cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Termokimika
Historia
Teoria kalorikoko lehendabiziko oztopo nagusiak Rumford en obratik sortu ziren 1798an, bertan adierazi zuen burdin urtuko kanoiek bero kantitatea handia sortzen zutela eta hau frikzioaren ondorio zela adierazi zuen, lan hau zian zen teoria kalorikoan barneratu zen aurrenetako lana. Lurrunezko makinaren garapenaren ondorioz kalorimetriak garrantzi handiagoa jasan zuen, bertan ikatz mota ezberdinek sortzen zuten bero kantitate ezberdinak aztertu zirelako makina hauen errendimendua handitu ahal izateko. Erreakzioa kimiko ezberdinen beroaldaketen lehenengo azterketa eta inbestigazio kuantitatiboak Lavoisier-ek hasi zituen, Joseph Black-ek uraren bero latentea inbestigazioan ere beranduago erabiliko zuen izotzezko kalorimetroa erabiliz.
Beranduagoko 1843an James Prescott Joulek eginiko ikertketa eta ikasketa kuantitatiboek fenomero eta gertaera guztiz errepikagarriak aurkeztu zituzten, eta honi ezker termodinamika oinarri egonkor batean jartzen lagundu zuten. Laster hasi ziren teoria kalorikoa alde batera uzten XIX. mendearen amaierarako. Joseph Blackek eta Lavoisier-ek kalorimetroa erabiliz aurrerakuntza oso garrantzitsuak egin zituzten, arlo hau termokimika izenarekin ezagutua izan da.
Termokimika bi oinarri nagusien gainean mantentzen da:
Hauei esker termodinamikaren lehenengo legea asmatu zen eta honen sorreran eragin handia izan zuten.
Lavoisier, Laplace eta Hess-ek ere bero espezifikoa eta bero latentea, ala ere Joseph Black izan zen bero latentearen aldaketan aurrerakuntza gehien ekarri zituen pertsona.
Gustav Kirchhoff-ek demostratu zuen erreakzio baten energiaren diferentziak erlazio zuzena zuela erreakzioko produktu eta erreaktiboen bero kapazitatearekin: dΔH / dT = ΔCp.
Entalpia
Entalpia hitza grekeratik datorren hitza da eta “beroa gehitzea” esan nahi du, entalpia magnitude termodinamico bat da eta H batez adierazten da. Adierazten duena sistema termodinamiko batek hartu edo heman duen energiaren kantitea da, hau da bere ingurunearekin trukatzen duena.
Hitz zehatzagoetan, termodinamikako egoera funtzio bat da, bertan eraldaketa isobarikoan ematen den bero kantitatearen aldaketa adierazten da, hau da presio berdineko erreakzio batean heman edo hartzen den bero kantitatea.
H= U+pV
Entalpia mota ezberdinak daude, bakoitza erreakzio edo prozesu mota berezi batekin erlazionatua:
Entropia
Entropia termodinamikan oso erabilia den magnitude bat da, zeinak istema bateko desorden molekularra neurtzen duen. Magnitude hau ez da balore absolutuen bidez neurtzen, baizik eta bi egoera entropikoren arteko aldaketetan.
Entropiak egoera ordenatuetatik egoera desordenatuetara jotzen du beti, hau da, sistema bat ordenean dagoenean, desordenerea joko du. Sistema bateko desordena handia baldin bada, esan dezakegu entropia handia dela, eta desordena txikia bada, entropia txikia dela.
Badaude ere sistema itzulezinak izenekoak. Kasu hauetan desordena oso handia da, eta ezin izango dugu hasierako egoerara itzuli. Adibidez, arrautz bat frijitzen dugunean, ezingo dugu arrautza hasieran zegoen egoerara itzularazi.
Matematikoki, entropia honela definitzen da entropia-aldaketa:
Eta haren unitateak J·mol-1·K izango dira, Nazioarteko Sisteman.
Hala ere, sistema itzulezinen eta itzulgarrien kasuan ez da formula hori beteko. Demagun sistema isolatu batean ari garela. Kasu horretan ingurunearekin trukatutako beroa (q) zero izango da. Ondorioz, sistemaren entropia aldaketa zero izango da:
Sistema itzulezinetan berriz, entropia-aldaketaren balioak ezin du zero izan, zero balioa ezin baita dqitzulgarria-ren lekuan ordezkatu aurreko kasuan bezala, prozesua ez baita modu itzulgarruan gertatu:
Rudolf Clausius izan zen lehenengoa entropia definitzen, eta honentzako formula bat egiteko gai izan zen. Clausius-en arabera, sistema termodinamiko baten entropia-aldaketa, zeinak bero kantitate bat xurgatzen duen T tenperatura absolutu batean, bi hauen arteko erlazioa da:
Barne energia
Barne-energia (U) partikulen sistema batek bildutako energia neurtzen duen magnitude bat da. Energia hori bitan banatzen da:
Barne energia egoera-funtzio bat da, hau da, bakarrik hasierako eta amaierako egoerek dute garrantzia, batetik bestera iristeko ibilbideak garrantzia izan gabe.
Honen ondorioz, ziklo batean emandako barne-energia aldaketa zero izango da, hasierako eta amaierako egoerak berdinak direlako:
Molekula guztiei dagokien energia guztien batura sistema horren barne-energia da:
Hess-en legea
Hess-en legea, Germain Henri Hess kimikari suizarrak 1840ean proposatutako legea da. Lege hau entalpia egoera funtzio izatetik dator, hau da, erreakzio bati dagokion entalpia aldaketa ez da erreakzio hori gertatzeko egindako ibilbidearen menpeko. Beraz, hasierako eta amaierako egoerak hastu behar dira kontuan. Beraz, erreakzio jakin bat beste bide batetik gertaraziz gero, ez litzateke aldaketarik egongo entalpia-aldaketan.
Hess-en legearen arabera erreakzio jakin baten entalpia lor daiteke, gure erreakzioarekin lotuta dauden beste erreakzioen entalpiak algebraikoki batuz. Horrez gain, erreakzioetako bat alderantziz jarri behar badugu, entalpiaren balioaren zeinua aldatu egun behar da.
Demagun NaCl-ren formazio-entalpia kalkulatu nahi dugula.
Lehenbizi NaCl-ren formazio-erreakzioa idatziko dugu: Na(s)+ 1/2Cl2(g)→NaCl(s)
Idatzitako azkenengo erreakzio hori beste hiruak konbinatuz lor daiteke; elkarren batura eginez,
hain zuzen ere: ΔrH∘ =ΔfH∘ =−140,3−91,92−177,08=409,3 kJ/mol
Kirchhoff-en ekuazioa
Sustantzien egoera normala 1 bar-eko presiopean eta T tenperaturan izaten da. Erreakzio bat tenperatura batean ematen bada beste batean ordez, erreakzio-entalpia aldatu egingo da. Tenperatura bateko entalpia-aldaketa jakinez gero, Kirchhoﬀ-en legea erabiliz, beste tenperatura bateko entalpia-aldaketa kalkulatuko da.
Erreakzio entalpiaren formula honako hau dela jakinda: ΔrH =∑ i(viHi)produktuak -−∑ i(viHi)erreaktibo
Tenperaturarekin zer aldaketa duen jakin nahi dugunez, aurreko adierazpena deribatuko dugu, tenperaturarekiko presioa konstante mantenduz:
Cp =(∂H/∂T)p
Bero-ahalmenak erabiliz, beraz:
(∂ΔrH/∂T )p =∑ i(ViCp,i)prod−∑ i(ViCp,i)erreak
Kirchhoﬀ-en ekuazioa:
(∂ΔrH/∂T )p =ΔCp
Beraz, erreakzio baten entalpia-aldaketa tenperatura jakin batean zein den jakinez gero, beste tenperatura batean izango duen balioa kalkulatzeko, erreaktiboen eta produktuen bero-ahalmenak behar dira, eta, ondoren, integrala kalkulatu. ∆𝐶 produktuen bero-ahalmenen eta erreaktiboen bero-ahalmenen arteko kendura da, eta, kenketa hori egiteko, erreakzioan parte hartzen duten substantzia guztien koeﬁziente estekiometrikoak jakin behar dira. Kirchoﬀ-en ekuazioa integratuz gero:
ΔrH(T2)=ΔrH(T1)+∫T1 Tt ΔCp dT
bero-ahalmenen kendura hori konstantetzat har daiteke, eta, kasu horretan, integrala askatzea bat-batekoa da:
ΔrH(T2)=ΔrH(T1)+ΔCp dT
Anomalepis
Anomalepis Anomalepididae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerikan eta Erdialdeko Amerikan bizi dira.
NGC 653
NGC 653 galaxia espiral bat da, Andromeda konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Crenicichla proteus
Crenicichla proteus Crenicichla generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Keizo Imai
Keizo Imai (japonieraz: 今井 敬三, 1950eko azaroaren 19a - ) Japoniako futbolaria da.
Manute Bol
Manute Bol (Gogrial, Sudan, 1962ko urriaren 16a - Charlottesville, Virginia, Estatu Batuak, 2010eko ekainaren 19a) NBA saskibaloi ligako sudandar jokalaria izan zen, Gheorghe Muresan jokalariarekin batera liga horretako historiako jokalaririk garaiena izan delarik. Sudango Dinka tribukoa zen, herrialde hartako triburik garaiena (adibidez, bere aitona Malouk Bolek 2,38 metroko garaiera zuen). Manute Bolek 2,31 metrotako garaiera zuen eta bere garaierarako oso argala zen. Washington Bullets, Golden State Warriors, Philadelphia 76ers eta Miami Heat taldeetan jokatu zuen.
Shigatse
Shigatse (txinera sinplifikatua: 日喀则; txinera tradizionala: 日喀則; pinyin: Rìkāzé; tibetera: གཞིས་ཀ་རྩེ་) Tibeteko hego-erdialdeko hiria da, Xigazê prefekturan, Erdialdeko Asiako goi-ordoki handian dagoena, Nien-ch´u eta Tsangpo ibaien lotunean. Tsangporen haranean dago, Himalaiako eta Himalaia osteko mendien artean.
Tibeteko bigarren hiria da eta itsas-mailatik 3.800 m gora dago. Hiriaren garrantzia Tashilhunpo (Bedeinkazioaren mendia) monasterioan dago; budismoaren toki sakratuetako bat da eta Pantxen Lamaren egoitza izan zen antzina.
Birac sus Trec
Birac sus Trec Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Birac-sur-Trec udalerrian erroldatutako biztanleak 774 ziren. Familiak 303 ziren, horien artean 67 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 39 bakarrik bizi ziren emakumeak), 98 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 114 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Cástulo
Cástulo (Castŭlō; iberieraz, Kastilo Κασταλῶν ) antzinako ibero-erromatar hiri bat izan zen, Oretaniako hiriburua zena. Haren hondakinak egungo Linaresen daude, hirigunetik 5 km hegoaldera. JA-4102 errepidean (Linares-Torreblascopedro) behar bezala seinaleztatutako desbideratze batetik sartzen da. Inguruan, gaur egun, bisitariei harrera egiteko Interpretazio Zentro bat dago, aparkaleku batekin batera.
Birac sus Trec
Etxebizitza
2007an 342 etxebizitza zeuden, 315 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 337 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 315 etxebizitza nagusietatik 263 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 17 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 93 etxek lau zituzten eta 196 etxek bost zituzten. 272 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 156 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 141 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Cástulo
Deskribapena
Castulo hiri ibero-erromatarra Guadalquivir Garaian zegoen, Sierra Morena inguruko mendietan, eta Iberiar goi-lautadarekin lotura gisa sortu zuten. Plinio Zaharrak marka gisa erabiltzen du Hispaniaren dimentsioen zati bat definitzeko. Guadalimar ibaiaren eskuineko ertzeko terrazetako batean dago, eta kokalekuaren aztarnak aztertu dira, bai mendi-hegaletan, bai Armen Plazako eta La Muelako muinoetan kokatutako harresituriko ordoki batean, 300 bat metroko altuetara, ibaiaren ibarrean nagusi den ikuseremu zabala kontrolatuz.
Birac sus Trec
Diru sarrerak
2009an Birac-sur-Trec udalerrian 311 unitate fiskal zeuden, 782,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.903 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 3 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Birac-sur-Trec udalerrian 45 nekazaritza-ustiategi zeuden, 754 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mizpira
Mizpira edo mizpirondoa (Mespilus germanica) 2-3 metroko zuhaitza da, baina 6 metroraino heltzen ahal da. Aski desberdinki heldu da, eta maizenik oihanxka, txara eta berroetan, Europako hego-mendebalean dago gehienik. Haren latinezko izenak, Mespilus germanica, salatzen du Alemania aldekoa litekeela, baina jatorria Persia eta Balkanetan du. Ez da nahastu behar Japoniako mizpirondoarekin, hau ez baita Mespilus generokoa.
Haren fruitua, mizpira, ustel mulikaturik jaten da lehen izotzen ondotik eta famatua ere da bere medikuntzako bertuteengatik. Barneko minentzat baliatzen da: "mizpirak barnea sustengatzen duela" diote.
Epeluzexka behar du mizpirak handitzeko, horrek ematen baitio bere zailtasuna.
Erabilera
Bere zura gogorra du, berdina eta fina. Azal leun bat hartzen du, ezin higatua eta kasik ezin hautsia. Arrakasta gaitza zuen lehenago tresna-gider, azote edo kana egiteko.
Mizpiraren zura euskal makilak egiteko erabiltzen da.
Huntley (Nebraska)
Huntley Nebraskako herri bat da. Harlan konderrian kokatua dago. 2010ean 44 biztanle zituen, 0.91 kilometro koadrotan banatuta.
Rudraprayag barrutia
Rudraprayag barrutia Indiako barruti bat da, Garhwal dibisioan, Uttarakhand estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Amenmeses
Menmira Setepenra-Amenmeses edo soilik Amenmeses Egiptoko XIX. dinastiako bosgarren faraoia izan zen. Hiru urtez gobernatu zuen, K.a. 1203 eta K.a. 1200 bitartean.
Julio Afrikanok 5 urte gobernatu zuela dio, eta Eusebio Zesareakoak 26.
Amenmeses izenak "Amonek sortua" esan nahi du. Bere Tronu izena Menmira Setepenra izan zen, "betierekoa Ra bezala, Raren aukeratua" esan nahi duena. Bere tituluetako bat Heqauaset zen, Tebasko gobernaria esan nahi duena.
Amenmeses usurpatzailea
Litekeena da tronurako benetako oinordekoa bera ez izatea. Egiptologo gehienek (Kenneth Kitchen eta Jürgen von Beckerath kasu) faraoi bezala Merenptahren oinordekoa izan zela uste dute, oinordekotza lerroan Merenptahren hurrengoa honen seme Seti II.a izan behar zen arren. Amenmeses ziuraski chatya izan zen eta Setiren ahuldadea probestu zuen edo hau urrun, Asian zegoela probestu zuen boterea hartzeko. Ez dago batere argi zer gertatu zen.
Amenmeses Seti II.a eta honen lehen emaztea, agian Tajaten semea zela dioen teoria planteatu da, Amenmesesen hilobiaren zati batean irudikatutakoa izan daitekeena. Teoria hau, errege odolekoa izan ezean kleroak eta herriak ez onartzean oinarritzen da, eta ez dirudi oso litekeena Merenptah bere aita izatea, bere aitona baizik.
Alabaina, bere aitaren aurkako estatu kolpe bitxiak ez zuen, itxuraz, erabateko arrakastarik izan, bere ekintza eremua nagusiki Tebas eta hegoalderago Nubiaraino mugatu baitzen. Ez dago bere arrastorik iparraldeko hiri garrantzitsuetan, Menfis edo Pi-Ramses kasu.
Garai zailak
Amenmesesek bizi izan zuen garaia zurrunbilotsua izan zen, eta ez zuen zerikusirik mende erdi lehenagokoarekin. Ramses II.aren agintaldian hititekin bakea sinatu eta Merenptahrenean inbasio bat kanporatu ondoren atzerrian arazorik ez zegoen arren, barne egoera oso zaila zen. Egiptok, jada, 40 urte baino gehiago zeramatzan oso anbiziotsuak ziren noble eta apaizetan delegatu zuten faraoi agure eta ezgauzek gobernatua izaten, eta biztanleria gosez hiltzen ari zen.
Garai hartako tentsio soziala kontuta hartuta, errege familia handian haustura bat gertatzeko egoera ezin hobea zen. Amenmeses, oinordeko legitimoa zen Seti II.aren ondorengo bihurtzeko irrika bizian, Tebasen gotortu zen, herrialdearen hegoaldeko zati guztia hartuz sekula baino boteretsuago ziren Amonen Apaiz Nagusien onarpenarekin. Bere aldetik, Seti II.a eta gainontzeko ramsesdar familia Niloren deltan gotortu zen, Pi-Ramsesen, batzuk ala besteak gerra zibil bat abiarazteko gai ez zirela, bi aldeen ahuldadearen ondorioz.
Amenmesesen hilobia
Erregeen Haraneko hilobi edo hipogeo batean lurperatua izan zen, KV10 bezala identifikatu den hilobia. Amenmesesen hilobia jada antzinaroan harpilatua izan zen. Hilobi honetan hiru momia aurkitu dira, bi emakume eta gizon batena, baina oso zalantzazkoa da hauek Amenmeses faraoia eta bere errege emazteak izan ziren Tajat eta Baktwerel izatea, hasiera batean esan izan zen bezala. Oraindik frogatu gabe dago beranduagoko intrusioak izan ote ziren.
Bere garaiko lekukotzak
Bere izena duten idazkunak
It (1990eko filma)
It (euskaraz Hura) Tommy Lee Wallace estatubatuar zinema zuzendariaren 1990ko beldurrezko filma bat da.
Amenmeses
Seti II.aren mendekua
Agintaldi labur baten ondoren eta sekula existitu ez balitz bezala, Amenmeses hil egin zen, historiara ia garrantzirik gabe pasatuz. Bere oinordekoa eta balizko aita zen Seti II.ak Amenmesesen ia testu eta erliebe guztiak usurpatu edo ezabatu zituen. Ez zen Amenmesesen aipamen bakar bat bera ere geratu. Litekeenena Seti II.ak Amenmesesen hilobi profanatzea agindu izana da, honen momia ez baitzen 1881 eta 1901ean aurkitutako bi momia ezkutaleku handietako bakar batetan ere aurkitu.
It (1990eko filma)
1986an Stephen King eleberrigileak idatzitako It eleberrian oinarritua dago. 2017an izenburu berdineko berregokitzapena izan zuen. Tim Curry, Tim Reid, Annette O'Toole, Harry Anderson, Dennis Christopher, Richard Masur, John Ritter, Richard Thomas eta Michael Cole aktoreek antzeztu zuten.
Amenmeses
Seti II.aren mendekua
Badaude Tajaten izena aipatzen duten idazkunak, berau Amenmesesen hilobian lurperatua izan zela iradokitzen dutenak. KV10ean ere aurkitu ziren Seti I.a eta Ramses VI.aren hilobietako objektuek ziurgabetasuna handitzen dute.
It (1990eko filma)
Sinopsia
EEBBko Maine estatuko Derry udalerri txikia Pennywise pailazoaren (Tim Curry) itxura duen indar gaizto baten mehatxupean bizi da. Hainbat heriotza misteriotsu jazo dira, ondorioz zazpi lagunez osatutako gazte talde batek indar gaizto hori eraso eta suntsitzeko erabakia hartuko du.
Amenmeses
Seti II.aren mendekua
Amenmeses hil ondoren, Seti II.ak bere semearen bisirra izan zen Jaemterren oroimenaren aurkako kanpaina bat ere egin zuen. Frank Yurco egiptologoak Seti II.aren mandatariek Jaemterren idazkun guztiak ezabatu zituztela dio, baita aurretik idatzi zirenak ere, Nubian erregeorde izan zenean.
Ibilgailu motordun
Ibilgailu motorduna bere kabuz, motor baten indarrari esker, mugitzen den ibilgailu mota bat da. Ibilgailu motordunak ez dira errailen gainetik ibiltzen, trenak edo tranbiak bezala, eta pertsonak eta objektuak garraiatzeko erabiltzen dira.
Juan José Gurruchaga
Juan Jose Gurruchaga Vergara (j. Santiago, Txile; 1977ko azaroaren 29a) Txileko aktore eta telebista-aurkezlea da, 16 telesailean eta geroago 17an Darío Carmonaren paperagatik ezaguna egin zena.
Ibilgailu motordun
Ibilgailuaren propultsioa motorrak ematen du. Gehienetan barne errekuntzako motorra da, baina gero eta ohikoagoa da motor elektrikoa izatea, edo bien konbinazioa, esaterako ibilgailu elektriko hibridoek erabiltzen dutena. Ikuspuntu legaletik, ibilgailu motordunak zenbait klasetan sailkatzen dira: automobilak, autobusak, motozikletak, kamioiak, etab. Herrialde bakoitzean sailkapen hori desberdina da. Badago nazioarteko estandar bat, ISO 3833:1977 izenekoa, ibilgailuen motak eta definizioak zehazteko.
2010. urtean mila milioi ibilgailu motordun baino gehiago zegoen munduan, eraikuntzarako ibilgailuak eta noranahikoak kanpo utzita. Urte horretan, ibilgailuen per capita jabetza 1.000 pertsonako 148 ibilgailukoa zen.
It (1990eko filma)
Sinopsia
Handik 30 urte beranduago, It ("Hura") berpiztu egin da, hortaz pertsona helduak diren zazpi lagunak berrelkartu eta oraindik zital, oldarkor eta hilkorragoa den indar gaizto hori behin betiko suntsitzeko saiakerari ekingo diote.
Freddie Jones
Frederick Charles Jones (Stoke-on-Trent, Staffordshire, 1927ko irailaren 12a - 2019ko uztailaren 9a) ingeles telebista, antzerki eta zinema aktorea izan zen. Ia hirurogei urtetan zehar antzeztu zuen. Bere filmik ezagunenak Firestarter, Erik the Viking, Krull, Firefox, Accident eta The Elephant Man dira.
Elkarteen gaineko zerga
Elkarteen gaineko zerga merkataritza-baltzuen eta beste erakunde juridikoen mozkinak zergapetzen dituen zuzeneko zerga da, gehienetan mozkin horien portzentaje moduan kalkulatzen dena.
Ezarpen-eremua
Zerga hau herrialde gehienetan aplikatzen da eta baltzu guztiei ezartzen zaie. Hego Euskal Herrian (EAE eta Nafarroan), Espainian ezartzen denarekiko pixka bat ezberdina da, lurraldeok duten itun ekonomiko edo hitzarmen ekonomikoa indarrean dago-eta. Sozietate zergaren zama-tasa EAE eta Nafarroan %28koa da (Espainia aldean %30ekoa).
Oteitza (udalerria)
Oteitza ([oteits̻a]) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek 959 biztanle zituen 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 51 kilometrora dago.
Inguru naturala eta kokapena
Herria, Nafarroa mendebaldean kokatzen da, Lizarrako merindadearen ekialdean. Lizarra eta Tafalla elkartzen dituen NA-132 errepidean.
Elkarteen gaineko zerga
Subjektu pasiboa
Zergaren subjektu pasiboak, besteak beste, hauek dira:
Oteitza (udalerria)
Inguru naturala eta kokapena
Oteitzak Villatuertarekin egiten du muga iparraldean, Mendigorria eta Larragarekin ekialdean, Aberin, Morentin, Deikaztelu eta Allorekin mendebaldean, eta Lerinekin hegoaldean.
Elkarteen gaineko zerga
Hego Euskal Herrian
Hego Euskal Herriko lurraldean egoitza duten erakundeei ezartzen zaie. Subjektu pasiboak eskuratzen duten irabazi guztiarekin zergapetuak izango dira, non ekoitzi den kontuan hartu gabe eta ordaintzailearen egoitza edozein dela kontuan hartuta.
Entitateen egoitza Hego Euskal Herriko lurraldean dagoela joko da baldintza hauetako bat betetzen dutenean:
Oteitza (udalerria)
Inguru naturala eta kokapena
Udalerriaren hegoaldean Baigorri herri hustua dago, San Bartolomé mendiaren mendebaldean. 1842ko erroldan Lerin eta Baigorri izeneko udalerriaren barruan agertzen zen.
Elkarteen gaineko zerga
Hego Euskal Herrian
Zergatik salbuetsita daudenak besteak beste hauek dira:
Oteitza (udalerria)
Klima eta landaredia
Oteitzako klimaren ezaugarriak, klima mediterraniar kontinentalari dagozkio. Urteko batez besteko tenperatura 12-13 gradukoa eta prezipitaziak 400-600mm bitartekoak izaten dira. Urteroko egun euritsuak bestalde 60 eta 100 artekoak dira, eta itsasoaren mailatik zenbat eta altuago, euri gehiago jausten da.
Udalerriak zeuzkan jatorrizko basoen azalera (arte, amezti eta antzeko espeziez osatutakoak), asko gutxitu da mendeek aurrera egin ahala gizakiaren eragina dela eta.
Elkarteen gaineko zerga
Aldi baterako egozketa
Sarrerak eta gastuak sortzen diren zergaldian egotziko dira, horiek ordezkatzen dituzten ondasun eta zerbitzuen benetako korrontearen arabera, diru edo finantzen korrontetik at, batzuen eta besteen arteko korrelazioa errespetatuz.
Oteitza (udalerria)
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 52 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %5,41a (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).
Udal hauteskundeak
Oteitzako alkatea PSN alderdiko José Ángel Bermejo Berdonces da 2007ko udal hauteskundeez geroztik. Udaleko zazpi zinegotzietatik bost lortu zituen Nafarroako Alderdi Sozialistak eta hortaz gehiengo absolutua udalean. Baliogabeko botoak 28 izan ziren (emandako guztien %4,42a) eta zurizko 17 boto izan ziren (botoen %2,81a). Abstentzioa %21,73koa izan zen. Udalbatzan Eusko Abertzale Ekintzak ere ordezkaritza lortu zuen.
María Martín Escudero
María Martín Escudero (Portugalete, Bizkaia, XX. mendea) bizkaitar dantza klasikoko dantzaria da. 2013an Dantza eta Hezkuntzako Sari Nazionala jaso zuen ikasleen errendimendu akademikoagatik. 2016 urtean Espainiako Balet Nazionaleko dantza-taldean hasi zen.
Oteitza (udalerria)
Udal hauteskundeak
2011ko udal hauteskundeetan ere PSN izan zen nagusi eta Bermejok alkate kargua gorde izan zuen. Ezker abertzaleak indar handia (noizbait alkatetza eskuratu izan du) duen herri honetan Bilduk osatu zuen udalbatza, 2 zinegotzirekin.
María Martín Escudero
Biografia
Dantza klasikoan hasi zituen ikasketak Santurtziko (Bizkaia) Aiko Estudioan. Dantza Klasikoko ikasketak Donostiako Goi Mailako Musika eta Dantza Kontserbatorioan (1993-2002) egin zituen. Dantza garaikidearen prestakuntzarekin jarraitu zuen Bilbon, Bego Krego, Matxalen Bilbao eta Blanca Arrietarekin, eta Londres, New York eta Luxenburgon besteak beste.
Oteitza (udalerria)
Udal hauteskundeak
2015ko udal hauteskundeetan berriz, alderdi berri bat -I.O.- izan zen nagusi eta Tirso Salvatierra Martínez de Eulate alkate bihurtu zen. Ezker abertzaleak arrakasta handiagoa izan zuen, zinegotzi berri bat lortuz EH Bildu rentzat, alkatetzaren 40 bototara soilik geratuz.
María Martín Escudero
Biografia
M.E.C.ren beka izan zuen. 2004an, Bruselan (Belgika) jarraitu zuen, besteak beste, Iñaki Azpillaga, Joanne Leighton, Jason Beechey, Germán Jáuregui eta Marielle Moralesekin.
Dantzari ibilbidea
Hainbat konpainiatan aritu zen dantzari: Mala Hierba (Brusela), La Dinamika (Bilbo) “Tira del hilo” eta “Animaliak”, Cía konpainietan aritu zen dantzari. Matxalen Bilbao “Haiku”, Cía. Organik χ-Antzerkia “Malditas” eta “In corpore sano”. Krego-Martin Danza konpainiarekin BAD 2011 Jaialdian, “Así y restar” saioan. “Bilbao-Bilbao” (2010), Cía. Ester Forment (Bartzelona), besteak beste. Gainera, koreografo eta dantzari gisa parte hartu du Maspalomasko Lehiaketa Koreografikoan (V. eta X. edizioa) eta Madrilgo Lehiaketa Koreografikoan.
Edda Moser
Edda Moser (Berlin, ) alemaniar opera-abeslaria da, sopranoa. Kantua Berlinen ikasi ondoren, Würzburgeko abesbatzako kantari izan zen eta paper txikiak egin zituen hainbat operatan. Londresen kontzertu bat eman zuen Hans Werner Henzeren lanak ezagutarazteko. 1968ko Salzburgoko jaialdian, Karajan zuzendariak Wagnerren Rhingo urrea laneko paper nagusia kantatzera gonbidatu zuen. Urte horretan bertan, New Yorkeko Metropolitanen aritu zen. Europako antzoki nagusietara gonbidatu zuten gero (Viena, Paris, Hanburgo), eta, 1970ean, Metropolitanera itzuli zen Mozarten Txirula miragarria laneko Gaueko Erreginaren papera kantatzera. Bachetik hasi eta gaur egungo musikagileetarainoko errepertorioa kantatu du Edda Moserrek.
Oteitza (udalerria)
Udal autobusak
Lizarrerria Buseko linea hauekin ditu loturak:
María Martín Escudero
Dantzari ibilbidea
2011n, Krego-Martin Danza konpainia sortu zuen, Bego Kregorekin batera. 2013ko martxoan, Eusko Jaurlaritzak diruz lagundutako “Spaceko Zarama” familia-dantzako ikuskizuna estreinatu zuten.
Oteitza (udalerria)
Euskara
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Oteitza eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen.
2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.
María Martín Escudero
Dantzari ibilbidea
Mariemmako Errege Kontserbatorio Profesionalean amaitu zituen ikasketak, eta ohorezko aipamena lortu zuen. Koreografia eta interpretazioaren espezialitateko prestakuntza zabaldu zuen, Madrilgo María de Ávila kontserbatorioan.
Oteitza (udalerria)
Jaiak
Maiatzak 1ean San TIrsoko erromeria ospatzen da herrian. Honekin batera, egun hauetan jai txikiak dira.
María Martín Escudero
Dantzari ibilbidea
Aída Gómezen konpainian hasi zen dantzari profesional gisa, Almas, Permíteme Bailarte eta Carmen ikuskizunetan. Compañía Ibérica Danza, Compañía Sangre y Raza eta Paloma Gómezen konpainian jarraitu zuen, Antonio Pérez, Carlos Vilán, Dani Doña, José Antonio, Manuel Díaz eta Manuel Liñán koreografiek sortutako koreografiak interpretatzeaz gain.
Oteitza (udalerria)
Jaiak
Mikel Deunaren omenez ospatutako jai handiak abuztuaren erdialdean egiten dira, eta 6 egun irauten dute.
Duela urte asko jai handiak irailak 26an ospatzen ziren, Mikel Deunaren egunean, eta 3 egun irauten zuten, baina egun, jai hauek abuztura pasatzean, soilik Mikel Deunaren eguna ospatzen da.
Sailkapen Hamartar Unibertsala
Sailkapen Hamartar Unibertsala, liburutegietan lanak sailkatu eta kategorizatzeko beharrarengatik sortzen den jakinduriaren sailkapen sistema bat da. Liburuen fitxa bibliografikoak egitekoan oso erabilgarria izateaz gain, SHUren bitartez beste edozein motatako dokumentu nahiz informazio elementu sailka daiteke bai liburutegi eta bai webguneetan ere. Dokumentuen signatura sortzeko erabiltzen da SHU, hau da, liburuak eta ikus-entzunekoak apaletan kokatzeko erabiltzen diren hizkiak eta zenbakiak erabiltzen dira. Horretarako oso baliagarriak dira sistemak dituen taula laguntzaileak, denborazkoa eta geografikoa, besteak beste.
Melvil Dewey, Massachusetts-eko Amherst College-ko liburutegizainak, 1876. urtean Dewey sailkapen hamartar sistema (DSS) sortu zuen, jakinduriaren sailkapena digituetan oinarritua izanik. Sailkapen honen bitartez ezagutzak hierarkikoki ordenatzen dira zuhaitz forma hartuz, gai orokorrenetatik zehatzenetara; horretarako talde nagusi bati digitu bat ezartzen zaio, 0-tik 9-ra, eta talde barruan sortua izango den maila bakoitzari beste digitu bat gehitzen zaio. Sistema hauek guztiz osatuta egon behar dira erabili ahal izateko eta normalean ez dira aldaketak egiten, sistema itxiak baitira. Honako sistema honen hiru mailako adibide bat da:
Sistema honek arrakasta handia lortu zuen AEBtan, Britainia Handia eta Commonwealtheko zenbait herrialdetan. Herrialde horietako askotan sailkapen sistema ofizial bilakatu da eta gaur egun 25.000 liburutegi baino gehiagotan erabiltzen da.
1892. urtean, Deweyek Paul Otlet eta Henri Lafontaine belgikarrei bere sistema itzultzen utzi zien aurrera eramaten ari ziren Bibliografia Unibertsalaren proiekturako. Hauek itzultzeaz gain, aldaketa garrantzitsuak egin zituzten gaur egungo Sailkapen Hamartar Unibertsala (SHU) sortuz.
Gaur egun Europako liburutegietan erabiltzen da SHU sistema hau; Espainian, 1939ko Ministerio Dekretuak horren erabilera liburutegi publikoetan agindu zuen.
Ingelesez UDC siglen bidez ezaguna da, eta frantsesez eta gaztelaniaz, CDU bidez.
Eric Vanderaerden
Eric Vanderaerden (Herk-de-Stad, 1962ko otsailak 11) belgiar txirrindulari ohi bat da, profesionala 1983 eta 1996 artean.
Bere ibilbideko lorpenik nabarmenenenak, alde batetik Flandriako Tourra eta Paris-Roubaix lasterketa klasikoetan lortu zuen eta bestetik Itzuli handietan Frantziako Tourreko bost etapa eta Espainiako Vueltako hiru etapa irabazi zituen.
Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak
— : Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (Stuttgart, 1770eko abuztuaren 27 - 1831ko azaroaren 14) filosofo alemaniarra izan zen. Alemaniar idealismoaren figura garrantzitsuenetako bat eta filosofia modernoaren sortzaileetako bat da, eta bere eragina epistemologiara, logikara, metafisikara, estetikara, historiaren filosofiara, erlijioaren filosofiara eta filosofiaren historiara hedatzen da.
Hegelen lorpen nagusia idealismoaren artikulazio bereizgarri baten garapena izan zen, batzuetan idealismo absolutu deitua, non, adibidez, adimenaren eta naturaren eta subjektuaren eta objektuaren dualismoak gainditzen diren. Immanuel Kantekin kontrakarrik, subjektuak adimenaren a priori kontzeptu arrazional hutsak intuizioen datu sentsorialetan ezartzen dituela zioena, Hegelek uste zuen kontzeptu hutsak errealitatean bertan oinarritzen direla. Kontzeptu hutsak ez zaizkie subjektiboki aplikatzen inpresio sentsorialei, baizik eta gauzak beren kontzeptuaren arabera existitzen dira. Kontzeptuaren eta errealitatearen batasuna ideia da. Ideia bera dinamikoa, aktiboa, autodeterminatzailea, autoeragilea eta propositiboa da. Ideia bizitza gisa existitzen da. Bizitzan, gorputz-atalak bateratu egiten dira organismo bizia eguneratzeko azken kausarako. Natura ez-organikoa ere kontzeptuan oinarritzen da, baina "ezkutuan" baino ez dago, eta ez da erabat autodeterminatzailea. Geist, edo Espiritu, bizitzaren eta ideiaren forma altuena da. Geist nahitako agentzia kolektiboa da, eta gizakiaren generoa. Geist, era berean, substantzia eta subjektua da, eta horrek esan nahi du geist ez dela soilik substantzia organiko bizi bat, baizik eta arau-eremu eta gizarte-espazio konplexuetan inplikatutako subjektu bat ere. Hegel bere logika dialektikoagatik ere ezaguna da, batez ere bere Logikaren Zientzian aurkitzen dena. Liburu honetan, Hegelek pentsaera hutsaren oinarririk gabeko logika bat sortzen du, izate hutsetik abiatzen dena. Logikan, posizioak eta ideiak aztertu egiten dira eta kontraesankor bezala agertzen dira. Aurkakotasuna posizioaren barruan eta bere baitan sublimatzen da [aufgehoben], non aurreko posizioaren kontraesana ukatzen duen posizio berri bat planteatzen den. Sublazioaren adibidea izaki determinatugabe hutsaren izaera kontraesankorra da. Izate hutsa aldi berean ezerezetik berdin eta desberdin agertzen da. Izatearen kontraesan hori bilakaeran duen altxamenduarekin konpontzen da, non ezereza izatera pasatzen den eta izatea ezerezera pasatzen den. Bilakaerak, ordea, bere kontraesan propioak ere erakusten ditu, eta izate determinatuan sublimatzen da. Logika kontraesan eta sublazioen bidez doa aurrera, sublimatu daitezkeen kontraesan gehiagorik ez dagoen arte. Hori da absolutua, Hegelentzat ideia dela.
XX. mendeko existentzialismo, postestrukturalismo eta teologiako pentsalari garrantzitsuenetako batzuek "filosofiaren gailurtzat" jo dute Hegelen lana. Jacques Derridak Hegeli buruz idatzi zuen De la grammatologie lanean, "Différancearen definiziorik balego, hegeliar sintesi dialektikoaren muga, etena eta suntsipena izango litzateke, hain zuzen ere, lan egiten duen tokian". Heideggerrek, hainbat lekutan, Hegelen pentsamendua "garai modernoko pentsamendurik boteretsuena" dela dio.
Bizitza
1770ko abuztuaren 27an jaio zen Hegel, Stuttgarten. Umetatik literatura, egunkariak, filosofia saiakerak eta edozein motatako idatziak irakurtzeko irrika izan zuen, ziurrenik bere ez ohiko ama progresistak bere garapen intelektuala bultzatu zuen hezkuntza eman baitzion. Erdi klaseko familia edukitsu batean jaio zen, bere aita Würtemberg-eko goberno administratiboaren funtzionario baitzen. Hegel ume gaixoti bat izan zen, sei urte zituelarik baztangaz hiltzeko zorian egon zen, honek bere arreba Christiane-ri gehiago lotu zuelarik.
Würtemberg-ko seminario protestastean egin zituen bere ikasketak, bere lagunen artean filosofo izango zenaren Friedrich Schelling eta Friedrich Hölderlin poetak aurki ditzakegularik. Bertan jaso zuten hezkuntza gogorrak berain harremana estutu zuen, bakoitzak besteengan izan zuen eragina areagotuz. Frantziako Iraultza jakiminez jarraitu zuten eta Immanuel Kanten idealismo filosofikoaren aurkako kritikan murgildu ziren. Zehazki, Hölderlin eta Schelling izan ziren Kanten filosofiaren eztabaidan murgildu zirenak, Hegel interesa herriko filosofian porrot egingo zuten saiakeretan lanean hasi zenean piztu zen. Popularphilosophen edo herri-filosofoak, ilustrazioaren ideiak bultzatzeko eguneroko bizitzari buruzko eztabaida proposatzen zuen, gehiengoak Locke edo Reid bezalako pentsalari ingeles eta eskoziarren eragina jaso zutelarik. Hegelek Kanten filosofia kritikoa herri-filosofiaren modura osatu nahi zuen, Tübingen-en Hölderlin eta Schelling jarraitzen zituzten eztabaida teorikoak eszeptizismoz ikusten baitzituen. Kanten sistemaren zailtasunak praktikan jarri baino lehenago konpondu behar zirela ez zuen onartu 1880 arte.
Jena-ko unibertsatean privadozent (soldatarik gabeko unibertsateko irakasle) postua lortu zuen, oso ezagun egin ziren mintzaldiak emanez, Arthur Schopenhauer, bere etsaiarenak jenderik biltzea lortu ez zuten bitartean. Goetheren eragina zela ziurrenik, Ezohiko Irakaslera goragotu zuen unibertsateak, baina 1806ean Napoleonek Prusia errendarazi zuen, unibertsitatea itxiraziz baita ere. Kazetaritza lanetan ibili zen eta 1811n Marie von Tucher-ekin ezkondu zen.
Logikaren zientzia argitaratu ondoren 1816an Heidelberg-eko unibertsitatean postu bat lortu zuen. Erregimen prusiarrari egindako zerbitzuengatik Frederiko-Gilen III.ak 1830 unibertsitateko errektore izendatu zuen. 1831ean gangeria (kolera) izurrite bate Berlin astindu zuen eta 61 urtetako Hegel bat sukarreko hiru egunen ondoren hil zen.
Irakaspenak
Jakob Böhme-n idazki ilunek Hegelengan eragin handia izan zuten, honen ustez gizakiaren erortzea unibertsoaren eboluzioan pauso beharrezko bat zen. Spinoza, Kant, Rousseau, Goethe eta Iraultza Frantsesak liruraturik zuen garaiko Hegel. Filosofia, kultura eta gizarte modernoa kontraesan eta tentsioz beterik zegoela iruditzen zitzaion, jakintzaren subjektua eta objektua, gogoa eta natura, norbera eta besteak, askatasuna eta autoritea, Ilustrazioa eta Erromantizismoaren, etab.en artekoa adibidez. Hegelen filosofi proiektu garrantzitsuena tentsio eta kontraesanak hartu eta testuinguru ulerkor, aldakor, bilakakor eta batasun arrazionaldun desberdinetan azaltzea zen, berak ideia absolutu edo ezagutza absolutuan deitzen zuenean alegia. Batasun honen ezaugarri nagusia Hegelen arabera ezetzean eta kontraesenetan azaltzen eta bilakatzen zen.
Lanak
Espirituaren Fenomenologia (edo Gogoetaren Fenomenologia) izan zen Hegelen lan nagusia. Filosofi zientzien Entziklopedia, Logikaren Zientzia eta Zuzenbidearen Filosofi-printzipioak izan ziren bizirik zegoen bitartean argitaraturiko zenbait. Bera hil ondoren lagun talde batek bere obrak batu zituen hemezortzi liburukitan; gaur hogeita sei dira.
Hegel-en lau gai nagusiak
Hegelen obrak zailtzat jotzen dira askotan, jorratzen saiatzen den gaien zabaltasuna dela-eta, baina honako hauek agertzen dira gehien haren lanetan eta markatzen dute bere filosofiaren ildoa:
Teoria
Filosofiaren historia eta mundu bera ulertzeko Hegelek dialektika izeneko sistema proposatu zuen. Honen arabera historia, aurreko mugimenduari datxikion kontraesanen konponbide izan nahi duen mugimenduen progresioa litzateke. Teoria hau oso berritzailea izan zen, eta hain berritzailea izateagatik izan zen ziurrenik hain erradikala. Iraultza aurrera egiteko behar izan zen biolentziaren gorakadak Erregimen Zaharrarekin bukatzea eragin bazuen ere, Izuaren Erregetza ekarri zuen baita ere.
Historiak akatsetatik ikasiz agitzen da: esperientzia hau pasa ondoren bakarrik, plantea daiteke hiritar askeko estatu konstituzional bat,hau da, botere antolatzaile onginahitsu eta askatasuna eta berdintasunaren ideia iraultzaileak uztartzen dituen estatua. "Pentsamenduan datza askatasuna".
Konradino Hohenstaufengoa
Konrado Gaztea (Landshutetik hurbil, 1252ko martxoaren 25a – Napoli, 1268ko urriaren 29a) Jerusalem eta Siziliako erregea izan zen 1254-1268 bitartean. Konrado IV.aren semea zen eta Corradino izenez ezagutzen zuten Italian. 1268an Karlos I.a Anjoukoak menderatu zuen. Hohenstaufen dinastiako azkena izan zen.
Begoña Abad
Begoña Abad de la Parte (Villanasur Río de Oca, Burgos, 1952ko martxoaren 24a) poeta espainiarra da.
Ibilbidea
Burgosko Villanasur Rio de Oca herri txikian jaio zen, baina haurtzaroa eta nerabezaroa hainbat lekutan igaro zituen, Logroñon bizitzen jarri zen arte. Poesiara iritsi aurretik ipuinak idatzi zituen, hasiera batean seme-alabentzat, eta gero helduentzako ipuinak. Berarentzat — azaltzen du elkarrizketa batean — «idaztea arnasa hartzea bezain naturala zen, baina beste gauza bat zen partekatzea, ikusgarri bihurtzea, ni ikusgarri bihurtzea». Poeta ez dela ere esaten du, baizik eta «poeta dagoela». 1979an Logroñoko Etxekoandreen Elkartearen saria irabazi zuen, bere lana baloratu eta partekatzen hasteko pizgarria. 2006an Logroñoko Herri Unibertsitateko lehen kontakizun saria irabazi zuen.
Begoña en ciernes plaquette-aren eta La medida de mi madre poema-liburuaren ondoren, 2012an Cómo aprender a volar argitaratu zuen, bere esperientzia helarazten duen liburua. Berrogeita hamar urtez, Begoñak «berea ez zen» bizitza bat bizi izan zuen — azaldu du —, historiak beti emakumeentzat gorde duen paperari lotutako ama-emazte gisa. Bere babesleku zen poesian bakarrik lortzen zuen bizitzea. «Berrogeita hamar urterekin hegoak jaio zitzaizkidan», dio poema batean. Une horretan independentzia ekonomikoa lortzen du eta Logroñoko atezaindegi batean lan bat eta eraikinaren azken solairuan etxebizitza bat lortzen ditu, bertatik hiriko teilatuak ikus ditzakelarik. Abadek atezainaren lanbidea defendatzen du, «ateen eta arimen irekitzaile xumearena», «hitzaren artisauarena», «eguneroko bizitza modelatzen duena», «bizirik egoteak dakarren esperientzia» horrekin harritzen den bitartean.
Hainbat poema-liburu argitaratu ditu eta bere poesia hainbat antologia eta aldizkaritan sartu da. Voces del extremo poesia topaketetan parte hartu du Moguerren eta Logroñon, eta zortzi urtez Logroñoko Errioxako Ateneoko presidenteordea izan zen.
Esneubelkor
Sinonimoak: Lactarius aspideus, Lactarius flavidus.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, gero lautua, azkenik deprimitua; gris-more kolorekoa, gris-arrosa, gris-lila, batzuetan ia zuria, eremu zirkularrik gabe. Erabat lubrifikatutako azala edo likatsua eguraldi hezean. Ertz mehea, leuna, biribilkatua.
Orriak: Estu, zuri-krema kolorekoak edo krema-horixka kolorekoak; ukitzean morez zikintzen dira, onddoaren gainerako gainazaletan bezala.
Hanka: 5 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 2 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, hasieran betea, baina laster barnehutsa; kapelaren kolore berekoa edo zertxobait zurbilagoa.
Haragia: Biguna, zurixka, aireak ukitzean morexka. Latex zuria, aireak ukitzean morea bihurtzen da; hur-pastelaren zapore atsegina du, gero garraztu egiten da, usaingabea.
Etimologia: Lactarius terminoa lac, lactis, esnetik dator; esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. Uvidus epitetoa latinetik dator, bainatua esan nahi duen "uvidus" hitzetik. Batez ere habitat honetan ateratzen delako.
Nahasketa arriskua
Lactarius violascens delakoarekin nahas daiteke, hau handiagoa da, kapela ilunagoa du eta eremu zirkularrak ditu. Lactarius aspideus espeziearekin ere bai, honek tindu orokor horixka du, esne oso akrea eta haragia more bizi kolorekoa bihurtzen da berehala. Lactarius repraesentaneus-arekin ere bai, honek Lactarius scrobiculatus espeziea gogorarazten du, kapelaren ertz iletsuagatik eta oin eskrobikulatuagatik, latexa more bihurtzen da airearekin kontaktuan, eta ez da oso mikatza.
Sasoia eta lekua
Udaren amaieran eta udazkenean, pinudi hezeetan eta hotzetan agertzen da.
Ensigné
Ensigné Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ensigné udalerrian erroldatutako biztanleak 272 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 168 etxebizitza zeuden, 121 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 26 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 161etxeak ziren. 121 etxebizitza nagusietatik 103 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 66 etxek bost zituzten. 77 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 49 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 175 ziren, horien artean 125 aktiboak ziren eta 50 inaktiboak ziren. 125 pertsona aktiboetatik 119 lanean zeuden (63 gizon eta 56 emakume) eta 6 langabezian zeuden (1 gizon eta 5 emakume). 50 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ensigné udalerrian 118 unitate fiskal zeuden, 262,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.711 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bagatèla (Tolosa Okzitaniako metroa)
Bagatèla (Bagatelle, frantsesez) Tolosa Okzitaniako metroaren geltokia da, Tolosa Okzitania udalerrian kokatuta dagoena, rue Henri-Desbals eta rue du Lot artean hain zuzen.
Geltokia 1993ko ekainaren 26an ireki zen, Tolosa Okzitaniako metroaren tolosa alinearen inaugurazioarekin, Bassa-Comba eta Belmont geltokien artean.
Historia
1993ko ekainaren 26an ireki zen Bagatèla geltokia, Belmont eta Bassa-Comba arteko tolosa alineako gainerako geltokiekin batera.
2013ko ekainaren 18an, geltokian geratutako arraun batek beste arraun bat harrapatu zuen Miralh-Universitat geltokitik behera irristatu eta gero. Istripuak zauri arin bat eragiten du.
Geltokiak lanak izan ditu 2017-2019 urteen artean, tolosa alineako arraunak bikoizteko proiektuaren baitan, 26-52 metro artean. Lan horiek jada existitzen diren kaien antolamenduan oinarritu dira, oraindik ustiatu gabe baitaude.
Hiriko busa
Geltokia linearekin konekta da.
Almora barrutia
Almora barrutia Indiako barruti bat da, Kumaon dibisioan, Uttarakhand estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Helminthophis
Helminthophis sugeen barruko Anomalepididae familian sailkatutako narrasti genero bat da. Costa Rica, Panama, Venezuela eta Kolonbian bizi dira.
Hyannis (Nebraska)
Hyannis Nebraskako herri bat da. Grant konderrian kokatua dago. 2010ean 182 biztanle zituen, 1.35 kilometro koadrotan banatuta.
Lassad Nouioui
Lassad Hassen Nouioui (لسعد النويوي; 1986ko martxoaren 8a - ) Tunisiako futbolaria da.
Villers-Sire-Nicole
Villers-Sire-Nicole Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villers-Sire-Nicole udalerrian erroldatutako biztanleak 972 ziren. Familiak 380 ziren, horien artean 88 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 60 bakarrik bizi ziren emakumeak), 124 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 140 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: