cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zapi Gorridun Armada
Black laguntzailea
Black laguntzailea, (ブラック補佐, Burakku Hosa?), bigarren ofiziala da. Itxura militar gabekoa, berak ematen dizkio aginduak Ejertzitoari. Red-en konfiantzazko gizona izanda, beti bere ondoan ageri da aginduen menpe, nahiz eta agindu batzuk iraingarriak diren (Red-en aurrean makurtzea bere altuera disimulatu ahal izateko, adibidez). Bere pazientzia Red-en nahia Dragoi Bolekin altuago bilakatzea dela jakitean amaitzen da. Red akabatu eta bere burua Komandante izendatzen du, nahiz eta handik gutxira Gokuk garaituko duen Ejertzitoarekin amaituz.
Brigada Urdina
Gokuren bidean dagoen hirugarren brigada da eta Iratxo Dortokaren etxetik gertu dagoen uharte batan daude kokatuta. Blue jeneralaren estrategia batailoia bitan banatzea da: bata (bera buru izango duena) ozeanoan murgilduko da Gokuri jarraika Dragoi Bola artzekotan. Bigarren taldea, Dog buru duela, Iratxo Dortokaren etxera joango da Gokuk batu dituen 2 Dragoi Bolak lapurtzekotan, baian Lunch eta Iratxo Dortokak garaituko dituzte.
Blue Jenerala
Blue Jenerala (ブルー将軍, Burū Shōgun?), Zapi Gorridun Armadako ofizial indartsu eta beldurgarriena da; berak irauten du gehien Gokuren aurrean. Itsaspean dagoen Dragoi Bola bat aurkitzea helburu duen Brigada Urdineko liderra da. Urpekountzi batean Goku eta lagunei leize zulo misteriotxu batera jarraitzen die eta bertan Krilin eta Gokuren aurka borroka egin behar izaten du. Gure lagunek garaitu egiten dute.
Erortzen ari den kobazulotik atera eta Gokuri Iratxo Dortokaren etxera jarraitzen dio. Segidan bertan zeuden guztiak lotu eta Dragoi Bolak lapurtzen dizkie. Gokuk askatzea lortu eta Pinguinoen Hiriraino jarraitzen dio. Botere psikoekin Goku paralizatu ostean, Aralek egurra eman eta ostiko batez Egiptoraino bidaltzen du.
Kuartelera itzultzean Gokuren radarra besterik ez zuen (Dragoi Bolak berreskuratu baitzituen honek). Bere porrotaren ondorioz, Red Koronelak Tao Pai Pai-ren aurka borrokatzera zigortzen du. Honek bere mingaina erabiliz bakarrik hiltzen du Blue.
Angles (Vendée)
Angles Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Zapi Gorridun Armada
Blue Jenerala
Gero Dragoi Bola GTn agerraldi txiki bat egiten du, Super Zibor 17ren sagan, beste zenbait bilaurekin batera infernutik ihes egingo baitu. Baina Pan-ek erraz irabaziko dio.
Angles (Vendée)
Biztanleria
2007an Angles udalerrian erroldatutako biztanleak 2.095 ziren. Familiak 946 ziren, horien artean 269 pertsona bakarrekoak ziren (86 bakarrik bizi ziren gizonak eta 183 bakarrik bizi ziren emakumeak), 444 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 197 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Zapi Gorridun Armada
Dog
Dark Tenientea edo Green Tenientea izenaz ere ezaguna
Dog (ドッグ, Doggu?), Blue Jeneralaren menpeko ofizialetako bat da. Iratxo Dortokaren etxea erasotzeko arduraduna izan zen, baina erraz garaitua izan zen.
Angles (Vendée)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Zapi Gorridun Armada
Brigada Txuria
Iparraldean kokatuta dagoen brigada (Gokuri aurre egiten dion bigarrena). Operazio zentru nagusia Muscle Tower-a da. Bertatik White Jeneralak (Brigada Txuriaren burua) Kuartel Nagusitik bidaltzen dizkioten aginduak bideratzen ditu. Brigada honen helburua elurtutako paraje horretan Dagoi Bola bat aurkitzea da. Horretarako herriko alkatea bahituta daukate, herritarrek Dragoi Bola bilatzen lagun dezaten.
San Zernin
San Zernin (Jaun Done Satordi jasoa euskarazko tradizioan) Iruñeko Alde Zaharreko historiko burgu bat da, hiri zaharreko iparraldean dago. San Nikolas burgua hegoaldean dago eta Nabarreria burgua ekialdean dago.
Zapi Gorridun Armada
White Jenerala
White Jenerala (ホワイト将軍, Howaito Shōgun?), Brigada Txuriaren burua da. Bere helburua iparraldeko paraje horretan dagoen Dragoi Bola bat aurkitzea da, ejertzitoaren radarrak bat kokatzen baitu bertan. Gokuk beragana iristea lortzen du dorreko oztopo guztiak gainditu ostean. Whitek orduan mehatxu egiten du alkatea hilko duela esanez, eta Gokuren errendizioa baliatuz tiro bat botatzen dio heroi txkiari. Orduan Super 8 amorratu eta kolpe gogor batez Jenerala urrutira bidaltzen du.
Metalezko Sarjentua
Metalezko Sarjentua (メタリック軍曹, Metarikku Gunsō?), Terminator-en antza ikaragarria duen burdinazko robota da. Muscle Tower-aren hirugarren pisua zaintzeaz arduratzen da. White Jeneralaren menpekoa, ia garaitezina dirudi, nahiz eta Gokuren erasoek burua kendu. Ahotik misilak jaurtitzen ditu eta ukabilkada gogorrak eman ere bai. Gokuren aurkako borroka neketsuaren ondorioz bateria agortzen zaio ordea, Gokuk borroka garaituz.
Murasaki Sarjentua
Murasaki Sarjentua (ムラサキ曹長, Murasaki Sōchō?) White Jeneralaren menpeko ofizialetako bat da. Bere esku dago dorrearen 4. pisua zaintzea. Gokuren aurka borrokatu zen, baina nahiz eta tipo argia izan, galdu egin zuen. Borroka galdu ostean, 8 zenbakidun Androidea askatzen du, Goku akabatzeko aginduz eta bestela leher arazi egingo zuela esanez. Gokuk ordea Murasaki konorte gabe uzten du honek ezer egin aurretik.
Agente honek ninja baten truku guztiak ezagutzen ditu: itzaletan kamuflatzea, ninja izarrak erabiltzea, eta bost aldiz biderkatzea bere burua (nahiz eta azkenean boskiak diren eta ez truku bat).
Animean, dorrea suntsitu ostean Murasakik bizirik irauten du eta Gokuri Dragoi Bolak kentzen saiatzen da. Hala ere, Super 8ri barnan zuen bonba kendu ostean, kanpora jaurti eta lehertu ostean, elur jauzi batek arrapatzen du.
San Zernin
Sorrera
San Zernin burgua Nabarreria burgutik kanpo sortu zen auzo bat da, hasiera batean Petri Rodezkoa gotzainaren babespean 1100. eta 1115 urteen artean. Belaunaldi bakar baten ondoren, Alfontso Borrokalariak, burges berriaren erregimena agindu zuen, bere bizilagunengana Jakako forua hedatuz 1129n, gotzainaren prerrogatibei kalterik egin gabe, hau da, herriaren jaun zuzena eta bere biztanleei. Hauxe esaten da Alfontso I.a erregeak erromantzez esleitu gutunean: "...avos totz les francx qui poblaretz en aquella plana de Sent Cernin de Iruyna".
Zapi Gorridun Armada
Kobrezko Brigada
Brigada hau ez da sekula ere azaltzen, izendatu bakarrik egiten da. Copper Jeneralak gidatzen du, nahiz eta sekula ez den ikusten. Bere lana azken Dragoi Bola aurkitzea litzateke, nahiz eta hontan hasi aurretik garaitua den Ejertzitoa. Bioleta Jenerala eta bera izango lirateke Ejertzitoa desgin ostean bizirik iraungo luketen bakarrak.
San Zernin
Sorrera
Barrutiaren barruan infantzoiak, elizgizonak eta nafarrak instalatzea debekatu zen, horien hermetismoa gero berretsi zelarik, behar ziren ñabardurekin eta, gainera, Frankoren seme-alabak ziren bizilagun burgesentzat erreserbatutako jarduera profesionalak zehaztuz. Bertan ezarri ziren frankoek merkataritza eta artisautza jarduerak egiten zituzten, eta batzuek gerora bankari eta prestamista izango zirenaren aurrekarian egiten zuten lana: txanpon aldaketan.
Zapi Gorridun Armada
Erregimendu Horia
Yellow Koronelak zuzendutako laugarren brigada, Karinen Lur Sakratuko Dragoi Bola topatzeko.
San Zernin
Sorrera
Bere hiri-eskemak, formatu hexagonal eta simetrikoan, bi kale perpendikularrek gurutzatua, hirigintza-planteamendu global batean pentsarazten du. Gainera, harresiz kanpo handitu zen, Merkatuko Herri Berriarekin (gaur egungo Takonera parkea) eta Frantziskotar eta Mesedeetako komentuarekin (gaur egungo Basotxoa).
Ildo beretik, pixkanaka areagotu zen haien arteko lehia, bai hiri zaharreko bizilagun nafarrekin, batez ere haiek juridikoki haiekin parekatu zituztenetik, bai San Nikolas. Etsaitasunaren ondorioz, liskar bortitzak izan ziren, baita gerra bat ere, zeinetatik, Antso VII.a Azkarraren laguntzarekin, burtsa irabazi zuen 1222n.
Batasun Pribilegioa
Hurrengo urteetan, Nabarreriak gorputza hartu zuen berriz ere eta, XV. mendean, aldameneko burguak beren esklusibotasuna eta hizkuntza bera galduz joan ziren. 1423an, Batasun Pribilegioa eman zen eta, haren bidez, hiru burguek bat egin zuten eta elkarren arteko mugak legez behintzat hautsi egin ziren, Iruñeko udal bakarra eratuz.
Elkartzearen ondorioen artean, San Zernin Nabarreria eta San Nikolas burguetatik banatzen zuten ekialdeko eta hegoaldeko harresiak bota ziren. Gainera, Mercaderes kalea, Merkatu kalea edo Xabier kalea sortu ziren, orain bateratuta dauden burgu ezberdinak elkarlotzeko. San Nikolas eta San Zernin artean San Frantzisko enparantza eraiki zen eta Nabarreria eta San Zernin artean Udal plaza.
Angles (Vendée)
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.873 etxebizitza zeuden, 968 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 789 bigarren erresidentzia ziren eta 115 hutsik zeuden. 1.853 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 968 etxebizitza nagusietatik 745 bere jabearen bizilekua ziren, 214 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 31 etxek bi zituzten, 243 etxek hiru zituzten, 340 etxek lau zituzten eta 350 etxek bost zituzten. 832 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 489 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 376 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.062 ziren, horien artean 648 aktiboak ziren eta 414 inaktiboak ziren. 648 pertsona aktiboetatik 556 lanean zeuden (283 gizon eta 273 emakume) eta 92 langabezian zeuden (45 gizon eta 47 emakume). 414 pertsona inaktiboetatik 270 erretiraturik zeuden, 52 ikasten zeuden eta 92 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Angles udalerrian 1.091 unitate fiskal zeuden, 2.336 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.892 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 121 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 28 eraikuntza enpresak ziren, 22 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 14 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 12 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 11 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 50 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 2 funerariak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 8 igeltseroak, 7 margolariak, 2 zurginak, 5 iturginak, 1 argiketaria, 2 eraikuntza enpresak, 6 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 4 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 10 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 arraindegi zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Angles udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.690 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1 eta botika 1 bat zegoen.
San Zernin
Hirigintza
Burgu Gares, Lizarra, Biana, Bastida Errioxa edo Bastida Arberoa bezala, bastida bat da. Iruñeko ordokiko lautada batean dago finkatuta, harresiaren eta Arga ibaiaren eta San Nikolas burguaren artean. Kale nahiko zuzenak dira oro har, kurbaduraren bat dute burguen muturretan eta plaza zabalak barnealdean.
Angles (Vendée)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
San Zernin
Plazak
Burguak lau plaza ditu:
Nafarroako Foru hauteskundeak
San Zernin burgua Alde Zaharra hautes-barrutia da, Iruñeko barrutian. Hauek dira hauteskunde-barruti horren emaitzak azken foru-hauteskundeetan:
Autobusa
Auzo honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 6 linea daude:
Bizikleta
Bizikletek galtzada erabiltzen dute, autoek eta oinezkoek bezala, azken horiek kale guztiak oinezkoentzat jarrita dauden burgu batean baitute lehentasuna.
Aparkalekua
Kale guztiak oinezkoentzat egokituta daudenez, debekatuta dago bertan aparkatzea. Gainera, Iruñeko Udalak kudeatutako sarbide-kontrol automatikoko sistema baten bidez baimendutako ibilgailuek baino ezin dute zirkulatu.
Monumentu eta leku intersgarriak
San Zernin burguko monumentu eta eraikin garrantzitsuenak honakoak dira:
Zapi Gorridun Armada
Yellow Koronela
Yellow Koronela (イエロー大佐, Ierō Taisa?), Erregimendu Horiaren buru den tigre-gizaki bat da. Lur Sakratuan kokatzen da, bertan Dragoi Bola bat topatzeko. Bora mehatxatzen dute Dragoi Bola eman diezaioten eta baina honek soldaduak akabatu egiten ditu. Yellow-k helikopteroan ihes egitea lortu eta Kuartela porrotaz jakinarazten du. Red Koronelak, amorratuta, Tao Pai Pai bidaltzea mehatxatzen du, ez badu Dragoi Bola berreskuratzen. Yellow-k Boraren semea (Upa) bahitzen du trukean bola eman diezaion baina Goku iritsi eta helikopterotik botatzen du Upa salbatuz.
Dragoi Bola GTn agerpen txiki bat egiten du Super 17ren sagan, Blue Jenerala, Metalezko Sarjentua eta Black laguntzailearekin batera infernutik ihes egiten duenean bere helikopteroan. Hala ere, Panek erraz garaitzen ditu.
Zilarrezko Erregimendua
Seriean ageri den lehen brigada da eta Silver Koronela gidatzen du, gizon serio eta autoritarioa. Bere zeregina bi Dragoi Bola aurkitzea da, bata herri batean eta bestea basoan.
Silver Koronela
Silver Koronela (シルバー大佐, Shirubā Taisa?), Gokuren aurka borrokatzen den lehen ofiziala da. Zilarrezko Erregimenduko burua da. Itxuraz, Red Komandantearen konfiantzazko gizonetako bat da.
South Coffeyville (Oklahoma)
South Coffeyville Oklahomako herri bat da. Nowata konderrian kokatua dago. 2010ean 785 biztanle zituen, 1.57 kilometro koadrotan banatuta.
Zapi Gorridun Armada
Silver Koronela
Anker eta erruki gabea zeregina betetzeko orduan, horretarako zein akabatu behar duen axola gabe. Boxeatzaile ona eta Red-i fidela, Dragoi Bola bat bereganatzen du, nahiz eta honek ez duen salbatzen Red-ek agindutako heriotzetik, aurkitu beharreko bigarren Dragoi Bola haur batek kendu baitio. Exekuzioa ez dakigu seguru burutu zenetz, Silver-ek (erabakiarekin atsekabetuta) Red-en bulegotik alde egiten baitu bere soldaduak baztertuz. Ez dakigu ezer gehiago Silver-etaz.
Erregimendu Bioleta
Ejertzitoko emakume bakarrak gidatutako bostgarren brigada. Amazoniako erregimen batean aurki behar dute Dragoi Bola. Nahiz eta ia gizon guztiak hil, asko Koronelak berak sakrifikatuta animaliei jaten emateko, helburua lortu eta Red Koronelaren sari handi bat jasotzen du dirutan.
Bioleta Koronela
Bioleta Koronela (バイオレット大佐, Baioretto Taisa?) Ejertzitoko emakume bakarra da eta bere zeregina amazoniako erregimen batean Dragoi Bola bat aurkitzea da. Erraz aurkitzen du Blue Jeneralak Gokuri lapurtutako radarrari esker. Basati talde batek bere gizonak hil eta ero Kuartel Nagusira joaten da. Red-ek saria ematen dio. Kuartela Goku eta lagunek inguratuta dutela, Red Koronelaren kutsa gotorra ireki, diru guztia lapurtu eta helikopteroz ihes egiten du Goku eta lagunak saihestuz.
Ejertzitoaren Azpikontratak
Bere ofizialekin Goku garaitu ezinik, Red Koronelak ejertzitotik kanpoko bi lagun kontratatzen ditu, lapur bizkor bat (animean bakarrik) eta eraile bat:
Sarcoscyphaceae
Sarcoscyphaceae Pezizales ordeneko onddo familia bat da. Guztiek dute kopa itxura. Mundu osoan zehar aurki daiteke, ingurune tropikaletan zein epeletan.
Generoak
13 genero eta 102 espezie ezagutzen dira :
Patroi (argipena)
Patroi hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
Leporinus y-ophorus
Leporinus y-ophorus Leporinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
NGC 6267
NGC 6267 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Anne Lukin
Anne Lukin (Iruñea, Nafarroa Garaia, 2001eko uztailaren 24a) abeslaria da. TVE espainiar telebistako Operación Triunfo lehiaketan parte hartu zuelako famatu da.
Bizitza
Ikus-entzunezko Komunikazioko ikaslea zen Euskal Herriko Unibertsiatean. Abeslaria izateaz gain, biolina, txeloa eta ukelelea jotzen ditu. Abesti bat konposatu zuen "Operacion Triunfon" zegoen bitartean, "Salte" izenekoa. Horretaz aparte, hainbat kanta kaleratu ditu: "Vover a mí" eta "Lento", azken hau irailaren 29an argitaratua. Gaur egun, bere diskan lan egiten ari da, printzipioz hurrengo urteko urtarrilaren amaieran argitaratuko dena.
Bere musika-erreferenteak Operacion Triunfon esan zuen bezala Adele, Queen eta Elton John dira.
2020. urtean, TVEko Operación Triunfo izeneko talent showan parte hartu zuen. Bigarren galan Maialen Gurbindo abeslariarekin batera abestu zuen Ken Zazpi taldearen Ilargia kantua eta hau izan zen talent showan euskaraz abestutako lehen aldia. Anne seigarren galan joan zen, "Unchained melody" abestia interpretatu ondoren.
Operación Triunfo saioan sartu baino lehen, 16 urte zituela, Convénceme telesailean agertu zen, Mercedes Milá kazetariarekin.
Oltcit
Oltcit SA (IPA: /olt.'sit/) Errumaniako/Frantziako automobil ekoizlea izan zen, hasiera batean Errumaniako Gobernuaren (% 64) eta Frantziako Citroën (% 36) enpresaren artean banatutako partaidetza bateratu baten bidez sortu zen. Bere produktu nagusia Oltcit Club/Citroën Axel hatchback-a izan zen, Errumaniako Craiovako lantegiko instalazioetan muntatua.
Historia
1991n, Errumaniako gobernu sozialistak Citroën bidaiari-autoen fabrikatzaile frantsesari tokiko merkatuan presentzia joint venture enpresa baten bitartez izan zezan Errumaniako gobernu sozialistak emandako abalaren ondorioz, enpresaren izena, lehenago Automobile Craiova izenez ezagutzen zena, Oltenara aldatu zen, marka horren pean ekoizten jarraituz.
1994an, Errumaniako gobernuak konpainia horretan zuen partaidetza saltzea erabaki zuen, eta partaidetza saldu eta akzio-osaera aldatu ondoren (% 49-% 51), Daewoo Heavy Industries Hego Koreako fabrikatzailearekin elkartu zen, eta Rodae Automobile enpresa partaidekide gisa ezarri zuten, ondoren Daewoo Automobile Romania enpresa sortzeko.
Izena
"Oltcit" izena Errumaniako Oltenia eskualdetik dator, "cit" silaba Citroën fabrikatzaile frantsesarekin duen lotura adierazteko enpresaren izenaren barruan sartutako laburdura bat da. Oltcit logotipoa ere Citroën enpresaren nahiko antzekoa da, baina bi chevronen ordez, bakarra agertzen da, "O" letraren gainean.
Industria
Industria lehengaiak eraldatuz produktuak ekoizten dituzten jarduera eta prozesuen multzoa da. Ekoitzitako produktuak zein diren, industria-jarduera mota ezberdinak daude. Adibidez, automobilgintza izeneko industria-sektorean, automobilak eta automobiletarako osagaiak ekoizten dituzten jarduerak biltzen dira eta metalgintzan burdina eta beste metalak eraldatzen dituzten fabrikak biltzen dira. Lehengaiez gainera, industriak lehengaiak eraldatzeko energia behar du, baita azpiegiturak ere (errepideak, trenbideak...) lehengaiak fabriketaraino garraiatu eta bertatik produktu bukatuak banatzeko.
Ekonomian, industriak bigarren sektore izenekoa osatzen du, nekazaritza eta arrantza hartzen duten lehenengo sektorearen eta zerbitzuak barne hartzen dituen hirugarren sektorearen aldean. Historian zehar, Industria Iraultza izenekoa izan zen XVIII eta XIX. mendeetan zehar industria gehien garatu zen aldia, ekonomia osoaren produktua nabarmen gehituz. Dena den, munduan zehar industriaren garapena oso ezberdina da eta horrela herrialde industrializatuak eta ez-industrializatuak bereizten dira. Aldi berean, herrialde industrializatuak izaten dira ongizate material handiena izaten dutenak, oraindik nekazaritzan oinarritzen diren herrialdeen aldean.
Hala ere, herrialde aberatsetan badago joera fabrikak kostu txikiagoak dituzten herrialdeetara eraman eta bestelako jarduera espezializatuagoak (hirugarren sektorean, esaterako) sendotzeko. Industriaren garapena izan da baita ere, neurri handi batean, egungo ingurumen-arazoen sortzaileetako bat, bere ekoizpen-prozesuetan sortutako hondakinak atmosfera eta ibaietara kontrol eskasarekin isurtzeagatik besteak beste.
Historia
Gizakiaren ezaugarria da, animaliak ez bezala, lehengaiak bildu, teknika baliatu eta lan eginez bere beharrak asebetetzeko gauza izatea. Horrela, industria antzinatik erabili du gizakiak. Suaren erabilera industria-jardueraren jatorrian dagoela esan daiteke. Gizakiak harriz egindako tresnak ere duela milioi bat urtetik gutxi gorabehera egiten ditu, Paleolitiko garaiko industria litikoa erakusten duenez. Antzinako gizakiek egurrez eta larruz egindako tresnak ere industria-jardueraren hastapenak direla esan daiteke.
Industria-jarduera modernoaren ezaugarria den espezializazioa edo lanaren banaketa ere antzinatik gertatzen da. Hasierako espezializazioari ekin zioten langileak artisauak izan ziren, industria jardueran nagusi izan zirenak antzinako zibilizazioetatik XVIII. mendean Industria Iraultza abiarazi arte. Artisau bakoitzak produktu-mota zehatz bat ekoizten zuen, berezko edo ikasita zituen teknikak erabiliz eta ekoizpen-prozesu osoa hasieratik bukaerara berak bakarrik burutuz. Bere lanaren xehetasunak sekretupean edukitzen zituen, lanbidearen teknikak aitak eta amak semeari eta alabari bakarrik irakatsiz, industriak ematen zion pribilegioa ez galtzeko. Industria bereko artisau-elkarteetan (zapatariak, errementariak, ...) ere biltzen ziren Erdi Arotik aurrera bere lanbidearen interesak batera hobeto defendatzeko.
XVIII. mendean eta Ingalaterran hasita, eta Europako beste herrialdeetan eta Ameriketako Estatu Batuetan ondoren, artisau eta merkatari aske eta aberatsek sortutako gizarte-klase boteretsu bat sortu zen, burgesia izenekoa. Hazkunde demografikoak ekarri zuen langileen ugaritasunak eta, merkataritzaren garapenari esker, lehengaien eskuragarritasunak, industria-produktuak ekoizteko modu berri bat ekarri zuen, nagusi baten mendean langile asko soldata eskasekin fabrika batean bildu eta produktuak askoz ere merkeago ekoizten ziren, lehenengo artisauak ez bezala, ekoizpen-prozesuko faseak zatituz eta makineria berria sartuz. Industria Iraultzaren eta kapitalismoaren sorrera izan zen.
Industria-motak
Ekoizpen prozesu orokorrean duten kokapenari buruz, industriak honela sailka daitezke:
Erabiltzen duten lehengaien kopuruari buruz, sailkapen hau egin daiteke:
Villadepalosko geltokia
Villadepalos Espainiako Leongo probintziako tren geltoki bat da, Carracedelo udalerrian kokatuta dagoena.
Industria
Industria-motak
Beste alde batetik sailkapen hau ere egin daiteke ekoitzitako gaia zein den:
Villadepalosko geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Industria
Industria-motak
Bere garapenari buruz, industriak puntakoak edo helduak izan daitezke:
Azkenik, industriak langile kopuruari buruz ere sailka daitezke. Horrela, industria txikiak (langile kopurua 50 baino txikiagoa denean), ertainak (50-100) eta handiak (100 langile baino gehiago) bereizten dira, langile kopuruaren mugak herrialdea zein den aldakorrak badira ere. Aldi berean, lan-indar intentsiboko industria (langile asko behar dituztenak, kapital finkoaren aldean; ehungintza, esaterako) eta kapital intentsiboko industria (makineria eta azpiegitura handiak behar dituena, lan indarraren aldean; energia-industria, esaterako) bereizten dira.
Industriaren kokapena
Industria-jarduerak ez dira uniformeki banatzen lurraldean zehar. Fabrikek bata bestearen ondoan kokatzeko joera izaten dute, beti horrela ez bada ere, azpiegiturak eta elkarrekiko osagarritasuna (aglomerazio-ekonomiak deritzenak) baliatzeko. Kokapen industrialerako kontuan harturiko faktoreak hauek izaten dira: lehengaien eskuragarritasuna, industria osagarrien gertutasuna, merkatu potentzialerako irisgarritasuna (urbanizazio-ekonomiak), lan-indarraren kostuak, azpiegiturak eta aglomerazio-ekonomiak. Fiskalitatea (ordaindu beharreko zergen zenbatekoa) eta langileen prestakuntza ere kontuan hartu beharreko faktoreak izaten dira. Industria handien kasuan, faktore geopolitikoak ere erabakigarriak izan daitezke.
Kontsumo-ondasunen industrietan, fabrikak hiri handien ondoko hinterland izeneko eremuetan lekutu ohi dira, hiri handietako merkatuak eta azpiegitura-sare zabalak direla eta. Oinarrizko industrietan, ordea, lehengai-iturrien gertu izatea faktore erabakigarria izaten da; adibidez, ohizkoa da petrolio-birfindegiak petrolio-putzuetatik gertu kokatu izan dira. Egun ordea, lehengaien faktore ez da lehen bezain erabakigarria izaten; adibidez, petrolioaren, oliobide-sareei esker birfindegiak petrolio-putzuetatik urrun ere kokatzen dira. Ekipo-ondasunetan, garrantzitsua izaten da inguruko fabriken osagarritasuna: adibidez, automobilgintzako fabrikek denetariko piezak eta osagaiak ekoizten dituzten fabrikak behar izaten dituzte euren inguruan. Bertako biztanleen prestakuntza teknologia maila aurreratua duten industrietarako beharrezkoa da. Lan-indarraren kostua, herrialde batetik bestera gehienetan, gero eta gehiago kontuan hartzen den faktorea da, globalizazioa dela eta, produktuak konkurrentziak baino merkeago eskaintzeko presioa oso handia izaten baita. Horrela, deslokalizazio fenomenoa gertatzen da askotan, non bertako fabrikak itxi egiten diren, soldata merkeagoak dituzten herrialdeetan zabaltzeko. Bertako kultura industriala, antolaketa-modua eta babes politikoa ere kontuan hartzen diren faktoreak dira.
Paisaia industrialak
Industria-fabrikek euren bolumena dela eta, eta baita ere elkarrekin biltzeko duten joeragatik, eragin nabarmena dute paisaian. Gehienetan, badiak eta bailarak izan dira industria-fabriken kokagune nagusia, aurrez inguru hauetan zeuden azpiegiturak profitatuz. Lurralde hauetan industriak txertatzeko modu ezberdinak erakutsi ditu, paisaia industrial ezberdinak sortuz.
Historian zehar paisaia industrialak herri beltzak izenekoetatik teknopolis izenekoetara bilakatu dira, tartean hirigune industrialak osatuz. Lehenengo iraultza industrialean, ikatza zen energia-iturri nagusia eta horrela, fabrikak ikatz-meategien inguruan pilatzen ziren, kutsadura larria sortuz. Ondoan, langileen etxebizitzak egoten ziren, garraiorako aukerak oso murritzak baitziren. Black country edo herri beltz deitu izan zaie horrelako lurraldeei, non langileak kondizio larrietan bizi ziren, esplotaturik eta kutsadura-giroan. Black country paisaiaren adibide paradigmatikoa Birmingham inguruko lurraldea izan zen XIX. mendean. XX. mendean zehar, kapitalismoak kontsumorako produktuak merkaturatu beharra izan zuenean, hiri populatuenen inguruan kokatu ziren, euren produktuei irtenbide zuzenena emateko, etorkinak erakarriz eta hiria handituz berriz ere. Gainera, ikatzaren ordez, petrolioa energia-iturri garrantzitsuena bilakatu zen eta horrela, ia ez zegoen beharrik fabrikak ikatz-meategi inguruetan kokatzeko. Hirigune industrial deritzenak sortu ziren horrela. Hirigune industrial hauen adibide gisa Detroit, Madril eta Iruñea Euskal Herrian daude. XX. mendearen bukaeran, Hirugarren Industria Iraultzaren haritik, fabrika mota berri bat garatzen da, teknologia aurreratuarekin eta prestakuntza maila handiko langileekin. Fabrika horiek gune jakin batzuetan biltzeko joera erakutsi dute, planifikazio zehatz bati jarraiki, botere politikoen babespean, elkarrekiko sinergiak baliatzeko asmoz eta hiriguneen inguruetan. Teknopolis edo teknologia-parkeak dira industria aurreratu hauek biltzen dituztenak.
Lurralde batean industria jarduera nagusia denean, fabrikak pilaturik azaltzen direlarik, paisaia konplexu industrial motakoa dela esaten da. Konplexu industrialak bailara batean edo portu baten inguruan kokatzen dira. Industria-fabrikak hain ugariak ez direnean, gehienetan hiri ertainen inguruan, industrialdeetan eta parke teknologikoetan biltzeko joera izaten dute. Azkenik, egungo garraio-sarearen garapenari esker, industria-fabrikak kokatzeko ez da hain faktore garrantzitsua garraio-kostua eta honenbestez fabrikak lurraldean sakabanatzeko joera hautematen da batzuetan.
Euskal Herrian, Bilboko itsasadarra izan da konplexu industrialaren adibide garbiena, XX. mendearen azken urteotan bertako industria asko desegin baziren ere. Bertako ertzeetan Bizkaiko Labe Garaiak, La Naval ontziola eta beste industria asko daude, askotan elkarren osagarriak. Hirigune industrialen adibide gisa, Gasteiz, Gamarrako industrialdearekin, eta Iruñea, Landabengo industrialdearekin, aipa daitezke. Gipuzkoan batez ere eta ibar estuetako ibilbideetan pilaturiko fabrikez osaturiko hirigune industrial berezien adibideak, herrietan bertan edo hauetatik oso gertu, Eibar, metalgintzako fabrikekin, eta Beasain dira, azken hau CAF fabriken inguruan. Bizkaiko Parke Teknologikoa, Zamudion kokatua, Euskal Herriko teknopolis handiena da.
Industriaren kontzentrazioa
Industriaren kontzentrazioa enpresa edo enpresa-talde batek hainbat industria bere mendean hartzen duteneko fenomenoa da. Egun, ugari dira industria ezberdinen elkartzeak eta erosketak, jarduera bera duten enpresen artean, elkar loturik dauden enpresen artean zein elkarrekin zer ikusirik ez duten jardueretan. Kontzentrazio horizontala izango da, enpresa bakar batek industria-jarduera bereko fabrikak edo enpresak biltzen dituenean. Kontzentrazio horizontala burutzearen arrazoiak merkatuan posizio menderatzaile bat osatzea (prezioak kontrolatuz neurri batean) edota eskala-ekonomiak sortzea, tamaina egokiago bat lortu eta kostuak murrizteko. Kontzentrazio bertikala ekoizpen-prozesu berean kokatzen diren industrien elkartzea da, lehengai eta produktu erdibukatuen hornikuntza modu egokian ziurtatu eta industria-taldeko tarteko fabriken merkatua bermatuz horrela. Elkartzen diren industriek zuzenean loturik ez daudenean, konglomeratua osatu dela esaten da.
Aldi berean, cluster edo industria-sare izeneko industria-enpresa multzoak ere osatzen dira. Cluster direlakoetan ezaugarri komunak (bezeroak, hornitzaileak, teknologia) dituzten industria biltzen dira enpresa-estrategiak, erakunde publikoekiko harremanak eta azpiegiturak partekatzeko, besteak beste. Cluster hauen helburua kostuak murriztu, konkurrentzia-ahalmena handitu eta sinergiak sortzea da.
Industriaren ekoizpen-metodoak
Industria Iraultza aurreko artisauek produktuaren ekoizpen-prozesu osoa, goitik behera, beraiek egiten zuten, eskuko lanaz nagusiki eta urtetan bildutako esperientziari esker. Industria-iraultzak industriara teknologiaren erabilera intentsiboa edo makinismoa ekartzeaz gainera fabriketako lan-antolakuntza metodo berriak ekarri zituen, espezializazioan eta kontrolean oinarriturik. Artisauak burutzen zuen lanean ez bezala, masako ekoizpenak produktibitatearen gehikuntza eskatzen zuen eta horretarako espezializazio eta lanaren zatiketarako metodoak asmatu ziren, taylorismo izeneko antolaketa-modua osatuz. Horrela, langile bakoitzari zeregin zehatza emanez fabrikan, langileak bere lana burutzeko behar duen denboraren kontrol zorrotzarekin batera. XX. mendearen hasieran ekoizpen-lerroak garatu ziren, non produktua ekoizteko fase guztiak bata bestearen ondoren kokatzen diren. Ekoizpen-kateak Henry Ford automobilgintza-enpresaburuak garatu zituen XX. mendearen hasieran. Fordismoak produktu homogeneo baten serie handiak ekoizteko beharra ikusten zuen gainera kostuak murriztu, ekoizpena gehitu eta etekin handiagoak lortzeko. Taylorismoan, fabrika barneko antolaketa zen helburu nagusia, denborak eta kostuak murriztuz; fordismoan, merkatua ere jartzen du bere ikusmiran, merke eskaini, asko saldu eta etekin oparoak lortzeko. Horrela, taylorismo ekoizpen-ekonomia bat den bitartean, fordismoa, eskaria-ekonomia bat da funtsean.
XX. mendearen bukaeran, fordismoa baztertu eta toyotismo izeneko antolaketa-metodoa garatzen da industrian, aldi berean robotika eta automatizazioa garatu direlarik. Japoniako Toyota fabriketan abiarazitako toyotismoa fordismoa baino malguagoa da, fabrikan ekoizpen-kate bat izan daitekeen arren, langile-taldeek, kalitate-zirkulu moduan antolaturik askotan, langileek denboraren kontrol handiagoa izan eta tarea anitzagoak egiten baitituzte, edozein unetan langileak geldiarazi ditzakeen makineriari esker, prozesuari eta produktuari buruz duten ezagutza profitatuz kalitatea hobetzeko. Just-in-time, biltegietako tamaina gutxitzeko; kanban, ekoizpena era ordenatuan burutzeko; kaizen, kalitatearen hobekuntzarako eta poka-yoke segurtasunerako dira, besteak beste, ekoizpen-antolaketa berriaren tresna zenbait.
Industrialismoaren ondorioak
XIX eta XX. mendeetan izandako hazkunde ekonomikoa industriaren garapenari zor zaio neurri handienean eta egun ere herrialde askotako ekonomia-jarduera nagusia izaten jarraitzen du. Garapenerako jarduera eraginkorrena izatetik urrun, industriaren garapenak ideologia zehatz bati jarraitzen dio, industrialismo izenekoa, kapitalismoarekin estu loturik:
Industrialismoaren aurka, ordea, zenbait mugimendu sortu zen, ludditak eta Arts and Crafts mugimenduaren jarraitzaileak kasu. Marxismoaren sorreran, gainera, zerikusi handia izan zuen hiri industrialetan bizi ziren langileen egoera larria. Gizarte arloan ez ezik, ingurumenean ere ondorio larriak ekarri zituen. Industrialismoaren alde ilun hauetaz honela idazten zuen Alexis de Tocqueville frantziar idazleak 1835 urtean:
Industria eta ingurumena
Industrialismoak aldaketa handia ekarri zuen ekoizpen-faktoreen erabileran. Horietarik, natura baliabideak izan ziren modu intentsiboan erabiltzen hasi ziren faktoreetako bat. Horren ondorioak nabarmenak izan dira: industriarako beharrezkoak diren lehengai naturalen gehiegizko erauzketak (basogintza intentsiboa, esaterako), ekoizpen-prozesuetan inguruko aire, ur eta lurraren kutsadura, kasu askotan inguruko gizakien bizitza-egoera nabarmen kaltetuz eta beste batzuetan osasun-larriak sortuz (erakusgarri nabarmenen artean, Indiako Bophal hirian industria kimiko bateko gas pozoitsu baten ihesi batek milaka lagun hil zituen 1984 urtean, 1986 urtean zentral nuklear batek eragindako Txernobylgo hondamendiak ere giza eta ingurumen-ondorio larriak ekarri zituen) eta industria-produktuak kontsumitu ondoren naturan isuri edo botatzearen ondorioak (zabortegiak, esaterako).
1970eko hamarkadatik industriak dakartzan ingurumen-arazoek erakunde ofizialen arreta erakarri zuen. Erromako Kluba izeneko aditu-taldeak hazkunde industrialak dakartzan kutsadura eta baliabide naturalen urritzea nabarmendu zituen. Geroztik eta askotan herriaren ekimenez, gobernuek kezka horiek bereganatu eta ingurumenarekiko errespetua dakarten politika industrialak eratu dituzte. Nolanahi ere, askotan industria kutsatzaileen lekualdatze hutsa gertatu da, arrisku industriala zuten jarduerak eta hondakin toxikoak Hirugarren Munduko herrialdeetara eramanez. XXI mendearen hasieran, kezka hau mundu osora zabaldu da, industriak aldaketa klimatikoan duen eragina dela eta. Horrela, garapen iraunkor kontzeptua ere definitu da, industria-ekonomia ingurumenarekiko erlazio berri bat bilatu nahian besteak beste.
Charlie Vickers
Charlie Vickers (Melbourne, Australia, 1992 ko urriaren 24 an) aktore australiarra da. Vickers batez ere ezaguna da Medici (2018) drama historikoan, Palm Beach filmean (2019) eta Prime Video ren Eraztunen jauna: Boterearen eraztunak (2022) fantasiazko telesainean jokatutako rolengatik.
Bizitza eta hezkuntza
Charlie Vickers Melbourneko St. Kilda barrutian jaio zen 1992an, baina Geelongen hazi zen (Victoria). Melbourneko RMIT Unibertsitatean arte-gradu baterako ikasi zuen, eta afizionatuen antzerkian parte hartu zuen, Stephen Sondheimen Sweeney Todd antzezlaneko epaile rola barne. Geroago, Erresuma Batuko antzerki eskola batean sartzeko probak egin zituen, Sydney n.
Ikasketekin jarraitzeko, Vickers Londresera (Ingalaterra) joan zen, eta han Royal Central School of Speech and Drama eskolan sartu zen. 2017an graduatu zen.
Industria
Industria eta gizartea
XIX. mendeko hiri industrialetan langileak egoera larrian bizi ziren. Ordu askotako lanegunak burutu behar zituzten eta zigorrak jasaten zituzten nagusiak euren errendimendua nahikoa ez zela uste zuenean. Soldatak ere oso kaskarrak ziren. Auzo txiroetan bizi ziren, zerbitzu publiko eskasekin. Industriaren garapenak behar zuen inbertsio-tasa altuak errendimenduak ere altuak izatera behartzen zuen eta horren zama langileen gainean jartzen zen. XIX. mendeko langile industrialen bizimodua irudikatzen duen lan famatua Charles Dickensek idatziriko Hard times (Garai latzak, euskaraz) eleberria da. Langileen egoera larri honek pentsamendu sozialista eta marxista garatu zuen, langileak industrialismoaren gehiegikerien aurka antolatzen ziren bitartean. Langilea beste makina bat balitz bezala hartzen zuen industriako metodo zientifikoak, alienazio kontzeptua sortzera eraman zuen teoria marxistaren baitan: antzinako artisauek ez bezala, langileek euren lanaren fruituarekin duten harremana arrotza da, langilea bere gizatasuna galduz horrela. Azken hamarkadetan aldatu egin da industrialismoak gizartean duen eragina. Langileen baldintzak, oro har, hobetu egin dira lehenengo munduan, teknologiaren produktibitate-aurrerapenei eta ongizatearen estatuaren zabalkuntzari esker. Industriaren eta ekonomia osoaren euskarri den kontsumismoa bilakatu da, ordea, gizakiaren alienazio iturri nagusi. Horren inguruan, azpimarratzekoak dira, beste batzuen artean, Herbert Marcuse filosofo eta soziologoaren lanak.
Industria arloz arlo
Industrian arlo ezberdinak bereizten badira ere (automobilgintza, zementua, elektronika-produktuak, ...), industria-produkzioaren balioa kate moduan osatzen da industria ezberdinen artean, lehengaietatik hasi, oinarrizko gaiak, produktu erdibukatuak eta osagaiak tartean eta kontsumo-produktuekin bukatzeko.
Industria-jardueren oinarrian meagintza eta energia-industria daude, nekazaritza-sektoreak ematen duen hainbat lehengairekin batera. Meagintza makineria astuna behar duen sektorea izaten da. Aldi berean, kokapen zehatzak dituen jarduera da, meategiak non, han kokatuko baitira meakgintza-fabrikak, mea erauzi eta haren oinarrizko eraldaketa egiteko.
Charlie Vickers
Karrera
2022an, Vickersek Sauron pertsonaia ezagunaren rola jokatu zuen Tolkienen munduan inspiraturiko Eraztunen jauna: Boterearen eraztunak telesailean. Bigarren atalean agertu zen lehenbizikoz, Morfydd Clark ekin batera. Kontua da Vickersek Halbrand izeneko gizaki baten rola jokatzen duela, eta aktoreak hirugarren atala arte ez zuela jakin Halbrand hori benetan Sauron zela. Hasierako urpeko eszenek eskatzen zutena behar bezala prestatzeko Vickers bortz egunez ibili zen Tongariro Parke Nazionalean, Zeelanda Berrian, murgiltze librea ikasten. Vickers lasterkari gogotsua da. Zenbait triatloi eginak ditu, eta 5-10 km egin ohi ditu astean behin baino gehiagotan.
2022an ere bai, Holly Ringland-en The Lost Flowers of Alice Hart eleberriaren egokitzapen batean hartu zuen parte Vickersek.
Industria
Industria arloz arlo
Energiaren sorrera eta banaketa burutzen dituen energia-industria da oinarrizko industriarik garrantzitsuena, beste ekonomia-arloek, industria guztiak barne, energia hornikuntzaren mendean baitaude. Energia-industriek azpiegitura eta instalakuntza konplexuak behar dituzte eta enpresa handien esku egoten da. Energia-iturria zein den, jarduerak ezaugarri ezberdinak ditu, ordea. Adibidez, petrolioaz sortutako energia-fabrikak petrolioaren hornikuntza bermatzen duten azpiegituren inguruetan daude (portuak, oliobideak). Zentral nuklearrek, berriz, ur-hornikuntza ziurra duten tokietan kokatu behar dira; erregai gisa erabiltzen duten uranioaren zuzeneko hornikuntza, ordea, ez da hain erabakigarria hauen kasuan. Garapen bidean dauden energia berriztagarrien industriak, berriz, iturburu-mota zein den kokatuko dira (haize handia jotzen duen tokietan kokatuko dira energia eolikoaren instalakuntzak, ibaietan energia hidraulikoa, toki eguzkitsuetan eguzki-energia). Energia berriztagarrien instalakuntzetarako egin beharreko gutxieneko inbertsioa petrolioaren eta energiaren nuklearraren kasuan baino askoz txikiagoa da, euren errendimendua txikiagoa dela kontuan hartu behar bada ere.
Maria Quintanal
Biografia
Kanarietako Atlántico Canario taldeko kidea, 1996an eta 2004an, hurrenez hurren, Atlanta eta Atenasko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Azkenetan zilarrezko domina lortu zuen foso modalitatean.
Industria
Industria arloz arlo
Hirugarren fase batean koka daitezke ekipo-ondasunen industriak, kapital-industria izenez ere ezagunak. Automobilgintza, makina-tresna, aeronautika-industria, ontzigintza dira sail honetan biltzen diren sektore nagusietako batzuk. Industria hauetan osagai zehatzen ekoizpena eta ondorengo muntaia dira fabrikako jarduera nagusiak, horretan trebetasun berezia duen lan-indarra erabiliz. Sektore hauetako produktuak epe luzerako inbertsio moduan erabiltzen dituzte beste industriek. Hori dela eta, industria osoko bilakaeraren aurreikuspen gisa erabiltzen da industria hauetako egoera.
Maria Quintanal
Biografia
2009an Espainiako federakuntzarekin arazoak zituela eta, Dominikar Errepublika ordezkatuko zuela adierazi zuen.
Industria
Munduko geografia industriala
Industriaren banaketa munduko herrialdeen artean ez da inoiz uniformea izan. Iraultza Industriala Ingalaterratik abian jarri eta handik Europako mendebaldean eta Ipar Amerikan soilik zabaldu zen hasiera batean. XX. mendean zehar, Sovietar Batasuna, Japonia eta Europako beste zenbait herrialde ere (Espainia eta Italia, esaterako) industria-jarduera garrantzitsu bat garatzen hasi ziren. Horrela, herrialde industrializatu eta ez-industrializatuen sailkapena egin zen, herrialde bakoitzean industriak zuen pisuari buruz, tartean industrializazio bidean dauden herrialdeak ere aipatuz. Horrela, nazioarteko ekonomia-egitura nahiko garbia izan zen XX. mendean, herrialde industrializatuak ipar hemisferioan eta herrialde ez-industrializatuak hego hemisferioan kokatuz. XX. mendearen bukaera aldera, Ekialdeko Asiako herrialdeen industrializazio-prozesua azkartu (Hego Korea, Taiwan, Singapur eta, batez ere, Txinan) eta munduan industria-herrialde garrantzitsu bilakatu dira. Aldi berean, herrialde industrializatu tradizionalen lerratze nabarmen bat izan zen zerbitzuen ekonomiaruntz, herrialde industrializatu berrien produktu merkeen konkurrentziari aurre egin ezinik eta etekin handiagoak ematen dituzten sektoreak garatuz (finantzak, bioteknologia). Ildo honetatik, Txina munduko fabrika bilakatu dela aipatu da. Hego hemisferioko herrialde batzuk ere, herrialde gainerakor izenpean (India, Brasil), industria-garapen nabarmen bati ekin diote XXI. mendearen hasieran, petrolioaren eta beste lehengai eta nekazal produktuen ustiapenaren inguruan kasu batzuetan eta siderurgia bezalako industria-jarduera helduekin loturik beste batzuetan, industrializazio hau herrialde garatuen mendekotasunezko harreman batez garatu izan bada ere, multinazionalen bitartez esaterako.
Maria Quintanal
Biografia
Senarra Sergio Piñero tiratzailea ere bada eta Arantxa izeneko alaba du.
Industria
Munduko geografia industriala
Hala ere, egun Europako mendebalde osoan industria-jarduerak garrantzi handia izaten jarraitzen du. Bertako industria-eskualde nagusienetakoa da Alemanian kokatzen da, Ruhr ibaiaren arroaren inguruan batez ere. Saxonian, Frantziako iparraldean eta Rodano ibaiaren arroan eta Po ibaiaren inguruan Italian kokatzen dira beste industria-eskualde garrantzitsu batzuk. Ipar Amerikan, Estatu Batuen ipar-ekialdean da industria-eskualde nagusia, Aintzira Handien inguruan. Kalifornian industria aurreratuak dituen eskualde bat da. Asiako Ekialdean, Japonia, Hego Korea, Taiwan eta Hong Kong hiritik Beijingera doan eskualdea, Txinan azken hau, dira industria-eskualde trinkoenak. Hego Amerikan São Paulo hiri inguruko eskualdea industria anitz biltzen ditu.
Maria Quintanal
Palmaresa
Hona hemen bere palmaresa:
Industria
Euskal Herrian
XX. mendearen hasieran kokatzen da industriaren garapena Euskal Herrian, Bizkaian eta Gipuzkoan batez ere. Ordura arte, Bizkaian burdina-meagintza jarduerako gaiak esportatzeari ekiten bazitzaion ere, laster hasiko ziren siderurgia-fabrikak garatzen. 1902 urtean Bizkaiko Labe Garaiak industria-enpresa handia sortu zen, inguruan siderurgia-enpresa txikiagoekin batera. Ohartu behar da burdina-ekoizpenaren zatirik handiena esportatu egiten zela Europako beste herrialdeetara. XX. mendean zehar ere nagusitu den sektorea izan da siderurgia, Bilboko itsasadarraren inguruetan. Ontzigintzan Euskalduna sortu zen 1900 urtean Bilbon bertan. Industria garapenaren lehenengo urte haietan, Bizkaian siderurgia nagusi zen bitartean, Gipuzkoan industria anitzagoa garatu zen, papergintzan (Papelera del Araxes, 1858, Tolosan; Papelera Española, 1901, Tolosan eta Errenterian, esaterako), metalgintzan (Construcciones Metálicas, 1901, Beasainen; Unión Cerrajera, 1902, Arrasaten eta 1926an Bergaran, esaterako), ehungintzan (Textil Movilla, S.A., 1902, Bergaran, esaterako), larrugintza Antzuolan, elikagai-industria (La Ibérica, 1866, Errenterian, Olibet gailetak ekoizten zituena). Gipuzkoan ere aspalditik zegoen garatuta meatzaritza, Zerainen, Legorretan, Irunen eta Oiartzunen nagusiki. Araba industria iraultzatik kanpo geratuko zen hasiera batean, Bizkaia ondoko Laudion ezik. Nafarroan, elikagai-industriak (irina, azukrea, kontserbak) lekutu ziren Iruñea inguruan. Iparraldean, 1882. urtean Bokalen sortutako Forges de l'Adour siderurgia-fabrika handia izan zen industria-gune bakarra, Landetako langile asko erakarri zituena, 1965 urtean itxi zen arte. Maulen 1850 urte inguruan garatu zen espartinen industria ere aipagarria da, gaur egun ere lanean jarraitzen duena.