cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La vie, mode d'emploi
Egitura
Fatxada erauzita marraztu zuen eraikina Perecek, Francisco Ibañez komikilariak 13, Rue del Percebe lanetan irudikatzen zuen moduan. "Amorragarria zatekeen eraikina deskribatzea, gelaz gela eta pisuz pisu. Baina atalen segida ezin nuen utzi zori hutsaren esku. Orduan bururatu zitzaidan printzipio bat erabiltzea, xake jokalariek ederki ezagutzen duten problema batetik eratorria: zaldikoaren poligrafia". Hala, eraikina 100 laukitan banatu zuen —10 x 10— eta, abiapuntua ausaz hautatu ondoren, lauki batetik bestera eraman zuen kontakizuna, xake-zaldiaren mugimendua eginez, lauki beretik birritan igaro gabe. Bitxikeria gisa, Perecen liburuak ez ditu 100 atal, 99 baizik. Idazleak berak zioenez, "295. eta 394. orrietan azaltzen den neskatxak du horren errua".
Astroblepus marmoratus
Astroblepus marmoratus Astroblepus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Astroblepidae familian.
Valdina
Valdina Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
La vie, mode d'emploi
Egitura
Atal bakoitzak leku edo gela bana hartzen du. Era metodiko, ia klinikoan deskribatzen ditu Perecek leku bakoitzeko objektuak, beren artean hierarkiarik eraiki gabe. Estiloa lehorra suertatzen da maiz, notario edo polizia akta baten antzekoa. Izan ere, deskribatzen duenaren aurrean neutral jokatu nahi zuen idazleak. Leku, objektu eta pertsonen artean bereizkeriarik ez egitearren, denak deskribatzen ditu xehetasun maila berberaz.
Milaka aipu biltzen ditu Perecen idazlanak. Batzuk bere horretan, eta beste batzuk, moldatuak. Post scriptum atalean dioenez, honako idazleen hitzak hartu ditu, beste askoren artean: Italo Calvino, Agatha Christie, Alfred Jarry, Malcolm Lowry, Vladimir Nabokov, Laurence Sterne, Unica Zürn eta Georges Perec bera. Ehunka leku eta objektu deskribatzearekin batera, askotariko istorioak kontatzen ditu, besteak beste: trapeziotik jaitsi nahi ez duen trapezistarena; sekula borrokarik irabazi ez zuen boxeolariarena; antzerkiarekin maiteminduta zegoen sukaldariarena; jokorik maiteena kendu zioten hamsterrarena; inoiz pozten ez zen jazzmanarena; hiru aldiz hil zuten bitxigilearena; biolin jotzaile jeloskorrarena eta, nola ez, puzzlegilearena. Kontuak kontu, atalez atal, makina bat objektu, jende eta istorio korapilatzen ditu kontakizunak, eta emaitza ez da inondik ere pilatze hutsa. Mosaiko baten pare, nobelen nobela josi zuen Perecek: ezin aberatsagoa, eta parekorik ez duena.
Kritikak
Askoren iritziz —Enrique Vila-Matas eta Roberto Bolaño, esaterako—, Perecen eleberririk onena da La Vie mode d'emploi, XX. mendeko erditik aurrera idatziriko literatura maisulan handienetako bat. Liburua Raymond Queneauren oroimenari eskainia dago, eta Jules Verneren aipu batekin hasten da, Mikel Strogoff nobelatik hartua: "Zabal itzazu begiak. Begira ezazu".
Zenbait adituk Jan Potocki poloniarraren Manuscrit trouvé à Saragosse lanaren eragina antzeman diote. Potockiren lana, era berean, Geoffrey Chauceren Canterburyko ipuinak eta Mila gau eta bat gehiago lanekin alderatu izan dute.
Košice (Kutná Horako barrutia)
Košice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 57 biztanle ditu eta 2,09 kilometro koadroko azalera. Kutná Horako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Kosičky
Kosičky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 348 biztanle ditu eta 7,84 kilometro koadroko azalera. Hradec Královéko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1315 urtean egin zen.
Villanueva del Conde
Villanueva del Conde Salamancako udalerria da, Béjar eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 210 biztanle zituen.
Elkhorn City (Kentucky)
Elkhorn City Kentuckyko hiri bat da. Pike konderrian kokatua dago. 2010ean 982 biztanle zituen, 6.8 kilometro koadrotan banatuta.
Annecy-le-Vieux
Annecy-le-Vieux Frantziako udalerria da, Savoia Garaia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2007an 19.664 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Annecy-le-Vieux udalerrian erroldatutako biztanleak 19.664 ziren. Familiak 9.197 ziren, horien artean 3.801 pertsona bakarrekoak ziren (1.528 bakarrik bizi ziren gizonak eta 2.273 bakarrik bizi ziren emakumeak), 2.642 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 2.114 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 640 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 10.461 etxebizitza zeuden, 9.433 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 518 bigarren erresidentzia ziren eta 510 hutsik zeuden. 2.212 etxeak ziren eta 8.081 apartamentuak ziren. 9.433 etxebizitza nagusietatik 5.366 bere jabearen bizilekua ziren, 3.801 alokairuan okupaturik zeuden eta 265 doan lagata zeuden; 1.072 etxek gela bat zuten, 1.600 etxek bi zituzten, 2.151 etxek hiru zituzten, 2.199 etxek lau zituzten eta 2.412 etxek bost zituzten. 6.812 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5.028 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 3.258 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 12.894 ziren, horien artean 9.317 aktiboak ziren eta 3.577 inaktiboak ziren. 9.317 pertsona aktiboetatik 8.641 lanean zeuden (4.444 gizon eta 4.197 emakume) eta 675 langabezian zeuden (289 gizon eta 386 emakume). 3.577 pertsona inaktiboetatik 1.022 erretiraturik zeuden, 1.787 ikasten zeuden eta 768 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Annecy-le-Vieux udalerrian 8.805 unitate fiskal zeuden, 18.986 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.675 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 1.270 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 16 janari enpresak ziren, 7 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 48 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 117 eraikuntza enpresak ziren, 203 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 29 garraio enpresak ziren, 73 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 74 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 70 finantziazio enpresak ziren, 86 higiezinen enpresak ziren, 293 zerbitzu enpresak ziren, 177 administrazio publikoko enpresak ziren eta 73 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 237 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 17 banku bulegoak, 1 funeraria, 12 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 autoeskolak, 9 igeltseroak, 24 margolariak, 13 zurginak, 11 iturginak, 28 argiketariak, 4 eraikuntza enpresak, 19 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 44 jatetxeak, 33 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 11 apaindegiak.
2000. urtean Annecy-le-Vieux udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 290 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1, 7 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 4 haur-eskola eta 7 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Annecy-le-Vieux udalerrian 3 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 2.025 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 343.
Annecy-le-Vieux udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko formakuntza teknikoko zentro bat zuen.4 Unibertsitate zentroak zeuden, horietatik 1 Unibertsitate mailako formakuntza eta ikerketa unitate bat zen,, 2 unibertsitate-insitutoak eta 1 goi mailako heziketa zentru pribatu bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Shikimate bidea
Shikimate bidea zazpi urratseko bidezidor metabolikoa da. Bakterioek, arkeoek, onddoek, algek, protozoo batzuek eta landareek folatoen eta aminoazido aromatikoen biosintesirako erabiltzen dute. Bide hau ez da animalia zeluletan aurkitzen.
Immanuel Wallerstein
Immanuel Wallerstein (New York hiria, - 2019ko abuztuaren 31) soziologo eta gizarte zientifiko historiko estatubatuarra izan zen. Bere obra nagusia lau ataletan banatzen den Mundu-sistema modernoaren analisian datza.
Biografia
Immanuel Wallerstein familia judutar batean jaio zen 1930. urtean. Bere gurasoen jatorria Galitzia izanik, hauek Berlinetik iritsi ziren Estatu Batuetara. Wallersteinek Columbia Unibertsitatean burutu zituen ikasketak (gradua, masterra eta doktoregoa) eta behin hauek amaiturik, unibertsitate honetan hasi zen Soziologia irakasle bezala lanean (1958-1971). Ondoren, McGill Unibertsitatera aldatu zen eta, beraz, Kanadako Montrealera aldatu zen. Lehenengo urte hauetan, Wallersteinen lanaren zati garrantzitsuena periferiako herrialde eta eskualdeetan zentratu zen. Antikolonialismoa ardatz, bereziki India eta Afrika ikertu zituen.
1976. urtean iritsi zen Wallersteinen bizitza akademikoa aldatuko zukeen lan-aukera. Urte honetatik 2005. urtera arte Binghamton Unibertsitateko (SUNY) Ekonomien, Sistema historikoen eta Zibilizazioen Ikerketarako Fernand Braudel Zentroaren buru bezala aritu zen. Gainera, honekin batera, unibertsitate berberean aritu zen Soziologia irakasle bezala (1976-1999). Ondorioz, hemen hasi zen Wallerstein historia ekonomiko globala ikertzen mundu mailan ezaguna izan arte.
Jarduera hauetaz gain, Wallerstein askotan aritu zen irakasle bisitari bezala eta elkarte, erakunde eta zentro askotan parte hartu zuen. Agian, hauetatik aipagarriena Soziologia Elkarte Internazionalaren presidente bezala aritzea da (1994-1998). Bestalde, jasotako sarien artean Errusiako Natur Zientzien Akademiak emandako Kondratiev Urrezko Domina gogora ekar dezakegu. Bere azken urteetan, Yale Unibertsitatean aritu zen ikerlari lanetan.
Vicenza
Vicenza ipar-ekialdeko Italiako hiria da, Veneto eskualdekoa, Vicenzako probintziako hiriburua. Veneziatik 60 kilometro mendebaldera eta Milandik 200 kilometro ekialdera dago. 80,57 km²-ko eremua du eta 2015eko irailean 113.060 biztanle zituen
Historia
Antzinako Erromako hiri bihurtu zen K. a. 49. urtean. Lombardiako dukerriko hiriburua izan zen ondoren. XII. mendearen hasieran, errepublika txikia osatu zuen. 1236. urtean Frederiko II.ak hiria hustu zuen. Verona (1311) eta Veneziaren (1404) mendean egon ondoren, Maximiliano enperadorearen eskuetan egon zen. 1797an Austriaren administraziopean geratu zen eta, 1805-1814. urteetan, Italiako erreinuarenean. Berriro ere Austriaren mendean egon ondoren, 1866an Italian sartu zen. Kalte handiak izan zituen Bigarren Mundu Gerran.
Geografia
Hiria Bacchiglione eta Retrone ibaien elkargunean dago, Lessini eta Berici mendien artean.
Mugakideak
Vicenzak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ondarea
1994an Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zituen Venetoko Palladioren villak, Vicenzakoak barne.
Anglo-espainiar Gerra (1739-1748)
Anglo-espainiar Gerra- espainiar historiografian Asientoaren Gerra (Guerra del Asiento) eta britainiar historiografian Jenkinsen belarriaren Gerra (War of Jenkins' Ear) deitua- 1739 eta 1748 artean izandako Britainia Handiko Erresuma eta Espainiaren arteko gatazka izan zen, 1742tik aurrera gudu nagusirik izan ez zuena. Jenkinsen belarriaren Gerra izen bitxia Thomas Carlylek asmatu zuen 1858an casus belli honakoa izan zelako: 1731n La Isabela espainiar kostazainak Rebecca britainiar merkataritza-itsasontzia preso hartu zuen Florida parean eta Robert Jenkins bere kapitainaren belarria moztu zuten. Edonola ere, litekeena da kapitainak Erresuma Batuko Legebiltzarrean azaldu zuen istorioa fikziozkoa izatea.
Hala ere, oposizioak eta Hegoaldeko Itsasoaren Konpainiak iritzi publikoa berotu zuten, garaipen batek Kariben merkataritza-aukerak sortuko zituelakoan. Gainera, Espainiar Inperioa asiento (kokapen) kontratuez arnegatzeko arriskuan zegoen eta britainiar esklabistek afrikarrak saltzeari eutsi nahi zuten.
Erresuma Batuak hildako asko izan zituen Ipar Amerikan. Bestetik espainiar inteligentzia zerbitzuak eraginkorra izan ziren oso eta, nahiz eta, indar handiagoak izan, espainiarrek gudu gehienak aurreikusi zituzten, tartean 1741eko Cartagena de Indiasko setio ospetsua. 1742tik aurrera, gerra Austriako Ondorengotza Gerrako fronte bat bilakatu zen.
Sewickley (Pennsylvania)
Sewickley Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 3,827 biztanle zituen, 2.59 kilometro koadrotan banatuta.
Hiazinto
Hiazinto, grezieraz Ὑάκινθος (Hyakinthos), Greziako mitologiako pertsonaia da, Espartako errege Amiklaren semea.
Oso ederra zen eta edertasun horrek liluratuta utzi zuen Apolo jainkoa. Apolok berak hil zuen Hiazinto nahigabe, eta haren odoletik sortu omen zuen hiazinto lorea. Pertsonaia honen ohoretan egiten ziren hyakinthia jaiak, espartarren erlijio-ospakizun garrantzi handienekoak.
Kolonbiako Kapitolio Nazionala
Kolonbiako Kapitolio Nazionala, Kolonbiako Bogotá hiriburuan dagoen eraikin bat da, Kolonbiako Errepublikaren aginte organu gorena eta Kolonbiako Errepublikaren Kongresuaren egoitza. Hiri horretako Bolívar plazan dago.
Accipiter cooperii
Accipiter cooperii Accipiter generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.
Villar de Argañán
Villar de Argañán Salamancako udalerria da, Campo de Argañán eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 94 biztanle zituen.
Košík
Košík Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 370 biztanle ditu eta 14,68 kilometro koadroko azalera. Nymburk barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1404 urtean egin zen.
Titanita
Titanita silikato motako minerala da eta titanita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Titanita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.
Itsasertzeko urmael
Itsasertzeko urmaela edo itsasbazterreko urmaela geografia fisikoan sakonera txikiko ur-gorputz bat da, zeina hesi batek itsasoko ur sakonetatik banatzen duen. Hesi hori uharte-hesi bat, hesi litoral bat, itsas jatorria duen hondar multzo bat, koralezko uharri bat edo antzeko zerbait izan daiteke. Gainera, uharrizko hesi batek, uharte-hesi batek edo batzuek edo atoloi batek hesitutako urezko eremuei ere itsasertzeko urmael deritze.
Itsasertzeko urmaelaren antzeko egiturak albuferak, limanak, zingirak eta estuarioak dira, azken hau erreka batetik datozen ur-korronte gezak jasotzen dituen itsasertzeko urmael bat da.
Azalpena
Itsasertzeko urmael terminoak esanahi zabala du. Izan ere, hondar-barren edo uharrien metaketaren ondorioz sortutako itsasbazterreko urmaelek izen hori jasotzen dute sakonera txikiko uretan baldin badaude; baina bestalde, atoloietan sortzen diren barnealdeko urmaelei izen bera ipintzen zaie. Azken hauek koralezko uharrien hazkundearen edo barne uharteen hondoratze motelaren ondorioz sortzen dira. Izena koralezko uharrietako ekosistemen zati bat bereizteko erabiltzen bada ordea, atze-uharri terminoaren sinonimo bihurtzen da, zeina zientzialarien artean entzutetsuagoa den.
Itsasertzeko urmael diren elementu geomorfologiko ugari ez dira hala izendatzen hizkera xehean. Horren adibide ditugu Ameriketako Estatu Batuetako zenbait: Albemarle Sound, Ipar Carolinan; Great South Bay, Long Island eta Fire Islandeko hesi-hondartzen artean (New York); Isle of Wight Bay, zeinak Ocean City Worcester konderriko (Maryland) gainerako lurretatik banatzen duen; Banana River, Floridan; Illawarra aintzira Hegoaldeko Gales Berrian.
Zalba
Zalba Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Arriasgoiti ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
biztanle zituen.
Bertako biztanleak zalbarrak dira.
Izena
Zalba toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Armarria
Zalbako armarriak honako blasoi hau du:
Geografia
Zalba Arriasgoiti ibarran dago.
Saint-Valérien (Vendée)
Saint-Valérien Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Zalba
Ingurune naturala eta klima
Arriasgoiti Pirinioen (Erroibar) eta Pirinioaurrearen (Lizoainibar) arteko trantsizio-ibarra da, haitzarte estuak eta desnibel nabarmenak dituena. Ibaia zeharkatzen du Erro ibaiak, Irati-Aragoi ibaiaren adarrak.
Saint-Valérien (Vendée)
Biztanleria
2007an Saint-Valérien udalerrian erroldatutako biztanleak 465 ziren. Familiak 192 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 88 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Zalba
Ingurune naturala eta klima
Ibarreko klima azpi-mediterraneoa da, urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu ingurukoa, eta batez besteko prezipitazioak 800 mm eta 1 000 mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 90 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean. Uda garaian, bi hilabete lehor izaten dira, uztaila, eta, batez ere, abuztua.
Saint-Valérien (Vendée)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Zalba
Ingurune naturala eta klima
Herrigunearen inguruko basoetan, birlandatutako pinuak dira nagusi. Birlandaketa hauek XIX. mendetik aurrera egin ziren, inguruko zerrategiek zuten hazkunde azkarreko zuhaitzen beharra zela eta. Oraindik ere, 100-120 hektarea gordetzen da.
Saint-Valérien (Vendée)
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Zalba
Estazio meteorologikoak
Arriasgoitin dagoen Zalba herrian, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Saint-Valérien (Vendée)
Etxebizitza
2007an 235 etxebizitza zeuden, 192 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 36 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 234etxeak ziren. 192 etxebizitza nagusietatik 157 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 121 etxek bost zituzten. 180 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 82 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 95 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Zalba
Historia
Iruñeko katedralak zenbait lursail izan zituen XII. mendetik. Herria Rediezmoaren Liburuan ageri da, 1268koan.
Saint-Valérien (Vendée)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Zalba
Historia
Arriasgoiti ibarrekoa izan zen, XX. mendera arte, non Arriasgoiti Lizoainibarrera sartu baitzen. 1835-1845eko udal-erreformak arte, ibarreko diputatuak (Arriasgoitikoak) herriko bizilagunen artean aukeratzen zen erregidoreak gobernatzen zuten. Gero, Zalba, udalerri osoa bezala, erregimen komunaren mende jarri zen.
Saint-Valérien (Vendée)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 295 ziren, horien artean 211 aktiboak ziren eta 84 inaktiboak ziren. 211 pertsona aktiboetatik 195 lanean zeuden (110 gizon eta 85 emakume) eta 16 langabezian zeuden (8 gizon eta 8 emakume). 84 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Zalba
Demografia
biztanle zituen Zalbak.
Saint-Valérien (Vendée)
Diru sarrerak
2009an Saint-Valérien udalerrian 197 unitate fiskal zeuden, 501 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.732 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 2 zurginak eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Saint-Valérien udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Zalba
Euskara
Koldo Zuazok, 2010ean, Arriasgoiti atzerakada-eremuan sailkatu zituen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Varennes-le-Grand
Varennes-le-Grand Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Zalba
Euskara
Zalbako azpieuskalkia artzibarrera da, eta, zehazki, Arriasgoitiko aldaera.
Varennes-le-Grand
Biztanleria
2007an Varennes-le-Grand udalerrian erroldatutako biztanleak 2.297 ziren. Familiak 665 ziren, horien artean 150 pertsona bakarrekoak ziren (71 bakarrik bizi ziren gizonak eta 79 bakarrik bizi ziren emakumeak), 194 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 281 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Zalba
Euskararen Foru Legea
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Lizoainibar-Arriasgoiti eremu mistoko udalerria da. 2010eko erroldan, herritarren % 10,62ek zekien euskaraz.
Saint-Valérien (Vendée)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Zalba
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Saint-Valérien (Vendée)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Varennes-le-Grand
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 726 etxebizitza zeuden, 674 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 44 hutsik zeuden. 651 etxeak ziren eta 72 apartamentuak ziren. 674 etxebizitza nagusietatik 528 bere jabearen bizilekua ziren, 125 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 44 etxek bi gela zituzten, 79 etxek hiru zituzten, 194 etxek lau zituzten eta 358 etxek bost zituzten. 573 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 245 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 386 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.643 ziren, horien artean 887 aktiboak ziren eta 756 inaktiboak ziren. 887 pertsona aktiboetatik 831 lanean zeuden (447 gizon eta 384 emakume) eta 57 langabezian zeuden (23 gizon eta 34 emakume). 756 pertsona inaktiboetatik 109 erretiraturik zeuden, 80 ikasten zeuden eta 567 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Varennes-le-Grand udalerrian 682 unitate fiskal zeuden, 1.788,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.229 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 83 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 28 eraikuntza enpresak ziren, 13 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 29 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 6 igeltseroak, 6 margolariak, 2 zurginak, 6 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Varennes-le-Grand udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 645 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1  eta botika 1  bat zegoen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Astroblepus micrescens
Astroblepus micrescens Astroblepus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Astroblepidae familian.
Henrike II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa
Henrike II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa edo Henrike II.a Santua, Henrike II.a Alemaniakoa izenaz ere ezaguna (973ko maiatzaren 6a - 1024ko uztailaren 13a), otondarren dinastiak Inperio Santuan izan zuen bosgarren eta azken enperadorea izan zen, Erroman 1014an koroatu zutenetik hamar urte geroago hil zen arte.
Alemaniako errege izendatu zuten 1002an, eta Italiako errege 1004an. Bera da kanonizatua izan den Alemaniako errege bakarra.
Svend II.a Danimarkakoa
Danimarkako errege Magnus I.a Norvegiakoa hil ondoren bihurtu zen.
Erasmo saria
Erasmo saria, urtero Erasmo Sariaren Fundazioaren batzordeak ematen duen saria da, eta kulturaren, gizartearen eta Europako zein Mundu osoko gizarte zientzien alorrean aparteko lana egin duten gizabanako eta erakundeak saritzen dira. Europan ematen diren sari ospetsuenetakoa da. Sariaren izena Desiderius Erasmotik dator, berpizkundeko herbeheretar humanista.
Svend II.a Danimarkakoa
Harald III.a Norvegiakoaren aurka borrokatu zuen.
Henrike II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa
995etik denbora gutxira, Henrike Cunigunde Luxembourgekoarekin ezkondu zen, eta ez zuten seme-alabarik izan. Ezkontza horri esker, ordea, Alemaniaren mendebaldeko lurraldeekin harreman-sarea hedatu zuen.
Erasmo saria
Fundazioaren Batzordea Hebeheretako kulturako pertsonak, erakunde akademikoak eta enpresak osatzen dute. Orangeko printzea da Fundazioaren patroia. Saria urtearen hasieran erabakitzen dira, otsaila aldera, eta azaroan ematen dira, Amsterdameko Errege Jauregian ospatzen den ekitaldi batean. Sariak aintzat hartzen du tolerantzia, kultura aniztasuna eta pentsamendu ez dogmatikoa.
Svend II.a Danimarkakoa
1069an Gilen I.a Ingalaterrakoa Konkistatzailearen aurkako espedizio bat zuzendu zuen.
Duellmanohyla soralia
Duellmanohyla soralia Duellmanohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Svend II.a Danimarkakoa
Bost seme izan zituen:
Henrike II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa
Harreman politikoak eta heriotza
Henrike II.a 1023an Roberto II.a Frantziakoarekin elkartu zen berrikuntza eklesiastikoei buruz eztabaidatzeko, eta, nahiz eta bi herrialdeen arteko harreman politikoak adiskidetasunezkoak izan, berrikuntza horiek ez ziren inoiz gauzatu ahal izan. Bestalde, Hungaria ere aliatu izan zuen, Eztebe I.a Hungariakoaren emaztea, Gisela Bavariakoa, Henrike II.aren arreba baitzen.
Henrike II.a 1024ko uztailean hil zen, eta Bambergeko katedralean hilobiratu zuten.
Svend II.a Danimarkakoa
Bere oinordekoa bere seme Harald III.a Danimarkakoa izan zen.
Olerkigintza
Olerkigintza, olertia edo poesia (grezieratik: ποίησις, poiesis, "egitea" edo "sortzea") literaturaren agerpen berezia da. Estetika, erritmoa eta hizkuntzaren baliabideak erabiltzen ditu, hala nola eufonia, sinbolismoa eta metrika, testuaren esanahiari gehitzeko beste geruza bat.
Olerkigintzak historia luzea du, historiaurrean jada Afrikan erabiltzen baitzen ehizari buruzko poesia, eta Nilo, Niger eta Volta ibaien inguruan poesia panegiriko eta elegiatikoa garatu zen. Afrikan egindako lehen poema idatziak Piramideko Testuetan agertzen dira, K.a. XXV. mendean; Sundiataren Epika da garai honetako gorteko poesiaren adibiderik ezagunena. Mendebaldeko Asian ezagutzen den olerkirik zaharrena, Gilgamexen epopeia, sumerieraz idatzita dago. Eurasian egindako lehen poemak abestietatik eratorriak dira, Txinako Shijing gisa, edo ahozko literatura gordetzeko helburuarekin, sanskritoko Vedak, Zoroastroren Gatha edo Homeroren epikak bezala, Iliada eta Odisea. Antzinako Grezian poesia definitzen saiatu ziren, adibidez Aristotelesen Poetika bezala, erretorika, drama, abestia eta komedia aipatuz. Beranduago saiatu ziren beste ezaugarri batzuk biltzen, hala nola errepikapena, bertsoen forma, errima eta estetika. Poesia prosatik bereizteko saiakera objektiboak izan ziren.
Definizioak
Poesia terminoa poiesis hitz grekotik dator, eta sorkuntza, asmakizuna eta fikzioa zuen esanahia; ondorioz, obra literario oro poesiatzat jo zitekeen. Literatur teo riaren iturriei begiratzen bazaie, berriz, poesia ez zen luzaroan generoetan sartu, izendatze orokorra baitzen, dramatikoa eta narratiboa biak poetikoak baitira, erran nahi baita, etimologiak dioen bezala, sorkuntza lanak. Halarik ere, garaiez garai, poesia, eta bereziki lirika, hirugarren genero berezi gisa agertu eta finkatu da erro mantizismoaz geroztik.
Erromantizismoaren eraginez, poesiaren izaera definitzeko saioek beti gogoan izan dute poesia gizakiaren historian dagoela errotuta, gizakia ekin batera sortzen baita, emozioak azaldu eta mintzatzeko gai denetik. Poesiaren definizioa egiten saiatu diren adituek alderdi hori azpimarratu izan dute: Roman Jakobsonek dio olertia definitzeko ez-olertiarekin erkatu behar dela, eta, halaber, ez dela erraza olertia ez dena adieraztea, izan ere, olertia lilura eta magiarako bigarren ahalmen bat da, eta haren muturrean hizkuntz komunitate batek erarik ohizkoena duen hitz laua dago. Federico García Lorcak berak ere esan zuen olerkari batek ere ez dakiela zer den olertia.
Alderdi formalak
Olertiak bere mintzaira propioa du, gainerako herritarrena bera izan arren. Bereizgarri nagusia besteek bezala idazten ez duen sortzailearen irudi indibidualizatua da, hura irudimenaren arabera konparaketaz, antitesiaz, alegoriaz, pertsonifikazioaz, metaforaz, metonimiaz, hiperbo leaz eta beste figura erretoriko batzuez baliatzen da. Gainera, mintzaira poetikoak zehatza eta laburra izan behar du, zenbait gramatika elementu kenduz, hala nola, juntagailuak. Ideia poetikoak sarritan ez dira prozesu logiko bati jarraituz aurkezten, prosan gertatzen den legez, eta hiperbatonaren erabilerarako eta komunztaduraren arauak hausten dituzten lizentzia poetiko batzuk hartzeko askatasun handiagoa dago.
Ezaugarri formal nagusi bat neurtitzaz baliatzea izan da, bestetik. XIX. mendearen erdia arte, mendebaldeko kulturan, neurtitza berenaz poesiaren markatzat agertu da. Ez da, dena den, ezaugarri hertsitzailea eta guztiz fidagarria, luzaz neurtitzetan idatziak izan baitira bi genero nagusietan sartzen ziren tragediak eta epopeiak.
Arestiren esanetan
Gabriel Arestik hau esan zuen Ondarroan poesiari buruz, 1964an, «Lengo eta oraingo euskal poesia erritarra» izeneko hitzaldian:
Historia
Poesia lirikoa Grezian sortu zen K.a. VII mendean, eta VI. mendean iritsi zen goren mailara. Antzinako Greziako bizitza publikoan, garrantzi handiko generoa izan zen lirika.
Hasierako lanak
Zenbait adituk poesiaren artea alfabetatzearen aurrekoa izan daitekeela uste dute, eta epopeia herrikoietatik eta ahozko beste genero batzuetatik garatu zela. Beste batzuek, ordea, iradokitzen dute poesia ez dela nahitaez idazketaren aurrekoa.
Bizirik dirauen poema epikorik zaharrena, Gilgameshen Epopeia, Kristoren aurreko hirugarren milurtekoa da, Sumerian (Mesopotamian, gaur egun Irak), eta idazkera kuneiformean idatzi zen buztinezko oholtxoetan eta, geroago, papiroan. Istanbulgo #2461 taulatxoak K.a 2000. urteko errito bat deskribatzen du, non erregea sinbolikoki ezkondu eta Inanna jainkosarekin parekatu zen emankortasuna eta oparotasuna ziurtatzeko; batzuek munduko maitasun poema zaharrena gisa etiketatu dute. Egiptoko poesia epikoaren adibide bat The Story of Sinuhe da (K.a. 1800).
Antzinako beste epopeia batzuk Iliada eta Odisea  grekoak dira; Avestango persiar liburuak (Yasna); Virgilioren Eneida (K.a. 29 eta 19 artean idatzia) epopeia nazional erromatarra; eta Ramayana eta Mahābhārata epopeia indiarrak. Badirudi poesia epikoa modu poetikoan konposatua izan dela, antzinako gizarteetan buruz ikasteko eta ahoz transmititzeko lagungarri gisa.
Beste poesia mota batzuk, ereserki erlijiosoen antzinako bildumak barne, hala nola Indiako sanskritozko Rigveda; Avestango Gathas, kantu hurritak eta salmo hebrearrak, beharbada zuzenean garatu ziren abesti herrikoietatik abiatuta. Txinako poesia bilduma zaharrenean, poesia klasikoan (Shijing), lehenengo sarrerak letrak izan ziren. Shijinga, bere olerki eta abesti herrikoien bildumarekin, Konfuzio filosofoak asko baloratu zuen, eta Konfuzioren klasiko ofizialetako bat da. Gai horri buruz egindako iruzkinak iturri ezin baliotsuagoa bihurtu dira antzinako musikaren teorian.
Antzinako pentsalariek zerk egiten duen bereizgarri poesia forma gisa eta zerk bereizten dituen poesia ona eta txarra zehazteko egindako ahaleginek Poetika ekarri zuten, hau da, poesiaren estetikaren azterketa. Antzinako gizarte batzuek, hala nola Shijingen bidez Txinakoak, garrantzi errituala eta estetikoa zuten obra poetikoen kanonak garatu zituzten. Oraintsuago, Chaucerren Canterburyko ipuinen eta Matsuo Bashoren Oku no Hosomichiren arteko desberdintasun formalak bezain handiak izan daitezkeen definizio bat aurkitu nahi izan dute pentsalariek, baita Tanakhen poesia erlijiosoa, amodiozko poesia eta rap-aren edukien arteko aldeak ere.
Orain dela gutxi arte, poesia azentudunaren adibiderik goiztiarrenak Romanos Melodistak (VI. mendearen bukaera) paratutako obrak ziren. Hala ere, Tim Whitmarshek idatzi zuen greziar poema bat Romanosen poesia azentuduna baino lehenagokoa zela.
Mendebaldeko tradizioak
Mendebaldeko pentsalari klasikoek sailkapena erabili zuten poesiaren kalitatea definitzeko eta ebaluatzeko. Nabarmenki, Aristotelesen Poetikaren pasarteek hiru poesia genero deskribatzen dituzte -epika, komedia eta tragikoa-, eta, genero bakoitzean, kalitate handieneko poesia bereizteko arauak garatzen dituzte generoaren azpian hautemandako asmoetan oinarrituta. Ondorengo estetizistek hiru genero nagusi identifikatu zituzten: poesia epikoa, poesia lirikoa eta poesia dramatikoa, komedia eta tragedia poesia dramatikoaren azpigenero gisa jorratuz. Aristotelesen lanak Ekialde Ertain osoan izan zuen eragina Islamiar Urrezko Aroan, baita Europan ere Pizkunde garaian. Ondorengo poetek eta estetizistek sarri bereizi zuten poesia, eta prosaren aurkako gisa definitu zuten, oro har, azalpen logikorako joera eta egitura narratibo lineala zuten idazkera gisa ulertu baitzuten.
Horrek ez du esan nahi poesia ilogikoa denik edo narraziorik ez duenik; aitzitik, poesia ederra edo sublimea irudikatzeko ahalegina da pentsamendu logiko edo narratiboaren prozesua arriskuan jarri gabe. John Keats poeta erromantiko ingelesak logikaren ihes hori gaitasun negatibotzat jo zuen. Ikuspegi erromantiko horrek poesia arrakastatsuaren funtsezko elementu gisa ikusten du forma, zeren forma abstraktua baita eta azpiko logika teorikotik desberdina. Ikuspegi horrek eragina izaten jarraitu zuen XX. mendean.
XVIII. eta XIX. mendeetan zehar, tradizio poetiko ezberdinen arteko elkarrekintza ere nabarmen handiagoa izan zen, neurri batean europar kolonialismoaren hedapenaren eta horren ondorioz mundu mailako merkataritzaren gorakadaz. Itzulpenaren gorakadaz gain, garai erromantikoan, antzinako lan ugari aurkitu ziren.
XX. mendeetako eta XXI. mendeetako gatazkak
XX. mendeko literatura teoriko batzuk gutxiago oinarritzen dira prosaren eta poesiaren aurkakotasun nabarmenean, poeta gisa hizkuntza eta poesia erabiliz sortzen duen poetarengan zentratu beharrean. Poetak sortzaile gisa duen azpiko kontzeptua ez da arraroa, eta poeta modernista batzuek, funtsean, ez dute bereizten hitzak dituen poema bat sortzea eta beste hedabide batzuetako sormen-ekintzak. Beste modernista batzuek poesia okertzat definitzeko saiakera bera desafiatzen dute.
XX. mendearen lehen erdian hasi zen poesiarako, forma eta egitura tradizionalen arbuioa etorri zen poesiaren definizio tradizionalen xedea eta esanahia zalantzan jartzearekin, baita poesiaren eta prosaren arteko bereizketa ere, bereziki prosa poetikoaren eta poesia prosaikoaren adibide emanak. Poeta modernista askok forma ez tradizionaletan edo tradizioz prosatzat hartu izan den moduan idatzi izan dute, nahiz eta idazkera, oro har, ahoskera poetikoz bustia egon, eta, sarritan, metrikoak ez diren bitartekoek ezarritako erritmo eta tonuz. Eskola modernisten barruan egituraren hausturarekiko erreakzio formalista nabarmena egon bazen ere, erreakzio hori egitura formal eta sintetiko berrien garapenean zein forma eta egitura zaharrenen berpizkundean oinarritu zen.
Postmodernismoa, poetaren sormen-zereginean, modernismoak duen enfasitik haratago doa, testu baten irakurlearen papera nabarmentzeko (hermeneutika) eta poema bat irakurtzen den kultura-sare konplexua nabarmentzeko. Gaur egun, mundu osoan, poesiak beste kultura batzuetako eta iraganeko forma poetikoak eta esanak barneratzen ditu askotan, eta are gehiago nahasten ditu, behin mendebaldeko kanona gisako tradizio baten barruan, zentzua izan zuten definizio- eta sailkapen-saiakerak.
XXI. mende hasierako tradizio poetikoak aurreko tradizio poetiko aitzindarietara oso bideratuta jarraitzen duela dirudi, Whitman, Emerson eta Wordsworthek hasitakoetara, esaterako. Geoffrey Hartman literatur kritikariak (1929-2016) «eskariaren antsietatea» esaldia erabili zuen tradizio poetiko zaharrenei emandako erantzun garaikidea deskribatzeko, «gertaerak formarik ez izatearen beldur» gisa, Emersonek sartutako tropo batean oinarrituta. Emersonek adierazi zuen egitura poetikoari buruzko eztabaidan, non forma edo egitatea nagusi izan zitekeen, norberak «formaren egitatea eskatzea» besterik ez duela behar. Harold Bloom (1930-2019) gisako idazle jakintsuek hainbat mailatan desafiatu dute hori, eta hark honako hau adierazi zuen: Orain elkarrekin, helduak eta XXI. mendeko AEBko bertso nagusia idazteko prest dauden poeten belaunaldia, oraindik, Stevensek «itzal handi baten azken apaingarri» gisa ikus daiteke, Emersonen itzal gisa.
Generoak
Poemen forma espezifikoez gain, poesia genero eta azpigenero ezberdinetan pentsatzen da askotan. Genero poetikoa poesiaren tradizio edo sailkapen bat izan ohi da gaian, estiloan edo beste ezaugarri literario zabalago batzuetan oinarritua. Iruzkingile batzuek generoak literatura forma natural gisa ikusten dituzte. Beste batzuek, berriz, generoen azterketa ikusten dute, hala nola obra ezberdinak beste lan batzuekin nola erlazionatzen eta lotzen diren aztertzea.
Poesia narratiboa
Poesia narratiboa istorio bat kontatzen duen poesia generoa da. Oro har, poesia epikoa barneratzen du, baina poesia narratibo terminoa, askotan, obra txikiagoetarako gordetzen da, normalean, giza intereserako erakargarriagoak direnak. Poesia narratiboa poesia mota zaharrena izan daiteke. Homeroren aditu askok ondorioztatu dute bere Iliada eta Odisea atal indibidualak lotzen zituzten poema narratibo laburragoz osatuta zeudela. Poesia narratibo asko, hala nola Eskoziako eta Ingalaterrako baladak, eta Baltikoko eta Eslaviako poema heroikoak, poesia performatiboa da, eta sustraiak aurrez idatzitako ahozko tradizioan ditu. Poesia eta prosa bereizten dituzten ezaugarri batzuk, hala nola metroa, aliterazioa eta kenningak, noizbait, ipuin tradizionalak errezitatzen zituzten bardoentzako oroimen-laguntza gisa balio izan zutela espekulatu izan da.
Poeta narratibo ospetsuen artean daude: Ovidio, Dante, Juan Ruiz, William Langland, Chaucer, Fernando de Rojas, Luis de Camöes, Shakespeare, Alexander Pope, Robert Burns, Adam Mickiewicz, Aleksandr Puxkin, Edgar Allan Poe, Alfred Tennyson eta Anne Carson.
Poesia lirikoa
Poesia lirikoa, poesia epikoa eta dramatikoa ez bezala, istorio bat kontatzen saiatzen ez den generoa da, izaera pertsonalagoa duena. Genero horretako poemak laburragoak, melodikoagoak eta kontenplatiboagoak izaten dira. Pertsonaiak eta ekintzak antzeztu beharrean, poetaren sentimenduak, egoera mentalak eta pertzepzioak erretratatzen ditu. Christine de Pizan, John Donne, Charles Baudelaire, Gerard Manley Hopkins, Antonio Machado eta Edna St. Vincent Millay dira genero horretan nabarmentzen diren poetak.
Poesia epikoa
Poesia epikoa poesia genero bat da, eta literatura narratiboaren forma nagusi bat. Genero hori, askotan, garaiko kulturarentzat garrantzitsuak edo heroikoak ziren gertakariei buruzko poema luzeak dira. Etenik ez duen narrazioan, pertsona heroiko edo mitologiko baten edo pertsona-talde baten bizitza eta lanak kontatzen ditu: Homeroren Iliada eta Odisea; Virgilioren Eneida, Nibelungoen kanta; Luís de Camõesen Os Lusíadas; Mio Ciden eresia; Gilgamexen epopeia; Mahabharata; Lönnrot-en Kalevala; Valmikiren Ramayana; Ferdowsiren Xahname; Nizamiren edo Nezamiren Khamse (bost liburu); Gesar Erregearen epika. Poesia epikoaren eta, oro har, poema luzeen konposaketa, mendebaldean, XX. mendearen hasieratik aurrera hain ohikoa ez bazen ere, epopeia nabarmen batzuk idazten jarraitu izan da. Ezra Pounden Kantoak, Helen Egipton H.Drena eta William Carlos Williamsen Paterson epika modernoaren adibideak dira. Derek Walcottek Nobel saria irabazi zuen 1992an neurri handi batean Omeros bere epopeian oinarrituta.
Poesia satirikoa
Poesia, satirarako, tresna indartsua izan daiteke. Erromatarrek poesia satirikoaren tradizio sendoa zuten, askotan helburu politikoetarako idatzia. Aipagarria da Juvenal poeta erromatarraren satirak.
Gauza bera gertatzen da Ingalaterrako tradizio satirikoarekin. John Drydenek (kontserbadorea), ohoratutako lehen poetak, 1682an, Mac Flecknoe ekoiztu zuen A Satire on the True Blue Protestant Poet, T.S azpitituluarekin (Thomas Shadwelli erreferentzia eginez). Ingalaterratik kanpoko poeta satirikoen artean, Poloniako Ignacy Krasicki, Azerbaijango Sabir, Portugalgo Manuel Maria Barbosa du Bocage eta Koreako Kim Kirim, bereziki bere Gisangdoagatik, nabarmentzen dira.
Elegia
Elegia poema goibel, malenkoniatsu edo kexatia da, batez ere hildakoen auhena edo hileta-kanta bat. Elegia terminoak, hasieran, metrika poetiko mota bat (elegiako metrika) izendatzen zuenak, normalean, dolu poema bat deskribatzen du. Elegiak egileari bitxia edo misteriotsua iruditzen zaion zerbait ere isla dezake. Elegia, heriotza baten, atsekabe orokorrago baten edo zerbait misteriotsu baten isla gisa, poesia lirikoaren forma gisa sailka daiteke.
Poesia elegiakoa egiten dutenen artean, aipagarriak dira, besteak beste, honako hauek: Propertzio, Jorge Manrique, Jan Kochanowski, Chidiock Tichborne, Edmund Spenser, Ben Jonson, John Milton, Thomas Gray, Charlotte Smith, William Cullen Bryant, Percy Bysshe Shelley, Johann Wolfgang von Goethe, Evgeny Baratynsky, Alfred Tennyson, Walt Whitman, Antonio Machado, Juan Ramón Jimenez, William Butler Yeats, Rainer Maria Rilke eta Virginia Wolf.
Bertso-fabula
Bertso-fabulatzaile aipagarriak izan dira: Esopo, Vishnu Sarma, Fedro, Maria Frantziakoa, Robert Henryson, Biernat de Lublin, Jean de La Fontaine, Ignacy Krasicki, Félix María Samaniego, Tomás de Iriarte, Ivan Krylov eta Ambrose Bierce.
Baliabide poetikoak
Baita ere Figura erretorikoak: ...
Euskal Herria
Euskal Herriari dagokionez, ezin esan poesia idatzi ez denik, hor dugu, esaterako, Sarasketan (Nafarroa Behera) sorturiko Bernard Etxeparek idatzi eta 1545. urtean euskaraz argitaratutako lehen poema liburua Linguae Vasconum Primitiae. Hamabost poemaren (erlijiozko 2, amodiozko 10, askatasuna goraipatzen duen 1 eta euskara goratzeko 2 azkenak) kalitateari buruz iritzi kontrajarriak izan arren, ezin uka euskaldunontzat duen garrantzia. Beste alde batetik, 1567. urtean Joan Perez de Lazarragak idatzitako eskuizkribua aurkitu zuen 2004. urtean Borja Aginagalde historialariak. Eskuizkribuak, nobela labur batez gain, 46 poema ere baditu (37 euskaraz eta 9 gaztelaniaz).
Euskal poesia da, segur aski garai batean idatzia, baina, gureganaino, ahoz iritsi direnak: Arrasateko erreketa; Bereterretxeren kanthoria; Bretainako kantua; edo Mila Lasturkoaren eresia, Ahetzeko anderea, Aldaz Torrean... Halaber, euskal poesian, sartu beharra dago hain emankorra eta garrantzitsua izan den ahozko literatura. Bertsolariak kantatu eta euskaldunok ahoz aho eta mendez mende pasatu duguna.
Beraz, euskal poesiari buruzko bilduma egitean, zilegi al da poesia anonimo horien egile edo bertsolarien aipamenik egin gabe uztea?
Ez dirudi oso bidezkoa denik, beraz, bihoa hemendik geure oroimenik behinena poeta eta bertsolari anonimo horiei guztiei eta hain ezagunak ez diren beste hainbati.
Klasikoak
Olerkari klasikoen artean, aipagarriak dira:
Garaikideak
Egile garaikide ezagunak ditugu, bestela:
The Jimi Hendrix Experience
The Jimi Hendrix Experience britano-estatubatuar rock musika taldea izan zen, Jimi Hendrix, Noel Redding eta Mitch Mitchellek osatua.
Oyehut-Hogan's Corner (Washington)
Oyehut-Hogan's Corner Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Grays Harbor konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Košíky
Košíky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 397 biztanle ditu eta 10,19 kilometro koadroko azalera. Uherské Hradištěko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1287 urtean egin zen.
Frances Beaumont Nafarroakoa
Frances Beaumont Nafarroakoa (Iruñea, c. 1545 - Buenos Aires, c. 1620) nafar militar eta funtzionarioa izan zen.
Beaumondarren buruzagiak ziren Leringo kondeen senidea izan zen. Hasieran Diego Rodríguez Valdez de la Banda gobernadorearen teniente jenerala izan zen eta 1600 eta 1602 artean Río de la Plata eta Paraguaiko gobernadore bihurtu zen. 1615ean gobernadore bitartekari bilakatu zen.
Lapitxuri
Lapitxuri  edo Xarakaria Nafarroa Garaiko erreka da, Urdazuri edo Ugaranaren ibaiadarra.
Ibilbidea
Gorospil mendian jaioa, Dantxarinea auzoan Ugaranan du ahoa, Nafarroako Foru Erkidego eta Lapurdi arteko muga sortuz.
Abestia
Dantxarinean, Lapitxuri eta Ugaran ibaien lotunean, diskoteka bat dago, Lapitxuri izenekoa. Ipar Euskal Herriko gazteen artean ospea izan du, Lapitxuri, La Pitxuri edo La Pitchouli izenez.
Bere omenez abesti herrikoia moldatu zuten, Hego-Mendebaldeko Frantzian errugbiko partidetan fanfarrek famatua egin zutena. Hona hemen hitzak:
Elkton (Kentucky)
Elkton Kentuckyko hiri bat da. Todd konderrian kokatua dago. 2010ean 2,062 biztanle zituen, 5.62 kilometro koadrotan banatuta.
Montmurat
Montmurat Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2007an 146 biztanle zituen.
Sewickley Heights (Pennsylvania)
Sewickley Heights Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 810 biztanle zituen, 18.81 kilometro koadrotan banatuta.
Montmurat
Biztanleria
2007an Montmurat udalerrian erroldatutako biztanleak 146 ziren. Familiak 58 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 19 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 23 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: