Koral_Hesi_Handia
Geologia eta geografia
Plaken tektonikak adierazten du Australia iparralderantz mugitu dela, urteko 7 cm -ko abiaduran (2,8 cm), Zenozoikoan hasita. Australiako ekialdeak goratze tektonikoa izan zuen, eta horrek Queenslanden banaketa hidrologikoa 400 km mugitu zuen barrualdera. Denbora horretan, Queenslandek sumendi-erupzioak izan zituen, eta sumendi zentral eta blindatuak eta basalto-fluxuak eragin zituzten. Batzuk uharte altu bihurtu ziren. Koral Itsasoko Arroaren ondoren, koralezko arrezifeak hazten hasi ziren Arroan, baina duela 25 milioi urte arte, Queenslandeko iparraldea oraindik ere tropikoaren hegoaldeko ur epeletan zegoen, koralen hazkundea babesteko hotzegia. Koral Hesi Handiaren garapenaren historia konplexua da; Queenslandek ur tropikaletan zuen jitoaren ondoren, neurri handi batean, arrezifeen hazkundeak eta gutxitzeak eragin handia izan zuen, itsasoaren maila aldatu ahala. Arrezifeek urtean 1-3 zentimetroko diametroan haz daitezke, eta bertikalki hazten dira urtean 1-25 zentimetro artean; hala ere, 150 metroko sakoneratik gora baino ez dira hazten, eguzki-argia behar dutelako, eta ezin dira itsasoaren mailatik gora hazi. Queensland orain dela 24 milioi urte ur tropikaletan sartu zenean, koral batzuk hazi egin ziren, baina sedimentazio-erregimena berehala garatu zen Mendikate Banatzaile Handiaren higadurarekin; ibaiko deltak eta turbiditak sortu ziren, koral-hazkuntzarako baldintza desegokiak. Duela 10 milioi urte, itsasoaren maila nabarmen jaitsi zen, eta horrek sedimentazioa ekarri zuen. Baliteke arrezifearen substratua sedimentutik metatu beharra izatea haren ertza urrunegi egon arte, sedimentu esekiek koralaren hazkundea inhibi dezaten. Gainera, duela 400.000 urte inguru, periodo interglaziar bereziki beroa zegoen, itsas maila altuagoekin, eta uraren tenperatura 4 °C aldatu zen. Gaur egungo Koralezko Hesi Handiaren substratua osatu zuen lurra kostako lautada bat zen, Mendikate Banatzaile Handiko sedimentu higatuetatik abiatuta eta muino handiago batzuekin osatua (gehienak arrezife zaharren hondarrak ziren, edo, kasu bakan batzuetan, sumendiak. Reef Research Centre ikerketa kooperatiboko zentroak duela milioi erdi urteko koral-gordailu "eskeletikoak" aurkitu ditu. Koralezko Hesi Handiko Itsas Parkeko Agintaritzak (GBRMPA, ingelesez) uste du arrezife osoen egituren lehen ebidentzia duela 600.000 urte izan zela. GBRMPAren arabera, uste da gaur egungo arrezife bizien egitura hazten hasi dela plataforma zaharrean, duela 20.000 urte inguru. Australiako Itsas Zientzien Institutua ados dago, eta egungo arrezifearen hazkundearen hasiera Azken Maximo Glaziarraren unean kokatzen du. Une horretan, itsasoaren maila egungoa baino 120 metro txikiagoa zen. Duela 20.000 urtetik duela 6.000 urte arte, itsasoaren maila etengabe handitu zen mundu osoan. Goratu ahala, koralak altuago haz zitezkeen itsasertzeko lautadako muinoetan urperatu berri diren itsas bazterretan. Duela 13.000 urte inguru, itsasoaren maila egungoa baino 60 metro txikiagoa zen, eta koralak kostaldeko lautadako muinoak inguratzen hasi ziren, ordurako kontinenteko uharteak baitziren. Itsasoaren mailak gora egin ahala, kontinenteko uharte gehienak urpean zeuden. Orduan, koralek muino urperatuak gaindi litzakete, egungo kaioak eta arrezifeak osatzeko. Itsasoaren maila ez da nabarmen igo azken 6.000 urteetan. CRCko Arrezifeen Ikerketa Zentroak kalkulatu du gaur egungo arrezife bizien egiturak 6.000 eta 8.000 urte bitartean dituela. Airearen argazkietan eta sateliteetako irudietan ikus daitezkeen arrezife ez oso sakonek 20,679 km2-ko azalera hartzen dute, eta horietako gehienak (% 80 inguru) kareharrizko plataformen gainean hazi dira, arrezifeen hazkundearen aurreko faseen erlikiak baitira (Pleistozenoa).