cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
KV28
Indusketa
Ryanek, KV27a bezala, KV28 hilobia XVIII. dinastia erdialdean datatua zegoenaren ondorioa atera zuen, beharbada Tutmosis IV.a edo Amenofis III.aren erregealdietatik, eta bertan, gutxienez bi pertsona lurperatuak izan zirela. Lanek, argitara eman zituzten ontzi kanopo baten zatiak, momien hesgailuak eta baita giza arrastoak ere. Dena dela, oraindik ez da aurkitu, eta ez dago bertan lurperatuak izan ziren pertsonen nortasuna jakin ahal izateko aukera askorik, beharbada senar-emazteak zirenak.
Portal (Ipar Dakota)
Portal Ipar Dakotako hiri bat da. Burke konderrian kokatua dago. 2010ean 126 biztanle zituen, 1.46 kilometro koadrotan banatuta.
Watertown (Wisconsin)
Watertown Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Jefferson konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Weippe (Idaho)
Weippe Idahoko hiri bat da. Clearwater konderrian kokatua dago. 2010ean 441 biztanle zituen, 10.8 kilometro koadrotan banatuta.
Chaetostoma dupouii
Chaetostoma dupouii Chaetostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Mortsa
Mortsak garrantzi handia izan du Artikoko herri askoren kulturetan, haragia, koipea, larruak, letaginak eta hezurretarako ehizatu baitituzte. XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran, mortsak asko ehizatzen ziren. Mortsaren populazioa azkar jaitsi zen Artikoko eskualde osoan. Harrezkero zertxobait berreskuratu da, nahiz eta Atlantikoko eta Laptev mortsaren populazioak zatikatuta eta maila baxuetan jarraitzen duten gizakien interferentziaren aurreko garaiarekin alderatuta.
NGC 4607
NGC 4607 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Meerschautita
Meerschautita mineral bat da.
Ezaugarriak
Meerschautita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Itxaro Mentxaka
Itxaro Mentxaka Bengoetxea (Lekeitio, 1964) bizkaitar mezzo-sopranoa da.
Jaioterrian Itxas-Soinua abesbatzan hasi eta gero, 1983an Bordeleko kontserbatoriora joan zen, non Monique Florence izan zuen irakasle. Gero Valentzian ikasi zuen.
Operan, Leonardo Baladaren Cristóbal Colónekin debutatu zuen 1989an Bartzelonako El Liceu antzerkian. Harrezkero Bartzelonan eta Madrilen ia urtero lan egin du eta baita Sevillan, Bilbon, Coruñan, Valentzian, Santiago Compostelakoan, Peraladako Nazioarteko Jaialdian, Granadan eta Donostian ere.
Uriosteko geralekua
Urioste Euskal Herriko Bizkaiko tren geraleku bat da, Ortuella udalerrian kokatuta dagoena. Haren izena gora behera, ez dago Urioste auzoan bertan kokatuta, baizik eta Aiega etxaldean.
Geralekua 1933ko uztailaren 16an ireki zen.
Egoera
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Irisgarritasuna
Nahiz eta sarbide erabilgarririk izan, nasa eta trenaren arteko tartea dela eta geltokiaren erabilera ez da irisgarria. Arartekoak argitaratutako irisgarritasuna eta garrioaren ikerketa-diagnosiaren arabera, «Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ezin du modu autonomoan nasa eta unitate mugikorraren plataformaren arteko desnibela libratu» eta «Burdinbide zerbitzuen eragileak ez dio Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileari bermatzen ibilgailutik igo edota jaistea».
Historia
Geralekua 1933ko uztailaren 16an inauguratu zen, Bilbo-Muskiz burdinbide Barakaldotik Muskizera tartea irekitzearekin batera.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Autet
Autet Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Autet udalerrian erroldatutako biztanleak 284 ziren. Familiak 129 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 33 bakarrik bizi ziren emakumeak), 29 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 15 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 166 etxebizitza zeuden, 129 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 155 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 129 etxebizitza nagusietatik 101 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 80 etxek bost zituzten. 95 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 57 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 59 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 158 ziren, horien artean 112 aktiboak ziren eta 46 inaktiboak ziren. 112 pertsona aktiboetatik 99 lanean zeuden (56 gizon eta 43 emakume) eta 13 langabezian zeuden (4 gizon eta 9 emakume). 46 pertsona inaktiboetatik 29 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Autet udalerrian 141 unitate fiskal zeuden, 319,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.747 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 margolaria.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Guiglia
Guiglia Italiako udalerri bat da. Modenako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Guigliak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Waterville (Washington)
Waterville Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Douglas konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Konpainia
Konpainia, co. laburtuta, pertsona fisiko edo juridikoak edo bien nahasketa helburu zehatz batekin ordezkatzen duen legezko entitatea da. Konpainiako kideek helburu bera dute, eta bat egiten dute helburu zehatzak eta aitortuak lortzeko. Enpresek hainbat forma hartzen dituzte:
Konpainia bat pertsona juridiko gisa sor daiteke, eta, beraz, enpresak berak erantzukizun mugatua du, izan ere, kideek beren betebeharra betetzen edo ez dute betetzen publikoki deklaratutako sartzearen edo argitaratutako politikaren arabera. Konpainia batek likidatu beharra izan dezake legezko betebehar gehiago saihesteko.
Enpresak enpresa berri gisa elkartu eta taldean erregistra daitezke; ondorioz sortzen diren entitateak enpresa-talde gisa ezagutzen dira.
Bidasoa Kirol Klubaren ereserkia
Bidasoa Kirol Klubaren ereserkia honako hau da.
Euskaraz
Talde bat du Irunek, hori eta urdin miresmena sortzen du (e)ta lana latz egin Irunen zein Irundik kanpo ere berdin ''Aurrera Bidasoa! Herria zurekin!'' Horia ohorea eta ausardia urdina ibaiaren ur-laster garbia munduak entzun beza gure aldarria: Bidasoak bizi du, Irungo herria! Kantatu, guztiok, Bidasoaren izena Aurrera, guztiok, bihotzean daramagu! Kantatu, guztiok, Bidasoaren izena Aurrera, guztiok, irabazi edo galdu! Joko garbia, grina, indarra teknika eta kemena gure harrobi gaztearentzat eredurik onena. Egigun indar taldearekin zale guztiok batera Batasun horrek eramango du Bidasoa aurrera!
Gazteleraz
En Irún hay un equipo con mucha tradición que posee gran renombre y causa admiración, lleva siempre con orgullo muy alto el pabellón, Deportivo Bidasoa pronunciamos con unción. Oro tienes sus colores, expresa el valor de los pueblos euskaldunes conscientes del honor, con azul se complementa la enseña bicolor, el azul de nuestro río que nos baña con frescor. Cantemos unidos el Himno del Bidasoa así lograremos crear un ambiente mejor. Marchemos unidos al lado del Bidasoa ''que lleve orgulloso el aplauso de nuestra afición. Cuando juega fuera el Bidasoa deja siempre bien patente'' la nobleza de sus jugadores y el dominio del balón. En su campo es muy poderoso combativo y peligros, se oyen gritos de sus seguidores, Bidasoa aurrera. Cantemos unidos el Himno del Bidasoa así lograremos crear un ambiente mejor. Marchemos unidos al lado del Bidasoa ''que lleve orgulloso el aplauso de nuestra afición. ''
Salbatore
Salbatore Beasaingo auzo bat da, udalerriaren mendebaldean. Ormaiztegirekin egiten du muga eta baserriez gain industriagune bat ere badago. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 24 biztanle ditu.
Weiser (Idaho)
Weiser Idahoko hiri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 5,507 biztanle zituen, 87.46 kilometro koadrotan banatuta.
Ganekogorta
Ganekogorta edo Belaute izen bereko mendilerroan dagoen tontorra da, Araba eta Bizkaia artean kokatutakoa Nerbioi ibarrean. Bilbo erdigunetik pare bat kilometrora baino ez dago, hau da, itsasoaren mailatik oso gertu.
Tradizionalki, mendi honetatik ere deitzen zuten adar bat joz Gernikako Batzarretarako (Oiz, Gorbeia, Kolitza eta Sollube beste deiadar mendietatik bezala).
Geochelone elegans
Geochelone elegans Geochelone generoko animalia da. Narrastien barruko Testudinidae familian sailkatuta dago.
Chaetostoma fischeri
Chaetostoma fischeri Chaetostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Sekeko gaztetxea
Sekeko gaztetxea Bizkaiko Sopela udalerrian dagoen gaztetxea da, 2010eko apirilaren 13an okupatu zena. Eraikina errota zaharra izanik Gazte Asanblada Sopeloztarrak obrak egin zituen eraikina egokitzeko.
Eraikinak 3 solairu ditu eta Gobela ibaiaren parean dago kokatuta. Besteak beste, kontzertuak egiteko bi gune, hiru biltegi, bilera gela, sukaldea, barra, jangela, musika taldeentzako entsegu lokala, eta terraza ditu.
Hainbat ekintzen artean, gaztetxean, txalaparta eta sukaldaritza ikastaroak eskaintzen dira, eta aldizkako beste ikastaro, kontzertu eta ekitaldiak ere antolatzen dira. Azpimarragarriena igandero burutzen den "Domeka beroak" ekimena da, hanburgesa ezberdinak egiten dituztelarik.
Antonio Elorza
Antonio Elorza Domínguez (Madril, Espainia, 1943ko azaroaren 20a) euskaldun jatorriko espainiar historialaria da. Doktorea da Politika eta Ekonomia Zientzietan. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko eta Eusko Ikaskuntzako kide da. Euskadiko Partidu Komunistako kide izan zen. Espainiako eta Euskal Herriko gaurko historia aztertu du bere obretan: Socialismo utópico español (1970, Espainiako sozialismo utopikoa), La utopía anarquista en la II República (1973, Utopia anarkista II. Errepublikan), Ideologías del nacionalismo vasco (1978, Euskal abertzaletasunaren ideologiak).
Waterville Valley (New Hampshire)
Waterville Valley Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Grafton konderrian kokatuta dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lama Mocogno
Mugakideak
Lama Mocognok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Itziar Iratzagorria
Itziar Iratzagorria (Urduliz, Bizkaia) politikaria da.
2023ko ekainaren 17an Urdulizko alkate bilakatu zen, 2023ko maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz eta Elkarrekin Podemosen babesari esker.
Biografia
Urdulizen biztanleriak gorakadak (2023an 3.684 biztanle izatetik 2023an 5.164 izatera igaro zen) Udalbatzaren aldaketa sortu zuen gakoetako bat izan zen, izan ere, ordezkarien kopurua 11tik 13ra igo zen. Horrela, 2023ko maiatzaren 28ko hauteskundeetan EAJk bere sei zinegotziei eustea lortu zuen arren, ez zion balio izan Alkatetza atxikitzeko, koalizio abertzaleak beste sei lortu baitzituen, 2019ko hauteskundetan baino bi gehiago. Modu horretan eta Elkarrekin Podemosen babesari esker, 2023ko ekainaren 17tik aurrera EH Bilduko Itziar Iratzagorriak hartu zuen bere gain alkate kargua.
Laurehun eta laurogeita hemezortzi
Laurehun eta laurogeita hemezortzi (498) laurehun eta laurogeita hamazazpiaren ondoren eta laurehun eta laurogeita hemeretziaren aurretik doan zenbaki osoa da.
An Fhairche
Eskualde honi Joyce eta Flaherty lurraldea deritzo.
Udalerri honetan Petersburgh etxaldearen hondakinak daude, Lynch familiaren egoitza zena, XVIII. mendean Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Aldarrikapenaren sinatzaileetako bat izan zen John Lynchen arbasoak.
Singapurreko historia
Singapur modernoaren historia, bestetik, 1819an hasi zen, Thomas Stamford Raffles ingelesak portu britainiar bat eraiki zuenean. Horri esker, uhartea, India eta Txinarekin batera, merkataritza-gune garrantzitsua bihurtu zen; Asiako hego-ekialdeko merkataritza-portu garrantzitsua izan zen.
Antzinako Singapur
Singapurri buruzko lehen idazkian, (txineraz: 蒲罗中) Malakako penintsulako Pu Luo Chung uhartea deskribatzen da, III. mendekoa. Izen hori, malaysiarraren "Pulau Ujong" izenaren transliterazio bat da, "amaierako uhartea" esan nahi duena. Sejarah Melayu (Malaysiar kronikak) idatziak, ia narrazio mitologikotzat hartzen dena, bere orrien artean Sri Tri Buana printzearen historia gordetzen du, Sang Nila Utama bezala ere ezaguna, uhartera XIII. mendean iritsi zena. Narrazioaren arabera, printzeak izaki arrotz bat ikusi zuen, oker uste baitzuen lehoi bat zela, eta, beraz, animalia hori lurralde hartako nortasunaren zeinu gisa identifikatu zuen, eta "Singapura" herrixka sortu zuen, sanskritoan "lehoien hiria" esan nahi duena.
1320an, Mongoliar Inperioak misio komertzial bat bidali zuen Long Ya Men izeneko toki batera, uhartearen hego-ekialdean dagoen Keppel Harbour dela uste dena. Wang Dayuan bidaiari txinatarrak uhartea 1330. urte inguruan bisitatu zuen, eta Dan Ma Xi izeneko herrixka bat deskribatu zuen, non txinatarrak zein malaysiarrak bizi ziren. Nagarakretagama liburuan, 1365ean javanesez idatzitako poema epikoan, uharteko herrixka ere aipatzen du, Temasek izenarekin ("itsasoko hiria"). Fort Canning Parken egin berri diren indusketek XIV. mendean Singapur merkataritza-gune garrantzitsu eta jendetsua izan zela erakusten duten ebidentziak aurkitu dituzte.
Uhartearen kokapenagatik, garrantzi handiko gunea izan zen Sumatrako Srivijaya Inperioarentzat. XIV. mendean, Javako Majapahit Inperioak Sumatrakoaren tokia hartu zuen eta, gero, hari Siamgo Ayutthayako Erresuma jarraitu zitzaion. XV. mendearen hasieran, Malakako Inperioaren agintaritzapean geratu zen Tumasik.
Singapur modernoa
XVI. eta XIX. mendeen artean, Insulindia artxipelagoa pixkanaka Europako kolonien menpe jartzen joan zen, 1509an portugaldarrak Malakara iritsi zirenean hasiz. XVII. mendean, Nederlandar Inperioak eskualdeko portu gehienen kontrola hartu zuen, portugaldarrak bigarren mailan utziz. Nederlandarrek artxipelagoko monopolio komertziala bereganatu zuten, batez ere espezien merkataritzan, garai hartan eskualdeko produkturik garrantzitsuena zena. Europako beste kolonia batzuk, britainiarra kasu, askoz ere presentzia txikiagoa izan zuten garai hartan.
1818an, Thomas Stamford Raffles britainiar koloniako teniente gobernadore izendatu zuten, Indonesiako Bengkulu probintzian. Raffles erabakigarria izan zen nederlandarrek uhartedian zuten boterea murrizteko orduan, Txina eta Raj Britanikoaren arteko merkataritza ibilbidetik hasita, ibilbide horrek berebiziko garrantzia izan baitzuen batez ere Txinako opioaren merkataritzan. Nederlandarrek Britainiar Inperioaren merkataritza ito zuten eskualdean, nederlandarren menpeko portuetan merkataritza britainiarra debekatuz edo tarifa altuak ezarriz. Rafflesek portu bat eraiki zuen Malakako itsasartean, Txina eta Indiaren arteko merkataritzarako ezinbesteko tokia, nederlandarrei aurre egiteko itxaropenarekin. Halaber, Francis Rawdon-Hastings, Indiako Gobernadore Nagusia eta Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiako bere nagusia, konbentzitu zuen eskualdean base britainiar berri bat finantzatzeko.
1819an, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak, Johorreko sultanarekin hitzartuta, Singapurko hiria eta portua sortu zituen, britainiarrek Asiako hego-ekialdean kolonien erdigunea izango zirenak. Raffles 1819ko urtarrilaren 29an iritsi zen Singapurrera eta berehala konturatu zen uhartea porturako kokaleku ezin hobea zela. Malaka penintsularen hegoaldean zegoen, Malakako itsasarte jendetsutik gertu, ur freskoz hornituta, eta egur asko zuen itsasontziak konpontzeko, portua jartzeko leku ezin hobea. Rafflesek ehunka biztanle baino ez zituen kolonia txiki bat sortu zuen han, Temenggong bat buru zuela. Uhartea Tengku Rahman Johoreko sultanaren agindupean zegoen. Hala ere, sultanaren boterea ahulduta zegoen eskualdean, eta Temenggong eta bere ofizialak Riau artxipelagoan erbesteratua zegoen Tengku Husseini (Tengku Rahmanen anaia zaharrena) leial mantentzen ziren. Temenggongen laguntzaz, Rafflesek Tengku Hussein konbentzitu zuen Singapurrera itzul zedin, eta Johoreren benetako sultan gisa onartu zuten, urteko ordainketa baten kontura. Husseinek portu britainiarra eraikitzeko baimena eman zuen eta Rafflesek merkataritza-postu bat ezarri zuen Singapurren. Itun ofizial bat sinatu zen 1819ko otsailaren 6an, eta horrela sortu zen Singapur modernoa.
Hasierako garapena
Hitzarmena sinatu ondoren, Raffles Bengkulura itzuli zen eta William Farkhar komandantea kolonia berriaren kargu utzi zuen, soldadu indiarren errejimendu txiki batekin eta artilleriako arma batzuekin batera. Rafflesek erabaki zuen Singapur portu librea izango zela. Herrixka azkar hazten joan zen, eta portu librearen eraikuntzaren berri artxipelago osoan zabaldu zen. Denbora gutxian, merkatari arabiarrak eta txinatarrak erruz joan ziren uhartera, Nederlandetako portuetako zerga altuak saihesteko asmoz. 1821ean, uharteko biztanleria 5.000 biztanletan handitu zen, eta merkataritzaren bolumena 8 milioi dolarrekoa izan zen. Biztanleria 10.000 biztanletik gorakoa izan zen 1825ean, 22 milioi dolarreko zifrak erabiliz, eta diru-sarreretan Penangeko portu ospetsua gaindituz.
Raffles 1822an itzuli zen Singapurrera eta erabakigarria izan zen Farkharren erabaki askotan. Diru-sarrerak handitzearren, Farkharrek ausazko jokoak eta opioaren salmenta ahalbidetzeko, lizentziak saldu zituen. Raffles ez zegoen ados horiekin, biak gizarte-kaltetzat hartzen baitzituen. Kolonia jasaten ari zen kontrolik ezagatik eskandalizatuta, Rafflesek politika berriak eragin zituen herriarentzat. Singapur antolatzeaz ere arduratu zen, eta Singapurreko Raffles Planaren bidez banatu zuen. Gaur egun oraindik geratzen da antolaketa haren arrastoa hiriko auzo etnikoetan.
1823ko ekainaren 7an, Rafflesek Britainiar Inperioaren jabetza uhartean hedatzen zuen bigarren itun bat sinatu zuen Sultan eta Temenggongekin. Akordio horri esker, uhartea Ingalaterrako legediaren mende geratu zen, baina bertako ohiturak eta erlijioa kontuan hartuta. 1823ko urrian Raffles Britainia Handira abiatu zen eta ez zen inoiz Singapurrera itzuli. 1826an hil zen, 44 urte zituela.
NGC 4608
NGC 4608 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Singapurreko historia
Itsasarteko koloniak (1826-1867)
Singapurreko postu aurreratu britainiarra zalantzan jarri zen hasiera batean, Nederlandetako gobernuak britainiarrek beren eraginen esfera urratu zutela salatu baitzuen. Baina Singapur berehala bihurtu zen merkataritza-postu garrantzitsu bat, uhartean britainiar boterea sendotuz, eta ofizial bihurtuz 1824ko Itun Anglo-nederlandarrean, honela Malaysiar artxipelagoa indarrez ezarritako bi kolonien artean banatuz. Malakako itsasartearen iparraldeko eskualdea, Singapur barne, britainiarren menpe zegoen. 1826an, Singapur, Penang eta Malaca Estuetako Kolonia Britainiarrak (Straits Settlements) osatuz elkartu ziren, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak administratuak.
Ondorengo hamarkadetan, Singapur eskualdeko portu garrantzitsu bihurtu zen. Hainbat arrazoirengatik lortu zuen arrakasta, besteak beste, Txinan merkatua irekitzea, lurrun-ontziak iristea eta Malaysian kautxua eta eztainua ekoiztea. Portu librea izateak abantaila handia eman zion Batavia (Jakarta) eta Manilako beste portu-hiri kolonial batzuekiko, han zergak biltzen baitziren, eta merkatari txinatar, malaysiar, arabiar eta indiar ugari erakarri zituen.
Claudio Orrego
Claudio Benjamín Orrego Larraín (1966ko abenduaren 20an jaioa) Txileko abokatua, politikari demokrata kristaua eta Santiago Metropoli Eskualdeko gobernatzailea da 2021eko uztailaren 14tik.
Ricardo Lagos presidentearen ministro ohia eta Peñalolén udalerriko alkate ohia da Orrego. 2013an, Txileko presidentetzarako hautagaia izan zen, baina hauteskunde primarioak galdu zituen Michelle Bachelet eta beste hautagai batzuen aurka. 2014ko martxoaren 11n Santiagoko metropolitar eskualdeko intendente izendatu zuen Bachelet presidenteak. 2021eko ekainaren 13an Santiagoko metropolitar eskualdeko gobernadore hautatu zuten, sortu berri den kargu batean.
Singapurreko historia
Itsasarteko koloniak (1826-1867)
1869an Suezko kanala irekitzeak Singapurrekin merkataritza aukerak areagotu zituen. Lurrun-itsasontzietarako bideak finkatu zirenean, Singapurrek oso hazkunde bizkorra izan zuen, Europaren eta Asiako ekialde eta hego-ekialdearen, eta baita Australiaren arteko joan-etorrien geltoki izan baitzen. 1867an, Straits Settlements (Itsasarteetako koloniak) britainiar kolonien (Singapur, Penang, Malaka eta Labuanek osatua) administrazio gune bilakatu zen. 1880. urtean, 1,5 milioi tona merkantzia igarotzen ziren urtero Singapurretik, hau da, lurrun-ontziek garraiatzen zuten guztiaren % 80. Zergarik gabeko merkataritza loratu zen hirian, eta merkataritza-etxe asko Singapurren ezarri ziren, gehienak Europako enpresen bidez, nahiz eta merkatari juduak, txinatarrak, arabiarrak, armeniarrak, indiarrak eta amerikarrak ere kokatu ziren. Europako eta Asiako merkatarien arteko merkataritza maneiatzen zuten bitartekari txinatarrak ere bazeuden.
1827an txinatarrak talde etniko nagusia ziren Singapurren. Baba-Nyonyatarrak ziren, kolonizatzaile txinatarren ondorengoak, eta culi txinatarrak, Singapurrera ihes egin zutenak Opioaren Gerrak Txinako hego-ekialdean eragin zituen estuasun ekonomikoetatik ihes egiteko. Asko langile kontratatu gisa iritsi ziren Singapurrera, eta gehienak gizonezkoak ziren. Malaysiarrak bigarren talde etniko nagusia ziren 1860ko hamarkadara arte, eta normalean arrantzale, artisau edo soldatapeko gisa lan egiten zuten landa-eremuetan. 1860an indiarrak Singapurreko bigarren etnia nagusia bihurtu ziren, kualifikaziorik gabeko langileak, merkatariak edo obra publikoetan lan egiteko hara bidalitako konbiktoak zirelarik, hala nola oihanak garbitzea eta errepideak sortzea. Britainiarrek Singapurren goarnizionatutako Zipaio indioen tropak ere bazeuden.
Singapurreko hazkunde ikaragarria gorabehera, uhartearen administrazioa ez zen eraginkorra eta ez zen herritarren ongizateaz arduratzen. Gobernariek Indiatik zer gertatzen zen begiratzen zuten, eta Singapurreko bertako hizkuntza eta kultura ezezagunak zitzaizkien. Singapurreko biztanleria 1830etik 1867ra laukoiztu egin zen arren, gobernuaren zerbitzu zibilaren tamaina ez zen batere aldatu ordutik. Horren ondorioz, herritar gehienek ez zuten osasun-zerbitzu publikoetarako sarbiderik, eta kolerak eta baztanga bezalako zenbait gaixotasunek osasun-arazo larriak eragin zituzten. Eraginkortasun politiko ezaren, eskualdean gizonezkoak nagusi izatearen eta analfabetismo handiaren ondorioz, gizarte desantolatu eta kaotikoa sortu zen. 1850ean 12 polizia ofizial baino ez zeuden 60 000 biztanle inguruko herriarentzat. Prostituzioa, jokoa eta drogen abusua (zehazki, opioa) kontrolik gabe zeuden, eta oso ohikoa zen gizartean. Txinako elkarte sekretuak izugarri boteretsu bihurtu ziren, eta haietako batzuek milaka kide zituzten. Talde aurkarien arteko lurralde-borrokek ehunka hildako uzten zituzten noizean behin, eta haiek zapaltzeko autoritatearen ahaleginek arrakasta mugatua izan zuten.
Britainiar koroaren koloniak (1867-1942)
Singapurrek aurrera jarraitu zuen, eta Itsasarteko Kolonien gabezia administratiboak kezkagarriak bihurtu ziren. Inguruko merkataritza-komunitatea britainiar legediaren aurka agertzen hasi zen. 1867ko apirilaren 1ean, britainiar gobernuak hitzarmen bat adostu zuen Itsasarteko Koloniak koroa independentearen kolonia izan zitezen. Kolonia berri hau gobernadore baten agindupean egon zen Londresko Kolonietarako Estatu Idazkariaren begiradapean. Gobernadore berri honek kontseilu betearazle baten eta kontseilu legegile baten laguntza zuen. Nahiz eta bi kontseiluetako kideak ezin ziren aukeratu, denborak aurrera egin ahala tokiko kideen kopurua handituz joan zen.
Singapurreko bataila eta japoniarren okupazioa (1942-1945)
1941eko abenduaren 5ean, Singapurreko gobernadore Shenton Thomasek eta Britainia Handiko aire armadako komandanteak berehalako inbasio japoniar bati buruzko txostenak jaso zituzten, baina nahiago izan zuten Malaysiako defentsa plana ez aktibatzea, herritarrak ez asaldatzeko. Abenduaren 7an, Japoniak Pearl Harborko erasoa egin eta Pazifikoko beste jabetza estatubatuar eta britainiar batzuei eraso zien, eta, ondorioz, Pazifikoko Gerra hasi zen. Japoniako aire armadak Singapurreko aerodromoari eraso zion eta hegazkin britainiarren % 90 suntsitu zituen. Abenduaren 8an, Japoniako indarrak Kota Bharun lehorreratu ziren, Malaysiako iparraldean. Handik bi egunera, Prince of Wales eta Repulse ontziak, flota inbaditzailearen bila irten zirenak, hondoratu egin zituzten japoniar hegazkinek Pahangetik gertu dagoen Siamgo golkoko guduan, Bigarren Mundu Gerra osoko britainiar itsas armadaren porrotik gogorrenean. Aliatuen aireko laguntza ez zen garaiz iritsi bi ontziak babesteko. Gertakari honen ondoren, Singapurrek eta Malaysiak etengabeko aire-erasoak jasan zituzten, ospitaleak edo etxebizitzak bezalako egitura zibiletara zuzendutako hainbat barne, eraso bakoitzean ehunka baja eraginez.
Japoniar armada azkar zihoan hegoalderantz Malakako penintsulan zehar, aliatuen erresistentzia hautsiz, nahiz eta kopurua txikiagoa izan. Indar aliatuek ez zuten borrokarako ibilgailurik, oihan tropikalerako desegokiak zirela uste baitzuten, eta haien infanteria ugariak ez zuen aurrez borrokarako esperientziarik, eta indargabe agertu zen japoniarren tanke arinen aurrean. Erresistentzia erasorako eraginkorra ez zenez, indar aliatuek hegoalderantz, Singapurrerantz, atzera egin behar izan zuten. 1942ko urtarrilaren 31n, inbasioa gertatu eta 55 egunera, japoniarrek Malakako penintsula osoa konkistatu zuten, eta Singapurren aurkako erasoa berehalakoa zen.
Aliatuek, japoniar aurrerapena geldiarazteko asmoz, Johore eta Singapur lotzen zituen pasabide garaia suntsitu zuten. Egun batzuk geroago, ordea, japoniarrek Johore itsasartea zeharkatu zuten puztu zitezkeen txalupetan. Garai honetan, indar aliatuek, Singapurreko boluntario zibilak barne, japoniar armadaren aurka borroka batzuk egin zituzten. Defentsa gehienak suntsituta eta hornigaiak agortuta, Arthur Ernest Percival teniente jeneralak amore eman zuen, eta Singapur Tomoyuki Yamashita jeneralari eman behar izan zion, Txinako urte berriko egunean, 1942ko otsailaren 15ean. Indiako, Australiako eta Erresuma Batuko 130 000 tropa inguru gerrako preso bihurtu ziren, eta horietako asko Birmaniara, Japoniara, Koreara eta Mantxuriara eraman zituzten gero, "infernuko ontziak" deiturikoetan, esklabo gisa erabiltzeko. Singapurreko porrota britainiar indar armatuek historian izan duten porrot handiena izan da.
Singapurrek Syonan-to izen berria jaso zuen (昭南島 Shōnan-tō, "Hegoaldeko Uhartearen argia" japonieraz) eta japoniarrek 1942 eta 1945 artean okupatu zuten. Singapurreko historiako etaparik ilunena da, japoniar armadak neurri gogorrak ezarri baitzituen herritarren aurka. Japoniar tropek ankerkeria ugari egin zituzten, bereziki Kempeitai polizia militar japoniarren aldetik, hauek izan baitziren Sookeko sarraskiaren egileak, non zibil txinatar ugari hil zituzten, Bigarren Txina-Japonia Gerra babesteagatik. Exekuzio masiboak 25.000 eta 50.000 bizitza artean eraman zituzten Malaysian eta Singapurren. Gainerako biztanleek zailtasun handiak izan zituzten hiru urte eta erdiko okupazio japoniarrean.
Gerraondorengoa (1945-1955)
1945eko abuztuaren 15ean Japoniak amore eman ondoren, Singapur anomia egoeran egon zen denbora batez, eta denbora horretan hainbat bandalismo, arpilatze eta mendekuzko hilketa egin ziren. 1945eko irailaren 15ean, britainiar tropak, Louis Mountbattenek zuzenduak, Singapurrera itzuli ziren Seishirō Itagakiren indar japoniarren errendizioa ofizialki onartzeko, Hisaichi Terauchiren ordezkari gisa, eta britainiar administrazio militar bat eratu zen uhartea gobernatzeko 1946ko martxora arte. Hiri azpiegitura gehiena gerran suntsituta geratu zen, ur eta elektrizitate hornidurak, telefono zerbitzuak eta Singapurreko portuko instalazioak barne. Elikagai-eskasia handiak malnutrizio-arazo larriak eragin zituen, eta gaixotasun, krimen eta indarkeria ugari eragin zituen. Elikagaien prezio altuak, langabeziak eta langileen nahigabeak 1947an hainbat greba ekarri zituzten, garraio publikoa eta beste hainbat zerbitzu geldiaraziz. 1947ko amaieran, ekonomia bere onera itzultzen hasi zen, kortxo eta eztainuaren mundu mailako eskari gero eta handiagoak bizkortuz, baina oraindik urte batzuk gehiago beharko ziren ekonomia gerra aurreko mailara iristeko.
Britainiarrek Singapurren defentsan porrot egin izanak agintari hutsezin gisa zuten sinesgarritasun guztia kendu zien. Gerraren ondorengo hamarkadetan, bertako biztanleek esnatze politikoa izan zuten, eta sentimendu antiinperialistak eta nazionalistak azaleratu ziren, "Merdeka" esloganaren bidez, malaysieraz "independentzia" esan nahi duena. Britainiarrak, bestalde, herrialdearen autokudeaketa pixkanaka handitzeko prest zeuden. 1946ko apirilaren 1ean, Itsasarteko Koloniak banandu egin ziren, eta Singapur banandutako koroaren kolonia bihurtu zen, administratzaile zibil batek gobernatua. 1947ko uztailean, kontseilu betearazle eta legegileak ezarri ziren, eta hurrengo urterako kontseilu legegileko sei kideren hauteskundeak programatu ziren.
Lehen kontseilu legegilea (1948-1951)
1948ko martxoan izan ziren lehenengo hauteskundeak Singapurren, eta kontseilu legegileko hogeita bost eserlekuetatik sei baino ez zituzten aukeratu. Gainera, meneko britainiarrek bakarrik zuten botoa emateko eskubidea, eta horietatik 23.000 ( % 10 inguru) baino ez ziren erregistratu botoa emateko. Gobernuak edo merkataritza-ganberek aukeratzen zituzten kontseilu legegilearen gainerako ordezkariak. Herriak aukera zitzakeen sei eserlekuetatik hiru Alderdi Aurrerakoiak (SPP) eskuratu zituen. Alderdi kontserbadore hori enpresaburu dirudunek zuzentzen zuten, eta berehalako aukera gisa independentzia baztertzen zuten. Beste hiru eserlekuak alderdi independentistek hartu zituzten.
Hauteskundeak egin eta hiru hilabetera, talde komunista batzuek altxamendu armatu bat egin zuten Malaysian, eta britainiarrek kontrol neurri gogorrak ezarri zituzten Singapurreko eta Malaysiako talde ezkertiarrak kontrolpean edukitzeko; gainera, lege polemiko bat ezarri zen, gobernuari aukera ematen ziona "segurtasunerako mehatxu" izateko susmagarriak ziren pertsonak atxilotu eta atxilotzeko aurretiazko epaiketa baten beharrik gabe. Talde ezkertiarrak sistema kolonialaren aurkako nagusiak zirenez, autogobernuaren aurrerabidea gelditu egin zen hainbat urtez.
Bigarren kontseilu legegilea (1951-1955)
1951n kontseilu legegilerako bigarren hauteskundeak egin ziren. Orduan, bederatzi ordezkari izan ziren hauteskundeetan. Hauteskundeetan SPP kontserbadorea izan zen nagusi berriro ere, sei eserleku lortu baitzituen. Egia da gertaera horrek Singapurren tokiko gobernu bat sortzen lagundu zuela, baina administrazio kolonialaren boterea oraindik ere nagusi zen. 1953an, komunistak eskualdean erabat erreprimituta zeudela, George William Rendel buru zuen batzorde britainiar batek Singapurren autogobernu modu mugatu bat proposatu zuen. Kontseilu legegilea hogeita hamabi eserlekuz osatutako biltzar legegile batek ordezkatu zuen, horietatik hogeita bost bozketetan hautatuak. Kabinetea ministroen kontseilu batek eta gobernuburuak osatuko lukete, eta, beraz, sistema parlamentario bat izango litzateke. Britainiarrek nolabaiteko kontrola gordeko zuten hainbat arlotan, hala nola, barne-segurtasunean, kanpo-harremanetan eta legediaren gaineko beto-boterean.
1955eko apirilaren 2an, biltzar legegilerako hauteskundeak egin ziren. Oso aktiboak eta parte-hartzaileak izan ziren, alderdi politiko berriak sartu baitziren. Orduan, ordea, boto-emaileak zuzenean zeuden erregistratuta, aurreko hauteskundeetan ez bezala, eta, horrela, hautesleak 300 000 parte-hartzaileetara zabaldu ziren. SPP izan zen hauteskundeetako galtzaile nagusia, eta lau eserleku baino ez zituen lortu. Boto gehien lortu zituen alderdia Labour Front izan zen, joera ezkertiarrekoa, hamar eserleku lortuz, eta hiru eserleku irabazi zituen UMNO-MCA aliantzarekin koalizioa osatu zuen. Beste alderdi osatu berri batek, Ekintza Popularreko Alderdiak (PAP), hiru eserleku lortu zituen.
Autonomia partziala (1955-1959)
David Marshall, Labour Front alderdiko burua, Singapurreko lehen gobernuburu bihurtu zen. Ezegonkortasun handiko gobernu baten buru izan zen, gobernu kolonialaren eta gainerako alderdi politikoen laguntza gutxi edo batere ez baitzuen jaso. Gizarte-nahigabea areagotuz zihoan, eta 1955eko maiatzean, Hock Lee-ren matxinada piztu zen, lau hildako eraginez eta Marshallen gobernuari ospea kenduz. 1956an, ikasleen artean joera komunista argiekin Txinako Bigarren Eskolaren matxinada hasi zen, tokiko gobernuaren eta ikasle eta sindikatu txinatarren arteko tentsioa areagotuz.
1956ko apirilean, Marshall Londresko ordezkaritza baten buru izan zen autonomia osoa negoziatzeko, baina eztabaidak arrakastarik gabe amaitu ziren, britainiarrak ez baitzeuden prest Singapurreko barne segurtasunaren kontrola uzteko. Britainiarrak oso kezkatuta zeuden komunisten eraginengatik eta Singapurreko ekonomia ezegonkortzea eragin zezaketen greba ugariengatik; gainera, uste zuten Singapurreko tokiko gobernua ez zela eraginkorra izan aurreko istiluen aurrean. Marshallek dimisioa eman zuen negoziazioak eten ondoren.
Lim Yew Hock ministro buru berriak talde komunista eta ezkertiarren aurkako erasoaldia abiatu zuen, PAPeko buruzagi sindikalista eta komunisten aldeko kide asko kartzelaratuz "segurtasuna arriskuan jartzea" leporatuta. Gobernu britainiarrak oniritzia eman zien neurri horiei, eta 1957ko martxoan negoziazioak berriz hasi zirenean, gobernu britainiarrak Singapurreko autogobernu osoa onartu zuen. Horrela sortu zen Singapurreko Estatua, bere herritartasunarekin. Biltzar legegilea berrogeita hamaika kidetara hedatu zen, guztiak hautapen herrikoi bidez hautatuak, eta lehen ministroak, kabinetearekin batera, gobernuaren alderdi guztiak kontrolatuko zituen, kanpo harremanak eta defentsa izan ezik. Gobernadorea, Yang di-Pertuan Negara (estatuburu) bategatik ordezkatua izan zen.
Erabateko autonomia (1959-1963)
1959ko maiatzean, biltzar legegilerako beste hauteskunde batzuk egin ziren. Herri Akzioko Alderdiak (PAP) berrogeita hamaika eserlekuetatik berrogeita hiru lortu zituen. Haren arrakasta txinatar hiztunen onarpena lortzean oinarritu zen, batez ere sindikatuena eta muturreko ikasle-erakundeena. Bere buruzagia, Lee Kuan Yew, Cambridgeko Unibertsitatean ikasi zuen abokatu gaztea, Singapurreko lehen ministro bihurtu zen 1961ean.
Enpresariek, bertakoek zein atzerritarrek, gogo faltaz hartu zuten PAPen garaipena, alderdiko kide asko komunisten aldekoak baitziren, eta enpresa asko Kuala Lumpurrera lekualdatu zituzten arrazoi honengatik. Hala eta guztiz ere, PAPeko gobernua asmo handiko proiektuan murgildu zen, Singapurreko arazo ekonomiko eta sozialak konpontzera bideratua. Garapen ekonomikoa Goh Keng Swee Ogasun Ministro berriak gainbegiratzen zuen. Ministro horren estrategia hainbat neurriren bidez tokiko zein atzerriko inbertsioa bultzatzea zen, besteak beste, pizgarri fiskalak edo Jurongen industrialde handi bat eraikitzea. Eskulan kualifikatua prestatzeko hezkuntza-sistema berritu zen, eta irakaskuntzako hizkuntza ofizial gisa ingelesa sustatu zen txineraren aurretik. Sindikatuak erakunde zentral bakar batean finkatu ziren, Sindikatuen Kongresu Nazionala (NTUC) deiturikoan, laneko ondoeza ezabatzeko. Gizarte-erreformei dagokienez, etxebizitza-proiektu oldarkor bat gauzatu zen, aspalditik ari baitzen arazo larria izaten.
Singapur Malaysian
1946an, Straits Settlements desegin zirenean, Singapur besteetatik bereizitako kolonia izan zen. 1959an, bere gain hartu zuen barne-arazoetarako ardura, eta 1961ean, Lee Kuan Yew legegizona lehen ministro izendatu zuten.
1963an, Malaysiako Federazioa sortu zen, eta Singapurrek, federazio haren barruan, autonomia ekonomikoa eta politikoa gorde zituen. Txinatarren eta malaysiarren arteko aurkakotasuna zela eta, 1965eko abuztuaren 9an burujabetasuna lortu zuen. Harrezkero, PAP alderdiak, Lee Kuan Yew lehen ministroaren bitartez, despotismoz gobernatu du, gizarte-jokabideak estutik begiratuz. Singapur Sortalde Urruneko bi herrialde industrializatuetako bat izatera iritsi zen, eta garrantzi handiko finantza gune bilakatu zen.
Singapurreko errepublika (1965-2000)
1971n, britainiar gudarostearen egoitza itxi zenean, Britainia Handiarekin, Australiarekin, Zeelanda Berriarekin eta Malaysiarekin batera, babes-hitzarmen bat izenpetu zuen Singapurrek. Halaber, kanpo-harremanetan, Estatu Batuekiko eta Japoniarekiko harremanak estutu eta komunismoaren aurkako jarrera hartu zuen, baina, geroztik, inguruko herrialdeetara hurbildu da, Asiako hego-ekialdean sortzen ari zen egoera berrira egokituz. 1990ean Lee Kuan Yewek haren hurbileko Goh Chok Tonki utzi zion lehen ministro kargua. 1991ko hauteskundeetan, PAP alderdiaren nagusitasuna sendotu zuten. 1994 eta 1995 urteen bitartean, Singapurko gobernuak tirabirak izan zituen Estatu Batuekin, Filipinekin eta Herbehereekin. Izan ere, nederlandar ingeniari bat urkatu zuten, heroina saltzeagatik, estatubatuar gazte bat atxilotu eta kanabera-zartadak hartzera kondenatu, eta filipinar zerbitzari bat hil zuten hilketa-salaketapean. Bestalde, funtzionario bat, bi ekonomista eta bi kazetari atxilotu zituzten estatuko sekretuak arautzen dituen legea hausteagatik: ekonomia-hazkundearen aurreikuspenak argitaratu zituzten, ofizialki argitaratu baino lehen. Bestalde, El Niño fenomeno klimatikoak eragindako lehorteek eta haize-aldaketek galera nabarmenak eragin zizkieten Singapurko nekazaritza eta turismoari. Haizeen ondorioz, ke-lainoak Singapurrera iritsi ziren, eta horrek osasun-arazo larriak sortu zizkien biztanleei.
Singapur garaikidea (2000-gaur egun)
1998an, Singapurko dolarraren balioak beherantz segitu zuen, Asiako finantza krisia zela-eta. 1999an, Sellapan Ramanathan Nathan izendatu zuten estatuburu. 2000ko hamarraldiko lehen urteetan, Singapurrek krisi handia izan zuen; batetik, eraso terrorista latzak gertatu ziren uhartean, dozenaka hildako eta ehunka zauritu eragin zituztenak; bestetik, 2003an, arnasteko sindromea edo SARS deritzan gaixotasun larriak 200dik gora kasu izan ziren Singapurren eta kezka handia sortu zuen. 2004an, Lee Hsien Loong, Lee Kuan Yew-en seme zaharrena, lehen ministro izendatu zuten.
Club Náutico de Luanco
Club Náutico de Luanco Asturiasko Luanco (Gozón) herriko itsas kirol eta beraz arraun taldea da.
Uniformea
Elastikoa zein trainerua zuria eta urdina dira. Traineruaren izena La Lluanquina da, urteetan zehar Virgen del Socorro izan bada ere.
Historia
Trainerua ere atera izan du baina gehienetan C.M. Castropolen itzalean egon da. Dena den Liga sistemak abiatu zirenetik Luancok KAE 2 Ligan egin du arraun eta Castropolek galiziarren ligan.
Luanco 2006an trainerurik atera gabe egon ondoren 2007an hiru estropada jokatu eta bandera bat irabazi zuen. 2008 eta 2013 artean urtero uretaratu zuen trainerua eta KAE Ligako bigarren mailan egin zuen arraun. 2014az geroztik ordea ez du trainerurik osatzerik lortu.
Gozón Udaleko Bandera
Club Náutico de Luanco-k 2003tik aurrera Gozón Udaleko Bandera antolatzen du, 2008tik aurrera KAE 2 Ligako estropada puntuagarria dena.
Galhagòs
Galhagòs Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gaillagos udalerrian erroldatutako biztanleak 103 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 126 etxebizitza zeuden, 40 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 82 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 118 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 40 etxebizitza nagusietatik 34 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 6 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 27 etxek bost zituzten. 31 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 64 ziren, horien artean 46 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 46 pertsona aktiboetatik 44 lanean zeuden (25 gizon eta 19 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra administrazio publikoko enpresa batena zen.
2000. urtean Gaillagos udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Karbomoilo taldea
Karbomoilo taldea, kimikan, -CO-NH2 taldekamendu atomikoari deritzo. Peptidoetan agertzen da, haren laburpena Cbm- izanez.
Erromatar hiri
Erromatar hirigintza Erromak menperatutako lurraldearen antolakuntza zen konkista ondoren eman beharreko lehen urratsa zen. Kanpamentu militarren arau-ordenara ohituta zeuden erromatarrak, eta haien araberako antolamendua bideratu zuten espazio handien (nekazaritza-eremuen) eta espazio txikien (hirien) banaketa zehazterakoan.
Hiriaren sorrera
Nahiz eta etruriarren garrantzia handia izan, ezin izan zuten bere boterea kontsolidatu, penintsula osoko homogeneizazio edo bateraketa lortu ez zutelako. Hau lortuko zuena beste herri bat izango zen, Erroma. Honen sorrera, K. a. VIII. mendean kokatzen da (754. urte inguruan), eta bere jaiotza Romulo eta Remoren kondairaren mitoarekin lotua dago. Zeintzuk basoan bakarrik utzirik zeudenean otseme batek bulartu zituen. Bulartze hartatik, hain zuzen, eratorri ziren urbs edota urbe kontzeptuak. Gerora, Romulok Remo hil zuen, lehenengoak mendixka Palatinoan hira sortuz eta bere lehen errege bihurtuz. Egia esan, Tiberren hurbil zegoen asentamendu horretan ez ziren 200 pertsona baino gehiago bizi, hala ere, esan bezala, monarkia bat finkatu zen. Populazio horrek, orokorki, oinarri latindarra zuen, eta beraien hizkuntza, latina, penintsulako hizkuntza ofizial bihurtzea lortu zuten.
Sullaren erreforma
Urte asko geroago, Cornelius Sullaren erregetzan (83-79. urte bitartean), haren ekimenez, hiriaren erreforma prozesu bat martxan jarri zen. Eraikin handien proiektuak eginarazi zituen eta erromatar arkitekturari zentzu berri bat eman zion, haren eskala aldatu egin baitzuen, ornamentazioaren maila eta kantitatea aldatuz, adibidez. Ildo beretik jarraitu zuen Zesarrek ere. Baina Erromaren edertzean eragin gehien izan zuena, Inperio garaiko Augusto dugu. Hiria 14 erregiotan banatu zuen, eta bakoitzean suak itzaliko zituzten guardiak zeuden.
Baina, artikulu honetan bertan aurrerago azalduko denez, etxebizitzak oso kalitate txarreko materialez egiten ziren, eta oso erraz su hartzen zuten. Hala, 64. urtean, hots, Neronen garaian, sute ikaragarria izan zen Erroman. Zortzi egun iraun zuen suteak, eta hiru auzo oso suntsitu zituen, eta zazpi gehiago kaltetu. Hori berriz ez gertatzeko, Neronek etxebizitzen eraikuntzarako arautegi bat ezarri zuen: etxeak lerrokatuta eta kale zabaletan eraiki behar ziren; etxeek altueran neurri zehatz batzuk hartu behar zituzten; eta ezin ziren zurez eraikiak izan, suaren aurkako harriekin baizik.
II. mendeko Erroma
II. mendearen erdialdera, milioi eta erdi biztanle zeuden Erroman, eta populazio gehiena hiriaren erdialdeko auzoetan kokatzen zen. Hala nola, Subura, Argilentum eta Velabrum deiturikoak ziren auzo populatuenak, eta hemen, zapatariak, liburu saltzaileak, saltzaile ibiltariak, aztiak, hizlariak, eta abar bizi ziren. Noski, auzo hauek nahiko modu anarkikoan eraiki ziren, ondorioz, kaleak estuak ziren eta espazioa denda eta tailerrentzako banatua zegoen. Etxebizitza gehienak alokatuta zeuden, eta askotan bi aldiz, eta honek prezioak asko igotzen zituen. Bizitza publikoa, Foroan, Kapitolioan, Marteren Zelaian eta Palatinoan egiten zuten biztanle hauek. Collis Hortoruma, berriz, familia aristokratikoentzako bizitegi-auzoak ziren.
Erroman ez zegoen garbiketa zerbitzurik ezta gaueko iluminaziorik ere. Gauez ateratzea oso arriskutsua zen, baina egunez, jendez beteriko kaleak aurki genitzakeen. Hurbileko mendietatik hamahiru akueduktuk ekartzen zuten ura hirira, ondorioz hiriko iturri anitz beti zeuden urez beterik.
Argi dago, Erromako urbanismoa modu nahiko kaotikoan edota anarkikoan eman zela, eta agian, hau beste lurraldeetan ez gertatzearren, erromatar kanpamentuen planoetan oinarritutako hiri berriak egiten hasi ziren.
Beraz, hiri-esparruari berari dagokionez, Erroma izan zen hiri nagusia, hiri guztien hiria. Erroma hiria izan zen hiritarraren bizimodua erraztu, politika garatzeko lekuak eskaini, negozioak egiteko tokiak antolatu, eta aisia eta jolaserako guneak egokitu nahi zituzten erromatar hiri guztiek jarraitu beharreko eredua. Estratega handiek hiria edertzeko ideia bultzatu zutenean hasi zen hura edertzen, eta Inperio osoko erdigune distiratsu eta ereduzko bihurtu zen.