cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fernando Rúa Pena
Kirol ibilbidea
1987an hasi zuen arraunlari ibilbidea Moañako Sociedad Deportiva Tirán elkartean. 2001 artean bertan aritu zen arraunean eta Espainiako bi txapelketa eta Galiziako hiru irabazi zituen. 2002an Astillerora joan zen urtebeterako. 2003an Moañako beste taldean aritu zen, Samertolameun, baina berriz ere Astillerora itzuli zen. sei urte egin zituen Kantabriako taldean eta ondoren beste zazpi Bermeon. Bi talde hauekin Kontxako 6 Bandera eta Espainiako txapelketa ugari irabazi zituen. 2017an Galiziara itzuli zen Vila Cangas talde apalera.
2019an Iker Zabalak Santurtzira eraman zuen eta berriz punta puntan ibiltzeko aukera izan zuen, Kontxa berri bat eta beste bi TKE Liga irabaziz. 2022an Oriok fitxatu zuen.
Elkarteak
Hona hemen Luis Pazos arraunean ibili izan den taldeen hurrenkera.
Milutin Šoškić
Milutin Šoškić (Милутин Шошкић; Peć, 1937ko abenduaren 31 - 2022ko abuztuaren 27a) sebiar fútbol atezaina izan zen.
María Grever
María Joaquina de la Portilla Torres, ezagunagoa Maria Grever izenez (León, Guanajuato, Mexiko, 1885eko irailaren 14a - New York, AEB, 1951ko abenduaren 15a), musikagilea izan zen, besteak beste, kontzertu-musika, filmetarako musika eta 800 kanta herrikoitik gora osatu zituena, gehienak boleroak. Gizonezkoentzat baino ez ziren eremuetan nabarmendu zen, ezarritako arauak hautsiz. Nazioartean ezagun egin zen lehen emakumezko konpositore mexikarra izan zen.
Biografia
Familia New Yorkera joan zen 1916an, Mexikoko Iraultzak eragindako istiluen ondorioz.
1920ko hamarkadaren hasieran kantuan aritu zen eta Estatu Batuetan bi disko grabatu zituen; Paramount eta 20th Century Fox-ekin ere aritu zen lanean, hainbat film musikalizatzeko. Garai hartan hasi zen abestiak konposatzen, baina lehen arrakasta handia José Mojica tenore mexikarrak bere «Jurame» kanta grabatu zuenean lortu zuen; hala, lehen interpretea izan zen.
Kantari askoren kantagilea
Hainbat kantarik grabatu dituzte bere kantak, besteak beste, Enrico Caruso, Ray Conniff, Bobby Darin, Nicolás Urcelay, Andy Russell, Dinah Washington, Libertad Lamarque, Dean Martin, Aretha Franklin, Rod Stewart, José Carreras, Plácido Domingo, Alfonso Ortiz Tirado, Juan Arvizu, Nestor Mesta Chayres, Barry Manilow, Natalie Cole, Gloria Estefan, Amy Winehouse, Luis Miguel, John Serry Sr., José Mojica, Javier Solís edo Jamie Collum
Bere bizitzan zehar, ehunka abestiren hitzak eta musika konposatu zituen, ingelesez eta gaztelaniaz grabatuak, eta Latinoamerikan eta Europan zehar birak egin zituen.
Ezarritako arauak hausten
Maria Greverrek bere garaiko emakumeentzat ezarritako arauak hautsi zituen, gizonezkoentzat bakarrik ziren eremuetan nabarmendu baitzen. Enpresaburua, orkestra-zuzendaria, artisten ordezkaria eta nazioartean ezagun egin zen lehen konpositore mexikarra izan zen.
Heriotza
1951ko abenduaren 15ean hil zen New Yorken. Bere eskariz, bere gorpuzkiak Mexiko Hirira eraman zituzten eta Panteoi Espainiarrean hilobiratu zuten.
Lana
Hona hemen kanta ezagunenetako batzuk:
Ardagaitxo
Ardagaitxoa (Schizophyllum commune) Schizophyllaceae familiako onddo espezie bat da. Larrukara delako, ez du inolako sukaldaritza-baliorik. Oso ohikoa da Euskal Herrian urte osoan, egur hondarretan eta enbor hiletan.
Deskribapena
Karpoforoa: 1 eta 4 cm arteko diametrokoa. Kolore grisa du, edo zuri zikina egoera lehorrean eta gris-arrexka hezea dagoenean. Maskorraren edo haizemailearen itxura du, gainazala ilupaduna du, batzuetan oso ile tenteekin.
Himenioa: Orritxo arrosez osatuta dago, bi ahokoak eta urkilatuak.
Hanka: Alboan, ozta-ozta ikusten dena edo ikusten ez dena.
Haragia: Mehea, larrukara eta malgua.
Etimologia: Commune epitetoa latinetik dator, ohikoa esan nahi duen "communis" hitzetik. Zabaldua dagoelako.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Oso perretxiko berezia da, eta zaila da nahastea.
Sasoia eta lekua
Urteko ia sasoi guztietan, zuhaitzen azalaren gainean koloniak osatuz, oso ohikoa pinuen eta pagoen azalaren gainean.
Banaketa eremua
Mundu osoa.
Francisco Martín Morales
Francisco Martín Morales, artistikoki Martínmorales bezala ezaguna (Almeria, 1946-Granada, 2022ko abuztuaren 27a) marrazkilari eta umorista grafiko ospetsua izan zen.
Biografia
Guardia zibil eta landa-maisuaren semea zen, eta Granada eta Almeria probintzietako hainbat herritan bizi izan zen lehen urteetan. Nerabe zela hasi zuen bere ibilbidea El Faro de Motrilen eta, hogei urterekin, Bruguera taldearen DDT aldizkarian. Hirurogeita hamarreko hamarkadatik aurrera IDEALen kolaboratu zuen eta ondoren kazetaritza ikasi zuen Madrilen. Hirurogeiko hamarkadan Madrilgo Nuevo Diario de Madrid, Mundo Diario egunkarian, Mundo de Barcelona aldizkarian, El Juevesen eta OTR agentzian kolaboratu zuen. Por Favor aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen, eta, ondoren, binetak egin zituen Zeta taldeko aldizkari eta egunkarietarako. 1994tik 2010era ABC egunkarian kolaboratu zuen. Bere lanen erakusketak egin zituen Unescorentzat Parisen. 2007an Granadako Angustietako Andre Mariaren Arte Ederren Errege Akademiako akademiko numerario izendatu zuten. 2010eko abuztuan, istripu larri bat izan zuen berea zen Carataunas kortijoan, Alpujarra Granada-n, bere lorategian zizelkatzen ari zen altzifre bat erori baitzitzaion. Horrek lesio larriak eragin zizkion buruan, eta umorezko marrazkilari karrera eten zion. 2016an, CajaGranada Fundazioak bere obraren erakusketa antologiko bat babestu zuen, «Martinmorales, el dibujo inagotable» izenburupean. 2022an, bere familiak Granadako Unibertsitateari eman zion marrazkilariaren lana, 15.000 original inguru biltzen zituena, eta Granadan hil zen 2022ko abuztuaren 27ko goizeko bostetan, eta haren gorpuzkiak San Jose hilerrian erraustu zituzten.
Yaxchilan
Yaxchilán maia hizkuntzaz: Pa'Chan) Maien zibilizazioaren antzinako hiria da, egungo Ocosingo udalerrian, Chiapas estatuan, Mexikon, Usumacinta ibaiaren ertzean, Guatemalako mugatik gertu. Aro Klasiko Berantiarrean, Yaxchilan, Usumacintaren ibilbidean zehar, Piedras Negras aurkari nagusi zituela, maien estatu boteretsuenetako bat izan zen. Estilo arkitektonikoek bi hiri horien arteko diferentziak oso ondo adierazten dituzte. Aztarna zaharrenak IV. mendekoak dira. Hiriaren objektu asko Ingalaterrara eraman zituzten.
Inguru arkeologikoa
Tokiko eremu nuklearraren barruan, orain arte 120 eraikin identifikatu dira, mota eta funtzio askotakoak. Yaxchilan oso eskultura bikainak izateagatik da ezaguna, hala nola hilarri monolitiko zizelkatuak eta ateburuetan zizelkatutako harrizko erliebeak, tenpluko ateak zeharkatzen dituztenak. 50 eraikin inguru dira gaur egun bisita daitezkeenak, eta hiru multzo handitan banatuta daude: Plaza Handia, Akropoli Handia eta Akropoli Txikia. Hiru multzoak elkarren artean lotuta daude harmailadien, arrapalen eta terrazen bidez. Akropoli Txikia da tokiaren goikaldean dagoena.
Biodibertsitatea
Izadiaren ikuspuntutik, aztarnategia balore handiko ingurunean dago. Biodibertsitatea Ezagutzeko eta Erabiltzeko Batzorde Nazionalaren Biodibertsitateari buruzko Informazio Sistema Nazionalaren (CONABIO) arabera, Yaxchilan Monumentu Naturalean 1.435 landare eta animalia espezie baino gehiago bizi dira; horietatik 158 arrisku-kategoriaren baten barruan daude eta 15 exotikoak dira.
Smederevo
Smederevo (Смедерево, ahoskatua; Szendrő) Serbiako hiri eta udalerria da, Podunavlje barrutian dagoena. 2011ko erroldaren arabera hiriak 64.175 eta udalerriak 108.209 biztanle zituen. Danubioren ertzean dago.
Historia
Antzinaroan, erromatarrek Vinceia deitzen zioten lekuari.
1430ean, Đurađ Branković serbiar despotak lekua gotortu zuen eta biztanleria Serbiako hiriburu bihurtu zuen 1439ra arte, noiz otomandarrek bi hilabeteko setioaren ondoren konkistatu zutenean. 1444an hiria Brankovićen eskuetara itzuli zen itun bidez. 1456ko Gabonetan, Đurađ Branković Smederevon hil zen, eta hiria handik gutxira hartu zuten otomandarrek.
Serbiarrek eta hungariarrek zenbait aldiz egin zuten hiria berreskuratzeko saiakerak, baina hiriak otomandarren eskuetan jarraitu zuen, Smederevoko sanjakerriko hiriburu bihurtuz.
1805ean, serbiarrek turkiarren aurka egindako lehen matxinadan, hiria matxinatuen eskuetan erori zen eta Serbiako hiriburu bilakatu zen, nahiz eta turkiarrek 1867ra arte ez zuten hiria behin betiko utzi.
1914an, Lehen Mundu Gerra hastean, austriarrek hiria bonbardatu eta okupatu zuten, eta 1918an askatu zuten. Bigarren Mundu Gerran Smederevo berriz okupatu zuten, oraingoan alemaniarrek (1941).
Gainerretze
Gainerretzea edo gratinatzea labean egosi ohi diren jakiei aplikatutako sukaldeko teknika da. Teknika elikagaien kanpoko geruza bero-iturri bizi batean jartzean datza, kurruskaria eta urre kolorekoa izan dadin. Gainerretzearen helburua prestatutako janaria usain gozoetan babesten eta mantentzen duen kanpoko geruza bat egitea da.
Ezaugarriak
Gainerretzeko, oro har, elikagaiei aplikatzen zaie gazta birrindua, ogi birrindua, patata purea, bexamel saltsa, etab. bere kanpoaldeko geruzara. Gratinatze hitza frantsesezko gratter-etik dator, hau da, urratu esan nahi du, hitzaren jatorriak lapiko edo zartaginetako hormetan eta hondoetan egositako janariak osatutako zarakarra izendatzen baitzuen eta urratuz kentzen dena.
Gratinak urre kolorea du bere gainazalean gertatzen den Maillard erreakzioari esker, hein batean osagaietako karbohidrato eta proteinen konbinazioaren ondorioz. Goi-sukaldaritzaren kasu batzuetan, soldagailuak erabili ohi dira gainerretze eragiketa hori egiteko.
Tente-potente
Tente-potentea oinarri erdiesferikoa duen panpina da, kontrapisu gisa jarduten duena; beraz, kolpatu ondoren, beti itzultzen da hasierako posiziora.
Tente-potentea oso jostailu zabaldua da haurtxoen artean, eta forma eta kolore deigarrietan eskaintzen dute. Mugimendu leunak eragindako zentzumen-efektuari, batzuek, kulunkatzean aktibatzen den musika-mekanismoarena gehitzen diote barruan.
Enchilada
Enchilada Mexikoko eta Erdialdeko Amerikako gastronomiaren platera da, herrialde bakoitzean prestaketa eta osagaiak desberdinak dira, Mexikon arto tortillekin saltsa minen batean biribilkatuta edo tolestuta eta bustita egiten da. Mexikoko plater ezagunenetako bat da eta aniztasun handia dute herrialdeko eskualdeko sukaldaritza ezberdinetan. Estiloaren arabera, enchilada haragiekin batera —oilaskoa, txahala, indioilarra—   gaztarekin edo barazki egosiekin bete daiteke; Horrez gain, normalean apaingarri osagarri batzuekin batera lagunduta egon ohi da, orokorrean tipula, letxuga, esnegaina eta/edo gazta fresko txikituta edo xerratan osatuta dagoena.
1117ko Veronako lurrikara
1117ko Veronako lurrikarak– Mercalli eskala sismologikoan VII gradutan kalkulatzen dena – urtarrilaren 3an iparraldeko Italia eta hegoaldeko Alemania astindu zituen. Lehen talkaren epizentroa Veronatik gertu izan zen, kalte handienak jasan zituen hiritik gertu. Anfiteatroaren kanpoko horma partzialki eraitsia izan zen, eta oin-zatia 1183ko ondorengo lurrikara batean kaltetua izan zen. Beste eliza, monasterio eta monumentu zahar asko suntsituak edo oso kaltetuak izan ziren, Erdi Aroko lehen eraikinen zati handi bat ezabatuz eta erromaniko estiloko berreraikuntza masiborako espazio bat eskainiz. Urtarrilaren 3ko lehen talkaren ondoren, jarduera sismikoak hilabetez iraun zuen, urtarrilak 12an, ekainaren 4an, uztailaren 1ean, urriaren 1ean eta abenduaren 30ean beste lurrikara txikiagoak izanda.
Lurrikara, Veronan ez ezik, Italiako iparraldean ere nabaritu zen, Cividaletik Paviara, hegoaldean Pisatik eta iparraldean Suitzaraino. Veronatik kanpo, Milan, Bergamo, Brescia, Venezia, Treviso, Modena, Parma eta Cremona ziren gunerik kaltetuenak. Lurrikararen berriak Montecassinon eta Reimsen jaso zituzten. Landolfo Iuniore kronikari milandarrak suntsipenaren ondorioz elizako kontzilioa kanpoan, aire zabalean, eraman behar izan zutela esan zuen. Alemanian ere kalteak oso handiak izan ziren. Bambergeko San Migel elizan, Brauweilerreko abadian eta Rottenburg am Neckar, Konstanza, Meersburgeko eraikinetan ere kalteak izan zirela jakinarazi zuten.
Dinah Washington
Bere belaunaldiko zenbait kantarirengan eragina izan du, hala nola Nancy Wilson, Esther Phillips eta Diane Schuur. Dinah Washingtonek bere letra eta kontzertuetan komunitate beltzaren nahiak eta desengainuak adierazi zituen, beti ere umore sardoniarrarekin.
Bere izenaren jatorria eztabaidan dago; iturri batzuek adierazten dute Garrick Stage Bar-en managerraren lana dela, kantatzen hasi zen klubetako bat; beste batzuek diote Lionel Hamptonek aukeratu zuela.
Biografia
Musika-interes jakin batzuk zituen familia batean jaio zen. Amak pianoa jotzen zuen St. Luke’s Baptist Churchen. Hiru edo lau urterekin Chicagora joan zen, eta, ondoren, gospelaren musika-giroan hezi zen, pianoa jotzen eta elizako korua zuzentzen. 15 urterekin, Regal Theatreko amateur lehiaketa irabazi zuen. Espiritualak izan ziren bere lehen musika-interesak, eta 1940an Sallie Martin gospelaren aitzindariarekin elkartu zen bira batean laguntzeko. Ondoren, nightclubetan pianista eta abeslari gisa hasi zen, 1942an Garrick Bar-en hasi zen. Han, Joe Glaser talentu gazteen managerrak entzun zuen, eta Lionel Hamptoni gomendatu zion. Hark bere taldean sartzeko gonbita egin zion. 1943 eta 1946 artean egon zen bertan, eta diskoan debuta egin zuen Keynote-rentzat, 1943ko amaieran, Leonard Featherrek antolatutako blues saio batean. Grabazioa arrakastatsua izan zen eta, denborarekin, Hampton utzi zuen bakarka jotzeko. Urtea amaitu baino lehen, hiru saio grabatu zituen Los Angelesen Apollo zigilurako, Mercuryrekin sinatu aurretik, eta harekin grabatu zuen lehen saioa 1946ko urtarrilean. Konpainia horrekin rhythm and blues-eko izar bihurtu zen 1948 eta 1955 artean. Blues, estandar, pop eta abar kantatu zituen. Jazz-saio asko grabatu zituen big bands eta konbo txikiekin, eta saio gogoangarrienak hauexek izan ziren: Clifford Brown, Cannonball Adderley, Clark Terry, Ben Webster, Wynton Kelly eta Joe Zawinul.
1959an, arrakasta handia lortu zuen pop merkatuan "What a Diff'rence a Day Makes" lanarekin. Bere ibilbidearen gainerakoa baladetan kontzentratu zen, orkestrazio gazte batek babestuta eta Mercury eta Rouletterentzat grabatuta, Ray Charlesen antzera.
Washington sei aldiz ezkondu zen. Seigarren senarra, Dick "Night Train" Lane futbol amerikarreko jokalaria, 1963ko abenduaren 14ko goizean hilda aurkitu zuen. 39 urte zituela hil zen. Autopsiak bere gorputzean barbituriko asko zeudela adierazi zuen, eta haien hartualdia alkoholarekin nahastu zela.
Alsip-eko (Illinois) Burr haritz-hilerrian lurperatuta dago.
Estiloa eta ahotsa
Bere ahotsa indartsua eta kementsua zen, tonu metaliko samarra zuen eta behin eta berriz dardara ematen zuen; ahoskera guztiz argia zen, bere intonazioa blues abeslari batena zen. Gospel kantuan sartu zen munduko lehen estilista izan zen (Sallie Martin Singers-ekin kantari eta piano-jole gisa), eta, horri esker, ibilbide osoa egin zuen musika-sustrai horiekin. Estilo-gorabeherak izan zituen etengabe, eta hori izan da gehien gaitzetsi den alderdietako bat, aurpegiratu baitzitzaion bere ahots-talentua merkataritza-produktuetan eta kalitate txikikoetan xahutzea; hala ere, arrakasta handia izan zuen herritarren artean.
Episoma
Mikrobiologian eta Genetika molekularrean, episoma zelula ostalariaren kromosoman txerta daitekeen material genetikoa da. Plasmido batzuk episomak dira, bakterioaren kromosoman integratzen direlako. Ostalariaren genoman txertatzen diren profagoak ere episoma mota bat dira.
Bakterioetan ez ezik, episomak zelula eukariotoetan ere badaude. Horren adibideak dira hainbat adenobirus eta erretrobirus, Epstein-Barr birusez gain. Birus hauen guztien material genetikoa zelula ostalariaren genoman txertatu daiteke, aldaketa sakonak eraginez.
Aurkitu zen lehenengo episoma, asko ikertu dena, Escherichia coliren D plasmidoa da, bakterioen arteko konjugazioa errazten duena.
2004an proposatu zen birikoak ez diren episomak erabil litezkeela terapia genetikoan, gene-adierazpena aldatzeko.
Zozaiaren etxea
Zozaiaren etxea edo Trinitateko Etxe Txikia Donostiako Parte Zaharraren eraikin zaharrenetariko eta ezagunetariko bat da. Izena ezagutzen den bere lehen jabearen izenetik dator, Joan Bautista Zozaia Doneztebeko merkataria. 1813ko sutetik libratu zen 36 etxeetatik hau da bat. Barrokoaren garaiko estiloa du nahiz eta etxearen lekua zaharragoa izan.
Historia
Etxea eraiki zen urtea ez da ezagutzen. Orubearen egitura gotikoa bada ere, etxearen estiloa barrokoa da. XVIII. mendean Trinitateko Etxe Txikia izenarekin agertzen da aipatua; garai horretan bi solairu bakarrik zituen. Ezagutzen zaion lehenengo jabea Joan Bautista Zozaia, Donezteben jaiotako merkataria eta Mexikon interesak zituen nafar pertsonaia garrantzitsuekin lotua. Zozaia jarduera ekonomikoa Donostiako portuan finkatu zuen. Hiri horretan ezkondu eta kaparetasuna probatu zuen 1788an. Bigarren botoko alkate zela, errenditze akta sinatu zuen Konbentzioko tropen aurrean 1794an. Zozaya susmagarria izan zen frantsesekin bat egiteagatik eta Gerra Kontseilu baten mende jarri zuten. Erbesteratze-zigorra ezarri zioten, eta gero absolbitu egin zuten. 1803an Lehenengo Kontsula aukeratua izan zen. 1821ean, hil zen egunean, milioi bat erreal baino gehiago zituen dirutza handia biltzea lortu zuen. Kale Nagusian finkatu zuen egoitza nagusia, eta beste etxe hori bi neskameri utzi zien, sutearen egunetan haien leialtasunaren sari gisa.
Eztebe Dragutin
Eztebe Dragutin (Стефан Драгутинj; Dragutin István; c. 1244 - 1316ko martxoaren 12a) serbiar agintaria izan zen. 1276tik 1282ra bitartean Serbiako errege izan zen. 1282tik aurrera, Serbiako iparraldea eta (1284tik aurrera) inguruko hungariar banerriak (edo mugako probintziak) barne hartzen zituen erresuma independente bat gobernatu zuen. Hori zela eta «Sirmiako errege» deitu zioten.
Eztebe Uroš I.a Serbiakoa erregearen eta Helena Anjoukoa erreginaren seme nagusia izan zen. Dragutin Katalina Hungariakoarekin ezkondu zen, bere aitak 1268an Bela IV.a Hungariakoa Katalinaren aitonarekin, bake-hitzarmena sinatu ondoren. 1271n, «errege gazte» titulua jaso zuen, aitaren oinordeko izateko eskubidea aitortuz. Bere aitaren aurka matxinatu zen eta, hungariar laguntzarekin, 1276an abdikatzera behartu zuen.
Zozaiaren etxea
Historia
1813ko sute ondoren, 1848an beste solairu eta ganbarak gehitu zitzaizkion; lan horiek Joaquin Ramon Etxebeste udal arkitektora zuzendu zituen. Etxearen egoerak hobera egin zuen XIX. mendearen amaieran hurbil zegoen kartzela zaharra eraitsi zenean; horrela, bien artean zegoen kalezuloa desagertu zen. 1960ra arte egon zen kareztatuta, eta Gipuzkoako Monumentuen Batzordearen ekimenez bistatik atera zen adreilua.
Eztebe Dragutin
Dragutinek Uroš I.aren politika zentralizatzailea utzi eta amari feudo gisa lurralde handiak eman zizkion. Zaldiketa istripu baten ondoren, 1282an Milutin bere anaiaren alde abdikatu zuen, baina Hungariako mugan zehar zeuden Serbia iparraldeko eskualdeak atxiki zituen. Bi urte geroago, bere koinatuak, Ladislao IV.a Hungariakoak, hiru banerri eman zizkion: Mačva (edo haraindiko Sirmia), Usora eta Soli. Belgrad gobernatu zuen lehen errege serbiarra izan zen. Anaiaren laguntzarekin, 1284 edo 1285ean Braničevoko banerria ere okupatu zuen.
Teorian, Dragutin anaiaren (bere lurralde serbiarrentzat) eta Hungariako erregeen (lau banatuentzat) basailu zen, baina, praktikan, 1290eko hamarkadatik gobernatzaile independente gisa gobernatu zuen bere erresuma. 1301ean, Milutinekin zituen gatazkak gerra ireki bihurtu ziren, eta 1307tik aurrera gertuko jaun hungariarrei maiz eraso zien. Serbiar noble gehienek Dragutinen alde egin zuten, baina, Milutinen mertzenarioek 1311n edo 1312an garaitu ondoren, honekin bakeak egin behar izan zituen. Hil aurretik, monasterio batean sartu eta monje gisa hil zen, V. mendeko santu bizantziarra zen Teoktisto izena hartuz.
Entremes
Entremesa (entremés) ekitaldi bateko antzezlan komiko bat da, bertsoz edo prosaz idatzia. Lope de Ruedak sortua, Espainiako antzerki klasikoko komedietako lehen eta bigarren emanaldien artean antzeztu ohi zuten. Bere hasieran, bere argumentua nagusiarekin bat egiten zuen, atseden edo interludio komiko gisa. Gero, bere izaera propio garatu zuen.
Bere urrezko aroa XVI. mendearen bigarren erditik XVII. mendearen erdialdera arte iraun zuen. Miguel de Cervantes, Luis Quiñones de Benavente eta Francisco de Quevedo dira orduko egilerik nabarmenenak.
Holandarren etxea
Holandarren etxea Donostiako Parte Zaharraren etxebizitza-eraikinik zaharrena da. Bere aurretik San Bizente eta Santa Maria elizak eta garai batean Domingotarren monasterioa zen gaur egungo San Telmo Museoa daude. Etxea "holandarrena" deitzen zen, bertan baitzeukaten beren idazmahaia, XVII. mendean, nazionalitate horretako merkatariak, gertuko portuko trafikoan lotuta. 1813ko abuztuaren 31ko sutean, salbatu ziren etxe bakarrak iparralderantz zeudenak izan ziren – zenbaki bikoitiak –, eta horien artean hau.
Ezaguarriak
Adreilu gorriz egina, etxearen barruko egiturak garai bateko biltegiarena gordetzen du oraindik. Koruko Andre Mariaren kalea dago eta behealdean 1924an sortutako Aizepe Elkarte Gastronomikoa dago. Estiloaren etxeak ere Holandako eragina erakusten du.
Eliza Katoliko Koptoa
Eliza Katoliko Koptoa (Ϯⲉⲕ̀ⲕⲗⲏⲥⲓⲁ ⲛ̀ⲣⲉⲙ̀ⲛⲭⲏⲙⲓ ⲛ̀ⲕⲁⲑⲟⲗⲓⲕⲏ; Ecclesia Catholica Coptorum; الكنيسة القبطية الكاثوليكية) Eliza Katolikoarekin bat egin duen hogeita lau eliza sui iurisetako bat da. Alexandriar erritua jarraitzen duen ekialdeko Eliza katolikoa da, koptoera eliz-hizkuntza eta arabiera hizkuntza laguntzaile gisa erabiltzen dituena. Alexandriako patriarkak zuzendua, bere eremua Egipton dago baina diaspora koptoan jarraitzaileak ere baditu.
Historikoki, kopto katolikoak XVII. eta XVIII. mendeetan frantziskotarrek eta beste ordena erlijioso batzuek Egipto Garaian kopto ortodoxoen artean aurrera eraman zuten misiolari ekintzatik sortu ziren.
Tortilla (Mesoamerika)
Tortilla Mexikoko sukaldaritzan erabiltzen den ogi zapala da. Burritoetan, enchiiladatan eta batez ere taco izeneko bilgarri moduan erabiltzen dira. Normalean artoarekin (artoarekin) egiten dira, baina gari edo patatekin ere egin daitezke.
San Roman Saria
San Roman Saria urtero, abuztuaren 9an, Muxikako San Roman auzoan jokatzen den txirrindularitza lasterketa da, Amorebieta Txirrindulari Elkarteak antolaturik.
Diane Schuur
Biografia
Diane Schuur jaiotzez itsua, ospitaleko arazoengatik. Auburnen (Washington) hazi zen, aitak polizia lan egiten zuen tokian. Txikitatik Deedles goitizenez, Schuurrek jazzaren mundua aurkitu zuen bere aitaren (pianoa jotzen zuen) eta amaren bidez, Duke Ellington eta Dinah Washingtonen disko-bilduma bikaina baitzuen. Entzute apartari esker (Schuurrek belarri perfektua du), pianoa era autodidaktikoan jotzen hasi zen, 10 urterekin lehen kontzertua eman zuen arte, Tacomako hotel batean. Orduan, Schuur Washington State School for the Blind-en, itsuen aldeko erakundean, sartu zen, 11 urte bete arte. Handik gutxira, bere inspirazio garrantzitsuena izan den Dinah Washingtonen binilo-bilduma ederra zuen.
1971n grabatu zuen bere lehen singlea, country gaia, "Dear Mommy and Daddy" izenekoa, eta, High Schooletik igaro ondoren, jazzaren munduan murgildu zen, eta herrialdearen ipar-mendebaldean bira batzuk egin zituen. 1975ean, Ed Shaughnessy bateria-jolearen taldearekin agertu zen Monterey Jazz Festivalen, eta publikoan zegoen Stan Getzek Etxe Zuriko kontzertu batean parte hartzeko gonbita egin zion. 1984an, GRP Records zigiluarekin sinatu ondoren, Deedles lehen albuma argitaratu zuen.
Hurrengo 13 urteetan, Schuurrek 11 album grabatu zituen GRPrentzat, Timeless (1986) eta Diane Schuur and The Count Basie Orchestra (1987) barne, biak ere Grammy batekin sarituak. 2000. urtean, urtebete lehenago Atlanticerako album bakarra argitaratu ondoren, Concord Records-ekin sinatu zuen, eta hark Friends For Schuur argitaratu zuen. Handik aurrera, lankidetza-proiektu batzuk hasi zituen: Swingin’ For Schuur (2001) Maynard Ferguson tronpeta-jotzailearekin, Midnight (2003) Barry Manilowekin eta Fire (2005) The Caribbean Jazz Project-ekin. Some Other Time (2008) diskoan, George Gershwin, Ira Gershwin, Irving Berlinen eta beste standard-konpositore batzuen abesti klasikoak grabatu zituen Shuur-ek.
Estiloa eta balorazioa
Askotan, jazzaren periferian, kritikak Diane Schuur-i buruz, nahiz eta bere errepertorioak pop kanta ugari izan, jazz-kantari garrantzitsuenen artean egoteko ahalmena duela esan du. Erregistro zorrotzaz abusatzeko joera naturala motelduz joan da denborarekin, eta abeslari oso trebetzat hartzen da, bere diskoek jazz-entzuleengan eragin erlatiboa izan arren. Diane Schuurren berezko talentuak Europan bere herrialdean baino aintzatespen handiagoa lortu du.
Crazy, Stupid, Love
Crazy, Stupid, Love (euskaraz Maitasun, Ero, Ergela), 2011ko Glenn Ficarra estatubatuarrak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. Steve Carell, Ryan Gosling, Julianne Moore, Emma Stone, John Carroll Lynch, Marisa Tomei eta Kevin Bacon aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEB, Los Angeles, Cal Weaver (Steve Carell) berrogeita hainbat urtetako gizaseme puritanoak bizimodu perfektua du: etxe ederra, haur zoragarriak eta bete nerabetzaroko Emily (Julianne Moore) neskalagunarekin ezkondua dago. Halere, Emily emazteak adarrak jarri dizkiola ohartzean, dibortzioa eskatu ta bere bizitza maldan behera joango da.
Henoken liburua
Henoken liburua antzinako hebreerazko erlijio-testu apokaliptikoa da, tradizioaren arabera Henokek, Noeren birraitonak, idatzi zuena. Henoken liburuak demonioen eta erraldoien (nefilim) jatorria, zerutik aingeru batzuk zergatik erori ziren, Uholde Handiaren zergatia eta Mesiasen mila urteko erregealdia azaltzen ditu.
Eliza Ortodoxo Koptoaren eta Eliza Katoliko Koptoaren Etiopiako eta Eritreako patriarkatuen Bibliaren kanonaren parte da, baina gainerako Eliza kristauek ez dute kanonikotzat hartzen, Septuagintako kodize batzuetan (Vatikanoko Kodexen eta Chester Beattyren papiroetan) aurkitu arren. Beta Israeldarrek (etiopiar juduak) Tanakhen sartzen dute, testua baztertzen duten gaur egungo beste juduek ez bezala.
Tarantella
Tarantella ( ahoskatua) hegoaldeko Italiako dantza herrikoia da, Puglia, Basilicata, Calabria, Abruzzo, Molise, Campania eta Sizilia eskualdeetakoa. Jatorri napolitarreko dantza da eta mugimendu bizia du, kantuarekin batera. Litekeena da bere izena Tarento hiritik etortzea, Apulian. Are gehiago, Erdi Aroan, Italiako hegoaldeko zati batzuetan uste zuten tarantella soloa dantzatzeak, hura izutzeko ekintza imitatuz, tarantula deritzon Europako armiarma handienaren ziztadak ustez eragindako erokeria mota bat sendatzen zuela. Athanasius Kircher jesuitak ustea dokumentatu zuen.
Forma moderno arruntenean, bikoteen arteko galanta-dantza bat da, sei zortziduneko konpaseko musika duena, pixkanaka abiadura handituz doana eta kriskitinekin eta panderoekin batera doana. Ondo bereizitako bi zati ditu: lehenengoa tonu txikiagoan eta bestea tonu handiagoan.
Musika klasikoa
XIX. mendean, erromantizismoaren gaian, musika instrumentalak forma hori hartu zuen. Konpositore askok tarantelak egin zituzten, besteak beste, Pablo Sarasate, Franz Schubert, Gioachino Rossini, Franz Liszt, Sergei Rakhmaninov, William Henry Squire, Aleksandr Borodin, Piotr Ilitx Txaikovski‎, Frédéric Chopin edota Louis Moreau Gottschalk (Grand Tarantelle for Piano & Orchestra). Kurt Weillek Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny operako eszena judiziala tarantella bat moldatu zuen. John Coriglianoren (1990) lehen sinfoniaren bigarren mugimenduak Tarantella izena darama, eta Elliot Goldenthalek bere Othello balletean (1998) 14 minutuko tarantella bat erabili zuen, Yagok Oteloren aurka egindako plana irudikatzeko.
Milagros Socorro
Milagros Socorro Morales (Maracaibo, Venezuela, 1960ko martxoaren 19a) kazetari, idazle, itzultzaile eta unibertsitate-irakaslea da, eta 1999an Kazetaritzako Sari Nazionala irabazi zuen. 2018an, Oxfam Novib/PEN saria jaso zuen Hayan, adierazpen-askatasunaren alde egindako lanagatik, mehatxuaren eta jazarpenaren aurrean.
Biografia
Maracaibon jaio zen, Zulia estatuko hiriburuan, baina egun gutxira Machiques herrira eraman zuten,Serrania del Perijára, Kolonbia eta Venezuelaren arteko mugara. Bere familia bizi zen abere-eremu horretan, hiru neba-arrebekin batera hazi zen, 15 urte zituen arte, eta Maracaiborantz abiatu zen ikasten jarraitzeko. 1980tik 1986ra, Zuliako Unibertsitateko gizarte-komunikazioko karrera ikasi zuen. Maracaibon, graduatu ondoren, Zuliako Unibertsitateko Gizarte Komunikaziorako Eskolako irakasle gisa aritzen da eta Babilonia aldizkaria sortu eta zuzendu du.
Caracasen 2000. urtean hasi zen El Universal egunkarian zutabegile gisa, eta 2002. urtera arte iraun zuen. Urte horretan bertan, El Nacional egunkariko plantillan sartu zen, zutabegile, elkarrizketatzaile eta kronista gisa, 2002ko otsailetik 2014ko martxora bitartean. 2008tik aurrera, bere kronikak Climax aldizkarian argitaratzen hasi zen. 2009ko azarotik 2015eko otsailera bitartean, kazetari, itzultzaile eta Código Venezuelako zuzendari gisa aritu zen lanean, eta kazetari independente gisa aritu zen hainbat komunikabide inprimatutan, hala nola Exceso aldizkarian, El Nacional egunkarian eta Bigott aldizkarian.
Argitalpenak
Idazle gisa, ipuinean, saiakeran, lekukotasunean, kronikan eta erdi-bigunean ibili da Socorro.
Sorgin horixka
Sorgin horixka (Stropharia coronilla) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da.
Pleurotus eryngii (kardu-ziza) falta denean, Gaztela-Leonen biltzen da; "patatas revolcones" gisatuei laguntzeko edo beste batzuekin nahastuta aperitibo gisa jateko. Erraza da loreontzian aurkitzea.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 5 cm arteko diametrokoa, sendoa, haragitsua, lehenik hemisferikoa, gero ganbil-zabaldua, leuna, hezea eta apur bat likatsua, okre-lehoi kolorekoa. Ertza ez da errezel partzialaren hondarren koskekin agertzen.
Orriak: Nahiko estu, itsatsi-bihurriak, hasieran zurixkak, gero moreak, azkenean arreak.
Hanka: Zurixka, motza, betea, ildaska arrosa edo bioleta txikiz apaindutako eraztun estu txiki batekin.
Haragia: Zuria, irmoa, lodia, zapore leunekoa eta ia usain gabea.
Etimologia: Stropharia terminoa, neskatoak bularra estutzeko erabiltzen zuten "estrofio" hitzetik dator, onddo hauen eraztunagatik edo eraztunaren arrastoengatik. Coronilla epitetoa latinetik dator, koroaren txikigarritik. Bere eraztunagatik.
Jangarritasuna
Ez du sukaldaritzarako baliorik.
Nahasketa arriskua
Perretxiko biltzaile berriek, Agaricus campester delakoarekin nahasten dute, landetako txanpiñoiaren garai eta leku berean agertzen baita. Era berean, Stropharia melanosperma espeziearekin ere nahas daiteke, honen kapelaren ertzak, hasieran, koskak izaten ditu, errezel partzialaren hondarrak dira, lehenik orri grisak, gero beltzak eta eraztun oso konplexua.
Sasoia eta lekua
Udan eta batez ere udazkenean, batzuetan baita udaberrian ere. Nahiko ohikoa da soroetan, belardietan eta larreetan. Basoetako soilguneetan ere aurki daiteke.
Banaketa eremua
Europa, Amerika, Erdialdeko Afrika, Australia, Zeelanda Berria, Errusia, Kirgizistan eta Georgia.
2022ko Matematikarien Nazioarteko Biltzarra
2022ko Matematikarien Nazioarteko Biltzarra Matematikarien Nazioarteko hogeita bederatzigarren Kongresua izan zen, 2022ko uztailaren 7tik uztailaren 14ra bitartean egin zena, ez San Petersburgon hasieran pentsatu bezala, baizik eta erabat birtuala, 2022ko Ukrainaren inbasio errusiarrari erantzuteko.
Fields Domina, Chern Domina, Leelavati Saria eta beste sari matematiko batzuk Helsinkin (Finlandia) eman ziren. Sari berri bat izan zen fisika matematikoaren arloan lan egiten duten matematikari garrantzitsuentzat: Ladyzhenskaya domina. Sariak Olga Ladyzhenskaya matematikari errusiarraren izena du.
Hori izango zen Matematikarien Nazioarteko Biltzarra Errusian egingo zen bigarren aldia. Lehenengoa Moskuko 1966ko Nazionarteko Kongresuan izango zen, SESB en garaian.
Lekua
San Petersburgoko lehiakide bat Paris izan zen, Frantziako Errepublikako presidente Emmanuel Macron en laguntzarekinn.
2018ko Matematikarien Nazioarteko Biltzarrean San Petersburgoren hautaketa iragarri zenean, zenbait matematikarik ICM 2022 Boycott izeneko web gunea sortu zuten. Bertan, ICM erakundeari boikot bat antolatzen saiatu ziren Errusian, giza eskubideen urraketen eta LGBT eskubideen faltaren aurka protesta eginez. William Timothy Gowers bezalako matematikariek bat egin zuten boikotarekinnn.
2021eko urtarrilean, Moskuko auzitegi batek sei urteko kartzela-zigorra ezarri zion Azat Miftakhov matematikari errusiarrari, Vladimir Putinen erregimenaren aurkako manifestazio bat zela eta, eta, Kongresurako boikot-kanpaina piztu zuennnn.
Vladimir Putinek Errusiako taldea zoriondu zuen 2021eko Nazioarteko Matematika Olinpiadan, eta Kongresuaren tokia gogoratu zuennn:"Bere taldearen arrakasta sari garrantzitsu bat da, ondo merezia, bere lan neketsu eta gogorragatik eta bere aholkularien talentu eta debozio eskuzabalagatik. Jakina, datorren urtean San Petersburgon egingo den Matematikarien Nazioarteko Kongresuaren aurretik hainnnn garaipen handia eta inspiratzailea izatea berezia da."Hilabete batzuk geroago, Mikhail Mishustin Errusiako lehen ministroak matematika-arazo bat planteatu zuen 2021/22 ikasturtearen hasieran, eta gogorarazi zuen 2022an Matematikariennnn Nazioarteko Biltzarra egingo dela San Petersburgon.
2022ko otsailaren 24an, Ukrainaren inbasio errusiarraren ondoren (2022) eta COVIDen pandemiaren ondoren (19 Errusia), hainbat herrialdek bat egin zuten boikotarekinnnnn, Espainiak bezala.
2022ko otsailaren 26an, Nazioarteko Matematika Batasunak Kongresua on line egitea erabaki zuennnnn.
Alderdi zientifikoak
Hogei hizlari gonbidatuk osoko hitzaldiak emango dituzte; besteak beste, Alice Guionnet, Lyongo eta Laure Saint-Raymondeko École Normale Supérieure ikerketa-zuzendaria, eta Svetlana Jitomirskaya, AEBetako matematikaria. eta Kaliforniako Unibertsitateko irakaslea, Irvine, Neena Gupta, Kalkutako Indiako Estatistika Institutuko irakaslea, Michael Jeffrey Larsen, Indianako Unibertsitateko irakaslea Bloomingtonen, Camillo De Lellis, matematikari britainiarra Zúricheko Unibertsitateko irakaslea, Mladen matematika bestinoa,
Terence Tao eta Martin Hairerrek antolatutako online hitzaldien bidez egin zen kongresua.
Sariak
Historian lehen aldiz, IMU sariak Kongresuaren aurretik eman ziren. Finlandiako Errepublikako presidente Sauli Niinistök inauguratu zuen ekitaldia.
Mark Bravermanek Abacus saria jaso zuen, informazioaren teoriari egindako ekarpenengatik. 2018ra arte, Nevanlinna Saria deitzen zen.
Barry Mazurrek Chern Domina jaso zuen matematikan eta topologian izandako bizitza luzeagatik.
Elliott Liebek Gauss Saria jaso zuen matematikak fisikari egindako aplikazioetan egindako ekarpenengatik. Elliottek arazo bat izan zuen bere diskurtsoarekin zeremonian, igorlearen eta hartzailearen arteko atzerapena hain handia zelako, nahiago izan baitzuen atzera egin eta mezu labur bat eman.
Svetlana Jitomirskayak Ladyzhenskaya domina irabazi zuen.
Nikolai Andreevek Leelavati Saria jaso zuen, Matematikak Ospatzeagatik.
Yulia Zdanovska matematikari ukrainarra gogoratu zuten Kongresuan.
Nancy Wilson (abeslaria)
Nancy Wilson (Chillicothe, Ohio, AEB, 1937ko otsailaren 20a - Pioneertown, Kalifornia, AEB, 2018ko abenduaren 13a) estatubatuar abeslari melodikoa izan zen, eta hainbat estilo kantatzen zituen, hala nola jazz, R&B, soul eta pop-a. Garaiko musikako bokalistarik dotore eta beroenetakoa zen. Bere grabazio goraipatuenak jazzistikoak dira, lehen mailako irudiekin batera: Cannonball Adderley saxofonista, George Shearing pianista eta Billy May moldatzaileak zuzendua.
Girasoles silvestres
Girasoles silvestres 2022ko Jaime Rosales kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Nancy Wilson (abeslaria)
Jazzzaleen kexak gorabehera, Wilsonek pop eta R&B disko ugaritan abestu zuen, eta bira ugari egin zituen, Nat King Cole eta Sarah Vaughan, Ruth Brown eta LaVern Baker artistekin batera. Hala ere, Wilsonek beti eutsi zion jazzaren munduarekin zuen loturari, eta 1980an, Hank Jones, Art Farmer, Ramsey Lewis eta Benny Golson jazz-musikariekin kantatu zuen.
Girasoles silvestres
Sinopsia
Julia, 22 urteko gaztea eta bi umeren ama, Óscar gatazkatsuarekin maiteminduko da, eta harreman bat hasiko dute. Elkarrekin denbora igaro ahala, Juliak Óscarri buruzko zalantzak izango ditu, ez du jakingo hura den alboan behar duen pertsona. Hala, bidaia pertsonal batean abiatuko da zoriontasun bila beretzat eta bere familiakoentzat.
Nancy Wilson (abeslaria)
Biografia
Hamabost urterekin talentu berrientzako lehiaketa bat irabazi zuen Columbusen, bere jatorritik hurbil zegoen hirian. Skyline Melodies telebista saioa izan zen saria, astean bitan emana. Rusty Bryanteko taldean sartu zen laster Carolyn Clubean, eta harekin egon zen 1956 eta 1958 artean, mendebalde ertainean eta Kanadan kantatzen. Hala ere, beste talde batzuekin ere kantatu zuen, tokiko klubetako emanaldietarako. Gau batean hunkituta geratu ondoren, Cannonball Adderleyk bere taldean sartu eta New Yorkera joateko gonbita egin zion. 1959an, John Levy managerrari eta George Shearing-en gomendioari esker, Capitol Records-ekin sinatu zuen.
Shearingekin egindako The Swingin's Mutua ! diskoak Capitolekin zuen kontratua sendotu zuen. 1961eko sinple bat, Guess Who I Saw Today, arrakasta handia izan zuen jazz-irratietan eta Amerika osoko 'juke box' beltzetan. Bere aurkitzailearekin, Cannonball Adderley, egindako disko batek berriro ere jazzaren gailurrean jarri zuen 1962an, batez ere Save Your Love For Me kantak. Little Jimmy Scott bere idoloetako bati ere omenaldia egin zion, When Did You Leave Heavenen bertsio batekin.
Nancyren osperako erabakigarriak izan ziren bi diskoak Broadway my way eta Hollywood my Way izan ziren, biak 1963koak.
Behin baino gehiagotan telebistan agertu ondoren, NBCk bere programa eman zion, The Nancy Wilson Show, eta Emmy saria irabazi zuen 1967-1968 denboraldian. Just For You eta Lush Life, 1967an Capitol-ek argitaratu eta Caroline zigiluak berrargitaratu zituen albumak, jazzaren mugak gainditzen dituzten bere lan-taldekoak dira. Just For You-n Cole Porter edo Cannonball Adderleyren interpretazioak jasotzen dira, baina baita Alfie de Burt Bacharach eta Hal David ere, edo That’s Life, bere garaian Peggy Leek edo Frank Sinatrak grabatua, edo If He Walked Into Life balada bat. Oso ohikoa da Nancy Wilsonen izena maitaleentzako disko-bildumetan ikustea, jazz for lovers. Haren ahotsa belus-belar hutsa da. Orkestrazio handiek edo moldaketa sinpleek lagunduta, Love Can Do Anything (Just For You) bezalako abestiak abestuz, entzulea sentsibilitatea lortzen du beti.
Emakume askearen defentsa
Lush Life, Free Againekin hasten dena, emakume askearen defentsa, lotura sentimentalik gabe, gizarte-konbentzioen beharrik gabe. Album hori aurrekoa baino sutsuagoa da, eta indar emozional handiko konposizioak ditu, hala nola When The World Was Young (Ah, The Apple Tree), Parisko Le Chevalier frantziar jatorrizkoan oinarritua eta nerabezaroko grinak gogorarazten dituena. Sunny klasikoaren bertsio bat ere badago, bere eremu oso delikatura eramaten duena.
Ikuskizunetako partaide
Bere ibilbide luzean, Andy Williams Show, Carol Burnett Show eta Flip Wilson Show bezalako ikuskizunetan ere parte hartu zuen, eta telesailetan, berriz, I Spy, Room 222, Hawaii Five O, Police Story, The Cosby Show, New York Undercover y Moesha and The Parkers.
Salmentak
Capitol-en urte asko eman ondoren, horietako askotan Beatles taldeak bakarrik gainditu zituen bere salmentak, Frank Sinatra, Peggy Lee, The Beach Boys eta Nat King Cole bezalako fenomenoak gaindituz, musikaren mundua aldatu egin zen, eta, horrekin, Nancy Wilson-ek konpainiaz aldatzea erabaki zuen. Columbia Records-era joan zen, baina, hala ere, ezinezkoa izan zitzaion pop -rock musikaren indarrarekin lehiatzea.
90eko hamarkadan, balada erromantikoen zale helduen merkatuko kantari gogokoenetako bat izan zen. 2002an eta 2003an, Wilson jazzera itzuli zen berriro, eta Ramsey Lewisekin bi disko grabatu zituen. 2004ko albuma, RPS. (Rare Songs, Very Personal) jazzaren eta baladen nahasketa izan zen.
Runner (2022ko filma)
Runner 2022ko Marian Mathias estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Sinopsia
Aita bat-batean hil ondoren, Haasek Will ezagutuko du. Runner Estatu Batuetako paisaia zabalean zehar elkar ezagutzen duten bi gazte ezezagunen istorioa da.
Billy Graham
William Franklin Graham Jr. (1918ko azaroaren 7a - 2018ko otsailaren 21a) estatubatuar ebanjeliko eta Hegoaldeko Bataiatzaileen Elizako gurtza-ministro ordenatua izan zen; nazioartean, ezaguna egin zen 1940ko hamarkadaren amaieran. Kristau figura ebanjeliko nabarmena izan zen, eta, biografo baten arabera, XX. mendean, eragin handia izan zuen kristauen artean.
Grahamek, aretotan zein kanpoan, mitin handiak egin zituen; sermoiak irratian eta telebistan emititzen ziren, eta, batzuk, oraindik emititzen dira, XXI. mendean. Telebistan egondako sei hamarkadetan, Grahamek urteroko gurutzadak (ebanjelizazio kanpainak) antolatu zituen 1947tik erretiroa hartu zuen arte, 2005ean. Hour of Decision irratsaioa ere zuzendu zuen 1950etik 1954ra. Arraza-segregazioa arbuiatu, eta arraza-integrazioan tematu zuen 1953an hasitako bere suspertze eta gurutzadak. Geroago, Martin Luther King Jr. gonbidatu zuen 1957an New Yorkeko suspertze batean elkarrekin predikatzera. Bere helburu erlijiosoez gain, jatorri ezberdinetako jende ugariren mundu-ikuskera moldatzen lagundu zuen, Bibliaren eta egungo ikuspuntu sekularren arteko harremana bilatzera eramanez. Bere webgunearen arabera, Grahamek, 185 herrialde eta lurralde baino gehiagotan, 210 milioi pertsonaren aurrean predikatu zuen hainbat bileraren bidez, BMS World Mission eta Global Mission barne.
Graham, bereziki, Dwight D. Eisenhower, Lyndon B. Johnson (Grahamen lagun minenetako bat) eta Richard Nixonengandik gertu zegoen. Gainera, Robert Schuller-en laguna izan zen (telebanjelaria eta Crystal katedraleko artzain sortzailea), zeina bere telebista-ministerioa hasteko kobentzitu zuen Grahamek. Jatorri-protestante Elizetako nagusiek estimatzen zuten Grahamen ebanjelizazioa, beren eliza nagusietan geratzera edo itzultzera animatzen baitzituen bere mezu ebanjelikora bihurtu ziren protestante nagusi horiek. Hasieran erromatar katolizismoarekiko susmoak eta beldurrak izan arren (garaiko protestante ebanjelikoen artean ohikoak), Grahamek, azkenean, harreman adiskidetsuak garatu zituen Ameriketako Eliza katolikoko pertsonaia askorekin, eta, gero, katoliko eta protestanteen arteko batasuna bultzatu zuen.
Grahamek hainbat komunikabide eta argitalpen erabiltzen zituen. Bere langileen arabera, 3,2 milioi lagun baino gehiago erantzun diote, «Jesu Kristo salbatzaile pertsonal gisa onartzeko», Billy Graham Crusades-en gonbidapenari. Grahamen estimatutako bizitza osoko audientzia, irrati eta telebistako emankizunak barne, 2 mila milioi izan ziren 2008an. Bere gurutzaden ondorioz, Grahamek, kristautasunaren historian, beste edozeinek baino pertsona gehiagoren aurrean predikatu zuen ebanjelioa. Grahamek 61 aldiz izan zuen errekorra Gallupeko gizon-emakume miretsienen zerrendan. Grant Wacker-ek idatzi zuen, 1960ko hamarkadaren erdialderako «Legitimatzaile Handiadun» bihurtua zela. «Ordurako, bere presentziarekin presidenteei estatusa, gerretan onargarritasuna, arraza-aurreiritzien aurrean lotsa, zintzotasunaren desiragarritasuna, lotsagabekeriari desohorea eta hiritarren gertaeretan ospea ematen zien»".
Hastapenak
William Franklin Graham Jr. 1918ko azaroaren 7an jaio zen Charlottetik (Ipar Carolina) gertu dagoen baserri bateko beheko solairuko logelan. Eskoziar-irlandar jatorrikoa zen, eta Morrow (Coffey sotzez) eta William Franklin Graham Sr. esne-ekoizleen seme zaharrena lau seme-alaben artean. Graham familiaren esne-ekoiztetxe batean hazi zen, bere bi ahizpa txikiekin (Catherine Morrow eta Jean) eta anaia gazte batekin, Melvin Thomas. Bederatzi urte zituela, familia, orduan, beren egur zuriko etxetik 69 metrotara eraiki berria zen adreilu gorriko etxe batera aldatu zen. Gurasoek Eliza presbiteriano erreformatu elkartuan hazi zuten. Graham Sharon-eko Grammar School-era joan zen. Txikitatik hasi zen liburuak irakurtzen, eta mutilentzako ziren eleberriak irakurtzea gustatzen zitzaion, batez ere, Tarzan. Tarzan bezala, zuhaitzetan zintzilikatzen zen, eta Tarzanen oihu ezaguna egiten zuen. Aitaren esanetan, oihu hark eraman zuen gurtza-ministro izatera. Grahamek 15 urte zituen Lege Lehorra amaitu zenean, 1933ko abenduan, eta bere aitak garagardoa edatera (gaixotu ziren arte) behartu zituen bera eta bere ahizpa Katherine. Horrek halako nazka sortu zien ezen Grahamek eta bere arrebak alkohola eta drogak bizitza osoan saihestu zuten.
Grahami tokiko gazte talde bateko kide izatea ukatu zioten «mundutarregia» izateagatik. Albert McMakin-ek, Graham baserrian lan egiten zuenak, Mordecai Ham lider-ebanjelikoa ikustera joateko konbentzitu zuen. Bere autobiografiaren arabera, Grahamek 16 urte zituen Hamek Charlotten, 1934an, zuzendutako berpizte-bilera batzuetan bihurtu zenean.
1936ko maiatzean, Sharon High Schoolen graduatu ondoren, Bob Jones Collegera joan zen. Seihileko baten ondoren, ikastaroak eta arauak legalistegiak zirela ikusi zuen. Garai horretan, Eastport Bible Church-eko Charley Young artzainak eragin, eta inspiratu zuen. Ia kanporatua izan zen, baina Bob Jones Seniorrek bere bizitza hankaz gora ez botatzeko ohartarazi zion: «Hoberenean, lor dezakezuna da herrialde pobre bateko predikari bataiatzailea izatea... Erakartzen duen ahotsa duzu. Jainkoak zure ahots hori erabil dezake. Izugarri erabil dezake».
1937an, Graham Florida Bible Institutera aldatu zen, Temple Terrace-n, (Florida). Oraindik ikasle zela, Grahamek bere lehen sermoia bota zuen Bostwick Baptist Churchen Palatkatik (Florida) gertu. Bere autobiografian, Grahamek idatzi zuen bere deia Temple Terrace Golf and Country klubeko 18. berdegunean jaso zuela, institutuaren campusaren ondoan zegoena. Geroago, Reverend Billy Graham Memorial Park-ea ezarri zen, Hillsborough ibaian, 18. berdegunetik zuzenean ekialderantz; Grahamek, sarritan, piraguaz egiten zuen arraun ibaiko uharte txiki bateraino, non hegazti, kaiman eta altzifre-motzondoei predikatzen praktikatzen baitzuen. 1939an, Hegoaldeko Bataiatzaileen Elizako kleriko talde batek ordenatu zuen Graham, Palatka-ko (Florida) Peniel Baptist Churchen. 1940an, Teologian lizentziatu zen.