cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Titaniceko orkestra
Roger Bricoux
Titanicean ontziratu aurretik aurretik, Bricouxek eta Theodore Ronald Brailey pianistak elkarrekin zerbitzatu zuten Cunard Linesen RMS Carpathia lurrunean, White Star Linesekin elkartu aurretik. 1912ko apirilaren 10ean Titanic ontzian sartu zen Southamptonen, Erresuma Batuan. Bere sarrera zenbakia 250654 zen, Wallace Hartleyko orkestrako kide guztien sarrera-zenbaki bera. Bere kamarotea bigarren mailakoa zen, eta Titanic itsasontzian zegoen frantziar musikari bakarra zen. Bricouxek 20 urte zituen hil zenean. Bere gorpua ez zen inoiz berreskuratu.
1913an, itxuraz desagertu ondoren, Frantziako armadak "desertore" izendatu zuen. 2000. urtera arte ez zen ofizialki Frantziarentzat hil, batez ere Association Française du Titanic elkartearen ahaleginengatik. 2000ko azaroaren 2an, elkarte berak Bricouxen plaka oroigarri bat eraiki zuen Cosne-Cours-sur-Loiren.
Theodore Brailey
Theodore Ronald Brailey (Walthamstow, Londres Handia, 1887ko urriaren 25a - 1912ko apirilaren 15a) RMS Titanic taldeko piano-jotzaile ingelesa izan zen. William "Ronald" Brailey espiritista ezagunaren semea zen. Pianoa jotzen ikasi zuen eskolan, eta bere lehen lanetako bat bertako hotel batean pianoa jotzea izan zen.
1902an Lancashireko fusilarien errejimendura batu zen, 12 urtez musikari gisa lan eginez. Barbadosen egon zen, baina 1907an uko egin zion bere postuari. Ingalaterrara itzuli zen eta Lancaster Roadeko 71n bizi izan zen, Ladbroke Groven, Londres. 1911n, ontzian izena eman zuen, lehenik RMS Saxonian joz, 1912an Cunarden RMS Carpathia lurrunarekin elkartu aurretik, non Roger Marie Bricoux biolontxelo jotzaile frantziarra ezagutu zuen. Bi gizonak White Star Line-ra batu ziren eta Liverpooleko C.W. eta F.N. Black musika agentziek errekrutatu zituzten Titanicen jotzeko. Brailey 1912ko apirilaren 10ean, asteazkena, ontziratu zen Southamptonen, Erresuma Batuan. Bere sarrera zenbakia 250654 zen, Wallace Hartleyko orkestrako kide guztientzat sarrera. Bere gela bigarren klaseko geletan zegoen. Braileyk 24 urte zituen hil zenean. Bere gorpua ez zen inoiz berreskuratu.
John «Wes» Woodward
John Wesley Woodward 1879ko irailaren 11n jaio zen Hill Topen, Birminghametik gertu. Musikarekin lotura handia zuen familia batean bizi zen, baina oso kaltetua izan zen: bere bi anaia eta bere aita haurtzaroan hil ziren.
Hogei urterekin, musikaria zen ofizialki, biolontxelo azterketak igarota. 1907an Devonshireko dukearen orkestra ospetsuan sartu zen. Karibean egonaldi baten ondoren, bidaiatzeko gustua garatu zuen eta Titanicen jotzeko kontratatu zuen agentziarekin harremanetan jarri zen. 1911ko ekainetik aurrera, hainbat itsasontzitan lan egin zuen, Celtic, Megantic eta Olympic gisa. Hawke itsasontziak izandako istripuaren ondoren, Woodward Carmania itsasontzira transferitu zuten. 1912ko apirilean Titanicen itsasoratu zen eta hurrengo udan itsasoa uztea pentsatu zuen.
Georges Krins
Georges Alexandre Krins (Paris, Frantzia, 1889ko martxoaren 18a - 1912ko apirilaren 15a) belgikar biolin-jotzailea izan zen. Bere familia Belgikakoa zen, eta jaio eta gutxira Spa hirira joan ziren bizitzera. Lehenik Spako Musika Akademian ikasi zuen. Ondoren, Belgikako Liejako Errege Musika Kontserbatoriora joan zen, non 1902ko urriaren 30etik 1908ra arte ikasi zuen, biolineko lehen saria irabazi zuelarik, saririk altuenarekin. Gaztetan armadan sartu nahi izan zuen, baina gurasoek bestela konbentzitu zuten. Bere aitaren dendan lan egin zuen eta Spako sinfonia handian jo zuen. 1910ean Parisera joan zen Le Trianon Lyriquen lehen biolina izateko. Ondoren Londresera joan zen eta bi urtez Ritz Hotelean jo zuen 1912ko martxora arte. 10 Villa Road, Brixton, Londresen bizi izan zen. Cafe Françaisetik gertu jotzen zuen Trio String Orchestra zuzendari bihurtu zen.
Titanicera 1912ko apirilaren 10ean iritsi zen, Southamptonen, Erresuma Batuan. Bere sarrera zenbakia 250654 zen, Wallace Hartleyko orkestrako kide guztientzat sarrera. Bere gela bigarren mailakoa zen, eta Titanic itsasontzian zegoen belgikar musikari bakarra zen. Krinsek 23 urte zituen hil zenean. Bere gorpua ez zen inoiz berreskuratu.
Héctor Zañartu Prieto
Héctor Zañartu Prieto (Santiago, 1880ko irailaren 12a - Santiago, 1943ko martxoaren 23a) Txileko politikaria eta nekazaria izan zen.
Biografia
Manuel Zañartu Zañartu eta María Rosa Prieto del Río-ren semea. Aníbal Zañartu Errepublikako presidenteordearen iloba. Juan Luis Sanfuentesen alabarekin Teresa Sanfuentes Echazarretarekin ezkonduta.
Alderdi Liberal Demokratikoaren lerroetan aktibo egon zen txikitatik eta bere garaiko diputatu gazteenetako bat izatera iritsi zen.
Vietnam
Vietnam (Việt Nam, ) ahoskatua), izen ofiziala Vietnamgo Errepublika Sozialista (Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam), hego-ekialdeko Asiako estatu burujabea da, Indotxina penintsulan dagoena. Iparraldean Txina du, Tonkingo golkoa eta Hego Txinako itsasoa ekialdean eta hegoaldean, eta Thailandiako golkoa, Kanbodia eta Laos mendebaldean. 331.231 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 96,2 milioi biztanle zituen 2019an. Hiriburua Hanoi da.
Zatiketa horren ondorioa izan zen Vietnamgo Gerra, 1958tik 1975era iraun zuena. 1976an, Ipar Vietnamek Hego Vietnam menderatzea lortu zuen, AEBetako soldaduak kanporatu zituzten eta Vietnameko Errepublika Sozialista sortu zen. 1990eko hamarkadaren amaieran, AEBekin zuen gatazka leunduz joan zen, eta negoziazio politikoak hasi ziren. Hizkuntza ofiziala vietnamera da, eta dirua đồnga.
Eskualde naturalak
Lau alderdi nagusi bereiz daitezke Vietnamgo lurraldean:
Klima eta landaredia
Klima tropikal hezea da, oro har. Udan 38 °C-tik gora egin dezake lurralde osoan. Negua epela da hegoaldean (25 °C) eta hotzagoa iparraldean (15 °C). Urtean 1.500 mm euri inguru izaten da Ibai Gorriaren deltan, eta hiru aldiz gehiago erdialdeko mendietan. Euri gehiena udako montzoiak ekarria da, maiatzetik urrira. Noizean behin, Hego Txinako itsasoko haize-erauntsiak jotzen du.
Hosto iraunkorreko oihan tropikalak eta hosto erorkorreko basoak lurraldearen bi bosten hartzen dituzte. Banbua ere oso zabaldua dago, bai zuhaiztien artean, bai ibai ertzeetan ere. Kostaldean, ur gaziko landaredia hazten da. Goi-lautadak sabanako belardiek eta zuhaixkek estaltzen dituzte.
Lehenbiziko garaiak eta txinatar agintea
Arkeologia-aurkikuntzen arabera, Vietnamgo herria Neolitoan moldatu zen Ibai Gorriaren deltan, bertan finkaturik zegoen melanesiar edo indonesiar tankerako biztanleria eta iparretik iritsitako mongoliar jatorriko jendea elkartu ondoren. Brontzea Dong Son deituriko zibilizazioan azaldu zen, K.a. 1000 aldean. K.a. III. mendean, Âu Lạc erresuma eratu zen, eta K.a. 208an Zhao Tuo txinatar jeneralak Nam Viet erreinua sortu zuen.
K. a. 111n, Nam Viet osoa Txinako probintzia bihurtu zen, eta hala iraun zuen mila urte inguru. Hegoaldean, Annamen eta Kotxintxinan, hinduen zibilizazioaren eragin nabarmena zuen Champa erresuma sortu zen. Txinak, bere administrazioa ezartzearekin, herrialdea egituratu zuen, bertako gizartea txinatartu zen eta goi-klaseak konfuzianismora bihurtu ziren. Txinaren aurkako matxinadak izan baziren ere (Trung ahizpak, K.o. 39-43;, Ly Bon, 541-602) 939 arte ez zuen Nam Vietek askatasuna lortu.
Dinastia nazionalak
X. mendearen erdialdetik aitzina, bertako zenbait familiak gobernatu zuten Dai Viet herrialdea: Dinh (968-980), Le (980–1009), Ly dinastia (1010-1225). Ly dinastiarekin estatua garatu zen, eremua hedatu zen Champa lurraldeak hartuta, hiriburua egungo Hanoin kokatu zuten eta khmerren erasoak geldiarazi zituzten. Tran dinastiak (1225-1413) mongolen erasoei aurre egin zien, eta Hue aldea beretu zuen 1306an. 1400ean, Ho Quy Ly aginpideaz jabetu zen, eta Txina, Tran familiari tronua itzultzeko aitzakian, herrialdeaz jabetu zen berriro 1407an. Le Loi txinatarren aurka matxinatu zen 1427an eta, herrialdetik egotzi ondoren, Lê dinastia berria sortu zuen. Le Thanh Tonek (1460-1497) Champa menderatu zuen, eta erdialdeko Mekongeraino iritsi zen. 1527an Mac Dang Dung gudarostearen buruzagiak aginpidea eskuratu zuenetik, egonkortasuna galdu zen herrialdean.
1592an, Trinh familiak Hanoi hartu zuen, eta lêtarrak berrezarri zituen tronuan benetako aginpidea beren eskuetara iragan zenean. Hegoaldean, ordea, Nguyen familia indartsuak aurre egin zien. Herrialdea zatitu egin zen, eta Tonkin eta Annam erresumen arteko gatazka 1627tik 1802ra luzatu zen. Aldi hartan hasi ziren mendebaldeko herrialdeak bertako arazoetan esku hartzen: portugaldarrek, lehenik, nguyendarrei lagundu zieten; gero, herbeheretarrek eta britainiarrek merkataritzarako guneak ezarri zituzten bertan, eta frantsesak, azkenik, nguyendarren alde aritu ziren.
1802an, Nguyen Anhen gudarosteak Hanoi hartu zuen, eta erreinua berriro batu zuen bere agintaritzapean. Bi urte geroago, Nguyen Ahn enperadoreak (1802-1820), Gia Long izena harturik, Vietnam deitu zion bere erreinuari eta Hue aukeratu zuen hiriburutzat; errege absolutu gisa gobernatu zuen; administrazioa zentralizatu zuen, eta herri lan handiei ekin zien: errepideak, ubideak, dikeak, portuak, gotorlekuak. Ming Mang (1820-1841) haren ondorengoak Kanbodia protektoratutzat hartu zuen 1834an, eta kristauek lagunduriko Saigongo matxinada zapaldu zuen (1833-1835). Ondoko enperadoreak, Thieu Tri (1841-1847) eta Tu Duc (1847-1883), administratzaile nabarmenak izan ziren, baina Frantziaren presio gero eta handiagoa jasan behar izan zuten.
Frantziar Indotxina
Frantziak administrazioa erreformatu zuen, letratu tradizionalen ordez, bere aldeko jendea ezarriz, eta hezkuntza-sistema aldatu zuen. 1905etik aurrera, europar hezierako burges-giroetan, kolonialismo-egoera aldatzea helburu zuten zenbait talde sortu ziren. Gero, beste erakunde erradikalago batzuk agertu ziren: Nguyen Thai Hocek 1927an Viet Nam Quoc Dan Dang ("Vietnamgo Alderdi Nazionala") eratu zuen Txinako Kuomintangen eredura, eta 1930ean Indotxinako Alderdi Komunista sortu zen, Ho Chi Minh buruzagi nagusi zuela. Bi alderdiok herriaren matxinada prestatu zuten 1930ean baina, arrakastarik ez izanik, ondoko errepresio gogorra jasan behar izan zuten. Iraultzaileen aurka, frantsesek erreformabideak sustatu zituzten: 1932an, Frantzian ikasia zen Bảo Đại enperadoreak bere karguaz jabetu zen, eta Ngô Đình Diệm gaztea izendatu zuen ministro. Administrazioa berritzen saiatu ziren arren, ez zuten emaitza nabarmenik lortu.
Bigarren Mundu Gerran, 1940an zehazki, Japoniak okupatu zuen, baina Frantziaren nagusitasuna errespetatuz. Izan ere, garai hartan Vichyko gobernuaren mende zegoen Vietnam; Japonia bezala, Hitlerren aliatua zen beraz. Gerra amaiera aldera, ordea, Japoniaren eta Frantziaren arteko harremanak gaiztotu egin ziren, Frantzia aliatuen aldera mugitzen zela iruditu baizitzaion  Japoniari. Horregatik, Japoniak frantziarrak kanporatzeko ahalegina egin zuen.
Indotxinako lehenbiziko gerra
Bigarren Mundu Gerran japoniarrak Frantziar Indotxinan sartu zirenean, Ho Chi Minhek, Indotxinako alderdi komunistaren buruzagiak, Viet Minh alderdia sortu zuen, kanpoko gudarosteei aurre egiteko eta independenzia lortzeko. Gerra bukatu ondoren, Viet minhek hartu zuen aginpidea eta Vietnamgo Errepublika sortu zuen. Frantziak, ordea, ez zuen bere inperio koloniala galdu nahi eta Frantziar Batasuna (L’Union française) eratu zuen, horrela beste izen batez koloniak atxikitzeko. Frantziako gobernuak Indotxinari erresuma independente modura eutsi nahi zion, baina Frantziar Batasunaren barruan.
1948an, armada frantsesa itzuli zen Indotxinara, Hai Phong hiria bonbardatu ondoren. Viet minhen barruan komunistak, burgesak eta abertzaleak elkartu ziren Frantziaren kontra, fronte bakar eta indartsu batean. Viet minhgo armadak, Võ Nguyên Giáp jeneralak zuzenduta, Cao Bangeko gudua irabazi zuen 1950ean, baina gero frantsesek kontraeraso batez lurralde osoa menderatu zuten berriro. Azkenean Giáp jeneralak frantsesak inguratu zituen Diên Biên Phun, eta 1954an Frantziako gudarostea errenditu egin zen. Genevako bake itunean, Indotxina bi estatutan banaturik gelditu zen: Ipar Vietnam eta Hego Vietnam. Hala ere, Genevako Ituneko erabakiek Vietnamgo batasuna aurreikusten zuten.
Vietnamgo gerra
1955eko urrian, Estatu Batuen laguntza zuela, Ngô Đình Diệmek Bảo Đại enperadorea eraitsi eta errepublika aldarrikatu zuen Hego Vietnamen, Genevako erabakiei uko egiten zien bitartean. Horrenbestez, su-etenaren ondoren hegoaldean ziren Viet Minheko kideek errepresio gogorra jasan zuten, hala demokratek nola liberalek erbesterako bidea hartu behar izan zuten. 1957an, azkeneko oste frantsesek alde egin zuten Indotxinatik, Estatu Batuek laguntza militarrerako ordezkaritza bertan finkatu ondoren. 1960ko urtarrilean lehen gudu irekiak gertatu ziren eta, urte berean, gobernuaren aurkako borroka gidatu behar zuen Hego Vietnamgo Askapenerako Nazio Frontea (FNL) sortu zen, komunistek eta joera ezberdineko beste zenbait alderdi politikok bultzatua.
1960an, Estatu Batuen esku-hartze zuzena hasi zen, eta 1961ean Kennedyren administrazioak aholkulari militarren kopurua handitu zuen. Hala eta guztiz, 1963an Ngô Đình Diệmen gudarostea lehen aldiz garaitua izan zen; gobernuak budisten kontrako zapalkuntza bideratu zuen, eta 1963ko maiatzean haietako batzuen jendaurreko suizidioak mundu osoaren jakin-mina erakarri zuen. Estatu Batuek Diệm familia bertan behera utzirik, militarrek hartu zuten aginpidea.
Johnsonen agintaldian (1965-1968), William Westmoreland jenerala Vietnamgo amerikar armadaren buru zela, estatubatuarren esku-hartze zuzena indartu zen: 275.000 soldadu 1966an, 550.000 1968an. Estatu Batuek Vietnamgo Errepublika Demokratikoa bonbardatu zuten, napalma eta landaredia hondatzen duten produktuak erabiliz, aldi berean beren tropek operazio handitan parte hartzen zutela. Vietnamgo Errepublikak, 1965etik Nguyên Van Thieu eta Nguyên Cao Kỳ jeneralak agintari nagusiak zirela, 1.500.000 gizonez osaturiko gudarostea eta polizia zituen. Guztiarekin ere, FNL indartsu ageri zen landa-eremuetan, eta 1966an hegoalde osoaren hiru laurdenetan bere administrazioa ezarri zuen.
1968ko urtarriletik martxora, FNLk Tet erasoaldia jo zuen: gerrillari-talde handiak erabiliz, 34 probintzia-hiriburuz eta garrantzi txikiagoko beste hainbat hiriz jabetu zen denbora batez. Estatu Batuek, beren estrategiaren porrotaz oharturik, iparraldeko bonbardaketak geldiarazi zituzten 1968ko martxoak 31n. Hanoik bake-negoziazioak hastea proposatu zuen, eta Johnsonen administrazioak elkarrizketak hastea onartu zuen: Parisko bake konferentzia, 1968ko maiatzean hasi zena.
1965etik aurrera, Estatu Batuetan geroz eta jende gehiagok azaltzen zuen gerraren aurkako iritzia, batez ere ikasleen artean. 1968an, Richard Nixon presidente hautatua izan ondoren, Estatu Batuetako agintari berriek vietnamdartzea deitu estrategia berria abiatu zuten: beren tropak gutxitzen hasi ziren arian-arian eta, aldi berean, Saigongo erregimenari erabateko laguntza ekonomikoa zein militarra ematen zioten. FNLk 1969ko ekainean Behin-behineko Gobernu Iraultzailea sortu zuen. 1969ko abuztuan, Washington eta Hanoi isilpeko negoziaketan hasi ziren Parisen, Henry Kissinger eta Lê Ðức Thọ ordezkari nagusiak zirela.
Aldi berean, ordea, Estatu Batuek bere aire-indar guztia erabili zuten oinezko tropen murrizketa orekatzearren eta Ho Chi Minh bidea deitua (iparraldetik hegoalderako laguntza bideratzen zuena) hondatzearren. Xede horretan, CIAk Kanbodian sustaturiko estatu-kolpeak Norodom Sihanouk neutralista eraitsi zuen 1970eko martxoan eta, ondoren, hegoaldeko gudarostea amerikarrekin batera sartu zen herrialde hartan; antzeko ekintza egin zuten Laosen 1971ko martxoan. Ahalegin horiek guztiek ez zuten inolako garaipen garbirik ekarri; aitzitik, etsai guztien batasuna ekarri zuen (Ipar Vietnam, FLN, Pathet Lao, Kanbodiako gerrilla). Borrokatokiak ugaldu ziren, eta herri-armada zenbait lurralde estrategikoz nagusitu zen: Mekong haraneko goi-eskualdeak, Kanbodiako iparraldea, etab. 1971ko ekaina-uztaileko negoziaketan, Estatu Batuek uko egin zioten Hanoik eta Behin-behineko Gobernu Iraultzaileak aurkezturiko bake-planari, Nguyên Van Thieuren dimisioa eta nazio-akordiorako gobernua eskatzen baitzituzten.
1972ko martxoaren 30ean, FLNren indarrek eta Vietnamgo Errepublika Demokratikoko gudarosteek erasoa jo zuten; Quang Tri probintziaz jabetu ziren, eta Saigondik 100 kilometrora hurbildu. Erantzun gisa, Iparraldeak gerra-hasieratik izandako bonbardaketarik gogorrenak eta hilgarrienak jasan zituen (Hanoi, Hai Phong). Halaber, Estatu Batuek minak jarri zituen iparraldeko portuetan, eta erabateko blokeoa ezarri zuen.
Zigor horiek gorabehera, FNLri irabazteko ezintasuna gero eta garbiago ageri zen Estatu Batuentzat eta 1973ko urtarrilaren 15ean bonbarbaketak gelditu zituzten. Handik egun gutxira, urtarrilaren 27an, bake-ituna sinatu zuten. Estatu Batuek bi administrazioen existentzia onartzen zuten Hegoaldeko Vietnamen eta, nazio-akordiorako batzordea eratu aurretik, su-etenaren beharra aitortzen zuten.
Guztiarekin ere, Van Thieuren gudarosteak, Estatu Batuek bultzaturik, ahaleginak egin zituen Behin-behineko Gobernu Iraultzailearen mendeko eskualdeak eskuratzearren; baina, haien kontraerasoak beharturik, 1975eko martxoan Thieuren gudarostea erdialdeko goi-lautadetatik erretiratu zen, Saigonen inguruko defentsa-perimetroa finkatzeko. Hala ere, Behin-behineko Gobernu Iraultzailearen etengabeko garaipenek etsaien desmoralizazioa eragin zuten eta, apirilaren 30ean, haien eta Vietnamgo Errepublika Demokratikoaren gudarosteak Saigonen sartu ziren.
Vietnam batua
1976ko uztailean, iparraldeak eta hegoaldeak Vietnamgo Errepublika Sozialista eratu zuten, eta Tôn Đức Thắng izan zen lehenengo presidentea. Nazio askok berehala ezagutu zuten estatu berria. Egin beharreko lana, ordea, handia zen. Oinarri ezberdineko bi sistema ekonomiko adostu beharra zegoen, eta gerraren ondorioei aurre egin behar zitzaien: Saigonen 500.000 pertsona lanik gabe zeuden, eta laborantza lurretara itzuli behar zuten, bonbardaketak deseginik ziren lurraldeetara hain zuzen; amerikarrak erretiratu ondoren, 300.000 prostituta geratu ziren, eta droga gogorren mendekotasunak jotako 20.000 lagun inguru.
Gerra ondoren, milioi inguru pertsonak ihes egin zuen, aurreko erregimenarekin zerikusia zutenen eta erdi-mailako klaseko pertsonen artean. Auzo-herriekiko harremanei dagokienez, 1978ko abenduan, SESBen eta Txinaren arteko etsaigoaren ondorioz, Vietnamgo gudarosteak Kanbodiari eraso zion eta, Txinaren laguntza zuen Khmer Gorrien gobernuaren ordez, beren aldeko gobernua ezarri zuen aginpidean. Ekintza horren ondorioz, 1979ko otsailaren 17an Txinaren erasoa jasan behar izan zuen. 1989ko irailean, Vietnamek bere tropa guztiak atera zituen Kanbodiatik, eta 1990ean itun bat sinatu zuen Txinarekin gatazkari amaia emateko.
Ötigheim
Ötigheim Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Vietnam
Vietnam batua
1992an konstituzio berria onartu zen. Lege-nagusi hark aukera ematen zuen hauteskundeetan hautagai independenteak aurkezteko. Hala eta guztiz ere, urte hartako hauteskundeetara aurkeztu ziren hautagaien % 90 Alderdi Komunistako kide ziren. Urte hartan bertan, Estatu Batuetako senatari-batzorde batek Vietnam bisitatu zuen 2.000 gerra-presoei buruz hitz egiteko. Pribatizazio-neurriek eta atzerriko inbertsioen liberalizazioak BPGa % 8,3 igotzea ekarri zuen. Garai hartan, Vietnamgo kanpo-ekonomia bi gairen mende zegoen: arroza eta, maila apalagoan, petrolioa. Arrozaren ekoizpenaren igoerak onurak ekarri zizkion batez ere hegoaldeari eta, aldi berean, nabarmendu egiten zituen Vietnam hegoaldearen eta iparraldearen arteko desberdintasunak.
1993an, langabezia % 30era iritsi zen, eta kontrabandoa gorantz zihoan. Estatu Batuen boikota urte hartan hasi zen desagertzen, Senatuko batzorde batek azaldu zuenean Vietnamen ez zegoela preso estatubatuar soldadurik. 1994ko otsailean, 19 urte igaro ondoren, Bill Clintonek merkataritza-blokeoaren amaiera iragarri zuen. Alderdi Komunistak gogor egiten zion kontra politikaren eta ekonomiaren liberalizazioari. Vietnam eta Estatu Batuen artean 1995. urteaz geroztik hasi ziren harreman diplomatikoak. Harreman haien ondoren, askok uste zuten Estatu Batuetako enpresa asko berehala joango zirela Vietnamera inbertsioak egitera, baina ez zen horrenbestekoa izan, zain baitzeuden Vietnamgo ekonomia noiz liberalizatzen zen.
1997an, Asiako diru-krisia iritsi zen herrialdera. Urte hartako bozetan, Trần Đức Lương hautatu zuten presidente, eta Phan Văn Khải lehen ministro. 1998an, lehorteak 7.000 kafe-sail hondatu zituen, eta beste 40.000 galtzeko zorian utzi. 1999an, uholdeek kalte latzak eragin zituzten ekonomian. Ustelkeria gero eta gehiago zabaldu zen eta, 1998an, arazo nazionaltzat aitortu zuten agintariek; hiru funtzionario hil zituen gobernuak, ustelkeria egotzita, eta hainbat ministro eta goi-mailako kargu dimisioa ematera behartu zituzten.
2000n eta 2001ean, hainbat hitzarmen sinatu ziren Vietnamen eta Estatu Batuen artean. 2002an, ehunka pertsona eta erakunde epaitu zituzten bankuetan iruzurra egiteagatik. Uztailean, Trần Đức Lương berriz aukeratu zuten presidente eta Phan Văn Khải, berriz, lehen ministro. 2004an, hegazti gripearen pandemia izan zen herrialdean, baina urte hartan bertan indargabetu zuten gaixotasuna. 2005ean, gerra bukatu izanaren 30. urteurrena ospatu zuten. Phan Văn Khải lehen ministroa aurrenekoz joan zen Estatu Batuetara bisita ofizialean. 2006an, legebiltzarrak ikerketa sakon bat egin zuen hainbat ministeriotako ustelkeria argitzeko, eta, azkenean, lehen ministroak eta goi-mailako beste kargudun batzuek dimisioa eman behar izan zuten. 2007an, Nguyễn Tấn Dũng lehen ministro berriak gobernua eraberritu zuen.
Politika
Vietnam alderdi bakarreko errepublika marxista-leninista unitarioa da. Vietnamgo Alderdi Komunistak (lehenago Vietnamgo Lanaren Alderdia) kontrolatutako sistema baten bidez gobernatzen da. Presidentea da estuburua, eta lehen ministroa gobernuburua. Gobernua, teorian, alderdi komunistatik independentea den arren, alderdiak hartzen ditu erabakirik garrantzitsuenak. Legebiltzarrak ganbera bakarra du, Vietnamgo Biltzar Nazionala Quốc hội Việt Nam, 500 kidez osaturik dagoena.
Banaketa administratiboa
Vietnam 59 probintziatan (Tỉnh) eta probintzia-mailako 5 udalerritan (thành phố trực thuộc trung ương) banaturik dago; probintziak barrutitan eta udalerritan azpibanaturik daude. Vietnamgo gobernuak zortzi eskualdetan batzen ditu probintziak:
Biztanleria
Vietnamek 96,2 milioi biztanle zituen 2019an. Adinari dagokionez, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak, % 22,6; 15-24 urte bitartekoak, % 15,2; 25-54 urte bitartekoak, % 45,7; 55-64 urte bitartekoak, % 9,5; eta 65 urtetik gorakoak, % 6,9. Bizi itxaropena 75,5 urtekoa da: 72,9 urtekoa gizonezkoena eta 78,4 urtekoa emakumezkoena (2020ko zenbatespenak).
1891ko Kontxako Bandera
1891ko Kontxako Bandera (Banderaren 8. edizioa), irailaren 8an jokatu zen, eta Donostiak bere 6. Kontxako Bandera eskuratu zuen. Kirikok irabazitakoen lehena ere izan zen.
Vietnam
Biztanleria
Biztanleriaren dentsitatea 290 bizanle/km2 bada ere, alde handiak daude eskualde batetik bestera: Ibai Gorriaren deltan bizi da biztanleen % 27, lurraldearen % 8 besterik ez izan arren (1.000 biztanle/km2); Mekongen deltan, berriz, biztanleen % 35 lurraldearen % 19an (445 biztanle/km2). Erdialdeko kostaldeko lautadetan biztanleriaren dentsitate handia da; mendiguneetan, aldiz, oso jende gutxi bizi da.
Bi gerren ondorioz, biztanleen lekualdatze handia izan zen herrialdean bertan: iparraldeko katolikoak hegoaldera, hegoaldeko iheslariak iparralderantz, herrietako biztanleak hirietara hegoaldean, eta alderantziz iparraldean. 1975eko batasunaren ondoren, jende asko ekonomiaren gune berrietara joan zen. Atzerrira ere iheslari asko joan ziren (1,3 milioi 1975-1989 bitartean), Estatu Batuetara, Kanadara, Australiara eta Frantziara gehienak. Horiez gain, 270.000 langile inguru Ekialdeko Europako herrialde sozialistetara joan ziren, baina gehienak etxera itzuli ziren 1990eko hamarkadaren hasieran.
1891ko Kontxako Bandera
Bibliografia
AGUIRRE, Rafael (2002): Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha. Donostia: Kutxa Fundazioa, ISBN 84-7173-414-1
Vietnam
Banaketa etnikoa
Etnia anitzeko herrialdea da. Gobernuak 54 talde etniko ezberdin onartzen ditu, zortzi familia linguistikotatik eratorriak (Viet-Muong, Tay-Thai, Mon-Khmer, Mong-Dao, Ka-Belt, Nam duc, Han eta Tang). Banaketari dagokionez: vietnamdarrak, edo kinh, dira gehienak, % 85,3. Tay-ak, % 1,9 dira; thai-ak, % 1,9; muong-ak, % 1,5; khmer-ak, % 1,4;  nung-ak, % 1,1; besteak, % 5,2. Eskualde menditsu eta landatarretan biltzen dira gutxiengo etnikoak, baina herrialde osoan zehar ere sakabanatu dira, gerraren eta migrazioaren ondorioz. Komunitate eta herrixka askotan elkarrekin bizi dira 3-4 talde etniko desberdin.
Menades
Biztanleria
2007an Menades udalerrian erroldatutako biztanleak 58 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 14 pertsona bakarrekoak ziren (9 bakarrik bizi ziren gizonak eta 5 bakarrik bizi ziren emakumeak), 5 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 9 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Vietnam
Hizkuntzak
Vietnamera hizkuntz ofiziala da, eta ingelesa gero eta gehiago mintzatzen da. Frantsesa, txinera, khmerera, tai-kadai, monera-khmerera, kantonera eta zenbait mintzaira malaiar-polinesiar ere hitz egiten dira.
Menades
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Vietnam
Erlijioa
2020ko datuen arabera, vietnamdar gehienak, % 73.7, ez dira erlijio antolatuen jarraitzaileak, baina erlijio tradizionalen erritoak praktikatzen dituzte. Budistak % 14,9 dira, kristauak % 8,5 (katolikoak % 7,4, protestanteak % 1,1), Hòa Hảo budistak % 1,5, eta Caodaismoaren jarraitzaileak % 1,2.
Menades
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Vietnam
Ekonomia
Vietnam garapen bidean dagoen herrialdea da. Per capita errenta errenta 277 dolar zen 1995ean, 1.673 dolar 2010ean, eta 3.526 dolar 2020an. Ekonomian eta aberastasunean alde handiak daude eskualde batetik bestera.
Menades
Etxebizitza
2007an 41 etxebizitza zeuden, 26 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 40 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 26 etxebizitza nagusietatik 21 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 12 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Vietnam
Ekonomia
Ekonomia kolonialaren ondoren, bi erregimen izan ziren, komunista iparraldean eta kapitalista hegoaldean. Iparraldean, nekazaritzaren erreforma ahularen ondoren, 1975. urteaz geroztiko kolektibizazio-programak (kooperatibak) ez zuen nekazaritza-ekoizpena hazterik lortu. 1979tik aurrera, ordea, familiara mugatutako ustiakuntza-sistema hartu zuten. 1988 eta 1989an izan ziren liberalizazioekin bizkortu egin zen kolektibizazioak amaitzeko prozesua. 1993ko ondasunen gaineko lege berriaren bidez, indartu egin zen nekazariek lurra erabiltzeko eskubidea. Arroz-ekoizpena bikoiztu egin zen 1980tik 1996ra. Industriak izan zuen bilakaera nekazaritzaren oso antzekoa izan zen. 1979ko lehenengo liberalizazioa 1987an berretsi zen, atzerriko inbertsioak indartzen zituen lege baten bidez. 1990-1996 urteen bitartean, Vietnamgo ekonomiak % 8-9,5 bitarteko urteko hazkundea izan zuen. Baina 1997ko Asiako krisiak geldiarazi egin zuen hazkunde hori.
Menades
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Vietnam
Nekazaritza
Nekazaritza da herrialdeko ekonomiaren oinarria: barne produktu gordinaren % 15,3 hartzen zuen 2017an, eta langileen % 40,3. Mekongen deltan ekoizpenaren % 38 lantzen da, eta Ibai Gorriaren deltan, berriz, % 18. Delta-inguruetako lurraren % 90 arroza lantzeko erabiltzen da (43,8 milioi tona 2021ean) eta, toki askotan, bi uzta biltzen dira urtean.
Menades
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 36 ziren, horien artean 26 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 26 pertsona aktiboetatik 25 lanean zeuden (12 gizon eta 13 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 10 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden eta 6 ikasten zeuden.
Vietnam
Nekazaritza
Arrozaz gainera, azukre-kanabera, artoa, batata, tea, barazkiak, manioka, tabakoa, soja, kafea, kotoia, kautxua eta fruitu garratzak lantzen dira, besteak beste. Herrialdea berugaina da elikagaiei dagokionez, eta 2010eko hamarkadan arroz-esportatzaile handienetan hirugarrena, Indiaren eta Thailandiaren ondoren.
Menades
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa batena zen.
Vietnam
Nekazaritza
1990eko hamarkadan, txerri eta hegazti hazkuntzak garrantzi handia hartu zuen. 2018an, 3,8 milion tona txerriki (munduko 5. herrialdea) eta 839.000 tona oilasko ekoitzi zituen.
Menades
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ile apaindegia zen.
Vietnam
Nekazaritza
Arrantzak ere gora egin du azken hamarkadetan, eta proteina-iturri nagusia bihurtu da (400.000 tona 1980an, 900.000 1995ean). Basoak lurraldearen % 44 hartzen zuen 1943an, eta 1995ean, berriz, % 23. Urritze horrek bi arrazoi nagusi ditu: batetik, herrialdeko bertako erabilera eta, bestetik, estatubatuarren kontrako gerra. Basogabetzea lehen mailako arazo bihurtu zen vietnamdarrentzat, eta 1992an gobernuak debekatu zuen zuraren esportazioa.
Meatzaritza eta energia
Vietnamek aberastasun handia du lurpean, ikatza eta burdin mea, batez ere, ipar-ekialdean. Bauxita, antimonioa, kromoa, kobrea, eztainua, titanioa, zinka, urrea, manganesoa, fosfatoak eta harribitxiak ere daude. Petrolioa 1986tik ustiatzen da, hegoaldean aurkitu diren itsaspeko hobiei esker; 2017an, 25,41 milioi tona petrolio atera ziren. Gas natural hobiak ere garrantzizkoak dira.
Menades
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vietnam
Industria
Industriak BPGaren % 33,3 hartu zuen 2017an, eta langileen % 25,7k ziharduen sektore horretan lanean. 1987tik, ordura arteko estatuaren mendeko sistemaren ordez merkatu-ekonomia nagusitu zen. Kontsumo-produktuak, esportaziora zuzenduak batez ere, indartu ziren. Iparraldean industria astunak eta ekipo-ondasunak (siderurgia, engranajeak, papera) dira nagusi. Industria arinak eta eskulangintza, eskulan merkearekin, hegoaldean daude batez ere: ehungintza, elikagaiak, osagai elektrikoak eta elektronikoak.
Hiriberri Arakilgo geralekua
Hiriberri Arakil Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku bat da, Arakil udalerrian kokatuta dagoena.
Geralekua 1865ko ekainaren 22an ireki zen eta 2010eko urtarrilaren 1an itxia.
Egoera
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Historia
Geltokia 1865eko ekainaren 22an ireki zen, Aragoi eta Nafarroa lotu nahi zituen trenbidearen Irurztun-Altsasu zatia ireki zuenean, Zaragozatik Iruñerako Burdinbide Konpainia delakoak, Zaragoza-Altsasu burdinbidea. Azken horrek Zaragozatik Bartzelonarako Burdinbide Konpainia bat egin zuen, eta ondorioz, Zaragozatik Iruñea eta Bartzelonarako Burdinbide Konpainia sortu zen.
1878ko apirilaren 1ean, bere egoera ekonomiko txarrak Norteko Konpainiarekin bat egitera behartu zuen, Altsasutik haratagoko trenbideen jabea zena eta burdinbidea Gasteiz, Donostia, Bilbo edo Burgosekin lotuz.
1941ean, Espainiako trenbidearen nazionalizazioak Norteko Konpainia sortu berrian integratzea ekarri zuen, RENFE enpresa publikoa sortu zen.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Geralekuan zerbitzua ematen zuten distantzia ertaineko zerbitzuak 2010eko urtarrilaren 1etik aurrera utzi zioten geralekuari; beraz, estazioa itxita dago teknikoki, nahiz eta sarekoa izan.
Geralekua
Geralekua hirigunearen hego-ekialdean dago, edo Sakanako autobiaren inguruan eta  errepidearen hegoaldean. Bide bat eta nasa bat ditu, geralekuaren iparraldean. Geralekuak bidaiarientzako aterpe txiki bat du iparraldean. Gainera, geralekuaren inguruan autobus geltokia dago.
Zerbitzuak
Ez dago zerbitzuak geralekuan.
Etorkizuna
Ez dago etorkizuneko planik geraleku hau oraingoz barne hartzen duenik.
Christophe Dominici
Christophe Dominici (Toulon, 1972ko maiatzaren 20a - Saint-Cloud, 2020ko azaroaren 24a) frantziar errugbilaria eta entrenatzailea izan zen. Rugby Club Toulonnais (1993-1997) eta Stade Français Paris (1997-2008) taldeetan jokatu zuen, hegaleko postuan. 1998ko otsailaren 7an egin zuen debuta Frantziako errugbi selekzioarekin, Stade de Francen, Ingalaterraren aurka; 67 partida jokatu zituen talde nazionalarekin. Erretiratu ondoren entrenatzailea izan zen.
2020ko azaroaren 24an, hilik aurkitu zuten Saint-Cloudeko parke batean. Lehentxeago, eraikin abandonatu baten teilatura igotzen ikusi zuten lekukoek. Analisietan ez zuten atzeman, ez alkohol, ez droga arrastorik.
Jean Rouch
Jean Rouch (Paris, 1917ko maiatzaren 31 - Birni-N'Konni, Niger, 2004ko otsailaren 18a) frantziar etnografoa eta zinemagilea izan zen. "Cinéma vérité" izeneko mugimenduaren sortzaileen artean egon zen.
Zineman egin zituen lehenengo saioak bere etnografo-lanbidearen luzapen modukoak izan ziren, Au pays des magies noires (1947, Magia beltzen herrialdean) esaterako. Afrikar gizarteak Europarentzat ispilu bat direla eta Europak horietara begiratzen ikasi behar duela aditzera eman zuen zenbait lanetan: Les Maîtres-Fous (1955, Maisu eroak). Bi herrialdeen arteko harreman horretan (nahasia eta zaila) oinarri ziren Rouchen ondorengo filmak: Moi un Noir (1958, Ni beltz bat) eta La Pyramide humaine (1959, Giza piramidea). Lan dokumental horietan, Rouchek ez du besterik gabe arrazismoaren kontra egiten, aldiz, saiatzen da batzuen eta besteen arteko berdintasunak eta ezberdintasunak azaltzen. Chronique d'un été (1960, Uda baten kronika) ez da errealitatea zuzen-zuzenean erakusten duen zinemaren adibide, baina frantses gizarteko hainbat sektoretako galdeketa etnografikoaren arauen bidez, liskarren, blokeoen eta bazterketen berri ematen da. La Chasse au lion à l'arc (1965, Lehoiaren ehiza arkuarekin) filmarekin Afrikara itzuli zen. Ondorengo lanetan, ordea, fikziozko osagaiak sartzen hasi zen, afrikar kontakizunetatik hartutako fabulak: Jaguar (1967), Petit à petit (1970, Apurka-apurka), Cocorico Monsieur Poulet (1977), Madame l'eau (1992, Andre ura), la Vache merveilleuse (1995, Behi miragarria). 2004. urtean, kotxe-istripu batean hil zen Nigerren.
Angelo Carlos Pretti
Angelo Carlos Pretti (1965eko abuztuaren 10a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama Flügels.
Gobiocypris rarus
Gobiocypris rarus Gobiocypris generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Hucho bleekeri
Hucho bleekeri Hucho generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Barra Funda
Barra Funda Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Zubietako errota ekomuseoa
Zubietako Errota Ekomuseoa Nafarroako Zubieta herrian dago 1998tik.
West Plains (Missouri)
West Plains Missourieko hiri bat da. Howell konderrian kokatua dago. 2010ean 11,986 biztanle zituen, 34.48 kilometro koadrotan banatuta.
Zubietako errota ekomuseoa
Errota
Zubietako errota 1785ean altxatu zuten eta gaur egun martxan jarraitzen du, antzinako makineriarekin. Errota hori museoa ere bada, beheko solairuan hiru errotarri ibiltzen dira, bi dira artoa jotzeko (edo ehotzeko) eta hirugarrena gari-errota da. Bertatik bertara ikus daiteke artoa nola ehotzen den.
Museoa
Ekomuseo moduan 1998an zabaldu zen, errota berriztatu ondoren eta eraikinaren ia berrogei jabeek (herritarrak gehienak) udalari eginiko lagapenari esker. Maite Apeztegia Elso arkitektoak zuzendu zuen berriztatze-lana Euskal Herriko Arkitektoen Elkargoak saritu zuen geroago.
Goiko solairuan antzinako objektu eta lanabesak erakusten dira, herriko antzinako ofizioak erakutsiz, zurgintza, arotz joaregileak eta nekazaritzakoak batez ere. Herritarrek XX. mendeko bukaeran etxetik bota nahi zituzten hainbat tresna bildu ziren, ustez baliogabekoak, eta orain guztiak museoan bilduta balio etnografiko handia hartu dute multzo moduan. Presako urarekin zebilen elektrizitate-sorgailua ere bada errota barruan, garai batean herriko etxe guztietan lanpara gutxi batzuk baino ez zeudenean errotatik sortzen zen denentzako elektrizitatea. Ituren eta Zubietako inauterietako hainbat ezaugarri ere aipatzen dira museoko bisitan erakusten den bideo batean.
Joaregile eta abeltzainen belarri fina
Museoak erakusten duen bezala ikuspuntu etnografikotik Zubietan bereziki aipagarria da joaregileen ofizioa. Julio Caro Barojak eta Pio Caro Barojak horrela uste zutenez Navarra, las cuatro estaciones beren filmeko zati bat Martzelino San Miguel zubietar joaregilearekin grabatu zuten 1970ean, ofizioaren xehetasunak azaltzeko. Beste azalpen batzuen artean bideoan Martzelinok zioen joare bat egiterakoan bezero bakoitzarentzat soinu desberdin bat sortu behar zuela, eta bezero bakoitzaren joare guztiek soinu bera eman behar zutela. Antzeko azalpen bitxiak eman dituzte 2018an Goizuetako Apezetxea joaregileek eta Ereñotzuko Jose Luix Beasain artzainak.
La Chèvrerie
La Chèvrerie Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Chèvrerie udalerrian erroldatutako biztanleak 151 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 84 etxebizitza zeuden, 58 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 84etxeak ziren. 58 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 85 ziren, horien artean 58 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 58 pertsona aktiboetatik 50 lanean zeuden (25 gizon eta 25 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Chèvrerie udalerrian 59 unitate fiskal zeuden, 142,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.135 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2000. urtean La Chèvrerie udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 372 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chiromantis
Chiromantis anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Rhacophoridae familian sailkatua.
Artzain Erreka
Artzain Erreka Mutrikuko auzoa da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 4 pertsona bizi ziren bertan.
Strauss (argipena)
Strauss edo Strauß edo Straus jatorriz alemanezko abizen bat da. Alemania eta Austriatik at, ez da Strauß aldaera erabiltzen (horren ordez, Strauss idazten da).
Biblisheim
Biblisheim Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Biblisheim udalerrian erroldatutako biztanleak 367 ziren. Familiak 137 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 53 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 150 etxebizitza zeuden, 138 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 139 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 138 etxebizitza nagusietatik 114 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 96 etxek bost zituzten. 126 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 87 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 260 ziren, horien artean 198 aktiboak ziren eta 62 inaktiboak ziren. 198 pertsona aktiboetatik 178 lanean zeuden (96 gizon eta 82 emakume) eta 20 langabezian zeuden (10 gizon eta 10 emakume). 62 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 26 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Biblisheim udalerrian 144 unitate fiskal zeuden, 370 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.888 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 1 albaitaria eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Biblisheim udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vireo altiloquus
Vireo altiloquus Vireo generoko animalia da. Hegaztien barruko Vireonidae familian sailkatua dago.
Josefina Aldecoa
Josefina Aldecoa, jaiotzez, Josefa Rodríguez Álvarez (La Robla, León, 1926ko martxoaren 8a – Mazcuerras, Kantabria, 2011ko martxoaren 16a) idazle eta pedagogoa izan zen. Estilo Eskolako zuzendaria izan zen. Ignacio Aldecoa idazlearekin ezkonduta egon zen, eta, 1969an hil ondoren, haren abizena hartu zuen literatura-karrerarako.
Biografia
Familiakoak maistrak ziren. Ama eta amona Irakaskuntza Erakunde Askearen ideologian parte hartu zuten irakasleak izan ziren; erakunde hori XIX. mendearen amaieran jaio zen, Espainian hezkuntza berritzeko asmoz. Leonen bizi izan zen, Espadaña izeneko poesia-aldizkaria sortu zuen literatura-talde batean. 1944an Madrilera joan zen eta han Filosofia eta Letrak ikasi zituen, eta Pedagogian doktoratu zen, Madrilgo Unibertsitatean, haurrak artearekin zuen harremanari buruzko tesiarekin, gero El arte del niño (1960) izenburupean argitaratu zuen tesia. Fakultatean ikasten eman zituen urteetan, gero 50. belaunaldiko kide izan ziren idazle-talde batekin jarri zen harremanetan: Carmen Martín Gaite, Rafael Sánchez Ferlosio, Alfonso Sastre, Jesús Fernández Santos eta Ignacio Aldecoa. Harekin ezkondu zen 1952an, eta Susanak bere abizena hartu zuen —baina 1969. urtean alargundu ondoren, bere jatorrizko abizenaren R. mantendu zuen aurretik. . Ignacio Aldecoak, Rafael Sánchez Ferlosiok eta Alfonso Sastrek zuzendutako Revista Española aldizkarirako itzuli zuen Truman Capoteren lehen ipuina.
Lan ibilbidea
1961ean A ninguna parte/ Inora ere ez ipuin-bilduma argitaratu zuen. Los niños de la guerra/ Gudako umeak (1983) lanean, bere belaunaldiaren kronika bat egin zuen, 1950eko hamarkadan sortutako hamar kontalariri buruzko biografia eta iruzkin literarioak.
1969an senarra hil zen, eta 10 urtez egon zen bertan behera utzita idazkuntza. Irakaskuntzan jarraitu zuen 1981ean Ignacio Aldecoaren ipuin-sorta baten edizio kritikoa argitaratu zuen arte. Bere literatura-jarduerak Los niños de la guerra/ Gudako umeak (1983), La enredadera/Igokaria (1984), Que somos jóvenes/ Gazterak gara-eta (1986) edo El vergel (1988) bezalako eleberriekin jarraitu zuen. 1990ean, eduki autobiografikoko trilogia bat hasi zuen Historia de una maestra/Maistra baten historia (1990), Mujeres de negro/ Belzdun emakumeak (1994) eta La fuerza del destino/ Patuaren indarra (1997) eleberriekin. Trilogia horren zati bat diktaduraren ondorengo urteetan hezkuntza-sistema berreraikitzeko moduari buruzko diskurtso politikoari erantzun zion, eta ez zuen behar bezain laikotzat jotzen.
1998an, Confesiones de una abuela/Amona baten aitorpenak saiakera idatzi zuen, bilobarekin izandako harremana eta esperientziak azaltzeko. 2000. urtean Fiebre/Sukarra, 1950 eta 1990 artean idatzitako ipuinen antologia argitaratu zuen, eta 2002an El enigma/Enigma, amodiozko eleberria.
2003an Gaztela eta Leon Letren Saria lortu zuen. Urte horretan bertan En la distancia/Distantzian, bere memoriak argitaratu zituen. Bere oroitzapenak berreraikitzeaz gain, Gerra Zibileko eta Gerraondoko espainiar intelektual eta idazleen belaunaldi galdu batena ere berreraikitzen du: Ignacio Aldecoa, Luis Martín-Santos, Juan Benet, Jesús Fernández Santos, Rafael Sánchez Ferlosio eta Carmen Martín Gaite. Halaber, gogoratu zuen nola iritsi zen idazle izatera, ustekabean, argitalpen-enkargu baten bidez, eta ez zen damutzen. Atzerrira egindako bidaiek, hasierako frankismoaren mundu itxi eta hutsean bizirauteko aukera eman zioten.
2005ean La casa gris/Etxe grisa argitaratu zuen, 24 urte zituela idatzi zuen lan bat. Lan horretan, Teresa protagonista zuen eleberri baten bidez, Londresen izandako bizitza kontatuzuen, 1950eko hamarkadan Espainia eta Europaren arteko aldea islatuz.
2008an Hermanas/ Ahizpak, bere azken eleberria argitaratu zuen.
2011ko martxoaren 16an hil zen Mazcuserrasen (Kantabria), arnas gutxiegitasun baten ondorioz.
Arrainontziarekin neska
Arrainontziarekin neska (Mädchen mit Fischglas) August Macke (1887–1914) margolari alemanaren olio-pintura da. 1914an bukatu zuen eta Von der Heydt-Museumen erakusten da, Wuppertal hirian. 81 × 100,5 zm.ko tamainukoa da. Orfismo mugimenduan kokatu da.
Gaia
Margolanak emakume baten erretratua erakusten du.
Macau (Rio Grande do Norte)
Macau Brasilgo udalerri bat da, Microrregião de Macau estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Galtzerdi zuridun emakumea
Galtzerdi zuridun emakumea (La Femme aux bas blancs) Gustave Courbet margolari frantsesak 1864an egin zuen mihise gaineko olio margolan bat da. Filadelfiako Barnes Fundazioan gordeta dago.
Historia
Margolanaren jabetzaren historia ezezaguna da, baina litekeena da pertsona batek margolana eskatu izana eta XIX. mendean jendaurrean erakutsi ez izana. Sinatutako inskripzioaren arabera, Coubertek bere adiskide Pierre-Auguste Fajoni oparitu zion. 1926an Albert Barnes bildumagileak pintura erosi zion Henri Barbazanges arte-merkatariari.