cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nano marroi
Bero-espektroa
Gas-erraldoiek nano marroien ezaugarrietako batzuk dituzte. Eguzkia bezala, Jupiter eta Saturno hidrogenoz eta helioz osatuta daude. Saturno Jupiter bezain handia da ia, masaren %30 baino ez duen arren. Eguzki Sistemako hiru planeta erraldoik (Jupiter, Saturno eta Neptuno) Eguzkitik jasotzen dutena baino askoz bero gehiago igortzen dute (bikoitza gutxi gorabehera). Eta lau planeta erraldoiek sistema "planetarioak" dituzte: ilargiak.
IUAren egungo araudia
Gaur egun, Nazioarteko Astronomia Elkarteak uste du 13 M J baino gehiagoko objektu bat (deuterioaren fusio termonuklearrerako muga masa) nano marroi bat dela, masa hori baino gutxiagoko objektu bat (eta izar baten inguruan orbitatzen duena) planeta bat bezala hartzen den bitartean.
Baleen badia
Badia hala izendatu zuen Ernest Shackletonek Nimrod espedizioan zehar, 1908ko urtarrilak 24an ikusi ziren balea ugarien ondorioz.
Nano marroi
IUAren egungo araudia
Jupiterren 13 masako muga, garrantzi fisiko zehatza duen zerbait baino gehiago, arau orokor bat da. Objektu handienek beren deuterioaren zatirik handiena erreko dute, eta txikienek apur bat baino ez, eta Jupiterren masaren balioa tarteko punturen batean dago. Erretako deuterio kopurua ere, neurri batean, objektuaren konposizioaren araberakoa da, zehazki, egungo helio eta deuterio kopuruaren eta elementu astunagoen zatikiaren araberakoa, opakotasun atmosferikoa eta, beraz, hozte erradiatiboaren tasa zehazten duena.
Pentapodus numberii
Pentapodus numberii Pentapodus generoko animalia da. Arrainen barruko Nemipteridae familian sailkatzen da.
Nano marroi
IUAren egungo araudia
2011tik aurrera, Extrasolar Planeten Entziklopediak, Jupiterren 25 masa arteko objektuak barne hartu zituen, honako hau esanez: "Behatutako masa espektroan 13 M J inguruko ezaugarri berezirik ez egoteak, masa muga hau ahazteko hautua indartzen du". 2016tik aurrera, muga hori Jupiterren 60 masatara igo zen, masa-dentsitate erlazioen azterketa batean oinarrituta. Exoplaneten datuen esploratzaileak 24 Jupiter masara arteko objektuak ditu, ohar honekin: "IAUren lantaldeko Jupiter masen 13 bereizketak ez du motibazio fisikorik nukleo harritsuak dituzten planetentzat, eta problematikoa da behaketaren ikuspegitik, sin i anbiguotasunaren ondorioz." NASAren Exoplaneten Artxiboak Jupiterren 30 masa edo gutxiagoko masa (edo masa minimoa) duten objektuak barne hartzen ditu.
Azpi-nano marroia
13 MJ baino gutxiagoko objektuak, azpi-nano marroiak edo masa planetarioko nano marroiak deituak, izar eta nano marroiak bezala eratzen dira (hau da, gas hodei baten kolapsoaren bidez), baina deuterioaren fusio termonuklearrerako muga masa baino masa txikiagoa dute.
Ikertzaile batzuek flotazio askeko planetak deitzen dituzte, beste batzuek masa planetarioko nano marroiak deitzen dituzten bitartean.
Beste propietate fisiko batzuen papera masaren estimazioan
Ezaugarri espektroskopikoek, masa baxuko izarrak eta nano marroiak bereizten lagun dezaketen arren, sarri, masa estimatzea beharrezkoa da ondorio batera iristeko. Masaren estimazioaren azpian dagoen teoria, antzeko masa bat duten nano marroiak modu berdintsuan eratzen direla eta eratzen direnean bero daudela da. Batzuk, masa baxuko izarren antzeko espektro motak dituzte, 2M1101AB kasu. Hoztean, nano marroiek argitasun maila bat mantendu beharko lukete masaren arabera. Adina eta argitasuna gabe zaila da masaren estimazioa egitea; adibidez, L motako nano marroi bat masa altuko nano marroi zahar bat izan liteke (beharbada masa baxuko izar bat) edo oso masa baxuko nano marroi gazte bat. Y nanoen kasuan eta hau ez da hain problematikoa, azpinano marroien mugatik gertu masa txikiko objektuak izaten jarraitzen baitute, baita adin estimazio altu samarretarako ere. L eta T nanentzat baliagarria izaten jarraitzen du adinaren estimazio zehatza izatea. Argitasuna da hemen ezaugarri kezkagarriena, energia espektralaren banaketaren bidez kalkula baitaiteke. Adinaren estimazioa bi modutan egin daiteke. Edo nano marroia gaztea da eta oraindik gaztetasunarekin lotzen diren espektro ezaugarriak ditu, edo nano marroia izar edo izar talde batekin batera existitzen da (izar kumulu edo izar elkarketa), lortzen errazagoak diren adin estimazioak dituztenak. Metodo honekin ikasi den nano marroi oso gazte bat 2M1207 da, eta bere laguna 2M1207b. Kokapenean, mugimendu propioan eta espektro sinaduran oinarrituta, objektu hau 8 milioi urte inguruko TW Hydrae elkarteari dagokiola erabaki zen, eta bigarren mailako masa deuterioaren errekuntza mugaren azpitik dagoela, 8 ± 2 M Jrekin. Komugimendua erabiltzen duen adinaren estimazio baten adibide oso zahar bat, nano marroi + nano zuriko COCONUTS-1 bitarra da, nano zuriaren adin osoa 7.3 mila milioi urtekoa delarik. Kasu honetan, masa ez zen deribatutako adinarekin estimatu, baina baterako mugimenduak distantziaren estimazio zehatza eman zuen, Gaiaren paralajea erabiliz. Neurri hau erabiliz, egileek erradioa estimatu zuten, ondoren nano marroiaren masa kalkulatzeko erabili zena, 15.4 M J.
M espektro mota
Nano marroiak dira, M6,5 edo ondorengo espektro klasea dutenak; M nano berantiarrak ere deitzen dira. Zientzialari batzuek nano gorritzat hartzen dituzte. M espektro motako nano marroi asko objektu gazteak dira, Teide 1 kasu.
L espektro mota
M espektro mota definitzen duen ezaugarria, antzinako izar sekuentzia klasikoko motarik hotzena, titanio (II) oxidoaren (TiO) eta banadio (II) oxidoaren (VO) xurgapen bandak nagusi diren espektro optiko bat da. Hala ere, GD 165B k, GD 165 nano zuriaren lagun hotzak, ez zuen nanoen TiOren ezaugarri bereizgarrietako bakar bat ere, ondoren GD 165B bezalako objektu asko identifikatzeak, azkenean espektro klase berri baten definiziora eraman zuen, L nanoak, espektroaren eskualde optiko gorrian, ez oxido metalikoen xurgapen bandek definituak (TiO, VO), hidruro metalikoen emisio-bandak (FeH, CrH, MgH, CaH) eta metal alkalinoen lerro atomiko nabarmenak (NaI, KI, CsI, RbI). 2013tik aurrera, 900 L nano baino gehiago identifikatu dira, gehienak eremu zabaleko azterketen bidez: Two Micron All Sky Survey (2MASS), Deep Near Infrared Survey of the Southern Sky (DENIS) eta Sloan Digital Sky Survey (SDSS). Espektro klase honek ez ditu nano marroiak bakarrik barne hartzen, sekuentzia nagusiko izarrik hotzenek, nano marroien gainetik (> 80 MJ), L2 eta L6 espektro klasea baitute.
T espektro mota
GD 165B L nanoen prototipoa den bezala, Gliese 229B bigarren espektro klase berri baten prototipoa da, t nanoak arrosa-magenta kolorekoak dira. L nanetako infragorri hurbilaren (NIR) espektroek H2O eta karbono monoxidoaren (CO) xurgapen zerrenda indartsuak erakusten dituzten bitartean, Gliese 229Bren NIR espektroa metanoaren xurgapen bandek (CH4) menderatzen dute, ezaugarri hauek Eguzki Sistemako planeta erraldoietan eta Titanen bakarrik aurkitu zirelarik. CH4, H2O eta hidrogeno molekularraren (H2) talkak eragindako xurgatzeak Gliese 229B kolore urdinak ematen dituzte infragorri hurbilean. Bere espektro optiko gorria, oso inklinatua, L nanoen bereizgarri diren FeH eta CrH bandarik ere ez du, eta, aldiz, Na eta K metal alkali xurgapen ezaugarri oso zabalen eraginpean dago, desberdintasun hauek Kirkpatrickek T espektro klasea proposatzera eraman zutena H- eta K bandetan. 2013tik aurrera CH4 xurgapena duten objektuentzat, 355 T nano ezagutzen dira. Adam Burgasserrek eta Tom Geballek garatu berri dituzte t nanentzako NIR sailkapen-eskemak. Teoriak, L nanoak, oso masa baxuko izarren eta subestelar objektuen (nano marroiak) nahasketa bat direla iradokitzen du, t nanoen klasea, nano marroiez erabat osatuta dagoen bitartean. T nanoen espektroaren zati berdean sodioa eta potasioa xurgatzearen ondorioz, t nanoen benetako itxura, gizakiaren ikusmen pertzepziorako, ez dela marroia uste da, magenta baizik. T motako nano marroiak detektatu dira, WISE 0316+4307 kasu, Eguzkitik 100 argi urte baino gehiagora.
Y espektro mota
2009an, ezagutzen diren nano marroi hotzenek 500 eta 600 kelvineko (227-327 ° C; 440-620 ° F) tenperatura efektiboak zituzten, eta T9 espektro klasea eman zaie. Hona hemen hiru adibide: CFBDS J005910.90-011401.3, ULAS J133553.45+113005.2 eta ULAS J003402.77-005206.7. Objektu hauen espektroek 1,55 mikrometro inguruko xurgapen-pikoak dituzte. Delorme et al.-ek iradoki dute ezaugarri hori amoniakoaren xurgapenaren ondorio dela, eta T-Y trantsizioa adierazten duela kontuan hartu behar dela; ondorioz, objektu horiek Y0 motakoak dira. Hala ere, ezaugarri hori ez da ur eta metano bidezko xurgapenetik bereizten, eta beste autore batzuek Y0 klasearen esleipena goiztiarra dela adierazi dute.
2010eko apirilean, berriki aurkitutako bi azpinano marroi ultrahotz (UGPS 0722-05 eta SDWFS 1433+35), Y0 espektro klasearen prototipo bezala proposatuak izan ziren.
2011ko otsailean, Luhman et al.-ek WD 0806-661B aurkitu zutela jakinarazi zuten, nano zuri baten lagun den nano marroia, 300 K-ko tenperatura (27 ° C; 80 ° F) eta 7 MJ-ko masa duena. Masa planetarioa duen arren, Rodríguez et al.-ek iradokitzen du ez dela litekeena planeten antzera eratu izana.
Handik gutxira, Liu et al.-ek nano marroi "oso hotz" bati buruzko txosten bat argitaratu zuten (C. 370 K (97 ° C; 206 ° F), oso masa baxuko beste nano marroi baten inguruan orbitatzen duena, eta "bere argitasun txikia, bere kolore atipikoak eta bere tenperatura hotza direla eta, CFBDS J1458+10B Y espektro klaserako hautagai oparoa" dela adierazi zuten.
2014ko apirilean, WISE 0855-0714 iragarri zen, 225-260 k (−48 – −13 °C; −55–8 °F) inguruko tenperatura-profilarekin eta 3-10 MJ-ko masarekin. Era berean, ez zen ohikoa bere paralaje behatuak Eguzki Sistematik 7,2 ± 0,7 argi urteko distantziara egotea.
CatWISEren katalogoan 2019an egindako bilaketa batek CWISEP J1935-1546 nano marroirik hotzenetako bat dela adierazi zuen, 270-360 K-ko tenperaturarekin (−3–87 °C; 26–188 °F).
2020ko urtarrilean Ameriketako Astronomia Elkartearen 235. bileran WISE J0830+2837 ren aurkikuntza aurkeztu zen, hasiera batean Backyard Worlds proiektuko zientzialariek aurkitu zutena. Y nano hau 36,5 argi-urteko distantziara dago eta 350 kelvineko tenperatura du (77 ° C; 170 ° F).
Bigarren mailako ezaugarriak
Nano marroi gazteek azaleko grabitate baxuak dituzte, antzeko espektro motako zelai-izarrekin alderatuta, erradio handiagoak eta masa baxuagoak dituztelako. Iturri horiek beta (β) letraz markatuta daude tarteko azaleko grabitaterako, eta gamma (γ) letraz, azaleko grabitate baxurako. CaH, K I eta Na I lerroek, baita VO lerro indartsuak ere, azaleko grabitate baxua adierazten dute. Alfa (α) lerroak azaleko grabitate normal bat adierazten du eta desagertu egiten da. Batzuetan, azaleko grabitate oso baxu bat delta (δ) batekin adierazten da. "pec" atzizkiak berezia esan nahi du. Atzizki berezia ezohikoak diren beste ezaugarri batzuetarako erabiltzen da oraindik ere, eta hainbat propietate laburbiltzen ditu, gainazaleko grabitate txikia adierazten dutenak, subnanoak eta konpondu gabeko bitarrak. Sd aurrizkiak azpinanoa esan nahi du, eta azpinano hotzak baino ez ditu barne hartzen. Aurrizki honek metalikotasun baxua eta ezaugarri zinematikoak adierazten ditu, haloaren izarren antz handiagoa dutenak diskoaren izarren baino. Azpinanoak diskoko objektuak baino urdinagoak dira. Red atzizkiak gorri koloreko objektuak deskribatzen ditu, baina zaharragoak direnak. Hau ez da azaleko grabitate baxu bat bezala interpretatzen, hauts kopuru handi bat bezala baizik. Blue atzizkiak objektu urdinak deskribatzen ditu infragorri hurbilean, metaltasun baxuarekin azaldu ezin direnak. Batzuk L+T bitar bezala azaltzen dira, beste batzuk ez bitarrak, 2MASS J11263991-5003550 bezala eta hodei finekin eta/edo ale handikoekin azaltzen dira.
Nano marroien propietate espektralak eta atmosferikoak
L eta T nanoek isurtzen duten fluxu gehiena infragorrien artean dago, 1 eta 2,5 mikrometro bitartean. M, L eta T nano berantiarren sekuentzian zehar dauden tenperatura baxu eta beherakorren ondorioz, espektro aberats bat sortzen da infragorri hurbilean, ezaugarri ugari dituena, espezie atomiko neutroen lerro nahiko estuetatik hasi eta banda molekular zabaletaraino, guztiak tenperatura, grabitate eta metaltasun ezberdinekin. Gainera, tenperatura baxuko baldintza horiek gas-egoeratik kanpoko kondentsazioa eta aleak sortzea errazten dute. Ezagutzen diren nano marroietako atmosfera tipikoak, 2.200 eta 750 K. bitartean daude. Izarrekin alderatuz, barne fusio konstante batekin berotzen direnak, nano marroiak, denborarekin azkar hozten dira, nano masiboenak, hain masiboak ez direnak baino astiroago hozten dira.
Nano marroi ezagunetarako hautagaien behaketek, igorpen infragorrien distira eta arintze patroi bat erakutsi dute, muturreko haizeek astintzen duten barnealde bero bat ezkutatzen duten hodei nahiko hotz eta opakoen patroiak iradokitzen dituena. Uste denez, gorputz hauen klima biziki bortitza da, Jupiterren ekaitz ospetsuekin konparagarria, baina aise gainditzen dituena.
2013ko urtarrilaren 8an, NASAko Hubble eta Spitzer espazio teleskopioak erabiltzen dituzten astronomoek 2MASS J222889-4310262 izeneko nano marroi baten atmosfera ekaiztsua zundatu zuten, orain arteko nano marroi baten "mapa meteorologiko" zehatzena sortuz. Haizeak bultzatutako planeta baten tamainako hodeiak erakusten ditu. Ikerketa berria nano marroiak ez ezik, Eguzki Sistematik kanpoko planeten atmosferak ere hobeto ulertzeko beste urrats bat da.
2020ko apirilean, 2MASS J10475385+2124234 nano marroi hurbilean +650 ± 310 metro segundoko haize-abiadurak erregistratu zituztela jakinarazi zuten zientzialariek. Neurketak kalkulatzeko, zientzialariek ezaugarri atmosferikoen errotazio mugimendua, distira aldaketek zehaztua, nano marroiaren barnealdeak sortutako errotazio elektromagnetikoarekin alderatu zuten. Emaitzek, aurreko iragarpenak baieztatu zituzten, nano marroiek, haize indartsuak izango zituztela. Zientzialariek, konparazio metodo hau, beste nano marroi eta exoplaneta batzuen dinamika atmosferikoa esploratzeko erabili ahal izatea espero dute.
Behaketa-teknikak
Karga akoplatuko gailuak (CCD) dituzten teleskopio sentikorrak erabili dira urrutiko izar-kumuluetan objektu ahulak bilatzeko, hala nola Teide 1.
Eremu zabaleko bilaketek objektu ahul indibidualak identifikatu dituzte, hala nola Kelu-1 (30 ly-ko distantziara).
Nano marroiak, sarri, exoplanetak aurkitzeko ikerketetan aurkitzen dira. Exoplanetak detektatzeko metodoek nano marroientzat ere funtzionatzen dute, baina hauek errazago detektatzen dira.
Nano marroiak, euren eremu magnetiko indartsuengatik, irrati igorle indartsuak izan daitezke. Areciboko Behatokiaren eta Very Large Arrayren behaketa programek, objektu hauetako dozena bat baino gehiago detektatu dituzte, nano ultrahotzak ere deitzen direnak, mota honetako beste objektu batzuekin propietate magnetikoak partekatzen dituztelako. Nano marroien erradio-emisioa detektatuz gero, zuzenean neur daiteke nano horien eremu magnetikoen intentsitatea.
Nano marroia X izpien iturri gisa
Nano marroietan 1999tik detektatutako x izpien erupzioek, euren barnean eremu magnetiko aldakorrak daudela iradokitzen dute, oso masa baxuko izarren antzekoak.
Energia nuklear iturri indartsu zentralik ez duenez, nano marroi baten barnealdea irakiteko edo konbekzio egoera azkar batean dago. Nano marroi gehienek duten errotazio azkarrarekin konbinatzen denean, konbekzioak eremu magnetiko indartsu eta korapilatu bat garatzeko baldintzak ezartzen ditu azaleratik gertu. Chandrak LP 944-20 n behatutako sugarrak nano marroiaren gainazalean dagoen material bero magnetizatu eta zurrunbilotsuan izan lezake jatorria. Lurrazaleko sugar batek beroa atmosferara eraman lezake, korronte elektrikoak isurtzea eta x izpien sugarra sortzea ahalbidetuz, tximista bat bezala. Sugarrik gabeko aldian LP 944-20n x izpirik ez egotea ere emaitza esanguratsua da. Nano marroi batek sortutako x izpi konstanteen potentziaren behaketa mugarik baxuena ezartzen du, eta koroak izateari uzten diola erakusten du nano marroi baten gainazaleko tenperatura 2800K azpitik hozten denean eta elektrikoki neutroa bihurtzen denean.
NASAren x izpien Chandra behatokiaren bidez, zientzialariek masa baxuko nano marroi batetik datozen x izpiak detektatu dituzte izar sistema anizkoitz batean. Lehen aldia da bere izar edo izarretatik (TWA 5A Eguzkiaren antzeko izarrak) hain gertu dagoen nano marroi bat x izpietan ebatzi dela. "Chandraren gure datuek erakusten dute x izpiak 3 milioi °C-ra dagoen nano marroiaren plasma koronalean sortzen direla", esan du Yohko Tsuboi Chuoko Unibertsitateko (Tokio) ordezkariak. "Nano marroi hau, gaur egungo eguzkia bezain distiratsua da x izpien argitan, gure eguzkia baino berrogeita hamar aldiz masiboagoa den bitartean", esan zuen Tsuboik. "Ohar horrek, beraz, aukera ematen du planeta masiboek ere beren kabuz x izpiak igortzeko gaztaroan".
Nano marroiak irrati iturri gisa
Irrati seinaleak igortzen zituela aurkitu zen lehen nano marroia LP 944-20 izan zen, bere x izpien igorpenetik ikusi zena, nano marroien %5 eta %10 artean, dirudienez, eremu magnetiko indartsuak dituzte eta irrati uhinak igortzen dituzte, eta 40 nano marroi magnetiko ere egon daitezke Eguzkitik 25 pc-ko erradioan, Monte Carloren modelizazioan eta bere batez besteko dentsitate espazialean oinarrituta. Nano marroien irrati emisioen potentzia, gutxi gora-behera konstantea da, euren tenperaturen aldaketak gorabehera. Nano marroiek 6 kG-ko indarra duten eremu magnetikoak mantendu ditzakete. Astronomoen arabera, nano marroietako magnetosferek 107 metroko altuera hartzen dute, euren irrati emisioen propietateak direla eta. Nano marroien irrati emisioek planeta edo izarren antzekoagoak diren ez da ezagutzen. Nano marroi batzuek irrati pultsu erregularrak igortzen dituzte, batzuetan poloetatik emititutako irrati emisio bezala interpretatzen direnak, baina eskualde aktiboetatik ere emiti daitezke. Irrati uhinen orientazioaren inbertsio erregular eta periodikoak, nano marroien eremu magnetikoek euren polaritatea aldizka inbertitzen dutela adieraz dezake. Inbertsio hauek, nano marroiaren aktibitate magnetiko ziklo baten emaitza izan daitezke, eguzki zikloaren antzekoa.
Nano marroi bitarrak
Nano marroiak dituzten sistema bitarren orbitaren behaketak nano marroiaren masa neurtzeko erabil daitezke. 2MASSW J0746425+2000321 en kasuan, bigarren mailak eguzki-masaren % 6 pisatzen du. Neurri horri masa dinamikoa deitzen zaio. Eguzki Sistematik gertuen dagoen nano marroien sistema, Luhman 16 bitarra da. Sistema honen inguruan planetak antzeko metodo batekin bilatzen saiatu ziren, baina ez zen bakar bat ere aurkitu.
2M1101AB sistema bitar zabala 20 au baino gehiagoko banaketa zuen lehen sistema bitarra izan zen. Sistema honen aurkikuntzak nano marroien eraketari buruzko behin betiko ikuspegia eman zuen. Lehenago uste zen nano marroi bitar zabalak ez zirela sortzen edo, gutxienez, desintegratzen zirela 1-10 Ma urterekin. Sistema honen existentzia ere ez da bateragarria eiekzioaren hipotesiarekin. Eiekzioaren hipotesia, nano marroiak sistema anizkoitz batean eratzen diren hipotesi bat zen, baina hidrogenoa erretzeko masa nahikoa irabazi aurretik kanporatuak dira.
Berrikiago, W2150AB bitar zabala aurkitu zen. Masa proportzioa eta lotura-energia 2M1101AB-ren antzekoak ditu, baina adin handiagoa du eta galaxiaren beste eskualde batean dago. 2M1101AB oso populatua dagoen eskualde batean dagoen bitartean, W2150AB bitarra oso urrun dagoen eremu batean dago. Bere jaioterriko izar kumuluko edozein elkarrekintza dinamikok bizirik iraungo zuen. Bitarra L+T bitar gutxi batzuetakoa ere bada, lurreko behatokiek erraz konpon ditzaketenak. Beste biak SDSS J1416+13AB eta Luhman 16 dira.
Badira beste sistema bitar interesgarri batzuk, 2MASS J05352184-0546085 nano marroien sistema bitar itzaltzailea kasu. Sistema honen ikerketa fotometrikoek, sistemako nano marroi ez hain masiboa, bere kide masiboena baino beroagoa dela erakutsi dute.
Nano zuriak inguratzen dituzten nano marroiak nahiko arraroak dira. GD 165B, L nanoen prototipoa, sistema hauetako bat da. Nano zurien inguruan orbitatzen duten eta mareak blokeatzen dituen nano marroiak dituzten sistemak bilgarri postkomun bitarrenak edo PCEBenak dira. Lagun nano marroi bat duen nano zuri bat duten 8 PCEB soilik ezagutzen dira, WD 0137-349 AB barne. Nano zuri eta nano marroiko gertuko izar bitar hauen historian, nano marroia izarrak irensten du erraldoi gorri fasean. Jupiterren 20 masatik beherako masa duten nano marroiak, irenstean lurruntzen dira. Nano zurien inguruan orbitatzen duten nano marroien eskasia, sekuentzia nagusiko izarren inguruko nano marroien antzeko behaketekin alderatu daiteke, nano marroien basamortua bezala deskribatuak. PCEBa izar aldakor kataklismiko (CV*) bihurtu daiteke nano marroiarekin emaile bezala, eta sistemaren azken etapan bitarra fusionatu egin daiteke. CK Vulpeculae nova nano zuri baten eta nano marroi baten arteko fusio baten emaitza izan daiteke.
Oraintsuko garapenak
Eguzki inguruko nano marroien populazioen estimazioek nano marroi bakoitzeko sei izar egon daitezkeela kalkulatzen dute. 2017ko estimazio berriago batek, RCW 38 izar kumulu masibo gaztetik abiatuta, Esne Bideak 25.000 eta 100.000 milioi nano marroi artean dituela erakutsi zuen.
Martes zibellina
Martes zibellina Martes generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Mustelinae azpifamilia eta Mustelidae familian sailkatuta dago.
Nano marroi
Oraintsuko garapenak
2017ko abuztuan argitaratutako ikerketa batean, NASA ren Spitzer espazio teleskopioak lodiera aldakorreko hodei estalki batek eragindako nano marroien infragorrien distira aldaketak monitorizatu zituen. Behaketek, nano marroien atmosferetan hedatzen diren eskala handiko uhinen existentzia erakutsi zuten (Neptunoren atmosferaren eta Eguzki Sistemako beste planeta erraldoi batzuen antzera). Uhin atmosferiko hauek hodeien lodiera modulatzen dute eta abiadura ezberdinekin hedatzen dira (ziurrenik errotazio diferentzialaren ondorioz).
2020ko abuztuan, astronomoek 95 nano marroi aurkitu zituzten Eguzkitik gertu, Backyard Worlds: Planet 9 proiektuaren bidez.
Eraketa eta eboluzioa
Nano marroiak, izarren antzera eratzen dira, eta disko protoplanetarioz inguratuta daude, Cha 110913-773444 kasu. 2017tik aurrera, Herbig-Haro objektu handi batekin konektatuta dagoen protonano marroi bat baino ez da ezagutzen. Mayrit 1701117 nano marroia da, pseudodisko batez eta disko kepleriar batez inguratuta dagoena. Mayrit 1701117k H 1165 txorrotada botatzen du, 0,7 argi-urteko luzerakoa, batez ere sufre ionizatuan ikusten dena.
Nano marroien inguruko diskoek, izarren inguruko diskoek dituzten ezaugarri berberak dituztela aurkitu da, eta, beraz, nano marroien inguruan akrezioz eratutako planetak egotea espero da. Nano marroien diskoen masa txikia dela eta, planeta gehienak lehorrekoak izango dira eta ez gas-erraldoiak. Planeta erraldoi batek nano marroi baten inguruan orbitatzen badu gure ikusmen-lerroaren bidez, orduan, diametro bera dutenez gutxi gora-behera, honek seinale handi bat emango luke transito bidezko detekziorako. Planetek nano marroi baten inguruan duten akrezio eremua nano marroitik oso gertu dago, eta, beraz, marea indarrek eragin handia izango lukete.
Cha 110913-773444 nano marroia, Chamaeleon konstelazioan 500 argi-urteko distantziara dagoena, miniaturazko planeta sistema bat sortzeko prozesuan egon daiteke. Pennsylvaniako Estatu Unibertsitateko astronomoek gas eta hautsezko disko bat dela uste dutena detektatu dute. Cha 110913-773444 orain arte aurkitutako nano marroirik txikiena da (8 M J), eta planeta sistema bat osatuko balu, bat duen objekturik txikiena izango litzateke.
Nano marroien inguruko planetak
Masa planetario super-Jupiter 2M1207b, 2MASS J044144 eta Oph 98 B objektuak, distantzia orbital handitan nano marroien inguruan orbitatzen dutenak, hodei kolapsoz osa zitezkeen, akrezio bidez eratu beharrean, eta, beraz, azpinano marroiak izan daitezke planeten ordez, masa handi erlatiboetatik eta orbita zabaletatik ondorioztatzen dena. Abiadura erradialaren teknika erabiliz nano marroi bat orbitatzen ari zen masa baxuko lagun baten lehen aurkikuntzak (ChaHα8), abiadura erradialaren teknika erabiliz, UA gutxi batzuetako edo txikiagoko orbitetan dauden nano marroien inguruko planetak detektatzeko bidea prestatu zuen. Hala ere, ChaHα8ko taldekidearen eta primarioaren arteko masa erlazio batekin, 0,3koa gutxi gora-behera, sistema honek izar bitar baten antza du. Ondoren, 2008an, orbita erlatiboki txiki batean (MOA-2007-BLG-192Lb) masa planetarioko lehen laguna aurkitu zen nano marroi bat orbitatzen.
Litekeena da nano marroiak inguratzen dituzten planetak urik gabeko karbonozko planetak izatea.
Spitzerrekin egindako behaketetan oinarritutako 2017ko ikerketa baten arabera, 175 nano marroi monitorizatu behar dira gutxienez planeta baten detekzioa bermatzeko ( %95).
Bizigarritasuna
Nano marroien orbitan dauden balizko planeten bizigarritasuna aztertu da. Gorputz hauek planeta bizigarriak izateko baldintzak iradokitzen dituzten eredu informatikoak oso zorrotzak dira, gune bizigarri estua delarik, hurbilekoa (T nanoa 0,005 UA) eta, denborarekin, beheranzkoa, nano marroiaren hozteagatik. Orbitek eszentrikotasun oso baxukoak izan beharko lukete (10etik 6ra bitartekoak), planetetan berotegi efektua eragingo luketen marea indar indartsuak saihesteko, bizigabeak bihurtuz. Ilargirik ere ez zen egongo.
Behe-ohol
Behe-ohola, baita ere errodapia, edarrapia edo zokaloa (Heg.) , horma baten oin eta barnealdean jartzen den zerrenda irtena eta garaiera gutxikoa da, marruskaduraren kontra paretak berak baino erresistentzia gehiago duena. Zurezkoak edo zeramikazkoak dira, normalean lurraren material berekoak, baina PVCzkoak ere badira merkatuan. Batzuetan, kable edo hodiak edukitzeko, ezkutatzeko, erabiltzen dira, batez ere etxebizitza ez diren eraikinetan, (bulegoetan, fabriketan, lantegietan eta abar).
Aldapa kalea (Iruñea)
Kokalekua
Merkatuaren kalea, Jauregiko aldapa kalea, Maiatzaren Bia kalea eta Mañueta kalearen elkargunean hasi, San Fermin Aldapakoaren eliza eta Santo Domingoko merkatuaren alboan, eta maldan gora igoz Karmen kalean amaitzen da.
Tumbling Shoals (Arkansas)
Tumbling Shoals Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cleburne konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cardiffko Museo Nazionala
Cardiffko Museo Nazionala (galesez Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd eta ingelesez National Museum Cardiff) Galesko Cardiff hiriburuan dagoen museo eta arte galeria bat da. Cardiffko udaletxearen alboan dago eta Cathays Park inguratzen duten eraikin nabarmen multzoko bat da.
Amgueddfa Cymru – National Museum Wales museo sareko kide da. Sarrera doakoa da, Galesko Gobernuak bisitariei norberaren borondatearen araberako diru-doaintza emateko aukera ematen die.
Historia
1912an eraiki zen baina Lehen Mundu Gerraren ondorioz ez zen 1917. urterarte inauguratu ahal izan.
Elxeko palmadia
Elxeko palmadia (valentzieraz Palmerar d'Elx) Alacanteko probintziako Elxeko (Elche) hirigunean dagoen palmadi handia da. Europako palmadirik handiena da eta munduan arabiar palmadi batzuek besterik ez dute gainditzen. Bertako palmerarik arruntena Phoenix dactylifera da eta musulmanek ekarri zuten Iberiar penintsula okupatu zutenean.
200ko azaroaren 30ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Elxeko palmadi osoa.
Leire Lopez Ziluaga
Bere hitzetan, "musikazale eta musikajalea" da, 13 urte zituela "amak etxerako soinu ekipoa erosi zuenetik". Kafea eta Galletak egitasmoaren bultzatzaile izan zen Ibon Rodriguez musikariarekin batera, eta haren ondorioa izan zen Kafe aleak liburuaren edizioa. Gernikako Astra egitasmoaren sustatzaileetako bat ere izan da, eta musika eta literatura kritika idatzi izan du, adibidez Berrian.
2018tik Susa argitalatxeko editorea da Lopez Ziluaga. Gorka Arreseren lekua hartu zuen lan horretan.
Julio de la Rosa
Julio de la rosa (Jerez de la Frontera, Cadiz, 1972ko abuztuaren 18a) abeslaria, musikaria eta pop rock sortzaile espainarra da. Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi zuen Sevillan. Gaur egun Madrilen bizi da.
Hombre Burbuja taldearen abeslari eta gitarrista izan zen 1995 eta 2002 urteen artean. Geroago, bakarlari gisa lan egin zuen, bere izena, Julio de la Rosa, edo, besterik gabe, De la Rosa. Fantasa #3 proiektuan ere parte hartu du Sergio Vinadé-rekin, Tachenko-rekin eta Pau Roca-rekin, La Habitación Roja-rekin batera.
Hainbat pelikula espainiarretarako soinu-bandak idatzi ditu: Siete vírgenes​ eta After Alberto Rodriguezena, Una palabra tuya Ángeles González-Sinderena, pelikula honetarako Corazón contento, El hombre de las mil caras ​ eta Tenemos que hablar abestiak egin zituen.
Idazle gisa bi narratiba lan argitaratu ditu: Tanto rojo bajo los párpados eta Diez años foca en un circo, gainera Vacaciones poesia liburua egin zuen Adriana Schlittler Kauschrekin.
Beti eskamak kentzen
Beti eskamak kentzen euskal abesti herrikoia da.
Psettina variegata
Psettina variegata Psettina generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bothidae familian.
Neoromicia capensis
Neoromicia capensis Neoromicia generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Basauriko geltokia
Basauri Bilboko metroaren 2. linearen geltoki-burua da, izen bereko udalerriko erdialdean kokatuta dagoena. 2011ko azaroaren 11n inauguratu zen, Bilboko metro sarearen hasierako proiektuari bukaera emanez ekialdeko tartean, eta Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 2. tarifa-gunean dago.
Sarbideak
Geltokiak hiru sarbide ditu: bat eskailera mekaniko bidez, beste bat korridore mekaniko bidez eta hirugarrena igogailu bikoitza da.
Geltokia
Norman Fosterrek diseinatutako haitzulo motatakoa da. Bolumen handi bakar batean zulatzen den ganga itxurako galeria da, 100 metro inguru luzerakoa, eta hari zintzilikatuta bi mezzanina izeneko plataforma banatzaile daude. Mezzanina bakoitza alboko bi nasekin elkarlotzen da eskailera monumentalen eta igogailuen bidez, eta kaleko sarbideen igogailu eta eskailerekin korridore zabalen bidez. Mantenu elementuak, hala nola aireztapena, kableak, ur-hodiak eta abar nasen azpian kokatzen dira.
Geltoki honetako arkitekturan bi material nagusi erabili dira: hormigoia eta altzairu herdoilgaitza. Azalak hormigoi ikusizkoak dira, 240 x 120 zentimetroko modulo plaka aurrefabrikatuak erabilita eta hormigoi bonbeatuzko estalduraren enkofratu galduak direnak. Mezzanina elementuen egitura altzairu herdoilgaitzezkoa da, haitzulo pisutsuaren irudia arinduz. Sarbide korridoreak hormigoizko kanoi eliptikoak dira, espazio zabalak lortuz. Kalean, Bidasoa eta Basozelai sarbideetako kanoiak harrizko elementu bilakatzen dira, fosterito izenpetutako bidaiaria jasotzeko beirazko sarrerak erabili ordez, sarbideak maldan daudelako.
Geltokia igogailu, txarteldegi, balioztatze makina eta 2017tik desfibrilagailuz ere hornituta dago. Gainera, 2018ko abuztuaren 17tik doako Wi-Fi zerbitzua eskaintzen da, WifiNova enpresaren [TUWI] Metro sarearen bitartez.
Lotuneak
Geltokitik 200 metrora Renfeko Aldirien Bidebieta-Basauri geltokia dago. Geltokiaren kanpoaldean Bizkaibus zerbitzua hornitzen duten bost autobus geraleku daude. Hurrengo lineak geralekuetatik pasatzen dira:
Bidaiariak
Bizkaiko Garraio Partzuergoak urtero argitaratzen dituen bidaiarien datuen arabera, geltokiak hurrengo bidaiari kopuruak zenbatzen ditu:
Ehun eta laurogeita zazpi
Ehun eta laurogeita zazpi (187) ehun eta laurogeita seiaren ondoren eta ehun eta laurogeita zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Fritz Sauckel
Hamabost urte zituenetik, Norvegia, Suedia eta Alemaniako merkataritza-ontzietan egon zen. Lehen Mundu Gerraren hasieran, bidaiatzen zuen itsasontzia harrapatu zuten, eta Sauckelek gerraren gainerakoa Frantzian igaro zuen.
Alemaniara itzultzean ingeniaritza ikasi zuen eta 1924an Alderdi Nazira afiliatu zen. 1933an Turingiako gobernadore izendatu zuten eta Reichstageko kide hautatu zuten.
Timmy Thomas
Timmy Thomas Evansville, Indiana, 1944ko azaroaren 13a - Miami, 2022ko martxoaren 11) estatubatuar R&B abeslaria, teklatu-jotzailea, musikagilea eta disko-ekoizlea izan zen, "Why Can't We Live Together" singleagatik ezaguna. 1. postu R&Bn eta 3. postua Hot 100n 1972an Billboard zerrendetan.
Ibilbidea
Hasieran Donald Byrd-ekin eta Cannonball Adderley-rekin batera musikari laguntzaile gisa bereganatu zuen arreta, Memphisen (Tennessee) estudioko musikari gisa lan egin eta Goldwax Records diskoetxean bere lehen singlea kaleratu baino lehen. Bakarlari gisa arrakasta gutxi izan zuen Miamiko (Florida) Glades Records-ekin aldatu zen arte, eta 1972 amaieran "Why Can't We Live Together" abestia grabatu zuen. Diskoa AEBetako zerrendetan lehen postuan kokatu zen. Billboard, R&B, eta Billboard Hot 100eko lehen 3 postuen barruan, eta beste herrialde askotan, Erresuma Batua barne, Top 40en artean. Abestiak 12. postuan jo zuen UK: UK Singles Chart. 2 milioi ale baino gehiago saltzen ditu mundu osoan.
Aurretik Phillip & The Faithfuls izeneko talde baten parte izan zen, Phillip Reynolds abeslaria barne, eta Goldwax diskoetxearen materiala kaleratu zuen, besteak beste, "Love Me", "What'Cha Gonna Do" eta "'If You Love Her". "(guztiak 1964 urtean). Ondoren, Memphisen estudioko musikari bihurtu zen, Goldwax-en bakarkako aldeak kaleratuz, "Have Some Boogaloo" eta "It's My Life" bezalako abestiekin 1967an. 1970ean, diskoetxea aldatu zuen Climax inprintera eta "What's Bothering Me" izeneko abestia grabatu zuen. 1972an Miamira (Florida) joan zen bizitzera, non Thomas-ek TK taldearen diskoetxeetarako saioetan jo zituen, gero Glades Records imprint-en sinatu zuen, non urte berean "Why Can't We Live Together" arrakastatsua kaleratuko zuen. 3. postua Hot 100-n eta 1. postua R&B Billboard-en ospe-zerrenden arabera.
Shawnee Hills (Ohio)
Shawnee Hills Ohioko bi herriren izena da:
Timmy Thomas
Ibilbidea
"People Are Changin" (B aldea "Rainbow Power") kaleratu zuen, 1973an zerrendatu zuena. 1974an, You're The Song I Always Wanted To Sing diskoa kaleratu zuen. 6 single gehiago kaleratu zituen Gladesentzat eta 1975ean Betty Wrightekin dueto bat grabatu zuen "It's What They Can't See" izenburupean. 1976tik 1980ra, Thomasek Glades inprint eta TK diskoetxerako singleak grabatu zituen, besteak beste, "Stone To The Bone", "Africano", "Touch To Touch", "The Magician", "Freak In, Freak Out" eta. "Drown In My Own Tears" eta "The Magician" (Glades, 1976) eta "Touch To Touch" (Glades, 1977) diskoak. TK Records diskoetxearekin ere jarraitu zuen bere grabaketa saioak Gwen McCrae bezalako artistentzat grabatzen, eta geroago ekoizle gisa.
Hainbat R&B arrakasta izan zituen "Gotta Give A Little Love (Ten Years After)"-rekin, AEBetan Top 30 soul singlearekin amaituz. AEBetan 1984an Gold Mountain Records diskoetxearentzat. Thomas Nicole McCloud-en 1985eko What About Me? albumean agertu zen, "New York Eyes" abestian harekin bikote bat egiten. Abesti hori Erresuma Batuko 41. postura iritsi zen. "People Are Changin'"-ren berrargitaratu bat hurrengo urtean zerrendetara iritsi zen, eta singleak kaleratzen jarraitu zuen. Kolpe bakarreko musikaria zela uste izateak gezurtatu egiten du R&B zerrendetan agertu izanak, non hainbat arrakasta izan zituen 1984ra arte. 1990eko hamarkadan, LaFace Records-en ekoizle gisa lan egin zuen eta With Heart and Soul diskoa kaleratu zuen DTM Recordsentzat.
Drake lagundu zuen "Why Can't We Live Together" arrakastan, 2015eko Hotline Bling singlean.
Heriotza
Thomas 2022ko martxoaren 11n hil zen, 77 urte zituela.
Chaetura egregia
Chaetura egregia Chaetura generoko animalia da. Hegaztien barruko Apodidae familian sailkatua dago.
Nymphargus chancas
Nymphargus chancas Nymphargus generoko animalia da. Anfibioen barruko Centrolenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Pentapodus paradiseus
Pentapodus paradiseus Pentapodus generoko animalia da. Arrainen barruko Nemipteridae familian sailkatzen da.
Bocquegney
Bocquegney Frantziako udalerria da, Vosgeak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bocquegney udalerrian erroldatutako biztanleak 127 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 49 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 4 bigarren erresidentzia ziren. 45 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 45 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren eta 8 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek hitu gela zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 39 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 32 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 80 ziren, horien artean 61 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 61 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (32 gizon eta 27 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren eta 1 argiketaria.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra etxerako tresna denda bat zen.
2000. urtean Bocquegney udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jedburgh
Jedburgh, 'Deadard' eta 'Jeddart/Jethart', Eskoziako Scottish Borders eskualdeko hirugarren herria da. 2011ko erroldaren arabera 4.030 biztanle ditu. Ingalaterrarekiko mugatik 16 kilometrotara dago.
Historia
Lindisfarneko Ecgred apezpikuak eliza bat sortu zuen IX mendean eta Dabid I.a Eskoziakoak abadia bihurtu zen 1147an. 1174an gaztelua ere eraiki zuen, erregeen egoitza ere izan zena, baina XIV eta XVI mendeetan Ingalaterrarekin izandako gerretan eraikin biak suntsituak izan ziren.
1787an Jedburghetik gertu dagoen Inchbonny herrixkan James Hutton geologoak aktualismoaren teoria eraiki ahal izan zuen.
Marlers
Marlers Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Marlers udalerrian erroldatutako biztanleak 168 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 66 etxebizitza zeuden, 58 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 66etxeak ziren. 58 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 37 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 115 ziren, horien artean 82 aktiboak ziren eta 33 inaktiboak ziren. 82 pertsona aktiboetatik 73 lanean zeuden (41 gizon eta 32 emakume) eta 9 langabezian zeuden (7 gizon eta 2 emakume). 33 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Marlers udalerrian 59 unitate fiskal zeuden, 145 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.725 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Marlers udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ehun eta laurogeita zortzi
Ehun eta laurogeita zortzi (188) ehun eta laurogeita zazpiaren ondoren eta ehun eta laurogeita bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Meles anakuma
Meles anakuma Meles generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Mustelinae azpifamilia eta Mustelidae familian sailkatuta dago.
Mutazionismo
Mutazionismoa eboluzioaren teoria guztiak biltzen dituen teoria da. Baina gehien defenditzen duena mutazioa da. Mutazionismoa arabera, aldaketa organikoen eragileak dira mutazioak (Hautespen naturalaren aurrean), eboluzio eten bat sortuz.
Mutazionismoaren historia
Mutazionismoaren teoria, William Keith Brooks, Francis Galton eta Thomas Henry Huxleylanan oinarrituta eta bere ideiak 90.hamarkadan berreskuratu zuten Hugo de Vries eta William Bateson lanei esker. Mendelen legeen reaurkikuntzarekin, mutazionismoa biztanleria genetikoaren fundatzaileek defenditu zuten (Thomas Hunt Morgan, Reginald Punnett, Wilhelm Johannsen, Hugo de Vries eta William Bateson). XX.mendearen hasieran bi funtsezko gertaera gertatu ziren. Alde batetik,eten aldaketak mutazioaren bidez sortu ahal direla eta faktore zuhur egonkorren bidez transmititzen direla hurrengoei. Beste aldetik, Wilhelm Johannsenen esperimentuetan, aldaketa kuantitatibo txikiak, belaunaldi guztietan agertzen direnak, ez zirela oinordekoak demostratu zuten. Gradualismo darwinistaren arabera, aldaketak fluktuazio jarraituaren bidez agertzen dira, eta aldaketa ebolutiboa inkrementu infinitesimalesez pilatzen dira, hautespen naturalaren bidez. Mutazionismoa, aldiz, eboluzioaren prozesua bi zatitan banatzen zela defendatu zuen:lehenengoa, mutazio baten gertaera gorabeheratsua; bigarrenik, hautespen naturalaren bidez bere ezabapena. Mutazionistak ezeztatzen zutena,hautespen natural hori kreatiboa izatea, aurkakoa berriz, kurtso ebolutiboaren kontrola.
Genetika mendeliana eta darwinismoaren sintesia ez zen berehala hedatu hainbat arrazoiengatik: zalantzan jartzen jarraitzen zuten hautespen naturala botere hain handia izatea; sinismen komun bat zen (Galtonen nozioa); eta Darwinismoaren jarraitzaile batzuk, Karl Pearson bezala, oraindik ez zuten genetika mendelianean sinisten.
1927. urtean, Hermann Joseph Mullerek frogatu zuen X izien erakusketan asko igotzen zela mutazioen tasa. Gaur egun, dakigu beste erradiazio mota bat, ultravioleta, substantzia kimiko batzuk mutageno bezala parte hartuko dute.
Biologia molekularraren sorreraren ondoren, biologo batzuk defendatzen dute mutazioa prozesu basikoaren eboluzioa dela (Sueoka, 1962; Nei, 1983, 2005). Teoria mutazionistaren berpizteari neomutazionismo deritzo.
Erreferentziak
• Argos, P., Rossmann, M.G., Grau, U.M., Zuber, A., Frank, G. and Tratschin, J.D. (1979). «Thermal stability and protein structure». Biochemistry 18: pp. 5698-5703.
• Dobzhansky, T. (1951). Genetics and the Origin of Species, 2ª ed.. Columbia University Press, New-York
• Galtier, N. and Lobry, J.R. (1997). «Relationships between genomic G+C content, RNA secondary structure, and optimal growth temperature in prokaryotes». Journal of Molecular Evolution 44: pp. 632-636.
• Gu, X., Hewett-Emmett, D. and Li, W-H. (1998). «Directional mutational pressure affects the amino acid composition and hydrophobicity of proteins in bacteria». Genetica 102/103: pp. 383–391. [1]
• Graur, D. y [Wen-Hsiung Li (2000). Fundamentals of Molecular Evolution (second edition). Sinauer Associates. ISBN 0-87893-266-6.
• Muto, A. and Osawa, S. (1987). «The guanine and cytosine content of genomic DNA and bacterial evolution». Proceedings of the National Academy of Sciences 84: pp. 166-169. [2]
• Nei, M. (1983). «Genetic polymorphism and the role of mutation in evolution». En In: Koehn, P.K. and Nei, M.. Evolution of genes and proteins. Sinauer Association, Mass. pp. 165–190.
• Sueoka, N. (1962). «On the genetic basis of variation and heterogeneity of DNA base composition». Proceedings of the National Academy of Sciences 48: pp. 582–592. [3]
• Sueoka, N. (1964). «On the evolution of informational macromolecules». En En: Bryson, V. and Vogel, H.J.. Evolving genes and proteins. Academic Press, New-York. pp. 479-496.
• Tax, S., and Callender, C., ed (1960). Evolution After Darwin: The University of Chicago Centennial. University of Chicago Press, Chicago
Kanpo estekak
"Genetics and the origin of species" liburuaren bigarren orrialdea.
Taeniopsetta ocellata
Taeniopsetta ocellata Taeniopsetta generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bothidae familian.
Sabine Bau
Sabine Christiane Bau (Würzburg, 1969ko uztailak 19) florete modalitateko alemaniar eskrimalaria da. Bost domina irabazi ditu Olinpiar Jokoetan, bat urrezkoa, beste bi zilarrezkoak eta beste biak brontzezkoak.
Neoromicia flavescens
Neoromicia flavescens Neoromicia generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Yarborough Landing (Arkansas)
Yarborough Landing Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Little River konderrian kokatuta dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Indianola (Oklahoma)
Indianola Oklahomako bi herriren izena da:
Axuri beltza
Axuri beltza emakume dantza eta abesti herrikoia da. Dantza honen jatorria Nafarroako Zaraitzuko Jaurrieta udalerrian dago.
Juan Antonio Urbeltz nafar folkloristak Zaraitzu haraneko Jaurrietako emakumezkoen Axuri dantza eta Baztan haraneko Lekaroz udalerriko Zikiro Beltza doinua uztartu edo elkartu zituen. Bernardo eta Jose Estornes anai argitaratzaile eta jakintsuek Urbeltzi jadanik Azkueren Antzinako Euskal Kantutegian jasoa zegoela erran zioten.
Horrela, aspaldiko legez 1969ko maiatzaren 4ean Donostiako Victoria Eugenia antzokian Argia Dantza Taldearen eskutik estreinatu eta berreskuratu zen, Juan Antonio Urbeltz-en ikerketei esker.
Hitzak
Axuri beltza ona duk baina xuria berriz hobea dantzan ikasi nahi duen horrek nere oinetara begira.
Festan dabiltza salto ta brinko pozez ertenik plazara guk ere parte hartu nahi degu eta bagoaz dantzara.
Aupa mutilak, aupa neskatxak baztertu barruko lotsa alaitasunez poztu ditzagun gorputza eta bihotza.
Pentapodus porosus
Pentapodus porosus Pentapodus generoko animalia da. Arrainen barruko Nemipteridae familian sailkatzen da.