cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Otilia Larrañaga
Otilia Larrañaga Villarreal (1931ko azaroaren 3a - 2021eko urriaren 6a) Mexikoko dantzari eta aktorea izan zen, eta Mexikoko zinemaren urrezko garaiko filmetan parte hartu zuen, baita antzerkian eta telebistan ere.
Biografia
15 urte zituela, jada dantzari aparta zen, baina bere izaera artistiko indartsuak bultzatu zuen zinemara abiatzera, 1950eko hamarkadaren hasieran iritsi zenean, Secretaria particular y No te ofendas, Beatriz bezalako produkzioetan.
Bere lehen arrakastetako bat Luz Alba-k Esperanza Iris antzokian zuzendutako Ángeles y clowns (1952) antzezlanean parte hartzea izan zen. Armando de María y Campos antzerki kritikariak idatzi zuenez, "emanaldi onena Otilia Larrañagaren esku dago, aktore eta dantzari gisa, figura ederrekoa eta sentimendu bikainekoa. Bere etorkizuna bikaina da, aukeratzen duen bidea ere.
Antonio "Tony" Aguilar, [1] bere lehen senarra, abeslaria eta aktorea ezagutu zuen XEW-TVn 1952an. Larrañagak eta Aguilarrek batera jardun zuten Mi papá tuvo la culpa (1953) eta Reventa de esclavas (1954) filmetan.
1957an, Gazteentzako emanaldi onenaren Ariel sarietarako hautagaitza jaso zuen Caras nuevas (1956) filmean egindako lanagatik.
Gavião
Gavião Portugalgo Portalegreko barrutian dagoen udalerria da. 2006ko erroldaren arabera, herriak 4.252 biztanle zituen.
Auzoak
Gaviaoko auzo edo fregesiak honakoak dira:
Otilia Larrañaga
Biografia
2021eko urriaren 6an hil zen, 89 urte zituela.
Ezkata anitzeko errutilo
Ezkata anitzeko errutilo (Iberochondrostoma lemmingii) Iberochondrostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
André Boniface
Bere anaia Guyrekin batera bikote izugarria osatzen zuen. André Bonifacek selekzioko entrenatzaileen kritika ugari izan zituen jokatzeko zuen moduagatik. 1966. urtea arte 48 partida jokatu zituen Frantziako selekzioarekin.
Salvelinus taranetzi
Salvelinus taranetzi Salvelinus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Eaubonne
Eaubonne Frantziako udalerria da, Val-d'Oise departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 23.541 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Eaubonne udalerrian erroldatutako biztanleak 23.541 ziren. Familiak 9.333 ziren, horien artean 2.698 pertsona bakarrekoak ziren (866 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.832 bakarrik bizi ziren emakumeak), 2.540 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 3.177 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 918 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 10.056 etxebizitza zeuden, 9.551 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 74 bigarren erresidentzia ziren eta 431 hutsik zeuden. 4.096 etxeak ziren eta 5.834 apartamentuak ziren. 9.551 etxebizitza nagusietatik 6.504 bere jabearen bizilekua ziren, 2.807 alokairuan okupaturik zeuden eta 239 doan lagata zeuden; 328 etxek gela bat zuten, 1.008 etxek bi zituzten, 2.706 etxek hiru zituzten, 2.993 etxek lau zituzten eta 2.516 etxek bost zituzten. 6.805 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5.233 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2.785 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 14.971 ziren, horien artean 11.441 aktiboak ziren eta 3.530 inaktiboak ziren. 11.441 pertsona aktiboetatik 10.431 lanean zeuden (5.149 gizon eta 5.282 emakume) eta 1.009 langabezian zeuden (498 gizon eta 511 emakume). 3.530 pertsona inaktiboetatik 1.032 erretiraturik zeuden, 1.561 ikasten zeuden eta 937 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Eaubonne udalerrian 9.633 unitate fiskal zeuden, 23.944,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.920 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 1.002 komertzioetatik, 12 janari enpresak ziren, 11 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 29 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 128 eraikuntza enpresak ziren, 207 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 36 garraio enpresak ziren, 44 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 43 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 44 finantziazio enpresak ziren, 45 higiezinen enpresak ziren, 171 zerbitzu enpresak ziren, 160 administrazio publikoko enpresak ziren eta 71 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 234 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 posta bulegoa, 10 banku bulegoak, 4 funerariak, 9 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen alokairu bulegoak, 5 autoeskolak, 18 igeltseroak, 20 margolariak, 12 zurginak, 33 iturginak, 13 argiketariak, 9 eraikuntza enpresak, 19 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 18 aldi baterako lan enpresak, 32 jatetxeak, 17 higiezinen agentziak, 5 tintoreriak eta 4 apaindegiak.
2009an zeuden 58 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 5 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 10 okindegiak, 4 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 7 liburu dendak, 10 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 1 elektrotresna denda zen, 3 altzari dendak, 2 drogeria, 2 lurrin-dendak, 1 bitxi-denda zen eta 6 lore-dendak ziren.
Monsenhor Tabosa
Monsenhor Tabosa Brasilgo udalerri bat da, Ceará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Eaubonne
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 5 haur-eskola eta 6 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Eaubonne udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 1.045 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 922.
Eaubonne udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kataluniarako Iniziatiba Berdeak - Ezker Batua eta Alternatiboa
Iniciativa per Catalunya Verds - Esquerra Unida i Alternativa (ICV-EUiA) (euskaraz Kataluniarako Iniziatiba Berdeak - Ezker Batua eta Alternatiboa) Iniciativa per Catalunya Verds eta Esquerra Unida i Alternativa alderdiek osatutako koalizioa bat da. Elkarrekin 2003ko Kataluniako hauteskundeetatik aurrera aurkeztu izan ohi dira. Euren ideologia Ekosozialismoa, sozialismoa, feminismoa eta komunismoan oinarritzen da.
China Venture
China Venture 1953ko Don Siegel estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Rhipidura rufiventris
Rhipidura rufiventris Rhipidura generoko animalia da. Hegaztien barruko Rhipiduridae familian sailkatua dago.
Saint-Aubin (Pas-de-Calais)
Saint-Aubin Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Aubin udalerrian erroldatutako biztanleak 241 ziren. Familiak 94 ziren, horien artean 19 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 45 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 30 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 125 etxebizitza zeuden, 98 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 124etxeak ziren. 98 etxebizitza nagusietatik 78 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 71 etxek bost zituzten. 80 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 60 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 169 ziren, horien artean 120 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 120 pertsona aktiboetatik 111 lanean zeuden (61 gizon eta 50 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Emma Weyant
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen 400 m igeri-estiloak bakarkan Yui Ohashi japondarraren (urrezko domina) atzetik eta Hali Flickinger herrikidearen (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.
Saint-Aubin (Pas-de-Calais)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Saint-Aubin udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Independentziaren aldeko Kataluniar Solidaritatea
Solidaritat Catalana per la Independència, SC edo SCI (euskaraz Independentziaren Aldeko Kataluniar Solidaritatea) Kataluniar Estatu baten edo Kataluniaren independentziaren aldeko gizarte eta politika mugimendu bat da. Lehenbiziko aldiz 2010eko azaroaren 28ko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeetan aurkeztu zen. Hauteskunde horiek burutu ondoren Kataluniako Legebiltzarrean 4 legebiltzarkide izatea lortu zuen.
Mugimendu honen buru nagusiak Joan Laporta, Alfons López Tena eta Uriel Bertran dira.
Hirokazu Ota
Hirokazu Ota (太田 裕和, 1971ko apirilaren 10a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Bellmare Hiratsuka.
Neu-Isenburg
Neu-Isenburg Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
City Slickers
City Slickers 1991ko Ron Underwood estatubatuar zinema zuzendariaren western komedia film bat da. Billy Crystal, Daniel Stern, Bruno Kirby eta Jack Palance aktoreek antzestu zuten.
Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Jack Palance) irabazi zuen.
Monforte
Monforte Portugalgo udalerria da, Portalegreko barrutian dagoena.
Izvestia
Izvestia (Известия, Berriak), Errusiako egunkari bat da. Mosku hiriburuan egoitza du.
1917-1991 artean, Sobietar Batasunaren garaian, Pravda egunkaria Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren argitalpen ofiziala zen bitartean, Izvestia egunkariak Sobietar Batasuneko Gobernuaren ikuspuntuak ezagutzera ematen zituen argitalpen ofiziala zen. Garai honetan SESBeko Sobietar Herri Ordezkarien Berriak (Известия Советов народных депутатов, Izvèstia Soviètov Naródnikh Deputàtov SSSR) izen ofiziala izan zuen.
Izena errusierazko izveshchat (berri eman) aditzetik datorkio.
Riot in Cell Block 11
Riot in Cell Block 11 1954ko Don Siegel estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Zaintzaile baten esperientzia ezaz baliatuta, "zigorraren pabilioia" den 11. pabilioiko hiru atxilotuk beste guardia batzuk menderatzea eta gainerako presoak askatzea lortuko dute.
Priangan (zaldi)
Priangan zaldia Indonesiako bertako zaldi arraza bat da. Beste izen batzuk Periangan, Preanger, Periangan eta Parahyangan dira. Bere tamaina zein ezaugarriengatik zaldi mota hau ponien sailkapen taldean sartzen da.
Priangan poni arrazak Java uharteko mendebaldeko eskualde menditsuetan du jatorria. Indonesiako beste poni arraza baino handiagoa izaten da. Antza arrraza hau bertako ponien eta arabiar zaldien arteko gurutzetatik dator. Nahasketa hauen helburua zaldi lasterketarako abereak lortzea izan zen.
Gaur egun poni hauek berereziki turistei paseoak emateko erabiltzen dira.
Congiopodus peruvianus
Congiopodus peruvianus Congiopodus generoko animalia da. Arrainen barruko Congiopodidae familian sailkatzen da.
Nisa
Nisa Portugalgo Portalegreko barrutian dagoen udalerria da.
Bonifazio VII.a (antipapa)
Franco Ferrucci (? - Erroma, ) italiar elizgizona izan zen, antipapa 974 eta 984-985 bitartean. Oton II.a errege bihurtu zenean, Bonifazio VII.ak Erromatik Konstantinoplara egin zuen ihes Vatikanon gordeta zegoen altxorrarekin. Benedikto VII.ak eskumikatu bazuen ere, 984. urtean Erromara itzuli, Joan XII.a atxilotu eta goseak hiltzen utzi zuen. 985. urtean bat-batean hil zen.
Trabadelo
Trabadelo Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. eskualdean dago, itsas mailatik metrora, eta -ko azalera hartzen du.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 454 biztanle zituen. biztanle zituen.
Elvas
Elvas Portugalgo Portalegreko barrutian dagoen udalerria da, Alentejon eta Espainiarekiko mugatik hurbil. 2011ko erroldaren arabera, herriak 23.078 biztanle ditu.
Historia
Erromatarrak iritsi aurretik populatua izan zen baina mendetan zehar ez zuen garrantzi berezirik izan. VII. mendean iritsi ziren musulmanak eta gaztelua eraiki zuten. 1166an Afonso Henriquesek mairuei kendu zien hiria. Hurrengo urteetan eskuz sarritan aldatu zen baina 1226an portugesek betirako eskuratu zuten, bi urtetako setio luzearen ondoren. XIII. eta XIV. mendeetan gaztelua berriztu eta hiria inguratzen zuen lehenengo harresia eraiki zuten; Cerca Fernandina.
1570an apezpikuaren egoitza bihurtu zen eta hurrengo urteetan nabarmen gotortu zen, bereziki 1642tik aurrera Gaztelarekiko mugan kokaturik gelditu baitzen. Tajo ibaiaren hegoaldean zegoen muga-gotorleku garrantzitsuena izan zen. Ordutik aurrera espainiarrek hainbat alditan setiatu zuten (1658, 1711, 1801). 1808ko martxoan Andoche Junot jeneralak frantziarrentzat eskuratu zuten baina Sintrako itunaren ondoren abuztuan hiria portugaldarrei itzuli behar izan ziren.
Ondasun nabarmenak
2012an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Elvasko erdigune historikoa. Izan ere aro desberdinetako hainbat monumentu aipagarri baititu:
2006 Polonskaya
2006 Polonskaya asteroide gerrikoan aurkitutako 2006. asteroidearen izena da. 1973ko irailak 22n aurkitu zuen Nikolai Txernikhek Nauchnyjetik. Bere izena Elena Ivanovna Kazimiratx-Polonskaya errusiar astronomoagatik jasotzen du.
Erretes Tudela
Erretes Tudela Artziniega udalerriko herria da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 35 pertsona bizi ziren bertan.
Schwörstadt
Schwörstadt Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Salvelinus thingvallensis
Salvelinus thingvallensis Salvelinus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Miriam Reyes
Miriam Reyes (Ourense, 1974ko abenduaren 29a) galiziar poeta, bideo-sortzailea eta itzultzailea da. Lehen poema-liburua argitaratu zuenetik, 2001ean, ikus-entzunezko idazketarekin eta multimedia errezitaldiarekin esperimentatu zuen.
Biografia
Ikasleen Egoitzak beka eman zion 2004an.
Sariak
Poesiako XIX. Hiperion Sarian finalista.
Europako Tivoli Sarian finalista (1998 eta 2002).
Saiakera
Yo, interior, cuerpo. (Ni, barrua, gorputza). Rolde: Revista de cultura aragonesa, 117-118 zk., 2006, or. 8-19
Taku Watanabe
Taku Watanabe (渡辺 卓, 1971ko azaroaren 9a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Bellmare Hiratsuka, Cerezo Osaka eta Consadole Sapporo.
Corinne Bailey Rae
Corinne Jacqueline Bailey Rae (Leeds, 1979ko otsailaren 26a) abeslari eta musikagile britainiarra da. 2006an bere izena zeraman diskoa argitaratu zuen eta BBC kateko kritikoek urteko disko arrakastatsuena izendatu zuten. Aurreneko diskoarekin lehen potua eskuratu duen lau abeslarietako bat da.
Biografia
Corinne Bailey Rae Leeds hirian jaio zen. Aita Saint Kitts eta Nevis uharteetakoa du, ama ingelesa eta hiru ahizpen artean zaharrena da. Azal iluna izanik arrazakeria pairatu zuen txikitan.
Hastapenak
Musikari dagokionez biolina ikasten hasi zen eta ondoren elizan abestu zuen, gustoko taldea Led Zeppelin zuen arren. Helen izeneko indie-pop taldea sortu zuen. Veruca Salt eta L7 taldeak zituen erreferente, emakumezkoak baitziren taldekideak. Leedsen arrakasta izan zuen eta Roadrunner Records UK disketxeak kontratua egin zien, baina ez zuten diskorik atera. Taldekide bat haurdun gelditu zen eta taldea uzterakoan taldea bera desegin zen.
Helen taldeak sorturiko nahigabearen ondorioz Corinne Bailey Rae Ingeles Literatrako ikasketetan zentratu zen Leedseko Unibertsitatean. Ikasketak aurrera ateratzeko jazz musika abesten aritu zen Leedseko pubetan, eta jazz musikaz zaletu zen. Garai hartan Jason Rae saxofoi jotzailea ezagutu eta 22 urte zituela ezkondu ziren.
Bakarkako ibilbidea
Indie-pop musika utzi eta jazz eta R&B musikak jorratuz bakarkako diskoa lantzeari ekin zion. Leeds bertako hainbat talderekin kolaborazioak ere egin zituen, The New Mastersounds taldearekin "Your Love Is Mine" abestian eta Homecut Directive taldearekin "Come the Revolution" abestian.
2006an EMI disketxearekin kontratua sinatu zuen aurreneko diskoa ateratzeko. Lehenengo singlea, "Like a Star", ez zen arrakastatsua izan baina bigarrena, "Put Your Records On", zerrendetako bigarren postura iritsi zen. Nazioartean ere islada izan zuen, top 10-ean sartu baitzen Zeelanda Berrian, Israelen, Txinan, Espainian eta Irlandan. Diskoak abeslariaren izena izan zuen, Corinne Bailey Rae, eta Grammy Sarietarako bi izendapen jaso zituen, abesti onenarena eta diskorik onenarena. Esan beharra dago aurreneko single hark ("Like a Star") presentzia nabarmena izan duela gerora egin diren telesail eta filme ugaritan.
2008an Herbie Hancock pianojolearen River: The Joni Letters diskoan kolaboratu zuen, eta diskoak urteko disko onenaren Grammy Saria jaso zuen. Urte berean senarra hil zitzaion.
2010an bigarren diskoa argitaratu zuen eta "Is this love" abestiarengatik R&B ekitaldi onenaren Grammy Saria jaso zuen. 2016an hirugarrena atera zen, The Heart Speaks in Whispers, eta Billboard's R&B zerrendan bigarren postura iritsi zen atera bezain laister.
2017an Coldplay taldearen "The Scientist" abestiaren bertsioa egin zuen Fifty Shades Darker filmeko hasierako abestia izateko. 2019an Tom Waits abeslariaren omenezko diskoan hartu zuen parte "Jersey Girl" abestia interpretatuz.
Zelula ziklo
Zelula zikloa edo ziklo zelularra zelula batean izaten diren gertaera saila da, zatiketa eta bikoizketa (erreplikazioa) eragiten dituena. Ziklo hau funtsezko prozesua da biziaren garapenean, organismo ororen ugalketaren oinarrian baitago, eta baita ere ilea, azala, odola eta barne organo batzuk berritzen diren prozesuan. Zelula guztiak lehendik dagoen beste zelula batetik bakarrik sortzen dira. Ziklo zelularra zelula berri bat agertzen den unean hasten da, zatitzen den beste zelula baten ondorengoa, eta zelula horrek, hurrengo zatiketaz, bi zelula alaba berri sortzen dituen unean amaitzen da.
Espezie prokariotoetan, zatiketa fisio bitar edo erdibiketa bidez egiten da. Zelula hauek, oro har, kromosoma bakarra izaten dute, erreplikatu egiten dena geroago banandu eta zelula zatitu aurretik.
Eukariotoetan (animalia, landare, onddo eta zelula protistetan), ziklo zelularra bi fase nagusitan banatzen da: interfasea eta fase mitotikoa edo zatiketa fasea (M) (mitosia eta zitokinesia barne). Interfasean zehar, zelula hazi egiten da, mitosirako behar diren elikagaiak metatuz, eta bere DNA eta organulu batzuk bikoizten ditu. Fase mitotikoan, kromosoma, organulu eta zitoplasma erreplikatuak bi alaba zelula berrietan banatzen dira.
Espezie eukariota plurizelularretan bi zelula mota bereiz ditzakegu:
Zelula diploideak izaki plurizelularren estrukturaren oinarri dira eta hau dela eta somatikoak deitzen zaie. Izaki plurizelularretan gametoak zelula haploideak dira, eta germinalak direla esaten da.
Dualismo honetan oinarrituz bi ugalketa mota bereiz ditzakegu:
Ziklo zelularra eta ugalketa asexuala
Ziklo zelularra oinarrizko lau etapatan bereiz daiteke: jaiotza, hazkuntza, banaketa eta ugalketa edo heriotza. Ziklo honen iraupena oso aldakorra izan daiteke eta bai barne zein kanpo eragileen menpe egon daiteke, adibidez lehenengo kasuan hormonen menpe eta bigarrenean tenperaturarenean. Azken etapa bezala normalean ugalketa bakarrik kontuan hartzen bada askotan, hau egiteko gaitasuna galdu duten zelulak ere aurki daitezke, neurona edo eritrozitoen kasuan bezalaxe.
Izaki unizelularretan eboluzioak hazkunde eta ugalketa azkarraren alde egin du, hau da bizitza zelular motzera. Era honetan aniztasuna eta ondoriozko espeziaren biziraupen gaitasuna handitu egiten dira.
Mikroskopiotik begiratuz gero bitan bana daiteke ziklo zelurra, interfasea (G1, S eta G2); hau da, zelulak nukleoa aurkezten duen epe luze bat, eta zatiketa, honen azken ondorioa bi zelula alaba izango direlarik. Interfasearen amaieran hasten da DNA-ren bikoizketa, eta honek gero banaketa ematen denean zelula alaba bakoitzak informazio genetiko bera edukitzen baimentzen du.
Interfasea
S fasea (ingeleseko synthesis-etik) DNAren bikoizketa gertatzen deneko faseari deritzo, ondoren mitosia, hau da, honen zatiketa gerta dadin. (G1, S eta G2) faseak gertatzen dira bertan:
G1 fasea
RNAm-ren eta proteinen sintesia gertatzen da fase honetan, hau da zelula hazten jarraitzen du. Fase honen luzera zelula mota bakoitzaren araberakoa da, baina guztietan R izeneko puntua aurki daiteke, eta puntu hori pasaz gero beste faseak gertatzea geldiezina da.
Zenbait zelulatan puntu honetara iritsi baino lehenago gene batzuk adierazten dira, hauek bereizketa zelularra izeneko prozesuaren bidez zelula espezializatu bihurtu arte. Era honetan R puntura iritsi gabe denbora asko egon daitezke G0 deitu den fasean, baina aktibatzaile mitotiko edo hormona batzuen eraginez G fasera itzul daitezke denbora bat pasa ondoren. Baina beste batzuk, neuronak bezalakoak, G0 fase horretan geratzen dira, ugaltzeko gaitasuna galduz.
S fasea
DNA-ren bikoizketa gertatzen da fase honetan, hurrengo fasean kromatida harizpi bikoitzeko kromosometan kondentsatu dadin. Fase honetan zehar RNA eta proteinen sintesiak aurrera jarraitzen du, bereziki histona izeneko proteinaren, honek prozentriolo izeneko organulua eratuz.
G2 fasea
DNA-ren sintesi guztia amaitzerakoan hasten da eta kromosomak desberdintzen hasten direnean amaitzen da. Fase honetan zehar G1 faseko informazio genetikoaren bikoitza dago eta proteinen sintesia jarraitzen du, histonarena zehazki lehen esan bezalaxe. Honen bukaeran bi diplosoma osaturik aurki ditzakegu.
Mitosia
Amaren zelularen kromosoma berdineko zelulak sortu behar direnean mitosia egiten da. Mitosia mitos-etik dator, filamentuak edo harizpiak esan nahi du. Izaki diploideetan honela defini daiteke prozesua, zelula bat 2n kromosomekin 2 zelula 2n kromosomekin lortzen diren, n kromosoma desberdineko zenbakia izanik. Mitosiari esker, izaki diploideetan, zelula somatiko guztiak kromosomenen dotazio berdina dute, zigotoaren berdina, hau da, organismoaren lehengo zelula bezalakoa. Baina adibidez gizakiaren kasuan edo beste izaki plurizelularretan zelulak desberdinak dira, hau ez da DNA desberdina dutelako garapen enbrioarioan emandako diferentziatzen zelularraren ondorio da. Mitosian 4 fase desberdintzen dira: Profase, Metafase, Anafase eta Telofasea.
Zitozinesia
Zitoplasmaren zatiketa deritzo. Zelula animalietan, zitoplasmaren itotzearekin gertatzen da eta zelula begetaletan, tabikazio intrazelularraren bitartez. Animalien kasuan honelaxe gertatzen da:
Anafasearen amaieran hasten da. Mintz plasmatikoaren inbaginatzean hasten da plano ekuatorialen maila berdinean. Ildo banaketa agertzen da zitoplasma guztia inguratzen duena. Eraztun kizkurbera sortzen da. Eraztun kizkurbera aktina polimeroz osatuta dago mintz plasmatikoaren barruko aurpegiari lotuta. Horrela zitoplama iratopena doa, banatzeko mintza mikrotubulo interzonalarekin kontaktuan jarri arte, sustantzia dentsoaren maila berdinean. Horrela zitoplasma banatzen da eta bi zelula alaba sortzen dira.
Ugalketa sexuala eta meiosia
Gametoek parte hartzen duten ugalketa motari deritzo ere, bertako zelula sexualak meiosis izeneko zelula banaketaren bidez lortzen direlarik. Zelula sexual hauen aurrekoak meiosi izeneko zelula banaketaren bidez lortzen dira, azarez kromosoma homologoek crossing over eginez eta kromosoma ezberdinak lortuz.
Zelula diploide bakar batetik lau gameto sortzen dituen zelularen zatiketa mekanismoari deritzo meiosia.
Meiosiaren helburua kromosomen erdiak dituzten zelulak sortaraztea da eta bi zatitan bana daiteke prozesua: lehen zatiketa meiotikoa (I. Meiosia) eta bigarren zatiketa meiotikoa (II. Meiosia). Lehen zatiketa honetan bi zelula haploide lortzen dira (2n) eta bigarrenean bi zelula haploidetik (2n) bi zelula sexual (n).
Meiosirik egongo ez balitz gametoek zelula haploideak izango lirateke eta bat egiterakoan informazio bikoitza luketen zelulak sortuko lituzkete. Era honetan kromosoma kopuru handitzen joango litzateke belaunaldiz belaunaldi zelula ez egonkor eginez.
Ziklo zelularraren erregulazioa
Ziklo zelularraren erregulazioak zelula baten biziraupenerako funtsezkoak diren prozesuak barne hartzen ditu, baita kalte genetikoak detektatu eta konpontzea eta kontrolik gabeko zelula-zatiketaren prebentzioa ere. Ziklo zelularra kontrolatzen duten gertaera molekularrak ordenatuak eta gidatuak dira, hau da, prozesu bakoitza modu sekuentzialean gertatzen da eta ezinezkoa da zikloa "alderantzikatzea".
Nola bikoizten da DNA behin bakarrik?
G1 fasean, CDK-k (ziklina) DNAren erreplikazioaren jatorria ezagutzeko konplexuari Cdc6 izeneko erreguladore batzuk gehitzea sustatzen du, hauek Mcm erreplikazio aurreko DNA konplexu bat eratuz, erreplikazio genetikoaren makineria biltzen duena. S fasea hasten denean, Cdk-S delakoak Cdc6ren disoziazioa eta haren ondorengo proteolisia sortzen ditu, baita Mcm-ren zitosolera esportatzea ere; beraz, erreplikazioaren jatorriak ezin du erreplikazio aurreko konplexu bat bildu hurrengo zikloraino (degradazio proteolitikoek beti dakarte atzeraezintasuna, gire zikloa gertatu arte). G2 eta m bitartean, aurreerreplikazio-egituraren bakartasuna mantentzen da, harik eta, mitosiaren ondoren, Cdk jarduera-maila erori eta hurrengo ziklorako Cdc6 eta Mdm gehitu arte.
Nola sartzen da mitosi fasean? B ziklina, Cdk-Mn ohikoa, ziklo zelular osoan dago. Normalean Cdk ziklina fosforilazio bidez inhibitzen da Wee proteinaren eraginez, baina, G2ren amaieran, Cdc25 izeneko fosfatasa bat aktibatzen da, fosfato inhibitzailea ezabatzen duena eta bere jarduera handitzea ahalbidetzen duena. Cdc25 Wee inhibitu eta Cdk-M aktibatu egiten du, eta horrek atzeraelikadura positiboa eragiten du, Cdk-M metatzea ahalbidetzen duena.
Nola banatzen dira ahizpa kromatidoak?
Mitosian, ardatz akromatikoa sortu eta zinetokoroak lotzeko muga gainditu ondoren, kromatidek beren kohesina-hezurdura ezabatu behar dute, elkartzen dituena. Horretarako, Cdk-Mk APC aktibatzen laguntzen du, ubikuitina ligasa bat, Cdc20rekin lotuz. APC horrek segurinaren proteasomaren ondorengo degradazioa ubikuitinizatu eta errazten du, kohesinak bereizi behar dituen separasa entzimaren inhibitzailea baita.
Behin Cdk-M mailak altuak direnean, zaila dirudi mitosi-dinamika gelditzea eta zitozinesian sartzea: bada, hori gertatzen da Cdk-Mk aktibatutako APCak, eta oraindik ezagutzen ez den kontrol-mekanismoa duen denbora-tarte baten ondoren, B zikloina ubikuitinizatzen duelako, Cdk-M jarduera erabat etetea eraginez.
G1 fasean, Cdk jarduera oso murriztua dago: APC-Hct1 (Cdc20 soilik mitosian jarduten du) B zikloi oro ezabatzen du; CDKren inhibitzaileak metatzen dira; ziklinen transkripzioa gutxitzen da. Atseden horretatik ihes egiteko, G1 ziklinak pilatu behar dira. Hau, zelulen ugaltze faktoreen bidez kontrolatzen da, kanpoko seinaleekin. Zikloa jarraitzeko beharrezkoak diren s eta G2 faseetako geneen transkripzioa aktibatzeko mekanismo molekularrak zirraragarriak dira: gene horiek E2F proteina erregulatzaileak erregulatzen ditu, G1/s eta S. E2F zikloetako DNAren sustatzaileekin batera, erretinoblastomaren proteinak (Rb) kontrolatzen du, zeinak, faktore trofikorik ezean, jarduera sustatzen duen. Ugaltze-seinaleak daudenean, Cdk-G1 fosforila Rb, E2F-rekin kidetasuna galtzen duena, hortik bereizten da, eta, gainera, s fasearen geneak adieraztea ahalbidetzen du, E2F-k bere gene propioaren transkripzioa bizkortzen duen bezala, Cdk-S eta G1/s fosforilan ere bai Rb eta Hct1 (APCren aktibatzaile positiboa), zeinak ziklo horiek degradatzen dituen.
Ziklo zelularra eta minbizia
Tumore asko urrats askoren emaitza direla uste da, eta horietatik DNAren alterazio mutageniko konpondu gabea lehen urratsa izan liteke. Ondoriozko alterazioen ondorioz, zelulek kontrolik gabeko ugaltze prozesu bat hasten dute eta ehun normalak inbaditzen dituzte. Tumore gaizto baten garapenak eraldaketa genetiko asko eskatzen ditu. Alterazio genetikoak aurrera egiten du, zelulek zikloaren mekanismo erregulatzaile normalari erantzuteko duten gaitasuna gero eta gehiago murriztuz.
Kartzinogenesi an parte hartzen duten geneak ziklo zelularraren kontrolean, DNAn izandako kalteen konponketan eta alboko zelulen arteko itsaspenean inplikatuta dauden geneen eraldaketatik sortzen dira. Zelula neoplasiko bihurtzeko, gutxienez bi mutazio behar dira: bata, tumoreak ezabatzen dituen gene batean, eta, bestea, protoonkomen batean, onkomen bat sortzen duena.
Murumendi
Murumendi Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, izen bereko mendilerroan kokatua, Beasain eta Itsasondokl udalerrien lursailetan, Goierri eskualdean. 867 metroko garaiera du. Aldamenean Usurbe mendia du. Euskal sineskeren arabera, Mari jainkosaren bizilekuetako bat da.
Murumendiko gailurrean Burdin Aroko kastro edo herrixka baten aztarnak aurkitu ziren. Bestalde, tontorretik honako mendiak ikus daitezke: Usurbe, Txindoki eta Aralar, Ernio, Erlo, Aizkorri eta abar.
Mitologia
Mitologian aberatsa da, kondaira ugari baititu: Mariz, lamiez, jentilez...
Orós
Orós Brasilgo udalerri bat da, Ceará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Jaurlaritza
Jaurlaritza hitzarekin honakoak adierazten dira:
Norio Haryu
Norio Haryu (波立 紀夫, 1972ko urtarrilaren 14a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Bellmare Hiratsuka.
Salvelinus tolmachoffi
Salvelinus tolmachoffi Salvelinus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Rhipidura cockerelli
Rhipidura cockerelli Rhipidura generoko animalia da. Hegaztien barruko Rhipiduridae familian sailkatua dago.
Ponte de Sor
Ponte de Sor Portugalgo Portalegreko barrutian dagoen udalerria da.
Rock and roll
Rock and rolla (sarritan rock & roll edo rock 'n' roll ere idazten da, ingelesetik: rock, "kulunkatu" eta roll, "biratu") Estatu Batuetan 1940eko hamarkadaren amaieran eta 1950eko hasieran sortutako musika herrikoi mota bat da. Haren jatorria blues afroamerikarraren, country musikaren, jazzaren eta gospel musikaren nahastean dago. Rock and rollaren elementuak jadanik 1930eko hamarkadako country abestietan eta 1920ko blues diskoetan aurki daitezke, baina izena ez zuen eskuratu 1950eko hamarkadara arte.
Marisa Barrena
Marisa Barrena Larruzea (Zornotza, Bizkaia, 1951ko apirilaren 26a) euskal maistra, psikopedagogoa, ekintzailea, euskaltzalea eta feminista da. Durangoko Andereak Elkarteko kide sortzailea. Herriko Kriskitin dantza-taldean kulturartekotasuna eta parekidetasuna sustatzeko lanean dihardu; eta Euskal Wikipedian, emakumeen presentzia urria gizonen parera ekartzeko lanetan.
Rock and roll
Sarritan rock and roll terminoa rock hitzaren sinonimo gisa erabiltzen da. Hala ere, zentzu hertsian rock and rollak bere ezaugarri propioak ditu, rockaren beste estilo batzuetatik bereizten dituena.
Marisa Barrena
2022ko Manuel Lekuona sarietarako izendatua izan da Marisa Barrena Larruzea, Enkarni Genua, Felix Ibarrondo Ugarte, Lutxi Mancisidor eta Ramon Zallorekin batera, besteak beste Marisa Barrenaren hautagaitza aurkezteko arrazoiak hauexek izan dira:
Rock and roll
Jatorria
Rock and Rollen jatorria ez da bakarra eta Ameriketako Estatu batuetako zonalde batean kokatu daiteke XX. mendeko 40 eta 50 hamarkadetan, New Orleans, Saint Louis, Boston, Texas... Musikaren aldetik beste estiloen oinordea izan zen:
Marisa Barrena
Emakume ekintzailea eta erreferentea euskaran, feminismoan eta euskal kulturan, bere militantzia eta konpromisoari esker etengabeko lana egin duena herrigintzan. Euskara arloan, eta erakunde eta elkarte desberdinetan, irakasle izateaz gain, koordinatzaile, aztertzaile, materialgile eta teknikari ere jardun da: esaterako Ikastolen Elkartean, HABEn, IRALEn, Eusko Jaurlaritzan eta hainbat euskaltegitan. Horrez gain, etengabeko zubi-lanak egin ditu kolektibo eta proiektu ugaritan, berauen bultzatzaile sutsua izanik: besteak beste, alfabetatze eta euskalduntze kontuetan, euskal dantza arloan, feminismoan, euskal literatura munduan, errefuxiatuen gaietan... Bere lan eta iritziaren zabalkunderako erabili ohi dituen bideak prentsa, aldizkariak, irratia, sare sozialak, Wikipedia edota hitzaldiak izan dira.
Rock and roll
Sortzaileak
Zonalde geografikoaren zabaltasuna kontutan izanda, lehen sortzailetako polemika ez dago oso garbi. Orokorrean, Muddy Waters azaltzen da Rock and Rollen bidea prestatu zuen musikaria bezala. Beste egileek Bill Haley aipatzen dute, bereziki Bill Haley and the Haley's Comets taldea, diska batekin: Crazy man crazy (1954) "Rock Around the Clock" kanta arrakastsua barne. Azken kanta horrek John Lennonen lantean eragin zuzena izango luke. Chuck Berry eta Little Richard ere genero berriaren sortzaileak bezala aipatuak izan dira. Garrantzi handi izan zuen ere bai Ike Turner eta bere bi lan: The Fat Man de Fats Domino (1949) eta Rocket 88 (1951). Garaiko musikarien artean asko dira aipatzea merezi dutenak: Jerry Lee Lewis, Bo Diddley, Fats Domino, Buddy Holly, Eddie Cochran, Gene Vincent, Elvis Presley...
Marisa Barrena
Bizialdia
Marisa Barrena Zornotzan jaio zen, Aldekoena baserrian, bertan maizter zirela. 8 urte zituela, etxegabetu zituzten, eta Eubako Erkoles baserrira joan ziren bizi izatera. 1982an, berriz, Durangora aldatu zen, familiarekin batera.
Lanbidea
Lehen ikasketak herri-eskolan egin zituen, eta oinarrizko batxilerrekoak, berriz, Zornotzako Karmengo Ama ikastetxean. 14 urterekin merkataritzaren alorreko ikasketak egin zituen, eta 15ekin hasi zen beharrean, administrari-lanetan, Zornotzako Ekin kooperatiba-fabrikan. 18 urterekin, borondatezko euskara-eskolak ematen ibili zen Durangoko Jesuitek utzitako geletan.
Hamar urtez Ekinen jardun ostean, Ikastolen Elkartean hasi zen beharrean, Bizkaiko idazkari nagusiaren karguan. Ikastola publiko eta pribatuen arteko afera sortu zenean, beste bide bat hartzea erabaki zuen, eta betiko bokazioari heldu zion, irakaskuntzari. HABEko oposizioak gainditu ondoren, 1982an Arrasateko Udal Euskaltegian denbora labur batean aritu ondoren, 1982ko irailean Bilboko HABE euskaltegi pilotuan jardun zuen (gainerako euskaltegien eredu izateko sortu zituzten). Lanean ari zela egin zituen Magisteritza-ikasketak. Proiektu pilotu hura bertan behera geratu ondoren, IRALEn ibili zen urte batzuetan, irakasleen irakasle. Zornotzako Barnetegiari bultzada ematen parte hartu zuen. Hura utzita, psikopedagogia-ikasketak egin zituen, eta Durangaldeko ikasleen eta irakasleen motibazioak aztertu zituen. 2015ean erretiratu zen.
Euskaltzale
Zuzentzaile aritu zen 1960ko hamarkadan sortutako haurrentzako Kili-Kili aldizkarian.
1969an hasi zen irakasle borondatezko euskara-eskoletan, eta 1972an, Durangon egindako alfabetatze eta euskalduntze kanpainetan parte hartu zuen.
2015etik aurrera, euskara online eta doan praktikatzeko aukera ematen duen Mintzanet programan parte hartzen du.
Nafarroaldeko ikastolei laguntzeko asmoz ERRIGORA egitasmoko Durangoko koordinatzailea da.
Feminista
2005ean, Andereak taldea sortu zuen, beste hainbat kiderekin batera. Urte hartan, Ofelia Hernández erail zuen haren bikotekideak Durangon, eta halako gertaerak salatzeko beharrak bultzatuta sortu zuten elkartea. 2022ko San Fausto jaietan txupinlari izan zen, Andereak taldeko Amparo Larrañaga lagun zuela.
Eskola eta institutuetan hizlari aritzen da, belaunaldi gazteen artean emakumeak bistaratzea helburu duela.
Segura Irratiko kolaboratzailea da, hamabostean behin efemerideari erreparatuz, emakumeak bistaratzea helburu. Ildo beretik, 2022ko irailetik aurrera Euskadi Irratiko Faktoria saioan ere bai, hamabostero (astelehen goizetan eta 10ak aldera).
Egunero sare sozialen bidez emakumeen efemerideak bistaratzearen ardura hartzen du.
Mugimendu feministako kidea da.
Wikilaria
2019az geroztik, Wikiemakumeok proiektuan parte hartzen du, Euskarazko Wikipedian emakumeen biografiak sortzen eta euskaratzen. Durangaldeko Wikiemakumeok proiektuaren partaide eta bultzatzaile. Durangaldeko, Arratia eta Oiartzungo Wikiemakumeok taldeen sortzaile eta sustatzailea da, baita Euskal Wikipedia eta Durangaldeko Wikiemakumeok taldeen bitartekari ere.
Ongi etorri errefuxiatuak
Ongi etorri errefuxiatuak elkartean Durango plataformako kidea da.
Dantzari
1990eko hamarkadatik aurrera, Durangoko Kriskitin dantza-taldeari zabalkundea ematen dihardu, helburu nagusi batekin: kulturartekotasuna eta parekidetasuna lantzea. Barne-hausnarketa egiteaz gain, sentsibilizazio- eta kontzientziazio-lana egin dute herrian eta inguruetan. 2015etik aurrera, emakumeak ere hasi dira parte hartzen lehen gizonezkoenak baino ez ziren hainbat dantzetan.
USB memoria
USB memoria (Universal Serial Bus; ingelesez pendrive, USB flash drive), informazioa gordetzeko flash memoria bat erabiltzen duen biltegiratze-gailu bat da. Lehen modeloek bateria behar zuten, baina gaur egungoek jada ez. Memoria horiek iraunkorrak dira (kanpo) urratuekiko, hautsarekiko, eta batzuk urarekiko ere. Faktore horiek erasaten zieten biltegiratze eramangarrien aurreko formei, hala nola disketeei, disko konpaktuei eta DVDei.
Memoria horiek gehien erabiltzen diren biltegiratze eta norberaren datuen garraio sistemak dira, diskete tradizional eta CDak ordezkatu dituztelako. Merkatuan erraz aurki daitezke 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128 eta 256 GB-eko memoriak; hala ere, 64 GBetik gorakoak ez dira hain erabiliak, garestiak direlako. Kontuan izatekoa da 128 GBeko USB memoria gutxi gorabehera 700 MBeko 180 CDren baliokidea dela, edo 1,44 MBeko 91.000 disketerena.
Haien arrakasta handiak herri izendapen asko ekarri dizkio, neurri txikiengatik eta aurkezpen forma ezberdinengatik, nahiz eta guztien artean bat bera ere ez gailendu. Euskal Herrian, USB memoria izenez ezagutzen dira gehienbat. USB kalifikatzaileak edo testuinguruak berak erraz ulertarazten digu zein gailu informatikori buruz ari garen hitz egiten; hala ere, kontzeptuari buruz pixka bat zorrotzak izanez gero, USBk konexioaren ataka soilik adierazten du.
Gaur egungo sistema eragileek memorietan irakurri eta idatzi ahal dute, ekipo piztu bateko USB konektore batera entxufatuz soilik, konektorea beraren bitartez elikaduraren energia jasoaz, non, gehienez 5 volteko eta 2,5 watteko maximoak dituen. Ekipo zahar samarretan (adibidez Windows 98 ekipatua dutenetan), fabrikatzaileak emandako gailu kontrolatzaile (driver) bat instalatu behar da. GNU/Linuxek ere badu euskarria USB biltegiratze gailuentzat Linux nukleoaren 2.4 bertsioaz geroztik.
Historia
Lehen flash unitateak M-systems enpresa israeldarrak egin zituen, "Disgo" markapean, 8 MB, 16 MB, 32 MB eta 64 MB tamainetan. Horik "disketearen egiazko ordezkapenak" gisa sustatu ziren eta euren diseinuak 256 MBraino segitu zuen. Asiar fabrikatzaileek laster euren unitateak merkaturatu zituzten, Disgo seriearenak baino merkeagoak.
Gailu horren aurreko modeloek bateriak erabiltzen zituzten, PC-aren elikaduraren ordez.
Marisa Barrena
Militantzia
Frankismo garaian, haren kontrako mugimenduan jardun zuen. 1975ean Guardia Zibilak atxilotu zuen, propaganda ilegala izatea egotzita, eta hiru egunez torturatu zuten, Zornotzako kuartelean.
USB memoria
Historia
Flash unitate berriek (2009) USB 3.0 konektibitatea daukate eta 256 GB memoria arte gordetzen dute, M-systems-en diseinua baino 1024 aldiz handiagoa dena. Era berean, gailu batzuek, ohiko funtzioaz gain, USB memoria bat daukate gehigarri gisan, sagu optiko hari gabe batzuek bezala, edo gehigarri bat duen USB memoriak beste memoria mota batzuk ezagutzeko, MicroSD, m2, eta abar.
Gernika Gogoratuz
Gernika Gogoratuz, Bakearen Aztertegia, gehienetan Gernika Gogoratuz bakarrik deitua, bake-gaiak aztertzen dituen ekimena da, 1987an Gernika ren bonbardaketaren 50. urteurrenean Eusko Legebiltzarrean aho batez sortua.
USB memoria
Historia
2010eko abuztuan, Imationek merkaturatze baten berri eman zuen, Flash Drive Defender F200 segurtasunerako USB linea berria, 1 GB, 2 GB, 4 GB, 8 GB, 16 GB eta 32 GBko edukierarekin. Biltegiratze unitate horiek sentsore biometriko ergonomiko bat daukate, informazioa atzitu baino lehen, hatz-marken kointzidentziak balidatzen dituen hardware batean oinarritzen dena. Haren diseinua, nabariena hautsarekiko, urarekiko eta faltsutua izatearekiko erresistentzia handia da; ezaugarri fisiko guztietatik at gailuak segurtasun aurreratua ematen du FIPS-140-2-ren bidez, 3 mailako 256-bit-eko AES zifratuaren bidez, kautotzea, administrazio eta segurtasun biometrikoaren bidez; kontrol administratiboak ere barne ditu, 10 erabiltzaile arte kudeatzeko eta pasahitz konplexu eta pertsonalizatuen politikak kudeatzeko.
Erabilgarritasunak
USB memoriak ohikoak dira euren etxetik lanera, edo alderantziz, datuak garraiatzen dituzten pertsonen artean. Teorikoki 20 urtean zehar atxiki ahal dituzte datuak eta milioi bat aldiz idatzi.
Nahiz eta hasiera batean datuak eta dokumentuak gordetzeko sortu ziren, ohikoa da USB memorietan programak edo beste edozein motatako fitxategiak aurkitzea, beste edozein fitxategi sistema bezala portatzen direlako.
U3 gailu berriek Microsoft Windowsentzat aplikazioen menu bat integratzen dute, bere "Hasi/Inicio" menuaren antzekoa, irudien fitxategiak antolatzea baimentzen dutenak, musika eta abar. Beste fabrikatzaile batzuen memorientzat ere badira software askean oinarritutako bildumak, Portableapps.com-en kasua den bezala.
Normalean, gailu hauek konpainiako logotipoa USB memoriaren azalean grabatuta pertsonalizatzen dira, markaren ikuspena handitzeko modu bat bezala. USB memoriak baliteke daturik ez izatea edo informazio aurrekargatua eramatea (grafikoak, dokumentazioa, web estekak, Flash animazioak edo beste multimedia fitxategi batzuk, doako aplikazioak edo demoak). Datuen aurrekarga duten memoria batzuek irakurketarako soilik dira; beste batzuk bi partiziorekin eratuak daude, bat soilik irakurketarako eta bestea datuak gehitu eta ezabatu al dena. Bi partiziodun USB memoriak garestiagoak dira.
USB memoriak autoabio funtzioarekin konfigura daitezke (autorun) Microsoft Windowsentzat, zeinarekin gailua sartua izatean, automatikoki abiatzen den fitxategi espezifiko bat. Autorun funtzioa aktibatzeko beharrezkoa da autorun.inf deitua den fitxategi bat script egokiarekin gordetzea gailuko erro direktorioan. Autorun funtzioak ez du ordenagailu guztietan funtzionatzen. Batzuetan funtzionalitate hau desgaitua aurkitzen, abio sistema honetaz baliatzen diren birus eta troiarren hedapena zailtzeko.
Gernika Gogoratuz
Misioa eta funtzionamendua
Gernika Gogoratuz irabazi asmorik gabe zentro independente bat da, eta bere misioa da Gernikaren historia gogoratu eta omentzea, eta Euskal Herrian zein munduan gainontzean bake aske, bidezko eta adiskidetsu baten alde lan egitea. 1995etik, Gernika Gogoratuz Fundazioaren babespean aritzen da, eta izen bereko elkarte bat dauka.
USB memoria
Erabilgarritasunak
Memoria hauen beste erabilgarritasun bat da, ekipoaren BIOS-ak onartzen badu du behintzat, sistema eragile bat abia dezakeela CD, DVD eta disko gogor beharrik gabe. USB memoriatik eginiko abioa oso hedatua dago ordenagailu berrietan eta DVD-ROM irakurle batekin baino azkarragoa da. USB memoria batean osorik sartuta dauden Linux banaketak aurki daitezke eta bertatik abia daiteke (ikus bedi Live CD).
USB memoriak edukiera handia dute, disko gogor edo CD/ DVD grabagailuen antzera segurtasun kopia bat egiteko bide erraz bat dira. Badira grabatzaileak eta CD-ROM, DVD, diskete-unitatea edo Zip irakurleak USB-tik konektatzen direnak.
Gernika Gogoratuz
Sariak
2010eko abenduan, Gernika Gogoratuz zentroari René Cassin saria esleitu zitzaion Nazioarteko Bakearen Brigadak GKE arekin batera, giza eskubideen arloan egin lanagatik. Onarpen publikoaz gain, sarituek 16.550 euro bana jaso zituzten. 2012ko apirilaren 27an, berriz, Gernikako bonbardaketaren 75. urteurrenean, Gernika Gogoratuzek Bake eta adiskidetzearen aldeko sarietako bat jaso zuen Gernikan bertan, Roman Herzog eta Elkarriri ere esleitutako saria. Ekitaldiak erakunde publikoen presentzia zabala izan zuen.
USB memoria
Erabilgarritasunak
Gainera, gaur egun, USBdun audio ekipo batzuei pendrivea konekta dakieje, daukan musika erreproduzitzeko.
Segurtasun-neurri gisan, zenbait USB memoriak idazketa eragozteko aukera dute etengailu baten bidez, diskete zaharren erlaitzarekin bezala. Beste batzuek zati bat erreserbatzen uzten dute gero gako baten bitartez ezkutatzeko.
Alderdi sendo eta ahulak
Kostu baxua eta garantia izan arren, oso presente eduki behar da biltegiratzea gailu horiek bat batean ibiltzeari utzi ahal diotela hainbat ezbeharrengatik: konektatuta dauden bitarteantentsioaren aldaketengatik, metro bat baino altuagoko garaiera batetik erortzeagatik, zenbait urtetan zehar eginiko erabilera jarraiagatik, bereziki pendrive zaharretan...
Flash unitateak immuneak dira urratuei eta hautsari zeinak aurretiko biltegiratze eramangarri formei erasaten dien, hala nola disko konpaktu eta disketeei. Bere egoera solido iraunkorreko diseinuak esan nahi du kasu askotan ustekabeko gehiegikeriei bizirauteko gai direla (kolpeak, erorketak, zapalketak, garbigailuetatik pasatzeak edo likidoen zipriztinak). Honek ezin hobea bihurtzen du datu pertsonalen edo laneko fitxategien garraiorako zeinak leku anizkunetatik atzitu nahi diren. Ordenagailu berrietako USB euskarrien kasik omnipresentziak esan nahi du gailu batek ia leku denetan funtzionatuko duela. Halere, Microsoft Windows 98-k ez du USB biltegiratze masibo generikoentzako euskarririk, kontrolatzaile bereizi bat instalatu behar da fabrikatzaile bakoitzarentzat edo besterik ezean generikoak lortu. Microsoft Windows 95-entzat aipatu kontrolatzaileak ia ez dira existitzen.