbrueckerichthys alipionis
Isbrueckerichthys alipionis Isbrueckerichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Pierrefitte-en-Beauvaisis
Biztanleria
2007an Pierrefitte-en-Beauvaisis udalerrian erroldatutako biztanleak 382 ziren. Familiak 144 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 147 etxebizitza zeuden, 139 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 146etxeak ziren. 139 etxebizitza nagusietatik 133 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 17 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 94 etxek bost zituzten. 127 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 54 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 80 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 263 ziren, horien artean 197 aktiboak ziren eta 66 inaktiboak ziren. 197 pertsona aktiboetatik 182 lanean zeuden (104 gizon eta 78 emakume) eta 15 langabezian zeuden (8 gizon eta 7 emakume). 66 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pierrefitte-en-Beauvaisis udalerrian 140 unitate fiskal zeuden, 402 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.706 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak eta 2 iturginak.
2000. urtean Pierrefitte-en-Beauvaisis udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Grete Waitz
Hastapenak Atletismoan
Oso gaztetatik hasi zen atletismoa praktikatzen, nahiz eta garai hartan emakumeak maila gorenean lehiatzera dedikatzea ez zen erraza. 18 urte besterik ez zituela, 1972ko Municheko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen 1.500 metroko lasterketan.
Munduko elitean izandako aurrerapausoa 1974ko Europako Atletismo Txapelketan izan zen, 1500 metroko brontzezko domina irabazi zuenean.
1975ean Oslon 3.000 metroko munduko errekorra gainditzea lortu zuen 8:46,6rekin. Hurrengo urtean bigarren aldiz errekorra hautsi zuen 8:45,4rekin hiri berean.
Maratoian
Hala ere, distantzia luzeetan erosoago zegoen, eta garai horretan emakumezkoen artean ezaguna egiten hasia zen maratoi lasterketarako jauzia prestatzen hasi zenean.
1978an bere lehen garaipena lortu zuen New Yorkeko maratoian eta 2h32:29ko munduko errekor berriarekin ere, aurreko errekorraren azpitik bi minutu baino gehiago.
Grete Waitzen izena New Yorkeko maratoiarekin lotuta egongo da beti, bederatzi edizioetan irabazi zuen lasterketa (1978, 79, 80, 82, 83, 84, 85, 86 eta 88). Gainera, horietako hirutan egin zuen, munduko errekorra gaindituz (1978, 79 eta 80).
Nabarmentzeko beste maratoi bat Londresko maratoia izan zen, 1983an eta 1986an irabazi zuen lasterketa. Hain zuzen ere, 1983ko Londresko maratoian, Grete Waitzek bere laugarren eta azken munduko errekorra hautsi zuen lasterketa horretan, 2h25:29an utzita.
Bost urtean bere errekorra zazpi minutu baino gutxiagotan jaitsi zuen. Hala ere, pozak 24 ordu baino gutxiago iraun zuen, hurrengo egunean, 1985eko apirilaren 18an, Joan Benoit estatubatuarrak errekor berria ezarri baitzuen Bostoneko maratoian 2h22:43rekin, Waitzen errekorra baino ia hiru minutu gutxiago.
Helsinkin lehen aldiz ospatu zen 1983ko Munduko Atletismo Txapelketan Waitz munduko txapeldun izendatu zuten 2:28:09 denborarekin, bere atzetik, Marianne Dickerson iparramerikarra (2:31:09) eta Raisa Smekhnova (2:31:13) sobietarra izan ziren.
Los Angeles 1984
Beharbada, bere kirol ibilbideko etsipenik handiena 1984ko Los Angeleseko Olinpiar Jokoetan izan zen. Emakumeen maratoi olinpikoa egiten zen lehen aldia zen, eta Grete Waitz zen faborito handietako bat, Joan Benoit iparamerikarra, Ingrid Kristiansen norvegiarra eta Rosa Mota portugaldar figura berriarekin batera.
Abuztuaren 2an, goizean goiz beroa ahalik eta gehien saihesteko, 28 herrialdetako 50 korrikalari hasi ziren Los Angeleseko Memorial Coliseum-ean. Lasterketa hasi eta gutxira Joan Benoitek taldetik ihes egin zuen, azkenean erabakigarria izango zen gertaera. Gehienek uste zuten goizegi erasotu zuela eta bere esfortzua ordainduko zuela. Hala ere, Benoitek erritmo onean jarraitu zuen eta 25 kilometrotan 1:50 aldea lortu zuen gainerako faboritoekiko.
Cross-country
Pistan eta asfaltoan izan dituen arrakastez gain, Grete Waitz historian zehar izan den cross-countryko korrikalaririk onena da, beste inork ez baitu munduko txapeldunaren bost titulu irabazi. 1978an egin zuen lehen aldiz Glasgowen, eta Limericken 1979an, Parisen 1980an, Madrilen 1981ean eta Gatesheaden 1983an errepikatu zuen.
Erretiratzea
1991n lehiaketa handia utzi ondoren, kirol honekin lotuta jarraitu zuen, hura sustatzen lagunduz eta kirol ekitaldiak antolatuz. Gainera, lan humanitario handia egiten du, batez ere Care International-i eta Olinpiar Joko Bereziei lotuta (adimen urritasuna duten pertsonak lehiatzen diren jokuak)
Grete Norvegiako benetako kondaira da. Osloko Bislett estadioaren kanpoaldean bere omenezko estatua dago eta aurpegia zigilu batzuetan ere agertzen da. Gainera, urtero bere izena daraman lasterketa ospatzen da.
New Yorken ere, non arrakasta handienak lortu zituen, Grete's Great Gallop egiten da urtero, maratoi erdia bere omenez.
2005eko ekainean, minbizia zuela eta zenbait hilabete zeramala tratamenduan iragarri zuen. Urte horretako urrian New Yorkera joan zen hiri honetako Merkataritza Ganberaren saria jasotzera, Waitz-en jokabide pertsonala "komunitatearentzako zerbitzu altuenaren" adibide gisa aitortzen zuena. Saria zela eta, gala-afarian bildutako dirua gizarte-ekintzetarako erabili zen.
Heriotza
Grete Waitz 2011ko apirilaren 19an hil zen 57 urte zituela minbiziak jota. Waitz Jack senarra eta Jan eta Arild nebak baino luzeago bizi izan zen. Norvegiako gobernuak geroago iragarri zuen estatuaren gastuetan gobernuaren ohorearekin lurperatuko zuela, ohore hori ematen dioten Norvegiako historian seigarren emakumea. Hori Estatu-hiletaren baliokidea zen, nahiz eta bere familiaren nahien arabera ekitaldia pribatua izan.
Esanahia
Grete Waitz da ziur asko historiako emakumezko maratoi lasterkaririk garrantzitsuena. Hura iritsi aurretik, maratoiak egiten zituzten emakume gutxi batzuek ia modu testimonialean egiten zuten, komunikabideek edo antolatzaileek ia arretarik jarri gabe. Grete Waitzen egitandiak, bere markak gizonezkoenen atzetik ez zeudenez, kirol erakunde garrantzitsuak, prentsa eta baita kirol medikuntza ere emakumezko maratoilariak laguntzen hasi ziren. Behin betiko normalizazioa 1984an emakumeen maratoia Olinpiar Jokoetako programan betiko sartu zenean gertatu zen.
Munduko errekorrak
Maratoia:
5.000 metro
Galesburg (Illinois)
Galesburg  Illinoiseko hiri bat da. Knox konderrian kokatua dago. 2010ean 32,195 biztanle zituen, 45.97 kilometro koadrotan banatuta.
Sebastian Segurola
Sebastian Segurola (Azpeitia, Gipuzkoa, 1740 - La Paz, Peru, 1784) gipuzkoar militarra izan zen.
Biografia
Larejarca probintziako korrejidore izan zen (Charcas, Peru), eta 1780-1782 urteetan, espainiar erresistentziaren antolatzailea izan zen, Tupac Amaru II.a perutar iraultzailea buru zuen matxinadari aurre egitearren. La Pazeko gobernari izendatu zuten ondoren. Sitio y defensa de la ciudad de La Paz, en el Perú, contra los indios rebelados en 1782 obra idatzi zuen.
Bussières (Saona Garaia)
Bussières Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bussières udalerrian erroldatutako biztanleak 279 ziren. Familiak 124 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 130 etxebizitza zeuden, 121 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 119 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 121 etxebizitza nagusietatik 98 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek bi zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 67 etxek bost zituzten. 102 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 171 ziren, horien artean 130 aktiboak ziren eta 41 inaktiboak ziren. 130 pertsona aktiboetatik 125 lanean zeuden (65 gizon eta 60 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 41 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bussières udalerrian 115 unitate fiskal zeuden, 276,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.066 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
2000. urtean Bussières udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 244 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vista Alegre zezen plaza
Vista Alegre zezen plaza Bilboko aretoa da, zezenketez gain, musika kontzertuak eta bestelako ekitaldiak jasotzeko diseinaturik dago. Lehenengo mailako zezen plaza da.
Sabino Goikoetxea arkitektoak diseinatu eta 1882an ireki zuten. Lehenengo zezenketan Manuel Fuentes “Bocanegra”, José Lara “Chicorro” eta Fernando Gómez “Gallito Chico” aritu ziren, Concha y Sierraren zezenak izanik. 1961ean sute batek hondaturik, Luis de Gana y Hoyos arkitektoaren zuzendaritzapean 1962an berreraiki zuten eta egun 14.781 lagunetzako tokia du.
Hotan aireportua
Hotan Aireportua (txineraz: 和田机场), (NAGE: HTN, NAZE: ZWTN), Txinako Herri Errepublikako Xinjiang probintziako Hami prefekturan dago.
Magione
Magione Italiako udalerri bat da. Perugiako probintzian kokatuta dago, Umbria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Magionek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Santiago Beitia
Santiago Beitia Sarriegi (Donostia, 1938ko abenduaren 28a - ) euskal arraunlari ohia da.
Donostiako Ur-Kirolak klubeko arraunlaria izan zen 1958 eta 1965 bitartean. Beste garaipenen artean, 1960an Espainiako zortziko (8+) txapelketa irabazi zuen ontziko kide izan zen. Ur-Kirolakeko 8+ horrek Espainiako selekzio gisa parte hartu zuen 1960ko Erromako Olinpiar Jokoetan. Mediterranear Jokoetan ere egon zen.
La Pecera
La Pecera 2023ko Glorimar Marrero puertoricar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Sinopsia
Noeliak, minbiziak jota, ez du tratatu nahi, eta ihesbideak bilatzea erabaki du, Vieques jaioterrira itzuliz. Vieques Puerto Ricoko uharte paradisiakoa da, eta AEBetako armadak eragindako hondakin kutsagarrien tonak ezkutatzen dira bertako uretan. Noeliak bidaia eta borroka pertsonal bati ekingo dio.
Hoytville (Ohio)
Hoytville Ohioko herri bat da. Wood konderrian kokatua dago. 2010ean 303 biztanle zituen, 1.92 kilometro koadrotan banatuta.
Juan Kruz de la Fuente
Juan Kruz de la Fuente edota Juan Kurutz de la Fuente (Durango, Bizkaia, 1760ko azaroaren 25ean bataiatua - ib., 1831ko otsailaren 15a ) Durangoko platerua goitizenez, euskal idazlea zen.
Zilargina ("platerua") izan zen Durangon bere aitaren eta beste bi anaiaren antzera. Juan Kurutz kopla-ontzaillea zen, eta bertso alai mordoa oratu zuen. Anton Truebak Euskal-Erria aldizkarian idatzi zuen horretaz, baita Iruñeko Revista Euskara aldizkaria ere eman zen horren berri.
Truebak Donostiako aldizkari horretan Juan Kurutzen (Durangoko plateruen) bertsoen hamahiru izenburu aipatu zituen (esku artean eduki zituen esku-idatzi batzuetatik hartuta, noski), hauek dira: 1) Causino; 2) De las moscas; 3) Acacusua; 4) Duña criada da sensañac; 5) Viaje a Arratia; 6) Marineros; 7) Arre pocho; 8) Asuntos de caseros; 9) De los chisperos; 10) Monzona; 11) Reloj de Dima; 12) Aita Palacios, eta 13) Gaboneco cantac. Gabon-kantok behin baino sarriago argitara ekarriak dira. «Revista Euskara»-k, ostera, hauek behintzat argitaratu zituen: 1) Arre pocho; 2) Eulijac; 3) Dimaco fiestac; 4) Aita Palacios, eta 5) ''Zagarra. ''
Olerkiok «por los Plateros de Durango» daramate firmatzat; baina biribiltzen zituena Juan Kurutz zen, eta hauei doinua jartzen ziena Antonio de la Fuente anaia mina zen.