cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bruno Villarreal
Tropa konstituzionalisten kontra borrokatu zen (1821). Lehen Gerra Karlistan Arabako boluntario-batailoia antolatu zuen (1833) eta Don Karlosen alde egin zuen. Hogei urte zituenean gudarostean sartu zen eta handik gutxira, Burundan eta Logroñon borrokatu ondoren, kapitain egin zuten. Nazarren, Azarten, Muruartederretan, Lizarran eta Altsasun lortu zituen garaipenei esker koronel egin zuten Lorturiko garaipenei esker, Arabako komandante nagusi (1834) izendatu zuten. Bilboko lehendabiziko setioan parte hartu ondoren mariskal egin zuten (1835), iparraldeko armada karlistaren buru (1836) eta Don Karlosen laguntzailea izan zen. Fernández de Córdoba jeneral liberala garaitu zuen Jurramendin eta 1836. urteko Arlabango guduan ihes egitera behartu zituen gudaroste liberalak. Bergarako hitzarmena sinatu zenean Bordelera ihes egin zuen.
La Libertad (Gasteiz)
La Libertad Gasteizen argitaratu zen egunkari liberala izan zen, 1890etik gerra zibila hasi zen artean. Izenburuarekin batera, 1897tik, «Gasteizko egunkaria» zioen; 1915etik 1923ra bitartean, aldiz, «Gasteizko egunkaririk zaharrena» lemapean plazaratu zen. Sortzailea eta zuzendaria lehen garaian Herminio Madinabeitia (1867-1943) izan zen, irakaslea eta Gasteizko alkatea izan zena. Ondoren, egunkaria Luis Doraok erosi zuen.
Historia
Herminio Madinaveitia jabea eta lehen zuzendaria izan zen. Egunkaria hasieran arratsaldekoa eta trisemanala izan zen (igandea, asteartea eta osteguna) eta gero egunero ateratzera pasa zen.
Kaleratu zenean, foruzaletasun liberalaren tesiak defendatu zituen, jauntxokeriaren eta 1876ko uztailaren 21eko legearen aurka kritiko izanik. Lehen zenbakia 1890eko urriaren 25ean inprimatu zen. Lehen zenbakian, letra larriz, «egunkari liberal foruzalea»ren definizioa nabarmentzen zen.
Ondoren, 1917an, Luis Dorao Merinok erosi zuen eta egunkariaren lerro ideologikoa aldatu zen, Dorao lerrouxismoatik gertuagoa baitzen. Gerra zibila hastearekin batera, 1937an, egunkaria argitaratzeari utzi zion; azken zenbakia urtarrilaren 16koa izan zen.
Kazuki Yamaguchi (1995)
Kazuki Yamaguchi (山口 和樹, 1995ko maiatzaren 15a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare.
Novate Mezzola
Novate Mezzola Italiako udalerri bat da. Sondrioko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Novate Mezzolak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Joanna Jet
Joanna Jet (Londres, Erresuma Batua, 1961eko abenduaren 18a) britainiar emakumezko aktore pornografiko, zine-zuzendari eta modelo transexuala da. 2015ean AVNren Ospearen Aretoan onartu zuten.
Ibilbidea
Londresen jaioa, 2000. urtean egin zituen bere lehendabiziko agerraldi profesionalak helduentzako zinemagintzan, Androgeny Productions ekoiztetxeak ekoitzitako Transsexual Beauty Queens 15 eta Shemales at the Hard Rock Cafe DVDetan alegia. Hurrengo urtean, aurpegia feminizatzeko kirurgia egin zioten eta Androgeny, Evil Angel, Devil's films eta Anabolic ekoiztetxeetako DVDen izar nabarmena bilakatu zen. Horrez gain, Joannak bere ekoiztetxea sortu zuen Ameriketako Estatu Batuetan.
Joanna Jetek helduentzako zinemagintzak transexualen kolektiboa aintzat har dezan egiten du lan.
Collingswood (New Jersey)
Collingswood New Jerseyko borough bat da. Camden konderrian kokatua dago. 2010ean 13,926 biztanle zituen, 4.72 kilometro koadrotan banatuta.
Landelino Lavilla
Landelino Lavilla Alsina (Lleida, 1934ko abuztuaren 6a - Madril, 2020ko apirilaren 13a) kataluniar legelaria eta politikaria izan zen. 1959z geroztik, Estatu Kontseiluko letradua, 27 urte zituela Banestoren idazkari orokor bilakatu zen. Tácito taldeko erreformista kristau izanda, UCDn sartu zen. 1976 eta 1979 artean, justizia-ministroa izan zen.
Starobexeveko raiona
Starobexeveko raiona (Старобешівський район, transkripzioa: Starobexivsky raion) Ukrainako raion edo barruti bat da Donetskeko oblastean.
1.255 km²-ko azalera du.
Hiriburua Starobexeve hiria da.
Demografia
2010eko kalkuluen arabera, guztira 56.048 biztanle zituen.
Beste datu batzuk
KOATUU kodea 1424500000 da, 87200 posta kodea eta +380 6253 telefono aurrizkia.
Christian de Portzamparc
Christian de Portzamparc (Casablanca, Maroko, 1944ko maiatzaren 5a - ) arkitekto eta hirigile frantsesa da.
Christian de Portzamparc-ek Parisko École nationale supérieure des Beaux-Arts delakoan ikasi zuen 1962 - 1969 artean. Le Corbusier arkitektoaren krokisak ezagutu zituenean, arkitekturaren munduan murgiltzea erabaki zuen. Hala ere, Le Corbusierrek bultzatutako garai hartako arkitektura modernistatik kanpo ibili da, uste baitzuen Paris bezalako hirietan ezin zela historia eta lehenaldiarekin tabula rasa egin, ezer geratu ez balitz bezala ekin.
1994ean Pritzker Saria jaso zuen, sari hau jaso duen frantses bakarra delarik. Élizabeth de Portzamparc emazte du eta altzari sortzaile ezaguna da, senarrarekin askotan lankidetzan ibilia.
Hiri tradizionala eta blokeen arkitektura baino haratago
Portzamparcen ideiak argi ikusten dira haren lehen lan batean, Hautes-Formes etxebizitza sozialetan alegia (Paris). Bi dorre eraiki beharrean, 13. barrutian hain sarri agertzen direnak, kale bat eta plaza bat sortu zituen, estilo homogeneozko etxebizitzez inguratuak, baina inguruko Olympiades auzoko estandarizazio erbesteratzailea erabili gabe.
Portzamparcek "etxadi irekia" (îlot ouvert) kontzeptua bultzarazten du. Hau da, kale tradizionalaren inguruan eraikin autonomoak batzea. Ideia hau Parisko Rive Gauche edo Tobiac auzo berrian aplikatzen ari da, hiri-planaren lehiaketa irabazi baitzuen. Eraikin bakoitza arkitekto bati ematen zaio, askatasun handiarekin joko dezakeelarik, baina era berean, auzoaren batasun urbanoa lortuko duen arau zehatz batzuei jarraiki. Eraikinen garaiera mugatua da, eraikin bakoitzarena ezberdina izanik. Eraikinak kalearekin lerrokatuta daude, baina jarraitasunik gabe eraikin batetik bestera. Horrela etxadiaren barruko espaziorako ikuspegiak sortzen dira.
Sexu-langileen Nazioarteko Eguna
Sexu-langileen Nazioarteko Eguna urtero ekainaren 2 ospatzen da. Egun horretan langile hauek pairatzen dituzten bizi-baldintzak eta bazterketa kaleratu nahi da. Egun horretan, Frantziako Lyonen, 1975ko ekainaren 2an, prostituta talde handi batek Saint-Nizier elizaren okupazioa gogorarazten da; okupazio horren helburua bizi ziren egoera salatzea zen. Oroitzapen ospakizuna 1976tik egiten da.
Historia
Frantzian XX. mendeko 70. hamarkada sexu-langileentzat bereziki gogorra izan zen. Poliziaren jazarpena haien aurka handia zen eta iritzi publikoan haien aurkako mezuak eta kanpainak ohikoak ziren. Ondorioz, prostitutak klandestinitate handian mugitu behar ziren. Hau guztia gutxi balitz, bi prostituta erailak izan ziren. Egoera ikusita, sexu-langileak Lyongo Saint-Nizier elizan bildu ziren eta bertan entzerratu ziren ekainaren 10 arte; azken egun horretan polizia elizan sartu ziren eta bertaratutako guztiak kanporatu zituzten.
Lygosoma mabuiiforme
Lygosoma mabuiiforme Lygosoma generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Segway
Segway Human Transporter (Segway HT, giza garraiagailua) garraio arineko ibilgailu giroskopiko eta elektrikoa da, bi gurpilez hornitua, eta ordenagailuz kontrolaturiko kulunkada izatean du bere berezitasuna. Dean Kamen izan zen asmatzailea, egun Segway INC. konpainiak (egoitza Bedford-en, New Hampshire) ekoizten du eta 2001eko abenduan aurkeztu zen. Segway da lehendabiziko ibilgailua bere kabuz kulunkadari eusteko gaitasuna duena. Bere oinarrian kokatzen diren motorrei eta barneratuta daukan ordenagailu bati esker Segway-a zutunik mantentzen da denbora guztian. Erabiltzaileak, mugitzeko, bere gorpua inklinatzen du (aurrera edo atzera) nahi duen norantza hartzeko. Biraketa mekanikoki egiten da aginte manualari esker. Motorea elektrikoa da, isila eta ez kutsakorra, beraz, eta 20 km/h abiadura hartzera heldu daiteke (15 km/h P-seriekoak).
Bannegon
Bannegon Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Gaetano Donizetti
Gaetano Donizetti (Bergamo, Lombardia, 1797ko azaroaren 29a - Bergamo, 1848ko apirilaren 8a) musikagile italiarra izan zen.
Bannegon
Biztanleria
2007an Bannegon udalerrian erroldatutako biztanleak 272 ziren. Familiak 128 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Gaetano Donizetti
Batez ere opera landu zuen (69 lan) baina musika sakroa eta ganbera-musika ere jorratu zituen. Haren lanik ezagunenak "L'elisir d'amore", "Don Pasquale" eta "Lucia di Lammermoor" dira.
Bannegon
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 216 etxebizitza zeuden, 130 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 63 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 210 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 130 etxebizitza nagusietatik 100 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 35 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 88 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 70 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 161 ziren, horien artean 105 aktiboak ziren eta 56 inaktiboak ziren. 105 pertsona aktiboetatik 92 lanean zeuden (50 gizon eta 42 emakume) eta 13 langabezian zeuden (5 gizon eta 8 emakume). 56 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bannegon udalerrian 131 unitate fiskal zeuden, 276 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.842 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina eta 3 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hugh Le Caine
Hugh Le Caine (Kanada, 1914ko maiatzaren 27a - 1977ko uztailaren 3a) fisikaria, musikagilea eta musika tresnen egilea izan zen. Kanadako Ikerketa Kontseiluan fisikari gisa lan egiten zuela, hain gogoko zituen musika elektronikoa eta soinu berrien sormena lantzen jardun zuen etxean. Musika elektronikoaren aitzindaria da, eta hainbat musika-tresna asmatu zituen 1940ko hamarkadan, horien artean Sackbut sintetizadorea, gaur egun tentsioz kontrolaturiko lehen musika-tresnatzat hartua. Geroago, etxean egiten zituen lanak Ikerketa Kontseiluan lantzeko baimena eman zioten, eta egun osoan lan horretan aritzearen ondorioz musika-tresna eta obra berriak sortu zituen; horien artean Dripsody delakoa da ezagunena, ur-tanten hotsak besterik erabiltzen ez duen musika-lana.
Sota Hirayama
Sota Hirayama (japonieraz: 平山 相太, 1985eko ekainaren 6a - ) Japoniako futbolaria da.
Espaloian
Espaloian Itoiz musika taldearen bosgarren diskoa da, 1985ean argitaratutakoa.
Pedesina
Pedesina Italiako udalerri bat da. Sondrioko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Pedesinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ambulance
Ambulance Itoiz musika taldearen seigarren diskoa da, 1987an argitaratutakoa.
Ataun
Ataun Gipuzkoako hego-ekialdeko izkinako udalerria da, Goierriko eskualdekoa. Aralarko ingurune naturalean kokatua, muga egiten du Nafarroa Garaiarekin. Lursailei dagokienez, probintziako udalerririk luzeena da, eta zabalenetan, seigarrena. Biztanle dentsitate oso apala du, eta nahiko ondo gorde du natura ingurunea. 0 biztanle zituenan.
Geografia
Gipuzkoako hegoaldean dago, Goierri bailaran. Nafarroa Garaiarekin muga egiten du, eta Aralarko natura parkearen barruan dago. Bailarako industriaguneetatik hurbil baina herri txikia izanik, oraindik artzaintza, nekazaritza eta natura munduan erabat txertatuta dago. 58,9 km² ditu, eta itsas mailatik 196 m gorago dago.
Agauntza ibaiak zeharkatzen du. Harana honako mendi hauek babesten dute, besteak beste: Balankaleku (985), Aietsu (968), Arantzazumendi (777), Muñoan (912), Saratsamendi (952), Sarastarri (989), Leizadi (921), Aizkoate (631) eta Intzartzu (826).
Bertaratzeko, hainbat aukera daude:
Mugakideak
Mugakide ditu:
Auzoak
Nagusiak hiru dira:
Horrez gain, badira beste auzo txikiago edo zehar batzuk:
Historia
Ataun, Gipuzkoako hegoaldean, Nafarroa Garaiarekiko mugan eta Aralarko natura parkean dago, basoz, larrez eta mailoz inguraturik, Agauntza ibaia bizkarrezur duela. Ataungo domoa edo Aitzartea ere fenomeno geologiko bitxitzat jotzen da. Baina baditu, ordea, lur azpian fosildutako makina bat haitzulo; aipagarrienak Troskaeta, Sarastarri, Intzartzu kobazuloa eta abar dira.
Ataunen —izenak berak dioenez, ate edo pasabidea baita— erromatar garaiko txanponak ere aurkitu dira; Kristo aurrekoak Usategietan eta ondorengoan Otadizelain; Berrenoko galtzada bide egokia izan baita bidaiarientzat, iheslarientzat, kontrabandistentzat eta Done Jakue bideko erromesentzat. Jentilbaratzeko gazteluaren hondakinak eta han topatutako urrezko eraztunak Erdi Arora garamatzate. Urte askoan Nafarroaren eta Gaztelaren arteko borrokaleku izan zen. 1200. urtean Gaztelak Gipuzkoa bereganatu bazuen ere, Jentilbaratzak Nafarroako Erresumaren menpe segitu zuen ehun urte baino gehiagoan.
Garai haietakoa da kristautasunaren etorrera, XI. mende aldean-edo, eta lehendik zeuden sinesmenekin nahasi zen. Horren adierazgarri dira herriko hainbat leku: sorgin, lamina, jentil eta basajaunen istorioz josita baitago Ataun. Eta horregatixe, urtero, azaroan Jentilen Etorrera izeneko ikuskizuna egiten da herrian zehar.
Herri izaera XVII. mende arte ez zuen lortu (1616 an) eta komeni zitzaionean inguruko herriekin ere bat egiten zuen, Batzar Nagusietan ordezkaria eduki ahal izateko.
Lazkaoko Jauna izan da beren historiako mendeetan zehar ataundarrek izan duten areriorik handienetakoa; jauntxoa izanik, eskubide handiak baitzituen lortuak herritarrenak zapuzten zituztenak. Horren mende bizi ziren ataundarrak: herriko lurren herena berea zuen, hainbat maizter, erroten monopolioa, apaizak izendatzeko eskubidea eta urteko laborearen hainbateko bat berari eman beharra.
Aipagarria da XVI. mendean Ataun herriak Lazkaoko jaunarekin izandako eztabaida eta auzien ondoren, herriko armarria elizako horman jartzeko lortu zuen eskubidea (1584 an).
Bizimoduari dagokionez, artzaintza, abeltzaintza, nekazaritza, meatzaritza eta basogintza izan dira nagusi, XX. mendean Goierri bailaran, industrializazioa garatu eta nagusi bihurtu arte. Ataun ekimen handiko gizon eta emakumeen herria izan da eta da, izan diren lekuetan aztarna utzi dutenak. Gure historia erlijioso, notari, abokatu, mediku, albaitari, idazle, intelektual, historialari, antropologo, etxegile eta abarrez josita dago. Nahiz eta nekazari-lur izan, gurasoek ahaleginak eta bi egin izan dituzte seme-alabek aurrera egin zezaten. Horiek izan dira izan, Ataungo herriari izena eta izana eman diotenak: ataundarron izaera, herri baten nortasuna.
Demografia
Ataungo populazioren lehen zantzuak XI. mendekoak dira; ordurako bai baitzen zenbait oinetxe Lazkao eta Ataungo barrutian kokaturiko Agauntza ibaiaren arroetan. 1200. urterako San Martin eliza egoteak, data honen aurretik ere populazio-guneren bat izango zela pentsarazten du. XIV. mendearen bukaera arte, bertako biztanleria ibarrean bizi zela ikusten da garbi-garbi eta nagusiki Arrondoan eta Elbarrenan. XVI. mendetik aurrera, San Gregorio eta Ergoiena auzoak hasi ziren jendeztatzen Agauntza ibaiaren bideari jarraiki. Azkenik, XVII. eta XVIII. mendeen artean Aia auzoa jendeztatu zen. Era honetan iritsi zen Ataun XIX. mendera; jendeztatze-mailarik altuena lortu zuen garaira.
Une hartatik aurrera garapen-aldi berria hasi zen; gorabehera askoko populazioaren beheranzko joera, hain zuzen ere. Joera hau, gaur egun arte mantendu da.
2019an 1,745 biztanle zituen. Horietatik %22,41ek 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak %6,56 ziren.
2007ko udal hauteskundeak
2007ko udal hauteskundeetan hiru alderdik aurkeztu zituzten zerrendak. PSE-EE, Alderdi Popularra eta Herrigintza (kandidatura independente bat). Hauek izan ziren emaitzak:
Emaitza hauekin, Bittor Oroz Izagirre bihurtu zen udalerriko alkate. Bederatzi eserlekuak lortu zituen bere alderdiak, PSE-EE eta PP eserlekurik gabe utzita. Kontuan hartu behar da EAE-ANVren hautagaitza legez kanpo zegoela ere, eta hori bozketan nabari izan zen, boto baliogabeak 473 izan zirelako. EAE-ANVkoek boz horiek berenak zirela aldarrikatu zuten.
2011ko udal hauteskundeak
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetan ere emaitza bera izan zen. Igor Aierbe izendatu zuten alkate.
2019ko udal hauteskundeak
2019ko udal hauteskunde etan hauek izan ziren emaitzak: EH Bildu k 563 boto (bost zinegotzi). EAJ k 408 boto (4 zinegotzi). PSE-EE k 10 boto. Martin Aramendi (EH Bildu) izendatu zuten alkate.
Alkateak
Hauek izan dira Ataungo azken alkateak:
Ekonomia
2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: lehen sektorea BEGaren % 7,8; bigarren sektorea, % 11,4; hirugarren sektorea, % 67,8; eraikuntza, % 13.
Euskara
Ataunen Goierriko hizkera egiten da. Urolaldeko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia osatzen du Goierrikoak, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Ataungoa ere berezia da, ziurrenik, bakarti samar eta Nafarroako mugan dagoelako. Abaltzisketak eta Ikaztegietak Tolosaldearekin lotura egiten dute, eta Urretxuk eta Zumarragak, berriz, Goierri eta Urolaldearen artekoa.
2016an, biztanleen % 87,18 euskalduna zen.
Apalategi ikerketa beka
2019an udalak Joxemartin Apalategi beka sortu zuen. Lehen urtean Ataungo emakumeei buruzko ikerketa bultzatu zuen.
Myripristis leiognathus
Myripristis leiognathus Myripristis generoko animalia da. Arrainen barruko Holocentridae familian sailkatzen da.
Thézan-des-Corbières
Thézan-des-Corbières Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aude departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Toroko aketza
Toroko aketza Toro hirian (Zamora, Espainia) dagoen eskultura eta idolo zoomorfo bat da, aketz zeltiberikoen multzoko ale bat, K.a. garai zeltiberiarreko monumentu bat. Granitozkoa da, Ávila eskualdeko harria, jatorriz.
Thézan-des-Corbières
Biztanleria
2007an Thézan-des-Corbières udalerrian erroldatutako biztanleak 525 ziren. Familiak 232 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (40 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 100 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Toroko aketza
Zezen edo aketz, identifikatzen zaila den arren aberea, litekeena da hiriaren gaztelerazko izena idolo honi lotua izatea. Leongo erresumako lehen erregeak, Alfontso III.ak, hiria musulmanei hartu zielarik 10. mendean, konkistatzaileek hirian ikusi zuten gauzarik adierazgarriena zezen-idoloa izan omen zen eta ordua eman zioten tokiari Toro izena.
Thézan-des-Corbières
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Toroko aketza
Urte luzez Toroko sarrera batean egon zen, Santa Catalinaren atearen aurrean, baina 2018. urtetik, garbitua eta oinarri berrien gainean ezarria, Toroko Alkazarraren aurrean dago kokatua.
Thézan-des-Corbières
Etxebizitza
2007an 344 etxebizitza zeuden, 237 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 64 bigarren erresidentzia ziren eta 43 hutsik zeuden. 331 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 237 etxebizitza nagusietatik 200 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 59 etxek lau zituzten eta 135 etxek bost zituzten. 138 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 108 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 100 etxetan bat baino gehiago zituzten.
1709 Ukraina
1709 Ukraina asteroide gerrikoan aurkitutako 1709. asteroidearen izena da. 1925eko abuztuak 16an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1925 QA zen. Bere izena Ukrainagatik jasotzen du.
Thézan-des-Corbières
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 312 ziren, horien artean 203 aktiboak ziren eta 109 inaktiboak ziren. 203 pertsona aktiboetatik 180 lanean zeuden (92 gizon eta 88 emakume) eta 23 langabezian zeuden (13 gizon eta 10 emakume). 109 pertsona inaktiboetatik 56 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 33 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 3 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 liburu denda zen.
2000. urtean Thézan-des-Corbières udalerrian 58 nekazaritza-ustiategi zeuden, 896 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Haplochromis mento
Haplochromis mento Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Baruch Spinoza
Baruch Spinoza, baita Benedictus de Spinoza edo Bento de Espinosa ere (Amsterdam, 1632ko azaroaren 24a - Haga, 1677ko otsailaren 21a) jatorri sefardi hispano-portugaldarreko filosofo neerlandarra izan zen. Baruj, Bento, Benito, Benedicto edo Benedictus (de) Spinoza edo Espinosa ere esaten zaio, itzulpenen arabera, jatorriari buruzko hipotesietan oinarritzen dira denak. Kartesianismoa gisa ezagutzen den korrontearen ondorengo kritikoa da, eta XVII. mendeko filosofiaren arrazionalista handietako bat da, René Descartes frantsesarekin eta Gottfried Leibniz alemanarekin batera; gainera, gutun trukaketa bat izan zuen azkenarekin.
Spinoza Amsterdameko komunitate judu-portugesean hazi zen. Auzi filosofiko eztabaidagarriak garatu zituen; besteak beste, Biblia hebrearen egiari eta jainko bakarraren izaeraren gainean. Agintari erlijioso juduek txelinoan jo zuten beren kontra, eta, horren ondorioz, juduen gizarteak kanporatu eta baztertu egin zuen hogeita lau urterekin (1656). Gero Hagan bizi izan zen, eta lenteak leuntzeko lanetan aritu zen.
Filosofian, arrazionalismoaren ordezkari nagusietakoa da. Haren magnum opus, Etika, hil ondorengo urte berean argitaratu zen (1677). Etikaren ezaugarri nagusia arrazionalismo absolutua da, zeina adimenaren eta gorputz kartesiarraren dualismoaren aurkakoa baita; era berean, «Jainkoa» edo «Natura» (panteismoa) izeneko errealitate bakarra identifikatzen du. Errealitate hori betierekoa, infinitua eta perfektua da, baina, teismo klasikoaren jainko pertsonalarekiko oso ezberdina; baita unibertsoko gauza guztiak Jainkoaren «modu» sinpleak dira ere. Ezer ere ez da ez kontingentea ezta askea ere, guztia Jainkoaren parte da-eta. Dagoen guztia bere burua kontserbatzeko joera dauka (konatoa); izan ere, gizakiak zoriontsu bizitzeko nahia adierazten du, arrazoimenaren arabera. Itun te-politikoan (1670), erlijio judeokristaua kritikoki aztertu zuen, eta «filosofatzeko askatasuna» eta demokrazia bere egin zituen. Bere teoria politikoak Estatuaren xedea eta gizabanakoaren helburuak bateratzen zituen (bere izate arrazionala zaintzea) gizarte-ordenaren, agintaritza politikoaren eta legeen bidez.
Spinozari maiz egin zioten eraso bere iritzi politiko eta erlijiosoak azaleratzeagatik. Bere garaikideek «ateoa» deitzen zioten maiz, nahiz eta bere lanetan ez zuen ukatu Jainkoaren existentzia. Ortodoxia erlijiosoaren kritikengatik nekatuta, haren liburuak Eliza Katolikoaren Index librorum galitorumean sartu ziren (1679). Haren lana gordeta ibili zen XIX. mendearen hasierako filosofo idealista handiek aldarrikatu zuten arte: «Schleiermacher […] Hegel, Schelling guztiek aldarrikatzen dute Spinoza pentsamendu modernoaren aita dela». Bere lorpen filosofiko eta moralen ondorioz, Gilles Deleuzek «filosofoen printzea» izendatu zuen.
Familiaren jatorria
Bere familiaren sustraiak Espinosa de los Monterosen daude, non bere senideen abizena "Espinosa de Cerrato" baitzen. [n. 1] 1492ko martxoaren 31n Errege Katolikoen dekretuaren bidez Espinosoak Gaztelatik kanporatu zituzten eta Portugalera joatea erabaki zuten. Bertan, katolizismora bilakatzea behartuta egon ziren herrialdean jarraitzeko. Manuel I.a Portugalgoa, Aragoiko Isabel Errege Katolikoen alaba zaharrena ezkondu zenean, herrialdean kargu garrantzitsuak zituzten juduak bataiatzeko agindu zuen indarrez bazen ere (medikuak, bankariak, merkatariak, etab. ). Garai hartan ehun eta hogei mila judu bihurtu ziren eta Espinosatarrak bakean bizi ahal izan ziren, Inkisizioa Portugalen ezarri zen arte, berrogei urte inguru geroago.
Spinozaren aitonak, Isaac de Espinosak, Nantesera alde egin zuen (1593an estututa dago), baina, ez zen han gelditu, judaismoa ofizialki proskribatuta zegoen-eta. Era berean,«marroiekiko» eta, bereziki, portugaldarrekiko etsaitasunagatik. Izatez, 1615ean bota zuten, eta Rotterdamera iritsi zen bere familiarekin. Azkenean, 1627an hil zen. Gabriel Álvarez, Isaac-en aitaginarreba eta Spinozaren aita-birraitona, 1597ko abuztuaren 20an Inkisizio portugesak heriotza-zigorra ezarri zion, zigor hori, ordea, galeretako batek kommutatuko zuen.
Haren aita, Miguel de Espinosa, merkatari ezaguna izateaz gain, komunitate juduko kide aktiboa izan zen (sinagoga eta eskola juduak).
Hezkuntza
Spinoza Amsterdamgo komunitate juduan hezi zen, erlijio-tolerantzia zegoen tokian, nahiz eta elizgizon kalbinisten eragina izan zuen. Juduen ortodoxiari lotutako hezkuntza jaso arren, adibidez, Saúl Levi Morteiraren eta Menasseh Ben Israelen ikasgaietara joanda (juduak Ingalaterrara itzultzea Cromwellekin negoziatuko zuen gizona), jarrera kritiko samarra erakutsi zuen ikasketa horiekiko, halaber, autodidakta izan zen matematikan eta filosofian.
Juduen komunitatetik kanporatzea
Aita 1654an hil zen, hori dela-eta, filosofoak ez zuen aitarenganako errespeturik eza ezkutuan eduki. [beharrezko Prozesu batean sartu zen bere anaiordearekin ostean, non aitaren herentzia banatzen baitzen. Baruch-ek irabazi ondoren, ordea, herentzia handi bati uko egin zion, «ohe on bat, bere lihoarekin» hartuz. Auzitan jarri zen Spinozaren ortodoxia. Sinagogako buruzagiek bederatzi mila florineko pentsioa eskaini zioten, Van den Ende utzi eta judaismo ortodoari itzultzen bazitzaion; baina Spininó ez zen tranferitu, eta, 1656ko uztailaren 27an, Talmud Torá Amsterdam kongregazioak txeltxo urte jaulkiko zituen (harietan: hogeita itres: spebitoa, spebitoaren kontrako agindua, baztertzea). Anatema portugesez idatzi zen jatorriz, eta [n. 2] testuaren zati batzuen itzulpena hau da: […] aspalditik [bagenekien] Baruch de Spinozaren iritzi okerren eta jokabide okerraren berri, eta hainbat bide eta ohartarazpenen bidez saiatu dira bide txarretik ateratzen. Emaitzarik lortu ez zutenez […], […] hori […] Israelgo herritik kanporatua izatea ebatzi zuten, […] dekretu honen arabera: […]: […], Baruch de Spinoza […] kanporatu, bota eta madarikatu genuen Legearen Liburu Santuen aurrean, bere [seiehun eta hamahiru preskripzioekin], eta Josujeriorekin hitz egin zuen. Madarikatua egunez eta madarikatua gauez; madarikatua urtzen denean eta madarikatua jaikitzen denean; madarikatua ateratzen denean eta madarikatua itzultzen denean. Jaunak ez barkatzea. Jaunaren haserrea eta haserrea gizon honen aurka desagertzea eta Legearen Liburuan idatzitako madarikazio guztiak haren gainean botatzea. […] Agintzen dugu inork ez dezala berarekin ahozko edo idatzizko komunikaziorik izan, inork ez diezaiola mesede egingo, […] inork ez dezala irakurri berak idatzitako edo idatzitako ezer. El Spinozaren kontrako Herem-a "Nazioaren hitzarmenen liburuan".
Gero hiritik erbesteratu zuten, bi taldetan banatuta:
Asquenaziak talde itxiak ziren. Une historikoren batean, badirudi haren arauak sefardienak baino ortodoxoagoak eta zurrunagoak zirela. Amsterdameko talde nagusia zen.
Kanporatu ondoren, hiriaren kanpoaldeko auzo txiro batera erretiratu zen, eta bertan bere Apologia idatzi zuen sinagogaren abdikazioaz arduratzeko. Autore batzuen aburuz, lan hori Tratatu te-politikoaren aurrekaria da (TTP). Gainera, kristau-talde menonita eta kolegiatzaileekin izan zuen tratua, kristau-izaera liberal eta tolerantearekin.
Lanbide bat izateko ohitura juduaren arabera, tresna optikoetarako beirazko lenteak leuntzen ikasi zuen, batez ere Christiaan Huygens zientzialariarentzat. Lan horrekin bizitzeaz gain, Johan de Wittek jaso zuen pentsioa, bere biografoetako baten arabera.
Obren idazketa
1660an, Rijnsburg herriko etxe batera joan zen, Leydendik hurbil dagoen kostaldeko herri batera. Gaur egun, filosofoari eskainitako museoa da, gainera, bertan filosofia kartesiarraren azalpena idatzi zuen, Renati des Cartes Principia Philosophias (Descartes-en filosofiaren printzipioak, PPC) izenburupean. Metitatsformatarren pentekidea (16cm). latindarra; 1664an Neerlandesaren berehalako bertsioa agertu zen); aipatu behar da hauek izan zirela bere izenarekin argitaratu ziren bi lan bakarrak. Bere oihartzuna hain handia izan zen, autorea oso ospetsu egin zuela. Horregatik, Spinozaren etxean Neerlandarren Urrezko Mendeko hainbat pertsonaia hasi ziren ibiltzen, besteak beste, Huygens eta Jan de Witt. Uste da, halaber, garai hartan konposatu zuela Jainkoari, gizakiari eta haren zoriontasunari buruzko tratatu laburra. Han Europa osoko intelektualekin gutun ugari hasi zen, batez ere hamabost urteko gutun bat Henry Oldenburg-ekin, Londresen zegoen diplomatiko alemaniar batekin, eta Royal Societyko idazkarietako bat zen. 1660ko lehen urteetan, Emendatione Intellects-en Tractatusean (Ulermenaren Erreformarako Ituna, TIE) eta bere obra ezagunenean ere hasi zen lanean: Etika (E), 1675ean bukatua.
1663an Voorburg-era joan zen, Hagatik gertu. Han, zirkulu liberaletara txertatu zen, eta adiskidetasun handia izan zuen Christiaan Huygensekin eta orduko gobernuburuarekin (raadsaris), Jan edo Johan de T. Janek edo Johan de T. Azken honek, TTP lan anonimoa publikoa egiten lagundu zion, obra honek iskanbila sortu zuen 1670. Zigor jainkotiar gisa hartu zuten, estatistak deseginda zeudenekiko tolerantzia zela eta —Spinozak Ultimi barorum pasquinaren bidez kondenatutako krimena—, liburu bizipenak argitaratzera itzuli zuten. Hurrengo urteetan, isolamendua areagotu egin zen, eta, bere bizitzarekiko beldurra zela eta, 1673ko hasieran «asiloa Livornotan» negoziatu zuen Toscanako duke handiarekin, Lorenzo Magalotti filosofoaren bidez.
Azken urteak
1670etik hil zen arte Hagan bizi izan zen. 1673an, Johann Ludwig Fabricius-ek (J. L. Fabritius), Teologiako irakasleak, Filosofiako katedra bat eskaini zion unibertsitatean (Heidelberg) Palatinadoko hauteslearen eskariz; Spinozak ez zuen onartu, beraz, «filosofatzeko askatasuna» bermatzen zitzaion arren, «ezarritako erlijioa ez trabatzea» eskatzen zitzaion. Johan de Witt hil ondoren sortu zen erregimenaren justizia-gorteak, gainera, 1674ko uztailaren 19an debekatu zuen Itun teologiko-politikoa (TTP). Etika Amsterdamen argitaratzeko egin zuen saiakera bertan behera utzi zuten agintaritzak aurkeztutako kontrako txosten baten bidez. Orduan, Gramática hebrea egiteko proiektua sortu zuen, Itun Zaharretik Holandarrera itzultzeari ekin aurretik, baina ez dira iritsi asmo horren konatoak ere, heriotzak zapuztuta. Hil baino urtebete lehenago, Leibnizek bisita egin zion, baina hark ukatu egin zuen topaketa.
Tuberkulosiak jota, 1677ko otsailaren 21ean hil zen 44 urte zituela. Ez zuen amaitu bere Itun Politikoa (TP). Hil ondoren egindako ondasunen inbentario batean, ohe bat, haritz-mahai txiki bat, hiru hanka eta bi mahai txiki zituen izkinako beste bat, lenteak leuntzeko ekipoa, ehun eta berrogeita hamar bat liburu eta xake-taula bat zeuden. Urte horretako azaroan, bere lagunek aurkitutako lan berri guztiak argitaratu zituzten aldi berean latinez (Opera posthuma, OP) eta neerlandez (Nagelate schriften, NS), baita haien korrespondentzia ere. Liburua 1679ko Vatikanoko Index librorum imitorumean sartu zen.
ulermena eta irudimena
Spinozan, hasieratik esatea komeni da, ez dago dualismorik. Hau da, arima eta gorputza ez dira izaki bereiziak, gauza bat eta bera baizik, baina ikuspegi desberdinetatik ikusita (E, III, p2, esc.). Hipotesiz: arimak pentsatzerik ez badu, gorputza geldi egongo litzateke eta alderantziz (idem). Arima eta gorputza gauza bera da orduan, baina lehenengo terminoan pentsamenduaren atribututik ulertzen da, eta bigarrenean, luzapenetik (idem). Hori esanda, berehala nabarmendu beharreko beste kontu bat da erakunde bakoitzak <i id="mwAUo">bere izaeran</i> irauten duen heinean (E, III, p6) bere buruari kalte egin diezaiokeela edo ez. Bestela esanda: indarra [n. 5] murriztu edo handitu egin dezake, existitzen jarraitu eta jarduteko (E, IV, p8). Faboratzen duena eta erabilgarria dena ona da. Kalte egiten diona txarra da (idem).
Gogoeta horiek egin ondoren, esan behar da serioski planteatu beharreko arazoa benetako ezagutzaren aukera dela. Hain zuzen ere —oso azaletik eta labur-labur—, onartzen edo aurresuposatzen da fantasiak eta intautazioak (noizean behin sinonimoekin hitz egiteagatik) erabakitzen dutela zer dagokien, hau da, beren mugak ezartzen dituztela. Zorrotzegiak izan gabe, irudimena ulermena ez den beste edozein gauzatzat har daiteke, eta arima izaera pasiboan edo kontenplatiboan mantentzen du (TIE, §84). Aitzitik, adimenak arimak lan egitera darama, eta, beraz, jarduera-izaera ematen dio (E, III, p3, dem).).
Irudimenak gorputzari baino ez dio erreferentzia egiten (TIE, §84), eta gorputza bere grina guztiekin arrastatzen du; horregatik, sufritzera eramaten gaitu. Eta horregatik, gauza erreal eta berezietara bultzatzen duen maitasunak heriotzara hurbiltzen gaitu, berez ez baitira seguruak eta zalantzazkoak (Ibíd., §9).Azpimarratuz, beraz, irudimena adimenaren aurkakoa dela, eta hari gidaria epistemologia baten aukera eta gauzatzea dela, zehaztapen batzuk behar dira:
Ulermena, bere aldetik, bide negatibotik defini daiteke. Hala, berehala argitu beharko litzateke ezen, bere ahaleginaren bidez, ideia argi eta desberdinak izatea lortzen dela —konfusak edo desegokiak ez direnak—, eta ideia horiek arimak eratzen dituela —gorputzaren mugimenduetatik sortu beharrean (TIE, 91)—. Zalantzak ez du ulermenean lekurik, nabarmendu behar da, ordenarik gabeko gauzak ikertzetik sortzen baita (Ibíd., §80). Eta hori izango litzateke irudimenaren eta intautaketaren arteko beste alde garrantzitsu bat: lehenak zati bat ezagutzen du (arestian aipatu dugun bezala), baina bigarrenak konkretu, argi eta egiazki ezagutzen ditu gauzak. Eta hala, Spinozak esan dezake ulermen-ordenak bat etorri behar duela Naturarekin (Ibíd., 95 eta §99), edo, bere hitzekin, «ideien ordena eta lotura gauzen ordena eta lotura bera da» (E, II, 7. or.). Baina oraindik argi ez badago zergatik bereizi behar diren, utz dezagun autoreak berak argitzea gaiaren garrantzia:
Substantziaren infinitutasuna
Ulermenari eta irudimenari buruz esandakoa alde batera utzi gabe, esan behar da azken horrek gainditu beharreko zailtasunak dituela. Horren adibide argia da nola agertzen diren gauzak irudimenean: zatiz osatuak, anitzak eta zatigarriak.[n. 6]
Unibertsoan dagoen guztia infinitua da, inurri batetik galaxia bateraino. Baina hori zehaztu beharra dago, Spinozak hitz horri buruz erabiltzen dituen zentzuak edo ulerkera kontuan har ditzagun:
Gure autoreak (1) nahiago zuen justifikazioa (2) baino modu sinplean azaltzen du, beti aurkezten den arazoa dena imajinatzen saiatzen garela planteatzen duenean. Baina hortik zenbait absurdo (idem) jarraitzen dira, beraz, lehenengo ondorio sendo bat da (1) ezin dela neurtu eta ezin dela gauza finez osatuta egon (idem). Bada, ohartarazteko erredundantea dirudien arren, (2) zatien batukari gisa adierazten dena da. Spinozak (1) nahi duena adimenak bakarrik sortua da, eta ez du imajinatzen (Ep., karta 12).
Baina ulermenak ematen dizkigun hiru ezaugarri horiek maila desberdinetan eman daitezke. Horregatik, oso garrantzitsua da tasun edo atributu guztiak, hots, Jainkoa, Natura edo substantzia, dituenari erreferentzia zuzena egitea. Azken hori esentzia nahitaez bere existentzia eskatzen duen hori da, beraz, bere buruaren kausa da (E, I, prop. 8, dem.). Jainkoa hori da, hain zuzen, baina hobeto deskribatzen da «atributu amaigabeak dituen izaki guztiz infinitu» gisa (E, I, def. 6).
Substantziaren infinitutasuna Spinozak bi eratara frogatzen du: batetik, substantzia finitu gisa egoteko aukera ezartzen du, baina horrek izaera bera duen beste substantzia bat —ezaugarri berak (idem)— mugatzat erabiltzea eskatzen du (E, I, prop. 8, esk. I). Hori, ordea, lehenengo baztertu zen Jainko bakarra dagoela esatean. Eta, bestetik, azaltzen du izaki infinitu bat «edozein motatako existentziaren baieztapen absolutua» dela (idem);
Izakinak infinitu eta zehatzei buruzko galderari erantzuteko, Jainkoaren atributuek beren esentzia adierazten dutela gehitu beharko litzateke (E, I, prop. 19, berdina ), eta, betikotasuna substantziaren izaeraren parte denez, haren ezaugarri nagusiak eta funtsezkoak ere badira (idem).
Oraindik esan beharra dago, substantziaren infinitutasuna onartzeak esan nahi duela, adibidez, onartzen dela dagoen guztia substantziaren moduak direla, bera kausa berezkoa dela, atributu infinituak dituela, nahiz eta bi adierazpen formen bidez soilik ezagutzen den (pentsamendua eta luzapena), kausa askea dela eta, aldi berean, dagoen izakirik zehatzena dela, eta abar. Baina Spinozaren panteismoarekin konprometitzearen ondorio guztiak hurrengo hitzorduan jasota edo inplizituak daude, berak hainbat ataletan errepikatzen dituenak: «Dena dena da, Jainkoarengan da, eta Jainkorik gabe ezer ezin da ez ulertu» (E, I, prop. 15).
Adierazpen kontzeptua
Ospetsua da Einsteini "dena erlatiboa da" dioen esaldia oker esleitu izana. Haren interpretazio txarra ironia izan da itxuraz zentzugabekeriengatik. Hori zentzu bitxi batetik, noski: logikaren eremuari lotutakoa —zerbait egia edo gezurra dela onartzen da—. Ikuspegi horren arabera, dena erlatiboa izatea gauza bera litzateke esatea ez dagoela egia ukaezinik edo absoluturik, eta, beraz, ez dagoela ezeren gaineko ezagutza seguru edo egonkorrik.
Ezagutzen eta ulertzen ahal den egiarik ez balego, edozein eztabaida edo ikerketa porrotera bideratuko litzateke. Iritzi-mundu batean sartuta egongo ginateke, bakoitza bere garunaren jarrera berezian harrapatuta (E, I, ap.). Eta elkarrizketa fikzio bat izango litzateke; izan ere, bakoitzak bere egia izango luke, eta hori ezin izango litzateke kritikatu, baizik eta besteek bakarrik errespetatuko lukete. Sofisten adibidea jar genezake, zeina, antzinatik seinalatzen eta hartzen baitzuten arriskua da, beste esaldi nagusi batean —garai batean pentsamenduaren egoera erakusten duten horietakoa— ederki laburbiltzen zutena: «gizakia gauza guztien neurria da».
Einsteinen esaldia ez zen adiera horretan azaldu sofistek eta Descartesek imajinatuko zutela, hori baita, gainera, ezagutzen duen jende gehienak azaltzen duen bera, eta edozein gauza zentzugabea dela esateko aitzakia gisa errepikatzen du. Dena erlatiboa dela ulertu behar da, besterik gabe, «dena lotuta edo konektatuta dago», eta «guztia» horrek existitzen dena bakarrik hartzen duela dioen zehaztasuna gehitu behar zaio.
Neerlandiako filosofoak, lehenik eta behin, esan nahi zuen substantzia dela nahitaez existitzen den gauza bakarra —ezinezkoa baitzen bestela izatea— (E, I, p11, dem). berez eta bere kabuz, bere sostengua baita (E, I, p8, esc. II). Alegia, ez duela beste ezer behar —kanpoko kausarik ez (E, I, 11. or., esk.). )— existitzeko, bere burua baizik (E, I, p7, dem).). Bere arrazoia da, sui (E, I, def1). Eta, alde horretatik, ulertzen da haren existentziari eusten dion kanpoko kausa batek behar duen orok substantzian (E, I, def5) oinarritua egon behar duela. Hau osorik eta osorik Jainkoarekin identifikatzen da, beraz, Jainkoak gordetzen du dagoen guztia (E, I, p15, dem).).
Beraz, harritik gizakira dagoen guztiak ez du bere izaterik eta berez. Haien existentzia kanpoko arrazoien mende dago, eta, beraz, sortutako gauzak direnez, sui kausan dagoen bakarraren mende daude. Sortuak alde batera utzita, orduan, zer bereizten ditu Jainkoaren gauzak? Erredundantziak balio du puntu nagusian: ez gara substantzia; haren eratorriak gara, benetan. Neerlandar filosofoak, bere burua azaltzeko, substantzia, bere atributuak eta bere moduak bereizten ditu. Lehena sui (E, I, def3) kausagatik bere existentziak duen gauza bakarra da; bigarrenak substantziaren funtsezko definizioei dagozkie (E, I, def4); eta hirugarrenak, partikularki eta zehaztasunez agertzeko moduei (E, I, def5).
Jainkoak edo substantziak, orduan, existentziari berari egiten diote erreferentzia, zeina betierekoa eta infinitua baita (E, I, p8, esc. II). Zentzu horretan, absolutua eta zehaztugabea da, era infinituetan ager daitekeelako (E, I, p16, dem.). Beraz, jainkotasuna ezin da inola ere imajinatu, hori mugatzea, murriztea, duintasuna eta zilegitasuna kentzea izango bailitzateke egungo guztiaren oinarri. Esandakotik, era berean, sui arrazoi beragatik sortutako edozein gauzek jainkozko zerbait du bere eraketan.
Bere letra guztiekin, Jainkoa edo substantzia bere existentziatik eratortzen diren moduei erreferentzia egin gabe absolutu eta zehaztugabe uler daitekeen arren, kontua da sortutako gauza guztiak Jainkoarengan direla eta Jainkoak ulertzen dituela (E, I, p15, dem). ); beraz, gauza guztiak, inurritik edo bakteriotik hasi eta gizakiraino, jainkotiarrak dira substantziaren adierazpen gisa —partikularki eta zehazki ulertzeko modua— (E, II, p7, esc.). Natura, orduan, berdina da leku guztietan (E, III, aur.).
Jainkoak, infinitu den aldetik, aldi berean funtsezko atributu edo definizioak ditu (E, I, def6). Baina gizakiarentzat bi besterik ezin da ulertu: pentsamendua (E, II, p1, dem.) eta luzapena (E, II, p2). Eta horrek, adierazpen kontzeptua kontuan hartuta, esan nahi du ideien ordena eta lotura —lehen atributuaren esparrua— gauzen ordena eta lotura —bigarrenaren esparrua— bera dela (E, II, p7, cor. ), oinarri berean oinarritzen baitira: Natura edo substantzia. Era berean, gizabanakoak bere berezitasunean bere burua uler dezake pentsamenduaren bidez definituz, hau da, arima duela esanez; edo luzapenetik, gorputza duela esanez (E, II, p13, cor.). Biak gauza bat dira, eta gauza bera hainbat modutan ikusita (E, II, p7, esc.).
Aurrera egin aurretik, argitu behar da, gizabanakoaz hitz egin dugun bakoitzean, zenbait gorputzez osatutako bati buruz aritu garela (E, II, p13, esc. post. I). Azken horiei buruz, Neerlandiako filosofoak argitzen du ezen, haren izaera ezagututa —hedapenaren esparrua—, bereiz daitezkeela ideien perfekzioa edo errealitatea —pentsamenduaren esparrua—, eta ideia horiek bakoitzaren kontzeptuak direla (E, II, 13. or., esc.). Beraz, gorputzetan fokatuz —jainkozko atributu bakar bat dakartenak: hedadura—, argitzen du beren mugimenduagatik edo atsedenez bereizten direla, eta ez substantziagatik (Ibíd., I. lema), Jainkoa edo Natura baita hitz egiten den bakarra. Substantzia bat baino gehiago egonez gero, beste gauza batek ekoitzi beharko luke, eta hori zentzugabea da (E, I, p6, cor.) sui kausa gisa duen definizioagatik.
Gizabanako konposatuaren ideiari jarraituz, Spinozak uste zuen zenbait gorputz multzokatu zitezkeela, halako moldez non batzuk besteetara mugitzen baitziren erlazio jakin baten arabera (E, II, p13, esc. def.). Gainera, gorputzen elkarketa horrek bere izaerari eutsiko lioke hura osatzen duten gorputzak aldatuko balira ere, garrantzitsuena hasieratik ezarritako mugimendu- eta atseden-erlazioa baita (Ibíd., IV. lema). Konposatua, beraz, hamaika modutan alda daiteke, betiere bere izaerari eutsiz (Ibíd., VII. lema). Hori uler daiteke gorputzak, ideiak bezala, substantziaren aldaketak direla gogoan hartzen bada, baina ez direla substantzia bera (E, I, p8, esc. II). Beraz, berriro ere, «natura guztia gizabanako bakar bat da, zeinaren zatiak —gorputz guztiak— infinitu aldatzen baitira, gizabanako osoaren inolako aldaketarik gabe» (E, II, p13, lema VII, esc). Orain ikus daiteke zergatik zehaztu behar zen zer esan nahi zuen banako konposatu izateak.
Giza arimaren ideiak, berriz, gorputz bat izatea dakar (E, II, p13, dem).). Beste gauza bati buruz ere hitz egiten bada, efektu bat sortu eta horri lotutako ideia azaldu beharko litzateke. Baina, hori horrela ez denez, esan daiteke arimak gorputz bat (iddem) duela objektua, eta, gizakiaren kasuan, gorputzaz gain, sentitzen duen bezala dagoela (E, II, p13, cor).). Baina arima eta gorputza, gauza bat eta bera direnez, ez dira elkar konkistatzen saiatzen diren bi inperio. Erraz eta guztiz ezinezkoa da eragina izatea, bakoitza substantziaren ezaugarri desberdinei baitagokie. Gorputzen kasuan bezala, ezerk ez ditu mugitzera edo atsedenean gelditzera eramaten, baizik eta beste gorputz batzuen eraginak —hedaduraren beste modu batzuk— (Ibíd., lema: III, cor.). ), ezerk ezin du pentsatzera eraman arima, pentsamenduak beste modu batzuk baizik (E, III, p2, dem).).