cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jack Palance
Boxeolari profesionala izan zen aurrena, eta gero hegazkin-gidaria izan zen Bigarren Mundu Gerran. Hegazkinak su hartu ondoren desitxuratuta gelditu baitzen, aurpegian ezaugarri mongoloideak utzi zizkion kirurgia-ebaketa egin behar izan zioten. Ebakuntza hark zabaldu zizkion zinemaren ateak. Broadwayn ezagun egin ostean, 1950ean hiltzaile-papera bete zuen Kazanen Panic in The Streets (1950, Izua karriketan ) filmean. Hiltzaile berriro ere Sudden Fear (1952, Berehalako beldurra) filmean; militarra Attack!-en (1956), gangsterra I Died a Thousand Times (1955, Mila aldiz hil nintzen). Barru-barruko indarra eta bizitza adierazten duten antzezpenei lotua geratu da Palanceren izena.
Teplička nad Váhom
Teplička nad Váhom Eslovakiako udalerri bat da, Žilinako barrutian kokatuta. 10,88 km²ko azalera du eta 4200 biztanle 2017ko datuen arabera.
Grosularia
Ezaugarriak
Grosularia silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6,5 - 7 da.
Newark (Kalifornia)
Newark Kaliforniako hiri bat da. Alameda konderrian kokatua dago. 2010ean 42,573 biztanle zituen, 35.9 kilometro koadrotan banatuta.
Neosebastidae
Neosebastidae arrain eskorpeniformeen familia da, Indiako eta Ozeano Bareko uretan bizi dena. Espezie batzuk pozoitsuak dira.
Shunya Kamiya
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fujieda MYFC.
Kanarietako gaztelania
Kanarietako gaztelania edo kanariar dialektoa (dialecto canario) Kanariar uharteetako berezko eta ohiko gaztelaniaren aldaera da, uhartedi atlantiko horretan bizi diren bi milioi hiztunek erabiltzen dutena. "Aldaera atlantikoa" deitu izan denaren barruan kokatzen den aldaera dialektal bat da, gaztelaniadun Amerikaren antzekoa, eta baita hegoaldeko Iberiar penintsularen antzekoa ere, bereziki Andaluzia mendebaldekoa.
Kanarietako kokapen geografikoak, artxipelagoa kulturen arteko zubi eta igarobide historiko bihurtu duenak, jatorri ingeles, frantses edo arabierazko hitzen presentzia eragin du, baita jatorri amerikarrekoa ere. Konkistatu aurretik uharteetan bizi izan ziren kanariar aborigenek ere uharteko hiztegian utzi zuten arrastoa.
Kanarieraren antzekoena, bi eskualdeen arteko lotura historikoa dela eta, Karibeko dialektoa da, Antilla Handietan eta inguruko kostaldean hitz egiten dutena.
Bull Rungo lehen gudua
Bull Rungo lehen gudua (Batasunaren aldekoen izendapena) edota Manassasko lehen gudua (Konfederazioaren aldekoen izendapena), 1861eko uztailaren 21ean, AEBetako Gerra Zibilan, Virginiako Manassas udalerriaren iparraldean eta Washington Hiritik 25 milia mendebalde eta hego-mendebaldera jazotako gudua izan zen. Gerra honetako lehen gudu handia izan zen, sarraski handiak oraindik jazotzeke zeudela.
Eskarmenturik gabeko Batasunaren Armadako gudarostea Irvin McDowell jeneralaren agindupean Joseph E. Johnston eta P. G. T. Beauregard jeneralen agindupeko Konfederazioaren Armadaren aurka jo zuen, baina konfederatuek unionistei aurre egin eta azken hauek Washington Hirira ihes egin behar izan zuten.
Stonewall Jackson
Gudu honetako unerik oroituena uztailaren 21eko goizalean, Nathan Evans kolonelaren agindupeko 900 konfederatuek 6.000 unionistei aurre egin behar izan ziotenekoa da. Laisterrera, Evans eta bere soldaduek laister Barnard Bee eta Francis S. Bartow ofizialen bi brigaden laguntza jaso zuten, baina unionisten erasoaldien ondorioz konfederatuen lerroa piskanaka deseginez joan zen. Ordurarte Mathews Hill zegoen konfederatuen lerroak atzera egin eta oraindik bizirik zeuden soldadu konfederatuak Henry House Hill muinora lekualdatu ziren. Kokapen honetan aurrez Thomas J. Jackson jeneralaren Virginiako gudaroste konfederatua zegoen. Beek Jacksoni honakoa esan zion: «Etsaia atzetik jarraika dugu», eta Jacksonek zeran erantzun zion: «Orduan jauna, baionetekin aurre egin beharko diegu». Jacksonek odol hotzak bultzaturik, Bee bere soldaduengana itzuli eta gerora ospetsu egingo zen honako esaldia aipatu zien: «Hantxe dago Jackson harrizko horma (stonewall) bat bezala!». Jacksonek brigadak formazio konpaktua osatu eta unionisten erasoei aurre egiteaz gain atzeratuarazi ere egon zituen.
Honela, Stonewall Jackson ezizen ospetsua sortu zen, bai eta ofizial konfederatu honen ospe mitikoa ere.
Bestalde, Washington Hiriko goi mailako gizarteko kideak gudua piknik edo ikuskizun bat bailitzan albotik ikustera joan zen, unionisten berehalako garaipen erraz bat jazoko zelako ustean, horrek gerraren hastapena zela eta oraindik gudu handiak eta sarraski odoltsuak jasotzeke zeudela ederki adierazten du. Gudaroste unionista inongo ordenik gabe konfederatuen erasoaldietatik hiriburura ihes egiten hastean, Washington Hirira zihoazen errepideak zibil hauek sortutako jendetzak blokeatuak zeudela topatu zuten. Zorionez, unonistentzat, konfederatuak garaipenarekin konformatu eta ez zituzten hiribururako ihesaldian jarraitu.
Akuifero
Akuiferoa harkaitz iragazgaitzen geruza baten gainean geratzen den lurpeko ur-geruza da, putzu bat eginez gero ura ateratzeko balio duena. Lurpeko uraren goiko aldeari maila freatiko deitzen zaio.
Akuifero motak
Texturaren arabera, bi talde handietan sailkatzen dira: porotsuak eta fisuralak.
Akuifero porotsuetan, lurpeko ura esponja batean egongo balitz bezala geratzen da, permeabilitatea dagoela da ( uraren barruko transizioa).Kareharriek ur bilketa oso handiak izaten dituzte, baina permeabilitate eskasa. Akuifero porotsuen adibide,areaz edo harri aluvialez eginak daudenak dira.
Akuifero fisuraletan, ura fisura edo diaklasen gainean dago kokatua, bien artean komunikatuta daudelarik; baina akuifero porotsuetan ez bezala, beraien distribuzioak uraren barruko fluxuak modu heterogeneo batean jokatzea eragiten dute. Akuifero karstikoak izenda ditzazkegu fisural motatako esangarritzat.
Azkenik, hidrodinamiko taldekoen aldetik, hurrengoak izenda ditzazkegu:
Akuiferoak: lurpeko uraren biltegi naiz transmisore paregabeak.
Akuitardoak: biltegi onak baina transmisore txarrak.
Akuifugoak: biltegi naiz transmisore txarrak dira.
Birkargatzea
Lurpeko ura, kanpoan jausten denaren esker birkargatzen da. Aintzirekin edo ibaiekin konparatuz, prozesua oso astiro egiten da.
Batzuetan akuifero fosilez hitz egiten da: antzina akuifero izandakoak baina birkargatzerik gabe geratu direnak dira.
Gehiegizko ustiapena
Gizakiok lur azpitik erauzten dugun ur kantitatea hain handia denez, askotan ez da berreskuratzen akuiferoen ur maila euriak eta errekek egindako birkargaz. Ondorioz, murriztu edo eten egiten da akuiferoetatik hezeguneetara eta beste ekosistema urtarretara egiten den ur ekarpena; batzuetan, baita uraren fluxua alderantzizko noranzkoan gertatzeraino. Adituen ustez, hori kolokan jartzen ari da ekosistema urtar askoren osasuna.
2019an argitaratutako ikerlan batean, aztertu dute ea zer akuifero ez diren gai izan ekosistema urtarrak egoera osasuntsuan mantentzeko hiru hilabetetan, gutxienez bi urtez jarraian. Datuek erakutsi dute jada arro hidrografikoen % 20k gainditu duela muga hori; batez ere munduko eremurik lehorrenetan, hain zuzen lur azpiko uren menpekotasun handiena duten tokietan. 1960tik honako datuez garatu duten eredu matematikoak argi utzi du 2050erako lur azpiko uren ekarpena duten arro hidrografikoen % 42-79 egongo dela egoera txarrean. Ikertzaileen ustez, gainera, akaso zenbatespen baikorregiak dira, ez baitute kontuan hartu populazioaren hazkundeak eta garapen bidean dauden ekonomiek eragin dezaketen ur-eskaeraren igoerarik.
Mestalla
Mestalla edo Estadio Mestalla (lehenago Estadio Luis Casanova) Valencia CF taldearen futbol zelaia da, Valentzian (Espainia) kokatuta dagoena.
Akuifero
Lurpeko uraren kutsadura.
Normalean, lurpeko ura gezia eta edangarria izan ohi da, uraren zirkulazioak partikula eta mikroorganismo kutsagarriak garbitzen dituelako. Batzuetan, gizakiaren eraginez, adibidez fosa septikoak edo nekazaritza eginez kutxatu ahal da, edota naturaren eraginez, adibidez harkaitz mota batzuen erosioaren eraginez.
Kostaldean, itsasoko uraren sartzeak akuiferoetan eragiten du kutxadura. Adibidez, Ganges ibaiaren aranean, arsenikoak eragiten du kutxadura gehien eta intoxikazio kronikoak gertatzen dira.
Saint-Pierre-Brouck
Biztanleria
2007an Saint-Pierre-Brouck udalerrian erroldatutako biztanleak 914 ziren. Familiak 315 ziren, horien artean 54 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 42 bakarrik bizi ziren emakumeak), 95 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 141 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 25 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 356 etxebizitza zeuden, 323 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 342etxeak ziren. 323 etxebizitza nagusietatik 251 bere jabearen bizilekua ziren, 66 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 9 etxek bi zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 64 etxek lau zituzten eta 213 etxek bost zituzten. 286 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 127 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 171 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Pierre-Brouck udalerrian 339 unitate fiskal zeuden, 991,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.260 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 autoeskola, 1 margolaria eta 1 zurgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saint-Pierre-Brouck udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 810 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Paroedura ibityensis
Paroedura ibityensis Paroedura generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
La Serena urtegia
La Serena urtegia Badajoz probintzian dago Zújar ibaian. Iberiar penintsulako bigarren ur- masa handiena da (Portugaleko Alqueva urtegiaren ondoren), eta Europako hirugarrena. Ur fim azalera handiena duen Espainiako urtegia ere bada. 3, 21 bilioi litro ur gorde ditzake, eta 13 949 ha urez estaltzen ditu, La Serena eskualdeko Cabeza del Buey, Capilla, Castuera eta Peñalsordo udalerriei eta La Siberia eskualdeko Esparragosa de Lares, Garlitos, La Puebla de Alcocer, Risco, Sancti-Spíritus eta Siruela udalerriei eragiten die.
Zujarreko urtegiaren zati handi batean dago, eta urtegia lehenengoaren kontraurtegi gisa geratzen da. Erabilera nagusia da ura erregulatzea eta biltegiratzea, ureztatzeko (4.000 hektarea inguru), baina inguruko herrietara ura eramateko eta energia hidroelektrikoa sortzeko ere erabiltzen da.
Endesaren zentral hidroelektriko bat du, 25,1 MW. ko potentzia instalatua duena.
Stonewall Jackson
Ekialdeko Frontean ezinbesteko papera izan zuen, hainbat gudutan konfederatuen garaipena lortzearen arduradun, horregatik ziur aski Robert E. Lee jeneralaren ondoren konfederatuen artean estima eta ospe gehien zuen ofiziala zen. Bere ospea Manassasko lehen guduan bereganatu zuen, baita "Stonewall" ("Harrizko Horma") ezizena ere. Zoritxarrez, konfederatuentzat, 1863an Chancellorsvilleko guduan jasotako zaurien ondorioz hil zen, horrek konfederatuek gerra irabazteko aukera ugari murriztu zituen, Armada Konfederatuaren militar eskarmentudun eta eraginkorrenetakoa izateaz gain, bere soldaduak nonnahi jarraitzeko ahalmena eta karisma handia baitzuen. Gazterik, 39 urterekin hil zen, horrek bere mitifikazioari mesede egin zion.
La Serena urtegia
Historia
1989an jarri zen martxan, presa eraikitzeko lanak amaitu eta berehala: ordutik aurrera, ura ekartzen hasi zen Extremadurako ibarretako ureztalurretan.
1991ko martxoan 893,8 hm³-ko urtegi-bolumenera iritsi zen; hala ere, urtegiaren betetze-prozesua urtaro gogor batzuetan gertatu zen, eta 1995-1996 urte hidrologikoaren hasieran urtegian metatutako ura 70,2 hm³-koa zen, bere edukieraren %2 baino zertxobait gehiago.
Zujar ibaiaren ubide irregularra agerian geratu zen 1995eko abenduko eta 1996ko urtarrileko euriteen ondoren; izan ere, bildutako bolumena 1612 hm³-ra igo zen, eta berrogei egunetan urtegiak 1.500 hm³-tik gora jaso zituen. 1996ko hasieratik 1997ko urtarrila arte, urtegia 2784,6 hm³-ra iritsi zen, eta 1997ko otsailaren 7an, %86ko edukierarekin, urtegia beteta geratu zen, eta lehenengo konportak altxatu ziren. Ekitaldi horretan pertsona ugari bildu ziren, Zujarreko urtegiaren burutik lehenengo ur-isurketa ikusteko.
Zujar ibaia Serenako presarekin erregulatzea komeni zela berretsi zen 1995eko abendutik 1996ko urtarrilera bitartean gertatutakoarekin. Izan ere, Zujarra Espainiako ibai irregularrenetako bat da, eta urtean 2977 hm³-ko ekarpenak eta 14 hm³-ko beste batzuk tartekatu daitezke.
Serena-Zújar erregulazio-sistema eraiki izan ez balitz, uholde handiak eta kalte pertsonal eta materialak gerta litez
Ingurune naturala
Urtegiaren ingurunea lurzoru izurtuko eta zuhaitzik gabeko lautada handiek osatzen dute, eta larreak hazten dira han. Inguruko ardi-aziendek aprobetxatzen dituzte larreak, eta La Serenako gazta deritzona lortzen da.
Serenako presa eta urte batzuk lehenago Zujarrekoa eraikitzeak erabateko aldaketa ekarri zuen inguruko paisaian, eremu idorra eta lehorra izatetik gaur egun "barneko itsasoa" izatera iritsi da, eta Siberiako eskualdea da Espainiako ur gezako kostalde gozoko
Serenako presa eta urte batzuk lehenago Zujarrekoa eraikitzeak erabateko aldaketa ekarri zuen inguruko paisaian, eremu idorra eta lehorra izatetik gaur egun "barneko itsasoa" izatera iritsi da, eta Siberiako eskualdea da Espainiako ur gezako kostalde gozo
Serenako presa eta urte batzuk lehenago Zujarrekoa eraikitzeak erabateko aldaketa ekarri zuen inguruko paisaian, eremu idorra eta lehorra izatetik gaur egun "barneko itsasoa" izatera iritsi da, eta Siberiako eskualdea da Espainiako ur gezako kostalde kilometro gehien dituena.
Nebirau I.a
Nebiryrau Suadyenra edo Nebirau I.a, Egiptoko XVII. dinastiako faraoi bat da, K.a. 1601etik K.a. 1582 arte gobernatu zuena.
Nebirauren garaian datatua dago Karnaken 1927an aurkitutako hilarri ospetsu bat, El Kabeko alkate kargua, Sebeknakht eta honen ondorengoei emateko konpromezua duelarik. Beste objektu ezagun batzuk, erregearen izena duten eskarabeo batzuk eta Diospolis Parvako hilobi batean aurkitutako daga bat dira.
Turineko Errege Kanonak, 11.5 erregistroan, ondo irakurtzeko moduan, bere izena adierazten du (Nebiryaura) 19... 19 urteko erregealdiarekin.
Encarnación Fuyola Miret
Encarnación Fuyola Miret (Huesca, 1907 – México Hiria, 1982) Espainiako Bigarren Errepublikako maistra eta Espainiako Alderdi Komunistako militantea izan zen, Mexikon erbesteratua hil arte.
Aequidens viridis
Aequidens viridis Aequidens generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Encarnación Fuyola Miret
Biografia
1934an Gerraren eta Faxismoaren aurkako Emakumeen Mundu Biltzarrean parte hartu zuen. Parte-hartze politiko handia izan zuen, batez ere “biurteko beltzaren” gobernu erradikalen aurka, eta, horregatik, behin eta berriz atxilotu eta prozesatu zuten. Dolores Ibarrurirekin lankidetzan aritu zen Pro infancia Obrera erakundean. Geroago, Emakume Antifaxisten Elkartea (AMA) izena hartu zuen, eta haren sortzaileetako bat izan zen eta idazkari nagusi. Emakumeak aldizkariaren administrazio-kontseiluan ere bazegoen, AMAren organo ofiziala baitzen. Aldizkariaren lehen zenbakia 1936ko otsailaren 15ean atera zen, Ibarruriren zuzendaritzapean.
Gerra zibila
1936an gerra piztu zenean, komandante-mailarekin borrokatu zen Madrilgo frontean, antolaketa eta informazio lanetan. 1937an, Emilia Elíasek ordeztu zuen AMAko idazkari gisa, eta Mujeres antifascistas, su trabajo y su organización idatzi zuen. Era berean, komunista presoen askapenean parte hartu zuen Alacanteko kontzentrazio-eremuetan. Luis Sendínekin ezkonduta egon zen. Sendin 1942ko urrian Madrilen fusilatu zuten Heriberto Quiñones eta Ángel Cardónekin batera.
Erbesteratzea Mexikon
Gerra zibila amaitu ondoren, Frantziara erbesteratu behar izan zuen Fuyolak, eta han Alderdi Komunista Frantsesak (PCF) Mexikora emigratzen lagundu zion. El Havre ontzian ontziratu zen, Veracruzeraino 1939ko azaroan; Zamorara joan zen (Mexikoko Michoacán estatuan), eta lau urtez bizi izan zen han. Zamoratik Mexiko Hirira igaro zen, eta han militante komunisten etxean kokatu zen, beste harreman batetik seme bat izan zuen.
Veracruzera iritsi eta urtebetera, Encarnación Martín Miret bezala erregistratu zen, benetako Encarnación Isabel Danilisa Fuyola Miret izena eman beharrean.
1943tik hil zen arte Mexikoko hiriburuan egin zuen lan estilo-zuzentzaile eta zenbait argitaletxetan frantsesezko itzultzaile gisa. Erbestetik PCErekin elkarlanean jarraitu zuen, PCEk Mexikon zuen Mundo Obrero eta España Popular organorako artikuluak idatzi eta zuzentzen. 1949an eta 1950ean Unión de Mujeres Españoles (UME) erakundeko idazkari eta presidente gisa agertu zen.
Newman (Kalifornia)
Newman Kaliforniako hiri bat da. Stanislaus konderrian kokatua dago. 2010ean 10,224 biztanle zituen, 5.4 kilometro koadrotan banatuta.
Neoscopelidae
Neoscopelidae arrain miktofiformeen familia da, mundu osoko itsaso tropikal eta azpitropikaletan bizi dena.
Two Bridges (Kornualles)
Two Bridges, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Launceston udalerritik 6 kilometro hego-mendebaldera.
Harrizko zubia (Logroño)
Harrizko zubia, ofizialki San Juan de Ortega zubia (Puente de Piedra; Puente de San Juan de Ortega) Logroñon dagoen harrizko zubi arkuduna da. Zubi horretatik sartzen da Donejakue bidea Errioxako hiriburuan. Ebro ibaia zeharkatzen du. XI. mendean dagoeneko zubi bat bazegoen ere gaur egungoa 1884. urtean eraiki zen.
Hamabi arkudun zubia
Ez da zehazki ezagutzen noiztik izan zen Ebro zeharkatzen zuen zubi bat Logroño parean. 1095ean Alfontso VI.a Gaztelakoak Logroñori hiri forua eman zioneko agirian aipatzen da aurreneko aldiz zubi baten presentzia. Ponti de Santo Ioanne esaten du, "San Joanen zubia" hain zuzen ere.
Narciso Herguetak hiru dorreak deskribatu zituen. Lehena eta hirugarrena eraikuntzaz berdinak ziren. Nafarroaren aldean zegoena hirugarren eta laugarren begien artean kokatzen zen eta azkenak hamabigarren begia eta Logroñoko harresia lotzen zituen. Erdiko dorrea zen garaiena. Zazpigarren eta zortzigarren ebgien artean altxatzen zen eta hiru lehi eta ingurabidearen artean 40 gizon koka zitezkeen hiria babesteko. Bigarren dorre honek polea sistema baten bidez zubi altxagarria jasotzeko kateak mugitzen zituen.
Zubi zaharraren galbidea
Hamabi arkudun zubiak hamaika berriztatze lan izan zituen XVIII. eta XIX. mendeetan zehar.
1775ean Ebro ibaiaren uraldi handi batek ekainaren 19 eta 21 artean zubia urpean izan zuen eta ondorioz aurreneko dorrea behera erori zen. 1835ean Lehen Karlistaldian arkuetako bat moztu eta zubi altxagarri bat ezarri zen. 1850ean dagoeneko egoera kaskarrean zeudenez gainerako bi dorreak eraitsi zituzten.
1871ko urtarrilaren 10ean beste uraldi batek eragindako kalteen ondorioz azken hiru arkuak eraitsi ziren eta bi arku berri egiteko erabakia hartu zen. Lanak burutu bitartean zurezko pasabide probisional bat ezarri zen 1878an. 1880ko abuztuaren 9an armadako artileriako atala pasatzen ari zela zurezko plataforma erori egin zen eta armadak bigaz elkarturiko bi itsasontzi erabiliz plataforma berria eraiki zuen. Irailaren 1ean ordea ezbeharra izan zen. Infanteriako 23. errejimendua pasatzen ari zela pisu desorekaren erruz itsasontzietako bat mugitu egin zen eta soldaduak uretara erori ziren. Izuak jo eta 90 soldadu hil ziren, urak guztiz estaltzen ez zien arren.
Istripu honen ondoren Gobernuak ezinbestekotzat jo zuen zubi sendo bat egitea eta ibaian metro batzuk gorago Burdinezko zubia eraiki zuen, "Sagasta" izena daramana. Bartzelonako Maquinista terrestre y Marítima enpresak eraiki zuen eta 1882an inauguratu zen. 909.337,46 pezeta kostatu zituen.
Harrizko zubiaren berreraikuntza
Burdinezko zubia inauguratu baino hilabete batzuk lehenago Fermín Manso de Zúñiga arkitektuak zubi zaharra berreraikitzeko proiektua onartu zen 496.650 pezetatako aurrekontuarekin. Zazpi arkutako zubia diseinatu zuen eta pasabidea ere gorago zuen. Honek uraldietak ura errazago pasatzea ahalbidetzen zuen. Zubi zaharraren laugarren eta seigarren zutabeak mantendu ziren zubi berria eraikitzeko eta gainerako guztia eraitsi egin zen.
1884rako zubi berria amaituta zegoen eta urte hartako ekainaren 11n san Bernabe egunez inauguratu zen. Burdinezko zubitik bereizteko "Harrizko zubia" izenaz ezagutzen da, baina ofizialki San Juan de Ortega zubia izena du, izan ere zubi zaharraren egilearen omenezko kapera txiki bat XVIII. menderarte Ebroren iparraldeko ertzean, zubiaren ondoan, egon baitzen. 1775eko uraldiak eraman zuen kapera hau ere.
Hurrengo urteetan hainbat aldaketa eta moldatze lan egin zitzaizkion. 1917an izan zen aldaketa nabarmenena, alboetan espaloiak eraiki zirenean.
Eraikina
Harrizko zubiak 198 metrotako luzera du. Zazpi arku ditu eta bobeda eliptikoak dira. Erdiko hirurek 31'5 metrotako tartea dute eta alboetako bikoteek 21'50 metrotakoa. Zutabeek zubi-branka zilindrikoak dituzte, erdikoek 4'5 metrotako zabalera dute eta alboetakoek 3 metrotakoa. Zubiaren altuera maximoa 10'95 metrotakoa da.
Galtzadak 140 metrotako luzera eta 3 metrotako zabalera ditu. Norabide biak banatzen zituen erdikaria 2020an kendu zuten. Zubiko barandak burdinezkoak dira eta 208'5 metrotako luzera dute. Hamasei kaleargi ere badaude zubian.
Zubia hareharri grisez eraiki zen. Harri batzuk zubi zaharrarenak dira eta gainerakoak Lasernako harrobitik ekarri ziren.
Goiko mendian
Goiko mendian euskal abesti herrikoi eta ezaguna da. Jesus Guridi musika-konposatzaile ospetsuak abesbatzarako bertsio bat egin zuen.
Conirostrum speciosum
Conirostrum speciosum Conirostrum generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Goiko mendian
Oso ohikoa da abesbatzen errepertorioetan.
Euskal abestien kantutegi gehienetan azaltzen da.
Cheshire Katua
Cheshire Katua Aliceren abenturak Lurralde Miresgarrian liburuko pertsonaia bat da. Agertu eta desagertzen zen hala nahi zuenean, eta Alice entretenitu zuen bere elkarrizketa filosofikoekin. Bihotzetako Erreginak Aliceri burua mozteko agindua eman zuenean, bere burua bakarrik agerrarazi zuen. Erreginak, orduan, katuari ere burua mozteko agindua eman, baina gorputza desagertuta zuenez gero, borreroak ez zuen zer egin jakin. Halaber, pixkanaka desagertu ahal zen, irrifarre handi bat geratu arte.
Goiko mendian
Hitzak
Hauek dira abestiaren hitzak:
Choerodon frenatus
Choerodon frenatus Choerodon generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Goiko mendian
Hitzak
''Goiko mendian elurra dago errekaldean izotza.''
'' Goiko mendian elurra dago errekaldean izotza.''
Miño (Coruña)
Miño Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Betanzosko eskualdean kokatzen den udalerria da.
Groutita
Groutita oxido motako minerala da eta diaspore taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Groutita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4 da.
HSV Hamburg
HSV Hamburg edo HSV Hanball (izen osoa Handball Sport Verein Hamburg e.V. (HSV Hamburg e. V.)), Alemaniako Hanburgo hiriko eskubaloi talde indartsua da. Palmaresesan titulu askorik ez badu ere garaipen garrantzitsuak lortu ditu, denetan aipagarriena 2013ko EHF Txapeldunen Liga, kontinenteko txapelketa nagusia.
Historia
2016an lizentzia kendu zioten eta taldea desegin zen. Talde berria sortu da, Handball Hamburg, eta 3. mailan hasi du ibilbidea.
Palmaresa
Alemanian:
Nazioartean:
Sociedad Cultural Deportiva Durango
Sociedad Cultural Deportiva Durango Durangoko futbol taldea da. 1919an sortua, egun Hirugarren Mailan dabil.
Historia
1919an baziren Duragoko Ezkurdiosten jokatzen zuten hainbat kirol talde: Anbotomendi, Ederrori, Margarita, Arrastraka, Danok Bat eta Tabira. Denek bat egitea erabaki zuten eta Iurretan zelai bat egin zuten, Ertzimingogane. 1922-23 denboraldian hasi zen Bizkaiko ligan jokatzen eta 1925ean San Fauston futbol zelai berria egin zuten.
1943-44 denboraldian Hirugarren mailara igo zen eta bertan Zaragoza, Indautxu eta Numancia bezalako taldeekin aritu zen 1947 arte. 1949an Tabira futbol zelaia estrainatu zuen. 1954an berriz igo zen hirugarren mailara eta 1961 arte egin zuen bertan.
1984an hirugarren mailara itzuli eta 1986an Bigaren B mailan egin zuen debuta. Bost denboraldi egin zituen bertan, emaitzarik onena 1989-90eko 6. postua izan zuen.
Ordutik hirugarren mailan izan da, 2005-06 denboraldian bigarren B mailan egin zuen urtea ezik. 2018an Hirugarren mailan txapeldun geratu zen eta berriz igo da bigarren B mailara.
Futbol zelaia
Durangoko Tabira futbol zelaiak 106x 64 metro eta 500 ikusleentzako tokia du.
Datuak
2023-24 denboraldia barne.
Lehen taldea denboraldika
Cultural Durango 2018-2019
Artelana bere erreproduzigarritasun teknikoaren garaian
Artelana bere erreproduzigarritasun teknikoaren garaian (jatorrizko izenez: Das Kunstwerk im Zeitalter seiner technischen Reproduzierbarkeit) Walter Benjaminek 1936an argitaraturiko saiakera da. Zenbait adituren arabera, materialismo historikoari buruz idatzi zuen Tesiarekin batera (1940), hauxe litzateke filosofo eta literatur kritikari alemaniarraren idazlanik adierazgarriena.
Walter Benjamini buruzko oharrak
Walter Benjamin filosofo eta literatur kritikari alemaniarrak (Berlin, 1892- Port-Bou, 1940) helburutzat iraultza soziala zuen arte teoria garatu zuen 1926. urtetik aurrera. Jatorriz judutarra, 1933an Parisera deserriratu behar izan zuen. 1936ko Artea bere erreproduzigarritasun teknikoaren garaian saiakeran artearen jarduna ikertu zuen erreprodukzio mekanizatuaren sasoian. Masa gizarte modernoetako abangoardien eta fenomeno artistikoen —zinema etab.— testuinguruan, ordura arte artelanak inguratzen zituen aura sakratu, magiko eta misteriotsu horren hausturarekin gertaturiko gainbeheraz dihardu, alegia, artelana nola igaro den kontsumo produktu izatera. Azken lana amaitzeke utzi zuen ikerketa bat litzateke, Charles Baudelaire: poeta bat kapitalismoaren hazkundearen garaian izenburupean argitaratu zena. Benjaminen historiaren filosofia (materialismo historikoaren eta sustrai judutarraren arteko sintesitzat jo litekeena), erradikalizatu egin zen Historiaren kontzeptuari buruz (1940) tesian. Urte berean, Walter Benjaminek bere buruaz beste egin zuen Gestaporengandik ihes egiteko muga espainiarra zeharkatzen ahalegindu ostean.
Esperientzia kultural anitzen elkargunetzat har liteke Benjamin: besteak beste, G. Scholemen mistizismo teologikotik hasita E. Blochen doktrina kritikoraino ez ezik, H. Cohen eta H. Rickerten neokantismo, M. Horkheimer eta Th. W. Adornoren soziologia, zein G. Lukács eta B. Brechten marxismoa baitzituen iturburu. M. Horkheimer eta Th. W. Adornorekin hartu-eman zuzena izan zuen, izan ere, elkarlanean aritu zen haiekin Frankfurten lehendabizi, eta nazismoaren sasoian, Parisen.
Benjamin XX. mendeko pentsalari behinenetarikoa da askorentzat, batez ere, ezkerreko marxismoan; ildo horretako arte kritikan bezalaxe (G. Lukácsekin batera).
Edukiaren analisia
Saiakeraren atzean, ezer baino lehen, abangoardietako artearen eta iraultza politikoaren arteko harremana planteatzeko premia legoke. 1935eko irailak 18an Benjaminek Horkheimerri idatziriko gutunean, hala azaldu zizkion saiakeraren nondik norakoak: “Oraingo honetan, ene eraikuntza historikoaren helmuga-puntua seinalatzea da asmoa, ihes-puntua bezalaxe [...] XIX. mendeko arteak (hartu duen) norabideak badu zer pentsatua [...] Artearen ordu erabakigarriak jo du [...] Gogoeta hauen xedea artearen teoriari modu garaikidean heltzea litzateke [...], politikarekin uztartuz.” (egileek euskaratua)
Artelana bere erreproduzigarritasun teknikoaren garaian idatzi zuen urte berean, Narratzailea lana argitaratu zuen filosofo alemaniarrak. Azken hori, adierazpen estetikoen harira eta artelanen izatean bertan gertatzen ari ziren aldaketen erakusgarritzat har liteke. Aldaketa horiek guztiak estetika artistikoaren baitan emateaz haratago, Benjaminek garrantzitsuagotzat jotzen zuen dimentsio politiko eta sozialean gerta zitezen.
Hain zuzen, Benjaminek zioen Marxek analisia alderdi ekonomikoari helduz egin zuen eran, berak produkzio artistikoa erreparatuz egin zuela, dialektikoki estetika iraultzailea planteatu zuen lehena izateaz “harro”. Aintzat hartu beharrekoa da, beraz, entseguaren irakurketa ulertzeko orduan, kontrajartzen diren arren, dialektikoki elkarren osagarri direla esan litekeen klase antagonikoen ulerkera. Halaber, esanguratsua da Benjaminek, demokratizazio politiko eta espresibo baten bilaketan, ekoizpen baliabideen gaineko kontrola langileek behar dutela izan defendatu zuela. Inbestigazio Sozialeko Insitutuen arabera, saiakera honen perspektiba “munduaren pizte” baten aldekoa litzateke, Ilustrazioaren gaitzaren aurrean. Perspektiba horrek gatazka teorikoak ekarri zituen ondotik.
Benjaminen arabera, saiakera idazten ari zen garaian arteak metamorfosi erabakigarria bizi zuen: “gurtza balioa” nagusitzen den “arte auratikotik” “erakusketa balioa” eta “esperientzia estetikorako balioa” gailentzen diren arte guztiz profanoranzko eraldaketa, hain zuzen ere. Giza artelanen aurak izaera berdingabe edo errepikaezinean datza, alegia, benetakotasun eta bakarkakotasunean, barruan leku eta une jakin batean gertatu zena baitarama: epifania edo agerkunde jainkotiarra; eta horra errituen bidez gerturatu daiteke. Hori dela eta, arte auratikoak ez du onartzen kopiarik, erreprodukzio oro profanazioa litzateke. Harekiko kontrastean, artelan profranoak erreproduzigarriak dira, hau da, eguneratu daitezke.
Saiakeraren zati handi samar bat zinemari eskainia dago: horixe bailitzateke erreproduzigarritasun teknikoaren garaiko arte adierazpen bereizgarriena. Zinearen gaineko analisi kritikoa egiten du, sortzeko modu berri zein harrera modu berrien arteko harremanak ikertuz. Errealitatearen eta ikuslearen artean mekanismo bat ezartzen da, errealitatea berregiten duen unean, ikuslearen ikusteko modua aldaraziko lukeena. Argazkilaritza ere lantzen du, berau tarteko, “nabarmentze balioek” mugatu baitzuten artelanaren balio kulturala eta tradizioa, beren esentzia murriztu zuten neurrian.
Artelanen auraren desagerpena ez litzateke, Benjaminen esanei jarraiki, produkzio artistikoaren baliabide eta tekniken aurrerapenaren ondorengo soil, baizik eta gizarteek ikuspegi post-auratikotik emaniko erabileraren ondorio.
Paroedura lohatsara
Paroedura lohatsara Paroedura generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Artelana bere erreproduzigarritasun teknikoaren garaian
Edukiaren analisia
Teknika berrien garaiko artelanen gaineko gogoeta bereizketa kontzeptual bat eginez borobiltzen du Benjaminek. Batetik, gizarte arkaikoen estrategia teknikoen jarraipena dakarten lan prozesu kapitalistaren oinarri teknikoa legoke, naturaren handitasunari berau konkistatuz, mendean hartuz, erantzuten diona. Bestetik, berriz, prozesu horretan jaio den oinarri tekniko berria, kapitalismoak zapaltzen eta desitxuratzen duena. Azken horrek, oinarritzat ja ez luke naturaren indarkeriazko bereganaketa, baizik eta naturan eta naturarekin sorturiko “telos ludikoa”: naturara gerturatzeko modu berri bat edo “beste natura baten” aurkikuntza lekarrena.
Allaire
Allaire (bretainieraz Alaer) Bretainiako Morbihan departamentuko udalerria da. Bro Gwened lurralde historikoan dago. Saint-Perreux, Saint-Jean-la-Poterie, Rieux, Saint-Dolay, Béganne, Saint-Gorgon eta Saint-Jacut-les-Pins udalerriekin mugatzen du.
Artelana bere erreproduzigarritasun teknikoaren garaian
Edukiaren analisia
Walter Benjamin lanketa teoriko hori guztia burutzen ari zela, kontrairaultza eta ankerkeria zabaldu ziren. Jazarpen nazitik ihesean, azkenean, bere buruaz beste egin zuen.
Laburpena
Gogoetaren sakontasunari ekin baino lehen, W. Benjaminek irakurleari ohartarazten dio “jarraian plazaratuko diren artearen teoriako kontzeptu berriak ezohikoak direla ez dutelako balio faxismoaren helburuetarako” bai, ordea, “artearen politikan eskakizun iraultzaileak egiteko”. Jarraian, hemezortzi ataletan zehar garatzen du saiakera, hurrengo izenburuen pean (hurrenez hurren): ‘Erreproduzigarritasun teknikoa’; ‘Benetakotasuna’; ‘Auraren suntsipena’; ‘Errituala eta politika’; ‘Gurtzaren balioa eta erakusketaren balioa’; ‘Argazkigintza’; ‘Betiereko balioa’; ‘Argazkilaritza eta zinema artetzat’; ‘Zinema eta jarduera kalifikagarria’; ‘Interpretatzaile zinematografikoa’; ‘Masen aurreko erakusketa’; ‘Filmatua izatearen eskubidea’; ‘Pintorea eta kamaraurreko gizona’; ‘Pinturarekiko harrera’; ‘Mickey sagua’; ‘Dadaismoa’; ‘Ukimen eta ikusmenaren harrera’; eta ‘Gerraren estetika’.
Hona hemen, laburki, saiakeraren mamia:
Izatez, artelana betidanik izan da erreproduzigarria, gizakiek eginikoa beste gizaki batzuk berregin edo imita dezaketen neurrian. Imitazioarekin konparatuz gero, ordea, artelanen erreprodukzio teknikoa kontu berria litzateke, une historiko honetan, gero eta indartsuago inposatzen ari dena. Izan ere, erreproduzkio bikainenari ere zer edo zerk ihes egiten dio: artelanaren hemen eta orainak (hic et nunc kontzeptuak) edo, bestela esanda, sortua izen den toki eta sasoian duen existentzia bakan, errepikaezin, horrek. Hain justu, artelanaren iraupena denboran historiaren une jakin batek azpiratuko luke eta une jakin horrek artelanaren existentzia berdingabeari soilik legokio. Hortaz, erreproduzigarritasun teknikoari ihes egiten dio benetakotasunaren arloak (artelanaren jatorritik abiatuz tradizio eran transmititu daitekeen orok: iraupen materialetik hasita lekukotza historiko gisa jokatzen duen funtzioraino). Era berean, erreprodukzioen ugalketak artelanen agerpen bakarretik (bakarkakotasun horretatik) agerpen masiborako igarobidea esan nahi luke. Gainera, biderkatze hori tarteko, artelana hartzaileengana testuinguru desberdinetan hel daitekeen neurrian, txanda bakoitzean “berritzen” da esperientzia. Bi prozesu horiek harreman estua dute egungo masa mugimenduekiko eta tradizioaren edukiaren nahasmena dakarte. Zentzu horretan, eragile boteretsuena zinema litzateke.
Denbora-tarte historiko luzeen baitan, giza kolektiboen existentzia-moduarekin batera, giza pertzepzio sentsoriala edo hauteman-modua ere aldatzen da. Hau da, giza pertzepzioak osagai naturala ez ezik, osagai historikoa ere badu. Horretan, egungo munduan, egunetik egunera hazten ari da gizarte mailan, objektuaren (artelanaren) “jabe egiteko” premia edo desira, egunkari nahiz aldizkarietako irudi, kopien… hau da, erreprodukzioen bidez, hori posible delako. Horrek ez du esan nahi, ez dagoenik alde argirik bata (bakarkakotasuna eta iraunkortasuna dituena bereizgarri) eta bestearen (errepikagarritasuna eta iheskortasuna dituena oinarri) artean. Honela, argi geratzen da zikoizkerian oinarritutako kontsumo eta produkzio modu indibidualista, klase kontzientziatik urrun dagoena. Lan prozesuen balioa norberak bere burua nabarmentzean datzan momentutik, aparatu publizitarioen bitartez ere, jomuga indibidualak oinarritzat, nahi indibidualetara bultzatzen du norbanakoa, masetatik aldentzera bideratuz.
Tradizioa, izatez, bizirik dagoen, alegia, etengabe aldatzen den edo aldatzen ari den zer edo zer litzateke. Hala ere, bada denbora pasatuagatik artelan guztiek orain arte amankomunean izan duten ezaugarri bat: aura, “espazioaren eta denboraren arteko gurutzaketa berezi hori”. Erritua izan da, hain justu, historikoki, “benetako” artelanen balio berdingabe eta ordezkaezinaren oinarri. Hori horrela izanik, erreproduzigarritasun teknikoaren munduaren historian lehendabiziko aldiz, artelana errituaren menpeko funtziotik aske da. Are, oinarritzat errituala izan beharrean, artelanak beste praxi batean behar du oinarritu: politikan, hain zuzen ere. Egungo artearen funtzio sozialaren gakoa, naturaren eta gizakien arteko elkarrekintza edo harreman modua lantzea litzateke.
Giza aurpegia argazkigintzatik apartatu zen unean gainditu zuen erakusketa zentzuak gurtza balioa. Harrezkero, ezinegon tankerakoa sortu da ikusleengan, argazkiak ulertzeko edota begiratzeko modu jakin bat aurkitu behar dutela hasi baitira sentitzen. Alegia, ezinbestekoak bihurtu dira argazkien oin oharrak. Orokorrean, beraz, artelanen funtzioak zeharo aldatu dira eta guztiz berriak dira; horren erakusle argiena zinema izanik.
Egundo ez da gaur egun besteko aukerarik egon artelanak hain neurri handian eta hain hedapen zabalarekin erreproduzitu ahal izateko. Historikoki estrainekoz, zinea tarteko, erreproduzigarritasunak goitik behera baldintzatzen duen adierazpen artistiko bat daukagu. Zinemaren sorrerarekin, erabakigarria bihurtu da artelanen ezaugarri bat: hobetzeko gaitasuna edo aukera. Gaitasun horrek harreman zuzena luke betiereko balioaren bilaketa baztertzearekin. Antzina, artegintza eternitatearekin lotutako balioak sortzera zegoen bideratuta. Hau da, goi mailako artea (arte plastikoa) ez zegoen hobetzeko egina, aitzitik, sorkuntza bakoitza unicuma zen. Ostera, muntaketaren bidez sortutako zinemaren gisako arte adierazpenetan saihestezina da, ezinbestean gertatzen da, plastikaren gainbehera.
Honek badu, ordea, txanponaren beste aldea, zineman ematen diren harremanetan, kapital inbertsioen ondorioz, gizakiak bere jokaera murrizten baitu aparatu sistema baten aurrean interpretatzen duen irudia masei zabaltzean. Hala, fabriketako industria langile baten produkzio errendimenduarekin egiten den eran, aukera iraultzaileak kontrairaultzaile bilakatuz. Gizakiak bere buruarekiko duen desjabegoa baliatzen da prozesu hori gerta dadin. Hortaz, estruktura sozial berrien beharra mahaigaineratzen da, zineak ahalbideratzen ez duen autoezagutza eta norbere klasearen ezagutza sustatu nahi bada. Horretarako, zinean egiten diren kapital inbertsioen desjabetzea ardatz izanik.
XIX. mendean zehar, margogintzak eta argazkigintzak eman zitzaketen produktuen balio artistikoari buruz eztabaidatu zen, galdeginez, zerk du balio artistiko handiagoa, argazki batek ala margolan batek? Egungo ikuspuntutik, eztabaida horrek nahaspilatua eta erratua dirudi. Zinema sortu baino lehen, buruhausteak eragin zituen argazkigintza artea zenentz erabakitzeak, horra heldu aurretik planteatu beharko litzatekeen galdera ahaztuz: argazki kameraren asmakizuna dela eta, ez al da artearen izaera globala aldatu? Dena den, argazkigintzak estetika tradizionalean eragin zituen zailtasunak huskeria lirateke, gerora, zineak ekarri zituenaren aldean. Adierazgarria da nola teoriagileek zinea arte gisa sailkatzeko orduan, elementu erritualak sartzeko beharra izan ohi duten, “ezertxo ere ulertu gabe”.
Zinemagintzan, artelanek muntaia dute abiapuntu. Muntaiaren osagai bakoitza gertaera baten erreprodukzioa litzateke. Gertaera horiek, izatez, ez lirateke artelanak, erreprodukzioaren zerbitzura baitaude. Zer dira, bada, zinemagintzan erreproduzitzen diren gertaerak? Zinearen jardun artistikoaren atzean espezialista talde bat egon ohi da (eszenografoak, soinu teknikariak, argiztapen teknikariak…). Ekoizpen zinematografikoaren prozesua erabat baldintzatzen du aditu ezberdinen esku-hartze horrek. Izan ere, nolabait esateko, emanaldia “desintegratzen” da teknikari bakoitzak testuinguruaren ikuspuntu integrala garatzea oztopatzen duenez gero, berauen izate propiotik aldenduz (interpretatzaileen kasuan, orainarekin lotzen den aura baztertuz). “Desintegrazio” hori hainbestekoa da, ezen ia lege propioen baitako errealitate berri bat gauzatzen baita, ametsetakoa dena errealitatetik bereiztea zailduz,alegia, mundu komunean ameslarien pertzepzio indibidualetan eroriz. Horrek guztiak, masen garapena oztopatzen du. Ondorioz, arteak izan dezakeen garapen esparru bakarretik ihes egiten du zinemak: “itxura-ederraren” mundutik.
Egun artelanaren aurrean masek duten parte-hartzeko modua (artelanarekiko elkarrizketa edo hauteman-modua) antzina artezaleek zutenarekiko erabat desberdina litzateke. Izan ere, masek artearen bidez dibertitzeko, entretenitzeko, asmoa izan ohi dute; artezaleentzat, ostera, artelana debozio objektu zen neurrian, kontenplazio eta baitaratzearekin zuen harremana. Zinema litzateke giza pertzepzioaren eraldaketa sakon horren erakusle argiena: ikusleek filmak distraiturik ikusten dituzte (bien bitartean beste zeregin batzuk egin ditzakete arazorik gabe). Erlazio hori aztertzea garrantzitsua da masek artearekin duten harremana aztertzeko.
Gizakiaren proletarizazio igoera eta masen formakuntza gertakari berdinaren ondorio lirateke. Faxismoak masak antolatzeko grina du, baina garatutako erlazioak desegiteke. Bizi politikoaren estetizazioa baliatzen du, gailurra gerra izanik. Soilik gerrak ematen dio zentzua jabetzen erlazioak mantentze aldeko masen mugimenduei. Gerrak satisfakzio artistiko bat dakar, artea arteagatik ikuspegiaren momentu gorena sortuz. Horixe da faxismoak praktikan jartzen duen politikaren estetizazioa. Horren aurrean, komunismoak artearen politizazioarekin erantzuten du.
Iturriaren garrantzia historikoa eta gaurkotasuna
Walter Benjamin filosofo eta kritikari alemaniarraren lana jakintza esparru askoren (Artearen Historia, Filosofia, Politika eta abar.) ikergai eta eztabaidagai da oraindik, haren ideiek gaur egungo testuinguruan esanahia izaten jarraitzen duten seinale. Zenbaiten ustez, gaurkotasun horren atzean Benjaminek orainaren eta iraganaren arteko elkargunea planteatzeko duen modua legoke. Izan ere, denboraren gaineko ikuspegi modernoa (ulerkera lineala, “atzera begira ibiltzea alferrikakoa” balitz bezala) auzitan jarriz, nolabait esateko, iragana orainaldia beste aztertzen du kritikotasunez, etorkizuna eraikitzeko bidean, bata zein bestea izan baitaitezke irakaspen iturri.
“Artearen dimentsio sozialaren analisian hartzen du indar guztia haren teorizazioak: azterketa estetikoa eta masa-mugimendua, historia eta kultur produkzioa, marxismoa eta literatura… erlazionatzen ditu modu emankorrean. Egile fragmentarioa zen Benjamin, baina, pieza guztiekin, gizartearen baitako erlazio askotarikoak ikusarazten dizkigu. Horren adibide da Artelana errepikagarritasun teknikoaren garaian: saiakera agortezina, kritika estetiko garaikidearentzat testu funtsezkoa. Benjaminek “auraren” galera postulatzen du: aro garaikidean erreproduzigarritasun teknikoak artelana milaka aldiz erreproduzitzeko aukera ematen du —argazkiak, zinema— eta, horrela, honek bere orain-hemengo izatea eta benetakotasuna galtzen ditu. Baina galerak badauka ifrentzua ere, erreproduzigarritasunak masa-gizartera inoiz ez bezala iristeko aukera baitakar: Benjaminen ustez, eskuinak politika estetizatzen duen bitartean, marxismoak artea politizatuz erantzuten du.”
Artelana erreproduzigarritasun teknikoaren garaian lanak B. Padrok idatzi bezala, “bere orrialdeen aurrean paratzen denaren irudimen kritikoa piztea lortzen du”. Zalantzarik gabe, ekarpen itzela izan zen, oro har, artearen jardunari loturiko arlo filosofikorako. Berauen konplexutasuna tarteko (uler liteke, laburra izan arren trinkoa dela, alegia, hitz gutxitan hamaika gauza esaten dituela), denboran zehar eztabaida ugari sortu dituen idazkia da honakoa.
Besteak beste, Bertolt Brechtek izaera erromantikoko intepretazio bat eskaini zuen (izaera dialektikoa ahaztuta sor litekeen irakurketa); Adornok berriz, kontzeptu garrantzitsuenen gaineko dialektikaren ulerkera falta leporatu zion. Nahaste horien atzean, entseguaren argitasun falta egon litekeela mahaigaineratu izan da zenbaitetan. Edonola ere, Adorno berak Benjaminek ikertutako errealitate berriarekiko ikuspuntu negatiboagoa zuen, tradizioaren galeraren aurrean geundela plazaratu zuen neurrian. Edozein kasutan, ezin jar daiteke zalantzan, Benjaminek idatziriko zenbait lan denborak arrakalatu ez dituenik. Bistan da, Benjaminek ez zuela Frankfurteko eskolaren negatibitate dialektoarekin bat egiten, aitzitik, alderdi antagonikoen deuseztearen aldeko hirugarren termino bat proposatu zuen.
Irakurketen aniztasuna medio, egun eztabaidak zabalik dirauela esan liteke. Izan ere, etengabe bizkortzen ari den erreproduzigarritasun teknikoak masekin duen harremana ulertzen lagundu lezake, internet, kopia eta garapen sozialak eguneroko bizitzan era masiboan bonbardatzen baitu gizartea. Hala, Walter Benjaminek artea zertan den adierazten duen definizioaren aldizkako berrikusketa bat aldarrikatzen du, aldaketa teknologikoek dakartzaten estetika berrietara moldatu ahal izateko.