cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kutunegieta
Barnealdea
Sarreran, kareharrizko harri zabalak daude. Hego-ekialdean sukaldea dago eta atzealdean, logelak. Ipar-ekialdean ukuilua; bertarako sarrera kanpotik dago. Sarreratik ganbarara igotzen da. Bertako angelu batean, oholtza-hormatalez itxitako logela zahar bat dago. Gainerako guztia lastategia da. Aurrealdea, haritzezko osoko hiru pilarek eusten dute, eta atzealdea, geroago egin zituzten pieza bakarreko bederatzi pilarek. Ipar-mendebaldeko fatxadan, atxikita, ganbara horretara sartzeko arrapala dago. Hau ez da monumentuaren barne sartzen.
Borda
Ipar-mendebalderantz, baserriaren eraikinetik hurbil, eta bere jabetzakoa dena ere, ia oinplano karratua duen XVII. mendeko borda dago. Harri-horma perimetralez egina dago, eta beheko solairuaren gainean dagoen ganbara txikiraino heltzen da. Ganbara, harri-hormaren gainean, zurezko lau zutabek eusten dute, eta perimetro osoan oholtzak estaltzen du. Barrualdean eta erdialdean, atxikitako eraikin txiki honek, harrizko zapataren gainean altxatzen den zurezko zutabea du. Lurzoruan, kareharrizko lauzak daude.
Kutunegieta Erdikoa
Kutunegieta Goengoaren hego-ekialdean Kutunegieta Erdikoa dago. Oinplano angeluzuzena du, eta hego-ekialdera orientatua dago, fatxada nagusiarekiko bizkar elkarzuta duela. Bi isurkiko estalkia du. Harri-hormez eraikita dago eta harlanduzko eskantzuak ditu. Bi solairu eta ganbara txikia ditu. Fatxada nagusiak beheko solairuan zurez inguratutako bi sarrera eta neurri diferenteko beste bi leiho-bao ditu. Lehen solairuan hiru leiho-bao eta balkoi sinple bat ditu. Hormapikoaren azpian bi leiho-bao berdin daude. Fatxada luzitua dago, eta bao guztiak markoztatuak eta kareztatuak ditu. Ipar-ekialdeko eta hego-mendebaldeko fatxadek eranskin itsatsiak dituzte. Atzealdeko fatxadak, eraikinaren barrualdetik bakarrik ikus daitekeen erdi-puntuko leiho gotiko baten baoa estaltzen duen eranskina du atxikita.
Barrualdea
Barrura, sarreratik sartzen da. Ipar-ekialdeko zonan sukaldea eta gaur egun bizitza egiten duten gelak daude. Hego-mendebaldean ukuilua dago. Bertara ere kaletik sartzen da. Sarreratik ere lehen solairura igotzen gara. Solairu honen aurrealdean logelak daude. Logela hauen sabaiaren gainean ganbara dago. Atzealdea lastategia da. Bertarako sarrera, baserriaren atzealdean dago. Eraikinaren egitura, haritzezko atal bakarreko sei ardatz-pilarek eusten dute. Ipar-ekialdeko eta hego-mendebaldeko fatxadetan eta ipar-mendebaldeko fatxadaren atzealdean dauden eranskinak monumentutik kanpo geratzen dira.
María Becerra
María de los Ángeles Becerra (Quilmes, Argentina, 2000ko otsailaren 12a), ezagunagoa María Becerra izenez, argentinar abeslaria, youtuber ohia eta influencerra da. 2015ean egin zen ezaguna YouTube plataforma digitalean entretenimenduzko hainbat bideo egin ondoren. 2019an ekin zion abeslari ibilbideari.
La Salvetat-Saint-Gilles
La Salvetat-Saint-Gilles Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Salvetat-Saint-Gilles udalerrian erroldatutako biztanleak 6.495 ziren. Familiak 2.365 ziren, horien artean 392 pertsona bakarrekoak ziren (202 bakarrik bizi ziren gizonak eta 190 bakarrik bizi ziren emakumeak), 747 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.013 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 213 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 4.468 ziren, horien artean 3.458 aktiboak ziren eta 1.010 inaktiboak ziren. 3.458 pertsona aktiboetatik 3.232 lanean zeuden (1.718 gizon eta 1.514 emakume) eta 226 langabezian zeuden (99 gizon eta 127 emakume). 1.010 pertsona inaktiboetatik 333 erretiraturik zeuden, 432 ikasten zeuden eta 245 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Salvetat-Saint-Gilles udalerrian 2.549 unitate fiskal zeuden, 7.042 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.194 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 234 komertzioetatik, 4 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 57 eraikuntza enpresak ziren, 44 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 11 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 7 higiezinen enpresak ziren, 29 zerbitzu enpresak ziren, 39 administrazio publikoko enpresak ziren eta 18 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 79 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 12 igeltseroak, 15 margolariak, 10 zurginak, 7 iturginak, 4 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 6 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 5 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 17 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 4 okindegiak, 2 harategiak, 2 liburu dendak, 1 elektrotresna denda zen, 1 altzari denda zen, 2 kirol-dendak, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean La Salvetat-Saint-Gilles udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Aninoasa (Argeș)
Aninoasa Errumaniako udalerri bat da, Argeș konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
La Salvetat-Saint-Gilles
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. La Salvetat-Saint-Gilles udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 524 ikaslekin.
Aninoasa (Argeș)
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
La Salvetat-Saint-Gilles
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Theloderma licin
Theloderma licin Theloderma generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
NGC 1858
NGC 1858 izar kumulu bat da, Dorado konstelazioan. James Dunlopek aurkitu zuen n.
Harrika
Harrika 2002. urte amaieran Trintxerpen, Pasaia (Gipuzkoa), sortutako euskal musika taldea da.
Historia
Harrika 2002. urte amaieran sortu zen, Iñaki, Aitor, Iñigo, Egoitz eta Etxaunek osatuta.
2003an kontzertuak ematen hasi ziren eta 2004ko abuztuan Galtzarabordako Estudio 77-n beraien lehenengo maketa grabatu zuten Jorge Reboredo teknikari bezala edukita Loiolako jaietan antolatutako rock txapelketa bat irabazi eta gero. Maketa honek kontzertu asko eskaintzeko aukera eman zien eta argitaratu zituzten 500 kopiak azkar saldu ziren.
2006. urtea ez zen hain ongi hasi ordea, urte hasieran Aitor eta Iñigok taldea uztea erabaki ostean ahots eta bateriaren lekuak hutsik geratu ziren.
Hilabete batzuen ondoren Breo taldean sartu zen bateriaz arduratzeko, eta beste hirurok abesten ibili ondoren, Etxaunek abeslariaren lekua hartzea erabaki zuten. Abesti berriak egin ostean, Andoaingo Garate estudioetara joan ziren 2007ko Aste Santuan Haritz Harreguy teknikariarekin beraien lehenengo diska grabatzeko: Itzaletan, 2008ko otsailean kaleratu zena.
Bi urte beranduago, 2010eko martxoaren 19an, Ugaora (Bizkaia) joan ziren bertan Iñaki Espartzak duen Geure Gogoa estudioan disko berri bat grabatzera, "Arrosarik gabeko arantzak" izenekoa, urte bereko ekainean argia ikusi zuena.
Diskografía
1- Itzali / 3:45
2- Emakume ahaztuak /2:48
3- Gaueko harrikada / 3:12
4- Agintearen kale ilunetan / 4:12
5- Txuriz jantzitako zerria / 3:53
6- Hitz egin / 2:23
1- Harrika / 3:05
2- Gaztaro bideratua / 3:01
3- Dos fronts oberts / 2:30
4- Duerme bien / 2 :34
5- Ez dut ahaztuko / 2:39
6- Zentsuraren sugarretan /3:25
7- Itzaletan / 2:29
8- Gauero / 3:07
9- Hurrenarte / 3:18
10- Hamaika urteko gizona / 4:26
1- Arrosarik gabeko arantzak
3- Joxani
Mwaro probintzia
Mwaro Burundiko 17 probintzietako bat da. Bere hiruburua Mwaro da. 839,60 km²ko azalera du eta 2007ko estimazioen arabera 287.000 biztanle inguru ditu.
Harrika
Diskografía
4- Kena baten doinu gorria
5- Hemengo egunerokoa
6- Ama
7- Lau urte
8- Irudi bat baino gehiago
9- Zuri-beltzeko bizitza
10- Nor gara gu?
11- Jaizkibelen bihotzean
12- 120=36
Valtice
Valtice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 3.538 biztanle ditu eta 47,85 kilometro koadroko azalera. Břeclaveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1788 urtean egin zen.
Leiria (barrutia)
Leiriako Barrutia Portugalgo 18 barrutietako bat da. Mugakideak hauexek ditu: iparraldean Coimbrako barrutia, ekialdean Castelo Brancoko barrutia eta Santaremgo barrutia, hegoaldean Lisboako barrutia eta mendebaldean Ozeano Atlantikoa.
3515 km²-ko azalera dauka eta 2001ean 459.450 biztanle zituen. Hiriburua Leiria bera da.
Kontzejuak
Ondorengo 16 kontzejuak (concelhos edo municípios) hartzen ditu barne:
Hollandale (Mississippi)
Hollandale Mississippiko hiri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 2,702 biztanle zituen, 5.7 kilometro koadrotan banatuta.
Yasuhito Morishima
Yasuhito Morishima (森島 康仁) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka, Oita Trinita, Kawasaki Frontale eta Júbilo Iwata. 2007ko sub-20en Munduko Futbol Txapelketan ere parte hartu zuen.
Valtrovice
Valtrovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 425 biztanle ditu eta 7,73 kilometro koadroko azalera. Znojmoko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1405 urtean egin zen.
Antartikako historia
Antartikako historia Antartika kontinentearen esplorazioen historia azaltzen duen artikulua da. XV. mendetik aurrerako mapetan Terra Australis Incognita ("Hegoaldeko lurralde ezezaguna") izena agertzen hasi zen baina 1820. urtean ikusi zen aurrenekoz. XX. mendearen hasieran Hego Polora iristeko lehia sotu zen eta Roald Amundsen norvegiar esploratzailea izan zen iritsi zen lehenengoa. Gaur egun Amundsen-Scott basea aurkitzen da bertan.
Antzinaroa
Aristoteles filosofo greziarrak K.a. IV mendean Meteorologia liburuan idatzi zuen "Hegoaldean egon behar du eskualde batek, gure poloan hartzak dituen eremuaren antzekoa dena". Ptolomeoren garaitik ipar hemisferioko lurraldeak (Eurasia eta Ipar Afrika) "konpentsatzeko eta oreka mantentzeko" hegoalde urrunean kontinente handi bat zegoela uste zen.
Maorien kondaira batek ere esaten du Ui-te-Rangiora nabigatzaileak VII. mendean Antartika esploratu zuela Te Ivi o Atea itsasontzian.
Aurreneko espedizioak (XV-XVII mendeak)
Antartikaren inguruneetako lehen kontaktua Bartolomeu Diasek izan zuen 1487. urtean Esperantza Oneko lurmuturrerra heldu zenean. Afrika kontinentearen eta hegoaldeko kontinente hipotetiko honen artean ozeano bat zegoela frogatu zuen. Fernando Magallaes-ek, 1520an Magallaes itsasartetik igarotzean, Suaren Lurraldean ikusitako irlak hegoaldeko lurralde ezezagun horren parte zirela suposatu zuen. 1564an Abraham Ortelius-ek bere lehen mapa argitaratu zuen, Typus Orbis Terrarum. Zortzi orriko mundu mapa honetan, Regio Patalis Locach gunearekin kokatzen dira, Terra Australis-en iparraldeko luzapen bezala, Ginea Berriraino heltzen direlarik.
Gabriel de Castilla Antartikako kontinentea deskubritu zuen lehen esploratzailea kontsideratzen da, 1603an 64º H-tik haratago "elurrez estalitako mendiak" ikusi zituela esanez, baina bere garaian baztertu egin zuten.
1606an Pedro Fernández de Quirós-ek Australia del Espiritu Santo uhartera iritsi zen (Hebrida Berriak) eta Australia izena eman zion. Uharte hura eta hego Polorako bidean aurkituko zituen guztiak Espainiako erregearen izenean jarriz, baina gaixotu egin zen eta atzera buelta egin behar izan zuen.
Francis Drake-k, bera baino lehenagoko esploratzaile espainiarrek bezala, Suaren Lurraldearen hegoaldera pasabidea bazela uste zuen. Willem Schouten eta Jacob Le Maire-ek Suaren Lurraldeko hego-luzapena deskubritu eta Hornos lurmuturra izendatu zuten 1615ean. Uhartedi honek tamaina txikia zuela eta hegoaldeko lurralde mitikoarekin loturarik ez zuela frogatu zuten. Azkenik, 1642an Abel Tasmanek azaldu zuen Holanda Berria (gaur egungo Australia) urez banandurik zegoela beste inolako kontinentetik.
Antartikako Konbergentziatik hegoaldera
Anthony de la Roché-k Hego Georgiara egin zuen bidaia 1675an eta Antartikako Konbergentziatik hegoaldera aurkituriko aurreneko lur zatia izan zen. Antartikako Konbergentzia Antartikatik datorren gainazaleko ur hotzek iparraldeko (Atlantiko, Ozeano Bareko eta Indiako Ozeanoetako zona epelak) ur epelakik topo egiten duten eremua da. Handik gutxira, Roché uhartea irudikatzen hasi ziren mapetan. 1775ean James Cook-ek kontuan izango zuen aurkikuntzahura, uhartea kartografiatu zuenean.
Edmond Halley Paramour HMS ontzian Atlantikoaren hegoaldean ikerketa magnetikoak egiten ari zela 52º H paralelora iritsi zen 1700. urteko urtarrilean. 1730ean Jean Baptiste Charles Bouvet de Lozier itsas-ofizial frantsesa saiatu zen "sieur de Gonneyville"-k deskribatutako "Hegoaldeko Lurraldea" aurkitzen eta Bouvet uhartea aurkitu zuen 54º10´ H puntuan. 55ºH-tik gertu izotzez estalitako itsasoa aurkitu zuen.
1771an, Yves Joseph Kerguelen Frantziatik itsasoratu zen Maurizioko hegoaldera joateko aginduarekin "kontinente oso handi baten bila". 50º H-an zegoen lurralde bat aurkitu zuen bidean eta "Hego Frantzia" izena eman zion. Hegoaldeko kontinentearen masaren erdigunea zelaren uste izan zuen orduan. Lurralde hura esploratu ondoren konturatu zen han bizitzerik ez zegoela eta "Desolazio uhartea" izen berria ipini zion. Gaur egun Kerguelen uharteak izena du uhartedi hark.
Zirkulu Antartikoaren hegoaldean
XVIII. mendean oraindik deskubritu gabe zegoen kontinentea aurkitzeko obsesioak eraman zuen Alexander Dalrymple hidrografoa espedizio handi bat antolatzera. Tahitirako bidaia zen berez, hegoaldeko kontinentea aurkitzeko desbideratuko zena. James Cook kapitana jarri zuen buru. 1772an Resolution itsasontziaren ardura hartu zuen Cookek eta Tobias Furneaux kapitainaren Adventure ontzia izan zuen alboan. Bouvet uharterako norabidea ezarri bazuen ere ez zuen aurkitu. Hego-ekialderantz jarraitu zuen, bidaiaren gehiengoa 60º H-tik hegoaldera eginez, aurrez lortu gabekoa. 1773ko urtarrilaren 17an itsasontzi biak 67° 15' H 39° 35' E puntura iritsi ziren eta bidaia eten behar izan zuten izotzak harrapatu baitzituen. Iparralderantz jo eta Zeelanda Berrira iristea lortu zuen ordea.
1773ko azaroan Zeelanda Berria utzi eta hegoaldera jo zuen berriz. Abenduaren 20an Zirkulu polar antartikoa zeharkatu zuen eta beste hiru egunez hegoalderatnz jarraitu zuen 67° 31′ H-ra iritsiz. 1774ko urtarrilean saiakera berri bat egin zuen eta urtarrilaren 30ean 71° 10′ H eta 106° 54′ M puntura iritsi zen. Ez zuen lurrik aurkitu baina XVIII. mendean ez zen marka hori gaindituko.
Antartikaren aurkikuntza
William Smith itsasgizon ingelesa izan zen 60ºH paralelotik hegoaldera lurra aurkitu zuen aurreneko pertsona. Livingston uhartea izenaz ezagutzen dena ikusi zuen 1819ko otsailaren 19an. San Telmo itsasontziaren hondarrak aurkitu zituen bertan. San Telmo Ferrolen egindako ontzia zen, Peruko Independentzia Gerran parte hartzera zihoala Hornos Lurmuturrean desagertu zena. Ezin da jakin ordea itsasontzia bertan lehorreratu zen ala itsasoak hondarrak bertara eraman zituen. Hilabete batzuk beranduago Smith Hego Shetlandak esploratzera itzuli zen eta George erregearen uhartea aurkitu zuen. Izenak erakusten duen bezala lurralde berri guztiak Jurgi III.a Erresuma Batuko erregearen izenean ezarri zituen.
Antartika kontinentea aurreneko aldiz ofizialki 1820ko urtarrilaren 27an ikusi zen. Fabian Gottlieb von Bellingshausen eta Mikhail Lazarev espedizio errusiar baten buru ziren eta haiek deskubritu zuten Antartika kontinentea. Vostok eta Mirny ontzietan Marta Printsesaren kostaldera iritsi ziren eta izotz geruza bati jarraika urtarrilaren 30ean Trinitate penintsula aurkitu zuten, Antartikan iparralderen dagoen lur zatia. Espedizio berean Petri I.aren eta Alexandro I.aren uharteak aurkitu eta tsar handienaren eta garai hartan agintean zegoen tsarraren izenak eman zizkien.
Kontinentearen hasierako esplorazioak
John Davis kapitain estatubatuarra 1821eko otsailaren 7an Antartikan lurreratu zela esan izan bazen ere orain zalantzatan jartzen da. Urte haietan itxastxakur eta balea ehiztariak izan ziren Antartikara ikustera iritsi ziren aurrenekotakoak. Nathaniel Palmerrek Antartikako penintsula ikusi zuen 1820an eta James Weddell bere izena daraman itsasoan ibili zen. Charles Wilkesek 1840. urtean Estatu batuetako espedizio bat gidatu zuen eta Wilkes Land ("Wilkesen lurraldea") deskubritu zuen, gaur egun 120º hartzen dituen sektorea da.
1831n Iparraldeko Polo magnetikoa deskubritu zen eta zientzilariek eta esploratzaileek hegoaldekoa aurkitzeko nahia adierazi zuten. James Clark Ross britainiarrak gutxigorabeherako kokapen bat zehaztu zuen baina lau urtetako espedizioan ez zen gai izan Hego Polo magnetikoa aurkitzeko. Erebus aeta Terror itsasontziak hartuta hegoalderantz jo zuen baina 30 metrotako altuera zuen izotz geruza batek bidea moztu zion. Gaur egun Ross izotz hesia izenaz ezagutzen da. Espedizioak ekialderantz jo zuen eta bi mendi identifikatu zituen, ontzien izenak eman zizkienak, Erebus mendia eta Terror mendia.
Dokumentazio ofizialari kasu eginez, Mercator Cooper itsasgizon estatubatuarra izan zen aurrenekoa Antartikan lurreratzen. 1853ko urtarrilaren 26an izan zen eta Viktoria Lurraldea deritzon eskualdean lehorreratu zen. Hurrengo esploratzaileek Antartikako kostaldea aztertzen jarraitu zuten, baina ez ziren kontinentean barneratu, baldintza oso eskasak izateaz gain zientifikoki baliozkoa izan zitekeen aurkikuntzarik egiteko itxurarik ez ziotelako hartu. Hurrengo hamarkada pare batean behintzat ez zen espedizio berririk antolatu.
Antartikaren esplorazioaren "Aro heroikoa"
"Aro heroikoa" deitua izan dena XIX. mendearen amaiera aldera hasi zen eta 1917ko Ernest Shackleton esploratzaile anglo-irlandarraren Trans-Antartika Espedizio Inperialak (1914-1917) itxi zuen. Bitarte horretan anzioarteko zientzilari eta geografoen ikerketen helburua izan zen eta hamar herrialdetako 17 espedizio handi antolatu ziren.
Hasierak
Dundee balea espedizioa (1892-1893) izan zen hasierako espedizioetako bat. Ohiko Artikoko ibilbidea egin beharrean hegoaldera jo zuten Dundee herri eskoziarreko lau baleaontzik. Hainbat naturalista (tartean William Speirs Bruce) eta William Gordon Burn Murdoch artista zihoazen bertan. Itzuleran egin zitzuten erakusketek Antartikarekiko interesa berritu zuten. Interes honek bultzatuta Dundeeko ontziolatan RRS Discovery itsasontzia eraiki zen. John Murray ozeanografoak 1893ko azaroaren 27an Londresko Royal Geographical Society elkartean The Renewal of Antarctic Exploration ("Antartikaren esplorazioaren berriztea") izeneko hitzaldia eman zuen. Bertan adierazi zuen premiazkoa zela Antartika ikertzeko espedizio bat antolatzea, mundu mapek hegoaldean oraindik erakusten zituzten gabeziak behin betiko argitzeko. Royal Geographical Societyk bazuen 1887an eraturiko Antartikaren komisio bat, baina Murrayren hitzaldiaren ondoren baleazaleek hegoaldeko itsasoak esplora zitzaten konbentzitzeko hautua egin zuen.
1895eko urtarrilaren 24an Antarctic itsasontzi norvegiarra Antartikako Adare lurmuturrera iritsi zen. 1895eko abuztuan Nazioarteko VI. Geografia Kongresoa ospatu zen Londresen eta munduko zientzia elkarte guztiei dei egin zitzaien Antartikaren esplorazioa sustatu zezaten, bakoitzak ahal zuen eran. Zientziaren alor desberdinetarako onuragarria izango zela adierazi zen. Ideia hura Carsten Borchgrevink norvegiarrak plazaratu zuen, Antarctic itsasontziarekin urte berean Antartikan egona zenak, eta Adare lurmuturra eskala handiko Antartikaren esploraziorako basea izan zitekeela proposatu zuen. Handik aurrera espedizio ugari abiatu ziren hegoaldeko kontinentea ikertzeko helburuaz.
Belgikako Antartiar Espedizioa
Belgikako Antartiar Espedizioa 1897an abiatu zen eta bi urte iraun zituen. Adrien de Gerlache zen kapitaina eta RV Belgica izeneko itsasontzia izotzek harrapatuta gelditu zenez hura urtu artean ezin izan zuten alde egin. 1898ko otsailaren 28an gelditu ziren harrapatuta eta 1899ko martxoaren 14an egin ahal izan zuten ihes. Tripulazioan Frederick Cook estatubatuarra eta Roald Amundsen norvegiarra aurkitzen ziren. Negua Antartikan pasa zuen aurreneko espedizioa izan zen eta marinel batzuk erotu egin ziren, tenperatura hotzez gain Antartikako gau luzearen ondorioz ere bai. Itzulerakoan Hego Shetlandetan egon ziren.
Lehenengo britainiar espedizioak
Hegoaldeko Gurutzearen espedizioa edo Britainiar Antartiar Espedizioa (1898-1900) Borchgrevink norvegiarrak gidatu zuen eta Southern Cross ("Hegoaldeko gurutzea") itsasontziak burutu zuen. Ross izotz hesira igo ziren (garai hartan "Izotz hesi handia" izena zuen) eta Antartika kontinenteko lurrean negua pasa zuen aurreneko gizataldea izan zen. Txakurrak eta lerak erabili zituzten Antartikan zehar bidaiatzeko. 78° 50′H punturarte iritsi ziren eta ikerketa zientifiko ugari egin zituzten. Hego Polo magnetikoaren kokapena zehaztu zuten.
Discovery espedizioa edo Britainiar Antartiar Espedizioa (1901-1904) Robert Falcon Scott britainiarrak gidatu zuen. Espedizioari RRS Discovery itsasontziak ematen dio izena. Viktoria lurraldeko mendiak igo zituzten eta lautada polarra deskubritu zuten. Hegoalderako bidean errekor berria ezarri zuten, 82°17'H. McMurdo itsasartean basea ezarri zuen aurreneko espedizioa izan zen. Tripulazio haren barnean Ernest Shackleton zegoen.
Eskoziako Antartiar Espedizio Nazionala (1902-1904) William Speirs Brucek gidatu zuen Scotia itsasontzian. Robert Falcon Scotten espedizioak itzala egin bazion ere ikerketa zientifiko eta esplorazio programa zabala betetzea lortu zuen. Espedizio honetako kideek estazio meteorologiko bat ezarri zuten eta Weddell itsasotik ekialdera eginez lurralde berriak aurkitu zituzten.
Nimrod espedizioa edo Britainiar Antartiar Espedizioa (1907-1909) Ernest Shackletonek gidatu zuen. Hegoburu geografikora iristea zuen helburua ez zuen lortu baina errekor berria ezarri zuen, 88° 23'H. Polotik 180'6 kilometro eskasera gelditu zen. Espedizioko kideak lautada polarrera iritsi ziren eta Edgeworth David galestarrak gidaturiko talde batek Erebus mendia igo eta Hego Polo magnetikora iristea lortu zuen.
Beste herrialde batzuetako espedizioak
Gauss espedizioa edo Alemaniako Hego Polorako Espedizioa (1901-1903) Erich Dagobert von Drygalski geologoak Gauss itsasontzian egindako espedizioa da. Gilen II.aren Lurraldea esploratu zuten eta kostaldeaz haratago Gauss mendia identifikatu zuten. Ezin izan zuten aurrerago joan izotzetan harrapatuta gelditu zirelako.
Suediako Antartiar Espedizioa (1901-1903) Otto Nordenskjöld eta Carl Anton Larsen esploratzaileek gidatu zuten espedizioa Antarctic itsasontzian. Graham Lurraldearen kostaldea ikertu zuten eta ondoren Weddell itsasoan itsasontzia urperatu zenez Cerro Nevado eta Paulet uharteak ikertu zituzten. Uruguay izeneko itsasontzi argentinarrak erreskatatu zituen.
Hego Polorako lasterketa
Hego Polo geografikora aurrenengo iristeko lasterketa abiatu zen orduan. Bi espedizio antolatu ziren, alde batetik Roald Amundsen norvegiarra Fram itsasontzian eta bestetik Robert Falcon Scott britainiarra Terra Nova ontzian.
Amundsen iparburura joatekotan zen baina dagoeneko norbait iritsi zela jakin zuen. Robert Falcon Scott ingelesak hegoburura iristeko espedizioa antolatu zuela jakin zuen orduan. Fridtjof Nansenek erabilitako Fram itsasontzia hartu eta sorpresaz harrapatzeko 1910ko ekainaren 3an Oslotik Artikorantz abiatu zen. Hala ere hegoaldera desbideratu eta Madeira uhartearen parean zirela esan zion eskifaiari benetan Antartikara zihoazela. Madeira bertatik telegrama bat bidali zion Scotti:
1911ko urtarrilaren 14an iritsi zen Amundsen Ross izotz hesiko ekialdeko ertzera. Baleen badian ezarri zuen kanpamenduari Framheim izena eman zion. Aurrez izandako espedizioetan eramandako artilezko jantzien ordez animalien larruz egindako jantziak hobetsi zituen, aurrez inuitengandik ikasia zuen bezala. Eskiak eta zakur-lerak erabiliz janaria garraiatu eta Hego Polorako bidean hornidura puntuak ezarri zituzten 80º, 81º eta 82º-ko latitudetan. Zakur batzuk akatzea ere aurrikusi zuen haragi freskoaren iturri izan zitezen. Poloko lautadara azaroaren 21ean iritsi ziren eta abenduaren 14an bost gizonek eta 16 zakurrek Hego Polora iristea lortu zuten.
Scott beste lau gizonekin 33 egun beranduago iritsi zen Hego Polora, 1912ko urtarrilaren 17an. Itzulerakoan bostak hil ziren gosez eta hotzez.
Endurance Espedizioa
Trans-Antartika Espedizio Inperiala edo Endurance Espedizioa (1914-1917), Ernest Shackleton kapitainak Endurance ontziarekin burututako espedizio gogoangarria izan zen. Hego Poloa konkistatua zegoenez Shackletonek esan zuen Antartikara bidaiatzeko gelditzen zen helburu bakarra kontinentea zeharkatzea zela, eta helburu horrekin abiatu zen. Bigarren ontzi bat kontrako aldetik abiatu zen Antartikara. Aurora ontzia zen eta Aeneas Mackintosh zen espedizio burua. Bigarren ontzi honek elikagai biltegi bat utzi zuen Ross izotz hesian Shackletonentzako, bidaiaren azken partean arazorik izan ez zezaten.
Endurance ontzia ordea Weddel itsasoan izotzek harrapatuta gelditu zen eta ez ziren kontinentean lur hartzera iritsi. Itsasontzia askatzeko saiakera ugari egin zuten arren ezin izan zuten ezer egin eta azkenean izotzak zanpatuta suntsitu zen. Bi urte asa zituzten izotzetan eskifaia osatzen zuten 28 gizonek. Azkenik Shakletonek eta bost gizonek James Caird izena zuen txalupa irekian 1.300 kilometro egin zituzten Ozeano Antartikoan eta Hego Georgia uhartera iristea lortu zuten. Grytviken baleazaleeen postuan alarma eman eta eskifaia guztia errekatatzea lortu zuten.
1921ean Shackleton Antartikara itzuli zen. Shakleton-Rowett espedizioa (1921-1922) Quest tsasontzian burutu zen. Kostaldea kartografiatuz Antartikari itzulia ematea zuen helburu. 1922ko urtarrilaren 5ean Shakleton hil egin zen eta espedizioak programa laburragoa osatu eta etxera itzuli zen. Aro heroikoaren amaiera Shakletonen heriotzarekin batera iritsi zen.
Aire bidezko zeharkaldiak
Shackletonekin azken espedizioan izan zen Hubert Wilkins naturalista eta Carl Ben Eielson pilotua Artikoa eta iparburua esploratzen ibili zen eta 1928ko apirilaren 15 eta 16 artean Artikoa zeharkatu zuten 20 ordutako hegaldi batean. Honi esker eta aurretik egindako lanei esker Wilkins zaldun izendatu zuten Erresuma Batuan. William Randolph Hearst enpresaburuaren finantziazioaz baliatuz hegoaldera jo eta Antartika ere zeharkatu zuten San Francisco izeneko hegazkinean.
Richard E. Byrd almirante estatubatuarrak bost espedizio egin zituen Antartikara 1930, 1940 eta 1950 hamarkadetan. 1929ko azaroaren 28 eta 29 artean hegoburuaren gainetik pasa zen Bernt Balchen pilotua alboan zuela. 1926an iparburuaren gainetik pasatakoa zen. Ikerketa zientifikoa egitea zuen helburu eta hegazkina erabili zuen esplorazioa burutzeko.
Lurretiko zeharkaldia
Commonwealth Trans-Antartiar Espedizioa (1955-58) hegoburutik pasatuz Antartika lurrez zeharkatzeko helburua zuen espedizioa izan zen eta Erresuma Batuez gain Commonwealth osatzen duten hainbat herrialdek ere hartu zuten parte. Vivian Ernest Fuchs britainiarrak gidatzen zuen espedizioa eta Edmund Hillary zeelandaberritarrak laguntza taldea. Prestaketa ugari egin ondoren Fusch-ek 1957ko azaroan abiatu zuen zeharkaldia. Hamabi gizonetako taldeak sei ibilgailu zeramatzan eta ibilbidean zehar hainbat ikerketa zientifiko egin zituzten, seismo entzuketak eta irakurketa grabimetrikoak bereziki. Edmund Hillary eta beste hiru gizon kontinentearen beste aldean zeuden eta haien lana ibilbidean elikagaiak eta baliabideak uztea zen, Fuschen taldeak bidaiaren azken zatian erabil zitzaten. Aurrera eginez Edmund Hillaryren taldeak 1958ko urtarrilaren 3an hegoburura iristea lortu zuen, historiako hirugarrenak ziren Amundsen eta Scotten ondoren. Fuschen taldea 1958ko urtarrilaren 19an iritsi zen bertara. Ondoren Hillaryk egindako bidea jarraitu zuen, bidean utzitako probisioak aprobetxatuz eta zeharkaldia osatuz.
Britainiarren aldarrikapenak
Britainiarrek Falkland uharteen gaineko subiranotasuna aldarrikatu zuten 1833an eta ordutik bertan presentzia izan dute. 1908an subiranotasun eremua handitu egin zuten Hego Georgia, Hego Orkadak, Hego Shetlandak, Hego Sandwichak eta Graham Lurraldea ere hartuz. Atlantikoaren hegoaldeko ozeano zatia eta Antartika hartu zituen, 50 paralelotik hegoaldera eta mendebaldeko 20º eta 80º meridianoen artean dagoen eremua hain zuzen ere. Faklandetako gobernadoreak kudeatzen zuen eremu hau. Helburua komertziala zen, balea ehizaren tasak kudeatzea hain zuzen ere. 1917an lurraldea handitu egin zuten hegobururaino iritsiz.
Beste herrialde europar batzuen aldarrikapenak
Frantziak ere aldarrikatu zuen Antartika zati bat 1924. urtean. Jules Dumont d'Urville esploratzaileak aurkituriko Adélieren Lurrakldea eskatu zuen. Ingelesek onartu zuten eskaera eta 1938an Adélie Lurraldearen eta Australiako Antartikako Lurraldearen arteko muga ezarri zuten.
Norvegiako baleazaleek ingelesek tasak ekiditeko Lars Christensen ontzien jabeak hainbat espedizio finantzatu zituen Antartikara, Norvegiaren subiranotasuna aldarrikatu eta kontinentearekiko pribilejioak eskuratzeko. Lehenengo espedizioa Nils Larsen eta Ola Olstadek egin zuten 1929an Petri I.a uhartera eta 1933an Norvegiako dependentzia bihurtu zen. 1929an bertan uhartearen ondoan dagoen kontinente zatia aldarrikatu zuten eta Maud Erreginaren Lurraldea izendatu zuten, orduko erreginaren izena emanez. Norvegia espedizioak lurraldea esploratu zuen 1930 eta 1931ean.
Alemaniar naziek Alemaniar Espedizio Antartikoa (1938–1939) baliatuz Norvegiarren lurraldea eskuratu nahi izan zuten. Schwabenland itsasontzian iritsi ziren Antartikara 1939ko urtarrilaren 19an eta Alfred Ritscher espedizioburuak 350.000 km2ko azalerari atera zizkion argazkiak. 26 kilometroro swastikadun dardoak jaurti zituen eta eremuari Suabia Berria (Neuschwabenland) izena eman zion. Bigarren Mundu Gerra galdu zutenean ordea aldarrikapenak ez zuen baliorik izan.
Carlos Roberto Reina
Carlos Roberto Reina Idiáquez (Comayagüela, 1926 - Tegucigalpa, 2003) hondurastar politikaria izan zen. Hondurasko Errepublikaren lehendakaria (1994-1998). Politiko liberalen familia batean hazi eta hezia. Lege eta nazioarteko zuzenbide-ikasketak egin zituen, Hondurasen, Parisen, eta Cambridge eta Londresen. 1944an, Tiburcio Carías diktadorearen aurkako manifestazio batean parte hartzeagatik, kartzelan sartu zuten bost hilabetez. 1945ean El Salvadorrera erbesteratu zen, 1947 arte. Diplomatiko gisa, Hondurasko delegazioko negozio-idazkari izan zen, Londresen (1956-1957), eta enbaxadore, Frantzian (1960-1963). Hondurasera itzuli zenean, kartzelan sartu zuten berriro (1963-1968), Oswaldo López Arellano koronelaren gobernu militarraren garaian. Alderdi Liberalaren barruan, barne-kontrolaren ardura izan zuen 1970eko hamarraldiaren hasiera arte; orduan alderdiko sektore kontserbadoreenak, Modesto Rodasen gidaritzapean, ezkertiartzat baztertu zuen. 1970etik aurrera, Hondurasko lehendakari hautatu zuten arte, eskolak eman zituen unibertsitatean. 1979-1985 bitartean Amerika Arteko Giza Eskubideen Auzitegiko lehendakari izan zen. Hurrengo urteetan, bere herrialdea ordezkatu zuen Hagan, Nazio Batuen Nazioarteko Justizia Auzitegian, Hondurasen eta El Salvadorren arteko muga auzi bat konpontzeko. 1993an hauteskundeetan lehendakari hautatu zuten (botoen %54a), Hondurasko Alderdi Liberalaren aldetik. Bere politikaren bi zutabe nagusiak giza eskubideen defentsa eta arazo sozialen konponbidea izan ziren. 1998an Carlos Roberto Flores alderdikideak hartu zuen kargua. 1998-1999 urte bitartean, Erdialdeko Ameriketako Parlamentuko (Parlacen) lehendakaria izan zen. Azkenik, 2003. urteko abuztuan, Carlos Roberto Reinak bere burua tiro batez hil zuen. Bere suizidioren arrazoia gaixotasun jasanezin bat izan daitekeela uste da.
Antartikako historia
Hego Amerikako herrialdeen aldarrikapenak
Europarrak Bigarren Mundu Gerran buru belarri sartuta zeudela aprobetxatuz Txilek bere Antartika zatiaren aldarrikapena egin zuen.
Argentinak historia luzeagoa zuen, gobernuak 1904rako jadanik inguruko uharteak populatzeari ekin baitzion. laurie uharteko estazio meteorolojikoa erosi zuen eta 1906an Hego Orkadetan base iraunkor bat ezarri zuen. Azkenik 1943an Antartika zati baten aldarrikapena egin zuen.
Alemaniarren saiakera eta hegoamerikarren aldarrikapenak ikusita, britainiarrek Antartikan populazio iraunkor bat izatea erabaki zuten eta Tabarin operazioa abiatu zuten. Argentinarren banderak kendu eta eurenak jarri zituzten eta norvegiarren baseak ere okupatu zituzten. Gerra amaitzean Faklandek hartu zuen haien ardura eta zibilak ezarri ziren bertan ikerketa zientifikoak egioteko helburuarekin.
Nazioarteko ituna
Bigarren Mundu Gerraren ondoren nazioarteko itun bat egiteko ideia azaldu zen. 1948an izan zen aurrenengo saiakera, eta aldarrikapenak egin zitutzen zazpi nazioak (Erresuma Batua, Australia, Zeelanda Berria, Frantzia, Norvegia, Txile eta Argentina) eta Estatu Batuak elkartu ziren. Sobietar Batasuna kanpoan utzi zuten eta honek aldarrikapenik ez zuela onartuko esan eta bere aldarrikapen propioak egiteko eskubidea ere bazuela adierazi zuen 1950. urtean.
1957-1958 Geofisikaren Nazioarteko Urtea izan zen. Britainiarren Royal Society elkarteak Halley Ikerketa zentrua ezarria zuen 1956an, estatubatuarrek Amundsen-Scott base iraunkorra 1957an eta japoniarrek Showa estazioa 1958an. Horretaz gain 1958an aipaturiko Commonwealth Trans-Antartiar Espedizioa izan zen.
Azkenik, konflikto militarrik egon ez zedin 1959an Itun Antartikoa sinatu zuten Estatu Batuek, Erresuma Batuak, Sobietar Batasunak eta beste 9 herrialdek. 1961 sartu zen indarrean.
Emakumezkoak Antartikan
Emakumezkoek Antartikara espediziotan joateko eskatu bazuten ere 1960. hamarkadararte ez zuten lortu. Hango muturreko baldintzak jasateko gai ez zirela esaten zitzaien. 1969an ere Estatu Batuetako Kongresoak emakumezkoei debekatu egin zien Antartikara joatea.
Theloderma moloch
Theloderma moloch Theloderma generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ingude altxatze
Ingude altxatzea edo ingude jasotzea herri kirol bat da, Ipar Euskal Herrian tradizio handia duena. Epe mugatu batean Ingudea ahalik eta aldi gehienetan altxatzean datza.
Antartikako historia
Emakumezkoak Antartikan
Banaka batzuk izan ziren aurretik, baina salbuespenak izan ziren. Louise Séguin (1772–1773) eta Ingrid Christensen (1931) izan ziren Antartikako urak ikusten aurrenekoak eta Caroline Mikkelsen (1934-1935) Antartika kontinentean joan zen aurrenekoa. 1947an Jackie Ronne eta Jennie Darlington negua pasatzen izan ziren eta aurreneko emakumezko zientzilaria Maria Klenova izan zen, 1956an. Silvia Morella de Palmak Antartikan erditu zuen 1978ko urtarrilaren 7an. Emilio semea Antartikan jaiotako aurreneko pertsona izan zen.
Ingude altxatze
Ingudea tresna bat da, errementariek erabiltzen zutena. Errementariek ingudea bizkarrean eraman ohi zuten norabait lan egitera zihoazenean. Beraz, haien artean lehiaketa sortu zen. Hasieran ingude handiak mugitu arren, laster probetarako ingude txikia erabiltzen hasi ziren zuten, ea nork altxaldi gehiago egin.
Arauzko ingudeak 18 kg dauzka gizonentzat, eta 10 emakumeentzat. Altxaldiak egiteko "U" itxura duen metalezko zutoin bat erabiltzen dute, eta probak minutu bat eta hogeita hamar segundo irauten du. Jose Lapatzaran bizkaitarrak du errekorra, ehun altxaldi eginda.
Antartikako historia
Emakumezkoak Antartikan
Hurrengo urteetan emakumezkoak onartu baziren ere sexismoari eta sexu jazarpenari aurre egin behar izan zieten kasu askotan. 1990. hamarkadararte ez zen ohikoa izan emakumezkoen presentzia Antartikan.
Belt Handia
Belt Handia (Storebælt, hau da, «gerriko handia») Kattegat itsasartea (Ipar itsasoa) eta Itsaso Baltikoa elkartzen dituzten hiru itsasarteetatik handiena da (beste biak Belt Txikia eta Øresund dira). Danimarka bitan zatitzen du Belt Handiak, eta Fionia eta Sjælland uharteen artean dago. 1988az geroztik, Belt Handiko zubiak gainditzen du Belt Handia, Fionia eta Sjælland uharteak batzeko.
Kupropavonita
Kupropavonita mineral bat da eta pavonite homologous series taldearen kidea da.
NGC 4609
NGC 4609 izar kumulu bat da, Hegoaldeko Gurutzea konstelazioan. James Dunlopek aurkitu zuen n.
Kupropavonita
Ezaugarriak
Kupropavonita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.
Hondalea
Eraikuntza prozesua
2019ko irailean hasi ziren Hondaleraren lanak, eta ia bi urte beranduago amaitu ziren, atzerapen nabarmenarekin. Obraren brontzezko parte handienak eraikin barruan sartzeko, sabaia kendu behar izan zioten itsasargiaren eraikinari, eta goitik sartu pieza horiek. Eraikinaren barruko hormetan, eskilarak eta ibilbide bat dago bisitarientzako.
Eraikuntza prozesua dokumental bat egiteko grabatu zuen Asier Altuna zinegileak. Ingeniaritza lanetan zenbait enpresak hartu zuten parte: fundizioa Eibarko Alfa Arte enpresak egin zuen, eta 54 pieza desberdin dira elkarrekin osatuak.
Sinbolismoa
Egilearen esanetan, "Naturaren zein itsasoen eta haren kosten defentsarekin bat egiten duen proiektu bat da. (...) Gogoetarako espazio bat da, non ura itsasaldien aldaketetan eta olatuei itsas barrunbeetan eragindako indarrean inspiratutako erritmo batean jariatzen den".
Eskulturaren azpian bederatzi metroko sakoneran dagoen deposito batetik, 20 minutuero egiten du gora eta behera ur gezak.
Ez da lehen aldia Iglesiasek metalezko egitura bihurriak (naturalaren eta organikoaren artean, estetikoki) eta ura konbinatzen dituena: Toledo hirian Tres Aguas urmaelen multzoa diseinatu du horrela, eta A Través izenekoa Valentzian. Itsasoarekin interakzioa ere irudiatu izan du lehenago ere, Lofoten uharteetan 1993-1994an egindako instalazio batean.
Kritikak
Donostiako zenbait elkartek, Naturkon eta Eguzki talde ekologistarekin batera, kritikatu zuten inaugurazioaren garaian, artelanak Santa Klara uhartean eragindako kalteak eta turistifikazioa areagotzen zuela. Horren ordez, uharteari naturgune babes handiagoa eman behar zitzaiola aldarrikatu zuten.
Elkartu taldeak (Gipuzkoako Desgaitasun Fisikoa duten Pertsonen Federazio Koordinatzaileak) kritikatu zuen obra egin dela irisgarritasun baldintzarik bete gabe. Talde honen arabera, 2018an jada eskatu zioten Donostiako Udalari alda zezan proiektua, baina horri kasu egin gabe egin zen azkenean, mugikortasun mugatua duten pertsonentzat bisita ezinezkoa delarik.
Fringe
Fringe (Euskal Herrian Fringe. Mugako Zientzia.) zientzia-fikziozko eta estatubatuar telesaila bat da. Telesaila honen sortzaileak J. J. Abrams, Alex Kurtzman eta Roberto Orci dira. 2008ko irailaren 9an Ameriketako Estatu Batuetan Fox katean eta Kanadan CTV katean estreinatu zen.
Telesaila 2011ko otsailaren 20tik aurrera Euskal Herri osoan ETB1 katean eta euskaraz ikusi ahal izan zen. Halere aurretik, Hego Euskal Herrian Canal+ kateak 2008ko abenduaren 28an eta Ipar Euskal Herrian TF1 kateak 2009ko ekainaren 10ean estreinatu zuten.
Telesaila hau The X-Files, Altered States, The Twilight Zone eta Dark Angel telesailen arteko nahasketa bat bezala deskribatua izan da. Bost denboraldi izan zituen.
Sinopsia
Telesailaren ardatza ikerlari talde batean kokatzen da, taldea honako kide hauek osatzen dute: Walter Bishop izeneko zientzialaria (John Noble), Frankestein eta Albert Einsteinen arteko nahasketa bat, bere semea den Peter Bishop (Joshua Jackson) eta FBIko Olivia Dunham agentea (Anna Torv), azken honek aita-semeak 17 urte ondoren elkarretaratu egin dituelarik. Denak batera mundu osoan zehar jazotzen diren gertakari bitxi batzuk ikertzen hasiko dira, hauek Eredua ezizenez ezagutzen dira.
Valy (Pardubiceko barrutia)
Valy Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 488 biztanle ditu eta 4,28 kilometro koadroko azalera. Pardubiceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1341 urtean egin zen.
Barton konderria (Missouri)
Barton konderria (Barton County) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lamar da. 2010eko zentsuaren arabera 12,402 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Barton konderriak 15,455 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,244 ura dira. Beste 153,307 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,02 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 12,402 pertsonetatik 11,935 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 231 dira. 42 beltzak edo afroamerikarrak. 129 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 29 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 261 pertsonek kokatzen zuten.
Castle
Castle Ameriketako Estatu Batuetan sorturiko telesail bat da, Kanadako Nathan Fillion eta Stana Katic aktoreek protagonizatua. Telesaila jatorriz Estatu Batuetako ABC kateak emititzen du, eta 2009ko martxoaren 9an estreinatu zen. Espainian, 2009ko ekainaren 29an estreinatu zen, eta Cuatro, Divinity eta AXN kateek ematen dute. 2013ko irailaren 23an, seigarren denboraldia estreinatu zuen ABC kateak; AXNk (Espainia) berriz, urriaren 7an. Orain (2015), telesail famatu hau dagoeneko zazpigarren denboraldian doa.
Argumentua
Richard Castle idazle famatuari, inspirazioak agortzen zaizkio baina bere eleberrietako hilketak imitatzen hasten den serie-hiltzaile bati esker, berriro lortu egiten du inspirazioa, hilketa horien susmagarri bihurtzen baita New Yorkeko poliziarentzat. Horren ondorioz, hilketa horretan lanean hari diren detektibeekin hasten da lan egiten, oso burutsua dela frogatzen duelako batez ere. Kasu horretan, Kate Beckett (Stana Katic) detektibearekin batera egiten du lan. Kasua amaitzean, Beckett detektibean bere liburuentzako inspirazio berria lortu duela dio, horregatik Becketti jarraitzen hasten da kasu berrietan, New Yorkeko polizia berriak nola jarduten duen informatzeko. Hori dela eta, hiriko alkateak eta polizia etxeko zuzendariak, talde horretan lanean jarraitzea onartzen diote denbora lusez.
Josetxo Zaldua
Josetxo Zaldua Lasa (Elizondo, Nafarroa 1951ko abuztuaren 16a, - Mexiko 2021ko irailaren 28a), kazetari eta argazkilari nafar eta mexikarra izan zen, 1980tik Mexikon bizi izan zena, eta ardura karguak izan zituena Mexiko Hiriko La Jornada egunkarian.
April Ashley
April Ashley (Liverpool, Ingalaterra, 1935eko apirilaren 29a - Londres, 2021eko abenduaren 27a) britainiar modeloa izan zen. April emakume transgeneroa zen.
Josetxo Zaldua
Ibilbide profesionala
Egin egunkarian egin zuen 1970eko hamarkadako azken urteetan, baina 1978an, ETAko kidea izateaz akusatuta, Ipar Euskal Herrira aldatu zen. 1980an Mexikora joan zen bizitzera, eta kazetaritza lanean jardun zuen han, lehenbizi Unomásuno egunkarian, eta 1984tik aurrera, proiektu berri batean: La Jornada egunkariko talde fundatzailekoa izan zen, eta hartan egin zuen lan harrezkero.
April Ashley
Bizitza
April Ashley Liverpooolen sortu zen 1935eko apirilaren 29an.
1960an Georges Burou ginekologo ospetsuak sexua berresleitzeko ebakuntza egin zion Casablancan (Maroko). Ebakuntzatik osatu zenean modelo hasi zen, eta berehala bilakatu zen ospetsu. Vogue aldizkarian agertu zen eta The Road to Hong Kong filman antzeztea eskaini zioten. 1961ean The Sunday People tabloideak April emakume transgeneroa zela zabaldu zuen Bere isilpekoa agerian ('Her' secret is out) lerroburuarekin, Aprilen lagunetako batek Aprilen historia prentsari kontatu ondoren. Horrek eskandalu handia sortu zuen eta filman parte hartzeko eskaintza bertan behera utzi zuten.
Josetxo Zaldua
Ibilbide profesionala
Josetxo Zalduak 70 urte berriki eginak zituen. Bere emaztea Sandra García eta alaba Amaia Zaldua García Mexikon zituen eta Euskal Herrian bere seme nagusia Íñigo, bere bilobak eta bere anai-arrebak Itziar, Jesús Mari eta Jon.
Luis Orlandini
Luis Orlandini Robert (Santiago, 1964) Txileko gitarra-jotzaile bat da, kontzertista gisa buru-belarri jarduteaz gain, Txileko Unibertsitatea n eta Txileko Unibertsitate Katolikoa n irakasle ere badena, biak ere herrialdeko ospetsuenak.
2018 eta 2020ko urtarrila bitartean Txileko Unibertsitateko Arte Fakultateko dekano izan zen.
2022ko Kazakhstango protestak
2022ko Kazakhstango protestak urte horren urtarrilaren 2an hasi ziren. Arazoaren jatorria gasaren prezioaren bat-bateko igoeran zegoen. Lehenengo istiluak Zhanaozenen hasi ziren baina, berehala, beste hirietara zabaldu zen, tartean hiri handiena den Almatyra. Erregaien arazoarekin gobernu autoritarioaren aurkako jarrera nahastu zen. Egoeraren aurrean Errusiako armada zabaldu zen Kazakhstanen.
Gertaerak
Kazakhstanen azken 30 urteotan izan diren protestarik gogorenak izan ziren. Tentsio-erdigune nagusia Almatyn zegoen, herrialdeko hiririk populatuenean. Erregaien prezioaren igoerarengatik lehertu ziren mobilizazioak, baina manifestarien haserreak sustrai handiagoak zituen; laster, estatuko agintarien aurkako adierazpen bihurtu ziren. Kassim-Jomart Tokaiev Kazakhstango presidenteak urtarrilaren 5ean, gobernu osoaren dimisioa onartu zuen arren, protestak ez ziren baretu, eta dozenaka zenbatzen ziren hildakoak, tokiko hedabideen esanetan. Gobernuak jakinarazi zuenez, 2.000 lagun inguru atxilotu zituen Almatyn.