cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bizantziar literatura
Kristautasunak antzinako tradizioak eraldatzen ditu (III. mendetik VI. mendera)
Gregorio Nazianzokoa (edo Gregorio Teologoa), 329/330ean jaioa, 390ean hila. Lehenengo monje, gero Konstantinoplako patriarka izan zen. Autore emankorra izan zen, 354 epigrama idatzi zituen, gutun eta sermoi ugari ere, non Nizeako ortodoxia ren aldeko sutsu agertzen den. “Teologo” titulua jaso zuen Kaltzedoniako kontzilioa n, garaiko gatazka dogmatikoetan zuen zereginagatik.
Garaiko idazleen artean hauek ere badaude :
Juan Krisostomo. Familia bikain batean jaio zen, hezkuntza aurreratua jaso zuen eta, Konstantinoplan bizitzen jarri aurretik, godo arrianoen botere gero eta handiagoaren aurkako borroketan parte hartu zuen. Predikari handia, homilia hauek 2.000 eskuizkribu inguru betetzen dituzte. Eskrituren interpretazio literala nabarmentzen du, eta interpretazio alegorikoak baztertzen ditu.
Eusebio Zesareakoa. 260 inguruan jaio zen, eta 339/340an hil zen. Jazarpenen amaiera bizi izan zuen eta Zesarea ko apezpiku izan zen «tolerantzia-ediktua»ren aldarrikapenetik. Teologoa (arrianoengandik oso gertu) eta historialaria izan zen aldi berean, eta Elizaren Historia bat idatzi zuen, hainbat aldiz berrikusi zuena garaiko egoera politikora egokitzeko, eta Konstantinoren Bizitza bat.
Sokrates Konstantinoplakoa, 380 inguruan jaioa, 439. urtearen ondoren hila. Elizaren historialaria. Bere Elizaren Historiak Eusebio Zesareakoa rena jarraitzen du, eta 305-439 aldia hartzen du zazpi liburukitan, bakoitza enperadore baten bizitzari eskainia.
Orø
Orø Danimarkako uhartea da, Isefjorden fiordoam kokatuta dagoena. Uharteak 14 km² ditu, eta gutxi gorabehera 900 biztanle, horietarik 500 urte osoko egoiliarrak. Udan udatiar gehiago izaten dira, 2.000 etxe baitaude uhartean. Hiru herrixka ditu uharteak, Bybjerg, Brønde eta Gamløse og Næsby.
Bizantziar literatura
Kristautasunak antzinako tradizioak eraldatzen ditu (III. mendetik VI. mendera)
Atanasio Alexandriakoa, 295ean jaioa, 373. urtean hila, teologoa eta filosofoa. Haren obra nagusia lau liburukitan egindako arrianismoaren ezeztapena da. Halaber, San Antonioren bizitza idatzi zuen, eta hark lagundu zuen monakismoaren hedapenean.
Paladio Helenopoliskoa, 363 edo 364. urtean jaioa, 340 inguru hila. Elizgizon eta idazlea izan zen, Helenopolis ko gotzain Joan Krisostomo ri laguntzeagatik kaleratu aurretik. Ondoren, Aspuna ko gotzaina izan zen. Historia Lausiacaren egilea da, eta monakismo egiptoarraren garapena deskribatzen du. San Joan Krisostomo ren bizitzari buruzko Elkarrizketak eta Indiako herriei eta brahmanei buruzko tratatua ere zor zaizkio.
Orø
1970. urtera arte, Orø udalerri independentea zen, baina geroztik Holbæk udalerriaren parte da.
Bizantziar literatura
Kristautasunak antzinako tradizioak eraldatzen ditu (III. mendetik VI. mendera)
Zosimo, 460 inguru jaioa, egun ezezagun batean hila. Altxor Inperialeko funtzionarioa. Azken historialari paganoetako batek Historia Berria idatzi zuen, Alariko I. ak Erromaren arpilaketaren arte.
Rod Taylor
Rodley Sturt "Rod" Taylor (1930eko urtarrilaren 11, Lidcombe, Hegoaldeko Gales Berria, Australia - 2015eko urtarrilaren 7a, Los Angeles, Kalifornia) australiar aktore bat izan zen. Ibilbide luzeko aktore beteranoa da: film eta telesail ezagun askotan antzeztu izan zuen, besteak beste The Time Machine (1960) eta Alfred Hitchcock zuzendariaren The Birds (1963) film entzutetsuetan. Zinemaz gain, antzerki eta telebistan ere jardun zuen: adibidez, Falcon Crest telesail ospetsuan.
Bizantziar literatura
Kristautasunak antzinako tradizioak eraldatzen ditu (III. mendetik VI. mendera)
Amiano Martzelino, 330 inguruan jaio zen, eta 395 inguru hil zen. Jatorri greko siriarrekoa izan arren, azken historialari paganoetako bat izan zen, baita latina erabiltzen azkenetako bat ere. Haren obra nagusia, Res gestae, Tazito ren Historiak jarraitzen ditu eta K.o. 96tik 378ra doa.
Justinianoren agintaldia jarduera handiko aldi horren amaiera izan zen. Enperadoreak berak himno eta idazki dogmatiko ugari konposatu zituen. Espedizioak kontatu zituzten zenbait historialari animatu zituen, hala nola Prokopio Zesareakoa (ikus "Historia").
Pedro Patrizioa, 500. inguruan jaioa, 500-565. inguruan hila. Abokatua eta diplomatikoa, Iliriakoa, Erromatar Inperioaren historia idatzi zuen Julio Zesarren heriotzatik, K.a. 44an, Konstantzio II.aren heriotzera arte, 361an. Magister officiorum funtzioaren historia ere idatzi zuen Konstantino Handia ren garaian sortu zenetik  Justiniano ren garaira arte, besteak beste, zeremonia inperialak deskribatuz, Konstantino VII Porfirogeneta k bere De Ceremoniis-en errepikatuko dituenak.
Pionir Pabiloia
Pionir Pabiloia edo Pionir Aretoa (Хала Пионир, Hala Pionir) erabilera-anitzeko pabiloi bat da, Serbiako Palilula herrian dagoena. Pabiloiak 8,150 ikuslerentzako tokia du saskibaloi partidetarako.
Bizantziar literatura
Kristautasunak antzinako tradizioak eraldatzen ditu (III. mendetik VI. mendera)
Agatias, Eskolastikoa deitua, 532. urtearen inguruan jaio zen eta 580. urtearen inguruan hil zen. Jatorriz Asia Txiki koa zen, eta lehenbizi Esmirna n lan egin zuen, Konstantinopla ko abokatu ezagun bihurtu aurretik. Poema laburrak eta epigrama k idatzi zituen, baina batez ere Justinianoren Historiagatik da ezaguna. Prokopio Zesareakoa ren lana jarraitzen du, eta 552 eta 55829 bitarteko enperadorearen jarduerak hartzen ditu.
Juan Efesokoa (Juan Asiakoa edo Juan Amidakoa ere deitua), 507. urtearen inguruan jaioa, 585. urtearen ondoren hila. Apezpiku monofisita da eta idazle erlijiosoa Siriako hizkuntzan, Ekialdeko Beatoen Bizitzen egilea da, Mesopotamiako monje eta aszeten 58 biografia laburren multzoa, eta Elizaren Historia bat ere idatzi zuen, Julio Zesarrekin hasi eta 585 arte, ezbairik gabe, heriotzak etengo zuena.
Pionir Pabiloia
Bertan jokatzen dituzten euren etxeko partidak KK Partizan, Belgradoko Izar Gorria eta OKK Belgrado taldeek. 1973ko ekainak 1ean inauguratua izan zen.
Bizantziar literatura
Kristautasunak antzinako tradizioak eraldatzen ditu (III. mendetik VI. mendera)
Agatias Mirinakoa. 530 inguru jaio zen, 582 eta 594 artean hil zen. Abokatua, poeta eta historialaria.
Garai iluna (VII. eta VIII. mendeak)
Aldi aberats horren ondoren, beste aldi ilun samar bat, teologo batzuk bakarrik baitaude aktibo (Maximo Aitorlea eta Germanos I Konstantinopla n, Juan Damaszeno Siria n). Garai zurrunbilotsua da, bai barnealdean (hainbat enperadoreren segida), bai kanpoaldean (inbasioak); hiri-bizitzak eta hezkuntzak gainbehera egiten dute hizkuntza eta estilo klasikoarekin batera. Ikonoklasia ren garaian, halaber, hainbat arte- eta literatura-lan suntsitzen dira. Heraklio dinastia ko idazle gehienak ekialdeko probintzietatik datoz, eta horietako batzuk dagoeneko kontrol musulmanaren pean daude. Inperioaren barruan, ikonoklasiaren garaia da, erlijio-literatura ugari sortu zuena, baina mugimendu horren aurkako autoreen testuak soilik iritsi zaizkigu. Periodoak benetako historialari gutxi sortu zituen, baina bai garai hura ondo ulertzeko zenbait kronista.
Pionir Pabiloia
Ekitaldiak
Ireki zenetik, Pionirrek, beste batzuen artean Eric Clapton, Motorhead, Iron Maiden, Luciano Pavarotti eta 50 Cent bezalako artista garrantzitsuen kontzertuak hartu ditu.
Bizantziar literatura
Garai iluna (VII. eta VIII. mendeak)
Zenbait autore:
Pionir Pabiloia
Ekitaldiak
Saskibaloiari dagokionez, Pionirren jokatu ziren 1975eko Eurobasketaren azken fasea, 1977ko Euroligako finala Maccabi Tel Aviv eta Mobilgirgi Vareseren artean. Jada desagertua dagoen lehiaketa den Europako Saskibaloi Errekoparen egoitza ere izan zen 1998an. 2005eko Gizonezkoen Europako Saskibaloi Txapelketan talde faseko zenbait partida jokatu ziren bertan.
Bizantziar literatura
Garai iluna (VII. eta VIII. mendeak)
Jorge Pisidiakoa. Ikus "Poesia profanoa".
Pionir Pabiloia
Ekitaldiak
Pionir izan da 2012ko Gizonezkoen Europako Eskubaloi txapelketako egoitzetako bat.
Bizantziar literatura
Garai iluna (VII. eta VIII. mendeak)
Juan Antiokiakoa (kronista). Badirudi izen horren azpian bi autore nahasten direla, bata VII. mendean bizi izan zena eta Munduaren Historia idatzi zuena, Adam en garaitik hasi eta 610era; X. mendean bizi izan zen bestea. Ia ezinezkoa da batari eta besteari dagozkion testuak apartatzea.
Maximo Aitorlea (580-662), monje eta teologoa. Asekretis (idazkari inperiala) izan zen Heraklio ren gortean. Monotelismo aren liskarrean ortodoxia defendatu zuen eta Konstantzio II.ak traizioa leporatu zion. Autore erlijioso emankorra, Kapadoziako Elizako Guraso ek eraginda, bizantziar mistizismoaren benetako sortzailea izan zen.
Sofronio Jerusalemgoa. Ikus Hagiografia.
Andres Kretakoa (himnografoa), 660 inguruan jaioa, seguru asko 740an hilda. Damasko koa, Siria n eta Palestina n bizi izan zen, konkista arabiar raren ondoren, Kreta ko gotzain izan aurretik. Hainbat ereserki erlijioso konposatu zituen, besteak beste Kanon Handia, eliza ortodoxo etan garizuma n oraindik irakurria. Genero horren sortzailetzat hartzen da, kontakionak ordezkatu zuena. Horrelako sortzailetzat hartzen da ukipion ordeztu zuena ("Poesia erlijiosoa" atalean ikusi).
Nizeforo I. Konstantinoplakoa, 758 inguruan jaioa, 828an hila, teologoa eta historialaria. Hainbat liburu idatzi zituen ikonoak defendatzeko. Bere Historia Syntomos (Breviarum)-ek 602 eta 769 bitarteko gertaerak deskribatzen ditu; bere Chronographikon subiranoen zerrenda da, mundua sortu zenetik 829 arte.
Literatura-berrikuntza (IX. eta X. mendeak)
Literaturari dagokionez, “mazedoniar errenazimentua” deitzen dena gutxiago bereizten da bere sormenagatik, antzinate berantiarreko kultura helenistiko-kristaua bildu, kopiatu eta egituratzeko borondateagatik baino. Horretarako, egina zegoena konpilatu eta egituratu zen. Eskuliburuen garaia izan zen, bai hierarkia burokratikoarena (taktika), estrategiarena edo taktika militarrena (strategika), zuzenbide erromatarrarena (basilika), bai hiriburuko korporazioek jarraitu beharreko arauena. Konstantino VII.a Porfirogeneta k eta bere gorteak De thematibus, De administrando imperio eta De ceremoniis bezalako tratatuekin eman zuten tonua.
IX. mendean monjeek eta eliztarrek menderatu zuten, hala nola Teofanes Aitorlea, Teodoro Studita eta Jorge Hamartolos. Hurrengo mendean funtzionario zibil eta eliztarrek ordeztu zituzten, eta maisu zaharren testuak bildu eta argitaratu zituzten, hala nola Platon, Homero eta Aristoteles. Aurreko mendeetako heroi eszentrikoei pertsonaia errealagoak gehitzen zaizkie, hala nola Filaretos Eskuzabala, aristokrata aberatsa, ia guztia pobreei edo monje eta erlijiosoei eman ziona, Teodora Tesalonikakoa edo Irene Krisosobalantongoa bezalako diziplina monastikoari men eginez.
Zenbait autore:
Jurgi Sintzelo (jaioteguna ezezaguna, 810. urtearen ondoren hila), elizgizon eta kronista bizantziarra. Monjea, Konstantinoplako Tarasio aitalehenaren syncelle edo idazkari pertsonala (sintzeloa, "zeldakidea") izan zen. Hau hil ondoren, monasterio batera erretiratu zen, eta han idatzi zuen Kronografiaren Laburpena (Eklogia chronographias); han, munduko gertakizunak sartzen dira, Adan eta Eva tik hasi eta Diokleziano ren agintaldiaren hasieraraino.
Teofanes Aitorlea. Ikus "Historia".
Jorge Harmatolos (edo Jorge Monjea) (jaiotza- eta heriotza-data ezezagunak), kronikari. Kronika unibertsala lau liburutan utzi zuen, eta munduaren historia kontatu zuen sorkuntzatik 842. urtera arte, batez ere erlijio-gertaeretan oinarrituta 37.
Joan Damoaskokoa. Ikus "Poesia erlijiosoa".
Teodoro Studita. Ikus "Poesia erlijiosoa".
Kassia Konstantinoplakoa, 800 eta 810 artean sortua, 843 eta 867 bitartean hila. Teofilo enperadorea ren emazte posible gisa aurkeztu zuten, zeina gerora Teodora rekin ezkondu zen. Erlijioso bihurtuta, komentu bat sortu zuen Konstantinoplan, eta liturgiako 38 himno konposatu zituen (edo konposatuarazi).
Fozio. Ikus "Erretorika".
Joan VII.a Gramatikaria, VII. mendearen amaieran jaioa, 867. urtearen ondoren hila. Jatorriz Konstantinoplakoa zen, lehenengo ikonodulo a izan zen ikonoklasta egin aurretik. Leon V enperadoreak aukeratu zuen Konstantinoplako kontzilioa n (815) irudien gurtza gaitzesteko testu-florilegio bat biltzeko, eta batez ere ospe handiko hizlari gisa ezagutzen da.
Leon VI.a Jakituna, 866. urtean jaioa, 912an hila, enperadorea eta Fozio ren ikaslea izan zen. Sermoi, ereserki liturgiko eta beste asko idatzi zituen. Letra-jendea babestu eta bultzatu zuenez, jauregia akademia edo lizeo bihurtu zen noizean behin.
Konstantino VII.a Porfirogeneta, 905. urtean jaioa, 959. urtean hila. Enperadorea izan zen, literatura-jarduera biziaren ardatza, non pertsonalki parte hartu baitzuen lan historiko, politiko eta hagiografikoak osatuz, hala nola De administrando imperii, De Ceremonis, De Thematibus eta Vita Basilii. Suda (?). Ez da ezagutzen izen hori hartzen duen egilearen edo egileen identitatea. IX. mendearen amaieran osatu zen seguruenik, eta askotan birmoldatu zen hurrengo mendeetan. 30.000 sarrera inguru zituen, «bildumen bilduma» zen, garaiko ezagutza unibertsala jasotzen zuena.
Aretas Zesareakoa, 860 inguruan jaio eta 893. urtean hil zen. Bizantziar filologo eta humanistarik handienetakotzat jotzen den prelatua da, Apokalipsiari buruzko iruzkinak lanaren egilea, Ander Zesareakoarengan oinarritua, Platon, Luziano eta Eusebio ri buruzko oharrak, eta garaiko auzi politiko eta erlijiosoei buruzko korrespondentzia ugari.
Nikolas I.a Mistikoa, 852. urtean jaioa, 924an hila, Konstantinoplako patriarka. 150 gutun utzi zituen, Bizantzioren eta Italiako hegoaldearen, Bulgaria ren eta Kaukaso ko eskualdearen arteko elizaren historiari eta harremanei buruzko informazio-iturri bikaina direnak, baita hainbat lan kanoniko ere.
Leon Diakonoa, 950ean jaioa, 992 inguruan hila, historialaria. Haren historiak 959tik 976ra bitarteko aldia hartzen du (Basilio II.a ren espedizioak bulgariarren kontra eta Sviatoslav I.a Kievekoa ren gerrak grekoen kontra).
Joan Geometrar (edo Jean Kyriotès). Ikus "Poesia profanoa"
Pizkunde aurrea (XI. eta XII. mendeak)
Aldi horretan aurreko aldiko entziklopedismoa ren kontrako erreakzioa sortu zen. Idazle mota berri bat sortzen da: ez da ez monje ez funtzionarioa, baizik eta intelektuala, are poeta profesionala ere, bere talentuaz jabetzen dena eta bere esperientzia pertsonala abentura- edo maitasun-eleberrietan ezagutarazteko irrikaz dagoena. Idazlan horietan pertsonaiak ez dituzte muturreko izaerak, baina heroiaren ezaugarriak eta antiheroiaren akatsak (Mikel Psellos, Nizetas Koniates) konbina ditzakete. Hala ere, tradizioa iturri gisa ez ezik, errealitatea interpretatzeko bitarteko gisa ere (Eustazio Tesalonikakoa) erabiltzen da.
Herri-hizkuntzak sarrera txiki bat egiten du literaturan, eta nolabaiteko umoreak ere bai, eta genero serioagoak, hala nola hagiografia, baztertu egiten dira satira ren mesedetan.
Zenbait idazle:
Kristobal Mitilenekoa, 1000. urtearen inguruan jaio zen, 1050. urtearen ondoren hil. Goi-funtzionario eta poeta izan zen, eta 150 poema utzi zituen, askotan satirikoak, hainbat gairi buruzkoak: armiarma, senar engainatuak, pseudo-intelektualak. Liturgia ortodoxoaren jaiak eta santu guztiak oroitzen zituzten lau egutegi ere idatzi zituen.
Ana Komneno Ikus "Historia".
Mikel Ataliates, 1022 inguruan jaioa, 1085ean hila, goi funtzionarioa (epailea) eta historialaria. Bere Historia 1034tik 1079/1080ra bitartekoa da, eta Erroma zaharraren ospea eta Bizantzioren gainbehera politiko eta militarra bere garaian kontrajartzen ditu. Era berean, lege-itun bat ere utzi zuen, motza eta estilo errazekoa.
Nizeforo Brienio (1062-1137), 1064 inguruan jaioa, 1136 inguruan hila, militarra eta historialaria. Izen bereko jeneralaren seme eta Ana Komneno ren senar, amaitu gabeko obra bat utzi zuen: Historia baterako materiala, bere garaiko familia handien kronika modukoa, Komneno familiaren igoera estilo sinplean azalduz (1070-1079).
Joan Zinamo, 1143 inguruan jaioa, 1185aren ondoren hila, idazkari inperiala eta historialaria. Joan II.a ren eta Emanuel Komneno ren (1118-1176) agintaldiak estali zituen Historia bat idatzi zuen, Ana Komneno ren lanaren jarraipena dena. Mikel Koniates eta Nizetas Koniates, Asia Txiki ko Konaiko (gaur eguneko Honaz) bi anaia. Mikel (1140-1220 inguruan) Atenasko gotzaina izan zen. Sermoien, diskurtsoen, olerkien eta karten sorta zabala utzi zuen, non bere garaiko Atenasko kultura pobrezia deitoratzen zuen. Nizetas (1155-1215/1216) goi mailako funtzionarioa eta historialaria izan zen. Ekialdeko Erromatar Inperioaren Historia idatzi zuen, Emanuelen agintalditik Konstantinopla gurutzatuek hartu zuten arte.
Eustazio Tesalonikakoa. Ikus Hagiografia.
Joan Tzetzes. Ikus Hagiografia.
Teodoro Prodromo. Ikusi "Panfletoak eta satirak"-en azpian.
Konstantino Estilbes, XII. mendearen amaieran eta XIII. mendearen hasieran aktiboa, prelatua (Zizikoko metropolita), erretorikoa eta poeta. Bere lanak Isaak II.a Angelo enperadorearen panegirikoa eta Eliza latindarraren aurkako memoria bezalako hitzaldiak ditu.
Latindar okupaziotik turkiar okupaziora (XII. eta XV. mendeak)
Konstantinopla gurutzatu ek hartu zutenetik (1204) turkiar rek konkistatu zutenera (1453), etsipenaren aldia da: jadanik ez da sinesten Jainkoaren laguntzan ortodoxia k barbaroen gainean garaipena lortzeko. Orduan sortu zen historiaren ikuskera tragikoa (Laoniko Kalkondilas), non heroia garaitu baitaiteke (Joan VI.a Kantakuzeno).
Gainera, harremanak ugariagoak dira Mendebaldearekin. Estatu latindaren sorrerarekin batera, Moreako kronika bezalako kronikak kontatzen dituen zaldun-literatura agertzen da. Idazle batzuk, batez ere katolizismo erromatarra onartu zutenak, autore latindarrak grekora itzultzen hasi ziren. Beste batzuek, hala nola Plethon edo Bessarion ek, Italiara emigratu zuten. Han, Barlaam kalabriar raren eta beste helenofiloen ongietorri beroa jaso zuten, eta grekoa erakutsi zuten, autore zaharren latinezko itzulpenak sustatzen zituzten bitartean.
Mendebaldeko aurrerapen militarraren eta ekonomikoaren aurrean nagusitasun intelektuala dutela sinetsita, gehiago eusten diote klasikoen hizkera arkaizatzaileari. Aldiz, aurreko aldian agertu zen herri-hizkuntza amodio-poemetan edo beste ospe bat duen hagiografian sendotzen da, nahiz eta oraindik apal bada ere.
Zenbait autore:
Nizeforo Blemides, 1197an jaioa, 1269 inguruan hila, teologoa eta filosofoa. Lehenik eta behin, Nizea ko eskola inperialaren zuzendaria da, monje egiten da, eta, bere erudizio handiari esker, jarrera ortodoxoa indartsu defendatzen du latindarrekiko eztabaidetan, eta, horretarako, tratatu teologiko ugari idazten ditu. Halaber, idatzi zituen Aristotelesen filosofiaren eskuliburu bat, bi autobiografia, geografia-eskuliburu bat eta tratatu politiko bat, Estatua inperiala (βασιλικός άνδριάς), 53 enperadore perfektuaren erretratua egiteko.
Teodoro II.a Laskaris, 1221ean jaioa, 1258an hila, Nizeako bizantziar enperadorea. Intelektual handia, eragin handia izan zuen Nizeforo Blemides ek, eta beretzat idatzi zuen Estatua inperiala. Gai filosofiko eta erlijiosoei buruzko hainbat lan idatzi zituen, baita Nizea hirirako enkomion (alabantza) bezalako erretorika piezak ere. Bere gutun-trukaketa ugariak natur zientziei eta matematikari buruzko ezagutza zabala erakusten du.
Jurgi Akropolite, 1217an jaioa, 1282an hila, historialaria, diplomatikoa eta Joan Vatatzes en goi funtzionarioa. Haren Kronika Nizetas Koniates en lanaren jarraipena da, eta inperioaren historia marrazten du, Konstantinopla latindarrek hartu zutenetik Mikel VIII.a Paleologo k hiriburua berrartu zuenarte. Lyongo bigarren kontzilioa n Gregorio X.a ren enbaxadore, Espiritu Santua ren prozesioari buruzko bi tratatu konposatu zituen.
Nikolas Mesarita, 1163 inguruan jaioa, 1214aren ondoren hila, elizgizon eta idazlea. Irizpide estetiko berriak definitu nahi dituen eskolakoa da. Apostolu Santuen elizaren ekphrasis (deskribapena) egin zuen; bertan bizantziar enperadoreak lurperatuta zeuden, eta turkiar rek suntsitu zuten 1453an.
Joan Apokaukos, 1155 inguruan jaioa, 1233an hila, elizgizona eta teologoa. Garrantzi handia izan zuen Epiroko despoterri ko elizen eta Nizea n errefuxiatutako patriarka ekumenikoaren arteko eragin-borroketan. Posta-truke ugari duenez, garaiko historia sozial eta juridikoa ezagutzen da.
Maximo Planudes, 1260 inguruan jaioa, 1305ean hila, filologoa eta gramatikaria, Antologia grekoaren edizio berriagatik ezaguna, Tomas Magistro, Demetrio Triklinio, Emanuel Moskopulo, Teodora Raulaina eta Joan Zarides ekin batera, Androniko II.a ren garaiko jakintsu handien artean dago.
Georgios Gemistos Plethon. Ikus "Erretorika". Joan VI.a Kantakuzeno, 1295 inguruan jaioa, 1383an hila, bizantziar enperadorea. 1354an abdikatu ondoren, Joan Kantakuzeno Manganesko San Jorge komentuan sartu zen. Bizitzaren amaieran 1320tik 1356ra bitarteko Memoriak idazten ematen du.
Jorge Pakimeres. Ikus "Historia".
Nizeforo Kalisto, 1256 baino lehen jaioa, 1335 inguruan hila, monje eta historialaria. Batez ere bere Elizaren historiagatik da ezaguna, Kristoren jaiotzatik VII mendera bitarteko liburuak baino ez dira geratzen.
Nizeforo Gregoras (1290 inguruan jaio zen, 1360an hil zen) historialaria, filosofoa, zientifikoa eta humanista. Urte askoan irakatsi ondoren, hesikasmo aren inguruko eztabaidetan aktiboki parte hartu zuen. Espiritu unibertsala, bere garaiko ia gai guztiei buruz idatzi zuen. Bere lanik garrantzitsuena Historia erromatarra da, 1204 eta 1359 arteko aldia hartzen duena. Haren gutun-trukeak orduko garrantzitsuei zuzendutako 161 gutun ditu.
Jurgi Frantsesa Ikus. "Historia".
(Izen ezezaguna) Dukas (1400 inguruan jaioa, 1462. urtearen ondoren hila) historialaria izan zen. Ekialdeko Inperioko Historia idatzi zuen, 1341etik (Joan V.a ren etorrera) 1462ra (turkiarrek Lesbos en konkistatzen dute); betan Mehmed II.a ren ezmoraltasuna azpimarratzen du, Konstantinopla ren erorketa zigor jainkotiar gisa ikusten du, eta Erromarekin batasuna babesten du.
Laoniko Kalkokonidas (1423 inguruan jaioa, 1490 inguruan hila) historialaria izan  zen. Hamar liburukitan idatzi zuen Historia, 1298tik 1463ra bitarteko aldia hartzen duena, non gutxiago luzaten den Paleologoen dinastiarekin otomadar rekin eta bere subiranoekin baino.
Ekialdeko eta Mendebaldeko Elizak batzearen eta hesikasmoa ren auziak, Paleologoen garaian, literatura-jarduera bizia eragin zuen. Idazlerik adierazgarrienak bakarrik aipatzen dira:
Demetrio Zidonio (1320 inguruan jaio zen, 1397 inguruan hil zen) teologoa, itzultzailea eta goi-mailako funtzionarioa izan zen, eta Erromarekin adiskidetzearen aldekoa. Grezierara itzuli zituen autore latindar asko, hala nola San Agustin eta San Tomas Akinokoa. Apologiak izeneko sei testu erretoriko eta polemiko idatzi zituen, bizantziarrei egindako aholkuei buruzkoak, turkoen aurka bat egin zezaten, eta gutun-trukaketa ugaria izan zuen bere garaiko pertsona ospetsuekin.
Basilios Bessarion (edo Joan Bessarion) (1403an jaioa, 1472an hila) Konstantinoplako patriarka latindarra eta kardinala. San Basilio monasterioaren higumeno a hasieran, Joan VIII.a Florentziako kontzilioa n lagundu zuen. Lehenbizi greziar jarrera aldeztuz, eboluzionatu egin zuen eta, azkenik, bi elizak adiskidetzearen alde egin zuen. Katolizismora bihurtuta, Eugenio IV.a k kardinala egin zuen. Haren idatziek Italian filosofia platonikoaren gustua berpiztu zuten.
Gregorio Palamas (1296an jaioa, 1359an hila) monje, teologo eta Tesalonikako artzapezpikua izan zen. Elizak elkartzeari buruzko elkarrizketetan, latindarrekin edozein konpromiso hartzeko guztiz aurkako tratatua idatzi zuen. 1326/1327 urteetan, Barlaam Kalabriarra monje italiarrarekin gatazkan sartu zen, eta, ondorioz, hainbat lan idatzi zituen hesikasmo aren alde.
Nikolas Kabasilas. Ikusi "Panfletoak eta satirak".
Georgios Gemistos Plethon. Ikus "Erretorika".
Zipreko Gregorio II.a. Ikus "Hagiografia".
Teodoro Metokita (1270ean jaioa, 1332an hila) politikari, idazle eta filosofoa izan zen. Espiritu unibertsala, Metokitak bere garaiko eremu ezagun guztiak ukitzen dituen lana utzi du, eta antzinatasun klasikoarekiko zaletasuna islatzen du. Prosan, hitzaldiak, Aristoteles en filosofiari buruzko iruzkinak, astronomia-lanak eta testu hagiografikoak idatzi zituen. 20 poema ere baditu, haietatik hiru hileta-otoitzak.
Nizeforo Gregoras. Ikus "Erretorika".
Konstantino Harmenopoulos, jurista eta epailea Tesalonika n. Exabiblos delakoa zor zaio, zuzenbide zibil eta kriminal bizantziarraren azken konpilazio handia, eranskinean Nekazaritza Zuzenbidea jasotzen duena. Konpilazio hori kode juridikoa izan zen Turkiako Inperioan bizi ziren kristau ortodoxoentzat. Epitome canonum izeneko zuzenbide kanoniko baten egilea ere bada.
Emanuel Files. Ikus "Poesia profanoa".
Teodoro Melitenekoa (1320 inguruan jaioa, 1393an hila) erlijiosoa eta jakintsua izan zen. Hiru astronomia-liburu, bizantziar garaiko zientzia-lan osatuenetako bat, Tenplantzaz izeneko poema luzea eta Ebanjelioei buruzko iruzkinak hiru liburutan.
Literatura-generoak
Idazle bizantziar asko dira berez literatura-genero bati baino gehiagori eragin dioten espiritu unibertsalak. Horietako batzuk ezagunagoak badira arestian aipatutako generoetako batean sailkatzen den lan batengatik, beste literatura-genero batzuetako lanak izan ditzakete idatzita.
Erretorika
Esandakoaren arabera, bizantziar literatura gehiago egiten zen ozenki deklamatzeko irakurtzeko baino. Horregatik da garrantzitsua erretorika, «metodoaren kodetzea, hizlari handietan behatutako prozedurak, entzuleak hunkitzeko eta konbentzitzeko, haien sentimenduetara eta haien iritzira zuzenduz». Filosofiarekin batera, kargu publiko batean ariko den gazte ororen hezkuntzaren osagai nagusietako bat da.
Estilo hanpatuko eta esaldi luze erreduntandedun hitzaldi luze horietan  bost kategoria handi bereiz daitezke: panegiriko inperiala (enkomion / έγκώμιον), enperadoreen aintzarako hitzaldi estereotipatua; hileta-otoitza (epitaphios logos / έπιτάφιος λόγος), era berean, estereotipatua, hildako enperadore, patriarka edo dignatarioaren bizitzaren laburpen bat baino gehiago, beren bertuteen eta balentrien katalogoa; subiranoen betebeharrak taxutzen dituzten tratatu parenetikoak; deskribapenak (ἔκφρασις), irakasleek beren ikasleei proposatutako askotariko gaiei buruzko estilo-ariketak; arte epistolarra, eredu zorrotzen mende, eskerrak emateko, eskaerak egiteko, ediktu inperial edo krisobuloak barne.
Zenbait autore
Bere garrantziagatik, erretorika beste genero guztietan agertzen da, historiografian, hagiografian, poesian edo epistolografian. Egile handi guztiak izan ziren hizlaria, bakoitza bere mailan.
Fozio
Fozio (Φώτιος / Phοtios ; IX. mendea). Konstantinoplako patriarka, eruditu eta historialaria. Hiriburuko familia noble batean jaioa, Foziok oso gaztetarik kultura zabal bat bereganatu zuen. Berehala irakasle bihurtu zen, bere ikasle eta lagunentzako antzinako eskuizkribuetan oinarritutako irakurketa-saioak antolatzen zituen eta bere Lexikoa idatzi zuen. 850 inguruan prôtoasèkrètis izendatu zuten, hau da, kantzelaritza inperialaren buru. Laikoa izan arren, Bardas ek Konstantinoplako patriarka izendatu zuen. Aurrenekoz kargugabetua, 880ko sinodo ak bere funtzioetan berretsi zuen. Basilio I enperadorea ren laguna, bere oinordeko Leon I.a k berriro kargugabetu zuen eta erbestean hil zen.
Belín
Belín Eslovakiako udalerri bat da, Rimavská Sobotako barrutian kokatuta. 4,20 km²ko azalera du eta 194 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1349. urtekoa da.
Bizantziar literatura
Nizeforo Gregoras
Nizeforo Gregoras (Νικηφόρος Γρηγορᾶς ; XIII. mendearen amaiera-XIV. mendea). Historialari, filosofo, zientifiko eta humanista bizantziarra. Gaztetatik umezurtz, Gregoras osaba Joanek hazi zuen, Heraklea Pontika ko metropolita. Berehala, Gregorasek Teodoro Metokita ezagutu zuen, eta Androniko II enperadorea ri aurkeztu zion. 1341-1347ko gerra zibilean Joan Kantakuzeno ren aldekoa izan zen, eta hesikasmo aren etsaien buru izan zen. Kondenatua eta anatema tizatua, Korako San Salbatore monasterioa n sartu zuten. Kantakuzeno erori ondoren askatu zuten, eta etxeko atxiloketan amaitu zuen bizitza. Asko idatzi zuen, eta Palamas en aldekoen erasoen erdian egon zen etengabe.
Georgios Gemistos Plethon
Gemistos Plethon (Γεμιστός Πλήθων ; XIV. et XV. mendeak) : Filosofo neoplatonikoa. Konstantinoplako eskola platonikoan ikasi ondoren, kristauek, juduek eta musulmanek erakusten zuten Hadrianopolise ra joan zen. Konstantinoplan irakastera itzuli zenean, Platon i buruzko bere ikastaroak eskandalu egin ziren, eta Mistra ra erbesteratu zuten, Moreako despotatua ren garaian guneintelektual garrantzitsu bihurtuta. Han, bizantziarren eta antzinateko greziarren arteko filiazio kontzeptua garatu zuen, eta erreforma politiko, ekonomiko, sozial eta militarren plan zabal bat idatzi zuen, Platonen testuetan oinarritua. Florentziako kontzilio ko ordezkaritza bizantziarreko kidea (1437-1439), Platonen pentsamendua Mendebaldeko Europan berpiztu zuen hainbat hitzaldi eman zituen. Mistrara itzuli zenean, senaturako izendatu zuten eta hiriko magistratu bihurtu zen. Azken urteetan irakatsi zuen, idatzi zuen eta Genadio II.a ren, Konstantinoplako patriarka eta Aristoteles en defendatzailearen, aurkako borroka jarraitu zuen.
Bentzeno
Bentzenoa eraztun formako konposatu kimiko organikoa da. Eraztun forman kokatutako 6 karbono atomoz eta haietako bakoitzari lotutako hidrogeno atomo batez osatuta dago. Bere formula molekularra C6H6 da.
Bizantziar literatura
Genadio II.a
Genadio II.a (Γεώργιος Κουρτέσιος Σχολάριος ; XV. mendea): Konstantinoplako teologoa eta patriarka. Genadiok, lehenik, logika eta fisika erakutsi zituen Konstantinoplan, senatari eta krites katholikos (Gorte Goreneko epailea arlo zibilean eta eliz arloan, paleologoen garaian) izendatu aurretik. Florentziako kontzilioa n parte hartu zuen eta batasun jarrera defendatu zuen. Itzultzean, ordea, batasunaren aurkari krudel bihurtu zen, eta batasunaren aurkako mugimenduaren burutza hartu zuen. Ondorioz, kargutik kendu eta monasterio batean sartu behar izan zuen. Konstantinopla erori zenean turkoek harrapatu zuten, eta hiru aldiz patriarka gisa aritu zen, agintari berriekin ezartzeko lursail bat bilatzen saiatuz. Latinez egiten zuelako eta Mendebaldean gertatzen zenaren miresle handia zenez, Santo Tomas Akinokoa itzuli eta komentatu zuen. Plethon en aurka ere defendatu zuen Aristoteles.
Bentzeno
Bentzenoa petrolioaren osagaietako bat da, eta oinarrizko petrokimikoetako bat da. Kolorerik gabekoa eta usain gozoa duen likido sukoia da. Industrian etilbentzenoa eta kumenoa bezalako konposatu kimiko astunak eratzeko oinarri gisa erabiltzen da. Oktanaje altukoa denez, gasolinaren osagai garrantzitsua da.
Minbizi sortzailea denez, industriaz kanpo duen erabilera mugatua da.
Bizantziar literatura
Genadio II.a
Idazle emankorra izan zen,100-120 lan, baina testuen zati handi bat eskuz idatzirik egon zen eta inoiz ez zen argitaratu.
Historia
Bizantziarrak nabarmendu ziren bi generotan: historian eta kronikan. Joan Malalas ekin hasi (V.-VI. mendeak) eta Frantses era heldu artev(1401-1478), mende bakoitzean historialari, kronista edo biografo bat ekoitzi du. Prokopio k, Agatias ek, Pedro Patrizioa k, Menandro Babeslea k eta Teofilakto Simokates ek bakoitzak bere aurrekoaren historia hartu eta jarraitu zuen. Inperioaren aro beltzari dagokion aldi huts baten ondoren, kronistek historialariak ordeztu zituztenean, IX. mendean, Jose Genesio rekin batera, generoaren berpizkundea izan zen. Simon Metafrastes ek eta Leon Diakonoa k jarraitu zuten, eta gero XI. mendean iritsi ziren Mikel Psellos, Mikel Ataliates eta Joan Eszilitzes. XII. mendea Ana Komneno, Joan Zinnamo eta Nizetas Koniates ena izan zen. Haren ondorengoak Jurgi Akropolita eta Jurgi Pakimeres izan ziren, XIII. mendean, Nizeforo Gregoras eta Joan Kantakuzeno enperadorea XIV. mendean. Azkenik, Jurgi Frantsesa k, Laoniko Kalkokondilas ek eta Kritobulo Inbroskoa k inperioaren amaierako testigantza eman zuten.
Bizantziar historialariak Tuzidides, Xenofonte eta Polibio bezalako antzinako ereduei lotuta egon ziren, zeinetatik hizkuntza eta konposizio prozedurak erreikatu nahi izan baitzituzten. Batzuek eredu bakar bat imitatzea aukeratu bazuten ere (Nizeforo Brienio jenerala izan zen Xenofonteren imitatzaile, bere hiztegi militarraren zehaztasunagatik, Nizeforo Gregoras filosofoak Platon hartu zuen eredu gisa ), gehienek autore batzuk aukeratu zituzten, eta hortik "mosaiko estilokoa" sortu zen, bizantziar tipikoa. Kontatzen duten historia enperadoreena eta parte hartu zuten gerrena da batez ere. Antzinateko historialariek bezala, enperadorearen ezaugarri fisikoak deskribatzen dituzte lehenik, haren izaeraren azterketa psikologikoa egin eta haren balentriak kontatu aurretik.
Historialarien lanak ez ziren Inperioko hirietako jendeak irakurtzeko eta ulertzeko. Horrek ez du esan nahi gizarte-klase altuek, bizantziar hezkuntzaren onuradunek, ezin zutela ulertu zer esaten zitzaien, baizik eta nazionalismo bizantziarreko ordezkariak, Nizeako belaunaldikoak, beren literatura-lanak ahozko hizkuntzatik gero eta gehiago urruntzen zirela. Agian, errealitate mingotsaren aurkako erremedioa zen, eta iragan klasiko atsegin eta segurura itzultzea nostalgia baino zerbait gehiago zen, errealitatea ilusio batean babestea bezalakoa.
Helenismoarentzat, agian, bi hizkuntzen arteko zisma baino zoritxar handiagorik ez zen izan: hizkuntza kultu arkaikoa eta ulertezina eta ahozko hizkuntza, eta Komnenoen berpizkundearen ondoren egoera kaltegarria eta zentzugabea izan zen. Elite aristokratikoaren lanak herri grekotik urrundu ziren, eta zirkulu urrunetan geratu ziren. Larriena da egoerak arkaismo gehiago ekarri zuela, herriko hizkuntzarekin dibortzioa azken bi milurtekoetako helenismoaren unerik dramatikoenean.
Zenbait autore:
Joan Malalas
Joan Malalas (Ἰωάννης Μαλάλας ; V.-VI. mendea). Kronista. Antiokia ko siriar ra, seguruenik funtzionarioa, bizantziar kronika zaharrenaren egilea izan zen. Eragin sakona izan zuen, ez bakarrik ondorengo bizantziar kroniketan, baita eslaviar eta ekialdeko kroniken garapenean ere. Herri-hizkuntza batean idatzita dago, argi eta garbi, gutxi hezitako jendearentzat. Haren Kronikak balio historikoa Justiniano ren agintaldia VI. mendean deskribatzen duen azken liburuarentzat besterik ez du. Liburu hau, ordea, beste obraren ondoren idatzi dela edo beste pertsona batek gehitu duela dirudi.
Idazlana:
Prokopio Zesareakoa
Prokopio Zesareakoa (Προκόπιος Καισαρεύς ; VI. mendea). Palestina n jaiotako historialari bizantziarra. Bere lana Justinianoren agintaldiaren hainbat alderdiri buruzkoa da. Bere bizitzaren zatirik handiena Konstantinopla n igaro zuen, baina Belisario rekin joan zen bere kanpainetara. Hala, eguneko aginduen, borroka-taldeen, korrespondentzien eta basileus edo erregeari egindako txostenen erredakzioaz arduratu zen, eta adierazpen ugari ematen dizkigute geografiari, etnografiari eta harremanetan egon zen herrien sistema politikoei buruz: bandaloak, godoak, frankoak, siriarrak, arabiarrak, armeniarrak, persiar rak, eta bere lanik garrantzitsuenean, deskribatu egiten du: Gerrak. Behatzaile bikaina kanpoan gertatzen dena deskribatzen duenean, oso partziala izan daiteke bizitza politikoa inperioaren barruan deskribatzen duenean. Bere Historia sekretua panfleto bat da, bere haserrea eta politika inperialaren aurkako etsipena azaltzen du. Bere hizkuntza oso klasikoa da.
Idazlana:
Teofanes Aitorlea
Teofanes Aitorlea (Θεοφάνης ὁ Ὁμολογητής ; VIII. – IX. mendea). Konstantinopla n jaio zen familia aristokratiko batean, eta hamabi urte zituela ezkondu zen, baina emaztea kastitatean bizitzeko konbentzitu zuen. 799. urtean banandu ziren, bakoitza bere aldetik erlijioan sartzeko. Teofanes Bitinia n zagoen Polikronio monasteriora joan zen lehenbizi, Sigiane mendian, Ziziko tik gertu, Marmara itsaso ko Asiako kostaldean. Ondoren, bere monasterioa sortu zuen Kalymnos uharte ko lurretan. Abad gisa itzuli zen bere lehen monasteriora, eta Nizeako kontzilioa n parte hartu zuen, ikonoen gurtzea aldeztuz. Leon V.a Armeniako enperadore ikonoklastak kartzelaratuta, Samotrazia uhartean erbesteratu zen, eta 817an hil zen.
Idazlana:
Kronografia. Inperio erromatarraren historia, gero bizantziarra, Dioklezianoren garaitik 284an Migel I.a 813an hil zen arte. Taula kronologikoek dituzten akatsak gorabehera, iturri ia bakarra da Bizantzioren historian VII. eta VIII. mendeetarako eta krisi ikonoklasta ren hasierarako.
Joan Eszilitzes
Joan Eszilitzes (bizantziar grekeraz Ἰωάννης ὁ Σκυλίτζης, XI.-XII. mendea). Historiagile bizantziarra 1040 inguruan jaio zen Asia Txikia n. Nahiko goiz utzi behar izan zuen jatorrizko probintzia, hezkuntza ona jasotzeko; izan ere, Konstantinopla n egin zuen karrera magistraturan, eta Konstantino X.ak sustatu zituen «gizon berri» horien parte izan zen, hau da, ordura arte nahi herritar arruntak izandakoak beraiek inoiz uste ez zuten goi mailara eraman zituen. Bere Synopsis Historionen hitzaurrean, Eszilitzesek dio kouropalates maila izan zuela eta "guardiako drongaire" funtzioa bete zuela. Titulu hori, 1030 inguru, Konstantinoplako auzitegi nagusiko epaile nagusiari dagokio. Konstantinoplako eparko (prefeta) postua ere bete zuen, «proedro» mailakoa. Ziurrenik, 1092 eta 1094 artean erretirtu zen funtzio publikotik, literatura-lanetan aritzeko. XII. mendearen hasieran hil zen. Eszilitzesek bere burua deskribatzen du zenbait aurrekarik idatzitako "Historiak" laburtzen parafraseatzen. Originaltasunik eza aurpegiratzen bazaio ere, jarduteko modu horren meritu nagusia da gure ezagutzara eramatea aldaketa handirik egin gabe lan asko, eta horietako asko ez dira beste modu batera iritsi guregana, bi mende eta erdi horietan genuen iturririk osatuena baita.
Joan Zonaras
Joan Zonaras (Ἰωάννης Ζωναρᾶς ; XI. mendearen amaiera, 1160 inguru hil zen). Bizantziar kronista, kanonista eta teologoa. Familia oneko semea izan zen, eta funtzio militarrak (droungarios tès viglas) eta zibilak (protasekretaris) egin zituen Alexio I.a ren agintean. Enperadorearen zaintza pertsonaleko buru izan ondoren, 1118an Santa Glizeriaren monasteriora erretiratu zen, eta han historia unibertsalaren kronika bat idatzi zuen, mundua sortu zenetik 1118 arte. Kanonista ospetsua eta teologoa, konstituzio apostolikoei eta Elizaren guraso ei buruz idatzi zuen.
Idazlanak:
Ana Komneno
Ana Komneno (Άννα Κομνηνή ; XI.-XII. mendea). Historialaria, Alexio I.a Komneno bizantziar enperadorearen eta Irene Dukas en alaba. Lehenik eta behin, Konstantino Dukas ekin ezkondu zen Komnenoen eta Dukasen arteko harramana lortzeko; honen heriotzaren ondoren, Alexio I.ak garaitutako jeneral baten semearekin ezkondu zen, Nizeforo Brienio rekin. Senarra tronuan jartzeko konspiratu ondoren, Maria anaiak Juan Maria hil zuen. Intelektuala, filosofian, erretorikan eta matematikan prestakuntza aurreratua jaso zuen. Alexis I.aren apologia egin zuen idazlan bat idatzi zuen aitaren oroimenez. Grekozko estiloa du, hitz arraroz betea, autore handien aipamenez eta oroimen klasikoz betea; Alexiaderen parafrasia hitzez agertu zen.
Idazlana:
Alexiade. Alexis I.ak normandiarren eta turkoen aurka bideratutako gerrei eta basileusak gurutzatuekin dituen harremanei buruzko 15 liburutan lan egiten du.
Jurgi Pakimeres
Jurgi Pakimeres (Γεώργιος Παχυμέρης ; XIII. – XIV. mendeak). Historialaria eta hainbat lanen egilea. Nizea n jaio zen, bere familia Konstantinopla gurutzatu en eskuetan erori ondoren bertan babestu baitzen. Hiri horretara itzuli zen, erlijioan sartu aurretik zuzenbide-ikasketak egiten jarraitzeko. Santa Sofia ko lehen eliza-epailea izan zen (πρωτέκδικος) eta epaile zibila (δικαιοφύλαξ), eskola patriarkalean irakasten hasi aurretik. Bere lanaren zati historikoa Mikel eta Androniko Paleologo ren agintaldien historia da, 1260-1308 aldia hartzen duena, inperioa une hartan zatitzen zuten erlijio-eztabaidetan zentratuz. Bere estilo arkaikoa ulertzeko zaila da.
Idazlanak:
Jurgi Frantsesa
Idazlana:
Chronicon Minus. 1413tik 1477ra bitarteko gertaeren kronika, bere egunkari pertsonalean oinarritua. Gaur egun, Chronicon Maius dinastia paleologoaren historia osoa hartzen duen bertsioa XVI. mende ko konpilazio bat da, Makarios Melissenos Monemvasia ko metropolitari dagokiona.
Hagiografia
Hagiografia, hau da, eraikitzeko helburua zuten santu en bizitzaren idazketa, laster agertu zen bizantziar literaturan, eta IV. mendean nahitaezko eskema bati jarraitzen zion, non erretoriko en eragina onartzen baitzen: liburuaren izenburua, gurasoak, jaiotza eta santuaren izena, haren sagarapena jaiotzatik, ondasunen egoera, aszeta bezalako egitandiak, historia, bere heriotzaren zeinu aitzindariak, mirariak eta ondorio bat sarritan Itun Zaharre ko eta Itun Berri ko heroiekin konparatuz. Gehienak beren ordenaren ospea markatu zuten aszeten memoria gogoratzeko irrikaz zeuden monjeek idatziak, fededunak egitea eta kristauen bizitza-eredu bat sortzea zuten helburu. Lehen mendeetan, santuen bizitza horien azentua hiri-zibilizazioaren berezko balioak arbuiatzean dago; santua, oro har, basamortura erretiratzen da, Jainkoaren borondatearen mende bizi baita.
Generoak bere ospe handiena lortu zuen VI.-VII. mendeetan. Publiko zabalari zuzenduta, testuek herri-hizkuntza erabiltzen dute eta leku zabala ematen dieta gauza miresgarriei. Hagiografo zahar eta garrantzitsuena Zirilo Eszitopolisekoa da, 525. urtearen inguruan jaiotako kronista. Haren zazpi biografien gertaeren eta daten fidagarritasuna da aipatzekoa. Leontios Neapoliskoa Zipre ko artzapezpikua izan zen VII. mendean, eta bi santuren bizitzak idatzi zituen; Joan Limosnaria rena bere hizkera benetan herrikoiagatik nabarmentzen da.
Hiru hagiografia azpigenero bereiz daitezke: martyron edo martiri baten judizioaren, kondenaren eta exekuzioaren narrazioa, vita edo santu baten biografia eta apophtegmeta patrum, ermitauek esandako hitz sakonen bilduma. VII. mendetik aurrera, santu batek hil ondoren egindako mirariak gehituko dira.
Zenbait autore:
Zirilo Eszitopoliskoa
Zirilo Eszitopoliskoa. Monje eta hagiografoa. 525. urte inguruan jaio zen Eszitopolisen (gaur egun Tel Beït-Shéan, Beït-Shéandik hurbil, Israel en), eta Zirilok San Sabas aurkitu zuen, eragin erabakigarria izan zuena bere bokazioan. 543. urtean monje egin zen eta Jerusalem era joan zen. Han San Joan Hesikasto ezagutu zuen, eta bere biografia geroago idatzi zuen. 544. urtean San Eutimio ren monasterioan sartu zen eta bertan hasi zuen bere biografo lana. 557. urtean Sabasko Laura Handiaren monasterioa n ezarri zen eta handik gutxira hil zen. Zirilok hainbat santuren bizitza idatzi zuen, Sabas, Abraham, Ziriako, Teodosio eta Teognios barne. Haren helburua, seguruenik, Palestina ko santuen corpusa ezartzea eta basamortuaren eta santutasunaren arteko lotura frogatzea zen.
Idazlana:
Palestinako monjeen bizitza.