cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salperwick
Diru sarrerak
2009an Salperwick udalerrian 171 unitate fiskal zeuden, 509 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.426 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
2000. urtean Salperwick udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 154 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
BamHI
Bi-Metal mekanismoa
BamHI-k, II motako murriztapen endonukleasak bezala, askotan, metal bibalenteak behar ditu kofaktore gisa DNAren mozketa katalizatzeko. Bi-Metal edo “Two-metal” mekanismoa BamHIren balizko mekanismo katalizatzaileetako bat da, BamHI-ren egitura kristalinoak bi ioi metaliko lotzeko gaitasuna baitu gune aktiboan, bi metal ioi mekanismoa martxan jartzeko egokia dena. BamHI-k hiru gune aktibo kritiko ditu, garrantzitsuak metalezko katalizatzaileentzat, Asp94, Glu111 eta Glu113 bezala ezagutzen direnak, eta izaera azidoa dutenak. Metalezko ioi baten presentzian, metal aldera zuzentzen dira eta metalik ezean, kanpora apuntatzen dute. Oro har, bi ioi metalico (A eta B) gune aktiboari lotzean, trantsizio egoeran koskako oxigeno atomoak sortutako karga negatiboen multzoa egonkortzen laguntzen dute. Lehenik eta behin, ur molekula bat aktibatuko da A metal ioia erabiliz gune aktiboan. Ur molekula honek eraso-molekula bezala jokatuko du BamHI-DNAren konplexuari eraso eginez eta, beraz, konplexu negatibo bihurtuz. Geroago, beste ur molekula bat B ioi metalikoari lotua egongo da eta protoi bat emango dio koskako talde konplexuari, oxigeno atomoaren karga negatiboa egonkortzen duena.
BamHI-ren gune aktiboan Ca2+-ren funtzioa ezaguna da. DNA mozketaren inhibitzailea da, BamHI bere erreaktibo aurreko egoerara bilakatzen baitu. Honek erakutsi zuen ura molekula erasotzailea dela. Protoi bat ematen dio Ca2+-ri lotuta dagoen taldeari, 90 graduko O-P-O lotura bat eratzen. Glu113 lisina batez ordezkatzen bada, mozketa ez da gertatuko, Glu113-k ur molekula erasotzailearen protoia hartzen baitu.
Garrantzi biologikoa
DNA sekuentzia espezifikoak ezagutzeko eta nukleasa baten bidez banatzeko duen gaitasunari esker, BamHI-k garrantzi handia du II motako erreztrikzio endonukleasen funtzionamenduaren eta DNA klonazioaren ulermenean eta garapenean. Horren gain, DNAren mutaziotik eratorritako gaixotasun batzuk terapia genetikoaren bidez tratatzeko entzima nabarmena da. NARP eta MILS sindromeak, adibidez, gaixotasun mitokondrialak dira DNA mitokondrialaren mutazioen bidez sortzen direnak. Organulu honek bere funtzioa berreskuratu dezake mutatu sekuentziaren erauzketa bidez, mozketa burutzeko erreztrikzio endonukleasa bat beharrezkoa izango da, adibidez, BamHI.
Nahi
Nahia pertsona baten egoera mental berezia da, zerbait egin, pentsatu eta sentitzera bultzatzen duena, helburu bat lortzearren. beste definizio baten arabera, nahiak emozio eta portaeraren arteko erlazioa bideratzen duena da.
Hirugarren lerroko erdiko
Hirugarren lerroko erdiko, giltza edo hirugarren lerroko erdi (number eight; troisième ligne centre) Erdian edo atzean kokatua dagoen hirugarren lerroko jokalaria, uztartze geldoa ixten duena. Hirugarren lerroko erdiak 8 zenbakia darama.
Nahia (argipena)
Nahia hitzak adiera zenbait ditu:
Gorgasia cotroneii
Gorgasia cotroneii Gorgasia generoko animalia da. Arrainen barruko Congridae familian sailkatzen da.
Inge Morath
Ingeborg Morath (Graz, Austria, 1923ko maiatzaren 27a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 2002ko urtarrilaren 30a) argazkilaria izan zen. Magnum Photos Agentzian sartzea lortu zuen lehen emakumea izan zen.
Haurtzaroa eta gaztaroa (1923 - 1945)
Ingeborg Morath Austriako Graz hirian jaio zen. Bere gurasoak zientzialariak ziren eta Europako hainbat laborategi eta unibertsitatetan lan egin zuten, beraz, familiak sarritan joan behar izan zuen alde batetik bestera Ingeren haurtzaroan. Eskola frankofonoetan hezia, Morath familia Darmstadten bizi izan zen denboraldi batez 30eko hamarkadan, Berlinera joan aurretik, non Ingeren aitak egurrean espezializatutako kimika laborategi bat zuzendu zuen. Morath Luisenschüle-n erregistratua izan zen, Bahnhof Friedrichstrasse-tik gertu.
Morathek abangoardiako artearekin izan zuen lehen topaketa Entartete Kunst (Arte endekatua) izeneko erakusketa ospetsua izan zen, alderdi naziak 1937an egina, arte garaikideari uko egiteko diseinatua. "Margolan hunkigarri horietako asko aurkitu nituen, eta maitemindu egin nintzen Franz Marc-en "zaldi urdinarekin", idatzi zuen Ingek aurrerago, esanez "obrei buruzko iruzkin negatiboak baino ez ziren onartzen, eta horrela hasi zen isilik egoten eta norberaren pentsamenduak ezkutatzeko garaia".
1939an, Alemaniak Bigarren Mundu Gerra hasi zuen. Bigarren hezkuntza amaitu ondoren, Morathek Abitur proba gainditu zuen eta, bere adineko ikasle guztiak bezala, Reichsarbeitsdienst (Reicheko Lan Zerbitzua) delakoan sei hilabeteko zerbitzua egiteko eskatu zioten, Berlingo Unibertsitatean sartu aurretik. Bere filologia ikasketetan, Morathek frantsesez, ingelesez eta errumanieraz erraz hitz egiten ikasi zuen. Bere esperientzia unibertsitarioari buruz, Morathek hau esan zuen: "Toki lasai bat aurkitzen nuen tokian ikasten nuen, Unibertsitatean edo metro-geltokietan, babesleku bezala balio zutelako. Ez nintzen Studentenschaftera (ikasleen antolaketa taldea) batu".
Conselheiro Pena
Conselheiro Pena Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Ahorn
Ahorn udalerri hauetako bat izan daiteke:
Inge Morath
Haurtzaroa eta gaztaroa (1923 - 1945)
Gerraren amaiera aldera, Morath errekrutatua izan zen eta Tempelhofeko fabrika batean lanean jarri zuten, ukrainar gerrako presoekin batera. Errusiar bonbaketarien eraso batean, Morathek fabrikatik oinez ihes egin zuen eta Austrian babestu zen. Ondoren, Morathek beti uko egingo zion gerrako argazkiak egiteari, bere ondorioak erakusten zituzten istorioak lantzea nahiago zuela esanez.
Francisco Javier Baiona
Francisco Javier Baiona Ruiz (Olite, Nafarroa Garaia - ) nafar futbolari ohi eta entrenatzailea da, erdilari moduan aritzen zena.
Jokalari
''2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Inge Morath
Hastapenak eta arrakastak (1945 - 1962)
Gatazkaren ondoren, Morathek itzultzaile eta kazetari gisa lan egin zuen. 1948an Warren Trabantek (garai hartan Vienan korrespontsala zena, eta beranduago editorea) Heute aldizkarirako kontratatu zuen, Estatu Batuetako Informazio Agentziak argitaratutako aldizkari ilustratu bat. Morathek Ernst Haas argazkilaria ezagutu zuen gerraosteko Vienan. Laster hasi ziren elkarrekin lanean Hauten: Morathek artikuluak idazten zituen eta Haasek argazkiak jarri. 1949an, Robert Capak bikotea Magnum Photos sortu berriarekin bat egitera gonbidatu zuen, Parisen. Editore bezala, Morathek elkarteko kide guztien argazki materiala jasotzen zuen, eta honela deskubrituko zuen Henri Cartier Bresson: "Argazkiak egiteko modua aztertuz, nire kabuz argazkiak egiten ikasi nuela uste dut, eskuan kamera bat izan aurretik".
Morathek Lionel Birch kazetari ingelesarekin ezkontza labur bat izan zuen eta 1951n Londresera joan zen bizitzera. Urte horretan bertan bere argazkiak ateratzen hasi zen Veneziara egindako bisita batean. "Une horretatik aurrera argazkilaria izango nintzela argi geratu zen", idatzi zuen. "Argazkiak ateratzen jarraitu ahala, zoriontsuago sentitzen nintzen. Esan nahi nituen gauzak nire begien bidez adierazi nitzakeela jakin nuen".
Argazkilariak, horregatik, Simon Guttmanen ikasle bihurtu nahi izan zuen, garai hartan Picture Posten editorea zena eta Report argazki agentzia zuzentzen zuena. Guttmanek Morath argazkilari bihurtzera zerk bultzatzen zuen jakin nahi izan zuen, eta honek "nazismoaren isolamenduaren ondoren, argazkigintzan nire hizkuntza aurkitu nuela sentitu nuen" erantzun zion.
Guttmanen idazkari lanetan hilabete batzuk eman ondoren, azkenean, Guttmanek argazki-lanak agindu zizkion. Morath, bere lehen argazkiak, erakusketa, inaugurazio eta gaueko erakusketetan saltzen hasi zen, Egni Tharom ezizenarekin (bere izen propioa, alderantziz idatzia).
Morath Birchengandik dibortziatu zen eta Parisera itzuli zen argazkilari karrera egiteko. 1953an, bere lehen argazki istorioa aurkeztu zion Capari, formatu handikoa, Parisko apaiz langileei buruzkoa. Capak bere agentziarekin bat egitera gonbidatu zuen, nahiz eta eman zizkion lehen lanak enpresako "arrain potoloentzat" interesgarriak ez zirenak izan. Bere lehen enkarguetako batek, Morath Londresera eraman zuen, non, denbora batez, Soho eta Mayfairreko biztanleekin lan egin zuen. Evelyn Nasch andrearen erretratua, enkargu horren ondorioz sortua, bere argazki ezagunenen artean dago. Capak iradokita, Morathek 1953 eta 1954 artean Cartier-Bressonen laguntzaile eta dokumentalista gisa lan egin zuen. Azkenik, 1955ean Magnum Photos agentziako kide ofizial bezala onartua izan zen. 50 hamarkadako azken urteetan, Morathek mundu osoan zehar bidaiatu zuen, Europa, Ekialde Ertaina, Afrika, Estatu Batuak eta Hego Amerikan erreportajeak eginez, Holiday, Paris Match eta Vogue aldizkarian argitaratzen ziren argazkiak eginez. Espainiako argazkiak ere argitaratu zituen 1955ean Robert Delpirerekin argitaratutako Guerre à la Tristesse liburuan. Geroago, antzeko beste lan bat argitaratu zuen (De la Perse à l 'Iran, 1958), bere bizitza osoan zehar egindako 30 monografia baino gehiago bilduz.
Magnumeko beste kide askok bezala, Morathek argazki zuzendari gisa lan egin zuen film askotan. John Huston Londresen ezagutu zuen, eta bere hainbat filmetako argazkigintzan lagundu zuen. Moulin Rouge (1952) argazkilari gisa egindako lehen enkarguetako bat izan zen, baita zinemako plato batean izandako lehen esperientzia ere. Morathek Hustoni lan egiteko koloretako film-erroilu bat besterik ez zuela esan zionean, zuzendariak beste hiru lortu zizkion, eta eskuko keinu batekin deitzen zion, filmaketaren erdian, argazki bat ateratzeko une egoki bat ikusten zuenean. Hustonek Morath "argazkigintzako apaiz gorena" zela esango zuen. "Ezohiko trebetasuna zuen azaletik haratago sartzeko eta argazkigintzari bizia ematen ziona erakusteko ".
1960an, Audrey Hepburn, Burt Lancaster eta Audie Murphy protagonista zituen Los que no perdonan (1960) filmaren filmaketan lan eginez, Morathek Huston eta lagun batzuekin batera ahate ehizaldi bat egin zuen Durango (Mexiko) inguruko mendien arteko laku batean. Bere kamara banaezinaren teleobjektiboari esker, Morathek Murphyren eta bere lagunaren baltsa itsasertzetik 100 metrora irauli zela ikusi zuen, Murphy erdi zorabiatuta geratu zelarik, itotzeko arrisku handiarekin. Igerilari aditua, Morathek arropak erantzi eta uretara bota zuen bere burua, bi gizonak atoian eramanez bularretakoari esker. Gertakaria hain izan zen oharkabean, ezen ehizaldia gorabeherarik gabe egin baitzen.
Morathek Hustonekin lan egin zuen 1960an Vidas rebeldes filmean, Marilyn Monroe, Clark Gable eta Montgomery Clif t aktoreek protagonizatutako takila arrakastatsu bat, Arthur Millerren gidoi batean oinarritua. Magnum agentziak filmaketaren argazkiak ateratzeko baimen esklusiboa zuen, beraz, Morath eta Cartier Bresson izan ziren filmaren kokalekuak bisitatu zituzten bederatzi argazkilarietatik lehenak, Renoko kanpoaldean (Nevada, AEB). Morathek Miller filmaketan ezagutu zuen eta 1962ko otsailaren 17an ezkondu ziren. Argazkilariaren lehen alaba (Rebecca Miller) idazlea da eta hainbat film zuzendu ditu. Bikoteak Down sindromea zuen bigarren seme bat izan zuen, Daniel, jaio eta gutxira zentro batean sartu zutena eta Millerrek berak bere bizitzako azken hamar urteetara arte ezer jakin nahi izan ez zuena.
Morathen lorpen profesionalak ezohikoak izan ziren lehen hamarkada honetan. Eve Arnoldekin batera, Magnumen aitzindarietako bat bihurtu zen, ordura arte, nagusiki, gizonezkoen erakundea izan zena. Kritikari askok aipatu dute Morathen garai horretako argazkigintzaren ezaugarri surrealista. Morathek Cartier Bressonekin Europan eta Estatu Batuetan zehar egindako bidaietan izandako elkarrizketa luzeei egozten zien hori. Magnumen lehen garaiko bere lankide askok bezala, Morathen lana funtsezko humanismoan zetzan, neurri handi batean bere gerra esperientzia eta gerra osteko Europa ilunarekin zuen harremanagatik modelatua. Motibazio hau Morathen heldutasunean benetako leit-motiv bihurtuko zen, gogortasun handiko egoeren pean giza izpirituaren erresistentzia eta bere estasi eta zoriontasun adierazpenak erakusten dituzten irudietan islatuko zena.
Helduaroa (1962 - 2002)
Estatu Batuetara itzuli ondoren, 60 eta 70eko hamarkadetan, Morath bere etxeari lotuago bizi izan zen, bere familia Millerrekin haziz eta berarekin hainbat proiektutan lan eginez. Bere lehen kolaborazioa En Rusia (1969) liburua izan zen, non, Encuentros chinos (1979) lanarekin batera, garai hartan SESB eta Txinako Herri Errepublikan zehar egindako bidaiak islatuko diren. En el campo, 1977an argitaratua, begirada intimo bat zen bere ingurune hurbilenera. Bai Millerrentzat, bere bidearen zati handi bat New Yorken igaro zuena, bai Europatik zetorren Morathentzat, Connecticuteko paisaia, Amerikarekin topo egiteko toki idiliko bat zen.
Morathek hizkuntzekin zuen trebezia ikusita, Millerrek behin esan zuen "berarekin bidaiatzea pribilegio bat da, nik bakarrik ezingo bainuen norabide horretan sartu". Zentzu askotan, hala ere, Morathen argazkiek eta Millerren testuek txanpon beraren bi alde eskaintzen dituzte: bere bidaietan zehar, Morathek Miller itzuli ohi zuen, bere senarraren ospeari esker, Ingek, nazioarteko mundu artistikoko eliteko benetako pertsona ospetsuak ezagutzeko aukera asko izan zituen bitartean. Etxean edo bidaiek eramaten zuten tokian, Morath bertako artista eta idazleen bila ibiltzen zen, eta haiekin anaikidetu ohi zen.
50eko hamarkadan zehar Robert Delpireren L'Oeil aldizkariak Jean Arp edo Alberto Giacometti bezalako artista garrantzitsuei argazkiak ateratzeko enkargua egin zion. Saul Steinberg ere 1958an ezagutu zuen. Bere etxera erretratua egitera joaten zen egunean Steinbergek atea ireki omen zion paperezko poltsa batekin egindako maskara batekin. Zenbait egunetan erretratu saioetan lan egin zuten, kultura munduko pertsonaiak eta lagunak Steinbergen mozorroa jantzita edukitzera gonbidatuz. Denboran luzatu zen beste lan bat Morathek Arthur Millerren gidoietan oinarritutako filmetan egiten zuen dokumentazioa izan zen.
Morathen lorpenik handienetako batzuk bere erretratuetan ikus daitezke, pertsona ospetsuenak zein ibiltari anonimoen irudi etereoak. Bere argazkiak, Boris Pasternakaren liburutegikoak, Anton Chéjoven etxekoak, Mao Zedongen logelakoak, baita artisten estudioetakoak eta hilobi-monumentuetakoak ere, desagertutako pertsonen izpirituaz blai daude, nolabait ere. Philip Roth idazleak, Morathek 1965ean argazkia atera zionak, "ezagutzen dudan ziurena, kementsuena eta itxuraz voyeurra bezala deskribatu zuen. Bere gaietako bat bazara, zure sekretuak errejistratu egiten dira zu konturatu gabe. Kamara ikusezin bat duen sudurluze samur bat da".
Bere proiektuen irismenak gora egin ahala, Morath biziki prestatzen zen aurkituko zuen herrialdeko hizkuntza, artea eta literatura aztertzeko, bere kultura erabat ulertzeko. Argazkia Morathen adierazpide nagusia zen arren, erabiltzen zituen tresnetako bat baino ez zen, bere bizitzan zehar eskuratzen joan zen askoren artean. Hitz egiteko gai zen hizkuntza ugariz gain, Morath egunkari eta gutunen idazle oparoa zen, eta argazkiak ateratzeko eta idazteko zuen gaitasun bikoitzak oso ezohikoa bihurtzen zuen bere lankideen artean. Morathek oparo idatzi zuen, eta batzuetan doinu dibertigarriz, bere argazkietako gaiei buruz. Bere bizitzan oso gutxitan argitaratu zituen testu horiek, baina hil ondorengo argitalpenak bere lanari buruzko alderdi ezberdinetan oinarritzen dira, bai argazki-lanetan, bidaia-idazkietan, lan-oharretan edota bestelako materialetan ere.
80 eta 90eko hamarkadetan, Morathek enkarguzko lanak eta bere proiektu pertsonalak txandakatzen jarraitu zuen. Sabine Eckhard zuzendari alemaniarraren Copyright by Inge Morath (1992) filma 2007ko Berlingo Zinemaldian Magnun agentziari buruzko erakusketa baterako aukeratu zuten. Eckhardek Morath Connecticuteko bere estudioan eta Cartier Bresson edo Elliot Erwitt bezalako lagunekin filmatu zuen New Yorken eta Parisen. 2002an, Regina Strassegger zuzendariarekin lan eginez, Morathek amets luze bat bete zuen: bere arbasoen lurretara itzultzea, Estiria eta Eslovenia arteko mugan. Eskualde menditsu hau, behin Austria-Hungariako Inperioaren zati izan zena, Bigarren Mundu Gerraren ondoren eta 1991 arte gatazka ideologikoen xede bihurtu zen, hurbilketa saiakerek, beti, mugaren bi aldeetako gatazketara eramaten zutenean. Last Journey liburuak (2002) eta Strassenggerren Grenz Räume filmak Morathen bisitak dokumentatu zituzten.
Heriotza eta legatua
Ingeborg Morath Miller 2002an hil zen minbiziak jota, 78 urte zituela. Inge Morath Fundazioa bere familiak sortu zuen, 2003an, bere ondarea zaintzeko eta partekatzeko.
Strabomantis
Strabomantis anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Craugastoridae familian sailkatua.
Inge Morath
Heriotza eta legatua
Bere lankidearen omenez, Magnum Photoko kideek Inge Morath Saria ezarri zuten 2002an. Inge Morath Fundazioak administratzen du urteroko sari hau, eta 30 urte baino gutxiagoko emakumezko argazkilari bati ematen zaio, epe luzerako proiektu bat zehazten laguntzeko.
Matthew Temple
Matthew Temple (Victoria (Australia), 1999ko ekainaren 20)a igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen: 4x100 m errelebo librean, brontzezko domina eskuratu zuen Australiako taldearekin, 3.10,22ko denboraz, AEBko taldearen (urrezkoa, 3.08,97ko denboraz eta Italiakoaren atzetk sailkatuta (brontzezkoa, 3.10,11koaz). Taldea honako hauek osatzen zuten: Matthew Temple, Zac Incerti, Alexander Graham, Kyle Chalmers eta Cameron McEvoy. 4x100 m lau-estiloko errelebo mistoan, brontzezkoa irabazi zuen 3.38,95 denborarekin, Erresuma Batuko taldearen (urrezkoa 3.37,58 denborarekin ME) eta Txinakoaren atzetik sailkatuz (zilarrezkoa, 3.38,86); hauek osatzen zuten taldea: Kaylee McKeown, Zac Stubblety-Cook, Matthew Temple, Emma McKeon, Bronte Campbell, Isaac Cooper eta Brianna Throssell-ek.
Guillermo Miller
William Miller (Wingham, Ingalaterra, 1795eko abenduaren 12a - † Lima, Peru, 1861), Hispanoamerikan Guillermo Miller ere deitua, Txileko eta Peruko Independentzia gerretan modu bikainean lagundu zuen militar britainiar bat izan zen.
Exeterreko katedrala
Exeterreko San Pedroren katedrala (Cathedral Church of Saint Peter at Exeter) Ingalaterrako Devon konderriko Exeter hirian dagoen katedrala da. Normandiar gotiko estilokoa da. Gaur egun ikus daiteken eraikuntza 1400. urte aldera amaitu zen.
Klimax (erretorika)
Klimax baliabide erretorikoa hitzen enumerazioan datza, honen hitzen ordena haien garrantziaren araberakoa delarik, garrantzi gutxien duenetik garrantzi gehien duenera arte.
Bergarako barruti judiziala
Bergarako barruti judiziala Gipuzkoako lurraldearen justizia administrazioa osatzen duten 6 barruti judizialetako bat da. Barruti judizialeko burua Bergara da.
Pelusios castaneus
Pelusios castaneus Pelusios generoko animalia da. Narrastien barruko Pelomedusidae familian sailkatuta dago.
Labeobarbus versluysii
Labeobarbus versluysii Labeobarbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Cyanolyca nanus
Cyanolyca nanus Cyanolyca generoko animalia da. Hegaztien barruko Corvidae familian sailkatua dago.
Libia
Libia (ليبيا; Libia)) iparraldeko Afrikako estatua da, Mediterraneo itsasoaren ertzean kokatua. Mugakide ditu Egipto ekialdean, Sudan hego-ekialdean, Txad eta Niger hegoaldean, eta Aljeria eta Tunisia mendebaldean. Ia 1,8 milioi kilometro koadroko azalera du (horietatik % 90 basamortua da); Afrikako laugarren herrialde handiena da eta munduko hamazazpigarrena. Hiriburua eta hiri handiena Tripoli da. Libiako 5,7 milioi biztanleetatik 1,7 milioi hiriburuan bizi dira.
2011ko Libiako Gerra Zibilean bi entitatek aldarrikatzen zuten de jure Libiako gobernu autoritate zirela. Muammar al Kadafiren heriotzaren ondoren, de facto Libiako Arabiar Herri Jamahiriya Sozialista Handia desagertu zen, Libiako Errepublika aldarrikatuz. Trantsizio Kontseilu Nazionalaren buru zen Mustafa Abdul Jalilek herrialdearen kontrola hartu zuen gerra amaitzean eta Kadafi exekutatzean, eta Libia izena eman zioten. Nazio Batuetan 1977tik aurrera Libyan Arab Jamahiriya zen ingelesezko izen ofiziala.
Orografia eta klima
Libia Afrika iparraldean dago kokatua, Mediterraneoaren ertzean. Nahiz eta herriak 1.750.000 kilometro karratu izan, eremuaren gehiengoa basamortuak hartzen du.
Hiru eskualde nagusi bereiz daitezke: Tunisiatik Egiptoraino luzatzen den itsasertza (Tripolitania, Barqa edo Zirenaika, Marmarica), itsasertzetik hurbil dagoen goi-ordokia eta hegoaldeko basamortua (Fezzan). Libiako lurraldearen bederatzi hamarren basamortuak hartzen du (Libiako basamortua).
Iparraldeak, aldiz, Mediterraneo aldeko itxura du. Ez dago ibai iraunkorrik baina ur asko dago lurpean. Klima ere Saharakoa da, itsasertzean izan ezik (Mediterraneoko klima). Udan oso bero egiten du eta neguan hotz. 300–600 mm euri ur hartzen da batez beste itsasertzean, eta hegoaldean edo Fezzango eskualdean 15 mm besterik ez.
Horrela, bederatzi hamarrenak Saharako eskualde lehorrenak hartzen du: itsasorantz malda leuna duen ordoki zabala, gehien bat erg hareatsuak edo hamada harritsuak osatua. Tontorrik garaiena Bikku Bitti (2.267 m) da; Txadekiko mugan dago, Tibesti mendilerroan.
Biztanleak eta gizartea
Libiako lurraldearen % 95 basamortua da. Beraz, ez da harritzekoa biztanle dentsitatea oso txikia izatea: 2,8 biztanle baizik ez kilometro koadroko. Biztanleen % 90 lurraldearen % 10ean bizi dira, itsasertzeko zerrenda estu batean eta oasietan bizi da. Tripolik, hiriburuak, milioi bat biztanletik gora du, eta Bengasik, Libiako bigarren hiriak, milioi erditik gora.
Petrolio erreserba handien eta biztanleria murritzaren kariaz Afrikako garren herrialdea dira, bizi mailari dagokionez. Biztanleriaren hazkunde tasa % 2,3koa izan zen 2006ko estimazioen arabera. Batez besteko bizi itxaropena 75 urtekoa da. Emankortasun indizea 3,79 haurrekoa da emakumeko. Tradizioz alderraiak edo nomadak baziren ere, libiarren hiritartze prozesua azkarra izan da, eta, gaur egun, hiritarrak dira libiarren % 88. Helduen alfabetatze maila % 95ekoa da.
1976tik 1983ra, 27.000 milioi dolar xahutu ziren nekazaritza eta birlandatze proiektuetan (“iraultza berdea” deitu zitzaien), emaitzak etsigarriak izan baziren ere. Langile eskaera egin zuen Libiak, eta hala, 1995ean bi milioi eta erdi langile atzerritar zeuden lurraldean (1985ean 800.000 langile ziren). Milioi bat egiptoar baino gehiagok, 150.000 tunisiarrek eta 30.000 palestinarrek (arabiar jatorriko langileek, 1980 urteaz geroztik, hainbat eskubide ematen dien “arabiar nazionalitatea” dute) lan egiten dute Libian. Baina badira asiarrak (thailandiarrak, korearrak), eta beste milioi bat afrikar ere (500.000 sudandar, 300.000 txadar, 250.000 maliar). Ekialdeko Europatik etorritako 30.000 teknikariren zuzendaritzapean jarduera askotan hartu dute parte langile atzerritar horiek: eraikuntzak, garraioak, eraldaketa industria, nekazaritza, obra handiak…).
Gobernua eta administrazioa
2011ko iraultza arte, Arabiar Herri Errepublika Sozialista zen, agintean daudenen definizioz, Libiako gobernu mota eta, teorian —herri batzordeen bitartez—, herriak gobernatzen bazuen ere, praktikan, diktadura militar bat zen, Muammar al Kaddafi buruan zuela. 1976an, Herri Biltzar Orokorra deritzan legegintza erakunde edo parlamentua ezarri zen eta, 1977an, konstituzio berri bat onartu zuen Herri Biltzar Orokor horrek. Ez zegoen alderdi politiko legeztaturik. Administrazioari zegokionez, 22 barrutitan banatuta zegoen Libia, hainbat antolaketa aldaketaren ondoren. Libiako justizia erakundeek Egiptoko sistema judiziala zuten eredu.
Banaketa administratiboa
Libia eskualdetan (muhafazat) zegoen banatua, hauek 25 udalerritan (baladiyat) zatitu zituzten arte. Duela gutxi, sha'biyah izeneko 32 barrutitan banatu da berriz, hogeita bitan geroago. Honako zerrendak aurreko banaketa erakusten du eta, hortaz, oraingoaren apur bat desberdina da.
Antzina, Libia hiru eskualdetan banatzen zen: Tripolitania, Fezzan eta Zirenaika.
Ekonomia
1959an petrolioa aurkitu izanak erabat aldatu zuen Libiako ekonomia. Ordu arteko jarduera nagusiak artzaintza eta, batez ere, italiar kolonoek abian jarritako nekazaritza ziren, nahiz eta jarduera hori itsasertzeko zerrenda estu batera mugatua izan, gainerako lurraldea basamortua baita, oasi batzuk salbuetsita
Petrolioa aurkitu zuten, beraz, eta ez nolanahiko kopuruan (3.400 milioi tonako erreserbak kalkulatzen dira), eta, jakina, “urre beltza” bilakatu zen Libiako lehen baliabidea. Sarir, Hufra, Mabruk, Zaltan, Awyila eta Raguban daude petrolio hobi garrantzizkoenak.
1987-1989an petrolioa asko merkatu zen, eta horrek krisialdi gogorra ekarri zuen Libiara. Zorretan sartu zen —Ekialdeko Europako herrialdeekin, batez ere— eta estatuak arazoak izan zituen funtzionarioei soldatak ordaintzeko. Kaddafik, 1973tik 1978ra libiar ekonomia kolektibizatu bazuen ere, sektore pribatuetara eta finantza ortodoxiara itzultzea aldarrikatzearekin batera, pribatizazio programa bati ekin zion eta berriro baimendu zituen merkataritza eta soldatapeko langileak.
Petrolioa garestitzeak eta hidrokarburo hobi berrien aurkikundeak, hala ere, ekonomiaren hazkundea ekarri zuen berriro. Hala, petrolio esportazioen sarrerak berriro ere ziurtaturik, ibai artifizial baten proiektu erraldoiari ekin zion Kaddafik. Asmoa Fezzan eta Kufrako oasietako lurpeko hobietatik ura ponpatu eta, lurpeko putzu eta hoditeria sare korapilatsu baten bitartez, kostaldera eramatea zen, han, ureztatzeari esker, soro-lur gehiago izateko (25.000 milioi dolarreko inbertsioa eskatzen zuen, guztira).
1992ko apirilean Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak Libiaren aurkako blokeo neurriak ezarri zituen, Libiak uko egin baitzion 1988an Pan Americanen hegaldi batean lehergailua jarri izana leporatzen zitzaien bi gizon entregatzeari (Eskoziako Lockerbie parean egin zuen eztanda hegazkinak, eta 270 pertsona hil ziren). Blokeoak ondorio latzak izan zituen Libiako ekonomiarentzat: 24.000 milioi dolarreko galerak izan zituela kalkulatzen da. Prezioak hirukoiztu ziren, langabezia agertu zen, dinarrak balioaren seiren bat galdu zuen eta eroste ahalmena % 30 jaitsi zen. Tripolik Asian eta Ekialde Hurbilean ezarri ahal izan zituen ondasunak izozturik geratu ziren.
Kaddafik austeritatea aldarrikatu zuen eta, garbiketa batzordeak eraturik, kontrabandoaren, gehiegikerien eta ustelkeriaren aurkako borrokari ekiteko baliatu zen egoeraz. Nolanahi ere, Libiarekin merkataritza harremanak zituzten hainbat herrialdek (Italia, Alemania, Espainia eta Frantzia, batik bat) ez zuten gehiago itxaron nahi izan eta 1996 urteaz geroztiko petrolio prospekzioak frantsesek (Total), italiarrek (Agip) eta espainiarrek (Repsol) egin zituzten Libian.
Libiak, jakinik Europako herrialdeak gogo biziz zeudela, kanpoko inbertsoreak eskatzen zituen eta proiektu handinahiak aurkezten dizkie, hidrokarburoen eta garraioen sektoreetan, nagusiki. Azken urteetan erreforma handiak egiten ari zen merkatu ekonomian sartzeko, batez ere 2003an blokeoa altxatu ziotelarik. Hala, nazioarteko enpresa asko Libian ezarri ziren berriro. Horrez gainera, aipatzekoa zen turismoa indarra hartzen ari zela.
Libiako soro eta larre gehienak Tripolitania deritzan eskualdean daude. Garia, garagarra, olibak eta datilak dira nekazaritza produktu nagusiak. Hazten dituzten abereen artean, berriz, aipatzekoak dira ardiak, ahuntzak, behiak, gameluak eta oiloak. Libiako kostan atun eta sardina kopuru txiki batzuk arrantzatzen dira, eta belakiak ere biltzen dira. Industria ekoizpen nagusiak petrolio findegiak, petrokimikak eta eraikuntza gaiak dira. Kontsumorako ondasun gehienak inportatu egiten dituzte.
Historia
Arkeologiak erakusten du K. a. VIII. milurtekoan ere Libiako kostaldeko lautadan Neolitoko herriak bizi zirela. Behia heziketan eta labore lanetan jarduten zuten. Egungo Libia izatekoa zen tokira herri asko iritsi ziren, feniziarrak, kartagotarrak, greziarrak, erromatarrak, bandaloak eta bizantziarrak besteak beste.
Feniziarrak Libian merkatalguneak paratu zuten lehenengoak izan ziren. K. a. V. menderako, Kartagok, Feniziarren koloniarik handienak, bere menpeko lurraldeak ia-ia Ipar Afrika osora hedatu zituen. Kartagotar kokaleku garrantzitsuenak Oea (Tripoli), Libdah (Leptis Magna) eta Sabratha izan ziren. Greziarrek K. a. 631n Zirene izeneko hiria sortu zuten ekialdean. Erromatarrek Mediterraneo inguruko lurralde guztiak batu zituzten, eta 400 urtez, Tripolitania eta Zirenaika erromatar probintziak izan ziren.
Arabiarrek Libia VII. mendean konkistatu zuten. Hurrengo urteetan jatorrizko jende askok islama hartu zuen, baita arabiera eta arabiar kultura ere. Otomandar Inperioak zonaldea XVI. mendearen erdialdean bereganatu zuen. Lurraldea hirutan (Tripolitania, Cyrenaica eta Fezzan) banandu zen. Karamanli leinuak autonomia eskuratu zuen 1711tik 1835 arte, batik bat mendebaldean.
Libia batu eta independentearen lehendabiziko isla izan zen hori. Bi mende geroago grina hori itzuli zen, nahiz eta horko horretan Italiako konkistak (1911) eragin zuen. Italiak Otomandar Inperioko hiru zonaldeak batu zituen Libia izenpean.
Idris I.ak Libiako erresistentzia gidatu zuen bi mundu gerren artean Italiako okupazioaren aurka. Bigarren Mundu Gerratik aurrera, Tripolitania eta Zirenaika britaniar agindupean geratu ziren, eta Fezzan frantziarrenen azpian. Aliatuekiko 1947ko hitzarmenetan, Italiak Libiaren gaineko edozein aldarrikapeni uko egin zion.
Nazio Batuen Erakundeak, 1949ko azaroaren 21ean, 1951ko abenduaren 24 baino lehen Libia independente bihurtu behar zen ebazpena eman zuen. Egun horretan, Libiak ofizialki independentzia aldarrikatu zuen Libiako Erresuma Batuaren izenpean. Idris I.a errege bihurtu zen.
1959an petrolio aurkitu zen Libiako lurretan. Petrolioak gobernuko aurrekontuak hobetu zituen arren, jende xehearen artean nahigabea hedatzen hasi zen aberastasuna esku batzuetara murrizten zelako. Arabiar nazionalismoa Ipar Afrikan eta Ekialde Hurbilean zabaltzen zen heinean, Libian barneko nahigabeak gora egin zuen.
Honela, 1969ko irailaren 1ean, 27 urteko Muammar Abu Minyar al Kadafi buru zuen militar talde batek estatu-kolpea eman zuen Idris I.aren aurka. Matxinatutako ofizialek monarkia abolitu zuten eta Libiako Errepublika Arabiarra abian jarri. Kadafik boterean jarraitu zuen harik eta 2011ko Libiako Gerra Zibilean agintetik kendu eta erail zuten arte.
Libiako Arabiar Herri Jamahiriya Sozialista Handia
Jamahiriya (جماهيرية) arabierazko neologismo bat da, gehienetan «masen estatu» moduan itzultzen dena. Termino orokor baten zentzua du, herri errepublikaren antzekoa; eta 1977tik aurrera Muammar al Kadafik Libian ezarritako estatu-eredua deskribatzen du. Nisba atzizki-adjektiboa جماهيرية («masa-», «masena») Muammar al Kadafiren Liburu Berdeko (1979) hirugarren zatian agertzen da: إن الحركات التاريخية هي الحركات الجماهيرية, «mugimendu historikoak masa-mugimenduak dira».
Libiako Gobernuak bere burua demokrazia zuzentzat dauka, non ez dagoen alderdi politikorik. Alderdien ordez herri-batzarrak daude, maila desberdinetan antolatzen direnak. Libiako erregimenaren erretorikaren arabera, horrela, estatu-nazioaren ideiak ez du zentzurik Libian, bertako oinarria tribuak omen direlako nazioa bera baino.
Jamāhīriyyah hitza jumhūriyyah hitzetik eratortzen da, «errepublika» terminoaren arabierazko itzulpen ohikoa dena. Jumhūr —«publikoa»— osagaia bere pluralera aldatuz sortzen da :jamāhīr —«masak». Gainera, estatu sozialisten «herri errepublika» terminoaren antzekoa da. Libiaren izen osoa itzultzerakoan, jamahiriya ez da aldatzen: Libiako Arabiar Herri Jamahiriya Sozialista Handia.
Trantsizio Kontseilu Nazionala
Libian, Trantsiziozko Kontseilu Nazionala (المجلس الوطني الانتقالي) 2011ko jaikialdiaren ondoren, Kadafiren aurkako matxinoz osaturiko politika multzoari deritzo. Bere sorrera 2011ko otsailaren 27an iragarri zen Benghazi hirian eta "iraultzaren aurpegi politikoa" izatea du helburutzat. Hedabide batzuetan, kontseiluari "Libiako Kontseilu Nazionala" deitzen zaio. 2011ko martxoaren 5ean, kontseiluak "Libiako ordezkari bakarra" izatea aldarrikatu zuten. Kontseiluak estatuari Libiako Errepublika (الجمهورية الليبية) izenarekin egiten dio aipamena, Kadafiren gobernuak, aldiz, Libiako Arabiar Herri Jamahiriya Sozialista Handia izena erabiltzen zuen. Frantzia Trantsiziozko Kontseilu Nazionala Libiako gobernu legitimoa dela onartu zuen lehen herrialdea izan zen.
Norihiro Karatani
Norihiro Karatani (柄谷 典宏, 1970eko abuztuaren 17a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako JEF United Ichihara eta Júbilo Iwata.
4. Sinfonia (Gerhard)
Robert Gerharden 4. sinfonia eta azkena, konpositoreak berak "New York" deitu zuena, 1967an idatzia izan zen, New Yorkeko Orkestra Filarmonikoak haren 125. denboraldirako enkargatuta. Gerhardek sinfoniaren estreinaldia Leonard Bernsteinek zuzendua izatea espero zuen, haren lehen sinfoniaren estreinaldia bezala, baina honek ezin izan zuen eta aldiz William Steinbergek zuzendu zuen. Urte bat beranduago, 1968an, Gerhardek partitura berrikusi zuen, Antal Doráti zuzendari hungariarraren eskutik emango zen Europako estreinaldirako.
Konpositorea 1966ko azaroan hasi zen lanarekin haren Cambridgeko egoitzan, eta 1967ko urrian amaitu zuen. 1967ko udan sei asteko eten bat burutu zuen sinfoniaren konposizioan osasun arazoak zirela medio; ospitaleratua izan zen bihotz-arazoak zirela eta. Arazo hauek larritzen joan ziren, eta azkenik ezin izan zuen sinfoniaren estreinaldira bertaratu.
Egitura
Sinfonia segidan eta haien artean etenaldirik gabe jotzen diren hamahiru mugimenduz osatuta dago:
Instrumentazioa
Gerhardek 4. Sinfonian darabilen txantiloi orkestrala bere aurreko sinfonietan eta Orkestrarako kontzertuan (1963) darabilena baino askoz handiagoa da. Orkestra honako instrumentuez dago osatua: 4 zeharkako txirula (3.ak eta 4.ak piccoloak bikoiztuz), 4 oboe, 4 klarinete lan, 3 fagot, kontrafagot bat, 6 tronpa, 4 tronpeta don, 3 tronboi, tronboi baxu bat, tuba bat, 2 harpa, zelesta bat, piano bat, 4 tinbal, perkusioa eta hariak.
Perkusio sekzioa izugarri zabala da. Partituran Gerhardek lau perkusionista erabiltzeko dio, instrumentu guztiak haien artean era honetan banatuz:
1. perkusionista: glockenspiela, 2 txindata, 2 kaxa txinatar, 2 pandero eta antzinako 2 txindata.
2. perkusionista: bibrafonoa, 2 txindata, 2 tinbal latinoamerikar, pordoirik gabeko danbor bat, 2 pandero, triangelu bat, 2 kaxa txinatar, tam-tam txinatar handi bat eta danbor bat.
3. perkusionista: xilofonoa, 2 txindata, 3 tom-tom xinatar, pandero bat, kaxa txinatar bat, klabeak eta kanpai tubular bat.
Strikers
Strikers Deban sortutako Oi! musika talde bat da. Disko bakarra atera dute orain arte, 2011. urtean, Gure izaera izenburuarekin. Diskoak kanta hauek ditu:
Shuzo Machida
Shuzo Machida (町田 秀三, 1973ko urriaren 21a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako JEF United Ichihara.
Gure Belaunaldia
Gure Belaunaldia, Afonia taldearen lehen disko luzea da, CD formatuan kaleratua. Lehenago maketa eta EP bat kaleratu zuten. Disko honetako abesti batzuk, Ondarroako Santos Records estudioetan grabatu ziren, 2005eko Apirilean. Sesio hauetan, Ijurko izan zen ahotsak grabatu zituena. Grabatzeko falta ziren beste abestiak, 2006ko Maiatzean grabatu zituzten beraien entsegu lokalean. Abesti hauen grabaziorako ordea, Dani ibili zen ahotsak jartzen Ijurkoren ordez. Teknikari lanak, Valium Generation taldeko Aitorrek egin zituen.
Horcajo (Madril)
Horcajo, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Moratalaz barrutian. Hiriko 142. auzoa da. 2016an 6.500 biztanle zituen.
Alsbach
Allendorf Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
Nahi (argipena)
Nahi hitzak adiera zenbait ditu:
Alberto Hurtado
Luis Alberto Miguel Hurtado Cruchaga, Eliza Katolikoak San Alberto Hurtado bezala gurtzen duena (Viña del Mar, 1901eko urtarrilaren 22a - Santiago, 1952ko abuztuaren 18a), Txileko abokatu, legegile eta apaiz jesuita izan zen. Kristoren Etxearen (Hogar de Cristo) sortzailea izateagatik ezaguna izan zen. Txileko langileen zaindaritzat hartzen da, bere ikasketa etxeko Zuzenbide Fakultatekoa (Txileko Unibertsitate Katolikoa), UCAko Ingeniaritza Kimikoko Ikasleen Federaziokoa eta Argentinako Mendozako Unibertsitateko Pastoralekoa.
Bere jaia abuztuaren 18an ospatzen da. Joan Paulo II.a k beatifikatu zuen 1994ko urriak 16an, eta, ondoren, Benedikto XVI.a k kanonizatu zuen San Petri plaza n (Vatikano Hiria) 2005eko urriak 23an, Txilen jaio zen bigarren santua bihurtuz — Andeetako Santa Teresaren ondoren —.
Belmont konderria (Ohio)
Belmont konderria (Belmont County) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua St. Clairsville da. 2010eko zentsuaren arabera 70,400 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Belmont konderriak 140,189 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,369 ura dira. Beste 137,821 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 50,22 da.
Megachilini
Megachilini erle leinu bat da. Hosto-moztaile eta erretxina-jaleak dira.
Alberto Hurtado
Lehen urteak
Euskal jatorriko familia txiletar batean jaio zen, Alberto Hurtado Larraín eta Ana Cruchaga Tocornal gurasoek eta Miguel anaiak osatua. Aita erasotzaile batzuek hil ondoren, lau urte zituela Santiagora joan zen familiarekin.
Belmont konderria (Ohio)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 70,400 pertsonetatik 66,331 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 429 dira. 2,815 beltzak edo afroamerikarrak. 85 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 257 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 46 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 860 pertsonek kokatzen zuten.
Faustina Bordoni
Faustina Bordoni (Venezia, 1697ko azaroaren 11 - Venezia, 1781ko azaroaren 4a) italiar mezzosopranoa izan zen, XVIII. mendeko emakume kantaririk handienetakotzat hartua.
Irvineia orientalis
Irvineia orientalis Irvineia generoko animalia da. Arrainen barruko Schilbeidae familian sailkatzen da.
Fresnel leiar
Fresnel leiarra Augustin-Jean Fresnel fisikari frantziarrak itsasargietarako garaturiko leiar mota da. Fresnel lentea, Augustin-Jean Fresnel fisikari frantziarrak asmatutako irekiera handiko eta foku-luzera laburreko leiarrak eraikitzeko aukera ematen duen diseinua da, leiar optiko batean erabiliko litzatekeen materialaren pisurik eta zatirik gabe. Ohiko diseinua 1822an asmatu zen, eta, hurrengo urtean, lehen aldiz probatu zuten Cordouango itsasargian.
Leiar hauen diseinuak ahalbidetzen du irekidura handia eta distantzia fokal laburra duten leiarrak eraikitzea, antzeko ezaugarriak izango lituzkeen ohiko leiar baten masa eta bolumen txikiagoarekin. Leiar konbentzionalekin alderatuz gero, Fresnel leiarrak askoz fin, zabal eta leunagoak dira eta argi-iturri bateko zeharkako argia hartzeko ere gai da, itsasargietako argia distantzia askoz handiagoetan ikusgai eginez.
Historia
Sekzio desberdinak marko berean muntatuz leiar fin eta arinago bat sortzearen lehen ideia, Georges-Louis Leclerc, Buffon-eko kondearena izan zela uste da. Condorcet-eko markesak (1743-1794), horrelako leiar bat, beira zati fin bakar batetik lortzea proposatu zuen.
Pelusios cupulatta
Pelusios cupulatta Pelusios generoko animalia da. Narrastien barruko Pelomedusidae familian sailkatuta dago.
Fresnel leiar
Historia
Augustin-Jean Fresnel Fisikari eta ingeniari frantsesa da orokorki aitortzen dena itsasargietan erabiltzeko zati anizkoitzeko leiarren egile moduan. Smithsonian aldizkariaren arabera, lehen Fresnel leiarra 1823an erabili zen Cordouan itsasargian, Frantziako zaharrenean, Girondako estuarioaren ahoan dagoena. Leiar aldaketarekin, itsasargiko argia 20 km-tako distantziara ikus zitekeen.
Deskribapena
Ohiko leiar esferiko batekin alderatuz, Fresnel leiar batek gutxitu egiten du beharrezkoa den material kopurua, leiarra zenbait eraztun-erako sekzio zentrokidetan (Fresnel zonaldeak deritzena) banatuz, zeinak teorian mugagabeak diren.
Leiarraren lehen aldaeran, handiena dena, zonalde bakoitzak prisma desberdina du. Nahiz eta Fresnel leiarra beira zati bakarraz osaturik dagoela iruditu, hurbilagoko azterketa batek erakutsiko du hainbat zatiz osaturik dagoela. "Pieza-bakarreko" Fresnel leiarrak geroago sortu ziren, kotxeetan auto-argi, balazta, intermitente eta abarreko argietarako erabili zelarik. Gaur egun, CNC teknologia erabili daiteke leiar konplexuagoak eraikitzeko.
Zonalde horietako bakoitzean, leiarraren lodiera orokorra txikiagotzen da, ohiko leiar baten gainazal jarraitua kurbatura bereko gainazal multzo batean zatituz, euren artean pausoka etenak daudelarik. Izatez, Fresnel leiar bat, zirkunferentzia batean kokaturik dagoen prisma multzo baten modura interpreta daiteke, ertzetan malda gehiago duten prismak egonez eta ia laua den prisma ganbil batekin erdian.
Fresnel leiarrek lodieran (eta beraz materialaren masa eta bolumenean) murrizketa garrantzitsua ahalbidetzen dute, irudiak eratzeko leiarrak duen gaitasunaren kalterako. Hori dela eta, irudiak eratzeko aplikazio desberdinetan dagokionez (argazkigintza, adibidez), oraindik asko erabiltzen dira ohiko leiar handiak.
Fresnel leiarrak normalean beira edo plastikoz daude eginak eta bere tamaina aldakorra da, handienetik (itsasargi zaharretako leiarrak), ertain (liburuak irakurtzeko lagungarriak diren argiak) eta txikienera arte (kamerak, mikro-optika). Azken hauek, askotan, oso mehe eta lauak izaten dira, ia-ia malguak, 1-5 mm arteko lodierarekin.
Adibideak eta erabilpenak
Irudi-proiekziorako Fresnel leiarrak erabiltzeak irudiaren kalitatea txikitzen du, hori dela eta, kalitatea funtsezkoa ez den edota ohiko leiar solido baten dimentsioak larregizkoak diren kasuetan erabiltzen dira gehienetan. Fresnel leiar merkeak, zigilatu edota moldeatuak izan daitezke plastiko gardenean eta gardenki-proiektagailuetan erabiltzen dira, besteak beste. Fresnel leiarrak CRTdun (tubo katodikoa) poltsikoko telebistetako pantaila handitzaile modura ere erabili izan dira, bereziki Sinclair TV80rako. Semaforoetan ere erabiltzen dira eta gainera, zenbait ikusmen arazo zuzentzeko ere balio dute, estrabismoa adibidez.
Plastikozko Fresnel leiarrak, beirazkoak baino handiagoak egin daitezkeenez, askoz merkeagoak eta arinagoak izatearen abantailarekin, zerbait berotzeko asmoarekin eguzki-argiaren izpiak kontzentratzeko erabiltzen dira, eguzki-sukaldeetan edota ura berotzeko etxeko sistemetan.
Ziurrenik, Fresnel leiarren erabilera zabalena, behintzat denbora batean, auto-argietan zen, non gutxi gorabehera paraleloak diren izpiei (erreflektore parabolikotik datozenak) forma ematen beheraturiko eta izpi nagusirako patroiari. Kostu, pisu eta kolpeen aurkako erresistentzia arrazoiengatik, kotxe berriagoek ez dute jada beirazko Fresnel leiarrik, polikarbonatozko leiarrez osaturiko erreflektoreak erabiltzen baitituzte. Dena dela, Fresnel leiarrak oraindik oso erabiliak dira autoaren atzeko, intermitente eta ordezko argietan.
Kalitate altuko beirazko Fresnel leiarrak itsasargietan erabiltzen ziren, zeinak punta-puntakoak kontsideratzen ziren XIX. mende bukaeratik XX. mende erdira; orain gehienak zerbitzutik kanpo daude. Itsasargietako Fresnel leiarrak normalean eraztun erako elementu prismatiko gehigarriak izaten dituzte, Fresnel planar nagusiaren gainean eta azpian kokaturik, argi-iturriak emitituriko argi guztia hartzeko helburuarekin. Leiar hauek abantaila praktiko handiak eman zizkieten itsasargietako argi eta erabiltzaile, diseinatzaile eta eraikitzaileei. Beste gauza batzuen artean, leiar txikiagoak espazio konpaktuagoetan sartzen zirelako. Patroi desberdinekin argiaren transmisio hobea egiteak distantzia handietara, posible egin zuen posizioa ondorioztatzea.
Solos (telesaila)
Solos estatubatuar telesail dramatikoa da, David Weilek sortua.
Sinopsia
Hollywoodeko izarrak beren kabuz ageri dira, bakartuta eta bakarrizketan, bizitzako gai garrantzitsuen inguruan. Protagonisten ahotan entzun daitezke familia, zahartzaroa, zaintza, heriotza, teknologia eta izurriteen inguruko gogoetak. Telesailak pandemia garaian lehen lerrora heldu diren eztabaida gaien inguruko fikziozko disertazio bat dirudi; izan ere, hitzen bidezko azalpenak dira une oro jaun eta jabe.
Marroquina
Marroquina, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Moratalaz barrutian. Hiriko 143. auzoa da.
Labiobarbus cyanopareja
Labiobarbus cyanopareja Labiobarbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Cyanolyca mirabilis
Cyanolyca mirabilis Cyanolyca generoko animalia da. Hegaztien barruko Corvidae familian sailkatua dago.
Jacob's Ladder
Jacob's Ladder (euskaraz Jacoben Eskailera) 1990eko Adrian Lyne ingelese zinema zuzendariak zuzendutako beldur psikogikozko film bat da. Tim Robbins, Elizabeth Peña eta Danny Aiello aktoreek antzeztu zuten.
Maurice Jarre mussikagileak soinu banda konposatu zuen. Estreinatzeko unean ikusleen harrera epela izan arren, denboraren poderioz kultuzko filma bilakatu da.
Argumentua
1971, Vietnamgo Gerran zehar, estatubatuar soldadu talde bat birus arraro baten biktima izan eta haietako batzuk hil egingo dira.
1975, Jacob Singer (Tim Robbins) soldadu horietatik bizirik atera denetako bat da eta New York hirian Jezzie neskalagunarekin (Elizabeth Peña) batera bizi da, biak ere posta bulegoan lan egiten dute.
Bere ingurukoen onespen ezarekin etsitua dagoenez, bere burua amesgaizto eta irudimen guztiak berak sortuak direla konbentzitzen saiatuko da, baina orduan Vietnamen bere kidea izan zen Paulen (Pruitt Taylor Vince) bisita izango du, hark ere berak dituen irudimen, nahasmen mental eta sintoma berberak dituela aipatuko dio.
Coxim
Coxim Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Gorgasia galzini
Gorgasia galzini Gorgasia generoko animalia da. Arrainen barruko Congridae familian sailkatzen da.
Strongylopus
Strongylopus anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Pyxicephalidae familian sailkatua.