cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Energia nuklear
Istripua:
Operadoreari beroa ezabatzeko gai den likido hozgarriaren kopurua adierazten dion tresnak ez zuen behar bezala adierazi sistema urez beteta zegoela. Horrela, operadoreak ura sartzeari utzi zion, obturatutako balbularen ondorioz adierazleak informazio faltsua eman dezakeela jakin gabe, eta kasu honetan hala egin zuen. Ireki ondoren, larrialdietako ur sistema behar bezala hasi zen lanean, ur hotza lurrun sorgailuetatik isurtzea ahalbidetuz.
Ponpak itxi egin ziren, eta konbekzio naturalak uraren mugimenduarekin jarraituko zuela uste izan zen.
Sistemako lurrunak zirkuitu primarioko zirkulazioa blokeatu zuen eta, urak zirkulatzeari utzi zionez, lurrun kopuru handi bihurtu zen.
Lehen akatsetik 130 minutura, erreaktorearen goialdea agerian geratu zen, eta tenperatura altua zela eta, lurrunak erregai barretako zirkoniozko estaldurarekin erreakzionatu zuen, zirkonio eta hidrogeno dioxidoa sortuz. Estalduran izandako kaltearen ondorioz, likido hozgarrian erregai-pilulak askatu ziren eta hidrogeno gehiago sortu zen, eta horrek leherketa txiki bat eragin zuen euste-eraikinean, askatua izan baitzen.
Goizeko 6etan, txanda-aldaketa gertatu zen kontrol-gelako langileen artean.
Ekipo berriak hodian eta arintze-balbularen ondorengo deposituetan neurtzen ari ziren tenperatura altuak hautematean, balbula osagarri bat itxi zen, bide horretatik lehen mailako zirkuituko 120.000 litro hozgarri galdu zirenean.
Arazoa hasi eta 165 minutura, erradiazio bidezko alarmak aktibatu ziren, kutsatutako ura detektagailuetara iritsi zenean. Une horretan, lehen mailako likido hozgarriaren (ura) erradiazio-maila espero zena baino 300 aldiz handiagoa zen, eta zentralak kutsadura handia jasan zuen.
Kontrol gelan ez zegoen jakiterik lehen mailako zirkuituan maila baxua zela eta nukleoaren erdia gutxi gorabehera hoztu gabe zegoela. Langile talde batek eskuz hartu zituen termopareen irakurketak eta lehen zirkuituko uraren lagin bat lortu zuen.
Handik zazpi ordura hasi zen lehen zirkuituan ur berria injektatzen, eta erreserbako balbula ireki zuten presioa murrizteko.
Schistochlamys melanopis
Schistochlamys melanopis Schistochlamys generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Energia nuklear
Istripua:
Bederatzi orduren ostean hidrogenoak eztanda egin zuen erreaktorearen barruan, baina leherketa oharkabean igaro zen.
16:00etan lehen zirkuituko bonbak martxan jarri ziren eta nukleoko tenperatura jaisten hasi zen.
Nukleoaren zati handi bat jada urtua edo lurrundua zegoen, eta sistemak arriskutsu erradioaktiboa izaten jarraitzen zuen.
Cyrtopodion baigii
Cyrtopodion baigii Cyrtopodion generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Energia nuklear
Istripua:
Hurrengo astean lurruna eta hidrogenoa erreaktoretik atera zituzten, birkonbinagailutik pasatuz, eta are polemikoagoa izan zen zuzenean atmosferara isurtzea. Kalkuluen arabera, 2,5 milioi kurio gas erradioaktibo isuri ziren istripuaren ondorioz.
Ondorioa
Three Mile Island giza faktorearen adituentzat interesekoa izan da, jende taldeek tentsiopean erreakzionatzen eta erabakiak hartzen dituzten moduaren adibide gisa.
Istripuaren ondoren erreaktorea garbitzeak proiektu zail bat behar izan zuen, 14 urte iraun zuena. 1979 ko abuztuan hasi eta 1993 ko abendura arte ez zen ofizialki amaitu, 975 milioi dolar inguruko kostuarekin. 1985 eta 1990 artean, ia 100 tona erregai erradioaktibo kendu zituzten. 1985ean TMI-1 erreaktorea berrabiarazi zen.
Nola gertatu zen istripua?
Istripuaren arrazoiak eta garapena eztabaidagai dira. Oro har, aurreko egunetik potentzia murriztea eskatzen zuen proba bat egiten ari ziren, eta proba horretan desoreka batzuk gertatu ziren zentral nuklear horretako 4. erreaktorean. Desoreka horien ondorioz, erreaktore nuklearraren nukleoa gehiegi berotu zen kontrolik gabe, eta jarraian leherketa bat edo bi gertatu ziren, ondoren sute orokor bat.
Leherketek 1200 tonako erreaktorearen estalkia lehertu zuten eta material erradioaktibo kantitate handiak kanporatu zituzten atmosferara, Europan eta Ipar Amerikan hedatu zen hodei erradioaktibo bat osatuz. 31 pertsona hurrengo bi asteetan, eta Sobietar Batasuneko Gobernua 116.000 pertsonaren urgentziazko ebakuaziora eraman zuen, nazioarteko alarma sortuz, gutxienez Europako erdialdeko 13 herrialdetan erradioaktibitatea detektatu baitzen.
Istripuak ekarri zituen ondorioak
Istripuaren ondoren, deskontaminazio-, euste- eta arintze-prozesu masibo bat hasi zen, eta gutxi gorabehera 600 000 likidatzaile izan ziren istripuaren lekuaren inguruan. 30 kilometroko erradioko eremu bat isolatu zen, oraindik indarrean jarraitzen duen zentral nuklearraren inguruan. Likidatzaileen zati txiki bat baino ez zen egon erradioaktibitate-indize handien eraginpean. Lantegiko bi langile hil ziren leherketaren ondorioz, eta beste 29 hil ziren hurrengo hiru hilabeteetan. 1.000.000 pertsonak erradiazio dosi handiak jaso zituzten istripuaren ondorengo lehen egunean, 200.000 pertsonak 100 mSv inguru jaso zituzten, 20.000k 250 mSv inguru eta 500 mSv inguru.
Guztira, 600 000 pertsonak jaso zuten erradiazio dosia, istripuaren ondoren egindako deskontaminazio lanengatik. 5.000 pertsona inguru kutsatutako eremuetan bizi izan ziren, eta 400 asko larriki kutsatutako eremuetan. Gaur arte ez dago istripu honek populazioaren hilkortasunean duen benetako eraginari buruzko lan erabakigarririk, ez teorikoa.
Politika
Ukrainako Gobernuarekin negoziazio luzeak izan ondoren, nazioarteko komunitateak zentrala behin betiko ixteko kostuak finantzatu zituen, 2000 ko abenduaren 15ean. Istripua gertatu eta berehala, "Sarkofago" bat eraiki zen, erreaktorea estali eta barnealdea isolatzeko, denboraren poderioz hainbat fenomeno naturalek degradatu zutena, eta erradiazio handiko ingurune batean eraikitzeko zailtasunengatik, eta, beraz, serioski degradatzeko arriskua zegoen. 2004 an, erreaktorerako sarkofago berri bat eraikitzen hasi ziren. Zentraleko gainerako erreaktoreak ez daude aktibo.
Zentral nuklearraren sarkofago berria
2016 ko azaroan, tragedia gertatu eta hogeita hamar urtera, sarkofago berri bat inauguratu zen, "Sarkofago seguru berria" (NSC, ingelesezko siglengatik) deitua, egitura mugikor bat, gaur egun arte munduan eraiki den handiena, 110 metroko altuera, 150 metroko zabalera eta 256 metroko luzera eta 30.000 tonatik gorako pisua duen arku moduan. Erreaktoretik 180 metrora eraiki zen, eta, ondoren, bere gainean kokatu zen, errail sistema sofistikatu baten bidez mugituz. Ehun urte baino gehiagoko iraupena eman zioten ezaugarriekin eraiki zen. Egituraren azken kostua 1500 milioi eurokoa izan zen, Berreraikuntza eta Garapenerako Europako Bankuak (BIRD) finantzatua, 1417 milioi euroko ekarpena egin zuten 28 herrialderen lankidetzarekin batera, eta Novarka Frantziako enpresak eraikia. Egiturak urrutitik kontrolatutako garabiak ditu, antzinako egitura desmuntatzen joateko.
Casalvolone
Casalvolone Italiako udalerri bat da. Novarako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Energia nuklear
Fukushima
Fukushima I zentral nuklearreko istripua 2011 ko martxoaren 11 n hasi zen Fukushima I zentral nuklearrean, 14: 46an (UTC+9) 9,0 magnitudeko lurrikara baten ondoren.
Casalvolone
Mugakideak
Casalvolonek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Energia nuklear
Fukushima
Apirilaren 11 n, Segurtasun Nuklearreko eta Industrialeko Agentziak (Nisa) gertakariaren larritasun-maila zazira igo zuen Istripu Nuklearren Nazioarteko Eskalan bat, bi eta hiru erreaktoreentzat, INES eskalako maximoa eta 1986 ko Txernobylgo istripuaren maila bera.
Laburbilduz, Tōhokuko lurrikara eta tsunamiak eragin zuen istripua 2011ko martxoaren 11n. Lurrikara detektatzean, erreaktore aktiboek euren fisio-erreakzioak automatikoki itzali zituzten. Erreaktorearen deskarga eta sareko beste arazo batzuen ondorioz, elektrizitate hornikuntzak huts egin zuen eta erreaktoreen larrialdietarako diesel sorgailuak automatikoki funtzionatzen hasi ziren. Kritikoki, erreaktoreen nukleoetan zehar hozgarri zirkularazten zuten bonbak elikatzen ari ziren, hondar beroa kentzeko, fisioa amaitu ondoren ere agortzen jarraitzen duena. Baina lurrikarak 14 metroko altuerako tsunami bat sortu zuen, 46 minutu geroago iritsi zena, landarearen euste-dikea soilik 5,7 metrokoa gaindituz eta bat-lau Unitateetako erreaktorearen eraikinen inguruko solairuaren beheko lurrak itsasoko urarekin urperatuz.
Istripuaren ondorengo egunetan, atmosferara igorritako erradiazioaren ondorioz, gobernuak instalazioaren inguruan ebakuazio eremu gero eta handiago bat izendatu behar izan zuen, 20 metroko erradioarekin ebakuazio eremu batean amaitu zuena.
Isotopo erradioaktiboekin kutsatutako ur kantitate handiak Ozeano Barean askatu zituzten hondamendia gertatu zen bitartean eta ondoren. Michio Aoyamak, erradioisotopoen geozientziako irakaslea Ingurumen Erradioaktibitateko Institutuan, kalkulatu du zesio-137ko 18 000 TBq (terabecquerel) erradioaktibo askatu zituztela Ozeano Barera istripua gertatu zenean, eta 2013 an, 137 C-ko 30 GBq oraindik egunero ozeanora isurtzen ari zirela.
Energia Nuklearrari buruzko eztabaida
Arma nuklearren inguruko eztabaida alde batera utzita, energia nuklearrari buruzko eztabaida, fisio nuklearreko erreaktoreak helburu zibiletarako erregai nuklearreko elektrizitatea sortzeko zabaltzearen eta erabiltzearen inguruko eztabaidari dagokio. Eztabaida honek indarra irabazi eta galdu du denboran zehar, eta oso garrantzitsua izan zen 1970eko hamarkadan eta Txernobylgo eta Fukushimako istripuen ondoren. Ekonomia- eta segurtasun-argudioak eztabaidaren bi aldeek erabiltzen dituzte.
Pic de Sotllo
, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.072,8 metroko garaiera du. Kataluniako Pallars Sobirà eskualdea eta Frantziako Ariège departamenduaren artean dago, Pirinio Garaiko Parke Naturalaren barnean.
Energia nuklear
Abantailak
Energia nuklearraren aldekoek defendatzen dute energia-iturri iraunkorra dela, eta ez omen baitu karbonorik igortzen atmosferara, hau da, berotegi-efektua eragiten duten gasak eta smoga sortzen ez dutela, eta erregai fosilen energia-iturriekin alderatuta dagoela, gainera erregai fosilak ordeztu eta haien inportazioak txikitzen badira. Proposamena egin dutenek adierazi dute, hondakin nuklearrei dagokienez, biltegiratzeak arriskuak txikiakdirela. Erraktore nuklearren funtzionamenduaren arriskuen inguruan, haien segurtasuna bikaina dela uste dute, gutxienez Mendebaldeko herrialdeetan. Oindorioz operatiboaren erregistro bat daukate..
Desabantailak
Aurkakoek diote mota honetako energia nuklearrak arrisku asko eta larriak eragiten dituela gizakiarentzat zein ingurunearentzat. Diotena baieztatzeko, sei argudio nagusi dauzkate,
Bestalde, uste dute erreaktoreak oso tresna konplexuak direla, gainera akatsak edukitzeko joera daukate. Horren ondorioz istripu nuklear larriak gertatu baitira historian zehar.
Aurkakoak uste dutenez, arrisku guzti hauek, teknologia berrien bidez ez direla murriztuko.
Kutsadurari dagokionez, energia nuklearrearen ekoizpenaren kate guztiak kontuan hartzen badira, uranioaren meatzaritzatik hasi eta eraispen nuklearrean amaituta, ez dute uste atmosferara karbono gutxi igortzen duen elektrizitate-iturria denik.
Iskanbilak
1961 eko azaroaren 1ean, Gerra Hotzaren goraldian, Mujeres por la Paz elkarteak bildutako 50.000 bat emakumek greba egin zuten eta Ameriketako Estatu Batuetako 60 hiritatik alde egin zuten, arma nuklearren aurkako jarrera erakusteko.
1979 ko maiatzean, antinuklear masiboaren erakustaldi bat egin zen Washington D.C.n, eta 65,000 pertsonak, Kaliforniako gobernadorea barne, energia nuklearraren aurkako martxa bat egin zuten.
1979ko irailaren 23 an, New Yorken, 200,000 pertsona inguru bildu ziren energia nuklearraren aurkako protesta batean.
1981 eko ekainaren 3 an, Thomasek gose-greba bat egin zuen Washingtongo Etxe Zurian. Geroago, Concepción Picciotto eta Ellen Benjamin buru zituen ekintzaile antinuklearrek egindako gose-grebarekin bat egin zuen.
1982 ko ekainaren 6 an, 85 000 pertsona bildu ziren Pasadenako Rose Bowl-en, CAn “Bake Igandea: amets bat dugu” ospatzeko, eta kontzertu bat egin zen Nazio Batuen Saio Bereziari laguntzeko Desarmatze Nuklearrean.
1982ko ekainaren 12 an, milioi bat pertsona, arma nuklearren kontra agertu ziren New Yorken, gerra hotzeko arma-lasterketaren amaierarako. Antinuklearren protestarik handiena eta Estatu Batuen historiako manifestazio politikorik handiena izan zen.
2005 eko maiatzaren 1 ean, 40,000 protestante antinuklearrek Nazio Batuetara alde egin zuten New Yorken, Hiroshiman eta Nagasakin bonbardaketa atomikoak egin eta 60 urtera.
2008 an, 2009 an eta 2010 ean, hainbat protestak izan dira, Estatu Batuetan zenbait erreaktore nuklearren proposamenen kontra.
Energia Nuklearraren etorkizuna
Energia nuklearrak erabiltzen den elektrizitatearen %11,5 inguru sortzen du mundu osoan. Ekoizpen elektriko egonkorra, fidagarria eta emisio kutsagarririk gabea da.
Energia Atomikoaren Nazioarteko Erakundearen (EANE) datuen arabera, 442 zentral nuklear daude martxan munduan. 390.546 mw- eko potentzia instalatua dute, eta sortutako elektrizitatearen %11 inguru ematen dute.
Nahiz eta, Txernobyl (1986) eta Fukushima (2011) istripu tragikoek, munduko programa nuklearren amaiera markatu zuten, gaur egun 53 zentral nuklear daude, eta horien teknologia garatzen ari dira, segurtasuna eta eraginkortasuna handitzeko. Gaur egun, laugarren belaunaldiko zentral nuklearren diseinuko hobekuntzei buruzko ikerketak egiten ari dira. Zentral nuklear horiek alderdi hauek hobetu nahi dituzte.
Zentral nuklearren belaunaldi hori, erabat garatzen ari da, eta 25 urte barru merkaturatzeko prest egongo direla uste da.
Laugarren belaunaldiko zentral nuklearrek, fisio nuklearraren bidez jardungo lukete, eta fusio nuklear komertzialaren aurrekoa har daitezke. XXI. mendearen erdialderako, erabilgarri egongo dela aurreikusten baita.
Halaber, ezartzen du, hesi teknologiko garrantzitsu bat konfinamenduan dagoela, tenperatura altuengatik. Hori dela eta, bi metodo garatzen ari dira, alde batetik, konfinamendu inertzialaren bidezko fusioa eta, bestetik, konfinamendu magnetikoaren bidezko fusioa. Azken mota horretako gailurik garatuena Tokamak da (forma toroidaleko erreaktorea).
Sorkuntza elektrikoari dagokionez, zein egoeratan gauden kontuan hartuta, fusioa har daiteke sorkuntzaren oinarri nagusietako bat moduan. Hala ere, mota horretako sorkuntza garatzeko, behar den kostu handia ikusita, eta garapen-bidean dauden proiektuetan aurre egiten ari diren arazoak kontuan hartuta, zaila izango da fusioa epe laburrean erabiltzea elektrizitatea sortzeko. Aurreikuspenen arabera, XXI.mendearen bigarren erdira arte, merkataritza-mailan, ezingo da fusioa erabili elektrizitatea sortzeko.
Arma nuklearrak
Armak erasotzeko edo babesteko erabiltzen dira. Arma moten barruan, arma nuklearra aurkitzen da. Armak erasotzeko edo babesteko erabiltzen dira. Arma mota desberdinen artean, arma nuklearra dago.Arma nuklearra ezagutzen da, energia nuklearra erregai gisa erabiltzen duelako.
Arma nuklearrak ezagutzen dira mundu mailan kalte handia egiten duten arma moduan. Bonba atomiko batek, hiri oso bat suntsitu dezake eta  erradiazio mailagatik bere eragina mendeetan nabaritu ahalko da. Erradiazio hori oso suntsitzailea da ingurumenarentzako eta etorkizuneko belaunaldientzako.
Bonba atomikoa
Energia nuklearra erregai printzipal gisa erabiltzen duten lehergailuak, bonba atomikoa deitzen zaie. Bonba atomikoaren funtzionamendua nukleo atomikoaren zatiketaren prozesuan oinarritzen da. Atomoaren zatiketa neutroi libre batek eragiten duen talka da. Horregatik atomoaren zatiketak, kantitate handiko energia askatzen du eta beste  bi neutroiak talka egiten jarrai dezakete, beste nukleo batzuekin.
Talkaren ondorioz, sortutako neutroi libreek, erreakzionatzen dute, hau da, kantitate handiko energia askatuz, denbora gutxian. Denbora hori hain txikia denez, bonba nuklearra oso suntsigarri bihurtzen da.
Bonba atomiko baten errendimendua eta eraginkortasuna handitzeko, erregai ia puruak erabili behar dira; orain arte uranio-235 eta plutonio-239 isotopoak erabili dira. Uranio-235 oso zaila eta garestia da lortzen, ezin delako banatu era kimikoan uranio naturaletik.
Fisio-ponpa (Plutoniozko bonba)
Plutoniozko bonbak diseinu konplexuago bat dauka. Fisiozko masa plastizkoko lehergaiekin inguratuta dago. Hala, tenis-pilota baten tamainako plutonio-bola bat ia berehala erreduzitzen da puxtarri baten tamainara, eta materialaren dentsitatea izugarri handitzen da; izan ere, bat-batean, kontrolik gabeko fisio nuklearreko kate-erreakzio batean sartzen da. Eztanda egin eta perimetro mugatu batean dena suntsitzen du, gainera erradiazioa maila handiak agertzen dira.
Fusio-ponpa (hidrogenozko bonba)
Hidrogenezko bonbetan ordea beste joera bat dauka. Atomoak dituen nukleo arinak, fusio nuklearra eragiten dute. Ponpa hauek, energia termikoa askatzen dute. Fusio nuklearraren erreakzioa hasteko, tenperatura altuak lortu behar ditu. Horretarako tenperatura horiek lortzeko, bonba atomikoa hidrogenozko bonba batekin batu egin behar.
Hidrogenozko bonba, bi nukleo atomikoak batzen direnean askatzen duten energia da. Mota honetako bonba nuklearrak elementu bat daukate abiarazle bezala. Abiarazlea,fisiozko bonba atomikoak sortzen dituen hasierako detonazioa da. Bigarren mailako elementuak bonbaren fusiozko zatiak osatzen ditu (tritioa eta litioa adibidez).
Ontzi nuklearrak
Bigarren Mundu Gerran ohartu ziren urpeko ontziak arma eraginkorrak zirela. Baina ontzi hauek desabaintailak zituzten: momentu txiki batzuetan, itsasotik atera behar ziren diesel erregaiak, airea behar zuelako. Hyman G.Rickover almirantea,arazo hori konpontzeko pentsatu zuen energia nuklearra erabiltzea.
Adibidez, Estatu Batuetako urpeko ontziak. Bultzada handiko motoreak eraikitzeak,urpeko ontzi handiagoak egitea eragin zuen.
Abaintaila hauek, urpeko ontziak abiadura handiz ibiltzea ekarri zuen eta kantitate handiko munizioa gordetzeko aukera ere bai. Urpeko ontzietan ur presiozko erreaktoreak erabili izan dira. Erreaktore hauen pisua gutxitzeko uranioa erabiltzen zuten.
Hegazkin nuklearrak
Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak propultsio nuklearreko hegazkin flota bat sortzea pentsatu zute. Propultsio horrekin, nuklearki kargatuta egon zitezkeen, eta etsaiaren hurbil egotea ere bai. Kontinentearteko misil balistikoa (ICBM) 1950eko hamarkadaren amaieran, arinagoak ziren eta ez zuten piloturik behar. [11]
Ontzi nuklear zibilak
Erabilera militarreko propultsio nuklearreko ontziak garatu ondoren, argi geratu zen, bazirela zenbait egoera haien ezaugarriak nabigazio zibilera eraman zitezkeenak.
Propultsio gisa, erreaktore nuklearrak erabiltzen dituzten zamaontziak eta izotz-hausleak eraiki dira.
Kargatzeko eta bidaiatzeko lehen ontzi nuklearra NS Savannah izan zen, 1962 an uretaratua. Zamalanetarako eta bidaiarientzako beste hiru ontzi baino ez ziren eraiki: Mutsu japoniarra, Otto Hahn alemaniarra eta Sevmorput errusiarra.
Propultsio aeroespaziala
Energia nuklearra baita erabili izan da ere, suziri aeroespazialak higiarazteko,diseinu gutxi batzuek lortu dute maila horretara heltzea.
Auto nuklearra
Nucleoi Fordek 1958 an atera zuen  proposamen bat, energia nuklearrra autoetan erabiltzeko. Nucleon 3/8 eskala batekin, energia atomikoa erabiliz pisua eta bolumena jaitsiko zuela, pentsatu zuten eta horretako nuklear erreaktoreak erabili zezaketen.
Proba honekin jakin nahi zuten nolakoa izango zen energia nuklearra autogintzan. Nukleoi modeloa bost mila km/h abiadura hartu zezakeen, hori bai nukleoaren tamaina begiratuz.
2009 an, Loren Kulesusek El Cadillac World Thorium Fuel Concept (WTF) sortu zuen. Mantentze-lan normalik gabe 100 urte irauteko diseinatuta dago. Horretarako dirudienez, bateriak elikatzen dituen erregai nuklear gisa torio elementu kimikoa erabiltzen ari dira.
Pneumatikoei dagokienez, ez du kautxurik. Izan ere, banakako 6 gurpil ditu autoaren izkina bakoitzean, eta guztira 24 gurpil ditu, gurpil bakoitzerako indukzio-motor batekin.
Elektrizitate-sorkuntza:
Elektrizitatea, energia nuklearraren bitartez lortzeko, prozesu mekaniko eta termodinamikoa igaro behar du.
Zentral nuklear baten helburua, uranio atomoak, barneko energia bihurtzean energia elektrikoa lortzen da.
Hasieran, erreaktore nuklearrak bero-kantitate handia igortzen duten fisio-erreakzioak sortzen ditu. Energia termiko horrekin, presio handiko lurruna lortzen da. Lurrunak, presio handia duenez, zentraleko lurrun-turbinei eragiten die. Hala, energia mekanikoa lortzen da, ardatz baten errotazio-energia. Azkenik, energia mekanikoak, energia elektrikoa bihurtzeko generadore elektriko bat behar du.
Fisiotik abiatuta
Mota hau militarki erabili ohi da. Baina pentsatu zuten ezagutza hori zibilera ekarri zezaketela. 1951 ko abenduaren 20an erreaktore nuklear baten bidez, elektrizitatea edukitzea lortu zen. Baina 1954 ra arte ez zen zentral nuklearreko sare elektrikora konektatu.
Merkataritza-fisioko lehen erreaktorea Sellafieldeko Calder Hall izan zen, 1956 an sare elektrikora konektatu zena. 1957an Energia Atomikoaren Europako Erkidegoa (EURATOM) sortu zen. Egun berean, Europako Ekonomiako Komunitatea sortu zen, eta herrialde hauek osatzen zuten: Belgikaren, Frantziaren, Alemaniaren, Italiaren, Luxenburgoren eta Herbehereak.
Erreaktore gehienak ur arinak deitzen zaie (LWR ingelesez). Erreaktore hauek, urezko moderadore purifikatua erabiltzen dute. Gainera,beren erregaia uranio aberatsa da.
Geroago, fisio-erreaktore horietan sortutako plutonio fisigarria erregai gehigarri gisa gehitzea planteatu zen, erregai nuklearraren eraginkortasuna nabarmen handituz eta, hartara, gastatutako erregaiaren arazoetako bat murriztuz. Aukera horrek munduko potentzia nagusietan desegindako armamentu nuklearretik datorren plutonioa ere erabili zuen.
Beste erreaktore batzuek moderatzaile gisa ur astuna erabiltzen dute. Erreaktore hauek uranio naturala erabil dezakete, hau da, aberastu gabe, gainera tritio maila handiko kantitateak sor dezakete.
Tritio hori etorkizuneko urtze-instalazioetan aprobetxatzea aurreikusten da.
Fusiotik abiatuta
Fisioak bezala, erabilera militarraren ondoren, energia hori aplikazio zibiletan erabiltzea proposatu zen. Zehazki, ikerketa-proiektu handiak elektrizitatea ekoizteko fusio-erreaktoreak garatzera bideratu dira. Erreaktore nuklearraren lehen diseinua 1946an patentatu zen, nahiz eta 1955 arte ez ziren zehaztu erregaiaren gutxieneko baldintzak, fusio-erreakzio jarraitua lortzeko. Baldintza horiek 1968. urtean lortu ziren lehen aldiz.
Nahiz eta, laborategietan modu kontrolatuan fusio-erreakzioak egiten diren, oraindik proiektuak ekoizpen elektrikoko zentralen bideragarritasun teknikoaren azterketan daude, hala nola ITER edo IFZ. ITER proiektuan, besteak beste, Japoniak eta Europar Batasunak parte hartzen dute, fusiorako zentral esperimental bat eraiki eta bideragarritasun teknikoa egiaztatu nahi da. IFZ proiektuak, ITER baino fase aurreratuago batean, gauza bera nahi du Estatu Batuetan, konfinamendu inertziala erabiliz.
Beroa eta elektrizitatea
Metodo honen bidez, korronte baxuko elektrizitatea, baina iraupen handiakoa, bero unitateak erabiltzen ditu hau da, Radioisotopoak. Hauek konektatzen direnean, korronte elektriko bat sortzen dute, Radioisotopoen termoelektriko generadoreak.
Kasu hauetan, generadore  horiek dauzkaten isotopoen nukleoak askatzen duten erradiazioa erabiltzen da. Isotopoak oso baliagarriak dira, zeren eta alfa partikulak igorritzen dute (adibidez edo ). Hauek ez ezik, betak igortzen dituenak ere erabili egin dira.
Espazioan
Bai fisioak bai fusioak, etorkizun oparoa dute espazioko propultsio-aplikazioetarako, eta misio-abiadura handiagoak sortzen dituzte, erreakzio-masa txikiagoarekin. Erreakzio nuklearren energia-dentsitate handiagoari zor zaio hori; gaur egun, koheteen sorrera bultzatzen duten erreakzio kimikoek baino 7 magnitude-ordena indartsuagoak dira.
Desintegrazio erradiaktiboa eskala txiki samarrean erabili da (kW gutxi), batez ere misio eta esperimentu espazialak bultzatzeko, Idahoko Laborategi Nazionalean garatutako sorgailu termoelektriko erradioisotopoen bidez.
Energia Nuklearra filmetan
Energia nuklearra, hainbat film eta telesaietan inspirazioa bihurtu da.
Pseudogarnieria
Pseudogarnieria ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Berriasiarrean, hau da, orain dela 145 milioi urte inguru.
Brycinus kingsleyae
Brycinus kingsleyae Brycinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alestidae familian.
Geocronita
Geocronita mineral bat da.
Ezaugarriak
Geocronita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.
Grayia smythii
Grayia smythii Grayia generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Castellazzo Novarese
Castellazzo Novarese Italiako udalerri bat da. Novarako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Castellazzo Novaresek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Schistochlamys ruficapillus
Schistochlamys ruficapillus Schistochlamys generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Robert Armstrong
Robert Armstrong (Saginaw, Michigan, 1890eko azaroaren 20a – Santa Monica, Kalifornia, 1973ko apirilaren 20a) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea izan zen, ezaguna 1933ko King Kong filmean aritu izanagatik. 1927 eta 1964 bitartean 127 filmetan hartu zuen parte.
Pic Verdaguer
, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.131 metroko garaiera du. Kataluniako Pallars Sobirà eskualdea eta Frantziako Ariège departamenduaren artean dago, Pirinio Garaiko Parke Naturalaren barnean.
1983tik Jacint Verdaguer kataluniar olerkari eta mendizalearen omenez izena darama.
Hannoversch Münden
Hannoversch Münden Saxonia Beherea estatuan eta Göttingen barrutian dagoen udalerria da. '''Hann. Münden''' Alemaniako herri honen izen ofiziala. Herri ospetsua da, bertan, 600 urte inguru edo gehiagoko etxe oso zaharrak aurkitzen direlako.
Hidrografia
Herri hontan, Werra eta Fulda ibaiek bat egiten dute, Weser ibaiari sorrera emanez.
Ilich Ramírez
Ilich Ramírez Sánchez ( ahoskatua; Michelena, Táchira, ), Carlos Txakala deitua, venezuelar terrorista da, hasieran Palestinaren Askapenerako Herri Frontearen eta gero bere taldearen kidea. Egun Frantzian bizitza osorako espetxe zigorra jasaten du.
Hannoversch Münden
Hedadura eta biztanleria
121.11 kilometro karratuko hedadura du herri honek, bertan, 28.000 biztanle bizi direlarik.
San Pedro eliza (Mendigorria)
San Pedro eliza Argako Erriberako Mendigorria udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko-pizkundar estiloa ditu.
Hannoversch Münden
Historia
802. urtean Fuldako abadiari eginiko dohaintzan agertzen da bere izena lehenengo aldiz, Gimundi izenarekin. Hasierako izena Münden zuen. Hannoversch Mündenera aldatu zuen bere izena Hannoverreko erresumari afiliaturik zegoenean, Minden herritik bereizteko. Geroago, Hannoverrengandik bereizteko, Hann. Mündenera moztu zen izena.
San Pedro eliza (Mendigorria)
Historia
Erdi Aroan du jatorria, baina XVI. mendeko eraldaketetan dago egungo bere formaren muina. XVIII. mendean handitzeak izanzituen halaber, Antonio Oteizak zuzenduak. Eta XIX. mendean, azkenik, sakristia eraiki zen, tenpluaren buruari jarraiki.
Hannoversch Münden
Historia
Bertan bizi direnek, euren herriari, Münden bakarrik deitzen diote.
Skaftafell Parke Nazionala
Skaftafell Parke Nazionala Kirkjubæjarklaustur eta Höfn artean dago, Islandiaren hegoaldean.
1967ko irailak 15ean sortua izan zen, eta 2 aldiz handitua izan da.
Parkeak, 1700 kilometro karratuko hedadura du, Islandiako bigarren parke nazionalik handiena bihurtzen duena.
Bertan dago Svartifoss urjauzia, eta bertatik isurtzen da Skeiðara ibai glaziarra. Sandur deitzen da jökulhlaupek, glaziarren eta itsasoaren artean eratutako lurraldea.
Pimelodella cruxenti
Pimelodella cruxenti Pimelodella generoko animalia da. Arrainen barruko Heptapteridae familian sailkatzen da.
Mayte Yerro
María Teresa Yerro Larrauri (Lerin, 1965 -), ezagunagoa Mayte Yerro izenaz, euskal abeslari eta antzezlea da.
Biografia
Madrilen ikasi zituen Filologia eta arte dramatiko José Carlos Plazarekin. Gero kanta klasikoaren irakasle bihurtu zen.
2008an Toni Pascualekin Reina Sofía museoan Déjamever musikala estreinatu zuen.
Tetraodon kretamensis
Tetraodon kretamensis Tetraodon generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Brycinus lateralis
Brycinus lateralis Brycinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alestidae familian.
Elorri beltz
Elorri beltza edo arantzabeltza (Prunus spinosa) mendi aldean hazten den zuhaixka da, estimatua bere fruituak direla eta, basaranak alegia.
20-200 cm garai izan daiteke. 16 mm lore zuria izaten du. Otsail eta maiatzaren artean loratzen dena. Mediterraneo ingurukoa da. (0 - 1600 m) bizi da.
Landaketa
Elorri beltzaren landaketa 1997an hasi zen, patxaran ekoizteko behar diren basaranak lortzeko asmoz. Egun 150 ha landalur daude Nafarroan, gehiengoak Erriberan eta Erdialdean. Landareak, beste fruitu arbola ugari bezala, landatu eta 3 urtera iristen dira heldutasunera, eta 15 urtez irauten du ekoizpen garaiak. 2002an, 250 tona basaran jaso ziren.
Patxarana
Basaranak anis-pattarrean beratzean patxarana lortzen da. Ohiturari jarraiki, basa elorri beltzetatik lortzen dira basaranak; hala ere, 1990eko hamarkadatik elorri beltz landaketak egin dira.
Nafarroan ekoizten da patxaranaren %95. 2000an, Nafarroako 7,7 milioi litro patxaran saldu ziren.
Kable bidezko telebista
Kable bidezko telebista sortzen da hainbat motatako telebista eta irrati-difusioko seinaleak abonatuen etxeetara eramateko, haiek hainbat ekipo hartzaile, erreproduzitzaile eta, batez ere, antenen ekipamendu eduki behar ez dezaten.
Horrez gain, ordainpeko eduki gehigarriak eskaintzeko ohiko sistema izan da interneta alor horretan agertu arte.
Historia
CATV zerbitzuak telebista-irudiak abonatuen etxeetara transferitzen ditu. Lehen kable bidezko telebista-sarea 1940 urtean sortu zen Oregonen. Sareak antena-, anplifikadore- eta seinale-nahasgailu-sistema bat zuen, eta seinalea kable bidez bidaltzen zitzaien bizilagunei; horrela, guztiek telebista ikusten zuten antenarik gabe. Gaur egun mundu osoan dago hedatuta.
Arkitektura
Hainbat sare-topologia dauden arren, jarraian, CATV sare baten elementu nagusiak biltzen dituen bat deskribatzen da, modu eskematizatuan. Sinplifikatze aldera, ez da deskribatzen sarearen beraren bidez, gorantz, pay-per-view motako zerbitzuetarako edo Interneterako konexioa errazteko interaktibotasuna izateko aukera. Deskribatutako sarea osatzen duten elementuak honako hauek dira:
Goiburua
Goiburua sareak transmitituko dituen edukiak taldekatzeaz eta tratatzeaz arduratzen den sarearen zentroa da. 1. irudian ikus daiteke nola aplikatzen zaizkion kommutazio-matrize bati jatorri desberdineko bideo-seinaleak.
Sarearen goiburu terminala
Sarearen goiburu terminalaren ardura da goiburuan sortutako seinale elektrikoa jasotzea eta seinale optiko bihurtzea, herritarrek banatutako banaketa-zentroetara zuntz bidez bidaltzeko. 2. irudian ikus daitezke terminal hori osatzen duten elementuak, bai eta banaketaz arduratzen direnak ere. Hona hemen elementu horiek:
Banaketa-zentroa
Banaketa-zentroan, seinale optikoa berriro elektriko bihurtzen da eta banatu egiten da banatzaileei aplikatzeko. Banatzaile bakoitzean seinalearen maila igotzeko anplifikadore bat dago, zatiketak ahulduta. Ondoren, berriz optika bihurtzen da, eta zuntz bidez, zerbitzatu beharreko eraikinetara hurbiltzen da. Espaloiraino doan zuntza esaten zaio, nahiz eta hori guztiz zehatza ez izan. Zuntz horiek Sare optikoaren amaiera deritzenetan amaitzen dira.
Sare optikoaren amaiera
Sare optikoaren amaiera sarearen azken kate-maila da. Orokorrean, eraikinetako eremu komunetan jartzen dira, hala nola garajeetan edo kontagailu-geletan, eta espaloiraino doan zuntzen terminal gisa erabiltzen dira. Seinale optiko horiek berriz ere elektriko bihurtuko dira, eta banatzaile bati aplikatzen zaizkio kable ardazkideen bidez, telebistako seinalea eramaten baitute zerbitzuko abonatuen etxeetara.
Erreseina historikoa
1949ko otsailean, Ameriketako Estatu Batuetako Astoria hirian (Oregon), Leroy Parsons ingeniariak kable bidezko telebistaren aitzindaritzat jo daitekeen sare txiki bat sortu zuen. Antena, anplifikadore eta seinale-nahasgailuen sistema batek osatzen zuen. Seinale konbinatu hori kable bidez banatzen zitzaien bizilagunei eta, horrela, hainbat programa ikus zitzaketen antenarik gabe eta kalitate-maila onarekin.
1968ko maiatzean, Parsons kable bidezko telebistaren aita izendatu zuten, eta gaur egun Coxcomb Hillen dagoen "Astoria zutabea" (Astoria Column) izeneko monumentu bat eraiki zuten haren omenez. Hala ere, komunikazioan aditu teoriko batzuk eszeptiko agertu ziren mugatuta ikusten zituzten aukeren aurrean.
Espainiako lehen kable operadoreei kable historikoen operadore deritze.
Espainia
Sasi-sare horiek, batez ere erakusketa-eskubideen gatazken ondorioz, bilakaera handia izan zuten, eta 1980ko hamarkadaren amaieran CATVen lehen sareak sortu ziren. Sare horiek, lurreko telebista-kate espainiarrekin batera, atzerriko hainbat kanal igortzen zituzten, gehienak sateliteetatik zetozenak, eta ekoizpen propioko kanal batzuk ere gehitzen zituzten, bereziki tokikoak, erakargarriagoak izan zitezen. Sare horiek legez kanpo jardun dute, ez baitzen lege-esparru arautzailerik egon 1995eko abenduaren 22an Kable bidezko Telekomunikazioei buruzko 42/1995 Legea aldarrikatu zen arte.
Kable bidezko telebista Euskal Herrian
1998. urtean, Hego Euskal Herrian egin zen kable-telebistaren lehiaketaren bidez Euskaltel EAEn, eta Retena Nafarroan, bilakatu ziren kable-kudeatzaile.
Gaurkotasuna eta gainbehera
Gaur egun, kable bidezko telebista ez da lehen beste kontsumitzen. COVID-19 pandemiaren ondoren, kable bidezko telebista zenbait lekutan merkaturatzeari utzi zitzaion, beste formatu batzuek ordezkatu zutelako; hala nola IPTV eta eskariaren araberako bideoa: Netflix, Amazon Prime Video, Disney+, HBO Max, Paramount+, besteak beste. Hori dela eta, kontsumitzaileak jada ez daude prest ikusten ez duten kanal-kopuru handi baten eta prezio altuaren truke ordaintzeko.
Mundu mailako kable bidezko telebista kateak
Kate ezagunenak CNN, FOX eta ESPN izan dira. Batez ere Amerikako Estatu Batuetan izan du garrantzia teknologia honek. Internetek indarra hartu duen heinean, kable bidezko kate askok web-plataformak sortu dituzte. HBO, adibidez, aurrez kable bidezko kateak zituzten enpresetatik sortu zen.
Espainia
Espainian, Telekomunikazioei buruzko maiatzaren 9ko 9/2014 Lege Orokorrak arautzen du kable bidezko telebista, II. tituluaren barruan. Lege horrek indargabetu egin zuen aurreko Telekomunikazioei buruzko 32/2003 Lege Orokorra, eta ekainaren 14ko 10/2005 Legeak, Lurreko Telebista Digitala Bultzatzeko, Kable bidezko Telebista Liberalizatzeko eta Aniztasuna Sustatzeko Premiazko Neurriei buruzkoak, egindako aldaketak sartu zituen bere testuan, zeinak zerbitzuaren liberalizazio eraginkorra indarrean jartzen baitzuen. Lege-lerrunik gabe, 920/2006 Errege Dekretuak irrati eta telebista kable bidez hedatzeko zerbitzua emateko araudi orokorra definitzen du.
Etiopiako Herri Errepublika Demokratikoa
Etiopiako Herri Errepublika Demokratikoa (EHED, ingelerako siglak: PDRE; amhareraz: የኢትዮጵያ ሕዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) Etiopiaren izen ofiziala izan zen 1987tik 1991ra, Mengistu Haile Mariamen Etiopiako Langileen Alderdiak gobernu komunista ezarri ondoren. Sorrerak Dergaren deuseztea ekarri zuen eta berarekin batera aurretik zegoen diktadura militarra. Alderdi bakarreko gobernua osatu zen, orduan, nahiz eta lehengo Derg horretako 6 ministrok euren postuak mantendu zituzten.
EHED ofizialki 1987ko otsailaren 22an sortu zen, 1987ko konstituzioa onartu eta hiru astetara, nahiz eta Derga boterean mantendu zen irailerarte, ekainaren 14an Shengoko kideak bozkatzeko hauteskundeak baino denbora nahiko gehiago.
EHEDaren bizitza motza izan zen, baina denbora horretan Eritreako independentisten erasoak jaso zituen, baita Tigrayren Askapenerako Herri Frontearenak ere.
1991ko maiatzean desagertu zen, Mengistuk alde egin eta Etiopiako Herritar Fronte Demokratiko Iraultzailea Addis Abebara sartu zenean.
Montcalm
, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.077 metroko garaiera du. Frantziako Ariège departamenduaren artean dago, Foix Herrian.
Kučín (Vranov nad Topľouko barrutia)
Kučín  Eslovakiako udalerri bat da, Vranov nad Topľouko barrutian kokatuta. 4,59 km²ko azalera du eta 518 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1335. urtekoa da.
Chino (Kalifornia)
Chino Kaliforniako hiri bat da. San Bernardino konderrian kokatua dago. 2010ean 77,983 biztanle zituen, 76.8 kilometro koadrotan banatuta.
Kaliforniako euskal komunitate handienetakoa dago Chinon. Abeltzaintzan eta esne-produkzioan aritu izan ziren lehen etorkinak, eta haien ondorengo asko han bizi dira. Chinoko Euskal Etxea, 1968an sortua, NABO erakundearen partaide aktiboa da.
Chinon sortua da Noka taldea, euskaraz a cappella kantatzen duen hirukotea.
Chino Hills (Kalifornia)
Chino Hills Kaliforniako hiri bat da. San Bernardino konderrian kokatua dago. 2010ean 74,799 biztanle zituen, 115.7 kilometro koadrotan banatuta.
Comano (Ticino)
Comano Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cissopis leverianus
Cissopis leverianus Cissopis generoko animalia da. Hegaztien barruko Thraupidae familian sailkatua dago.
Brycinus leuciscus
Brycinus leuciscus Brycinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alestidae familian.
Cyrtopodion belaense
Cyrtopodion belaense Cyrtopodion generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Kazuki Chibu
Kazuki Chibu (千布 一輝, 1995eko uztailaren 13a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fagiano Okayama.
École nationale supérieure d'électrotechnique, d'électronique, d'informatique, d'hydraulique et des télécommunications
École nationale supérieure d'électrotechnique, d'électronique, d'informatique, d'hydraulique et des télécommunications (ENSEEIHT), ingeniaritza elektrikoan, informatikan, hidraulikan eta telekomunikazioetan espezializatutako Frantziako unibertsitatea da. 1907an sortu zen.
ZX Spectrum
ZX Spectrum-a 80ko hamarkadako etxe-ordenagailu ezagunetarikoa da. Lehen modeloa 1982ko apirilean Sinclair Research britainiar konpainiak Erresuma Batuan merkaturatu zuen, eta familiako azken modeloak 1993an fabrikatuak izan ziren. Bere erabilerraztasun eta salneurri merkeari esker herrialde askotako milioika lagunen lehen ordenagailua izan zen.
ZX Spectrum 16/48K (1982)
Lehen modeloek 16 edo 48 kilobyte RAM eduki zezaketen. Beraien ROM 16 kilobytekoa zen, Sinclair BASIC-a edukiz. Zilog Z80-A 3,50 MHz-ko abiadurarekiko CPU bat zuten. Kanal bakarreko soinua barneko bibragailu batek sortzen zuen. Teklatua kautxuzkoa zen. Programak eta datuak kasete grabagailu arrunt batean (ez barne) grabatzen zituzten. Telebista arrunt baterako bideo irteera bat zeukaten (Spectrum guztietan bezala). Spectrum guztiek 256x192ko bereizmena zituzten, 15 kolorerekin.
ZX Spectrum + (1984)
Teklatu hobearekiko Spectrum 48 Kb bat zen. Honetaz gain, reset-botoi bat zuen.
Nukleo gorri
Nukleo gorria mesentzefaloaren alde rostralean kokatzen den egitura da, eta koordinazio motorearekin erlazionatzen da. Nukleo gorriak kolore arros argia dauka freskoan, eta hau bertako burdinaren presentziaren ondorio dela uste da. Izan ere, bertan burdina bi formatan ageri da gutxienik, hemoglobina eta ferritina forman, hain zuzen ere.
ZX Spectrum
ZX Spectrum 128 (1985)
Bere teklatua eta aurreko modeloarena berdintsuak ziren. Baina barrutik ezberdinagoak ziren. 128 Kb RAM eta 32 Kb ROM (hobetutako BASIC-editore berri bat edukiz) zituen. Honetaz gain, hiru kanaleko soinu berria telebistan entzuten zen, MIDIrekin bateragarria zen eta zenbait periferikorako irteerak zituen.
Nukleo gorri
Kokapena
Nukleo gorria mesentzefaloaren tegmentuan kokatzen da, gai beltzaren dortsal aldean. 5cm inguruko diametroa du eta biribil itxurakoa da. Gainera, gai beltzarekin batera, bide extrapiramidal motorraren kortex azpiko zentroa dela esan dezakegu.
ZX Spectrum
ZX Spectrum +2 (1986)
1986an Amstrad lehiakideak Sinclair erosi zuen. Bere lehen modeloa, ZX Spectrum +2-a izan zen. Spectrum 128 bat zen, hobetutako teklatu batekin eta garrantzitsuena: kasete grabagailu bat zuen karkasan barne. Lehen aldiz bi joystick-etarako portuak zituen (aurreko modeloetan kanpo-interfazeen bidez konektatzen ziren).
Nukleo gorri
Atalak
Nukleo gorriak bi atal ditu:
ZX Spectrum
ZX Spectrum +3 (1987)
Kasete grabagailuaren ordez, 3 hazbeteko diskete-unitate bat zeukan. ROM 64 Kilobytekoa zen, disketearen sistema eragilearekin.
Tetraodon lineatus
Tetraodon lineatus Tetraodon generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Nukleo gorri
Funtzioa
Bide kortikoespinal edo piramidal garaturik ez duten ornodunetan, ibileraren kontrolaz arduratzen den nukleo nagusia da. Hala ere, primateetan,traktu kortikoespinala gailentzen denez, funtzionalki nukleo gorri - bizkarmuin traktua traktu bestigialtzat har dezakegu. Horregatik, primateetan, nukleo gorriak beste ugaztunetan baino garrantzia txikiagoa dauka. Hala ere, umeen lau hankako mugimendua nukleo gorriak kontrolatzen du, baita ibiltzerako garaian burutzen dugun eskuen mugimendua ere. Bestalde, sorbaldako eta goiko gorputz adarreko mugimenduen kontrolaz arduratzen dela pentsatzen da (atal magnozelularretik ateratzen diren zuntzen bidez). Gainera, gizakietan, nukleo gorriak eskuen gaineko kontrol moderatua dauka; izan ere, nukleo-gorri bizkarmuin traktua edo traktu rubroespinala muskulu talde handien mugimenduarekin erlazionatzen da nagusiki, goiko gorputz adarraren mugimenduarekin esaterako (baina ez beheko gorputz adarrarenarekin traktua bizkramuinaren atal torazikoaren goiko aldean amaitzen baita). Gainera, ez da hatzen kontrol zehatzaz arduratzen, horretarako traktu kortikoespinala baitaukagu. Bestalde, bere atal parbozelularraren bidez informazioa kortex motorretik garuntxoraino helduko da beheko oliba konplexuaren bidez.
ZX Spectrum
ZX Spectrum +2A (1987)
Bere karkasa +2koa zen eta barnea +3koa zen.
Nukleo gorri
Aferentziak
Nukleo gorriak zuntz edo aferentzia asko jasotzen ditu hainbat lekutatik: Kortex somatoeragile (ipsilateralki) eta somatosentikor primarioetatik, zerebelotik (nukleo tartekatuetatik kontralateralki), nukleo zurbiletik, gai beltzetik, nukleo azpitalamikotik eta baita nukleo hipotalamikoetatik ere.
ZX Spectrum
Klonak
50 klon ofizial zein ez-ofizial baino gehiago zenbatu dute, gehienak Ekialdeko Europan eta Hego Amerikan.
Nukleo gorri
Eferentziak
Nukleo gorriak bi eferentzia mota bidaltzen ditu:
ZX Spectrum
Klonak
90ko hamarkadan Spectrum-a, gainontzeko 8 bit-eko ordenagailuak bezala, 16 bit-eko ordenagailu berriek ordezkatua izan zen.
Presio atmosferiko
Presio atmosferikoa terminoak berak adierazten duenez, magnitude hori presio bat da, hau da, magnitude eskalar bat, atmosferako aireak objektuaren gainazalaren azalera-unitateko eginiko indar normal a adierazten duena, edo, bestela esanda, “indarra zati azalera” egitura duena. Hortaz, haren egitura dimentsionala presioaren berbera da:.
Gehienetan lurrazalaren gainean dauden objektuei buruz erabiltzen da kontzeptua, baina atmosferako edozein puntu edo altitudetan ere berdin definitzen da. Lurrean bizi garenez, ohikoa da erreferentzia modura itsas mailako puntuak hartzea, eta horregatik itsas mailako batez besteko presio atmosferikoaz hitz egiten da askotan. Funtsean, balio hori itsas mailako puntuen gainean dagoen atmosferako area-zutabearen pisuari dagokio. Zer esanik ez, une bakoitzeko presioa aldakorra da, gaineko aireako gasen proportzioen arabera, eta horretan garrantzi berezia hartzen du bertan dagoen ur-lurrunaren kantitateak.
Presio atmosferikoa ulertzeko hasierako ahaleginak
Antzinaroko jakintsuek ez zuten susmatzen aireak pisua zeukanik; uste zuten, labur esanda, aireak gorantz igotzeko berezko joera zuela, esanez hori gertatzen zela naturak "hutsaren izua" zuelako eta aireak espazioa betetzeko joera zuelako. Errenazimendu aren bultzadaren ondoren, 1635 en inguruan, Florentziako ingeniari eta iturginek instalazio hidrauliko handiak eraiki zituzten jauregietako lorategietan, ur-ponpa xurgatzaileez baliaturik. Horretan zebiltzala, laster konturatu ziren praktikan ezinezkoa zela ura hamar bat metro baino altuera handiagora igotzea. Arazoa argitzeko, Galileo ri (1564-1642) eskatu zioten horren arrazoia bilatzeko, baina 1642 an hil aurretik ezin ahal izan zuen erantzun egokirik aurkitu.