cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anfibio
Anuroak
Anuroak hiru subordenetan antolatuta daude, eta nahiko onartuta daude zientzialarien komunitateen artean. Hala ere, etorkizuneko ikerkuntza molekularra lagungarria izango da erlazio ebolutiboak azaltzeko. Archaeobatrachia subordenak lau igel primitibo familia barneratzen ditu. Familia horiek Ascaphidae, Bombinatoridae, Discoglossidae eta Leiopelmatidae dira. Ikerlarien ustetan, parafiletikoak dira beste igel familiekin konparatuz gero. Mesobatrachia subordena da eboluzionatuena. Azpiorden horren barruan Megophrydae, Paelobatidae, Pelodytidae, Scaphiopodidae, Rhinophrynidae eta urtar hertsiak diren Pipidae familiak aurkitzen dira. Nebbatrachia azpiorden handiena da, eta bertan aurkitzen dira bestelako familia guztiak. Existitzen diren 5000 igel espezieren % 96 azpiorden horren parte dira.
Urodeloak
Caudata ordenean arrabioak agertzen dira. Animalia horiek musker itxura dute; antzekotasun hori, ordea, ezaugarri sinpliomorfikoa da, eta beraz, ez daude ebolutiboki muskerrekin erlazionaturik. Arrabioek ez dute atzaparrik, ezkata gabeko azal leuna edo tuberkulotsua dute eta isatsak zapalak izan ohi dituzte. Tamaina aldakorra dute: Arrabio txinatar erraldoia (Andrias davidianus) 1.8 metro izatera heldu daiteke; Thorius pennatulus arrabio mexikarrak, aldiz, 20 mm izatera. Hala ere, oro har, ez dira 10 cm baino luzeagoak izango. Arrabioen gehiengoak sakabanaketa laurasiarra du, eremu Holarktikoan aurkituz gehiengoak. Plethodontidae familiako kideak Erdialdeko Amerikan eta Hego Amerikan aurki daitezke.
Orain dela 23 milioi urte, Miozeno garai hasieratik, Hego Amerika Erdialdeko Amerikarengatik inbaditua izan zen. Arrabio familia askoko kideak pedomorfikoak bilakatu dira. Ez dute metamorfosia bukatzea lortu, eta batzuek, larba faseko ezaugarriak mantentzen dituzte. Urtarrak edo lehortarrak izan daitezke: urtarrak direnak eguna ezkutatuta igarotzen dute; gauean, berriz, elikatzera irteten dira. Intsektuez, zizarez eta ornogabez elikatzen dira. Cryptobranchoidea subordenean aurkitzen dira arrabio primitiboenak. Espezie fosil ugari aurkitu dira, baina bakarrik hiru espezie biziraun dute. Aurretik aipaturiko Arrabio txinatar erraldoia, Arrabio japoniar erraldoia (Andrias japonicus) eta Arrabio amerikar erraldoia (Cryptobranchus alleganiensis). Arrabio erraldoi horiek larba faseko zenbait ezaugarri gordetzen dituzte: brankietako irekidurak eta begietan zenbait ezaugarri berezi ageri dira. Elikatzeko, ura xurgatzeko ahalmena dute, eta horretarako beheko barailako edo eskuineko aldea jaisten dituzte. Arrek gordelekuak zulatzen dituzte, eta hor arrautzak ipintzen ditu emeak. Nahiz eta birika bidez arnastu, larruazal fina eta baskularizazio handia dute arnasketa-kutaneoa ahalbideratzeko.
Arrabio modernoenak Salamandroidea subordenean aurkitzen dira. Hezur preartikularrak dituzte beheko barailan, eta barne ernalkuntza burutzen dute. Arrek esperma biltegi bat uzten dute, espermatoforo deritzoguna, eta emeek hori jaso eta beraien kloakan sartzen dute. Kloakan esperma gordetzen dute arrautzak ernaltzeko momentua iristen den arte. Familia handiena Plethodontidae da, birika gabeko arrabioak dira, eta arrabio espezieen % 60 dira. Salamandridae familian Pleurodelinae subfamilia dago.
Hirugarren subordena Sirenoidea da. Bertan Sirenidae familia dago. Familia horren barruan 4 uhandre espezie daude eta espezie horretako kideak aingira itxura dute eta urtarrak dira. Beraien aurreko gorputz-adarrak motzak dira eta ez dute atzeko gorputz-adarrik. Beraien ezaugarri batzuk primitiboak dira; adibidez ernalketa kanpoan gertatzen da.
Zezilioak
Apoda edo Gymnophiona ordenean zezilioak daude. Gorputz-adar gabeko animalia luze eta zilindrikoak dira, eta suge edo zizare itxura dute. Helduek 8 cm eta 75 cm arteko luzera dute. Salbuespena da Thomson-en zezilioa (Caecilla thompsoni) 150 zm izatera heldu daitekeena. Zezilioen larruazalak tolestura transbertsal ugari eduki ditzake. Espezie batzuetan, gainera, ezkata dermikoak ageri daitezke. Azalez estalitako begi sinpleak dituzte, ikertzaileen ustetan argi intentsitate ezberdinak antzemateko direnak. Begi inguruan, tentakulu edo apendize sentsorialak ageri dira. Ukimen- eta usaimen-funtzioa dute. Zezilio gehienak lur azpian, egur ustelean eta landare-hondakin artean lurperatuta bizi dira; beste batzuk, aldiz, urtarrak dira. Espezie gehienek arrautzak lur azpian erruten dituzte, eta larbak irteten direnean, uretara bideratzen dira. Espezie gutxi batzuek gazteak erditzen dituzte, eta obiduktuan dauden bitartean guruinen bidez elikatzen dira. Zezilio gehienak zonalde tropikaletan aurki daitezke, hala nola, Afrika, Asia eta Erdialdeko eta Hego Amerikan.
Larruazala
Anfibio-talde nagusien (anuroen, urodeloen eta zezilioen) larruazala oso antzekoa da egiturari dagokionez. Zezilioek, ordea, ezkata dermikoak dituzte. Larruazala urarekiko iragazkorra eta biluzia da, hau da, ile eta ezkata bezalako eranskin dermikorik gabekoa. Gainera guruin ugari eta baskularizazio maila altua du, hots, hodi-sare ugari ditu.
Larruazalak funtsezko funtzioak ditu: urraduretatik eta agente patogenoetatik babesten ditu, arnasketan parte hartzen du (larruazal bidezko arnasketa), ura xurgatu eta kanporatzen du eta pigmentuen aldaketen bidez (espezie batzuetan) eta substantzia batzuen jariapenaren bidez, gorputzaren tenperatura erregulatzen du. Gainera, kasu batzuetan, babes-funtzioa ere izan dezake, pozoi-guruinekin eta larruazaleko kolore bizien bitartez (aposematismoa) harrapariak uxa baititzakete.
Larruazaleko guruinak arrainetan baino garatuago daude. Bi mota bereiz daitezke: muki-gurinak eta pozoi-gurinak. Muki-gurinek jariatzen duten mukia kolore gabeko likidoa da, eta haren funtzioak dira lehortea ekiditea eta oreka ionikoa lortzea. Gainera, ikertzaileek uste dute propietate bakterizidak eta fungizidak dituela. Pozoi-guruinek babes-funtzioa dute eta harrapariak uxatzeko horientzat pozoitsuak eta narritagarriak diren substantziak jariatzen dituzte.
Koloreak kamuflaje-funtzioa du, hau da, animalia bere ingurunean ezkutatu edo harekin nahastea du helburu. Oro har, berde kolorea dute; hala ere, badira kolore biziko espezieak ere, arrabio arrunta (Salamandra salamandra) besteak beste. Kolorazio berezi horiek guruin pozoitsuekin daude lotuta maiz. Kolorazio aposematikoarekin lotuta daude, hortaz. Nahiz eta harrapakariek animalia hauek ikusi, horiek duten kolore biziek pozoitsuak direla aditzera ematen die harrapakariei. Beste kasu batzuetan, argia xurgatzeko erabil dezakete pigmentazioa.
Eskeletoa eta lokomozioa
Anfibioen eskeleto-sistema homologoa da beste tetrapodoekin alderatuta, nahiz eta aldakortasuna erakusten duen. Oro har, lau gorputz-adar dituzte anfibioek. Salbuespen bezala, hanka gabeko zezilioak eta zenbait arrabio-espezie aipa daitezke. Hezurrak zulatuta dituzte eta arinak dira. Muskulu-eskeleto sistema indartsua dute, buruari eta gorputzari eusteko. Hezurrak guztiz osifikatuta daude. Bularreko girlanda muskuluek eusten dute, eta girlanda pelbikoa bizkarrezurrari lotuta dago sakroaren saihetsen bidez. Pelbis-gerrikoaren bizkarraldeko hezurra, hots, iliona, aurrerantz okertuta dago; beraz, gorputza lurretik gertuago dute ugaztunekin alderatuz.
Zirkulazio-sistema
Anfibioetan gazte fasea eta heldu fasea bereizten dira. Fase bakoitzak bere zirkulazio-sistema berezia garatzen du. Gazte fasean (zapaburua), zirkulazio-sistema arrainek dutenaren antzekoa da; 2 ganbara dituen bihotzak odola ponpatzen du brankietatik, eta odola oxigenatzen da. Ondoren, odola gorputz osotik zehar zabaltzen da, eta azkenik, odola bihotzera bueltatzen. Heldu-fasean, anfibioek (igelak bereziki) brankiak galdu eta birikak garatzen dituzte. Bentrikulu bakarreko eta bi atrioko bihotza garatzen dute. Bentrikulua uzkurtzen hasten denean, ponpatu egiten da oxigenatu gabeko odola biriketara arteria pulmonarratik. Uzkurketa jarraituen bitartez, oxigenatutako odola gorputz osotik zehar garraiatzen da.
Arnas-sistema
Anfibioen birikak primitiboak dira amniotoekin koparatuz gero. Birikek septu gutxi batzuk dituzte eta albeolo handiak; ondorioz, odolera igarotzen den oxigenoa difusio-tasa txikia du. Airea ahoaren bidezko ponpaketa batekin eskuratzen dute. Gainera, anfibio asko gai dira arnasketa-kutanoaren bidez oxigenoa eskuratzeko, hau da, oxigenoa uretatik edo airetik eskura dezakete. Horretarako, larruazal fina, hezea eta odol-hodi ugarikoa izan behar dute. Uretako oxigeno kontzentrazioa tenperatura hotzekin handitzen denez, zenbait anfibioen arnasketa nagusia larruazalekoa da. Adibide dugu Titikaka uretako igela. Larba fasean, brankietatik arnasten dute; hala ere, heldua den axoloteak, heldu fasean brankiak mantentzen ditu.
Digestio-aparatua
Anfibio gehienek beraien mingain luze eta mutur itsaskorrekoa harrapakinaren aurka jaurti dezakete. Ondoren, mingaina jaso eta harrapakina eramaten dute itsatsita ahorantz. Azkenik, beraien barailekin heldu eta harrapakina jaten dute. Anfibio batzuek, inertzia bidezko elikadura-teknika erabiltzen dute harrapakina ahoratzerakoan. Teknika horretan, anfibioak burua aurrerantz azkar mugitzen du etengabe harrapakina irensteko. Anfibio gehienek beraien harrapakina osorik irensten dute murtxikatu gabe; izan ere, urdail oso handiak izateak egiten du tamaina handiko harrapakinen digestioa posible. Hestegorria motza dute, eta janaria mugitzen laguntzeko zilio eta guruin mukitsu ugari dituzte. Artropodoen kitinazko kutikula digeritzen laguntzeko, kitinasa entzima dute.
Anfibioek area, gibela eta beazun-xixkua dituzte. Gibela, oro har, handia eta bilobulatua da. Funtzio nagusia glukogeno eta gantzen bilketa da, eta erreserbak denboran zehar aldatzen dira. Ehun-adipotsua abdomenean, larruazalaren azpian, eta kasu batzuetan, isatsean kontzentratzen dira. Ehun hori adipozito izeneko zelulez osatua dago.
Eskrekzio-aparatua
Dortsalki kokaturiko bi giltzurrun dituzte, eta horien funtzioa odoleko hondakinak eta toxinak iragaztea da. Prozesuan sortzen den urea, ureterren bitartez maskurira garraiatu eta bertan biltegiratzen da. Pilatutako urea kloakatik kanporatzen da. Larbek eta anfibio akuatiko gehienek, ordea, nitrogeno toxikoa amonio bezala kanporatzen dute.
Ugalketa
Anfibioak dioikoak dira; hau da, ar eta eme aleak daude. Gainera, kasu askotan, dimorfismo sexuala dute, hots, ar eta eme aleak bereiz daitezke, fisikoki berdinak ez direnak. Barne- eta kanpo-ernalketa izan dezakete eta, oro har, obiparoak dira. Arrautzen errutea, oro har, ur gezetan egiten dute eta askatutako arrautza txikiak patogenoetatik, harrapakarietatik eta golpeetatik babesten duen sustantzia gelatinakara batez estalita daude. Espezie gutxitan gertatzen da arrautzen zaintza.
Segmentazio holoblastiko desberdina dute, kanpo-mintzarik gabea. Arrautzetatik kumeak larba fasean ateratzen dira. Maiz larba fasean dauden kumeei zapaburu deritzegu. Anfibioen larbak ur gezetan bizi dira eta, helduek, aldiz, bizi erdilehortarra dute, oro har, nahiz eta heldu batzuek bizimodu urtarra mantendu. Larbek hiru garapen-fase dituzte. Larba fasean zehar isatsa galtzen doaz eta heldu bihurtzen dira metamorfosiaren bidez.
Kontserbazioa
1911ko hamarkadatik aurrera, anfibioen populazioa beherakadan dago. Beherakada hori biodibertsitatearen arazo larrienetakoen artean dago. Beherakadaren adierazle da espezie batzuen desagerpena eta beste batzuen kolapsoa. Hainbat faktorek eragin dute beherakada hori: habitaten galera, espezie inbaditzaileak, aldaketa-klimatikoa eta gaixotasunak, besteak beste.
Arriskuan dauden anfibioen %85 ek ez du inolako babesik jasotzen. Arrisku maila altuena duten 10 espezietatik 3 dira anfibio; eta arrisku maila altuena duten 100 espezietatik 33.
Taponnat-Fleurignac
Biztanleria
2007an Taponnat-Fleurignac udalerrian erroldatutako biztanleak 1.427 ziren. Familiak 556 ziren, horien artean 106 pertsona bakarrekoak ziren (59 bakarrik bizi ziren gizonak eta 47 bakarrik bizi ziren emakumeak), 204 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 219 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 27 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Orthotomus castaneiceps
Orthotomus castaneiceps Orthotomus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cisticolidae familian sailkatua dago.
Gari Kasparov
Gari Kimovitx Kasparov (Га́рри Ки́мович Каспа́ров /ˈgarʲɪ ˈkʲiməvʲɪtɕ kɐˈsparəf/) (Baku, Azerbaijan, 1963ko apirilaren 13an) xake jokalari errusiarra da, Nazioarteko Maisu Handia, Munduko Xake Txapeldun ohia, idazlea eta politikaria.
Taponnat-Fleurignac
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Gari Kasparov
1985ean, Munduko Xake Txapeldun gazteena bilakatu zen eta titulua 1993 arte mantendu zuen. Urte hartan Nazioarteko Xake Federakuntzarekin hautsi eta beste erakunde paralelo bat sortu zuen: Professional Chess Association (PCA). PCAren bidez Munduko Xake Txapelketa (klasikoa deitua) antolatu eta irabazi zuen. Titulua mantendu zuen 2000. urtean Vladimir Kramnikek garaitu zuen arte.
Taponnat-Fleurignac
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 929 ziren, horien artean 665 aktiboak ziren eta 264 inaktiboak ziren. 665 pertsona aktiboetatik 611 lanean zeuden (334 gizon eta 277 emakume) eta 55 langabezian zeuden (21 gizon eta 34 emakume). 264 pertsona inaktiboetatik 106 erretiraturik zeuden, 70 ikasten zeuden eta 88 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Bühler
Bühler Suitzako udalerria da. Appenzell Ausserrhoden kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gari Kasparov
Kasparovek hainbat lorpen ditu, besteak beste Elo sailkapenaren lehen postuan 1986tik 2005ean erretiratu zeneraino jarraian egotea. Torneo garrantzitsu asko irabazi ditu eta 11 aldiz jaso du Xakearen Oscarra. 1997an, Deep Blue ordenagailuaren aurkako partida bat galdu zuen. Horrelakorik gertatzen zen lehen aldia zen.
Sandya Eknelygoda
Sandya Eknelygoda Sri Lankako giza eskubideen defentsarako aktibista da. Sri Lankan desagertutako milaka pertsonen aldeko kanpaina egin du. Desagertutako Prageeth Eknaligoda kazetariarekin ezkonduta dago. International Women of Courage Award saria irabazi zuen 2017an.
Gari Kasparov
2005eko martxoaren 10ean, Kasparovek xakea utzi behar zuela iragarri zuen, politikan sartu eta idazteari eman behar ziola-eta. Batasun Zibileko Frontea eraiki zuen eta Vladimir Putinen opositorea zen Beste Errusia zelakoaren kide egin zen.
Taponnat-Fleurignac
Diru sarrerak
2009an Taponnat-Fleurignac udalerrian 590 unitate fiskal zeuden, 1.508 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.107 euro zen.
Gari Kasparov
2007ko irailaren 30ean, Kasparovek Errusiako presidentetzara aurkeztu zuen bere burua, baina azkenean Beste Errusiak ezin izan zuen 2008ko martxoko hauteskundeetara aurkeztu.
Biografia eta lehen urteak
7 urtekin joan zen Gari Aitzindarien Jauregira eta, 10 zituenean, Mikhail Botvinniken xake eskolan sartu zen, Vladimir Makogonovekin entrenatzen zuelarik. 1976an, 13 urterekin, Sobietar Batasuneko gazte txapelketa irabazi zuen, 9tik 7 puntu lortuz eta, hurrengo urtean, garaipena errepikatu zuen, 9tik 8,5 eginez. Aleksandr Sakharov izan zen bere entrenatzailea garai honetan.
1978an Minskeko Sokolski Memorialean hartu zuen parte. Gonbidapen berezia izan zuen, baina lehen postuan bukatu zuen eta maisu titulua eskuratu zuen. Une honetan jakin zuen xakea izango zela bere bizitzako helmuga.
Taponnat-Fleurignac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 31 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 13 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Gari Kasparov
Biografia eta lehen urteak
1978an 15 urte zituen eta Xakeko Sobiertar Txapelketan sailkatu zen lehenengoz, maila horretako txapelketa batean ordu arteko jokalari gazteena. Daugavpilsen, 64 jokalariz osatutako torneo suitzarra irabazi zuen era berean.
Taponnat-Fleurignac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
Gari Kasparov
Biografia eta lehen urteak
Azkar egin zuen gora FIDEren sailkapenean Garik. 1979an, Sobietar Batasuneko Xake Federazioaren akats batez, Maisu Handien torneo batean hartu zuen parte Banja Lukan (Jugoslavia). Federazioa gazteentzako torneo bat zelakoan zegoen, eta berez kasparov ez zen torneo hura jokatzeko sailkatua, baina goi mailako torneo hura nagusitasunez menderatu zuen.
Sandya Eknelygoda
Senarrak esan zion eraso-zerrenda batean zegoela bere izena eta idazteari uzteko mehatxuak jasotzen ari zela. Ustelkeria ikertzen ari zen, 2009an bahitu zutenean. Emakumea buru-belarri sartu zen bere bilaketan. Garai horretan gizona Sri Lankako armadak tamilen aurkako borrokan zibilen aurka arma kimikoen erabilera ikertzen ari zen.
Červený Kláštor
Červený Kláštor Eslovakiako udalerri bat da, Kežmarokeko barrutian kokatuta. 3,04 km²ko azalera du eta 232 biztanle 2017ko datuen arabera.
Taponnat-Fleurignac
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Bersillies
Bersillies Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bersillies udalerrian erroldatutako biztanleak 261 ziren. Familiak 100 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Taponnat-Fleurignac
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Taponnat-Fleurignac udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.232 hektarea erabiltzen.
Bersillies
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Taponnat-Fleurignac
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Bersillies
Etxebizitza
2007an 115 etxebizitza zeuden, 110 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 5 hutsik zeuden. 106 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 110 etxebizitza nagusietatik 92 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 2 etxek bi zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 82 etxek bost zituzten. 93 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Taponnat-Fleurignac
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bersillies
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Sandya Eknelygoda
Saria
2017. urtean International Women of Courage Award saria jaso zuen. 2022ko abenduan, BBCk 100 emakume erreferenteen zerrendan izendatu zuten.
Camponotus
Camponotus Formicinae azpifamiliako inurri generoa da, hedadura kosmopolita duena.
Gari Kasparov
Biografia eta lehen urteak
Hurrengo urtean, 1980an, Mendebaldeko Alemaniako Dortmundeko Munduko Xake Gazte Txapelketa irabazi zuen eta, ondoren, La Vallettako (Malta) Xake Olinpiadetan Sobietar Batasuneko erreserban joan zen.
Intsektu
Intsektuak (latinez: Insecta, «erditik moztua») zomorro ere deituak, animalia klase nagusi bat da, artropodoen filumaren barruan. Guztiek dituzte bi antena, hiru hanka pare eta bi hegal pare (nahiz eta batzuetan hauek galdu diren).
Ezagutzen den ordenarik handiena da, 950.000 espezie baino gehiagorekin eta beste animalia talde guztiak batuta baino espezie gehiago dira. Estimazio batzuek 30 milioi espezie ezezagun daudela diote, potentzialki munduko bizi formen % 90 izango liratekeenak. Beste ikerketa batzuek kopuru hori 6 eta 10 milioi artean dagoela diote. Intsektuak mundu osoko klima eta giro ezberdinetan daude, nahiz eta oso gutxi diren ozeanoetan bizitzeko moldatu diren espezieak. Gutxi gorabehera, 5.000 odonato, 20.000 ortoptero, 82.000 hemiptero, 350.000 koleoptero eta 110.000 himenoptero deskribatu dira.
Gainera, intsektuak oso ugariak dira, anitzak izateaz gain. Kalkuluen arabera, 200 milioi intsektu daude gizaki bakoitzeko. Inurritegi batzuetan 20 milioi ale daudela kalkulatzen da. Lurrean, osotara, 1015 inurri daudela uste da.
Intsektuak ikertzen dituen zientzia entomologia da.
Egitura
Intsektuen gorputza ondo bereizitako hiru atalez osotua da: burua, toraxa eta abdomena.
Burua
Buruko sei metameroak erabat esklerotizatuta daude, kapsula zefalikoa eratu delarik. Buruan begiak, antenak eta aho aparatua dira elementu nagusiak. Orokorrean begi konposatuak ditu lateralki, pare bat. Begi konposatuetako bakoitza omatidio anitzez osatua da, omatidio bakoitza lente bat litzatekeelarik. Begi konposatu pareaz gain, intsektu batzuek hiru ozelo dortsal izaten dituzte lagungarri. Ozelo dortsal horiek buruaren gainealdean egon ohi dira eta begi sinpletzat har daitezke.
Gari Kasparov
Arrakasta
Nerabea zen oraindik eta Kasparovek 2 aldiz lortu zuen berdinketa Sobietar Batasuneko Xake Txapelketaren lehen postuan, 1980-81 eta 1981-82.
Nafarroako Kontserbatorioa
Nafarroako Kontserbatorioa, (ofizialki Nafarroako Goi Mailako Musika Kontserbatorioa ) Iruñeko musika irakaskuntza zentru bat da.
Historia
Kontserbatorioaren historiaren hastapenak XIX. mende erdialdekoak dira, 1859an sortu baitzen Iruñeko Udal Musika Eskola. Eskola hura kontserbatorio bihurtu zen 1957ko abenduan. Pablo Sarasate Musika Kontserbatorioa zeritzon orduan, eta Vinculo plazan kokatua zen. Izena Pablo Sarasate musikagile eta biolinjolearen omenez hartu zuen.
389/1992 Errege Dekretuak graduak banatzea ekarri zuen, eta ondorioz kontserbatorioa bi zatitan banatu zen 1990an, Nafarroako Goi Mailako Musika Kontserbatorioa eta Pablo Sarasate Musika Kontserbatorio Profesionala sortuz. Banaketa administratiboa zen batez ere, bi eskolak eraikin berean baitziren.
2003an Kontserbatorio Profesionala kale nagusiko eraikin batera mugitu zenean bereizi ziren fisikoki bi eskolak.
Gari Kasparov
Arrakasta
1982an, Bugojnon, lehen nazioarteko garaipena izan zuen. Moskuko Zonaarteko Torneoan plaza lortu zuen eta irabazi egin zuen; horrenbestez, Hautagaien Torneorako sailkatu zen.
Nafarroako Kontserbatorioa
Historia
2007-2008 ikasturtean eskolaren 150. urteurrena ospatu zuten.
2011-2012 ikasturtean Iruñeko "Musikaren Hiria" deritzon tokiko egoitza batean kokatu da Kontserbatorioa, Kontserbatorio Profesionalaren alboan.
Intsektu
Burua
Aho-piezak dira buruko parterik aldakorrenak, nahiz eta kasu guztietan hiru apendize-pare diren: baraila-pare bat, maxila-pare bat eta bigarren maxila-parearen fusioz itxuratutako behe-ezpaina. Aho-piezen garapen-maila eta forma intsektuaren elikadura-motarekin erlazionaturik daude, eta batzuetan, funtzionalak ez izanez enuldu egin dira eta bai guztiz atrofiatu ere. Ora har, aho-aparatuak oinarrizko hiru eratakoak izan daitezke, hainbat modifikazio eta bitartekari badaude ere: aho-aparatu mastekatzailea (matxinsalto, kilker eta kakarraldoetan), mastekatzaile-miazkatzailea (erle eta liztorretan), ziztatzaile-zupatzailea (eltxo eta arkakusoetan esaterako), ebakitzaile-zupatzailea (ezpara eta mandeulietan), zupatzailea (eulietan), miazkatzaile-zupatzailea (tximeletetan).
Gari Kasparov
Arrakasta
19 urterekin, Bobby Fischerren garaietatik hautagairik gazteena zen (hark 15 urte zituen 1958an sailkatu zenean). Une horretan bigarren jokalaria zen jada munduko sailkapenean, Anatoli Karpoven atzetik. 1984an, Hautagaien Torneoko finala irabazi zuen 8.5-5.5 (+4 =9 -0) Vasili Smisloven aurka, Vilniusen, eta horrenbestez Munduko Xake Txapelketa Anatoli Karpoven aurka lehiatzeko sailkatu zen. Urte horretan sartu zen Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistan eta Komsomoleko Komite Zentralerako aukeratu zuten.
Intsektu
Toraxa
Toraxa hiru metameroz (protorax, mesotorax eta metatorax) eratua da. Metamero bakoitza lau eskleritoz osaturik dago: dortsal bat, tergito edo notu deritzona, beste bat bentral, esternito deritzona, eta beste lateral bi, pleuritoak alegia. Toraxean izaten dira intsektuen hankak (metamero bakoitzeko pare bat, normalean), baita hegoak ere.
Gari Kasparov
Munduko Txapelduna
Karpov eta Kasparoven arteko bigarren jokaldia 1985ean izan zen eta Moskun antolatu zuten; 24 partidatan 12,5 puntura lehena iristen zena izango zen garaile. Ez ziren partiden emaitzak gordeko. 12 puntutan berdinduz gero, tituluak Karpoven eskuetan jarraituko zuen eta, Kasparovek irabaziz gero, Karpovek hurrengo urtean berriz jokatzeko aukera izan zezakeen. Kasparovek irabazi zuen, 13-11ko emaitzarekin, eta titulua eskuratu. 22 urte zituen eta munduko txapeldun gazteenaren errekorra hautsi zuen, 20 urtez Mikhail Talen eskuetan egon ondoren, zeinak 23 urterekin lortu baitzuen munduko txapeldun izatea.
Intsektu
Hankak
Hankak parakuntza bentralean artikulatzen dira pleurito eta esternito artean eta metamero toraziko bakoitzeko bi; garapen-gradua eta forma lokomozio-motarekin erlazionaturik daude (ibilketa, jauzia, igeriketa, etab.), baina plan estruktural berberari dagozkio: hankak apendize unirramoak dira, bost giltzarte nagusiz osotuak (koxa, trokanterra, femurra, tibia eta tartsoa) eta giltzadura-mintzez artikulatuak.
Lokomoziorako izateaz gainera, hankak organo atzitzaileak izan daitezke (adibidez, marisorginen hanka harrapatzaileak edo erleen hanka biltzaileak), estridulatzaileak (kilkerren kantua), edo bestelako zereginetarako moldatuta egon.
Gari Kasparov
Munduko Txapelduna
1986an, Londresen eta San Petersburgon izan zen errebantxa, 12na partida hiri bakoitzean. 12,5-11,5 irabazi zuen Kasparovek, baina tartean arazoak izan ziren eta Kasparovek Yevgeni Vladimirov entrenatzailea egotzi zuen, mesfidantzaz.
Intsektu
Hegoak
Hegoak egitura bereziak dira: mesotorax eta metatoraxeko tegumentuaren hedakinak dira: intsektu gehienek egoera helduan, normalean, hego-pare bi dituzte; dena den, badaude intsektu hegabakoak ere (apteroak), berori ezaugarri primitiboa izan daitekeelarik (intsektu apterigotoak, zilarrarraina kasu) edo ezaugarri sekundarioa, hau da, hegoen murrizpenaz agertua (intsektu pterigotoak; zorri eta arkakusoak esaterako, edo intsektu sozialen zenbait kasta —inurri eta termitak—).
Bersillies
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 190 ziren, horien artean 136 aktiboak ziren eta 54 inaktiboak ziren. 136 pertsona aktiboetatik 127 lanean zeuden (76 gizon eta 51 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 54 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Intsektu
Hegoak
Uste denez, primarioki hegabakoak dira intsektu primitiboenak eta Apterygota taldean sailkatuta daude; intsektu hegadunak, ostera, Pterygota taldean inkluditu dira. Dena den, ez da ezagutzen hegoen garapen ebolutiboa zelakoa izan den. Ezaguturiko intsektu fosil zaharrenak devoniarrak dira, baina ordurako, espezie hegabakoekin batera bazeuden hegadunak ere; orain arte ez da forma fosil bitartekaririk aurkitu. Hegoen jatorriari buruzko hipotesi onartuenaren arabera, hegoak notuaren lobulu lauak ziren, zeintzuen bitartez, saltoa egitean intsektua kokapen egokian lurreratzen baitzen. Geroago gingil lateral horiek egitura aliforme bihurtu ziren, intsektu planeatzaileak sortaraziz; zer esanik ez, horrelako animalia guztiz abantailatsua zitekeen garai hartako landaredi naroan. Azkeneko urratsa, hegoen higidura erraztuko zuten artikulazioen garapena bide zen, nerbiazioez sostengatua. Eboluzioan zehar nerbiazio horien murrizketa gertatu da. Hego primitiboak hedatuta mantentzen dira une oro, burruntzi eta sorginorratzetan bezala (intsektu paleopteroak, hau da, efemeroptero eta odonatuak); baina, hegoen oinarriko artikulazioaren hobekuntzaz hegoak abdomenaren gainean tolestu daitezke, eta modu horretara enbarazutik kendu hegan egiten ez denean (intsektu neopteroak). Dirudienez, zeharo garrantzitsua izan zen jazokune hori intsektuen eboluziorako: jadanik intsektu moderno askoren arbasoek mikrohabitat berriak inbaditu ahal zituzten, hala nola, harri eta enbor-azalen azpialdea, zirrikituak, lurzorua, gorotzak, zura, ur-azala, etab, zeintzuetan hego zabalduak oztopo galant baitziratekeen.
Darius Milhaud
Darius Milhaud (Aix-en-Provence, 1892ko irailaren 4a - Geneva, 1974ko ekainaren 22a) frantses musikagilea izan zen. XX. mendeko frantses musikagile aipagarrienetako bat da, Seiak izeneko frantses musikagile gazteen taldekoa. Politonalitatea landu zuelako da batez ere ezaguna; bestalde, Brasilgo musikaren eta jazz-aren elementuak bateratu ditu bere obran. Parisko kontserbatorioan egin zituen ikasketak Paul Dukas eta Vincent d´Indy-rekin. 1940. urtean Oaklandeko Mills Collegeko irakaslea izan zen eta 1947tik aurrera Parisko kontserbatoriokoa. Laurehun lan baino gehiago utzi zituen, irratirako eta filmetarako idatzi zituenak barne. Lan nagusiak ditu: Les malheurs d´ Orphée (1924, Orfeoren zoritxarra), Le pauvre matelot (1926, Marinel gizarajoa, Cocteauren libretoa), Christophe Colomb (1928, Claudelen libretoa) eta Bolívar (1935-36) operak; pianorako Saudades do Brazil (1920-21), Estudioak (1923) eta Automne (1932, Udazkena); orkestrarako sonata eta sinfonia ugari idatzi zituen. Ballet aipagarria du La création du monde (1923, Munduaren sorkuntza). Azken lanak: Bakea lurrean (1963) oratorioa, San Luis Frantziako Errege (1970) eta Egiptoko momiak (1972).
Glyptothorax coracinus
Glyptothorax coracinus Glyptothorax generoko animalia da. Arrainen barruko Sisoridae familian sailkatzen da.
Bersillies
Diru sarrerak
2009an Bersillies udalerrian 112 unitate fiskal zeuden, 279,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.866 euro zen.
Intsektu
Exoeskeletoa
Exoeskeletoa artropodoen gorputza kanpotik inguratu eta estaltzen duen pieza zurrun xamarreko sorta da. Intsektuetan, kapa ezberdinez osaturik dago. Kanpoaldeko kapak kitinaz osatuak daude, bereziki, baina melanina, argizaria, artropodina eta esklerotina ere badute.
Gari Kasparov
Munduko Txapelduna
Bosgarren aldi bat izan zen bi maisuen artean, 1990ean New York eta Lyonen artean banatutako 12na partida. Berriz ere, Kasparovek irabazi zuen, 12,5-11,5.
FIDErekin haustura
Munduko txapeldun, Kasparov FIDErekin liskarretan hasi zen, 20 urte lehenago Bobby Fischer izan zen bezala. 1986an, Maisu Handien Elkartea sortu zuen, xakelariak ordezkatzen zituen eta FIDEk baino gehiago eskaintzen zuen erakunde bat. Kasparov izan zen liderra. Arrakasta handiena elite jokalariek jokatuko zuten Munduko Koparako 6 torneoen antolaketa izan zen.
1993an Munduko Txapelketako finalerako finantziazioa espero zena baino txikiagoa izan zen eta Kasparovek Nigel Short finalistaren aurkako partida FIDEren jurisdikziotik kanpo jokatzea erabaki zuen. Horretarako Xakearen Asoziazio Profesionala (PCA) sortu zuen. Kasparov eta Short FIDEtik kanporatuak izan ziren eta PCAk antolatutako match-a Kasparovek irabazi zuen. 2007an eskainitako elkarrizketa batean, Kasparovek FIDErekin haustea bere karreran eginiko akatsik handiena zela aitortu zuen, xakean zauri handi bat ireki baitzen.
Intsektu
Barne-anatomia
Intsektuen barne-anatomiari hegira, puntu bi dira bereizgarrienak gainerako artropodoekin konparatuz: trakea bidezkoa da arnasketa, eta eskrezioa Malpighi tubuluek burutzen dute. Tegumentuaren egitura ez da artropodoen eredu orokorretik desbideratu, baina, konplexuago bihurtu da intsektuetan. Muskulatura, metamerikoki paraturiko zuntz ildaskatuen azauez osotua da. Zirkulazio-aparatua irekia da, odol-hodi dortsal bakar batez osotua. Digestio-hodia, orokorki, artropodoenaren ereduari dagokio, hiru atalez eratua delarik. Nerbio-sistema gongoilezkoa da eta hiponeuroa. Sentimen-organoak oso sofistikatuak dira eta kinada-gama zabala atzematen dute.
Ugalketa
Intsektuen gehiengoa gonokoristikoa da, hau da, arrak eta emeak daude. Normalean sexuala da ugalketa eta obiparismo bidezkoa. Ernalketa barnekoa da beti, espermaren transferentzia zuzena zein zeharkakoa izan daitekeen arren; gorteiuren bat egoten da sarri askotan: kilimusi sinpleak, eztei-hegaldia edo beste.
Gari Kasparov
FIDErekin haustura
Hortik aurrera, 13 urtez iraun zuen zisma ireki zen xakean eta bi munduko txapeldun zeuden. 1995ean, izan zen Kasparoven sarean antolatutako azken Mundu Txapelketa, Intelen patrozinioa bukatu baitzitzaion orduan.
Intsektu
Ugalketa
Garapen enbrionarioa beteta arrautzatik irtendako intsektua ale helduarekiko ezberdina izan ohi da, ez soilik tamaina eta ahalmen ugaltzailearen gabezia direla-eta, baizik eta beste anitz berezitasunengatik, bai morfologikoak zein trofiko edo ekologikoak. Garapen postenbrionario deritzo arrautzatiko eklosiotik ahalmen ugaltzailearen lorpenera arteko epeari. Garapen postenbrionarioan zehar intsektuek zenbait muda jasaten dituzte hazteko, eta bitartean ondoz ondoko aldaketak pairatzen dituzte, zeintzuen multzoa metamorfosi terminoaz izendatu baita. Intsektuen heldua (= imagoa) ugal aparatua guztiz garatuta edukitzearren bereizten da, eta bai, kasua denean, hegoen presentziaz. Eklosioaren eta heldua sortuko duen azken mudaren artean zenbait estadio (muda biren arteko epeari esaten zaio estadio) tartekatzen dira.
Gari Kasparov
Tituluaren galera
2000n, Kasparov-Kramnik partida izan zen. Kramnik Kasparoven ikasle izandakoa zen eta bere taldean lan egindakoa 1995ean. Partida irabazi zuen (8,5-6,5) eta, 15 urtetan lehenengoz, Kasparovek ez zuen inongo mundu titulurik eskuratu.
Ploughman's lunch
Ploughman's lunch (laborariaren hamaiketako) janaurreko hotza da, gazta zati bat (normalean cheddar edo stilton), ozpinetakoak (pickles), ogi zati bat eta gurinaz osatua. Oso jaki tipikoa da britainiar pubetan, pub grub edo pubetako jakien kategorian sailkatua.
Gari Kasparov
Tituluaren galera
Titulua galdu ondoren, garaipen batzuk lortu zituen torneo esanguratsuetan eta munduko txapeldunen aurretik mantendu zen. Kramniken aurka aritzeko prestatu zen. 2005eko urtarrilean, Kasparovek FIDEk partida antolatzeko zain egoteaz aspertu zela adierazi zuen eta bertan behera utzi zituen Munduko txapelketa lortzeko ahaleginak.
Darius Milhaud
Maria Teresa Prieto konposagileak (1896-1982) berarekin ikasi zuen Californian.
Intsektu
Ugalketa
Garapen postenbrionarioaren arabera, ondoko eratara taldekatu dira:
Sailkapena
Morfologian oinarritutako sistematika tradizionalak Hexapoda azpifiluma lau taldetan bildu izan du: Ectognatha, Collembola, Protura eta Diplura. Azkeneko hiruak Entognatha gisa sailkatzen dira, ahoaren barne forma dela eta. Ordenaren gaineko sailkapen guztiak aldaketa asko izan ditu kladistikaren sorreratik. Hipotesi moderno baten arabera, Hexapoda polifiletikoa da eta entognateek historia ebolutibo ezberdina dute.
Morfologian oinarritutako tasa asko parafiletikoak direla uste denez, ez da normalean erabiltzen azpiklase, superorden edo infraorden terminoak eta garrantzitsuagoa da talde monofiletikoak sortzea. Honako zerrenda honek ideia bat ematen du gaur egun erabiltzen den sailkapenari buruz
† ikurrak desagertutako taxoia esan nahi du.
Apterygota
Monocondylia
Dicondylia
Garrantzi ekonomikoa
Intsektuek garrantzi ekonomiko galanta daukate, oso harreman estua baitute gizakiaren aktibitateekin. Intsektu asko onuragarriak dira polinizatzaile gisa dihardute-eta, izan ere, landare fanerogamoen % 65a intsektuez, batez ere himenopteroez, polinizatzen da. Bestetan intsektuek substantzia erabilgarriak ekoizten dituzte: eztia, argizaria, zeta... Munta handikoak dira lurzoruaren eraketan eta materia organikoaren deskonposizioetan; modu berean, janari gisa erabil daitezke arrain eta hegaztien produkziorako. Bestalde, intsektu batzuk izurrien kontrako borroka biologikorako erabili dira eta bai laborategiko ikerketarako ere. Nolanahi, intsektu asko gizakiaren baldintzen andeakuntzaren erantzule dira, batzuetan zuzenean (eltxoak, zorriak eta bartzak, arkakusoak, euliak...) eta bestetzuetan indirektoki, zenbait gaixotasunen bektore izanik (paludismoa, elefantiasia, lo-eritasuna, tifusa, pestea, disenteria...) edo kultiboetan plaga modura.
Gari Kasparov
Xaketik erretiroa
2005eko martxoaren 10ean, Ciudad de Linareseko Nazioarteko Xake Torneoa irabazi zuen 9.ez eta xakea uztera zihoala iragarri zuen. Munduko Txapeldun titulua batzeko ahaleginek porrot egin izanagatik frustrazioa adierazi zuen, eta irabazi zitekeen guztia irabazita jada ez zuela helburu handirik. Agian xake azkarreko torneoren batean parte har zezakeela esan zuen, baina dibertsio moduan eta ez profesionalki.
Erretiroa hartu ondoren, 2006ko abuztuaren 22an, Kasparovek Lichthofeko Xake Torneoa (blitz modalitateko torneoa) jokatu zuen. Anatoli Karpovekin berdindu zuen, 4.5/6.
Irailaren 21 eta 25en artean, Kasparov eta Karpov berriro izan ziren aurrez aurre. Oraingo honetan, Valentzian jokatu zituzten 12 partidak, xake azkar eta blitz modalitateetan, eta Kasparovek irabazi zuen 9 eta 3.
Ezkontzak eta seme-alabak
Kasparov hirutan ezkondu zen eta hauek izan ziren bere emazteak:
Politika
80.eko urteetan hasi zen Kasparov politikan sartzen. 1984an, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistan sartu zen eta 1987an Komsomoleko Komite Zentralerako hautatu zuten.
Bersillies
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 3 iturginak.
2000. urtean Bersillies udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gari Kasparov
Politika
1990ean, alderdia utzi zuen eta Errusiako Alderdi Demokrata sortzen lagundu zuen.
1993ko ekainean, Errusiako Batasuna koalizioa lortzen saiatu zen eta 1996an, Boris Yeltsin hautatzeko kanpainan parte hartu zuen.
2005eko apirilaren 10ean, Kasparov Moskun zegoen ekitaldi promozional batean eta sinatu berri zuen xake taularekin kolpatu zuten buruan.
Tankera horretako eraso gehiago ere izan ditu Kasparovek.
2007ko martxoaren 3an, Kasparov San Petersburgoko Ezadostasunaren Martxa antolatzen lagundu zuen eta martxoaren 24koa ere bai, beti gobernuaren aurka. Apirilaren 14an, Moskuko poliziak preso hartu zuen manifestaldi baten buruan zebilenean. 10 ordu atxilo pasa ondoren, askatu zuten.
2007ko urrian, Kasparovek Errusiako presidentziara aurkezteko asmoa iragarri zuen, Beste Errusia izeneko koalizioaren kandidato izango zelarik.
2007ko azaroaren 24an, Kasparov eta Putinen beste aurkari batzuk atxilo hartu zituzten Moskun emandako Beste Errusiaren mitin batean. 5 egun eman zituen kartzelan eta 29an atera zen.
2007ko abenduaren 12an, Kasparovek presidentziarako kandidatura erretiratu zuela iragarri zuen, 500 bat jarraitzaile bildu ahal izateko legeak agintzen zuen lekua lortzeko ezinaz. Epeak amaitu ziren eta bat baino toki txiki gehiagotan biltzeko proposamenak bertan behera geratu ziren.
Olinpiadak
Kasparovek 8 Xake Olinpiada jokatu zituen. 4 aldiz izan zen SESBen ordezkari eta beste 4 Errusiaren ordezkari.
1980an, 17 urte zituelarik, Sobietar Batasuna edo Errusiaren ordezkari gazteena izan zen, 1992an Kramnikek kenduko zion titulua.
Liburuak
Kasparovek xakeari buruzko liburu asko idatzi ditu.
20 urte besterik ez zituenean, biografia bat argitaratu zuen, Mugarik gabeko erronka. Behin baino gehiagotan eguneratu duen liburua da.
1980an, partida komentatuak argitaratu zituen: Gari Kasparov: Bizitza, Partidak, Karrera.
1982an, Batsford Chess Openings idatzi zuen Raymond Keene britainiarrarekin batera eta salmenta handiko liburua izan zen.
Aleksandr Nikitin entrenatzailearekin ere idatzi zuen liburu parea 80ko hamarkadan Batsford argitaletxerako.
Kasparovek asko lagundu zuen, era berean, Xakeko Sarreren Entziklopedia egiteko lanetan.
2007an, Bizitzak Xakea nola imitatzen duen idatzi zuen, xakea eta negozio munduaren arteko paralelismoak aztertuz.
2008an, Kasparovek Bobby Fischerrentzako nekrologika argitaratu zuen.
2003an, 5 liburuz osatutako lanaren lehena irten zen: Gary Kasparov: Nire aitzindari handiak. Xakeko Munduko Txapeldunei buruzko liburu sorta bat da.
Deep Thought, 1989
Kasparovek erraz irabazi zion Deep Thought konputagailuari, 2-0, bi partidako match batean.
Deep Blue, 1996
1996ko otsailean, IBMren Deep Blue konputagailuak Kasparov garaitu zuen lehen partidan, baina maisuak buelta eman zion eta erraz irabazi zuen match hura. Deep Bluek segundoko 200 milioi posizio kalkula zitzakeen, baina ez zen aski izan Kasparov garaitzeko.
Deep Blue, 1997
1997ko maiatzean, Deep Blueren bertsio berri batek Kasparov garaitu zuen (3½-2½) 6 partidako match batean. 5 partiden ondoren, matcha berdintuta zihoan, baina Kasparovek 6. partida galdu zuen. Konputagailu batek lehiaketa batean munduko txapelduna garaitzen zuen lehen aldia zen. Dokumentala ere egin zuen Vikram Jayantik 2003an: Game Over: Kasparov and the Machine. Kasparovek akats handi bat egin zuen 6. partidaren hasieran; nekatuta omen zegoen eta disgustuan IBMkoekin: ez zioten Deep Blueren azken partidetako erregistroak ikusten utzi eta ezin izan zuen konputagailuaren jokoa aztertu eta horren araberako prestaketa egokia egin; makinak eta bere programatzaileek, berriz, ondo ikertuta zituzten kasparoven partidak.
Kasparovek match hura proiektu zientifiko bat balitz bezala aurkeztu ziotela esan zuen, baina berehala ikusi zen IBMren helburua bera garaitzea besterik ez zela. Aipatutako dokumentalean esaten da IBMren akzioak % 15 igo zirela Deep Bluek Gasparoven aurkako norgehiagoka irabazi eta ondorengo egunean.
X3D Fritz, 2003
2003ko azaroan, X3D Fritz ordenagailu programaren aurkako 4 partidetako match batean hartu zuen parte. Hau ere berdinketan amaitu zen. Lehia haren truke Kasparovek urrezko trofeo bat eta 175.000 dolar jaso zituen.
Erika Polidori
Erika Polidori (London, Ontario, Kanada, 1992ko urtarrilaren 26a) Kanadako softbol jokalaria da. Polidori, softbol jokalaria izateaz gain, erizaina ere bada.
Ibilbidea
Polidori Torontoko 2015eko Panamerikar Jokoetan lehiatu zen urrezko domina irabaziz, eta, berriro ere, 2019ko Limako Panamerikar Jokoetan, zilarra irabazi zuen.
2021eko ekainean, Polidori Kanadako 2020ko Olinpiar talderako aukeratu zuten.
Olinpiar Jokoak
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan Kanadarentzako zilarrezko domina irabazi zuen taldeko kide izan zen. Japoniak (urrezkoa) eta AEBk (zilarrezkoa) eskuratuko zituzten. Hauek osatu zuten Kanadako taldea: Jenna Caira, Emma Entzminger, Larissa Franklin, Jennifer Gilbert, Sara Groenewegen, Kelsey Harshman, Victoria Hayward, Danielle Lawrie, Janet Leung, Joey Lye, Erika Polidori, Kaleigh Rafter, Lauren Bay-Regula, Jennifer Salling eta Natalie Wideman-ek.
Lewannick
, 'Lannwenek', Ingalaterrako Kornualles konderriko parrokia zibil eta herri bat da.
Santo Antônio do Retiro
Santo Antônio do Retiro Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Sinocyclocheilus biangularis
Sinocyclocheilus biangularis Sinocyclocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Legazpiko udaletxea
Legazpiko udaletxea Gipuzkoako Legazpi udalerriko Udalaren egoitza da. Euskal Herria plazan dago, Andre Mariaren Jasokundearen elizaren alboan.
Historia
1730an gaur ezagutzen duguna eraiki zuten. Auzokideek auzo lanean, herriko arotzei eta harginei laguntzen zieten. Herriak bizi zituen arazo ekonomikoak zirela eta, 20 urte kosta zitzaien eraikitzea. Egilea ezezaguna da baina Martin Carrera izan zela pentsa daiteke.
Harlanduzko aurrealdeak, hiru arkuko ataria, Oñatiko Xabier Bikuñak eginiko Haraneko armarriak agertzen du. Barruan Alonso Cohomontek burdinean landuriko harmarria dago.
Orthotomus frontalis
Orthotomus frontalis Orthotomus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cisticolidae familian sailkatua dago.
Pseudoscorpiones
Pseudoscorpiones (eskorpioi faltsu) araknidoen ordena da. Pseudoeskorpioak gizakientzako onuragarriak dira, oro har, arropa larba, alfonbra kakalardo larbak, liburuxka, inurriak, akaroak eta euli txikiak harrapatzen dituztelako. Txikiak dira, eta oso gutxitan nabaritzen dira tamaina txikiagatik, ingurune askotan ohikoak izan arren.
Red River konderria (Texas)
Geografia
Red River konderriak 273,693 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,221 ura dira. Beste 268,472 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,7 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 12,860 pertsonetatik 10,352 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 849 dira. 2,211 beltzak edo afroamerikarrak. 92 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 23 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 179 pertsonek kokatzen zuten.
Mugimendu Demokratiko Brasildarra
Mugimendu Demokratiko Brasildarra (Movimento Democrático Brasileiro), alderdi politiko brasildar bat izan zen, 1966ko martxoak 24an sortua, diktadura militarraren garaian, bipartidismoa derrigorrezkoa zenean. 1979ko azaroak 27an desagertu zen, sistema bipartidistarekin batera, baina Mugimendu Demokratiko Brasildarraren Alderdia izenarekin birsortu zen.
Diktadura militarrean, udal karguak eta Senatu eta Diputatuen Ganberatako partaideak hauta zitezkeen. Bi azken organo hauetan, MDBak garaipen garrantzitsuak lortu zituen, batez ere 1970eko hamarkadan, alderdi ofizialista arerioa zen Aliantza Berritzaile Nazionalaren aurka. Erregimenaren alde gogorrak, beti ados ez zegoen alderdiaren aurka egin zuen, zabalkuntza politikoa, segurtasun nazionalaren kalterako izango zela ustez.
Latastia ornata
Latastia ornata Latastia generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Sagartegieta jauregia
Historia
Eibarko Sustaeta familia inportantearen etxea izan zen mendeetan zehar, baina oraingo eraikin neoklasikoa 18. mendekoa da. Etxearen kokapena pasabide estrategiko batean zegoen, Maltzagan,. Bertan egiten zuten bat Gipuzkoatik zetorren bide nagusiak (kostaldea eta barrualdea batzen zituena), Bizkaitik zetorrenak eta Deba ibaia jarraituz Arabara eta Gaztelara zihoanak. Bertatik pasatu izan dira urteetan zehar arraina, artilea, armak, ikatza, garia... Bide horretan geraleku nabarmena zen Sagartegieta. Baina 20. mendeko garraiobideak garatzearekin, trena zein errepidea, garrantzi hori galdu zuen tokiak. 20 mendean baserri bilakatu zen Sagartegieta, eta Gerra Zibilaren ostean hutsik geratu zen.
Harrezkero, etxearen egoera gero eta okerragora doa. 21. mendean teilatua osorik zeukala sartu zen, baina 2020rako laurden bat jausita zuen.
Kemper Building (Chicago)
Shaw, Metz and Associates arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Langile Abertzale Iraultzaileen Alderdia
Langile Abertzale Iraultzaileen Alderdia. Hego Euskal Herriko alderdi politikoa, ETAren langile-frontearen barneko zatiketa batetik sortua (1974). Benetako langile-politika eramateko zailtasunak ikusten zituen talde batek ETAtik irten eta LAIA alderdi marxista-leninista sortu zuen. Euskadi komunista eta independentea zuen helburu. Horrela sortu zen LAK eta KASeko partaide izan zen hasieratik.