cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ana Luísa Amaral
Ibilbidea
80ko hamarkadako Portugalgo belaunaldiari atxikia, Amadeu Baptista eta Isabel de Sá bezalako autoreekin dozenaka liburu argitaratu zituen poesia, saiakera, antzerki eta haur literaturari buruz, baita zenbait itzulpen ere. Bere poesia-lana hainbat hizkuntzatara itzuli da eta Frantzia, Brasil, Italia, Suedia, Herbehereak, Venezuela, Kolonbia, Mexiko eta Alemanian argitaratu da. William Shakespeare, Louise Glück, John Updike edo Emily Dickinson bezalako autoreak itzuli zituen.
Luís Caetanorekin batera, ' O som que os versos fazem ao abrir' (Bertsoek irekitzen direnean egiten duten soinua) poesiari buruzko saioa aurkeztu zuen Antena 2 Portugalgo irrati publikoan.
2022ko abuztuaren 5eko gauean hil zen, gaixotasun luze baten ondorioz, eta abuztuaren 7an egin zioten azken agurra Matosinhosen.
Gauleiter
Gauleiter Nazi Alderdiak «lurraldeko buruei» izendatzeko erabili zuen hitza izan zen. Gau estatu mailan antolaketa unitate nagusia zen. Gauleiter kargua 1922an sortu zuen Hitlerrek berak. Nolabait alderdiaren buruak definitzen zuen estatu edo lurralde bakoitzean. Haien ardura bakarrik Hitleren aurrean zuritu behar zuten eta NSDAParen liderren taldekoak ziren. Horrela, Joseph Goebbels Berlingo Gauleiter izan zen 1929tik 1945 arte. Gerra hasi ondoren, okupatutako lurraldetan ere gauleiterrak izendatu ziren.
Gaueak
NSDAPren Gaueak edo barrutiak hauek ziren:
Tamo daleko
Tamo daleko Serbiako herri-kanta bat da, 1916an Korfu uharte greziarrean konposatua, Lehen Mundu Gerran Serbiako armadak Albaniatik egindako atzera-egitea oroitzeko. Metrika hirukoitzarekin abesten da, eta lehenengo bertseteko hirugarren lerroko gako dominantearen erlatibo handienera aldatu aurretik, itxaropenaren sinbolo gisa, giltza minor tonikora itzultzeko. Abestiaren letrak hainbat bertsiotan datoz, eta guztiak "Gora Serbia!" lerroarekin amaitzen da.
Kanta oso ezaguna egin zen Lehen Mundu Gerraren ondoren, eta Nikola Tesla asmatzaile serbiarraren hiletan ere jo zuten 1943ean bibolinarekin. Serbiako kulturaren eta nortasun nazionalaren sinboloa izan zen. Gerra Hotzaren garaiko Serbiako diasporan himno nazionalaren forma gisa ikusi zuten, eta haren letra batzuk debekatu egin zituzten, beste hainbat abestirekin batera, Jugoslavia Titoistan, serbiar sentimendu nazionalaren berpiztea gogoratu zutelako. Idazle eta konpositorearen nortasuna eztabaida-kontua izaten jarraitu zuen hamarkada askoan. 2008an, Ranko Jakovljevi historialariak aurkitu zuen ezen, 1916an abestia konposatu eta 1922an Parisen egile-eskubideak ziurtatu ondoren, Korbovo herrixkako musikari amateurra zela egilea. Kantak ezaguna izaten jarraitzen du Balkanetako serbiarren eta diasporaren artean.
Roger Fenton
Roger Fenton (Heywood, Lancashire, 1819ko martxoaren 28a - Potters Bar, Hertfordshire, 1869ko abuztuaren 8a) britainiar argazkilaria izan zen. Lehen gerrako argazkilarietako bat izan zen.
Londresen arteetan graduatu ondoren, margolaritzarekiko interesa piztu zitzaion. 1851ko Nazioarteko Erakusketan lehen argazkiak ikusi ondoren, argazkigintzan aritu zen. 1854an Krimeako gerra dokumentatzeko enkargua jaso zuen eta gerraren azken etapako argazkiak egin zituen. Gerra ostean, britainiar paisaiei argazkiak atera zizkien.
Kristina Pravdina
Kristina Právdina (Bakú, Errusiako RSFS, 1990) Azerbaijango gimnasta artistikoa da, Errusiako taldearen ordezkaria, eta 2006. urtean brontzezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan.
2006
Aarhuseko Munduko Txapelketan (Danimarka), brontzezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan, Txinaren (urrea) eta Estatu Batuen (zilarra) atzetik. Taldekideak Anna Grudkó, Svetlana Kliúkina, Anna Pávlova, Polina Miller eta Jelena Zamolódchikova izan ziren.
Liubov Sheremeta
Liubov Sheremeta (Lviv, Ukraina, 1980ko urtarrilaren 17a) ukrainar gimnasta artistikoa da, 1996an munduko brontzezko domina lortu zue lurzoru proban.
1996
San Juango (Puerto Rico) Munduko Txapelketan, brontzezko domina eskuratu zuen lurzoru-ariketan, Kui Yuanyuan (urrea) txinatarraren, Gina Gogean errumaniarraren (zilarra) ondoren eta Lavinia Miloşovici errumaniarrekin berdinduta.
Lidia Litviak
Lidia Vladimirovna Litviak (Лидия (Лилия) Владимировна Литвяк), Stalingradoko Arrosa Zuria izengoitiarekin ezaguna, Bigarren Mundu Gerrako pilotua izan zen. Nabariak izan ziren haren ekintzak Stalingradeko batailan.
21 urte zituela, hamabi garaipen bakarka eta partekatutako beste 2-4 zituen. Harrezkero, munduko historia militarrean abiazioaren as bilakatu ziren bi emakumeetako bat izan zen —Katia Budanova lagun zuela—. Litviakek, gaur egun, hegan hegazkin gehien bota dituen emakumezkoa izaten jarraitzen du. Horregatik guztiagatik, eta Kurskeko guduan ekintzan desagertu ondoren, azkenean Sobietar Batasuneko heroi izendatu zuten.
Kapitain (argipena)
Kapitain izan daiteke:
Imagine That (filma)
Imagine That (euskaraz Imaginatu Hori), 2009ko Karey Kirkpatrick estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Eddie Murphy, Thomas Haden Church, Nicole Ari Parker, Ronny Cox eta Martin Sheen aktoreek antzeztu zuten.
Aurrekari
Aurrekari izan daiteke:
Jelena Piskun
Jelena Piskún (Minsk, Bielorrusia, 1978ko otsailaren 2a) bielorrusiar gimnasta artistikoa da, bi aldiz txapeldun izan zen 1993an eta 1996an, hurrenez hurren, zaldi-jauziko probetan eta proba asimetrikoetan.
1993
Birminghameko 1993ko Munduko Txapelketan, urrezko domina eskuratu zuen jauzi proban, Lavinia Milosovici errumanieraren eta Oksana Txusovitinaren aurretik.
1996
1996an San Juanen (Puerto Rico) egindako Munduko Txapelketan, urrea eskuratu zuen barra asimetrikoetan, Svetlana Khorkina errusiarrarekin berdinduta eta Isabelle Severino frantziarraren aurretik.
Zikiro
Zikiroa, -ahari zikiratua-, eta gaur egun, arkume pastenko haragiarekin egindako jatekoa da. Sei bat orduz erre egiten da, aurrena urrutiago eta txingar retatik gero eta hurbilago, harik eta ia koiperik gabe geratzen den arte pago-egurrarekin eta haritza rekin, zeinen txingarrek ez baitute errauts zuririk botatzen haragia garbi mantenduz. Erre bitartean, lehortu ez dadin, bustitzeko gatzuna erabiltzen da. XX. mende aren hasieratik aurrera, zikiro-jatea ohikoa da Baztan eta Nafarroako Mendialde ko zenbait herritan, baita Lapurdi eta Nafarroa Beherean ere.
Etimologia
XVII. mendearen erdialdetik dokumentatua dago zikiro hitza, batez ere topatu daiteke iparraldeko egileetan. Bizkaiko tradizioan ez dago aztarnarik. Ondoen dokumentatutako forma zik (h) iro da, ondoren xik (h) iro. Orixe k zikiro eta xikiro erabiltzen du. Iztueta eta Lardizabalek txikiroa.
Jatorria
Teknika hau Argentinatik ekarri zuten. Jose Migel Barandiaran aitaren arreta erakarri zuen Sara ko (Lapurdi) erbestean zegoela herri-erabilerei buruz egin zituen lanetan, eta baita beste aditu batzuena ere. Zugarramurdiko Andres Pery bizilagun eta etorkinari esker iritsi omen zen, Argentinatik ekarrita.
Zikiro-jatea
Gaur egun herri-bazkarietako ohiko menua da. Zikiroaz gain, salda eta piperrada jaten da: tipulekin, baratxuriekin, tomatearekin, piper berdeekin, piperbeltzarekin, minarekin eta haragi xehatuarekin egiten da, hots, salda egiteko erabili izan den haragia. Postretarako gazta. Zugarramurdiko leizeetan urtero ospatzen da bat. Bertan, 800 lagun inguru biltzen dira. Euskal Herriko hainbat lekutan ere herri bazkarietarako antolatu ohi da.
Christina piercinga
Christina piercinga, Venusen piercinga ere deitua, genitaletako piercing bat da. Kanpoko ezpainek bat egiten duten lekuan egiten da, pubis mendiaren azpian. Christina piercing anatomiaren mende dago; uko egite tasa handia du, eta ezin dute emakumeko guztiek egin, aldakuntza anatomikoak direla eta. Piercingak ez du errazten estimulazio sexuala, eta deserosotzat jo daiteke presioa aplikatzen denean. Normalean barra kurbatu batekin edo gainazal barra batekin zulatzen da, ukatzeko arriskua murrizteko.
Christina piercing nahiko berria da. Lehenengo Christina piercing ezaguna 1990eko hamarkadan egin zen. Batzuetan "Venus" hitza ere erabiltzen da, Venus mendian duen kokalekuari erreferentzia eginez.
Piercing sei-bederatzi hilabetetan sendatu ohi da. Hala ere, arazoak sor daitezke bitxiaren eta zulatutako pertsonaren anatomiaren arabera. Kasu batzuetan, azaleko piercing bat bezala gauzatzen da. Beste zailtasun batzuk ere ager daitezke, erlatiboki luzea den hautemate kanala eta etengabeko mugimendu eta marruskadurak direla-eta. Christina piercing-ak ere infekzioen mende egon daitezke.
Tatiana Yarosh
Tatiana Yarosh (Kirovogrado, Ukrainako Errepublika Sozialista Sobietarra, 1981eko irailaren 1a) Ukrainako gimnasta artistikoa da. 1999ko munduko brontzezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan.
1999
Tianjingo 1999ko Munduko Txapelketan, brontzezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumania eta Errusiaren atzetik. Taldekideak Olga Teslenko, Inga Shkarupa, Viktoria Karpenko, Olga Roschupkina eta Nataliya Horodny izan ziren.
Inga Shkarupa
Inga Shkarupa (Ternopil, Sobietar Errepublika Sozialista, 1981eko irailaren 9a) Ukrainako gimnasta artistikoa da, 1999ko munduko brontzezko domina duena, taldekako lehiaketan.
1999
Tianjingo 1999ko Munduko Txapelketan, brontzezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumania eta Errusiaren atzetik. Taldekideak: Tatiana Yarosh, Olga Teslenko, Viktoria Karpenko, Olga Roschupkina eta Nataliya Horodny izan ziren.
Jekaterina Lobazniuk
Jekaterina Lobazniuk (Fergana, Uzbekistango Sobietar Errepublika Sozialista, 1983ko ekainaren 10a) Uzbekistango Errepublika Sobietarrean jaio eta Errusian nazionalizatutako gimnasta artistikoa da; 2000ko txapeldunorde olinpikoa izan zen taldekako lehiaketan.
Polina Miller
Polina Sergeievna Miller (errusieraz: Полина Сергеевна Миллер) (San Petersburgo; 1988ko otsailaren 23a) Errusiako gimnasta artistikoa da, 2006an brontzezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan.
2006
Aarhuseko (Danimarka) Munduko Txapelketan, taldekako lehiaketan, brontzea eskuratu zuenj Txinaren (urrea) eta Estatu Batuen (zilarra) atzetik, taldekideak Anna Grudko, Svetlana Klyukina, Anna Pavlova, Kristina Pravdina eta Jelena Zamolodchikova izan ziren
Koronel
Koronela erregimentu baten edo kideko gudari talde baten burua da. Graduazio militarrean, Brigada-jeneral eta teniente koronel artean dago.
STANAG 2116 NATOren gradu militarren eskalan OF-5 izena hartzen du.
Tatiana Lysenko (gimnasta)
Tatiana Lysenko (Ukraina, 1975eko irailaren 23a) sobietar eta ukrainar gimnasta artistikoa da, bederatzi aldiz munduko txapelduna 1994tik 1997ra bitarteko hainbat probatan.
No Cav
No Cav 21. mendearen hasieran sortu zen italiar protesta mugimendu handi bat adierazteko erabiltzen den kazetaritza-terminoa da eta Apuano Alpeetako Carrarako marmol harrobiei egindako kritikek batu zuten elkarte eta herritar taldeek osatutakoa. No Cav terminoa, "No Cave" ("Ez harrobiei", italieraz) laburra, Il Tirrenoren artikulu batean lehen aldiz erabili zen 2014an Salviamo le Apuane batzordeko manifestazio batean parte hartu zuten ekintzaileak definitzeko.
No Cav ikurra Carrarako Tren Pribatuaren Vara biaduktuaren irudikapen estilizatu batek osatzen du zuri-beltzean X gorri handi batek zeharkatuta, eta horren gainean "NO CAV" hitzak ere gorriz daude, dena hondo zuri batean.
Pankarta hau, bere diseinu grafikoa No TAV mugimenduarena gogoratzen duena, 2020an bakarrik agertu zen, Gianluca Briccolani ekologistak antolatutako ekitaldi batean, zeinak hurrengo urtean, Claudio Grandi eta beste batzuekin batera, Apuane Libere elkartea sortuko baitzuen. .
Ikur hau eta "No Cav"-en definizioa ez dira mugimenduko talde guztiek erabiltzen edo onartzen eta askok nahiago dute beren burua termino zehatzagoekin definitzea.
Sarjentu
Sarjentua ofizialaren agindupeko soldaduburua da. Graduazio militarrean, sarjentu lehen eta kaporal nagusi artean dago.
Slaviankaren agurra
Slaviankaren agurra (Прощание славянки) Vasili Agapkin konpositoreak Balkanetako Lehen Gerran senarrak izan zituzten emakume bulgariarren omenez idatzitako martxa patriotiko errusiarra da. Martxa Tambov-en estreinatu zen 1912an, eta, ondoren, disko gisa agertu zen. Slavianka hitzak «emakume eslaboa» esan nahi du.
Melodiak ospe handia lortu zuen Errusian eta inguruko herrialdeetan Lehen Mundu Gerran, soldadu errusiarrak beren etxeetatik atera zirenean musika horrekin. Aleksandr Koltxaken indar zurien ereserki ofizioso gisa ere erabili zen.
Maiz aipatzen da Mikhail Kalatozoven Zikoinak igarotzen direnean filmean abestia erabili aurretik, kanta debekatuta zegoela Sobietar Batasunean, erregimen tsaristarekin eta mugimendu kontrairaultzaileekin izandako elkartzeak zirela eta. Ez da hala. Armada Gorriaren orkestretarako ofiziala ez den musika-bilduma batean argitaratu zen, eta 1940ko hamarkadan, orkestra militar batek Iván Petrovek zuzenduta grabatu zuen (1906-1975).
Ondoren, hainbat konpositore errusiar eta poloniar musika honetarako letrak idazten saiatu ziren. 1990eko hamarkadan, Jabloko alderdia saiatu zen Errusiako ereserkia izan zedin, baina ez zuen arrakastarik izan. Gaur egun, Tambov Oblastaren ereserkia da. Volga zeharkatzen duten ontziek eta Moskutik Vladivostokera doan Transiberiar Trenak sintonia erabiltzen dute irten aurretik.
Kapitain
Kapitaina gudarien buruzagia da; bereziki, oinezkoen konpainia baten, zaldizkoen eskuadroi baten edo artilleria-bateria baten buruzagi den ofiziala. Graduazio militarrean, maior eta teniente artean dago.
STANAG 2116 NATOren gradu militarren eskalan OF-2 izena hartzen du.
Argonnerwaldlied
Argonnerwaldlied ("Argonneko Basoko kanta") edo "Lied der Pioniere" edo "Pionierlied" ("Aitzindariaren kanta") I. Mundu Gerrako martxa militar alemaniarra da. Hermann Albert Gordonek konposatu zuen 1914/1915ean. I. Mundu Gerran erabili zuen Alemaniar Inperioak. Kantaren bariazioak letra desberdinekin erabili zituen Liga Espartakista marxistak, Alemania Naziak II. Mundu Gerran eta Ekialdeko Alemaniak.
Maria Neculita
Maria Neculita (Deva, Errumania, 1975eko irailaren 23a) errumaniako gimnasta artistikoa da, 1992an munduko txapeldunorde izan zen oreka-barran.
Argonnerwaldlied
1919an, Liga Espartakista iraultzaileak letra berria eman zion 1919ko urtarrileko altxamendu espartakistaren oroimenean. Bertsio hori Hanns Eislerrek moldatu eta Erich-Weinert-Ensemblek interpretatu zuen Alemaniako Errepublika Demokratikoan.
Lagopsis
Banaketa
Siberiatik Mongolia eta Txinaraino aurki daiteke.
Argonnerwaldlied
"Durch deutsches Land marschieren", "SA Marschiertlied" izenez ere ezaguna, Alemania Naziaren urteetan erabili zen. Saxonian moldatua 1929an, eta Argonnerwaldlied-en doinuan oinarritutako Sturmabteilung Nazional Sozialistaren martxa izan zen.
Kanta Alemanian zehar zabaldu zen heinean, "Durch deutsches Land" ("Alemaniako lurraren bidez") hitzetan aldaketak sortu ziren, eta horien ordez "Durch Großberlin" ("Berlin Handiaren bidez"), "Durch Schwabenland" ("Suabiaren bidez") eta abar jarri ziren. Hirugarren ahapaldiak ere letra-aldaketa txikiak ditu. NSDAPen bertsioa "Wir fürchten SPD und Rotfront nicht" ("ez gara SPDaren eta Rotfronten beldur") izan zen; Reichsarbeitsdienstek, berriz, "Wir fürchten Moskau und die Juden nicht" ("ez gara ez Moskuren ez juduen beldur").
Olga Teslenko
1999
Tianjingo 1999ko Munduko Txapelketan, brontzezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumania eta Errusiaren atzetik. Taldekideak: Tatiana Yarosh, Inga Shkarupa, Viktoria Karpenko, Olga Roschupkina eta Nataliya Horodny izan ziren.
María Luisa Herrera
María Luisa Herrera Escudero (1913ko abenduaren 3a - 2012ko abuztuaren 17a) espainiar arkeologoa izan zen, eta Museo Nacional del Pueblo Español artxibozain eta liburuzainen kidegoaren kide gisa zuzendu zuen lehen emakumea.
Aipamen biografikoa
María Luisa Herrera arkeologoa izan zen, eta oposizio bidez sartu zen 1942 an arkeologoen, artxibozainen eta liburuzainen kidegoan. Toledoko Museo Arkeologikoko zuzendari izendatu zuten, eta kargu hori 1943 arte bete zuen. Espainiako Museo Arkeologiko Nazionaleko Erdi Aroko eta Aro Modernoko atalburu bihurtu zen, martxoaren 3ko Aginduaren bidez.
Argitalpenak
"'Beharrezkoa da Museoek jakin-min hutsezko biltegi izateari uztea irakaskuntza-laborategi izateko. Sortzen ari den belaunaldiak, lehen mailako erakundeetako eskoletara joaten denak, museoetara joan behar du, Irakasleen Zuzendaritzaren pean”                              (Herrera, 1971)"
Museo del Pueblo Españoleko zuzendaria
Hainbat museotan 30 urte baino gehiagoko esperientzia izan ondoren, 1972 an 1934an sortutako "Museo del Pueblo Español"eko zuzendari izendatu zuten, eta 35 urte geroago arte ezin izan zen jendearentzat ireki. Garai hartan, Julio Caro Baroja eta Nieves de Hoyos y Sancho izan ziren buru, Luis de Hoyos Sainzen alaba, Museoko sustatzaile handienaren alaba. Museoaren egoerari buruzko txostena Herrerak agintari eskudunei bidali zien. Balenciagaren obrak Museoko funtsetan sartzeko ahalegina izan zen zuzendari gisa egindako ekimenetako bat.
Museoaren egoitza lekuz aldatu behar izan zen. Prentsak egoeraren eta txostenaren berri eman zuen.
Itsas bidaia Mediterraneoan zehar
Maria Luisa 99 urte zituela hil zen. Urte batzuk lehenago, unibertsitateko itsas bidaia Mediterraneoan zehar hasi zen,gainerako irakasleekin eta ikasleekin batera, María Luisa eta bere ikaskide askoren arkeologiarako bokazioa piztu zuen hezkuntza-proiektu batean murgildu ziren.
Arnocrinum
Arnocrinum Asphodelaceae familiako belar-genero bat da, 1846an genero gisa deskribatu zena lehen aldiz. Genero guztia endemikoa da Mendebaldeko Australiako Estatuan..
Luis Errazkin
Luis Errazkin, Euskal Herriko txirrindulari ohia da. Bidasoako Itzulia irabazi zuen.
Agrostocrinum
Agrostocrinum Asphodelaceae familiako belar-genero bat da, Hemerocallidoideae azpifamilian, Ferdinand von Mueller-ek lehen aldiz 1860an genero gisa deskribatu zuena. Genero guztia endemikoa da Mendebaldeko Australiako Estatuan.
Espezieak
Bi espezie ezagutzen dira
Aurrekari (zuzenbidea)
Common law edo zuzenbide arrunteko sistema juridikoetan, aurrekaria aurreko lege-kasu batean ezarritako erregela edo printzipio bat da, auzitegi batentzat, antzeko gaiak edo gertaerak dituzten ondorengo kasuetan erabakitzeko loteslea dena.
Zuzenbide komun edo erkideko lege-sistemen printzipio orokorra da antzeko kasuak antzeko emaitzak eta aurreikusteko modukoak emateko moduan erabaki behar direla, eta aurrekaria helburu hori lortzeko mekanismoa da. Lege erkidearen aurrekaria hirugarren zuzenbide-mota bat da, estatutuetako zuzenbidearen (organo legegileek aldarrikatutako estatutuak eta kodeak) eta zuzenbide betearazlearen baldintza berberetan.
Nicolas Iparragirre
Nicolas Iparragirre, Euskal Herriko txirrindulari ohia da. Bidasoko Itzulia ren lehen irabazlea izan zen, 1958an.
Giovanni Battista Salvi da Sassoferrato
Tarquinio Salvi margolariaren semea izan zen. Aitarekin ikasi zuen margotzen, eta Domenichinorekin ere bai, beharbada. Enkarguz margotu zuen, batez ere irudi erlijiosoak. Barrokoko pintorea izan zen arren, Rafaelen antzeko estilo arkaizgarria erabili zuen.
Armenia Wilsondar
Armenia Wilsondarra Otomandar Inperioaren kontura egindako Armeniako Estatuaren proiektua izan zen. Otomandar Inperioaren partizioan zehar eta Lehen Mundu Gerran porrot egin ondoren, Turkiak eta Aliatuetako batzuek sinatutako Sèvreseko Itunaren arabera, 1920ko abuztuaren 10ean, estatuaren muga Woodrow Wilson Ameriketako Estatu Batueko lehendakariaren esku zegoen. Azken tratatua, ordea, ez zuten sinatu Ameriketako Estatu Batuek, eta erabat deskonposatutako Otomandar Inperioak onartu bazuen ere, turkiarrek baztertu egin zuten, eta gerra berri bat sortu zen.
Estatuaren proiektuak Erzurum, Bitlis eta Van probintziak hartzen zituen, Armenia otomandar (Mendebaldeko Armenia ere deitzen zaio) izeneko eskualdearen zati zirenak. Eskualde hori iparralderantz zabaldu zen, Trabzon probintziaren mendebalderaino, Armeniako Errepublika Demokratikoari Trebisondako portuan Itsaso Beltzerako irteera emateko.
Turkiako Independentzia Gerran, turkiarrek armeniarrak eta grekoak garaitu zituztenean, aliatuak negoziazio-mahaira itzultzera behartu zituen Ituna berretsi aurretik. Alderdiek Lausanako Ituna sinatu eta berretsi zuten 1923an, Sèvresko Ituna deuseztatu zuena, eta Turkiako egungo mugak ere ezarri zituen. Ekialdeko mugak Alexandropolgo Itunaren bidez lortu ziren 1920ko azaroaren 2an, eta Karseko Itunaren bidez, 1921eko urriaren 23an sinatua eta Erebanen 1922ko irailaren 11n berretsia, Armeniarekin eta Sobietar Batasunarekin, Lausanako Ituna berretsiz. Lausanako Ituna eta hari lotutako artikuluak ez ditu onartzen Armeniako Errepublikako egungo gobernuak.
Anastasiya Kolesnikova
Anastasiya Kolesnikova (Kazan, Errusia, 1983ko ekainaren 10a) errusiar gimnasta artistikoa da. 2000. urtean txapeldunorde olinpikoa izan zen taldekako lehiaketan.
2000
Sidneyko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren atzetik (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea). Taldekideak: Svetlana Khorkina, Anna Chepalza, Jekaterina Lobaznyuk, Jelena Produnova eta Jelena Zamolodchikova izan ziren.
Vanda Hădărean
Vanda Hădărean (Cluj-Napoca, Errumania, 1976ko maiatzaren 3a) Errumaniako gimnasta artistikoa da. 1992an taldekako lehiaketan txapeldunorde olinpikoa izan zen.
Eugenia Popa
Eugenia Popa (Bucarest; Errumania, 1973ko irailaren 10a) Errumaniako gimnasta artistikoa da. 1989an taldekako lehiaketan munduko txapeldunorde izan zen.
Errensa jainkosari eskainitako aldarea
Errensa jainkosari eskainitako aldarea Larragako herrian aurkitu zuten erromatar garaiko aldarea da. Testuak, ohi bezala latinez egonik ere, eusko-akitanierazko izena duen jainkosa bat aipatzen du, aldarea hari eskainita baitago, Errensa jainkosari, hain zuzen.
Hareharri grisaxkaz egina dago eta zutabe baten harroina osatzeko egokitu zen: burualde biribildua eta zulatua du goialdean; oinarri molduratua eta hautsia eskuinaldean. Ez da aurkitu bere jatorrizko kokagunea. K.o. I. edo II. mendeetan egin zen.
Larragan aurkitu zuten, «Casa Macario»n, 1987ko martxoan eraikitze-lanak egin zirenean, beste kolomen hondar batzuekin batera. Iratxeko monasterioan gordeta egon zen eta Nafarroako Museoaren ardurapean dago. 1989 urtean argitara eman zen L'Année épigraphique aldizkari-katalogoan. Gaur egun, Berbintzanako Eretak museoan erakusgai dago.
Mirela Pasca
Mirela Pasca (Baia Mare, Errumania, 1975eko otsailaren 19a) Errumaniako gimnasta artistikoa da. 1992an txapeldunorde olinpikoa izan zen taldekako lehiaketan.
Errensa jainkosari eskainitako aldarea
Irakurketa laburdurak osatuz
D(omitía)• Mater/na•Errens--/ae•pro•l(iberis?) p(oni) i(ussit)/L (ucretia) • Crista• ar(bitratu)/suo•v(otum)•s(olvit)•
Itzulpena
Domicia Maternak Errensari bere (semeengatik ala askatasunagatik?) hau jartzeko agindua eman zuen. Lucrecia Cristak, bere erabakiz, promesa hori bete zuen.
Inskripzioari buruzko argibideak
Hitzen artean hiruki itxurako puntuazioa dago.
Testuaren egitura eta idazteko modua ez dira ohikoak: eskaintzailearen izena jainkosaren izenaren aurretik jarri da eta Crista kognomena latin arruntaren aldaera bat izan behar du, izen zuzena, Chresta baita. Aldarea eskaintzen duen emakumeak eta jartzen duenak libertak izan zirela interpretatu dute: Batetatik Crista, Chresta izen grekoaren deformazioa da eta izen grekoak esklaboei eman ohi zitzaien. Bestalde, Domicia izena laburduraz idatzi da, eta azkenik, ez batak ez besteak, ez dute beren aitaren izena aipatzen. Hori dela eta, badirudi jainkosari eskerrak ematen dizkiotela askatasuna (pro libertate) lortu dutelako.
Ez zen aztarnategi batean aurkitu, hau da, bere jatorrizko kokalekua izango zena, baina kontuan izan behar da Larraga Andelos hiri baskoi-erromatarretik gertu dagoela eta, seguruenik hiriaren eremu administratiboa izango ziren lurretan agertu zen.
Identifikazio kodeak bibliografian
AE 1989, 458 eta HEp 3, 1993, 261
Errensa izenari buruz
Errensak izenak euskal hizkuntzaren berezitasun fonetiko batzuk erakusten ditu: e- protesikoa hitzeko hasierako r- baten aurrean, eta -nsa amaiera. Silaben banaketa, ordea, beste bat izan daiteke. Lehenik eta behin kontuan izan behar dugu -AE morfema latinaren datiboa (Nori edo Norentzat) marka dela izen femeninoetan, beraz nominatiboa (Nor) Errensa izan daiteke.
Izenaren esanahia ez dute oraindik adostu. Hitza honela banatzea proposatu da: Erren-sa. -sa, oparotasuna adierazten duen egungo -TZA bezala interpretatu da. Lehen zatiari buruz, erren, erreka hitzarekin edota erein hitzarekin lotu dira, nahiz proposamena bera egin dutenek ez diote sinesgarritasun handirik ematen.
Bestalde Euskaltzaindiaren hiztegian erren hitzaren bi sinonimo edo esanahia ematen zaizkio: arantza nafarreraz, nahiz eta gutxi erabilia, eta erraina. Labayru hiztegian, bestalde, sinonimo hauek ematen dizkio: arantza, ar, elorri, xixta, berro.
Luis Mari Zaldua erren hitzaren azken erabilera horiek ere aipatzen ditu, eta gogorarazten du Arantzazuko Ama, elorri batean, arantzen artean agertzen dela legendan. Barandiaranek diola, elorria landare sakratua dela, oinaztarria saihesten omen baitu. Bestalde, filologoak esaten du -SA eta -TZA seguruenik ez daudela lotuta, -TZAren forma zaharra TZAHA izan zela uste baita. Toponimian Errensaren antzekotasunak daude toponimo hauetan: Resa/Arresa, Calahorratik gertu dagoen herri hustua, Burgoseko Resa lekua (Ressa 864an) eta Arresa Huescan (Arrensa dokumentatua 992an). Dena den, ohartarazten du R-az edo A-z hasten diren toponimo horiek ez dutela zertan Errensa-ren baliokideak izan. Erren osagaia duten beste toponimo daude XIII. mendetik dokumentatuta, Aralarren, Oiartzun-Lesaketan, Zufian, Eraulen, Zaren eta Larunben. Larunbekoa antza gehiena daukana da: Errenza; baina XVIII. mendekoa da dokumentatua agertzen den lehengo aipua.
Habia ildaskatu
Habia ildaskatua edo kabia ildaskatua (Cyathus striatus) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Perretxiko bitxia, habia itxuragatik. Sukaldaritzarako interesik gabea. Badira beste espezie batzuk ere, txori habien itxura dutenak eta barruan arrautza moduko batzuk dituztenak.
Deskribapena
Karpoforoa: 0,5 eta 1,5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 cm-ko diametrokoa, kanpaia buruz beherako itxura du, enbor konikoa, txori habia baten itxurarekin irekita dagoenean, hasieran erabat itxia eta ilupaz estalia, ilelatzekin, kolore marroixka edo arre iluna, gero, mintz zurixka bat irekitzen da, laster desagertzen dena, barrualde ildaskatua eta peridioloak agerian utziz, kolore zurixkakoa dilista baten itxuraz eta hondoko hormari harizpi batez lotuta. Peridiolo kopurua, 12 eta 16 artean dira eta esporak horien barruan daude.
Etimologia: Cyathus hitza latinetik dator, eta kopa esan nahi du. Striatus epitetoa ere latinetik dator eta ildaskatua esan nahi du. Bere barruko itxuragatik.
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea
Nahasketa arriskua
Cyathus olla eta Crucibulum laeve delakoekin.
Sasoia eta lekua
Udaberritik udazkenera, lurrean edo adar ustelen, hostoen, pinu-lumen eta abarren landare hondakinetan.
Banaketa eremua
Asia, Europa, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Hego Amerika, Zeelanda Berria.
Caesia
Caesia belar-genero bat da Asphodelaceae familian, Hemerocallidoideae azpifamilian, Australian, Ginea Berrian, Madagaskarren eta Afrika australean aurki daitekeena. 3 lobuluko hazi-kapsula gehienek hazi beltz biribilduak dituzte. Generoa Federico Cesi (1585-1630) zientzialari italiarraren omenez izendatu zuten.
Gümrüko ituna
Gümrüko ituna edo Alexandropolgo ituna, Armeniaren eta Turkiaren arteko akordioa izan zen, Turkia-Armenia Gerra amaitu eta Sèvresen 1920ko itunak ezartzen zuen Armenia Handiaren ametsa amaitu zuena. 1920ko abenduaren 2an sinatu zen.
Testuinguru historikoa
Sultanak eta Otomandar gobernuak onartutako Sèvresko itunari erantzunez, nazionalistak Mustafá Kemal Atatatürk-en agindupean altxatu ziren, boterea hartuz eta greziarren eta armeniarren aurka garaile borrokatuz, Anatolia osoaren eta Ekialdeko Traziaren zati baten jabetzari eustea lortuz, Frantziaren eta Italiaren eragin-eremuei amaiera emanez, 1923ko Lausanako konferentzian adostu zen bezala.
Honela, tropa kemalistek Armeniak kontrolatzen zuen lurraldeei eraso egin zieten. Britainiarren armamentuan laguntza jaso zuen Armeniako Errepublika Demokratikoak, Azerbaijanek eraso zuen, komunistek gobernatua, eta 1920ko ekainean su-etena sinatzera behartu zuen, fronte turkiarrari aurre egiteko. Uztailean, komunistek Nakhitxebanen boterea hartzea bultzatu zuten turkiarrek, Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista eratu baitzen han. Irailean, Armeniak Azerbaijanekin bakea sinatu zuen Zangechur eta Nag-Karabaj lagaz eta Nakhitxevanen gobernua onartuz. Gerrak Turkiaren aurka jarraitu zuen, aurrera egiten jarraitzen zuena. Azaroan, turkiarrek Alexandropol (Gümrü edo Giumri) hartu zuten, eta 1920ko abenduaren 2an bakea sinatu zen. Horren bidez, Armeniak uko egin zien gerra aurretik turkiar ziren Asia Txikiko barruti guztiei, baita Kars eta Ardahani ere, eta Nakhitxevanen independentzia onartu zuen.
Jelena Produnova
Yelena Serguéyevna Produnova (errusieraz: Елена Сергеевна Продунов) (Rostov, Errusia, 1980ko otsailaren 15a) ospe handiko errusiar gimnasta da. Gimnasia artistikoko talde errusiarrari egindako ekarpenagatik Sidneyn 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan. Bere karrerak 1995etik 2000ra arte iraun zuen, eta hainbat domina olinpiko eta mundial jaso zituen, baita domina ugari beste lehiaketa batzuetan ere.
1995-96
Produnovaren senior mailako lehen lehiaketa handia 1995eko Munduko Txapelketan izan zen, Sabaen (Japonia), eta talde errusiarrarekin 4. amaitu zuen. Esperientzia gutxi zuenz, Produnovak ezin izan zen banakako amaiera bakar batean ere sailkatu. Lehiaketa hori baino lehen, Produnovak 1995eko nazioarteko junior txapelketan ere parte hartu zuen, Japonian. Han, oreka-barran zilarrezko domina lortu zuen, eta 5. postuko marka bi: bat banakako finalean, eta bestea barra asimetrikoetan.
Scott Sunderland
Scott G. Sunderland (Inverell, ) australiar txirrindulari ohi eta kirol zuzendaria da. Afizionatu mailan Bidasoako Itzulia bi urte jarraian irabazi zuen eta Nafarroako Itzulia n bigarren izan zen. 1990ean profesional bilakatu zen.
Chamaescilla
Espeziea
Lau espezie onartu ziren 2020ko uztailetik aurrera:
Jelena Grosheva
Jelena Grosheva (edo Elena Grosheva; Yaroslavl, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista, 1979ko apirilaren 12a) errusiar gimnasta artistikoa da. 1996an txapeldunorde olinpikoa eta 1997an munduko txapeldunordea izan zen, betiere taldekako lehiaketan.
Anna Chepeleva
Anna Chépeleva (Volzhski, Errusia, 1984ko uztailaren 26a) errusiar gimnasta artistikoa da, 2000ko txapeldunorde olinpikoa taldekako lehiaketan.
2000
Sidneyko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren atzetik (urrea) eta Txinaren aurretik (brontzea). Taldekideak: Svetlana Khorkina, Anastasiya Kolesnikova, Jekaterina Lobaznyuk, Jelena Produnova eta Jelena Zamolodikochva izan ziren.
Natalia Kalinina
Natalia Kalínina (Jersón, Ukraina, 1973ko abenduaren 16a) Ukrainako gimnasta artistikoa da, eta, Sobietar Batasunarekin lehiatuz, 1991n taldekako lehiaketan munduko txapelduna izatea lortu zuen.
1991
1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan, Sobietar Batasuna ordezkatuz, urrea eskuratu zuen taldeen arteko lehiaketan, Estatu Batuen (zilarra) eta Errumaniaren (brontzea) aurretik. Taldekideak: Svetlana Boginskaya, Tatiana Gutsu, Tatiana Lysenko, Oksana Txusovitina eta Rozaliya Galiyeva izan ziren.
Soldadu soil
Soldadu soila indar armatuetako kidea da, dagoeneko sartu dena, baina aginte-katean errekluta egin ondoren mailarik baxuenean dagoena.
Izan ere, ez du inor bere agindupean. Espainiako Armadan, "soldadu" besterik ez diote esaten, nahiz eta soldadu soil izendapena hobeto ulertzen den.
Armaden oinarrizko elementua da eta, hein handi batean, soldaduak ondo prestatzea indar armatuen eraginkortasunaren elementu nagusia da.
Itsas-armadan, itsas infanterian izan ezik, soldaduen ordez marinelak daude. Bere nagusirik hurbilena kaporala da. Biak, kaporala eta soldadua, troparen parte dira.
STANAG 2116 NATOren gradu militarren eskalan OR-1 izena hartzen du..
Dagmar Kersten
Dagmar Kersten (Altdöbern, Alemania, 1970eko urriaren 28a) alemaniar gimnasta artistikoa da, barra asimetrikoen proban espezialista, eta 1988an txapeldun olinpiko izatea lortu zuen, Ekialdeko Alemaniarekin lehiatuz.
Ardagai hori
Ardagai horia (Laetiporus sulphureus) Europan eta Ipar Amerikan hazten den erlaitzeko onddo bat da (zuhaitzetan hazten diren onddoak). Euskal Herrian ere aurki daiteke. Esporokarpoak edo gorputz fruktiboak kolore hori urrekara duten egitura deigarriak hazten dira, apal gisa, zuhaitz eta adarren enborretan. Gorputz emankor zaharrak kolore beixa zurbil edo gris argiz desagertzen dira. Gorputz fruktiferoaren beheko gainazala tubulu-poroz osatuta dago, brankien ordez.
Laetiporus sulphureus saprofitoa da eta, batzuetan, parasito ahula. Usteltze kubiko marroia sortzen du hazten den zuhaitzen bihotzean. Bat-bateko onddo asko ez bezala, gaztea denean jan daiteke, kontrako erreakzioak izan baditu ere. Hala ere, ez da bere jangarritasunagatik ezaguna.
Vitali Stxerbo
Vitali Venediktovitx Stxerbo —errusieraz : Виталий Венедиктович Щербо, Vitali Venediktovitx Stxerbo; bielorrusieraz: Віталь Венядзіктавіч Шчэрба, Vital Veniadziktavitx Stxerba— (Minsken, Sobietar Batasuna, 1972ko urtarrilaren 13a) 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan urrezko sei domina irabazi zituen Bielorrusiako gimnasta da, Talde Bateratua ordezkatuz, historiako beste gimnastarik ez zuen lortu.
Biografia
Stxerbo 7 urterekin hasi zen gimnasia praktikatzen, amak motibatuta, oso ume ezinegona eta urduri zelako, eta kirol honetan bere energia bideratzeko modua ikusten zuen.
Minskeko bertako klubeko entrenatzaileek azkar ezagutu zuten gimnasiarako bere talentu handia, eta, beraz, laster bidali zuten Moskuko estatuko eskola batera, non ere nabarmenak ziren beste mutil batzuekin entrenatzen hasi zen.
Lăcrămioara Filip
Lăcrămioara Filip (Moineti, Errumania, 1973ko apirilaren 4a) Errumaniako gimnasta artistikoa da, 1989an taldekako lehiaketan munduko txapeldunorde izan zena.
Vitali Stxerbo
Biografia
Hurrengo urtean, 1991ko Indianapoliseko Munduko Txapelketan, 2. postua lortu zuen bakarkako lehiaketan, non bere taldekide Grigori Misutinek bakarrik irabazi zion.
Lăcrămioara Filip
1989
Stuttgart-en (Alemania) 1989an egindako Munduko Txapelketan, zilarrezko domina lortu zuen taldekakoan, Sobietar Batasunaren (urrea) ondoren eta Txinaren aurretik (brontzea). Taldekideak: Daniela Silivaș, Gabriela Potorac, Cristina Bontaș, Eugenia Popa eta Aurelia Dobre izan ziren
Vitali Stxerbo
Biografia
Urte bereko abenduan, Stxerbo bere neska-lagun Irinarekin ezkondu zen, eta harekin 1993an jaioko zen Kristina izeneko alaba bat izango zuen.
Horregatik, Bartzelonako Jokoetako izar handitzat hartu zuten. Michael Phelps eta Mark Spitz igerilariek soilik irabazi dituzte urrezko domina gehiago Olinpiar Jokoetan.
Hurrengo urteetan Vitalik mundu mailan gimnastikaren menperatzaile handia izaten jarraitu zuen. 1993an bere munduko titulu bakarra irabazi zuen Birminghameko banakako lehiaketan, eta beste domina asko gehitu zituen munduko eta Europako hainbat txapelketan.
Hala ere, Bielorrusiako bizitza zaila zen berarentzat eta bere familiarentzat, batez ere herrialde horretako gizarte ezegonkortasunagatik. Haren etxea hautsi zuten lapurrek, eta beste behin alaba bahitzen saiatu ziren. Beraz, Estatu Batuetara joan ziren bizitzera, zehazki, Pennsylvaniako State College herrira.
Gemma Mengual
Gemma Mengual Civil (Bartzelona, 1977ko apirilaren 12a) igeriketa sinkronizatuan lehiatu zen kirolari espainiarra da.
2000 eta 2016 urteen artean, Udako lau Joko Olinpikotan parte hartu zuen, eta zilarrezko bi domina lortu zituen Pekin 2008an, duo eta talde probetan. 2003 eta 2009 urteen artean hemeretzi domina irabazi zituen Munduko Igeriketa Txapelketan, eta hamabost domina Europako Igeriketa Txapelketan 2000 eta 2008 urteen artean.
Vitali Stxerbo
Biografia
Atlantan Stxerbok ez zuen lau urte lehenago Bartzelonan bezain errendimendu bikaina izan, baina hala ere brontzezko lau domina irabaztea lortu zuen. Banakako lehian Li Xiaoshuang txinarraren (urrea), eta Alexei Nemov errusiarraren (zilarra) atzetik amaitu zuen. Beste brontzezko dominak zaldiko-jauzian, barra paraleloetan eta barra finkoan izan ziren.
Gaur egun Las Vegasen bizi da, Nevadan, bere familiarekin, eta bertan gimnasio bat zuzentzen du.
2017an Tatiana Gutsuk 1991n bortxatu izana leporatu zion.
Cantharellus cascadensis
Cantharellus cascadensis Ipar Amerikako Pazifikoko ipar-mendebaldeko onddoa da. Cantharellus generoko kidea da, jateko onak diren beste generokide batzuekin batera. Ur-jauzien mendikatearen izena du, eta 2003an deskribatu zen formalki.
Antzeko espezieak
Beste Cantharellus espezie batzuk Ipar Amerikako mendebaldean aurki daitezke:
Gainera, Hygrophoropsis aurantiaca, Chroogomphus tomentosus eta Craterellus, Gomphus, Omphalotus eta Polyozellus generoetako espezieek C. cascadensis itxura izan dezakete.
Oinarrizko Hezkuntza Orokorra
Egitura hori hiru ziklokotan banatua izatera igaro zen 1981etik aurrera:
Hamalau urterekin amaitzen zen OHOko goi-mailako zikloko irakasgaiak hauek ziren:
1979tik aurrera, ikastetxe askotan erlijio irakasgaiaren ordez Etika ikasteko aukera eskaini zen, baina eskolatze-liburu ofizialak "Erlijioa" kalifikazioa mantendu zuen.
Oinarrizko irakaskuntza amaitu ondoren, ikasleek Eskola Graduatu titulua jasotzen zuten "ikastaroak behar adinako aprobetxamenduarekin" egin bazituzten, bestela Eskolatze-ziurtagiria jasotzen zuten. Puntu horretan, hezkuntza-ibilbidearekin jarraitu nahi bazuten bi ibilbideren artean aukeratu behar zuten: Batxilergo Bateratu Balioaniztunarekin jarraitzea (BBB) edo Lehen Mailako Lanbide-Heziketako (LH-1) ikasketekin jarraitzea. Eskola-Graduatu tituluak BBB edo LH-1 ikasketak
Artadia
Artadia Artaxoa udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.
XIII. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Artaxoako Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak artadiarrak ziren.
Izena
Artadia toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Rozalia Galiyeva
Rozaliya Galíyeva (Olmaliq, Uzbekistan, 1977ko apirilaren 26a) gimnasta artistiko uzbeka da, 1992an taldekako lehiaketako txapeldun olinpikoa.
Sobietar Batasunaren ordezkaria
1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan, urrezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Estatu Batuen eta Errumaniaren aurretik. Taldekideak Svetlana Boginskaya, Tatiana Gutsu, Tatiana Lysenko, Oksana Txuusovitina eta Natalia Kalinina izan ziren.
Talde bateratuaren ordezkaria
Sobietar Batasuna 1991n banandu zenean, kide ziren herrialdeek kirol-ekitaldietan elkartuta jarraitu zuten, Talde Bateratua izenarekin; hala, Rozaliyak gimnastak urrea eskuratu zuen Bartzelonako 1992ko Olinpiar Jokoetan, taldekako lehiaketan, Errumania eta Estatu Batuen aurretik.
Errusia ordezkatuz
1996ko Atlantako (Estatu Batuak) Olinpiar Jokoetan taldekako zilarra eskuratu zuen, Estatu Batuen ondoren eta Errumaniaren aurretik. Taldekide hauek zituen: Yevgeniya Kuznetsova, Jelena Grosheva, Jelena Dolgopolova, Svetlana Khorkina, Dina Kochetkova eta Oksana Liapina izan ziren
Jelena Dolgopolova
Jelena Dolgopolova (Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista, 1980ko urtarrilaren 23a) errusiar gimnasta artistikoa da, 1996an txapeldunorde olinpikoa eta 1997an munduko txapeldunordea, betiere taldekako lehiaketan.
Kirolari ibilbidea
1996ko Atlantako (Estatu Batuak) olinpiar jokoetan taldekakoan zilarra eskuratu zuen, Estatu Batuen ondoren eta Errumaniaren aurretik. Taldekideak: Yevgeniya Kuznetsova, Rozalia Galiyeva, Jelena Grosheva, Svetlana Khorkina, Dina Kochetkova eta Oksana Liapina izan ziren.
1997ko Munduko Txapelketan, taldekako zilarra lortu zuen. Errumaniaren atzetik eta Txinaren aurretik geratu zen. Taldekideak: Svetlana Khorkina, Jelena Produnova, Svetlana Bakhtina, Yevgeniya Kuznetsova eta Jelena Grosheva izan ziren.
Ardagai gorri
Ardagai gorria (Pycnoporus cinnabarinus edo Trametes cinnabarina) Polyporaceae familiako onddo patogenoa da.
Bere gorputz emankorra kolore laranja distiratsuko onddoa da. Arrunta da eremu askotan, eta mundu osoan oso hedatua dago. Europan zaila da beste onddoren batekin nahastea.
Denbora hezean haragi haritsua du eta lehorrarekin zurkara, ez da jangarria.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 6 cm artekoa. Karpoforo osoa gorri-bermiloi edo gorri-zinabrio kolorekoa da, beraz erraza da espezie hau sailkatzea. Kapela zirkuluerdi formakoa da, ganbila edo zapala, leuna edo zimurtsua eta oinik gabea.
Tutuak: Horma meheak, haragia baino koloreztatuagoak.
Poroak: Biribilduak edo pixka bat angelutsuak eta oso txikiak Trametes bat izateko.
Haragia: Zuria eta harroa da, baina gero suberosoa bihurtzen da. Bermiloi edo zinabrio kolore gorria gainerakoa baino argiagoa da. Etimologia: Trametes terminoa latinezko "trama" hitzetik dator, ehun edo irun lodia, poroen itxuragatik. Cinnabarina epitetoa latinetik dator, zinabrioa bezalako gorria esan nahi duen "cinnabarinus" hitzetik. Bere koloreagatik.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Erraz ezagutzen da, bere gorri-karmin koloreagatik. Tamaina handiagoko Hapalopilus rutilans delakoarekin nahas daiteke, honek laranja-kanela koloretik okre-kanelara doan kolorea du, eta kolorea ez du hain bizia eta ikusgarria.
Sasoia eta lekua
Urte osoan, baina batez ere udan eta udazkenean enborretan, hostozabalen motzondoetan eta adarretan, gereziondoen enborretan batez ere. Mizeliotik hurbil dagoena kolore gorrixkaz tindatzen du.
Banaketa eremua
Mundu osoa.
Fomitopsis rosea
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Errusia, Kazakhstan, Txina, Japonia.
Espeziearen egoera
Aranzadi Elkartearen arabera, Fomitopsis rosea desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.
Ona Carbonell
Ona Carbonell Ballestero (Bartzelona, 1990eko ekainaren 5a) igeriketa sinkronizatuan lehiatzen den kirolari kataluniarra da.
2012 eta 2020 bitartean, hiru Udako Joko Olinpikotan parte hartu zuen, eta bi domina lortu zituen Londres 2012an: zilarra bikoteka eta brontzea taldeka. Munduko Igeriketa Txapelketako hogeita bi domina irabazi zituen 2007 eta 2019 bitartean, eta hamabi domina Europako Igeriketa Txapelketan, 2008 eta 2021 bitartean.
2023ko maiatzean sinkronizatuaren legenda den Ona Carbonellek prentsaurreko baten bidez erretitatuko zela iragarri zuen.
Elizaldea (Artaxoa)
Elizaldea Artaxoa udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.
XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Artaxoako Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak elizaldearrak ziren.
Izena
Elizaldea toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Ugao (Zirauki)
Ugao Mañeruibarreko Zirauki udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.
XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Ziraukiko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak ugaotarrak ziren. Ez dakigu non dagoen.
Izena
Ugao toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Andrea Fuentes
Andrea Fuentes Fache (Valls, Tarragona,1983ko apirilaren 7a) Kataluniako igeriketa entrenatzailea da eta garai batean igerilari sinkronizatua. Espainiako talde nazionalaren historiako igerilaririk apainduena da: lau domina olinpiko, 16 Munduko Txapelketakoak eta 11 Europako Txapelketakoak dituena. Bere lau domina olinpikoek ere Espainiako garai guztietako emakumezko olinpiar apainduena bihurtzen dute, Arantxa Sánchez Vicariorekin eta Mireia Belmonterekin batera.
Kirol ibilbidea
1999an sartu zen igeriketa sinkronizatuko talde nazionalean. Andrea 2004ko, 2008ko eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu da, eta lau domina irabazi ditu emakumezkoen bikotekazko proban eta emakumezkoen taldekako proban. Eliteko txapelketetatik 2013ko urtarrilean erretiratu zen, eta motibaziorik eza aipatu zuen Espainiako Igeriketa Federazioaren eta Ana Tarrés talde nazionaleko entrenatzaile nagusiaren arteko gatazka baten ondorioz. Erretiratu zenetik, igeriketa sinkronizatuko entrenatzaile bihurtu da.
Entrenatzailea
2018-tik aurrera, AEB-etako talde nazionalaren entrenatzailea da.
2022ko ekainean, Fuentesek igerilekuaren hondora sartu behar izan zen Budapesteko Munduko Ur Txapelketan, Estatu Batuetako taldea lehian ari zela. Anita Alvarez igerilari artistikoa zorabiatu eta hondoratu egin zen igerilekuaren hondora. Iturriek bultzatu egiten dute, gainazalera eramateko. Erreskatearen ondorengo kontrol medikoek frogatu zuten Alvarez, itxuraz, berreskuratu egin zela eta lehiatzen jarraitzeko asmoa zuela.
Otsandoa
Otsandoa Artaxoa udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.
XIII. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Artaxoako Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak otsandoarrak ziren.
Izena
Otsandoa toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Yevgueniya Kuznetsova
Yevgueniya Kuznetsova (Leningrado, Errusiako Errepublika Sozialista Sobietarra, 1980ko abenduaren 18a) sobietar nazionalizatutako gimnasta artistiko sortu berria da. Errusia ordezkatuz, 1996an txapeldunorde olinpiko izatera iritsi da, eta 1997an eta 1999an munduko txapeldunorde izan da, beti taldekako lehiaketan.
Kirolari ibilbidea
1996ko Atlantako (Estatu Batuak) Olinpiar Jokoetan taldekako zilarra eskuratu zuen, Estatu Batuen ondoren eta Errumaniaren aurretik. Taldekideak: Jelena Dolgopolova, Rozalia Galiyeva, Jelena Grosheva, Svetlana Khorkina, Dina Kochetkova eta Oksana Liapina izan ziren
Lausanako 1997ko Munduko Txapelketan, taldekako zilarra eskuratu zuen. Errumaniaren atzetik eta Txinaren aurretik geratu zen. Taldekideak: Svetlana Khorkina, Jelena Produnova, Svetlana Bakhtina, Jelena Dolgopolova eta Jelena Grosheva izan ziren.
Glutinoglossum glutinosum
Glutinoglossum glutinosum Geoglossaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarritzat hartzen, nahiz eta autoreren batek, gisatua kontsumitzea gomendatzen duen.