cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antzinako Erromako kultu inperiala
Errepublikaren amaiera
Gizon horiei berei, maiz, ezohiko ohoreak ematen zitzaizkien. Triunfoak are arranditsuago bihurtu ziren; Gaio Mariok eta Silak, Erromako lehen gerra zibileko buruzagiek, bakoitzak bere hiriak fundatu zituen, eta beren izena eman haiei; Silak bere ohorezko jokoak edukitzen zituen urtero, Erroman bertan, beraren izena eraman ohi zutelarik; Marioren gurtza ez-ofiziala gorago dago. Hurrengo belaunaldian, Ponpeiori laga zitzaion bere triunfozko apaingarriak eroan zitzan Zirkura Jokoetara joaten zen bakoitzean. Gizon horiek ere harreman berezia aldarrikatu ohi zuten jainkoekin: Silaren patroia Venus Felix zen, eta bere agintearen gorenean, Felix erantsi zion bere izenari; haren arerio Mariok uste zuen bazuela patu bat, eta ez zela gizonik bera hil zezakeenik. Ponpeiok, halaber, Venus-en faborea aldarrikatzen zuen beretzat, eta tenplu bat eraikiarazi zuen harentzat. Baina jainko bihurtu zen lehen erromatarra, monarkia eskuratzeko asmoarekin, Julio Zesar izan zen.
Divus Julius
Zesarrek bere esku zuen jainkoekin harremana zeukala baieztatu, bai ondorengotzagatik, bai karguagatik. Bera gens julia leinukoa zenez gero, eta leinu horretako kideak adierazi ohi zutenez gero Eneasen eta haren ama Venusen ondorengoak zirela. Bere izeba Juliaren aldeko elegian, Zesarrek adierazi zuen halaber Anko Martzioren eta Erromako erregeen ondorengoa zela, eta, beraz, baita Marterena ere. Gainera, nerabea zela, Mariok flamen Dialis izendatu zuen hura, Jupiterren apaiz berezia. Silak deuseztatu egin zuen izendapen hori; alabaina, bere ibilbidearen hasieran aski goiz, Zesar pontifex maximus biurtu zen, Erromako apaiz nagusia, zeinak errege zaharren erlijio eginbide gehienak betetzen baitzituen. Hogei urte zituenetik hogeita hamar izan zituenera arte Mediterraneo ekialdeko monarkia jainkotiarretan egon zen, eta harreman estua zeukan Bitiniarekin.
Zesarrek baliatu egin zituen harreman horiek boterera iristeko bidean, baina ez bere arerioek baino gehiago, edo ez bere gainerako abantailak baino gehiago. Bere izeba Juliaren hiletan hitz egin zuenean, K.a. 69. urtean, Julio Zesarrek aipatu zuen nola zuen izeba erromatar erregeen ondorengoa, eta, hortaz, bera ere hala zela; halaber, gogorarazi zien entzuleei ezen izeba hura Marioren emaztea izan zela, eta (ondorioz), bera ere bizirik zirauen Mariotar gutxien artekoa zela.
Alabaina, aurkariak garaitu zituenean, K. a. 45ean, eta erromatar estatuaren kontrol osoa bereganatu zuenean, are tinkoago berretsi zituen horiek. Erromatar Gerra Zibila izan zen artean, K. a. 49tik aurrera, Ekialdeko Mediterraneora itzulia zen, non jainko eta salbatzaile deitu baitzioten, eta harreman estuan izan Cleopatraren egiptoar monarkia ptolomeotarrarekin (Celopatra Thea zeritzan hari, bere jainkotartasunari ematen zion garrantzi handiagatik). Halaber, Zesarrek Senatu berri batekin hasi behar izan zuen tratuan. Senatuaren defendatzailerik irmoenek Ponpeioren alde egin zuten, eta, gauza bat zela, bestea zela, ez zeuden Senatuan eserita. Zesarrek ordezkatu egin zituen haiek bere aldekoekin, eta haietako gutxik egiten zuten bat antzinako erromatar metodoekin; haietako batzuk ez ziren ezta italiarrak ere. Zurrumurrua zebilen Zesarren asmoa zela boterea eta aberastasuna ekialderantz eramatea Erromatik, beharbada Alexandriara edo Illium-era (Troia).
Gerra Zibilean zehar, Zesarrek Venus izendatu zuen jainkosa zaindaria: zin egin zuen Venus Victrixentzat tenplu bat altxatuko zuela, baldin eta Pharsaliako guduan garaipena ematen bazion, baina, K. a. 46an, Venus Genetrixentzat eraikiarazi zuen hura, zeinaren izenondoak aldi berean biltzen baitzituen Venus hark arbaso gisa zuen alderdia, Erromako herriaren ama gisa zuena, eta De rerum natura poema filosofikoan hel egiten zitzaion jainkosaren alderdia. Senatu berriak Zesarren estatua bat ere jarri zuen, eta idazkun bat, hura erdi-jainkoa zela adieraziz, baina ezabarazi egin zuen, ordea, ez baitzen berak nahiko zukeen adierazpena. Triunfozko jantzirako zituen eskubideak aitortu zitzaizkiolarik - Ponpeiori aitortu zitzaizkion hein berean-, Zesarrek ohitura hartu zuen triunfozko koroa janzteko "noiznahi eta nonahi", burusoila estaltzeko aitzakiatzat. Litekeena da, halaber, oinetako gorriak eta toga picta delakoa ("margotua", toga purpura) jantzi izana, zeinak jeneral triunfante batentzat gorde ohi baitziren,haren triunfo egunerako; ohitura hori, halaber, lotuta zegoen rex sacrorum delakoarekin (zeina Erromako monarkia garaiko erritu sakratuen errege- apaiz modukoa baitzen, geroagoko pontifex maximus-a, alegia), Monte Albano erregeekin, eta menturaz are Jupiter Capitolinusen estatuarekin ere.
Mundako guduan behin betiko garaipena erdietsi zuelako berria Erromara iritsi zenean, Parilia zeritzenak ziren egitekoak hurrengo egunean, hiriaren fundazioaren oroitzapenezko jokoak; Zesarri opa izan zitaizkion, bera balitz bezala fundatzailea. Estatuak ezarri eta opa izan zitzazkion "Zesarren askatasunari", eta Zesar bera, "jainko garaitu gabetzat" agertu. Etxe bat eman zitzaion diru publikoaren kontura, zeina tenplu baten moduan eraiki baitzen; haren irudia jainkoenekin batera erakusten zen; haren erretratua irarri zen txanponetan (lehen aldia zen bizi zen gizon bat erromatar txanponetan agertzen zela). K.a. 44aren hasieran, parens patriae izena eman zitzaion (aberriaren guraso); legezko zinak egiten ziren haren Geniusaren izenean; haren urtemuga jaiegun publiko izendatu zen; Quinctilis hilabeteari haren izena eman zitzaion, Julius, haren omenez (Junio izena Junonengatik ipini zen bezala). Azkenean, apaiz berezi bat, flamen bat, ordenatu zuten berarentzat; Marko Antonio izan zen lehenbizikoa, Zesarren ondokoa, kontsula. Flamen batek zerbitzatua izateak jainkoen herronkara jaso zuen Zesar, eta Quirinus-en, Jupiter-en eta Marte-ren pareko bihurtu. Zizeronen ustean, haren arerioa izakii, erabateko jainko (deus) baten ohore zalantzabiderik gabeak izan ziren Zesar biziak Erroman jaso zituenak.
Zesarren izena, jainko bizi gisa, nahiz eta artean Senatuaren botoz berretsi gabea, Divus Julius zen (edo, beharbada, Jupiter Julius); divus, garai hartan, deus-en forma doi bat arkaikoa zen, egokia poesiarako, eta bazuena halako zerikusiren bat zeru distiratsuekin. Haren estatua bat eregi zen Erromako antzinako erregeen estatuen ondoan: horrenbesterekin, irudi zuen Erromako errege izateko bidean zela bera ere, Partiara egitekotan zen espediziotik itzuli bezain laster, baina zenbait "adiskidek" hil zuten Senatuan K.a. 44ko martxoaren 15ean.
Dominikar Errepublika
Historia
1492. urtean, Kolon iritsi zen Hispaniolara, eta espainiarrek Ameriketan izan zuten lehen gunea izan zen. Ryswickeko Itunaren ondorioz, Frantziaren eta Espainiaren artean banatu zen uhartea 1697. urtean. Independentzia 1821ean adierazi bazen ere, 1844 arte ez zen indarrean jarri.
Antzinako Erromako kultu inperiala
Zesarren oinordekoa
K.a. 30/29an, Asiako eta Bitiniako Koinak baimena galdegin zuten Oktavio gurtzeko beren "askatzaile" eta "salbatzaile" gisa. Ez zen inondik ere galde berria, baina leku zailean jartzen zuen Oktavio. Popularren eta tradiziozaleen gogoak ase beharra zeukan, eta galde hori bateraezina gerta zitekeen, nabarmenki. Herriak Marius Gratidianusen aldera zuen onespena eta kultua K.a. 82 urtean amaitu ziren, Senatuko etsaiek jendaurrean hil zutelarik, heriotza ikaragarria emanez. Halatsu, Zesarren erailketak ere hibris gisako lotura bat ezartzen zuen jainko bizidunen eta heriotzaren artean. Oktabiok begirunea agertu behar zien ekialdeko aliatuen proposamenei, ezagutu egin behar zituen ohore helenistikoen izaera eta xedea eta formalizatu egin behar zuen bere nagusitasuna arerio izan zitezkeenen artean: halaber, saihestu egin behar zuen Erroman monarka-deista gai batentzat har zezaten, heriotza arriskua baitzekarren horrek. Erabaki zen ezen berarenganako ohore-kultuak dea Romaren aldekoekin batera egin ahalko zirela, Pergamon eta Nikomedian eraikiko ziren gurtokietan. Probintzietako erromatar hiritarrek ez zuten gurtu behar enperadore bizia, baina dea Roma gur zezaketen, bai eta divus Julius ere, Efesoko eta Nizea ko esparru zenbaitetan.
Dominikar Errepublika
Historia
Estatu berriak aurre egin behar izan zien haitiarrei lehendabizi, eta Estatu Batuek babesturiko diktadoreari gero: Rafael Trujillo diktadorearen garaia, 1930-1961. Garai hartan zapalkuntza ikaragarria izan zen; adibidez, 1937an, mugaldean bizi ziren 17.000 eta 35.000 haitiar bitartean hil zituen armadak. Ekonomiaren garapena ere Estatu Batuen laguntzari esker iritsi zitzaien. 1965. urtean, Estatu Batuek Dominikar Errepublikari eraso eta Joaquín Balaguer kontserbadorea ezarri zuten agintari. 1978. urtean Antonio Guzmánek hauteskundeak irabazi ondoren, armadako 23 jeneral bidali zituen erreserbara.
Antzinako Erromako kultu inperiala
Zesarren oinordekoa
K.a. 29an, Oktabiok divus Julius-en tenplua opa izan zuen Zesarren gorpua erre zen lekuan. Hartara, bere adopziozko aita ohoratu zuen eginbidetsuki, legearen arabera eta ofizialki Erromako Estatuaren divus gisa, eta, gainera, "izatea erdietsi" ere erdietsi zen Juliotar izarraren bidez eta, horrenbestez, divi filius bihurtua zen (Jainko baten semea). Baina Zesarrek huts egindako lekuan, Oktabiok asmoa bete zuen: pax deorum zelakoa berrezarri zuen (jainkoek agindutako bakea) eta Erroma birfundatu zuen "Augustoren augurioaren" bidez. K.a. 27an, bozketa egin zen berari Augustus goi-mailako titulua emateaz, eta eman ere eman egin zitzaion, eta berak onartu egin zuen.
Dominikar Errepublika
Historia
1986. urteko hauteskundeetan, Joaquín Balaguerrek berriro eskuratu zuen aginpidea, 80 urte zituela. Horren ondoren biolentzia izan zuten ezaugarri nagusia, Balaguer, zaharra izan arren, eta itsua ia, oraindik ere erabakigarria zen bere herriko bizitza politikoan. Balaguerrek iruzurraren eta ustelkeriaren usadioari heldu zion, berriz, 1990-1994 urteetan aginpidea ez galtzeko. Giro politikoa gero eta nahasiagoa zelarik, eta gero eta indartsuagoa oposizioa, agintaldia laburtzea onartu behar zuen Balaguerrek, eta ez zuen parte hartu 1996an egin ziren lehendakaritzako hauteskundeetan. Hauteskunde haietan Leonel Fernández irten zen garaile, Dominikar Liberazioko Alderdikoa (PLD).
2000ko hauteskundeetan, presidentearen alderdiak (PLD) beherakada garrantzitsua izan zuen, PRD alderdiaren onerako, eta Hipólito Mejía atera zen garaile. Gobernu berriak berrikuntza handiak egin zituen ekonomiaren eta gizartearen alorrean, baina, ezegonkortasun ekonomikoaren ondorioz, atzerriko kapitala zuten enpresa asko atera egin ziren errepublikatik; 2003. urtean krisia larritu egin zen. 2004an, Leonel Fernándezek irabazi zituen berriro ere hauteskundeak, eta ahalegin handia egin zuen krisiari aurre egiteko; dena dela, hazkunde ekonomikoarekin batera, ustelkeria-kasu nabarmenen berri izan zen garai horretan. 2008ko hauteskundeetan, Leonel Fernández nagusitu zen berriz ere.
Politika
1966ko azaroan onartu, eta 1994an eta 2002an aldatu zen konstituzioaren arabera, herrialdea errepublika demokratikoa da. Presidentea da estatuburua, gobernuburua eta Indar Armatuen komandante nagusia; presidentea eta presidenteordea boto zuzenaz aukeratzen dira lau urteko agintaldirako. Legebiltzarra ganbera bikoa da: Senatua, 32 kide dituena, eta Diputatuen Ganbera, 178 kiderekin. Legebiltzarrerako hauteskundeak lau urtetarik behin egiten dira.
Antzinako Erromako kultu inperiala
Erlijioa eta Imperium-a Augustoren pean
Erroman, aski zen ikustea nola Augustoren kargua, eskuzabaltasuna, auctoritas delakoa eta gens delakoa hiriko edozein lege, erlijio edo gizarte erakundetan hauteman zitezkeen. "Atzerritarrek" nahiz hiritar pribatuek hura beste zerbaiten gisara ohoratu nahi izanez gero, beren prerrogatiba zen, baina neurriz eginez gero; beraz, Oktabiok haien leialtasuna ezaguturik, bere erantzukizun morala eta eskuzabaltasuna agertzen zituen; "haren" diru-bilketa publikoaren bidez tenpluak, anfiteatroak, antzokiak, bainuak, jaialdiak eta gobernua diruztatzen ziren. Batasun printzipio hori izango zen "kultu inperiala" deritzonaren oinarria, eta kultu hori era anitzetan agertuko zen, ñabardura anitzekin, Inperio kultura anitzekoan.
Dominikar Errepublika
Banaketa administratiboa
Dominikar Errepublika 31 probintzia eta barruti batean banaturik dago.
Roézé-sur-Sarthe
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 24 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 3 igeltseroak, 4 margolariak, 2 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 2 ile apaindegiak, 2 albaitariak eta 2 jatetxeak.
Dominikar Errepublika
Banaketa etnikoa
2014an biztanleen %58 mestizoak ziren, %15,8% beltzak, %13,5 zuriak eta %12,4 mulatoak.
Hispaniola uhartea arawak indiarren gune nagusietako bat zen, Antillen barnean, espainiarrak iritsi aurretik. Kolonizazioak sekulako txikizioa eragin zuen indiarrengan, lapurretak, eritasunak eta lan behartua zirela-eta. Indiarrak desagertuta, espainiarrek esklaboak eraman zituzten Afrikatik; alabaina, esklabotasunak ez zuen sekula izan han uhartearen mendebaldeko partean, frantsesen mende, izan zuen neurria. Dominikar Errepublikako biztanleak, beraz, europar kolonoen eta amerikar esklaboen mestizaje luze baten ondorengoak dira. Badira, bestalde, talde txinatarrak eta japoniarrak, eta Haititik, eta orobat Kubatik, Jamaikatik eta Guadalupetik, milaka iritsi dira etorkinak, nahiz eta 1930-1961 urteetan, Rafael Leónidas Trujillo diktadorearen garaian, politika arrazista bultzatu zen, Europatik biztanle zuriak erakartzeko helburua zuena.
Hizkuntzak
Gaztelania da hizkuntza ofiziala. Beste hikzuntza batzk ere hitz egiten dira, tartean haitiko kreolera, ingelesa, frantsesa...
Erlijioa
2013ko datuen arabera, katolikoak %65 dira, protestanteak %18, eta erlijiorik gabeak %12.
Ekonomia
Dominikar Errepublikakoa Karibe eta Erdialdeko Amerikako ekonomiarik handiena da. BPG per capita (erosahalmenaren parekotasuna) asko handitu da azken urteetan: 1.442 dolarrekoa zen 1995ean, 5.638 dolarrekoa 2010ean, eta 16.100 dolarrekoa 2016an. Hori posible izan da eskulangintzak hartu duen indarrarekin eta, batez ere, turismoarekin. Horri esker, zerbitzuen sektoreak gain hartu zion nekazaritzari XXI. mendearen hasieran. 2016an BPGren %5,5 sortu zuen nekazaritzak, %33,4 industriak eta %61,1 zerbitzuek.
Garapen ekonomikoak, ordea, egiturazko oztopo handiak izan ditu; adibidez, elektrizitatearen hornikuntza, bai partikularren kasuan, bai enpresenean. Bestalde, kostatu zitzaion 1970eko hamarkadan izan zen ekonomiaren beherakada izugarriaren ondorioak gainditzea. Bi faktorek eragin zuten beheraldi hura: batetik, azukrearen esportazioaren sarreren jaitsialdi ikaragarriak eta, bestetik, energia-gastuen igoera handia. Herrialdeak kiebra jo zuen ia. Horri erantsi behar zaio aginpidearen ustelkeria sistematikoa, eta agintari politikoek amerikar multinazionalekiko duten mendekotasuna. Errepublikak Nazioarteko Diru Funtsaren eskakizunak bete behar izan zituen, egiturazko berrikuntza garrantzitsuak, funtzionario publikoen gehiegizko kopurua murriztea besteak beste. Baina neurri horien aplikazioak eragin sozial beldurgarriak izan zituen, bizimodu garestiaren eta miseriaren kontrako altxamenduak ekarri zituena. 1998. urtean, hondamen handiak eragin zituen Georges urakanak. Dena den, 1990eko hamarkadaren bukaeran, ekonomia hazkunden hasi zen eta inflazioa murriztuz joan zen, baina 2002an berriro errezesioan sartu zen, banku nagusietako batek, Banco Intercontinental izenekoak, porrot egin zuenean.
Antzinako Erromako kultu inperiala
Ekialdeko probintziak
Ekialdeko probintzietan, kultur aurrekarien eraginez, arin eta urrun hedatu zen kultua, are gaur egungo Najran hiria bezain urrutiko kokaleku militar augustotarreraino ere. Oro har, probintzia haietan aurkitu ahal zen kultu inperialaren eta tokian tokiko kultuen sintesirik zabalena eta zailena Inperioan, denak ere ekimen pribatu nahiz publikoz diruztaturik, haien artean aurkitzen ahal direlarik patroi bizien aldeko jainkotiar gisako ohoreak nahiz Harlandek (2003) komunitateko misteriozko erritu pribatuki diruztatuak jotzen dituenak. Erromatar Asiako greziar hiriak lehian aritzen ziren goi-mailako gurtza toki inperialak (neocorates) eraikitzeko pribilegioak erdiesteagatik. Efeso eta Sardes antzinatik ziren arerioak, eta eraikin bina eduki zituzten harik eta K.o. 3. mendearen hasieran Efesori beste tenplu bat egiteko baimena eman zitzaion arte, orduan agintzen zuen Karakala enperadoreari opatzeko. Hura hil zenean, hiriak galdu egin zuen bere abantaila labur eta ospatua erlijiozko teknizismo batengatik.
Sarda lineolata
Sarda lineolata Sarda generoko animalia da. Arrainen barruko Scombridae familian sailkatzen da.
Dominikar Errepublika
Ekonomia
Industriak biztanle aktiboen %20tik gora hartzen ditu. Eskulangintza hiriburuan dago batez ere bildua, eta hazkunde handia izan du azken urteotan. Lantegi txikiak dira, eta nekazaritza-ekoizpenen eraldaketan daude espezializatuak. Herrialdeko paisaia ikusgarriek erakarrita, asko indartu da turismoa eta, hala, Dominikar Errepublika bilakatu da Antilletako turismogune nagusia. Hala, 1990eko hamarkadan, urteko milioi bat turista joaten zen bertara, eta 2007an ia lau milioi izan ziren. Errotik hobetu da hotel-eskaintza eta jendea hartzeko azpiegitura, eta bisitarien kopuruak gora eta gora egin du. Urrea, zilarra, kakaoa, azukrea, kafea, tabakoa, haragia eta kontsumo-gaiak dira esportazio gai nagusiak. Errepublikak petrolioa, elikagaiak, kotoia, ehunak, eta produktu kimikoak eta farmaziakoak inportatzen ditu. Merkataritza-harremanei dagokienez, Estatu Batuak dira kide nagusia, eta ondoren, askoz atzerago, Txina, Haiti eta Mexiko.
Onychostoma fangi
Onychostoma fangi Onychostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Antzinako Erromako kultu inperiala
Mendebaldeko probintziak
Lugdunumgo kultu inperiaaren eraikin handiko arako (aldareko) lehen apaiza Caius Julius Vercondaridubnus izan zen, probintziako eliteko galiar-erromatar bat, zeinari erromatar hiritartasuna eman baitzitzaion eta eskubidea aitortu, bere apaizgoagatik, bere probintzia-concilium-eko gobernuan parte hartzeko. Nahiz eta ez ekarri senadoretzarik, eta nahiz eta, ia seguru, urtero hautatutako kargua izan (erromatar flamineen biziarteko apaizgo tradiziozkoa ez bezala), apaizgoa, inperioko probintzietan, aukera bat izaten zen probintzietan ere Erromako cursus honorum tradiziozkoaren pareko bat egiteko. Kultua arbuiatuz gero, romanitas bera ere gaitzesten zen, eta harekin batera apaizgoa eta hiritartasuna: K.o. 9. urtean, geroago Colonia Claudia Ara Agrippinensium izena hartuko zuen hiriko kultu inperialeko apaiz batek (gaur egungo Kolonia deritzon hirian, Alemanian, zegoen), zeinari Segimundus baitzeritzan, harrika jaurti edo hautsi egin zituen bere apaizgoko apaingarri eta jantziak eta bat egin zuen bere ahaide Arminiusek abiarazitako altxamenduarekin.
Euskal Herrian
Kultu inperialaren aztarna batzuk idazkunetan geratu dira, hilarrien ohiko testuetan, omendutako hildakoaren kargu publiko gorenak aipatzen baitziren, eta probintziako enperadorearen flamen edo flaminica izatea horietako bat zen. Euskal Herri hegoaldea Tarraconnesis probintziaren barruan administrazio egituretatik gobernatzen ziren, eta enperadorearekiko kultua, Tarracon (egungo Tarragona) zuen zentroa.
Bada, Jose Maria Blázquezen iritziz, egungo Nafarroan zegoen Kara hiriko bi hiritar, probintziako flamen eta flaminica izatera iritsi ziren II. mende inguruan: Sempronia Placida (RIT, 326), probintziako flaminica, eta bere senarra, T(iti) Porci Verrini, pribintziako flamen. Iruñakoa zen, aldiz, Cn. Pompeius ''Cn. fil. Gal. Pompaelonensis probintziako flamena'' (CIL II 4234 (973 or.) = RIT 297 ) izan zena.
Erromatar Afrikako mendebaldeko probintziak
Printzealdiaren hasieran, Marazgu Aug(usto) Sac(rum) idazkuna zeraman aldare batek ("Marazgu Augustus-i eskainia"), Antzinako Libiar (berberea) jainko bat Augustoren botere gorenarekin identifikatuz. Afrika Prokontsularreko senatu-probintzian, ba omen ziren Dii Magifie Augusti-ren aldeko aldareak (Potter-en arabera), zeintzuetan jainko baten lekukotza ematen baita, aldi berean tokikoa eta unibertsala zatekeen jainko batena, eta ez, hartara, tokiko jainkoaren nortasuna inperiala divus edo jainko baten baitan bildua edo xurgatua geratzen zen horien kidekoa. Jakin da, halaber, bazirela bi tenplu Erromari eta Augusto divusari eskainiak, bata Tiberioren pean Leptis Magna-ri eskainia, eta bestea (Julio-Klaudioren pean) Mactar-i eskainia. Eta beste hirugarren bat Kartagon, Gens Augustari eskainia, Inperioaren hasiera-hasierako garaietan.
Julio-Klaudiotarra
Are bere semetzako Tiberio princeps izateko prestatzen zuen artean eta hura Senatuari bere ondorengo duin gisa gomendatzen zion artean ere, badirudi Augustok duda egiten zuela imperium dinastikoa egokia ote zen; hala ere, litekeena da hark ez izatea beste aukerarik. Augusto hil zenean. Senatuak divus izendatu zuen hura, eta haren gorpua hileta arranditsu batean ehortzi zen; haren arima zeruetara igo omen zen, bere aitatzakoarekin bat egiteko olinpiar jainkoen artean; haren errautsak inperio-mauseleoan gorde ziren, eta, han, zuhurtasun handiz, haren inperial izenarekin izendatua izan zen (eta geroago haren ondorengoak ere bai), eta ez divus gisa. Augustoren ondoren, erromatar funtzionarioei ematen zaizkien kultu berri bakarrak enperadore-etxeari dagozkionak dira. Hura hil zenean, Senatuak eztabaida egin zuen eta lex de imperio izeneko bat onartu, zeinaren bidez Tiberius princeps izendatu baitzen, hark "karguan izandako merezimendu frogatuarengatik", eta "Augustus" ohorea eman zitzaion izen gisa eta tilulu gisa.
Roézé-sur-Sarthe
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak eta 1 lore-denda zen.
Cranoglanis multiradiatus
Cranoglanis multiradiatus Cranoglanis generoko animalia da. Arrainen barruko Cranoglanididae familian sailkatzen da.
Roézé-sur-Sarthe
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Roézé-sur-Sarthe udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.580 hektarea erabiltzen.
Maddie Musselman
2017ko Mountain Pacific Sports Federation Urteko Hasiberri saria irabazi zuen asteko Hasiberri zazpi sari irabazi ostean.
Roézé-sur-Sarthe
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Maddie Musselman
Txapelketako MVP (Jokalaririk baliotsuena) saria irabazi zuen 2017ko FINA Munduko Txapelketan, Budapesten (Hungaria), non AEB taldeak urrea irabazi baitzuen; 16 gol sartu zituen sei partidetan, Espainiari azken itzulian, 13-6 irabazitakoan, sartutako hiruko bat barne
Roézé-sur-Sarthe
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maddie Musselman
Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabaziko zuen talde amerikarraren parte izan zen Italiaren (zilarrezkoa) eta Errusiaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezko domina irabaziko du AEBko taldearekin, Espainiako (zilarrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute AEBko taldea: Rachel Fattal, Aria Fischer, Makenzie Fischer, Kaleigh Gilchrist, Stephania Haralabidis, Paige Hauschild, Ashleigh Johnson, Amanda Longan, Maddie Musselman, Jamie Neushul, Melissa Seidemann, Maggie Steffens eta Alys Williams-ek.
Bizitza pertsonala
Jeff Musselman Liga Nagusiko Beisboleko jokalari ohiaren alaba da Madeline.
Antzinako Erromako kultu inperiala
Julio-Klaudiotarra
Tiberiok onartu egin zituen enperadore kargua eta titulua, baina gogo txarrez, irudi duenez. Administratzaile gisa gai eta eraginkor zela erakutsi zuen arren, ezin izan zituen berdindu bere aurrekoaren kemen eta karisma apartekoak. Erromatar historialariek pertsona goibel eta mesfidati baten moduan deskribatzen dute. Bere buruaren gutxiespen guztiz egiazkoa bat bide zenaren bitartez, bere aitaren kultua sustatu zuen, eta berea itzalarazi. Eztabaida ugariren ostean, baimena eman zuen tenplu bakar bat opa zekion Esmirnan, berari eta Senatuaren geniusari, K.a. 26. urtean; hamaika hiri lehiatu ziren, are mutiriki eta bortizkeria baliatuz ere, ohore hura bereganatzeagatik. Ez zeukan auctoritas berezkorik, eta, hala, pretoreek inperio-etxearen eta Senatuaren gainean zuten eragina hazi egin zen, eta, Senatuaren bitartez, are Estatuaren gainean zutena ere. K.a. 31n, haren pretoriar prefektu Sejano, zeina ordurako agintari-kide bihurtua baitzen egitez, hilarazi egin zuten etsai publiko gisa, Tiberioren seme eta ustezko oinordeko Drusus-en heriotzan zerikusia izan zuela egotzita. Umbrian, kultu inperiarreko apaizak (sevir Augustalis) estatua bat egin zuen "Tiberius Caesar Augustusen probidentziaren omenez, hura sortua izan baitzen Erroma izena betiereko bihurtzeko, Erromatar Herriaren etsairik kaltegarriena deseginik". Kretan, eskerrak ematen zitzaizkion "Tiberius Caesar Augustusen eta Senatuaren numenari eta iragarpen ahalari, konspirazioa deuseztaturik"; alabaina, hura hiltzean, senatuak eta haren oinordeko Kaligulak erabaki zuten ez ofizialki jainkotzea hura.
Uste izan da onetsi zuela beraren aldeko kulturako tenplu bat, bakarra, Britanian, hura menderatu ondoren. Tenplua egiazkoa da, Camulodunum-en zegoen (egungo Colchester-en), probintziako erromatar kolonia nagusian, eta britaniarren suminaren guneetako bat izan zen Budikar en altxamenduan, K.o. 60an. Baina ez da oso litekeena han Klaudio biziaren aldeko kulturik izatea: dagoeneko errefusatuak zituen Alexandrotar kultu ohoreak "arrunt" eta fedegabekeria gisa, eta, gainera, enperadore bizien aldeko kultua arae direlakoekin zegoen lotuta (aldareak), ez tenpluekin. Berari divus bizi gisa gurtza britainiarrak eskaini izan zitzaizkolakoa ez da, seguru asko, enperadore gisa izan zuen balioaz egiten den literatur judizio krudel bat baizik. Errepublikar arauei zien begiramenduaren despit, bere klaseko kideek ez zuten aintzat hartu, eta Senekaren Nerondar fikzio laudoriozkoan, erromatar jainkoek ezin zuten hura aintzat hartu divus gisa; bazitekeen britainar basatiak sinesberagoak izatea. Egiaz, altxatzeko bezain erresumindurik zeudela erakutsi zuten, baina, seguru asko, Klaudiotar divusaren kontra baino gehiago, abusu izugarrien kontra eta haren tenpluak zekarkien finantzazko zamaren kontra.
Klaudio K.o. 54an hil zen, eta bere semetzako Neronek bihurtu zuen jainko. Hileta itxuraz arranditsu baten ondoren, Klaudio divusari tenplu bat esleitu zitzaion Erromako Mons Caelius ospe txarrekoan. Fishwickek iruzkin hau egiten du: "Ezin oharkabean igaro kokalekuaren umore maltzurra, jakinez gero ezen...", eta Klaudioren aldeko tenpluak Britanian zuen kokalekuaz ere, beste horrenbeste, seguru asko (haren "garaipen patetikorako" aitzakia).
Behin boterera iritsiz gero, Neronek utzi egin zuen Klaudioren aldeko kultua aienatuz joan zedin, eta bere Domus Aurea eraiki arazi zuen tenplu amaitugabearen gainean, eta, han, bere jaidura sibarita eta artistikoei eman zitzaien eta onetsi egin zuen bere genius-aren aldeko kultu bat, Erromatar herriaren paterfamilias gisa. Senatuak oso jarrera txarra izan bide zuen harenganako. Kolpe militar batez egotzia izan zen, eta bere emazte Poppaea hilaren eta alaba Claudia Augusta haurraren alde ezarriak zituen kultuak bertan behera utzi ziren. Osterantzean, badirudi enperadore maitatua izan zela herrian, batez ere ekialdeko probintzietan. Tazitok dio senatuak proposamen bat egin zuela Neroni tenplu bat eskaintzeko hura divus bizitzat joz, eta guztiz zoritxarrekotzat joa izan zen, "jainkotar ohorerik ez zaiolako ematen enperadore bati harik eta gizaki bizien artean bizitzeari uzten dion arte."
Flaviarra
Neron hiltzearekin, inperio agintaritza azkendu egin zen antzinako erromatar familien pribilegio gisa (patrizio eta senatari familien pribilegio gisa, alegia). Urte bakar nahasi batean, boterea bortizki igaro zen lau enperadoreren artean, batarengandik bestearengana. Lehenengo hirurek nork bere geniusaren kultua sustatu zuten: azken biak, bestalde, Nerorena berrezartzen eta hura divus bihurrarazten saiatu ziren. Laugarrenak, Vespasianok, zeina Rieti-ko zaldun baten semea baitzen, segurtatu egin zuen bere flaviar dinastia Augustotar moldeko printzego batera itzuliz, eta berritu egin zuen divus Juliusen kultu inperiala. Vespasianori begirunea izan zitzaion erromatar tradizioa berrezartzeagatik eta bere agintaldiko augustotar neurritasunagatik. Estatu kultua opa izan zion genio populi Romani delakoari (errmotar herriaren genius-ari), begirunea gorde izan zien "errepublikar" balioei, eta arbuiatu egin zuen Neronen praktika, zenbait jaialdi kenduz egutegi publikotik, zeintzuk (Tazitoren baieztapen gordinen arabera) "higuingarriro ezainduak izan baitziren garaiko koipekeriengatik". Litekeena da ere berak ordeztu edo urritu izana Nero Colossusen burua jainko eguzkiari opatzeko edo berropatzeko, K.o. 75ean. Lehen judu altxamenduaren eta Jerusalemgo tenpluaren suntsitzearen ondotik (K.o. 70ean), didrachmon delakoa ezarri zuen, lehenago juduek tenpluaren jabegoagatik ordaintzen zuten zerga, orain Jupiter Capitolinusen izenean ordainarazia, haien garaile gisa eta "haien jainko gisa". Zerga ordaintzen zuten juduek ez zuten kulturik opa beharrik inperioko jainkoei. Kultua betetzen zutenak, ordea, ohildu egiten zituzten beren komunitateetatik. Dirudienez, Vespasianok umore lehorrez aipatu zuen aurki beraren alde ezinbestean ezarriko zen kultua; Suetonioren arabera, haren azken hitzak hauek izan ziren: puto deus fio ("uste dut jainko bihurtzen ari naizela"). Vespasianoren seme Titok bi urtean zehar agindu zuen, eta arrakastaz, eta gero hil egin zen, berez. Jainko bihurtu zuten, eta bere anaia gazteago Domizianok ordeztu zuen gero.
Enperadoregoan hasi eta bi astera, Domizianok berrezarria zuen agintean zen enperadorearen geniusaren aldeko kultua. Eztabaida dago Domizianoren inguruan oraindik ere, berari buruz esaten baita enperadore bakanetakoa izan zela divus bizi baten titulua eman ziona bere buruari, eskandalua eraginez, eta horren froga da "jauna eta jainkoa" (dominus et deus) titulua erabiltzea inperioaren dokumentuetan. Alabaina, ez dago frogarik Domizianok berak titulu hori bere kontuetarako erabili zuelakorik, edo helbide ofizialean, edo beraren aldeko kultuan, edo txanponetan edo beraren aldeko estatu kultuaren inguruko Arval agirietan. Beraren atzeneko agintaldian bakarrik gertatu zen, eta, ia seguru, bere prokuradoreek hasia eta erabilia (Klaudiar tradizioan, bere libertoak ere baziren). Beste edozein paterfamilias eta patroik bezala, Domiziano "jauna eta jainkoa" zen bere familia hedatuan, bere esklaboak, libertoak eta klienteak ere familia horren barnean zirela. Domizianoren alde Kapitolioan egiten zieren sakrifizioei buruz Pliniok egiten duen deskribapena bat dator enperadore bizientzat egiten ziren erritu "pribatu eta ez-formal" guztiz arruntekin. Domiziano tradizionalista zen, zorrotza eta hertsatzailea, baina bazuen militarren eta herriaren begiramena. Augusto miresten zuen, eta litekeena da hura imitatu nahi izana, baina Kaligula bezala, ez zen zuhur ibili eta huts bera egin zuen Senatua kliente eta beheragoko gisa tratatuz, eta ez irudizko berdinen gisa, Augustoren ideologiak galdegiten zuen eran. Domizianoren gortean bertan prestatu eta gauzatu zen beraren erahilketa, eta beraren izena ofizialki ezabatua izan zen idazkunetatik, baina ez, ordea, oso sistematikoki.
Nervatar-Antoninotarra
Hadriano enperadorearen hispaniar-erromatar jatorriek eta haren helenismozaletasun nabarmenak aldatu egin zuten kultu inperialaren fokua. Haren txanpogintza ohikoenean ere, artean ere genius populi Romani delakoarekin bat egiten du, baina beste gai batzuek, ostera, hark Hercules Gaditanus-ekin (Hercules of Gades-ekin) zuen atxikimendua nabarmentzen dute, eta Erromak nola ematen dion inperio-babesa greziar zibilizazioari. Oroitzapenezko txanpongintzan, bestalde, agertzen da nola "jaso" zituen probintzietako jainkoak (eta, beraz, probintziak berak ere goratu eta "leheneratu"); Sagalassos sustatu zuen greziar Pisidian enperadorearen gurtoki inperiotar aitzindari gisa, eta K.o 131-2 urtean, Panhellenion guztiz greziarra sustatu zuen. Berataz esaten da "emakume baten moduan negar egin zuela" bere adiskide gazte Antinoo hil zenean, eta haren apoteosia antolatu zuen. Dioren esanetan, Hadriano lotsagarri jarri zuten bere bigunkeria emozionalagatik, bereziki bere arreba Paulinaren beraren heriotza ostean haren apoteosia geroratu zuelako. Antinooren aldeko kultuak oso luze iraungo zuen, eta debozio handia eragingo, batez ere Ekialdeko probintzietan. Bitinian, han sortua baitzen, txanponetan irarrarazten zuen haren irudia, oso berandu arte gainera, are Karakalaren agintaldira arte ere (211-217). Haren aldeko kultu herrikoia erruz garatu zen, are IV. mendera arte ere, noiz ere "gurtza jentileko pagaburua" bihurtu baitzen Kristau polemikoen artean. Vout-ek (2007), bestalde, haren jatorri apala, haren heriotz goizegikoa eta theos gisa izan zuen berpizkundea nabarmentzen ditu, orobat nola jo zen hura Apoloren, Dionisoren/Bakoren eta geroago Osirisen irudi eta erlijio eginkizun beretakotzat, eta batzuetan, geroagoko ikerlarien arabera, ez beretakotzat. Erroman bertan ere ageri izan zen theos gisa ordutik iraun duten bizpahiru idazkunetan, baina hura heroi-kultutik gertuago zegoela jotzen zen, eta, horri esker, zilegi gertatzen zen hari hel egitea zuzenean "goragoko jainkoek" esku har zezaten. Hadrianok bere buruaren eta Jupiterren aldeko kultu inperiala ezarri zuen Judean, Bar Kokhba matxinadaren ondotik. Hura baino lehenago hil zen, ordea, haren emazte Vibia Sabina. Biak jainkotu zituzten, baina, Hadrianoren kasuan, haren ondorengo Antonino Piok galdegin behar izan zuen jainkotu zezaten.
Markoren seme Komodo erori egin zen autokonplazentziarako, populismo errazerako eta begikoak agintean jartzeko ohituraren liluren pean. Bere agintaldia deskribatzean esan zuen "urrezko aro" bat izan zela, eta bere burua Romulo berri batentzat agertu zuen, Erromaren birfundatzailetzat, baina Senatuaren arerio gogorra izan zen, itzulikatu egin zuen betiko inperiotar formula errepublikazalea eta haren ordez populus senatusque romanus ezarri. Bere burua geroz eta gehiago hasi zen Herkules erdi-jainkotzat agertzen estatuetan, tenpluetan eta borrokarien hondarretan, eta, han, gogoko izan zuen goizetan bestiariusetara jostatzea eta arratsaldeetan gladiadoretara. Bere bizitzako atzenengo urtean, Romanus Hercules titulu ofiziala eman zitzaion boto bidez; Herkulesen aldeko estatu-kultuak behinola hilkor izandako heroi, jainko edo erdi-jainko batentzat ezagutzen zuen Komodo (baina ez divustzat). Baliteke Komodok asmoa ukan izana bere burua jainko bizitzat deklaratzeko eraila izan baino lehenago, K.o 192. urteko azken egunean hil baitzuten.
Nervatar-Antoninotar dinastiaren amaiera nahas-mahasa izan zen. Senatuak damnatio memoria bat agindu zuen Komodoren kontra, eta Pertinax haren hiri-prefektua enperadore izendatu zuen guardia pretoriarrak, dohaintza oso handien agintzariaren ordainetan. Pertinax bera zaldun herronkatan gora egina zen, dohain militarrari eta administrazio eraginkortasunari esker, harik eta senatari, kontsul eta azkenean, aldi labur batean, enperadore bihurtu arte; bere pretoriarrek hil zuten, ordea, haien ordainsariak mugatzen saiatzearren. Didio Julianok ordeztu zuen Pertinax, dirua eskaini baitzien pretoriarrei, eta Senatuari ahala itzultzea. Julianus-ek Komodoren oroitzapenaren judizio txar bat eginez hasi zuen agintaldia, herri xehea en masse erosteko ahalegin bat egin eta hura laidotzat hartu zelarik, eta pretoriar indarrak erabili zituelarik haien kontra. Horri erantzunez, jendetza mutiri batek Senaduko eserlekuak hartu zituen Circus Maximusen. Probintzietan lehian sartu ziren hautagaien arteko gerra zibil baten mehatxua atezuan, Septimo Severo agertu zen garaile izateko aukerarekin. Senatuak, laster, Julianori heriotza ematearen alde bozkatu zuen, Pertinax jainko bihurtzearen alde eta Septimo enperadore izendatzearen alde. Urtebete baizik ez zen Komodoren heriotzaz geroztik.
Severotarra
"'Sit divus dum non sit vivus' ( izan bedi, bada, divus, baina ez bizirik). Karakalari egozten zaio esaldia, bere enperadore-kide eta anaia Geta hil aurretik jaulkia." K.o. 193an, Septimo Severo triunfalki sartu zen Erroman eta apoteosia opa izan zion Pertinax-i. Bertan behera utzi zuen Senatuaren Komodoren alderako damnatio memoriae, jainkotu egin zuen frater gisa (anaia), eta, horrenbestez, Marko Aurelio hartu zuen bere arbasotzat semetasunezko debozio-egintza baten bidez. Severoren txanpon-irudietan areago indartu zen Septimioren eta Antoninotar dinastia ospetsuaren nahiz genius populi Romaniren arteko lotura.
Septimioren agintaldiak irauli egin zituen Senatuaren, enperadoreen eta militarren arteko harremanak. Senatuak adostu zuen jainkotiar imperium-a baimen errepublikar bat zela, erromatar herriaren onurarako, eta apoteosia senatu-ahalen baieztapen bat zela. Vespasianok segurtatu egin zuen bere posizioa Senatuaren geniusari eta augustotar tradizioari hel eginez; aldiz, Septimiok ezeztatu egin zuen senadoreek kargu militarren gainetik zuten lehentasun ohikoa. Areagotu egin zuen herri xehearen pribilegioa Erroman, garnizio leial bat ezarri zuen hirian, berak izendatutako buruzagiekin. Bertatik bertarako arreta jarri zien probintziei, diru-sarreren, soldadugaien eta istiluen iturri ziren aldetik. Bere arerio Klodio Albino garaitua izan zelarik Lugdunumen, birfundatu eta berritu egin zuen hango kultu inperialaren gunea: dea Roma aldaretik kendu eta tenpluan ezarri zuten, jainko bihurtutako Augustoekin batera. Fishwicken ustean, erritu berri nahitaezko horiek paterfamiliasei beren menpekoek zor zizkietenen kidekoak dira. Septimioren beraren jainko patroiak, Melkart/Herkules eta Liber/Bako, lehen herronkan izan ziren enperadorearekin eta haren bi semeekin batera K.o. 204ko Saecular jokoetan. Septimio berez hil zen, K.o. 211n, Eboracum-en (gaur egungo York), Britanian kanpaina batean ari zela, inperioa Karakalari eta haren anaia nagusi Getari berdin utzi ondoren oinordetzan, aholku emanik "harmoniatsu izateko, soldaduak aberasteko eta gainerako gizaki guztiak gutxiesteko" ."
K.o. 212an, Karakalak Geta erail zuen, haren damnatio memoriae deklaratu eta Constitutio Antoniniana delakoa argitara eman: haren bidez, erromatar hiritartasun osoa eman zien Inperioko biztanle aske guztiei, eta Getaren konspirazioa deseginez "erromatar pupuluak ukan garaipena" ospatzeko gonbidapen moduan agertu zuen. Egiaz, diru eta soldadugaien eskasia endemiko bati aurre egin beharrean gertatu zen. Haren "oparia", berez, ez zen, ezta hurrik ere, herriaren gogoko erabaki bat izan, zeren opari hura jaso zutenetako asko laborari mailako eta lanbideko humiliores direlakoak baitziren, populazioaren % 90, hor nonbait. Eta humiliores iraun zuten gerora ere, baina, engoitik, zergak ordaintzeko eta legioetan zerbitzu emateko betebeharrarekin, eta liberatu zituen liberator delakoaren izena hartzeko aukerarekin. Beste enperadore batzuek familia betebeharraren mos maiorum delakoa baliatu zuten geniusaren kultuaren maila nagusiki sinbolikoan; Karakalak, ordea, estatuarekin eta "estatuaren" hiritarrekin lotu zuen bere iraupena, zin-zinez. Karakalak bere aitaren soldadu osteen debozio bera izan zuen, baina bere hiritar berriek ez zuten ospatzeko gogorik erakutsi, eta, dirudienez, huts egin zuen Komodoren erara herritarren artean ospe ona biltzeko ahaleginean. Filostratoren ustean, enperadoregoan porrot egin zuen, bere mentalitate arrangurati eta zokokeriazkoagatik. Erail egin zuten, K.o. 217an, eta litekeena da haren pretoriar prefektu Makrinok ere esku hartu izana.
Militarrek imperator gisa agurtu zuten Makrino, eta hark Karakalaren apoteosia antolatu zuen. Jabeturik ezegokia izan zela bere aurrekoak cursun honorum tradiziozkoaren gainetik jauzi egin izana zaldun herronkatik enperadoregora, aurrekaririk inoiz ez baitzen izan, begirunez bilatu zuen Senatuaren onespena, berak "bere burua enperadore izendatu" zuelarik. Eta eman ere eman zitzaion onespena, eta, hala, esan liteke enperadore berriak legelari jarreraz heldu ziola imperiumari. Ordea, haren kanpo politika zuhurregia eta bakegileegia gertatu zen militarrentzat. Urtebete baino gehixeago iraun zuen karguan, estatu kolpe batean erail baitzuten, eta siriar iraganekoa eta severotar ondorengoa zen enperadore bat jarri haren ordez, Varius Avitus Bassianus, zeina arruntean ezagunagoa baitzen beraren jainkoaren eta apaizgoaren izen latineratuarekin, alegia, Heliogabalo izenarekin.
Enperadoreak, zeinak ez baitzituen 14 urte baizik, bere eguzki-jainko mendikoa ekarri zuen bere sorterri Emesatik Erromara. Sirian, Heliogabaloren kultua herrikoia zen, eta ondo finkatuta zegoen. Erroman, atzerrikoa zen eta (antzinako iturri batzuen arabera) ekialdeko berrikuntza nardagarri bat. K.o. 220an, Heliogabalo apaizak Jupiter ordeztu zuen eta haren lekuan Heliogabalo ezarri, sol invictus gisa (eguzki garaitu gabea), eta, beraz, alde batera utzi zuen pontifex maximus gisa zegokion inperio eginkizuna. Mario Maximoren arabera, hark bere domus endekatutik agindu zuen, prefektuen bitartez, zeintzuen artean baziren auriga bat, sarrailagile bat, bizargin bat eta sukaldari bat. Badirudi Senatuak bezala militarrek maneratsu onartezin eta xelebre baten moduan ikusten zutela, gutxien-gutxienean. Pretoriarrek hil zuten, 18 urte zituela, eta damnatio memoriae delakoaren laidorik handiena ezarri zitzaion, eta haren lehengusu gazte Alexandro Severo ezarri zuten haren lekuan, dinastiako azkena, zeinak 13 urtean agindu baitzuen, matxinada batean hil zuten arte.
Inperioaren krisia eta Dominatua
''Atal honetan, gurtzari buruz garrantzitsuenak diren garapenen ikuspegi orokor bat eskaintzen da. Enperadoreen izenaren eta dataren zerrenda osorako, ikus Erromatar enperadoreen zerrenda .''
Severotar dinastiaren amaierarekin batera agitu zen imperio zentralaren hondoratzea. Hiperinflakziozko egoera batean eta, hondarrean izurrite endemiko bat ere heldu zelarik, probintzietako hautagai arerioak nagusitasunagatik lehiatzera jarri ziren, eta ahalegin horretan huts eginik, beren probintzia-inperioak eratu zituzten. Enperadore gehienak oso gutxitan izan ziren Erroman, eta senatuekiko harremanak oso lausoak zituzten. Inperio osoaren erantzun militar koordinaturik ezean, gainera, atzerriko herriek inbasiorako eta arpilatzeko aukeraz baliatu ziren.
K.o 249an, Filiporen ondorengo jarri zen haren pretoriar prefekto Dezio, kontsul ohi eta gobernari tradiziozale bat (ondorengo jarri, hura erail eta hari enperadore kargua kenduta). Balio zalantzazkoa zuen bide horretatik enperadoregora iritsi ondoren, Deziok bere burua zuritu zuen inperioaren eta haren erlijioaren "leheneratzaile eta salbatzaile" zuzentzat: agintaldian nahiko goizik jaulki zuen txanpon sail bat inperiotar divi koroa dizdizkariekin jantzien irudiekin. Filipo, hiru gordianotarrak, Pertinax eta Klaudio bazterrean utzi zituen, ordea. Egipton liskar erlijiozkoak piztu zirelarik, agindu zuen inperioaren mendeko guztiek ahaleginak egin behar zituztela estatuari onura ekartzeko "arbasoen jainkoen" aldeko sakrifizio lekukodun eta egiaztatuen bidez, edo zigortuak izango zirela, osterantzean. Juduak bakarrik salbuetsi zituen betebehar horretatik. Dezioren ediktuak galdatzen zuen ezen, sakrifizioari uko eginez gero, prokontsularen mailan igaro beharko zela epaiketa eta zigorra. Apostasia zen xedea areago, ezen ez heriotza-zigorra. Ediktuak ezarrita zeukan epemuga igaro eta urtebetera, ediktua iraungi zedin utzi zen, eta handik laster, Dezio bera hil zen.
Valeriano ren (253-60) ustean, kristautasuna zen kultu ez-erromatarren artean handiena eta bere interesei begiratzen setatsuena, eta legez kanpo utzi zituen kristauen batzarrak, eta galdegin zien kristauei sakrifizioak egiteko Erromaren jainko tradiziozkoei. Haren seme eta Augustokide Galienok, misterio eleusitarretan hasia izaki, Erromako jainko tradiziozkoen artekotzat jo zuen bere burua, eta militarren leialtasunaren bertuteduntzat. Aurelianok (270-75) harmonia eskatu zuen soldaduen artean (concordia militum), inperioa eta haren mugak finkatu zituen eta kultu bateratuaren molde helenistiko ofizial bakar bat ezarri zuen, Palmiratar Eguzki garaitu gabearen aldekoa Erromako Marteren Zelaian. Senatuak, berriz, restitutor orbis (munduaren leheneratzaile) gisa agurtzen zuen, eta baita deus et dominus natus (jainko eta gobernari sortzez) gisa ere; pretoriarrek erail zuten, ordea. Haren ondorengoak finkatu egin zituen hark lortutakoak: Proboren txanponetan (276-82), eguzki-koroa dirdirkariarekin ageri da hura, eta, haren txanpon mota ugarien artean, badira Venusen eta Dea Romaren aldeko Erromako tenplua ageri dutenak ere.
Politika eta kezka hauek Dioklezianoren tetrarkiarekin jo zuten goia: inperioa erdibitu egin zen, Mendebaldeko eta Ekialdeko administrazio-blokeetan, bakoitzak bere Augustoa (enperadore adinekoa) eta Caesar laguntzaile bat (enperadore gaztea) zeuzkala, azken hori "Augusto itxaroten" balitz bezala. Probintziak ere zatitu eta birzatitu egin ziren: haien inperiotar burokrazia eskerga bihurtu zen, bai neurriagatik, bai irismenagatik eta bai xehetasunarekiko arretarengatik. Diokleziano kontserbadorea zen erlijioan. K.o. 284an enperadoregora iritsi zelarik, jokoak antolatu zituen divus Antinooren ohoretan. Beraren aurrekoek sekta menperakaitzak erakartzeko edo ertsatzeko ahalegina egin zuten, berak, ordea, jazarpen basatia abiarazi zuen haien kontra, Elizaren historian Pertsekuzio Handia deritzon garaia abiaraziz. Laktantzioren esanetan, Dioklezianoren domus-ean parte gaiztoko iragarpen edo haruspici batzuen gaineko txosten batekin hasi zen pertsekuzioa, eta haren ondotik (datarik ez da ezarri) agindu bat etorri zen, armada osoak sakrifizio baregarri bat egin zezan. Litekeena da K.o. 302an izatea une hori, eta Eusebiok ere dio kristauen kontrako pertsekuzioa armadan hasi zela. Edonola ere, Maximilianoren martiritza zerbitzu militarra egiteari uko egiteagatik izan zen, eta Martzelorena militarren zina egiteari uko egiteagatik. Legez, horiek altxamendu militarrak zirela jotzen zen, eta litekeena da Dioklezianoren ediktua kontzientzia eragozpenezkoen eta fedezko egintza kidekoen ondotik etorri izana. Dirudienez, hainbat kristauk (ez dakigu zenbatek) pairatu zituzten zigor ezin gogorrago eta zentzagarri horiek, matxinatuentzat eta traidoreentzat izan ohi zirenak.