cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikolai Denkov
2023ko apirileko parlamentu-hauteskundeen ondoren, bi koalizio bozkatuenek boterea partekatzeko akordioa lortu zuten eta Denkov bederatzi hilabeteko lehen ministro aukeratu zuten.
Angel Etxaniz Olabarria
Klub 34
burujabetza iritsi arte
burruka ezin da uka
Lhoumois
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Lhoumois udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.056 hektarea erabiltzen.
Mary Ward (zientzialaria)
Legatua
Ward-en mikroskopioa, osagarriak, diapositibak eta liburuak ikusgai daude senarraren etxean, Castle Ward, County Down. William Parsonsen etxea Birr-eko gazteluan, Offaly konderrian, ere jendearentzat zabalik dago.
Pinu
Pinus nigra
Larizio pinu Pinaceae familiako Pinus nigra espeziearen izen arrunta litzateke.
Mary Ward (zientzialaria)
Oharrak
Iturri batzuek Mary Rose [nor?] motordun ibilgailu batek hildako lehen pertsona izan dela dioten arren, 1834ko uztailean lurrun-gurdietako istripu bat izan zen Roseren heriotzaren aurretik. 1834ko gertaeran, John Scott Russell-ek eraikitako eta Glasgow eta Paisley arteko garraio publikoko garraio-zerbitzu bat funtzionatzen zuen lurrun-bagoi bat irauli zen, eta lauzpabost bidaiari hil eta beste batzuk zauritu zituen galdara leherketa bat eragin zuen. Russell-en bagoiak lurrun-makina bat osatzen zuen bidaiari eta erregai konbinatu bat tiratzen zuen; Mary Roseren istripua egungo motor-kotxe baten moduko ibilgailu bat izan zen lehen hildakoa dela esan daiteke, non motorra muntatuta dagoen eta bidaiariak bastidor berean ibiltzen diren. Garai hartan uste zen etorkizun hurbilean lurrun-garraioa asko garatuko zela (hau egia zen trenetan, baina ez zen egia bihurtu autoetan barne-errekuntzako motorrak garatu arte). Lurrun-kotxeak astunak ziren eta kalte handiegia egin zieten lehengo bide irregularrei. 1865ean Bandera Gorriaren Legeak orduko lau kilometroko abiadura muga ezarri zuen landa eremurako eta bi kilometro orduko herrietan. Honek motor-kotxeen ospea amaitu zuen, baina zaletu batzuek oraindik ere bazuten bat, askotan etxean egindakoa, Parsonsen ibilgailua bezalakoa
Erregearen Ospitalea
Burgosko Unibertsitatea
Hondarrak Burgosko Unibertsitatearen eraikinak hartzeko zaharberrituak eta emanak izan dira. Han daude errektoretza, Zuzenbide Fakultatea eta antzinako liburutegia. Lorategiz inguratutako inguru ederrean, Xake Taula bat dago, non, udan, Unibertsitateko Udako Kurtsoekin bat egiten duten musika aktibitateak antolatzen diren.
Mary Ward (zientzialaria)
Kanpo estekak
{{bizialdia|1827ko|1869ko|Ward, Mary }
Pinu
Pinus nigra
Itxura koniko-biribila du zuhaitz honek, eta hosto iraunkorrekoa da. Kareharrizkoa lurzoruak ditu gustuko. Itsas mailatik hasi eta 2.000 m-raino aurki daiteke, baina ohikoena 250-1.600 m bitartean aurkitzea da.
Angel Etxaniz Olabarria
Euskal Herriaren askatasunaren alde lanean
Etxanizek gazte-gaztetatik edan zuen Ondarroan bizi zen giro abertzaletik. Herri Batasunako militantea, Frankismo garai betean hasi zen Euskal Herriaren askatasunaren alde lanean: Amnistiaren Aldeko Batzordeetan eta, KAS eta Herri Batasunan ondoren.
Ruandako genozidioa
Ruandako genozidioa 1994an gertatu zen. Gatazkan, hutuek (hainbat joeratan banatuta) eta tutsiek hartu zuten parte. Linda Melvern britainiar erreportariak adierazi zuenez, genozidioa ondo planifikatuta zegoen. Triskantzaren hasieran, 30.000 pertsonak eratu zuten milizia eta herrialde osoan zeuden barreiatuta. Miliziako zenbait kidek AK-47 errifleak lortzeko erraztasunak omen zituzten, inprimaki soil bat beteta. Beste arma batzuk lortzeko, hala nola granadak, ez zen inolako paperik bete behar eta masiboki banatu ziren.
GFAM Lurra
Ezaugarriak
Elkartearen helburu nagusiak:
Margaret Macdonald Mackintosh
Lan ibilbidea
Bere lanak, panelak eta kartelak, Glasgowko estiloaren aitzindariak izan ziren eta gero ospe handia izan duten artistengan eragin handia izan dute, adibidez Klimten lanetan.
Pinu
Pinus nigra
Tamaina ertain-handiko zuhaitza da, 20-55 m bitarteko altuerara iristen dena. Enborraren azala zuri hauskara da eta errauts-kolorekoa edo gris arrea izan daiteke ere. Zartadura gero eta gehiago ateratzen zaizkio urteetan aurrera egin ahala, ondorioz kolore ilunagoa erakusten ildoetan. Hosto orrazkarak ditu, kolore berde ilunekoak, luzeak (8-20 cm) eta gogorrak, binaka antolatzen direnak.
Margaret Macdonald Mackintosh
Lan ibilbidea
Margaret 1933ko urtarrilaren 10ean hil zen, obra handia utzita, obra ezaguna eta kalitate handikoa.
Pinu
Pinus nigra
Pinaburuak edo estrobiloak txikiak izan ohi dira eta maiatza-ekainean agertzen dira polen-konoekin batera. Pinaburu helduek, 5-10 cm bitarteko luzera dute. Hostoak borobildunak dira eta heltzean berde izatetik hori zurbilekoak izatera pasatzen dira. Polinizazioa pasa eta 18 hilabetetara, pinaburuak ireki (abendutik apirilera) eta haizeak haziak sakabanatzen ditu.
Margaret Macdonald Mackintosh
Lanak
Eskoziako modernismoa ulertzeko ezinbestekoa da Margareten diseinuak kontuan hartzea, izan ere bere lanak, eta bere ahizparenak, Glasgowko estiloa definitu zuten. Estilo horrek Arts and Crafts-en, sinbolismoaren, errealismo eta frantses inpresionismoaren eragina dauka. Margaretenak askotan naturaren sinplifikazioan edo eskematizazioan oinarritzen dira, emakumeak irudikatzen zituen gehienetan, irudi zeltiarretan eta mitologian inspiratuak.
Pinu
Pinus nigra
Heldutasun sexuala 15 eta 40 urteren bitartean lortzen du; eta haziaren uzta handienak 2 eta 5 urte bitartean lortzen dira. Bere hazkuntza nahiko azkarra da (30-70cm/urteko) eta itxura koniko biribila du gehienetan, adinarekin irregularra izatera iritsiz. Bizitza luzeko zuhaitza da, ale batzuek 1000 urte ingurura heltzen baitira, eta agian espezie hontako zuhaitzik zaharrenak izan daitezke. Zura oso malgua du, eta erretxinan aberatsa izaten da.
Angel Etxaniz Olabarria
Euskal Herriaren askatasunaren alde lanean
Bere ibilbide politiko, futbolzale eta tabernariak herrian pertsona ezagun eta maitatua izatera eraman zuen.
NGC 909
NGC 909 galaxia bat da, Andromeda konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
1988ko Italiako Giroa
1988ko Italiako Giroa Itzuli Handi honen 71. edizioa izan zen. 1988ko maiatzak 23 eta ekainak 12 artean ospatu zen, horietako bi bikoitzak izan ziren 21 etapatan banatutako 3579 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Andrew Hampstenek batez beste 36,788 kilometro orduko abiaduran bete zituenak.
Urrobi (Artzibar)
Inguru naturala eta kokapena
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.
1988ko Italiako Giroa
Hau ere elurraren ondorioz, hurrengo eguneko etapa laburtu egin behar izan zen, Stelviorako igoera ibilbidetik kenduz. Honek, Gavia edizio honetako Coppi tontor bihurtu zuen.
Angel Etxaniz Olabarria
Atxiloketak
1964an atxilotu zuten lehengoz, bere dantzalekuan “Gora Euskadi Askatuta” oihukatu zuen bezero bat defendatzeagatik.
Peetz (Colorado)
Peetz Coloradoko herri bat da. Logan konderrian kokatua dago. 2010ean 238 biztanle zituen, 0.496 kilometro koadrotan banatuta.
Margaret Macdonald Mackintosh
Hasierako lanak
Bere lehenengo lanak Glasgowko eskolan ezagutu zuen eta gero koinatu izan zen Herbert MacNairekin izan ziren. Eskolako zuzendariak kontuan izan zuen MacNairen eta MacDonald-en lanek antzeko estiloa jarraitzen zutela, eta ondorioz, batera erakusten zituzten lanak ikasle erakusketetan, eta horietako batzuk kolaborazioan egindakoak ziren. MacDonald ahizpen estilo lineala eta fina, Aubrey Breadsleyen ahizpengandiko eragina oso argi utziz, makabro eta morboso moduan hartu zuten.
GFAM Lurra
Ezaugarriak
Erabakiak kide guztiek parte hartzen duten batzarren bidez adosten dira. Lur sailak 1700 bat lagunen ekarpen ekonomikoen bitartez erosi dira; adibidez Kako etxaldearen lurrak erosteko behar ziren 165.000 euroak lortzeko 63 euroko 2600 zati saltzea pentsatu zuten.
Ruandako genozidioa
Melvern erreportariaren esanetan, genozidioa kabinete batzarretan eztabaidatu zela aitortu zuen Ruandako lehen ministro Jean Kambandak. Era berean, kabineteko ministro batek «tutsi guztiez libratzearen alde» zegoela esan zuen, «tutsirik gabe Ruandako arazo guztiak amaituko liratekeelako».
Lhoumois
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Afroablepharus seydeli
Afroablepharus seydeli Afroablepharus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
GFAM Lurra
Ezaugarriak
Bere egoitza Donapaleuko Lapitz Hotza karrikako 32 zenbakian dago ; beste elkarte batzuekin partekatzen du, elkartea kide den Arrapitz federazioarekin besteak beste.
Margaret Macdonald Mackintosh
Frances MacDonald
1896an, bere ahizparekin batera haien lehenengo estudioa ireki zuen, MacDonald Sisters Studio. Biek kolaborazioak egiten zituzten, badira haien serie batzuk ere metalean eginak. Horretaz gain, ilustrazio eta pinturen bildumak dauzkate ahizpek. Buffaloko Unibertsitateak bilduma berezi bat egin du William Morrisentzako egin zuten ilustrazio bilduma batekin, The defense of Guinevere.
Ruandako genozidioa
Aurrekari historikoak
K. a. IV. mendean, batwa etniako biztanleak (ehiztariak) Ruandako mendi oihantsuetan jarri ziren bizitzen. Mende batzuk geroago, XI. mendean, hutu etniako nekazariak eskualde berera heldu ziren eta bizimodu sedentario bati ekin zioten. Batwa etniako kideekin bizikidetzan bizi ziren hutuak. Hortik ehun urtera, XII. eta XIII. mendeetan, abeltzain tutsiak gaur egungo Ugandako lurretatik Ruandara iritsi ziren. Azken horiek bertan bizitzen jarri ostean, batwa (ehiztariak), hutu (nekazariak) eta tutsi etniak (abeltzainak) elkarrekin bizitzen hasi ziren. Elkarbizitza hori sinbolikoa izan zen XVI. mendera arte baina, une hartan, tutsi etniako buruzagiek kanpaina militarrak hasi zituzten hutuen aurka: haien printzeak hil zituzten, atal genitalak moztu eta hauek eskegi, halaber. Asmoa aurkariak umiltzea zen, eta hala, tutsien menpe jarri ziren hutuak.
Margaret Macdonald Mackintosh
Frances MacDonald
Margaretek bere ahizparekin lokal baten proiektua egin zuen. Lokal hori, geroago Mackintoshek egingo zituenen modukoa izan zen. Lokal horiek Eskozian zeuden edateko eta sozializatzeko taberna “pub” horietatik ihes egiteko nahian diseinatu zituzten. Emakumeen sozializazioa sustatzeko leku egokiak ziren, alkoholik saltzen ez zutenak, eta jende kultua, jakintsua batzeko aproposak zirenak. Gaur egungo tetegi edo kafetegi modukoak izanziren. Diseinua espazio garbi, argi, “puritanoa”... egiteko beharragatik sortu zen, eta kolore arrosa eta zuria erabili zuten barrualdea egiteko eta sentsazio horiek lortzeko. Lokal horretan menua edo karta ere haiek diseinatu zuten, triptiko formatua erabiliz.
Urrobi (Artzibar)
Inguru naturala eta kokapena
Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan.
Angel Etxaniz Olabarria
Atxiloketak
1968an atxilotu zuten berriz eta zortzi urte beranduago, 1976ko Apirilaren 9an, Martutene ko eta  Zaragozako espetxeak ezagutu zituen, baita tortura ere, ETAm-ri laguntza eman eta arma izatearen salaketapean.
Carlos Martínez Ugarte
Carlos Martínez Ugarte, (Gasteiz, - ) arabar futbolari ohia da, erdilari moduan aritutakoa.
Ruandako genozidioa
Aurrekari historikoak
Tutsiek nagusitasuna izan arren, desberdintasun ekonomikoak ez ziren guztiz agerikoak hutuekin alderatuta. Etnia batekoa edo bestekoa izateak estatus soziala markatzen zuen, baina hutu batek posible zuen, adibidez, klasez igotzea, ondasunak baldin bazituen, batez ere. Bestalde, inguru hartako gutxiengoa zen etnia tutsiak (biztanleriaren % 14 inguru), basailutzari ekin zion.
Margaret Macdonald Mackintosh
"The Four"
Ahizpek haien senarrak ezagututa eta elkarlanean arituta, “the four” taldea sortu zuten, Eskoziako modernismoan ezinbestekoak direnak, Glasgow estiloan gehien bat. Gizonak arkitektoak ziren bitartean emakumeak grafigintzan aritzen ziren gehien bat.
Margaretek batez ere bere senarrarekin lan egin zuen, izan ere, bera arkitektua zen eta diseinatzen zituen lokalak, kafetegi modukoak, Margaretekin elkarlanean egiten zituen, eta Mardareten eragina eta lana somatzen da. Margaretek kartelak eta menuak diseinatzen zituen. Behin Mackintoshek deklaratu zuen, Margaretek egiten zuen lana “bere” lanaren hiru laurdenak zirela.
Bere senarrarekin egindako lanek erantzun oso ona izan zuten Eskoziako goi mailako gizartean eta XX.mendeko 90ko hamarkadan hainbat lan egin zituzten bion artean, “120 Mains Street”, haien lehenengo etxea; “House of an Art Lover (1901), “Rose Budoir” (1902), erakusketak egiteko espazioa; eta “Room de Luxe at the Willow Tea” (1903). Hauentzako Margaretek igeltsuzko panel handi eta dinamikoak egin zituen.
Lanik garrantzitsuenak
Lan esanguratsuenak “The May Queen”, berak ere egindako The Wassail panel handira lotzeko egin zuena, “Miss Cranston's Ingram Street Tearooms”-entzat; Oh ye, all ye that walk in Willowood”, “Room de Luxe at the Willow Tea”-eskema dekoratiboaren parte izan zena. Hiru artelan hauek orain Kelvingrove museoan daude ikusgarri, Glasgowen.
Pinu
Ekologia
Espezie orofiloa da nagusiki, Espainian 800-2000 msnm-en artean banatuz, nahiz eta bere lurraldeko-banaketa beste zonalde batzuetan itsas mailako altitude hurbiletara iristen den. Baditu errekerimendu hidriko batzuk ere, nahiz eta Pinus sylvestris-enak baino txikiagoak diren, eta udako lehorte nabarmen edo handiak jasateko gai da. Hotzarekiko erresistentzia handia du ere, izozteak eta elurte biziak jasateko gai baita. Nahiz eta kareharrizko substratuak nahiago, batzuetan silizesko substratuetan ere ageri da. Itzal erdiko izaera du, hazten hari den lehen aldietan behintzat, ondoren, argia behar izaten du hazteko.
Margaret Macdonald Mackintosh
Azken urteak
Margareten lanak mende berriko erakusketetan aurkeztu ziren Milanen eta Vienan. Lan horiek mundu osoan eduki zuten izena eta arrakasta, Milango Liberty-n eta Vienako mugimendu sezesionistan ere izan zuen eragina, eta horietan ez ezik, hainbat arkitekto eta artista handirengan ere (Klimt, Hoffman eta Olbrich, adibidez).
Urrobi (Artzibar)
Klima
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.
Margaret Macdonald Mackintosh
Azken urteak
Nahiz eta inguru eta mende bereko artistek, intelektualek eta arkitektoek bere lana ezagutu eta goraipatu, urteetan zehar historiaren kontakizun patriarkalean galduz joan da emakume honen izena, eta bere senarraren izenaren atzean gelditu izan da.
Les Aix-d'Angillon
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 31 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 4 igeltseroak, 3 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 4 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
Margaret Macdonald Mackintosh
Azken urteak
1921ean bere senarraren lanetan parte hartzeari utzi zion, bere osasun arazoak zirela eta. Urte bat pasa zen enkargurik jaso gabe, beraz Walberswickera joan ziren bizitzera, artisten artean, naturaletik pintatzen zituzten landareen azterketa lanetan aritzera.
Les Aix-d'Angillon
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Les Aix-d'Angillon udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.331 hektarea erabiltzen.
Margaret Macdonald Mackintosh
Azken urteak
Lehen mundu gerraren ondorioz, Londresera bueltatu ziren, Chelseara. Bertan proiektu grafikoetan aritu ziren, oihalen estanpatuetan eta eszenografietan, nahiz eta lan hauek inoiz ez gauzatu. 1923an, Ingalaterra utzi eta oporrak Rosellonen eman zituen. Frantziara joan ziren eta akuarela asko egin zituen 4 urtetan. Hasieran, 1924ko udan bizi izan ziren Colliouren, eta 1925-1926 eta 1926-1927 urteetan Le Commerce hotelean, PortVendresen. Mackintoshek ekialdeko Pirinioetako paisaia askotako akuarelak margotu zituen.
Pinu
Erabilera
Azken mendeetan itsasontzigintzarako erabili ohi zen. Horrez gain, pinu honetako erretxina itsasgarriak, kolak eta destilazioagatiko agoarrasaren lorpenerako erabiltzen da.
Margaret Macdonald Mackintosh
Azken urteak
1927an, Charles gaixotu egin zen. Mackintosh senar-emazteak Londresera itzuli ondoren, medikuek mingaineko minbizia diagnostikatzen zioten.
Pinu
Pinus pinaster
Pinus pinaster edo itsas pinua, pinu autoktonoa da. Bere azikulen eta pinaburuen tamainagatik ezagutzen da, iberiar pinuen artean handienak izanik.
Les Aix-d'Angillon
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
1988ko Italiako Giroa
Milango azken podiumean, Hampsten eta Breukinkekin batera Urs Zimmermann suitzarra igo zen, sailkapen nagusiko hirugarren bezala.
Pinu
Pinus pinaster
Espezie honen enborra, orokorrean, pixka bat okertua azaltzen da eta kolore marroi ilunarekin, bere azal lodia dela eta. 40 metrotako altuera har dezake. Haren azikulen tamaina 10-25 cm artean dago eta pinaburuak luze samarrak dira, 8-22 cm luze eta 5-8 cm zabalerarekin. Haren hostoak bikoteka agertzen dira, adar txiki bakoitzean (brakiblasto deituak) bi hosto dituelarik. Pinaziak txikiak dira, eta pinaburuak hazi eta irekitzen direnean (2 urte pasatzean), mintzezko hegala batekin irteten dira, haizearen bidezko sakabanaketa errazteko.
Les Aix-d'Angillon
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Urrobi (Artzibar)
Klima
Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.
Pinu
Pinus pinaster
Monoikoak dira: oin bakoitzak bereizitako kono arrak eta emeak sortzen ditu. Arrak multzoetan agertzen dira adarren muturretatik gertu, horiak dira eta polen kantitate handiak sortzen dituzte. Emeak, aldiz, kolore bioletakoa da eta adar altuen ia muturrean kokatzen dira.
Ruandako genozidioa
Aurrekari historikoak
XIX. mendean, errege tutsiek beren nagusitasuna finkatu zuten. Nyiginya izeneko klanak herrialdea menperatu zuen eta horrek hasiera eman zion gatazka militar eta sozialari. Tutsiek hutu etniako gehiengoa baztertzen zuten. Egoerak hala bultzatuta, egitura sozioekonomiko klasista bat garatu zen, Europako kolonizazioarekin gehiago indartu zena. Kolonizatzaile alemanak iritsi ziren lehendabizi (1897-1916) eta, ondoren, belgikarrek hartu zuten Ruanda. Azken horiek nortasun agiria sartu zuten herrialdean (1934) eta horrek aukera gehiago eskaintzen zien tutsiei: besteak beste, maila sozial hobea eta administrazio kolonialean postu hobeak eskuratzeko aukera ematen zituen agiriak. Horrek guztiak desberdintasun sozialak erabat instituzionalizatzea ekarri zuen, onuradun nagusiak tutsiak baitziren. Bitartean, batwa etniako kideek tratu on samarra jaso zuten tutsiengandik: izan ere, piramide sozialean, hutuen gainetik ikusten zituzten mendiko ehiztariak.
Leeds gaztelua
Leeds gaztelua, Ingalaterrako hego-ekialdeko Kent konderrian dagoen gaztelu bat da, Maidstone udalerritik 11 kilometro hego-ekialdera. Len ibaiak sortutako aintzira bateko uhartetxo batzuen gain eraikia dago, Leeds udalerriaren ekialdean.
Pinu
Ekologia
Lurzoru azidoen gainean baso puru edo mistoak era ditzake, lurzoru harritsuak eta lehorte egoerak ondo jasanez. Itsas mailatik 1700 metroko altituderaino aurki dezakegu. Kasu askotan zaila da jakitea basatiak edo landatze zahar batetik datozen.
Sute bat egon bada, oso birsorkuntza azkarra eta ona dauka espezie honek.
Les Aix-d'Angillon
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pinu
Euskal Herriko sakabanaketa
Populaziorik altuena Bizkaian aurkitzen da, baina Euskal Herri osotik sakabanatuta dago.
Urtaroetako daukan biodibertsitateagatik bi talde osatzen dira, subespezie ere deituak:
Erabilerak
Pinus pinaster espeziearen egurra ez da beste espezieen egurra bezain preziatua, bere erretxina kantitate ugariagatik. Erretxina hori trementina-esentzia sortzeko erabiltzen dute industriak. Antzinean erabat suntsitzen zuten zuhaitza baina gaur egun teknika leunagoak erabiltzen dituzte, nahiz eta gero eta gutxiago erabili.
Pasta eta papera sortzen dute haren egurrarekin, eta baita ere kutxak, habeak edota paldoak eraikitzeko.
Margaret Macdonald Mackintosh
Azken urteak
Arreta-protokoloa gorabehera, haren osasuna degradatu egin zen eta pixkanaka hitzaren erabilera galtzen zuen. Ospitalean, Charles Rennie Mackintosh 19286ko abenduaren 10ean hil zen. Margaretek bost urte iraun zuen, 1937ko urtarrilaren 10ean hil zen Londresen. Obra handia utzi zuen, hala kantitatearen aldetik, nola kalitatearen eta izan duen eraginaren aldetik.
Angel Etxaniz Olabarria
Atxiloketak
Amaia bere emaztearen testigantza atxiloketa honen harira: “''Una noche hace 30 años, estando embarazada de mi hija pequela, mi marido fué sacado de casa por la Guardia Civil. Al cuarto día de intentar conocer su paradero me enteré de que habia sido primero torturado en Donostia y después llevado a la cárcel de Zaragoza. Estando en la cárcel le amenazaron diciendole que si no colaboraba ellos tenían mñetodos para hacerle hablar.''
''Días después estalló una bomba en el locak que regentábamos debajo de nuestra casa. Aterrorizada salí al balcón y vi cómo la Guardia Civil se encontraba allí. Tenía claro qué había pasado.''
''Al día siguiente marché a Zaragoza a visitar a mi marido, sin interponer denuncia alguna, pues ellos conocñian perfectamente a los autores del atentado. Aún así tuve que oir una reprimenda. Les dije que ellos sabían mejor que yo qué había ocurrido, cómo habían controlado la calle para que no pasara nadie. A los tres meses, dejaron libre a mi marido''”
Komunismo libertario
Kritikak
Anarkokapitalistek, anarkokomunisten eta interes soziala duen edozein motiboren aurkakoak, beste anarkista indibidualista batzuen antzera, ekonomia planifikatua eta jabetza komunitarioak babesten dituzte merkatu ekonomia edo jabetza pribatua baino gehiago. Bestalde, anarkokomunismoa falazia antiekonomikoen gainean eraikita dagoela diote. Horrelako gizarte bat ezarriko balitz, jabetza pribatua onartzen duen gizarte anarkista bat baino pobreagoa eta askatasun gutxiagokoa izango litzatekeela ondorioztatzen dute. Hala ere, anarkista indibidualista askok pentsatzen dute anarkokomunismoari atxikitzea legitimoa dela, bizitza politiko eta ekonomikoaren modeloa borondatezkoa den bitartean.
Uropterygius versutus
Uropterygius versutus Uropterygius generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
Angel Etxaniz Olabarria
“Demokratek hilgo nabe”
Angelek hainbeste heriotza mehatxu jaso izan zituen eta sumatua zeukan arriskua erreala zela eta hala adierazten zuen “Demokratek hilgo nabe”. 1980ko urte hartako Otsailaren 2an Jesus Mari Zubikarai “Jhisa” ondarrutar gaztea Batallón Vasco Español-ek erailda agertu zenean etxekoei eta ingurukoei eskakizun zehatza egin zien “demokratek hiltzen nabenean, jarri nire gorpua 34 dantzalekuan”.
Urrobi (Artzibar)
Estazio meteorologikoak
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Komunismo libertario
Adibide goiztiarrak
Saiakera asko egon izan dira, batzuk beste batzuk baino arrakastatsuagoak, gizarte anarkokomunista gehiago sortzeko munduan zehar. Anarkokomunista eta anarko-ekologista batzuk ehiztari-tribuak antolakuntza anarkokomunistaren adibide goiztiarrak direla diote.
Horren adibide Sentinel Iparraldeko Irlan, Andaman Irletan, Bengalako golkoan aurki daiteken tribua da. Betan bizi izan dira 60.000 urtetan zehar. Komunismo primitiboa praktikatzen dute, ondasun guztiak kolektiboki kudeatzen dira eta ez dago hierarkiarik taldekideen artean. Langileak, gizon zein emakumeak, ekoizpen bideak kontrolatzen dituzte, hala nola etxeak egiteko aurkitzen dituzten materialak. Indiako gobernuarengandik gertu kokatu arren, gobernuak ez die oztoporik jartzen euren bizi estiloa mantentzeko. Sentinel Iparraldeko Irla herrialde bat izango balitz, munduko herrialde anarkista bakarra kontsideratu ahal izango litzateke.
Kristau-elkarte goiztiarrak ere ezaugarri anarkokomunistak izan zituztela adierazi da. Frank Seaver Billingek erlijio hau anarkismoa eta komunismoaren nahasketa bat bezala deskribatu zuen.
Debaldeko ekonomia eta antolakuntza komuna
Antropologian eta beste giza zientzia batzuetan, debaldeko ekonomia trukea egiteko modu bat da, non produktu edo zerbitzuak ez diren irabaziak lortzeko ematen. Idealki, ekonomia mota hau erkidego baten barruan gauzatzen da eta erkidegoko harremanak estutzeko balio du betebeharrak gogorarazteaz gain.
Ekonomia hau zuten gizarte tradizionalak txikiak izan ohi ziren eta elkarrengandik urrun egon ohi ziren geografikoki. Estatuak sortu ahala, merkatu ekonomiak aurre hartu zion opari ekonomiari. Hala ere, opari ekonomia ez dago hila gizarte modernoan, ez dago truke ekonomiaren probarik dirua asmatu aurretik. Dirurik gabeko gizarteek debaldeko ekonomia erabiltzen zutela pentsatzen da. Merkatu ekonomiak gora egin zuenean, normalean ezezagunen artean gauzatzen zen.
Internetaren hedapenak opari ekonomia berreskuratu du, bereziki teknologiaren sektorean. Ingeniariak, zientzilariak eta software programatzaileek kode irekiko softwareak jartzen dituzte eskuragai. Linux kernel eta GNU sistema operatzaileak ekonomia honen adibide dira euren paper aktiboagatik software librean eta copyleft lizentzietan. Metodo hauek informazioa eskuragarriagoa egiten dute, dohainik erabili daitekeelako.
Koreako mugimendu anarkista
Koreako Mugimendu Anarkistaren burua Kim Chwa-chin izan zen, denbora motz batean zehar anarkokomunismoa hedatu zuen Korean zehar,  Espainiako anarkokomunismoa bezain arrakastatsua izan ez zen arren. Koreako Jendearen Elkarteak, Mantxurian kokatzen zenak, estatu eta klaserik gabeko gizarte bat zuen helburu, non ekoizpen bide guztiak langileek antolatu eta erabiltzen zituzten eta ondasun guztiak komunitarioak ziren.
Hirietako erkidegoak
Trumbullplex erkidego anarkista baten adibide dugu, ongizate komuna bermatzeko antolatua, etxerik gabeko pertsonak laguntzen zituena Detroit, Michigan-en. Honek banakoei euren zailtasun ekonomikoengandik ihes egitea eta komuna demokratiko baten parte izatea ahalbidetzen die. Komunak laguntza handia eman die zonalde hartako pertsona gazteei, talde lanaren eta kooperazioaren balioak erakusteaz gain. Honi atxikita, punk-rock musika estiloa eta Trumbullplex erkidegoko jaiak joan ohi dira. Komuna 1993 an sortu zen eta bere ideologiak bere horretan jarraitzen du; hau da, elkarlana, solidaritatea eta hierarkia eza.
Debaldeko dendak
Opari dendak, debaldeko dendak eta abar, produktu guztiak dohainik diren dendak dira. Karitate denden antzekoak dira, non produktu gehienak bigarren eskukoak diren. Liburuak, altzariak zein arropa izan, gauza guztiak dohainik dira. Kasu batzuetan, dendek “one-in, one-out” filosofia jarraitzen dute; hau da, gauza bat eramateko, beste bat ekarri behar da ordainetan. Debaldeko dendak ekintza zuzena aurrera eramateko modu bat dira; diruarentzako alternatiba bat sortzen dute eta zerbitzuak edo produktuak trukatzea ahalbidetzen du. 1960ko hamarkadako The Diggers talde anarkistak dohaineko dendak ireki zituen janaria, drogak, dirua… banatzeko, debaldeko musika kontzertuak antolatu eta arte politikoa egiten zuten. Euren izena English Diggers taldetik hartu zuten, Gerrard Winstanley-ek gidatzen zuena, eta diruarengandik eta kapitalismotik aske zegoen mini-gizarte bat sortzea zuten helburu. Debaldeko dendak oso ohikoak ez diren arren, mugimendu hark denda gehiago irekitzea eragin zuen. Gaur egun, ideia bizirik mantentzen da zentro sozial, anarkista eta ekologistak sortuz.
Ruandako genozidioa
Aurrekari historikoak
XX. mendearen erdialdean, 1958an, hutu talde batek aldaketa eskatzen zuen manifestu bat idatzi ostean, honakoa erantzun zen gorteetatik:
Tutsi gobernatzaileen jarrerari aurre eginda, Perraudin obispoa bezalako pertsonak erabakigarriak izan ziren hutuen askapenerako prozesuan. 1959ko otsailaren 11ko gutun pastoralean honakoa zioen:
Angel Etxaniz Olabarria
Erailketa
1980ko abuztuaren 30ean izan zen. Larunbat gau batez, ordu bata eta erdiak ziren eta asteburuaz gozatzen ari ziren inguruko gazte asko Klub 34 dantzalekuan. Angel Etxaniz lanean, Noelia Olabarria (lehengusina) eta Pakita Urrestirekin batera.
Ruandako genozidioa
Aurrekari historikoak
Nagusitasun kolonialetik alde eginda, Grégoire Kayibanda izan zen Ruandako lehendabiziko presidentea. Hazkunde ekonomikoa eta egonkortasun soziala itxaropentsuak ziren. Mendeetan pilatutako desberdintasun handiak zeuden oraindik, baina tutsiek eta hutuek ez zuten liskar handirik izan euren artean. Nekazariak hezkuntza zerbitzua jasotzen hasi ziren eta herrialdea garatzen hasi zen, baliabide askorik ez bazuen ere. Alabaina, monarkiaren aldeko tutsi erbesteratuek Ruanda ren ondoko herrialdeetan antolatzeari ekin zioten. Ruandako gobernuaren aurkako erasoak hasi zituzten, arrakasta handirik gabe. Errepublikaren alde (hutuak gehienbat) eta aurreko erregimenaren alde (gehiengo tutsia) zeudenen arteko gorrotoak gora egin zuen, baina liskarrek ez zuten orduko 1970eko hamarkadan indar handirik hartu. Halere, desberdintasun sozialak agerian geratzen hasi ziren eta horrek gatazka handiagoak ekarri zituen gerora.
Angel Etxaniz Olabarria
Erailketa
Gizonezko bat sartu zen lehenik dantzalekura, takilan sarrera erosi ostean. Angel eta Noelia  ikusi zituen barran lanean, edatekoa eskatu eta berehala atera zen. Berriz sartu zen beste gizonezko batekin batera. Lehengoa aurpegi bistan eta pistola eskuan, Pakita takilan lanean ari zenari apuntatzen. Bigarrena aurpegia estalita eta metraileta eskuan, zuzenean joan zen Angel zegoen lekura eta tiroz hasi zen. Bertan erail zuten Angel Etxaniz. Pakita eta Noelia larri zaurituta eraman zituzten Basurtoko ospitalera.
Ruandako genozidioa
Aurrekari historikoak
1972an hilketa latzak izan ziren Burundi mugakidean: 350.000 hutu hil zituzten tutsiek eta, horren ondorioz, tutsien aurkako sentimendua indartu egin zen Ruandako hutuen gehiengoan. Biztanleriak tutsien aurka gogor ekiteko eskatu zion Grégoire Kayibanda presidenteari. Alabaina, presidenteak hartutako neurriek ez zituen biztanleak asebete eta gobernuan gertatu ziren ustelkeria kasuek estatu-kolpe bati eman zioten bidea. Habyarimana jeneral hutu jatorikoak estatu-kolpea eman zuen 1973ko uztailean.
Taorminako setioa (K.a. 394)
Irtenbidea
Himilkonek hiri bat fundatu zuen Taurus mendian, aurretiaz sikuloak bizi ziren tokian. Hiria gotortu orduko, sikulo gehiago ekarri zituen populatzeko. Hori ospatzeko, harri batekin hainbat hegazti hil zituen. Hiritik Messinako mugimenduak eragotzi ahal ziren, baina Taorminan, zaila izango zen eraso-sorpresa bat jasatea, gainera, operazio berrietarako base bat izan zitekeen. Sikuloek Dionisio gorrotatzen zutenez, Assoruskoek izan ezik, Himilkonen armadan sartu ziren edo etxerako bidea hartu zuten. Honela, Dionisioren armada txikitu zen kartagotarrekin borroka egin baino lehen.
Ruandako genozidioa
Aurrekari historikoak
Demokraziaren aurkako esku hartzea izan arren, gobernuak egonkortasuna izan zuen 1980ko hamarkadaren erdialdera arte. Frantziako laguntza logistiko eta militarra izan zituen horretarako. Ondoren, adiskidantza nazionala lantzeari ekin zitzaion. Datu horiek guztiak Munduko Bankuak eta Amnesty Internationalek baieztatu zituzten. Batetik, Ruandaren garapen eredugarria azpimarratu zuen Munduko Bankuak (1980ko hamarkada) eta, bestetik, Giza Eskubideekiko errespetua Amnesty Internationalek (1990). Estatu-kolpearen ondoko 17 urtean tentsioa mantendu egin zen arren, bi taldeak lasaitu egin ziren nolabait. Finantza kontuak kontrolatzea tutsiei zegokienez, erbestean zeudenek ikusi zuten herrialdearen barruan boterea zutela. Ruandako Fronte Abertzalea herrialdean era klandestinoan sartu eta bertako hainbat gazte tutsi erreklutatu zituen. Hala, heziketa ideologiko eta militarrak jaso eta brigada sekretuak eratu ziren, mendi muinoetatik masiboki barreiatu zirenak. Ruandako Fronte Abertzaleko ideologo Tito Rutaremarak honakoa gogoratu zuen:
Taorminako setioa (K.a. 394)
Irtenbidea
Dionisiok, Epaminondas Tebaskoak erabilitako estrategia bera ontzat hartu zuen, tebastarrak K.a. 370an, Esparta indarrez hartu ezin zuenean: Messene berpopulatu eta Megalopolis fundatu zuen Espartako lurraldeetan. Ekimen horrekin lazedemoniarrak ahuldu eta gero posbe izan zen haien eskualdea txikitzea.
Ruandako genozidioa
Aurrekari historikoak
Kafearen prezioa jaistea bezalako kanpo faktoreek (esportaziorako produktu nagusia) eta barruko beste zenbait faktorek tentsio berriak sortu zituzten 1980ko hamarkadako erdialdetik aurrera. Horri gehitu behar zaio ustelkeria kasuak gertatu zirela herrialdearen ipar partean. Era berean, egoera ekonomikoa okerrera zihoan eta erbesteko tutsiek ez zuten jatorrizko herrialdera itzultzerik. Faktore horien guztien ondorioz, Ruandako Gerra hasi zen.
Taorminako setioa (K.a. 394)
Sikuloen eta greziarren arteko harremanak
Himilkonek Taormina (Tauromenium) eraiki baino lehen, Dionisiok sikuloei baimena eman zien Naxos en bizi izateko. Lehenago, hiri hau Dionisioren arpilaketaren ondoren, biztanlerik gabe geratu zen. Eskuzabaltasun horrek ez zituen sikuloak hunkitu, lehenengo aukeran Himilkonekin joan zirelako, baliteke greziarrekin izandako eskarmentu txarrengatik. Naxos izan zen Siziliako lehen greziar kolonia (K.a. 734) sikuloen eremuetan. Harrez geroztik, sikuloak greziarren biktimak izan ziren. Leontinos izan zen hurrengo kolonia, Naxosek ezarritakoa, non grekoek agindu baitzuten sikuloekin bakean biziko zirela. Haatik, Leontinosko greziarrek Megaratik kolonoak ekarri zituzten sikuloak hiritik kanporatzeko. Baina greziarren eta sikuloen arteko harremanak ez ziren beti txarrak izan: Hipokrates Gelakoa k sikuloen zerbitzuak alokatu zituen, nahiz eta mertzenarioak hil beharrezkoak ez zirenean. Sikuloek eta Camarinako greziarrek elkarrekin borroka egin zuten Sirakusaren kontra, baina denboraren poderioz, sikuloek zurgatu zuten greziar kultura gehiena. Greziarrek haien arteko diferentziak baztertu zituzten Duzetio irabazteko, sikuloen estatu bat eratu nahi zuelako, K.a. 440an. Dionisiok eraso zituen Herbeso, Enna eta Herbita sikuloen hiriak, Kartagoren aurkako gerra hasi baino lehen, hortik zetorkien sikuloei gorrotoa.
Ruandako genozidioa
Genozidioaren bilakaera
1990ean, Ugandan zeuden tutsi erbesteratuek Ruandako Fronte Abertzalea sortu zen. Urrian, talde horrek Ruanda inbaditu zuen, Ugandako armadaren laguntzaz.
Angel Etxaniz Olabarria
Erailketa
Une gogor horiek honela oroitzen ditu Amaia Bedialauneta bere emazteak:
Ruandako genozidioa
Genozidioaren bilakaera
1993an Ruanda eta Uganda Arushako Ituna (bake ituna) izenpetu zuten. Bertan, hainbat erabaki adostu zituzteb: trantsizio gobernua eratzea: 22 ministroetako 5ek Frontekoak izan behar zutela xedatzen zen; halaber, tutsi errefuxiatuen itzulera kontrolatzeko batzorde bat sortu zen; fronteko kideak armadan sartu eta tropen % 40 osatzekoak ziren; eta 1995ean hauteskunde parlamentarioak egitea.
1994ko apirilaren 6ean, genozidioa hasi zen, Ruandako Juvénal Habyarimana (hutua) eta Cyprien Ntayamira brundiar presidenteak zeramatzan hegazkina bi misilekin bota zutenean. Hurrengo egunean, Agathe Uwlingiyimana lehen ministroa eta NBEko hamar belgikar soldadu hil zituzten. Horren ondorioz, Kasko urdinak erretiratu egin ziren, biztanleria segurtasun gabe utzirik. Hutu erradikalek beren gobernua deuseztatuta zegoela ikustean eta Kasko urdinak joanak, egoera aprobetxatu zuten genozidioa hasteko. Kontraerasoan, Ruandako Fronte Abertzaleak (tutsiek osatua) Kigaliko inguruei eraso egin zieten.
Apirilaren 9an, Jean Kambanda hutuak moderaturik gabeko gobernua eratu zuen. Egun berean, Frantziak eta Belgikak bere biztanle guztiak atera zituzten, enpresetako ruandarrak bertan utzita. Gurutze Gorri ak apirilaren 11rako 10.000 ruandar hil zirela estimatu zuen. Bitartean, Nazio Batuen MINUAR bakearen aldeko misioak ez zuen ezer egin. Apirilaren 14an, Belgikaren armada erretiratu egin zen, NBEko Kuartel Orokorrak emandako agindu zuzenengatik. Kofi Annan ek ez sartzeko agindu zuen.
Apirilaren 17an, Kibuye konderrian, tutsien beste sarraski bat hasi zen, hurrengo hiru hilabetean 250.000 pertsona hil zituena. Boutros-Ghali k, Ruandako egoera larria ikusita, UNAMIR misioa milaka soldadu gehiagoz indartzeko eskatu zuen, sarraskiak geldiarazteko. Bestalde, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak UNAMIR misioa 2.500 pertsonatik 270era murriztera adostu zuen aho batez. Apirilaren 21erako, Gurutze Gorriak 100.000 pertsona hil direla estimatzen du.
Maiatzaren 4an, Boutros-Ghalik genozidio terminoa lehenengoz erabili zuen, Ruandan gertatzen zen sarraskiari erreferentzia egiteko; horren ondorioz, Bill Clinton eta beste buruzagi garrantzitsu batzuk deseroso jarri zituen. Egoera okertuz zihoala ikusita, UNAMIR misioa berrezartzea erabaki zuten eta une horretan tutsien kontraerasoa hasi zen iparraldean. Gurutze Gorriaren estimazioen arabera, maiatzaren 13rako 500.000 pertsona hil zituzten, baina inongo agintarik ez zuen artean genozidio hitza erabili.
Ekainaren hasieran, Ruandako Fronte Abertzaleak herrialdearen ipar-ekialdean antolatu eta Ruandan bizi ziren atzerritar guztiei alde egiteko ultimatuma eman zien. Mendebaldean, berriz, ALIR izeneko Ruandaren Askapenerako Armada sortu zuten.
Ekainaren 22an, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak Frantziari denbora batez Ruandako hego-mendebaldea kontrolatzeko eskatu zion, segurtasuna eta bakea mantentzeko.
Amy Williams
Karrera
Neguko Olinpiar Jokoetako banakako ekitaldi batean lehen emakume britaniarra izan zen urrezko lehen domina lortu zuena, 30 urtez.
IAT 71 Degrees North telebista saioan ere parte hartu zuen 2011 amaieran eta 3. postuan geratu zen.
Angel Etxaniz Olabarria
Erailketa
“''… el 30 de Agosto de 1980 fué asesinado por el Batallón Vasco Español en el bar de su propiedad. Justo el día después de que UCD y otros partidos políticos convocaran una manifestación “antiterrorista”. Le vaciaron el cargador y una vez en el suelo le pegaron un tiro de gracia en la yugular. Con el ruido de las balas, bajé corriendo dejando a los niños dormidos. Pero para entonces ya estaba muerto. Decidí subir su cuerpo a casa. La Guardia Civil se presentó diciendo que querían ver el locar” por si encontraban los casquillos''”
Amy Williams
Karrera
CBBC seriean ere parte hartu du.
Angel Etxaniz Olabarria
Kanpai errepika eta sirena hotzaren artean
Herritar ausart batzuen ekimenez, berehala entzun zen turrun edo sirena hotsa Ondarroa osoan. Arrantzaleen konfradiako turrune uluka hasi zen: bat, bi, hiru, lau… amaierarik gabeko hotsa. Herritarrak ohartarazten zien sirena hots haiek ez zutela arrain salmentarik iragartzen, zerbait larria baizik. Eta baziren sirena hots haiekin nahasi ziren Antiguako Baseliza eta Parrokiako kanpaien errepika.
Herritarrak kalera atera ziren oihuka eta protestan, “Angel hil dute”, “Policía asesina” eta “Herria kalera” oihukatzen zen… ordu bietan izan zen lehen manifestaldia herriko kaleetan zehar. Eta ordu eta erdi beranduago, goizaldeko hiru eta erdietan, manifestaldi jendetsuago bat egin zen.
Amy Williams
Jubilatu ondoren
2012ko maiatzarem 1ean, Amy Williamsek skeletonetik erretiratuko zela iragarri zuen kirolak ekarri zizkion lesio batzuengatik.
1909ko Home Nations Txapelketa
Puntuazio sistema
Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.
Amy Williams
Jubilatu ondoren
2013ko urtarrilean, BBC Twok Williams-ek Ski Sundayren 35. telesaileko aurkezleetako bat izango zela iragarri zuen.
Angel Etxaniz Olabarria
Kanpai errepika eta sirena hotzaren artean
Asko izan ziren egunean bertan zein biharamunean, hileta egunean, Ondarroara hurbildu nahi izan zuten euskal herritarrak Angel Etxanizi azken agurra eman eta familiari elkartasuna adierazteko. Tentsio uneak izan ziren Guardia Zibilak herrira sarreretan jarritako kontroletan egin zituzten atxiloketen ondorioz.
Taorminako setioa (K.a. 394)
Sizilia K.a. 396-394 artean
Kartagotarrak hegoaldera, Cataniara, mugitu ziren, sikuloak Taorminan finkatu ondoren. Dionisiok ere, armada mugitu zuen Cataniarantz, baina haren anaia Leptinesen trebetasun urriarengatik, grekoak irabaziak izan ziren Cataniako guduan. Siziliako greziar hiriak Kartagori zergak ordaintzen zizkiotenak K.a 405. urtearen ondoren, K.a. 398an matxinatu ziren eta sikulo eta sikanoekin, Dionisioren armadan sartu ziren Motia erasotzeko. Cataniako porrotaren ostean, siziliar grekoak nor bere etxera itzuli zen, Dionisiok ebatzi zuelako Sirakusan kartagotarren setioa pairatuko zuela. Sikuloei dagokienez, Dionisioren kontra joan ziren Taorminan ezarri ostean eta K.a. 397an, soldaduak bidali zituzten Himilkon laguntzeko Sirakusako setioan. Himilkonek setiatu zuen Sirakusa udazken horretan, baina izurria hedatu zen kanpamentu punikoan. Kartagotar armada izurriak jota izan ondoren, Dionisiok flota punikoa garaitu zuen eta armadatik bizirik irten zirenak haien kanpamentuan itxi zituen, K.a. 396ko udan. Himilkonek, Dionisio erosi ondoren, Afrikarantz itsasoratu zen kartagotar hiritarrekin, Dionisiok abandonaturiko soldaduak esklabo egin zituen bitartean.
Santa Engracia del Jubera
Santa Engracia del Jubera Errioxako udalerria da, 2005ean 183 biztanle zituena.
Euskal baladak
Testu-bilduma
Modu horretan iritsi zaizkigu, besteak beste, Beotibarko Kanta, Arrasateko Erreketaren Kanta, Juan de Lazkaoren Kanta eta Urrexolako Borrokaren Kanta. Alfonso Otazuk berriki Bretainiako kantorea estalgabetu du, eta Oihenartek Andre Emilia gorde zuen.
Kanten tonu epikoa bat dator bildumari historikoen asmoekin.
Curienne
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Taorminako setioa (K.a. 394)
Kartago: arazoz gainezka
Himilkonek tropak bertan behera uztea ez zen kartagotarren ezta haien menpekoen gustukoa izan. Himilkonek guztien aurrean porrotaren ardura osoa hartu zuen. Jantziak urraturik, tenpluak bisitatu zituen barkamena eskatzeko eta, azkenean, bere buruaz beste egin zuen. Afrikarren ustez, jainkoak ez ziren apaldu izurri bat Afrikako iparraldetik hedatu zelako, Kartago zigortuz. Egoera gehiago okertzeko, libiarrek, haserre Himilkonen desertzioarengatik, 70.000 soldaduetako armada bat antolatu zuten Kartago setiatzeko. Magonek, Cataniaren garaileak, (beharbada Magonida familikoa), boterea hartu zuen. Armada puniko egonkorra Sizilian zegoen eta beste berri bat errekrutatzea garestia eta luzaroko lana izango zen, Himilkon abandonatzearen ondoren, mertzenarioak ez zirelako kartagotarrez fidatzen. Hori dela eta, kartagotar hiritarrei eman zien harresien defentsaren ardura, kartagotar flota hiria hornitzen zuen bitartean, libiarrek ez zutelako itsasontzirik hori ekiditzeko. Matxinatuak garaitzeko, Magonek eroskeriak eta beste baliabide batzuk erabili zituen.
Magon Sizilian
Kartago ziurtatu eta gero, Magon Siziliarantz abiatu zen, non, K.a. 396an, Dionisiok arpilatu baitzuen Solunte hiri punikoa. Kartagok ezin zuenez Magoni indar gehiago eman, hau konpondu behar zen Siziliako garnizioarekin eta irlan jaso litzake boluntarioekin. Kartagotarrak, Sirakusako setioren ostean, lasaitu ziren jakitean Dionisiok ez zituela eskualde punikoak erasotuko. Elimoak leialak izan ziren Kartagorekin gerraren hasieratik. Siziliako grekoak eta sikanoak ez ziren mehatxu bat izan, eta sikulo gehienak ez ziren Magonen alde jarri, hau Siziliara heldu zenean. Magon ez zen saiatu galdutako lurraldeak indarrez hartzen, baizik eta elkarkidetzazko eta laguntasunezko politika bat abian jarri zuen. Grekoak, sikanoak, sikuloak, elimoak eta punikoak laguntza jaso zuten, axola gabe aurretiaz Kartagorekin izandako jarreraz. Greziar hiri batzuk Dionisioren oldarkeria jasan zutenez (Lentini, Naxos eta Catania) haien populazioa egotzita izanik, nahiago zuten Kartagoren pean bizi izatea. Kartagotarrek onartu zituzten Naxos, Catania eta Lentiniko grekoak, gehi sikulo eta sikanoak eskualde punikoan. Honetaz gain, aliantzak egin zituen Dionisioren mehatxu pean zeuden tribu sikuloekin. Greziar hiriak, kartagotar agintetik libre zeudenak K.a. 398tik, posizio neutrala izan zuten, Dionisioren beldur edo Magonen jarduerengatik.
Sestaoko Musika Kontserbatorioa
Eskola
Victor Miranda Zuazua Musika-Eskola herriko udal-antzoki nagusia da ere.
Irakasleak
Eskolaren irakasleen artean (solfeo edo instrumentu irakasle):
Koroa
Eskolak bere koroa dauka.
Amy Williams
Jubilatu ondoren
Tony Jardine motordun kiroletan adituak eta lanaldi partzialeko rallyetako pilotuak jorratuta, Williamsek Honda Civic bat gidatzea onartu zuen, GB Rallyan lehiatzeko helburuarekin. Lizentzia lortu, bikotea ondo entretau eta Galesko GBB 2013 Rallyan lehiatzeko sailkatu zen.
Taorminako setioa (K.a. 394)
Dionisioren kanpainak
Reggio, Messinaren aurrean zegoena itsasarteko beste aldean, Dionisioren etsaia zen, tiranoak Siziliako joniar hiriak (Naxos, Catania eta Lentini) suntsitu zituelako. Reggiok Sirakusako matxinoak lagundu zituen K.a. 403an, baina ironikoki Kartagok Dionisio erreskatatu zuen, K.a. 400. urtean, Sirakusaren kontrako kanpainak porrot egin bazuen ere. Bestalde, Dionisiok aiher pertsonala zuen Reggiorekin: hiri horretan emazte bat bilatu zuenean, reggiotarrek esan zioten haren borreroaren alabarekin ezkon zezala. Messinako hondamendiak ahalbideratu zion Reggiori itsasartearen kontrola eta Kartagori, Reggiorekin elkartzea iparraldetik Sirakusari mehatxatzeko, Anaxilao Reggiokoa k, K.a. 480an, egin zuen moduan Sirakusaren aurka Himerako gudua baino lehenago.
Iparraldea zainduz
Dionisiok erabaki zuen kartagotarrak ez erasotzea Siziliako mendebaldean, bestela, afrikarrek Reggiorekin sinatutako itunak Dionisiori behartzen zion bi fronte zabalik edukitzea. Hori egin ordez, Messina berreraiki eta Medma eta Locri hirietako 1.000 kolonorekin birpopulatu zuen. Honetaz gain, beste kolono batzuk ekarri zituen Greziako Messenetik. Azken hauek Tindarisen ezarri ziren Espartak ezetza eman zielako Messinan kokatzeari. Messinako jatorrizko biztanleak, etxerik gabekoak K.a. 397ko arpilaketatik, Tindarisen kokatu ziren ere, hau da, Dionisiok eraikitako hirian. Horretarako, K.a. 395ean, Abazenori lurrak uztarazi zizkion kolonia berriarentzat, hasieran 5.000 biztanle zituena. Messina eta Tindarisen fundazioak Dionisiori Siziliako kostaren ipar-ekialdea ziurtatzen zion. Reggio beldurtu zen pentsatuz Dionisiok Messina, base gisa, erabiliko zuela beraren kontra. Horregatik Milas sortu zuen, Messina eta Tindarisen artean, Naxos eta Cataniako biztanleekin populatu zuena. Horrek Messinako eskualdea murrizten zuen. Milasko kolonoek, Reggiok lagundurik eta Heloris sirakusar jeneralak zuzendurik, Messinako akropolia eraso zuten, baina messinarrak, Dionisioren mertzenarioek lagunduta, garaile atera ziren. Horren ostean, messinarrek Milas eraso eta errenditu zuten. Biztanleek hiria utzi behar zuten, hauetariko batzuk sikuloen artean aurkitu zuten babesa.