cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baionako ospitalea
Egoitza nagusia Baionan dago, baina baditu bere menpeko zentro txikiak Donibane Lohizune, Hazparne, Angelu, Donibane Garazi, Kanbo eta Hendaian.
Huévar del Aljarafe
Huévar del Aljarafe Sevillako udalerria da, Aljarafe eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.575biztanle zituen.
2014ko El Tarajalgo tragedia
2014ko Tarajalgo tragediak 2014ko otsailaren 6an Ceutako El Tarajal hondartzako itsasertzean hildako 15 pertsonari egiten dio erreferentzia. 15 pertsonak itota hil ziren Maroko eta Ceuta bereizten dituen dikea igerian gainditzeko ahaleginetan ari zirela, Espainiara etorkin moduan sartzeko asmoarekin. Testigantza zenbaiten arabera, Guardia Zibilak pertsona horien sarrera eragotzi asmoz taldearen aurka egindako ke-sortzaile eta gomazko piloten jaurtiketek eragin zituzten heriotzak. Espainiako Gobernuak, berriz, ukatu egin zituen akusazio horiek eta Guardia Zibilaren jokabidea oro har zuzena izan zela baieztatu zuen.
Aurrekariak
Afrikako herrialdeek Giza Garapen Indize txikienak dituzte mundu osoan. Saharaz hegoaldeko Afrikako herrialdeetako herritarrek pobrezia gorrian bizi dira: % 45ek ez dute ur-hornidura egokirik, % 63k ez dute saneamendu-zerbitzurik eta % 32k nutrizio desegokia pairatzen dute. Bizimodu hobe baten bila, 1980ko hamarkadatik Espainia Afrikatik datozen etorkinen atea da, Gibraltarko itsasartetik, Mediterraneoko kostaldetik, Kanaria uharteetatik eta Espainiako lurraldeak diren eta Marokorekin mugan Afrikako iparraldean dauden Ceuta eta Melillako hirietatik. 1990eko hamarkadan Espainiako Gobernua hiri horietako mugetan alanbre-hesiak jartzen hasi zen, etorkinen sarrera eragozteko beste azpiegitura batzuekin batera. Horrekin batera, Ceuta eta Melilla hirietara sartzea lortzen zuten etorkinen egoera larritzen hasi zen. Gizaldeko arreta eskasa zen eta maiz Espainiako segurtasun-indarren tratu txarrak eta erasoak pairatu behar izan zituzten. Sartzea lortzen zuten asko Marokora kanporatuak ziren zuzenean. Hiri horietako kanpamenduetan geratzea lortzen zutenak iberiar penintsulara bidaltzen ziren batzuetan, bereziki etorkinen kopurua handiegia zenean, baina gehienetan bazterketa sozialean ez jausteko inongo sostengurik gabe.
2013 urtean, ordea, hesi-salto "masiboak" (azkenik hesiak gainditzen dituztenak gutxi izan arren) ugaldu ziren eta PP alderdiak zuzenduriko Espainiako gobernuak txarrantxak ezarri zituen berriz ere, eragiten zituzten zaurien frogak begi bistakoak izan arren eta salaketei muzin eginez. 2014 urtearen hasieran Ceuta eta Melilla hirietara sartzeko asmoarekin ehunka Saharaz hegoaldekoar daude hesien inguruetako kanpamenduetan eta milaka inguruko herri eta hirietan. Kopuru hauek gehiegiz zenbatetsi zituen Espainiako Gobernuak, GKE batzuk salatu zutenez, espainiar gizartean kezka zabaldu eta horrela prestatzen ari zen errepresio-neurriek harrera hobea izan zezaten.
Gertakariak
El Tarajal Ceutako hego-ekialdeko mugan dagoen aduana eta hondartza da. Hondartzako muga dike batek eta horren gainean eraikitako alanbrezko hesi batek osatzen dute. Hondartzatik gertu ibilgailu eta pertsonentzako muga-pasabide bereiziak daude.
2004ko otsailaren 6an, goizaldeko 5:45etan 200-400 Saharaz hegoaldekoarren talde bat ekialdetik inguratu zen El Tarajalgo aduanara, inguruko kanpamenduetatik. Espainiako Guardia Zibila inguruan jarritako kamara termikoen bidez ohartu zen mugimenduaz. Marokoko segurtasun-indarrei horren berri ematen zitzaien. 07:30 aldera Tarajalgo pasabideak oldarrez zeharkatzen saiatu ziren, baina Guardia Zibilak blokeatu ondoren atzera egin behar izan zuten. Korrika hondartza aldera abiatu ziren. Horretarako, azpiko pasabide bat pasa behar zuten. Marokoar segurtasun indarrak etorkinak blokeatzen saiatu ziren puntu honetan, baina 100 lagun inguru bakarrik geldiarazi zituzten. Zeramatzaten flotagailuak zulatu egin zizkieten horietako batzuei. Gehienak, 200-250 pertsona inguru, hondartzara heldu eta mugako dikea gainditzen saiatu ziren, arrokei helduta nahiz igerian. Dikean bertan, hesiaz bestaldean, nahiz El Tarajal hondartzan Guardia Zibila zegoen haien sarrera eragozteko. Horretarako, Guardia Zibilak gomazko pilotak jaurti zituen haien aurka. Etorkin batzuek hondartzara iristea lortu zuten, baina berehala Marokora kanporatu zituen Guardia Zibilak, legez kanpokoa den berehalako itzulketaz. 15 pertsona uretan hil ziren. Hurrengo egunetan zehar, 5 gorpu Espainiako uretan aurkitu zituzten eta identifikatu gabe lurperatu ziren Ceutako hilerrian; beste 10 gorpu Marokoko uretan berreskuratu zituzten.
Iturri ofizialen bertsio kontrajarriak
Iturri ofizialen aldetik bertsio kontrajarriak plazaratu ziren gertakarien inguruan. Gertakarien egunean bertan Ceutako Gobernu Delegatuak eta Guardia Zibilaren txostenek uretan zeuden etorkinen aurka tiro egin zenik ukatu zuen. Pilota jaurtiketak hesiaren gainetik eta ibilbide parabolikoaz egin zirela eta etorkinek sekulako indarkeria erabili zutela adierazi zuen. Hondartzara inor heldu zenik ere ukatu zen. Horrekin batera Guardia Zibilaren lana goraipatu zuten; Ceutako Gobernu Delegaritzatik Guardia Zibila kriminalizatzea bidegabea eta justifikazezina zela baieztatu zen, guardia zibilek euren bizitza arriskuan jarriz urtero milaka pertsonaren bizitzak salbatzen dituztela eta haien lana herritar guztien eredu eta harro egoteko modukoa dela adieraztearekin batera.
Arsenio Fernández de Mesa Guardia Zibilaren zuzendariak bertsio horiek berretsi zituen hasiera batean baina gero bere hitzak zuzendu eta uretan zeuden etorkinen aurka gomazko pilotak jaurti zirela adierazi zuen. Tragediatik astebetera Jorge Fernández Díaz Barne Ministroak guardia zibilek gomazko pilotak erabili zituztela aitortu zuen Espainiako Kongresuan, ke-sortzaile eta jaurtigairik gabeko tiroekin batera, betiere Espainiako uretan eta material horrekin muga-lerro bat marrazteko helburuarekin, inoiz ez etorkinen aurka. Gainera, etorkinak hondartzara hurbiltzean tiro egiteari utzi zioten guardia zibilek, haren esanetan. Hasiera batean baieztatutakoaren aurka, 23 pertsona Espainiara heldu eta Marokora kanporatu zirela aitortu ere egin zuen, ustezko mulga malguaren kontzeptua erabiliz.
Gizarte erreakzioak
Gobernuz kanpoko erakunde zenbaitek Espainiako agintarien bertsioak ukatu eta Guardia Zibilaren jokabidea salatu zuten Espainiako Fiskaltza Nagusiaren aurrean, lekuko anitzen testigantzetan oinarrituta. Uretan zeuden etorkinen aurka, horietako asko igerian jakin gabe eta eskuz egindako flotagailuekin, zuzenean gomazko pilota, ke-sortzaile eta jaurtigairik gabeko kartutxoak bota zirela salatu zuten. Aldi berean, dikearen inguruetan Guardia Zibilaren txalupa bat egon arren, ito beharrean zeuden pertsona horiek ez laguntzea salatu zuten; areago, txalupa honetatik tiro egin, kolpeak eman eta flotagailuak zulatu egiten zizkieten etorkinei. Itotako pertsonen gorpuak Espainiako uretara ez sartzen ere saiatzen ziren txalupa horretatik. Izan ere, bost gorpu zenbait egunetan egon ziren mugako uretan alde bateko zein besteko agintariek horien ardura jaso gabe.
Marokora egindako legez kanpoko berehalako itzulketak ere salatu ziren. Maroko aldeko hondartzan gorpuak jaso eta horien inguruan beste etorkinak bildu zirenean otoitz egiteko, hesi gainetik Guardia Zibilak tiroak egiten jarraitu zuen, testigantza horien arabera.
Erreakzio politikoak
Espainiako Gobernuak tragedian izan zezakeen erantzukizunak eztabaida politiko bizia sortu zuen Espainian. PSOE alderdiak, Geroa Bai eta BNGk alderdiekin batera, ministroaren agerpena eskatu zuten Espainiako Kongresuko Barne Politikarako Batzordean, azkenik ministroaren beraren borondatez gertatu zena. Agerpen horretan ministroak bertsio ofizialak zuzendu zituen, Guardia Zibilaren Zuzendariaren eta Ceutako Gobernuko Delegatuaren bertsioak ukatuz inplizituki, horiei ardurarik eskatu gabe hala eta guztiz ere. Agerpen horren ondoren, PSOE alderdiak Guardia Zibilaren Zuzendariaren eta Ceutako Gobernuko Delegatuaren dimisioak eskatu zituen. Gobernutik dimisio hauen aukera baztertu egin zen guztiz eta Guardia Zibilaren lana oinarriko eskubideen alde nabarmendu zen. Juan José Imbrodak, Melillako presidenteak, «istiluen aurkako bitartekoak erabili ezin badira (...), orduan azafatak eta harrera-komiteak jarriko ditugu» purrustada bota zuen, hedabideetan asko zabaldu zena eta Guardia Zibilari egindako kritikekin dei efektu sortzen zela adierazi zuen, haiei egindako «lintxamendua» salatzearekin batera.
Tragediatik bi astera, otsailaren 20an, Jorge Fernández Díaz Barne Ministroari dimisioa eskatzeko bozketa izan zen Espainiako Kongresuan. Bozketan dimisioa ez eskatzea erabaki zen, PP alderdiak aurkako botoa eman eta PSOE eta UPyD alderdietako diputatuek abstenitu eta beste alderdi guztietako ordezkariek aldeko botoa emanda. Martxoaren 4an ikerketa-batzorde bat antolatzeko eskaera egin zen Espainiako Kongresuan. PP alderdiak eskaera horri betoa jarrita, eskaera ez zen aurrera atera.
Kataluniako Parlamentuak, bere aldetik, giza eskubideen urraketak zirela eta gertakariak salatu eta Espainiako Barne Ministroaren dimisioa eskatu zuen, PP alderdiaren ezezko eta Ciudadanos alderdiaren abstentzio soilarekin. Martxoaren 5ean, Fernández Díaz barne-ministroak Tarajalgo muga bisitatu zituen eta 40.000 mila etorkin Espainiara sartzeko asmotan zirela adierazi zuen hedabideen aurrean, immigrazio-mafiak bultzaturik; adierazpen horiek gizartean etorkinei buruzko larritasuna sortzeko asmoarekin eginak zirela salatu zuten.
Tragediaren ondorengo judiziala
2015eko urrian, Ceutako 6. Instrukzio Epaitegiko Carmen Serván epaileak inputatutako Guardia Zibilaren 16 agenteen aurkako kausa artxibatzea erabaki zuen, gomazko piloten erabilera egokitzat hartuta eta etorkinei laguntza eman ezaz errugabetuta.
Tutera
Tutera (zaraitzueraz: Tutra) Nafarroa Garaiko hegoaldeko udalerri bat da, probintzia osoko jendetsuenetan bigarrena (Iruñea da lehena), eta Erriberako hirigune nagusia.
Tuterako merindadeari izena eman dio, eta bertako hiririk handiena da, 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 35.358 biztanle zituen.
Mugakide udalerri hauek ditu: Iparraldean Castejón eta Arguedas; mendebaldean Cintruenigo; ekialdean Fustiñana eta Ribaforada; eta hegoaldean Ablitas, Murchante eta Cascante.
Banaketa administratiboa
Tuterak honako auzoak ditu: Lourdes, Azucarera, Virgen de la Cabeza, Griseras, Velilla, Elola, Zentroa, Gardachales, Queiles, Institutua, Musikarena.
Inguru naturala eta kokapena
Ebrok ipar-ekialdean inguratzen du hiria eta Queiles eta Mediavilla ibaiek mendebaldetik ekialdera zeharkatzen dute. Errege Bardea udalerriaren ekialdean dago.
Klima eta landaredia
Tuterak klima mediterraneo-kontinentala dauka, estepako klima hotza (Bsk) Köppen klima sailkapenaren arabera, Ebroko depresioaren inguruko udalerriek bezala. Urteko batez besteko tenperatura 14,6 gradukoa eta batez besteko prezipitazioak 400mm ingurukoak izaten dira. Urteko euri egunak 90 inguru dira.
Herrigunearen kanpoaldean hiru estazio meteorologiko daude. Lehena, Tarazona eta Tutera bitarteko errepidearen ondoan dago, itsasoaren mailatik 300 metrora. Estazioa Espainiako Meteorologi Agentziaren (AEMET) jabetzakoa da. Bigarrena, itsasoaren mailatik 258 metrora dagoen Nekazaritza ministerioaren estazio meteorologikoa da. Eta hirugarrena, Montes del Cierzo industrialdearen ondoan dagoen Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren jabetzako estazioa, itsasoaren mailatik 314 metrora. .
Historia
Udalerriaren mugen barnean lur hau Behe Paleolitotik habitatua izan dela frogatzen duten zeramikak eta material litikoak aurkitu dira. Santa Barbara muinoan lehen eta bigarren burdin aroko ondare arkeologikoak topatu zituzten 1988 eta 1999. urteen artean. Badirudienez, zeltiberiar herrixka bat hemen kokatua zegoen. Izan ere zonalde hau aitzinaroan baskoi en eta zeltiberiar ren arteko gatazka eremua izan zen, lurrak herri baten edo bertzearen kontrolpean egonik garaiaren arabera.
Erdi Aroa
802. urtean musulmanen eskuetara pasa eta hauek hiria harresitu zuten. VIII. mendetik XII. mendera Islamen menpe egon zen, bai eta Erribera guztia ere. Banu Qasi edo "Ebroko muladiak" sendi indartsua izan zen bertan nagusi. Garai hau Tuteraren urrezko garaia izan zen, bai ekonomikoki bai kulturalki. Herri ezberdin anitzen bizilekua izan zen (musulmanak, mozarabiarrak, judutarrak...), eta hau hiriko tenpluetan islatzen zen. Gaur egun katedrala dagoen lekuan Meskita Nagusia zegoen, eta horrez gain zenbait meskita txikiago, mozarabiarrendako elizak eta judutarrendako sinagoga k aurki zitezkeen.
Taifen garaian Zaragozako taifa ren eskuetan egon zen, bortz urtez taifa burujabe bat sortuz, seguraski 1046 eta 1051. urteen artean. Oparotasun ekonomikoaren ondorioz Iruñea baino hiri handiagoa izan zen 1119an Nafarroako Erresumak hiria bereganatu zuen arte.
Hala ere, XVI. mende arte kristauak, juduak eta musulmanak elkarrekin bizi izan ziren nahiko harreman baketsuan. Benjamin Tuterakoa hiria nafar eskuetan zegoelarik bizi izan zen bertan.
Juduei dagokienez, XI. eta XII. mendeak izan ziren distiratsuenak zientzia, filosofia eta literatura arloetan izen handiko egileak sortu baitziren. 1170. urtera arte, "Judutegi Zaharra" gaur egungo katedralaren inguruan zegoen, baina urte hartan Antso VI.a "Jakintsua" erregeak lekuz aldatu zuen orduko hiriko harresien aldera eta "Judutegi Berria" sortu zuen.
Bere semea Antso VII.a bere bizitza gehienbat Tuteran igaroko duena, arrano beltza-ren armarria hautatuko du 1194ean Nafarroako erresumarako bere amona Margarita l'Aiglekoa ren omenez .1196an Aragoiko eta Gaztelako erregeekin elkartu zen Egoitza Santua ren babesarekin kristau erreinuak batzeko helburuarekin.
Nahiz eta Gaztelako Antso VIII-ak Araba inbaditu zuen 1199-an berarekin Navas de Tolosako guduan parte hartu zuen 1212an bere egoera hobetuz beste errege kristauen aurrean eta lurralde batzuk berreskuratuz, gertakizun honengatik Nafarroako erresumaren kateen kontakizuna sortuko da. Azkeneko urteetan bere hankan gaixotasun bat pairatuko du bere biografoaren esanetan, Tuterako gazteluaren barnean geratzera behartuko duena bere heriotza heldu arte.
XVI. mendean, Errege-erregina Katolikoek Nafarroako Erresuma menperatu zutenean, Tutera izan zen azken gotorlekua inbaditzaileei men egiten Pirinioez hegoaldera, 1512. urteko irailean.
XIX. mendea
Bestalde, XIX. mendean, 1808ko urriaren 26an Fernando VII a Nafarroako Diputazioa k erregetzat izendatu zuten loialtasuna eta fideltasuna zin eginez.Azaroaren 23an Napoleonen armadak Tuterako Guduan izenekoa irabazi zuen, hori dela eta Tuterako izena Parisko Garaipen Arkuan idatzi zuten. 1813an frantziarrak derrigortuak erretiratu egin ziren espainiar lurraldeetatik, Tuteratik alde eginez. Hiriak kalte handiak pairatu zituen gudan parte hartu zuten bi aldeen ondorioz.
Honekin batera eta hurrengo urteetan emango diren koleraren agerraldien zein karlistaldekin, hiriaren populazioa 7000 biztanle ingurutan mantenduko da, gainbehera eta geldialdi ekonomikoak pairatuz.
Karlistaldiei dagokionez aipatutako kalteak ez ziren hala ere neurri handikoak izan, izan ere hiriaren ezaugarri geografikoak zirela medio (kokapenarengaitk hegoaldean eta lautadan kokaturik), gehienbat gudaroste liberaleek menderatuta zeukaten, lehengo guda zibiletik (1839-1839) milizia lokalaren laguntza jasoz.
Hiriaren fisionomia aldatzen hasiko da 30eko hamarkadatik aurrera eman ziren desamortizazioengatik. Komentu batzuk ezabatu egin ziren eta ongitzaztezko funtzio sozialak izatera edo eraikin pribatuak bilakatu ziren. Denarekin batera, antzerki bat (1833) eta zezen plaza bat (1841-1842) eraiki egin ziren.
XX. mendea
Tutera gatazka sozial askorekin sartu zen XX.mendean lur jabeekin lurraren kontrolarengatik eta langileen mugimenduengatik. 1920an CNT sindikatu anarkistak agerrera egin zuen, greba garrantzitsu bat bultzatuz Azucarera-ko fabrikan aste batzuetan zehar, UGT-k bere partetik ez zen antolatatu 1926-ko urtea heldu arte. Erregimen errepublikanoaren iritsiera arte jabetasuna oso era desberdinean banatuta zegoen, 13 jabe nagusien artean udalerriaren katastroaren azaleraren %20a baino gehiago kontzentratuz 1930an, jabe ertain eta txikiak nekazaritzaren biztanleria aktiboaren %26a suposatzen zuten bitartean, %70a lur gabeko jornalariak izanik.
1981eko urtarrilaren 29an ETA-k ekimen bat burutu zuen hiriko subestazio elektrikoaren aurka Fuerzas Eléctricas de Navarra, SA (FENSA)-ren jabegoan zegoena. Antza zenez, José Ricardo Barro-k bonba bat ipintzen saiatu zen baina lehertu egin zitzaion prestatzen zuen bitartean bere heriotza eraginez.
Azken urteotan, Latinoamerikatik eta herrialde arabiarretatik joandako jende ugari bizi da udalerrian.
Ekonomia
Tuteraren ekonomiaren ardatza nekazaritza izan da historian zehar, dena den, XX. mendean, industria eta turismoa garatu zituen,eta hala finkatu zen Tuterak Erriberarentzat, eta oro har, Nafarroa Garaiko hegoaldearentzat duen garrantzi ekonomikoa.
Tutera Nafarroa Garaiko bigarren hiria da biztanleriari eta garrantzia ekonomikoari dagokienez. Horrek hainbat negozio sortzea ekarri du, merkataritza-guneak herriaren kanpoaldean eta hainbat denda herrigunean.
Enpresa garrantzitsuak
Tuteran edo haren inguruan dauden enpresa garrantzitsuenak honakoak dira:
Bardeako aprobetxamendua
Erdi Aroan, Tuterak, Fustiñana, Cabanillas, Cortes, Buñuel, Zarrakaztelu, Melida, Kaparroso, Alesbes, Cadreita, Valtierra, Arguedas, Santakara, Martzilla, Faltzes, Azkoien, Funes, Milagro, Corella, Olibako monasterioa, eta Erronkariko ibarra eta Zaraitzu ibarrekin batera, Nafarroa Garaiko Bardeako elkartea osatu zuen, Bardeako lur komunak nekazaritzarako erabiltzeko asmoz.
Parke eolikoak
Tuterako udalerriaren mugen barruan, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak eraikitako Montes del Cierzo I eta Montes del Cierzo II izeneko parke eolikoak daude. Lehenak 29,40 megawatteko potentzia du, eta bigarrenak 30,80 megawattekoa. Bi parkeen jabea Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernua da gaur egun.
Udaletxea
Historian zehar hainbat eraberritze izan ditu, batez ere XVII., XIX. eta XX. mendeetakoak. Fatxada nagusia 1938an eginiko lanen ondorio da.
Eraikin honen aurretik udala katedralaren klaustroan hartu zen, baina 1550. urtearen hasieran gotzaindegiari eman zion udalak eraikin hori, bertan abade-etxea eraikitzeko.
Udal hauteskundeak
Tuterako alkatea Navarra Suma alderdiko Alejandro Toquero da, 2019ko udal hauteskundeez geroztik.
Aurreko alkatea 4 urtez, Izquierda-Ezkerra alderdiko Eneko Larrarte izan zen, 2015eko udal hauteskundeen ondorioz.
2007an Udaleko 21 zinegotzietatik hamabi lortu zituen Nafarroako Herriaren Batasunak eta hortaz, gehiengo osoa. Baliogabeko botoak 272 izan ziren (emandako guztien %1,54) eta 256 boto zuri izan ziren (botoen %1,47). Abstentzioa %27,00koa izan zen.
2011ko udal hauteskundeetan ere UPN (8 zinegotzi) izan zen bozkatuena, gehiengo absolutua galdu bazuen ere; jaitsiera horretan funtsezkoa izan zen PPk lortutako emaitza (4 hautetsi). PSNk (5) eta I-Ek (4) ere ordezkaritza lortu zuten, ez ordea NaBai 2011k, Bilduk eta DNEk. Boto kopuruetan 2007tik 2011ra izugarrizko gorabeherak egon ziren.
2015eko udal hauteskundeetan UPNk berriro boto gehien jaso zituen, baina beherakada handia izan zuen aurreko hauteskundeekin alderatuta, eta zinegotzi kopuruari dagokionez Izquierda-Ezkerra alderdiaren kopuru bera jaso zuen. Azken talde horretako Eneko Larrartek eskuratu zuen alkatetza, PSNren eta independenteen babesari esker.
Alkateak
Hauek izan dira Tuterako azken alkateak: a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
Alberto Elcarte
Alberto Elcarte autobus konpainiak Tutera Cascante eta inguruko herriekin batzen ditu. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:
Automoviles Rio Alhama
Automoviles Rio Alhama konpainiak Errioxan dagoen Aguilar del Río Alhama udalerriaren eta Tuteraren arteko linea ustiatzen du honako ibilbidearekin:
Cortes - Iruñea / Tutera - Cortes
Condaren Cortes eta Iruñea bitarteko autobus linea zuzenak egunean zerbitzu bakarra dauka norabide bakoitzean. Ibilbidea honakoa da:
Tutera - Zaragoza
Condaren Tutera eta Zaragoza bitarteko autobus lineak lau zerbitzu dauzka egunean. Ibilbidea honakoa da:
Tutera - Iruñea (zuzena)
AP-15 autobidetik zuzenean doan Condaren linea honek bost zerbitzu ditu Iruñerako norabidean eta beste bi Tuterarakoan.
Euskara
Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Tutera eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan jasota dagoenez, herritarren % 1,17k daki euskaraz.
Euskal hiztun gehien dituen Erriberako herria da. Eskola publikoetan euskara ez da ofiziala, ematen den eredu bakarra A (gaztelania) da. Ikastola pribatua dago eta hara joan behar da euskaraz ikasi nahi bada.
Jaiak eta ospakizunak
Larunbat Santuan, Foruen enparantzan "Volatín" izeneko panpina erakusten dute Erlojuaren Etxean, Juda Iskariote irudikatzen duena. Pazko Igandean, berriz, "Bajada del Ángel" edo "Aingeruaren jaitsiera" egiten dute plaza horretan bertan, 1851. urtera arte Enparantza Zaharrean egiten zuten. Ekitaldi horretan, ume bat jaisten dute soka batetik zintzilik, plazan dagoen Ama Birjinaren irudiarekin bat egin arte.
Erromeriak
Kristorena:
Kentze Santuarena:
Herri eta hiri senidetuak
Tutera ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Ophioblennius clippertonensis
Ophioblennius clippertonensis Ophioblennius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Mikel Astarloza
Mikel Astarloza Chaurreau (Pasai San Pedro, Gipuzkoa, Euskal Herria, 1979ko azaroaren 17an, Donostian -), eta nahiz eta 26 urtean zehar Pasai San Pedron bizi izan, orain Donostian bizi da. Iñigo Chaurreau txirrindulari ohiaren lehengusua da.
Bere ezaugarri nagusia luzapen handiko kirolaria izatea da eta beraz, ongi doakizkio esfortzu luze eta jarraiak. Egoera lasai batean, minutuko 40 pultsazio izan ohi ditu eta esfortzu beteko egoeran 200 pultsazioetara iristeko gaitasuna du. Erlojuaren aurkako probetan espezialista da nahiz eta sasoiko dagoenean mendate garaietan ongi ibiltzen den. Bestetik, zailtasunak ditu esfortzu motz eta bortitzak egiteko unean; esprinetan eta portzentaia altuko igoeretan kasu. Oraingoz, lortu duen emaitzarik aipagarriena 2009ko Frantziako Tourrean lortutako garaipena da.
Biografia
Mikel Astarlozak profesional gisa debuta 2002an egin zuen Ag2r taldearekin, afizionatu mailan hamahiru garaipen lortu ostean. Aipagarrienak Week-end béarnais itzulia eta Euskadiko erlojuaren aurkako bi txapelketa dira. Txirrindulari izan aurretik beste kirol batzuetan ere aritua da: arraunean, futbolean eta pilotan. Azken bietan aritu zen gehien, txirrindularitzarekin batera, eta azkenean ohartu zen pedalei ematen moldatzen zela ongien.
2009ko ekainaren 26an Dopin kontrol batean positibo eman zuen EPO erabili izanagatik, horregatik UCIk 2009ko uztailaren 31n zigortu zuen. Astarlozak EPO erabiltzea ukatu zuen, esanez "kirol-suizidioa" zela legez kanpoko drogak erabiltzea. 2010eko maiatzaren 15ean, Espainiako Txirrindularitza Federazioak, ofizialki, bi urteko zigorra eman zion. Astarlozak bere errugabetasuna aldarrikatu zuen etengabe, eta Euskaltel-Euskadi taldeak adierazi zuen berriro kontratatuko zutela, behin debekua amaituta. 2011ko abuztuan itzuli zen euskal taldera, Burgosko Itzulian.
Astarloza 2012ko Frantziako Tourrean korritzeko aukeratua izan zen, baina 6. etapako pilaketa handi batean erorikoa izan zuen, 25km geratzen zirela, eskuineko ukondoa hautsi eta ezin izan zuen etapa amaitu.
2013ko urriaren 1ean, Astarlozak txirrindularitza profesionaletik erretiratuko zela iragarri zuen Pekingo Tourraren ondoren.
Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
UT: utzi, ez zuen amaitu —: ez zuen parte hartu
Blood Simple
Blood Simple (euskaraz Soilik Odola) 1994ko Joel eta Ethan Coen estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigileek zuzendu, ekoiztu eta idatzitako neo-noir thriller filma bat da. John Getz, Frances McDormand, Dan Hedaya, Samm-Art Williams eta M. Emmet Walsh aktoreek antzeztu zuten.
1984ko irailaren 7an Torontoko Zinemaldian estreinatua izan zen.
Argumentua
Texas. Abby (Frances McDormand) emazte gazte eta erakargarria bere senarraren langilea den Rayrekin (John Getz) amodio abentura bat du. Loren (M. Emmet Walsh) ikertzaile pribatuak Julian (Dan Hedaya) senarra bere emaztea desleial zaiola konbentzituko du, eta honek adarrak ipini dizkiotela obsesionaturik ikertzaileari bi maitaleen hilketa burutzeko ordainduko dio. Krimen perfektua zirudiena benetazko amesgaiztoa bilakatuko da: Inor ez da inorretaz fio, Julian biktima bilakatu eta orain maitale bikotea erabat etsitua dagoen baina kalkulatzailea den hiltzaile gupidagabearen jomuga izango da.
Nicolae Titulescu (Olt)
Nicolae Titulescu Errumaniako udalerri bat da, Olt konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Oragarre
Oragarre Nafarroa Behereko udalerria da, Amikuze eskualdean dagoena. 485 biztanle zituen 2017an.
Ingurune naturala eta klima
Biduze ibaira isurtzen den Lihuri erreka igarotzen da udalerriko lurretatik, baita bere ibaiadarra den Arberoa ibaia ere. Beste zenbait erreka txiki ere badaude herrian: Isaak-borda, Karabindegiko erreka eta Patarena.
Etxeak eta auzoak
Bost auzo nagusi ditu.
Hezkuntza
Hiru eskola izan zituen: herri barnean, Uhanen eta Bartetan.
Holcophora
Holcophora Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Holcophora statices da.
Meadowbrook (Kalifornia)
Meadowbrook Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Riverside konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Joseph Nogaret
Joseph Nogaret (?, 1862 - Baiona, 1934) lapurtar historialaria izan zen. Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne elkarteko lehendakariorde izan zen eta hiri bereko Euskal Museoa sortzen lagundu zuen. Eusko Ikaskuntzako kide izan zen.
Obra nagusiak:
Mascarenotus sauzieri
Mascarenotus sauzieri Mascarenotus generoko animalia zen, jada iraungia. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatzen zen.
Limenarchis
Limenarchis Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Limenarchis zonodeta da.
Omar Karami
Omar Abdul Hamid Karami (batzuetan abizena Karamé eta Karameh gisa transliteratuta, عمر عبد الحميد كرامي‎‎, 1934ko irailaren 7a - 2015eko urtarrilaren 1a) Libanoko lehen ministroa izan zen bi alditan. 1990ko abenduaren 24an izan zen lehen aldiz, Selim al-Hossek boterea utzi zuenean. 1992ko maiatzaren 13an boterea utzi zuen, egoera ekonomiko txarraren ondorioz. 2004ko urriaren 26an berriro izan zen Lehen Ministroa, 2005ko apirilaren 19an kargua utzi zuen arte, Rafik Haririren erailketaren aurkako protestek eraginda. Abdul Hamid Karami politikari eta lider erlijiosoaren semea zen eta 8 aldiz Lehen Ministro izan zen Rashid Karamiren anaia. Bere semea Faisal Karami da, Gazteria eta Kirol Ministroa Libanon.
Claude Lévi-Strauss
Claude Lévi-Strauss (Brusela, 1908ko azaroaren 28a - Paris, 2009ko urriaren 30a) filosofo eta antropologo frantziarra izan zen. Gizarte zientzien epistemologian eragin handiko pentsalaria eta estrukturalismo izeneko eskolaren sortzaileetako bat da.
Biografia
Parisen egin zuen bigarren hezkuntza eta han, legeak eta filosofia hasi zen ikasten Sorbonako unibertsitatean baina ondoren filosofian kontzentratu zen soilik. 1948an Filosofiako Doktoretza lortu zuen.
Mont-de-Marsan eta Laongo ikastetxeetan filosofia irakatsi ondoren, Frantziako misio unibertsitarioren kide izendatu zuten Brasilen eta hara abiatu zen irakasle bezala Sao Pauloko unibertsitatera 1935. urtetik 1938. urtera arte. Sao Paulon, indigenen elkarteei buruzko lanak egin zituen Mato Grosson eta Amazonian.
Frantziara bueltatu zenean, II. Mundu Gerra hastear zegoenean, soldadutzara deitu zuten, baina armistizioaren ondoren, Estatu Batuetara alde egin behar izan zuen judua zelako. Bertan, New Yorkeko New School for Social Researchen irakatsi zuen. Geroxeago, Henri Focillon, Jacques Maritain, J. Perrin eta beste batzuekin batera New Yorkeko École Libre des Hautes études sortu zuten eta erakunde honetako zuzendari nagusia izendatu zuten.
1944an, Frantziako kanpo-arazoetarako ministroak deitu zion eta Frantzian geratu zen, baina 1945. urtean Estatu Batuetara itzuli zen. 1946tik 1947ra arte Frantziako Enbaxadan lan egin zuen Washingtonen kulturako albokoa bezala. Gero, Parisera itzuli zen eta tesia eta tesina aurkeztu ondoren doktoregoa lortu zuen. New Yorken igaro zituen urteak, hezteko balio izan zioten, Jakobson ezagutu baitzuen eta Jakobsonek bere teoriak azaltzen lagundu zion eta. Gainera, Franz Boas eta beste antropologoen adiskidea zenez, Estatu Batuetako antropologian sarrarazi zuten.
Estatu Batuetako Zientzi Nazio-Akademiaren kide atzerritarra da, Estatu Batuetako Arte eta Letra-akademiaren kide, Herbehereetako akademia errealaren kide, Norvegiako Letren eta Zientzi-akademiaren kide eta Britania Handiko akademiaren kide da. Brusela, Oxford, Chicago, Stirling, Upsal, Montreal, Mexiko, Kongo, Visva Bhrati (India) eta Yale, Harvard, Johns Hopkins eta Columbiako unibertsitateetan doktore honoris kausa da.
1966. urtean, urrezko domina eta Viking Fund saria jaso zuen, nazioarteko etnologoen botoei esker. Beste hainbat sari ere jaso ditu, C.N.R.Sko urrezko domina (1967), Erasmus saria (1973), Nonimo fundazioaren saria (1986), Aby M. Warburg saria eta Ohorezko Legioko intsignia (1996).
5. periodoko elementu
5. periodoko elementuak taula periodikoan bosgarren lerroan ageri diren elementuak dira.
Roma (Texas)
Roma Texasko hiri bat da. Starr konderrian kokatua dago. 2010ean 9,765 biztanle zituen, 10.54 kilometro koadrotan banatuta.
Mather (Kalifornia)
Mather Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sacramento konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Benesat
Benesat Errumaniako udalerri bat da, Sălaj konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Saint-Omereko barrutia
Saint-Omereko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 153.523 biztanle ditu 109 kilometro koadrotan. Guztira 116 udalerri ditu. Bere hiriburua Saint-Omer da.
Mantella milotympanum
Mantella milotympanum Mantella generoko animalia da. Anfibioen barruko Mantellidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Balea austral
Balea austral (Eubalaena australis) Eubalaena generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Balaenidae familian sailkatuta dago. Ipar Atlantikoko sardako balea edo euskal balearen (Eubalaena glacialis) hegoaldeko senidetzat har daiteke.
Valeins
Valeins Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Balea austral
Distribuzioa
Argentina (Patagonia) eta Chile, Australia, Namibia, Mozambike, Zeelanda Berria eta Hego Afrikako uretan bizi dira, eta Antartika aldean beti ere.
Eubalaena japonica
Eubalaena japonica Eubalaena generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Balaenidae familian sailkatuta dago.
Gorgonio Renteria
Gorgonio Renteria Leniz (Elantxobe, Bizkaia, 1868ko irailaren 9a - Baiona, Lapurdi, 1940ko urtarrilaren 27a) politikari jeltzalea eta euskal idazlea izan zen.
Bizitza
Filipinetan pasa zituen hogei bat urte, merkataritza ontziko kapitain zela. 1897-1898 urte bitartean hainbat olerki eman zituen argitara, Euskalzale aldizkarian: Euskalzale-ri, Lora bateri, Amarentzat, Baserriko egun barria eta Urruntasuna. Ibaizabal aldizkarian ere idatzi zuen 1903tik aurrera.
Bere jaioterrira itzuli zelarik, politikan hasi zen, eta, 1916-1920 bitartean, Euzko JEL-Batzako Euskadi Buru Batzar eta Bizkai Buru Batzarreko lehendakari izan zen. Bizkaiko diputatu izan zen, bestalde, 1917an, eta Elantxobeko alkate hainbat aldiz. Artikulu ugari idatzi zuen Euzkadi, Ekin'' eta Gudari aldizkarietan. Espainiako Gerra Zibilean Baionara erbesteratu eta han hil zen handik denbora laburrera.
Glycerophthora
Glycerophthora Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Glycerophthora clavicularis da.
Ophioblennius macclurei
Ophioblennius macclurei Ophioblennius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
José María Pemán
José María Pemán Pemartín (Cádiz, - ib., ) espainiar idazle, politikari eta intelektuala izan zen, espainiar nazionalismo eta kontserbadurismo katolikoaren alde egin zuena.
Literaturan bere estilo jorratu zuen, klasizismo eta modernismo uztartzen zuena. Frankismo garaian, Errege Martxari letra bat idazteko hautatu zuten, 1978ra arte ofiziala izan zena.
Lanak
Olerkigintza
Narratiba
Antzerkigintza
Zinema
Medialuna parkea
Medialuna parkea edota Ilargierdiaren parkea Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen parke bat da, hain zuzen ere, Iruñeko Bigarren Zabalgunean eta Iruñeko harresien mutur batean kokatua dago.
Historia
1935an Victor Eusa arkitektoak eraiki zuen, zalantzarik gabe XX. mendeko nafar arkitektorik nabarmenetakoa zenak.
Parkea
67.000 metro karratu ditu luze-zabaleran eta hiriko harresi-barruti zaharraren mutur batean dago, San Bartolome bastioiaren eta Nafarroa Beherea etorbidearen artean. Etorbide horrek Iruñea Frantziarako irteerarekin lotzen du (Iruñetik joanez gero).
Ametsezko tokia da, erromantikoa benetan. Parkeak ikuspegi zoragarriak ditu, Arga ibaiaren gaineko behatoki ederrari eta luzeari esker. Arrainak urmaelean, patinaje pista, hainbat eta hainbat espeziez hornitutako zuhaizti zabala, horien artean sekuoia erraldoi lerden-lerdena. Lorategi batean, Pablo Sarasateren monumentua dago. Iparraldeko aldean, lau txorrotako iturri apaingarria, baina erabilgarria ere, dago.
Berdegunearen bihotzean kafetegi txukun eta apaina dago, kanpoan terraza zabala duena. Batez ere udako arratsalde eta gau berotsuetan egoten da girotua.
Roberto Laiseka
Roberto Laiseka Jaio (Gernika, Bizkaia, 1969ko ekainaren 17a - ) euskal txirrindularia izandakoa da.
Afizionatu mailan, Mungiako Beyena taldean aritu zen eta 1989. urtean Durangoko lasterketa irabazi zuen. Gero, Cafes Fortaleza taldean aritu zen eta 1992ean, bigarren sailkatu zen, Bermeon, eta Galdakaoko El Corte Ingles sarian hirugarren sailkatu zen, 1993ean.
1994an debutatu zuen txirrindularitza profesionalean Euskaltel-Euskadi taldearekin, eta bertan izan zen erretiratu arte. Txirrindularizale artean ospetsuenetarikoa eta idoloa zen. 2006an Italiako Giroan jausi, min hartu eta ondo berreskuratzea lortu ez zuenez erretiratu egin zen hurrengo urtean.
Medusa (New York)
Medusa Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Albany konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Beasain)
Andre Mariaren Jasokundearen eliza Gipuzkoako Goierri eskualdeko Beasain udalerrian dagoen eliza nagusia da, estilo gotikokoa. Nabe bakarra eta abside oktogonala dituen eliza da. Herrigunearen gainaldean dago, Artzaienea jatetxearen alboan eta Usurbe mendiaren magalean.
Erdi Aroan eraiki zuten, baina garai hartakoak pulpitu azpiko arkua eta igartzatarren kapera baino ez dira. XVI. eta XVII. mendeetan hainbat berrikuntza lan egin ondoren hartu zuen eraikuntzak ia erabat gaur egungo itxura. 1660an arkupea eraiki zitzaion, eta herriko gune publiko garrantzitsu bilakatu zen. Kanpandorrea XVII. mendekoa da, eta sakristia XVIII. mendekoa. Barnealdean hiru ataleko erretaula dago. Nabe bakarreko eliza da; atzealdean korua eta hainbat gela ditu erantsirik. Gurutze gangak ditu estalkian.
Erretaula nagusia
Erretaula hau madrildar estiloko erretaulen eredu bikaina dugu. Nabarmentzeko moduko egikera arkitektonikoa du eta banaketa klasizista gainditzen duen ikusmolde orokorragoa darabil, erdiko kaleari protagonismoa emanez eta alboko kaleak bigarren mailan utziz. Lan honen autorea, Joan Ursularre Etxebarria, egile entzutetsua izan zen erretaula hau egin zen garaian, eta bera izan zen, gainera, madrildar ereduko erretaulak Gipuzkoan zabaldu zituena.
1670 eta 1672 bitartean egindako erretaula hau Joan Ursularre arkitekto maisuaren lana dugu. Sotabankua, zizeilua, hiru kaleko gorputz bakarra eta atiko erdizirkularra ditu. Erretaula zazpi margolanez osatzen da, zazpiak ere zizeiluaren, gorputz bakarreko hiru kaleen eta erremateren artean banatuak. Sotabankuak eta zizeiluak oinarri handiak dituzte, eta mentsulak daude bankuan. Bi margolanak zizeilu horretako alboko kaleetan kokatuta daude. Erdiko kalean tabernakulua ikus dezakegu, oin erdiratuko tenplutxo baten modura, angeluetan zutabeak eta errematean kupula duela. Erretaularen gorputzari dagokionez, ordena konposatuko hiru zutabe handien bidez banatzen dira kaleak, eta erdiko kalean margolan handi bat ageri da, barroko estiloan egindako txarteltxoak eta tanbanilloa dituela. Alboko kaleak zatitu egiten dira margolanak hartzeko. Zutabeen gainean frisoa apainduta duen taulamendua bermatzen da eta atikoaren zatian Kalbarioaren margolan bat ageri da, alboetara dekorazio kiribildua eta bolan amaitzen diren pinakuluak dituela, eta eskulturazko erremate konplexua gailurrean. Erretaulak urreztadura du eta garaiko ereduei jarraikiz egindako polikromiazko apaingarriez jantzita dago.
Ikonografiari dagokionez, San Ignazioren eta San Joseren irudiak ageri dira zizeiluan, eta "Andre Mariaren Jasokundea-Koroapena"ren margolan handia erretaularen gorputzeko erdiko kalean. Ebanjelioaren zatian Ikustaldiaren eta San Joakinen margolanak ikusten dira eta Epistolan, berriz, San Joan Bataiatzailearen eta Santa Anarenak. Azkenik, erretaularen gailurrean Kalbarioaren irudia ageri da.
Isla Mayor
Isla Mayor Sevillako udalerria da, Comarca de Sevilla eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 5.873 biztanle zituen.
Inval-Boiron
Inval-Boiron Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Inval-Boiron udalerrian erroldatutako biztanleak 78 ziren. Familiak 27 ziren, horien artean 3 pertsona bakarrekoak ziren (3 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 3 bakarrik bizi ziren emakumeak), 10 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 14 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 45 ziren, horien artean 24 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 24 pertsona aktiboetatik 23 lanean zeuden (14 gizon eta 9 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Inval-Boiron udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
La Algaba
La Algaba Sevillako mendebaldeko udalerri bat da, Vega del Guadalquivir eskualdean dagoena. 2009ko erroldan, 14.942 biztanle zituen.
Roman Forest (Texas)
Roman Forest Texasko herri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 1,538 biztanle zituen, 3.84 kilometro koadrotan banatuta.
Chieșd
Chieșd Errumaniako udalerri bat da, Sălaj konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Mascarenotus murivorus
Mascarenotus murivorus Mascarenotus generoko animalia zen, jada iraungia. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatzen zen.
Mantella nigricans
Mantella nigricans Mantella generoko animalia da. Anfibioen barruko Mantellidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Balaenoptera bonaerensis
Balaenoptera bonaerensis Balaenoptera generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Balaenopteridae familian sailkatuta dago.
Megascops flammeolus
Megascops flammeolus Megascops generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Bizenta Mogel
Bizenta Antonia Mogel Elgezabal (Azkoitia, Gipuzkoa, 1782ko ekainaren 6a - Abando, Bizkaia, 1854ko irailaren 29a) euskal idazlea izan zen. Osaba Joan Antonio Mogelek ikasketak eman zizkion etxean. Horri esker, garai hartako emakume batentzat erabat ohiz kanpokoa zen hezkuntza akademikoa lortu zuen. Ipui onac izenburuko alegia-bilduma idatzi zuen, eta 1804an argitaratu.
Lehen urteak
1782an Azkoitian (Gipuzkoa) jaioa, Abandon (gaur egun Bilbo, Bizkaia) hil zen 1854an. Bera baino urtebete zaharragoa zen neba Juan Jose Mogel ere euskal idazlea izan zen.
NA-2600
edo Erratzu - Izpegi errepidea Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea errepide nagusia eta  lotzen du.
Bizenta Mogel
Lehen urteak
Oso gaztea zela, umezurtz geratu eta Markinan bizi izan ziren anai-arrebak osabarekin, Joan Antonio Mogel apaiz idazlearekin, bizitzera joan zen. Osabak, Peru Abarkaren egileak, euskaraz, gaztelaniaz eta latinez irakurtzen eta idazten irakatsi zion. 1817an Eleuterio Basozabalekin ezkondu eta Abandora joan zen bizitzera. Ez dugu ahaztu behar garai hartako baserritar gehienak behartsuak zirela eta krisi ekonomiko eta soziala ikaragarria zela. Azkenean, matxinadak eta gudak piztu ziren.
Idazle gisa
Luis Villasantek Euskal Literaturaren Historian honako hau zioen:
NA-2600
Historia
Erratzutarako bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.
Udalerriak
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
Bizenta Mogel
Idazle gisa
Gizonak erantzun zion gaitasuna zuela, baina emakume batek ez zuela zertan idatzi eta are gutxiago argitaratu. Bizentak idazlea izateagatik bere ausardia onartzen zuen eta bazekien irakurle askok galdetuko ziotela bere buruari zergatik ez zituen emakumeen lanak egiten, josi, adibidez. Kultur maila handiko familia batekoa izanik, osabak latina irakatsi zion eta idazten animatu zuen.
Idazleaz gain, itzultzailea ere izan zen eta emakumeen hezkuntzarako eskubideak aldarrikatu zituen.
Aumontzey
Aumontzey Frantziako udalerria da, Vosgeak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aumontzey udalerrian erroldatutako biztanleak 470 ziren. Familiak 199 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 95 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 229 etxebizitza zeuden, 200 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 197 etxeak ziren eta 30 apartamentuak ziren. 200 etxebizitza nagusietatik 165 bere jabearen bizilekua ziren, 32 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 55 etxek lau zituzten eta 120 etxek bost zituzten. 162 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 101 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 84 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 297 ziren, horien artean 225 aktiboak ziren eta 72 inaktiboak ziren. 225 pertsona aktiboetatik 206 lanean zeuden (119 gizon eta 87 emakume) eta 19 langabezian zeuden (5 gizon eta 14 emakume). 72 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Aumontzey udalerrian 202 unitate fiskal zeuden, 478 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.343,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 9 eraikuntza enpresak ziren eta 1 finantziazio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 2 zurginak, 4 iturginak eta 1 argiketaria.
Bizenta Mogel
Ipuin onak
Euskarazko lehen fabula-liburua da hau eta emakumezko batek euskaraz inprimatutako lehen liburua. Garai hartan latinetik itzultzea ez zen lan makala, euskara arauturik ez zegoenez, euskalki desberdinen artean erabakitzea zaila baitzen. Bertsoak ere idatzi zituen. Euskara literarioaren eredua osabarengandik hartu zuen: garbia, kultua baina ulerterraza, ume eta baserritarrentzat idazten zuen eta. Fabulaz gain, iruzkin konprometituak idazten zituen, jauntxo eta baserritarren harremanak azpimarratuz, zintzotasuna eta mantsotasuna eskatuz.
Bizenta Mogelen garaiko usteen arabera, ahozko tradizioko ipuinak ez ziren egokiak, hauek ez zirelako moralaren aldetik behar bezain zuzenak. Ipuinek balio didaktikoa behar zuten, onak izango baziren. Protagonistatzat animaliak zituzten alegia klasikoak ziren "ipuin onak"; izan ere, "irakaste ederrak" ematen zituzten. Honela dio lanaren hitzaurrean:
Aumontzey
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fortinea
Fortinea Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Fortinea auriciliella da.
Pierrefiche (Aveyron)
Pierrefiche Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pierrefiche udalerrian erroldatutako biztanleak 263 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Catelyn Tully
, George R. R. Martin idazlearen A Song of Ice and Fire eleberri saileko eta Game of Thrones telesaileko pertsonaia bat da, azken horretan Michelle Fairley aktoreak antzeztu zuen. Tully etxea eta Stark etxeko kidea da. Eddard Starkekin ezkondua dago.
Pierrefiche (Aveyron)
Etxebizitza
2007an 159 etxebizitza zeuden, 113 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 30 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 153 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 113 etxebizitza nagusietatik 92 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 61 etxek bost zituzten. 93 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.