cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kalifornia
Orografia eta klima
Hiru lurralde handi bereizten dira Kalifornian: Erdialdeko Harana, jalkinez eta alubioiez betetako sakonunea; ekialdean Sierra Nevadako mendiak (Whitney, 4.418 m); mendebalean Itsasertzeko mendikatea, 1.600-2.000 metroko mendi paraleloak dituena. San Andresko failak gurutzatzen du lurraldea ipar-ekialdetik hego-ekialdera; horren ondorioz, lurrikara handiak izateko arrisku biziena duen lurraldea da Kalifornia; nolanahi ere, ez dirudi arrisku horrek oraingoz hirien eta ekonomiaren hazkundea mugatu duenik. Klima mediterraneokoa da, gozoa eta epela.
Ekonomia
Klimaren gozoa du, ibarreko lurrak emankorrak dira eta ur hornidura sistema modernoa garatu dute: horri guztiari esker, Kalifornia munduko fruitu ekoizle nagusietako bat da. Mahastiek, kotoiak eta lekariek ere garrantzi handia dute. Urre ekoizpenak behera egin du, hobiak ahitu baitira, baina petrolioaren eta gas naturalaren aurkikuntzak industriaren garapena bideratu dute, baita hiri handien inguruetako lantegiak (elektronika, kimika eta hegazkin industria) ere. Kaliforniako zinema industria munduko handiena eta sendoena da (Hollywood). Industriaren garapenaren ondorioz, zientzia eta teknika ikerketagune ugari sortu dira, bai kapital pribatukoak, bai publikokoak.
Jatorrizko amerindiarrak
Espainiarrak iritsi baino lehen, Kalifornia 300.000 indigenen bizilekua zela kalkulatzen da. Talderik handiena Chumash herria izan zen, 10.000 biztanle inguru zituena. Eskualdea oso anitza zen eta hizkuntza ezberdin asko hitz egiten ziren.
Taldeak eremu eta lurralde partikularretara egokituta zeuden. Kaliforniako habitatek eta klimak bizitza basati ugari sostengatu zuten, untxiak, oreinak, arrain barietateak, frutak, sustraiak eta ezkurrak barne. Bertakoek, neurri handi batean, ehiztari-biltzaile bizimodua jarraitzen zuten, euren lurraldean zehar, urtaroetan zehar mugitzen zirelarik, elikagai mota ezberdinen bila.
Espainiarren kolonizazioa
Espainiarrek 16. mendean deskubritu zuten, lehenbizi itsasoz Ozena Baretik irtenda, Behe Kaliforniako penintsula aurkitu zuten, baina hau iparraldean kontinentearekin lotua zegoela aurkitu zuen 1539an Francisco de Ulloak. Lurraldea idorra zen, oso pobrea, eta indiarren zibilizazio maila oso apala; horregatik izen ustez irrigarria eman zioten (California), Las sergas de Esplandián zalduneria liburuko alegiazko herrialdearen izenetik hartua. 1542an Pedro de Alvaradoren espedizioak, Juan Rodríguez Cabrilloren agindupean, lurralde haietako iparraldeko partean Kalifornia Garaia, esploratu zuen lehen aldiz europarrentzat; AEBetako Kalifornoa propio eskualde hori da.
Moulines (Mantxa)
Moulines Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Kalifornia
Espainiarren kolonizazioa
Urte askoan kolonizatu gabe utzi zuten eskualde hura espainiarrek. Asmo erlijiosoa gailendu zen azkenean. Kalifornia Garaia frantziskotarrek kolonizatu zuten, Junípero Serraren gidaritzapean. 1769an San Diegoko misioa eraiki zuten eta 1770ean San Carlosekoa, militarrentzako gotorlekuekin batera. 1776an sortu zen San Franciscoko misioa, hiriaren jatorri izan zena, eta 1781ean Los Angelesko herria. Frantziskotarrek eraman zituzten hara Mediterraneoko landareak, Kaliforniako nekazaritzako gaur egungo aberastasunaren oinarri direnak.
Moulines (Mantxa)
Biztanleria
2007an Moulines udalerrian erroldatutako biztanleak 302 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Kalifornia
19. mendea
1819an Espainiako Erresumak Estatu Batuekin egin zuen itunak Kaliforniaren iparraldeko muga finkatu zuen, 42° graduko latitudean, eta horregatik du Kaliforniako mapak iparraldeko muga lerrozuzena.
Mexikok burujabetza lortu ondoren Kaliforniak Espainiako koroari leial jarraitu zion 1822 arte.
1834an Mexikoko errepublikak koloniak suntsitu zituen, eta geroago emigrante anglo-saxoiek geratzen ziren indiarrak hil zituzten.
Moulines (Mantxa)
Etxebizitza
2007an 139 etxebizitza zeuden, 117 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 138 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 117 etxebizitza nagusietatik 84 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 67 etxek bost zituzten. 102 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 53 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 56 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Pedostibes hosii
Pedostibes hosii Pedostibes generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Podolinella
Podolinella Protura animalia taldeko genero bat da. Acerentomidae familiaren barruan sailkatzen da.
Moulines (Mantxa)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 183 ziren, horien artean 149 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 149 pertsona aktiboetatik 147 lanean zeuden (80 gizon eta 67 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Kalifornia
19. mendea
Mexikok Guadalupe Higaldo itunaren bidez (1848) Kalifornia Garaia Estatu Batuei eman zien, estatubatuarrek gerra iarabazita.
1850etik aurrera Estatu Batuetako parte bihurtu zen, estatu moduan. Itun hori izenpetu baino astebete lehenago urrea aurkitu zen, eta abenturazale asko erakarri zuen aurkikuntza hark. Kalifornia munduko bigarren urrearen ekoizle izan zen, 100 tona urteko ematen baitzuen. Burdinbideak bigarren emigrante oldea ekarri zuen, txinatarrak eta japoniarrak batez ere.
Moulines (Mantxa)
Diru sarrerak
2009an Moulines udalerrian 113 unitate fiskal zeuden, 295 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.226 euro zen.
Kalifornia
19. mendea
Era berean, estatubatuarren agintea genozidio indiarraren sinonimo izan zen. Kaliforniako indigenen populazioa 1848an 150.000 pertsonatik 1870ean 30.000 pertsonara jaitsi zela kalkulatu zuen, eta 1900ean 16.000 pertsonara jaitsi zela. Gaixotasunek, goseak eta sarraskiek eragin zuten murrizketa. Kaliforniako amerikarrak, batez ere urrearen sukarraren garaian, hilketen jomuga izan ziren. Kolonoek 24.000 eta 27.000 amerindiar artean ere hartu zituzten lan behartuetarako. Zuzenean hilak, 9.500 biztanle inguru izan zirela kalkulatzen da.
20. mendea
Urre meatzeak agortu zirenean, Lehen Mundu Gerraren bukaera aldean, hasi zen nekazaritza eta industria iraultza. XX. mendeko lehen hiru hamarkadetan zehar, izugarri hazi zen populazioa eta ekonomia Kalifornian, Hollywood film komertzialen gune bat izaten hasi zen garai hartan. Los Angelesek eta beste hiri batzuek trenbidearen ibilbideei etekina atera zieten. 1930eko depresioak ere ezin izan zuen estatuaren hazkunde demografikoarekin amaitu, enplegurik gabeko jendeak emigratu baitzuen trumilka Kaliforniara.
Bigarren Mundu Gerra ekonomia hazteko arrazoi bihurtu zen. Gatazkan zehar, japoniar jatorriko kaliforniarrak herritarrak espetxeratu zituzten konzentrazio eremuetan. Aldi berean, industria aeronautikoak eta untzigintzak garrantzi handia hartu zuten Kalifornian garai honetan. Ontziolak eta aeronautika Long Beach, San Diego eta San Frantziskon hedatu ziren; eta AEB hego-ekialdeko beltz migrazioaren une erabakigarria ere izan zen.
1950eko eta 1960ko hamarkadetan, kultura industriaren gorakadak mesede egin zion estatuari, zineari musika ekoizpena eta telebista ere gehitu baitzitzaizkion ekoizpenetan. Lotutako garapenetan, 1955ean Disneyland Resort inauguratu zen Anaheimen. Era berean, familia bakarreko etxeen salmenta eta zerbitzuen sektorea izan ziren jarduera ekonomiko garrantzitsuenak.
Moulines (Mantxa)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 finantziazio enpresak ziren.
Kalifornia
20. mendea
1960ko hamarkadaren amaieran beste iraultza sozial bat hasi zen estatuan, hippyena, eta San Frantzisko hartu zuten hiriburu. 1965ean arraza istiluak izan ziren Los Angeles hegoaldean. Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatea Vietnamgo gerraren aurkako eta adierazpen askatasunaren aldeko mugimenduaren gune naturala bihurtu zen. 1967an maitasunaren udarekin amaitu zen hippie mugimendua.
1970eko hamarkadan, espainiar jatorriko biztanleria asko hazi zen estatuan, eta gayen eskubideen aldeko mugimendua sortu zen. 80ko hamarkadan Kalifornia munduko zortzigarren ekonomiarik handiena bihurtu zen, eta aurreko hamarkadetan jada San Frantzisko hegoaldean kokatuta zeuden industria aurreratu batzuk are gehiago garatu ziren: industria teknologiko handien gune bihurtu ziren Silicon Valleyn. Aldi berean, Los Angelesek musika eta zinema menderatzen zituen, eta San Diego garrantzi handiko gunea bilakatu zen industria farmazeutikorako. 21. mendearen lehen laurdenean Kalifornia munduko seigarren edo zazpigarren ekonomiarik handiena da.
21. mendea
Ekonomiaren aldetik, Silicon Valleyren indarrak eta Los Angelesko ikus-entzunezkoaren munduak pisu ekonomiko handia izaten jarraitu dute, Kalifornian sortutako enpresa batzuek mundu mailako preeminentzia lortu dutelarik 21. mendearen lehen laurdenean: Google eta Alphabet taldea, Facebook bere multzo Metaren bidez, Tesla, Twitter, Snap eta beste batzuk. Hala ere, Silicon Valleyko 20. mendeko izen handi batzuek egoitza nagusia lekuz aldatzea ere erabaki dute: Oracle eta Hewlett Packard, esate baterako, Texasera joanak dira 2020an.
Moulines (Mantxa)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina eta 1 iturgina.
Kalifornia
21. mendea
21. mendeko beroketa globalak bereziki jo du gogor Kalifornia, non sute eta lehorte sekula aurretik ikusi gabeak gertatu diren. Klima estatuko politikako lehen mailako eztabaidagaia bilakatu da.
Euskaldunak Kalifornian
Kaliforniaren kolonizazio espainiarrean izan ziren euskaldunak. Esate baterako, Vicente de Santa Maria fraide nafarrak 1760ko hamarkadan idatzitako egunerokoam San Frantzisko inguruko indigenen berri ematen du (Huimenak eta Huichiunak deitzen die), eta bertan ezarritako frantziskotarren misioak deskribatzen ditu.
Moulines (Mantxa)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Moulines udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 495 hektarea erabiltzen.
Kalifornia
Euskaldunak Kalifornian
XIX. mendean, Ameriketara joandako euskaldunak Kalifornian kokatzen hasi ziren 1849ko urre aurkikuntzek erakarrita. Haien artean askok azkar ikusi zuten abeltzaintza urre meatzeak baino askoz errentagarriagoa zela. 1870eko hamarkadaren amaieratik hasita eta 50 urteko tartean, euskaldunak trumilka iritsi ziren Kaliforniara eta eskualdeko abeltzaintza eta nekazaritza sektoreei hasiera sendoa eman zieten. Euskaldun aurrendariak ongi egokitu ziren lurralde berrira eta negozio oparoak sortu zituzten: abeltzainak ziren, ostatuen ugazabak, negozioen eta lurren jabeak eta langile onak hainbat industriatan.
Moulines (Mantxa)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kalifornia
Politika
2019ko urtarrilaren 9an, Estatu Batuetako Gorte Gorenak berretsi egin zuen estatu horretan foie-grasa ekoitzi eta saltzea debekatzen zuen Kaliforniako 2004ko Lege bat.
Erne (argipena)
Erne hitzak adiera zenbait ditu:
Wacken
Wacken' Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Diancistrus katrineae
Diancistrus katrineae Diancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Dili
Dili (Díli) Ekialdeko Timorko hiriburu eta hiri nagusia da. Timor uharteko iparraldeko kostaldean dago.
Klima
Sabanako klima (Aw) dauka, Köppen sailkapenaren arabera.
Historia
Portugesek sortu zuten Dili hiria 1520. urtean. 1769. urtean Timor Portugesa herrialdeko hiriburu izendatu zuten, Lifau ordezkatuz; izan ere, holandarrek sarri erasotzen zuten gaur egun Oecusse enklabea den lurraldean zegoen lehengo Lifau hiriburua.
Bigarren Mundu Gerran japoniarrek euren menpe hartu zuten Dili hiria. Bestalde, 1975. urteko azaroko 28an Ekialdeko Timorrek aldebakarreko independentzia-aldarrikapena egin zuen, Portugaldik askatuz. Edozein modutan ere, handik egun batzuetara, abenduaren 7an Indonesiako armadak Dili hartu zuen. Ondorioz, 1976. urteko uztailaren 17an Indonesiak Ekialdeko Timor osoa inbaditu eta beretu zuen, lurraldeari Timor Timur izena emanez; Dili zen lurraldeko hiriburua. Hala ere, 1999. urtera arte etengabe gertatu dira sarraskiak Ekialdeko Timorren, 1991. urtean Diliko sarraskia gertatu zen, eta orduan hasi zen Ekialdeko Timor nazioarteko babesa hartzen. 1999. urtean autodeterminazio-prozesuari ekin zioten, eta 2002. urtean Ekialdeko Timorrek independentzia aldarrikatu zuen; maiatzaren 20an Dili estatu berriko hiriburu izendatu zuten.
Banaketa administratiboa
Dili hiria Dili udalerriko hiriburua da; besteak beste, Atauro uhartea eta Dili ondoko beste hiri batzuk daude udalerrian. Hiria hogeita sei sukotan (suco) banatuta dago; horietatik hemezortzi hiri-eremukoak dira.
Ekonomia
Dilin dago Ekialdeko Timorko porturik handiena; merkataritza-gune garrantzitsuena ere Dilin dago.
Farsalia
Farsalia (Φάρσαλα; Φάρσαλος) hegoaldeko Tesalian dagoen hiria da. Eskualdeko hiri nagusienetariko bat da eta bere halva ospetsua da. Antzinatean bertan polis famatu bat zegoen. Bertan garaitu zituen Zesarrek Ponpeio eta senatuaren gudarostea K.a. 48. urtean, eta Erromako nagusi bihurtu zen garaipen haren ondoren.
Gluzemia indize
Gluzemia indizea edo indize gluzemikoa (GI) janari bakoitzak pertsonen odoleko glukosa mailan (alegia, azukre mailan) duen eragina adierazten duen zenbaki bat da. Erreferentziako balioa 100 da (glukosa puruaren kantitate baliokide batek izango lukeen balioa).
Gluzemia indizeak adierazten du janaria kontsumitu ondoren pertsonaren odoleko azukre mailan gertatzen den emendatze totala; ez du beti emendatzearen abiadura adierazten. Azukre mailaren handitzean beste faktore batzuk ere eragina dute, esaterako otorduan jaten den gantz kopuruak. Eskuragarri dagoen karbohidrato kopuru osoa hartzen du kontuan indizeak. Janariak indizea handitzen duten beste osagai batzuk eduki ditzakeen arren, eragin horiek ez dira indizean islatzen.
Gluzemia indizeari lotutako beste neurri batek, gluzemia kargak, janariaren gluzemia indizea eta janaldi bakoitzaren karbohidrato edukia lotzen ditu. Esaterako, meloiak gluzemia indize handia du, baina gluzemia karga txikia janaldi bakoitzean jaten den kantitaterako. Fruktosak, berriz, gluzemia indize txikia du baina gluzemia karga handia, kantitate handian jaten bada.
Oleg Mitiaev
Bizitza
Mitiaev Errusiako Fusil Motorizatuen 150. Dibisioko komandantea izan zen, 2020tik hil zen arte.
Ukrainako iturrien arabera, Mariupolgo setioan parte hartzen ari zela hil zuten Mitiaev –2022an Errusiak Ukraina inbaditu zuenean–; antza denez, Azov Batailoiaren eskuetan. Hala balitz, 2022ko inbasioan hildako laugarren jeneral errusiarra izango litzateke, Mendebaldeko iturrien arabera, zabaldutako hogeitatik.
Ikuspen (meteorologia)
Meteorologian, ikuspena objektu bat argi eta garbi bereiz daitekeen distantzia da, ordua kontuan hartu gabe. Ikuspen horizontala eta bertikala neurtu daitezke, sarritan elkarrengandik desberdinak. Adibidez, ikuspen horizontala oso txarra izan daiteke lainogunean, baina bertikala nahiko ona, mehea bada.
Definizioak
Munduko Meteorologia Erakundeak ikuspena honela definitzen du: tamaina egokia duen objektu beltz bat horizonteko zeru hondoan egunez ikus eta ezagut daitekeen distantzia handiena da edo, gaueko behaketei dagokienez. ikus eta ezagut ahal izango litzateke argiztapen orokorra eguneko intentsitate normalera igotzen bada. Ikuspena horizontala, zeiharra edo bertikala izan daiteke.
Ikus-irismena objektu jakin baten eta haren hondo-inguruaren arteko kontrastea behatzailearen atalase diferentzialarekin berdintzen deneko distantzia da. MME-k irismen mota ezberdinak definitzen ditu erabiltzailearen beharren arabera.
Ikuspen zeiharra eta bertikala
Ikuspen zeiharra behatzaileak altitude desberdinean eta bertikal desberdinean dagoen objektu bat ikus eta ezagut dezakeen distantzia handiena da. Ikuspen bertikala behatzaile bat eta objektu bat plano bertikal berean kokatuak egonik lehenak bigarrena ikus eta identifika dezakeen distantzia maximoa da.
Irismen optiko meteorologikoa
Irismen optiko meteorologikoa 2.700 K-eko kolore-tenperatura duen goritasun-lanpara batetik sortutako argi-izpi paraleloen bala batek atmosferan egin behar duen ibilbidearen luzera da, argi-fluxuaren intentsitatea jatorrikoarekiko 0,05era murriztu arte. Argi-fluxua kalkulatzeko Nazioarteko Argiztapen Batzordearen argitasun fotopikoaren funtzioa erabiltzen da.
Pistako ikus-irismena
Pistako ikus-irismena (ingelesez RVR, runway visual range) pista baten erdialdean dagoen hegazkinaren pilotu batek pista edo bere ardatza markatzen duten argiak edo markak ikus ditzakeen distantzia da. Horren neurria lurrean behatzaile batek eman dezake baina gehienetan transmisimetro baten bidez egiten da.
Bizkaiko Forua
Bizkaiko Forua Bizkaiko hainbat lur arautzen zituen legea zen. Foru Zaharra 1452an idatzi bazen ere, 1110etik zegoen indarrean. 1526an berriro berridatzi zuten.
Bizkaiko oinarrizko erakundea ibarra zen, eta erakunde horretara biltzen ziren baserriak. Goragoko mailan elizateak zeuden, baserri, auzo eta inguruko lurrak biltzen zituena. Elizateek gizonezko herritar guztiak biltzen ziren aholkularitzak zeuzkaten, eta ordezkariak bidaltzen zituzten Ibar-jaurerriko Batzar Nagusietara. Elizate bakoitzak fiel izeneko agintaria zuen (zenbaitetan bi, bata jabeek aukeratua eta bestea maizterrek). Ibar-jaurerriak eskualdeko elizateak biltzen zituen, eta Ibar-jaurerriko Batzar Nagusiak antolatzen zituen; bertan biltzen ziren elizateetako ordezkariak. Ibar-jaurerriaren buru ibar-jaun (merino gaztelaniaz) edo epaileak jarduten zuen. Batzar horietan aukeratzen ziren Gernikan egiten ziren Bizkaiko Batzar Nagusietarako ordezkariak. Bizkaitar guztiak ziren aitoren seme, eta lurjabe izateko eskubidea zuten, guztiak handiki ez baziren ere. Bizkaiko lehen Ibar-jaurerriak Uribe, Busturia, Markina, Bedia, Zornotza eta Arratia izan ziren. Durangaldea, Enkarterri eta Orozko geroago batu ziren. Bizkaiko Batzar Nagusietara deitzeko, sua pizten zen Gorbeia, Ganekogorta, Kolitza, Oiz eta Sollube mendi-gainetan, eta elizate eta hirietako ordezkariak biltzen ziren.
Elizateetako ordezkariak ahaide nagusiak ziren, eta hirietakoak ermandadeen ordezkariak izan ohi ziren, hirietako merkatarien ordezkariak XVI. mendetik aurrera. Jatorriz Ahaide Nagusien Batzarra bazen ere, bizkaitar orok zuen Batzarrean parte hartzeko eskubidea, ordezkari izanez gero. Batzar Nagusiak legegile ziren nagusiki. Jaunaren edo erregearen proposamen guztiek batzarkideen onespena jaso behar zuten, eta haien agindua onartu edo gaitzesteko eskubidea zuten batzarkideek (Foru baimena). Bestalde, Jaunak berretsi behar zuen Batzar Nagusiek erabakitakoa. Ahaide Nagusien arteko gudu eta liskarrak konpontzeko aitzakiaz, baina erregearen armada sendotzea xede zuela, Jaunak korrejidore bat izendatzen zuen; teniente nagusi bat zegoen Gernikan eta beste bi Enkarterri eta Durangaldean. Ibar-jaurerri bakoitzak zuen bere ibar-jauna (Uribek, Bilbo barnean hartuta, bi), eta ibar-jaun bakoitzak bere ordezkoak zituen.
XIV. eta XV. mendeetara luzatu ziren ahaide nagusien arteko gerrek (oinaztarren eta ganboarren arteko gatazkek) izugarri ahuldu zuten nobleen eragina Bizkaian eta, bitartean, hirietara bildu zen merkatari-burgesia Batzar Nagusiak kontrolatzen hasi zen, XVI. mendetik aurrera. Foru Zaharraren (1452) eta Foru Berriaren (1526) artean alde nabarmenik ez bada ere, Batzar Nagusien egitura aldatzen hasi zen. Hasieran hiriak ahaide nagusien mende zeuden arren, XIV. mendean itsas merkataritza bizkortu zenean, aurre egin zieten burgesek nobleei, eta Ameriketako konkista hasi zenerako hiriek kontrolatzen zituzten Batzar Nagusiak.
Bizkaiko Forua, I. Idazpurua, V. legea
≪Bizkaitarrak, usadioz eta ohituraz, beti joan izan dira Bizkaiko Jaunak dei egin dienean, haren zerbitzuan jartzeko agindu dienean, batere soldata kobratu barik; hala egin dute Luxaondoko zuhaitz Malatoa dagoen lekuraino. Baina Jaunak (...) leku horretatik haraindi joateko aginduz gero, bi hilabeteko soldata ordaindu behar die mendietaraino joatea bada; eta mendiez bestaldera joatea bada hiru hilabeteko soldata; eta, beraz, soldata hori ordainduta (...) Jaunaren zerbitzuan edozein lekutara joaten ohitu dira. Baina leku horretara heldu eta soldatarik eman ezean, ez dira zuhaitz Malatotik harago joango.≫
Hydrornis
Hydrornis Pittidae familiako hegazti genero bat da.
Polyadenum
Polyadenum Protura animalia taldeko genero bat da. Acerentomidae familiaren barruan sailkatzen da.
Enbor brakiozefaliko
Enbor brakiozefalikoa mediastinoko arteria da, aortaren lehen adarra, eskuineko besoa, lepoa eta burua odolez hornitzen duena.
Pedostibes tuberculosus
Pedostibes tuberculosus Pedostibes generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Norma kumulua
Norma kumulua (ACO 3627 edo Abell 3627) Erakarle Handiaren erdian dagoen galaxia kumulu bat da. Izan ere, Norma kumuluaren ustezko masa 1015 eguzki masakoa da. Erakarle Handiaren masaren hamarrena. Gure plano galaktikotik zazpi gradura baino ez dagoenez, Lurretik aztertzea oso zaila da, eremu huts deritzon tokian baitago, eta Esne Bideak berak eragozten du behaketa on bat.
Diancistrus leisi
Diancistrus leisi Diancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Hero mantra
Hero mantra SextySexers nafar hard rock musika taldearen estudioko hirugarren diskoa da.
Abesti zerrenda
Diskoa zortzi abestiz osatuta dago:
Pelobates fuscus
Pelobates fuscus Pelobates generoko animalia da. Anfibioen barruko Pelobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Hylocharis humboldtii
Hylocharis humboldtii Hylocharis generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Done Bartolomeko eliza
Done Bartolomeko eliza Erroibarko Zilbeti kontzejuan XIX. mendeko kristiau eliza bat da,. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.
Chrysuronia oenone
Chrysuronia oenone Chrysuronia generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Hortzetako eskuila
American Dental Associationen arabera, hortzetako lehenengo eskuila enperadore txinatar batek sortu zuen 1498an. Hezurrezko kirtena eta txerri-ilez eginiko zurdak zituen. Hala ere, XVII. mendera arte ez zen oso arrunta Mendebaldean. Gainera, Europan, txerri-ilezko eskuilen ordez askoz bigunagoak ziren zaldi-ilezkoak nahiago zituzten.
Hortzetako eskuila nylonezkoak
1938an Du Pontek nylonezko zurdak zituzten hortzetako eskuilak merkaturatu zituen. Material sintetiko hau animalien ileak baino askoz higienikoagoa da, ez du infekziorik sortzen eta. Hala ere, hasierako nylonezko eskuilak oso desatseginak ziren, eta 1950eko hamarkadara arte Du Pontek ez zituen nylon bigunezko eskuilak merkaturatu.
Hortzetako eskuila elektrikoak
1959an Squibb Pharmaceuticalek hortzetako lehenengo eskuila elektrikoa aurkeztu zuen. Geroxeago, General Electricek kablerik gabeko eta pilaz elikatutako eskuila elektrikoa sortu zuen.
1987an Interplak hortzetako eskuila elektriko birakorra merkaturatua izan zen.
Erruki Etxeko parkea (Bilbo)
Erruki Etxeko parkea Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen parke bat da. Erruki Etxearen aurrean dago, Sabino Arana etorbidean, Jesusen Bihotzaren plaza eta San Mames estadioaren artean.
Asterix (pertsonaia)
Asterix Asterix galiarra komiki bilduman agertzen den fikziozko pertsonaia nagusia da. Ia beti, bere laguna den Obelixekin doa. Bere izena, "asteriks" ahoskatzen da eta astérisque frantsesezko hitzetik dator, asterisko esan nahi duena. Baina, 1977. urterarte komiki hauen marrazkigile eta gaur egun, marrazkigile eta gidoilaria den Albert Uderzok dioenez, astre hitzetik ere letorke. Izan ere, Asterixen aitaren izena, Astronomix da. Amarena, berriz, Praline.
Asterix, haur literaturako pertsonaia bat da, eta, beraz, bere baldintzak ezin dira ikuspegi errealista edo historiko batetik aztertu. Oso arraroa litzateke hogeita hamar urtetik gorako galiar gerlari batean pentsatzea, ezkongabea, bakarrik bizi dena eta bere tribuan autoritate bat dena buruzagia edo druida izan gabe.
Kiwi
Kiwi izan daiteke:
Asterix (pertsonaia)
Kontrasteak nabarmentzen dituen bikotearen baliabidea oso modu bikainean erabilia dago Asterix Galiarrean eta Asterix eta Obelix bikotek literatura edo zineko beste bikote batzuk bezala (On Kixote eta Santxo Pantza...) bizitza ematen dioten akzioaren ikuspegi ezberdinak irudikatzen dituzte eta jarraipena ahalbidetzen dute euren elkarrizketen bitartez
Obelix ez bezala, Asterix baxua, serioa, adimentsua, trebea eta maltzurra da eta bere gizagaindiko indarra, Panoramix druidak prestaturiko edabe magikoa edaten duenean bakarrik lortzen du. Obelixen kasuan, edabe magikoak betirako eragina du, txikia zela, edabe magikoz beteta zegoen pertz batean erori baitzen.
Pertsonaiak, bere samurtasuna eta baita bere maitasun edo erakarpen sexuala, oso modu idilikoan adierazten du: umeak eta dontzeilak maite ditu, baina modu platonikoan bakarrik maitemintzen da, musugorritzera helduz bekokian edo masailean emandako musuak bezalako maitasun adierazpen sinpleekin.
Kazetaritza genero
Kazetaritza generoa kazetaritzan erabiltzen diren testuen eta diskurtsoen multzoa bateratzen duen narratibaren azpigeneroa da. Kazetaritza generoko testuek errealitateari erreferentzia egiten dioten testu tipoen multzoa da.
Asterix (pertsonaia)
Bortizkeria, bere aldaera komiko tradizionalean agertzen da, non, protagonistek beste pertsonaiei emandako kolpeen ondorioz azken hauek egiten dituzten hegaldiak gora-behera, sekula ez dagoen hildakorik, ubeldurak eta borrokako beste ondorio batzuk oso argi agertzen diren arren.
Asterixek, Davidek Goliaten aurka lortutako garaipena irudikatzen du, bere komikien lehen orrialdetik, non, beti gogorarazten den euren herrixka dela, Galia osoan, erromatarrek oraindik konkistatu ez duten toki bakarra. Bere ez zehaztasun historikoa gora-behera, argudio honek, frantziarren sentimendu abertzalea pizten du.
Kazetaritza genero
Testu tipo hauetan hurbiltasuna bilatu ohi da denbora-espazio ardatzetan. Hurbilekoa kontatzeko joera nabarmena egoten da kazetaritzan; duela gutxi gertatu dena, hurbil gertatu dena aipatzen da kazetaritza testu eta diskurtso ia guztietan.
Kazetaritza generoak ikuspegi objektiboak eta subjektiboak onartzen ditu. Gehien erabili diren azpigeneroak albistea eta iritzi artikulua dira baina badaude kazetaritzako beste testu tipo batzuk ere. Hona kazetaritza generoko testu tipo batzuk:
Asterix (pertsonaia)
Laburbilduz, Asterixek heroi klasiko bat irudikatzen du: adimentsua, adoretsua, maltzurra, ausarta, gizalegezkoa, lagun eta bizilagun ona, bere buruzagiarekin leiala, ondradua eta itxoiten dakiena, beti prest konpondu beharreko arazoak konpontzeko, bidaia epikoak egiteko, damei laguntzeko edo bere jendeari zerbitzatzeko.
Asterix izena, komiki guztien izenburuan agertzen den izen bakarra da. Gehienetan, abenturaren izenburuaren zati ere bada. Bildumako bi abentura baino ez daude horren salbuespen bezala: Obelix eta Konpainia alde batetik eta Obelixen Galera bestetik
Kazetaritza genero
Kazetaritzako testu tipo batzuek objektibotasuna bilatzen dute, albisteak esate baterako, baina kazetaritzan subjektibotasunari bidea zabaltzen zaio. Azalpenekin batera iritziak nahaste ohikoa da.
Asterix (pertsonaia)
Bidaiak
Komiki hauen abenturetan protagonista nagusiak Galiatik kanpora egin behar izan dituen bidaiak, honako hauek dira:
Kazetaritza genero
Hizkera
Kazetaritzako testu tipo gehienetan ohikoa izaten dira estilo ezaugarri hauek:
Warringholz
Warringholz Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Itsas uraza
Itsas uraza (Ulva lactuca) Chlorophyta dibisioan dagoen alga berdea da, mundu osoan bizi dena. Ulva generoko alga jangarri hau Eskozian sopetan eta entsaladetan erabiltzen dute.
Los Secretos
Los Secretos, Espainiako pop eta rock musika talde bat da. 1980an Madrilen sortu zen, Movida madrileña delakoaren testuinguruan. Álvaro Urquijo (ahotsa eta gitarrak), Enrique Urquijo eta Javier Urquijo anaiek, José Enrique Cano, Canito musikariak eta beste hainbat taldekideek osatu zuten.
Erruki etxea (Bilbo)
Bilboko Erruki Etxe Santua Bizkaiko Bilbo hiriko eraikin eta erakunde bat da. Adindu edo zaharren egoitza da.
Kokalekua
Indautxu auzoko Sabino Arana etorbidearen 2. zenbakian dago.
Aurrekaldean Erruki Etxeko parkea du, eta inguruan Hesperia Zubialde hotela, San Mames estadio eta Jesusen Bihotzaren plaza.
Historia
1762an Erruki Etxea gisa sortua izan zen. Ordutik aurrera Bilbo udalerriko ongintza eta hezkuntzan paper garrantzitsua izan du, batez ere 1872an Antonio Goikoetxea arkitektoak proiektatutako Etxea Amadeo I.a Saboiakoak irauguratu zuenetik aurrera, gaur egun erakundea leku horretan bertan jarraitzen duelarik.
XX. mende osoan mantendu zen 1897ko araudiko 1. arauaren arabera babesetxearen heelburua "San Mameseko Aterpetxean bi sexuetako etxegabeko behartsuei babes eta jana ematea zen, gaixotasunak sendatu eta gazteenei gerora arte, lanbide eta karrerak ateratzeko balioko zieten heziketa ematea".
Gaur egun Erruki Etxean 200dik gora adindu daude, haietako askok euren egotea ordaintzeko ahalbide ekonomikorik ez dutenez, Erruki Etxeak nahiz beste zenbait erakundeek ordaindu ohi dute.
Sainte-Euphémie-sur-Ouvèze
Sainte-Euphémie-sur-Ouvèze Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 97 etxebizitza zeuden, 44 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 52 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 87 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 44 etxebizitza nagusietatik 29 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 27 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Sainte-Euphémie-sur-Ouvèze udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 185 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Landetako entsalada
Landetako entsalada (salade landaise edo assiette landaise) Landetako janari tipikoa da. Ahatearen produktuak (pate, arandoiak edo gesiers, magret eta urineko) dituen entsalada da. Askotan tomate eta pinaziak ditu.
Alfredo Jaime
Alfredo Jaime Irujo (Iruñea, 1942ko maiatzaren 22a) UPNko politikaria da. Iruñeko alkatea izan zen 1991-1995 bitartean.
Vanlay
Vanlay Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vanlay udalerrian erroldatutako biztanleak 312 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 176 etxebizitza zeuden, 120 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 40 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 169 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 120 etxebizitza nagusietatik 93 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 35 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 93 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 57 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 180 ziren, horien artean 121 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 121 pertsona aktiboetatik 108 lanean zeuden (60 gizon eta 48 emakume) eta 13 langabezian zeuden (7 gizon eta 6 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vanlay udalerrian 125 unitate fiskal zeuden, 315 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.425 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 informazio eta komunikazio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean Vanlay udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Diancistrus longifilis
Diancistrus longifilis Diancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bythitidae familian.
Pelobates varaldii
Pelobates varaldii Pelobates generoko animalia da. Anfibioen barruko Pelobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Govoneko gaztelua
Govoneko gaztelua (Castello di Govone) Savoiako errege etxearen egoitzetako bat da, Unescok Gizateriaren ondare izendatua 1997an. 823-022 kodea du eta Piazza Roma, 1ean dago Govonen (Cuneoko probintzia, Piemonte, Italia). Basso Piemonteko «Castelli Aperti» zirkuituaren barruan dago.
Aebtissinwisch
Aebtissinwisch Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Tofu
Tofu, soja-esne gatzaturik egindako jakia da, bloke zuriz zerbitzatzen dena. Ekialdeko Asiako gastronomian ezaguna da oso, fresko ala prozesatua izanda.
Umm Qais
Umm Qais (arabieraz: أم قيس, Umm Qays) iparraldeko Jordaniako udalerria da, non antzinako Gadara zegoen. Jordania, Israel eta Siria arteko mugan kokaturik, Galileako itsasoa, Golan muinoak eta Yarmuk ibaiaren haitza ditu inguruan. Umm Qais Irbid gobernazioan dago.
Gadara (hebreeraz: גדרה, gad´a-ra edo גדר, ga-der; antzinako grezieraz: Γάδαρα, Gádara) izeneko herri helenistiko-erromatarrak batzutan Antiokia, Antiokia Semiramis (antzinako grezieraz: Ἀντιόχεια Σεμίραμις) edo Seleuzia izan zuen izena.
Tofu
Txinan, Han dinastiaren garaian, duela 2.000 urte, jada ezagutzen zuten. Nara Aroan (710–794) Japonia eta Koreara zabaldu zuten eta X. edo XI. mendeetan Vietnam eta Indotxinara.
Etimologia
Tofu hitza japon iar tōfu (豆腐) hitzetik dator, zeinen jatorria dòufu (豆腐 o 荳腐) txina tarrean dagoen, baba (豆)+ondu (腐) hitzez egina. Honek tofuaren elaborazioari egiten dio so, soja esne aren mamia prentsatu ondoren lortzen baita, gazurra kenduz, zeini, aurretik, koagulatzaile bat gehitu zaion. Mendebalde ko ohiko gazta gintzarekin dituen antzekotasunak direla eta tofuari "soja gazta" ere esaten zaio.
Eustakio Palatino
Eustakio Palatino (Eustachius Palatinus, Eustachio Palatino) Italiako katapana izan zen 1045eko udazkenetik 1046eko irailera arte. Bere agintearen inguruan dugun jatorririk behinena Lupus Protospatarioren kronika da.
Tofu
Etimologia
Duela mende askotik hona, ekialde ko diet en elikagai oinarrizkoetako bat da, baina oraindik ez da oso ezaguna ez onartua mendebaldeko jendartean. Gero eta ezagunagoak diren osasun erako onura anitzei eta elikadura-bertuteei esker aldatzen ari den zerbait da hau.
Historia
Tofua antzinako Txinatik dator, baina jatorri zehatza zein den ez dago argi. Elikagai honi erreferentzia egiten dion idatzitako aipu zaharrena K.o. 950 koa da, Sung dinastia aurretik; baina mende batzuk lehenago aurkitu zela uste da, duela 2.000 baino gehiago.
Békéscsaba
Békéscsaba (IPA: ) hego-ekialdeko Hungariako hiria da, Békés konderriko hiriburua. Hungariako Ordoki Handian dago, Budapestetik 215 km hego-ekialdera. 2015ean 60.334 biztanle zituen.
Eustakio Palatino
Argiro Konstantinoplara deitu zutenean izendatu zuten katapan. Otrantora iritsi zen eta hortik Barira bidaiatu zuen, bere bulegoa zegoen lekura. Tarantotik gertu Drogo Goiurikoak garaitu zuen. Barira iritsi zenean Joan Rafael katapan berria ezagutu zuen.
Békéscsaba
Biztanleria
2011n Békéscsaban 61.592 lagun bizi ziren; etniari dagokionez, %84,9 hungariarrak ziren, %4 eslovakiarrak, %0,7 ijitoak eta %0,6 alemaniarrak.
Tofu
Historia
Argi dagoena, soja gaztaren elaborazioa teknika antzinakoa dela da. Kontsumoa antzinako Txin an oso garatua zegoen eta prestakuntza metodoak Asia ko beste hainbat lekutara zabaldu ziren.
Marokoar
Marokon bertan bizi diren 35 milioi marokoarrez gain, Frantzian, Belgikan, Israelen, Italian, Herbehereetan, Espainian eta Libian diaspora zabala ere badago.
Gertuko magrebtarrek bezala, berbere, arabiar eta beltz jatorria dute.
Békéscsaba
Biztanleria
Békéscsabako bilakaera demografikoa (1870-2015)
Tofu
Historia
Tofuaren onarpenaren igoera budismoa renarekin zerikusia eduki ahal izan zuen, dieta begetariano batean protei na iturri oso garrantzitsua da erlijio honetan. Ordutik hona, tofua oinarrizko elikagai bihurtu da herri askotan, Japonia, Vietnam, Tailandia eta Korea barne, lekuan lekuko aldaketa txiki batzuekin, elaborazio prozesu, ehundura, zapore eta erabileran.
Europ ari dagokionean, bertako tofuaren inguruko erreferentzia zaharrena 1613 an izan zen, John Saris kapitain britainiarrak Japonia bisitatu zuenean. Bere egunerokoan japoniarren elikadura-ohiturak deskribatu zituen:”…gazta asko dute. Ez dute gurin ik, eta ez dute edozein esne hartzen…”. Tofu hitzaren lehen aipua 1665 an izan zen, Domingo Navarrete fraide ak egin zuena.
Soja gazta Europan baino geroago iritsi zen AEB-ra. Tofua aipatu zuen lehen estatubatuarra Trimble izan zen, 1896 an, American Journal of Pharmacy aldizkarian. Hegoamerika n egin zen lehen aipu ezaguna 1946 an izan zen, Stahe l-en eskutik.
Lehen aipamen horiek tofuaren inguruan mendebaldeko jendarteen interesa piztu zuten eta hainbat ikerketa eragin zituzten. Honela, eta gaur egun arte, teknologia berrien sorkuntza sustatu zuten honen produkziorako eta fabrikazio eta komertzializazioan jarduten duten enpresa k.
Tofu freskoa
Betiko tofua da, Tofu kaxarekin egiten duguna. Dend etan ohikoena, normalean uretan murgildua saltzen da, bere hezetasun edukia mantentzeko. Ur kopuruaren arabera bi mota desberdindu ahal dira.
Tofu leuna edo zetazkoa
Tofu erdi likido bat da, dendetan aurkitzeko zaila. Hezetasun maila handiena duen tofua da, elaborazioan ez baita prentsatzen. Zetazko tofua esnekien eta arrautz en erabilera anitzeko ordezkoa da, irabiatu eta labe an egindako postre entzat batez ere.
Tofu sendoa, komuna, kotoi tofua
Tofu solidoa da, ohikoa, flan sendo baten ehundura duena. Setazko tofuarekin alderatuta, elaboraziorako mamia prentsatua izaten da. Tofu mota hau, betidanik, kotoi zko oihal batean bildutako mamia prentsatu ondoren lortzen da, Tofu kaxa erabiltzean egiten den bezala. Eta hortik datorkio izena.
Tofu prozesatua
Tofu prozesatu hainbat mota daude, iraunkortasuna luzatu eta babesteko burutuak.
Izoztua
Izozt ean bizitza baliagarria handitzen da. Barnean sortzen diren izotz-kristal handiek poro txikiak sortzen dituzte, sukald atutako haragiaren ehundura antzekoa lortuz.
Ketua
Ketzeko teknika elikagaiak kontserb atzeko erabiltzen da, gure tofuarekin erabili dezakeguna. Ke iturri baten bitartez lortu dezakegu, erretxina maila txikia duen egurra erabiliz.
Marinatua
Eskabetxatu tako, zebitxatutako edota adobat uriko tofua da. Erabilitako teknikaren arabera, zaporea indartzeaz aparte bizitza baliagarria luzatu ahal da.
Nutrizio-balorea
Nutrizio aren eta gure osasun aren ikuspuntutik tofua elikagai bikaina da. Jatorri begetal eko proteina iturri ona da eta zortzi oinarrizko aminoazido ak ditu. Proteinei dagokionez, 250g tofu 80g haragi-ren baliokide dira, 588g behi-esne, 182g arrautza edo 100g gazta.
Done Joanesko eliza
Done Joanesko eliza Erroibarko Orondritz kontzejuan XVI. mendeko kristiau eliza bat da.
Tofu
Nutrizio-balorea
Burdin, kaltzio, kobre, magnesio, zink, selenio, manganeso, fosforo eta hainbat bitamina ren iturri da ere, haragi zein esnekien ordezko paregabe batean bihurtzen da tofua, dieta begetariano batean egundokoa.
Done Joanesko eliza
Historia
Elizak XVI. mendekoa dirudi. Oinplanoa gurutzadura duen nabe angeluzuzena da, burualde laua osatzen duten lau ataletan zatituta. Azken atala, koruarena, laburragoa da, eta kanoi-ganga du habeartearen gainerakoaren aurrean. Ganga hori tertzeletedun gangaz estalita dago, eta floroizko giltzarriak ditu, zirkuluerdi-formako mentsula molduratuetan bermatuta. Burualdeak ganga izartua du, nerbio zuzen eta makurrekin, floroizko giltzarriekin eta mentsulekin, aurrekoen berdin-berdinak. Gurutzaduraren besoetatik kanoi erdi beheratu bat doa. Gurutzaduraren ondoko ataletan, sarrerako arku eskartzanoak dituzten kaperak irekitzen dira. Egurrezko korua oinaldean dago, eta haren ondoko atalean, epistolaren aldetik, arkupe xume bat dago; atea txaranbeldua da, arku eskartzano oso molduratukoa. Abside zuzenak XVIII. mendeko erretaula nagusi barrokoa hartzen du, XIX. mendean zaharberritu zuten arren.
Tofu
Nutrizio-balorea
Tofua ume ek, heldu ek eta digestio-arazoak dituztenek jan ahal dute, digestio egokia egiten laguntzen baitu, eta diabe tiko eta zeliako entzat egokia da.
Sukaldean
Eduki proteiko handiak eta kolesterol ezak, haragiaren ordezko elikagai bikain batean bihurtzen du, ia ezinbestekoa dieta begetariano batean. zaporeak xurga tzeko bertutea du (bakarrik, zaporegabea izan ahal da) eta tofua oinarritzat hartuta hamaika plater sukaldatu ahal dira; ekialdeko gastronomiako betiko zopa eta entsala detatik, hanburgesa, saltxitxa eta hestebete begetalak arte.
Produkzioa
Tofua soja-esnea koagul atuz eta lortutako gatzagia prentsatuz lortzen da
Kaltzio sulfatoa
Txinatar estiloko tofua lortzeko sistema tradizionala eta hedatuena da. Tofu samurra sortzen du, baina ehundura apur bat hauskorrekoa. Ez du zapore hautemangarriaren arrasto rik uzten azken produktuan. Lortutako tofua dela eta, produktua kaltzioan ere aberatsa da.
Pelobates syriacus
Pelobates syriacus Pelobates generoko animalia da. Anfibioen barruko Pelobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Sugaentulus
Sugaentulus Protura animalia taldeko genero bat da. Acerentomidae familiaren barruan sailkatzen da.
Tofu
Magnesio kloruroa eta kaltzio kloruroa
Bi gatzek disolbagarritasun maila handia dute uretan, eta era berean eragiten diote soja-proteinari. Testura samurra eta uniformea duen tofu bat sortzen dute.
Glucono delta-lactona
Azido organikoa, Tofuren errezeta txinatarretan erabilia, testura fineko tofu bat sortzen duena, ia gelatina ren itxurarekin. Koagulatzaile hori modu espezifikoan erabiltzen da tofu leunenetan, eta zapore azidoaren ukitua ematen dio amaitutako produktuari.
Ferrières-en-Gâtinais
Ferrières-en-Gâtinais Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ferrières-en-Gâtinais udalerrian erroldatutako biztanleak 3.330 ziren. Familiak 1.408 ziren, horien artean 436 pertsona bakarrekoak ziren (92 bakarrik bizi ziren gizonak eta 344 bakarrik bizi ziren emakumeak), 492 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 400 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 80 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Cimarron (ibaia)
Cimarron ibaia (Cimarron River, ahoskatua; chiwereraz: Ñíxgu; Ñíhgu, ibai gazia ) Arkansas ibaiaren ibaiadar nagusietakoa da. Guztira, 1.123 km-luzera 46.565 km²-ko arroa ditu. Mexiko Berria, Oklahoma, Colorado eta Kansas estatuak zeharkatzen ditu.
Ferrières-en-Gâtinais
Etxebizitza
2007an 1.786 etxebizitza zeuden, 1.447 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 229 bigarren erresidentzia ziren eta 110 hutsik zeuden. 1.620 etxeak ziren eta 155 apartamentuak ziren. 1.447 etxebizitza nagusietatik 1.077 bere jabearen bizilekua ziren, 338 alokairuan okupaturik zeuden eta 32 doan lagata zeuden; 21 etxek gela bat zuten, 117 etxek bi zituzten, 349 etxek hiru zituzten, 389 etxek lau zituzten eta 571 etxek bost zituzten. 1.148 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 668 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 567 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Cimarron (ibaia)
Geografia
Cimarrón ibaiak Johnson Mesan (2624 m) du iturria, Folsomdik mendebaldera. Ibaia ekialderantz doa nagusiki, eta Kenton parean Oklahoman sartzen da kirtenetik edo irtengunetik (Oklahoma Panhandle). Gero ipar-ekialderantz jotzen du, Colorado estatuko hego-ekialdeko izkina zeharkatuz, Kansasen jarraitzeko. Bihurgune zabal bat egiten du eta hego-ekialderantz abiatzen da, berriro Oklahoma Panhandle-ra sartu eta tarte labur batean Kansasera itzultzeko. Ekialderantz jarraitzen du, eta, azkenik, Oklahoman itzultzen da; han, hego-ekialderantz egiten du, eta, tarte luze baten ondoren, bihurgune handi bat deskribatzen du, apur bat ipar-ekialderantz, Tulsatik gertu dagoen Keystone urtegian Arkansas ibaiarekin bat egiteko.
Ferrières-en-Gâtinais
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.922 ziren, horien artean 1.412 aktiboak ziren eta 510 inaktiboak ziren. 1.412 pertsona aktiboetatik 1.263 lanean zeuden (677 gizon eta 586 emakume) eta 149 langabezian zeuden (56 gizon eta 93 emakume). 510 pertsona inaktiboetatik 225 erretiraturik zeuden, 135 ikasten zeuden eta 150 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ferrières-en-Gâtinais udalerrian 1.489 unitate fiskal zeuden, 3.386 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.038,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 48 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 4 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 5 iturginak, 5 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 5 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 7 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2000. urtean Ferrières-en-Gâtinais udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.368 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Ferrières-en-Gâtinais udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 608 ikaslekin.