cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Urtubiaga
Urtubiaga Ean dagoen burdinola eta errota baten izena da, bizitoki- eta ekoizpen-multzo batek osatuta. Hona hemen atal nagusiak: elkarri atxikitako lau eraikin; haiei lotutako sistema hidrauliko bat -presa, ubidea eta erregulazio-biltegia-; eraikinen aurreko harrizko zubia; eta babes-ingurune bat. Burdinolari, errotari eta haien kokalekuari buruzko erreferentzia dokumentalakXVIII. eta XVI. mendekoak dira.
Multzoa itsasertzetik kilometro erdira dago, gutxi gorabehera, Ea itsasadarraren ezkerreko ertzean, ibaian behera, eta landa-inguru batean, zelaiz eta basoz inguratuta. Multzora heltzeko, bi bide daude: alde batetik, ekialdetik, lehengo paper-lantegiaren ingurutik, ibaia harrizko zubi batetik zeharkatuz; eta, bestetik, iparraldeko Olako bidezidorra izeneko bidetik -multzoa Eako portuarekin lotzen du bide horrek.
Sistema hidraulikoa
Presa burdinolatik 200 m-ra dago, ibaian gora. Nahiko egoera onean dago, harrizkoa da, kurbatua, eta txapadura eta kontrahormak ditu; oraindik ere, arrantza-tokia dauka, ezkerreko ertzean, ibaian behera. Antza dauka Juan Bernardo Villarreal de Berriz lekeitiarrak diseinatutako beste presa batzuekin. Diseinu berritzailea dauka, XVIII. mendekoa dela aintzat hartuta. Egun, urak estalita dago, geroago beste presa bat eraiki baitzen ibaian behera.
Ubidea presan hasten da, eta ezkerreko ertzetik doa, ibaian behera, erregulazio-biltegiraino. Lurrean hondeatuta dago, eta metro batetik gora du sakon; eraikinetara hurbildu ahala ubidearen zabalera handitu egiten da, eta errotaren aurrealdean du zabalera handiena. Lurrez eta landarez estalita dago, eta harri ederrekin egina dago. Eskuinaldea sendotuta dauka. Hustubide bat dauka, bide erdian, eta beste bat, errotaren aurreko antapara betetzeko. Harlanduz bukatuta dago; harriok mehetuta eta zulo bat utzita ditu uhatea sartzeko.
Burdinola
Erregulazio-biltegia edo antapara. Ura biltzeko esparru bat da; burdinolako lantegien eta tunel hidraulikoaren altueran dago. Lur-sailean hondeatuta dago, eta haren hormek zabalera handiagoa dute ubidean zehar baino. Nabarmen eroria dago; are gehiago, hormaren zati bat behera etorrita dago hauspoen aldearen gainera. Hortaz, alde horretan lehenbailehen esku hartu beharra dago, eroritako zatiak berreraiki eta horma sendotzeko.
Burdinolaren eraikina. Sendoa da, eta egoera onean dago. Oinplano angeluzuzena dauka, eta honako atal hauek: tunel hidraulikoa, burdina lantzeko lantegia, ikaztegiak eta bulegoa edo kontrol-gunea.
Burdinolaren funtzionamendua uraren bideari lotuta dago: presatik, ura ubideetan zehar garraiatzen da erregulazio-biltegi bateraino eta, handik, tunel hidraulikoraino. Tunel horretatik, ura gurpil hidraulikoen gainera erortzen da, mugiarazi egiten ditu, eta, hala, behar adinako indarra sortzen da bai gabia bai labea biziagotzen duen hauspoa mugiarazteko.
Errota
Ubidearen, ikaztegiaren eta atxikitako beste eraikin baten artean dago errota. Beheko eta goiko solairuak dauzka; goikoaren zati batzuk erorita daude. Bi isuriko estalkia ez da gorde. Fatxada nagusia harlangaitzez eginda eta igeltsuztatuta dago, baina egun landareek estaltzen dute. Atzeko fatxadak antapara eta estolda bereizten ditu: espazio horretan daude turbina eta ehotze-gela, eta, azken horretan, errotarriak. Horma kurbatu bat da, egoera onean gorde dena; ondo landutako harlanduz egina dago, eta, behealdean, deskarga-arku bat dauka. Burdinolan ez bezala, errotako makineriaren atal batzuk gorde dira. Beheko solairuan turbina dago; goikoan, berriz, ehotze-banku bikoitza, errotarri enbutituak, irina biltzeko aurreko tiraderak eta errotarriak pikatzeko besoa, denak ere landareek eta egituraren egur eroriek estalita. Toberak ez dira gorde. Garauak sartzeko erabiltzen ziren toberak, eta errotarrien gainean egon ohi ziren.
Fatxada nagusian, puntu erdiko bao handi bat dago, eta handik estoldara sartzen da. Ehotze-gelara joateko, fatxadari atxikitako eskailera batzuk daude. Gela guztiak ehotze-gelaren albo banatan daude.
Atxikitako eraikinak
Ikaztegietako iparraldeko hormari eta lantegiko hormari atxikita dago eraikin horietako bat, gelak barne hartzen zituena, hain zuzen ere. Beheko solairuan, pasabide bat dauka, eta handik igarobide bat zabaltzen da eraikin-multzoko mendebaldearen eta kanpoko eremu nagusiaren artean. Eraikin horrek Olagoikoa zuen izena, eta errotari atxikitako besteak, berriz, Olabekoa. Bi eraiki horietan, gelak, ukuilua, biltegiak, errotariaren etxea eta beste gelak batzuk zeuden.
NGC 3463
NGC 3463 galaxia espiral bat da, Hydra konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Triglifo
Triglifoak erlaizpe edo friso doriarraren metopak bereizten dituzten osagai apaingarriak dira. Triglifo bakoitzak hiru ildo bertikal izan ohi ditu. Ildo bakoitzari glifo esaten zaio; hortik Triglifo izena, beraz. Harrizko triglifoen jatorria zurezko habeen aurpegietan egiten ziren apainduretan egon daiteke.
Kelly van der Veer
Kelly van der Veer (Hilversum, Herbehereak, 1980ko maiatzaren 6a) herbehereetar emakume abeslari transexuala da.
Biografia
Kelly, Ferry van der Veer jaiotza-izenez, gizon jaio zen. Haurtzaroan Kinderen voor Kinderen haur-koroan kantatu zuen. 19 urterekin sexua berresleitzeko ebakuntza egin zuen.
Triglifo
Arkitektura pizkundetar eta neoklasikoan berriz erabili ziren, haiek arkitektura klasikorako itzulerak izan baitziren.
Kelly van der Veer
Biografia
2001ean partaide sartu zen Herbehereetako Anaia Handia reality showra eta ospea lortu zuen. Showaren finaletara heldu zen eta telesaioa utzi zuenean, bere musika ibilbideari berrekin zion. 2002an I'm What I am singlea argitaratu zuen.
2011ko martxoan bere senargaiak eta biek ezkon hitza eman zioten elkarri, baina urtebete geroago banandu ziren. Ostera, webcam-neska eta makillaje-espezialista bezala egin zuen lan. 2016ko udan, Hagako prostituzio-etxe batean lan egiten zuela jakitera eman zen.
Burnsville (Ipar Carolina)
Burnsville Ipar Carolinako herri bat da. Yancey konderrian kokatua dago. 2010ean 1,693 biztanle zituen, 4.08 kilometro koadrotan banatuta.
Thamnodynastes dixoni
Thamnodynastes dixoni Thamnodynastes generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Perrogney-les-Fontaines
Perrogney-les-Fontaines Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 74 etxebizitza zeuden, 58 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 69 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 58 etxebizitza nagusietatik 46 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 77 ziren, horien artean 58 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 58 pertsona aktiboetatik 56 lanean zeuden (33 gizon eta 23 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 jatetxe.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Marcieu
Biztanleria
2007an Marcieu udalerrian erroldatutako biztanleak 68 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 61 etxebizitza zeuden, 32 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 50 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 32 etxebizitza nagusietatik 23 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 13 etxek bost zituzten. 26 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mentiri
Mentiri Bruneiko Brunei eta Muara barrutian dagoen mukim edo azpibarrutietako bat da. Brunei eta Muara barruti honen iparrekialdean dago.
Mugak
Iparraldean, Hegoaldeko Txinako Itsasoarekin muga egiten du, Serasa mukim edo azpibarrutiarekin ekialdean, Bruneiko badiarekin hegoaldean, Kota Batu Mukim edo azpibarrutia hegomendebaldean eta Berakas A eta Berakas B mukim edo azpibarrutiak mendebaldean.
Krutxiera
Oso hizkuntza zaila da; 25 kasu gramatikal eta gutxi gorabehera 15 denbora gramatikal ditu. Orain arte hizkuntzak 2.500 hitz inguru ditu (mailegu eta hitzen aldaera guztiekin). Euskaratik hartutako hitz batzuk ere ditu, baina krutxierazko hitzen erroen % 90 ez dira maileguak eta asmatzaileak sortu zituen erro horiek. Miresua kenduta, krutxiera asmatu arte euskarazko maileguak zituen hizkuntza eraikirik ez zegoen eta gogoeta hori atsegingarri iruditu zitzaion Vitaliri.
Izena
Hizkuntzaren berezko izena baazdul Krotolʹ / бааздул Кротоль ['ba:zduɫ 'krotolʲ] edo baazdul Krozolʹ / бааздул Крозоль ['ba:zduɫ 'krozolʲ] da; hitz biak kroozo / кроозо «espiritu» hitzetik eratorri ziren. Baazdul / Бааздул hitza, «hizkuntza» esan nahi duenak, berriz, bazda / базда «kokatu, jarri» hitzetik eratorri zen, hitzak ahoskatzeko gizakiaren mihiak kokapen zehatzak izan behar dituelako.
Idazketa
Hizkuntzak hiru idazketa erabiltzen ditu: latindar alfebetoaren aldaera, alfabeto zirilikoaren aldaera eta idazketa berezia, asmatzaileak sortutakoa.
Latindar alfabetoaren aldaera
Bokal eta kontsonante luzeak hizkiak bikoiztuz adierazten dira.
Adibideak
Krutxierazko testuaren adibide bat (testu honetan orainaldi bakuna erabiltzen da eskuarki):
Testuan krutxierazko idazketari buruz hitz egiten da eta horren hizkien ordena zuzena azaltzen da; horrelakoa da: M (mounkhissa «izadi») ― Sh (shingo «bizitza» edo shlizg «ur») ― C (cakheyrhu «arima» edo coiga «gizakiaren gogoa») ― V (velkha «gizaki») ― F (froz «hitz») ― B (baazdul «hizkuntza») ― D (door «musika, eresi») ― K (kissa «bozkario, alaitasun») ― Kh (khozhel'yok «azkartasun, energia») ― L (Lura «Lurra») ― E (Eguski «Eguzkia») ― Ch (chinooko «baso») ― Y (yochadzego «inspirazio») ― A (amego «amets») ― G (gica «giltza») ― T (tukurok «zorion») ― R (royven «haserretu») ― Khl (khleykh «tristura, goibeltasun» edo khleyn «udazken») ― Dz (dzevug «zati») ― U (undra «lan») ― Ś (śikhlego «sekretu») ― O (oollzuk «arau») ― I (ikhlarha «erru») ― N (narhu «egin») ― P (poog «buruzagi») ― Z (Zorochugol «larunbat») ― S (sarhami «ulertu»). J (zh), Rh, Ye eta Ll hizkiak ez ditugu testuan sartzen.
Bokalak
Krutxierak, euskara batuak bezala, bost bokal bakarrik ditu: [a], [o], [e], [i] eta [u]. Horietako bakoitza luzea izan daiteke, baina bokalen iraupena gehienetan ez da garrantzitsua krutxieran, finlandiera edo hungarieran ez bezala. Batzuetan hitzek hiru edo gehiago bokal batera dituzte: Veidzota a-aakhligekhla «Ez dut orain sukaldu nahi», Orre toidzo a-oikhlekhla «Orrialdea itzuli behar dut».
Diptongoak honako hauek dira: ou (rou «ni»), ao (kao? «zer?»), eu (dzeu «nola»), au (zau «edo, ala»), oa (roaaza «orro egin»), eo (feo «bakoitza»), ea (beakhlug «irakasle»), ei (veiga «nahi izan»), ai (khlaaigo «bizkor, arin»), ui (rui «hura, bera»), oi (toivas «eman»).
Kontsonanteak
Geminazioa garrantzitsua izan daiteke: falguudum «haitzuloari buruz» ― falguddum «haitzuloarekin».
Azentua
Krutxierazko azentua ez da egonkorra, errusieran bezala. Hau da, hitz bakoitzaren azentu zuzena ikasi behar da; horrez gain, hitzak aldatzen direnean azentua ere aldatu daiteke: rUmig ― rumIgach «lagun ― lagunak», shegA ― shEdzo «izendatu ― izendatzen ari naiz». Hala ere, errusieran ez bezala, azentuak ez dezake hitz baten esanahia aldatu (alderatzeko eran, errusierazko стЕны stEny «harresiak» ― стенЫ stenY «harresiaren»). Nolanahi ere, batzuetan (baina gutxitan) azentua garrantzitsua da: bUrhu «buru» ― burhUU «burhuaren», Baldzo mEkhlaze «Esanahia ulertzen dut» ― Vishaamdzo mekhlAAze «Beroa nabaritzen dut», Aiga toiva tarhven sat voshuge «Zuek lagun bakarra duzue» (azentua sat «bat, bakar» hitzean dago) ― Aiga toiva tarhven sat voshuge «Zuek bakarrik lagun bakarra duzue» (azentua aiga «zuek» hitzean dago).
Morfologia
Krutxiera, euskara bezala, hizkuntza eranskaria da. Izenek kasuak (25 gutxi gorabehera, baina hizkuntzak ez du ergatiborik) eta numero (hiru: singularra, plurala eta «denak, guztiak» adierazten duen numeroa) dituzte; ez dute generorik (baina izenordainek generoak dituzte hala ere) ez eta artikulurik. Aditzek denborak (bakunak, irauten dutenak eta perfektuak), moduak (hiru) eta ahotsak (bi) dituzte.
Numeroak
Krutxierazko izenek hiru numero dituzte: singularra, plurala eta «guztiak, denak» adierazten duen numeroa. Hirugarrena gutxitan erabiltzen da.
Hirugarren numeroaren adierazle nagusiak -(a)chi eta -(a)shi dira: bikhlaag «sendagile» — bikhlaagach «sendagileak» — bikhlaagachi «Lurreko sendagile guztiak», dukh «harri» — dukhash «harriak» — dukhashi ina-medu «Mendi honen harri guztiak»; deegu «guztiak, denak» hitzak aldaera berezia du –deengu− «guztiak / denak Lurrean (munduan)» adierazten duena: Inum balza deengu «Lurrean guztiek horretaz dakite» (alderatzeko eran, Inum balza deegu «Guztiek horretaz dakite, agian»). Numero hau izaten duten izenek nominatiboaren adierazlea bakarrik izan dezakete.
Kasuak
Krutxierazko izenek oso kasu ugari dituzte, baina horietako batzuk gutxitan erabiltzen dira.
Ooda «hodei» eta adzuk «harresi, horma» hitzak kasu ia guztien arabera (lehenengo zerrendak singularreko formak ditu eta bigarrenak, berriz, pluralako formak ditu; ikusten denez, atzizki ezberdinak dira hitzaren azken hotsaren arabera):
Aditzei ere gehitzen zaizkie kasuen adierazleak (banefaktibo, adlatibo eta abesiboaren adierazleak bakarrik): shaltuk «lo egin» — shaltukcen «lo egiteko», lyeashoga «bildu» — lyeashogatkha «biltzera», shlidzuumi «negar egin» — shlidzuumitas «negar egin gabe».
Instrumentala denbora adierazteko erabiltzen da (euskarazko «-(et)an» atzizkia bezala): shigill «goiz, goizalde» — shigill-do «goizean», ittumur «negu» — ittumur-do «neguan», sheom «bosgarren» — sheom-do «bostetan».
Izenondoak
Krutxierazko izenondoek lau kasuen adierazleak bakarrik izan ditzakete: instrumentala, translatiboa, «zerbait / norbait bezala» adierazten duena eta «zerbait / norbait gisa» adierazten duena; bestela ez dira inoiz aldatzen. Izenak kasu baten adierazlea duenean izenondoak ez dira aldatzen ere:
Alderatzea
Izenondoak alderatzea izenondoaren azken hotsaren arabera egiten da krutxieran; aurrizkiak edo atzizkiak gehitzen dira:
Aditzak
Krutxierazko aditzek forma ugari izan ditzakete.
Ikachi «ikasi» aditza forma guztietan:
Krutxierazko aditz ia guztiek forma guztiak izan ditzakete. Aditz batzuek ez dute oranaldi perfektuaren formarik (ek «joan, ibili» aditzak, adibidez).
Aldi bakunak
Aldi bakunetan aditzak inoiz ez dira aldatzen. Aldi horiek berregiten diren/berregiten ziren/berregingo diren edo etengabeko ekintzak adierazten dituzte.
Orainaldi bakunean izenordainen orainaldiko forma erabiltzen da:
Lehenaldi bakunean izenordainen lehenaldiko forma erabiltzen da:
Etorkizun bakunean izenordainen orainaldiko forma erabiltzen da eta -yo atzizkia esaldiko edozein hitz bati gehitzen zaio (baina hitzaren azken silaba -ya denean ezin da hitz horri atzizkia gehitu).
Irauten duten aldiak
Lehenaldia osatzeko -khe atzizkia edo izenordainen lehenaldiko forma erabiltzen dira. Etorkizuna osatzeko -yo atzizkia erabiltzen da.
Uroplatus ebenaui
Uroplatus ebenaui Uroplatus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Krutxiera
Irauten duten aldiak
Aditz batzuk, ingelesan bezala, ezin da irauten duten aldietan erabili; haien artean: shamdzok «erabaki», sarhamekhla «ondo jakin, ondo ezagutu», mekhlvas «izendatu», caan «etzan», dzolg «ireki» eta besteak.
Irauten duten aldien adierazleak izen, aditzondo, izenordain eta izenondoekin erabiltzen dira sarritan ere eta esanahiak oso ezberdinak izan daitezke, adibidez, arhkye «hemen» — Arhkyedzo «Orain hemen nago», vokhla «zuzen» — Vokhladza «Arrazoi duzu / Zuzen zaude», ashagel'  «eder» — Ashagel' dze kishiin' l'youk «Mutila ederra da gaur», dukh «harri» — Dukhdzal'  zu? «Harriak bihurtu al zarete?», Zu aikadumdzayo? «Gurekin izango al zara?».
Aldi perfektuak
Aldi horiek osatzeko izenordainen forma perfektua behar da: Orainaldi perfektuan e- aurrizkia behar da ere; aditzaren lehenengo hizkia i- denean hizki hori e- bihurtzen da.
Izenordain bat ez dagoenean esaldian du (singularra) edo duk (plurala) hitzak amaieran jartzen dira: L'youk evarhum du «Mutila etorri da», L'youkach evarhum duk «Mutilak etorri dira». Esaldian bi edo gehiago ekintzaile daudenean duk amaieran jartzen da: Evarhum reylung dzou, eyeśi ruylung duk «Arreba etorri zenean nebak alde egin zuen» (eta ez Evarhum reylung dzou du, eyeśi ruylung du).
Etorkizun perfuktuak bi mota ditu:
«Izan» aditza
«Izan» aditza adierazteko bi era daude krutxieran:
«Ahal izan» adierazten duten aditzak
Krutxierazko «ahal izan» adierazten duten aditzek baimena, aukera edo ahalmena (zerbait egiteko gaitasuna izatea) adierazi ditzakete.
Aukera (alegiazkoa ere bai) adierazteko izenordainen forma berezia erabiltzen da: Esaldian izenordain bat ez dagoenean dea erabiltzen da horretarako (singularreko forma da; pluralarako chigoza erabiltzen da).
«Behar izan» aditza
«Zerbait egin behar izan» adierazteko (ta)shigo eta toiva hitzak erabiltzen dira. (Ta)shigo hitzak beti egin behar diren (beti egin behar ziren / beti egin beharko diren) gauzak adierazten ditu, ez da inoiz aldatzen (baina objektuak datiboaren atzizkia hartzen du): Kao vokhluk mukachad vidulum shigo «Lege bat zer den haurrei azaldu behar da», Doorum sagami tashigo «Ez da behar musikari buruz ahaztu»; toiva aditzak, berriz, denbora zehatz bateko beharrak adierazten ditu eta beti numero eta pertsonen arabera aldatzen da: Toidzal'  a-yeśi «Orain alde egin behar duzue», Kaco a-yeśi toidzal'khe? «Zergatik alde egin behar zenuten?».
«Zerbait eduki behar izan» adierazteko khliizda aditza erabiltzen da: Mi khliizda ake naceeyrhu makhel'teve «Zalantzarik gabe etxe handi bat behar duk», Fuekhladzo sha khliizdzo shlizge «Egarri naiz eta, beraz, ura behar dut orain».
Ekintza osagarriak
Aditz bakoitza ekintza osagarri bat bihur daiteke, -yarhu atzizkia aditzaren erroari gehitu behar da horretarako: chugami «garbitu» (chugam- erroa da) ― chugamyarhu, adibidez, Afaike chugamyarhu ecoigekhla keirhu aacogel' tukhlage «Gela garbitzen bitartean atzoko bidaiaz gogoratu zen» (coigekhla aditz nagusia da eta chugami aditz osagarria da), lyeachuga «aurkitu» (lyeachu- erroa da) ― Aika lyeachuyarhu aflizede vokhla gareikhlet «Guk era zuzena aurkituz garaitzen dugu» (Aika «Guk», lyeachuyarhu «aurkituz», aflized «era, modu», vokhla «zuzen», gareikhlet «garaitu»). Hori askotan agertzen da krutxieran.
«Norbaiten burua» esanahia sartzen duten aditzak
O- aurrizkia duten aditzek «norbaiten burua» esanahia sartzen dute: Rou berha akhle ya'acorhu «Nire alaba janzten dut» — Rou oya'acorhu «Nire burua janzten dut». Horrelako aditzak aldi guztietan egon daitezke.
Substantibazioa
Krutxierazko substantibazioa ez da euskaran bezain sarri erabiltzen, baina garrantzitsua da ere. Gehienetan -(a)z (aditzei) eta -yok (izenondoei) atzizkiak gehitzen dira substantibazioa osatzeko: ozhakhlami «gezurra esan» ― ozhakhlamiz «gezurra esatea», vidulum «azaldu» ― vidulumaz «azaltzea», ek «ibili, joan» ― ekaz «ibiltzea, joatea», ashagel'  «eder» ― ashgel' yok «edertasun», featoru «arin» ― featoruyok «arintasun»; aditza -g(a), -za edo -chi-rekin amaitzen denean -zuk gehitzen da: lyeachuga «aurkitu» ― lyeachuzuk «aurkitzea», shodvagolza(g) «ulertu» ― shodvagolzuk «ulertzea», toimalzog «onartu» ― toimalzuk «onartzea», toivaichi «lortu, jaso» ― toivazuk «lortzea, jasotzea».
Batzuetan atzizkiak aditzen substantiboei gehitzen zaizkie, adibidez, toivarhu «eskaini» ― toivarhuz «eskaintzea» ― toivarhuz-do «eskaintzerakoan».
Inperatiboa
Krutxierazko inperatiboa aditzen azken hotsen arabera osatzen da; inperatiboaren atzizkiak ez dira aldatzen numero edo pertsonen arabera:
Kausatiboa
Krutxierazko kausatiboa -(rh)a- artizkiaren bidez osatzen da: narhu «egin» ― na' arhu «egitera behartu», śikhmi «lapurtu, ebatsi» ― śirhakhmi «lapurtzera behartu». Narhutoiva edo narheki «behartu» aditzak ere erabil daitezke: Ina-mokhvadzuk enarheki dokhlu a-shlidzuumi «Jazoera horrek negar egitera behartu nau».
Inperfektuak
Krutxierazko partizipio inperfektuak (krutxierazko partizipioak orainaldian bakarrik egon daitezke, euskaran ez bezala) osatzeko erabiltzen diren arauak honako hauek dira:
Aditzondoak
Krutxierazko aditzondoak -ya atzizkiaren bitartez osatzen dira; azken bokala gehienetan galtzen da: mautoru «bizkor, azkar» ― mautorya «azkarki», avguz «motel» ― avguzya «geldiro, astiro», khlarra «berandu (izenondoa)» ― khlarya «berandu (aditzondoa)». Batzuetan azken bokala aldatzen da (eta ez da galtzen): ashka «aste» ― ashkeya «astero», ikhla «hilabete» ― ikhleya «hilero», enna «egiazko, benetako» ― enneya «benetan, egiatan».
Salbuespenak: tomishoogel' «erabateko» ― tomishootu «erabat, batere», ravidzoki «larri» ― ravituko «larriki», domasii «indartsu» ― domasko «biziki, larriki, gogorki», dayogon «zehatz» ― dayogo, dagongo «zehazki» eta besteak.
Postposizioak
Krutxierak postposizio ugari erabiltzen ditu.
«Oso, txit» eta «nire, hire, zure, bere, gure, zuen, beren» adierazten duten postposizioak garrantzitsuenak dira:
Hitzak bikoiztea
Hitzak bikoiztea batzuetan erabiltzen da krutxieran. Izenondo bat edo aditzondo bat bikoiztu ondoren «oso, txit» esanahia gehitzen da: furhgu «polita» — furhgu-furhgu «oso polita», avguzya «astiro» — avguzya-avguzya «oso astiro»; hala ere, hainbat aditzondoak bikoizten direnean esanahia batere aldatzen da: dokhi «jadanik» — dokhi-dokhi «ia», aina «ba-» — aina-aina «nolanahi ere»; izenordainak ere bikoiztu daitezke: Roiva-roiva ni-efliizda «Nik neuk egin dut hori».
Joskera (sintaxia)
Krutxierazko hitz ordena ez dago mugatua, hau da, «Nik euskara egiatan maite dut» esaldia Eushkartol' baazdule enneya murhichi rou gisa, Baazdule Eushkartol' rou murhichi enneya edo Eushkartol' baazdule murhichi enneya rou gisa idatz daiteke eta esanahia ez da aldatzen (Eushkartol' baazdul «euskara», -e — akusatiboaren adierazlea, enneya «benetan, egiatan», murhichi «maite (zerbait) izan, gogoko izan», rou «ni»).
Badaude arau batzuk halere, esanahia nahastu ez dadin:
Ukapena
Krutxierazko ukapena beti -ta postposizioaren bitartez egiten da; atzizki guztien ondoren jartzen da: Veidzota a-shegami «Ez dut orain hitz egin nahi», Ni-gel've-ta iflized «Horrela ez dago ondo», Ashagel' -ta śina-chinooko «Baso hau ez da ederra», Okhe torhin', shlizge-ta «Hartu ogia, ez ura». Hitza -tta edo -da-rekin amaitzen denean azken silaba -dda bihurtzen da: Nin drotta «Toki bat da» — Nin dro-dda «Ez da toki bat», torusheda «erabili» — Ina-ake mi torushedda «Hik ez duk etxe hau erabiltzen». Hitza -z(a), -va edo -khla-rekin amaitzen denean -eta gehitzen da (eta -a galtzen da): balza «jakin, ezagutu» — Aika balzeta «Ez dakigu», shingyokhla «bizi izan» — Shingyokhleta arhkye droylungach «Gurasoak ez dira bizi hemen», shoiva «idatzi» — Miku shoiveta frozugche daukhla zu? «Ez al dituzu oraindik idazkiak idazten?»; hitza -t-rekin amaitzen denean hots hori bikoizten da (eta bokal luzeak galtzen dira): bikhlaaizet «sendatu» — Bikhlaizetta eiva ina-maziloofe «Ez du eritasun hau sendatzen».
Esaldi batean ezin da bi ezezko hitz (edo bi ezezko postposizio) sartu, ingelesan bezala, hau da, «Ez dut inoiz ikusi» bezalako esaldiak ezinezkoak dira krutxieran.
Instrumentalaren atzizkia aldatzen da ukapena egiterakoan: ina-uka-do «aurten» — ina-uka-da, lyeashigu-do «aurten ez, hurrengo urtean baizik».
Galderak
Krutxierazko galderazko hitz nagusia zu «al» da, baina ez da beharrezkoa: Zu varhumyo teirhu? «Etorriko al zara?» = Varhumyo teirhu?.
Lexikoa
Gaur egun hizkuntzak 2.500 hitz gutxi gorabehera ditu mailegu eta hitzen aldaera guztiekin.
Maileguak eta garbizaletasuna
Hizkuntzaren lexikoa ia osorik garbia da, horri «purismoa» deritzo hizkuntzalaritzan; euskaratik hartutako hitz batzuk –mailegu ageriak eta ez ageriak, adibidez, sabell «sabel», oyn «oin», deengu «denak, denok, guztiak» (ageriak), chori «aire» — euskarazko «txori», mazi «birus» — euskarazko «hazi» (ez ageriak)– ditu bakarrik, baina beste hizkuntzetako hitzak gutxitan hartzen dira; horrelako hitzak, euskaratik eratorri ez zirenak, adibidez, ja «te» edo islam dira.
Hitz moderno guztiak erro jatorretatik sortzen dira mailegatu ordez: balgoozvul «ordengailu» = balza «jakin» + goozvul «makina, gailu», berhedarekhi «kotxe, beribil, autombil» = berhez «berak» + dareka «mugitu, higitu», naceycarri «Internet» = naceeyrhu «handi» + carri «sare» eta besteak.
Hitzak sortzea
Atzizki batzuk hitz berriak sortzeko erabiltzen dira:
Hitz asko bi edo geh iago  erroez osatuta daude:
Pove del Grappa
Pove del Grappa Italiako udalerri bat da. Vicenzako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Pove del Grappak honako udalerri hauekin egiten du muga:
1382 Gerti
1382 Gerti asteroide gerrikoan aurkitutako 1382. asteroidearen izena da. 1925eko urtarrilaren 21an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1925 BB zen.
Butner (Ipar Carolina)
Butner Ipar Carolinako herri bat da. Granville konderrian kokatua dago. 2010ean 7,591 biztanle zituen, 36.08 kilometro koadrotan banatuta.
Ḷḷevincoko geltokia
Ḷḷevinco Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, Ayer udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Oibarko gudua
Oibarko gudua 1451eko urriaren 23an beaumontar eta agaramontar indarren arteko gatazka izan zen, Vianako printzeak eta bere aitak zituzten liskarraren testuinguruan. Liskar honen kausa Zuria I.a Nafarroakoaren testamentuaren interpretazioa izan zen, Nafarroako Erresumaren aginteari buruzkoa.
Aurrekariak
Nafarroan lege salikoaren antzekorik ez zegoenez, Zuria I.a Nafarroako erregina legezkoa izan zen. Joan bere senarra, aldiz, errege ezkontidea besterik ez zen. Zuriak testamentua eman zuenean koroa Karlos bere semearentzat izango zela adierazi zuen baina baldintza bat jarri zuen Joanen baietza. Tamalez, hau ez zen gauzatu.
Denbora luzean Karlosek egoera onartu zuen, izan ere, aitaren baiezkorik gabe de iure ez zen Nafarroako erregea baina nafarrentzat de facto "Karlos IV.a" zen. Adibidez, 1451n gaztelarrek Lizarra setiatu zuenean, Karlosek, Gaztelako koroa etsaitzat izatearen arazoen jakituna zela, itun bat sinatu zuen nafarren izenean Joan II.a Gaztelakoarekin. Itun horren ondorioz, gaztelarrek setioa kendu ez ezik laguntza militarra ere eman zioten Karlosi. Baina Karlosek Joanen arerioekin bat egin zuenez, honek bere aurka egin zuen.
Gudua
1451ko urriaren 23an alde biek Oibartik gertu elkar aurkitu zuten. Komandante biek ez zuten borrokari bide eman nahi eta Karlosek ondo zekien itunaren bidez armaren bidez onura gehiago lortuko zuela, batez ere bere armada gutxiago zela kontuan hartuz.
Beaumontar ordezkariek elkarrizketan etekin handiak (gudarosteei barkamena, erregeak printzeari zenbait gotorleku itzultzea,...) lortzen ari ziren arren, agaramontarrek beaumontarrak eraso zituzten eta negoziaketak bertan behera amaitu ziren eta gudua piztu zen.
Guduan zehar, Leringo kondearen gudarostea era arriskugarrian hurbildu zen Joan II.arengana. Baina momentu hartan erregearen sasikoa zen Alontso Aragoikoak hogeita hamar lantzari bidali zituen beaumontar hegalaren kontra. Lantzariek ezustean harrapatu zituzten beaumontarrak eta hauen formazioa desegin zuten. Ezegonkortze honi esker, Alontsok Karlos bere anaiordea preso hartu zuen. Honek anabasa eragin zuen beaumontar aldean eta laster gudua amaitu zen.
Gudua laburra eta odol gutxikoa izan zen eta bertan bai Karlos bai Luis II.a Beaumontekoa bere komandante nagusia gatibuak izan ziren.
Ondorioak
Gudu honen ondorioz nafar nobleziaren bi aldeen arteko gatazka irekia hasi zen. Berez Nafarroako Gerra Zibila ez zen gerra odoltsu bat izan baina erresumaren zatikapena zelatu zuen, eta gerra horren ondorioz sortu ziren leialtasunek segida izan zuten Nafarroako Erresumaren konkistan (1512-1529).
Kingita
Kingita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Kingita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Rabaulichthys suzukii
Rabaulichthys suzukii Rabaulichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Arràs
Biztanleria
2007an Arras-en-Lavedan udalerrian erroldatutako biztanleak 525 ziren. Familiak 208 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 64 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 365 etxebizitza zeuden, 213 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 144 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 292 etxeak ziren eta 50 apartamentuak ziren. 213 etxebizitza nagusietatik 171 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 61 etxek lau zituzten eta 108 etxek bost zituzten. 158 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 79 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 114 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 332 ziren, horien artean 250 aktiboak ziren eta 82 inaktiboak ziren. 250 pertsona aktiboetatik 232 lanean zeuden (123 gizon eta 109 emakume) eta 18 langabezian zeuden (7 gizon eta 11 emakume). 82 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 32 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Arras-en-Lavedan udalerrian 216 unitate fiskal zeuden, 513,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.439 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 37 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Arras-en-Lavedan udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 114 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Uroplatus henkeli
Uroplatus henkeli Uroplatus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
NGC 3464
NGC 3464 galaxia espiral bat da, Hydra konstelazioan. Ormond Stoneek aurkitu zuen n.
Angastue
Angastue (frantsesez eta ofizialki Angous eta gaskoieraz Angós) Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerria da.
Villy-sur-Yères
Biztanleria
2007an Villy-sur-Yères udalerrian erroldatutako biztanleak 182 ziren. Familiak 70 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Godenvillers
Godenvillers Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Godenvillers udalerrian erroldatutako biztanleak 134 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Villy-sur-Yères
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 85 etxebizitza zeuden, 70 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 83 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 70 etxebizitza nagusietatik 57 bere jabearen bizilekua ziren eta 13 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 37 etxek bost zituzten. 62 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 118 ziren, horien artean 82 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 82 pertsona aktiboetatik 76 lanean zeuden (47 gizon eta 29 emakume) eta 6 langabezian zeuden (4 gizon eta 2 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villy-sur-Yères udalerrian 73 unitate fiskal zeuden, 195 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.640 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
Godenvillers
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Villy-sur-Yères
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Villy-sur-Yères udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 648 hektarea erabiltzen.
Rainfordia opercularis
Rainfordia opercularis Rainfordia generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Villy-sur-Yères
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Vallestàvia
Vallestàvia (katalanez; ) Katalan Herrietako udalerri bat da, Conflent eskualdean kokatua. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Villy-sur-Yères
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vallestàvia
Biztanleria
2007an Vallestàvia udalerrian erroldatutako biztanleak 91 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Godenvillers
Etxebizitza
2007an 62 etxebizitza zeuden, 52 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 62etxeak ziren. 52 etxebizitza nagusietatik 48 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 6 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 31 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Middle Inlet (Wisconsin)
Middle Inlet Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Marinette konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Godenvillers
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Menlo (Georgia)
Menlo  Georgiako estatuko hiri bat da. Effingham konderrian kokatua dago. 2010ean 474 biztanle zituen, 2.03 kilometro koadrotan banatuta.
Godenvillers
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Godenvillers udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 508 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cyanocharax lepiclastus
Cyanocharax lepiclastus Cyanocharax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Vallestàvia
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 82 etxebizitza zeuden, 39 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 42 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 80 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 39 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 13 etxek bost zituzten. 21 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 63 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 28 lanean zeuden (15 gizon eta 13 emakume) eta 11 langabezian zeuden (8 gizon eta 3 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 jatetxe.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dora Ibarburu
Dora María Ibarburu Irazusta (Salto, 1918ko apirilaren 27a- Ibidem, 1992ko azaroaren 19a), euskal uruguaitar erizain eta irakaslea izan zen.
Bizizta
Gurasoak Simona Irazusta eta Joaquín María Ibarburu izan ziren. 1931 eta 35 bitarte ikasketak Emakume Sekzioan egin zituen eta bertan medikuntzarako prestakuntza ikastaroak burutu zituen 1936 eta 38 bitarte. Medikuntza fakultatean anatomia eta fisiologia ikastaroak egin zituen.
1940ko martxoaren 4an Carlos Nery Erizain eskolan sartzen da. Soldatapeko bezala hartu eta gradua lortu zuen 1942ko abenduaren 5ean. Rockefeller Fundazioak emandako beka bati esker, Toronton osatu zituen bere ikasketak. 1950ean Erizaintza Unibertsitate Eskola sortu zuen eta bertako zuzendari bilakatu zen. Diktadura garaian, Carlos Nery Erizain eskola eta EUE elkartzera behartzen dituzte eta aurreko zuzendariak kendu egiten dituzte.
Uruguaiko erizaintzari egindako ekarpena ikusirik, 2000. urtean Honori Causa titulua jaso zuen.
1395 Aribeda
1395 Aribeda asteroide gerrikoan aurkitutako 1395. asteroidearen izena da. 1936ko uztailaren 16an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1936 OB zen.
Metter (Georgia)
Metter  Georgiako estatuko hiri bat da. Catoosa konderrian kokatua dago. 2010ean 4,130 biztanle zituen, 19.9 kilometro koadrotan banatuta.
Middleborough (Massachusetts)
Middleborough Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Plymouth konderrian kokatuta dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Osijek-Baranja eskualdea
Osijek-Baranja eskualdea (kroazieraz Osječko-baranjska županija) Kroaziako Eslavonia eremuan kokaturiko eskualde edo konderria da. 4.155 km²ko azalera eta 304.899 biztanle ditu (2011). Hiriburua Osijek da.
Banaketa administratiboa
Osijek-Baranja eskualdeak 7 hiri eta 35 udalerri ditu.
Verneda
Verneda Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bernède udalerrian erroldatutako biztanleak 216 ziren. Familiak 85 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 97 etxebizitza zeuden, 82 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 93 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 82 etxebizitza nagusietatik 70 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 67 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 50 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 132 ziren, horien artean 93 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 93 pertsona aktiboetatik 87 lanean zeuden (52 gizon eta 35 emakume) eta 6 langabezian zeuden (6 emakume eta 6 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bernède udalerrian 87 unitate fiskal zeuden, 221 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.671 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Bernède udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 506 hektarea erabiltzen.
Kurtzero
Kurtzero (EODAren arabera ) edo Kurtzeroa (-a artikuluarekin jokatua, bertakoen ahoskeran ), Muxikako auzoa da, Gernikatik gertu BI-635 errepidearen ondoan.
Deskribapena
Gurutzebide izaeratik hartzen du izena tokiak, Muxika ipar-hego ardatzean mozten duen bideek eta mendebalderantz (Morgarantz, Ugarte herrigunetik pasatuta) doan bidearen gurutzebidea delako bertan. Oion-Bermeo ardoaren bidea da mendebaldera zuzentzen den hortik: garai batean Oion eta Bermeo ardo eta arrainaren merkataritzak lotzen zituen. Arabatik ardoa ekartzen zen Bizkaiko kostara eta bueltan arraina eramaten zuten haruntza. Bide horrek leku estrategikoa zuen garai hartan Muxikan.
Inguruko auzoa 20. mendean zehar Vista Alegre izenez ezagunagoa zen, Kurtzero gurutzebidea propio zelarik.
Etxebizitza multzo berriak (20. eta 21. mendekoak), herriko ikastetxea (Urretxindorra Herri Eskola), zerbitzu publiko batzuk (udal liburutegia, adibidez) eta merkataritza gehientsuen duen Muxikako auzoa da 21. mendean, baina baserriak ere baditu. Bertan dago baita ere Euskotren-en E4 linea ko Muxikako geltokia.
Sievierodonetsk
Sievierodonetsk (ukraineraz: Сєвєродоне́цьк), Sieverodonetsk (ukraineraz: Сєверодоне́цьк) edo Severodonetsk (errusieraz: Северодоне́цк) Ukrainako Luhansk Oblastean kokaturiko hiri bat da, Seversky Donets ibaiaren ezker-ibaiertzetik gertu eta, gutxi gorabehera, oblast-hiriburu den Luhansketik 110 kilometrora, ipar-mendebaldera. Sievierodonetskek 101,135ko biztanleria dauka –2021eko est.–, Oblasteko bigarren hiririk populatuena egiten duena. Gainera, Sievierodonetsk oblast-mailako garrantzia duen hiria da ere.
2014az geroztik, Sievierodonetsk Luhansk Oblasteko administrazio-zentro gisa funtzionatzen du, Luhansk hiria Donbaseko Gerran Errusiaren aldeko Luhanskeko Herri Errepublika separatistaren menpe geratu zenetik. 2022ko Ukrainako Errusiako Inbasioaren testuinguruan, Sievierodonetsk Errusiako indarren erasopean egon da, Donbasseko eta Sievierodonetskeko guduetan.
Sievierodonetskek hainbat lantegi eta ekoizpen kimikoko zentro esanguratsu bat ditu: "Azot" zentroa (euskaraz, lit.: Nitrogeno). Aireportu nazional bat ere badago, hiriaren hegoaldean, hiritik sei kilometrora.
Poiseux
Poiseux Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Poiseux udalerrian erroldatutako biztanleak 332 ziren. Familiak 139 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 185 etxebizitza zeuden, 142 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 168 etxeak ziren eta 14 apartamentuak ziren. 142 etxebizitza nagusietatik 115 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 49 etxek lau zituzten eta 55 etxek bost zituzten. 89 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 57 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 72 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 208 ziren, horien artean 149 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 149 pertsona aktiboetatik 135 lanean zeuden (73 gizon eta 62 emakume) eta 14 langabezian zeuden (7 gizon eta 7 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Poiseux udalerrian 143 unitate fiskal zeuden, 330 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.001 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean Poiseux udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 375 hektarea erabiltzen.
Hemorroide
Hemorroidea, odoluzkia edo odol-pikoa uzkiaren kanpoaldeko (kanpo-hemorroidea) edo heste larriaren muturreko (barne-hemorroidea) zainen hantura da; mina, erredura, hazkura eta odoljarioa ditu ezaugarritzat.
Hemorroidearen eragileak dira, besteak beste, idorreria, denbora luzean eserita egotea, jan-edate ugariak egitea, hipertentsioa, etab; haurdunaldian ere sortzen dira maiz hemorroideak.