cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Itsas ugaztun
Moldapenak
Itsas ugaztunek ezaugarri ugari garatu dituzte elikatzeko, beraien hortzaldian ikus daitezkeenak. Esaterako, pinipedioen eta odontozetoen masail-haginak propio moldatuta daude arrainak eta txibiak harrapatzeko. Alderantziz, bale-bizarrak planktona eta arrain txikiak iragazteko garatu dira.
Hartz zuriek, itsas igarabek, eta itsas txakur iletsuek ilaje luzea, oliotsua, eta iragazgaitza dute airea harrapatu eta isolamendu termikoa ahalbidetzeko. Baleek, izurdeek, mazopek, manatiek, itsasuskiek, eta mortsek, ordea, ilaje luzea galdu dute, eta epidermis lodi eta dentsoa eta gantz-geruza lodia garatu dute, arrastea ekiditeko. Itsas hondoan elikatzen direnak, manatiak adibidez, ura baino pisutsuagoak izan behar dira hondoarekin kontaktua mantentzeko edo urperatuta egoteko. Itsas azalean bizi diren animaliek, itsas igarabek adibidez, alderantzizkoa behar dute, eta animalia igerilariek, izurdeek esaterako, flotagarritasun neutroa behar dute uretan gora eta behera ibiltzeko. Oro har, hezur lodi eta dentsoak dituzte itsas hondoko animaliek, eta dentsitate baxuko hezurrak, aldiz, ur sakonetan bizi diren ugaztunek. Hartz zuriak eta itsas igarabak bezalako itsas ugaztun batzuk pisua mantentzen duten gorputz-adarrak mantendu dituzte, eta horiei esker lurrean ibiltzeko gai dira, lehorreko animaliek bezala.
Dieta
Zetazeo guztiak dira harrapakariak eta haragijaleak. Haginak dituzten baleak arrainez eta zefalopodoz, gehienbat, eta krustazeoz eta bibalbioz elikatzen dira. Beste balea-espezie batzuk eta ponipedio-espezie batzuk iragazleak dira. Partekatzen duten harraparitza-metodo bat arrainzaintza da, zeinean arrain-bolumen txiki batez arduratzen diren. Ondoren, taldeko kide bakoitzak arrantza egiten du, zaindutako arrainez elikatzeko. Izurdeek erabiltzen duten arrantza-mekanismoa desberdina da, azaleko uretan dauden arrainez elikatzen dira, harrapatzeko errazagoak direlako. Orka arruntek eta izurde handiek haien harrapakina kostaldera bideratzen dute bertan ehizatu ahal izateko. Orka arruntak ezagunak dira marrazo zuriak eta arraiak geldiarazteko gai direlako. Haragijaleak diren arren, haien hesteetako mikrobiota herbiboro lehortarren antzekoa da, seguruenik aitzindari belarjale bat dutelako.
Balea bizardunek beren bizar-plaka erabiltzen dute planktona harrapatzeko; bi metodo erabiltzen dituzte horretarako: lunge-elikadura eta trago-elikadura. Lunge-elikadura egiten duten animaliek beren baraila luzatzen dute ahoa emendatu ahal izateko. Luzatze horrek haien eztarrian ildoak eratzen dituelarik,  barneratu dezaketen ur-bolumena handitu egiten da. Metodo hori bakarrik izaten da energetikoki eraginkorra elikagai-masa handi baten aurrean aplikatzen dutenean. Trago-elikadura egiten duten animaliek ahoa irekita egiten dute igeri eta, horrela, ura eta harrapakinak barneratzen joaten dira. Kasu honetan, harrapakinek tamaina egokia eta igeriketa geldoa izan beharko dute harrapatuta geratzeko.
Igarabak dira arroken artean mugitzeko gaitasuna duten itsas animalia bakarrak. Igarabek barraskiloen moduko organismoak jasotzen dituzte hondoko urtean bibalbioen bila murgildu ahal izateko. Atzaparrekin ehizatzen duen itsas ugaztun bakarrak dira: gorputz-adar bakoitzaren azpian poltsa bat dute elikagaiak bildu ahal izateko eta azalera garraiatu ahal izateko. Igarabek beren soinaren gainean flotatzen duten bitartean elikatzen dira, poltsetan gorde duten elikagaiak atzaparrekin hartuz eta ahora eramanez. Oro har krustazeoez eta arrainez elikatzen dira.
Pinapidoak krustazeoz, bibalbioz, zefalopodoz arrainez, zooplanktonez eta odol-beroko harrapakinez elikatzen dira eta oro har, ez dira oso espezifikoak. Normalean ornogabe sesilez, taldeetan antolatzen diren animalia endodermikoez edo animalia geldoez elikatzen dira. Bakartiak diren espezieak kostaldeko uretan, badietan edo erreketan aurkitzen dira. Arrain-banku handiak aurkitzen dituztenean, modu kooperatiboan ehizatzen dute.
Hartz zuria hartz-espezie karniboroena da. Oro har itsas txakur marmolairez eta itsas txakur bizardunez elikatzen dira hartz zuriak. Izotzaren, uraren eta airearen arteko interfasean ehizatzen dute batez ere; zigiluak lehorrean edo uretan ehizatzen dituzte bakarrik. Ehizatzeko, usaimenaren bidez zigiluen arnasketarako zuloak hautematen dituzte eta horien inguruan makurtzen dira zein ateratzen diren arte. Hartz zuriak zigiluaren arnasketa nabaritzen duenean, bere atzaparra zuloan sartu egiten du, zigilua gordelekutik ateratzeko. Hartz zuriek ehizatzeko erabiltzen duten beste mekanismo bat da izotzean etzanda dauden zigiluak ehizatzea. Erabiltzen duten azken mekanismoa, emeek erditzeko elurretan eraikitzen dituzten gordelekuak erasotzea da.
Sirenidoak itsasoko landareez elikatzen dira gehienbat. Landare osoa ingeritzen dute normalean, sustraiak barne. Hori egitea posible ez bada, hostoez elikatzen dira bakarrik. Itsasoko landare mota asko aurkitu dira dugongoen urdailean eta ondorioztatu da, itsasoko belar gutxi daudenean algez elikatzen direla.
Funtsezko espezieak
Igarabak oso espezie garrantzitsuak dira; ekosistemetan duten eragina beraien tamainak eta kopuruak diruditena baino handiagoa da. Belarjale bentiko batzuen populazioak kontrolpean mantentzen dituzte, bereziki itsas trikuen populazioa. Itsas trikuak alga arreez elikatzen dira, eta horien heriotza eragiten dute. Alga arreen basoek eskaintzen duten habitata eta bertako nutrienteak galtzeak ondorio nabariak ditu itsas ekosistemetan. Ipar Pazifikoko gune batzuetan ez dago igarabarik, eta ondorioz, itsas trikuen ekosistema ez-emankorrak agertzen dira, itsas triku ugarirekin eta alga arreen basorik gabe. British Columbian igarabak berriz sartzeak nabariki hobetu du itsas ekosistemen osasuna. Aleutiarretan, Komandante uhartetan, eta Kaliforniako kostan igarabak berriz sartuz antzeko emaitzak lortu dira. Hala ere, Kaliforniako alga arreen baso batzuk berreskuratu egin dira igarabak sartu gabe; beraz, itsas trikuen populazioa beste faktore batzuek kontrolatzen dute gune horietan. Igarabek itsas trikuen populazioak kontrolatzeko duten gaitasuna garrantzitsuagoa da kosta irekietan babestuago dauden badia eta estuarioetan baino.
Goi-harrapakariek eragina dute harrapakinen populazio-dinamikan eta defentsa-estrategietan (kamuflajean adibidez). Hartz zuria da goi-harrapakari nagusia. Beste hainbat espeziek, bereziki azeri artikoek (Vulpes lagopus) eta ipar-kaioek (Laur hyperboreus), hartz zuriek hildako hondarrak jaten dituzte. Hartz zurien eta itsas txakur marmolaireen arteko harremana hain estua da, ezen itsas txakur marmolaireen ugaritasunak hartz zurien dentsitatea erregulatzen duen, eta era berean, hartz zurien harrapakaritzak itsas txakur marmolaireen dentsitatea eta ugaltze-arrakasta erregulatzen dituen. Hartz zuriek itsas txakurrez elikatzeak eragindako presio ebolutiboak itsas txakur artikoen eta antartikoen arteko desberdintasunak azaltzen ditu. Ur-azaleko harrapakaririk ez duten itsas txakur antartikoek ez bezala, itsas txakur artikoek arnas-zulo gehiago dituzte, atseden gutxiago hartzen dute izotz gainean dauden bitartean, eta oso gutxitan sabelusten dute izotz gainean. Itsas txakurkume artikoen ilajea zuria da, seguraski kamuflajerako, itsas txakurkume antartikoen ilajea, aldiz, iluna da.
Orkak goi-harrapakariak dira bizi diren gune guztietan, eta eragin nabariak izan ditzakete harrapakinen espezieetan. Beraien dieta oso zabala da, eta hainbat itsas ornodunez elikatzen dira: izokinak, arraiak, marrazoak (baita marrazo zuriak ere) , balea handiak , eta 20 pinipedo espezie barne. Orkak balea jaioberriez elikatzen dira, eta hori baleak ur tropikaletara migratzearen eta bertan kumeak erditzearen eragilea izan daiteke, ur tropikaletako orka kopurua ur polarretakoa baino askoz baxuagoa delako. Gizakien baleen ehiza baino lehenago, pentsatzen da balea handiak zirela orken elikagai nagusia, baina baleen populazioaren jaitsiera nabariaren ondorioz, orken dieta zabaldu egin zen itsas ugaztun txikiagoetara. 1990eko hamarkadako Aleutiarretako igaraben populazioaren jaitsiera orken harrapakaritzaren ondorio izan zela uste da, baina ez dago hori erakusten duen ebidentzia zuzenik. Itsas igaraben jaitsieraren ondoren, itsas txakur arrunten eta itsas lehoien populazioak jaitsi ziren. Itsas txakur arruntek eta itsas lehoiek jatorrizko harrapakina ordezkatu zuten.
Knipowitschia caucasica
Knipowitschia caucasica Knipowitschia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Itsas ugaztun
Baleen zikloa
2010eko ikerketa batek erakusten du baleak eragin positiboa dutela arrantzaleengan, “baleen zikloa” izenekoa dela eta. Baleek nitrogenoa bezalako mantenugaiak garraiatzen dituzte itsas hondoetatik  azalerara. Garraio horrek goranzko ponpa biologiko bezala jokatzen du. Maineko golkora modu honetan heltzen den nitrogeno kantitatea golkora isurtzen duten ibai guztiek dakarten nitrogeno kantitatea baino handiagoa da, zehazki, 23.000 tona ingurukoa urtero. Baleek ozeanoaren azalean sabelusten dute. Beraien gorotzak garrantzitsuak dira arrantzarako, burdinan eta nitrogenoan aberatsak direlako. Baleen gorozkiak likidoak dira, eta ondoratu beharrean, gainazalean geratzen dira, eta fitoplanktona horietaz elikatzen da.
Hiltzerakoan, baleen gorpua itsas hondora doa, horrela itsas bizitzarentzat habitat garrantzitsu bat eskainita. Gaur egun ondoratutako balea-gorpuek eta ebidentzia fosilek erakusten dute ondoratutako balea-gorpuek bizidun talde ugari agertzea eragiten dutela, 407 espezietara helduta. Balea-gorpuen degradazioa hiru fasetan gertatzen da. Lehenengo fasean, organismo mugikorrak, marrazoak eta mixinak adibidez, ehun bigunak jaten dituzte hilabete batzuetatik bi urterako denbora-tartean. Ondoren, bigarren fasean, krustazeoak eta poliketoak bezalako oportunista aberasleek hezurrak eta sedimentuak, materia organikoa dutenak, kolonizatzen dituzte urte batzuetan zehar. Azkenik, hirugarren fasean, sufrearen bakterioek hezurrak degradatu, eta hidrogeno sulfuroa (H2S) askatzen dute eta organismo kimioautotrofoen hazkundea ahalbidetzen dute. Organismo kimioautotrofoek aldi berean muskuiluen, txirlen, lapen, eta itsas barraskiloen agerpena eragiten duten. Azken fase honek hamarkadak iraun ditzake, eta batez beste, 185 espezieko gune aberatsak sortzen ditu.
Schwerin (Brandenburgo)
Schwerin Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Amaia Arranz Otaegui
Amaia Arranz Otaegui (Tolosa, 1987) arkeobotanikaria da, ezagutzen diren ogi arrastorik zaharrenak aurkitu dituen ikerketa gidatu du Jordaniako Basamortu Beltzean. Arranzek Historiako lizentziatura eta Kuaternarioko Masterra egin zituen EHUn. Doktorego-aldian Arkeobotanika landu zuen eta ondoren Kopenhageko Unibertsitatea-ra (Danimarka) joan zen, post-doktoregoa egitera.
Aurkikuntza
Kopenhageko Unibertsitatean ikerketa lanean ari zela, ogiaren jatorria uste zena baino gutxienez 4000 urte lehenagokoa dela adierazten duten azternak topatu zituen Jordaniako Basamortu Beltzean. Natufiar garaiko gizakia aztertzen ari zen ikerketa taldea, Shubayqua aztarnategian.
Aurkikuntzak ogiaren historiari buruz zeuden teoriak zalantzan jarri ditu. Orain arte uste zen ogia Neolito garaikoa zela, nekazaritzaren ondorioz sortua. Baina arrasto hauek 14000 urte baino gehiago dituzte, Neolitoa baino 4000 urte lehenagokoak dira. Aurkitutako aztarnak laborategian aztertzen ari zela, elikagai arkeologikoen ikerketan aditua den Lara Gonzalez Carreterok aztarnak ikusi zituen eta ogi gisa identifikatu zituen berehala.
Proceedings of the National Academy of Science aldizkarian argitaratu dute aurkikuntza eta oihartzun handia izan du. Ameriketako Arkeologia Institutuak 2018ko hamar aurkikuntza esanguratsuenen artean kokatu du.
Machadinho
Machadinho Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
David Rubín
"Limaía Produccións" eta "Polaqia" kolektibotan parte hartu du eta elkarlanak egin ditu aldizkari galiziar ezagunetarako, "BD Banda" eta "Barsowia" besteak beste. "Astiberri"n argitara eman ditu haren lehenengo albumak. Hainbat sari lortu izan ditu komikien munduan. Halaber, marrazki bizidunak ere egin izan ditu.
Eustomias flagellifer
Eustomias flagellifer Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
Doo Hoi Kem
Doo Hoi Kem, txineraz 杜 凱琹 Hoi Kem Doo, Hong Kong, 1996ko azaroaren 27a) mahai-tenisean lehiatzen den kirolari hongkongdarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabazi zuen Hong Kongeko taldearekin taldekako modalitatean, Txinako (urrezkoa) eta Japoniako (zilarrezkoa) hirukoteen atzetik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Hong Kongeko hirukotea: Doo Hoi Kem, Lee Ho Ching eta Minnie Soo-k.
Saint-Alpinien
Saint-Alpinien Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Alpinien udalerrian erroldatutako biztanleak 290 ziren. Familiak 130 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 27 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Nižný Slavkov
Nižný Slavkov Eslovakiako udalerri bat da, Sabinoveko barrutian kokatuta. 23,14 km²ko azalera du eta 857 biztanle 2017ko datuen arabera.
Quickstep
Quickstep areto-dantza estandarren estilo alaia da. Dantzaren mugimendua azkar eta indartsua da eta sinkopaz zipriztinduta dago. Quickstepeko doinu optimistak dantzatzen dira ekitaldi formaletarako zein informaletarako modu egokian. Quickstep dantza 1920ko hamarkadan garatu zen New Yorken, Karibeko eta Afrikako dantzariek dantzatu zuten lehen aldiz. Foxtrot motelaren eta Charlestonen arteko konbinazioan du jatorria. Dantza hori izan zen gaur egun Swing dantzaren aitzindarietako bat.
Saint-Alpinien
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Nižný Slavkov
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1289. urtekoa da.
Saint-Alpinien
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 160 ziren, horien artean 120 aktiboak ziren eta 40 inaktiboak ziren. 120 pertsona aktiboetatik 108 lanean zeuden (57 gizon eta 51 emakume) eta 12 langabezian zeuden (8 gizon eta 4 emakume). 40 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Bourbach-le-Bas
Bourbach-le-Bas Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Saint-Alpinien
Diru sarrerak
2009an Saint-Alpinien udalerrian 127 unitate fiskal zeuden, 286 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.066 euro zen.
Bourbach-le-Bas
Biztanleria
2007an Bourbach-le-Bas udalerrian erroldatutako biztanleak 627 ziren. Familiak 227 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 61 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 118 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Quickstep
Historia
Quickstepak bilakaera izan zuen 1920ko hamarkadan, foxtrot, charleston, shag, peabody eta one-step konbinaziotik abiatuta. Dantza ingelesetik dator, eta 1927an estandarizatu zen. Foxtrotetik eboluzionatu zuen bitartean, quickstep-a nahiko bereizita dago orain. Foxtrot modernoak ez bezala, gizakiak maiz ixten ditu oinak eta urrats sinkopatuak gertaera erregularrak dira (foxtrot goiztiarrean gertatu zen bezala). Quickstep-en bereizgarriak diren hiru dantza-irudi chassés-ak dira. Horietan, oinak elkartzen dira, laugarren biran biratu eta blokeatu egiten da.
Bourbach-le-Bas
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Saint-Alpinien
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren eta 2 igeltseroak.
Bourbach-le-Bas
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Quickstep
Historia
Dantza hori pixkanaka oso dinamikoa izatera iritsi zen, dantza-pistan mugimendu handia eginez, jauziak, lasterketak, bultzada eta errotazio handiko urrats azkarrak barne. Quickstep dantzaren erritmoa azkarragoa da, ragtime garaiko jazz-musikarentzat garatu baitzen, zeina azkarra baita beste dantza-musikekin alderatuta.
Bourbach-le-Bas
Etxebizitza
2007an 260 etxebizitza zeuden, 229 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 230 etxeak ziren eta 29 apartamentuak ziren. 229 etxebizitza nagusietatik 202 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 7 etxek bi gela zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 40 etxek lau zituzten eta 154 etxek bost zituzten. 210 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 79 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 132 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Pitxartxar burubeltz
Pitxartxar burubeltza (Saxicola rubicola) muscicapidae familiako hegazti paseriformea da, Europan eta iparraldeko Afrikan hedaturik dagoena. Taxoi eztabaidatua izan da, berriki arte Saxicola torquatus-en subespezietzat hartzen baitzen.
Bourbach-le-Bas
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Saint-Alpinien
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Alpinien udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 792 hektarea erabiltzen.
Pitxartxar burubeltz
Izena
"Pitxartxar" izen onomatopeikoa da, txoriak egiten duen klaskada imitatuz sortutakoa. Katalanek, esate baterako, bitxac izenaz ezagutzen dute eta ingelesek, berriz, chat deitzen diote.
Saint-Alpinien
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pitxartxar burubeltz
Deskribapena
13 cm-ko luzera eta 15 gramoko pisua duen hegazti intsektujalea da. Arrak buru eta bizkarralde beltza, ipurtxuntxur zuria, bular arre-gorrixka eta bi aldeetan orbain zuriz apaindutako lepoa ditu. Emeak, berriz, antzeko kolore-banaketa duen arren, kolore motelagoak ditu. Gazteak ere emearen antzekoak dira, baina lumaje pintarratuaz jantzita egoten dira. Lumaje polit horri esker erraz ezagutzeko moduko txoria da eta, nahastekotan, ziurrenik beste pitxartxar-espezie batekin nahasiko genuke, pitxartxar nabarrarekin (Saxicola rubetra), alegia. Azken honek, burubeltzak ez bezala, bekain zuria du eta baita buztanean orbain zuriak ere, besteak beste.
Janzkera berezia edukitzeaz gain, pitxartxar burubeltzak identifikatzen lagun gaitzaketen jokaera bereziak ere ditu. Argindar kableetan, belardien arteko hesietan, zuhaixken puntatan eta antzeko leku deigarrietan pausatzeko ohitura du. Horregatik, eta gizakiarekiko beldur gutxi erakutsi eta eremu zabaletan ibiltzeagatik, ez da zaila gertatzen ederki ikustea. Batetik bestera hegan doanean, bestalde, lurretik oso gertu joaten da eta hegaldi motzak egin ohi ditu. Ezagutzeko egokia da, azkenik, etengabe buztan eta hegalak astintzeko ohitura eta, nola ez, hasieran aipatu dugun “pii-txar-txar” delako dei famatua.
Banaketa
Europako erdialde eta hegoaldean eta Afrikako ipar-mendebaldean bizi da. Iberiar penintsulan, iparraldean eta mendebaldean da ugarien eta Euskal Herrian habiagile arrunta da. Itsas ertzetik mendi-larreetara heltzen da eta, Ebro aldean, goi-mendian eta basoz guztiz estalitako eskualdetan izan ezik, ia nonahi erraz aurkitzeko moduko espeziea da. Erdialdeko Europako pitxartxar askok hegoaldera egiten du neguan. Euskal Herrikoak, aldiz, sedentarioak direla dirudi.
Bizilekua
Habitatari dagokionez, zabalgune eta leku irekiak atsegin zaizkio; otadi, txilardi eta zuhaixkadun larretan, sastrakadun alorretan eta baso ertzetan bizi da, itsas mailatik 1.400 metrotik gorako garaieraraino.
Elikadura
Moko eta hanka finek erakusten dutenez, pitxartxar burubeltza zomorroz elikatzen da. Zelatari fina, intsektu, armiarma, har, barraskilo eta abarren zain egoten da, zeozer sumatu ahala, goitik behera jaitsi eta mokoaz harrapatzeko. Neguan, hala ere, elikagai horiek behar bezain ugari izaten ez direla eta, fruitu eta haziak ustiatzen ditu elikagai gisara.
Ugalketa
Martxo bukaera aldera eta udaberriko grinak bultzatuta, arra, lumaje distiratsuenaz jantzirik, 1-2 hektarea inguruko lurraldearen mugak txistu eta mintzuruka defendatzen hasten da. Horretarako hegan has daiteke, hegal-kolpe bakoitzarekin batera txio eginez, edota pausaleku deigarriren batetik kantatu. Baina arra poligamoa denez eta ugaltze sasoi batean zenbait emerekin pareka daitekeenez, eme adina lurralde izango ditu eta, noski, lanez gainezka egoten da zainketa-lan guztiak burutzen. Horretxegatik, hauxe izaten da pitxartxarra ikusteko garai aproposena, erabat leku nabarmenetan kantari aritzen delako. Tarteka, pausalekuetako batean dotore asko jarrita ikusiko dugu, emea erakartzeko txirularen doinuko kantu berezia lau haizetara zabalduz. Emea hurbiltzen denean, eztei-jolasean hasten dira eta arra emearen atzetik hegan ziztu bizian ibiltzen da.
Apiriletik aurrera eta inork ez aurkitzeko moduko zoko edo landare-tarteren batean ongi ezkutatuta, emeak ontzi-itxurako habia eraikitzen du. Batzuetan, sastraka baten erdian ezartzen du, eta adarren artetik tunel bat irekitzen du inork ikusteke bertaraino ailegatzeko. Goroldio, sustraitxo, lumatxa eta belarrez gain, ilea erabiltzen du barrualdea goxatzeko. Lan hauek amaitzerakoan, tita arre-gorriztaz apainduriko 4-6 arrautza urdin erruten ditu. 13-15 eguneko txitaketa ere emeari dagokio, eta arra, berriz, lurraldea defendatu eta ugalkidearentzat (edota ugalkideentzat) bazka ekartzeaz arduratzen da.
Kumeak jaiotzen direnetik habia uzten duten arteko bi asteak gurasoentzat atseden izpirik gabekoak izaten dira, txita aseezinak bazkatzeko etengabe ehizan aritu behar izaten dutelako. Ahalegin itzel horretaz jabetzeko, hona hemen datu aski esanguratsua: egun bakar batean gurasoek 300 joan-etorritik gora egiten dituzte habiara bazka eramateko! Gainera, lehenengo txitaldia goiz hasten dutenez, normalki bigarrena ere aurrera ateratzen dute eta batzuetan hirugarrena ere bai. Kontuak atera, beraz, ugaltze sasoia bukatzen denerako zer nolako joan-etorri pila egin behar izan duten pitxartxarrek.
Bourbach-le-Bas
Diru sarrerak
2009an Bourbach-le-Bas udalerrian 229 unitate fiskal zeuden, 622 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.282 euro zen.
Arnaldo Tapia Caballero
Arnaldo Tapia Caballero (Santiago, 1907ko otsailaren 20a - Santiago, 2002ko uztailaren 8a) Txileko pianista, irakaslea eta diplomazialaria izan zen.
Aminiasi Tuimaba
Aminiasi Tuimaba, (Vio uhartea]], Fiji, 1995eko martxoaren 26a), Fijiko 15eko eta 7ko errugbi jokalaria da, eta hegaleko bezala aritzen da. 2020tik aurrera, Pabeko Section paloise-n dabil Top 14an.
Zahari Zograf
Zahariy Hristovich Dimitrov (Захарий Христович Зограф Zaharij Hristovič Zograf) 1810-1853, Zahari Zograf gisa ezagunagoa, Bulgariako margolari ospetsua izan zen. Bereziki ikonoak eta muralak egin zituen baina bere lanetan ere eguneroko bizitzaren eszenak sartzen zituen.
Arnaldo Tapia Caballero
Biografia
Ruperto Tapia Mirandaren (jabetza-artekaria) eta Rosa Caballero Iturriagaren semea, Juan Guzmán Cruchaga poetaren koinatua, eta Juan Guzmán Tapia epailearen osaba izan zen. Pianoko oinarrizko ikasketak egin zituen Sibila Arayarekin, eta unibertsitate ikasketak Txileko Unibertsitateko Kontserbatorioan Raúl Hügel maisuarekin. 1921. urtean piano-irakasle titulua lortu zuen, eta 1924an kontzertista maila lortu zuen musika-tresna berean. Gero, hainbat hiritan hobetu zen, besteak beste, Londresen, Vienan eta New Yorken. Txilen, Australian, Zeelanda Berrian, Estatu Batuetan eta Europako eta Latinoamerikako hainbat herrialdetan aurkeztu zen. Ganbera-musika ere ikasi zuen, 1976an munduari bira bat egin zion Unescoren ganbera-musika taldearen zuzendari zela.
Pitxartxar burubeltz
Euskarazko beste izen batzuk
Txori honek euskaraz baditu beste izen batzuk: Bistretxa, Istra, Karkapitta, Larretxori, Mugatxori, Munatxori, Otatxori, Pitxartxar, Tratra, Txartxara, Txinbo karkar, Txintxart.
Arnaldo Tapia Caballero
Biografia
1926ko Txileko pianista onenaren Orrego Carvallo saria irabazi zuen, 1932ko Londresko pianista onenaren Saxton Noble saria, eta 1975ean Arte Ederretako Txileko Akademiako kide izendatu zuten.
Zahari Zograf
Biografia
Zahariy Hristov Samokoven jaio zen, Hristo Dimitrov-en semea eta Dimitar Zografen anaia txikia zen. Anaiak ikonografia irakatsi zion bere tailerrean. Laster margotzeko abilezia handia erakutsi zuen eta hogeita bost urtekin maisua zen.
Arnaldo Tapia Caballero
Biografia
1947an hasi zen diplomazialari gisa, eta ad honorem kultura-agregatu gisa aritu zen Txileko enbaxadan, Mexikon, Egoitza Santuan, Austrian eta Perun.
Zahari Zograf
Biografia
1851 eta 1852 urteetan Athos mendian lanean eta bizitzen aritu zen. Han Laura Handiko monasterioko nartexa margotu zuen. Bere bizitzako azken urteetan hainbat erretratu egin zituen hainbat elizatan. 1853an tifus gaixotasunez hil zenetik zirriborro ugari bukatu gabe utzirik.
Armada
Armada (latinezko arma «arma» hitzetik eratorria) edo gudarostea estatu bateko indar militarren multzoa edo multzo hori banatu ohi den hiru zati nagusietako bakoitza da. Aipatutako zati nagusi horiek hauek dira:
Zahari Zograf
Obra
Horma-irudien eta ikono erlijiosoen arloan egin zuen lan. Modu berezian nabarmendu zen eguneroko bizitzako eszenak haietan sartuz. Modu batez, eszena horien bidez, Bulgariako arte laikoa sortu zuen.
Armada
Estatuek armada osatzeko metodo nagusi bi erabiltzen dituzte: soldadutza edo hiritar batzuek legearen aginduz denbora jakin batez armadan eskaini behar duten zerbitzua edo soldadu profesionalak kontratatuz. Badaude armada erregularrak, estatuek sortuak, eta baita erregularrak ere, milizia batetik edo armada pribatu batetik sortua.
Zahari Zograf
Obra
Ikono ugari utzi zituen: Fresko horietan sarritan haren autoerretratua kokatzen zuen eta hori oso kritikatuta izan zen.
Bourbach-le-Bas
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 3 zurginak, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
Aminiasi Tuimaba
Ibilbidea
Aminiasi Tuimaba Lautokako Natabua Lizeoan ikasi zuen, non atletismoa eta 15eko errugbia praktikatzen zituen eta bere egundoko abiaduragatik nabarmenduko zen.
Bourbach-le-Bas
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Bourbach-le-Bas udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 165 hektarea erabiltzen.
Aminiasi Tuimaba
Ibilbidea
Gero, 13ko errugbira joan zen, eta Lautokako Saru Dragons-ekin jokatu zuen; ondoren, Cook Uharteetako Avaruan kokatutako Tupapa Panthers taldearekin jokatu zuen. Gero, Yasawaren taldearekin, 15eko eta 7koa jokatzera itzuli zen. Fijiko Armadan ere, izena eman zuen, eta, aldian-aldian, Zazpiko Militar-Txapelketan jokatu zuen.
Ctenotus halysis
Ctenotus halysis Ctenotus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Bourbach-le-Bas
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ploceus temporalis
Ploceus temporalis Ploceus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Aminiasi Tuimaba
Ibilbidea
Fijiko tokiko txapelketan egindako emanaldiei esker nabaritu zen, eta Gareth Baber Fiji rugby sevens taldeko entrenatzaileak aurkitu, eta World Rugby Sevens Serieseko 2018-2018 denboraldian jokatzeko kontratatu zuen. 2018ko azaroan egin zituen lehen urratsak Fijiko selekzioarekin, Oceania Rugby Sevens Txapelketan. Sevens Seriesen, Dubaiko txapelketan egin zuen debuta. Lehen denboraldi hori, ikuspegi kolektibotik, arrakastaz bukatu zuen, bere taldeak World Rugby Sevens Series irabazi baitzuen, hamar txapelketatik bost irabaziz. Abiadura-gaitasunei esker, hasierako hegaleko gisa finkatu zen, denboraldiko hamar txapelketa jokatuz, eta denboraldiko bigarren entesgu-erdiesle onena izatea lortu zuen (Carlin Isles estatubatuarraren atzetik), 53 partidatan 46 entsegu lortuta. Denboraldiko talde-motarako ere hautatua izango da, Meli Derenalagi, Vilimoni Botitu eta Jerry Tuwai taldekideekin batera.
Hurrengo denboraldia, oinarri beretik hasi zuen, eta, probetan, bigarren onena zen (20 unitaterekin) 2020ko martxoan Covid-19 pandemiaren ondorioz denboraldia eten zenean. Dena den, 2020ko Udako Olinpiar Jokoak, Tuimabak bere selekzioarekin jokatu nahi zituenak, 2021era atzeratuko ziren.
2020ko maiatzean, bi denboraldiko kontratua sinatu zuen Paueko Sekzioarekin Top 14an. Lehen denboraldia Top 14an, korapilatsua egin zuen 2021eko udaberrira arte; gero, ordea, oso indartsu amaitu zuen denboraldia, sei partidatan sei entsegu lortuz.
Fijiko selekzioarekin, 7ko errugbira itzuliko da Tokioko 2020ko Olinpiar Jokoetarako. Urrezko domina irabazi zuen, Zeelanda Berria taldeari finalean irabazi ostean. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berrikoaren (zilarrekoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Napolioni Bolaca, Vilimoni Botitu, Meli Derenalagi, Sireli Maqala, Iosefo Masi, Waisea Nacuqu, Kalione Nasoko, Semi Radradra, Aminiasi Tuimaba, Asaeli Tuivuaka, Jerry Tuwai, Josua Vakurunabili eta Jiuta Wainiqolo-k.
Knipowitschia caunosi
Knipowitschia caunosi Knipowitschia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Montauri
Montauri Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Kroaziako Subiranistak
Kroaziako Subiranistak (Hrvatski suverenisti) Kroaziako alderdi politiko kontserbadorea da.
2020rako Legebiltzarrerako hauteskundeak
2020ko maiatzaren 11n, Miroslav Škor lehendakariarekin Aberria Higikundea alderdiaren inguruan bildutako koalizioarekin bat egin zuten, eta 2020ko uztailean egin beharreko Kroaziako Legebiltzarrerako hauteskundeetan batera esku hartuko dutela iragarri zuten.
Hauteskundeetan, Aberri Higikunde zentristaren inguruan bildutako koalizioak 16 eserleku lortu zituen. Horietatik Subiranisten lau kide sartu ziren Kroaziako Batzar Nazionalean: Hrvoje Zekanović, Ruža Tomašić, Marijan Pavliček eta Željko Sačić. Ruža Tomašić geroago bere alderdikide eta laguntzaile Marko Milanović Literrek ordeztu zuen.
Gizakien salerosketa
Gizakien salerosketa indarkeria, larderia edo engainua erabiliz, edota nagusitasun edo beharrizan-egoeraz nahiz biktimaren ahuleziaz abusatuz, biktima atzematea, garraiatzea, lekualdatzea, hartzea, harrera egitea edo ostatu ematea da, helburu hauek izanik: bortxazko lanak edo zerbitzuak, esklabotza edo esklabotzaren, mirabetzaren edo eskaletasunaren antzeko praktikak inposatzea; sexu-ustiapena, pornografia barne, edo gorputz-organoak ateratzea.
Gizadiaren aurkako krimena da eta pertsonaren giza eskubideak urratzen ditu. XXI. mendeko esklabotza ere esaten zaio. Giza eskubideen urraketa da, biktimen askatasunaren eta duintasunaren aurkakoa.
Ikusi ere
Pertsonen Salerosketa eta Sexu Explotazioaren Aurkako Konbentzioa
Esklabotzaren Abolizioaren Aldeko Nazioarteko Eguna
Micheál Martin
Micheál Martin (Cork, 1960ko abuztuaren 1a) irlandar politikari eta Fianna Fáil alderdiko buruzagia da.
Quiruelas de Vidriales
Quiruelas de Vidriales Zamorako probintziako udalerria da, Benavente eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 831 biztanle zituen.
Nereida
Greziar mitologian, nereidak (antzinako grezieraz Νηρείδες Nêreídes o Νηρηίδες Nêrêídes, singularrean Νηρείς Nêreís edo Νηρηίς Nêrêís, νέεινetik néein, ‘igeri egin’), Nereo eta Dorisen berrogeitamar alabak ziren.
Itsasoko lamiatzat jotzen ziren, ozeanoaren sakonean bizi baitziren, baina itsasazalera ere igotzen ziren, marinelei itsaso zurrunbilotsuak igarotzen laguntzeko, argonautak, lagundu zituzten bidaiari ospetsuenak zirelarik, hauek urrezko ahari-larruaren bila zihoazenean. Itsas gizonei, izurdeen eta beste itsas animalia batzuen gainean jarririk aurkezten dira. Greziarrek, aldareetan gurtzen zituzten, itsasertzean eta labarretan, non, ofrenda bezala, esnea, olioa eta eztia ematen zitzaien.
Itsasoan zegoen edertasun eta on guztia irudikatzen zuten: Ahots melodiatsuarekin kantatzen zuten eta euren aitaren inguruan dantza egiten zuten. Koral adarrekin koroatuak eta Poseidonen hiruhortza eramaten irudikatzen dira, jainko honen segiziokoak baitira.
Garrantzitsuenak Tetis (Peleoren emaztea eta Akilesen ama), Galatea (Azisen maitalea eta Polifemo ziklopea maitemindu zuena) eta Anfitrite (Poseidonen emaztea) dira.
Arte klasikoan, ohi, izurdeekin, itsas munstroekin edo hipokanporen batekin daude.
Guzti hauengatik, Neptuno planetaren ilargi batek, Nereida izena du.
Lauwin-Planque
Lauwin-Planque Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Gaïnas
Gaïnas (400ean hila), Teodosio I.a Handiaren eta honen seme eta oinordeko izan zen Arkadioren erregealdietan zerbitzatu zuen Bizantziar Inperioko buruzagi godo anbiziotsu bat izan zen.
Lauwin-Planque
Biztanleria
2007an Lauwin-Planque udalerrian erroldatutako biztanleak 1.807 ziren. Familiak 626 ziren, horien artean 100 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 72 bakarrik bizi ziren emakumeak), 193 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 277 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 56 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Gaïnas
Gaïnasek, bere karrera militarra, oinezko soldadu bezala hasi zuen, eta, aurrerago, Teodosioren armadako barbaroen talde bat zuzendu zuen Flavio Eugenio usurpatzailearen aurka, 394an. 395ean, Flavio Estilikon eta Eutropiorekin indarrak bateratu zituen Ekialdeko pretorioaren prefektua zen Rufino erorrarazteko. 399an, Leoren ordezko izan zen magister militum karguan, azken honek, Tribigildo buruzagi ostrogodoak zuzendutako inbasioak gelditzeko saiakeran huts egin ondoren. Gaïnasek ere huts egin zuen inbasio horiek geldiarazteko orduan, Arkadio enperadorearen aholkularia zen Eutropiori errua bota zion arren. Etsaitasun hau, Gaïnasen eta Eudoxia enperatrizak bultzatutako Eutropioren exekuzioarekin amaitu zen.
Lauwin-Planque
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Gaïnas
Egoera kontrolatzeko bere ezintasunagatik geroz eta atsekabetuago, Gaïnasek, ministro gehiago kargutik kentzea eskatu zuen. Gaïnasek Tribigildorekin zituen konpromisoek, honekin azpijokoan ari zenaren zurrumurruak sustatu zituzten, eta, Konstantinoplara 400ean itzuli zenean, herri matxinada bat piztu zen, eta bere lagunetako 7.000, jendilajeak erailak izan ziren, Eudoxia enperatrizak bultzatu zuena.
Erantzun bezala, Gaïnas eta bere soldaduak, Helespontotik ihes egiten saiatu ziren, baina bere flota, Fravitta izeneko hirugarren buruzagi godo batek aurkitu eta suntsitu zuen. Gudu honen ondoren, Gaïnas eta honi geratzen zitzaizkion soldaduak, Uldin buruzagi zuten hunoek harrapatu zituzten, Danubiotik iparraldera ihes egiten saiatzen ari ziren bitartean. Gaïnas eraila izan zen, eta bere burua, Uldinek bidali zion Arkadiori opari bezala.
Lauwin-Planque
Etxebizitza
2007an 671 etxebizitza zeuden, 642 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 29 hutsik zeuden. 651 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 642 etxebizitza nagusietatik 482 bere jabearen bizilekua ziren, 152 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 136 etxek lau zituzten eta 455 etxek bost zituzten. 535 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 298 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 275 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.257 ziren, horien artean 866 aktiboak ziren eta 391 inaktiboak ziren. 866 pertsona aktiboetatik 783 lanean zeuden (424 gizon eta 359 emakume) eta 83 langabezian zeuden (46 gizon eta 37 emakume). 391 pertsona inaktiboetatik 122 erretiraturik zeuden, 134 ikasten zeuden eta 135 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lauwin-Planque udalerrian 622 unitate fiskal zeuden, 1.777,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.336 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 1 jatetxe eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
2000. urtean Lauwin-Planque udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Atheris subocularis
Atheris subocularis Atheris generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.
Poço Branco
Poço Branco Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Norte estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Pasadena (musika taldea)
Pasadena, 2021 urtean Gasteizen sortutako musika taldea da.
Schwielochsee
Schwielochsee Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ctenotus kurnbudj
Ctenotus kurnbudj Ctenotus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Rabanales
Rabanales Zamorako probintziako udalerria da, Aliste eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 684 biztanle zituen.
Pitxerren lautada
Pitxerren lautada (laoseraz: ທົ່ງໄຫຫິນ ahoskatua) Laosko aztarnategi megalitikoa da, Xiangkhouang ordokian dagoena. Aztarnategiaren ezaugarri nagusia harrizko pitxerren agerpena da.
1930eko hamarkadan ikerketa arkeologikoak hasi zituztenean, historiaurreko hileta-ohiturekin loturik zeudela uste zuten. Egun ezagutzeke dago pitxerren helburua baina Burdin Arokoak (k. a. 500 k.o. 500) direla diote adituek.
Quintana Redonda
Quintana Redonda Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 19 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 542 biztanle zituen 183,92 km²-ko azaleran.
Babcock & Wilcox herria
Babcock & Wilcox herria Portugaleteko eraikin-multzoa da, Errepelega auzoan dagoena.
2010eko martxoaren 29an, Villanueva eta El Progreso etxebizitza merkeen sozietate kooperatiboen etxebizitza taldeekin batera, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Deskribapena
Babcock & Wilcox herria, Villanueva eta El Progreso auzoak baino geroagokoa da. 289 etxebizitza ditu, Babcock & Wilcox enpresaren enkargupean eta Viviendas de Vizcayaren diru-laguntzarekin egin zirenak. Pascual Perea eta Luis Pueyo arkitektoek diseinatu proiektua bi fasetan garatu zen: 1951n 108 etxebizitza egiten hasi ziren, eta 1960an gainerako 181ak. Horretarako, orube handia erosi zuten, 6 hektarea ingurukoa, oinplano hirukia eta ipar-mendebalderako malda handia zuena.
Babcock & Wilcox dentsitate baxuko herria da. Bata besteari atxikitako bi alturako bloke txikiek osatzen dute, zeinek etxaurre ordenatua eta kaleekiko lerrokatua osatzen baitute. Auzoaren barruko aldea egituraturik dago kale zabalez osaturiko sarearen bidez: Tubos eta Forja kaleak bi ardatz zuzen eta elkarrekiko perpendikular dira, eta barruko plaza osatzen dute; Fundición eta Maquinaria kaleak, aldiz, kale okerrak dira, lur-eremuko topografiari egokitzen zaizkionak. Aipatutako sareak oinplano irregularreko sei lursail handitan banatzen du orubea. Etxebizitza-blokeak lursail horien perimetroan kokatzen dira. Horrela, blokeen atzeko aldean lur-eremu zabala geratzen da, banakako baratzeetan banatu dena, non familia bakoitzak lanabesak eta animaliak izan ditzakeen.
Urbanistikoki, espazio handia eta lorategidun zona handiak izateaz gainera, baditu, baita ere, orubearen topografia okerrera egokitutako hainbat irtenbide interesgarri eta hizpide dugun esparrua berezi bihurtzen duten hainbat esparru komun: plazak daude kale bat bestearekin elkartzen den gunean, arkupeak, eraikinen azpitik igarotzen diren kaleak, harrizko harmailadiak, lorategi txikiak eta atzeraemangune zehatzak blokeen lerrokadetan.
Etxebizitzen tipologiari dagokionez, bi eredu erabili dira nagusiki, horien gain bertsioak eta egokitzapen txikiak egin direlarik:
Bloke horien guztien kanpoko itxura sendoa eta xaloa da. Etxaurre zuriberrituetan bao burudunak daude, ordenan, bata bestearen ondoan. Etxaurreek harrizko oinaldea dute, gris koloreko entokadura beheko solairuan, inposta horizontala lehen solairuko baoen mailara eta, azkenik, krema koloreko entokadura goiko solairuan. Egun, kolore horien lekuan arrosa kolorearen tonalitate berriak jartzen ari dira.
Azkenik, azpimarratu beharra dago auzoan hainbat zerbitzu kolektibo jarri zirela: saltokiak, ikastetxeak, eliza, errepideak, espaloiak, lorategidun eremuak, eta abar. Egitura horiek guztiek herri itxura eman zioten auzuneari.
Ramon y Cajal etorbidean, Repelega ikastetxe publikoa dago egun. Kasu horretan, herria diseinatu zuten arkitektoek funtzionaltasun irizpide berberei eutsi zieten Babcock & Wilcox ikastetxea eta La Divina Pastora kapera eraikin berean biltzeko. Mintzagai dugun eraikinaren egitura hormigoi nahiz adreiluzkoa da eta leiho handiak ditu. Hasierako eraikinaren beheko solairua arkupeduna zen eta zabalik zegoen.
Bestetik, Antonio Trueba ikastetxea legoke. Herriaren beheko aldean dago, Abatxolo kalearekin lerrokatuta. Juan María de Uribe Guimón arkitektoak, forma eta lerro zuzenen garbitasuna oinarri, diseinatu zuen eraikin arrazionalista hori. 1933 eta 1935 urteen artean eraiki zen, Babcock & Wilcox herriaren aurretik, Repelegako herritarren hezkuntza-beharrak asetzeko asmoz, populazioa gaztetu egin baitzen Villanueva eta El Progresoko etxe merkeen taldeen eraginez. Juan Maria Amestik berritu zuen jatorrizko proiektua 1968. urtean, zonako hezkuntza-beharrek gora egin zutela ikusirik. Eraikina berritzeko, hirugarren altuera eta terraza eraitsi ziren, horien lekuan beste bi solairu eta lau isuriko teilatua egin zirelarik. Nahiz eta obra horrek desitxuratu hasierako proiektuaren proportzioak eta terrazadun teilatua, eraikinak gorde ditu eraikin arrazionalista zainduaren itxura eta elementuak. Nolanahi ere, argi eta garbi bereiz daitezke eraikinaren jatorrizko parteak eta erreformaren ondotiko bi solairu berriak. Hauek dira hizpide dugun eraikinaren ezaugarri nagusiak: osaera simetrikoa; eskailera angeluarren bi gorputz bertikalak eta horma-arteko leiho errenkada horizontalak; eta krema nahiz arrosa koloreko paramentu leun entokatuen eta ageriko adreiluko azaleren konbinazioa.
Eustomias furcifer
Eustomias furcifer Eustomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
Leo Varadkar
Leo Eric Varadkar (Castleknock, Dublin, 1979ko urtarrilaren 18a) irlandar politikari eta mediku bat da. Fine Gael alderdiko buruzagia da.
Uldin
Uldin (412an hila, Arkadio eta Teodosio II.aren erregealdietan Danubiotik haratago aurkitzen ziren hunoen lehen buruzagietako bat izan zen. Baina sekula ez zuen hunoen gaineko erabateko kontrolik izan.
Leo Varadkar
Aita indiarra eta ama irlandarra ditu.
2015ean Irlandako Errepublikan sexu berdineko ezkontzaren galdeketa kanpainian gaya zela ezagutzera eman zuen.
Uldin
Uldini buruz dagoen lehen berria, 400eko abenduan da, Gaïnasi burua moztu zionean eta honen burua Arkadio enperadoreari opari bezala bidali zionean. Bost urte beranduago, Uldinek, tropekin lagundu zuen, bere aliatu esziroak barne, Flavio Estilikon magister militumari, Radagaisoren bisigodoen aurka laguntzen.
Uldinek, Mesia inbaditu zuen 408an, baina milaka galerekin kanporatua izan zen.
Uldin 412an hil zen, eta hunoak zatitu egin ziren.
Espido Freire
María Laura Espido Freire (Bilbo, Bizkaia, 1974ko uztailaren 16a) idazlea, itzultzailea eta zutabegilea da. Gaztelaniaz idazten du. Espido Freire izenaz sinatzen ditu bere lanak.
Bizitza
Bilbon jaioa izan arren, Laudion (Araba) eman zuen bizitza Madrila joan zen arte. Galiziatik Euskal Herrira etorritakoak ditu gurasoak.
Literaturgintzan hasi aurretik, musikagintzan aritu zen, eta kantu-ikasketak egin zituen. Hala ere, oso gaztetan hasi zen idazten eta marrazkiak egiten. Hemezortzi urte zituela, karrera musikala alde batera utzi, eta Ingeles Filologia ikasten hasi zen Deustuko Unibertsitatean.
Obra
Lehenengo nobela, Irlanda, 1998an argitaratu zuen, eta Frantziako liburu-saltzaileek atzerriko errebelazio-eleberriari ematen dioten Millepage saria jaso zuen. Donde siempre es octubre, bigarren nobela, 1999an argitaratu zuen. Urte bereko Melocotones Helados eleberriarekin, Planeta saria irabazi zuen (hogeita bost urte zituela). Eleberriak dira ere Diabulus in musica (2001), Nos espera la noche (2003, Donde siempre es octubre eleberriarekin hasitako trilogiaren bigarren partea) eta Soria Moria (2007, Sevillako Ateneo saria).
Lehenengo saiakera, Primer Amor, 2000n argitaratu zuen. Geroztik, beste lau idatzi ditu: Cuando comer es un infierno (2002), elikadura-nahasmenduei buruzkoa; Querida Jane, querida Charlotte (2004), Jane Austen eta Brontë ahizpen bizitza eta obrari buruzkoa; Mileuristas, la generación de los mil euros (2006), Espainiako egungo gaztediari buruzkoa; Mileuristas II, la generación de las mil emociones (2008), belaunaldi horretako gazteen harreman pertsonalei buruzkoa.
Eleberriak eta saiakera ez ezik, ipuin asko idatzi ditu. Aipagarriak dira, besteak beste, El tiempo huye (2002), Cuentos malvados (2003) eta Juegos míos (2004).
Taldekako lanetan ere parte hartu izan du. 2000ko azaroan, esaterako, Nuevos Episodios Nacionales liburuan parte hartu zuen, beste hogeita lau idazlerekin batera; azken hogeita bost urte hauetako historiaren berrirakurketa izatea zuen helburu lan hark. Abenduan, Elkarriren Realidad y Esperanza liburuan ere esku hartu zuen, artegintzaren hainbat alorretako beste laurogeita hamabi sortzailerekin batera.