cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frohmuhl
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Fontoura Xavier
Fontoura Xavier Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Flemington (Hegoaldeko Lanarkshire)
Flemington, Eskoziako meatzari komunitate txiki bat da, Uddingston udalerriaren kanpoaldean eta Hegoaldeko Lanarkshire konderrian.
Fiskal (argipena)
Fiskal hitzak adiera zenbait ditu:
Taurocottus bergii
Taurocottus bergii Taurocottus generoko animalia da. Arrainen barruko Cottidae familian sailkatzen da.
Notropis rubellus
Notropis rubellus Notropis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Roland Joffé
Biografia
Ingelesean eta antzerkian lizentziatu zen Manchesterreko Unibertsitatean. National Theatreko zuzendari izan zen bost urtez, Sir Lawrence Olivierren ardurapean. Gero BBCrentzat aritu zen lanean, eta kalitatezko telesailak (The Stars Look Down) eta dokumentalak egin zituen. Isileko garrasiak (1984) izan zen bere lehen filma, Kanbodiako Gerra Zibilaren berri ematen ari zen New York Timeseko kazetariaren historia. The Mission (1986, Misioa) filmari esker egin zen ospetsu, film gehiago ere egin arren, hori izan baitzen arrakastatsuena. Bertan, bizitzaren zentzua heriotza heroikoan aurkitzen duten jesuita baten eta gizon oinazetu baten epopeia kontatu zuen. Ennio Morriconek egin zuen musika, eta Robert de Niro eta Jeremy Irons izan ziren antzezle nagusiak. Fat Man and Little Boy(1989), bonba atomikoari buruzko filmak, nahiz eta antzezle ospetsuek interpretatua izan Paul Newmanek, besteak beste, ez zuen arrakastarik izan, gaia oraindik korapilatsuegia zelako. Dominique Lapierren izen bereko nobelan oinarritutako Pozaren hiria filmaren zuzendari eta ekoizle izan zen.
Amilotx zuri
Amilotx zuria (Cyanistes cyanus) Cyanistes generoko animalia da. Hegaztien barruko Paridae familian sailkatua dago.
Roland Joffé
Biografia
Jofféren filmen oinarria bidegabekeriaren salaketa da, ikuspegi erromantiko eta abenturazale batetik begiratua betiere. Jofféren azkeneko filmek (Super Mario Bros, The Scarlet Letter, Captivity, esate baterako) ez dute arrakasta handirik izan.
Bremgarten bei Bern
Bremgarten bei Bern Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Umbrina steindachneri
Umbrina steindachneri Umbrina generoko animalia da. Arrainen barruko Sciaenidae familian sailkatzen da.
Hiroaki Tanaka
Hiroaki Tanaka (田中 洋明, 1979ko apirilaren 17a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki.
Dejah Mulipola
Dejah Monique Mulipola (Los Alamitos, Kalifornia, AEB 1998ko otsailaren 19a) softbol jokalari polinesiar-estatubatuarra da. 2017tik 2021era, Unibertsitateko softbolean jokatu zuen Arizonan, eta Bigarren Taldeko eta Lehen Taldeko All -Pac-12 Konferentziako Jokalari izendatu zuten. Gainera, bi aldiz aukeratu zuten National Fastpitch Coaches Association First Team All-American. 2019tik, AEB taldean jokatu zuen, eta, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina irabazten lagundu zuen. Mulipola laugarren sailkatu zen Athletes Unlimited Softball aurreikuspenetan.
Niels Bohr
Niels Henrik David Bohr (Kopenhage, Danimarka, 1885eko Urriaren 7a – Kopenhage, Danimarka, 1962ko Azaroaren 18a) daniar fisikaria izan zen. Atomoaren egitura eta mekanika kuantikoaren inguruan egin zituen bere lanik garrantzitsuenak.
Dejah Mulipola
Arizonako Unibertsitatea
Mulipolak bere ibilbidea Wildcats taldean hasi zuen marka pertsonalak lortuz; hit-etan, bikoetan eta hirukoetan ere taldea zuzendu zuen. Otsailaren 19an, Mulipolak, Boston College Eagles gobernatuz, bikoa eta home run-a erabili zituen bere bilbideko 6 RBI onenak lortzeko. Apirilaren 14an, Utah Utesen aurka galduta, egun ezin hobea izan zuen plakan lau hitekin karrerako beste puntu garrantzitsu bat lortzeko. Bigarren mailako ikasle gisa, Mulipola Bigarren Taldeko All-Pac 12 Jokalari izendatu zuten, hirukoetan, ibilaldietan eta zelaian portzentaian liderra izan baitzen. Martxoaren 4an, Texas Longhorns-en aurka, Mulipola 3 aldiz ibili zen karrerako beste errekor pertsonala lortzeko.
Mulipolak First Team All-Pac 12 eta National Fastpitch Coaches Association All-American aipamenak lortu zituen. NFCA Urteko Hartzaile ere izendatu zuten. Home run-etan eta ibilaldietan mailarik handiena izan zuen. 2010eko Emakumeen Unibertsitate Munduko Seriera itzultzen lagundu zion Wildcats taldeari, 2010etik lehen aldiz, Alabama Crimson Tide-k, maiatzaren 31n, kanporatu aurretik. Bi kolpe izan zituen serieko hiru partidetan, home run bat barne.
Niels Bohr
Gaztaroa
Bohr Kopenhage jaio zen 1885-ean. Aita Christian Bohr zuen, fisiologia irakaslea Copenhageneko Unibertsitatean, eta ama, Ellen Adler Bohr, judutar familia aberats eta influentziadun baten senidea. Anaiak, Harald Bohr matematikariak, eta Nielsek futbolzaletasuna amankomunean zuten eta Akadmisk Boldklubek antolatutako jokoetan aritu ziren biak behin baino gehiago.
Jonathan Dancy
Jonathan Peter Dancy (1946ko maiatzaren 8a) britainiar filosofo eta epistemologo garaikidea da, intuizionismoari buruz argitaratu duena, moralari buruzko proposizioak objektiboki egiazkoak edo faltsuak izan daitezkeela baieztatzen duena, eta jakin dezakegula zeintzuk diren printzipio moral zuzenak, modu berezian, bere propietate moralen intuizio edo ezagutza zuzen baten bidez.
Niels Bohr
Gaztaroa
Bohr Copenhageneko Unibertsitatean doktoratu zen 1911ean, Ernest Rutherfordekinekin Manchesterren (Erresuma Batua) dagoen Victoria Unibertsitatean ikastera joateko. Rutherforden teorietan oinarrituta, Bohrek 1913-ean bere estruktura atomikoen eredua argitaratu zuen, elektroiak atomoren nukleoariari biraka dabiltzala azalduz, nukleotik hurrunen dagoen orbitan biraka dauden elektroiek elementuen ezaugarri kimikoak finkatzen dituztela. Elektroiek orbitaz ere aldatu daitezkela eta energia maila haundiagoko orbita batetik gutxiago batetara pasatzean, fotoi bat igortzen dutela (argi kuantuma) ere zehaztu zuen, kuantum teoriaren oinarria.
Helduaroa
1916an Niels Bohr Copenhageneko Unibertsitatean irakasle sartu eta 1920an sortu berria zen "Fisika Teorikoaren Institutua”ren zuzendaria izendatu zuten. 1922an estruktura eta irradazio atomikoan egindako ikerketengatik Fisikako Nobel Saria eskuratu eta gero, Bohrren institutua fisika teorikoaren ardatza bilakatu zen 1920 eta 30 hamarkadetan, garaiko fisikar teoriko ezagunenak handik noizbaiten pasatu zirelarik. Bohrren ikasle ospetsuenetako bat Werner Heisenberg izan zen, mekanika kuantikoaren erabakitzaileetako bat eta alemaniar bonba atomikoaren proiektuen burua.
Bohrren beste ekarpen bat osagarritasunaren printzipioa da: partikulak ezaugarri ezberdinak izan ditzake. Adibidez, argiak uhin eta partikula uholde bezala jardun dezake, nahiz eta bi jarduerak elkartezinak diren. Bohrrek printzipio berezi honen aplikazio filosofikoak ere proposatu zituen, Albert Einsteinen buruhausterako (Einsteinek askoz nahiago zuen fisika klasikoaren determinismoa) eta behin baino gehiago aritu ziren biak eztabaidan osagarritasun printzipioa dela eta (ikusi ingelesez Bohr Einstein debate). Nolanahi ere, bai Einstein zein Max Planck fisika probabilistikoaren aitzindariak izan ziren.
Niels Bohr eta Margrethe emazteak sei seme-alaba izan zituzten; hauetako bat, Aage Niels Bohr fisikari bihurtu eta aitaren antzera, Nobel saria irabazi zuen.
Azken Urteak
Nuklear arma eraikuntzak larrituta, ezkutuko Los Alamos laborategian (New Mexico, Estatu Batuak) Manhattan Proiektuan aritu zen aholkulari lanean, segurtasun neurriak dela eta, Nicholas Barker izenpean (Richard Feynmanen ustetan). Hartan zegoela esan omen zuen "(Amerikarrek) ez zuten nere laguntzarik behar bonba atomikoa eraikitzeko".
Bohrren ustetan, sekretu atomikoak zientzialarieen artean elkarbanatu beharko litzateke. J. Robert Oppenheimerrek konbetzituta, Bohr Franklin Roosevelt amerikar presidentearekin hitz egitera joan zen, Manhattan proiektua errusiarrekin banatzeko beharraz iradokitzeko. Rooseveltek britaniar onarpenik gabe erabakirik ez zuela hartuko esan zuen; Churchill guztiz idearen guztiz kontrakoa azaldu zen.
Dejah Mulipola
Arizonako Unibertsitatea
Gorritxoekin egin senior denboraldian, Mulipolak Lehen Taldeko ohoreak irabazi zituen konferentziatik, eta, NFCAtik, Honda Softball Sariaren finalista ere izendatu zuten. Batez besteko bateo-errekorrak ezarri zituen bateatutako korrikaldietan eta slugging ehunekotan. Otsailaren 25ean, Mulipolak bere karrerako 50. home run-a lortu zuen, grans slam bat Reggie Kanagawa-ren aurrean BYU Cougars taldeari irabazteko. Apirilaren 18tik maiatzaren 8ra, 10 partida jarraian, hit-etan boladarik onena izan zuen:,428 bateatu zituen (12/28) 9 RBI, home run bi, hiru biko eta 4 pilota-baserekin Oregon Ducks taldeaarekin galdu aurretik. Maiatzaren 22an, Mississippi Rebels garaitzeko, 50 home run 200 RBI Wildcats taldeko 12. jokalaria izan zen 5 RBI bilduz 200 mugarrira iristeko. Mulipolaren unibertsitateko bere azken agerraldia, Florida State Seminolesen aurka galdutako partidan egin zuen, ekainaren 5ean, 2021eko Emakumeen Unibertsitate Munduko Seriean, eta ibilaldi bat baino ez zuen lortu. Gaur egun, Mulipola Wildcats-eko bigarren jokalaririk onena, eta eskolaren historiako jokalaririk onena da ,996 zelairatzeko ehunekoarekin.
Niels Bohr
Azken Urteak
Guda ostean Copenhagenera bueltatu zen, energia nuklearra era baketsuan erabiltzearen alde eginez eta berton hil zen 1962an. Assistens Kirkegården, Nørrebro aldean lurperatuta dago.
Bohrio elementua bere ohorean dago izendatua eta dinamarkar 500kr diru paperean agertzen da. 1965an, hil eta hiru urte geroago, Copenhagen unibertsitateko fisikar institutuak Niels Bohr Institutua izena hartu zuen.
Dejah Mulipola
AEB taldea
Mulipola, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako prestatzeko, Arizonara itzuli zen 2021eko denboraldirako, USA Softball-ekin egindako Stand Beside Her Tourraren ondorioz 2020ko denboraldia galdu ostean. Olinpiar Jokoetan, Mulipolak partida batean jokatu zuen hit and walk bat biltzen. Mulipolak ez zuen urrezko dominarako partidan jokatu, zeinetan Japoniako taldeak 2-0 irabazi zion AEB taldeari.
Niels Bohr
Kanpo estekak
Euskaraz
Dejah Mulipola
Olinpiar Jokoak
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan AEBrentzako zilarrezko domina irabazi zuen taldeko kide izan zen. Japoniak (urrezkoa) eta Kanadak (brontzezkoa) eskuratuko zituzten. Hauek osatu zuten AEBko taldea: Ali Aguilar, Monica Abbott, Valerie Arioto, Ally Carda, Amanda Chidester, Rachel Garcia, Haylie McCleney, Michelle Moultrie, Dejah Mulipola, Aubree Munro, Bubba Nickles, Cat Osterman, Janie Takeda, Delaney Spaulding eta Kelsey Stewart-ek.
Niels Bohr
Kanpo estekak
Ingelesez
Valliguières
Valliguières Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Valliguières udalerrian erroldatutako biztanleak 471 ziren. Familiak 180 ziren, horien artean 46 pertsona bakarrekoak ziren (21 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 46 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 262 etxebizitza zeuden, 186 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 46 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. 237 etxeak ziren eta 21 apartamentuak ziren. 186 etxebizitza nagusietatik 138 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 68 etxek lau zituzten eta 79 etxek bost zituzten. 139 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 72 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 100 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 310 ziren, horien artean 231 aktiboak ziren eta 79 inaktiboak ziren. 231 pertsona aktiboetatik 211 lanean zeuden (116 gizon eta 95 emakume) eta 21 langabezian zeuden (7 gizon eta 14 emakume). 79 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 36 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Valliguières udalerrian 197 unitate fiskal zeuden, 499,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.830 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren eta 1 eraikuntza enpresa.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
2000. urtean Valliguières udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Baeolophus wollweberi
Baeolophus wollweberi Baeolophus generoko animalia da. Hegaztien barruko Paridae familian sailkatua dago.
Garvald (Hegoaldeko Lanarkshire)
Garvald, Eskoziako udalerri bat da, Hegoaldeko Lanarkshire konderrian.
Forth (Hegoaldeko Lanarkshire)
Forth, Eskoziako udalerri bat da, Hegoaldeko Lanarkshire konderrian.
Jequié
Jequié Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Con el culo al aire (telesaila)
Con el culo al aire David Fernández eta David Abajok sortutako umorezko telesaila da, 2012 eta 2014 artean Antena 3ek igorri zuena.
Sinopsia
Madrilgo kanpin batean hainbat lagun bizi da: Tino txurrogile eta bere familia, Jorge langabetua, Ángel dibortziatua...
Poliomielitis
Poliomielitisa edo polio, laburbilduz, poliobirusak eragindako gaixotasun infekzioso bat da. Kasuen % 0,5ean, gutxi gorabehera, muskulu-ahulezia sortzen du, mugitzeko ezintasuna dakarrena. Hori ordu gutxi batzuetan edo egun gutxi batzuetan gerta daiteke. Ahultasunak hanketan eragin ohi du, baina gutxiagotan eragin dezake buruko, lepoko eta diafragmako muskuluetan. Pertsona asko erabat sendatzen dira. Muskulu-ahultasuna dutenetan, haurren % 2-5 inguru eta helduen % 15-30 inguru hiltzen dira. Infektatu guztiak kontuan hartuta, infektatutakoen % 70ean ez dago sintomarik. Pertsonen % 25ak sintoma txikiagoak dituzte, hala nola sukarra eta eztarriko mina, eta % 5ek buruko mina, lepoko zurruntasuna eta besoetako eta hanketako mina. Pertsona horiek aste bat edo bi igarota normaltasunera itzultzen dira. Errekuperazioa gertatu eta urte batzuetara, polio osteko sindromea gerta daiteke, eta muskulu-ahultasunaren garapen motela izan dezake, pertsonak hasierako infekzioan izaten zuenaren antzekoa.
Poliobirusa ahoan sartzen den materia fekal infektatuaren bidez hedatzen da pertsonatik pertsonara. Giza gorozkiak dituzten elikagai edo urengatik ere zabal daiteke, eta, gutxiagotan, infektatutako listuarengatik. Infektatutako pertsonek gehienez sei astez heda dezakete gaixotasuna, baita sintomarik ez badute ere. Gaixotasuna diagnostika daiteke birusa gorozkietan aurkituz edo odolean haren aurkako antigorputzak detektatuz. Gaixotasuna gizakiengan bakarrik gertatzen da modu naturalean.
Polioaren aurkako txertoarekin prebenitu daiteke gaixotasuna; hala ere, dosi ugari behar dira eraginkorra izan dadin. Behin infektatuta, ez dago tratamendu espezifikorik. 2018an, 33 polio basati kasu eta 104 polio kasu izan ziren txertoen ondorioz. 1988an 350.000 kasu basati inguru ematen ziren. 2018an, gaixotasun basatia Afganistanen eta Pakistanen soilik hedatu zen pertsonen artean. 2019an 175 polio basati kasu eta 364 polio kasu izan ziren txertoen ondorioz. Gaur egun txertoa aldatu da, bigarren mailako eragin hori murrizteko. Poliomielitisa aitortu beharreko gaixotasuna da Euskal Herrian.
Poliomielitisa milaka urtez existitu da, eta gaixotasunaren irudikapenak antzinako artean izan dira. Michael Underwood mediku ingelesak 1789an gaixotasuna deskribatu zuen lehen aldiz, eta Karl Landsteiner immunologo austriarrak 1908an identifikatu zuen birusa. XIX. mendearen amaieran, agerraldi handiak hasi ziren gertatzen Europan eta Estatu Batuetan. XX. mendean, haurren gaixotasun kezkagarrienetako bat bihurtu zen inguru hauetan. Polioaren aurkako lehen txertoa 1950eko hamarkadan Jonas Salkek garatu zuen. Handik gutxira, Albert Sabinek ahozko txerto bat garatu zuen, munduko estandar bihurtu dena. Txertoari esker, ia mundu osoan desagertutako gaixotasuna da egun.
Etimologia
Terminoa antzinako grezierazko poliósetik dator (πολιός), "Grisa" esan nahi duena, myelós (µυελός "muina"), bizkarrezur-muineko materia grisari erreferentzia egiten diona, eta -itis atzizkia, hantura adierazten duena, hau da, bizkarrezur-muineko materia grisaren hantura, infekzio larri bat beste eremuetara heda daitekeen arren.
Sintoma klinikoak
"Poliomielitis" terminoa poliomielitisaren birusaren hiru serotipoetako edozeinek eragindako gaixotasuna identifikatzeko erabiltzen da. Poliomielitisaren infekzioaren oinarrizko bi patroi deskribatzen dira: nerbio-sistema zentralari (NSZ) eragiten ez dion gaixotasun txiki bat, batzuetan poliomielitis abortibo deitua, eta NSZari eragiten dion gaixotasun handiago bat, paralitikoa edo ez-paralitikoa izan daitekeena. Immunologia-sistema normala duten pertsona gehienetan, poliomielitisaren birusak eragindako infekzioa sintomarik gabekoa da. Gutxitan, infekzioak sintoma txikiak sortzen ditu; horien artean, goiko arnasbideetako infekzioa (eztarriko mina eta sukarra), urdail-hesteetako asaldurak (goragaleak, gorakoak, sabeleko mina, idorreria edo, gutxitan, beherakoa) eta gripearen antzeko gaixotasunak egon daitezke.
Birusa nerbio-sistema zentralean sartzen da infekzioen % 1ean gutxi gorabehera. NSZn erasana duten paziente gehienek meningitis aseptiko ez-paralitikoa garatzen dute: buruko mina, lepoko, bizkarreko, sabeleko eta gorputz-adarretako mina, sukarra, gorakoak, letargia eta suminkortasuna. 1000 kasutatik batetik bostera, gutxi gorabehera, gaixotasun paralitiko batean aurrera egiten dute, non giharrak ahuldu egiten diren, flazidoak eta gaizki kontrolatuak bihurtzen diren, eta, azkenik, erabat geldiarazten diren. Paralisi lekuaren arabera, poliomielitis paralitikoa bizkarrezurrekoa, erraboilekoa edo erraboil-espinal gisa sailkatzen da. Nahasmendua, egoera mentalaren aldaketak, buruko minak, sukarra eta, ez hain ohikoa, konbultsioak eta paralisi espastikoa ditu ezaugarri
Gaudi Museoa Etxea
Gaudí Museoa Etxea (katalanez Casa Museu Gaudí) Bartzelona hiriko Güell parkean kokatzen da, 1963ko irailaren 28an museo gisa inauguratu zelarik.
Con el culo al aire
Con el culo al aire izan daiteke:
Poliomielitis
Etiologia
Poliomielitisa enterobirus generoko poliobirus (PV) baten infekzioak eragiten du. RNA birus talde honek traktu gastrointestinala kolonizatzen du, bereziki faringea eta hesteak. Inkubazio-denbora (lehen zeinuak eta sintomak arte) hiru eta 35 egun bitartekoa da, sei eta 20 egun bitarteko denbora-tarte arruntagoarekin. PVak gizakiengan bakarrik kutsatzen eta eragiten ditu gaixotasunak. Bere egitura oso sinplea da, zentzu bakarreko (+) RNA genoma batez osatua, kapside izeneko proteina oskol batean itxia. Material genetikoa birusetik babesteaz gain, kapsideko proteinek zenbait zelula kutsatzea ahalbidetzen diote polioaren birusari. Hiru poliobirus serotipo identifikatu dira: 1 motako poliobirusa (PV1), 2 motako poliobirusa (PV2) eta 3 motako poliobirusa (PV3), bakoitza kapside-proteina pixka bat desberdinarekin. Hirurak oso birulentoak dira eta gaixotasunaren sintoma berberak sortzen dituzte. PV1 forma ohikoena da, eta paralisiarekin estuki lotuta dagoena.
Gaudi Museoa Etxea
Kanpo estekak
Parque Güell
Poliomielitis
Etiologia
Birusaren eraginpean dauden pertsonek, dela infekzioaren bidez, dela polioaren txertoarekiko immunizazioaren bidez, immunitatea garatzen dute. Banako immuneetan, poliomielitisaren birusaren aurkako IgA antigorputzak amigdaletan eta traktu gastrointestinalean agertzen dira, eta birusaren erreplikazioa blokeatzeko gai dira; IgG eta IgM antigorputzek birusa nerbio-sistema zentraleko neurona motorretara hedatzea prebenitu dezakete. Polioaren birusaren serotipo baten infekzioak edo txertoak ez du beste serotipoen aurkako immunitaterik ematen, eta immunitate osoak serotipo bakoitzarekiko esposizioa eskatzen du.
Antzeko itxura duen gaixotasun arraro bat, poliomielitis ez-poliobirikoa, enterobirus ez-poliobirikoak dituzten infekzioen emaitza izan daiteke.
Transmisioa
Poliomielitisa oso kutsakorra da bide fekal-orala (heste-iturria) eta aho-ahokoa (iturri ahofaringeoa) bidez. Eremu endemikoetan, poliobirus basatiek ia populazio oso bat infektatu ditzakete. Urtarokoa da klima epeletan, eta transmisio-tontorra udan eta udazkenean gertatzen da. Urtaroen arteko alde horiek ez dira hain nabarmenak eremu tropikaletan. Lehen esposizioaren eta lehen sintomen artean igarotzen den denbora, inkubazio-aldi gisa ezagutzen dena, 6 eta 20 egun artekoa izaten da, gehienez 3 eta 35 egun artekoa. Birusaren partikulak iraizten dira gorozkietan, hasierako infekzioa gertatu eta zenbait astetan. Gaixotasuna batez ere aho bidez kutsatzen da, kutsatutako elikagaiak edo ura irenstean. Noizbehinka aho-aho bidez transmititzen da, saneamendu- eta higiene-baldintza onak dituzten eremuetan bereziki nabarmena. Polioa infekziosoagoa da sintomak agertu baino 7-10 egun lehenago eta ondoren, baina birusa listuan edo gorozkietan dagoen bitartean kutsatu daiteke.
Poliomielitisaren infekzio-arriskua areagotzen duten edo gaixotasunaren larritasunari eragiten dioten faktoreen artean daude immunoeskasia, malnutrizioa , paralisia agertu eta berehala egiten den jarduera fisikoa , txertoak edo agente terapeutikoak injektatzearen ondoriozko lesio muskular-eskeletikoak eta haurdunaldia. Birusak haurdunaldian ama-fetuen hesia zeharka dezakeen arren, badirudi fetuak ez duela eraginik amaren infekzioan, ezta poliomielitisaren aurkako txertoan ere. Amaren antigorputzek ere plazenta gurutzatzen dute, umekia bizitzako lehen hilabeteetan polioaren infekziotik babesten duen immunitate pasiboa emanez.
Patofisiologia
Poliobirusa ahoaren bidez sartzen da gorputzean, kontaktuan jartzen den lehen zelulak infektatuz: faringea eta hesteetako mukosa. Immunoglobulinaren antzeko hartzaile batekin (poliobirusaren-hartzailea edo CD155 ) elkartzean sartzen da zelula-mintzean. Birusak, orduan, zelula anfitrioiaren makineria bera bahitzen du, eta erreplikatzen hasten da. Poliobirusa zelula gastrointestinalen barruan zatitzen da astebetez gutxi gorabehera, eta hortik amigdaletara hedatzen da (bereziki, hozi-zentro amigdalarretan bizi diren zelula dendritiko folikularrak), hesteetako ehun linfoideetara, Peyerren guruinetako M zelulak barne, eta nodulu linfatiko sakon zerbikal eta mesenterikoetara. Ondoren, birusal odolean bidaiatzen du.
Poliomielitis paralitikoa
Infekzioen % 1 ingurutan, poliobirusa nerbio-zuntzezko bide jakin batzuetan zehar hedatzen da, batez ere bizkarrezur-muinaren, garun-enborraren edo gainazal-motorraren barruko neurona motorretan, horiek suntsituz. Horrek poliomielitis paralitikoa garatzea dakar. Poliomielitis horren hainbat forma (bizkarrezurra, erraboilarena eta bulboespinala) kalte neuronalaren eta hanturaren kantitatearekin eta eragindako NSZaren eskualdearekin soilik aldatzen dira.
Zelula neuronalen suntsipenak bizkarrezurreko gongoiletan lesioak eragiten ditu; hauek sare-antzeko eraketan, bestibulu nukleoan, bermis zerebelosoan eta garuntxoaren nukleo sakonetan ere gerta daitezke. Nerbio-zelulen suntsiketari lotutako hanturak bizkarrezurreko materia grisaren kolorea eta itxura aldatzen ditu, eta gorritu eta puztu egiten da. Gaixotasun paralitikoarekin lotutako beste aldaketa suntsitzaile batzuk aurreko garunaren eremuan gertatzen dira, bereziki hipotalamoan eta talamoan. Poliobirusak gaixotasun paralitikoa eragiten duen mekanismo molekularrak ez dira ondo ezagutzen.
Poliomielitis paralitikoaren lehen sintomak hauek dira: sukar altua, buruko mina, bizkarreko eta lepoko zurruntasuna, hainbat muskuluren ahultasun asimetrikoa, ukimenarekiko sentikortasuna, irensteko zailtasuna, giharretako mina, azaleko erreflexuen eta sakonen galera, parestesia, suminkortasuna, idorreria edo pixa egiteko zailtasuna. Paralisia, normalean, lehenengo sintomak hasi eta egun batetik hamar egunera garatzen da, bizpahiru egunez aurrera egiten du, eta, sukarra amaitzen denean, bukatzen da.
Poliomielitis paralitikoa garatzeko probabilitatea handitu egiten da adinarekin batera, baita paralisiaren hedadura ere. Haurretan, meningitis ez-paralitikoa da NSZren erasanaren ondorio probableena, eta paralisia 1.000 kasutik batean baino ez da gertatzen. Helduen kasuan, paralisia 75 kasutik batean gertatzen da. Bost urtetik beherako haurretan, hanka bateko paralisia da ohikoena; helduetan, berriz, litekeena da bularreko eta sabeleko paralisi zabalak lau gorputz-adarretan ere eragitea, tetraplegia, alegia. Paralisi-tasak ere aldatu egiten dira kutsatzen duen poliomielitisaren birusaren serotipoaren arabera; paralisi-tasarik altuenak (200etik bat) 1. motako poliomielitisaren birusarekin lotuta daude, eta baxuenak (2.000tik bat) 2. motakoarekin.
Bizkarrezurreko polioa
Bizkarrezurreko poliomielitisa, poliomielitis paralitikoaren formarik ohikoena, aurreko adarreko zelulen neurona motorren edo bizkarrezurreko materia grisaren sekzio bentraleko (frontala) inbasio birikoaren emaitza da, muskuluen mugimenduaren erantzule direnak, enborrarenak, gorputz-adarrenak eta saihets-arteko muskuluenak barne. Birusaren inbasioak nerbio-zelulen hantura eragiten du, eta horrek neurona motorren gongoilak kaltetzen edo suntsitzen ditu. Bizkarrezurreko neuronak hiltzen direnean, degenerazio waleriarra gertatzen da, orain hilda dauden neuronek lehen inerbatzen zituzten muskuluen ahuleziara eramaten duena. Nerbio-zelulen suntsipenarekin, muskuluek jada ez dute garunaren edo bizkarrezur-muinaren seinalerik jasotzen; nerbioen estimulaziorik gabe, giharrak atrofiatu egiten dira, ahul eta gaizki kontrolatuta geratzen direlarik, eta, azkenik, erabat geldituta. Paralisi maximoak azkar egiten du aurrera (bi eta lau egun bitartean), eta, oro har, sukarra eta giharretako mina eragiten ditu. Tendoi-erreflexu sakonek ere eragina izaten dute, eta desagertu edo gutxitu egiten dira; zentzumenak (sentitzeko gaitasuna), ordea, ez du eraginik izaten geldirik dauden gorputz-adarretan.
Bizkarrezurraren paralisi-maila kaltetutako muinaren eremuaren araberakoa da, eta zerbikala, torazikoa edo gerrialdekoa izan daiteke. Birusak gorputzeko bi aldeetako muskuluei eragin diezaieke, baina paralisia asimetrikoa izatea da ohikoena. Edozein gorputz-adar edo gorputz-adarren konbinaziok izan dezake eragina: hanka bat, beso bat, edo bi hankak eta bi besoak. Paralisia larriagoa izaten da hurbileko eremuan (gorputz-adarra gorputzari lotzen zaion lekuan), urruneko eremuan baino (eskuetako eta oinetako hatzen puntak).
Erraboileko polioa
Erraboileko poliomielitisa, poliomielitis paralitikoaren kasuen ehuneko bi inguru osatzen duena, poliomielitisaren birusak garun-enborraren erraboilean nerbioak inbaditzen eta suntsitzen dituenean gertatzen da. Burmuinaren azala enbor entzefalikoarekin lotzen duen materia zuriko bide bat da. Nerbio hauen suntsiketak garezurreko nerbioek inerbatutako giharrak ahultzen ditu, entzefalitis sintomak sortuz, eta arnasteko, hitz egiteko eta irensteko zailtasunak eragiten ditu. Eragindako nerbio kritikoak hauek dira: nerbio glosofaringeoa (irensketa partzialki kontrolatzen duena eta eztarrian funtzionatzen duena, mihiaren mugimendua eta dastamena), nerbio bagoa (bihotzera, hesteetara eta biriketara seinaleak bidaltzen dituena) eta nerbio laguntzailea (lepoaren goiko aldearen mugimendua kontrolatzen duena). Irenstean duen eraginaren ondorioz, muki-jariakinak metatu egin daitezke arnasbideetan, eta itolarria eragin. Beste zantzu eta sintoma batzuk honako hauek dira: aurpegiko ahultasuna (nerbio trigeminoa eta aurpegiko nerbioa suntsitzeak eragindakoa, masailak, malko-hodiak, hortzak eta aurpegiko muskuluak kontrolatzen dituena, besteak beste), ikusmen bikoitza, murtxikatzeko zailtasuna eta erritmoa, sakonera eta arnas maiztasun anormalak (arnasketa gelditzea eragin dezaketenak). Biriketako edema eta zirkulazio txokea ere posible dira eta hilgarriak izan daitezke.
Erraboil-bizkarrezurreko polioa
Poliomielitis paralitikoaren kasu guztien % 19k, gutxi gorabehera, erraboileko eta bizkarrezurreko sintomak dituzte; azpimota horri arnas poliomielitisa, erraboil-bizkarrezurreko edo bulboespinala deitzen zaio. Hemen, birusak bizkarrezur zerbikalaren goiko aldeari eragiten dio (C3-C5 ornoak), eta diafragmaren paralisia sortzen da. Eragindako nerbio kritikoak nerbio frenikoa (birikak puzteko diafragma bultzatzen duena) eta irensteko behar diren giharrak bultzatzen dituztenak dira. Nerbio horiek suntsitzean, polio forma horrek arnasari eragiten dio, eta zaila edo ezinezkoa da pazienteak arnasa hartzea haizagailurik gabe. Besoen eta hanken paralisia eragin dezake, eta irensteari eta bihotzeko funtzioei ere eragin diezaieke.
Diagnostikoa
Poliomielitis paralitikoa susma daiteke, klinikoki, gorputz-adar batean edo gehiagotan paralisi flazidoaren hasiera akutua duten pertsonengan, baldin eta gorputz-adarren tendoi-erreflexuak gutxitu edo ez badira, ageriko beste kausa bati egotzi ezin zaizkionak, eta galera sentsorial edo kognitiborik ez badute.
Laborategiko diagnostikoa poliomielitisaren birusa berreskuratzean oinarritzen da, gorozki-lagin batetik edo faringearen isipu batetik abiatuta. Poliomielitisaren birusaren aurkako antigorputzak diagnostikatu egin daitezke, eta, oro har, infektatutako pazienteen odolean detektatzen dira, infekzioaren lehen faseetan. Pazientearen likido zefalorrakideoaren (LZR) analisiak, gerrialdeko ziztada ("bizkarrezur-ziztada") baten bidez jasotzen denak, globulu zurien (batez ere linfozitoen) kopurua handitu dela eta proteina-maila apur bat handia dela adierazten du. LZR birusaren detekzioa poliomielitis paralitikoaren diagnostikoa da, baina gutxitan gertatzen da.
Poliomielitisaren birusa isolatzen bada paralisi flazido akutua duen paziente batengandik, sakonago aztertzen da oligonukleotidoen kartografiaren bidez (aztarna genetikoa) edo, berrikiago, PCR bidezko anplifikazioaren bidez, "mota basatia" (hau da, naturan dagoen birusa) edo "txerto mota" deribatua. Garrantzitsua da birusaren iturria zehaztea, poliomielitisaren birus basatiak eragindako poliomielitis paralitikoaren jakinarazitako kasu bakoitzeko 200 eta 3.000 artean beste eramaile asintomatiko kutsakor daudela uste baita.
Immunizazio pasiboa
1950ean, Pittsburgheko Unibertsitateko William Hammonek poliomielitisetik bizirik atera zirenen odol plasmaren gammaglobulina osagaia purifikatu zuen. Hammonek proposatu zuen gammaglobulina, poliomielitisaren birusaren aurkako antigorputzak zituena, poliomielitisaren birusaren infekzioa gelditzeko, gaixotasuna prebenitzeko eta poliomielitisa hartu zuten beste paziente batzuengan gaixotasunaren larritasuna murrizteko erabil zitekeela. Saiakuntza kliniko handi baten emaitzak oparoak izan ziren; gammaglobulinak poliomielitis paralitikoaren garapenaren prebentzioan % 80 inguruko eraginkortasuna zuela frogatu zen. Halaber, frogatu zen gaixotasunaren larritasuna murrizten zuela poliomielitisa garatzen zuten pazienteengan. Odol-plasmaren hornidura mugatua zela eta, gammaglobulina, ondoren, ez oso praktikotzat jo zen oro har erabiltzeko, eta medikuen komunitateak poliomielitisaren aurkako txerto bat garatu zuen.
Txertoa
Lehenengo txerto antipoliomielitikoa, birus bizi baina indargetu (ahuldu) baten serotipoan oinarritua, Hilary Koprowski birologoak garatu zuen. Koprowskiren txertoaren prototipoa zortzi urteko haur bati eman zitzaion 1950eko otsailaren 27an. Koprowskik txertoan lanean jarraitu zuen 1950eko hamarkada osoan zehar, garai hartako Kongo Belgikarreko eskala handiko saiakuntzak eta Polonian 1958 eta 1960 bitartean PV1 eta PV3 serotipoen aurkako zazpi milioi haurren txertaketa eragin zituena.
Poliomielitisaren birus inaktibatuaren aurkako bigarren txertoa 1952an garatu zuen Jonas Salkek Pittsburgheko Unibertsitatean eta 1955eko apirilaren 12an iragarri zioten munduari. Salken txertoa, edo poliomielitisaren aurkako txerto ez-aktibatua, poliomielitisaren birusean oinarritzen da. Tximino giltzurruneko ehun-kultibo mota batean landatzen da (vero zelula lerroa), eta kimikoki ez-aktibatzen da formalinarekin. Txerto antipoliomielitiko ez-aktibatuaren (injekzio bidez emana) bi dosiren ondoren, gizabanakoen ehuneko 90ek edo gehiagok polioaren birusaren hiru serotipoen aurkako antigorputz babesleak garatzen dituzte, eta gutxienez ehuneko 99 polioaren birusarekiko immuneak dira, hiru dosiren ondoren.
Ondoren, Albert Sabinek ahoko txerto antipoliomielitiko bizia garatu zuen. Birusa gizakiak ez diren zeluletatik tenperatura subfisiologikoetara igarotzean sortu zen. Sabin txertoaren poliobirus indargetua oso modu eraginkorrean erreplikatzen da hesteetan, poliobirus basatiaren infekzio- eta erreplikazio-gune nagusian, baina txertoaren anduia ez da gai nerbio-sistemaren ehunean modu eraginkorrean erreplikatzeko. Sabinen ahoko txerto antipoliomielitikoaren dosi bakar batek immunitatea eragiten die poliomielitisaren birusaren hiru serotipoei hartzaileen %5 0 ingururi. Birus biziekin indargetutako ahoko txertoaren hiru dosik antigorputz babesleak sortzen dituzte hiru poliobirus moten aurka hartzaileen % 95 baino gehiagotan. Sabinen txertoaren saiakuntzak gizakiengan 1957an hasi ziren, eta 1958an, Koprowskiren eta beste ikertzaile batzuen txerto biziekin lehian, Estatu Batuetako Osasun Institutu Nazionalak aukeratu zuen. 1962an baimendua, berehala bihurtu zen mundu osoan erabiltzen den txerto antipoliomielitiko bakarra .Poliomielitisaren aurkako ahozko txertoa merkea denez, ematen erraza eta hesteetan immunitate bikaina sortzen duenez (endemikoa den eremuetan birus basatiarekin infekzioa prebenitzen laguntzen duena), herrialde askotan poliomielitisa kontrolatzeko aukeratu den txertoa izan da. Oso gutxitan (kasu bat txertoaren 750.000 hartzaileko, gutxi gorabehera), poliomielitisaren aurkako ahotiko txertoaren birus indargetua geldiaraz dezakeen modu batera itzultzen da. 2017an, txerto batetik eratorritako poliomielitisaren birusak eragindako kasuek lehen aldiz gainditu zuten poliobirus basatiaren kasuen kopurua, polio basatiaren kasuek txertaketa-maila baxuak lortu baitzituzten. Herrialde industrializatu gehienak aldatu egin dira poliomielitisaren aurkako txerto ez-aktibatura, eta ezin da atzera bota, poliomielitisaren aurkako txerto bakar gisa edo ahotiko txerto antipoliomielitikoarekin konbinatuta.
Tratamendua
Ez dago sendabiderik polioarentzat. Tratamendu modernoaren ikuspegia sintomak arintzea, errekuperazioa bizkortzea eta konplikazioak prebenitzea izan da. Laguntza-neurrien artean daude antibiotikoak muskulu ahulduetan infekzioak prebenitzeko, minerako analgesikoak, ariketa moderatua eta dieta nutritiboa. Poliomielitisaren tratamenduak epe luzerako errehabilitazioa eskatzen du, terapia okupazionala, fisioterapia, aparatu ortopedikoak, oinetako zuzentzaileak eta, kasu batzuetan, kirurgia ortopedikoa barne.
Baliteke haizagailu eramangarriak behar izatea arnasketa errazteko. Historikoki, presio negatiboko haizagailu ez-inbaditzaile bat erabiltzen zen, eskuarki burdinazko birika deitua, arnasketa artifizialki mantentzeko poliomielitisaren infekzio akutu batean, pertsonak modu independentean arnastu ahal izan arte (normalean aste bat eta bi aste bitartean). Gaur egun, arnasketa-paralisi iraunkorra duen poliomielitisetik bizirik atera diren askok presio negatiboko haizagailu modernoak erabiltzen dituzte, bularraren eta sabelaren gainean jartzen direnak.
Poliorako beste tratamendu historiko batzuk hidroterapia, elektroterapia, masajeak eta mugimendu pasiboko ariketak dira, baita tratamendu kirurgikoak ere, tendoiak luzatzea eta nerbioak txertatzea kasu.
Pronostikoa
Polioaren infekzioak abortiboak dituzten pazienteak erabat sendatzen dira. Meningitis aseptikoa soilik garatzen dutenetan, sintomek bi eta hamar egun artean irautea espero daiteke, eta, ondoren, erabat sendatzea. Bizkarrezur-poliomielitisaren kasuetan, kaltetutako nerbio-zelulak erabat suntsitzen badira, paralisia iraunkorra izango da; suntsitzen ez diren baina funtzioa aldi baterako galtzen duten zelulak agertu eta lau-sei asteko epean berreskura daitezke. Bizkarrezur-poliomielitisa duten pazienteen erdia erabat errekuperatu da; laurden bat desgaitasun arinarekin errekuperatu da, eta gainerako laurdena desgaitasun larriarekin. Litekeena da paralisi-maila akutua eta hondarrekoa biremia-mailarekiko proportzionala izatea, eta alderantziz, immunitate-mailarekiko proportzionala. Bizkarrezurreko polioa oso gutxitan da hilgarria.
Arnas euskarririk gabe, arnas erasana duen poliomielitisaren ondorioak asfixia edo jariakinak xurgatzearen ondoriozko pneumonia dira. Oro har, poliomielitis paralitikoa duten pazienteen % 5 eta % 10 artean hil egiten dira arnasa hartzeko erabiltzen diren muskuluen paralisiaren ondorioz. Hilgarritasun tasa (CFR) adinaren arabera aldatzen da: haurren % 2 eta 5 bitartean eta helduen %15 eta 30 bitartean hiltzen dira. Poliomielitisak erraboila erasaten duenean, sarritan, heriotza eragiten du arnasketa-laguntzarik ematen ez bada; laguntzarekin, bere CFR % 25 eta %75 artekoa da, pazientearen adinaren arabera. Aldizkako presio positiboa duen aireztapena dagoenean, heriotzak %15era murriztu daitezke.
Sendatzea
Poliomielitis kasu askok aldi baterako paralisia baino ez dute eragiten. Nerbio-bulkadak lehenago gelditutako muskulura itzultzen dira hilabetean, eta susperraldia erabatekoa izaten da sei edo zortzi hilabetean. Poliomielitis geldiarazle akutu baten ondoren errekuperazioan esku hartzen duten prozesu neurofisiologikoak nahiko eraginkorrak dira; giharrak indar normalari eusteko gai dira, jatorrizko neurona motorren erdia galdu bada ere. Litekeena da urtebeteren ondoren irauten duen paralisia iraunkorra izatea, baina litekeena da infekzioa izan eta 12 eta 18 hilabete bitartean muskulu-indarraren errekuperazio apalak egotea.
Errekuperazioan esku hartzen duen mekanismo bat nerbioaren agerraldi terminala da, non garun-enborraren gainerako neurona motorrek eta bizkarrezur-muinak adar berriak edo kimu axonalak garatzen dituzten. Agerraldi horiek poliomielitisaren infekzio akutuaren ondorioz eraitsi diren muskulu-zuntz umezurtzak berreratu ditzakete, zuntzek uzkurtzeko duten gaitasuna lehengoratuz eta haien indarra hobetuz. Agerraldi terminalek neurona motore handi samar batzuk sor ditzakete, aurretik lauzpabost unitatek egindako lana egiten dutenak: neurona motore bakar batek, behin 200 zelula muskular kontrolatuta, 800 eta 1.000 zelula artean kontrola ditzake. Errehabilitazio-fasean gertatzen diren eta indar muskularra lehengoratzen laguntzen duten beste mekanismo batzuk dira miozuntzen hipertrofia – Muskulu-zuntzak ariketa eta jardueraren bidez handitzea – Eta II. motako muskulu-zuntzak I. motako muskulu-zuntz bihurtzea.
Konplikazioak
Poliomielitis paralitikoaren hondar-konplikazioak hasierako errekuperazio-prozesuaren ondoren gertatu ohi dira. Paralisiak eta muskulu-paralisiak batzuetan hezurretako deformazioak, artikulazioen gogortzea eta mugitzeko ezintasuna eragin ditzakete. Gorputz-adarreko muskuluak mehe bihurtzen direnean, beste muskulu batzuen funtzioa oztopatu dezakete. Arazo honen adierazpen tipiko bat zaldi-oina da (hanka-okerraren antzekoa). Deformazio hau garatzen da behatzetatik behera tiratzen duten giharrak lanean ari direnean, baina gorantz botatzen dutenak ez daudenean, eta oinak, berez, lurrera erortzeko joera duenean. Arazoa tratatzen ez bada, oinaren atzeko aldeko Akilesen tendoiak atzeratu egiten dira eta oinak ezin du jarrera normala hartu. Zaldi-oina garatzen duten polioaren biktimek ezin dute behar bezala ibili, ezin baitute orpoa lurrean jarri. Antzeko egoera bat gerta daiteke besoak geldituz gero. Kasu batzuetan, kaltetutako hanka baten hazkundea polioaren eraginez moteltzen da, eta beste hankak, berriz, normalean hazten jarraitzen du. Horren ondorioz, hanka bat bestea baino laburragoa da, eta pertsona herrenka joan eta alde batera makurtzen da. Horrek, aldi berean, bizkarrezurra deformatzea eragiten du (eskoliosia, adibidez).
Osteoporosia gerta daiteke eta hezur-hausturak izateko aukera handiagoa. Luzera-desberdintasuna prebenitzeko edo murrizteko esku-hartze bat izan daiteke epifisiodesi bat egitea kondilo femoral distaletan eta tibial proximaletan; horrela, gorputz-adarraren hazkundea artifizialki atzeratzen da, eta plaka epifisarioa (hazkuntzakoa) ixten den unerako, hankak berdinagoak dira luzeran. Aukera gisa, pertsona bat hanken luzera-aldea zuzendu ahala egindako oinetakoekin hornitu daiteke. Beste kirurgia bat ere baliagarria izan daiteke agonista/antagonista muskularren desorekak orekatzeko. Aparatu ortopedikoak edo gurpil-aulkiak luzaroan erabiltzeak konpresio bidezko neuropatia eragin dezake, baita hanketako zainen funtzionamendu egokia galtzea ere, geldiarazitako beheko gorputz-adarretan odola pilatzearen ondorioz. Birikei, giltzurrunei eta bihotzari eragiten dien gelditasun luzearen ondoriozko konplikazioen artean, biriketako edema, aspirazio bidezko pneumonia, gernu-traktuko infekzioak, giltzurrunetako kalkuluak, ileo paralitikoa, miokarditisa eta biriketako cor pulmonala daude.
Polio ondoko sindromea
Haurtzaroan poliomielitis paralitikotik errekuperatu diren pertsonen % 25-50ek sintoma gehigarriak gara ditzakete infekzio akututik errekuperatu eta hamarkada batzuetara, bereziki muskulu-ahultasun berria eta muturreko nekea. Polio ondoko sindromea edo postpolio sindromea (PPS) bezala ezagutzen da. Uste denez, PPSaren sintomek gaixotasun paralitikoa sendatzeko fasean sortutako tamaina handiko unitate motorren faila bat dakarte. PPS arriskua handitzen laguntzen duten faktoreen artean daude zahartze neuronala, gaixotasun akutua berreskuratu ondoren hondar-narriadura iraunkorra izatea eta neuronen gehiegizko erabilera nahiz erabilera eza. PPS gaixotasun geldoa eta progresiboa da, eta ez dago tratamendu espezifikorik horretarako. Polio ondoko sindromea ez da prozesu infekziosoa, eta pairatzen duten pertsonek ez dute poliomielitisaren birusa askatzen.
Epidemiologia
2012ko apirilean, Munduko Osasun Erakundeak poliomielitisa desagerraraztea munduko osasun publikorako larrialdi programatikoa zela adierazi zuen. Uste zen 2015ean poliomielitisa bi herrialdetan bakarrik hedatzen zela, Pakistanen eta Afganistanen, baina agerraldiak eragiten jarraitzen zuen gertuko beste herrialde batzuetan, transmisio ezkutu edo berrezarri baten ondorioz.
2015ean, kasuak 98ra jaitsi ziren, eta 2016an berriz ere 37 kasu basati eta txertoaren ondoriozko 5 kasu zirkulatzailera murriztu ziren, baina 2018an 33 kasu basati eta txertoaren ondoriozko 103 kasu zirkulatzailera igo ziren. Poliomielitisa da gaur egun mundu osoan desagerrarazteko programa baten xede diren bi gaixotasunetako bat, eta bestea Gineako zizarearen gaixotasuna da. Orain arte, gizateriak erabat desagerrarazi dituen gaixotasun bakarrak baztanga (1980an hala deklaratu zen) eta behi-izurria (2011n ere bai) dira.
Txertoek eragindako poliobirusen presentzia da kezka bat. Polioaren aurkako ahotiko txertoa ez da perfektua: ezaugarri genetikoak kontu handiz orekatuta dauden bitartean eraginkortasuna maximizatzeko eta birulentzia minimizatzeko, litekeena da ahotiko txertoaren polioaren birusak mutatzea. Ondorioz, poliomielitisaren aurkako ahozko txertoa jasotzen duten pertsonek infekzio akutuak edo kronikoak har ditzakete, edo birusa beste pertsona batzuei transmititu diezaiekete (zirkularazi). Zirkulazioan dauden txertoetatik eratorritako poliobirus kasuek basatien kasuak gainditu dituzte, eta, beraz, komeni da ahoko txerto antipoliomielitikoa ahalik eta lasterren eta modu seguruan erabiltzeari uztea.
Afrika
2003an, Nigerian (garai hartan, behin-behinean, poliomielitisik gabekotzat jotzen zen herrialdea), fatwa bat igorri zen, non txerto antipoliomielitikoa haurrei antzuak egiteko erabiltzen zela adierazten zen. Ondoren, poliomielitisa berriz agertu zen Nigerian, eta handik beste herrialde batzuetara hedatu zen. 2013an, poliomielitisaren aurkako txertoa ematen zuten bederatzi osasun-langile hil zituzten pistolariek motozikletetan, Kanon, baina hori izan zen eraso bakarra. Tokiko agintari tradizionalek eta erlijiosoek eta poliomielitisetik bizirik atera zirenek kanpaina berpizteko lan egin zuten, eta Nigeria herrialde polioendemikoen zerrendatik kendu zuten 2015eko irailean, inolako kasurik gabe urtebete baino gehiago igaro ondoren, eta 2016an zerrendan sartu zuten berriro, bi kasu detektatu zirenean.
2013an, AEBko Gaixotasunak Kontrolatzeko Zentroak 183 poliomielitis kasuren txostenak jaso zituen Somalian, 14 Kenyan eta 8 Etiopiako Somaliako eskualdean, baina Afrikan ez zen poliobirus basatiaren kasurik baieztatu 2016tik. Zenbait herrialdetan zirkulazioan dagoen txerto baten ondoriozko 2 motako poliobirus kasuak agertzen dira oraindik ere.
2020ko abuztuaren 25ean, Afrikako Ziurtapeneko Eskualde Batzordeak poliomielitis basatirik gabeko kontinente izendatu zuen.
Amerikak
Amerikak polio gabeko lurraldea dira 1994. urtetik. Ezagutzen den azken kasua Perun izan zen, 1991n.
Asia
Poliomielitis basatiaren kasuak erregistratu diren azken eskualdea Asia hegoaldeko herrialdeak, Afganistan eta Pakistan dira. Afganistango gerra zibileko bi talde nagusiek poliomielitisaren aurkako txertaketaren alde egiten dute, baina, azkar murriztu ondoren, poliomielitis-tasak gora egiten ari dira Afganistanen: 19 kasu 2015ean , 13 2016an , 14 2017an eta 21 2018an, 35 milioi biztanle inguru dituen herrialde batean.
Pakistanen 53 kasu erregistratu ziren 2015ean (200 milioi inguru), edozein herrialdetako kopururik altuena, 20 2016an, 8 2017an eta 12 2018an. Pakistango txertaketa gatazkek eta antolakuntza arazoek oztopatzen dute. Pakistango militante talibanak adierazi duenez, txertaketa mendebaldeko konplot bat da, bertako haurrak antzutzeko. 66 txertatzaile hil zituzten 2013an eta 2014an. Kasuak % 97 murriztu ziren 2014 eta 2018 artean ; arrazoien artean daude Arabiar Emirerri Batuek emandako 440 milioi dirhamen babesa hamar milioi umeri baino gehiagori txertoa jartzeko, egoera militarrean izandako aldaketak eta polioko langileei eraso egin zietenetako batzuk atxilotzea.
Txinan 2000. urtean erradikatu zen polioa, baina 2011an Pakistandik inportatutako kasu batzuk egon ziren.
Asiako hego-ekialdeko azken kasu Indian erregistratu zen 2011ko urtarrilean. 2011ko urtarriletik ez da jakinarazi poliomielitis basatiaren infekziorik Indian, eta 2012ko otsailean herrialdea OME ren poliomielitisaren herrialde endemikoen zerrendatik kendu zuten. Herrialdean bi urte gehiagoz poliomielitis basatirik gertatzen ez bazen, poliomielitisik gabeko herrialde izendatuko zutela jakinarazi zen.