cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ilse Kaschube
Bizitza
Ilse Kaschube Ekialdeko Alemaniako ur lauko piraguista bat izan zen, eta Petra Grabowskirekin K-2 500 proban zilarrezko domina irabazi zuen 1972ko München Olinpiar Jokoetan. Urtebete beranduago, biek ere lortu zuten Ekialdeko Alemaniako titulua eta Munduko Txapelketa. 1974an Kaschubek beste munduko titulu bat gehitu zuen K4an. Ekialdeko Alemaniako K-1 titulua ere irabazi zuen 1970ean eta K-2 titulua Dorethea Oltmann ez olinpikoarekin. Carola Zirzow-ekin K-2 titulu nazionalak irabazi zituen 1972 eta 1974an.
Kaschube beranduago Klaus Zeisler taldekide ez olinpikoarekin ezkondu zen eta VEB Kleiderwerke Altentreptow (arropa ekoizlea) saileko buru izan zen. Elkartu ostean, eraikuntza enpresa bat sortu zuen senarrarekin.
Thomas Mitchell
Thomas John Mitchell Tomás Mistéal; Elizabeth, New Jersey, 1892ko uztailaren 11 - Beverly Hills, Kalifornia, 1962ko abenduaren 17a) estatubatuar aktorea izan zen.
Oscar saria irabazi zuen Stagecoach filmean egindako lanagatik, eta Oscar, Tony eta Emmy sariak irabazi zituen lehen gizonezko aktorea izan zen. Aktore izateaz gain, antzerki zuzendari, gidoilari eta antzerkigile ere izan zen.
Corvara in Badia
Corvara in Badia (Corvara) Italiako udalerri bat da. Bozen-Hego Tirolgo probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Corvara in Badiak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lycodon albofuscus
Lycodon albofuscus Lycodon generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Helbarrun (Senpere)
Helbarrun Senpereko auzoa da.
Azkainerekiko mugatik hurbil dago, RD-918 errepidearen ertzean.
Jakingarriak
L'Auberge Basque sona handiko jatetxea auzo honetan dago.
Argopleura diquensis
Argopleura diquensis Argopleura generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Taps (filma)
Taps (euskaraz Kolpetxoak) 1981eko Harold Becker estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. 1979ko Devery Freeman idazlearen Father Sky (Aita Zeru) eleberrian oinarritua dago. George C. Scott, Timothy Hutton, Ronny Cox, Tom Cruise, Sean Penn eta Evan Handler aktoreek antzeztu zuten.
Filma honek gaur egungo Mendebaldeko gizartearen ustezko balore moralak zalantzan jartzen ditu. Bestalde, filmatu zen garaian ezezagunak ziren baina gerora izar ospetsu bilakatuko ziren zenbait aktore gaztek antzeztu zuten.
Izenburuak Taps estatubatuar doinu militar ezagunari aipamena egiten dio. 1982ko Urrezko Globoaren Sariaren izendapena jaso zuen (Timothy Hutton).
Argumentua
Bunker Hill Akademia Miltarrean, Harlan Bache (Timothy Hutton) kadeteen komandanteak agintari militarrek akademia apartamentu konplexu bat bilaka ez dazaten matxinada bat antolatuko du. Akademiako zuzendaria den Bache jeneralak (George C. Scott) akadamiaren eraldaketa jazo ez dadin ahaleginduko dela hitzemango du. Baina ezusteko istripu batek akademia itxiaraziko du, disziplina militarra hankaz gora jarri, eta ondorio tragikoak ekarriko ditu.
Lycodon carinatus
Lycodon carinatus Lycodon generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Bachia barbouri
Bachia barbouri Bachia generoko animalia da. Narrastien barruko Gymnophthalmidae familian sailkatuta dago.
Begoña geltokia (Madril)
Begoña geltokia, Madrilgo metroaren geltoki bat da, Espainiako Madril hiriburuko Fuencarral-El Pardo eta Chamartín barrutien artean.
Standard Lieja
Standard Lieja (izen osoa Royal Standard de Liège (fr), Standard Luik (nl), Standard Lüttich (de)) Belgikako futbol talde onenetakoa da, Lieja hirikoa. Belgikako 10 Liga eta 6 Kopa irabazi ditu eta Europako Errekopako final bat ere jokatu du.
Historia
1926 eta 1928ko Ligatan bigarren postuak eskuratu zituen, bai eta 1936an ere. Lehenengo liga ordea 1958an irabazi zuen. Orduan hasi zen taldearen ibilbide garrantzitsuena, 1971 artean beste 5 Liga eskuratu baitzituen.
Historiako unerik politena 1982an iritsi zen Europako Errekoparen finalera iritsi zenean. FC Barcelonak garaitu zuen Bartzelonan bertan. Emaitza 2-1 izan zen.
XXI mendean ere maila bikainean aritu da eta gaur egun Belgikako talderik onenetakoa da. 2008 eta 2009ko Ligak eta 2011eko Kopa lortu ditu. Azkenengo tituluak 2016ko eta 2018ko Kopak ditu.
McCallister Kapitaina
Horatio McCallister Kapitaina Simpsondarrak telesaileko pertsonaia bat da. Barku baten kapitaina da. Kapitulu batean esan bezala bi begiak ditu kristalezkoak. Bere esaldi famatuena "Arrrrrr" da. Jatetxe baten jabea da ere.
Mukdahan probintzia
Mukdahan (tailanderaz: มุกดาหาร) Thailandiaren banaketa administratiboak dituen hirurogeita hamasei probintzietatik bat da.
Banaketa administratiboa
Probintzia honetan amphoe edo barruti desberdinak daude:
Demografia
Probintziak 9.339,8 km² hedadura du. Biztanleria, aldiz, 2000. urtean 310.718 pertsona ziren. Biztanleriaren dentsitatea, beraz ez da oso handia, 72 biztanle km²an.
Zenozoiko
Zenozoikoa Fanerozoikoko hirugarren eta azken garai geologikoa da, orain dela 65 milioi urte hasitakoa eta egun dirauena Mesozoikoaren osteko aroa da. Zenozoiko hitza antzinako grezierazko καινός/kainos ("berri") eta ζωή/zoe ("animalia") hitzen lotunea da, euskaraz animalia berriak esan nahi duena.
Legio II Parthica
Legio secunda Parthica (Partiar Bigarren Legioa) 197. urtean sortutako erromatar legio bat izan zen. Septimio Severok sortu zuen Partiar Inperioa borrokatzeko. V. mendearen hasieran Zefan kuarteleratuta zegoen. Bere ikurrak zezen bet eta zentauro bat izan ziren.
Zenozoiko
Zenozoikoan, Indiak Asiarekin bat egin zuen (duela 55-45 milioi urte) eta Arabiak Eurasiarekin Tetis ozeanoa desagerraraziz (duela 35 milioi urte). Horren ondorioz, alpetar orogenia gertatu zen, Pirinioak, Alpeak edo Himalaia sortu zituena, besteak beste.
Zenozoikoa ugaztunen aroa da, Kretazeoaren amaieran dinosauroak desagertu zirenean, Lurraren fauna nabarmenen bilakatu zirenak. Zenozoikoan ere, duela 30 milioi urte, lehendabiziko primateak agertu ziren, nahiz eta Homo sapiens duela 200.000 urtera arte agertu ez.
Izendapena
Zenozoiko hitza antzinako grezierazko kainós (καινός 'berria') eta zōḗ (ζωή 'animalia') hitzetik eratortzen da. Izena 1840an John Phillips geologoak proposatu zuen, hasierako Kainozoiko izendapenarekin.
Paleogenoa
Paleogenoa hegazti ez ziren dinosauroen desagerpenetik, orain dela 66 milioi urte, Neogenoaren hasieraraino hedatzen da, orain dela 23 milioi urte. Paleozenoa, Eozenoa eta Oligozenoa dira bere barneko epokak.
Paleozenoa K-T iraungitzean hasi zenez, gertakari horren ondorioz berreskuratzen hasi zen. Kontinenteek gaur egun duten formaren antza hartu zuten, baina guztiak zeuden euren artean banatuta, India barne. Afrika eta Eurasiaren artean Tetis ozeanoa zegoen, eta Amerikak ere bereiziak zeuden, Panamako istmoa oraindik ez baitzen sortu. Klimak epeltzeko joera izan zuen, uneren batean oihanak poloetan egon ziren. Ozeanoetan predatzaile nagusia marrazoak ziren, narrasti erraldoiak desagertu baitziren. Creodonta bezalako ugaztun talde arkaikoak eta lehenengo primateak agertu ziren, hutsik zegoen mundua betez. Ugaztun gehienak txikiak ziren oraindik, eta animaliarik handienak krokodilo erraldoiak eta Titanoboa bezalako sugeak ziren, inoiz egondako sugerik handiena.
Eozenoa orain dela 56 milioi urte hasi eta orain 34 milioi urte amaitu zen. Eozenoaren hasieran ugaztun gehienak txikiak ziren eta oihanetan bizi ziren, Paleozenoan bezala. Euren artean lehen primate, balea eta zaldiak zeuden, beste ugaztun primitibo askorekin. Kate trofikoaren erpinean hegazti erraldoiak zeuden, Gastornis bezala. Zenozoikoaren zatirik handienean hegan egin ezin zezaketen hegazti haragijale handiak izan ziren predatzailerik handienak, Kuaternarioan desagertu ziren arte. Tenperatura 30 gradukoa zen, eta polotik polora tenperatura gradientea txikia zen. Eozeno Ertainean Australia eta Antartika arteko itsas-laster zirkunantarktikoa sortu zen, ozeano korronte guztiak aldatu zituenak, mundua hoztuz eta oihan tropikalak murriztuz. Ondorioz, ugaztunak hazi ziren; euren artean, jada guztiz urtarrak ziren baleak. Andrewsarchus kate-trofikoaren goiko aldean jarri zen, eta marrazoen ordez Basilosaurus baleak hartu zuen euren lekua. Eozenoaren amaieran urtaroak berriro hasi ziren martxan, sabanak hedatu ziren eta belarra sortu zen. Eozenoaren eta Oligozenoaren artean iraungitze nabarmena egon zen, ezagutzen ez ditugun arrazoien ondorioz.
El Punt
El Punt katalanez idatzitako egunkaria izan zen, Girona hirian zuen bere egoitza nagusia eta Katalunia osorako zazpi edizio zituen. "Avui" eta "El Periodico de Catalunya"rekin batera hizkuntza horretako kazetarik garrantzitsuenetarikoa izan zen. Halaber, MIDAS (Minority Dailies Association) Europako elkartean sartuta zegoen.
Zenozoiko
Paleogenoa
Oligozenoa orain dela 34 milioi urte hasi eta orain dela 23 milioi urte amaitu zen. Trantsiziozko garaia izan zen, Eozenoko mundu tropikaletik ekosistema modernoetara. Belarraren hedapena handia izan zen, espezie berriekin gune berri asko konkistatzen. Belarjale berri asko agertu ziren, horren ondorioz, tartean lehenengo elefanteak eta martsupial asko ere. Felinoak eta kaninoak ere garau honetan sortu ziren. Hostoiraunkor asko ere garai honetan agertu ziren. Urtaroak egonkortu ziren eta, beraiekin, urtaroei lotutako euriteak. Ugaztunak gero eta handiago egin ziren. Paraceratherium, inoiz bizi izan den ugaztunik handiena, epoka honetakoa da.
El Punt
2011n "Avui"-rekin bat egin zuen.
Zenozoiko
Neogenoa
Neogenoa orain dela 23,03 milioi urte hasi eta orain dela 2,58 milioi urte amaitu zen. Miozenoan eta Pliozenoan banatzen da.
Miozenoa orain dela 23,03 milioi urte hasi eta orain dela 5,333 milioi urte amaitu zen. Belarra askoz gehiago hedatu zen, munduko gune askotan nabarmenduz eta basoak gutxituz prozesuan. Alga basoak hedatu ziren, foka batzuen eboluzioarekin batera. Perisodaktiloak asko zabaldu ziren, barietate asko sortuz. Primate espezie berri asko agertu ziren. Gune menditsu lehorrak mundu osoan zehar asko ziren. Tetis itsasoa itsi zen, Arabiar penintsularen sorrerarekin eta, ondorioz, Itsaso Beltza, Itsaso Gorria, Mediterraneoa eta Kaspiar itsasoa sortu ziren. Honen ondorioz gune lehorrak hedatu ziren. Gaur egun dauden landare espezieen % 95 Miozenoan eboluzionatu zuten.
El Punt
Eskualde-edizioak
Zazpi edizio kaleratzen dituzte gaur egun, eskualde hauetan zabaldutakoak:
Zenozoiko
Neogenoa
Pliozenoa orain dela 5,333 milioi urte hasi eta orain dela 2,58 milioi urte amaitu zen. Aldaketa klimatikoa oso handia izan zen, gaur egungo espezie eta landareen egoerara eraman zuena. Mediterraneoa lehortu zen Messiniarreko gatz-krisian. Australopithecusa agertu zen Afrikan, gizakien adarraren lehen generoa. Panamako istmoa sortu zen, eta Ipar eta Hego Amerikako animalien arteko migrazioa abiatu zen. Sabanak asko hedatu ziren, Indian montzoiak, Asiako ekialdean basamortuak eta Saharako basamortua sortu zen. Lurreko kontinenteak gaur egungo itxurara aldatu ziren.
Miozeno eta Pliozenoan zehar Euskal Herriko arkuko mendiak eta Pirinioak jada sorturik zeuden, eta bi isurialde egon ziren, bata Kantauri Itsasora eta bestea Ebroko arrora. Bertan bi laku handi sortu ziren, bata Erriberan eta bestea Trebiñun. Ebaporita ugari egon ziren, igeltsu eta gatzez osatutakoak, adibidez.
Kuaternarioa
Kuaternarioa orain dela 2,58 milioi urte hasi zen eta gaur egun arte irauten du. Fanerozoikoko periodo geologikorik laburrena da. Gaur egungo animaliak eta gizakia egoteagatik bereizten da. Klima oso aldakorra izan da. Bi epokatan banatzen da: Pleistozenoa eta Holozenoa.
Pleistozenoa orain dela 2,58 milioi urte hasi eta orain dela 11.700 urte amaitu zen. Izotz aroak izan ziren nabarmen garai honetan, Eozenoaren erdialdean hasi zen hoztearen ondorioz. Lau glaziazio independente egon ziren, glaziarrak 40ºN baino beherago jaitsi ziren gune menditsuetan. Bitartean, Afrikaren desertifikazioa askoz nabarmenagoa egin zen, Sahara, Namib eta Kalahari basamortuak sortu ziren. Mamutak, nagi erraldoiak, otsoak eta beste megafauna batzuk agertu ziren. Homo sapiensaren sorrera era garai honetan hasi zen, Afrikan egondako lehorte erraldoi baten ostean. Pleistozenoa amaitzen ari zela, megafauna gehiena desagertu zen, baita giza espezie batzuk, neandertalak kasu. Afrikan megafaunaren adibide batzuk mantendu ziren, hipopotamoak eta errinozeroak kasu. Gizakiak iraungitzen honetan izan duen papera eztabaidan dago.
Holozenoa orain dela 11.700 urte hasi zen eta gaur egun arte luzatzen da. Historia Unibertsala biltzen duen garaia da. Gizakiak orain dela 10.000 urte hasi zuen ekintzaren ondorioz espezie asko desagertu dira, nahiz eta Industria Iraultzaren ondoren nabarmena izan den. Gizakiak kontinenteak banatu (Panamako kanala, Suezko kanala), nekazaritzaren bidez basogabetze erraldoia egin eta berotze globala eragin ditu, besteak beste.
Tektonika
Indiak, duela 55-45 milioi urte, talka egin zuen Asiarekin, Himalaiaren sorrerarekin hasiz. Aldi berean, Arabiak Eurasiarekin egin zuen talka, Tetis itsasoa itxiz duela 35 milioi urte. Horren ondorioz, Alpetar orogenia sortu zen, Europa Hegoaldeko eta Asiako mendikate nagusiak sortu zituena: Atlantikoan hasiz, Mediterraneotik eta Himalaiatik igaroz eta Java eta Sumatra uharteetan amaituz. Zehazki, mendebaldetik ekialdera sortu ziren: Atlas, Mendikate Betikoak, Sierra Nevada (Espainia), Pirinioak, Alpeak, Dinariar Alpeak, Pindo, Balkanak, Taurus mendiak, Kaukaso, Elburz, Zagros, Hindu Kush, Pamir, Karakorum eta Himalaia. Gaur egun, prozesuak aurrera jarraitzen du zenbait eremutan.
Klima
Miozenoan, beroketa txiki bat gertatu zen karbono dioxidoa askatu zuten hidratoen askapenaren ondorioz. Hego Amerika, Panamako Istmoaren sorreraren ondorioz, Iparramerikara batu zenean, Artikoko eskualdea hoztu egin zen Peruko eta Golkoko itsaslasterrak indartzearen ondorioz, azken glaziar gorenera eramanez.
Bizia
Hasieran, Zenozoikoan, K-T gertakariaren ondoren, planeta fauna erlatiboki txikiak menderatzen zuen: ugaztun txikiak, hegaztiak, narrastiak eta anfibioak barne. Ikuspegi geologikotik, ugaztunek eta txoriek ez zuten denbora askorik behar izan Mesozoikoan nagusi izan ziren dinosaurorik ezean oso dibertsifikatzeko. Hegan egiten ez zuten hegazti batzuk gizakiak baino handiagoak egin ziren. Espezie horiei, batzuetan, hegazti beldurgarriak esaten zitzaien, eta harrapari beldurgarriak ziren. Ugaztunak eskura zeuden ia txoko guztiak okupatzera iritsi ziren (itsasokoak zein lehorrekoak), eta batzuk ere oso handiak hazi ziren, gaur egungo lehorreko ugaztun gehienetan ikusten ez diren tamainak lortuz.
Zenozoikoan, ugaztunak forma txiki, sinple eta orokortu gutxi batzuk izatetik lurreko, itsasoko eta hegaztizko animalien bilduma ezberdin batera ugaldu ziren, aldi honi bere beste izena emanez: Ugaztunen Aroa. Zenozoikoa, era berean, sabanen aroa, landare loredun, intsektu eta hegaztien aroa da. Grassek ere oso eginkizun garrantzitsua izan zuten garai honetan, bertan elikatzen ziren hegazti eta ugaztunen eboluzioa itxuratuz. Zenozoikoan nabarmen desberdintzen zen talde bat ere sugeak izan ziren. Zenozoikoan eboluzionatuz, sugeen barietatea izugarri handitu zen, eta, ondorioz, Colubridae asko sortu ziren, gaur egungo lehen harrapakin-iturriaren eboluzioari jarraituz, karraskariak.
Zenozoikoaren lehen partean, munduan hegazti gastornitidoak, Pristichampsus bezalako krokodilia lurtarrak eta ugaztun talde handi primitibo mordo bat zeuden, hala nola Uintatheriidae, Mesonychia eta pantodontak. Baina basoak atzeratzen eta klima hozten hasi zenez, beste ugaztun batzuk nagusitu ziren.
Zenozoikoa ugaztun arraro zein ezagunez beterik dago: besteak beste chalicoter-ak, creodontak, baleak, primateak, entelodontak, Machairodontinae, mastodonteak eta mamutak, hiru hortzeko zaldiak, Parazeraterio bezalako errinozero erraldoiak, Brontotheriidae bezalako errinozeroak, Hego Amerikako ugaztun talde bitxiak, hala nola Pyrotheria bezalako elefante lausoak, eta txakurren antzeko ahaide martsupialek borhyaenidoak eta Australiako monotremoak eta martsupialak deitzen zietenak.
Pierre Larousse
Pierre-Athanase Larousse (Toucy, Frantzia, 1817ko urriaren 23a - Paris, Frantzia, 1875eko urtarrilaren 3a) frantses pedagogoa, entziklopedista eta argitaldaria izan zen.
Biografia
Goi-ikasketako eskola bateko zuzendaria zen, eta gerora, ama-hizkuntza ikasteko berrikuntzak ekarri zituen zenbait pedagogia-obra eman zituen argitara: Traité complet d'analyse grammaticale (1850), Traité complet d'analyse et de synthèse logique (1852), Jardin des racines grecques et latines (1858-1860), etab. 1852. urtean, Librairie Larousse argitaletxe eta liburu-denda arrakastatsua sortu zituen. Grand Dictionnaire universel du XIXe siècle izan zen haren obra nagusia.
Curon Venosta
Curon Venosta (Graun im Vinschgau) Italiako udalerri bat da. Bozen-Hego Tirolgo probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lorenzo Medici
Lorenzo Medici (Lorenzo de'Medici; Florentzia, 1449ko urtarrilaren 1a-Careggi, 1492ko apirilaren 8a), Laurendi Bikaina ere deitua, Florentziako printzea, arteen mezenas, bankari, olerkari eta filosofo pizkundetar bat izan zen, Medici Cagaggiolo familiakoa.
Venezian prestatu zen eta, beranduago, jada Milanera bidalia izan zen hemeretzi urte baino ez zituenean, bere aitaren ordezkari bezala. Hogei urterekin, 1469an, bere aitaren heriotzaren ondorioz Florentziar estatuaren kargu hartu behar izan zuen Napoliko Erresumarekin etengabeko lehiapean. Bere izaera diplomatiko eta kontziliatzaileak, napolitarrekin bakea lortzea ahalbidetu zion 1480an, Fernando I.a Napolikoak gerra deklaratu izan ondoren. Florentziar errepublikako familia buruzagien arteko ika-mikek, hiria, etengabeko tentsiopean mantentzen zuten, eta Lorentzok, bere posizioa, etengabe lehiatu behar izan zuen. Jokaera honen ondorioz, historiografiaren zati batek, Lorentzo, despotatzat hartu zuen. Beste batzuk, berriz, ordenaren mantentzailetzat hartu zuten italiar hiriaren garai oso nahaspilatsu batean. Medici eta Pazzitarren, hiriko eragin handiko beste familia bat, arteko lehia, bere agintaldi osoan mantendu zen, eta, gutxienez, bi atentatu jasan behar izan zituen, horietatik ospetsuena, Pazzitarren konspirazioa delarik. Sixto IV.a aita santuaren aurka egin zuen Aita Santuen Lurraldearen hedatze prozesuan.
Aristokraziako emakumerik nobleenetako batekin ezkondua, bere semeak elizgizon bezala karrera egite lortu zuen, ondoren, bere seme hau, Leon X.a aita santua izango zelarik.
Bankari bezala, familiagandik oinordetutako negozioei ez zien arretarik jarri, eta arazo asko izan zituen merkataritza aktibitateak mantentzeko Europa mendebaldean.
Mezenas
Lorenzo Medici, bere garaian arte irudikatzaileen babesle handia izan zen, neurri baten, horregatik aldarrikatzen dute adituren batzuk "pizkundearen aitabitxi"etako bat bezala, garai hartan, "eskultura lorategia" fundatu zuen, honekin, Florentzian ia desagertua zegoen eskulturaren artea berpiztu nahi izan zuelarik. Lorategi honetan, dohainik irakatsi zien zizelkatzeko artea uneko lantegietako ikastun talentotsuenei, Michelangelo horien artean, eta han egin zituen honek bere haitzurdinezko lehen lanetako batzuk, Eskaileretako Andre Maria Birjina eta Zentauroen gudua kasu.
Limon (Nièvre)
Limon Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Lorenzo Medici
Mezenas
Eskultura lorategiko irakasle bezala, Lorentzok Bertoldo kontratatu zuen, Donatello eskultore ospetsuaren antzinako ikastuna zena, Donatello, aldi berean, Lorentzo Ghibertiren ikastuna izan zelarik. Bertoldok, garai hartan jada oso edadetua zegoen arren, haitzurdina zizelkatzearen artea irakatsi zien lorategiko bere ikasleei, horien artean, jakina, Michelangelori, honek, Florentzian eskultura berpizteko oinarriak eman zizkielarik.
Limon (Nièvre)
Biztanleria
2007an Limon udalerrian erroldatutako biztanleak 172 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 84 etxebizitza zeuden, 69 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 84etxeak ziren. 69 etxebizitza nagusietatik 57 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 50 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 103 ziren, horien artean 83 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 83 pertsona aktiboetatik 75 lanean zeuden (43 gizon eta 32 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Limon udalerrian 66 unitate fiskal zeuden, 175,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.626 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Limon udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Stewart Manor (New York)
Stewart Manor  New York estatuko herri bat da. Nassau konderrian kokatua dago. 2010ean 1,896 biztanle zituen, 0.54 kilometro koadrotan banatuta.
Eskilstuna
Eskilstuna (suedieraz ahoskatua) Suediako ekialdeko hiria eta Södermanlandeko konderriko hiri handiena, ez ordea hiriburua. 2010ko erroldaren arabera 64.679 biztanle ditu.
Geografia
Eskilstunaån ibaiaren ertzean kokaturik dago. Ibai honek Mälaren eta Hjälmaren aintzirak lotzen ditu.
Historia
Erdi Aroan kokatzen da hiriaren sorrera. XI mendean San Eskil monje ingelesa Suediara joan zen misiolari eta Mälaren aintziraren hegoaldeko ertzean Tuna izeneko monasterioa sortu zuen. 30 kilometrotara dagoen Strängnäsen bertakoak kristautzen ari zela vikingoek hil egin zuten eta Tunako monasterioan izan zen hobiratua. Denbora pasata Strängnäseko diozesia eratu zen eta monasterioari eta inguran sortuz zihoan herriari Eskil izena gehitu zioten Eskilstuna bihurtuz.
1536ko Erlijio Erreforman Gustavo I.a Vasa erregeak monasterioa suntsitu egin zuen eta haren lekuan errege gaztelu bat eraiki zuen Eskilstunahus izenekoa. 1659an hiri estatusa lortu zuen. 1771an Eskilstunaren ondoan Karl Gustavs Stad hiria sortu zen jadanik bazeuden burdinolak babesteko eta 1879an Eskilstunak bere menpe hartu zuen. Aurrez 1860an Eskilstunahus gaztelua sute handi batek erre zuen. Industria Iraultza handia jsan zuen hiriak altzairugintzari loturik eta Suediako hiri garrantzitsuenetakoa bihurtu zen, "Suediako Sheffield" ezizena hartzeraino.
Kirolak
Motor gabeko hegaldien Munduko Txapelketa jokatu zen bertan 2006 urtean. Aurrez 1988an Munduko Pultso egite Txapelketa jokatu zen.
Ordena erraldoi
Ordena erraldoia, arkitektura klasikoan, koloma edo pilastrek bi solairu edo gehiago hartzen duten ordena da. Era berean, ordena txikiagoak ere ager daitezke ordena erraldoiak hartutako arkuak, ateak edo leihoak mugatuz.
Historia
Ordena erraldoia lehenengoen erabilera Mantovako Sant'Andrea basilikan izan zen, Leon Battista Alberti genovarrak 1472an eraikia. Raffaellok bere jauregia eraikitzeko planoetan ere ordena erraldoia erabili zuen, pilastrek bi solairu hartuz piano nobile osoraino. Eraikina hasi gabe geratu zen, planoak 1520an hil baino bi urte lehenago egin baitzituen. Ondoren Michelangelok garatu zuen ordena Kontserbadoreen Jauregian (1564-68), non korintoar ordena erraldoia joniar ordena txikiagoekin konbinatu zuen. Ordena erraldoia XVI. mende amaierako arkitektura Manieristak eta arkitektura Barrokoko elementu ohikoenetakoa bihurtu zen. Andrea Palladiok ere erabili zuen eta, horrela, arkitektura neo-palladiarrean ere bai.
Piriniotar uhandrea
Piriniotar uhandrea —izen zientifikoa: Calotriton asper (lehen Euproctus asper)— anfibio urodeloa da, salamandridae familiakoa, Pirinioetako endemismoa, bertako iboi, laku eta erreketan bizi dena. Euskal Herrian ere aurki daiteke. Oso espezie interesgarria da, izan ere, bere anatomia, fisiologia eta moldapenak direla eta glaziaziotan Europa osoan bizi ziren uhandreen eredutzat har daiteke. Glaziazioak amaitzean, klimaren epelketaren aurrean, goi-mendietan babesa aurkitu zuten hainbat espezietako bat da piriniotar uhandrea. Ur hotz eta lasterretara ederki moldatutako espeziea da, jarraian azalduko diren ezaugarri anatomikoek argi erakusten duten moduan.
Deskribapena
Larbek 11,8 - 13,5 mm ingururekin eklosionatzen dute. 45 mm ingururekin egiten dute metamorfosia baina, populazio hipogeotan 95 mm-ko larbak ere aurkitu dira. Burua zapaldua izan ohi du, luzea baino askoz zabalagoa, muturra gutxi biribildua eta ia moztua. Buztanaren luzera gorputzarena baino motzagoa da. Gandor kaudala ez da ia luzatzen dortsalki, gorputzaren atzeko erdira mugatzen da. Buztanaren punta biribildua edo kamutsa da eta ez da inoiz puntan amaitzen. Gorputzadarrak motzak dira eta, hatzak azazkal korneoarekin amaitzen dira. Hiru adar brankial ditu gorputzaren alde bakoitzean, motzak eta adarkadura gutxikoak hasieran baina adarkadurak agaritzen zaizkie metamorfosira hurbildu ahala; edonola ere, beste uhandre europearrenak baino txikiagoak eta adarkadura gutxiagokoak dira. Kolorazio orokorra arrea edo grisa da eta, ilundu egiten da metamorfosira hurbiltzean. Metamorfosia hastean brankiak murriztuz joaten dira, helduaren kolorazioa agertzen da eta helduen pikor tipikoak agertzen dira.
Helduak oso azal zimurtsua eta baskularizatua du ; tuberkuloz estalia, askoz ugariagoak eta garatuagoak berauek, alde dortsalean eta isatsaren oinarrian. Askoz tuberkulo gehiago ditu arrak emeak baino. Burua zabala baino luzeagoa da eta oso zapaldua; arrek emeek baino buru zabalagoa dute. Buruaren atzealdean hiomandibularraren insertzioak nabaritzen dira, bereziki arren kasuan. Gorputza ia zilindrikoa da eta dortsobentralki zapaldua. Arrak, kloaka-titia, erdi-esferikoa du, obertura longitudinalarekin; emeak, berriz, konikoa eta atzera zuzendua, obertura biribilarekin. Buztana burua-gorputza luzera baino motzagoa da; nabarmenago arretan emeetan baino, askoz buztan motzagoa eta sendoagoa baitute.
Banaketa
Pirinioetako endemismoa da, normalean goi-mendiko banaketa duena. Ez da mendikate axialean bakarrik agertzen, iparraldera eta hegoaldera ere banatzen da, eta kasu batzuetan, baita Pirinioaurreaz haratago ere. Bere banaketa arearen muinean maiztasun handiz agertzen da, eta banaketaren altitude-mugatan bakarrik ditu populazio zatikatuak. Banaketa-eremuaren hegoaldeko muga Guara, Riglos eta Santo Domingo izeneko mendikateek osatzen dute. Euskal pirinioan Zuberoa eta Nafarroa arteko mugetan, eta muga horren inguruko erreketan aurki daiteke: Abaurregainan, Mintxaten, Belabartzen, Iratin... mendebalderen iristen den populazioa Aldude mendikoa da. Euskal Herrian Pirinioez gain Leitzaran errekan agertzen da.
Habitata
Piriniotar uhandrea espezie bereziki urtarra da, eta hainbat ingurunetan aurkitu badaiteke ere, bere berezko habitata erdi- edo goi-mendiko ur-lasterrak dira; 15 °C-tik beherakoak ipar isurialdean eta 16-17 °C-tik beherakoak hego isurialdean. Ibai horien ezaugarriak dira urertzean landaredi urria izatea, eta harriz eta legarrez osatutako hondoa izatea, landaredi-geruzarik eta limo-geruzarik gabea. Bere habitat sekundarioak dira goi-mendiko laku eta iboiak, erdi- eta behe-mendiko erreka eta ur-lasterrak, eta lurpeko errekak. Lakuetan bokale inguruan ibiltzen dira, bertan aurkitzen baita ur oxigenatuena; eta altitude baxuetako erreketan, aldiz, erriberan landaredi ugaria duten zonak hautatzen ditu, uraren tenperatura igotzea eragozten baitu horrek. Bere banaketa-arearen mugan, mediterraneitate handiko zonatan ere aurkitu daiteke; kasu horietan, uraren tenperaturak espeziearen jasankortasun maila gaindi dezake hilabete batzuetan, eta horri aurre egiteko estibazioa edota beren ugal zikloa alderantzikatu ere egin dezakete.
Ur-lasterretan, banako helduak, harrien azpian edo ur-jauzi txikietan pilatzen diren landare-hondarren artean egoten dira. Rana pyrenaicaren banaketarekin bat egiten duen ingurutan, habitata partekatzen dute. Ikusi da, ibaia hazten denean, uhandreak ur-ertzera hurbiltzen direla lehenengo, eta hazkuntza handia bada, ibaitik irten eta uretatik hainbat metrotara ere urrundu daitezkela babesteko. Larbak korronte baxueneko gunetan egoten dira, harrien babesean. Behin metamorfosia burututa, ur-ibilgutik hurbil ibiltzen dira, ura eta lurraren artean bizitza mistoa eginez, eta gutxira lehorrerako pausoa ematen dute. Azpi-helduek, teorikoki, bizitza erabat lehortarra dute, eta heldutasun-sexualera iristean uretara itzultzen dira berriro. Banaketaren mugetan ikusi dira azpi-helduak uretan bizitzen, horren arrazoia baldintza ekologikoak gogorregiak izatea da (Tenperatura altuegiak edo baxuegiak, landaredi-estaldurarik eza...).
Hego-isurialdean 175-2500 m artean bizi da, baina askoz ugariagoa da 1000-2000 m artean; eta ipar-isurialdean antzekoa da banaketa, baina askoz kota altuagoetara iristen da, 3000 m-ko altitudea gainditzeraino.
Elikadura
Espezie intsektiboroa da, zelatan ehizatzen du egunez eta bilaketa aktiboz egunsentian eta gauean. Fauna urtar erreofiloa da bere elikagai nagusia (Plekopteroen, Efemeropteroen, Dipteroen eta Trikopteroen larbak), eta gutxiago harrapakin lehortarrak. Halere, oso espezie moldakorra da elikadurari dagokionez, eta hainbat kasutan benetako generalista moduan portatzen da; ornodun urtar txikiak ere jan ditzake (anfibioen larbak eta metamorfikoak).
Bizimodua
Uraren tenperatura 5-6 °C-tik jaistean uretatik irten eta inaktibatu egiten da, gero berriro itzultzen da uretara balio horiek berreskuratzean. Udan urak 16 °C gainditzen dituen zonaldetan, zikloa alderantzikatu egiten du eta inaktibazio estibala egiten du. Inaktibazio horien epeak altitudearen eta azken finean uraren tenperaturaren arabera aldatzen dira. Bereziki espezie gautarra eta egunsentitarra da, baina egunez ere ikus daiteke aktibo; ugalketa garaian anplexuak egunez nahiz gauez egiten dituzte, eguneko edozein ordutan ikus daitezke helduak estaltzen.
Ez da espezie lurraldekoia eta ondo jasaten du espezie bereko banakoen presentzia (Guillaume eta Cavagnara, 1998). Urte osoan nahiko konstante mantentzen du bere ibaiko kokapena.
Uhandre espezie gehienak ur zutabean egoten badira ere Calotriton asper bentonikoa da, eta bizitzeko modu horrek eboluzioan zehar hainbat ezaugarri morfologiko hautatzea eragin du. Korronteko bizitzak, ugalketarako moldaera bereziak eta ibaien hazkuntzari aurre egiteko moldaerak garatzera ere behartu du.
Ikusmena eta usaimena erabiltzen dituzte espeziekideak hautemateko (Pochadel et al., 2005). Arrek eta emeek espeziekideen seinale kimikodun sustratuak lehenesten dituztela ikusi da esperimentalki (Parzefall et al., 2000).
Ugalketa
Anplexuak hainbat fase ditu. Lehenengo fasean arra atzeko hanken gainean zutik jartzen da, gorputzarekin lurra ukitu gabe eta isatsa jasotzen du 90º-ko angelua osatuz; eme bat gerturatzean isatsarekin mugimendu azkar bat eginez emea eusten du gorputzaren atzealdetik; emeak arra onartzen badu, arrak euste puntua atzeragotzen du eta emearekin ia paralelo jartzen da; jarraian arrak masaje erritmiko eta gogorra ematen dio atzeko hankekin emearen kloaka-titiari, eta espermatoforo bat edo batzuk uzten ditu bere oberturan; arra espermatoforoa kloakan barneratzen saiatzen da atzeko hankez baliatuz eta masajea emateari utzi gabe; gauzak ondo irten badira, espermatoforoa emearen kloaka-ezpainetan finkatuta geratzen da; ondoren arrak esperma-masa igurtzitzen du emearen kloakaren zuloan, espermatoforoa sakabanatuz; eta azkenik, emea anplexua desegiten saiatzen da eta sarri bat-batean amaitzen da.
Anplexuaren iraupena luzea da, 30 ordurainokoak erregistratu dira, baina normalean 4 ordu inguru irauten du. Anplexuaren prozesu osoan emea pasiboa da, beste uhandre espezietan gertatzen ez den bezala. Hainbat arrek eta eme bakarrak parte hartzen duten anplexuak ere ikusi dira. Anplexuak urte osoan egiten dira, baina horien kopurua igo egiten da errunaldi garaian (martxoa-uztaila).
Errunaldiaren tamainua txikia da, 15-67 arrautza artekoa, eta tarte horren barruan emearen tamainua da arrautza kopuruaren mugatzaileetako bat; eme handiagoek arrautza gehiago jartzen dituzte. Arrautzak korronte gutxiko lekutan jartzen dituzte, sakontasun txikian, harrien artean edo azpian, eta 12 °C inguruko uretan.
Ontogenia
Eklosioa errunalditik 39-45 egunera gertatzen da, eta garapena kanpo-elikadura hastean burutzen da. Enbrioiaren garapenaren iraupena aldatu egiten da uraren tenperaturen arabera. Larbaren garapena urtebete baino gehiago luzatzen da, eta posible da metamorfosia bi hibernazio eta gero egitea ere altitude handietan. Larba-fasearen iraupena uraren tenperaturaren araberakoa da, eta zenbat eta luzeagoa izan neurri handiagoak hartzen ditu larbak. Metamorfosia 45 mm-tik gorako luzerarekin egin daiteke. Beste uhandretan ez bezala metamorfosiaren iraupena oso luzea da, eta hazkuntza eta elikadura ez dira eteten. Metamorfosia burutzean egiten da lehenengo muda ; prozesu hori are gehiago luzatzen da populazio hipogeotan, eta laraba erraldoiak ere ikusi izan dira. Eklosiotik 3-6 urtera bitartean lortzen dute heldutasun sexuala, eta hori ere altitudearen eta ondorioz uraren tenperaturaren arabera aldatzen da. Bizitza-luzera handiko espeziea da, emeak gehiago arrak baino, 26 eta 20 urteko bizitza-luzerarekin hurrenez hurren.
Espezieen arteko elkarrekintzak
Calotriton asper eta Salamandra salamandra hainbat kasutan batera agertzen badira ere, arraroa da bien larbak elkarrekin agertzea; bi espezieen artean esklusiozko lehia dago, uhandreak arrabioaren larbak ehizatzen dituelako eta gainera elikadura-baliagaiengatik lehiatzen direlako.
Amuarraina (Salmo trutta) da bere harrapari nagusia, baina tamaina ertaineko edozein arrain-espezie izan daiteke bere harrapari potentziala. Piriniotako iboietako eta lakuetako populazio batzuk desagertu dira Salvelinus fontinalis espeziearen sarreraren ondorioz.
Kontserbazio egoera
1980ko eta 1986ko errege dekretuak babesten du, Bernako hitzarmenaren II eranskinean dago, eta Habitat Zuzentarauaren II eta IV eranskinetan. Espainiako Espezie Mehatxatuen Katalogo Nazionalean “Interes Berezikoa” kategoria du. EAEn eta Nafarroan ere “Interes Berezikoa” kategoria du; Aragoin ez dago katalogatuta eta Katalunian babestuta dago. Frantzian “Arraroa” kategoria du, eta Frantziako Ornodunen Liburu Gorrian Ia Mehatxatua kontsideratzen da.
Mehatxu garrantzitsuenak ondorengoak dira: ur-habitaten asaldura eta galera; azpiegituren garapena eta turismoa, eski-estazioak barne, ur-baliagaien gain-ustiaketa eragin baitute; plagiziden erabilera; eta salmonidoen sartzea, bereziki lakuetan, populazio batzuk galtzea eragin baitu (Montori et al., 2002).
Halterofilia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 67 kg
Halterofiliako 67 kg-ko gizonezkoen txapelketa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 2021eko uztailaren 24an egin zen Tokioko Nazioarteko Foroan.
Argopleura magdalenensis
Argopleura magdalenensis Argopleura generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Telti
Telti Olbia-Tempioko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Mercury Rising
Mercury Rising (euskaraz Merkurioren Erorketa) 1998ko Harold Becker estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako akziozko politika thriller bat da. 1996an Simple Simon ("Simon Sinplea") eleberrian oinarritua dago. Bruce Willis, Alec Baldwin, Chi McBride, Kim Dickens eta Miko Hughes aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Art Jeffries (Bruce Willis) FBIko agentea bere buruzagiekin lotsagabea izan ohi da, beraz, zigor gisa telefono entzuketen sailera bidaliko dute. Azkenean, egun batez, gurasoak erail dizkioten Simon Lynch (Miko Hughes) haur desagertuaren kasua ikertzeko ardura emango diote. Jeffriesek haurra topatzean, beredatzi urtetako mutiko autista eta adimen bikainekoa dela ohartuko da, AEBetako Gobernuarentzat teorikoki deszifra ezina zela uste zuen bere "Mercury" kodea interpretatzeko adina. Bereahala, Jeffries, gurasoen hilketa ez zela halanolazkoa izan ere jabetuko da, eta haren arduraduna Nicholas tenieantea dagoela ([Alec Baldwin), haurrak kodea argitu izanaren beldurrez, eta hura nola edo hala akatzeko ahaleginetan ari dela.
Errodrigo Urizkoa
Izan ere, Joan Ramirez Arellanorekin batera, Nafarroako baroirik garrantzitsuena izan zitekeen Errodrigo Urizkoa 1360ko hamarkadan. Luxako andrearekin ezkondu zen, eta Lizarrako merindadeko merinoa izan zen 1365ean, eta geroago, Erriberakoa ere. Erregearen Frantziako gerretan, Normandiaraino abiatu zen armadaren burua ere izan zen Rodrigo. Gaztelako Erresumaren aurkako gerran, Gasteiz Errodrigoren esku geratu zen.
Nolanahi ere, jokabide bikoitza izan zuen Errodrigo Urizkoak. Gaztelarrei Tutera eta Caparrosoko gazteluak ematea hitzartu zuen. Hori zela eta, 1377ko martxoaren 28an atzeman zuten, eta Karlosen aginduz, erail. Bere ondasunak bahitu eta saldu zituen erregeak.
Colletes caspicus
Colletes caspicus erle espezie bat da, Colletes generoan eta Colletidae familian.
Atochako Ateko geltokia
Madril–Atochako Atea Atochako geltoki-taldeko tren geltoki bat da, Madril udalerrian kokatuta dagoena.
Atochako geltoki-taldearen parte da, eta distantzia luzeko eta abiadura handiko zerbitzuak hartzen ditu.
Chojnów
Chojnów Poloniako Silesia Behereko voivoderriko hiri-udalerri bat da, Legnica barrutian kokatuta. 5,32 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 13727 biztanle zituen.
Atochako Ateko geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Atochako Ateko eraikuntza
Geltokia 1985 eta 1992 artean eraiki zen, 1892ko Atochako jatorrizko geltokiaren atzealdean, Madril-Sevilla abiadura handiko burdinbidea iritsi zenean. Operazioa Rafael Moneo arkitektoak zuzendu zuen, eta Atochako geltokiaren ordez bi geltoki jarri zituen: Atocha-Aldiriak eta Atochako Atea.
Felipe IV.aren hesiko Atochako Ate zaharrari ematen dio izena, geltokitik metro gutxira zegoena, Madril hiribildurako sarreretako bat zena. Eraikinak gela hipostil handi bat du, eta, zati batean behintzat, geltoki zaharraren eskema errepikatzen du, geltoki terminala baita, igarobiderik gabea, baina nasen maila jatorrizko trenbide-hondartzarena baino pixka bat txikiagoa da.
Terminal berrirako sarbidea markesina historikotik egiten da; bertan, nasetatik gertuen dagoen eremuan, bidaiarientzako merkataritza- eta aisialdi-gune bat dago. Bestalde, markesina historikoak zuzeneko sarbidea du Mendez Álvaro kaletik, terminal berritik banatzen duen taxi-zubitik eta aldiriko eta metroko trukagailuarekin lotzen duen lurpeko galeriatik.
Birmodalketa
2000ko hamarkadaren amaieran, geltokiaren edukiera handitzeko zenbait jarduketa hasi ziren. Jatorrian, terminaleko igarobide guztiak beheragoko mailatik egiten ziren, baina, batez ere abiadura handiaren ondorioz erabiltzaile kopurua hazi egiten zenez, bidaiarien etorrera beheragoko mailatik pasatzen da, bidaiarien irteera eta itxarongelak eta bidaiarien kontrolak maila bat gorago dauden bitartean. 2010. urteaz geroztik, eraikuntza berriko terminal batetik iristen dira; irteerak, berriz, markesina zaharretik hurbilen dauden goiko eta beheko mailetatik egiten dira, eta informazio-paneletan eta megafoniaz adierazten dira, tren baten hurbileko irteera iragartzerakoan.
M11ko atentatuak
Atochako geltokia 2004ko martxoaren 11n El Pozoko geltokiarekin eta Santa Eugeniako geltokiarekin batera 191 pertsona hil zituzten bonba terroristak lehertu ziren lekuetako bat izan zen. Goizeko lehen orduan hiru lehergailu zartarazi zituzten 21431 trenean, Atocha aldirietako bi trenbidean sartzen ari zela, Atochako geltokiaren barruan, segundo batzuetako aldearekin. Aldi berean, lau bonba deflagratzen ari dira 17305 trenean, Atochako geltokian sartu baino kilometro erdi bat lehenago.
Geltokia
Zakuzko hondoko geltokia da, toperan amaitzen diren 15 trenbide dituena. Trenbide bakoitzak trenbide bat du nasaren erdian, eta, horri esker, trenbide bakoitzean bi tren daude, eta barruko trena beste trenbidera gurutzatuta ateratzen da. Horri esker, aldi berean 3 tren erabil daitezke bi trenbidetik.
Hasieran, geltokiak zabalera iberiarreko bideak (1 668 mm) partekatzen zituen, ohiko bide-sarerako erabiltzen zirenak, eta nazioarteko zabalerakoak (1.435 mm), abiadura handiko sarerako erabiltzen zirenak. Zabalera iberiarreko trenbide batzuk nazioarteko zabaleran eraldatu dira, eta eraldaketa progresiboa 1.435 mm-ko zabalera duen geltoki batean amaitu da.
Jatorrizko elektrifikazioa 3 kVcc-koa zen, 25 kVc-ko abiadura handiko lineen ezberdina, eta, beraz, geltokian lan egiten zuten abiadura handiko trenak bitentsio izan behar zuten. Ondoren, nazioarteko zabaleran zeuden bideak 25 kVCAtan elektrifikatu ziren, elektrifikazioari erabateko jarraipena emanez.
Burdinbideak
Atochako Ateko geltokia Madril-Sevilla eta Madril-Perpinyà abiadura handiko burdinbideekin lotzen da. Madril-Valentzia abiadura handiko budinbidea Atochako Atearen azpitik igarotzen da Chamartinerantz jarraitzeko Madrilgo hirugarren burdinbide tuneletik. Tunelak geltoki bat izango du Atochako Atearen nasaren azpian. Bi geltokien artean hegazti-tunela eraikitzen amaitzen den bitartean, Madril-Valentzia abiadura handiko budinbidetik datozen trenak Atochako atean amaitzen dira, Madril-Sevilla abiadura handiko burdinbidearen bidez sartuz.
Sare konbentzionalarekin bi konexio daude: bata, zuzenean, zabalera iberiarreko trenbideetarantz, zeina erabiltzeari utzi baitzitzaion bide horiek ordeztean; bestea, berriz, Atocha-Chamartin hegazti-tunelaren inaugurazioarekin batera desagertuko den zabalera-aldagailu baten bidez, Atocharen eta Torrejón de Velascoren arteko bide-laukoizketarekin batera, non bidegurutzea altxagunerantz baitago.
Zerbitzuak
Euren inaugurazioetatik, Bartzelonako, Sevillako, Valentziako eta Alacanteko abiadura handiko tren guztiak Atotxako Atean amaitu dira. Zabalera-aldaketa dutenek geltokian martxa inbertitu eta Atocha-Aldirietatik jarrai dezakete. Maniobra hori egiten ari dira gaur egun Alvia trenak, Kantauriar mendikateko lurraldeak Alacantekin lotzen dutenak. Atocha-Chamartin tunelaren inaugurazioarekin desagertu egingo da.
Hasiera batean geltokian amaitzen ziren ohiko trenen artean, zenbait linea abiadura handiko trenek edo beste geltoki batzuetara eraman dira pixkanaka, geltokian zabalera iberikoan trenbideak murriztu direlako.
Harris (Wisconsin)
Harris Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Marquette konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Dawes Plana
Dawes Plana 1924ko apirilaren 9an ezarritako programa da, Estatu Batuen babespean, Lehen Mundu Gerrako aliatu garaileek (batez ere Erresuma Batua, Frantzia eta Estatu Batuak) beren konponketak jaso ditzaten. Alemania ko ekonomia egonkortzen saiatu zen eta ordainketa horien ondorioz kalte gehiago ekiditen zituen.
Tempio Pausania
Tempio Pausania Olbia-Tempioko (Sardinia, Italia) udalerria da.
NGC 2909
NGC 2909 izar bat da, Hartz Handia konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Antonín Dvořák
Antonín Leopold Dvořák ( - DBOR-ZAK ahoskatua - Nelahozeves, 1841eko irailaren 8a – Praga, 1904ko maiatzaren 1a) musikagile erromantiko txekiar bat izan zen. XIX. mendeko Bohemiako konpositorea izan zen, 1892tik 1895era New Yorkeko Kontserbatorio Nazionala zuzendu zuen. Bere obra ezagunena Mundu Berriko Sinfonia da.
Biografia
Dvořák Nelahozeves udalerrian jaio zen, Pragan. Bere aita, František Dvořák (1814-1894), hotel jabea, zitara-jotzaile profesionala eta harakina izan zen. Bere ama Anna Zdenĕk-ekin (1820-1882) 1840ko azaroaren 14an ezkondu zen. Dvořák 14 anai-arreben artean zaharrena zen. San Andres elizan bataiatu zuten, kristau katoliko.
Sei urterekin, 1847an, bere herriko eskolara joan zen lehen aldiz. Bertan, lehen musika irakaskuntzak jaso zituen, biolina jotzen ikasiz Josepg Spitz irakaslearen laguntzarekin. Gaitasun handia zuen, eta bere trebetasunari esker, herriko banda batean eta elizan jotzen zuen. František bere semeaz oso harro zegoen. Hamahiru urte zituenean, bere aitaren aginduz, Zlonice ra joan zen, bere osaba Antonín Zdenĕk-engana, alemana ikastera. Bere lehen konposizioa, Polka Pomnenka, 1855ean idatzi zuen, hamalau bat urte zituenean. Dvořákek piano, organo eta biolin klaseak jaso zituen. Bere irakaslea Antonio Liehmann zen. Biolinaz gain, musika teoria irakatsi zion, eta konpositore famatuak aurkeztu zizkion. Dvořákek errespetu handiz tratatzen zuen bere irakaslea, nahiz eta Antonio nortasun bortitzekoa izan. Irakasle hau, Zlonice elizaren organista izan zen eta batzuetan Antoníniri jotzen uzten zion.
Hamasei urte zituenean, aitak baimena eman zion musikaria izateko, baina organista bilakatuko zelaren baldintzapean. Osabak ez zeukanez diru nahikorik Dvořák mantentzeko, Karel Komzák musikariaren orkestran lan egiten hasi zen. 1886 Pragako Antzerki Nazionalean ere lan egin zuen.
1873an Himno Abertzalea konposatu zuen.
1874ko udan beka bat lortu zuen. Ingalaterrara bederatzi aldiz joan zen, bere musika aurkeztu ahal izateko. Ingalaterran 1884an izan zen lehen aldiz, Londreseko Filarmonika ko kide zenean. Geroago, 1891n, Musika doktore titulua eman zion Cambridge-ko Unibertsitateak. Txaikovskik San Petersburgora eta Moskura gonbidatu zion bere obrak jo zitzan. Bere bizitzaren etapa bat Estatu Batuetan bizi zuen. Jeannette Thurberrek, Nueva York-en kontserbatorioaren fundatzaileak, zentroaren zuzenketa eskaini zion. Horregatik, 1892an horra joan zen bizitzera eta orduan konposatu zuen Mundu Berriko Sinfonia.
Azken urteak
1895eko apirilaren 27an Dvorak Estatu Batuetatik bueltatu zen emaztearekin eta Otakar Bergerrekin. Azaroan Pragako Kontserbatorioko irakasketa berretsi zuen.
Lycodon davidi
Lycodon davidi Lycodon generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Antonín Dvořák
Azken urteak
Dvořák 1904ko maiatzaren 1ean hil zen, 62 urterekin. Bost astez gaixo egon zen, baina bere heriotzaren arrazoia ez dago argi, ez zuelako sintoma argirik eta ez zelako autosiarik egin. Adosturiko arrazoia "influeza krisia" izan zen. Bere hileta maiatzaren 5ean izan zen, Pragako Vyšehrad hilerrian lurperatu zuten, Ladislav Šaloun eskultorearen busto baten azpian.
Sinfoniak
9 sinfonia idatzi zituen, eta bederatzigarrena da ospetsuena.
Lanen zenbakitzea
Ohituraz sortze ordenaren arabera zenbakitzen dira konpositoreen lanak. Dvořáken kasuan, beste zenbaitetan bezala, zenbakitze hori zailtzen duten hainbat faktore daude. Batetik musika argitaletxeek ez zieten lanei zenbaki apalegirik eman nahi izaten, autoreen gaztetako lanak zirelakoan gutxietsiak izango zirenaren beldur. Bestalde, sinaturiko kontratuei ihes egiteko zegokiena baino zenbaki txikiagoak esleitzen zizkieten sortzaileek beren lanei.