cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ibon Gaztañazpi
Gaur egun kirol emankizunak aurkezten segitzen du eta baita Gailurra Xtreme saioa ere.
Balmar-Gramont (Tolosa Okzitaniako metroa)
Historia
Geltokiak lanak izan ditu 2017-2019 urteen artean, tolosa alineako arraunak bikoizteko proiektuaren baitan, 26-52 metro artean. Lan horiek jada existitzen diren kaien antolamenduan oinarritu dira, oraindik ustiatu gabe baitaude.
Matthias Mayer
Matthias Mayer (Afritz am See, 1990eko ekainaren 9a) eskiatzaile austriarra da. Neguko hiru Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen Alpetar eskiko Super-G eta aldapan beherako probetan. Austriako alpetar-eskiatzaileen artean domina gehien eskuratu dituen eskiatzailea da.
Balmar-Gramont (Tolosa Okzitaniako metroa)
Hiriko busa
Geltokia eta linearekin konekta da.
Hiriarteko busa
Geltokia Arc-en-Ciel sarearen 304, 353, 376, 381 eta 756 linearekin konekta da.
Kanta
Irratian
Musikaren eta irratiaren arteko harremana hain da estua, nekez pentsa genezakeela nolakoa izango litzatekeen medioa irratiko hizkuntzaren osagai hori gabe. Espainian 20. Hamarkadan hasi zen irratia komertzializatzen. Hasieran, zaila zen kontzertuetara irratia gerturatzea baina diskoak agertzerakoan dena erraztu egin zen eta musika emisorak asko hazi ziren. Orduan jendearentzako musika entzuteko medio nagusia bilakatu zen irratia.
Matthias Mayer
Ibilbidea
Austria mendialdeko Karintia estatuan jaio zen. Aita Helmut Mayer du, 1988ko Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuena eta 1989ko Munduko txapelketan ere bai.
Lintot
Lintot Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Matthias Mayer
Ibilbidea
2009an egin zuen debuta Munduko Kopan, Sestrieren hain zuzen ere. Super-G proban espezializatu zen eta 2013ko urtarrilean lortu zuen aurreneko podiuma.
2014ko Sotxiko Jokoetan ordea aldapa beherako proban lortu zuen urrezko domina. 2018ko Pyeonchangeko Jokoetan Super-G proban lortu zuen urrezko domina. 2022ko Pekingo Jokoetan aldapa beheran brontzezko domina lortu ondoren Super-G proban urrezkoa eskuratu zuen.
Lintot
Biztanleria
2007an Lintot udalerrian erroldatutako biztanleak 459 ziren. Familiak 168 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 64 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Kanta
Kaseteak eta biniloak
Kasetea audioa biltegiratzeko oso erabilia izan zen formatu bat da. Europara eta Estatu Batuetara Philips elektronika enpresa holanda rrak ekarri zuen formatu hau,1964 ean patentatu zuenean. Ondoren, ikaragarrizko arrakasta lortu zuen, enpresa honek doako lizentzia eman zienean beste enpresa elektroniko batzuei, hala, alternatibarik arrakastatsuena bilakatuz musika entzuteko.
Hasiera batean, “Audio compact cassette” (audio konpakto kaseta) izenpean zen ezaguna eta hau, magnetofonoa ordezkatzeko iritsi zen tresna izan zen, izan ere, magnetofonoa ez zen tresna erraza lekualdatzeko. Beraz, mugikortasun erraza zela eta hasi zen arrakasta hartzen audio formatu hau. Kasetea gero eta txikiagoa izan, orduan eta konpaktoagoa da eta lekualdatzeko errazagoa, ondorioz, aurrez zeuden arazoei aurre egiteko eta merkatuko alor hori betetzeko sortua izan zen.
Lintot
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Kanta
Kaseteak eta biniloak
Kaseteak plastikozko karkasa babesle bat du eta bi karrete txiki barne hartzen ditu honek, erdian zinta magnetiko bat zutenak. Zinta horretan, bi pista estereofoniko zeuden, bakoitza alde batean, A aldea eta B aldea bezala ezagutzen ditugunak.
Alemanian hasi ziren lehen kaseteak egiten, 1964.urtean. Lehenengo kasete hauek grabaketa baliabide gisa hasi ziren saltzen, baina kalitate faltagatik eta biltegiratzeko gaitasun urriagatik, ez zen askorik erabili grabaketa musikaletarako. 1971. urtean kasetearen historiako gertakari nabarmenetako bat izan zen, Dolby enpresak egindako hobekuntzak zirela eta, musikarako erabilgarria izaten hasi baitzen kasetea eta ekoizle desberdinen konfiantza irabaziz joan zen formatu hau. Soinu kalitatearen hobekuntza nabarmen hau zela eta, industria diskografikoko paradigma berria bihurtu zen kasetea.
80ko hamarkadan sartzean eta walkmanaren sorrerarekin sekulako gorakada izan zuen kasetearen erabilerak eta hauen produkzioa masifikatu egin zen. Horrez gain, walkman modelo horiek irrati sintonizadoreak ekarri zituzen, AM/FM, hare zabalagoa eginez garaiko eskaintza.
Berandugao, metalezko zintak kaleratu ziren eta honen ondorioz, diskografiak biniloak egiten hasi ziren, baita kasete zintak ere. Kasete konpaktoak musikaren eta grabaketaren industria osoa bereganatu zuen 80.hamarkadan eta hala egin zuen 90.hamarkadara arte. Orduan, disko gogorrekin funtzionatzen zuten ekipo domestikoak, disketeak edota CD-ROM-ak garatu ziren, casettearen erabilera murriztuz. Disko konpaktoa 1982 an sortu zen eta bere kopia digitalak kalitate galerarik gabe egiteko gaitasuna zela eta, kasetearen kontsumitzaileen arreta irabazi zuen. Beraz, kasete konpatoa erabiltzeari utzi zion jende askok.
Lintot
Etxebizitza
2007an 183 etxebizitza zeuden, 173 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 183etxeak ziren. 173 etxebizitza nagusietatik 160 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 110 etxek bost zituzten. 146 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 73 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 97 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Mequinenzako gaztelua
XIV-XV. mendeen artean eraikiarazi zuten Mequinenzako baroi ziren Montcada familiako kideek. 1959an zaharberritu zuen Adolf Florensa arkitektoak.
Kanta
Kaseteak eta biniloak
Gaur egun, nahiz eta teknologia oso garatuta egon alor honetan, badira teknika analogiko honi babesa ematen jarraitzen duten musikari eta musikazaleak.
Zouerat
Zouerat (الزويرات‎; Zouérat edo Zouerate) Mauritaniako hiria da, herrialdearen iparraldean handiena dena. Burdinzko meak ditu, Nuadhibura trenen bidez garraiatzen dituztenak.
Alferkeriarako eskubidea
Alferkeriarako eskubidea (Le droit à la paresse) Paul Lafargue idazle franko-espainiarraren saiakera utopiko bat da, bere lehen lan teorikoa, Ingalaterran 1880an idatzia L'Egalité egunkarian lehen aldiz argitaratzeko eta, ondoren, 1883 liburuxka bezala.
Lintot
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 305 ziren, horien artean 237 aktiboak ziren eta 68 inaktiboak ziren. 237 pertsona aktiboetatik 220 lanean zeuden (124 gizon eta 96 emakume) eta 17 langabezian zeuden (9 gizon eta 8 emakume). 68 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Alferkeriarako eskubidea
Obran, Lafarguek kapitalismotik jaiotako sistema ekonomikoaren kritika marxista egiten du, eta horren garapenak, azkenean, superprodukzio krisi bat ekarriko luke, langabezia eta langileen artean miseria sortuz. Lafarguek proposatzen du, makinen erabilera orokortuz eta lanaldia murriztuz, ongizate-eskubideen estadioa lortzea, gizarte-iraultzaren amaiera ekarriko lukeena, eta haren gizarteak zientziei, arteari eta oinarrizko giza premiei eman diezaieke bere denbora. Aisialdia goraipatuz, Lafarguek iraultza soziala proposatzen du eta gure denbora pertsonala zientzietara, artera eta behar espiritualak asetzera bideratzen du. Ez da nahastu behar kausa hau Ongizatearen Estatua deiturikoarekin ("Welfare State" eta "Warfare State"; cfr. Otto von Bismarck), ezta estatu sozialarekin, merkatuaren ekonomia sozialarekin edo zuzenbide estatu sozial eta estatu demokratikoarekin ere.
Lintot
Diru sarrerak
2009an Lintot udalerrian 173 unitate fiskal zeuden, 451 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.406 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Lintot udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 520 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kanta
CDa
Disko konpaktoa (CD bezala ezaguna inglesezko siglak direla eta) datuak formatu digitalean biltzeko erabilitako disko optiko bat eta informazio mota desberdinak gordetzeko erabili daiteke: audioa, irudiak, bideoak, dokumentuak…
Teknolohia hau CD audio gisa hasi zen argitaratzen, baina beranduago, birmoldatua izan zen informazio desberdinak onar zitzan, hala nola, CD-ROM (datuak), VCD eta SVCD (bideoa), DC-R eta CD-RW (grabazio domestikoak) eta CD-i, Photo CD y CD EXTRA (datu mistoak).
Disko konpaktua LaserDisc-aren garapen naturala dira. Prototipoak Philips eta Sony-ren eskutik sortu ziren, hasiera batean elkarrekiko independienteki. Hala ere, geroago, elkarlanean aritu ziren. 1980ko ekainean aurkeztu zen industrian.
Audio disko optikoen prototipoak
1974. urtean, Lou Ottens Philipseko audio industrako zuzendariak, audio disko optiko bat sortzeko aukera izan zuen, zazpi pertsonen artean osatutako taldea batean. Hauek binilo diskoen kalitatea gainditzen zuten. 1977an, audio disko optiko digital txiki bat eta erreproduktore bat egin zuten taldeko zuzendariek eta honi “disko konpaktua” izena jarri zitzaion.
Bitartean, Sony Corporationek audio disko optiko digital bat kaleratu zuen 1976ko irailean. 1978an, konpainia honek audio disko optiko digital berri bat atera zuen, 150minutuko erreprodukzio denborarekin eta kalitate hobean.
Kolaborazioa eta estandarizazioa
Beranduago, 1979an, Sony eta Philipsen artean ingeniariz osatutako lantalde bat osatu zuten, audio disko digital berri bat diseinatzeko asmoz. Kees Shouhamer Immink eta Toshitada Doi izan ziren proiektuaren lidergotza eraman zutenak eta ikerketa laser teknologiak eta disko optikoak bultzatu zuen enpresa bakoitzak independienteki. Urtebete esperimentazioan eta eztabaidan igaro ondoren, CD-DA sortu zen.
Philipsek LaserDisc teknologia erabili zuen bideo formaturako eta Eight-to-Fourteen modulazioarekin kolaboratu zuen hobekuntzak egiteko diskoen hondatze-prozesua moteltzeko. Sonyk bitartean CIRC akats zuzenketa metodoa erabili zuen horretarako.
Komertzializazioa
1981ean, Herbert von Karajan okestra zuzendariak disko konpatuen baliozkotasuna berretsi zuen eta Salzburgoko Jaialdian bultzatu zuen. Ordutik aurrera, bere arrakastak gora egin zuen. Formatu horretan grabatutako lehenengo lan grabatuak Europan Alpina Sinfonia, Frédéric Chopinen balsak, Claudio Arrau pianojolearen obrak, ABBA taldearen The Visitors eta abar izan ziren. 1983an ekoitzi zen lehen disko konpaktua Estatu Batuetan CBS enpresaren eskutik (gaur egun Sony Music) eta Billy Jorl musikariaren lanak izan ziren.
Disko konpaktoen produkzioa Estatu Batuetan eta Alemanian zentratu zen urte askoan zehar. 1982an, aldiz, Sony eta Philips izan ziren CD-a komertzializatzen lehenengoak eta 1984. urtean, mundura zabaldu ziren.
Spotify eta Youtube
Spotify Suediako aplikazio multiplataforma bat da, streaming bidez musika erreproduzitzeko erabiltzen dena. "Premium" negozio-eredua du, doako zerbitzu oinarrizkoa eta publizitateduna; baina ezaugarri gehigarriak ditu, audio-kalitate hobearekin, ordainpeko harpidetza baten bidez. Programa 2008 ko urriaren 7an abiatu zen Europako merkatura, eta beste herrialde batzuetan 2009 an ezarri zen.
Spotify 2006 an sortu zuten Suediako Stockholm hirian Daniel Ek eta Martin Lorentzonen eskutik. EKEren arabera, konpainiaren titulua hasiera batean gaizki ulertu zen Lorentzonek oihukatutako izen batetik. Geroago, "Detektatu" eta "identifikatu" zitekeen konbinazio baten etimologian pentsatu zuten. Stockholm, Suedia eta New Yorken egoitza duen enpresa suediar-estatubatuarrak; Universal Music, Sony Music, EMI Music (2012an desagertua), Hollywood Records, Interscope Records eta Warner Music diskoetxeekin hitzarmenak sinatu ditu.
2020 ko abenduan, konpainiak 345 milioi erabiltzaile aktibo zituen hilean, 155 milioi harpidedun barne. Munduko musika-transmisioko zerbitzurik handienetako batean kokatuz.
Youtube bideoak partekatzeko webgune estatubatuarra da. Film, telebista saio eta bideo musikalen klipak eskaintzen ditu, baita eduki amateurrak ere, hala nola, bideoblogak eta YouTube Gaming. Plataforma honetarako edukia sortzen duten pertsonak, oro har, youtuber izenez ezagutzen dira.
PayPal-eko hiru langile ohiek sortu zuten 2005 ko otsailean, eta 2006 ko urrian Google Inc. enpresak erosi zuen 1650 milioi dolarren truke. Interneten gehien erabiltzen den webgunea da. 2018 ko abuztutik aurrera, webgunea munduko bigarren gunerik ezagunena da, Alexa Interneten arabera, Googleren atzetik. 2019 ko maiatzetik aurrera, YouTubera 500 bideo ordu baino gehiago igotzen dira minutuero. Hiruhileko publizitateko diru-sarreren arabera, kalkulatzen da YouTubek 15 mila milioi dolarreko diru-sarrerak dituela urtean.
Youtubek eragin handia izan du herri kulturan; horren erakusgarri da Time aldizkariak 2006ko azaroan emandako "urteko asmakizuna" saria jaso izana. Webgunea Interneteko mota guztietako fenomenoak zabaltzeko hedabide oso ezaguna bihurtu zen, eta pertsona garrantzitsu askok ere erabili dute.
Euskal kantu tradizionalak
Euskal Literatura idatzia hasi aurretik, literatura ahoz hedatzen zen. Lehendabiziko zeharkako ahozko literaturaren aipamenak 1452ko Bizkaiko Foru Zaharrean agertu ziren. Kopla hauek hileta-kantak edo eresiak ziren. Orduko kronistek mota honetako kopla asko bildu zituzten, batzuek herri tradizioan luzaroan zirauten eta beste asko transkribatuak ziren, adibidez:
Garai berdintsuan, Baladak edo erromantzeak nagusitu ziren. Hauek, mota askotako gaiak (hilak, batailak, suteak, amodio eta desleialtasuna, eta abar) jorratzen dituzten literatur lanak dira. Zaila da esatea noizkoak diren balada hauek. Izan ere, balada bat noizkoa den ziurtatzeko hiru data desberdin hartu behar dira kontuan: baladaren lehen jasoaldia, hots, noizkoa den gaur ezagutzen dugun lehen aldaera; baladak aipatzen dituen gertakariak noizkoak diren; eta azkenik, noiz jaso den balada hori euskal eremuan.
Adibidez, “Brodatzen ari nintzen” bezala ezagutzen dugun balada, XVIII. mendea n jaso zen euskal eremuan. Honen lehen jasoaldia Albania koa da, XII. mendekoa eta “Neska ontziratuaren balada” deitzen zen.
Bestalde, balada batzuek ekintza historikoak (1448ko Arrasateko sutea) edo benetako pertsona famatuen bizitzak (Bereterretxen khantoria) jorratzen dituzte.
Egile ezezagunekoarenak izanda, ziur asko orduko koblakariek eginak ziren. Koblakarien ohitura XIX. mendean, Etxahun, Jose Maria Iparragirre edo Joan Ignazio Iztuetak mantendu zuten. Balada nagusiak honako hauek dira:
Bertsolarien hitzak
Bertsolaritza XIX. mendetik aurrera garatu zen Euskal Herrian. Ez zen lurralde guztian indar berarekin hedatu, ordea. Gipuzkoako eskualde batzuek eman zituzten bertsolaririk ezagunenak. Bertso gehienak, XIX. mendeko gerra eta gatazken ingurukoak ziren. Hori dela eta, frantsesen aurka, karlisten zein liberalen alde eta Kubako independentzia-gerraren berri emanez bertso-paper mordoxka bat iritsi ziren. Bertso-paperen hasiera XIII. mendean izan zen eta gehienak pilotarien balentrien berri emateko erabiltzen ziren (Pilota partida bat Irun herrian). Hauen bidez zabaldutako bertsoak oso modan egon ziren, zenbait kasutan gainera, orduko gertaera eta albisteak jakinarazteko modurik herrikoienetako bat ziren.
Mende hartako bertsolari zaharrenen artean Xenpelar errenteriarra da ospetsuena. Haren bertso-sorta askok bizirik diraute euskal kantutegian: Betroiarenak, Pasaiako zezenarenak edo Ia guriak egin du, esaterako.
Garaiko bertsolari batzuen izenak:
Gaur egun arte bizirik mantendu diren bertso batzuk:
Euskal kantagintza berria
Euskal kantagintza berria Euskal Herrian gertatu den fenomeno bat da, 60ko hamarkadan euskal kulturan eman zena, bereziki musikan. Mugimendu honek 80ko hamarkada arte irraun zuen. Espaniako gerra zibila galdu eta gero, Euskal herriko herritek ez zuten egoera on bat bizi eta Euskal kantagintza berria etorri zen Euskal Herria “esnatzeko”. Horregatik, garai horretako abestiek gai sozialak eta politikoak aipatzen dituzte. Peio Ospitalek honela esan zuen: «Eguneroko bizitzako kontuak kantatzen genituen. Euskara, langabezia, errepresioa... Kantua borrokarekin lotua zegoen. Kantua desalienatzailea zen, euskal kontzientziaren piztailea». Formaren ikuspegitik, Kataluniako, Frantziako eta Ameriketako hainbat egile abeslari hartu zituzten eredutzat. Garai honetako abeslari famatu batzuk Benito Lertxundi, Xabier Lete, Mikel Laboa eta Gontzal Mendibil dira.
XXI. mendeko belaunaldi berria
Gaur egun Euskal Herrian, herri tradiziotik sortutako musika aldaerez gain, landutako generoak ere baditugu folk musika, rocka, pop, ska eta abar bezalakoak.
Gatibu: Gatibu Gernika-Lumo ko (Bizkaia) rock estiloko musika talde bat da. 2000ko udan sortua. Mendebaleko euskaran abesten dute, Busturialdeko euskalkian, zehazki. Abesti ezagunen artean euritan dantzan, aske maite eta pailazo bezalakoak ditugu.
Izaro: Izaro Andres Zelaieta, Mallabian jaiotako abeslaria da. Batez ere, Alternative/Indie estiloetan aritzen da. Plazaratutako abesti gehienak euskaraz dira, baina gaztelaniaz eta ingelesez ere abesten du.
El tol sarmiento: En Tol SarmientoETS siglaz ere ezaguna da. Euskal Herriko ska-rock eta reggae musikako talde bat da. Taldea Ekora (Araba) herrian sortu zen, 2005ean. Abesti ezagunen artean ametsetan eta aukera berriak bezalakoak ditugu.
Glaukoma: Glaukoma Tolosako (Gipuzkoa) rap eta reggae musika taldea da, 2010 urtean sortua. Abesti ezagunen artean kalima eta haizea bezalakoak ditugu.
Zetak: 2019ko azaroaren 18an sortutako euskal musika pop-elektronikoko talde bat da, Pello Reparazengaitik sortua. Abesti ezagunen artean errepidea, hegan eta akelarretan bezalakoak ditugu.
Nøgen: 2016an Donostian sortutako folk pop musika talde bat da. Abesti ezagunen artean nora daukagu.
Euskal Herria
Benito Lertxundik ere bere protagonismo nabarmena izan du euskal musikan. Bakarlari gisa aritzeaz gain, Ez Dok Amair uko kide ere izan zen. Lertxundik kantautore ezagunenen artean pisu handia dauka, bai Euskal Herrian bai kanpoan ere. Musika txikitatik oso presente eduki izan du etxe giroan, betidanik ohitura zen familia giroan abestea. “Bizkaia maite”, “Nere herriko nexkatxa maite”, “Maria Solt”, “Oi ama Euskal Herri”... abestiengatik da ezaguna.
Euskal Kantagintzako partaide nagusitzat ere Xabier Lete dugu. Euskal idazle, poeta eta kantari hau gaztetatik hasi zen idazten. 1965ean, Mikel Laboa, Benito Lertxundi, Joxean Artze, Jose Angel Irigarai eta Lourdes Iriondorekin bat eginez, Ez Dok Amairu taldea sortu zuen. 1972. urtean, Ez Dok Amairu taldeak bere ibilbideari agur esan zion. Ondorioz, Letek bere bakarkako ibilbidea jarraitu zuen bere emazte Lourdes Iriondorekin batera. Ezaguna da “Xalbadorren heriotzean”, “Habanera”, “Izarren hautsa”... kantuengatik.
Garai bateko kantagintzako erreferente hauez gain ere, Euskal Herri mailan ere baditugu hainbat kantari esanguratsu. Gaur egun, ezagunenenen artean Eñaut Elorrieta, Alex Sardui, Zuriñe Hidalgo, Ines Osinaga, IZARO, Pello Reparaz… Euskal abesti arrakastatsuen zerrenda:
Amerikako Estatu Batuak
Amerikarrak izan ziren lurreko lehen biztanleak lehen musika jotzen. Estatu Batuetako musika dozenaka edo ehunka talde indigenena eta etorkinena da, guztiak eskualde-isolamenduan garatu zirelarik AEBetako Gerra Zibilera arte, herrialde osoko pertsonak armadako unitateetan bildu zirenean, musika estiloak eta praktikak trukatu zituzten.
Musikaren eta arrazaren arteko harremana, beharbada, musikaren esanahiaren adierazgarriena da Ameriketako Estatu Batuetan. Afrikako eta Europako iturri desberdinetatik abiatuta, afroamerikar musika-identitate baten garapena, etengabeko gaia izan da Estatu Batuetako musikaren historian.
AEBetan hainbat estilo daude. Nazioartean ezagunenak diren generoak: jazz, blues, country, bluegrass, rock, rock and roll, R & B, pop, hip hop, soul, funk, gospel, disko, house, techno, ragtime, doo wop, folk, boogaloo, Tejano, reggaeton, surf eta saltsa dira.
Hego Amerika
Latinoamerika, historikoki, diktadura-erregimenek askorengatik zigortutako eskualdea izan da. Estatu kolpe ugari izan dira inguruko ia herrialde guztietan, eta batzar militarrek edo diktadoreek indarra erabili zuten legea ezartzeko, errepresioaren bidez boterean hamarkadak iraunaraziz. Dinamika horren tamaina ulertzeko, nahikoa da XX. mendearen bigarren erdian horrelako botere militarrari amore eman ez dioten herrialdeei erreparatzea.
Era berean, musika salaketa-tresna bihurtu zen batzuentzat, eta mehatxu beste batzuentzat, bereziki justizia aldarrikatzeko eduki handia zuten kantak, protesta-kanta gisa ezagutzen direnak. Genero musikal honen jatorria, besteak beste, langileen sindikatuen sorreran dago, abesti tradizional zaharrei letra politizatu berriak gehitu baitzizkieten, elkartasun eta protesta ereserkiak sortzeko asmoz.
Latinoamerikan, 1960, 1970 eta 1980 urteak izan ziren protesta kantuaren goraldi handiena izan zuten urteak, kontinente osoko artistekin:
Ingalaterra
Bere historia osoan zehar, Erresuma Batua izan da aro modernoetako eta CRS/RSC garaikideetako musika-berrikuntzaren esportatzailerik handiena. Jatorriak, Erresuma Batuaren historiaren kultura-oinarria ezarri du, musika sakratutik, mendebaldeko kulturatik eta antzinako eta ohiko folk musikatik eta Ingalaterra, Eskozia, Ipar Irlanda eta Galesko instrumentuetatik. XX. mendean, musika estatubatuarraren eragina izan zen nagusi herri musikaren barruan. Honek, britainiarren inbasioaren "eztanda" eragin zuen, ondorengo mugimendu nabarmenenak heavy metal britainiarraren olatu Berria eta Britpop dira. Gaur egun, Erresuma Batuko musika industria munduko handienetako bat da, musika modernoan eragina duten britainiar musikari ugarirekin.
Hinbat musikari famatu izan dira Ingalaterran, adibidez: The Beatles,The Rolling Stones, Radiohead, The Who,  The Clash, The Kinks, Sex Pistols,  David Bowie,  Elvis Costello, Led Zeppelin, The Smiths, Queen
Frantzia
Frantziako musika ezaguna da munduan estilo ugaritasunagatik, eta azpimarratzekoa da bere erritmo batzuk Latinoamerika, Afrika eta Asiatik etorritakoak direla.Frantzia kontinentalak eragina izan du munduko moden erritmoetan.Korsikako eskualdeetan eta Auvergneko mendietan musika folkloriko eta tradizional frantsesa gordetzen da oraindik, non eskusoinua eta pianoa diren abestietako protagonista nagusienak. Frantziako musika hobekien kontserbatsen dena da, bere jatorria erdia aroan dago.
Gaur egun, Frantziak musika jaialdi garrantzitsuak ditu, Europa osoan eta mundu osoan nabarmentzen direnak, adibidez: Astropolis, Bresten egiten den tekno, hardcore, pop, punk eta elektronikako musika jaialdia.
Espainia
Espainiako historiako eta garai guztietako abeslari espainiar onenei dagokienez, hauek ditugu esanguratsuenak:
Azpimarratzekoa da, artista espainiar horiek guztiek arrakasta izan dutela bai Espainian baita nazioartean ere.
Historiako edo azken aldiko abeslari ospetsu onenei dagokionez, esan beharra dago espainiar pop, balada, kantu arin, flamenko eta musika genero mota gehiagotakoak daudela.
Kantu flamenkoa
Espainiar kultura musikalaren barruan, Flamenkoa dago. Hau, Andaluziako arte originala da; kultura iijito, arabiarra, kristaua eta judua bezalakoen eraginaren eta mestizajearen emaitza. Musika, kantua eta dantza integratzen ditu, eta, gaur egun, adierazpen artistiko hori mundu osoan estimatzen eta praktikatzen da.
Abesti esanguratsuenak
Espainiar historiako abesti esanguratsuen artean hauek ditugu aipagai:
Italia
Italia kulturaz aberatsa da, ohituraz eta figura nabarmenez betea. Horren beste froga bat da italiar jatorriko musikari eta abeslari ugari nabarmendu direla bai herrialde honetan bai mundu osoan.
Agertokiko emanaldiaren bitartez transmititzen den sentimendua garrantzitsua da. Izan ere, Italiako abestiek, sentimenduak Latinoamerikan eta Estatu Batuetan ohituta gauden baino modu lirikoagoan azaltzeko joera dute.
Italiar kantari garaikide askok espainir-hiztunen aldeko joera izan dute, eta haien kanta arrakastatsuenak, italieratik gaztelaniara itzuli dituzte, espainierazko entzulegoaren barruan beren bidea egiten hasteko.
Italiar historian zehar, hurrengo abeslari famatuak ditugu aipagarri:
70ko eta 80ko hamarkadaren artean
Umberto Tozz i, The Pooh, Mattia Bazar, Raffaella Carrá eta Ricchi e Poveri
90ko hamarkadatik aurrera
Eros Ramazzotti, Laura Pausini, Gianluca Grignani, Nek, Tiziano Ferro eta Il Volo.
Artista horiek arrastoa utzi dute Europan ez ezik Latinoamerikako herrialdeetan ere, hala nola, Mexikon, Argentinan, Brasilen, Kolonbian, Txilen, Perun, Uruguain eta Venezuelan.
Abesti garrantzitsuenak
Italiar historiako abesti esanguratsuen artean hauek ditugu aipagai:
Afrika
Musika afrikarra aberatsa eta mota askotakoa da. Instrumentu propio asko dauzka, djembea, kora, xilofonoa, timbila etab. Belaunaldi askotan zehar Europa eta Amerika ko hainbat genero musikaletan influentzia nabarmena izan du, esaterako gospel, blues, kalipso edo salsa ren gisakoetan. Beste herrialdeentzako nfluentzia handi bat izateaz gain, musika afrikarra kultura aldarrikatzeko tresna gisa erabili izan da, baita giza eskubide en alde borrokatzeko eta emakumeei ikusgarritasuna emateko ere.
Kontinente osoko herrialde desberdin bakoitzak kantu estilo eta ezaugarri berezi batzuk dauzka, baita instrumentu edota generoak ere.
Maroko
Marokon soilik esaterako, sekulako musika-aniztasuna dago, izan ere eskualde bakoitzak ezaugarri bakarrak dituen kantak dauzka. Marokoar musika tradizionala herritarren egunerokotasunean oso garrantzitsua da, izan ere jaiotzetan, ezkontzetan, hiletetan, bilera erlijioso etan edota jaialdi etan presente dago.
Musika marokoarra lau generoz osatuta dago: bereber musika (ohikoena), chaabi musika (amazigh), gnawa musika (amazigh eta afrilarraren nahasketa) eta azkenik andaluziarra.
Musika amazigha edo bereberra eskualdeka hiru taldetan banatzen da.
Musika arabiar-andaluziarra berriz Meknes, Fez, Rabat, Salé, Tánger , Tetuan , Ujda eta Chefchaou en bezalako herrietan kokatzen da. Abesti hauek arabiar kultuan edo kolokialean abes daitezke, batzuetan baita gazteleraz eta hebreera z ere.
Marokoko abeslari esanguratsu batzuk:
Afrika Beltza
Saharaz hegoaldeko Afrika ri edo lagunarteko hizkuntzan Afrika Beltza deiturikoari dagokionez aldiz, abestiek bestelako ezaugarriak dituzte. Musika oso integratuta dago bai herritarren egunerokotasunean eta baita naturan ere. Horregatik musikak, gizakian munduarekiko duen harremanean ezinbestekoa da beraientzat. Jaiotzetik, ume eta helduek herriko dantzak eta abestiak ikasten dituzte, eta bizitzan zehar hainbat esparrutan baliogarriak suertatzen zaizkie, adibidez lan gogor eta pisutsuak arintzeko, jaiotzak eta hilotzak ospatzeko, jarrera agresibo eta biolento ak neurtzeko…
Erabiltzen dituzten instrumentuak danbor rak, xilofono ak, txirula k, tronpeta k, oboea k, arku musikalak, kora (arpa mota bat), aranberra k, zintzarria k etab. dira.
Estilo ezagunenak afrobeata, apala, benga, bikutsia, coupé-décalé a, highlifea, isicathamiya, jújúa, kwaito a, kizomba, makossa, mbalaxa, mbaqanga, mbubea, palm-winea, raïa, runba, sakara, eta taaraba dira.
Hegoafrika
Hegoafrika ko musika antzinako koloniak zeudenetik gaurkotasunerarte eraldatuz joan da, bere estilo propioa birsortuz. XVIII mendean herbeheretarrek Afrikan koloniak zeuzkatenean. Herritarrek mendebaldeko influentziak eraginda instrumentu eta ideia berriak garatu zituzten, khoi-khoi hiru sokako gitarra eta mamokhorong soka bakarra duen biolina adibidez. Hegoafrikako genero musikal garrantzitsuenen artean gospela zen aipatzekoena, baina denboran aurrera joan ahala genero berriak sortzen joan dira, Drum&Bass a, Kwaito a, Afrikaans a, Trantze psikodelikoa eta Metala adibidez.
Gizonak
Gizon ek hainbat ahots erregistro izaten dituzte. Oro har gizonek erregistro baxuagoak lortzen dituzte eta ume ek eta emakume ek erregistro altuagoak. Musika munduan termino hauek izan dira erabilienak gizonen ahots erregistroak sailkatzeko: baritonoa, tenore a eta baxua.
Baritonoa
Opera eta antzerki musikal ean, gaizto aren edo gizon botere tsuaren papera baritono batek interpretatu ohi du.
Tenorea
Tenore edo tenor, gizonezkoen ahots altuena (tenore robusto, tenore contraltino, tenore di grazia eta tenore spinto aldaerekin, besteak beste) eta altu eta baritonoen arteko erregistro musikala (saxo tenorra, esaterako).
Baxua
Baxu bat (latinezko bassus: "Larria, baxua") ahots maskulino baxuena duen abeslari bat da. Operan, baxu bat, giza ahotsaren mailarik altuenera iristeko gai den gizonezko abeslari bat da.
Baxu mota desberdinak daude. Hauek dira ezagunenak: baxu sakona, baxu arina, edo baxu kantaria, baxu caracètre, baxu buffo, baxu Hoher, baxu baritonoa eta baxu lirikoa.
Kastratua
Kastratua, abeslaria umea denean, zikiratu egiten da bere ahots altua kontserbatzeko. Espainian hasiera batean, jende honi “capón” deitzen zitzaien, baina orain italierazko kastratu izena erabilten da. Kastrazio prosezua, testikuluak kentzean datza. prosezu honetan ez da zakila ukitzen. Prosezu hau, ondo abesten zuten umeei egiten zitzaien. Horrela, umeak nagusi egiten zirenean txikitako ahotsa mantentzen zuten eta emakumeen ahotsak simula zitzaketen. Prosezu hau egiten zuten, heldu baten esperientzia eta ume baten ahotsa elkartzeko. Ume batek ezin zituen gauza asko interpretatu.
Hauek dira kastratu famatuenak:
Kontratenorea
Kontratenore edo Kontratenor ohikoa baino erregistro eta tesitura altuagoa duen tenor-ahotsa da. Emakumezkoen kontralto edo mezzo-sopranoen parekoa, Ingalaterran agertu ziren XVII. mendearen erdialdean, hala ere, lehen polifonian jada falsettoak egiten zituzten.
Sopranoa
Ahots argiak eta arinak dira. Nota oso altuak har ditzakete. Naturaltasun handia dauka nota oso altuak sortzeko. Izan daiteke, laringearen artrofia batengatik soprano izatea, horregatik, batzuetan, emakume ahotsa daukate. Baita ere, gerta daiteke hitz egiterakoan gizon ahotsa izatea eta berriz, abesterakoan emakume ahotsa izatea. Honek esan nahi du abeslari horrek teknika oso landua duela eta kapaza dela nota altuetara heltzeko. Honen adibide: Dominique Visse (intimista) eta Aris Christofellis (fortzatua). Jende askok soprano kontsideratzen du Philippe Jaroussky eta Andreas Scholl, baina hauek ahots mezzosoprano batetik gertuago daude.
Kontraltua
Emakume kontraltuaren tinbre antzekoa. Logikoa denez, ahotsaren burua grabeagoa da. René Jacobs talde honen barruan dago. Grabeenak direnak, tenore altino edo kontraltinoekin nahastu daitezke. Baina teknika besteen antzekoa da. Batzuek Carlos Mena kontralturik hoberena dela diote. Honek, hitz egiterakoan tenor ahotsa dauka. Besteen aldean, kontratenore altuek, hitz egiterakoan ahots ilunago bat izan dezakete.
Ahots hirukoitza
Ahots hirukoitza edo txistu erregistroa, gizakiak izan dezakeen ahotsik altuena da. Erregistro honek, produkzio fisiologiko ezberdin bat dauka beste erregistroekin konparatua. Soprano batzuetan, ahotsa triple ahotsera joan daiteke.
Adina
Erregistro hau oso komuna da umeen artean. Entrenamenduaren bidez, erregistro hau lor daiteke, adibidez, ume batek garraxi edo negar egiten duenean ematen da. Emakume askok ahots hau mantentzen dute. Beraien ahots korden arabera. Gizonezkoek nerabezaroan galtzen dute normalean ahots hirukoitza egiteko gaitasuna. Beste batzuetan, 30 urte egin baino lehen galtzen dute.
Sopranista
Sopranista, soprano baten ahotsa egin dezakeena da falsete baten bitartez. Kontratenorearen ahotsaren alternatiba bat da. Normalean, gizon heldu bat ez da kapaza soprano erregistroan kantatzeko ez bada falsete baten bidez
Sopranista eta kontratenorea ezberdintzen ditu falsetean erregistro ezberdinetan abestu dezaketelako. Sopranista baten maila, bere ahots mailaren araberakoa da. Falsetean abesten duen pertsona bat mezzosopranoa izan daiteke. Kazajo Dimash Kudaibergen ahots mota honen erreferente bat da.
Kanpo estekak
Euskarazko abestiak
Bestelako abestiak:
Silvano d'Orba
Silvano d'Orba Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Silvano d'Orbak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Thun-l'Évêque
Thun-l'Évêque Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thun-l'Évêque udalerrian erroldatutako biztanleak 610 ziren. Familiak 228 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 88 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etty Hillesum
Esther "Etty" Hilesum (Middelburg, Herbehereak, 1914ko urtarrilaren 15 - Auschwitz-Birkenau, 1943ko azaroaren 30) Herbehereetako idazle judu bat izan zen. Alemaniaren okupazioan zehar Amsterdameko juduek jasandako jazarpenaren inguruan eta bere erlijiotasunaren inguruan egunerokoak eta hainbat gutunen egilea izan zen. 1943an deportatu eta Auschwitz-Birkenaun exekutatu zuten.
Thun-l'Évêque
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etty Hillesum
Bere egunerokoak antza andia du Anne Frankek idatzitakoarekin, baina honek 27 urte zituela idatzitakoa da.
Thun-l'Évêque
Etxebizitza
2007an 260 etxebizitza zeuden, 235 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 258 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 235 etxebizitza nagusietatik 202 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 68 etxek lau zituzten eta 134 etxek bost zituzten. 178 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 98 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 110 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 412 ziren, horien artean 292 aktiboak ziren eta 120 inaktiboak ziren. 292 pertsona aktiboetatik 259 lanean zeuden (150 gizon eta 109 emakume) eta 33 langabezian zeuden (13 gizon eta 20 emakume). 120 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 42 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Thun-l'Évêque udalerrian 242 unitate fiskal zeuden, 638 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.842 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 margolariak ziren eta 2 argiketariak.
2000. urtean Thun-l'Évêque udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Àngel Guimerà
Àngel Guimerà i Jorge (Santa Cruz Tenerifekoa, 1845eko maiatzaren 6a - Bartzelona, 1924ko uztailaren 18a) espainiako antzerkigilea izan zen.
Thun-l'Évêque
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Àngel Guimerà
Kataluniako renaixença antzerkigile nagusia izan zen, eta nazioartean ezagunena. Eragin erromantikoa antzematen zaio bere lanetan, Victor Hugoren eta Shakespeareren bidetik. Gai historikoak erabiltzen ditu sarri, lehen lanetan batez ere, nahikoa era librean bada ere. Horren erakusgarri dira Mar i cel (1888) eta Rei i monjo (1890) antzerki-lanak. 1890az gero, bertsoa utzi eta hitz lauz idazten hasi zen, eta Erdi Aroko gai historikoaren ordez Kataluniako arazoak, era mitiko batean, hartu zituen oinarritzat. Garai horretakoa da Guimeràren lan nagusia, Terra Baixa (1897). Guimeràrenak dira halaber: María Rosa (1894) eta La filla del mar (1900).
Timoleón Jiménez
Rodrigo Londoño Echeverri (1959ko urtarrilaren 22a, Timoleón Jiménez izengoitiarekin eta Timochenko edo Timochenco ezizenez ezaguna), kolonbiar politikari eta militar ohia da. Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileen ( gaztelaniaz: Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia, FARC) talde matxinoen komandante ohia bezala ezaguna da, gaur egun bere oinordeko politikoko Komunen ( gaztelaniaz: Comunes) presidente gisa Kolonbiako bake prozesua jarraituz.
Bizitza goiztiarra
Echeverri 1959an jaio zen Kubako Iraultza eta gutxira [1] Calarcáko komunisten jarraitzaileen familia batean, Manuel Marulanda FARC-EP sortzailearen jaioterritik gertu.
Batxilergoa amaitu ondoren, Echeverri Kolonbiako Alderdi Komunistako gazteen alorrean sartu zen, eta horri esker medikuntza eta kardiologia ikasketak egin zituen Moskuko Patrice Lumumba Unibertsitatean. Kuban jarraitu zituen ikasketak, eta geroago Jugoslaviara bidaiatu zuen entrenamendu militarrerako.
FARC-EP
Kolonbiara itzuli zenean, ezagutu zutenek erradikalagoa bihurtu zela esan zuten. Echeverri 1982an sartu zen FARC-EPn, Miller Chaconek matxinoen taldean sartu ostean.
Buruzagi gorena
Echeverrik 2011ko azaroan hartu zuen FARC-EPren buruzagitza Alfonso Canoren eskutik, buruzagia Kolonbiako armadak hil ostean.
Gerrilla gerrako 30 urte baino gehiagoko esperientziarekin eta komandante militar gupidagabea izatearen ospearekin, "errespetu zabala du erkidegoen artean, bereziki landa borrokalarien muina osatzen duten gogorren artean". Kolonbiako Aire Indarraren arabera bere ezizena Semyon Timoshenko mariskal sobietarrari egiten dio erreferentzia. Gerrilla taldearen gidaritza hartu aurretik, Echeverri FARC-EPko Magdalena Erdiko Blokeko komandanteetako bat zen eta bere agindupean 800 bat gizon zituela uste zen.
Bake prozesua
Atzerri Politikaren arabera, "[Echeverri] funtsezkoa izan zen FARCek Kolonbiako bake prozesua alde batera utz ez zezan", 2012ko azaroan Kolonbiako Gobernuarekin elkarrizketaren hasiera iragarri zuenean.
Denbora horretan, Echeverrik osasun arazoak izan zituen. 2015ean, Jiménezek bihotzekoa izan zuen. 2016ko azaroan, Kolonbiako Gobernuak eta FARC-EP akordio batera iritsi ziren, FARC-EP gerrilla estatusetik alderdi politiko izatera igaroz.
Alderdiaren fundazioa
2017ko uztailaren 2ko goizean, Villavicencioko ospitale batean sartu zen bere burua nekea eta sorgortasuna besoan sentitu ostean. Medikuek esan zuten zainketa intentsiboetan zegoela eta aldi baterako odol-blokeoa zegoela garunean.
2017ko abuztuaren 28tik 31ra, garuneko enbolia batengatik ospitaleratu eta hilabetera, Echeverrik Indar Alternatibo Iraultzaile Amankomunaren (FARC) alderdiaren sorrerako kongresua zuzendu zuen Bogotako Konbentzio Jauregian, mila ordezkariren parte-hartzearekin. 2017ko irailaren 1ean egindako hitzaldian, Timochenko alderdiko buruak trantsizio gobernu bat proposatu zuen 2018-2022 aldirako. 2017ko urriaren 31n, FARC alderdi politiko legal izendatu zuten Kolonbian.
2018ko Kolonbiako presidentetzarako hauteskundeak
2017ko azaroaren 1ean, FARC alderdi politiko legal bihurtu eta hogeita lau ordura, Echeverrik 2018ko Kolonbiako presidentetzarako hauteskundeetarako hautagaitza aurkeztu zuen. Denbora horretan, inkesten kopururik txikienak izan zituen Kolonbiako jendearen artean.. 2018ko martxoan, sindrome koronario akutuagatik ospitaleratu zuten, bihotzeko ebakuntza egin zioten eta, ondoren, presidentetzarako kanpaina amaitu zuen.
Polemika
Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Sailaren arabera, Timoleón Jiménezek FARC-EPen kokaina-politikak finkatu zituen, eta ehunka tona kokainaren ekoizpena, fabrikazioa eta banaketa zuzendu eta kontrolatu zituen Estatu Batuetara eta mundura, barne hartuta legez kanpoko produktuen "inposaketa", Kolonbiako narkotrafikoa FARC-EPentzako dirua biltzeko eta FARCOEP politikak urratu edo oztopatu zituzten ehunka pertsonaren hilketa.
AEBetako Estatu Sailaren arabera, 2000. urtean, Pastor Alaperekin batera, Magdalena Medio Bloc-i koka-lurraldea berreskuratzeko, fumigazio-hegazkinak botatzeko, koka-ekoizpena handitzeko, Estatu Batuetako herritarrak bahitzeko eta FARC-EP-ek onartu gabeko erosleei kokaina-pasta saltzen zien nekazari oro hiltzeko agindu zuen. Echeverrik buruzagi kargua hartu zuenean, AEBetako Estatu Sailak 5 milioi dolarreko sari bat eskaini zuen bere atxiloketa edo/eta kondena ekarriko zuen informazioagatik.
Uztailaren 26
Uztailaren 26a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta zazpigarren eguna da, 208.a bisurteetan. 158 egun falta dira urtea amaitzeko.
Kanpo estekak
Uztailaren 25 | Urteko egutegi | Uztailaren 27
Fausto
Fausto Alemaniako elezahar klasiko baten protagonista da. Fausto gizon argia eta arrakasta handikoa da, baina bere bizitzarekin asegaitza. Itun bat egingo du deabruarekin, eta bere arima emango dio mundu mugagabeko jakintzaren eta plazeren truke.
Hainbat artelanetan agertzen den fikziozko pertsonaia XV. eta XVI. mende bitartean bizi izan zen azti batean oinarritua omen da. Jakinduriaren truke, arima deabruari saldu ziola aldarrikatzen omen zuen.
Fausto historikoa
Fausto historikoa 1480an jaio omen zen Alemaniako Baden-Württembergeko Knittlingen herrian. Kolonian, Leipzigen eta beste hiri alemaniar batzuetan bizi izan omen zen. Esan ohi da 1540an hil zela Staufen im Brisgau herrian, substantzia kimikoekin esperimentatzen ari zela gertatutako eztanda medio. Georgius Faustus zuen izena. Luterok, Erreforma Protestantearen sortzaileak, deabru-botereak egotzi zizkion.
Spiesen Faustoa
1587an Johann Spies liburugileak Historia von D. Johann Fausten liburu anonimoa argitaratu zuen. Literatura kalitate handiko lana ez bazen ere, harrera ona izan zuen irakurleen artean. Hori dela eta, laster itzuli zuten hizkuntza askotara. Liburuan, Johann Fausten doktoreak, magia beltza baliaturik, deabrua deitzen du bere esanetara makurrarazteko, eta paktu bat sinatzen du haren morroiarekin, Mefistofelesekin: 24 urtez, deabruak Faustoren jakin-nahi guztiak aseko ditu, haren arimaren truke. 24 urte horiek igaro ondoren, Faustok infernuan bukatuko du, tonu moralistako lan horretan.
Marloweren Faustoa
1592an Christopher Marlowe idazleak The Tragicall History of Dr. Faustus argitaratu zuen, Spiesen Faustoaren itzulpen ingelesean oinarrituta. Lan psikologikoagoa izanagatik, Spiesek bezala, Marlowek ere Infernura bidali zuen Fausto.
Goetheren Faustoa
1808an Goethek bere Fausto ezagunaren lehen atala argitaratu zuen. Bigarrena, idazlea hil ondoren argitaratu zuten, 1832an. Bertsio guztien artean, Goetheren hauxe izan da eragin handiena izan duena. Batzuek Alemaniako literaturaren idazlan gorena jotzen dute. Goetheren obrak hainbat gai jorratzen ditu, besteak beste, betiereko gaztetasuna, askatasuna, ongiaren eta gaizkiaren arteko harremana, moralaren edota giza-izaeraren mugak. Fausto, oraingoan, infernutik libratu zuen Goethek.
Fausto musikan
1831n, Richard Wagnerrek Goetheren Faustoren lehen zatirako zazpi kanta konposatu zituen.
Lacerta mostoufii
Lacerta mostoufii Lacerta generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Alma (Arkansas)
Alma Arkansasko hiri bat da. Crawford konderrian kokatua dago. 2010ean 5,419 biztanle zituen, 14 kilometro koadrotan banatuta.
Solero
Mugakideak
Solerok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Derick Ogbu
Derick Chuka Ogbu (1990eko martxoaren 19a - ) Nigeriako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.
Berryville (Arkansas)
Berryville Arkansasko hiri bat da. Carroll konderrian kokatua dago. 2010ean 5,356 biztanle zituen, 15.8 kilometro koadrotan banatuta.
Bartlett (Nebraska)
Bartlett Nebraskako herri bat da. Wheeler konderrian kokatua dago. 2010ean 117 biztanle zituen, 0.37 kilometro koadrotan banatuta.
Belfast's Big Two
Belfast's Big Two edota Big Two (euskaraz Belfasteko Bi Handiak edota Bi Handia), baita Belfasteko Derbia izenez ezaguna ere, Ipar Irlandako Belfast hiriko bi futbol talde nagusiek jokaturiko derbia da, Linfield F.C. eta Glentoran F.C..
Bi taldeak Ipar Irlandako talde arrakastatsuak direnez, elkarren arteko lehia bizia dago. Usadioz, urtero Boxing Day egunez jokatzen dute.
Espainiako Eskubaloi Errege Kopa
Espainiako Eskubaloi Errege Kopa (gaztelaniaz: Copa del Rey de Balonmano) Espainiako eskubaloi txapelketa da, ASOBALek antolatua.
Egoitza-hiriak
2023ko Errege Kopa barne.
Chalinochromis popelini
Chalinochromis popelini Chalinochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Leongo departamendua
Leon ipar-mendebaldeko Nikaraguako departamendua da. 5.107 km²ko eremua du eta 2012an 404.471 biztanle zituen. Hiriburua Leon da.
Arespakotxaga-Azkarraga jauregia
Arespakotxaga-Azkarraga jauregia Elorrion dago, Durangaldean (Bizkaia), justu Santa Ana komentuaren parean. Zenbaitek Abarrategi jauregia ere esaten diote. 1660an eraiki zen, Juan Arespakotxaga Azkarragaren aginduz, berau Juan Martinez Arespakotxaga eta Isabel Mendiolaren semea. Barroko zorrotza estiloan egina dago, edergarri gutxirekin.
Arespakotxaga familiaren antzinako oinetxea Miota auzoan dago, Elorrion bertan. Familiaren izena Arespakotxaga idatzi arren, kaleko hizkeran “Aspotxa” deitu izan zaio.
Historia
Erdi Aroan beste hiribildu hesituen antzera, Elorrion ere, behin bando-gerrak amaituta, bakealdi bat iritsi zen. Egoera hartan, leinu nagusiek auzoetako dorretxeak utzi eta herrian kokatu ziren.
Novaculops pastellus
Novaculops pastellus Novaculops generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Arespakotxaga-Azkarraga jauregia
Historia
Hiribilduak galdu zuenean defentsarako izaera, bertako herritarrek leku aproposagoak bilatu zituzten beren etxebizitzak-eta egiteko. Era horretara, Elorrio errebaletara hedatu zen (Suso, San Fausto, San Roke, Urarka…), eta bertako jauntxoek eta merkatariek hantxe eraiki zituzten beraien etxandiak.
Oparoaldi ekonomiko hartan, herriko eliza eraiki zen 1459 eta 1506 artean, Bizkaiko handiena, iturri publikoak egin ziren, eta mugak markatzeko gurutzeak, oparo landuak.
XVI, XVII eta XVIII. mendeetan Elorrioko zenbait familia buru-belarri sartu ziren Mundu Berriko merkataritzan, eta horrek dirua barra-barra ekarri zuen herrira, batez ere familia horien eskuetara. Eta familia horiek diruaren zati bat inbertitu zuten eraikin ikusgarriak egiteko.
Horixe egin zuen, adibidez, Arespakotxaga Azkarraga familiak. Arespagotxagatarrak merkatari aberatsak izan ziren, burdingintzan egiten zuten lan, eta Andaluzian eta Indietan aritzen ziren. Estatus pribilegiatua zuten austriar errege-erreginen administrazioan. Juan Bautista Arespakotxaga Andueza, esate baterako, Donejakue ordenako zalduna zen, Filipe IV.aren idazkaria eta Juan Austriakoaren Estatu eta Gerrako idazkaria.