cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diafragmaren paralisi
Bilaterala
Bi kupulak galduko dute uzkurtzeko ahalmena eta ondorioz hipobentilazio kasu bortitz baten aurrean egongo gara.
Orokorrean, diafragma paralisi unilaterala bilaterala baino arruntagoa da. Kausaren arabera bizitza osoan zehar mantendu daiteke patologia, baina beste batzuetan denborarekin ere desagertu daiteke.
Terry Jones
Terence Graham Parry Jones (Bae Colwyn, Conwy, 1942ko otsailaren 1a Londres - 2020ko urtarrilaren 21a) Galesko umorista, idazlea eta zinema zuzendaria izan zen, Monty Python taldeko kidea izateagatik ezaguna. Terry Gilliamekin Monty Python and the Holy Grail, zein bakarrik Life of Brian eta The Meaning of Life Monty Pythoneko filmak zuzendu zituen. Horretaz gain, Erik the Viking (1989) eta The Wind in the Willows (1996) filmak ere zuzendu zituen.
Diafragmaren paralisi
Traumatikoa
Hainbat eragile egon daitezke nerbio frenikoa trauma baten ondorioz kaltetu dezaketenak: ebaketa edo kirurgia toraziko bat, jaiotzean erditzeak sor dezakeen traumaren batek, azkenean indar mekanikoak eragin dezake lesioa. Hauek, patologia diafragmatiko ohikoenak izango dira, gehienetan unilateralak direlarik.
Konpresioz
Torax kabitatean eratu daitezken egitura arrotzek ere nerbio frenikoaren kaltea eragin dezakete. Adibidez: birika minbizi a duten pazienteen artean, zenbaitetan nerbio frenikoaren lesioa agertzen da ere.
Neurologikoa
Neurona frenikoak, gaixotasun desmielinizatzaile batzuen eraginez suntsituak izan daitezke. Adib: esklerosi anikoitz a
Sintomak
Sintomak aldakorrak dira pazientearen arabera. Lehenik eta behin, diafragma paralisi unilateral gehienak asintomatiko ak dira. Hala ere, pazienteak arnas hartzeko beste arazoren bat pairatzen badu, bi gaixotasunen eraginez: arnasteko zailtasunak, orthopnea (etzanda arnasteko zailtasunak edukitzea) edo lo arazoak izan ditzake.
Hala ere,  diafragma paralisi bilaterala dutenek arnasteko zailtasun gehiago eduki ditzakete (Adib: hipobentilazio a). Aurretik esandako sintomez gain, dispnea (itotze sentsazioa) edukitzen dute. Horrez gain, nekea, hipersomia eta depresioa oso ohikoak dira ere, askotan lo arazoekin loturik daudelako. Kabitate torazikoa behar bezala handitzen ez denez, biriketako infekzio ak sor daitezke ere. Hipobentilazioa luzaroan mantentzen baldin bada eta kronikoa bilakatuz gero, hipoxia eta hipercapnia era daiteke gehienbat lo orduetan.
Diagnostikoa
Diagnostikorako teknika berak erabili daitezke paralisi bilateralean eta unilateralean.
Diafragma paralisi unilaterala zoriz egindako torax X-izpi bidezko erradiografia bat egiterakoan sumatzen da, kasu ohikoenak (%90) asintomatikoak izaten baitira. Arnasgoran, diafragmaren bi kupuletako bat ez da uzkurturik agertuko eta normala baina gorago agertuko litzateke.
Horrez gain badaude beste hainbat teknika oso erabilgarriak direnak ere: Toraxeko ultrasoinu en bidezko analisia, fluoroskopia, Toraxeko CTa(Computed Tomography), birika ren funtzionamendurako testak egitea, etb.
Tratamendua
Diafragma paralisi bilaterala pairatzen duten pazienteetan hainbat aukera daude. Erabiliena, eta kirurgiarik behar ez duena: NIV(noninvasive ventilation). Horren bitartez, maskara baten bidez airea ematen zaio pazienteari arnasten laguntzeko. Euskaraz, presio positibo bidezko aireztapen ez inbasiboa deritzo. Beste kasu batzuetan, egoera larritu eta luzaroan mantendu ezkero, NP (nerve pacing) teknika erabil daiteke. Teknika honen bidez: nerbio frenikoak elektrikoki estimulatuak izaten dira elektrodoen bidez diafragmaren berezko funtzioa berreskuratu nahian.
Xilovita
Xilovita mineral bat da.
Ezaugarriak
Xilovita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.
Bagre bagre
Bagre bagre Bagre generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Natasha Asghar
Natasha Asghar Galesko Alderdi Kontserbadoreko politikaria da, eta 2021etik South Wales East ordezkatzen du Senedden. Bere aita Mohammad Asgharrek barruti bera ordezkatu zuen 2020an hil zen arte. Legebiltzarrean gutxiengo etniko bateko lehen emakumea da. 2021ean BBCko 100 emakumeetako bat izendatu zuten.
Karrera politikoa
Asghar Plaid Cymruko hautagaia izan zen 2007ko Batzar Nazionaleako hauteskundeetan eta baita 2009ko Europako Parlamenturako hauteskundeetan Galeseko eserlekurako. 2009ko abenduaren 8an, bere aitarekin batera Alderdi Kontserbadorera pasa zen.
Asgharek ez du arrakastarik izan Newport Easteko Komunen Ganberako posturako 2015. eta 2017. urteetan.
2021eko maiatzean, British Voguek "aldaketarako 5 indarretako" bat zela esan zuen. Natasha hautatu zutenetik, elkarrizketak egin ditu BBC, ITV, The South Wales Argus, The National, The Caerphilly Observer, Golwg aldizkari galesarentzat, eta Sharp End-en agertu zen.
2021eko abenduan izendatu zuten BBCko 100 emakumeetako bat.
Bizitza pertsonala
Mohammad Asghar alderdi kontserbadoreko kide zenaren alaba da.
Pompano Estates (Florida)
Pompano Estates Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Broward konderrian kokatuta dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Biziura lobata
Biziura lobata Biziura generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
Basehor (Kansas)
Basehor Kansasko hiri bat da. Leavenworth konderrian kokatua dago. 2010ean 4,613 biztanle zituen, 17.3 kilometro koadrotan banatuta.
Chiloglanis cameronensis
Chiloglanis cameronensis Chiloglanis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Saint-Martin-de-Commune
Saint-Martin-de-Commune Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Martin-de-Commune udalerrian erroldatutako biztanleak 114 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 70 etxebizitza zeuden, 42 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 68 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 42 etxebizitza nagusietatik 29 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 23 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 74 ziren, horien artean 57 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 57 pertsona aktiboetatik 55 lanean zeuden (30 gizon eta 25 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Saint-Martin-de-Commune udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.656 hektarea erabiltzen.
Cardioglossa melanogaster
Cardioglossa melanogaster Cardioglossa generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Saint-Martin-de-Commune
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Shimazakiita
Shimazakiita mineral bat da.
Ezaugarriak
Shimazakiita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak.
Holger Thiele
Holger Thiele (1878ko irailak 25-1946ko ekainak 5) astronomo dano-estatubatuarra izan zen.
Bizitza
Holger Thiele Thorvald Nicolai Thieleren semea zen, daniar astronomo eta matematikari nabarmena, 1586 Thiele asteroideak astronomo eta matematikari honen izena jaso zuelarik.
Karrera
Holger Thielek lau asteroide aurkitu zituen. C/1906 V1 kometa ere aurkitu zuen, baita beste kometa batzuen orbitak kalkulatu ere. Alemaniako Hamburgo hiriko Bergedorf auzoko Hamburgo-Bergedorf Behatokian lan egin zuen. 1912an AEBetara joan zen. 1917an, Kaliforniako Unibertsitateko Lick behatokian hasi zen lanean, Kaliforniako San Jose herritik gertu. 1946an Holger Thiele Alameda konderrian hil zen, Kalifornian.
Birdsboro (Pennsylvania)
Birdsboro Pennsylvaniako borough bat da. Berks konderrian kokatua dago. 2010ean 5,163 biztanle zituen, 3.46 kilometro koadrotan banatuta.
Zollino
Zollino Italiako udalerri bat da. Lecceko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
South Cleveland (Tennessee)
South Cleveland Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Bradley konderrian dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zollino
Mugakideak
Zollinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eospalax smithii
Eospalax smithii Eospalax generoko animalia da. Karraskarien barruko Myospalacinae azpifamilia eta Spalacidae familian sailkatuta dago.
Les Alleuds (Maine eta Loira)
Les Alleuds Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Les Alleuds udalerrian erroldatutako biztanleak 843 ziren. Familiak 286 ziren, horien artean 50 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren gizonak eta 23 bakarrik bizi ziren emakumeak), 81 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 147 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 315 etxebizitza zeuden, 289 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 304 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 289 etxebizitza nagusietatik 227 bere jabearen bizilekua ziren, 51 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 14 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 72 etxek lau zituzten eta 179 etxek bost zituzten. 236 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 108 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 164 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 529 ziren, horien artean 433 aktiboak ziren eta 96 inaktiboak ziren. 433 pertsona aktiboetatik 406 lanean zeuden (216 gizon eta 190 emakume) eta 27 langabezian zeuden (16 gizon eta 11 emakume). 96 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Les Alleuds udalerrian 306 unitate fiskal zeuden, 898 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.517 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 10 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 3 zurginak, 4 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Les Alleuds udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 688 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gavia pacifica
Gavia pacifica Gavia generoko animalia da. Hegaztien barruko Gaviidae familian sailkatua dago.
Ivo Andritx
Ivo Andritx (alfabeto zirilikoz: Иво Андрић; Dolac, Bosnia, Austria-Hungariako Inperioa, 1892ko urriaren 9a - Belgrad, Jugoslavia, 1975ko martxoaren 13a) serbokroazieraz idatzi zuen idazlea izan zen. 1961ean Literaturako Nobel Saria eman zioten.
Bizitza
Ivo Andritx 1892ko urriaren 9an jaio zen Dolac herrixkan, Travniketik hurbil, garai hartan Austria-Hungariako Inperioaren agindupean zegoen Bosnia herrialdean. Gurasoak, kroaziar katolikoak, Sarajevon bizi ziren, baino Ivo Dolacen sortu zen, ama ahaide batzuk bisitatzera joana zelako. Bi urte geroago aita hil zen. Amak, umea mantentzeko modurik ez zuenez, Vixegraden utzi behar izan zuen, osaba-izeba batzuen etxean. Hiri horretan igaro zuen Andritxek haurtzaroa. Zenbait urte geroago bertako Mehmed Paxa Sokolovitx zubia Zubi bat Drinaren gainean eleberriko protagonista bilakatu zuen.
Bigarren hezkuntza Sarajevon egin zuen. 1912tik aurrera Zagreb, Viena eta Krakoviako unibertsitateetan Humanitate ikasketak egin zituen. Lehen Mundu Gerra hasi zelarik atxilotua izan zen, Austriaren aurkako erakunde klandestino bateko kidea izateagatik, eta hiru urtez preso egon zen. Gerra amaituta Zagrebeko unibertsitatera itzuli zen, baina diru premiak lanean hastera behartu zuen. Sortu berria zen Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresumako (geroago Jugoslaviako Erresuma) Erlijio eta Kanpo Arazoetako Ministerioetan aritu zen. 1920 eta 1941 artean Vaticano, Bucarest, Trieste, Graz, Madril, Brusela, Geneva eta Berlinen diplomazialari lanak egin zituen.
1941ean, Alemaniak Jugoslavia inbaditu zuenean, Berlindik Belgradora itzuli zen. Hiri horretan igaro zuen Bigarren Mundu Gerra eta orduan idatzi zituen bere hiru eleberririk ospetsuenak: Travnička hronika (Travnikeko kronika) eta Zubi bat Drinaren gainean . 1945ean argitaratu zirenean sekulako arrakasta izan zuten lan hauek.
Gerraren ondoko urteetan Jugoslaviako Idazleen Elkarteko presidentea izan zen eta 1949an Jugoslaviako parlamentu federalean sartu zen. 1958an Militza Babitx jantzi diseinatzailearekin ezkondu zen. 1961ean Literaturako Nobel Saria eman zioten, eta jasotako dirua Bosnia-Herzegovinako liburutegiak hobetzeko erabili zuen. Handik aurrera eta, batez ere, 1968an emaztea hil zitzaionetik, jarduera publikoa asko gutxitu zuen. 1975ko martxoaren 13an Belgradon hil zen.
MiG Alley
MiG Alley, euskaraz literalki MiGen Kalezuloa, Koreako Gerran zehar, Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadako pilotuek, Ipar Koreako mendebaldean, Yalu ibaia Itsaso Horian itsasoratzen den eremuari emandako izendapena da. Koreako Gerran, AEBen eta indar komunisten arteko hegazkin militarren borroka gehienak jazotako gunea izan zen, nagusiki Sobietar Batasuna, azken honek garai hartan bere partaidetza ukatu arren, Sobietar Batasunaren desegitearen ondoren baieztatuta izan zen.
Eremu honetan jazotako borrokaldietan gehien lehiatu ziren hegazkin modeloak North American F-86 Sabre estatubatuarra eta Mikoian-Gurevitx MiG-15 sobietarra izan ziren, azken honek eremuari izen eman zion. Eremu hau zurrusta-propultsio bidezko hegazkin militarren borroken sorlekutzat jotzen da, bertan lehenbizikoz lehiatu baitziren.
San Cassiano
San Cassiano Italiako udalerri bat da. Lecceko probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Cassianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gregory (Oklahoma)
Gregory Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Rogers konderrian kokatuta dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cardioglossa nigromaculata
Cardioglossa nigromaculata Cardioglossa generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Baiona (argipena)
Baiona euskal leku izen eta abizen bat da. Ondorengoak izan daiteke:
Parmako kartusia
Parmako Kartusia (frantsesez: La Chartreuse de Parme) Stendhalek idatzitako nobela bat da, eta 1839an argitaratu zen. Napoleonen garaiko eta ondorengo italiar noble baten istorioa kontatzen du, eta Balzac ek, Tolstoi k, André Gide k, di Lampedusak eta Henry Jamesek miretsi zuten. Alessandro Farneseren gaztaro deseginari buruzko bertsio italiar faltsu bat du eleberriak oinarri. Nobela operara, filmera eta telebistara egokitu zuten.
Izenburuak kartusiar monasterio bati egiten dio erreferentzia; nobelaren azken orrialdean bakarrik aipatzen da eta argumentuan ere ez da modu esanguratsuan islatzen.
Laburpena
Parmako Kartusia nobelak Fabrice Del Dongo italiar noble gaztearen abenturak kontatzen ditu, 1798an jaio zenetik hil zen arte. Fabricek bere lehen urteak familiak Comoko aintziran zuen gazteluan pasatu zituen, eta nobelaren gainerako parte handiena fikziozko Parman garatzen da (bi tokiak gaur egungo Italian daude).
Nobelaren hasieran, armada frantsesak, Milanen sartuta, Austriaren aliatua den Lombardiako eskualde lokartua astintzen du. Fabrice frantsesen aldeko eta kontrako azpijoko eta aliantzaz inguraturik hazten da: bere aitak, markesak, vienarren espioi gisa irudikatzen du bere burua txantxetan. Fabriceren arbasoa teniente frantses bisitari bat izan zitekeela iradokitzen da. Nobelaren lehen zatiak Fabricek Napoleonekin bat egiteko egindako ahalegin nahiko kixoteskoa deskribatzen du, Napoleon 1815eko martxoan Frantziara itzuli zenean (Ehun Egunak). Hamazazpi urte dituenean, Fabrice idealista da, nahiko inozoa eta frantses eskasa hitz egiten du. Hala ere, ez du amore ematen, eta, Comoko aintzirako etxea utzi, eta paper faltsuekin iparraldera doa. Frantzian zehar dabil noraezean, dirua eta zaldiak galtzen. Espioi gisa espetxeratzen dute, baina ihes egitea lortzen du kartzelariaren emaztearen laguntzaz, hura Fabricerekin maitemintzen baita. Husar frantses hil baten uniformea jarrita egiten du ihes. Soldadu frantziar baten rola hartzeko irrikan, Waterlooko gudu- zelaira sartzen da.
Stendhalek, Napoleonen zenbait kanpainatako beterano izanik (Moskuko erretirotik bizirik atera zenetako bat izan zen 1812an), Waterlooko gudu ospetsua gai kaotiko gisa deskribatzen du: soldaduak arrapaladan doaz alde batetik bestera, balek inguruko zelaiak zeharkatzen dituzten bitartean. Fabrice, aurrena, Ney mariskalaren guardiarekin elkartzen da; gero, bere aita izan zitekeenarekin gurutzatzen da kasualitatez (Fabriceren zaldiaz jabetzen dena), prusiar zalditeriako soldadu bati tiro egiten dio, hura eta bere erregimentua ihesi doazen bitartean, eta zortea izango du, zangoan zauri larri bat izanagatik, bizirik iraungo duelako. Zauri hori erretiran dagoen zalditeriako soldadu frantses batek egiten dio. Azkenean, bere familiaren gaztelura itzultzen da, zaurituta, hondatuta eta bere buruari galdezka: «Benetan egon al nintzen batailan?» Fabricek berehala ihes egin behar du, anaia zaharrenak, gaixorik eta goibel, salatu egiten baitu. Nobelaren amaiera aldera, bere ahaleginen ondorioz, jendeak Napoleonen kapitain edo koronel ausartenetako bat izan zela esango du.
Une honetatik aurrera, nobelak Fabricerengana eta bere izeba Ginarengana (aitaren arreba) bideratuko du arreta. Ginak Parmako Lehen ministroa (Mosca Kondea) ezagutzen du eta haren lagun egiten da. Mosca Kondeak proposatzen dio Sanseverina Dukearekin ezkontzeko. Gizon aberatsa da dukea, eta hiritik kanpo egongo da urte askoan, enbaxadore lanetan; horrela, kondea eta Gina maitaleak izan daitezke, garaiko arau sozialei uko egin gabe. Ginak hauxe erantzuten dio: “ba al dakizu, ordea, proposatzen didazun hori erabat moralaren aurkakoa dela?”. Hala ere, azkenean onartu egiten du eta, horrela, hilabete batzuen buruan, Gina goi mailako gizartearen parte bihurtzen da Parmako elite aristokratiko txikian.
Ginak, orain Sanseverina Dukesa denak, bere iloba atsegin du hura Frantziatik bueltatu zenetik. Napoleonekin batzea ilegala denez, Gina eta Mosca Kondea gaztearentzako errehabilitazio arrakastatsua planifikatzen saiatzen dira. Mosca Kondearen asmoa hauxe da: Fabrice Napoliko apaiztegira joatea, eta graduatzen denean Parmara etortzea, erlijio-hierarkiako figura garrantzitsu bihur dadin, artzapezpikua hain zuzen, egungoa zaharra baita.
Nobelak, gero, Ginaren eta Mosca Kondearen bizitzaren deskribapen zehatza egiten du, Parmako Kartusian bizi direlarik, (kartusiaren izena Ranuce-Erneste IV zen). Stendhalek hamarkadak igaro zituen diplomatiko profesional gisa Italiako iparraldean, eta gortearen kontakizun bizia eta interesgarria eskaintzen du, nahiz eta deskribatzen duen guztia erabat fikziozkoa izan, Parmako Dukesa Maria Luisak gobernatzen baitzuen nobela idatzi zen garaian (Maria Luisa Napoleonen bigarren emaztea zen).
Hainbat urtez Napolin teologia ikasketak egin ondoren, eta bertako emakumeekin erromantze asko izan ondoren, Fabrice Parmara itzultzen da. Fabricek uste du ez dela maitemintzeko gai izango, baina sorpresa hartzen du Ginarekin maitemintzean. Narratzaile orojakileak azaltzen du biek sentimendu berdinak dituztela, baina pertsonaiek ez dutela inoiz beren bihotza zabaltzen.
Fabrice antzezle gazte batetaz maitemintzen da. Neskaren manager eta maitaleak ez du harreman hori gustuko eta, horregatik, Fabrice erailtzen saiatzen da. Bien arteko borrokan, Fabricek managerra hiltzen du eta Parmatik Boloniara ihes egitea erabakitzen du, badaki eta Parman ez dutela era zuzenean epaituko. Parmara ezkutuan bueltatu ondoren, Fabrice Boloniara bueltatzen da eta bertan denbora luzez saiatuko da Fausta izeneko soprano erakargarri batekin harremana edukitzen. Bitartean, epaileek Fabrice hilketaren errudun dela deskubritzen dute. Fabrice hilko ote duten beldurtuta, izeba Gina Printzea ikustera doa Fabriceren bizitzagatik errukia eskatzera. Hura salbatzen ez badu, Parmatik alde egingo duela jakinarazten dio printzeari. Printzea saminduta sentitzen da Ginaren duintasuna eta independentzia ikusita, eta beldurturik sentitzen da, Gina gabe haren gortea aspergarria izango delako eta agian emakumeak herria uzten duenean haren lurraldeari buruzko gauza txarrak esango dituelako. Fabrice askatzeko intentzioa duela dio, beraz. Ginaren eskaria betetzen du eta Fabrice askatzeko idazkia sinatzen du. Baina Kondeak, haren diplomazia mantentzeko saiakeran, ez du esaldi garrantzitsu hau idazten: “prozedura bidegabe horrek ez du jarraipenik gerora izango”. Hurrengo goizean, Fabricek kartzelan hamabi urte bete behar dituela dioen dokumentu bat sinatzen du Printzeak, askatzeko eskatzen duen idazkia baino egun bat lehenago idatzia.
Hurrengo bederatzi hilabeteetan, Gina Fabrice askatzeko plana egiten hasten da. Gainera, Fabricerentzat izan beharko lirateeken mezu sekretuak aurkitzen ditu dorrean, bertan dagoen telegrafia optikoari esker. Ginarengan presio gehiago jartzeko, Printzeak Fabrice hilko dutela dio, baina txutxumutxu soilak dira. Hori gertatzen den bitartean, Fabrice ez dago larriturik, pozik bizi da Clélia Contiz, komandantearen alabaz, maitemindu delako. Fabricek kartzelako leihotik ikus dezake bere maitea, neskatxak bere txoriak zaintzen dituenean. Maitemindu egiten dira eta, denbora pasatu ahala, Fabricek neska konbentzitzen du harekin liburuetatik apurtutako orrietako letrak erabiliz komunikatzeko.
Fabricek ez die Ginaren askatzeko planei kasurik egiten, horrela pozik dago eta. Baina, azkenean, Ginak konbentzitu egiten du eta Cléliak ezkutuan hiru soka luze ematea lortzen du. Fabricek buruan duen gauza bakarra da aske denean Cléliarekin elkartu ahalko duen ala ez. Baina Clélia oso errudun sentitzen da, egindako plana aitak esandakoaren aurkakoa delako eta hori berarentzat pozoia edatea bezain txarra delako. Horregatik, Ama Birjinari hitzematen dio ez duela Fabrice berriro ikusiko eta aitak dioen guztia egingo duela.
Ginak Parmako Printzea hiltzeko plana martxan jartzen du. Printzea Ferrantek hilko du (poeta, bidelapur eta asasino denak), Ginataz maitemindu baita, Ginak bueltan maite ez duen arren. Mosca Kondea Parman gelditzen da, eta Printzea hiltzen denean (nahiko argi geratzen den moduan, Ferrantek pozoinduta) zenbait matxinok aurrera zeramaten iraultza bukatzen du eta haren semea tronuko Printze bezala koroatzen du. Parmako Printze berria (21 urte soilik dituena) Ginataz maitemintzen da. Fiskalak altxamenduaren inguruan egindako akusazioak gutxinaka egirantz bideratzen doazenean, Ginak Printze berria konbentzitzen du dokumentu guztiak erre ditzan.
Mosca Kondeak Fabrice bikario orokorra izatea nahi du, eta Gina eta Fabrice konbentzitu nahi ditu Fabrice bere borondatez itzul dadin absolbitua izateko. Herriko kartzelan sartu beharrean, Fabrice Farnese Dorrera bueltatzen da Clélia gertuago eduki ahal izateko. Mendeku modura, Conti Jenerala Fabrice pozoitzen saiatzen da, baina Cléliak pozoindurik zegoen janaria jateaz salbatzen du. Gina atsekabeturik dago eta, horregatik, Printzearen ideia onartzen du: Fabrice kartzelara berriro sartzea, eta, trukean, Gina printzearekin geratzea. Ginak baietz dio, ia derrigorturik. Hiru hilabete beranduago, Printzeak berarekin ezkontzeko eskatu dio Ginari, baina Ginak ezetz esaten dio. Men egingo die Printzearen behar fisikoei, baina berehala egingo du alde. Gina ez da bertara inoiz bueltatuko, eta Mosca Kondearekin ezkonduko da. Clélia Markes aberatsarekin ezkonduko da, Cleliaren aitak horrela erabakita. Horregatik, Clélia eta Fabrice ez dira, ez batera eta ez pozik biziko.
Azkenean, Fabricek eliza katolikoko Bikario Nagusi bezala dituen betebeharrak onartzen ditu, eta haren hitzaldiak herri osoan zehar egiten dira famatu. Fabricek hitzaldi horiek ematen baditu, Clélia bertan agertuko delako esperantzagatik da, horrela Clelia berriz ikusi eta harekin hitz egin ahalko duelako. Bereizita pasatu dituzten hamalau hilabeteetan asko sufritu dute biek eta, horregatik, neskak Fabricerekin egunero elkartzea onartzen du, baina gaueko iluntasunean. Izan ere, Cléliak Madonnari, hau da, Ama Birjinari, promes egin zion, ez zuela Fabrice ikusiko, eta ez du promesa apurtu nahi, zigortua ez izateko. Urte bat beranduago, seme bat dute. Umeak bi urte dituenean, Fabricek umea biek batera zaintzea eskatzen du, bakarrik sentitzen delako eta bere umeak etorkizunean maiteko ez duenaren beldur delako. Cléliak eta Fabricek plan bat asmatzen dute: umea gaixotasunaren ondorioz hil dela esango dute, baina, berez, gertu dagoen etxe handi batera eramango dute; horrela, biek bisitatu ahalko dute egunero. Zenbait hilabete pasatu ondoren, umea hil egingo da benetan eta, hilabete batzuk beranduago, Clélia. Hura hil ondoren, Fabrice Parmako Kartusiara (Kartusiar monastegira) erretiratzen da. Urte bat igaro baino lehenago, bera ere hiltzen da. Gina, Mosca Kondesa, beti egon da Fabricetaz maiteminduta eta haren maitearen heriotzetik denbora gutxira hiltzen da. Nobela epiteto honekin bukatzen da: “Zorioneko gutxi horientzat”.
Pertsonaiak
Nobelako pertsonaiak haien noblezia-tituluen edo, batzuetan, abizenen izenpean agertzen dira. Hala ere, ipuinean zehar gertatzen diren ezkontzak zein titulu-eskuratzeak direla medio, horietako asko aldatu egiten dira.
Del Dongo familia
Parmako Aristokrazia Politikoa
Fabriceren maitaleak, lagunak eta etsaiak
Itzulpena
Euskararako itzulpena (Parmako Kartusia) Jon Muñozek egin zuen, 2007an, Alberdania argitaletxean. Beñat Sarasola k 2008an Berrian argitaratutako kritikan honakoa esan zuen: “XIX. mendeko nobela sendoenetakoa da honakoa, eta plazerez irakurri ahalko du nobela molde klasikoak maite dituen egungo irakurleak. Luzea izanagatik, ez da, inolaz ere, testu neketsu eta aldrebesa”. Inma Errea k Diaro de Noticias egunkarian egindako kritikan, berriz, honakoa zioen: “Miragarria da, bestalde, kontakizun korapilatutakoez osaturiko nobela mardul honetan irakurleek gertaeren matazan galtzeko arriskurik ez izatea”.
Esanahi literarioa
Pasarte batzuetan intriga eta abentura uztartzen dituen «thriller erromantiko» bat izateaz gain, Parmako Kartusia giza-naturaren, psikologiaren eta gorteetako politiken esplorazioa ere bada.
Nobela errealismoaren hasierako adibidetzat jotzen da, Stendhalek idazten zuen aroan ezaguna zen estilo erromantikoaren oso bestelakoa. Idazle askok lana iraultzailetzat jotzen dute. Honoré de Balzacek bere garaiko nobelarik garrantzitsuena bezala jo zuen, eta Tolstoyrengan influentzia handia eduki zuen, Stendhalek Waterlooko Guduari eman zion tratamenduan oinarritu baitzen Tolstoy Borodinoko Gudua deskribatzerakoan (Gerra eta Bakea lanaren zati garrantzitsuenetakoa). André Gidek inoizko nobela frantsesik onena zela esan zuen, eta Henry Jamesek «dauzkagun hamabi nobela hoberenetakoen artean» sailkatu zuen.
Kritika
Stendhalek 52 egunean idatzi zuen liburua (1838ko azaroaren 4an hasi eta urte bereko abenduaren 26an amaitu zuen). Ondorioz, traman batere ongi aurkeztu gabeko elementu batzuk agertzen dira (adibidez, Ferrante poeta, bidelapurra eta hiltzailea bat-batean agertzen da ipuinean. Idazleak berak onartu zuen Ferrantek Ginarekin zuen harremana istorioan lehenago aipatu behar zukeela).
Masturbathon
Masturbatoia (ingelesez: masturbate-a-thon edo masturbathon) munduko zenbait hiritan egiten den ekitaldi bat da, non parte hartzaileak masturbatu egiten diren, masturbazioari buruz dauden aurreiritzi eta aurkako juzguen aurka ekiteko. Bildutako dirua beste gizarte-ekimen batzuk lagundu eta bultzatzeko erabiltzen da, hala nola HIESaren aurkako borrokan. Parte hartzaileak masturbatu egin daitezke besterik gabe, edota isurtze luzeen eta masturbazio denboren lehiaketetan har dezakete parte. Lehenengo ekitaldia 2006. urtean egin zen, Londresen.
Savoyeux
Savoyeux Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Savoyeux udalerrian erroldatutako biztanleak 211 ziren. Familiak 91 ziren, horien artean 26 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 34 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 27 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 136 etxebizitza zeuden, 96 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 128 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 96 etxebizitza nagusietatik 78 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 50 etxek bost zituzten. 82 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 47 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 123 ziren, horien artean 79 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 79 pertsona aktiboetatik 73 lanean zeuden (43 gizon eta 30 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Savoyeux udalerrian 96 unitate fiskal zeuden, 212 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.980,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Savoyeux udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 261 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mikrita
Mikrita karbonatuzko (CO3⁻²) basa da; partikula oso finez osatua ( 0,04 mm baino txikiagoak). Hain dira txikiak partikulak, ezin ditugula elkarren artean ezberdindu. HMC kaltzitaz eta aragonitoz eratua dago. Hainbat modutan sor liteke mikrita:
Sarritan, mikritak matrize gisan jokatzen du, adb., kareharrietan.
Birmingham (Pennsylvania)
Birmingham Pennsylvaniako borough bat da. Huntingdon konderrian kokatua dago. 2010ean 90 biztanle zituen, 0.16 kilometro koadrotan banatuta.
Myospalax aspalax
Myospalax aspalax Myospalax generoko animalia da. Karraskarien barruko Myospalacinae azpifamilia eta Spalacidae familian sailkatuta dago.
Emakumezkoen Espainiako eskubaloi liga
Emakumezkoen Espainiako eskubaloi liga (División de Honor de balonmano femenino) Espainiako eskubaloi txapelketa profesionala da, emakumezkoek jokatzen dutena. 1952an abiatu zen. 2009tik aurrera euskal taldeak nagusitu dira, launa tituluz Itxako KE eta Bera Bera.
Egitura
2022 artean Ligako sistema tradizionalean jokatu da, talde guztiek elkarren aurka bina partida jokatuz. Garaipenak bi puntu, berdinketak bat eta porrotak punturik ez. Puntu gehien lortzen zituena txapeldun izendatzen zen eta azkenengo laurek maila galtzen zuten.
2022-23 denboraldian sistema aldatu egin zen. Liga jokatu ondoren aurreneko zortzirek txapelketarako play-offak jokatzen dituzte, kanporaketa sistema erabiliz, eta azken laurek play-downa. Azken hauen kasuan fase erregularrean dituzten puntuekin jarraitzen dute eta elkarren artean bina partida jokatzen dituzte. Azken biek maila galtzen dute.
Sorbon
Sorbon Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sorbon udalerrian erroldatutako biztanleak 208 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 83 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 93 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 83 etxebizitza nagusietatik 74 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 7 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 56 etxek bost zituzten. 76 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 52 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 149 ziren, horien artean 109 aktiboak ziren eta 40 inaktiboak ziren. 109 pertsona aktiboetatik 106 lanean zeuden (58 gizon eta 48 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 40 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sorbon udalerrian 84 unitate fiskal zeuden, 217,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.137 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Sorbon udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bassett (Kansas)
Bassett Kansasko hiri bat da. Allen konderrian kokatua dago. 2010ean 14 biztanle zituen, 0.16 kilometro koadrotan banatuta.
Joana Austriakoa
Joana Austriakoa edo Joana Habsburgokoa (Madril, 1535eko ekainaren 24a - El Escorial, 1573ko irailaren 7a) Espainiako infanta eta Austriako artxidukesa jaiotzagatik, Portugalgo printzesa ezkontzagatik eta Espainiako erregeordea (1554-1559).
Familiaren jatorria
Joana Austriakoaren garrantzia bere familia-harremanetan datza, erregeen biloba, alaba, ama eta arreba izan baitzen. Joana Austriakoa, Madrilgo gortean jaioa, Espainiako Karlos I.aren eta V.a Germaniar Erromatar Inperio Santuko eta Isabel Portugalgoaren alaba zen. Beraz, aitona-amonak Felipe I.a Gaztelakoa eta Joana I.a Gaztelakoa izan ziren, eta amaren aldetik Manuel I.a Portugalgo erregea eta Maria Aragoikoa.
Gainera, Espainiako Felipe II.a erregearen arreba izan zen, eta erregeorde izan zen Ingalaterrara egindako bidaian, Maria I.a Ingalaterrakoarekin ezkontzeko 1554-1556 bitartean eta 1556-1559 bitartean.
Lehen urteak eta ezkontza
Joana izena, eguneko onomastikagatik eta aitaren aldeko amama Joana Gaztelakoaren omenez jarri zioten. Amaren umezurtz geratu zen lau urte zituela eta Leonor Mascareñas andrearen esku utzi zuten. Zortzi urterekin ulertzen zuen latina eta bazekien musika-tresnak jotzen. 1552ko urtarrilaren 11n, hamazazoi urterekin, Toron, bere lehengusuarekin ezkondu zen, Portugalgo printze oinordearekin, hamabost urte baino ez zuen Juan Manuel Portugalgoarekin. Ezkontza hori erabakigarria izan zen Iberiar Penintsulako bi herrialdeen historiarako, Espainia Portugalera hurbiltzeko politikaren barruan. Politika horrek Felipe II.aren (Felipe I.a Portugalgoa) tronurako igoera ekarri zuen eta Portugal Austriako Etxeak gobernatu zuen handik aurrera, batasun dinastikoan. 1552ko azaroaren amaieran, Lusitaniako gortera iritsi zen.
Abdikatzeko asmoa zuen aitak eskatuta, Joana Austriakoa Espainiara itzuli zen, Lisboa 1554ko maiatzaren 17an utzita, eta bere seme jaio berriaren ardura bere amaginarrebari (izeba ere bazuen), Katalina Austriako erregina portugaldarrari, emanez.
Espainiako erregeordetza
Espainiara helduta eta, amona Tordesillasko Joana erregina bisitatu ondoren, gortean herrialdearen erregeordetza hartu zuen 1554ko uztailaren 12an, enperadorea zen haren neba eta ondorengoa tronuan ez zegoelako, Herbehereetara eta Ingalaterrara joan baitzen Maria Tudor izebarekin ezkontzeko. Erregordetza horrek 1559 arte iraun zuen, Felipe II.a Espainiara behin betiko itzuli zenean.
Pertsona horietako askok jatorri portugaldarra zuten, eta Gaztelara amaren (Isabel enperatriza) sekitoan abiatutakoak ziren, (gero Éboliko printzea izan zena, Ruy Gómez de Silva, esate baterako) "alderdi ebolista" zeritzon alderdiaren jarraitzaile sutsuetako bat izan zen, infantarekin. Felipe II.aren gortearen barruko bi fakzioetako bat —bere laugarren osabarekin lotua, Albako dukearekin, Fernando Álvarez de Toledorekin, lotutako "alderdi albista" kontrajarrita —, tolerantzia eta adiskidetzea ezaugarri zituena, batez ere erlijio-gaietan).
Joana Austriakoa ez zen berriz ezkondu, eta ez zen Portugalera itzuli Sebastiam semea ikustera. Harekin korrespondentzia handia izan zuen, ea adin desberdinetan margotutako koadroak gordetzen dira Espainian, printzesak bere bilakaeraren berri izan zezan.
Aitortzaile eta bigarren lehengusu zuen Francisco de Borjak gomendatuta, Joanak 1557an Kontsolazioko Ama Birjinaren komentua sortu zuen, Clarisas Descalzas/Klarisa Oinutsietako (Descalzas Reales/Errege Oinutsien komentua izenez ezagunagoa), bera jaio zen Madrilgo jauregian eta Alcala de Henaresen San Agustin Errege Eskolan.
Erlijio bizitza
1559an, Felipe II.aren itzuleran, bizitza politikotik alde egin zuen, erlijio-bizitzara gehiago dedikatzeko, nahiz eta laguntza sendoa izaten jarraitu zuen ebolista-alderdiarentzat. Joana Austriakoak hil arte gorde zuen urte hartatik aurrera eraman zuen bizimodua: erdi erlijiosoa eta beste erdia gortean. El Escorialeko monastegian hil zen, 1573an; baina Madrilgo Descalzas Realen komentuan lurperatu zuten, Pompeo Leonik egindako hilobi batean.
Joana, emakume jesuita
Joanak historian izan duen garrantziak, Espainiako erregeorde izateaz gain, politika emakumee ntzatdebekatuta zegoenean,* Jesusen Lagundian izan zuen zereginarekin du zerikusia, eta bera da gizonezkoen erlijio-ordena horretan sartu zen emakume bakarra. Joana Austriakoa oso lotuta zegoen ordena horrekin, Frantzisko Borjakoa bigarren lehengusu eta konfesorearen bidez, eta harreman epistolarra izan zuen Ignazio Loiolakoarekin.
1554ko udako hilabeteetan, erregeorde izendatu eta Frantzisko Borjako bigarren lehengusuaren eraginpean, Jesusen Lagundiaren ordena berrian sartzeko ideia hazi zitzaion. Borjak erregeordearen ebazpenaren berri eman zion Ignazio Loiolakoari. Horrek arazo handia sortu zien emakumeak ordena sortu berrian sartzeko ezintasunagatik. Gai horri buruzko korrespondentzia ugarian, Mateo Sánchez izengoitiaren azpian agertu zen erregeordea (nahiz eta ondorengo gutunetan Montoya izengoitia erabili), haren asmoak jendeak ez jakiteko.
1554ko urriaren 26an, Ignazio Loiolakoaren aginduz, kontsulta bat bildu zen Mateo Sánchez onartzeko aukerari buruz eztabaidatzeko. Erregeordearen eskaera oso irregularra zen, baina ezin zen alde batera utzi, Estatuaren barruan zuen garrantziagatik, eta alargun hori Austrien ezkontza-politikaren tresna izatera irits zitekeelako —horretarako, behin betiko oztopo izan zitekeen erlijio-botoak ematea, zeren eta erlijio-botoen gaineko eskumena Espainiako errege-erreginen esku baitzegoen—, jesuitek erabaki zuten Mateo Sánchezi (Joana) baimena ematea, Jesusen parte izateko. Erregeordeari, oraindik 19 urte zituela, Ignazio Loiolakoak bidali zion baimen ofiziala 1555eko urtarrilaren 3an.
Joana Austriakoa Jesusen Lagundia defendatzeko eta sustatzeko egindako ahaleginaren artean, honako hau nabarmentzen da:
Erromara bere aurrerapenei buruz bidalitako harreman errepikatuen ondoroz, ikusten da jesuitek serioski hartu zutela infanta bere ordenakoa izatea, nahiz eta bere generoan bakarra izan eta isilpean gorde.
Arte-sustatzailea
Karlos V.aren eta Isabel Portugalen alaba gazteenak haurtzaroa igaro zuen Gaztelako zenbait hiriren artean, eta harreman estua izan zuen Maria ahizpa zaharrenarekin, 1551ra arte, Maria Erdialdeko Europa eta Joana Portugalera joan zirenean. Egun horietan oinordetzan hartzen zituzten biek ama-ondasunen zati handi bat, bitxiak nabarmenduz, eta bitxiak Joana infantaren bilduma hasiberriari batu zitzaizkion. Horren erakusgarri da Herkulesen kolomadun urregintza-gerria, enperadorearena. Pantoja de la Cruzi esleitutako erretratuan ageri da, urte bereko erretratuan ahizparen gonazpiko botoien antzekoa, Antonio Morok egina.
1552an, Joana Lisboara joan zen ezkontzeko. Hantxe egin zuen lehen inbentarioa, eta Juan Manuel printzearekin ezkonduta zegoen. Aurretik, Cristobal de Moralesek erretratua egin zuen. Gortean luxuzko objektu exotikoekin ohitu zen, hala nola ekialdeko portzelanekin, eta oso zale egin eta bizitza osoan estimatu zituen.
Gortea Madrilen ezarri zenean, Errege Oinutsien monasterioa sortu zuen, eta haraxe joaten zen jai erlijiosoetan. Familia-erretratu, pintura, eskultura, domina, kamafeo, tapiz eta abarren bilduma bildu zuen. Madrilgo Alkazarren ipar-ekialdeko geletan banatu zituen. Sofonisba Anguissola edo Jooris van der Straeten ez ezik, Gaspar Becerra, Juan Bautista de Toledo, Francesco Paciotto, Jacobo da Trezzo, Pompeo Leoni, Giampaolo Poggini edo Diego de Urbina ere aritu ziren harentzat lanean.
Eugene Shoemaker
Eugene Merle Shoemaker edo Gene Shoemaker (Los Angeles, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1928ko apirilaren 28a - Alice Springs, Australia, 1997ko uztailaren 18a) estatubatuar astronomoa eta geologoa izan zen. Bere emazte Carolyn Shoemakerrekin eta David H. Levy kanadar astronomoarekin batera, Shoemaker–Levy 9 kometa aurkitu zuen. Planetologia zientziaren sortzaileetako bat izan zen.
Bizitza
Ikasketak Kaliforniako Teknologia Institutuan egin zituen, Pasadenan, eta ondoren Princetongo Unibertsitatean aritu zen. Azken horretan lortu zuen doktoregoa 1960an. Ospetsu egin zen tektonika, bolkanologia eta geokimikan, baina batez ere Coloradoko goi-lautadari buruz egin zuen azterketa zehatzagatik nabarmendu zen. Lurreko eta Ilargiko kraterrei buruz zituen ezagutzei esker, zientzialariak konbentzitu zituen Arizonako Meteor Crater ospetsua asteroide baten talkak sortu zuela.
Astronauta izan nahi zuen, baina test fisikoak eskasak izan zituen. Luzaroan lan egin zuen NASArekin Apollo programan, eta Astrogeologia Zentroa sortu zuen. 1969-1989 urteen bitartean Caltecheko irakasle izan zen. Garrantzi handiko oinarriak azaldu zituen eguzki-sistema hobeto ezagutzeko. Carolyn emaztearekin urte askoan Schmidt teleskopioa erabili zuen, asteroideak eta kometak bilatzeko: hogeita zortzi kometa aurkitu zituen, eta hamarka asteroide. Asteroideek lurrean izandako talkak aztertzen eman zituen azken urteak.
Muyinga
Muyinga Burundiko Muyinga probintziaren hiriburua da. Herrialdearen hirugarren hiria da populazioaren ikuspuntutik: 48 997 biztanle ditu.
McCord (Oklahoma)
McCord Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Osage konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Thorvald Nicolai Thiele
Thorvald Nicolai Thiele (1838ko abenduak 24-1910eko irailak 26) aktuario, astronomo eta matematikari daniar bat izan zen, estatistika, interpolazio eta hiru gorputzen problemari buruz eginiko lanengatik nabarmendu zena. Mugimendu Browndarraren teoria proposatu zuen lehena izan zen. Thielek kumulanteak eta (danieraz) sinesgarritasun funtzioa sartu zituen; Thieleren ekarpen hauei ez zien sinesgarritasunik eman Ronald A. Fisherrek, sekula Thiele aipatu ez zuena garai guztietako bere estatistikari zerrenda laburrean.
Thiele, gainera, Hafnia Insurance Companyren sortzailea eta Matematika zuzendaria izan zen, baita Daniar Aktuarioen Elkartearen sortzaileetako bat ere. Bere aseguru lana Jørgen Pedersen Gram matematikariarekin elkarlanean egin zuen.
Holger Thiele izan zen bere semea.
Michael Palin
Michael Edward Palin, (Sheffield, 1943ko maiatzaren 5) Ingalaterrako aktore, umorista eta idazlea da, Monty Python taldeko kidea izateagatik ezaguna.
Matrize (argipena)
Matrize terminoak erabilera ezberdinak ditu:
Blain (Pennsylvania)
Blain Pennsylvaniako borough bat da. Perry konderrian kokatua dago. 2010ean 263 biztanle zituen, 0.82 kilometro koadrotan banatuta.
Higashimurayama
Higashimurayama (東村山市) Tokio prefeturako iparraldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 17'17 km²-tan 151.279 biztanle zeuden.
Historia
Paleolito garaitik populaturik egon den eremua da eta Jōmon, Yayoi eta Kofun Aroetako aztarnak aurkitu dira. 1333an Kumegawako borroka gertatu zen bertan, Genkō gerran. Nitta Yoshisadak gidaturiko indar inperialek Hojo klanaren gudalostea gainditu zuten eta berehala iritsi zen Kamakura shogunerriaren amaiera.
1889an hainbat herrik bat egin zuten eta Higashimurayama eratu zen. 1964ean hiri estatusa hartu zuen.