cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
C hepatitis
Epidemiologia eta infekzioa
Mundu osoan 130-200 milioi gizabanako C hepatitisaren birusak jota daudela kalkulatzen da, batez ere Afrikan, Asian eta Hego Amerikan. .
Birusa odolaren bidez kutsatzen da batez ere. Garai batean, birusa ezagutzen ez zenean (1989 baino lehen), odol-transfusioen bidez kutsatu zen jende asko. Ohikoa da ere xiringa konpartitzen duten drogazaleen arteko kutsapena (C hepatitisa harrapatzeko arriskua zain barneko drogazaleengan HIESa harrapatzeko arriskua baino lau aldiz handiagoa da).
Hain arriskutsua ez izan arren, babesik gabeko sexu-harremanetan ere kutsatu daiteke C hepatitisaren birusa.
Higienerik gabe egindako piercing eta tatuajeak, eta akupunturan erabilitako orratz kutsatuak ere C hepatitisaren jatorrian egon daitezke.
Sintoma klinikoak
Odolaren bidez birusa gibelera iristen da eta bertan hepatozitoak kaltetzen ditu. Infektatuen gehiengoak hasieran ez du inongo sintomarik. Birusaren eramaileak dira eta odolaren bidez beste pertsona batzuk kutsa ditzakete, baina asintomatikoak daudenez ez dira arrisku horretaz ohartzen.
Infektatutako gizabanako gutxi batzuek nekea, goragaleak, pisu-galera eta ikteriziarik gabeko hepatitisaren ohiko sintomak ere dituzte baina -esan bezala- gehienek ez dute inongo sintomarik garatzen. Azken hauengan gaitza antzematen da odol-analisi arrunt batean (transaminasak eta beste entzima hepatikoen balioak aztertuz).
Gaixo gutxi batzuen immunitate-sistemak birusa deuseztatzen du, baina infektatuen %80ak hepatitis kronikoa garatuko du. Birusak urte askotan gibela kaltetzen du, eta epe aldakor batean (10-30 urte) zirrosia eta gibeleko minbizia eragin dezake. Gibela oso kaltetuta dagoenean, sintomak nabariagoak dira: nekea, sukarra, goragaleak, ikterizia, sabelmina....
Gaitzaren progresio-erritmoa adina, sexua, osasun-egoera eta bizimoduarekin oso lotuta dago.
C hepatitisaren diagnostikoa teknika serologikoen bidez egin daiteke (birusaren aurkako antigorputzak antzematen, ELISAren bitartez, esaterako). Proba serologikoak positiboak direnean, PCR teknika erabiliz birusaren genoma detektatu daiteke, eta -horretaz gain- birus-karga eta genotipoa ere zehaztu
Tratamendua
Gaur egun ez dago C hepatitisaren aurkako txertorik. Prebentzio-neurriak odolaren bidezko kutsapena ekiditera zuzendu behar dira.
Orain dela gutxi arte gaitzaren tratamendua interferoiaren erabilpenean zetzan, beste botika antibiriko batekin (erribabirina, adibidez) konbinatuta. Tratamenduak arrakasta zuen kasu batzuetan (birus patogenoa deuseztatuz), baina beste kasu askotan birusa ez zen organismotik desagertzen, eta albo-ondorioak oso txarrak ziren.
2014an botika berri bat agertu zen, sofosbubir izenekoa. Interferoiaren aldean, askoz eraginkorragoa da eta albo-ondorio gutxiago ditu. Erribabirina edo ledipasbirrarekin konbinatuta, C hepatitisaren genotipo guztien aurka eraginkorra da. Oso garestia denez, bere erabilera mugatua da,. eta orain arte (2016an) gibela oso kaltetuta dutenei besterik ez zaie ematen
Gibeleko transplantea zen azken aukera zirrosi edo gibeleko minbizitik gertu zeudenentzat. Sofosbubir eta azken belaunaldiko botika antibirikoen agerpenak (Paritaprebir, Elbasbir...) transplanteen kopurua nabarmen gutxituko du datozen urteetan.
Zeitlofs
Zeitlofs Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
1939ko Ormaiztegiko errailetik irtetea
1939ko Ormaiztegiko errailetik irtetea urte hartako martxoaren 28an Ormaiztegin izandako tren istripua izan zen.
The League of Extraordinary Gentlemen (filma)
The League of Extraordinary Gentlemen (euskaraz Jaun Harrigarrien Liga) 2003ko Stephen Norrington britainiar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. Alan Moore eta Kevin O'Neill komikigileen izenburu berdineko 1999ko The League of Extraordinary Gentlemen komikian oinarritua dago. Sean Connery, Naseeruddin Shah, Peta Wilson, Tony Curran, Stuart Townsend, Shane West, Jason Flemyng eta Richard Roxburgh aktoreek antzeztu zuten.
1939ko Ormaiztegiko errailetik irtetea
Lisboa-Paris ibilbidea egiten zuen Sud Express izeneko gaueko trena errailetatik irten zen. 3 hildako eta 30 zauritu baino gehiago suertatu ziren. Hildakoen artean, Romilly Fedden ingeles margolaria eta bere emaztea zen Katharine Waldo Douglas estatubatuar eleberrigilea izan ziren.
The League of Extraordinary Gentlemen (filma)
Literatura Unibertsaleko fikziozko pertsonaia ezagunak superheroi talde baten moduan aurkeztu eta protagonista dituen filma da, tartean Allan Quatermain, Nemo kapitaina, Mina Harker, Rodney Skinner, Dorian Gray, Tom Sawyer, Henry Jekyll doktorea/ Edward Hyde, James Moriarty irakaslea (Fantômas/M) eta Ishmael agertzen dira, bai eta Nautilus itsaspeko ospetsua ere.
Argumentua
1899, Erresuma Batua, Viktoriar Aroa. Britainiar Gobernua munduaren nagusi bilakatu nahi duen norbaiten egitasmo maltzurra eta haren gaiztakeriak geldituezinik dabil. Proiektu makiaveliko hori deusezteko konponbide bakarra garaiko abenturazale handienak kontratatzea izango da: Allan Quatermain (Sean Connery), Nemo kapitaina (Naseeruddin Shah), Mina Harker (Peta Wilson), Rodney Skinner (Tony Curran), Dorian Gray (Stuart Townsend) eta Henry Jekyll doktorea / Edward Hyde (Jason Flemyng), geroago Tom Sawyer (Shane West) estatubatuar agentea ere batuko zaie.
Zapfendorf
Zapfendorf Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Zell am Main
Zell am Main Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Zeilarn
Zeilarn Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Zell (Palatinatu Garaia)
Zell Alemaniako udalerria da. Bavaria estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Georgios Kodinos
Georgios Kodinos (Γεώργιος Κωδινός), Pseudo-Codinos bezala ere ezaguna, kuropalates (jauregiko arduraduna) kargua izan zuen greziar-bizantziar kronikaria izan zen. 1453an hil zen, Konstantinoplaren erorialdia ondoren.
Bi lan garrantzitsu burutu zituen: Inperioko lanbide publikoei buruzkoa bata eta hiriburuko antzintekoei buruzkoa bestea, hurrenez hurren: Περὶ τῶν ὀφφικιαλίων τοῦ Παλατίου Κωνσταντινουτόλεως καὶ τῶν ὀφφικίων τῆς μεγάλης Ἐκκλησίας o «De Officialibus Palatii Constantinopolitani et de Officiis Magnae Ecclesiae» (Konstantinoplako estatu ofizioei eta elizako kargu handiei buruz), eta Παρεκβολαὶ ἐκ τῆς βίβλου τοῦ χρονίκου περὶ τῶν πατρίων Κωνσταντινουπόλεως o «Excerpta ex Libro Chronico de Originibus Constantinopolitanis» (Konstantinoplarren jatorriei buruzko kronika liburuaren iruzkina).
1947ko Amurrioko tren istripua
1947ko Amurrioko tren istripua urte hartako apirilaren 6an Amurrion, Lezama eta Artomaña auzoetako geltokien artean, izandako tren istripua izan zen.
Egunsentian, Miranda Ebrotik eta Bilbotik zetozen bi merkantzia-trenek elkar talka egin zuten. 5 hildako eta 6 zauritu eragin zituen.
Ziemetshausen
Ziemetshausen Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Estoma (medikuntza)
Medikuntzan, estoma gorputzeko barrunbe batera kanpotik heltzeko edonolako zuloa da, naturala (ureterra, adibidez), nahiz artifiziala. Estoma artifizialak ostomia izeneko ebakuntzaz egiten dira.
A Time of Destiny
A Time of Destiny 1988. urtean Gregory Navak zuzendutako bigarren film luzea da, Verdiren La forza del destino operan oinarrituta. Elkarrizketak ingelesez eta euskaraz zituen. Oso harrera eta kritika txarrak izan zituen.
1960ko Arrigorriagako tren istripua
1960ko Arrigorriagako tren istripua urte hartako azaroaren 26an Arrigorriagan izandako tren istripua izan zen.
A Time of Destiny
Sinopsia
Martin (William Hurt) eta Jack (Timothy Hutton) soldaduak lagunak dira Bigarren Mundu Gerran, ezkonanaiak direla jakin ez arren. Jack eta Josie alde egiten dutenean, Jorgek (Francisco Rabal), euskal emigrante bat, alabari ezkontzeko agindua ematen dio. Hala ere, kotxe-istripu batean hil eta Martinek mendekua hartuko du.
Zenting
Zenting Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Firefox OS
Firefox OS (proiektuaren izena: Boot to Gecko edo B2G) Linux kernelean oinarritutako kode irekiko sistema eragile bat da, smartphone eta tabletetarako bereziki garatutakoa eta smart TV telebistetan erabiltzeko ere pentsatua dago. Firefox web nabigatzailea garatzen duen irabazi asmorik gabeko Mozilla Fundazioak sortutakoa da.
Zellingen
Zellingen Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Hamalau Puntuak
Hamalau Puntuak (Fourteen Points) 1918ko urtarrilaren 8an Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuan, herrialde honen lehendakaria zen Woodrow Wilsonek egindako proposamen bat izan zen. Haren ideia nagusiak herrien autodeterminazio eskubidea eta desarme orokorra egitea ziren, nazioarteko erakunde batean, Nazioen Elkartean, oinarrituta.
Ideia horietatik abiatu ziren bakea sinatzeko negoziazioak. Baina ez zeukaten oinarri-oinarrizko gaien berririk, hala nola gorroto amaigabeak eta gerraren ostean bete beharreko isilpeko tratuak. Esaterako, ez zekiten Italiaren espantsionismoa eta Ekialde Hurbilean Frantziak eta Erresuma Batuak euren eragina banandu behar zutela.
Wilsonen borondate ona erakutsi zuen, baina haren aurrean Georges Clemenceau lehen ministro frantsesak Frantziaren segurtasuna sendotu eta Alemania izango zena ahultzeko gurari bizia indartu zuen. Clemenceauk esanda "Jaingoikoak bakarrik hamar lege eman zituen" erantzunez Wilsonen ideien aurka egin zuen hasieratik. Britaniarrek, ostera, Europan berriro gerrarik ez sortzeko oreka kontinentala sendotzea nahi zuten, horretarako frantsesen handinahiei aurre egin behar bazien ere. Nahiz eta europearrak orokorrean ondo hartu proposamena, aliatu indartsuenak (Georges Clemenceau Frantziakoa, David Lloyd George Britaniar Handikoa eta Vittorio Emanuele Orlando Italiakoa) eszeptikoak izan ziren Hamalau Puntuen idealismoaren aurrean.
Hamalau Puntuak
1. Bake itunak (...), eta horien ostean ez da nazioarteko beste itunik egingo, edozelakoak direla ere; diplomaziak zintzo eta agerian jokatuko du. Etorkizunean ezkutuko diplomazia debekatuta egongo da.
2. Itsasoetan nabigatzeko askatasun osoa, lurralde uretatik kanpo (...). Bai bakean, bai gerran, itsasoan jurisdikziopeko uretatik kanpo nabigatzeko askatasun osoa.
PNC Arena
PNC Arena Ipar Karolinako Raleigh hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Carolina Hurricanes izotz-hockey taldea eta NC State Wolfpack kirol talde unibertsitarioaren jokalekua da.
Hamalau Puntuak
Hamalau Puntuak
3. Ahal den neurrian, muga ekonomiko guztiak kendu eta nazio guztientzako merkataritza baldintza berdinak jarri. Muga ekonomikoak desagerraraztea.
PNC Arena
1999an eraikitzez amaitu zuten.
Zolling
Zolling Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
1965eko Oreitiako tren istripua
1965eko Oreitiako tren istripua urte hartako ekainaren 28an Gasteizko Oreitia auzoan izandako tren istripua izan zen.
Trenbide-pasagune batean tren batek biscúter motako mikrokotxe bat azpian harrapatu zuen, 6 hildako eraginez. Hau da, kotxean zegoen familia osoa. Istripu honen ondorioz, Arabako Foru Aldundiak trenbide-pasagune kendu eta goiko pasabide bat eraiki zuen.
Hamalau Puntuak
Hamalau Puntuak
4. Beharrezko garantia armamentu nazionalak ahal den guztian gutxitzeko, herrien barruko segurtasunerako behar diren neurrira. Nazioen armamentua murrizteko bermeak.
Zöschingen
Zöschingen Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Hamalau Puntuak
Hamalau Puntuak
5. Jokabide zabal eta guztiz inpartzialez, aldarrikapen kolonialak libreki konpondu, betiere zorrotz errespetatuta subiranotasuna arautzen duen printzipioa. Eskakizun kolonialen egokitzapen inpartziala.
6. Errusiar lur guztien ebakuazioa eta Errusiari lotutako gai guztiak arautu (...) independentzia osoz, garapen politiko eta nazionalerako bidea emateko (...); Nazio Libreen Elkartean harrera zintzoa egingo zaiola ziurtatzeko, berak bere buruari jarritako gobernuarekin (...).
7. Alemaniarrek Belgika uztea, berau berritzea eta subirotasunaren itzulpena.
Montastruc-la-Conseillère
Montastruc-la-Conseillère Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Hamalau Puntuak
Hamalau Puntuak
9. Italiako mugak berrezartzea, naziotasun-printzipioan oinarrituz.
10. Austria-Hungariako herriek autonomoki garatzeko aukera izatea.
Montastruc-la-Conseillère
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Hamalau Puntuak
Hamalau Puntuak
11. Soldaduek Errumaniako, Serbiako eta Montenegroko lurrak uztea; Serbiari itsasorako irteera ematea; eta Balkanetako estatuen arteko harremanak konpontzea, naziotasun-printzipioan eta bertakoen sentimenduetan oinarrituz.
Montastruc-la-Conseillère
Etxebizitza
2007an 1.256 etxebizitza zeuden, 1.182 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 66 hutsik zeuden. 1.022 etxeak ziren eta 232 apartamentuak ziren. 1.182 etxebizitza nagusietatik 872 bere jabearen bizilekua ziren, 280 alokairuan okupaturik zeuden eta 30 doan lagata zeuden; 21 etxek gela bat zuten, 69 etxek bi zituzten, 169 etxek hiru zituzten, 292 etxek lau zituzten eta 631 etxek bost zituzten. 912 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 445 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 662 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Zeitlarn
Zeitlarn Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Zorneding
Zorneding Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Montastruc-la-Conseillère
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.931 ziren, horien artean 1.461 aktiboak ziren eta 470 inaktiboak ziren. 1.461 pertsona aktiboetatik 1.355 lanean zeuden (690 gizon eta 665 emakume) eta 105 langabezian zeuden (40 gizon eta 65 emakume). 470 pertsona inaktiboetatik 154 erretiraturik zeuden, 212 ikasten zeuden eta 104 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montastruc-la-Conseillère udalerrian 1.179 unitate fiskal zeuden, 3.112,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.339 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 185 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 8 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 34 eraikuntza enpresak ziren, 23 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 13 higiezinen enpresak ziren, 27 zerbitzu enpresak ziren, 37 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 52 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 5 margolariak, 6 zurginak, 5 iturginak, 3 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 3 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 5 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 14 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 8 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Montastruc-la-Conseillère udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 581 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Montastruc-la-Conseillère udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 735 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nationwide Arena
Nationwide Arena Ohioko Columbus hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Columbus Blue Jackets izotz-hockey taldearen jokalekua da.
Hamalau Puntuak
Hamalau Puntuak
12. Otomandar Inperioan, turkiarrak ez diren nazionalitateen garapen autonomoa ziurtatzea.
Nationwide Arena
2000an eraikitzez amaitu zuten.
Hamalau Puntuak
Hamalau Puntuak
13. Polonia estatu independientetzat onartzea eta itsasorako irteera ematea.
14. Nazioak elkartzea eta itun zehatzak egitea, bai estatu handien bai txikien lurraldetasuna eta independentzia politikoa bermatzeko.
Ivan IV.a Errusiakoa
Ivan Vasilievitx edo Ivan IV.a Errusiakoa (Ива́н Васи́льевич, Иван IV, Ivan Vasilyevich, Ivan IV; Kolomenskoie, 1530eko abuztuaren 25a - Mosku, 1584ko martxoaren 18a), ezagunagoa Ivan Izugarria (Ива́н Гро́зный, Ivan Groznyy) ezizenez, Errusiako tsarra izan zen 1547tik 1584 arte. Errusiar estatuaren sortzaileetakotzat hartzen da.
Ziertheim
Ziertheim Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ivan IV.a Errusiakoa
Gutxienez zazpi aldiz ezkondu zen, baina bere ezkontzarik garrantzitsuena lehena izan zen, Anastasia Romanovna Zakharinarekin, 1547an. Errusiari egin zizkion ekarpenik garrantzitsu eta handienak, Siberiaren konkista, lege kode berri baten sortzea, Sudiebnik izenekoa, boterea hiriburuan zentralizatu izana, herri partaidetza zuten instituzioak sortzea, Astrakhan eta Kazango khanerri tartariarrak konkistatu izana, Ordena Teutonikoaren suntsipena eta barne erreforma handiak izan ziren, horien artean armadaren erreforma eta lege kodearen berrikuspena.
Lehen urteak
Ivan III.a Errusiakoa Duke Handiaren biloba eta Vasili III.a Moskuko printzearen eta Elena Glinskaiaren semea, Ruriken varegiar leinukoa eta Lituaniako printzesaren leinukoa da. Hiru urterekin koroatu zuten Moskuko Printze Handi bezala, bere aita hil ondoren. Baina, erresuma, bere amak administratu zuen, koroatzetik bost urtera, botereagatik lehian ari ziren boiardo klanek pozoitu zutena. Boiardoen irainak jasan behar izan zituen, horrek, bere izaera ilundu zuelarik. Kremlingo jauregian sartua izan zen, ia eskale bat bezala biziz. Honek, Ivanengan, boiardoenganako berebiziko gorrotoa piztu zuen, eta, ondorio bezala, klan hauen aurka antolatu zituen jazarpen eta sarraskiak izan zituen. Lehen urte hauetan, Ivanek, buruko gaixotasunen bat jasan zuen, ondorio konponezinak eragin zizkiona, bere haserrea etengabe erakutsiz eta zakurrak torturatuz eta dorreetatik jaurtiz. Ezagutzen denez, anaia gormutu bat izan zuen, baina, anaia honi buruz ez da gehiagorik ezagutzen.
13 urterekin, jendea Ivan errespetatzen hasi zen, eta bere pertsona leial talde bati, Andrei Shuiski printzea harrapatzeko agindu zion, zakur talde batetara botatzeko, zakur hauek, Andrei, txiki-txiki egin zutelarik. 16 urterekin jada nabarmentzen zen idazten eta liburu irakurle sutsua izan zen, gazte galant eta gihartsu bat izateaz gain. Erretorika ikasi zuen Makario gotzainaren eskutik. Garai honetan, jada oso erlijiosoa zen.
Tsar bezala errespeta zezaten, Makariok, Ivan, zuhaitz genealogiko baten arabera, Erromatar Inperioko lehen enperadore edo zesarren leinukoa zela adierazi zuen.
Erregealdia, tsar bezala
Gobernualdi hau, bi arotan bana daiteke, 1560an, bere emazte Anastasia Romanova hil ondoren Ivanengan gertatu ziren aldaketek adieraziak. 1547tik aurrera, Ivan IV.ak, garai horretan hamazortzi urte zituena, Radaren laguntzarekin gobernatu zuen, bere eraginik handieneko partaideen artean, Silbestre apaiza, Makario gotzaina, eta bere idazkari Alexei Adashev agertzen ziren kontseilu pribatu bat, azken honi, Alexeiri, alegia, Ivanen erregealdiko lehen hamabi urteetako jarrera patxadatsua zor zaiolarik. Zentzu honetan, Anastasia Romanov printzesak ere eragin zuen, 1547an Ivanekin ezkondu zena.
Ivan IV.ak, hasieran erakutsi zuen joerarik nabarmenena, noblezia boiardoa bere ondotik aldentzea izan zen, bateratu eta zentralizatutako administrazio baten oinarriak jartzen eta herriaren partehartzea zuten instituzioak sortzen arduratzen zen bitartean. Erresumako arauak, kode batean (Sudiebnik, 1550ekoa) kodetu eta bildu zituen. 1549an, lehen aldiz deitu zituen Zemski-Sobor direlakoak, errusiar estatu orokor antzeko zeozer, eta, bi urte beranduago, bere asmoekin bat zetorren eliza bat antolatzeko kontzilio bat.
Airean (ETB1)
Airean ETB1 telebista kateko gaurkotasun magazina eta tertulia saioa da. Astelehenetik ostiralera arratsaldero 15:45etatik 17:45etara aireratzen da. 2013ko irailaren 30ean astelehenez estreinatu zen. Jaime Otamendi kazetariak aurkezten du, harekin batera Ilaski Serrano eta Usoa Arbelaitz kazetariek tertulietan hainbat gai aurkeztu eta gonbidatuak elkarrizketatu ohi dituztelatik. Bestalde, Mikel Pagadizabal umoristak umore eta xelebrekeri atala aurkeztu ohi du.
Ivan IV.a Errusiakoa
Erregealdia, tsar bezala
Gainera, nekazariak glebara lotu zituen, horretarako, 1581ean ezarri zen mirabetzaren jatorria adierazi zuelarik, eta bere talde armatu propioa eratu zuen, "streltsi"a, bertako partaideak, lursailekin sarituak zirelarik, erregearen boterea, aristokrazia handiarenaren aurrean indartzeko asmoz, armada modernizatu eta berrantolatzeaz gain.
Bere erregealdiko lehen tarte honetako xedeak behin bete ondoren, nagusiki barne antolakuntzan murgildu zena, Ivan IV.a Izugarriak, 1552an Kazan eta, 1554an, Astrakhan konkistatzera eraman zuen hedapen politika bat hasi zuen. Volgaren harana ere hartu zuen, eta Inperioa, Ural mendiak eta Siberiaraino hedatzeko prestatu zen. Itsaso Baltikoan irteera bat izateko asmoz, Livoniaren aurka joan zen, baina han, Lituania, Suedia, Polonia eta Danimarkaren interesekin tupust egin zuen.
Airean (ETB1)
Tertulietan lanbide eta pentsamolde ezberdinetak dituzten gobindatu eta solaskideak parte hartu ohi dute, bertan egunerokotasunean jazotako gai ezberdinetako gertakariei buruz solas egiten.
Ivan IV.a Errusiakoa
Erregealdia, tsar bezala
Errusiar nazionalismoaren gorakadaren beldurrez, mendebaldeko potentziek, Moskoviako printzerria blokeatu zuten, honela, Europako teknikari eta armak jasotzea eragotziz. Gatazkaren luzapenak, boiardoen eta kleroaren erreakzioa bultzatu zuen krisi ekonomiko sakon bat eragin zuen. 1560an bere emaztea hil izanak, Ivan IV.aren autoritarismoa areagotu zuen, lehen zantzu psikopatikoak erakutsiz, aurrerago larriagotuak, basakeria oro egitera bultzatu zutenak, horien ondorioz jaso zuelarik Izugarria ezizena, baita neurriz gaindiko erlijiozaletasuna zela-eta, ia zorakeriaraino. 1560 eta 1564an, streltsiez baliatuz, eta bere boterea, aristokraziaren aurrean sendotzeko asmoz, boiardoen eta kleroaren aurkako errepresio odoltsu bat egin zuen, Radako kontseilariak kanporatuz. 1570ean, antzinako hiri askeak ziren Novgorod eta Pskov eraso eta sarraskitu ere egin zituen, eta, 1581ean, bere semerik zaharrena hil zuen.
Livoniako gatazkarentzako konponbiderik aurkitu gabe, hau, 1583 arte luzatu zen. Bere tropak nekatuak eta Inperioko arazo sozial eta politiko eta krisi ekonomikoagatik itoa, Ivan Izugarriak, Livonia Poloniari eta Ingria eta hegoaldeko Karelia Suediari eman behar izan zizkien. Horretaz gain, Itsaso Baltikoan portu bat izatearen nahiari uko egin behar izan zion.
1560 baino lehenagoko gobernua
Bere funtzioak, Juri eta Mikhail Glinski anaiengana pasa ziren, Ivanen osabak bere amaren aldetik, hauek, ustelkeria eta gehiegikeriak Errusia osotik hedatu zituztelarik. Bidegabekeriak, sinestezinezko mailetara iritsi ziren, honako kronika honetan deskribatzen den bezala: "Euren maltzurkeria eta euren deabruzko praktiketan, lurperatu berriko gorpuak ere lurpetik ateratzen dituzte, eta tarrasean eramaten dituzte, moztuak eta basurdeak ehizatzeko benabloen bidez odolustuak, hiritar ondratuen etxeetaraino, hauek, ordaindutako informatzaile batzuek, orduan hilketaz salatzen dituztelarik". Urte honen amaieran, Moskuko barruti osoak suntsitu zituzten zenbait sute gertatu ziren, milaka pertsona hilez. Herriak, horretaz, Glinskitarrak salatzen zituen, eta, beraz, Ivanek, euren osabak erbesteratu behar izan zituen. Juri, jendetzak lintxatu zuen, babestu nahian zebilen bitartean, eta Mikhailek ihes egin zuen. Ivanek Mosku berreraiki eta San Basilio Katedrala eraikitzea agindu zuen.
Handik gutxira, boiardoen boterea murrizteko, merkatariek eta noblezia txikiak osatutako hautaketa kontseilu bat eratu zuen. 3.000 streltsi edo musketariko lehen armada iraunkorra sortu zuen.
Maite Carranza
Maite Carranza Gil-Dolz del Castellar (Bartzelona, 1958ko otsailaren 25) idazle, gidoilari eta irakaslea da.
Ivan IV.a Errusiakoa
1560 baino lehenagoko gobernua
Garai hau, bere barne erreforma handia eta bere lurralde hedapenagatik ere bereizi zen. Bere erregealdian, artea eta literatura bultzatu zituen, inprenta Errusian sartzeaz gain. Urte horretan bertan, Rada sortu zuen, errege kontseilu bezala funtzionatu zuen gobernu organismo bat. Kontseilu hau, Silvestro apaizak, Ivanen tutorea zen Makariok eta bere idazkari Aleksei Adashevek osatu zuten. 1549an, lehen Zemski Soborra egin zuen, errusiar printzerrietako ordezkarien biltzarra, eta lege kodearen berrazterketa bat hasi zuen. Ekarpen handi eta garrantzitsu bat, Sudiebnika izan zen, 1550ean sortua, gobernuak, garai horretara arte onartutako dekretu guztien bilketa bat dena. Sudiebnikak eta errege diplomek (Ustavníye grámoty), nekazarien hauteskunde ordezkarien partehartzea, prozedura judizialera eta kudeaketa lokalera hedatu zuten. 1551n bere asmoekin bat zetorren eliza bat sortu zuen. Richard Chancellor kantziler ingelesa eta zenbait nabigatzaile ingeles, Moskura, 1553an iritsi ondoren, merkataritza loturak ezarri zituen Ingalaterrarekin. Bere kanpaina militar handienetako bat, tartariar, chuvashiar, mariar, morduindar eta udmurtiarrez populatuta zeuden Kazango khanerria 1552an eta Astrakhango khanerria 1556an konkistatzea izan zen, Volga ibaiaren ibilbide osoa kontrolatu eta 300 urte baino gehiagoz iraun zuen dominazio batekin amaitzeko. Milioi bat kilometro karratuko lurralde bat erantsi zitzaien Moskuko domeinuei, Ivanek, Konstantinoplaren oinordeko bihurtu nahi zuena. 100.000 soldadurekin lortu zuen, zalditeria, artilleria eta mertzenario kosakoen artean banatuak. Kazanen, bertako biztanle guztiak hil zituen eta katedralaren lehen harria jarri zuen, bertako biztanleria musulmana, errusiar kolonoez ordezteaz eta meskitak eliza ortodoxo bihurtzeaz gain (gainontzeko khanerrietan errepikatuko ziren ekintzak). Guduetan, sekula ez zen agertzen, azpibanaketa militarren kokapena zuzendu zuen, zenbait alditan tartariar gotorlekua inguratu zuen, eta, azpibanaketa, gotorlekuaren hormetatik gertu ikusi zuen. Volgako khanerrien eransketarekin tartariar zalditeriak Errusiaren ekialdean eginiko inbasio kaltegarriak amaitu ziren, horda oldarkorren Asiatik Europarako migrazioa zaildu zuen eta Siberiaranzko errusiar migrazioarentzako bidea ireki zuen. Gertaera hauen ondoren, Konstantinoplako aitalehenak "kristau komunitate guztiaren tsar eta subirano ortodoxo, ekialdetik mendebaldera eta ozeanoraino" izendatu zuen, Alexandriako aitalehenak, Alexandro Handiarekin alderatu zuen bitartean. Ivan IV.aren konkistak, oraindik mantentzen diren kantu eta baladetan ospatuak izan ziren. Garai honetan jaio zen bere lehen semea, Dimitri, jaio eta gutxira hil zena.
Maite Carranza
Haur eta Gazte Literaturan hainbat sari jaso ditu, besteak beste, 2010ean Espainiako Haur eta Gazte Literaturaren Sari Nazionala eskuratu zuen Paraules emmetzinades (Hitz pozoituak) liburuarekin. 1988an, 1989an, 2005ean eta 2010ean Munich-eko (Alemania) Jugend Liburutegiak osatzen duen haur eta gazte literaturako White Ravens zerrenda entzutetsurako hautatu zituzten Ostres, tu, quin cacau!, La nit dels arutams, El clan de la Lloba eta Paraules emmetzinades, hurrenez hurren.
Bizitza
Umetatik oso irakur zalea izan da Maite Carranza. Gurasoak ere hala zituen eta, horri esker, haurtzaroan Richmal Crompton, Rudyard Kipling, Edgar Rice Burroughs, Jules Verne, Jack London, Pearl S. Buck eta beste hainbat idazleren lanak irakurri zituen.
Ivan IV.a Errusiakoa
1560 baino lehenagoko gobernua
1547an, Hans Schlittek, Ivan IV.aren agenteak, artisauak kontratatu zituen Alemanian, Errusian lan egiteko. Baina, artisau guzti hauek, Lübecken geldiaraziak izan ziren Polonia eta Livoniak hala eskatu zutelako. Livoniak, errusiar merkataritza oztopatu zuen Europa mendebaldeko nazioekin. Errusia, itsas bide komertzialetatik isolatua izan zen. Tsarrak, Livoniaren (egungo Estonia eta Letonia) poloniar-lituanira mankomunitate baten aurkako gerra hasi zuen 1558an, Itsaso Baltikorako irteera bat lortzeko. Ezpataren Anai Livoniarrek defendatzen zuten. Konkistak, Errusiari, Narvako portua eman zion, iparraldeko herrialdeekin merkataritza harremanetan hasiz. Gainera, gerra honetan, Ordena Teutonikoa garaitu eta suntsitu zuen. Errusiaren garaipena gora-behera, Polonia, Lituania eta Suediak Errusia eraso zuten, honen botereagatik mehatxatuak sentituz, gerra, 1583 arte luzatu zelarik.
Trama (sareak)
Trama sarbide mailan bidaliko dugun informazio unitatea bezala defini daiteke. Trama horiek zein eremu dituzten, eta trama horiek nola igorri eta hartu behar diren definitzen da Ethernet sare baterako sarbide-protokoloan (Ethernet izen bera duen protokoloa). Ethernet motako sareetan erabiltzen diren trametan hiru atal nagusi bereiz daitezke: goiburukoa (helbide fisikoen informazioa eta bestelako informazioa duena), datuak (igorleak bidalitako mezua bera duena), eta erroreen zuzenketarako atala (errore bat gertatzean hau atzemateko balio du).
Ivan IV.a Errusiakoa
1560 baino lehenagoko gobernua
1560an hil zen bere emazte zen Anastasia Romanova, eta, Ivan IV.a, gobernari psikopata bihurtzen da, fanatiko erlijiosoa eta autoritarioa. Ivanen izaeran aldaketa dramatiko hau, ez zen soilik bere emaztearen heriotzagatik eman, baizik eta baita 1553an, gaixotasun larri baten ondorioz hiltzear egon zelako ere. Garai honetan, Ivanek, boiardoei, bere seme nagusiarekin aliantzarik egingo ote zuten galdetu zien, bera hil ondoren gobernatzeko, eta boiardoek ezezkoa eman zioten, bere lehengusu Vladimir Staritsakoan tsar berri bezala pentsatuz. Ivanek, hobera egin zuen, eta ordura arte, boiardoez gutxi fidatzen bazen, ordutik aurrera, are gutxiago, lehen aipaturikoagatik, bere emaztea 1560an hil zenean, boiardoek pozoitu zutela uste izan baitzuen. Konspirazio eta azpijoko hauek, boiardoen eta hauen aliatuen aurkako hilketan eratorri ziren, Aleksandr Gorbati-Shuiskiren kasuan bezala, Kazango khanerriaren jeneral konkistatzailea. Ivanek 33 urte zituen, eta, Errusian, beldur eta odolezko garai bat abiarazi zuen.
Barclays Center
Barclays Center New York hiriko Brooklyn auzoan dagoen kirol pabilioi bat da. Brooklyn Nets saskibaloi taldea eta New York Islanders izotz-hockey taldearen jokalekua da.
Ivan IV.a Errusiakoa
1560 ondorengo gobernua
Bere gortea, Aleksandrovskaia Slobodako bere babeslekura eraman zuen, non, egunaren zati handi bat, otoitz egiten ematen zuen. Kurbsky printzearen traizioaren ondoren (mendebaldeko armadaren komandantea) opritxnik direlakoak sortu zituen, bere zaintza pertsonala eta estatu polizia, errepresio eta akzio militarreko erabilera eman ziona. Oprichinikak, Errusiako iparrekialdeko eskualdetako noblezia txikitik aukeratuak izan ziren, boiardoak urriak ziren tokiak. Eskualde hauek, banandutako administrazioak izan zituzten, eta Oprichnina deituak izan ziren. Goardia honekin, 1564 eta 1572 bitartean boiardo eta kleroko partaide ugari exekutatu zituen, eta Errusian erregimen feudal bat eratzea eragotzi zuen. Oprichninako liderrik gorrotatuenetako bat, Maliuta Skuratov izan zen. Historialari askok, Oprichnina sistema aristokrazia hereditario boteretsuaren pribilegioen suntsitzerako tresna bezala hartzen du, etengabeko gerra egoeran dagoen estatu zentralizatu baten hedapenerako. Oprichniken, boiardo eta herriaren aurkako neurrigabeko erabilera odoltsuak, milaka biktima eragin zituen zortzi urtetan. Ordutik aurrera, "Izugarria" bezala ezagutzen hasten da. Garai honetan, printze bat, heriotz zigorrarekin zigortu zuen orgia homosexual batean parte hartzeaz salatu izanagatik. 1570ean, oprichniken laguntzarekin, Novgorod hiria eraso zuen, bere aurka altxatuko zela ustez, Lituaniarekin ustezko aliantza baten ondorioz traizio handia egiteaz salatuz. 15.000 soldaduko armada batekin, Novgorod suntsitu zuen, biztanleetako asko torturatuz, burua moztuz eta zutoinean sartuz (27.000 eta 60.000 bitartean, tokiko kleroaren mezu ez oso objektiboen arabera.) Egungo ikerlari askok, biktima kopurua, 2.000 eta 3.000 artean uste dute. Uzta txarren, gosearen eta 1567tik 1569rako izurri izurritearen ondoren, Novgorodeko biztanleria 10.000 eta 20.000 biztanle artera jaitsi zen. Antzeko zeozer eginarazi zuen Pskov hiriaren aurka.
Trama (sareak)
Honela funtzionatzen du sarbide-mailak, trama bat bidali edo jasotzeko: Aplikazio-mailatik hasita, garraio-mailatik eta IP mailatik pasata, dagozkien goiburukoak gehituz, datagrama sarbide-mailako entitateari iritsiko zaio. Kasu honetan sare-txartelaren driver-ari (Sarbide mailako interfazea) emango dio datagrama IP entitateak, bere sareko zein konputagailuri eman behar dion datagrama esanez. Driverrak sarbide mailako informazio-unitatea sortuko du, eta goiburuko informazioa datagramari gehituta trama sortuko du. Sare mota bakoitzak protokolo bat du, beraz, goiburukoa ezberdina da protokoloaren arabera. Azkenik sare-txartelak, sarean ipiniko du trama, eta sarea arduratuko da trama hori lehen bideratzailera iristeaz. Bideratzailearen sarbide mailak trama jasoko du, goiburukoa kendu, eta IP entitateari emango dio. Prozesu hau errepikatuko da helburuko konputagailura iritsi arte. Konputagailuko sarbide entitateak datagrama erauziko du tramatik, eta IP entitateari emango dio, honek datagramaren goiburukoa begiratu, eta TCP edo UDP-ri emango dion aztertuko du. Azkenik, garraio mailako entitateak, segmentuaren goiburukoa ikusita, komandoa zein aplikaziori eman argituko du, eta dagokion interfazea erabiliz, emango dio.
Ivan IV.a Errusiakoa
1560 ondorengo gobernua
Krimeako kanerriak, etengabe hondatu zituen Errusiako mugako lurraldeak, 1571n, Krimeako Tartariarrek, Devlet I.a Giray buru zutela, Moskuko inguruak erre zituzten (Tartariarren inbasioak Errusian XVI. mendean), 60.000 babesle baino gehiago hilez eta milioi bat biktima baino gehiago eraginez, ondorengo sute eta goseteen ondorioz. Tartariarrek, 100.000 esklabu baino gehiago harrapatu zituzten. Tartariarren sarraskiak baretu zirenean, Ivanek, Krimeako khanerriaren inbaditzaileekin Molodiko guduan amaituko zuen armada bat prestatu zuen, handik aldenduz.
Bere azken urteetan, suediar eta poloniar armadek, Errusiako mendebaldeko eta iparraldeko eskualdeak suntsitu zituzten, errusiar hiriren batzuk konkistatu zituzten (Polotsk, Veliz, Sokol, Velikie Luki, Narva), bertako goarnizioak eta biztanleak akabatuz.
Maite Carranza
Bizitza
Lau urterekin ikasi zuen irakurtzen eta aitaren liburutegitik hartzen zituen liburuak. Besteak beste, horregatik eta bere amak literaturaz gozatzeko egindako gomendioengatik ez balitz, ez litzatekeela idazle izango adierazi zuen La Página Escrita aldizkarian 2013an egindako elkarrizketa batean.
Trama (sareak)
Ethernet tramen egitura
Ethernet trama batean, esan bezala, hiru atal nagusi bereiz daitezke: goiburukoa (helbide fisikoen informazioa eta bestelako informazioa duena), datuak (igorleak bidalitako mezua bera duena), eta erroreen zuzenketarako atala (errore bat gertatzean hau atzemateko balio du). Luzera aldakorrekoa izango da trama, edukiaren tamainaren arabera. Hemen ikus daiteke trama baten egitura zehatzagoa:
2000ko Karrantzako tren istripua
2000ko Karrantzako tren istripua urte hartako irailaren 7an Karrantzako Molinar auzoan izandako tren istripua izan zen.
Trama (sareak)
Ethernet tramen egitura
Ataria: Sinkronizatzeko balio du. Bit sekuentzia zehatz bat da. Honekin jakin daiteke non hasten eta bukatzen den trama bakoitza, ez baitira luzera finkokoak beti.
Iturriaren helbide fisikoa: Mezua bidaltzen duen konputagailuaren helbide fisikoa (MAC helbide edo Ethernet helbide bezala ere ezagutzen dira helbide fiskoak) joango da hemen. 6 byte behar ditu, helbide fisiko batek 48 bit dituelako.
Helburuaren helbide fisikoa: Mezua jasoko duen konputagailuaren helbide fisikoa joango da hemen. 6 byte behar ditu baita ere, arrazoi beragatik. Helbide fisikoak honela idazten dira normalean: FF:FF:FF:FF:FF:FF. Hau, broadcast egiteko erabiltzen den helburu helbide fisikoa da; hau da, sareko denei mezua bidali nahi zaienean. Helbide fisikoak normalean digito hamaseitarrekin idazten dira, binaka eta bi puntugatik banandurik.
Ethertype: Helburuko helbide fisikoaren eta edukiaren artean dauden 2 byte horiek Ethertype-a adierazten dute, eta zein enkapsulazio protokolo erabili den Ethernet trama sortzeko esaten diote hartzaileari.
Edukia: Hemen IP mailako entitateak igorleari pasa dion IP datagrama egongo da, eta horren barnean, goiburuko batzuekin batera, igorlearen jatorrizko mezua egongo da. 1500 byte baino tamaina txikiagoa izan behar du. Beraz, tamaina ez da finkoa, eta horregatik behar dugu hasieran aipatu dugun ataria, hasiera eta amaiera sinkronizatzeko.
2000ko Karrantzako tren istripua
8:40 inguruan Santander eta Bilbotik zetozen FEVEko bi merkantzia-trenek elkar talka egin zuten, lau hildako eraginez.
Trama (sareak)
Ethernet tramen egitura
CRC: 4 byte-ek, hau da 32 bit-ek osatzen dute CRC (Cyclic Redundancy Check) kodea. Honek erroreak atzemateko balio du. Geroz eta handiagoa izan atal hau, orduan eta errore gehiago eta era zehatzagoan atzemango ditu.
Errusiako futbol selekzio nazionala
Errusiako futbol selekzio nazionala Asia eta Europa artean zabaltzen den herrialde haren futbol gizonezko talde nagusia da. FIFAk SESBeko futbol selekzio nazionalaren oinordeko selekzio kontsideratzen du.
Jokalari aipagarrienak
2021eko ekainaren 16an eguneratua.
Maite Carranza
Bizitza
Antropologian lizentziatu zen eta 80ko hamarkadan bigarren hezkuntzako irakasle aritu zen hizkuntza eta literatura ikasgaia emanez. Garai hartan argitaratu zuen gazteentzako bere lehen eleberria: Ostres tu, quin cacau! (1986), Serra d'Or Kritika saria eskuratu zuena. Liburuak, saria ez ezik, zalaparta ere eragin zuen ez baitzen denen gustukoa izan, ezta politikoki zuzena ere.
Epidicus
Epidicus, euskaraz Epidiko, Plauto erromatar komediagilearen lan garrantzitsuenetakoa da, haren gustukoenetarikoa. Lan horretan Epidiko izeneko esklaboak Perifanes nagusi zaharrari egindako amarru nahasia kontatzen du. Azkenean, ordea, egindakoa barkatzen diote Epidikori, amarruari esker nagusiak bere alaba galduarekin biltzea lortzen baitu.
Maite Carranza
Bizitza
Maite Carranzaren idazkeraren ezaugarri nagusiak dira modarik ez jarraitzea eta politikoki zuzena ez izatea. Bere pertsonaia gehienak onartutako ereduetatik urrun daude; oraindik munduan haien lekua aurkitu ez duten neska-mutilak dira, aurrera egiteko atentzioa ematea beste biderik aurkitzen ez duten umeak. Horri guztiari drama ukitua eman ordez, sarri umorea erabiltzen du, baina istorio horien atzean hezkuntza eredu jakin batzuen eta erakunde batzuen kontrako kritika ere egin ohi du.
Kanpo loturak
Maite Carranzaren web gune ofiziala
Epidicus
Haria
Argumentoa Atenasen kokatzen da, Periphanes eta Chaeribulusen etxeen aurrean.
Ivan IV.a Errusiakoa
1560 ondorengo gobernua
Jada bere azken urteetan, bere perbertsioak askatu zituen. Poloniar idazle ez oso objektiboen arabera, 1.000 emakume birjina baino gehiagorekin maitasuna egin izanaz, eta, ondoren, sexu horreman horien ondorioz izandako seme-alabak hil izanaz harrotzen zen, honela, bere asaldura erakutsiz. (Historialariren batzuk, hau, poloniar propagandak sortutako kondaira beltz bat baino ez dela pentsatzen dute. Hala ere, benetako oinarri bat dago tsarraren neskalagunaren hautaketan, horretarako, neskatxa nabarmen asko hiriburura iritsi zirelarik). Haserre ateraldi batean, 1580ko azaroak 16an, modu hilgarrian jo zuen bere seme nagusia, Ivan tsarevicha, bere gogokoena, bere makuluarekin. Oso modu latzean negar egin zuen bere semearen heriotzagatik, eta alhadurak izan zituen horregatik, hil zen arte, ileetatik eta bizarretik tiratzea edo hormak hatzamarkatzea eraginez. Asaldura hauetan, honako moduko esaldiak esan zituen:
Zusamaltheim
Zusamaltheim Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ivan IV.a Errusiakoa
1560 ondorengo gobernua
Gainera, bere zenbait lagun eta etsai hil zituen, Ivan, oraindik psikopatago bihurtu zuena. Azken eroaldi honetan, sinesmen jentil eta sorginkeriazkoetan babestu zen. Bere bizitzaren amaieran, Siberia konkistatu zuen (1581-1583), Obi ibaiaren arroa konkistatzen amaitzeko, tropen buru bezala, Yermak Timofeyevich kosakoa zegoelarik, Sibirreko kanerria okupatuz, lurraldeari izena eman ziona. 27 urteren ondoren eta barnealdean kleroak eta boiardoek estutua, Livoniaren aurkako gerra galdu zuen eta Suediari, Ingria eta Hegoaldeko Karelia eman behar izan zizkion, Livonia, Poloniari itzultzeaz gain. Ivan IV.a, 1584ko martxoak 18ko goizean hil zen, xake partida bat jokatzera zihoala. Bere hondarrak, San Migel Goiaingeruaren katedralean lurperatuak izan ziren. Tsar bezala, bere oinordekoa, bere seme txikia Teodoro I.a Errusiakoa izan zen.
Montauban-de-Luchon
Montauban-de-Luchon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ivan IV.a Errusiakoa
1560 ondorengo gobernua
Hil ondoren, bere seme Teodoro I.a Errusiakoa izan zen Errusiako hurrengo tsarra. Boiardoen esku zegoen txotxongilo bat izan zen, bere izaera apalaren eta adimen urriaren ondorioz.
Montauban-de-Luchon
Biztanleria
2007an Montauban-de-Luchon udalerrian erroldatutako biztanleak 452 ziren. Familiak 180 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 80 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ivan IV.a Errusiakoa
Literatura lana
Ivan IV.a Errusiakoa, idazle on bat ere izan zen. Bere lanik nabarmenena, Andrei Kurbsky printzearentzako gutunak da. Pertsonaia honek, Livoniar Gerran desertatu zuen Lituaniako Dukerri Handira, eta, Ivan IV.ari, honi bidalitako zenbait gutunetan, tirano bat izatea leporatzen zion. Ivan IV.ak, Estatuaren benetako etsaiak boiardoak zirela erantzun zion, Errusia, printzerri txikitan zatitzea nahi zutenak. Polemika honek, hogei urte iraun zuen, baina Ivan IV.ak, garai honetan idatzitako hizkuntzaren estiloari buruzko bere iritzia ere idatzia utzi zuen, eta, gainera, gai bezala eliza zuten zenbait olerki eta musika kanon idatzi zituen.
Montauban-de-Luchon
Etxebizitza
2007an 374 etxebizitza zeuden, 184 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 180 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 228 etxeak ziren eta 94 apartamentuak ziren. 184 etxebizitza nagusietatik 128 bere jabearen bizilekua ziren, 49 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 49 etxek lau zituzten eta 94 etxek bost zituzten. 159 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 85 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 81 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 243 ziren, horien artean 168 aktiboak ziren eta 75 inaktiboak ziren. 168 pertsona aktiboetatik 160 lanean zeuden (87 gizon eta 73 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 75 pertsona inaktiboetatik 39 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montauban-de-Luchon udalerrian 184 unitate fiskal zeuden, 400 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.984 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 13 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Montauban-de-Luchon udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Montauban-de-Luchon udalerrian lizeo teknologiko bat zegoen 75 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Montastruc-Savès
Montastruc-Savès Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montastruc-Savès udalerrian erroldatutako biztanleak 75 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 29 etxebizitza zeuden, 26 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 28 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 26 etxebizitza nagusietatik 23 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 4 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 15 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 43 ziren, horien artean 30 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 30 pertsona aktiboetatik 28 lanean zeuden (16 gizon eta 12 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.