cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eyrans
Eyrans Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Eyrans udalerrian erroldatutako biztanleak 644 ziren. Familiak 274 ziren, horien artean 77 pertsona bakarrekoak ziren (43 bakarrik bizi ziren gizonak eta 34 bakarrik bizi ziren emakumeak), 94 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 86 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 312 etxebizitza zeuden, 277 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 284 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 277 etxebizitza nagusietatik 197 bere jabearen bizilekua ziren, 70 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 14 etxek bi zituzten, 40 etxek hiru zituzten, 73 etxek lau zituzten eta 150 etxek bost zituzten. 217 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 139 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 105 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 419 ziren, horien artean 296 aktiboak ziren eta 123 inaktiboak ziren. 296 pertsona aktiboetatik 251 lanean zeuden (146 gizon eta 105 emakume) eta 45 langabezian zeuden (17 gizon eta 28 emakume). 123 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 36 ikasten zeuden eta 52 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Eyrans udalerrian 293 unitate fiskal zeuden, 689,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.525 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Potone
Potone (Πωτώνη, Pōtōnē; K.a. 427 baino lehenago jaioa) Ariston eta Periktioneren alaba eta Atenaseko Akademiaren sortzaile izan zen Platon filosofo ospetsuaren arreba nagusia izan zen. Esan bezala, Periktione zen bere ama, eta Kolitusen jaio zen, Atenasetik kanpoaldera. Eurimedonte Mirrinosekoarekin ezkondu zen, eta, honekin, Espeusipo filosofo ospetsua eta alaba bat izan zuen.
Eyrans
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Eyrans udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 150 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hypsipetes olivaceus
Hypsipetes olivaceus Hypsipetes generoko animalia da. Hegaztien barruko Pycnonotidae familian sailkatua dago.
Herzogenbuchsee
Herzogenbuchsee Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Heimenhausen
Heimenhausen Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Poropuntius genyognathus
Poropuntius genyognathus Poropuntius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Heimenhausen
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cyrtodactylus fumosus
Cyrtodactylus fumosus Cyrtodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Ikus, gainera
Gekkonidae
Haurren lana kakao-ekoizpenean
Haurren esplotazioa kakao-ekoizpenean, kakaoa ekoizteko haurren erabilera orokorra da.
Gai honi buruzko arreta mendebaldeko Afrikan jarri da, non munduko kakaoaren % 69a hornitzen da. Boli Kostan, zehazki, %35a hornitzen da. 2015 etik aurrera, Boli Kostan lan egiten duten 19.000 haur inguru, salerosketa, esklabotza ren eta haurren esplotazioaren biktima izan dira.
2013 eta 2014 urteen artean, 5-11 urteko 1.4 milioi haurrek nekazaritza ko kakao eremuetan lan egiten dute, horietako 800.000 inguru lan arriskutsuak egiten dituzte, tresna zorrotzekin, nekazaritzako produktu kimikoekin, karga astunetako garraioarekin... 2016 an AEB etako Fortune aldizkariak gaiari buruz egindako ikerketa garrantzitsu bat, mendebaldeko Afrikako 2.1 milioi haur inguru oraindik kakao-uztaren lan arriskutsu eta zorrotzaren parte direla argitaratu zuten. Txostenak zalantzan jartzen zuen egoera hobetu ote zitekeen.
Haurren lanaren definizioa
Nazioarteko Lan Erakundeak (NLE) honela definitzen du haurren lana: "Haurren lana mentalki, fisikoki, sozialki eta moralki kaltegarria da haurrentzat. Eskolara joateko aukera kentzen die eta eskola behar baino lehen uztera edo lanarekin uztartzea behartzen ditu."
Haurren trebetasunak garatzeko aukera ematen dien lana, onuragarria haien osasunerako eta garapenerako. Gainera, esperientzia hartzen dute eta etorkizuneko lanpostuetarako prestatzen dira.
Kakao-ekoizpenarekin lotutako lan-baldintzarik txarrenak, besteak beste, hauek dira; haurrak esklabo edo zorrengatik gatibu gisa erabiltzea, haiekin trafikatzea, makina edo erreminta arriskutsuak erabiltzera behartzea, kargak eskuz garraiatzea, ordu luzez lan egitea…
Lan-baldintzak
Kakao-industriaren ekoizle txikien diru-sarrerak ez dira batere egonkorrak, kakaoaren prezioa merkatuan txikia denean. Kakaoaren prezioa baxu mantentzeko, ekoizleek langile merkeak bilatzen dituzte irabaziak lortzeko.
Afrikan, kakao-langile batek egunero 2 dolar baino gutxiago irabaz ditzake, eta hori pobrezia-lerroaren azpitik dago. 12 eta 15 urte bitarteko haur-langileek heldu bat bezala lan egiten dute, baina helduei baino diru gutxiago ordaintzen zaie. Haurrak errazago kontrolatzen dira langile helduekin alderatuta. Haur langileek zigor fisikoari aurre egin behar diote, lanaren beharrak bete ezin dituztenean edo ihes egiten saiatzen dutenean.
Haur langileen hezkuntza
Haur langileek eskolara joateko aukera gutxiago dituzte. Ez dira eskolara joaten familiek euren laguntza behar dutelako, eta 12 orduko lanegunak izateak, eskolara joatea zailtzen du. Boli Kostako haurren %34a eskolara joaten da eta %64a baserrietan lan egiten dute.
Haurrak kakaoaren prozesamenduan eta uztan
Kakao-zuhaitzak pestizida eta fungiziden bidez tratatzen dira. Lan horiek arriskutsuak izan daitezke haurrentzat, NLEren arabera. Produktu kimikoak nahastea eta aplikatzea arriskutsua izan daiteke pestiziden kutsadura gatik eta ez delako erabiltzen babes-arroparik. Landaredia ren garbiketa eta zorroen bilketa arriskutsuak izan daitezke matxete ak erabiltzen baitira eta zauriak egin ditzakete. Garraio-distantzia luzeak eta karga astunak hernia k eta lesio fisikoak sortu ahal dituzte.
2002 an, Nekazaritza Tropikalaren Nazioarteko Institutuak kakaoaren industriako haurren lanaren prebalentzia ikertu zuen. 284.000 haur aurkitu zituzten baldintza arriskutsuetan lan egiten Mendebaldeko Afrikan. Haurren % 64a 14 urtetik beherakoak ziren, eta % 40a neskak ziren. Haur gehienak goizeko 6etan hasten ziren lanean, egunean 12 orduz lan egiten zuten eta erregularki kolpatzen zituzten.
Ekoizpenari eta kontsumoari buruzko estatistikak
Ghana n, kakaoaren industria XIX. mendea ren amaieran hasi zen eta Boli Kostan XX. mendea ren hasieran. 1910 ean, Ghana munduko kakao ekoizlerik handiena bihurtu zen. 1980 an, Boli Kostak Ghana gainditu zuen ekoizlerik handiena bezala. Bi herrialdeetan, finka gehienak txikiak eta familiakoak dira. Familiako kideek, haurrak barne, baserrietan lan egiten dute.
2008 tik 2009 ra bitartean, 3,54 milioi tona kakao-ale ekoiztu ziren. Afrikako nazioek 2,45 milioi tona ekoiztu zituzten (%69), Asiak eta Ozeaniak 0,61 milioi tona (17 %) eta Amerikak 0,48 milioi tona (14 %).
Irudikapena komunikabideetan
Bideo-ekoizpenak:
Liburuak:
José Ramón Eizmendi
José Ramón Eizmendi Urdangarin (Ikaztegieta, ) gipuzkoar futbolari ohi eta entrenatzailea da, erdilari gisa aritzen zuena. Francisco Javier Eizmendiren anaia da.
Koichi Sekimoto
Koichi Sekimoto (関本 恒一, 1978ko maiatzaren 23a - 2016ko urtarrilaren 23a) Japoniako futbolaria izan zen.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sagan Tosu.
Chapel Amble
, 'Amaleglos', Ingalaterrako Kornualles konderriko herri eta parrokia zibil bat da.
Ariston (Atenastarra)
Ariston Kolituskoa (Ἀρίστων; c. K.a. 424 †), Atenasko Akademia sortu zuen Platon (hasieran Aristokles deitua) filosofo greziarraren aita zen. Elezaharrak dioenez, Atenaseko antzinako erregeen ondorengoa zen. Ariston, Platon oraindik ume txiki bat zenean hil zen, eta, filosofoaren ama, Periktione, ondoren, Pirilampesekin ezkondu zen, Perikles atenastar politikari ospetsuaren lagun bat.
Aristonek, Periktionerekin, beste hiru seme-alaba izan zituen:
Apristurus albisoma
Apristurus albisoma Apristurus generoko animalia da. Arrainen barruko Scyliorhinidae familian sailkatzen da.
Typhlops thurstoni
Typhlops thurstoni Typhlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Bronson (filma)
Bronson 2008ko Nicolas Winding Refn daniar zinema zuzendariak zuzendu eta Brock Norman Brock britainiar gidoigilearekin idatzitako biografia film bat da. Charles Bronson ingeles gaizkilearen bizitzan oinarritua dago. Tom Hardy aktoreak antzeztu zuen.
Argumentua
Michael Peterson, ezizenez Charles Bronson (Tom Hardy) "Erresuma Batuko gizonik arriskutsuenatzat" jotzen da. Bronson boxeolari ohia da, espetxean 34 urte preso daramatzan gizon agitz bortitza, nahiz eta hilketarengatik behin ere zigortua edo espetxeratua inoiz izan ez.
Txernobyl
Txernobyl (ukraineraz Чорнобиль, Txornobyl, errusieraz Чернобыль Txernobyl, bielorrusieraz Чарнобыль, Txarnobyl) Ukrainako erdi-iparraldeko hiri hustu bat da, Kiev hiriaren iparraldean, Bielorrusiako mugatik hurbil dagoena. Hiria 1986an hustu zen, Txernobylgo zentral nuklearrean izandako hondamendi nuklearraren ondorioz. Hondamendia gertatu baino urtebete lehenago, 1985ean, hiriak 44.000 biztanle zituen.
Txernobylgo zentral nuklearraren hondamendia
Zentral nuklear hori Txernobyldik 14,5 kilometrora dago, eta lau erreaktore nuklear zituen. 1986ko apirilean, laugarren erreaktorean sute handi bat gertatu zen, eta horrek eragindako hodei erradioaktibo kutsakorrak Ukrainako, Sobietar Batasuneko eta Europako beste zenbait eskualdetako lurraldeak ukitu zituen. 2000ko abenduan itxi zen betiko Txernobylgo zentral nuklearrean zeuden lau erreaktoreetatik azkena.
Txernobylgo 1986ko istripu nuklearra da historian gertatu den okerrena, Hiroshimako bonba nuklearrak eragin zuen kutsadura baino ehun bider handiagoa eragin baitzuen. Istripuak luzaroan desagerrarazi zuen energiaren nuklearraren erabilera baketsuan askok zuten uste ona. Gertatu zen unean hogeita hamar lagun hil ziren, eta luzarora zentralaren inguruan bizi ziren milaka lagunen heriotza eragin zuen (2001 arte, 300.000 inguru), Europa erdia kutsatu zuen, eta elkor utzi zituen Ukrainako bertako, Errusiako eta Bielorrusiako eremu zabalak.
Txernobylen abian zegoen azken erreaktorea ixtea, Ameriketako Estatu Batuetako presidente Bill Clintoni 2000ko ekainean Ukrainako presidenteak agindua, Mendebaldearen presioaren ondorioa izan da, eta Mendebaldeak ordaindu ditu gastu guztiak. 1995ean, Zazpi Handien Taldeak (Estatu Batuak, Frantzia, Erresuma Batua, Kanada, Italia, Alemania eta Japonia) erabaki zuen ia 1.800 milioi euro ematea Ukrainari, zentral zaharra itxi eta bi zentral nuklear berri eta seguruak eraikitzen laguntzeko. Ixteko unean, Berreraikuntza eta Garapenerako Europar Bankuak 240 milioi euroren kreditua eman zuen, aurrekoari lotua, nahiz eta halako dirutzak atzera jasotzeko posibilitatea ia hutsa den. Frantzia zen kreditu horiek eman zitezen interes handiena zuen herrialdea, eta argia da horren arrazoia: izan ere, frantses industria nuklearra arduratuko da zentral berriak eraikitzeaz.
Europar Bankuak zentral berrien eraikuntzarako ipini dituen baldintzak oso zorrotzak dira, eta eraikiko diren zentral nuklear berrien kontrol hertsia onartu beharko du Ukrainak. Baina ekologistak— eta ez ekologistak bakarrik— beldur dira Ukrainako Gobernuak ez ote duen azkenean bere nahierara jokatuko. Greenpeace talde ekologistak ohartarazi du arriskua ez dela guztiz desagertu. Txernobylgo zentralaren eredu bereko beste hamahiru zentral nuklear, hura bezain arriskutsuak, daude gaur martxan Errusian eta Lituanian. Itxitakoaren ordez zentral berriak eraikitzearen kontra dago Greenpeace, gainera. Izan ere, Txernobylgo istripuaren ondorioz, 3,5 milioi lagun bizi dira gaur egun lur kutsatuetan; horietatik milioi bat haurrak dira, eta 380.000k leuzemia dute.
11351 Leuko
11351 Leuko asteroide baten izena da. urriaren 12an aurkitu zuten Xinglong Behatokitik.
2021ean martxan izango den Lucy espazio-ontziak Leuko bisitatuko du.
Izendapena
Planeta txiki honek Leuko akear gerlariaren izena darama.
Orbitaren ezaugarriak
11351 Leuko asteroidearen orbitak batez beste 5,2869 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 4,9513 distantziara egiten du eta urruntze maximoa 5,6224 distantziara. Eszentrikotasuna 0,0635 da, eta makurdura orbitala 11,556ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutua 10,7 da.
Charles Mix konderria (Hego Dakota)
Geografia
Charles Mix konderriak 297,909 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,662 ura dira. Beste 284,248 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,06 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 9,129 pertsonetatik 6,051 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 152 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 2,830 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 222 pertsonek kokatzen zuten.
Jacques Herzog
Jacques Herzog (Basilea, 1950eko apirilaren 19a) suitzar arkitektoa da.
Diomedesen behorrak
Diomedesen behorrak (Διομήδους ἵπποι) edo Traziako behorrak greziar mitologiako lau behor antropofagoak ziren. Hauek ehizatzea Heraklesi jarritako hamabi lanetako zortzigarrena izan zen.
Heraklesen zortzigarren lana
Heraklesek zenbait boluntarioen laguntza izan zuen Diomedes Traziako erregeren behorrak harrapatzeko. Diomedesek bere armadarekin Herkules eraso zuen baina Herkulesek hilarazi zuen, eta zaldietara bazka gisa bota ondoren. Alexandro Handiaren zaldia, 'Buzefalo', behorren ondorengoa izan zen.
Formak hazkuntzan (eskultura)
Formak hazkuntzan Koldobika Jauregi eskultoreak 1994an sortutako haitzurdin grisezko eskultura bat da, zortzi metro garai eta 120 tonatik gorako pisua dena. Donostiako Intxaurrondo auzoan dago Sagastieder plazan.
Lorenzo di Credi
Lorenzo di Credi (Florentzia, c. 1459- ibidem, 1537ko urtarrilaren 12a) italiar pizkundeko margolari eta eskultorea izan zen.
Gerontokrazia
Zaharrek boterea izatearen ideia kultura askotan existitzen den arren, gerontokraziak antzinako Grezian ditu mendebaldeko sustraiak. Platonek baieztatu zuen "agureari dagokiola gobernatzea eta gazteari men egitea". Antzinako greziar gerontokraziaren adibide bat Espartako estatua da, Gerousia batek gobernatzen zuena, gutxienez 60 urte zituzten eta bizi osorako kargua betetzen zuten kideek osatutako kontseilua.
Lorenzo di Credi
Andrea d'Oderigo izeneko urregile baten semea izan zen. 1470eko hamarkadan Andrea del Verrocchioren ikaslea izan zen. Bertan Leonardo da Vincirekin bat egin zuen ikasle gisa. Bere maisua hil zenean, bere tailerra jarauntsi zuen eta bere margolanetako batzuk osatu zituen.
Margolaritza erlijiosoa eta erretratuak egin zituen. Ospetsuena Catarina Sforzarena da.
Ikasle asko izan zituen, horien artean Giovanni Antonio Sogliani eta Antonio del Ceraiolo.
Calgary (Mull)
Calgary, 'Calgarraidh', Eskoziako Mull uhartearen mendebaldean dagoen herrixkabat da, Barruko Hebridetan eta Argyll eta Bute eremuan. Kilninian eta Kilmore parrokian dago.
1875ean Kanadan sortutako Fort Calgary gotorlekuari izen eman zion, gaur egungo Calgary hiria bilakatuko zena.
Marcellí Domingo
Marcel·lí Domingo Sanjuan (Tarragona, 1884ko apirilaren 26a - Okzitaniako Tolosa, 1939ko martxoaren 2a) katalan politikaria izan zen. Diputatua izan zen Gorteetan, eta Layretekin eta Alomarrekin batera federalismoaren aldeko Partit Republicá Catalá alderdia sortu zuen 1917. urtean. Atxilotu egin zuten, urte bereko langile-grebaren bultzatzaileetako bat zela leporatzen ziotelako, baina herriaren presioari esker aske utzi behar izan zuten berehala. Hurrengo urtean diputatu hautatu zuten Bartzelonako Gorteetan. Alderdi Erradikal Sozialista sortu zuen 1929. urtean eta Donostiako ituna izenpetu ondoren (1930) Frantziara ihes egin behar izan zuen 1930. urteko altxamenduko buruzagietako bat izateagatik. Bigarren Errepublika aldarrikatu zenean Espainiara itzuli, eta Irakaskuntza Publikoko eta Nekazaritzako ministro izendatu zuen Manuel Azañak 1936. urtean, Marcelliren eta Azañaren alderdiek bat egin ondoren (Frente Popularra). Espainiako Gerra Zibilaren garaian Frantziara erbesteratu zen eta Okzitaniako Tolosan hil zen handik laster. Bereak dira En la calle y en la cárcel (1923, Espetxean eta kalean), On va Catalunya? (1930, Nora doa Katalunia?), ¿A dónde va España? (1930, Nora doa Espainia?) eta La experiencia del poder (1934, Aginpidearen esperientzia) idatziak.
Felicita Ferrero
Felicita Ferrero (Turin, 1899ko abenduaren 31 – Turin, 1984ko otsailaren 9a) italiar kazetari antifaxista izan zen, langile-familia baten alaba bakarra.
Biografia
Nerabe zela, politikaz arduratu hasi zen, eta lehengusina batekin batera Balabanoffeko mitinetara joan zen. 1916an, gerraren aurkako greban parte hartu zuen. Errusiako Iraultzaren ondoren, L'Ordine Nuovo taldearekin elkartu zen (Antonio Gramscirekin, Umberto Terracini etaPalmiro Togliattirekin). Lehen Mundu Gerraren amaieran, Luigi Longo etaTeresa Noce lagun egin zen eta Hirugarren Internazionalaren hitzaldira joan da Moskura. Piamontera itzuli eta Velio Spano ezagutu zuen, bere lehen maitasun handia. Faxismoan sei urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, eta Tranin egon zen 1927tik 1932ra, Camilla Raveraren lagun egin zen. Espetxean gaixo. Goseak, bakardadeak, depresioak haluzinazioak eragin zizkion.
1932an itzuli zen Turinera, baina 1933an Parisera alde egin zuen Spanorekin, azken hau ordea, laster beste emakume batekin maitemindu zen. Ferreroren osasunak okerrera egin zuen eta, 1933an bertan, Moskura joatea erabaki zuen. Garai horretan, estalinismoaren purgen lekuko kritiko bihurtu zen.
Glaviten lan egin zuen (Sobietar Gobernuaren bulegoa atzerriko prentsa zentsuratzeko), gero Radio Moskun. Izvestija eta Pravda-n
1946an, Felicita Ferrero Sobietar Batasuna utzi eta Italiara aldatu zen. Hamaika urtez aritu da lanean L'Unità egunkarian idazten. Fundatzen lagundu zuen Alderdian gero eta baztertuago dago, Sobietar Batasunean gertatu ziren akats larriengatik Felicitak egindako kritiken ondorioz. Alderdi Komunista 1957an utzi egin zuen,
Hungariako altxamenduarekiko elkartasunez.
Felicita Ferrero Turinen hil zen 1984ko otsailaren 9an.
Leire Merino
Leire Merino Garín (Zizur Nagusia, Nafarroa Garaia, 1988) nafar dantzari eta abeslaria da.
Bizitza
Betizu Taldeko kidea izan zen hiru urte luzez. Betizu BT- 1.0 (2003) diska grabatu zuen Ainara Epelde, Mikel Zubimendi eta Uxue Rodriguez taldearen beste kideekin.
Londresen, Richard Alston eta Siobhan Davies dantzarien koreografietan parte hartu zuen. Horrez gain, Quicksilver Dance Company (Rambert youth company) dantza konpainian ere dantzatu da. Ondoren, Tavaziva Dance dantza konpainiara batu zen (LCDS Postgraduate Apprenticeship Scheme organigramaren parte den konpainia). Abeslari moduan ere trebatua dago. Sopranoa da.
Horrez gain, UNEDen graduatu zen filologian.
Komunismo
Komunismoa sistema politiko, ekonomiko eta sozial bat da; hor, ondasunen eta, bereziki, ekoizpen-bideen jabetza (lurra, fabrikak...) komuna eta langileena da. Berdintasunean oinarritutako gizarte klaserik, dirurik eta estaturik gabeko gizarte bat du helburutzat.
Kontzeptuaren garapena
Eremu teorikoan, adibide ugari daude historian zehar: Platon; Tomas Moro eta haren Utopia; Erdi Aroko eta Aro Modernoko erreformatzaile sorta on bat, bereziki Erreforma Protestanteko adar batzuk, hala nola anabaptismoa; XVII. mende erdiko ingeles erradikalak; edo François-Noël Babeuf eta Berdinen manifestua (1795).
Kapitalismoaren eta liberalismo ekonomikoaren aurkako ideologia eta mugimendu politikotzat ere azaldu da komunismoa, bereziki langileen esplotazioaren aurka, eta hainbat herrialdetan diharduten alderdi komunistek sustatzen dute.
Modu nominalean batzuetan, neurri handiagoan edo txikiagoan besteetan, komunismoa herrialde batzuetako sistema izan zen XX. mendean. Eragin handieneko herrialde komunista Sobietar Batasuna izan zen, 1922-1991 urte bitartean. Bigarren Mundu Gerra eta gero Europako hainbat herrialdek komunismoari ekin zioten, besteak beste Alemaniako Errepublika Demokratikoak, Poloniak, Hungariak, Txekoslovakiak, Jugoslaviak, Albaniak, Bulgariak eta Errumaniak. Herrialde horien komunismo garaia Sobiet Batasunarekin batera desagertu ziren. Egun ere badira euren burua komunistatzat jotzen duten erregimen politikoak, hala nola Txinako Herri Errepublikakoa, Ipar Koreakoa, Vietnamgoa, Laoskoa eta Kubakoa.
Praktika gisa, eta albo batera utzita sozialismo erreala, esperientzia iraultzaile puntual batzuk (adibidez, 1936an Aragoin edo Katalunian izandakoak), edo Kubako kastrismoa, komunismoaren barruan har daitezke 1960ko eta 1970eko bizitza kolektiboko esperientzia alternatibo eta kontrakulturalak ―hala nola mugimendu hippyarekin lotutako komunak. Alde horretatik, gizarte antolaketa komunistaren elementuak ikus daitezke komunitate zapatistetan edo 1990eko hamarkadako okupa mugimenduan.
Terminoa
Komunista eta komunismo hitzak 1840 inguruan agertzen dira Frantzian, sozialista eta sozialismo hitzak agertu eta hamar bat urtera. Horrela, komunista adjektiboa 1840ko uztailaren 1ean Pariseko kanpoaldean egindako oturuntza izendatzeko erabili zen, non mila mahaikide baino gehiagok parte hartu zuten, gehienbat, langileak, eta, bertan, «benetako berdintasuna» lortzeko, soilik politikoak izango ez ziren erreformak aplikatzeko beharra defendatu zen.
Frantziatik, Parisen lekututako Heinrich Heine poeta alemaniarrak zioenaren arabera, komunistak ziren «arreta merezi zuen alderdi bakarra»; komunismo eta komunista terminoak Alemaniako estatuetan eta Suitzan zehar hedatu ziren Lorenz von Stein-en Der Sozialismus und Communismus des heutigen Frankreichs (Sozialismoa eta Komunismoa Frantzia Garaikidean) izenburupean 1842an Leipzigen argitaratutako liburuari esker —Wilhelm Weitlingek, August Beckerrek eta beste batzuek laster erabili zuten—, baita Britainia Handian ere, beste bide batzuetatik abiatuta. Beckerrek, 1844an, Was wollen die Kommunisten? (Zer nahi dute komunistek?) argitaratu zuen, eta bertan esan zuen:
Komunismo hitzak, apurka-apurka, jatorrizko sozialismoa ordezkatu zuen, edo, behintzat, horrekin nahasi zen. Hala ere, komunista eta sozialista ez ziren, hertsiki, hitz baliokideak, komunistak sozialistengandik bereizten baitziren argiago baieztatzen ziren ideiengatik, hala nola klase borrokaren errealitatetik eratortzen zen iraultzaren beharra, hau da, Estatuaren konkista gizarte berria lortzeko. Ezberdintasun horiek izan ziren Karl Marx eta Friedrich Engels komunista hitza, eta ez sozialista, hartzera bultzatu zutenak 1847an sortu zuten Ligari, jendaurrean jarritako beraren manifestuari erreferentzia egiteko. Engelsek, 1890ean azaldu zuenez, 1840ko hamarkadan «iraultza politiko gutxiegitasun soilez sinetsita gizartearen errotiko eraldaketa eskatzen zuten langileen zatiak, gero komunistatzat jo zuen bere burua», bien bitartean, beren buruari sozialista deitzen ziotenen gehiengoa langile-mugimendutik kanpo zegoen, eta klase hezien laguntza bilatzen zuten: «eta jada garai hartan gogor onartzen genuenez "langile klasearen emantzipazioak langile klasearen beraren lana izan behar zuela", ezin genuen zalantzarik izan bi izendapenetatik zein aukeratu behar genuen». Iraultza Boltxebikera arte ez zen sozialismo hitza proletarioen diktaduraren trantsizio etapa izendatzeko erabili.
Plaizac
Plaizac Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Plaizac udalerrian erroldatutako biztanleak 158 ziren. Familiak 62 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 21 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Komunismo
Ideiaren sorrera
Ideia komunistak antzinakoak badira ere, komunismoaren aldaera nagusiaren abiapuntua Karl Marxek eta Friedrich Engelsek 1848an argitaratu eta ideologia komunistaren aitzindaritzat jotzen den Agiri Komunista izenburuko manifestuan dago. Hain zuzen, komunismoa, adiera zabalduenean, marxismoan txertatzen da: horren arabera, gizarte aldaketa sistema ekonomikoak eragiten du funtsean, hain zuzen sistema ekonomikoa kontrolatzen dutenen eta kontrolatzen ez dutenen arteko klase-borrokan; horrela, kapitalismoan ekoizpen-bideen jabe den burgesia eta burgesiak esplotatzen duen proletarioen edo langileen klasea daude aurkari; proletarioek beren egoeraren kontzientzia eskuratu, beren burua Alderdi Komunistan antolatu, iraultza egin eta boterea eskuratzerakoan, proletarioen diktadura jarriko lukete indarrean; kapitalismoak gizakien artean sortutako gatazkak gaindituta, proletarioen diktadura eta bere tresna guztiak desegin eta gizarte komunista sortuko litzateke.
Plaizac
Etxebizitza
2007an 68 etxebizitza zeuden, 62 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 68etxeak ziren. 62 etxebizitza nagusietatik 56 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 8 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 57 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Komunismo
Gauzatzea
Komunismoaren printzipioak gauzatzeko ahaleginetan aurrera atera zen lehen iraultza Errusiakoa izan zen, 1917an. Iraultza horren liderra Vladimir Ilich Ulianov Lenin izan zen, eta hark zioen Errusiaren iraultzaren emaitza «kapitalismoaren kate-mailarik ahulena» Errusia zelako gertatu zela. Berez, garai hartan Errusiak atzerapen teknologiko eta industriala nabarmena zuen, bere ekonomiaren oinarri nagusia nekazaritza sasifeudala izanik.
Plaizac
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 98 ziren, horien artean 67 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 67 pertsona aktiboetatik 64 lanean zeuden (39 gizon eta 25 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Komunismo
Gauzatzea
Errusiako Iraultzak industriaren jabetza pribatua ezabatu, nekazaritza kooperatibak sortu eta ekoizpen baliabideen biderkatzearen alde egin zuen nabarmen. Leninen helburu nagusietarikoa Errusian argindarra zabaltzea izan zen; berak zioenez, sozialismoa sobietak gehi argindarra zen.
Plaizac
Diru sarrerak
2009an Plaizac udalerrian 61 unitate fiskal zeuden, 152 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.965 euro zen.
Komunismo
Gauzatzea
Stalinen garaian industrializazioaren erritmoa azkartu egin zen, eta are gehiago Bigarren Mundu Gerra hurbildu zenean, industria astuna eta elikagaien ekoizpenari lehentasuna eman baitzitzaion. Ekonomian bost urteko planak ezarri ziren, eta Stalinek Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren barruan sortutako disidentziari aurre egin behar izan zion.
Plaizac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Komunismo
Lehen Internazionala
Lehen Internazionala (edo LNE, Langileen Nazioarteko Erakundea) izan zen langile klaseari lotutako sindikatuak eta alderdi politikoak erakunde bakarrean lehenik elkartzeko saioa. Londresen sortu zen, langileen arteko bilera batean, 1864an. Lehen kongresua 1866an egin zuen, Genevan. 1872an Londresetik New Yorkera eraman zuten egoitza. Bere garaian, Internazionalak 1,2 milioi kide izatera iritsi zen mundu osoan, nahiz eta bere kazeta ofizialak 8 milioiko tirada izan.
Plaizac
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
Komunismo
Lehen Internazionala
Langileen Nazioarteko Erakundeak anarkismoaren eta marxismoaren arteko gatazka ideologikoak nabarmendu zituen.
Plaizac
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Plaizac udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 342 hektarea erabiltzen.
Komunismo
Lehen Internazionala
LNE ez da nahastu behar Langileen Nazioarteko Elkartearekin, urte asko geroago, 1922tik 1923ra, anarkistek eta anarkosindikalistek sortua Berlinen.
Bigarren Internazionala
Lehen Internazionala birsortzeko zenbait porroten ondoren, 1889an Bigarren Internazionala sortu zen, zenbait alderdi sozialista eta laborista bildu zituena. 1916an desegin zen, Lehen Mundu Gerra hasi ondoren. Bigarren Internazionalak egungo sozialdemokraziaren oinarriak finkatu zituen.
Hirugarren Internazionala
Bigarren Internazionala desegin zelarik, Lehen Mundu Gerraren aurkako talde sozialista iraultzaileek Zimmerwaldeko Konferentzia deitu zuten 1915eko irailean, eta Kienthalgo Konferentzia, 1916ko apirilean. Bilkura haiek Nazioarteko Hirugarren Internazionalaren aurrekari zuzena izan ziren, Komintern errusierazko laburtzapenaz ezagutua (errusieraz Коминтерн, Коммунистический Интернационал edo Naziorateko Komunista). Lehen kongresuan eratu zuten, 1919an, Petrograden, Alderdi Boltxebikearen ekimenez; urte batzuk geroago, alderdi hori bilakatuko zen Sobietar Batasuneko Alderdi Komunista. Hirugarren Internazionalak behin betiko haustura ekarri zuen talde sozialdemokratekiko, eta Sobietar Alderdi Komunistak ezarritako jarraibideei jarraitu zien.
Nazioarteko honetan ere agertu zen estalinisten eta trotskisten arteko gatazka. Trotskistek nazioarteko lehen lau biltzarren zilegitasuna besterik ez zuten onartu, Hitler Alemanian boterera iritsi baino lehen egindakoak, hain zuzen. Une hartan, trotskistak behin betiko banandu ziren Internazionaletik, eta Laugarren Internazionala eratzen hasi ziren.
1943ko maiatzaren 15ean, Teherango Batzarra egin ondoren, Internazional Komunistaren batzorde exekutiboak, «alderdi komunisten heldutasuna kontuan hartuta», eta herrialde kapitalista aliatuen errezeloak saihesteko, Internazionala desegitea erabaki zuen.
Alderdi komunistak Errusiako Iraultzaz geroztik
Errusiako Iraultzaz geroztik, komunista izendapena Sobietar Batasunarekin bat egin zuten alderdi marxistek soilik jaso zuten. Errusiako iraultzak jabetza pribatua kendu zuen industrian, nekazaritza kooperatibak sortu zituen, nekazarien artean parte hartzea sustatuz (geroago, erregimen estalinistan, nahitaezko kolektibizazio bihurtuta), eta produkzio bideak ugaritzera jo zuen, lau urteko gerra zibil baten erdian. Leninen lehen helburuetako bat izan zen Errusia elektrifikatzea (Leninek behin esan zuen komunismoa «sobietarrak gehi elektrizitatea» zela).
Stalinen gobernuan, industrializazioa pausoz pauso azkartu zen, nazioarteko egoera tentsio handia kontuan hartuta. Bigarren Mundu Gerrak areagotu egin zuen industria astuna eta elikagaien industria sortzeko prozesua, eta, aldi berean, handitu egin zituen estatuaren kontrolak. Aldi horretan, sozialismorako trantsizio etapa bat izan zen, bosturteko zenbait planaren bidez, baina, aldi berean, Alderdiaren Komunistaren eta Batzorde Zentralaren burokraziaren esku botere politikoa gero eta gehiago kontzentratu zen; Stalinen eta bere kideen arabera, hori beharrezkoa zen gerra baldintzengatik. Maila politikoan, Alderdi Komunistaren barruko oposizioko sektore disidenteen jazarpen politikoa areagotu egin zen, geroago, Hirugarren Internazionalera zabaldu zena. Ildo politiko autoritario horren adierazle nagusia Purga Handia izan zen.
Kominform
1947. urtean Kominform (Informazio Komunistaren Bulegoa) izeneko erakundea sortu zen, Kominternen ordez. Bulgaria, Txekoslovakia, Frantzia, Hungaria, Italia, Polonia, Sobietar Batasuna eta Jugoslaviako alderdi komunistak biltzen zituen. 1956an desegin zen.
Laugarren Internazionala
Trotski Sobietar Batasunetik kanporatu zutenean Stalinekiko lehia zela eta, 1929ko urtarrilaren 20an, Ezkerreko Oposizioko jarraitzaileek, Frantzian elkarturik, pentsatu zuten Hirugarren Internazionala estalinismoaren mende geratu zela, eta ez zela gai izango langile klasea boterera eramateko. Ondorioz, Laugarren Internazionala.
Laugarren Internazionalak jazarpen latz bat jasan zuen, bere historian zehar, zenbait gobernu kapitalistaren, sobietar polizia sekretuaren eta Hirugarren Internazionaleko zenbait alderdiren aldetik. Sobietar Batasunaren jarraitzaileek eta, geroago, maoistek Laugarren Internazionala eta trotskismoa, oro har, marxismoaren, boltxebismoaren eta komunismoaren aurkako hartzen dituzte.
1940tik aurrera, Laugarren Internazionalak zenbait zatiketa jasan zituen. Ordutik, zenbait antolamenduk Laugarren Internazionalaren ordezkari edo oinordeko izateko esklusibotasuna aldarrikatu izan dute, nahiz eta, beste batzuek, haren ondare edo programa politikoa aintzat hartuta, zatiketaren aurkako berreraikitzearen alde egiten duten.
Alderdi komunistak XX. mendean
Munduko leku bakoitzean hedadura gehiago edo gutxiago izan arren, alderdi komunistak gutxitan iritsi ziren boterera. Salbuespenak Ekialdeko Europako herrialdeak izan ziren, SESBen ezarritako erregimen politikoaren kontrolpean egon zirenak, Stalin boterera iritsi ondoren, 40 urtez baino gehiagoz. Bigarren Mundu Gerraren amaieran, nazien armadaren porrota eragin zuelarik Armada Gorriak, Europako ekialdea mendean hartu zuen. Hala ere, bai Jugoslaviak, bai ondoren Albaniak eta Errumaniak beren autonomiari eutsi zioten, sarritan Moskurekiko desadostasunak argiro azalduta. Ekialdeko Europako herrialdeetatik kanpo, komunistak boterera iritsi ziren Txinako Herri Errepublikan, Ipar Korean, Vietnamen eta Kuban —matxinada armatuen edo gerrillarien bidez, bakoitza bere Alderdi Komunistak zuzendu edo eraginda, nekazarien eta herri sektoreen laguntzarekin.
Txilen, 1970eko hamarkadaren hasieran, Unidad Popular (Herri Batasuna) alderdien koalizioa gobernura iritsi zen, Salvador Allende buru zela, 1970eko iraileko hauteskundeak irabazi ondoren. Gobernu koalizioa ezkerreko alderdi eta mugimenduak biltzen zituen aliantza bat zen, parlamentuan gehiengorik ez zuena. Alderdi Komunistak parte hartzen zuen. beste batzuekin batera, hala nola Alderdi Sozialista, Ezker Kristaua, Alderdi Erradikala eta Ekintza Popularreko Mugimendu Unitarioa (MAPU, Demokrazia Kristau Demokraziatik banandua). Koalizioaren kontsigna nagusia izan zen «sozialismorako bide baketsua», Allenderen inguruko aliantza politikoaren oinarri programatikoa, baina garai hartako mugimendu iraultzaile guztiek babesten ez zuena. Bide horrek berekin zekarren sozialismoa eraikitzea estatu parlamentario burgesaren berezko erakundeen bidez, fronte popularren estrategiari jarraituz, «progresistatzat» edo «herrikoitzat» jotzen ziren indar politikoen arteko hauteskunde koalizioan oinarrituta gobernuak ezartzeko. Esperientzia hori zapuztu egin zuen zentroko eta eskuineko indarren oposizio gogorrak, Estatu Batuen laguntzarekin, azkenean estatu kolpea eragin baitzuen 1973an. Matxinada militarraren ondorioz, Salvador Allende presidente sozialistaren heriotza ez ezik, Movimiento de Izquierda Revolucionaria alderdiak edo MAPUren zati marxistak gidatutako langile erresistentziako guneak (hala nola industria kordoiak) guztiz deuseztaturik gelditu ziren. Parlamentua deseginda eta erregimen militar zorrotz eta odoltsu bat ezarrita, hurrengo urteetan errepresio sistematiko jarraitu bat ezarri zuen, ez bakarrik Alderdi Komunistaren aurka, baizik Allenderen gobernuetan parte hartutako erakunde politiko eta sindikatu guztien aurka.
Nazioarteko mugimendu komunistak krisi ugari jasan zituen XX. mendean zehar. Lehena, Leon Trotski Sobietar Batasunaren zuzendaritzatik urruntzearekin lotua, Stalinekiko desadostasun sakonek eraginda. Mexikon erbesteratu zen Trotski; han Ramon Mercader agente estalinistak erail zuen. Armada Gorriko gidari ohiak iraultza etengabea aldezten zuen.
Bigarren krisi handia Sobietar Batasunaren eta Txinaren arteko liskarrak eragin zuen, nazioarteko politikari dagokionez. Faxismoa Europan gailendu zen garaietatik, Sobietar Batasunak inperialismoarekiko bizikidetza baketsu bat eta batasun politika bat bultzatu zituen burgesiaren indar demokratikoekin, mundu kapitalistan jarduten zuten alderdi komunistei zegokienez. Txinako Alderdi Komunistak inperialismoarekin zuzenean borrokatzeko politika zuen, nahiz eta haren aurka zeuden burgesia nazionalekin akordioak lortzen ahalegintzen zen. Politika desberdin horrek beste eten sakon bat eragin zuen alderdi komunista askotan. 1970eko hamarkadan, txinatarren aldeko komunismoak aliantza bitxiak eragin zituen, gobernu bakoitzak Pekinekin zuen harremanaren arabera.
Alderdi komunistak Bigarren Mundu Gerraren ondoren
Bigarren Mundu Gerra amaitzean, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna mundu mailako potentzia handi bat zen. Stalinen heriotzarekin, 1953an, bere metodoen nortasunaren gurtza deiturikoaren kritika bat egin zuen erregimenak. Khrustxov buru zelarik, desizoztearen etapa hasi zen. Horrek ez zuen eragotzi, baina, geroago Khrustxov bera metodo autoritarioez salatua izatea.
Txinako Herri Errepublikak aurrera egin zuen,1949an Txinako Alderdi Komunistaren zuzendaritza militarrari esker sortua, Mao Zedong buru zela eta armada oparo batek sostengatua. Kontraesan gero eta handiagoen artean, forma ekonomiko mistoak ―hau da, kapitalismotik hartutako antolamendu batzuekin― onartzen hasi zen, 1970eko hamarkadatik aurrera, Deng Xiaoping buru zela, baina alderdi bakarraren sistema politikoa aldatu gabe eta Estatuaren kontrol politiko eta polizial zorrotza lasaitu gabe.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Europako bi alderdi komunista, frantsesa eta italiarra, asko hazi egin ziren, bakoitza bere herrialdean indar politiko giltzarri bihurtzeraino. Mugimendu sindikalean eragin zabala zeukaten, ordezkaritza parlamentarioa zuten eta barne politikan aliantza politika konplexu batez jokatzen zuten. Sobietar Batasunarekiko kritiko izan ziren alderdi askotan. Jarrera independente horrek eurokomunismoaren muin bihurtu zituen bi alderdiak; joera horren ikuspuntua izan zen hauteskunde parlamentario pluripartidisten bidez herrialde kapitalista batean boterea lor zitekeela. Eurokomunismoak behin baino gehiagotan egin zion aurre Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistari, eta horregatik, besteak beste, iritsi zen hedapen zabala izatera, bereziki Italian. Frantziako Alderdi Komunistak ez zuen aldatu, hala ere, aurreko garaietan garatutako kudeaketa metodo guztiz zentralista. Ez zen hain zurruna izan Italiako Alderdi Komunista. Honek, gainera, Kristau Demokraziarekiko konpromiso historikoaren politika diseinatu zuen, balizko aliantza taktikoak baino askoz harago zihoana. Espainiako Alderdi Komunista ez zen hain boteretsua, eta eurokomunismoarekin bat egin zuen arren, diktadura frankistatik erregimen konstituzional berrirako trantsizioan aldarrikapen historiko askori uko egin zion, monarkia onartuz eta Moncloako Itunen alde eginez.
Alderdi komunistak SESB erori ondoren
Sobietar Batasuna erori ondoren, alderdi komunistek eraldaketa eta zatiketak jasan zituzten mundu osoan. Frakzio batzuek politika erreformista hartu zuten, beste batzuek globalizazio kapitalistaren aurkako taktika garatu zuten, kapitalismo kontsumista deritzonak baztertutako masekin loturak estutu nahian eta, kasu batzuetan, komunismo libertarioari begira. Aurreko hamarkadetan marxismoaren jarraitzaile askok mugimendu sozialdemokratak bultzatu zituzten Europan eta Latinoamerikan.
Kuban, 1959ko iraultza orduan Alderdi Komunistakoak ez ziren gazte iraultzaileek gauzatu bazuten ere, Alderdi Komunista hegemonikoa bihurtu zen, hein handi batean, Estatu Batuek ezarri zuten blokeo ekonomikoaren ondorioz, herrialdeko ekonomia gero eta SESBen mendekoago bihurtu baitzen. SESB erori zenean, Kuba komunismoaren gotorleku bakarti gisa gelditu zen Amerikan, nahiz eta atzerriko kapital pribatuen parte hartzea onartu, turismoari begira.
Txinako Herri Errepublikan ere eraldaketa sakonak garatu ziren nazioarteratzearen eta aldarrikatutako printzipio politikoetatik asko aldentzen den eredu ekonomiko baten inguruan, estatu kapitalismoaren eta merkatu sozialismoaren erdibide moduko batean.
Vietnamen eta, neurri apalagoan, Laosen, Txinaren norabide bereko erreforma bidean sartu ziren; Ipar Koreak, aldiz, erreforma liberalizatzaileen aurkako eta patriotismoaren nahiz ekonomia sozialistaren aldeko jarrera itxiari eutsi zion, nahiz eta azkenaldian atzerriko kapitala sartzea ahalbidetzeko mekanismoak hartzen ari den.
Errusian, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunista izandakotik abiatuta Errusiar Federazioko Alderdi Komunista sortu zuten 1993an. Alderdi horrek komunismoaren alderdi ohikoak konbinatzen ditu abertzaletasun sendo batekin bere planteamenduetan. Ideologikoki, nazional boltxebismoa deitu izan da, hau da, antikapitalismoaren borroka soziala nazionalismoarekin konbinatzea. Dena dela, 1920ko hamarkadaz geroztik, joera hori, neurri batean, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistan bizirik egon zen. Errusiar Federazioko Alderdi Komunista berriak botoen % 40 baino gehiago lortu zuen 1996ko lehendakaritzako hauteskundeen bigarren itzulian, % 24 1999ko legegintzaldikoetan eta % 19 2011ko eta 2021eko legegintzaldikoetan.
Komunismoa soziologian
Komunismoak, kontzeptu soziologiko gisa ulertuta, ekoizpen- eta/edo kontsumo-ondasunak erabat komunean edukitzean oinarritutako ordena sozioekonomikoari egiten dio erreferentzia.
Émile Durkheim soziologoaren definizioan, komunismoa gizarte-ordena (berez komuna) gisa deskribatzen da, non kontsumoa kolektiboki antolatzen den, ekoizpenean papera libreki eta indibidualki aukeratzen den bitartean (nahiz eta lanaren produktua komunitatearen zerbitzura egon). Komunismoa horrela definitzen da sozialismoaren aurkaritzan, bertan kolektiboki ezartzen baitira ekoizpena eta lanaren forma; kontsumoa, berriz, pribatuan gozatzen da, eta gizarteari, askatasunez, egindako lan-ekarpenaren mende dago:
Badirudi Max Weber ekonomialari eta soziologoa bat datorrela definizio horrekin etxeko komunismoa deiturikoari dagokionez, baina ez komunismoari orokorrean dagokionez. Weberren ustez, sozialismo terminoa, helburu praktikoetarako, komunismo modu arrazional bat deskribatzeko modua bezala erabil daiteke, non gizabanakoen ekoizpena eta kontsumoa ere modu kolektiboan antolatzen diren; balizko komunismo aurremodernoetan, berriz, ekoizpena eta kontsumoa, banaka, libreak dira, baina horien helburua eta jatorria, hurrenez hurren, funts kolektibo komun bat dira beti:
Weberrek komunismoaren izaera produkzioa antolatzen duen plangintza orokor gisa deskribatzen du merkatuko gizarte batekin kontrastatuz:
Ferdinand Tönnies soziologoak deskribatzen du, komunismoan, ekoizpen bitarteko sozialen eta fabrikatutako ondasunen azken helburua kolektiboa denez (eta, aldi berean guztien artean partekatua) kideek bizi eremu komun bakar batean zuzenean parte hartuz inplikatzen dituela. Kontzeptu hori partekatua da, ñabardura etimologiko gisa, terminoaren kontzeptua ondorioztatzeko.
Karl Marxek, bere lehen eskuizkribuetan, komunismoaren ideiak deskribatu zituen, bere garapenerako baldintzak sortzen dituen jabetza pribatuaren izaeraren arabera, proiektu sozial gisa hartzen dituen garapenaren izaera eta formak, baina definizio esentzialista eta komunismoaren eta sozialismoaren arteko bereizketarik egiten saiatu gabe, egileak aurreikusitako etorkizuneko antolaketa sozialak tradizionalismo komunitarioaren eta kontraktualismo sozietarioaren elementuak konbinatu eta gaindituko lituzkeelako.
Bere aldetik, Friedrich Engelsek giza gizarteen garapen historikoaren hasieran komunismo primitiboko aldi bat egon zen ideia hartu zuen Lewis Henry Morgan antropologoarengandik, eta bere Familiaren jatorria, jabetza pribatua eta Estatua liburuan sistematizatu zuen, non bere izaera soziologia enpirikotik hurbilago dagoen ikuspegi batetik deskribatzen den.
Marxismoak bat egiten du ondorengo soziologia klasikoarekin: komunismoa bereizi egiten dela lanaren banaketan ez espezializatzeagatik eta ondasunen zirkulaziorako dirurik ez egoteagatik. .
Soziologiaren ikuspegitik komunistatzat defini daitezkeen gizarte-ordenamenduen adibide historiko zehatzen artean, honako hauek aipa daitezke: komunismo kristau aurremodernoa (Eliza katoliko primitiboaren familia-komunismoa), eta modernoa (Tomas Morok sistematizatua eta Mánchesterreko Shaker-ek esperimentatua, Gerrard Winstanley-ren zulatzaileak eta Wilhelm Weitling-en Justuen Ligako langile-mugimenduak bultzatua), pertsiar mazdakismoaren forma protokomunistak, komunismo feudala, azken aldiko Marxen arreta erakarri zuena (Errusiako Mir tradizionalak, Santa Kilda-ko eskoziar uhartetarrak), komunismo erlijioso milenaristaren aldaera sekularizatuak (Gabriel Bonnot de Mably, Morelly) eta mugimendu ez-iraultzaileak, hala nola hippy komunena eta kibbutz israeldarrena, besteak beste. Bizimodu komunista horiek gehienak ez dira egon ezartzen dituen doktrina politiko baten mende.
Kritika
Antikomunismo terminoa erabiltzen da, adiera zabalenean, komunismoarekiko aurkakotasun edo etsaitasun jarrera teorikoen eta praktikoen multzoa izendatzeko. Hala, antikomunismoa izan daiteke posizionatze ideologiko hutsa, diskurtso politiko egituratu bat, ekintza politiko bat edo propaganda egitea. Alta, antikomunismo hitzaren zentzua aldakorra da, izan ere, "komunismoa" berak ere herrialdeetan oso mamitze desberdinak izan baitu. Antikomunismoaren nolakotasuna azaltzen duten faktoreak lotuta daude borrokatu nahi den komunismo motaren ezaugarriekin.