cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
CMOS
"Metal Oxido Erdieroale" hitzek ("metal–oxide–semiconductor" edo MOS) FET motako MOSFET transistoreen egiturari aipu egiten diote. FET transistorearen ate izeneko terminalaren metalezko elektrodoa oxidozko isolagailu baten gainean dago, eta oxidozko isolagailua, berriz, erdieroalearen gainean dago.
Ezaugarri teknikoak
"CMOS" siglak diseinu elektronikoa eta zirkuitu integratua osatzeko erabilitako familia mota zehazten du. CMOS zirkuituek potentzia gutxiago xahutzen dute estatikoan, eta funtzionaltasun bereko beste inplementazioak baino konpaktuagoak dira. Horrexegatik CMOS teknologia nagusitu da, eta gaur egungo zirkuitu gehienak CMOS teknologian oinarritzen dira.
CMOS zirkuituek P eta N-motako MOSFET transistoreen konbinazioak erabiltzen dituzte ate logikoak eta zirkuitu digitalak garatzeko.
1980. urtean inguruan, zirkuitu-fabrikatzaileak eskala oso handiko integrazioa (VLSI) lortu zuten, 100.000 transistoretik gora txip bakar batean integratuz. 2000. urtean, Intelek 42.000.000 transistore integratzea lortu zuen bere Pentium 4 mikroprozesadoreetan.
Osaketa
CMOS zirkuituen oinarria P motako eta N motako MOSFET transistoreak erabiltzean datza, zirkuituaren irteeran tentsio maila altua edo baxua ezartzeko. Hori lortzeko, transistoreak kommutatu behar dute batzuetan elikatze-iturrirako eta bestetan masarako bideak sortuz.
Inbertsioa
CMOS zirkituen antolaketa hurrengoa da. PMOS transistorearen sarrerak elikatze-iturritik edo beste PMOS batetik etorri behar du. Antzeko zerbait gertatzen da NMOS transistorearekin, NMOSaren sarrerak masatik edo beste NMOS batetik etorri behar du.
Irudiko zirkuituan, sarrerako tentsioa (A tentsioa) maila baxukoa denean, NMOS transistoreak erresistentzia altua du eta masa irteeran eragina izatea ekiditzen du. Bitartean PMOSak erresistentzia baxua du eta ondorioz irteerako tensioa elikatze-iturriarena da.
Bestalde, sarrerako tentsioa (A tentsioa) maila altukoa denean, PMOS transistoreak erresistentzia altua du eta elikatze-iturriaren tentsioa blokeatzen du. Bitartean NMOSak erresistentzia baxua du eta ondorioz irteerako tensioa baxua izango da.
Läckö gaztelua
Läckö gaztelua (Läckö slott) Suedia hegoaldeko Vänern aintziraren ondoan dagoen gaztelu bat da, Lidköping udalerrian, Västra Götalandeko konderrian. Magnus de la Gardieren gaztelu ikusgarria izenaz ere ezagutzen da.
CMOS
Inbertsioa
Laburbilduz sarrera baxua denean irteera altua da, eta sarrera altua denean irteera baxua. Ondorioz, CMOS zirkuituen irteera lehenetsia sarreraren inbertsioa da.
Läckö gaztelua
Kokapena
Vänern aintziraren hegoaldean dagoen Kållandsö uhartean dago.
Historia
Skarako apezpikua zen Brynolf Algotssonek gotorleku bat eraiki zuen 1298an. Harresiz inguraturiko bizpairu etxek osatzen zuten gaztelua. 1470 hamarkadan suak kalte handiak eragin zizkion eta Brynolf Gerlachssonek konpondu eta handitu egin zuen.
CMOS
Dualtasuna
CMOS zirkuituen ezaugarri nagusietako bat PMOS eta NMOS transistoreen arteko dualtasuna da. CMOS diseinuan irteera masarekin edota elikatze-iturriarekin konektatzen da, horrexegatik bide horiek konplementarioak izan behar dira, tentsio maila altua edo baxua izateko ezarritako baldintzaren arabera.
Läckö gaztelua
Historia
1527ko Erlijio Erreformaren ondoren Gustavo I.a Vasa erregeak beretzat hartu zuen. 1615ean Jacob Pontusson De la Gardie generalak jaso zuen eta 1654an Magnus de la Gardie kondeak laugarren solairu bat eraiki eta margolari ugarik hormak eta sabaiak dekoratu zitutzen gaztelu ikusgarria bihurtuz.
CMOS
Dualtasuna
De Morganen legeetan oinarrituz, paraleloan dagoen PMOS bakoitzeko seriean NMOS bat dago. Era berean, paraleloan dagoen NMOS bakoitzeko seriean PMOS bat dago.
Bachant
Bachant Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
CMOS
Logika
Irudiko zirkuitua CMOS logikarekin inplementatutako bi sarrerako eta irteera bateko EZ-ETA ate logikoa da. A eta B sarrerak altuak badira, NMOS transistoreek eroango dute eta irteera baxua izango da.
Läckö gaztelua
Opera jaialdia
Uztaila guztietan Opera jaialdia ospatzen da gazteluko patioan. Hiru aste inguruko programazioa osatzen dute.
Bachant
Biztanleria
2007an Bachant udalerrian erroldatutako biztanleak 2.387 ziren. Familiak 911 ziren, horien artean 257 pertsona bakarrekoak ziren (101 bakarrik bizi ziren gizonak eta 156 bakarrik bizi ziren emakumeak), 237 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 317 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 100 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
CMOS
Logika
Gainerako kasuetan, A edo B sarreretako bat baxua denean, PMOSetako batek eroango du eta tentsio altua jarriko du irteeran.
Bachant
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 974 etxebizitza zeuden, 937 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 35 hutsik zeuden. 883 etxeak ziren eta 87 apartamentuak ziren. 937 etxebizitza nagusietatik 512 bere jabearen bizilekua ziren, 410 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 33 etxek bi zituzten, 119 etxek hiru zituzten, 261 etxek lau zituzten eta 520 etxek bost zituzten. 587 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 492 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 256 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.528 ziren, horien artean 972 aktiboak ziren eta 556 inaktiboak ziren. 972 pertsona aktiboetatik 791 lanean zeuden (480 gizon eta 311 emakume) eta 181 langabezian zeuden (80 gizon eta 101 emakume). 556 pertsona inaktiboetatik 100 erretiraturik zeuden, 160 ikasten zeuden eta 296 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bachant udalerrian 935 unitate fiskal zeuden, 2.412 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.660 euro zen.
Laumesfeld
Biztanleria
2007an Laumesfeld udalerrian erroldatutako biztanleak 241 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Bachant
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 57 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 14 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 4 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Laumesfeld
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Bachant
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 24 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 funeraria, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 7 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak eta 3 jatetxeak.
Laumesfeld
Etxebizitza
2007an 120 etxebizitza zeuden, 94 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 104 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 94 etxebizitza nagusietatik 80 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 84 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Bachant
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 arropa denda zen.
Laumesfeld
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Bachant
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Laumesfeld
Diru sarrerak
2009an Laumesfeld udalerrian 92 unitate fiskal zeuden, 238 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.252 euro zen.
Bachant
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Laumesfeld
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen.
2000. urtean Laumesfeld udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 285 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pseudohastigerina
Pseudohastigerina Hantkeninoidea superfamaliako generoetako bat da. Familiako ezaugarriak ditu eta gainera honako hauek:
Paleozenotik Miozenora bizi izan ziren.
Solow Building
Solow Building, Ameriketako Estatu Batuetako New York hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 210 metro eta 50 solairu dauzka eta 1974an amaitu zuten eraikitzen.
Skidmore, Owings and Merrill arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Jeanne Tripplehorn
Jeanne Marie Tripplehorn (Tulsa, Oklahoma, 1963ko ekainaren 10a) estatubatuar aktorea da.
Solow Building
Eraikina oso hurbil dago Central Park-etik, eta parkearen bista zoragarriez goza daiteke bertatik.
Bradypterus grandis
Bradypterus grandis Bradypterus generoko animalia da. Hegaztien barruko Locustellidae familian sailkatua dago.
Savoiako etxea
Savoiako etxea (italieraz Casa Savoia) Italia iparraldeko familia noblea izan zen, oinetxea Savoiako dukerrian zuena. XIX. eta XX. mendeetan Italiako eta Espainiako koroak eduki zituen.
Haren jatorriaz ez da datu segururik. Batzuen arabera, Savoiako familia galiar-erromatar ahaltsu baten ondorengoa bide da. Beste batzuen ustez, ordea, haren etorkia Champagnen edo Burgundian dago. Dinastia ahaltsua izan da: XI. mendetik aurrera Savoian eta Piemonten izan ziren agintari; XVIII. mendetik aurrera Sizilian eta Sardinian, eta 1861-1946 bitartean Italian eta Espainian.
Hunberto I.a, Eskuzuri deitua (Savoiako kondea 1027-1048 bitartean), izan zen dinastiaren aitzindaria. Gero, Karlos Manuel I.arengandik sortu zen Savoia-Carignanoko adarrak hartu zituen Sardiniako (1720) eta Italiako (1861) koroak XVII. mendean. Viktor Emanuel II.a izan zen Italiako lehen erregea (1861). Viktor Emanuel II.aren ondoren sortu zen Aostako adarrekoa izan zen Amadeo Savoiakoa, Espainiako erregea 1870-1873 bitartean.
Stüsslingen
Stüsslingen Suitzako udalerria da. Solothurn kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Lingolsheim
Lingolsheim Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2007an 16.954 biztanle zituen.
Stüsslingen
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lingolsheim
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 7.734 etxebizitza zeuden, 7.391 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 317 hutsik zeuden. 2.335 etxeak ziren eta 5.356 apartamentuak ziren. 7.391 etxebizitza nagusietatik 4.261 bere jabearen bizilekua ziren, 3.000 alokairuan okupaturik zeuden eta 129 doan lagata zeuden; 329 etxek gela bat zuten, 849 etxek bi zituzten, 1.947 etxek hiru zituzten, 1.929 etxek lau zituzten eta 2.337 etxek bost zituzten. 5.457 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3.818 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2.452 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 11.372 ziren, horien artean 8.394 aktiboak ziren eta 2.978 inaktiboak ziren. 8.394 pertsona aktiboetatik 7.534 lanean zeuden (3.887 gizon eta 3.647 emakume) eta 860 langabezian zeuden (404 gizon eta 456 emakume). 2.978 pertsona inaktiboetatik 1.000 erretiraturik zeuden, 1.017 ikasten zeuden eta 961 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lingolsheim udalerrian 7.223 unitate fiskal zeuden, 16.863 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.331 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 643 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 9 janari enpresak ziren, 4 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 29 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 71 eraikuntza enpresak ziren, 142 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 31 garraio enpresak ziren, 28 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 30 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 33 finantziazio enpresak ziren, 30 higiezinen enpresak ziren, 94 zerbitzu enpresak ziren, 100 administrazio publikoko enpresak ziren eta 40 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 116 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 lan bilaketa bulegoa, 1 posta bulegoa, 8 banku bulegoak, 1 funeraria, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 autoeskolak, 7 igeltseroak, 14 margolariak, 5 zurginak, 11 iturginak, 9 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 14 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 17 jatetxeak, 10 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 6 apaindegiak.
2009an zeuden 32 establezimendu komertzialetatik, 4 supermerkatuak, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 6 okindegiak, 1 liburu denda zen, 7 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 1 elektrotresna denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 1 lurrin-denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 5 lore-dendak ziren.
2000. urtean Lingolsheim udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 276 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1, 4 botika eta 3 anbulantzia zegoen.
2009an 5 haur-eskola eta 5 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Lingolsheim udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 1.001 ikaslekin.
goi mailako heziketa zentru pribatu bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Txertoekiko aurkakotasuna
Txertoekiko aurkakotasuna, batzuetan antitxertaketa deitua, txertoa hartzeko edo seme-alabei gaixotasun kutsakorren aurkako txertoa jartzeko errezeloa edo arbuioa da. Termino horren barruan sartzen dira txertaketaren erabateko arbuioa, txertoen atzerapenaren aldekoak, txertoen onarpena baina erabileraren inguruko zalantza erakusten dutenak, edo txerto batzuen erabilera, baina ez beste batzuena defendatzen dutenak. Txertaketaren aurkako argudioak kontraesanean daude txertoen segurtasunari eta eraginkortasunari buruzko adostasun zientifiko izugarriarekin. Munduko Osasun Erakundearen ustez, txertoen aurreko oposizioa da munduko osasunerako hamar mehatxu nagusietako bat.
Txertoen aurkako jarreraren atzean dagoen eztabaida txertoaren moraltasunari, etikari, eraginkortasunari edo segurtasunari buruzko eztabaida da. Ebidentzia mediko eta zientifikoak erakusten du gaixotasun infekziosoen ondoriozko heriotzaren prebentzioaren onurek immunizazioaren ondorio kaltegarri arraroak konpentsatzen dituztela. Txertaketa XVIII. mendearen amaieran egiten hasi zirenetik, haren aurkariek esan izan dute txertoek ez dutela funtzionatzen. Arriskutsuak direla edo izan daitezkeela, horien ordez higiene pertsonala nabarmendu beharko litzatekeela, edo nahitaezko txertaketek norbanakoen eskubideak edo printzipio erlijiosoak urratzen dituztela. Harrezkeroztik, txertaketen aurkako kanpainek beharrezkoak ez ziren kalteak eta masa-heriotzak eragin dituzte.
Txertoek albo-ondorioak izan ditzakete, eta immunizazio-programen arrakasta herritarren segurtasunarekiko konfiantzaren araberakoa da. Immunizazioaren segurtasunarekiko mesfidantzek eredu bera jarraitzen dute maiz: ikertzaile jakin batzuek iradokitzen dute osasunaren alterazioren bat txertoaren ondorio kaltegarria dela, hau da, kontrako ondorio horri buruzko iragarpen goiztiarra egiten da. Hasierako azterketa ez dute beste talde batzuek erreproduzitzen eta horren ondoren, zenbait urte behar izaten dira txertoarekiko konfiantza publikoa berreskuratzeko.
Bariolazioa
Baztanga prebenitzeko lehen saiakeretan, nahita inokulatzea sartzen zen, gaixotasunaren forma arinenarekin (Variola Minor), kasu arin batek immunitatea baieztatu eta Variola Majorra saihestuko zuelakoan. Teknika horri, hasiera batean inokulazioa deitzen zitzaionari, gero bariolazio deitu zitzaion, Edward Jennerrek sartu zuenean behi-baztangaren inokulazioarekin (txertaketa) nahastea saihesteko. Bariolazioak Txinan eta Indian historia luzea zuen arren, 1721ean erabili zen lehen aldiz Ipar Amerikan eta Ingalaterran. Cotton Mather apaizak bariolazioa Bostonen, Massachusettsen, sartu zuen 1721eko baztanga epidemian. Komunitatea aurka egon arren, Matherrek Zabdiel Boylston konbentzitu zuen proba zezan. Boylstonek, lehenik, bere 6 urteko semearekin, bere esklaboarekin eta bere esklaboaren semearekin esperimentatu zuen; pertsona bakoitza, gaixotasuna hartu zuen eta zenbait egunez gaixo egon zen, gaixotasuna desagertu zen arte, eta "larriki gaixo egoteari utzi zioten". Boylstonek Massachusettseko milaka biztanle bariolatu zituen, eta toki askok bere izena jaso zuten esker onez. Lady Mary Wortley Montaguk sartu zuen bariolazioa Ingalaterran. Turkian nola erabiltzen zen ikusia zuen, eta, 1718an, bere semea, Charles Maitlanden begiradapean, Konstantinoplan arrakastaz bariolatzea lortu zuen. 1721ean Ingalaterrara itzuli zenean, Maitlandek bere alaba bariolatu zuen. Honek interes handia piztu zuen eta Sir Hans Sloanek Newgateko espetxean preso batzuen bariolazioa antolatu zuen. Operazioak arrakasta izan zuen, eta, 1722an egindako entsegu labur baten ondoren, Karolina Ansbachekoa Galesko printzesaren bi alaba arazorik gabe bariolatu zituzten. Benetako onespen horrekin, prozedura ohikoa bihurtu zen baztangaren epidemiak mehatxatzen zituztenean.
Hala ere, inokulazioaren eta bariolazioaren aurkariak gehiago ziren babesleak baino. Euskal Herrian ezaguna izan zen Angelo Gatti medikuaren arabera, Parisen 1761an panfleto gehiago zeuden inokulazioaren aurka inokulatzen zuten medikuak baino. Bitxikeri gisa, Wolfgang Amadeus Mozarten aitak bere semea inokulatzearen aurka idatzi zuen. Inokulazioaren aurkako argudio erlijiosoak bazeuden Edward Jennerren lanaren aurretik ere; adibidez, Edmund Massey teologo ingelesak 1772ko "Inokulazioaren Praktika Arriskutsu eta Pekaminosoa" izeneko sermoi batean, gaixotasunak Jainkoak bidaltzen dituela bekatua zigortzeko eta txertoaren bidez baztanga prebenitzeko edozein saiakera "deabruaren operazioa" zela baieztatu zuen. Txertaketaren aurkako batzuk, oraindik ere, haren erlijio-sinesmenetan oinarritzen dira. Garai hartan ohikoa zen predikariek euren sermoiak argitaratzea, publiko zabal batengana iristen zirenak. Hau Masseyren kasua izan zen, honen sermoia Ipar Amerikara iritsi zelarik, non oposizio erlijioso goiztiar bat egon zen, bereziki John Williamsen aldetik. Bertako oposizio iturri nagusi bat William Douglass izan zen, Edinburgoko Unibertsitatean graduatutako medikua eta Bostonen ezarri zen Royal Societyko kidea.
Baztangaren aurkako txertoa
Txertaketa XIX. mendearen hasieran Erresuma Batuan hedatu zen Jennerren lanaren ondoren, eta herrialde batzuetan bariolazioa debekatu zen. Bariolazioaren kasuan bezala, nolabaiteko oposizio erlijiosoa egon zen txertaketarekiko, neurri batean, klerikoen laguntzarekin orekatu zen arren, Jennerren lagun Robert Ferryman eta Rowland Hill kasu, txertaketaren alde predikatzeaz gain, txertoa beraiek ere hartu zutenak. Zenbait bariolatzailek ere monopolio oparo baten galera ikusi zuten. William Rowleyk ustez txertaketak eragindako deformazioen ilustrazioak argitaratu zituen, orrialde honetan irudikatutako James Gillrayren karikatura ospetsuan barregarri utziak, eta Benjamin Moseleyk behi-baztanga sifiliarekin alderatu zuen, XX. mendera arte iraungo zuen eztabaida bat hasiz.
Txertoaren aldekoek kezka legitimoa agertu zuten haren segurtasunagatik eta eraginkortasunagatik, baina kondena orokorrak itzali egin zuen, batez ere derrigorrezko txertaketaren legeak egiten hasi zirenean. Izan ere, txertoa laborategiko metodoak garatu aurretik sartu zen, ekoizpena kontrolatzeko eta akatsen berri emateko gaitasunik gabe. Txertoa, hasieran, besotik besorako transferentziaren bidez mantentzen zen, eta, ondoren, animalien larruazaleko ekoizpenaren bidez, eta antzutasun bakteriologikoa ezinezkoa zen. Gainera, XIX. mendearen amaierara arte eta XX. mendearen hasierara arte ez zen balizko patogenoak identifikatzeko metodorik izan. Gerora frogatu zen kutsatutako txertoen ondorioz sortutako gaixotasunen artean erisipela, tuberkulosia, tetanosa eta sifilisa zeudela. Azken horrek, nahiz eta ez oso ohikoa izan -100 milioi txertaketatan 750 kasu daudela kalkulatzen da-, arreta berezia erakarri zuen. Askoz beranduago, Charles Creightonek, txertaketaren aurkako mediku nagusietako batek, txertoa bera sifilisaren kausa bat zela adierazi zuen eta liburu bat eskaini zion gaiari. Kontuan hartu behar da, txertoak doan eskaintzen ziren garai batean, medikuek diru sarrerak galtzen zituztela. Baztanga kasuak gertatzen hasi zirenean, txertaketaren aldekoek adierazi zuten oso arinak izaten zirela, eta txertoa jarri eta urte batzuetara izaten zirela. Aldi berean, txertoaren aurkakoek adierazi zuten hori ez zetorrela bat Jennerren ustearekin, hau da, txertaketak babes osoa ematen zuela uste izatearekin. Txertaketa arriskutsua eta ez-eraginkorra zela zioten oposiziogileen iritziek eragin zuten Ingalaterran aurkako mugimendu erabakigarriak garatzea, hura derrigorrezko bihurtzeko legedia sartu zenean.
Txertoen aurka irizpide moral batetik idatzi zuen egileetako bat Immanuel Kant izan zen. Hala ere, Kant ez zegoen txertoen aurka, baizik eta garai horretan zegoen baztanga txertoaren efizientziarekiko dudati. Bere bizitzako azken lanetan, txertaketaren alde idatzi zuen, justifikatuta ikusi baitzuen bai agintariek txertaketa derrigortzea, baita herritarrek agindu hori betetzea ere.
Ingalaterra
Bere arrisku handiagoen ondorioz, 1840ko Txertaketa Legeak bariolazioa debekatu zuen Ingalaterran, haurtxoentzako borondatezko doako txertaketa ere ezarri zuena. Ordutik aurrera, Parlamentuak hainbat lege onartu zituen derrigorrezko txertaketa aldarrikatzeko eta betearazteko. 1853ko legeak nahitaezko txertaketa ezarri zuen, ez-betetzeagatiko isunekin eta ez ordaintzeagatiko espetxealdiarekin. 1867ko legeak adin baldintza 14 urtera zabaldu zuen eta isunak ezarri zituen haur berak behin eta berriz ezezkoa emateagatik. Hasiera batean, txertaketaren erregulazioak Pobreen Legearen tokiko zaindariek antolatzen zituzten, eta txertaketaren aurkako jarrera handia zegoen hirietan, txertatu nahi ez zutenak jazartzen ez zituzten zaindariak aukeratzen ziren. Hau 1871ko legearekin aldatu zen, zaindariak jardutera behartzen zituena. Horrek nabarmen aldatu zuen gobernuaren eta publikoaren arteko harremana, eta antolatutako protestek gora egin zuten. Keighleyn (Yorkshire), 1876an, zaindariak Yorkeko gazteluan atxilotu eta espetxeratu zituzten laburki, manifestazio handiak eragin zituena "Keighleyko Zazpien" alde. Protesta mugimenduek muga sozialak gainditu zituzten. Isunen finantza-karga langileena izan zen gehien, haiek ematen baitzuten jende gehien manifestazio publikoetan. Elkarteak eta argitalpenak klase ertainek antolatu zituzten, eta laguntza George Bernard Shaw eta Alfred Russel Wallace ospetsuek, Charles Creighton eta Edgar Crookshank bezalako medikuek eta Jacob Bright eta James Allanson Picton bezalako parlamentariek eman zuten. 1885ean, 3.000 prozesu baino gehiago burutu gabe zeuden Leicesterren, eta 20.000 manifestari baino gehiago izan ziren hiri horretan.
Gero eta presio handiagoarekin, gobernuak txertaketari buruzko Errege Batzorde bat izendatu zuen 1889an, 1892 eta 1896 artean sei txosten egin zituena, laburpen zehatz batekin 1898an. Bere gomendioak 1898ko Txertaketa Legean sartu ziren, oraindik ere derrigorrezko txertaketa eskatzen zuena, baina kontzientzia eragozpenagatik salbuestea ahalbidetzen zuena, bi magistratuk sinatutako ziurtagiri bat aurkeztuz. Ziurtagiri horiek ez ziren erraz lortzen magistratuek derrigorrezko txertaketaren alde egiten zuten hirietan, eta, etengabeko protesten ondoren, 1907ko lege berri batek salbuespena ahalbidetzen zuen sinatutako adierazpen soil batekin. Horrek berehalako arazoa konpondu bazuen ere, derrigorrezko txertaketaren legeak legez aplikagarriak izaten jarraitu zuten, eta erabakitako oposiziogileek presioa egin zuten hura indargabetzeko. 1900eko Alderdi Laboristaren Hauteskunde Manifestu Orokorraren eskakizunetako bat izan zen txertaketa derrigorrezkoa ez izatea. Hori errutinaz egin zen 1948an Osasun Zerbitzu Nazionala sartu zen arte, derrigorrezko txertaketaren aldekoen oposizio "ia hutsalarekin".
Galesko txertaketa Ingalaterrako legediak babesten zuen, baina Eskoziako lege sistema desberdina zen. Txertaketa ez zen derrigorrezkoa izan 1863 arte, eta kontzientzia eragozpena ez zen 1907 arte onartu, protesta gogor baten ondoren.
XIX. mendearen amaieran, Erresuma Batuko Leicester hiriak arreta handia jaso zuen baztanga kudeatzeko moduagatik. Derrigorrezko txertaketaren aurka zegoen bereziki, eta agintari medikoek esparru horren barruan lan egin behar izan zuten. Txertaketa erabiltzen ez zuen sistema bat garatu zuten, kasuen jakinarazpenean, pazienteen eta kontaktuen isolamendu zorrotzean eta isolamendu-ospitaleen hornikuntzan oinarritzen zena. Horrek arrakasta izan zuen, baina derrigorrezko isolamendua onartu behar izan zen txertaketaren ordez. 1901ean, Killick Millard, hasiera batean derrigorrezko txertaketaren aldekoa, Osasuneko ofizial mediko izendatu zuten. Derrigortasunari buruzko iritziak moderatu zituen, baina kontaktuei eta langileei txertoa onartzeko deia egin zien. Ikuspegi hau, hasiera batean gobernuaren politikarekiko oposizio izugarriaren ondorioz garatua, Leicester metodoa bezala ezagutu zen. Denborarekin, oro har, baztangaren agerraldiei aurre egiteko modurik egokiena bezala onartu zen, eta "baztangaren kontrolaren historiako gertakari garrantzitsuetako" gisa katalogatu zuten Osasunaren Mundu Erakundearen Birusa Desagerrarazteko Kanpaina arrakastatsuan gehien parte hartu zutenek. Kanpainaren azken etapak, oro har "zaintzari eustea" deituak, asko zor zioten Leicester metodoari.
Ameriketako Estatu Batuak
Ameriketako Estatu Batuetan, Thomas Jefferson presidenteak arreta berezia jarri zuen txertaketan, Bostongo mediku buru Waterhouse doktorearekin batera. Jeffersonek txertoak garraiatzeko moduen garapena sustatu zuen hegoaldeko estatuetan zehar, txertoak berotik babesteko neurriak barne, sorta batzuen eraginkortasunik ezaren arrazoi nagusietako bat. Baztangaren agerraldiak XIX. mendearen azken erdian kontrolatu ziren, biztanleriaren zati handi baten txertaketari egozten zaion emaitza. Txertaketa-tasak jaitsi egin ziren baztanga kasuen beherakada horren ondoren, eta gaixotasuna epidemikoa bihurtu zen berriro XIX. mendearen amaieran.
Txertaketaren aurkako aktibismoak, birusaren aurkako mugimendua izenaz ezagutzen denak, gora egin zuen Estatu Batuetan XIX. mendearen amaieran. 1879an, William Tebbek, britainiar txertaketaren aurkako militante ezagunak, New Yorkera egindako bisita baten ondoren Amerikako Txertaketaren Aurkako Elkartea sortu zen. Ingalaterra Berriko Derrigorrezko Txertaketaren Aurkako Liga 1882an sortu zen, eta New Yorkeko Txertaketaren Aurkako Liga 1885ean.
John Pitcairn, Pittsburgh Plate Glass Company (gaur egun PPG Industries) delakoaren sortzaile diruduna, txertaketaren aurkako mugimendu amerikarraren finantzatzaile eta lider nagusietako bat izan zen. 1907ko martxoaren 5ean, Harrisburgen, Pennsylvanian, hitzaldia eman zuen Pennsylvaniako Batzar Nagusiko Osasun Publiko eta Saneamenduko Batzordean, txertaketa kritikatuz. Ondoren, Pitcairnek 1908ko urrian Filadelfian burututako txertaketaren aurkako Konferentzia Nazionala ere babestu zuen, eta Ameriketako txertaketaren aurkako Liga sortzea eragin zuen. Liga antolatu zenean, Pitcairn aukeratu zuten lehen presidente. 1911ko abenduaren 1ean, Pitcairn Pennsylvaniako gobernadore zen John K.-k deitu zuen Pennsylvaniako Txertaketa Batzordearen aurrera, eta, ondoren, txosten zehatz bat aurkeztu zuen batzordearen ondorioen aurka. Pitcairnek txertoaren aurkako jarrera sendoa izaten jarraitu zuen 1916an hil zen arte.
Brasil
1904ko azaroan, gaixotasun eta saneamendu desegokiko urteei erantzunez eta Oswaldo Cruz brasildar osasun publikoko kargu ospetsuak bultzatutako kanpaina publiko baten ondoren, Rio de Janeiroko herritarrak eta kadete militarrak Revolta da Vacina matxinada egin zuten. Istiluak txertaketa-legea indarrean jarri zen egunean hasi ziren; txertaketak osasun publikoko plan baten alderdirik beldurgarriena eta ukigarriena sinbolizatzen zuen. Plan horrek beste alderdi batzuk ere jasotzen zituen, hala nola hirigintza-berrikuntza, urteetan oposizio handia izan zuena.
Euskal Herria
Euskal Herrian bariolazioa eta inokulazioa hedatua zegoen XVIII. mendean, baita baserri inguruetan ere. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteak ezagutza honetan garrantzia izan zuen, nahiz eta garaiko testu batzuetan bariolazioa erabili beharrean txertaketaz hitz egiten den Frantzisko Xabier Munibek bere semarekin ere bide hau egin zuen eta Jose Santiago Ruiz de Luzuriaga medikuak hainbat herritan baztangaren aurkako jarduera garatu zuen. Bergarako Errege Mintegian hezi ziren Lope García de Mazarredo bilbotarrak eta Luzuriagaren semea zen Ignacio Maria Ruiz de Luzuriagak gutun bidez aipatu zuten 1800ean Bilbon hasi zen txertaketa prozesua. Gutun horietan jada aipatzen da biztanleen artean duda handiak zeudela; 1801eko irailaren 29an Lope de Mazarredoren alabari txertoak eragina egin ziola idatzi zuen, eta jada hainbat herritar txertatu zituztela. Baina, aldi berean, zurrumurruak iritsi ziren Castro Terreñako kondearen semea txertatu eta zortzi egunera hil zela. Hala ere, hurrengo asteetan nobleziak jarraitu zuen euren seme-alabak txertatzen eta, horrek, lagundu zuen publikoaren kezkak murrizten.
Ruiz de Luzuriagak paper garrantzitsua izan zuen Madrilen ere. Isidoro Agricola Scardini medikuak (Aita Santuaren medikua izatera iritsi zen) bere lehengusinaren alaban txertoak izandako eragin okerrari buruz idatzi zuen, beldur handia sortuz inguruan. Luzuriaga bidali zuten kasua azter zezan, eta honek argudiatu zuen ez zela baztanga, baizik eta astanafarreria edo barizela.
1805ean, Balmis espedizioaren arrakastaren ondotik, Espainiak hainbat hiritan txertaketak egiteko lekuak eskatu zituen ospitaletan. Herritarrek, hala ere, ez zuten ospitaletara joan nahi, leku zikin eta lotsagarritzat zituztelako, miasmen gotorleku eta iritzi publikoan fama txarreko gune zirelako. Horregatik, Iruñeak eskatu zuen txertaketa guneak ez egoteko ospitaletan, baizik eta kanpoan
Ondorengo txertoak
XIX. mendearen hasieran, txertaketaren aurkako mugimenduak gizarteko hainbat esparrutako kideak hartu zituen. Oraintsuago, batez ere klase ertainei lotutako fenomenoa da. XXI. mendean azaltzen diren txertoen aurkako argudioak, askotan, XIX. mendeko txertoen kontrakoek erabiltzen zituztenen antzekoak dira.
Baztangaren aurkako txertaketaren aurkakotasunak XX. mendean ere jarraitu zuen, eta txerto berriei eta difteriarako antitoxina bidezko tratamendua sartzeari buruzko eztabaidarekin bat egin zuen. Gizakiengan zaldi-seruma injektatzeak, antitoxinan erabiltzen den bezala, hipersentikortasuna eragin dezake, normalean serumaren gaixotasuna bezala ezagutzen dena. Gainera, animalietan baztangaren aurkako txertoa etengabe ekoiztearen eta zaldietan antitoxinak ekoiztearen ondorioz, animalien eskubideen aldekoak txertoaren aurka jarri ziren. Difteriaren antitoxina difteriaren aurka immunizatutako zaldi-seruma zen, eta gizakien kasuak tratatzeko erabiltzen zen, immunitate pasiboa emanez. 1901ean, Jim izeneko zaldi baten antitoxina tetanosarekin kutsatu zen eta 13 haur hil zituen Saint Louisen, Missourin. Gertaera horrek, Camdenen (New Jersey) baztanga kutsatuaren aurkako txertoaren ondorioz tetanosak eragindako bederatzi heriotzekin batera, Kontrol Biologikoaren Legea onartzera eraman zuen, 1902an.
1890ean Robert Kochek tuberkulina garatu zuen. Tuberkulosia izan duten pertsonengan inokulatuta, hipersentikortasun-erreakzioa eragiten du, eta oraindik ere infektatuak detektatzeko erabiltzen da. Hala ere, Kochek tuberkulina erabili zuen txerto bezala. Horrek erreakzio eta heriotza larriak eragin zituen tuberkulinak indarberritu zuen tuberkulosi latentea zuten pertsonengan. Hori aldrebeskeria handia izan zen txerto berrien aldekoentzat, gorabehera horiek eta beste batzuek eragin zuten txertaketarekin eta lotutako prozedurekin lotutako edozein emaitza kaltegarrik publizitate jarraitua jasotzea, eta horrek gora egin zuen prozedura berrien kopuruak gora egin ahala.
1955ean, Cutter gertakaria bezala ezagutzen den tragedia batean, Cutter laborategiek Salk txerto antipoliomielitikoaren 120.000 dosi sortu zituzten, oharkabean polioaren birus bizi pixka bat zutenak, inaktibatutako birusarekin batera. Txerto horrek 40.000 polio kasu, 53 paralisi kasu eta bost heriotza eragin zituen. Gaixotasuna hartzaileen familien artean zabaldu zen, polio epidemia bat sortuz, beste 113 polio paralitiko kasu eta beste bost heriotza eragin zituena. Ameriketako Estatu Batuetako historiako farmazia-hondamendi larrienetako bat izan zen.
XX. mendeko ondorengo gertakarien artean 1982ko DPT: txertoen erruleta dokumentalaren emisioa dago, DPT txertoari buruzko eztabaida eragin zuena, eta 1998an Andrew Wakefielden iruzurrezko artikulu akademiko bat argitaratzea , txerto hirukoitz birikoaren inguruko polemika eragin zuena, autismoarekin lotuz. Duela gutxi ere, giza papilomaren aurkako txertoa polemikoa biziberritu da, 11 eta 12 urteko neskei ematen zaienean promiskuitatea sustatzeko kezka dagoelako.
COVID-19
COVID-19 pandemiari aurre egiteko sortutako txerto ezberdinen aurkako mugimenduak ere egon ziren, baita eurak derrigortzeko planen aurka. Erabilitako RNA mezulari teknologia berriak pertsonen DNA eralda zezakeela argudiatu zuten askok, eugenesia edo antzutzea bultzatu asmoz; beste teoria batzuen arabera, mikrotxipak sartzeko esperimentu baten parte zen hau, gizakien gaineko kontrola garatzeko 5G telefoniaren bidez. Wolfgag Wodarg politikari alemaniarrak eta Pfizerreko langile ohia zen Michael Yeadonek adierazi zuten COVID-19aren aurkako txertoek emakumeen antzutasuna eragingo zutela. Kamerungo prentsak argitaratu zuen polioaren aurkako txertoak COVID-19a eragin zuela. Pfizerren txertoak Bellen paralisia eragiten zuela argitaratu zen, nahiz eta txertatuen artean zein txertorik gabekoen artean gaixotasun arraro honen agerpenak estatistika bera zuen. Abortatzeko eskubidearen aurkako taldeek adierazi zuten AstraZenecak garatutako txertoak abortatutako umekiak zituela barnean.
Eraginkortasuna
Txertaketa masiboek baztanga desagerrarazten lagundu zuen, ordura arte zazpi haurretatik bat hiltzen baitzen Europan gaixotasunaren ondorioz. Txertaketek poliomielitisa ere ia desagerrarazi egin du. Adibide apalago gisa, haurren meningitis bakterianoaren eta beste gaixotasun larri batzuen kausa nagusietako bat zen Haemophilus influenzae infekzio inbaditzailearen intzidentzia % 99 jaitsi da AEBetan 1988an dagokion txertoa jarri zenetik. Urte jakin batean AEBetan jaiotako haur guztien txertaketa osoak 30.000 heriotza ekidin eta 14 milioi infekzio prebenitzen dituela uste da.
Txertoekiko kritiko diren batzuen ustez, inoiz ez da osasun publikoan onurarik izan txertoei esker. Izan ere, gaixotasun infekziosoek intzidentzia handia zuten gainpopulazio-baldintzetan eta osasun-baldintza txarretan, ia ez baitzegoen higienerik eta urteko dieta murriztua baitzen. Beraz, gaixotasun horien murrizketarako bizi-baldintzetan egindako aldaketen eragina nabarmentzen dute, txertaketena baino gehiago. Beste kritiko batzuen arabera, txertoek ematen duten immunitatea aldi baterakoa baino ez da, eta dosi berriak behar dira indargarri gisa; gaixotasunetik bizirik ateratzen direnek, berriz, immunitate iraunkorra dute. Aurrerago ikus daitekeenez, medikuntza alternatiboak jarraitzen dituztenen pentsamoldeak ez dira bateragarriak txertoak eraginkorrak izatearen ideiarekin.
Difteria bezalako gaixotasunetatik bizirik ateratzen diren haurrek immunitate naturala garatzen dute, txertaketa bidez garatutakoak baino gehiago irauten duena. Hilkortasun globala txertaketa bidez askoz baxuagoa bada ere, gaixotasunaren aurka babestuta dauden helduen ehunekoa ere baxuagoa izan daiteke. Txertaketarekiko kritikoek argudiatzen dutenez, difteria bezalako gaixotasunetarako, adinekoei edo heldu ahulei gehitutako arriskuak biztanleria orokorraren heriotza-tasa murriztearen onura gaindi dezake.
Osasun publikoa
Txertaketaren estaldura osoa ez izateak gaixotasun-arriskua areagotzen die herritar guztiei, txertatuak izan direnei barne, talde-immunitatea murrizten baitu. Adibidez, elgorriaren txertoa 9 eta 12 hilabete bitarteko haurrei jartzen zaie, eta ama-antigorputzen desagerpenaren (horien aurretik txertoak batzuetan ez du serokonbertsioa lortzen) eta infekzio naturalaren artean dagoen tarte estuak esan nahi du txertoa jaso duten haurrak oraindik ere kalteberak direla. Haur guztiei txertoa jartzen bazaie talde-immunitateak ahulezia hori arindu egiten du. Epidemia edo epidemia-mehatxu batean talde-immunitatea handitzea da, seguru asko, masa-txertoa jartzeko justifikaziorik zabalena. Txerto berri bat erabiltzean masa-txertaketek estaldura azkar handitzen laguntzen dute eta horrela talde-immunitatea lortzen da.
Populazioa nahikoa baldin bada txertoa emateko, talde immunitateak indarra hartzen du, txertoa hartu ezin dutenentzat arriskua murriztuz gazteegiak edo zaharregiak direlako, immunodeprimituak direlako edo txertoaren osagaien alergia larriak dituztenentzat. Sistema immunologiko konprometituak dituzten pertsonentzako emaitza, sarritan, populazio orokorrarena baino okerragoa da.
Kostuaren eta eraginkortasunaren arteko erlazioa
Gaixotasun puntual edo kronikoen tratamenduekin alderatuta, sarritan erabiltzen diren txertoak osasuna sustatzeko modu prebentibo eta eraginkorrak dira ekonomikoki. Estatu Batuetan, 2001. urtean, haurrak 7 gaixotasunen aurka txertatzeak 40.000 milioi dolar aurreztea ahalbidetu zuen kostu sozialetan, horietatik 10.000 milioi zuzenean osasun kostuetan. Txerto horien onura-kostu erlazioa 16,5ekoa izan zen.
Segurtasunari buruzko ohiko argudioak
Pertsona gutxi batzuek txertoek izandako onurak ukatzen dituzte, eta batzuek konspirazio-teoriak babesten badituzte ere, kezka ohikoena txertoen segurtasuna da. Txerto guztiek albo-ondorioak izan ditzakete, eta immunizazioaren segurtasuna benetako kezka da. Esku-hartze mediko gehienetan ez bezala, txertoak pertsona osasuntsuei ematen zaizkie, eta jendeak askoz okerrago onartzen ditu txertoen ondorio kaltegarriak beste tratamendu batzuen albo-ondorioak baino. Immunizazio-programen arrakastak gora egiten duen eta gaixotasunen eraginak behera egiten duen heinean, arreta publikoak gaixotasunaren arriskuetatik txertoaren arriskuetara mugitzeko joera du. Beraz, txertaketa-programek herritarren babesa mantentzea erronka bat da osasun-agintarientzat.
Txertoen segurtasunari buruzko kezkak eredu berari jarraitzen dio maiz. Lehenik eta behin, ikertzaileren batek gero eta prebalentzia handiagoko baldintza medikoren bat edo kausa ezezagunen bat txertoaren kontrako ondorioa dela iradokitzen du. Hasierako azterketak, bai eta talde berak egindako ondorengo azterketek ere, metodologia desegokiak erabiltzen dituzte, normalean gutxi kontrolatutako edo batere kontrolatu gabeko kasu multzo bat. Txertoak ustez eragindako ondorio kaltegarrien iragarpen goiztiarra egin ohi da, eta, gainera, eragindako pertsonen banakako kasuak erakusten dira, txertoa ez erabiltzekotan kaltetuak izan daitezkeenak aipatu gabe. Hasierako azterketa ez dute beste talde batzuek erreproduzitzen eta, azkenik, denbora asko behar da txertoarekiko konfiantza publikoa berreskuratzeko. Txertoei esleitutako efektu kaltegarriek jatorri ezezaguna izan ohi dute, intzidentzia gero eta handiagoa, nolabaiteko sinesgarritasun biologikoa, txertoa jartzeko unetik gertu egotea eta ondorio latzak izaten dituzte.
Arlo honetako eztabaidak galdera honen ingurukoak dira: ea immunizazioaren ondoren hautemandako gertaera kaltegarrien arriskuek gaixotasun arrunten ondorio kaltegarriak prebenitzearen onurak gainditzen dituzten. Ebidentzia zientifikoen arabera, immunizazioak kontrako ondorioak eragin ditzake kasu arraroetan, hala nola poliomielitisaren aurkako txertoak eragindako paralisia. Gaur egungo ebidentzia zientifikoak ez du babesten autismoa bezalako desordena ohikoagoetarako kausalitate-hipotesia. Txertoek autismoa eragiten dutela dioen hipotesia biologikoki inplementagarriak diren arren, zaila litzateke zientifikoki aztertzea autismoa ez ote den hain ohikoa gomendatutako txertaketa-eskemak jarraitzen ez dituzten haurrengan. Izan ere, haurrei txertoak ukatzean oinarritutako esperimentu bat ez etikoa izan daiteke. Eta emaitzak estatistikoki desitxuratuta egon litezke, txertoa jaso ez duten haurrengan portaera jakin batzuk bilatzeko osasunaren zaintzan dauden desberdintasunengatik.
Txertaketaren eta autismoaren arteko balizko harremanaren hipotesia
Txertoen eta autismoaren arteko harremanaren ideia asko ikertu da, eta argi eta garbi frogatu da faltsua dela. Adostasun zientifikoa da ez dagoela inolako loturarik, kausazkoa edo bestelakoa, txertoen eta autismoaren intzidentziaren artean, eta txertoen osagaiek ez dutela autismorik eragiten.
Hala ere, bi gauzak lotzen dituzten mitoak, konspirazio-teoriak eta desinformazioa sustatzen jarraitzen du txertoen aurkako mugimenduak. Garatzen ari den taktika bat, dirudienez, "Garrantzirik gabeko ikerketen sustapena, zalantzagarriak diren edo periferikoki erlazionatuta dauden hainbat ikerketa-azterlanen agregazio aktibo bat, baieztapen zalantzagarri baten azpian dagoen zientzia justifikatzeko saiakera batean".
Tiomersala
1999an, Gaixotasunak Kontrolatzeko eta Prebenitzeko Zentroek (CDC, ingelesez) eta Estatu Batuetako Pediatria Akademiak (AAP, ingelesez) txertoen fabrikatzaileei eskatu zieten txertoetatik ken zezatela tiomersal konposatu organomerkuriko ahal bezain azkar. Hala, tiomersala pixkanaka kendu da Estatu Batuetako eta Europako txertoetatik, gripearen aurkako txerto batzuetatik izan ezik. CDCk eta AAPk zuhurtasun-printzipioari jarraitu zioten, eta prekauzioak izateko kalterik ez dagoela onartu zuten, nahiz eta gero beharrezkoa ez izan. Baina 1999an egindako eskaerak nahasmena eta eztabaida eragin zuen, eta arreta eta baliabideak desbideratu zituzten autismoaren kausak zehazteko ahaleginetan.
2000. urteaz geroztik, haurren txertoetan dagoen tiomersalari autismoari laguntzea leporatu diote, eta Estatu Batuetako milaka gurasok funts federalen legezko konpentsazioak eskatu dituzte. 2004an, Medikuntza Institutuko (IOM, ingelesez) batzordea tiomersala zeramaten txertoen eta autismoaren arteko edozein kausazko harreman baztertzearen alde agertu zen. Autismoaren intzidentzia-tasak etengabe handitu dira, baita haurren txertoetatik tiomersala kendu ondoren ere. { Gaur egun ez dago inolako ebidentzia zientifikorik tiomersalarekiko esposizioa autismoaren eragile denik.
Txerto hirukoitz birikoa
Erresuma Batuan, txerto hirukoitz birikoa eztabaidagai izan zen The Lancet egunkarian 1998an Andrew Wakefield et al.en artikulu bat argitaratu ondoren. Gehienbat txertoa eman eta gutxira autismoaren espektroko nahasmendua garatu zitzaien 12 haurrekin egindako ikerketa bat zen. 1998ko prentsaurreko batean, Wakefieldek haurrei txertoa hiru dosi bereizitan ematea dosi bakarrean jartzea baino seguruagoa izango zela iradoki zuen. Iradokizun hori ez zuen artikuluak babesten, eta gerora berrikusi ziren zenbait azterlanek huts egin zuten txertoaren eta autismoaren arteko edozein erlazio erakusteko.
Gerora jakin zen Wakefieldek txertoaren fabrikatzaileen aurkako eskatzaileen finantziazioa jaso zuela eta ez ziela bere lankideei eta mediku-agintariei bere interes-gatazkaren berri eman. Hau ezaguna izan balitz, artikulua beharbada The Lancet argitalpenean ez zen argitaratuko.
Wakefield oso kritikatua izan da bere oinarri zientifikoengatik eta txertaketa tasak murrizteagatik, baita bere oinarri etikoen faltagatik ere, ikerketa egin zen moduagatik. 2009an The Sunday Times egunkariak jakinarazi zuen Wakefieldek gaixoen datuak eta emaitzak manipulatu zituela 1998ko artikuluan, autismoarekin lotura baten itxura sortuz.
CDCk, Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionaleko IOMk eta Erresuma Batuko Osasun Zerbitzu Nazionalak txerto hirukoitz birikoaren eta autismoaren arteko erlazio ebidentziarik ez dagoela ondorioztatu zuten. Cochrane Liburutegiak egindako berrikuspen sistematiko batek txerto hirukoitz birikoaren eta autismoaren artean lotura sinesgarririk ez zegoela ondorioztatu zuen. Hirukoitz birikoak oraindik heriotza-karga handia eta konplikazioak zituzten gaixotasunak prebenitu zituela, hirukoitz birikoarekiko konfiantza galtzeak osasun publikoa kaltetu zuela eta txerto hirukoitz birikoari buruzko azterlanetan diseinuaren eta segurtasun-arazoen gaineko emaitzak oso desegokiak zirela argitu zuen.
Gehiegizko txertaketaren teoria
Gehiegizko txertaketa hainbat txerto aldi berean aplikatzeak haurraren immunologia-sistema gainkargatu edo ahuldu dezakeela eta ondorio kaltegarriak eragin ditzakeela dioen nozioa da. Nahiz eta ebidentzia zientifikoak ez duen ideia hori babesten eta are kontraesanean jartzen duen, autismoa duten haurren guraso askok oraindik uste dute gehiegizko txertaketak autismoa eragingo lukeela. Horren ondorioz, guraso askok seme-alabak immunizatzea atzeratu edo saihestu dute Gurasoen gaizki ulertze horiek dira haurren immunizaziorako oztopo nagusiak.