cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agon-Coutainville
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.398 ziren, horien artean 952 aktiboak ziren eta 446 inaktiboak ziren. 952 pertsona aktiboetatik 842 lanean zeuden (450 gizon eta 392 emakume) eta 111 langabezian zeuden (56 gizon eta 55 emakume). 446 pertsona inaktiboetatik 219 erretiraturik zeuden, 87 ikasten zeuden eta 140 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Zenbat Gara aldizkaria
Argitaratutako Zenbakiak
4. zenb (1999):
Agon-Coutainville
Diru sarrerak
2009an Agon-Coutainville udalerrian 1.528 unitate fiskal zeuden, 2.929 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.820 euro zen.
Zenbat Gara aldizkaria
Argitaratutako Zenbakiak
5. zenb (2001):
Agon-Coutainville
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 193 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 54 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 28 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 18 higiezinen enpresak ziren, 17 zerbitzu enpresak ziren, 28 administrazio publikoko enpresak ziren eta 12 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Zenbat Gara aldizkaria
Argitaratutako Zenbakiak
6. zenb (2002ko otsaila):
Agon-Coutainville
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 52 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 2 posta bulegoak, 5 banku bulegoak, 1 funeraria, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 autoeskola, 3 margolariak, 2 zurginak, 3 iturginak, 3 argiketariak, 5 ile apaindegiak, 16 jatetxeak, 7 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 27 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak, 3 harategiak, 3 arraindegiak, 2 liburu dendak, 8 arropa dendak, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 1 lurrin-denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Agon-Coutainville udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 309 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Armentières-sur-Avre
Armentières-sur-Avre Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Armentières-sur-Avre udalerrian erroldatutako biztanleak 175 ziren. Familiak 63 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 31 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Buchères
Buchères Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Armentières-sur-Avre
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Buchères
Biztanleria
2007an Buchères udalerrian erroldatutako biztanleak 1.403 ziren. Familiak 539 ziren, horien artean 105 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 77 bakarrik bizi ziren emakumeak), 217 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 193 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Shamash-shum-ukin
Shamash-shum-ukin, Babiloniako XI. dinastiako errege bat izan zen, K.a. 668 eta K.a. 648 bitartean gobernatu zuena.
Buchères
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Armentières-sur-Avre
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Shamash-shum-ukin
Boterea, bere anaia eta Asiriako errege zen Asurbanipalen eskutik jaso zuen, Asiria eta Babiloniako koroa bikoitzari uko egin ziona, honela, bien aita zen Asarhaddonen naia betez. Egia esan, orain, Babiloniako erresuma, Borsippa, Sippar, Babilonia eta Kutha hirietara eta euren inguruko tokietara mugatua zegoen, eta, ondorioz, Shamash bere anaiagatik jeloskor zegoen, nork, gazteagoa izanda, inperioaren zatirik handiena jaso zuen.
Buchères
Etxebizitza
2007an 583 etxebizitza zeuden, 558 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 555 etxeak ziren eta 28 apartamentuak ziren. 558 etxebizitza nagusietatik 477 bere jabearen bizilekua ziren, 58 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 22 etxek bi zituzten, 58 etxek hiru zituzten, 154 etxek lau zituzten eta 315 etxek bost zituzten. 457 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 228 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 301 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Aquila (konstelazioa)
Bere izarrik distiratsuena, Altair, Udako Triangeluaren asterismoaren erpin bat da. Konstelazioa hobeto ikusten da uda borealean, Esne Bidean zehar baitago. Kokapen hau dela eta, kumulu eta nebulosa asko daude bere mugen barruan, baina ahulak dira eta galaxiak gutxi dira. Konstelazio honetan, zenbait noba garrantzitsu agertu dira. Haietako bat K.o. 389. urtean agertu zen, eta Artizarraren distira berdindu zuen. 1918. urtean, Nova Aquilaek (V603 Aquilae) Altairren distira gainditu zuen.
Buchères
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Aquila (konstelazioa)
Historia eta mitologia
Gaur egun Nazioarteko Astronomia Batasunak definitutako 88 konstelazioetako bat da. Erromatarrek ere «Vultur volans» (sai hegalaria) deitzen zioten, baina ez da nahastu behar «Vultur cadens» konstelazioarekin, Liraren izena. Askotan, greko-erromatar mitologian Zeus/Jupiterren izpiei eusten zien arranoa irudikatzen du. Aquilarekin lotzen da, halaber, Ganimedes bahitu zuen arranoa, Troiako erregeetako baten semea (Aquariusi lotua), Olinpora jainkoen edari-zerbitzari gisa jarduteko.
Buchères
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 918 ziren, horien artean 670 aktiboak ziren eta 248 inaktiboak ziren. 670 pertsona aktiboetatik 627 lanean zeuden (321 gizon eta 306 emakume) eta 43 langabezian zeuden (24 gizon eta 19 emakume). 248 pertsona inaktiboetatik 102 erretiraturik zeuden, 73 ikasten zeuden eta 73 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Aquila (konstelazioa)
Historia eta mitologia
Aquila grekoa ziur aski Arrano konstelazio babilonikoan oinarritzen da, baina batzuetan kaioa dela uste izaten da oker, eremu gertukoan kokatuta zegoena.
Hinduismoan Aquila konstelazioa erdi-arrano erdi-gizakia den jainko batekin identifikatzen da, Garuda.
Armentières-sur-Avre
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 108 ziren, horien artean 92 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 92 pertsona aktiboetatik 82 lanean zeuden (46 gizon eta 36 emakume) eta 10 langabezian zeuden (4 gizon eta 6 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Aquila (konstelazioa)
Zeru sakoneko objektuak
Hiru nebulosa planetario interesgarri daude Aquilan:
Armentières-sur-Avre
Diru sarrerak
2009an Armentières-sur-Avre udalerrian 65 unitate fiskal zeuden, 173 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.494 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Aquila (konstelazioa)
Zeru sakoneko objektuak
Zeru sakoneko objektu gehiago:
Buchères
Diru sarrerak
2009an Buchères udalerrian 578 unitate fiskal zeuden, 1.443 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.790 euro zen.
Aquila (konstelazioa)
Esplorazioa
NASAren Pioneer 11 espazio ontzia, Jupiter eta Saturno artean 1970ko hamarkadan pasa zena, Lambda Aquilae izarretik gertu pasatzea espero da hemendik 4 milioi urtera.
Buchères
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 78 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 21 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 12 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 3 zurginak, 3 iturginak, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak eta 2 jatetxeak.
Ugalketa asexual
Ugalketa asexuala gametoen batuketarik (ernalkuntzarik) gabeko ugalketa-mota da eta normalean kromosoma kopuruak (ploidia) ez du aldaketarik pairatzen. Ugalketa mota honen bidez lortzen diren ondorengoek gurasoaren genea k heredatzen dituzte. Ugalketa mota hau organismo zelulabakar ren (Archaea eta Bacteria) ohiko ugalketa da; hala ere, hainbat animalia zelulaniztu n, landare eta onddo asexualki ugal daitezke.
Armentières-sur-Avre
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 2 jatetxeak.
Buchères
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 lore-denda zen.
Shamash-shum-ukin
K.a. 652an matxinatu egin zen, Asiriaren ohiko etsaiak ziren Elam, Egipto, Itsasoko Herrialdea eta printze arabiar eta siriarren laguntza jasoz. Asiriak, ohikoa zen bezala, motel erreakzionatu zuen, baina gupidarik gabe, zen gerra makina bezala, matxinatu guztiak garaituz. Babiloniar erregea, garaitua eta hila izan zen, bere ordez, Kandalanu jarri zelarik, nor, errege titulua zeraman arren, asiriar gobernari bat baino ez zena.
Buchères
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Buchères udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 325 hektarea erabiltzen.
Armentières-sur-Avre
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Armentières-sur-Avre udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 460 hektarea erabiltzen.
Xebe Peña
1925ean mendizaletasunean hasi eta 1936. urterako Euskal Herriko mendi gehienak igoak zituen, bai eta Pirinioetako nabarmenenak ere. 1936ko gerra iritsi zenean, Ipar Euskal Herrira erbesteratu zen eta Eusko Jaurlaritzan lanean aritu zen. 1953an 4 Katedralen Ibilbidea burutu zuen: Euskal Herriaren bira, Bilbo-Donostia-Iruñea-Gasteiz-Bilbo hiriburuetan barna. Ibilaldi honi buruzko "Al mismo tiempo que Hillary y Tensing..." liburua atera zuten ondoren.
Ugalketa asexual
Prokarioto gehienak geneen transferentzia horizontala egiten dute, eta hain zuzen ere, konjugazio, transformazio eta transdukzio deritze. Nahiz eta gametoen eraketarik eta fusiorik gabe ugaltzen diren, geneen transferentzia horizontala ugalketa sexualarekin erlazionatuta dago, meisosi an gertatzen den birkonbinazio genetikoa gertatzen delako. Beraz, ugalketa asexual hertsiaz mintzo garenean, birkonbinazio genetikorik gabeko ugalketaz ari gara.
Herkules Indartsua
Herkuloideak (ingelesez The Mighty Hercules) Kanada eta AEBtako marrazki bizidun batzuk dira. Erromatar mitologiako Herkules heroian oinarritua dago, pertsonaia hura era berean Greziar mitologiako Herakles heroian oinarritua zegoelarik. 1962an sortu eta 1963ko irailaren 1etik 1966ko maiatzaren 1era airaratu zen.
Armentières-sur-Avre
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Buchères
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Ugalketa asexual
Motak
Ugalketa asexuala hainbat organismotan gertatzen da, baina organismo bakoitzak mota desberdina eramaten du aurrera. Atal honetan ugalketa asexual mota esangarrienak azalduko dira.
Zelula-zatiketa
Prokariotoak (Archaea eta Bacteria) asexualki ugaltzen dira erdibitze baten bidez. Prozesu horretan organismo bat bi zatitan banatzen da, eta genetikoki berdinak diren bi organismo alaba lortzen dira. Eukarioto ek (protistoe k eta onddo zelulabakar rek) antzeko prozesua jarraitzen dute, mitosia deritzon prozesua hain zuzen. Hainbat protisto tan (esporozoo eta alge tan) erdibitze anizkoitza gertatzen da: mitosiaren bidez organismo amaren nukleo a hainbat nukleo txikiagotan banatzen da eta, ondoren, zitoplasma banandu, eta hainbat zelula alaba lortzen dira. Hala ere, Eukariota domeinuko zelula gehienak sexualki ugaltzeko gai dira.
Buchères
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ugalketa asexual
Gemazioa
Zelulabakar batzuk (legamiak) eta zelulaniztun batzuk (Hydra) gemazio bidez ugaltzen dira. Gemazioaren hasieran, ama-zelulan, zelula alaba izango den protuberantzia moduko bat hazten da. Hasieran, zelula alaba tamainaz nahikoa garatu ez den bitartean, zelula amari itsatsita geratzen da, eta bertan hazten da. Behin jada tamaina nahikoa lortzen duenean eta zelula alaba guztiz heldutzat har daitekeenean, zelula amarekiko lotura apurtu, eta bi organismo independente garatzen dira.
Parasitoetan, barne-gemazioa gertatzen da. Adibidez, Toxoplasma gondii protozoo a barne-gemazioaren bidez ugaltzen da. Zelula amaren barnean bi zelula alaba (endodygeny) edo gehiago (endopolygeny) sortzen dira, eta horiek zelula ama elikagai modura erabiltzen dute hazteko eta ondoren banatzeko. Kanpoko zein barneko gemazioa Tenia edo Echinococcus bezalako arretan ere ikusi izan da. Organismo horiek kiste moduko batzuk garatzen dituzte, eta kiste horietan ugaltzen dira gemazio bidez.
Xebe Peña
1964an Cervino mendia igo zuen eta 1975ean Mont Blanc, azken hau zazpi aldiz igoa du. 1968an Kilimanjaro igo zuen, hau ere bigarren aldiz igoz. 1973an Aconcagua mendiaren igoera burutzen saiatu zen lehenbiziko euskal herritarra izan zen, baina ez zuen gailurrik egitea lortu, bidean frantziar mendizale bati bizitza salbatu baitzion. Ondoren, uztaila Alpeetan igaro eta Pirinioetan iragan zuen.
Ugalketa asexual
Propagazio begetatiboa
Propagazio begetatibo a landareetan gertatzen den ugalketa asexual mota bat da. Prozesu horretan indibiduo berriak hazi edo espora gabe garatzen dira, hau da, ez da meiosi rik edo singamia rik gertatzen. Ugalketa mota hau jarraitzen duten landareek, adibidez Kalanchoe landareak (Bryophyllum daigremontianum), hosto espezializatu batzuetan plantula deritzen landare txikiak sortzen dituzte. Askok landare berriak sortzen dituzte errizometatik edo estoloi etatik, adibidez, marrubi ko landareek. Beste landare batzuek erraboil ak edo tuberkulu ak erabiliz ugaltzen dira, hala nola, Tulipak erraboilaren bidez eta Dalia k tuberkuluaren bidez. Landare batzuek ernamuin ak leku arrotzetan sortuz garatzen dira, eta koloniak sortzen dituzte. Adibide hauek guztiak indibiduo klonalei dagozkie. Gainera, propagazio begetatiboak eremu zabala estaltzeko aukera eskaintzen die.
Espora-eraketa
Organismo zelulaniztun askok espora k garatzen dituzte haien ziklo biologikoan zehar. Esporak sortzeko prozesuari esporogenesi deritzo. Animalia eta protistak dira prozesu hau egiten ez duten salbuespenak; izan ere, horiek meiosia egin eta ernalkuntza jarraian egiten dute. Bestalde, landareek eta hainbat algak meiosia egiten dute espora haploideak sortzeko eta ez gametoak sortzeko, aurretik aipatu dugun moduan. Espora haploide horiek indbiduo zelulaniztunetan garatzen dira, gametofito deritzenetan hain zuzen ere. Gametofitoa eratzeko prozesuan, ez da ernalkuntzarik gertatzen. Indibiduo zelulaniztun haploideak, hau da, gametofitoak gametoak sortzen ditu mitosi bidez. Dena den, gametoen eraketa eta meiosia bizi-zikloaren estadio desberdinetan gertatzen dira, eta horri belaunaldi-txandaketa esaten zaio. Prozesu horretan ploidiaren murrizketa gertatzen da, eta hori ugalketa sexualaren ezaugarrietako bat da. Kasu hori ordea, ugalketa asexual gisa sailkatzen da, gametoen fusiorik gertatzen ez delako.
Xebe Peña
79 urteko adinarekin minutuko 42 bihotz-taupada eta esfortzu ondorengo osatze ahalmen bikaina zuen. 1992an Kilimanjaro mendia hirugarren aldiz igo zuen eta Aralarreko XIV Orduko Martxa burutu zuen hamargarren aldiz.
Ugalketa asexual
Espora-eraketa
Onddo eta alga batzuetan esporen eraketa, ugalketa asexual hertsiaren bidez gertatzen da. Prozesu horretan, mitosia gertatzen da eta mitospora k deritzogun zelula ugalkorrak sortzen dira. Mitosporak indibiduo berrietan garatzen dira dispertsatu eta gero. Ugalketa mota hori konidio ek sortzen dituzten onddoetan eta alga gorri etan (Polysiphonia) gertatzen da, eta meiosi gabeko esporogenesia da. Kasu honetan, esporen kromosoma kopuruak ez du aldaketarik pairatzen. Hala ere, esporogenesi mitotikoa salbuespena da, espora gehienak meiosiaren bidez sortzen baitira.
Fragmentazioa
Fragmentazioan, organismo baten zatiki batetik guztiz garatutako indibiduo berri bat lortzen da. Ugalketa mota hori hainbat organismotan ageri da: asexualki ugaltzen diren animalietan, hala nola, planaria taldeko animalietan, anelido askotan (poliketo etan eta oligoketo batzuetan), turbelari oetan eta itsas izarr etan. Hainbat onddo eta landare asexualki ugaltzen dira eta landare batzuk (Marchantiophyta dibisioko batzuk) egitura espezializatuak dituzte fragmentazio bidez ugaltzeko. Liken ak sortzen dira onddoen eta alga fotosinte tikoen edo zianobakterio en arteko elkarketa sinbiotiko ari esker. Likenek fragmentazioaren bidez ziurtatzen dute hurrengo belaunaldiko indibiduoek elkarketa sinbiotikoa mantenduko dutela. Sortutako zatikiak soredio formakoak izan daitezke: hauts formako partikulak non onddoen hifa zelula fotobiotikoak inguratzen dituen.
Organismo kolonialetan edo zelulanizt unetan, organismo bat erdibitu egiten da eta zatiki bakoitzetik indibiduo berriak garatzen dira. Sortzen diren indibiduoak genetikoki berdinak dira, bai haien artean, baita gurasoekiko ere. Kontuan izan behar da ingurumenak eta epigenetika k organismoetan duten eraginaren ondorioz, nahiz eta bi indibiduo arbaso bakarretik garatu eta klonak izan, genetikoki desberdinak izan daitezkeela.
Agametogenesia
Agametogenesia n, gameto arraren beharra ez duen ugalketa mota da. Bi motatakoa izan daiteke, partenogenesia edo apomixia.
Partenogenesia
Partenogenesia n, ernaldu gabeko obulu tik organismo berri bat garatu daiteke. Ugalketa mota hau gertatzen da landare askotan, ornogabe batzuetan (errotifero, inurri, erle eta liztor parasitikoetan), eta ornodun batzuetan (narrasti batzuetan, anfibio etan, marrazo gutxitan eta hegazti batzuetan).
Meiosiaren ostean sortzen diren obulu ak haploideak dira. Hau da, amaren zelula somatikoek duten kromosoma kopuruaren erdia dute. Animalien kasuan, indibiduoak haploideak izatea ez da bideragarria izaten. Partenogenesiaren bidez sortzen diren organismoak diploideak direnez, hainbat mekanismo garatu dira hori gertatzeko.
Alde batetik, obuluak meiosia gertatu gabe garatu daitezke. Horrela, kromosomen kopurua ez dute berreskuratu behar, eta gainera, sortuko diren ondorengoak amarekiko guztiz klonikoak izango dira, hau da, haren material genetiko osoa eta berdina edukiko dute.
Bestalde, meiosia gertatuz gero, diploidia berreskuratzeko mekanismoak garatu behar dira. Gainera, lortzen diren ondorengoak guztiz klonikoak ez direnez, klon partzial esaten zaie. Izan ere, gametoak sortzen direnean, meiosia gertatzeaz gain, birkonbinazio genetikoa ere gertatzen da. Hortaz, ondorengoek amaren material genetikoa edukitzen dute, baina ez dira berdinak izaten.
Apomixia
Landareetan gertatzen den ugalketa mota bat apomixia da, ernalketa gabeko esporofito berri baten sorkuntzan datzana. Oso ugalketa mota garrantzitsua da iratze etan eta angiospermo etan, baina azken talde horretan soilik kasu batzuetan gertatzen da. Angiospermoetan, “apomixis” terminoak ernalketa gabeko hazi en garapena adierazteko erabiltzen da, nahiz eta behinola ugalketa begetatiboa adierazteko ere erabiltzen zen. Landare apomitiko baten adibidea Taraxacum familiako landare triploideak dira. Apomixia bi modutan gertatzen da. Lehen modua, apomixia gametofitikoa da: enbrioia ernaldu gabeko arrautza batetik garatzen da, meiosia jasan ez duen enbrioi-zaku diploide baten barruan dagoena hain zuzen. Beste modua enbrioi nuzeletikoarena da: enbrioia enbrioi-zakua inguratzen duen ehun diploidetik (nuzela) garatzen da. Azken prozesu hori zitrikoen hazi batzuetan ageri da. Apomixia indibiduo arretan gertatzea nahiko arraroa da; hala ere, Saharako zipresetan (Cupressus dupreziana) ikusi da indibiduo horietan enbrioiaren material genetiko guztia polen etik datorrela.
Ugalketa sexualaren eta asexualaren arteko txandaketa
Espezie batzuk egoera desberdinen arabera, ugalketa sexualaren eta asexualaren arteko txandaketa egin dezakete: zenbait protisto eta onddok ugalketa sexuala eta asexuala txandakatzen dituzte; anfibio, narrasti eta hegazti batzuek ere antzeko gaitasunak dituzte. Gaitasun horri heterogamia deritzo. Txandaketa hori zenbait errotifero-espezietan ikus daiteke (partenogenesi ziklokoa e.g. Brachionus espezieetan), eta baita intsektu mota batzuetan ere, hala nola, afidoetan. Afidoek, baldintza jakin batzuetan, meiositik igaro ez diren arrautzak ekoizten dituzte, beraien burua klonatuz. El Cabo-ko Apis mellifera subsp. capensis erlea asexualki ugal daiteke Telitoki prozesuaren bidez. Ur gezetako  Daphnia krustazeoa udaberrian partenogenesi bidez ugaltzen da urmaelak azkar populatzeko. Ondoren, harrapaketa eta lehia handitzen doazen neurrian, ugalketa sexualera aldatzen da. Brachionus generoko errotiferoak partenogenesi zikliko bidez ugaltzen dira: dentsitate baxuko populazioetan emeak asexualki ugaltzen dira eta, dentsitate altukoetan, ordea, seinale kimiko bat metatzen da eta ugalketa sexualerako trantsizio bat induzitzen da.
Dictyostelium onddo lingirdatsua baldintza faboragarrietan, mitosi bidez ugaltzen da ameba zelulabakarra balitz bezala. Hala ere, baldintzak desfaboragarri bihurtzen direnean, zelulak agregatu eta garapenerako bi bide desberdin jarraitzen dituzte. Lehenengoa, bide soziala da eta bertan, bare zelulanitz bat eratzen dute, gero gorputz fruitu-emailea eratuko duena asexualki sortutako esporekin. Bigarrena, bide sexuala da, eta bi zelula fusionatu, eta zelula erraldoi bat eratzen dute, ondoren kiste handi bihurtuko dena. Kiste handi hori hozitutakoan, ehunka ameba-zelula askatzen ditu. Horiek jatorrizko bi zelulen birkonbinazio meiotikoaren emaitza dira. Onddoak zein bide hautatuko duen ingurune-baldintzen araberakoa da.
Onddo arruntaren (Rhizopus) hifak espora mitotiko zein meiotikoak sortzeko gai dira. Alga askok modu berdintsuan txandakatzen dituzte ugalketa sexuala eta asexuala. Zenbait landarek bi ugalketa-motak, sexualak eta asexualak, erabiltzen dituzte landare berriak sortzeko, espezie batzuek txandakatu egiten dituzte beraien ugalketa modu primarioak sexualetik asexualera baldintza aldakorrenpean.
Adibideak organismo zelulanitzetan
=== Landareetan === Ugalketa sexualean ez bezala, ugalketa asexualean ez da gameto arren eta emeen arteko elkarketarik gertatzen. Oro har, landareetan bi ugalketa asexual mota gerta daitezke: ugalketa begetatiboa eta apomixia. Edozein izanda ere, lortuko diren organismo berriak aurrekoen klonak izaten dira. Ugalketa begetatiboaren kasuan, beharrezkoa da jatorrizko landarearen zati begetatibo bat. Apomixia, aldiz, ugalketa sexuala ordezkatzen duen mekanismoa da, batzuetan hazien sorrera suposatzen duena. Azken mekanismo hori, landare espezie askotan gertatzen da, baita landareak ez diren bestelako organismo batzuetan ere.
Ugalketa begetatiboa gemazioz edota kimuen bidez gertatzen da batez ere landareetan, normalean zurtoin ean edo sustrai etan egiturazko aldaketak dakartzana. Hala ere, espezie batzuetan aldaketak hosto etan ere gerta daitezke. Gehien bat zurezko landaretan eta landare iraunkor belarkarretan gertatzen den prozesua da eta, landare horien kolonia klonikoak (ramet-ak) eratzea dakar. Hala ere, ugalketa mota horren bidezko hedapen ahalmena murritza da, landare batzuek errizoma adarkatuen bidez ramet nahiko hedatuak eratzeko ahalmena badute ere. Izan ere, ugalketa begetatiboa ez da horren garrantzitsua ugalketarako. Organismoen biziraupenerako eta biomasaren emendiorako, ordea, oso garrantzitsua da. Gainera, landareen ugalketa begetatiboa garrantzitsua da gizakiontzat nekazaritzan eta loregintzan erabiltzen delako: horren bidez intereseko landare baten ezaugarri berdinak lo ditzakegu indibiduo berri batean.
Apomixia prozesuan haziak sortzen dira, baina ez da enbrioi aren ernalketarik gertatzen horretarako. Hazi apomiktikoak dituzten landare batzuetan, pseudogamia gertatzen da. Horretarako, beharrezkoa da polinizazioa gertatzea enbrioiaren garapena sustatzeko, nahiz eta polen aren material genetikoa ez den ondorengoetara pasako. Apomixia gertatzeko beste modu batzuk daude: plantulen sorrera gerta daiteke haziak ordezteko edota bulbiloak garatu daitezke loreen ordez.
=== Animalietan === Animalietan ugalketa asexual ohikoena partenogenesia da. Horren bidez, amaren berdina den indibiduo bat sortzen da. Horren adibide dira mailu-arrainak (Sphyrnidae familia) eta Carcharhinus limbatus espeziea. Marrazo-talde horien emeak gatibutasunean eta arren presentziarik gabe hazita ere, ondorengoak izateko ahalmena erakutsi zuten: amarekiko klonikoak ziren ondorengoak.
Narrasti batzuetan sexuaren determinaziorako ZW sistema deskribatu da. Horren arabera, arrek ZZ kromosoma sexualak dituzte eta emeek, aldiz, ZW edo WW kromosoma sexualen pareak eduki ditzakete. 2010. urtera arte, WW zuten indibiduoak garatzea ezinezkoa zela pentsatzen zen. Urte horretan bertan ikusi zen ZW genotipoa zuen boa hertsatzaile eme batek WW genotipoa zuten ondorengo emeak izan zituela. WW genotipodun ondorengoek ugalketa asexualaren bitartez sortu ziren.
Poliembrionia animalien artean hedatuta dagoen ugalketa asexualerako prozesua da. Prozesu honetan obulu ernaldua edo enbrioiaren zelulak bikoiztu, eta genetikoki identikoak diren klonak sortzen dituzte. Prozesu hori asko ikertu da Hymenoptera taldeko kide bizkarroietan.
Ugalketa asexualaren ezaugarri genetikoak eta ikuspegi ebolutiboa
Atal honetan, organismo eukarioto en ezaugarrietan sakonduko dugu gehien bat. Zehazkiago, organismo horien ugalketa asexualaren ezaugarri genetikoetan eta ugalketa asexualak eboluzioa n duen ondoriotan sakonduko dugu. Ugalketa asexuala gertatzen da gurasoekiko ondorengo genetikoki identikoak sortzen direnean. Genetikoki identikoak dira loci mailan baita genoma mailan ere. Gertatzen diren aldaketa genetiko bakarrak mutazio somatiko en bidezkoak izaten dira. Beraz, ugalketa asexual terminoa ugalketa klonak terminoaren sinonimo gisa erabil genezake.
Ugalketa asexual hertsia egiten duten goi mailako organismo eukariotoak % 0,1-1 direla estimatzen da. Dena den, estimazio horretan, goi mailako organismo eukariotoak eta ugalketa sexuala % 0an egiten duten organismoak hartzen dira kontuan. Horrekin esan nahi duguna da sailkapenak egiteko jartzen ditugun baldintzek erabat aldatuko dutela. Beraz, emaitzak interpretatzeko orduan, kontuan eduki beharko ditugu hasieratik ezarritako baldintza horiek.
Ikuspegi genetikoa
Ugalketa asexual hertsiaren ondorio interesgarrietako bat Meselson efektua da. Lehenengo aldiz eta bakarraz deskribatu izan zen errotifero etan. Organismo diploide en lerroak hainbat belaunalditan zehar ugalketa sexualik gabe ugaltzen direnean, espero dugu aleloek locus bakoitzean mutazio somatikoen bidezko aldakortasun genetikoa metatzea. Ondorioz, aleloen arteko dibergentzia genetiko maximoa lortuko da. Hori fenomeno arraroa da ordea, eta lehen aipatu dugun moduan, soilik errotifero bdelloide etan deskribatu da. Izan ere, Meselson-efektua gerta dadin, ez da geneen konbertsiorik gertatu behar, konbertsioak populazioak homogeneizatzen baititu. Epe luzeko inplikazioak dira horiek, belaunaldi askoren zatiketak behar baitira ondorio horiek kontuan hartzeko modukoak izateko.
Bestalde, epe laburrean ere baditu inplikazioak ugalketa asexualak. Izan ere, hurrengo belaunaldirako (F1) espero diren genotipo en maiztasunak aldatzen ditu. Izan ere, ugalketa sexualerako badago Hardy-Wrinberg oreka ren teoria. Teoria hori baliagarria da hurrengo belaunaldian aterako diren genotipoen maiztasunak estimatzeko. Ugalketa asexuala gertatzen den kasuetan, ondorengo heterozigotoak ateratzeko joera handiagoa deskribatu da.
Ikuspegi ebolutiboa
Goi mailako organismoetan gehien deskribatu den ugalketa-estrategia ohikoena ugalketa sexuala da. Dena den, biologia ebolutibo an ikertzen jarraitzen den gaia da, eta oraindik zergatia ez dago guztiz argi. Hainbat hipotesi daude ugalketa-estrategia bakoitzaren alde eta kontra.
Herkules Indartsua
Euskal Herrian 1980ko hamarkadaren bigarren erdialdera ETB1ean euskaraz aireratu zen.
Argumentua
Lehenbiziko atalean Herkulesek bere lagun Teseo borroka lehian eta Olinpo mendirako oinezko igoeran garaitzen du. Sari gisa, Zeusek Herkulesi gura duena emango dio. Herkulesek gaiztakeria eta bidegabekeriaren aurka borrokatzeko asmoz Zeusi Lurrera bidaltzeko eskatuko dio. Zeusek Herkulesi Lurrera joan ezkero bere indar jainkotiarra galduko duela oroituaraziko dio, honela gizaki hilkor bat bilakatuko delarik. Azken hau ekiditeko, Zuesek Herkulesi bere jatorrizko indarra gordetzen lagunduko dion eraztun bat emango dio. Herkulesek Lurrean bidegabekeria edota arazo batekin topatzen den aldioro eraztuna erabiliko du. l
Pertsonaiak
Greziar mitologiako beste bigarren mailako Herkulesen etsaiak honako hauek dira; Lernako hidra, Nemeako lehoia eta Erimantoko basurdea.
Antonio Tabucchi
Antonio Tabucchi (Pisa, Italia, 1943ko irailaren 24a - Lisboa, Portugal, 2012ko martxoaren 25a) italiar idazlea izateaz gain, Sienako Unibertsitateko irakaslea ere izan zen. Nobelak idatzi zituen, kontakizun laburrak, saiakerak eta antzerki lanak. Bere liburuak 40 hizkuntzara itzuli dira.
Biografia
Antonio Tabucchi Pisan jaio zen, Antonio Tabucchiren eta Tina Pardella bere emaztearen semea, baina Vecchianon (hurbileko herrian) amaren aiton-amonen etxean hazi ziren. Unibertsitate garaian Europan zehar bidaiatu zuen, osabaren liburutegian aurkitu zituen egileen ibilbidean. Bidaia horietako batean, Tabacaria poema aurkitu zuen Parisko Gare de Lyoneko kiosko batean, Álvaro de Camposek, Fernando Pessoa poeta portugaldarraren heteronomoetako bat, sinatuta. Pierre Hourcaderena zen frantzesera itzulpena izan zen.
Lisboara egindako bisita batek hiria eta herrialde osoarentzako maitasun ukaezina eragiten dio. Ondorioz, 1969an "Portugalen surrealismoa" buruzko tesi batekin lizentziatu zen. Lisboan, 1970eko urtarrilaren 10ean, María José de Lancastre de Melo Sampaio Portugaleko emakume batekin ezkondu zen, Lisboan jaioa, 1946ko apirilaren 17a n, zeinekin bere lehen semea Miguel de Lancastre Tabucchi izan zuen, urte bereko azaroaren 11an. Pisako Scuola Normale Superiorean espezializatu zen 1970eko hamarkadan, eta 1973an, bere alaba Teresa Marina de Lancastre Tabucchi jaio zenean, Hizkuntza eta Portugaldar Literatura irakasle izendatu zuten, Bolonian.
Urte erdiz Lisboan bizi izan zuen, bertan idazten zuela,, emaztea eta bere bi seme-alabekin. Urtearen beste erdia Toscanan bizi zen, Sienako Unibertsitatean irakasten. 2004an Portugalgo herritartasuna lortu zuen.
Tabucchi 2012ko martxoaren 25ean hil zen Lisboako Gurutze Gorriaren Ospitalean, minbiziaren ondorioz.
Lanaren oihartzuna
Tabucchiren zenbait eleberri zinemarako egokitu dira, Italiako zein kanpoko zuzendari ospetsuen gidaritzapean (Roberto Faenza, Alain Corneau, Alain Tanner eta Fernando Lopes), eta baita antzerkirako ere, izen handiko antzerkigileen zuzendaritzapean: Giorgio Strehler eta Didier Bezace, adibidez.
Ospe handiko sariak jaso zituen Italian, Frantzian, Grezian, Austrian eta Espainian. Bestetik, “Officier des Arts et des Lettres” izendatu zuten Frantzian eta “Comendador da Ordem do Infante Dom Henrique” Portugalen. Irakasle aritu zen Sienako Unibertsitatean, eta irakasle ibili zen izen handiko beste zenbait unibertsitatetan, Italiatik kanpo.
Egunkari askotan idatzi zuen, bai Italian eta baita kanpoan ere. Zenbait kultura aldizkaritan ere idatzi zuen. International Parliament of Writers erakundeko kidea izan zen, eta sortzaileetako bat ere bai. 2000. urteaz geroztik, Penn Club-ek Literaturako Nobel Sarirako hautagai bezala proposatu zuen Suediako Akademiari.
Euskaratuak
Igela argitaletxeak liburu bat argitaratu dio :
Literatura Unibertsala bildumak, bi liburu :
Mexikoko demografia
Jarraian, Mexikoko demografia datu batzuk ageri dira:
Biztanleria eta pobrezia
2014ko datuen arabera, Mexikon 118.397 milioi pertsona bizi dira eta horietatik 53,3 milioi (%45,5) pobrezia egoeran bizi dira eta 11,5 milioi (%9,8) muturreko pobrezian.
Poliziak eragindako torturak eta tratu txarrak
2013an, 1.500 pertsonek salatu zuten Polizia tratu txarrak emateagatik. 2003az geroztik %600 ugaritu dira tortura salaketak eta horregatik, biztanleriaren %64k beldurra du torturatua izateko arriskuagatik. 2005 eta 2013 bitartean, 123 tortura kasu epaitu dira baina 7 zigor besterik ez dira jarri.
AEBtara migrazioa
Hogei milioi mexikar daude AEBtan, hau da, bertako biztanleriaren %6,5. 2007-2013 bitartean 47.000 migratzaile hil zituzten talde antolatuek AEBetarako bidaia egiten ari zirela. Bestalde, desagertuak gutxienez 70.000 migratzaile Mexikon 2007-2012 bitartean eta 40.000 gorpu daude identifikatu gabe.
Narkotrafikoa
Narkotrafikoak 85.000 hildako eta 22.000 desagertu utzi ditu. 2006an, narkotrafikoaren aurkako gerra Mexikon hasi zen Felipe Calderon presidentearekin.
Emakumeen aurkako indarkeria
15 urte baino gehiago duten emakumeen %47k jasan dute noizbait erasoren bat bikotekidearen eskutik. 2012an, 2.764 emakume hil zituzten eta 2007-2012 bitartean %155 hazi da kopurua.
Bahiketak
2013an, Mexikon 120.000 pertsona bahitu zituzten eta 1.698 (%1,4) bakarrik jarri zuen salaketa.
Hilketak
2013an, 22.732 hilketa salatu ziren, hau da, 21,5 hilketa 100.000 biztanleko. AEBtan hilketa salaketa kopurua baxuagoa da, 4,7 hilketa 100.000 biztanleko eta Hondurasen, berriz munduko tasa handiena, 90,4 hilketa 100.000 biztanleko. Bortxa bidezko hilketa dira gizon gazteen heriotzaren jatorri ohikoena.
Krimenak
2013an, 10,7 milioi mexikarrek jasan zuten krimenen bat eta Mexikoko familien %40tan egon zen horrelako gertaeraren bat. Krimenen %90 salatu gabe gelditu zen.
Bragantza (Portugal)
Bragantza Portugalgo ipar-ekialdean dagoen hiria da, Iparraldeko eskualdearen, Alto Tras-os-Montes azpieskualdearen eta izen bereko barrutiaren hiriburua.
35.341 biztanle zituen 2011ean.
Geografia
Iparraldean eta ekialdean Ourenseko probintzia eta Zamorako probintziak, hegoaldean Macedo de Cavaleiros eta mendebaldean Vinhais mugakide ditu. Montesinho Natura Parkearen ertzean dago.
Aurre historia
Paleolito garaiko aztarnak aurkitu dira baina lehenengo asentamentuak Neolito garaian ezarri ziren. Hasierako komunitate horien aztarna ugari dago, keramika, nekazal tresnak, gezi puntak, bitxiak... denak harriz egindakoak.
Aintzinaroa
Penintsularen iparraldean egonik, erromatarren kolonizazioa nahiko berantiarra izan zen. Kastro luso-erromatarrak oraindik mantentzen dira, Sacóias eta Avelãskoa kasu. Avelãsko kastroa Astorgarako errepidean kokaturik zegoen.
Erdi Aroa
Mairuak ere izan ziren bertan baina denbora tarte txikien. XI eta XII mendeetan Avelãsko kastroko familiak agindu zuen Bragantzan eta orduan kokatzen da hiriaren sorrera. Portugalgo konderria sortu zenean koroaren esku gelditu zen eta hauek gotortu egin zuten, Espainiarekiko mugatik gertu baitzegoen. XVI mendean bi herrialdeen arteko gerrak izan ziren eta gaztelarrek 1381ean Bragantza hartu zuten. Portugalek Ingalaterrarekin aliantzak eratu eta galdutako hiriak berreskuartu zituzten. Gerra hauek ordea lurraldea suntsitu egin zuten.
Aro modernoa
1640an Portugalek Espainiatik banatzea lortu zuenean Bragantako 8. dukea Portugalgo errege bihurtu zen, Joanes IV.a.
XVIII mendetik aurrera ordea Bragantzak aldi hobeak eta okerragoak izan zituen, batez ere industrializazioaren saiakera desberdinen emaitza aldakorren ondorioz. XIX mendean nekazaritzaren krisia ere iritsi zen eta Bragantza populazioa galtzen hasi zen. Honetaz gain Bragantza da Lisboatik urrunen dagoen barruti-hiriburua.
2015eko The Rugby Championship
2015eko The Rugby Championship Hego Hemisferioko The Rugby Championship txapelketaren laugarren edizioa izan zen, 20.a Hiru Nazioen Txapelketa kontuan hartuta. Australiak eskuratu zuen txapela, partida guztiak irabazirik.
Egitura
Txapelketa berezia izan zen, urte hartan jokatzekoa zen Munduko Errugbi Kopa ongi prestatzeko partiden datak aurreratu baitziren, eta itzuli bakarra jokatu. 2015eko uztailaren 17an hasi zen, eta abuztuaren 8an amaitu.
Abuztuaren 15ean, txapelketa amaitu eta gero, Zeelanda Berriak eta Australiak partida gehigarri bat jokatu zuten Bledisloe Koparen irabazlea erabakitzeko. Egun berean, Argentinak eta Hegoafrikak lagunartekoa jokatu zuten Munduko Kopa prestatze aldera.
Palmaresa
2015 arteko txapelketak.
Hiroshima (prefektura)
Historia
Hiroshima prefektura antzinako Bingo eta Aki probintziei dagokie. Japoniako historiaren hastapenetatik, merkataritza- eta kultura-gunea izan da lurraldea. Chūgoku eskualdearen erdigune tradizionala da.
1910ean, 143.000 biztanle inguru zituen prefekturak. Bigarren Mundu Gerraren aurrean 360.000 biztanleraino handitu zen populazioa, eta 1942an 419.000 biztanle zituen. Estatu Batuen bonbardaketen ondorioz, populazioa 137.197 biztanleraino murriztu zen 1945ean.
Geografia
Chūgoku eskualdearen erdian dago. Lurralde gehiena menditsua da, Shimane prefekturarantz; eta ibaiek lautada oparoak sortu dituzte kostatik gertu.
Prefektura Shikoku uhartearen aurrez aurre dago, bien artean Setoko Barne Itsasoa dagoela. Uharte batzuk ere prefekturaren parte dira.
Barne-itsasoak babesten duenez, klima oso leuna da.
Ekonomia
Hiroshima prefekturako industria nagusiak automobilgintza (Mazda enpresaren egoitza nagusia Hiroshima prefekturan dago) eta ontzigintza dira.
José Ángel Berraondo
José Ángel Berraondo Intsausti (Donostia, - ib., ) gipuzkoar futbolari eta entrenatzailea izan zen, atzelari moduan aritzen zena. Real Madrilen eta Real Sociedaden hastapenetan jokatu zuen eta Espainiako selekzioko entrenatzailea ere izan zen.
Jokalari ibilbidea
Berraondok Ingalaterran ikasketak egiten ari zela ezagutu zuen futbola eta Brentford Football Club taldean jokatu zuen.
Donostian
1909an jaioterrira itzuli zen. Urte hartan Sociedad de Foot-Ball sortu zen, eta Berraondo elkartearen zuzendariordea izendatu zuten. Taldeak ordea ez zuen kirol lizentziarik eta Club Ciclistarekin adostu ondoren Errege Kopa jokatzeko izena eman zuten, bai eta irabazi ere. 2010an Vasconia Sporting izena erabli zuten eta finalean Bartzelonak garaitu zituen. Alfontso XIII.ak, Donostian udak igarotzen zituenak, Errege titulua eman zion taldeari eta Real Sociedad de Foot-Ball bihurtu zen.
Entrenatzaile ibilbidea
Real Madrilen entrenatzaile-jokalari izan zen eta Realean ere bai 1913an erretiratu zen arte. Ondorengo urteetan ere Reala entrenatzen jarraitu zuen harik eta talde txuriurdinak 1922-23 denboraldirako entrenatzaile profesional bat fitxatu zuen arte, Lippo Hertzka hungariarra.
1927-28 denboraldian ordea Real Madril taldeko eta Espainiako selekzioko entrenatzaile karguak hartu zituen aldi berean. Espainiako selekzioak jokalari amateurrekin 1928 Olinpiar Jokoak prestatu zituen. Ligako izarrak profeionalak zirenez Realeko jokalari ugari eraman zituen berarekin Amsterdamera. Aurreneko partida 7-1 irabazi zuten Mexikoren aurka. Hurrengo kanporaketa Italiarekin egokitu zitzaien. 1-1 egin zutenez hiru egunetara partidua errepikatu zuten eta italiarrak 7-1 nagusitu ziren. Kritika ugari jaso zituen eta entrenatzaile kargua utzi egin zuen. Real Madrilekin ere ez zuen emaitza aipagarririk lortu eta talde zuria ere uztea erabaki zuen. Gipuzkoara itzuli zen bizitzera.
Fast & Furious 6
Fast & Furious 6, Furious 6 edota Fast Six (euskaraz Azkar eta Amorruz 6), 2013ko Justin Lin estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. The Fast and the Furious sailaren seigarren filma da. Paul Walker, Dwayne Johnson, Michelle Rodriguez, Jordana Brewster, Tyrese Gibson, Chris "Ludacris" Bridges, Sung Kang, Luke Evans, Gina Carano eta John Ortiz aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Dom (Vin Diesel) eta Brianek (Paul Walker) mafiaburu bati 100 milioi dolar lapurtu ziotenetik, ezinezkoa zaie etxera itzultzea legea jarraika baidute. Bitartean, Hobbsek (Dwayne Johnson) hainbat herrialdeetan barna gidari mertzenario hilgarri batzuen aztarna jarraitu du, talde horretako Owen (Luke Evans) buruzagiak Letty (Michelle Rodriguez) sexyaren laguntza du, Domen neskalagun ohia, eta hark hiltzat jotzen zuena. Haiek gelditzeko modu bakarra beraiei kaleetan aurre eginez izango da, hortaz, Hobbsek Domesi bere taldea Londres hirian berrelkartu dezan eskatuko dio.
Ordena militar
Ordena militarra Gurutzadak egiteko eratutako zaldun kristauen elkartea da. Horietako hainbat, Lur Santuan edo Iberiar penintsulako errekonkistan musulmanen kontra aritu ziren, edo Baltikoan paganoen kontra. Egun, horietako asko sekularizatuta daude. Ordena militarren antzera eratu ziren, gerora, zaldun ordenak, hala nola Galtzariaren Ordena (1348an sortua).
Erregeen babesa ordenei
Europako monarka ezberdinek, ordenei babes osoa erakutsi zien. Behean dagoen adibidea, Done Jakueren inguruan sortu zen ordenari buruzkoa da.
≪Jesu Kristo gure Jaunaren izenean. Errege kristauen betebeharra da bai leku sakratuak bai pertsona erlijiosoak maitatzea eta ohoratzea, haiek aberastuz eta dohain bikainak eta etekin eskuzabalak emanez, aldian-aldian emandako dohain horien bidez betirako ordainaren saria lortzeko.
Arrazoi horrengatik, nik Fernando Jaun Erregeak, nire seme Alfontso Jaun Erregearekin batera, jakinik nire erresuman izan zuela jatorria Done Jakue ren Ordena Militarrak -Kristoren Gurutzearen arerioen harrotasuna geldiarazteko eta Kristoren izenaren aintza Hispanian zehar hedatzeko berariaz sortua-, eta zeuk, Pedro Fernández, ordena militar horretako maisua, eta zure anaiek oraindik ez duzuela leku bat zuen kapitulu-egoitza edo etxe-nagusia izateko (...) Valduerna eta Villafáfilako lurren dohaintza-gutuna egiten dizuegu, nire erresumaren baitan zuen ordenaren kapitulu-egoitza izango den etxea kokatzeko, eta betirako izango duzuena, bai zeuk, Pedro Fernández maisua, bai zure anaiek, bai zuen ondorengoek.≫
Lan honetan aipatua: J. L. Martín, "Done Jakueren Ordenaren jatorria" (1170-1193), 1973.
Zerrenda
Hona hemen ordena guztiak, sortze dataren arabera:
Tumucumaque Parke Nazionala
Tumucumaqueko Mendietako Parke Nazionala (edo Tumuk Humak Mendietako Parke Nazionala) naturgune babestua da, eta Brasilgo ipar-ekialdean dago, Amapá estatuko Amazonasko oihanean, Guayana Frantsesaren eta Surinamen arteko mugatik gertu. Tumuk Humak hitzak "xamanaren eta espirituen arteko borroka sinbolizatzen duen mendiko arroka" esan nahi du.
Mendikatea oso urruna da eta ia ez da irisgarria. Tumuk Humak mendietan kokatuta dago. Brasilgo Amapá estatuan dago, Amazonas oihanaren iparraldean. Amazonas oihan osoaren % 1 osatzen du parkeak eta ezaugarri ekologiko oso bereziak dituen eremua babesten du: ‘Guyana oihan hezea’ izenarekin ezagutzen den oihan tropikal mota, hain zuzen.
Historia
2002ko abuztuaren 22an izendatu zuten parke nazional, Brasilgo gobernuaren eta Munduko Natura Funtsaren lankidetzari esker. Haren Kudeaketa Plana 2010eko martxoaren 10ean argitaratu zen.
Ezaugarriak
Parkea Guyanetako ezkutua izeneko eskualdean dago, Amazoniako iparraldean. 38.875 km ² -ko azalera du, Suitzaren tamainakoa gutxi gorabehera, eta Brasilgo parke nazionalik handiena da.
Parkeko landaredia oihan tropikala da. Basoa ia erabat primarioa da, oso alterazio gutxikoa edo batere ez, eta handia da. Brasilgo zuhaitz handienak direnak omen dauzka, aingeru gorria (Dinizia excelsa Ducke),.
Inor bizi ez den eta balio ekologiko handia duen eremua da: hemengo espezie asko ez daude munduko beste inon, batez ere arrainak eta uretako hegaztiak.
Orografia malkartsuarengatik, parke osoan ez da bizi giza talderik. Gainera, ezagutzen den giza jarduera bakarra kasiterita mineralaren meatze bat zen. Hori da kontserbazionista-elkarte askoren ardura nagusia. Parke berriaren izendapena pozez hartu bazuten ere, arduratuta zeuden parkeen etorkizunari buruz.
Turismo-jarduerak
Parkeko turismoa bi sektoretan garatzen da: Amapari sektorea eta Oiapoque sektorea.
Amapari sektorean, parkera Serra do Navio hiritik (ohikoena) edo Pedra Branca do Amapari herriko komunitate batetik (gehienetan udan) sartzen da. Amapari ibaian barna egiten da bidaia, aluminiozko poteak erabiliz (Serra do Navioko 90 km) parkeko landa-oinarriraino. Bertan, Amazonasko baldintzetara egokitutako kanpamentu-egitura batean (hamakak) ostatu har daiteke, eta hainbat jarduera egin, hala nola bidezidorrak, bainuak ibaietan eta animalien eta landareen behaketa.
Oiapoque sektorean, Cachoeira do Anotaie-n kanpatu daiteke. Anotaie ibaian dago, Oyapoque ibaiaren adarra dena. Urjauzi hau Oiapoque hiritik 40 km-ra dago, aluminiozko txalupetan bidaiatuta. Vila Brasil bisitatzeko aukera ere badago, Oyapoque ibaiaren eskuinaldean dagoen eta Camopi-ko komunitate indigenaren aurrean dagoen komunitatea. Leku horretan hotel txikiak daude, eta haien testuinguru soziokulturala ezagutu daiteke. Inguru horretan, biztanleek, batez ere merkatariek, inguruko herrietako herri indigenei zerbitzuak ematen dizkiete.
Montalbán
Montalbán Teruelgo udalerria da, Cuencas Mineras eskualdean dagoena.
Puyvert
Puyvert Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vaucluse departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Puyvert udalerrian erroldatutako biztanleak 711 ziren. Familiak 267 ziren, horien artean 58 pertsona bakarrekoak ziren (23 bakarrik bizi ziren gizonak eta 35 bakarrik bizi ziren emakumeak), 93 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 97 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 19 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak