cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Janis Joplin
1966-1969: Hainbat banda
Taldearen 1967ko lehen emanaldi garrantzitsuetako bat Mantra-Rock Dance izan zen, urtarrilaren 29an San Frantziskoko Hare Krishna tenpluko Ballroom elizan egin zen musika-ekitaldia. Hare Krishnaren fundatzaile Bhaktivedanta Swami, Allen Ginsberg, Moby Grape eta Grateful Dead taldearekin batera aritu ziren, eta irabaziak Krishnako tenpluari eman zizkioten. Joplin eta Big Brother hainbat hiritako aretotan hasi ziren jotzen: San Frantzisko, Los Angeles, Seattle, Washington, Vancouver, eta abar. 1967ko hasieran, Joplinek Country Joe McDonald ezagutu zuen, Country Joe and the Fish taldekoa; bikotea elkarrekin bizi izan zen hilabete batzuetan.
Bere taldearekin batera, 1967ko ekainaren 17an eta 18an, Monterey Pop Festival jaialdian parte hartu zuen, uneko artista handi batzuekin batera, hala nola Jimi Hendrix, The Mamas and The Papas, Jefferson Airplane, Otis Redding eta The Who. Big Brother taldearen lehen emanaldia filmatu gabe geratu zenez, hurrengo egunean berriro jotzeko eskatu zieten. Janisek aho zabalik utzi zituen ikus-entzuleak Big Mama Thorntonen Ball and Chain blues ezagunaren bertsio batekin. Handik denbora gutxira, Bob Dylanen ekoizleak, Albert Grossmanek, kontratatu zituen.
Midhope gaztelua
Fikzioan, Outlander telesailean Jamie Fraser protagonistaren familiaren egoitza gisa agertu zen.
Janis Joplin
1966-1969: Hainbat banda
1968ko otsailaren 16an, taldeak Ekialdeko Kostako lehen birari hasiera eman zion Filadelfian, eta hurrengo egunean lehen emanaldia eman zuen New Yorken, Anderson Theatren. 1968ko apirilaren 7an, Martin Luther King hil eta hiru egunera eta Ekialdeko Kostan egiten ari ziren biraren azken egunean, Joplin eta Big Brother Jimi Hendrix, Buddy Guy, Joni Mitchell, Richie Havens, Paul Butterfield eta Elvin Bishop artistekin batera abestu zuten, New Yorkeko Wake for Martin Luther King Jr. kontzertuan.
1968ko uztailaren 31n, Joplin lehen aldiz agertu zen telebistan, Dick Cavettek aurkezten zuen ABC kateko This Morning programan.
Industrializazioa Euskal Herrian
Elektrizitatea
1901ean Bilbon Sociedad Hidroeléctrica Ibérica (Hidroibérica) sortu zen, Bizkaiko Bankuaren babespean. Bi eremutan zentratu zuen elektrizitatearen sorrera: Leitzaranen eta Ebro ibaian. Produkzioa, hasiera batean, Bizkaian salduko zuen, enpresa hau babesten zuten industrialek ondo ezagutzen zutelako merkatua eta beharrak. 1908an Hidroeléctrica Ibéricak Unión Eléctrica Vizcaína sortu zuen, aurreko paragrafoan aipatu diren hainbat elkarterekin fusionatuz, elektrizitatearen salmentarako. 1903an Cooperativa Eléctrica de Bilbao sortu zen, bazkide-sistema kooperatibo batekin, 1914an desegin zena. Aldi berean Société des Tramways et de l’Electricité de Bilbao (Tramelec) tranbia enpresak elektrizitatea ere sortzen zuen, eta 1906an Compañía de Tranvías Urbanos de Bilbao eta Compañía Vizcaína de Electricidad xurgatu zituen. Hortik aurrera, Tramelec eta Hidroibérica enpresen arteko negoziazioak hasi ziren, euren arteko negozioak osatu eta elkarrekin produkzioa banatzeko helburuarekin. 1910etik aurrera Tramelec xurgatu zuen Hidroibéricak eta Bizkaian errotutako enpresa honek Espainiako iparraldea elektrifikatzeko bideari ekin zion.
Janis Joplin
1966-1969: Hainbat banda
Lehen estudio-grabazio garrantzitsurako, Joplinek paper garrantzitsua jokatu zuen Big Brother and the Holding Company-ren bigarren albuma, Cheap Thrills, osatuko zuten abestien moldaketa eta ekoizpenean. Albumak Robert Crumb kontrakultura-marrazkilariaren azaleko diseinua izan zuen. Diskoa 1968ko abuztuan kaleratu zen.
Industrializazioa Euskal Herrian
Emakumearen rola
Emakumeek toki garrantzitsua izan zuten industrializazio prozesuan, batzuetan langile gisa, beste askotan zerbitzu ekoizle gisa. Meatzaritzan ohikoagoa zen gizonezkoek lan egitea, baina emakumeek mineral garbitokietan lan egin zuten. Gehien bat 14 urtetik gorako emakume ezkongabeak ziren, baina baziren ere ezkonduak edo alargunak. Lehergailuak egiten, bereziki eskuz egin behar ziren kartutxoak, aritu ziren emakume asko La Magdalena de Explosivos Modernos S.A. edo Galdakaon zegoen Sociedad Anónima Española de la Pólvora Dinamita Alfred Nobelen enpresan. Emakumeek beste lan xehe batzuk ere egiten zituzten, bereziki eskuzko produkzioa behar zutenak. Gailetak, zigarroak, txapelak, oihalak, poxpoloak edo elektronikari lotutako produktuak askotan emakumeen lanari esker egin ziren.
3336 Grygar
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1971 UX izena zeraman. Ondoren Grygar omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3336 Grygar asteroidearen orbitak batezbeste 2,146 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,781 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,511 distantziara. Eszentrikotasuna 0,17 da, eta makurdura orbitala 0,73ºkoa da.
M-16
M-16a Ameriketako Estatu Batuetako Armadako eraso fusil estandarra da. Zati handi batean plastikoz eta aluminioz egina izateak kontrako jarrerak eragin zituen hasiera batean. Ondoren, hala ere, M-14 fusilaren ordezko hartu zuten.
Industrializazioa Euskal Herrian
Emakumearen rola
Ofizialki, siderurgia eta meatzaritzari lotutako lanetan gizonezkoak ziren nagusi; baina meatzari herrietan emakumeen gehiengoak lan egiten zuen; etxean euren lanari esker ez balitz, pobrezia askoz handiagoa izango litzateke. Europa osoan bezala, putting-out sistema emakumeen eta umeen eremua izan zen. XX. mendearen hasieran emakumeek zerbitzuen eremuan ere lan egiten zuten, batez ere hirietan, baina eremu hau gutxitzen joan zen mendearen hasieran zehar. Hala ere, 1895ean egindako zentsoan, adibidez, Bilboko negozioen %10 emakumeen esku zeudela ikus zitekeen. Era berean, ikerketa batzuek demostratu dute emakumeen lana ez zela langiletzat hartzen hainbat estatistika egiterakoan eta, beraz, egindako lan horietako asko ezkutuan geratu direla. Adibidez, asmatu berria zen Singer josteko makina epeka erosita, emakume asko jostun aritzen ziren etxean.
M-16
Historia
Koreako Gerra bukatu ondoren, Ameriketako Estatu Batuetako Armadak fusil berri baten beharra ikusi ondoren deialdi bat egin zuen arma berria hautatzeko. Lau izan ziren aurkeztu ziren fusilak: FN FALa, Garandean oinarritutako bi eta Armalite izeneko enpresa txiki batean Eugene Stonerek diseinaturiko ArmaLite AR-10a, denak 7,62 NATO kalibrean. Azken hau arma oso berritzailea zen aluminioz eta material sintetikoz egina zelako, baina lehiaketako froga batean aluminio eta altzairuz eginiko kanoia lehertu ondoren alde batera utzi zuten. Hala ere Armalitek 1957an fusilaren produkzioa hasi zuen eta gobernu batzuei saltzea lortu zuen, besteak beste Portugal eta Italiako Indar Bereziei.
Industrializazioa Euskal Herrian
Emakumearen rola
Izan ziren ere langile mobilizazioak emakumeek bultzatuta. 1889an Bilboko emakume zigarrogileak euren lan-baldintza izugarriak salatzeko (egunero egiten zituzten 13-14 orduko lanaldiak) greba egin zuten, martxoaren 8 batean, euren lan baldintzak hobetuz. 1917an, orduko greba orokorraren barnean, bost paketatzailek —guztiak emakumezkoak— greba egin zuten Artiachen, soldata txikiengatik eta nagusiak emandako tratu txarrengatik protestan. Aurki jaso zuten lankide gehiagoren babesa, eta zuzendaritzak lantegia itxi behar izan zuen grebak iraun artean. Azkenean, greba hasi zuten neskak kaleratu zituzten. Nolanahi ere, protestak izan zuen eraginik inguruan: Bilboko bi zopa enpresak bat-batean soldatak igo zizkieten euren beharginei. Emakume iraultzaileen artean ezagunena Dolores Ibarruri izan zen, Gallartatik mugimendu komunista indartu zuena.
Paxton (Illinois)
Paxton  Illinoiseko hiri bat da. Ford konderrian kokatua dago. 2010ean 4,473 biztanle zituen, 5.95 kilometro koadrotan banatuta.
Industrializazioa Euskal Herrian
Demografikoak
Euskal Herriak aldaketa demografiko nabarmenak izan zituen prozesu honen ondorioz. Landa-guneetatik hirira zein Euskal Herritik kanpoko familia osoan migrazioa eman zen,, askotan modu masiboan. Migrazio masibo hori Bizkaian ikusten da oso ondo. 1811tik aurrera populazio-hazkunde prozesua hasi zen, Antzinako Erregimena deuseztatzen joan ahala desamortizazioak eman eta landa-eremu asko ereiteko aukera baitzegoen. 1841ean prozesua azkartu zen, % 0,5 eta % 1 arteko hazkuntza-tasak lortuz. 1877tik aurrera Bigarren Karlistaldia bukatuta, leherketa demografikoa hasi zen. Meatzaritzaren hazkundeak eta industrializazioak hazkuntza-tasa urteko %2ra eraman zuen, momentu horretara arte inoiz egondako handiena. Hazkuntza hau azaltzeko barne faktoreak begiratu behar dira, alde batetik, eta inmigrazioak izandako papera, bestetik. Jaiotza-tasa %33tik % 35era igo zen 1800-1877 tartean heriotza-tasa ‰ 28tik (1787) ‰ 23ra (1877) jaitsi zen bitartean. Beherakada hori nabarmena izan zen haurren artean: 1800ean jaiotako 1.000 umetik 350 bederatzi urte bete aurretik hiltzen ziren, eta 1877an 250 ziren.
Migrazio masiboak 1877ra arte egondako tendentzia guztiz hautsi zuen. Langileen iritsiera masiboarekin batera, jaiotza tasa inoizko altuena izan zen, %40 arte 1890 eta 1895 artean. Emakumeen ezkontza adina jaitsi zen, 21 eta 23 urte artera eta ezkontzak ere ugaritzen dira. Familiak osatzea garrantzitsua zen, lan-baldintza gogorren eta etxebizitzen osasun-kondizio eskasen ondorioz heriotza-tasa handitu baitzen (‰23tik ‰30,18ra). 1896tik aurrera egoera hobetzen joan zen, baina migrazio olatu bakoitzarekin heriotza-tasa ere handitzen zen. Jaiotza-tasa ere gutxitzen joan zen, haurren heriotza kontrolpean zegoelako eta babes soziala lortzen joan zen heinean familia handia izateak garrantzi txikiago zuelako. .
M-16
Historia
1958an Armalitek, AR-10 fusila, kalibre txikiago batera moldatu zuen, 5,56 NATO kalibrera, ArmaLite AR-15 fusila sortuz. Armadara bidali zituzten arren, ez zuten salmentari lortu eta 1959.ean Armalite enpresak AR-10 eta AR-15aren eskubide guztiak Colt etxeari saldu zizkion.
Industrializazioa Euskal Herrian
Ekologikoak
Ibaien kutsadura sakonki aztertu da Bilboko itsasadarrean eta Abrako golkoan. . Industrializazioaren aurretik Bilboko itsasadarra zen Kantauri osoan zegoen estuariorik handiena. Estuario hori ixten joan zen, ahalik eta kanal nabigagarri bat izan arte, atalak zuzenduz, uharte artifizialak sortuz, eta itsasorako irteera zuzenduz. Gobela ibaiaren ibilbidea ere aldatu zen, Asuaraino eramanez. Industrializazioaren hasierarekin batera, eta ia 150 urtez, kontrol handirik gabe isuri ziren ibaira hondakinak, industrialak zein gizakienak. Ondorioz, ibaiaren parte askotan bizitza guztiz desagertu zen, eta metal astunen kontzentrazioa onartutako gehienezkotik gora kokatu zen, bereziki Asuatik Portugaletera doan eremuan. Berun, kadmio, zink, kobre, artseniko eta merkurio kontzentrazioak arriskutsuak izan dira denbora luzez. Metal hauek Gipuzkoako beste ibai batzuetan ere aurkitu dira, nabarmen Oiartzun eta Urolan, eta oso kontzentrazio altuak Deba eta Urumean. Oro har, Gipuzkoako ibaiek euren itsasoratzean duten ur-kalitatea hobetu bada ere, historikoki kutsadura nahiko izan dute ere.
Beste industria-hondakin batzuk, baita dagoeneko erabili ezin daitezkeen industria-produktuak, lurperatu dira lurralde osoan zehar. Lindanoaren kasua da, bereziki Bizkaiko hainbat gunetan lurperatu zena, kontrolik gabe. Belaunaldiak beharko dira bere efektuak pasatzeko. Gaur egun egoera hobetu bada ere, airera bidalitako partikulek ere eragin nabarmena izan zuten osasunean XX. mendean zehar. Bilbo inguruko airearen kalitatea txarra zen, kutsadura handiarekin, bereziki Barakaldon.
M-16
Historia
1964.engo urtarrilean, M-14a alde batera utziz, AR-15a onartu zuen fusil estandar bezala Armadak M-16 kodea emanez.
Virtual Studio Technology
Virtual Studio Technology (Estudio Birtualeko Teknologia) edo VST interfaze estandar bat da, Steinbergek garatua, audioaren sintetizadoreak eta efektuen pluginak audioaren editoreetara eta grabazioaren sistemetara konektatzeko. Grabazioaren hardware tradizionala estudio birtual bat software tresnekin ordeztea baimentzen du.
Janis Joplin
1966-1969: Hainbat banda
Cheap Thrillsek abesti arrakastatsuak zituen, hala nola Piece of My Heart eta Summertime. Albuma atera eta zortzi astera Bilboard 200 albumen zerrendan lehen postura iritsi zen eta lehena izan zen zortzi astez (ez elkarren segidan). Joplin arrakastara eramanez, hiru egunera urrezko diskoa egin zen eta lehen hilabetean milioi bat kopia baino gehiago saldu ziren. Single nagusia, Piece of My Heart, 12. postura iritsi zen 1968ko udazkenean, Billboard Hot 100-en.
Cnemaspis quattuorseriata
Cnemaspis quattuorseriata Cnemaspis generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Virtual Studio Technology
VST bat softwarearen teknologia hau jasaten duen aplikazio baten bitartez exekutatu behar den programa bat da. Aplikazio horri VST HOST deritzo, haren adibideak Cubase, Fl Studio eta Ableton Live dira.
VST interfazeek audioa prozesatzeko ( VST efektua deituak) eta sortzeko ( VSTi deitua VST Instrumengatik) gaitasuna dute, baita MIDI interfazeekin elkarri eragiteko ere.
VST teknologia erabilgarri dago Windows eta Mac OS sistema eragileetarako. Windowsen kasuan VST-ak DLL fitxategiak dira. Horiek fitxategi bitar bat direnez, exekutatzen diren plataformaren menpean daude, eta horregatik VST bat Mac OS-erako konpilatua ez da ibiliko Windowsen, eta alderantziz. Linux sistematan Audacity edizio softwarearen pluginak bezala erabili ahal dira edo bestela instalatu Windowsen bertsioak Winerekin.
Janis Joplin
1966-1969: Hainbat banda
Joplinekiko kritikak oso onak izan ziren; horietako askoren arabera, onegia zen taldearentzat. Prentsa, taldean baino gehiago, bere figuran hasi zen zentratzen. Berak, gainera, blues eta souletik gertuagoko estilo bat egin nahi zuen, beneratzen zituen kantariak bezala -Bessie Smith, Billie Holiday edo Aretha Franklin-. Taldeak beste bira bat egin zuen Ekialdeko Kostan 1968ko uztail-abuztuan, besteak beste, Newporteko Folk Jaialdian parte hartuz. Abuztuaren 31n eta irailaren 1ean Arte Ederren Jauregiko Jaialdian, bi ikuskizunetarako San Frantziskora itzuli ondoren, Joplinek Big Brother utziko zuela iragarri zuen.
Taldeak Fillmore Westen elkarrekin hiru gau egiteko konpromisoa zuen eta Bill Graham musika promotoreak aditzera eman zuen 1968ko irailaren 14koa izango zela elkarrekin egingo zuten azkena, Chicago (artean Chicago Transit Authority) eta Santana taldeekin batera. Halere, taldeak —oraindik Joplin kantari nagusi zela— bira bat egin zuen Estatu Batuetan udazken horretan. Geroago, 1968ko urrian, banda Massachusetts Amhersteko Unibertsitatean eta Worcesterreko Institutu Politeknikoan aritu zen. 1970ean egin zituzten bi elkartzeak alde batera utzita, Joplinek Big Brotherrekin egindako azken emanaldia 1968ko abenduaren 1ean San Frantziskon, Chet Helmsen aldeko kontzertua izan zen.
Bakarkako ibilbidea: 1969
Big Brother and The Holding Companytik banandu ondoren, Joplin eta Albert Grossman managerra musikari bila hasi ziren talde berria sortzeko. 1969aren hasieran eratuta zegoen, baina kideak aldatu egingo ziren urtean zehar. Big Brother and the Holding Companyko Sam Andrew gitarra-jolea berarekin eraman zuen talde berrira.
Bere talde berriarekin, Kozmic Blues Band, 1969ko irailean bigarren diskoa atera zuen: I Got Dem Ol' Kozmic Blues Again Mama!. Albuma urrezko diskoa izatera iritsi zen urtearen amaieran, baina ez zuen Cheap Thrills diskoaren arrakasta lortu. Columbia Recordsek Kozmic Blues abestia atera zuen single gisa, eta 41. postua lortu zuen Billboard Hot 100en. Beste arrakasta batzuei esker, hala nola Try (Just a Little Bit Harder), To Love Someone eta Little Girl Blue, I Got Dem Ol 'Kozmic Blues Again Mama! Bilboard 200en bosgarren postura iritsi zen diskoa kaleratu eta gutxira.
Apirilean, Janis eta Kozmic Blues Band bira egin zuten Europan zehar, Frankfurt, Stockholm, Paris, Londres, eta beste hainbat lekutan kontzertuak emanez. Harrera oso beroa izan zuten jendearen aldetik, eta AEBra itzuli zenean, bere bizitzan eman zuen kontzerturik onena Londresekoa izan zela esan zuen.
Bizitzen ari zen presioa zela eta, heroinaren eta alkoholaren mendera erori zen. Elkarrizketa asko ematen hasi zen, zeinetan bere bizitzaz eta sentimenduez hitz egiten bukatzen zuen. Hauetako batean esan zuen ospetsu bihurtu den esaldia: «Gauero 25.000 pertsonarekin egiten dut maitasuna agertokian, eta gero bakarrik itzultzen naiz etxera» Bere garaiko emakume askoren indarraren eta matxinadaren sinbolo bihurtu zen.
1969ko abuztuaren 17an Woodstockeko jaialdian jo zuten eta sekulako arrakasta izan zuten, nahiz eta Joplin bera ez zegoen oso gustura geratu egin zuen emanaldiarekin.
Kozmic Blues Band taldeko musikariak profesionalak baino ez ziren, eta Joplinek bere taldea familia bat bezalakoa izatea nahi zuen, Big Brotherren bezala. 1969. urtearen amaieran, Janis lur jota zegoen, heroinaren eta alkoholaren mende; hortaz, atseden hartu eta taldea uztea erabaki zuen. Eman zuten azken kontzertua New Yorkeko Madison Square Gardenen izan zen, 1969ko abenduaren 20ko gauean.
NGC 5533
NGC 5533 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Tenperatura
Tenperatura magnitude fisiko bat da, termometroen bidez neurtzen dena; zehatzago deiturik, tenperatura termodinamikoa deritzo. Eguneroko bizimodu arruntean, tenperatura giza gorputzaren eta ingurumena ren arteko trasferentzia termikoa adierazten duten hotz- eta bero-sentsazioekin erlazionaturik dago.
M-16
Diseinua
M-16aren gorpua aluminiozkoa da, kanoia, ixtailua eta ixtailu-gida altzairuzkoak dira eta kulata, pistoletea eta esku-babeslea plastikozkoak. Haserako modeloek 2,9 kg pisatzen dute kargagailurik gabe (garaiko AKM baten antzera) eta kanoia kromatu gabe dute. M16A1ak kanoia, gela eta beste pieza batzuk kromatuta, lehenengoa lodiagoa delarik fusilari 3,9kg pisua emanaz kargagailu eta guzti.
Tenperatura
Tenperatura termodinamikoa Nazioarteko SI sistema ko oinarrizko zazpi magnitude fisikoetako bat da, denbora, luzera, masa, korronte elektrikoa, materia-kantitatea eta argi-intentsitatea rekin batera; gainerako magnitude fisikoak zazpi oinarrizko magnitue horietatik eratortzen dira. SI unitate-sisteman, tenperatura termodinamikoaren unitateari kelvin deritzo eta \text {K} sinboloaz adierazten da.
Janis Joplin
Bakarkako ibilbidea: 1970
1970eko otsailean, Rio de Janeirora joan zen lagun batekin gutxienez heroinatik desintoxikatzeko asmoz. Han ezagutu zuen David Niehouse eta maitemindu egin ziren. Hilabete batzuk egon ziren Brasilgo oihanean, errepidean bi beatnik zahar bezala bidaiatzen, eta San Frantziskora itzuli zirenean, biak Janisen etxean bizitzen jarri zen.
Tenperatura
Fisika n, zenbait modu desberdinetan definitzen da:
Termodinamikaren arloan, tenperatura garrantzi handiko propietate bat da; besteak beste, barne-energia eta entalpia kontzeptuetan agertzen da. Tenperatura propietate intentsiboa da, ez baitago sistemaren materia kantitatearen menpe; hau da, oreka termikoan dagoen sistema baten tenperaturaren balioa berbera da sistema osoa kontuan hartuta edo parte bat soilik kontsideraturik.
Fisikaren arloaz gain, tenperatura oso garrantzitsua da beste hainbat arlotan, hala nola meteorologian, klimatologian, medikuntzan eta kimikan, sukaldaritzan ere funtsezkoa dela ahantzi gabe.
Tenperatura termometroen bidez neurtzen da eta eskala ezberdinetan adierazi ohi da. Europan ohikoak diren termometro arruntetan, Celsius eskala erabiltzen da; bertako neurriak Celsius gradutan (gradu zentigradu ere esaten zaie) adierazten dira ( sinboloa). Eskala horretan izotza -an urtzen da, eta ura -an hasten da irakiten presio atmosferiko estandarrean (1 atm). Lurralde anglosaxoietan Fahrenheit eskala erabili ohi da, Fahrenheit graduak ( sinboloa) dituena bertan markaturik. Eskala horretan ura  -an izozten da  eta -an irakiten. Unitateen Nazioarteko SI sistemako unitatea kelvin izenekoa da eta \text {K} sinboloaz adierazten da. Zero absolutuaren tenperatua \text {0 K} da eta uraren puntu hirukoitza rena.
Tenperaturaren neurketaren historia
Termometria deritzo tenperaturaren neurketaz ari den fisikaren arloari.
Magnitude fisikoen artean, tenperatura zailenetakoa da zehazki neurtzeko, tartean  bi arrazoi hauek baitaude:
Hasieran, efektu ikusgai baten bitartez hasi zen tenperatura neurtzen: dilatazioa edo zabalkuntza; izan ere, berotzean, gorputzak dilatatu egiten dira, zabaldu.
Hasierako termoskopioak
Tenperatura-diferentziak detektatzeko tresna bat da termoskopioa, ondoren etorriko ziren termometroen aurrekaria. Termometroak ez bezala, termoskopioak ez zuen aukera ematen desberdintasun horiek modu absolutuan neurtzeko (datu kuantitatiboetan), modu erlatiboan baizik. Historikoki, ontzi bateko aire-kantitate jakin bat berotzean airearen bolumena handiagotu egiten zela nabarmentzeko gailua izan zen; eta txikiagotu egiten zela, ontzia hoztean.
Hain zuzen, 1612an, Paduako unibertsitako irakaslea eta Galileo ren adiskidea zen Santorio Santorio medikuak alboko grafikoan ageri den bezalako termoskopio bat diseinatu zuen, gorputzaren tenperatura konstantea zela frogatzeko. Beirazko bola txiki bat zeukan, aire-kantitate konstante bat harrapatzen zuena, eta hodi ireki, luze eta estu bat gainditzen duela, urez betetako pitxer batean murgiltzen dena. Gaixoak bola eskuan edo ahoan jartzen du. Tenperaturaren eraginpean, airearen bolumen-aldaketak hodiko ur-zutabearen mailaren desplazamendua eragiten du. Santoriok bi erreferentzia-puntu finko erabiltzen zituen: elurraren eta kandela baten sugarraren tenperatura, eta horien artean graduazio uniforme hamartarra ezartzen zuen.
Geroago, zenbait hobekuntza egin ziren, beti ere airea-ura sistemak erabiliz.
Janis Joplin
Bakarkako ibilbidea: 1970
Harremana laster amaitu zen, Janisek heroina kontsumitzen hasi baitzen berriro eta, bestetik, denbora librea hartu eta Niehausekin munduan zehar bidaiatzeari uko egiteagatik.
Albert Grossmanek banda berri bat osatzea proposatu zion Janisi, Full Tilt Boogie Band, eta honek onartu egin zuen. Gehienbat Kanadako musikari gazteek osatzen zuten. Joplin pozik zegoen bere talde berriarekin, azkenean iruzkin positiboak jaso baitzituen bai jarraitzaileengandik, bai kritikoengandik.
Jeanine Áñez
Jeanine Áñez Chávez (San Joaquín, Bolivia, 1967ko abuztuaren 13a) boliviar abokatua, telebista aurkezlea eta politikaria da. Boliviako bitarteko presidentea izan zen 2019ko azaroaren 12az geroztik 2020ko azaroaren 8ra, Evo Moralesi presidente kargua ukarazi ostean, bere burua presidente izendatu eta gero.
Tenperatura
Merkurio-termometroak
Daniel Gabriel Fahrenheit- ek (1686-1736) asmatu zuen merkurio-termometroa 1714. urte inguruan. Merkurio-termometroak behean merkurioz beterikoa arraboil edo anpulu bat du, goialdean diametro uniformeko beirazko hodi kapilar bat duena irekirik, bertara merkurioa iristeko moduan. Anpulua-hodia multzoa itxita dago, barneko airea eta likidoa irten ez daitezen; hau da, ontzi estankoa da, hermetikoa. Inguruko tenperatura igotzen denean, merkurioa dilatatu eta igo egiten da hodi kapilarrean gora; zenbat eta beroago, gorago. Hodiaren parean eskala bat marrazten da, tenperaturari balio numerikoa emateko.
Industrializazioa Euskal Herrian
Ekologikoak
Papergintzak eskatuta, basogintzan ere aldaketa nabarmena eman zen XX. mendean. Erabilera pribatuko mendietan intsinis pinua eta eukaliptoa landatu ziren, bertako basoen kaltetan. Gaur egun Euskal Autonomia Erkidegoko lurrazalaren %54 basoa da, eta baso horietatik %30 intsinis pinua da. Lehen aleak 1871ean landatu ziren, proba gisa, eta 1897an landatu ziren lehen baso eremu handiak, Bedian eta Galdakaon. Emaitza ona zela ikusita Bizkaia eta Gipuzkoako diputazioek 1917tik aurrera landaketa masiboa bultzatu zuten; baserritarrek azkar ikusi zuten egur horrek dirua ematen zuela eta basogintzaren industria piztu zuen. Gainera, mendi asko jada soilduta zeuden garai horretan, gehiegizko egur ustiapena zela eta.
Kulturalak
Industrializazioak aldaketa kultural handia ekarri zuen Euskal Herrira. Pertsona, usadio eta bizimodu berriek eragina izan zuten eguneroko bizitzan.
Tenperatura
Bestelako termometroak (elektrikoak)
Hemeretzigarren mendean zehar, lehenik 1821ean Seebeck efektua aurkitzean eta geroago efektu horretan oinarriturik termopareak asmatzean, 1888an platinozko erresistentziadun termometroa eraiki zen, tenperaturari balio elektrikoa esleitzean ahalbidetu zuena, eta horrela tenperaturari balioa analogikoa zein numerikoa eman ahal izan zitzaion (azken batean, voltmetro baten bitartez).
Termometro digitalak
Gaur egun, Europako hainbat lurraldetan baztertu egin dira merkurio-termometroak, merkurioaren toxikotasuna dela eta. Horien ordez, etxeetan ohikoak dira sukarra neurtzeko termometro digitalak. Horietan, pantaila batean agertzen da termometroaren muturreko sentsore txikian neurturiko tenperatura, Celsius gradutan emana.
Janis Joplin
Bakarkako ibilbidea: 1970
Full Tilt Boogierekin udako birari ekin aurretik, bi emanaldi egin zituen Big Brother bere lehengo taldearekin: 1970eko apirilaren 4an eta 12an. Era berean, bere banda berriarekin, oraingo honetan Main Squeeze izenpean, Hells Angelsentzako festa batean aritu zen, San Rafaelen, Kalifornian, 1970eko maiatzaren 21ean. Bitxia bada ere, festa horretan Big Brother taldeak ere parte hartzen zuen.
Tenperatura
Uhin elektromagnetiko infragorrien bidezko termometroak
Gorputz beltzean egindako lanen ondorioz, objektu batek igorritako argi-espektroa ren analisian oinarritutako hirugarren gailu-sorta bat sortu zen. Neurtu beharreko sistema fisikoak gorputz beltzaren antzeko ezaugarriak dituela eta erradiazioaren transferentziak haren erradiazioa gehiegi asaldatzen ez duela suposatuz, behar bezala hautatutako bi tartetan energia-luminantzia neurtuz gero, haren tenperatura zehaztu daiteke. Hala, termometro infragorriak argiztapenean erabilitako kolore-tenperaturaren antzeko neurria hartzen du.
Ailakkavaara
Ailakkavaara mendixka, Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen 955 metroko mendixka da. Ailakkajärvi aintziraren alboan dago, Kilpisjärvi aintziratik hurbil. Käsivarsi Eremu Basatian dago, Lappi lurralde osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatian hain zuzen; aliotak, antzarak, elur-hontzak, kaskabeltz handiak, marikoi buztanluzeak eta txontak dira esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago; hala nola, azeri artikoak, elur-orein basatiak, eper zuriak, erbinude zuriak, ipar-katamotz beldurtiak, jatunak, leming bizkorrak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak.
Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.
M-16
Diseinua
M-16ak konbustioko gasak aprobetxatzen ditu erabilitako kartutxoa atera, mailua armatu eta beste kartutxo bat sartzeko. Gas hauek zuzenean eragiten dute ixtailu-gidan, gas-pistoi bat erabili beharrean AK-47an bezala. Sistema honekin mugitzen diren piezak gutxitzen dira, baina konbustioko gasek hargailuko piezak zikintzen dituzte eta beraz gas-pistoi bidez funtzionatzen duten fusiletan baino sarriago garbitu behar dira hargailuko mekanismoak.
Tenperatura
Tenperatura-eskalen historia
Termometroak asmatu zirenetik, zientzialariak tenperatura-eskalak zehazten saiatu ziren. Horretarako, egoera bateko tenperaturari zenbaki zehatz bat esleitu ahal izateko, bi egoera ongi definituren tenperatura finkoen arteko zabalkuntza hartu behar zuten erreferentziatzat, bata puntu “hotz” modura hartzeko, eta bestea puntu “bero” modura. Bi puntu horien tenperaturari balio numeriko bat esleitu zioten: zenbaki bana. Bi zenbaki horietan oinarriturik, tenperatura-eskalak asmatu ziren, jarraian aipatuko den moduan.
Erabilera arrunteko lehenengo tenperatura-eskalak
Puntu finko batetik besterako distantzia tamaina bereko segmentutan banatu zuten, erreferentziako bi puntuei esleitutako zenbakien arteko kendura kontuan izanik. Erreferentziako bi puntuen arteko segmentu bakoitzaren zegokion tenperatura-desberdintasunari “gradu” deitu zioten.
Hiru eskala nagusi sortu ziren XVIII.mendearen lehen erdialdean, Réaumur, Fahrenheit eta Celsius zientzialariek asmatuak. Horietako azken biak iritsi dira praktikan gure egunotaraino, eta horiek dira bizimodu arruntean erabiltzen ditugunak:
Geroago, XIX. mendearen amaiera aldean, Lord Kelvin zientzialari britainiarrak eskala bat sortzeko ideia iradoki zuen. Kelvin eskala deitu ohi zaion eskala horretan, zero balioa eslaitzen zaio lor daitekeen tenperatura baxuenari, “zero absolutua” deritzonari. Fisikariek bazekiten -ko tenperaturan zegoela, eta, tenperatura horretara iritsitakoan, atomoak ezin zirela mugitu. Beraz, "zeroa" Celsius eskalako tenperaturan hartu zen. Konbentzio berri hori 1960an ofizialdu zen eta zehaztu zen.
Tenperatura termodinamikoaren definizioa
Ez da erraza tenperatura zer den zehaztea. Orain arte aipaturiko tenperatura-eskalak erabat alboratu gabe, kontzeptu termodinamikoetan oinarriturik egingo dugu zehaztapena, eta horregatik, hemendik aurrera tenperatura termodinamikoa deituko diogu. Magnitude fisikoa izanik neurtu beharrekoa denez, kontua da zer baldintzatan neur daitekeen, eta neurketan lorturiko emaitzari nola eslei dakiokeen balio numeriko bat.
Sistema fisiko baten barneko oreka termikoa
Tenperaturaren definizioa eman aurretik, oreka termikoa zer den ulertu behar da. Tamaina finituko sistema fisiko bateko eskualdeak tenperatura desberdinean egoten dira normalean. Horrelakoetan, esperientziak erakusten duenez, sistema bereko eskualdeen artean bero-transferentzia bat gertatzen da, eta, denbora pasatu ahala, eskualdeen arteko tenperatura-desberdintasunak gero eta txikiagoak izaten dira, harik eta une batean bero-transferentzia netorik ez dagoen arte. Une horretara iristean, sistema oreka termikora iritsi dela esaten da.
Termodinamikaren zero legearen bidezko definizioa
Termodinamikaren zero legeak dioenaren arabera, erabat bananduta dauden bi sistema fisiko beste hirugarren sistema batekin oreka termikoan badaude, lehenengo bi sistemak ere orekan daude beren artean. Definizio hau enpirikoa da, behaketa bidez atera baita teoriaz lortu ordez. Hiru sistemak oreka termikoan daudenez, hiruren propietate batek balio berbera du. Hain zuzen, sistema fisiko bat beste sistema batzuekin oreka termikoan dagoen ala ez zehazten duen propietate horri tenperatura deritzo.
Industrializazioa Euskal Herrian
Kulturalak
Kirolean, mende bukaeran, Athletic sortu zuten Bilbon zeuden Britainia Handiko langile eta hainbat ikaslek. Orain arte, klubak berak barne, 1898 urtea eman izan dute fundazio data ofizialtzat, baina zenbait ikerketek data horren aurretik Athletic izeneko klub baten existentziaren eta honek jokatutako zenbait futbol partiden testigantza ematen dute. Alta, Bilbon jokatu zen lehen futbol partida, 1889an, ekainaren 29an jokatu zen, Barmston Rangers eta hainbat barkutako marinelen artean. Garai hartan Lamiakoko hipodromoan jolasten zituzten partidak.
South Vienna (Ohio)
South Vienna Ohioko herri bat da. Clark konderrian kokatua dago. 2010ean 384 biztanle zituen, 1.35 kilometro koadrotan banatuta.
Janis Joplin
Bakarkako ibilbidea: 1970
Ekainaren amaieran eta uztailaren hasieran, Janisek eta bere taldeak Festival Express jaialdian parte hartu zuten, garai hartako beste artista garrantzitsu batzuekin batera, hala nola The Grateful Dead, Buddy Guy eta The Band, besteak beste. Trenez egin zen bira bat izan zen, geldialdiak (eta kontzertuak) Kanadako hiru hiritan eman zirelarik: Toronto, Winnipeg eta Calgary.
Industrializazioa Euskal Herrian
Kulturalak
Eskusoinu txikia eta trikiti musika ere industrializazioaren ondorio dira. 1889an lehenengo aipamen idatzia dugu, Urkiolako erromeria batekoa, akordeoi guztiz berri bati buruzkoa ("novísimo acordeón"). Nondik etorri eta zabaldu ote zen berriz, ez dago argi. Bi teoria nagusi daude honen inguruan. Batzuen arabera, trenbidea egitera etorri ziren Alpeetako langileek, frantsesek nahiz italiarrek ekarri zuten. 1860. urtearen inguruan, eta bada Altsasun soinu txikia azaltzen den argazki bat. . Beste teoria batzuen arabera, zabalkundea Bilbotik Gipuzkoara izan zen: Bilbotik Arratiara, Zornotzara, Gernikara, Lea-Artibaira eta ondoren Gipuzkoa mendebaldera. Zengotita denda zegoen Bilbon, seguruenik Honner markakoak ziren lehen soinuak saltzen zituena. Trikitiak berehala hartu zuen leku garrantzitsu bat herri musikako errepertorioa jotzen zuten instrumentuen artean. Arina zen, txikia, edozein lekutara erraz eramateko modukoa. Baxuek erritmo bat eramateko aukera ematen zuten; orkestra txiki bat zeukaten soinu tresna bakarrean.
Janis Joplin
Bakarkako ibilbidea: 1970
Joplinen azken agerraldi publikoen artean bi emanaldi daude The Dick Cavett Show telebista-programan. 1970eko abuztuaren 8an, Joplin Capitol Theatre-n aritu zen (Port Chester, New York). Hantxe interpretatu zuen lehen aldiz Mercedes Benz abestia. Bere azken kontzertua Full Tilt Boogie Band-ekin, 1970eko abuztuaren 12an izan zen, Bostongo Harvard Stadium-en.
Industrializazioa Euskal Herrian
Industria-ondarea
Industria-ondare zabala dago gaur egun Euskal Herrian, nahiz eta lehen industrializazio hartako elementu gehienak jada bota diren. Kasu batzuetan museoak sortu dira eraikin zaharretan, beste batzuetan bulegoak, eta badira elementu batzuk arkitektura urbanoaren baitan geratu direnak. Industria-ondarearen baitan paisaian egondako aldaketak ere kontuan hartzen dira. Azken honen adibide dira Somorrostroko meatze-gunea, Zugaztietako interpretazio zentroa edo Bilboko itsasadarraren historia ezagutzeko egiten diren ibilbideak. Artean, margolan, literaturan edo kale apainketan ondare honek izandako papera garrantzitsua da, baina zaila da babesa ematea. Kasu batzuetan, industriarekin lotutako paisaia eta bizimodua bera museo bilakatu dira, Legazpin kasu.
Industria ondarea sailkatzea ere lan korapilotsua da, askotan egoera txarrean dagoelako, edo ez delako bere balioa onartzen. Industri Ondare eta Herri Laneko Euskal Elkarteak (IOHLEE) Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan ondare hori sailkatu eta aztertzeko lana egin du 1980ko hamarkadatik aurrera, eta hainbat eraikin ofizialki babestuak izatea lortu du. Euren katalogoan 3.000 eraikin eta objektu badaude ere, horietako gutxi dira gaur egun babes mailarik altuena dutenak. Nafarroan katalogazio lan bat ere egin da, baina Nabarralde bezalako taldeak izan dira ondare honen inguruko lanak egin dituztenak.
Janis Joplin
Bakarkako ibilbidea: 1970
1970eko irailean, Los Angelesera joan zen bere laugarren albuma izango zena, Pearl, grabatzera. Joplinek egindako azken grabazioa 1970eko urriaren 1ean izan zen: Mercedes Benz. Urriaren 3an, larunbatean, Joplin Sunset Sound Recorders grabazio-estudioan izan zen taldeak egun horretan grabatu zuen Buried Alive in the Blues abestiaren pista instrumentala entzuten. Berak eta Paul Rothchild ekoizleak hurrengo egunean ahotsa grabatuko zutela adostu zuten. Egun ona izan zen estudioan, pozik zegoen, eta ospatzeko, bere lagunekin kopa batzuk hartzera atera zen. Forenseen arabera, heroina-gaindosiagatik hil zen urriaren 4ko 13:45 inguruan. Joplinek antzeko esperientziak izan zituen, eta bizirik atera zen, baina oraingoan ez zegoen inor laguntzeko. Haren gorpua 18 ordu geroago aurkitu zuten.
Tenperatura
Termodinamikaren bigarren legearen bidezko definizioa
Termodinamikaren bigarren legea k adierazten duenez, bestalde, ezinezkoa da bero-iturri bakar batekin beroa trukatu eta aldi berean berean lana egiten duen makina termiko bat eraikitzea. Lege horretan oinarriturik Carnot-ek (1796-1832) frogatu zuenez, tenperatura jakineko bi bero-iturriren artean egin daitezkeen ziklo termiko posibleen artean, Carnoten zikloa da lana lortzeko prozesurik eraginkorrena. Makina termikoaren eraginkortasun edo efizientzia honelaxe kalkula daiteke:
Janis Joplin
Bakarkako ibilbidea: 1970
Diskoaren abesti guztiak erabat bukatu baino lehen hil zen Joplin, baina nahikoa material zegoen LP bat osatzeko. Pearl 1971ko urtarrilaren 11n kaleratu zen.
Bere ibilbideko album salduena izan zen. Salmentetako lehen postuan 14 astez egon zen. Omenaldi gisa, Mercedes Benz abestia a capella utzi zen, Janisek grabatu zuen azkena izan baitzen; Buried Alive in the Blues, berriz, abesti instrumental gisa sartu zen, Joplinek hil zen egunean bere ahotsa eranstea programatuta baitzegoen.
Industrializazioa Euskal Herrian
Bizkaia
IOHLEEk egindako sailkapenean arabera, eraikin sailkatuak, inbentariatuak eta inongo babes mailarik ez dutenak daude. Lehen taldearen baitan hainbat eraiki daude Bizkaian, euren sailkapenaren eta Eusko Jaurlaritzaren arabera :
Tenperatura
Termodinamikaren bigarren legearen bidezko definizioa
da, non T_\text {C} eta T_\text {H} iturri hotzaren eta iturri beroaren tenperatura termodinamikoak diren, hurrenez hurren. Hain zuzen ere, ziklo horren kasuan bi iturrietan trukaturiko bero-kantitateen arteko zatidura eta eskala termodinamikoan bi iturriek dituzten tenperaturen arteko zatidura berdinak dira. Horreaxe definiturik geratzen da oreka termikoan dagoen sistema fisikoaren ("bero-iturria") tenperatura termodinamikoa. Horrela, makina termikoaren efizientzia energetikoa honelaxe adieraz daiteke bero-iturrien tenperatura termodinamikoaren bidez:
Entropia
Rudolf Clausius-ek (1822-1888) beroaren teoriari buruz eginiko lanean —1850ean argitaratua— termodinamikaren bigarren legeari buruzko ideia nagusiak sartu ondoren, 1865ean entropia kontzeptua sortu zuen. Entropia deritzon magnitudea (S sinboloa) sistema fisikoen propietate bat da, prozesu itzulgarri batean duen aldakuntza infinitesimala —\text {d}S— iturri batekin trukatutako beroa eta iturriaren tenperaturaren arteko zatidura modura definitzen dena:
Horretan oinarriturik, tenperatura termodinamikoa era berri batean defini daiteke, «prozesu itzulgarri batean trukatutako beroaren —\delta Q— eta entropiaren aldakuntzaren —\text {d}S— arteko zatidura» gisa:
Alegia, tenperatura «prozesu itzulgarri bateko puntu bakoitzean trukatutako beroaren eta entropiaren aldaketaren arteko zatidura da».
Gaur egungo tenperatura-eskalak
Oro har, tenperatura-eskala definitzeko, X propietate jakin baten menpe dagoen funtzio bat erabiltzen da: \Phi(X), zeinari "termometroaren tenperatura" deritzon. Tenperatura hori termometroarekin oreka termikoan dauden sistemen tenperatura da. Nolanahi ere, funtzio hori nahieran aukera daiteke. Aukera hori nolako den arabera, mota desberdinetako eskalak defini daitezke: eskala absolutua, eskala linealak...
Eskala absolutua
.
Funtzioa zehazteko a proportzinaltasun-konstantearen balioa finkatu behar da, puntu finko bat aukeratuz, erraz sor daitekeena. Hain zuzen ere, Parisen 1954ean egindako 10. Pisu eta Neurrien 10. Batzar Orokorrean, uraren puntu hirukoitza aukeratu zen puntu finkotzat. Egoera horretako tenperatura denez,
da, eta ondorioz:
,
non puntu hirukoitzaren egoerako propietate termikoaren balioa den. Kasu horretan, tenperatura nulua zero absolutuari dagokio. Horregatik esaten da eskala absolutua dela.
Eskala honetako unitate bakoitza kelvin bat da, SI sistemako tenperatura termodinamikoaren unitatea.
Tenperaturaren eskala termodinamikoa
Termodinamikaren bigarren legetik eratorria den Carnoten teoremak dioenaren arabera, bero-iturri berberen artean Carnoten zikloa osatzen duten bi makina itzulgarriren errendimenduak berdinak dira (eta maximoak). Beraz, errendimendua ez dago lan-substantzia edo propietateen menpe, bero-iturrien ezaugarrien menpe bakarrik egongo da. Bero-iturriak beren tenperaturagatik bereizten direnez, errendimendua bi tenperaturen funtzioa izango da soilik. Makinak T_1 eta T_2 tenperatura duten bero-iturrien artean lan egiten badu, errendimendua bi tenperatura horien menpe dago:
Beraz, trukatutako beroen zatidura tenperaturen funtzioa da. Termodinamikaren bigarren legearen arabera errendimendua ezin da unitatea (hots, %100) izan eta f funtzioa beti egongo da definituta.
Orain, demagun hiru makina ditugula tenperatura desberdinetako hiru bero-iturriren artean lanean, non diren. Lehenengo makina 1 eta 2 bero-iturrien artean dabil, bigarrena 1 eta 3 iturrien artean eta hirugarrena 3 eta 2 iturrien artean, eta suposa dezagun bero-iturri bakoitzak bero-transferentzia berdina trukatzen duela berarekin aritzen diren beste bi makinekin. Hots, lehenengoak eta bigarrenak Q_1 eman eta xurgatzen dute; bigarrenak eta hirugarrenak Q_2 eman eta xurgatzen dute, hurrenez hurren; eta lehenengoak eta hirugarrenak Q_3 ematen dute. Aurreko ekuazioa makina bakoitzari aplikatuz:
Lehenengo atala T_1 eta T_2 tenperaturen menpe soilik dagoenez, bigarren atalak ere horrela izan behar du, berdin dio zein den T_3 tenperatura. Hori horrela izan dadin, f funtzioak honelakoa izan beha du:
Erlazio hori betetzen duten funtzioen arteko errazena Kelvinek proposatutakoa da:
Eskala guztiz definitzeko puntu bat finkatu behar da. Horretarako, uraren puntu hirukoitza kontuan hartuz, puntu horri tenperatura esleitzen zaio, eta orduan edozein punturen tenperaturaren balioa honelaxe definitzen da puntu hirukoitzaren tenperaturan oinarriturik:
Industrializazioa Euskal Herrian
Bizkaia
Abanto-Zierbenan Bodavalleko ebakitzea; Areatzako hiltegia; Balmasedan Boinas La Encartada museoa eta bere inguruak, eta Balmasedako hiltegia; Barakaldon Alzolako zubia Kadagua ibaiaren gainean, FESA pabiloia, Altos Hornos de Vizcayako etxeak, azoka eta udal hiltegia; Bilbon Alondegia, Arabella kooperatiba, Arraiz Mendiko instalazioen multzoa, Atxuriko geltokia, Erriberako Merkatua, Gurutze auzoa, Kordeldegi zaharra, Mallona galtzadetako geltokia, Marzana Kaiko Kargategia eta Meatzea, Molinos Vascos, Primitiva meatzea, eta Udalaren Desinfekzioetarako Zentroa; Gernikan tailerrak eta geltokia; Getxon Neguriko geltokia; Mendexako ontziola; Gueñesen La Conchita kooperatiba eta La Unión; Lekeitioko Lazunarri malekoia, Lea ibaiko ontziolak (Isuntza, Egiguren Atxurra eta Mendieta) eta izotz-fabrika; Markina-Xemeinen Esperanca y Cía; Mendexan Fundición Guerediaga, Iturriza y Cía; Muskizen La Demasíatik Complementora, Orconera Iron Ore Company Limited eta Josefa meatzea; Ondarroan Alfontso XIII.aren zaldain birakaria; Portugaleten Burdinezko kaia, La Canillako geltokia eta Bizkaia zubia; Plentzian hiltegi zaharra eta Kristo-Eskilara enparantzako 8-12 etxeak; Sestaon Kooperatiba Berria, Bizkaiko Labe Garaiak (Bizkaiko Labe Garaietako 1. Labe Garaia bereziki), La Aurora kooperatiba, La Galana, La Humanitaria kooperatiba, La Protectora; Trapagaranen Amalia Vizcaina Esparrua, Larreinetako funikularra eta Zugaztieta.
Gainera, inbentariatuta daude Bilboko El Pontón errota eta okindegia, Harino Panadera, Indautxu garajea, La Ceres eta Zorrozako tailerrak; Foruan Tenería Vascongada; Karrantzako Dolomitas del Norte; Ortuellako Apold-Fleisner labea; eta Portugaleteko El Progreso kooperatiba, Kontsumo-Kooperatiba eta Villa Nueva Kooperatiba.
Babesik gabeko eraikinak asko dira, eta horietako batzuk egoera oso txarrean daude. IOHLEEk honakoak aipatzen ditu: Barakaldon Illgner pabilioia, La Felicidad etxe merkeak, Errekatxoko presa eta PROFUSA enpresako coke bateria eta Orconerako kargalekua; Basaurik La Basconia; Bermeon Matxitxakoko itsasargia eta Conservas Ormaza; Berrizen Patalako zentral hidroelektrikoa; Bilbon Artiach fabrika, Abandoko Indalecio Prieto geltokia, Euskalduna ontziolaren inguruak (dikea, Karola...), udaletxeko zubia, Deustuko zubia, Tigrearen eraikina, Bilbao-Concordia geltokia,Gaztelondoko Alondegi Berria eta Elorrietako punpatze gunea; Galdakaon Explosivos Río Tintoren kolonia; Leioan FAES eta Udondoko zubia; Mungian Electro Mecánica Arteche Hnos EAHSA; Muskizen Pobeña-Cobarón meatzaritza eremua; Sestaon La Naval ontziolaren 1. dikea eta Babcock & Wilcox herria; Trapagaranen General Eléctrica Española eta Zeanurin Barazarko zentral hidroelektrikoa.
Bogny-sur-Meuse
Bogny-sur-Meuse Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Janis Joplin
Bakarkako ibilbidea: 1970
Kris Kristoffersonek eta Fred Fosterrek konposatutako Me and Bobby McGee singleak izan zuen arrakastarik handiena, Janis Joplinen kanta bakarra izan baitzen Billboard Hot 100ean 1. postua lortzen, astebetez, 1971ko martxoan.
Karin Herrera
Karin Larissa Herrera Aguilar (Guatemalako Hiria, 1968) kimika biologoa da, katedraduna, politikoa eta soziologoa da.
Tenperatura
Tenperaturaren eskala termodinamikoa
non Carnoten makinak uraren puntu hirukoitzaren tenperaturan dagoen bero-iturriarekin trukatutako beroa den eta Q balioa Carnoten makinak T tenperaturan dagoen iturriarekin trukatutako beroa.
Monty Python
Monty Python britaniar aktore komiko talde baten izena da. Monty Python's Flying Circus izeneko telesaioarekin hasi zen python fenomenoa, zein munduan zehar hedatu zen haien filmei esker. Telesaioa lehen aldiz 1969an eman zen. Graham Chapman, John Cleese, Terry Gilliam, Eric Idle, Terry Jones eta Michael Palin ziren aktoreak zein gidoilariak. Terry Gilliam-en marrazkiak lagunduta, onargarriaren mugak (estiloan eta edukian) pixka bat haratago eraman zituzten.
Karin Herrera
Biografia
Guatemalako San Carlos Unibertsitatean irakasle aritu da eta unibertsitate horretako Ikerketa Kimiko eta Biologikoen Institutuko zuzendaria izan da. Guatemalako Botikarien eta Kimikarien Elkargoaren ordezkaria da Unibertsitateko Goi Kontseiluan. Ingurumen- eta politika-gaiei buruzko aholkularitza ere izan du hainbat erakunderen aurrean.
Tenperatura
Tenperatura-unitateak
Unitateen Nazioarteko SI sisteman, tenperatura termodinamikoaren unitatea kelvin izenekoa da, erabilera zientifikokoa eta zero absolutu tik hasita zenbatzen dena, eta zeinaren graduazioa gradu zentigraduen ia berdina baita. Horrelaxe erabaki zuen Pisu eta Neurrien Batzar Orokorrak  bere 10. bileran (1954), tenperaturaren oinarrizko puntu finkotzat uraren puntu hirukoitzarena hartuz eta, definizioz, puntu horri balioa esleituz. Geroago, 13. bileran (1967-68) «kelvin» izena (aurretik erabili ohi zen «Kelvin gradua» erabili ordez, eta letra xehez idatzia) eta «\text {K}» sinboloa (lehenagoko «» erabili ordez) ere erabaki zituen, unitate honen erabilerari zegokionez. Zehazki, hauxe da orduan erabakitako definizioa:"«SI sisteman, tenperatura termodinamikoaren unitateak kelvin izenekoa da eta \text {K} sinboloaz adierazten da. Definizioz, uraren puntu hirukoitzaren tenperatura termodinamikoari balioa esleitzen zaio, zehatz-mehatz.»" Geroago, 2018an SI sistemako oinarrizko unitateen berrazterketa egiten, unitate horien balioak aurretik zeuden bezala mantendu ziren; baina, etorkizunean etor daitezkeen aurrerapen teknologikoak kontuan harturik, unitate guztiak zazpi konstante unibertsalen bitartez definitu ziren. Ondorioz honelaxe geratu zen kelvinaren definizioa: «SI sisteman, tenperatura termodinamikoaren unitateak kelvin izenekoa da eta \text {K} sinboloaz adierazten da. Beraren definizioa Boltzmann-en k konstantearen biden dago zehaztuta, konstante horren balioa izanik; unitate hori  unitateen baliokidea da, kilogramoa,metroa eta segundoa h, c eta  konstante unibertsalen funtzioz definituta daudenean.» Ikus daitekeenez, oso teknikoa da, eta ulertzeko zailagoa; baina, izatez, aurreko definiziokoaren balio berekoa.
Bogny-sur-Meuse
Biztanleria
2007an Bogny-sur-Meuse udalerrian erroldatutako biztanleak 5.566 ziren. Familiak 2.186 ziren, horien artean 624 pertsona bakarrekoak ziren (314 bakarrik bizi ziren gizonak eta 310 bakarrik bizi ziren emakumeak), 604 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 761 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 197 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.