cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manuel Melchor Irure
Manuel Melchor Irure (Atarrabia, Nafarroa, 1887ko ekainaren 17a - Granada, 1996ko uztailaren 24a), ehun urtedun Guardia Zibileko jeneral nafarra izan zen. Toledoko akademia militarrean ikasi zuen eta 1951etik Granadan bizi zen.
Lizarra
XVI. eta XVII. mendea
Kulturari eta hezkuntzari dagokienez, Lizarrak Gramatikarako Ikastegi bat izan zuen, eskualdeko gazteak hizkuntzan hezteko. Ikastegiaren lanak XVII. mendearen amaierara arte iraun zuen. Inprimategia ere goiz ezarri zen herrian, Miguel Egiaren eta Adrian Anberesen ekimenaren bidez. 1546. eta 1567. urteen artean, 32 lan inprimatu ziren herrian. 1524an, erregimenduak, erregeordearen aginduz, herrian zeuden sei ospitaleak ospitale nagusi batean batzeko agindua eman zuen.
XIX. mendea
Iberiar Penintsulako Gerran, 1808ko ekainean, frantses erasotzaileen aurka aritzeko konpainiak antolatu ziren Lizarran, Antonio Perezek gidaturik aurrena, eta Andres Eguagirrek zuzenduta ondoren. Napoleon Bonaparteren armadak herria inbaditu zuen, eta frantses gudariak bertan ezarri ziren, baina azkenik, 1813an, Napoleon Bonaparteren gizonak herritik kanporatu zituzten. Hirurteko Liberalaren aldian, Lizarrak asaldura erregezalea bizi izan zuen, eta 1822ko urrian Guerguek herria erregezaleen alde hartu zuen.
Manuel Melchor Irure
Hamabi seme alaba, 27 biloba eta 30 birbiloba izan zituen.
Lizarra
XIX. mendea
Lehen Karlistaldian, 1833ko azaroaren 14an, Zumalakarregi Don Karlosen aldeko armadaren komandante nagusi izendatu zuten Lizarran. 1835etik 1839ko irailaren 20ra, herria karlisten kontrolpean izan zen beti, azkenik, gerraren amaieran, liberalek konkistatu zuten arte. Lehen Karlistaldian eman zituen euskarak azken hatsak Lizarran. Bigarren Karlistaldian, San Frantzisko gotorlekuan babesa hartu zuten 300 liberalen aurkako astebeteko setioa bete zenean, karlistek herria hartu zuten 1873ko abuztuaren 24an. 1876ko otsailaren 18an, berriz, Fernando Primo de Riverak karlistak kanporatu zituen eta erregeak Lizarrako markes izendatu zuen.
XX. mendea
XX. mendera jauzia eginez, 1909an "La Estellesa" autobus konpainia sortu zuten, herria Iruñearekin lotzeko asmoarekin. XX. mendearen lehen hamarkadetan, herriaren hirigintzak aldaketa handiak izan zituen, eta 1905. urtean harresiak eraistearekin batera, Los Llanos eta Sortzez Garbiaren pasealekuaren inguruko zabalkundearen plangintza egin zuten udaleko arduradunek. Mendearen lehen herenean, kontserbadoreek (Enrique Otxoak zuzendurik) eta karlistek (Joaquin Llorensen gidaritzapean) herria zuzendu zuten. Bien bitartean, euskal abertzaletasuna handituz joan zen Aranzadi, Irujo, Ollo eta Zubeldia familien inguruan. Dena den, abertzaleek ez zuten udaletxean ordezkariririk lortu Bigarren Errepublikara arte.
Manuel Melchor Irure
1996ko uztailaren 24an hil zen.
Lizarra
XX. mendea
1931ko ekainaren 14an euskal udalen biltzarra egin zen Lizarran, eta bertan, aldeko 427 botorekin, autonomia estatutu berrirako proposamena onartu zen, Lizarrako Estatutua zeritzonarena, hain zuzen ere. 1936an faxisten altxamendu militarrak Nafarroa Garaian arrakasta izatean, Lizarrako karlista ugari matxinatutako frankistei gehitu zitzaien, eta Gipuzkoara abiatu ziren, hango frontean parte hartzeko. Gerra Zibilaren lehen hilabeteetan, dozenaka pertsona erail zituzten Lizarran; tartean, 1936ko irailaren 29an, Lizarrako alkatea: EAJko Fortunato Agirre.
Azken urteak
Francisco Francoren heriotzaren ondoren, 1976ko maiatzaren 19ko urteroko ekitaldi karlistetan, Don Sixtoren aurkako jarraitzaileek (karlismoaren adarrik atzerakoiena osatzen zutenak), Carlos Hugoren aldeko jarraitzaileei eraso egin zieten Jurramendin, bi hildako eraginez, Ricardo Garcia Pellejero eta Aniano Gimenez Santos.
Ekonomia
Industria (elektromekanikoa, larrukiak, kautxua, eraikuntza gaiak, inprimategiak), eraikuntza eta zerbitzuak (merkataritza, administrazioa, irakaskuntza, ostalaritza) dira jarduera nagusiak.
Udaletxea
XX. mendearen hasieran udaletxea eraiki aurretik, Lizarrako udaletxea gaur egun auzitegia dagoen tokian egon zen. Eraikinak XVIII. mendeko egitura barrokoa du.
Udal hauteskundeak
Lizarrako alkatea Euskal Herria Bildu koalizioko Koldo Leoz da 2015eko hauteskundeez geroztik. Bere alderdiaren botoez gain, Ahora Orain Estella-Lizarra herritar plataformaren botoak eta Geroa Bai koalizioarenak jaso zituen, eta alderdi bozkatuena izan zen UPNren hautagaiari gailendu zitzaion.
UPN alderdiko María Begoña Ganuza Bernaola izan zen aurreko alkatea, 2007ko udal hauteskundeez geroztik. Orduan Udaleko hamazazpi zinegotzietatik zortzi lortu zituen Nafarroako Herriaren Batasunak eta CDN alderdiaren botoei esker lortu zuen alkatetza. Baliogabeko botoak 56 izan ziren (emandako guztien % 0,74) eta 102 boto zuri izan ziren (botoen % 1,37). Abstentzioa % 15,67 izan zen.
2011ko hauteskundeak berriro ere UPN alderdiak irabazi zituen, eta bigarren Bildu koalizioa geratu zen. PSNren jarrerak UPNri aurre egiteko balizko gehiengo alternatiboa zapuztu zuen. Baliogabeko botoak 78 izan ziren (emandako guztien % 1,14) eta boto zuriak 201 (boto guztien % 2,98). 2011n abstentzioa hazi egin zen 2007ko hauteskundeekin konparatuz, % 34,95 izan baitzen, % 19,28 gehiago.
Alkateak
Hauek izan dira Lizarrako azken alkateak: a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
d 2020ko martxoan Gonzalo Fuentes gaitasungabetu zuten.
Azpiegiturak
Lizarrak Lizarrerri osorako hainbat zerbitzu eskaintzen ditu:
Udal autobusak
Lizarrerria Buseko linea hauekin ditu loturak:
Bestelako autobus lineak
Automoviles Urederra autobus konpainiak Lizarra inguruko hainbat herrirekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:
La Estellesa autobus konpainiak Aguilar Kodeskoa eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka Aguilar Kodeskoaren norantzan eta lau zerbitzu kontrakoan. Linearen ibilbidea honakoa da:
Euskara
Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Lizarra eremu mixtoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu.
Kirolak
Bestela, 1951an Estella Mendizaleen Elkartea sortu zuten, gaur egun 400 bazkidetik gora dituena.
Jaiak eta ospakizunak
San Andresen eta Puyko Andre Mariaren omenezko jaiak antolatzen dira, Lizarrako zaindari baitira biak. Jai nagusiak uztaileko azken astean edo abuztuko lehen astean (abuztuaren lehen igandearen aurreko ostiralean hasten dira) izaten dira, San Andresen omenez. Inauteriak eta Errege eguna ere nahiko ospetsuak dira.
Dantzak
Lizarrako dantzarik famatuena Larrain dantza da. Horrez gain, urtean zehar hainbat kalejira antolatzen dira, eta "Zorabioaren dantza" izenekoa. Musika tresnarik ezagunena gaita edo dultzaina da (bertan "gaita" gisa ezaguna).
Lizarrako gaztetxea
Sugarra gaztetxea gaur egungo Lizarrako gaztetxea da, Piñupe gaztetxe zaharraren ordezkoa. Ospitale Zaharra 2018ko ekainak 23an akupatzerakoan jarri zen abian proiektua, ordutik solasaldiak, tailerrak, kontzertuak... bertan emanez. 2019an udalarekin eta Nafarroako gobernuarekin adosturik, gaztetxeak zuen azalera murriztu zen gobernuak eraikinean hamabost bizileku zaharberritu zitzan, hamahiru alokairu sozialerako eta bi gizarte larrialdietarako. Lanak 2020ko ekainan bukatu ziren, gaztetxea ospitalearen kapilaren azalerara murriztuz.
Puyko Andre Mariaren basilika
Puyko Andre Mariaren basilika Lizarrako goiko aldean dagoen eliza modernoa da, udalerriko bi zaindarietako baten omenez XX. mendean eraikia, XI. mendeko baseliza eta gero tenplu barrokoa izan zenaren gainean egina.
Lizarrako gaztelua
Lizarrako Gaztelua herriaren gaineko haitzean zegoen, gaur egun oraindik ere "Gazteluen Gurutzea" izena duen lekuan. Bertan, XVI. mende arte, gotorleku garrantzitsua izan zen, eta Erdi Aroan zehar Nafarroako Erresumako defentsarako gotorleku sareko eraikuntzarik garrantzitsuenetakoa izan zen. Hiru babeslekuk osatzen zuten, Zaratanbor, Bermetxet eta Talaia izenekoek. Mendeak igaro ahala, hainbat eraberritze izan zituen gazteluak, hormak sendotu eta Gaztelaren erasoaldiek eragindako kalteak konpontzeko.
1512ko udan, Gaztelako Erresumak Nafarroakoa inbaditzean, Lizarrak eutsi egin zien denbora batez. Dirudienez irailaren 9an, Tuterarekin batera, hiribilduaren defendatzaileek amore eman zuten; Gaztelako Armadako gizonek hartu zuten gaztelua, eta horrela Cristóbal Villalba koronela gazteluko alkaide bihurtu zen, bai eta inguruko lurren jabetza eskuratu ere. 1572an Filipe II.a Espainiakoak, ordea, Vespasiano Gonzaga bertako alkaide zela, gaztelua eraistea agindu zuen. Eraiste-lanetan, harrietako batzuek San Pedro de la Rua parrokiako klaustroa eta kaperak kaltetu zituzten.
San Pedro Ruakoa parrokia
San Pedro Ruakoa parrokia, herriko elizarik garrantzitsuena da, eta gaur egungo eraikina, ziurrenik, antzinako baseliza zaharren baten hondarren gainean eraiki zen Erdi Aroan. Gaur egungo eraikina, XII. mendearen amaieran eraikitzen hasi zen. Eraikineko gunerik zaharrena aurrealdea da, XIII. mendekoa, estilo erromaniko berantiarrekoa. Horrez gain, nabeen gorputzean osagai zistertarrak ikus daitezke. Eliza herriaren gaineko gune batean dago, beharbada, jatorrian izan zuen defentsarako izaeraren adierazle. Eraikina herriaren eta Lizarrako gazteluaren erdibidean zegoen.
Done Mikel parrokia
Herriaren ondoko gain batean dago, Lizarrako jatorrizko burgutik aldendurik. Parrokia San Pedro de la Ruako parrokiarekin batera eraiki zen XII. mendean. Eliza estilo erromaniko berantiarrekoa da eta zirkuluerdi-formako abside hirukoitzeko aurrealdea dauka. Erdiguneko absidearen azpian malda saihesteko eraikitako kripta bat aurkitu zuten XX. mendearen amaieran. Gurutzaduraren besoak eta alboetako nabeak gurutzeria bakuneko estaldura dute, eta erdialdeko nabe nagusiak, izardun gangez eginiko estaldura konposatua dauka, ziurrenik 1537an Juan Agirrek egindako lanaren ondorioz.
368 Haidea
368 Haidea, asteroide gerrikoan aurkitutako 368. asteroidearen izena da. 1893ko maiatzak 19an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizatik.
Saint-Hélier (Côte-d'Or)
Biztanleria
2007an Saint-Hélier udalerrian erroldatutako biztanleak 39 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 29 etxebizitza zeuden, 17 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 29etxeak ziren. 17 etxebizitza nagusietatik 14 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 3 etxek lau zituzten eta 6 etxek bost zituzten. 16 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 5 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 23 ziren, horien artean 15 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 15 pertsona aktiboak lanean(9 gizon eta 6 emakume) zeuden.. 8 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ekalaka (Montana)
Ekalaka Montanako herri bat da. Carter konderrian kokatua dago. 2010ean 332 biztanle zituen, 2.7 kilometro koadrotan banatuta.
Lepidoblepharis
Lepidoblepharis Sphaerodactylidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerikan eta Erdialdeko Amerikan bizi dira.
Takashi Soeda
Takashi Soeda (添田 隆司, 1993ko martxoaren 15a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fujieda MYFC.
Carezzano
Carezzano Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Carezzanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saint-Étienne-Vallée-Française
Saint-Étienne-Vallée-Française Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lozère departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Étienne-Vallée-Française udalerrian erroldatutako biztanleak 526 ziren. Familiak 237 ziren, horien artean 74 pertsona bakarrekoak ziren (41 bakarrik bizi ziren gizonak eta 33 bakarrik bizi ziren emakumeak), 86 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 61 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 559 etxebizitza zeuden, 237 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 311 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 504 etxeak ziren eta 46 apartamentuak ziren. 237 etxebizitza nagusietatik 162 bere jabearen bizilekua ziren, 59 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 21 etxek bi zituzten, 60 etxek hiru zituzten, 55 etxek lau zituzten eta 96 etxek bost zituzten. 171 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 114 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 90 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 329 ziren, horien artean 207 aktiboak ziren eta 122 inaktiboak ziren. 207 pertsona aktiboetatik 175 lanean zeuden (94 gizon eta 81 emakume) eta 32 langabezian zeuden (16 gizon eta 16 emakume). 122 pertsona inaktiboetatik 53 erretiraturik zeuden, 32 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Étienne-Vallée-Française udalerrian 211 unitate fiskal zeuden, 428,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.585 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 39 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 16 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 4 igeltseroak, 3 zurginak, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa, 1 jatetxe eta 3 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 1 okindegi zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
2000. urtean Saint-Étienne-Vallée-Française udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 294 hektarea erabiltzen.
Shota Tajima
Shota Tajima (田島 昇太, 1992ko irailaren 29a - ) Japoniako futbolaria da.
Lindus mendilerroa
Lindus mendilerroa Nafarroako mendilerro bat da, Pirinioetan dagoena, Auritz, Orreaga eta Ibañetako mendatearen inguruan, Nafarroako pirinioen erdialdean.
Shota Tajima
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fujieda MYFC.
Lindus mendilerroa
Lindus mendilerroa Otsamunho, Sorogain, Mendiaundi, Girizuko mendi-oinak inguratuta dago.
Mendiak
Honako hauek dira mendilerro honetan aurkitzen diren mendiak.
Georg Forster
Johann Georg Adam Forster (Nassenhuben, Erret Prusia, Poloniako Erresuma, 1754ko azaroaren 27a - 1794ko urtarrilaren 10a) naturalista, etnologo, bidaia idazle, kazetari eta iraultzailea izan zen. Gaztea zelarik bere aita Johann Reinhold Forster hainbat espediziotan lagundu zuen, James Cooken Ozeano Pazifikora egin zuen bigarren bidaia barne. Bere bidaiaren kronikak Polinesiako etnologian garrantzitsua izan zen, eta gaur egun ere lan errespetatua da. Liburu horren ordainean Royal Societyn onartu zuten 22 urte zituelarik. Bidaia literatura zientifikoaren aitzindaritzat hartzen da.
Forster figura zentraletako bat izan zen Alemaniako Argien Garaian. Korrespondentzia izan zuen garaikideak izan ziren beste askorekin, bere lagunmina zen Georg Christoph Lichtenberg barne. Bere ideiek influentzia handia izan zuten Alexander von Humboldten lanean, XIX. mendeko zientzialaririk garrantzitsuenetako bat. Frantziak Mainz okupatu zuenean 1792an Forster hiriko Jakobinoen Klubaren sortzaileetako bat izan zen, eta garrantzia handia izan zuen Mainzeko Errepublikaren sorreran, Alemaniako estatu errepublikarren artean lehenengoen artean. 1793ko uztailean, Parisen Mainzeko Errepublikaren ordezkari gisa ari zela Prusia eta Austriak hiria bereganatu zuten eta deserriratua izan zen. Alemaniara ezin itzulita, bere lagun eta familiarengandik urrun, Parisen hil zen gaixo 1794an.
Mary Lynn Rajskub
Mary Lynn Rajskub (Trenton, Míchigan, 1971ko ekainaren 22a) estatubatuar aktorea, gidoilaria eta komediantea da. Chloe O'Brianek, UATeko datuen analistak, 24 izeneko telesailean, hirugarren denboraldiaren hasieran elkartu zen.
Biografia
Rajskub Trentonen (Michigan) hazi zen, Detroitetik alde egin ondoren. Bettyren eta Tony Rajskuben alaba da, eta bi ahizpa nagusiagoak ditu.
Rajskuben San Franciscoko emanaldietarako flyerra
90eko hamarkadaren hasieran, sarritan San Frantziskon irekitako zenbait belaunalditan aritzen zen.
Geroago, Los Angelesera joan zen zerbitzari-lanetan Hard Rock Cafe batean, eta gonbidatu bat Beverly Center zineman.
Lan ibilbidea
Rajskuben hasiera Oompa-Loompa izan zen Willy Wonka antzerki komunitarioko produkzio batean eta txokolate-fabrikan, eta Raggedy Ann izan zuen lehen protagonista. 1996an bideo musikaletan agertu zen, Weez-en "La buena vida" eta Beck-en "La nueva mejora" abestietarako.
Rajskub izan zen Show jaunaren jatorrizko kideetako bat Bob eta Davidekin. 1996 eta 1998 bitartean, Mary Lou Collins erreserbako laguntzaile izan zen HBO The Larry Sanders Show seriean, eta 18 ataletan agertu zen. Geroago, paper errepikaria eta erdierregularra izan zuen Veronica's Closeten sitcomean, baina 15 ataletan egin zuen Chloe.
Labar-artea
Labar-pintura, labar-artea, haitzuloetako pintura edo haitzulo pintura leizeetan egindako margoa da, normalean historiaurrean egindakoa. Batik bat, animalia basatiak irudikatzen dituzte margo hauek, zaldiak, oreinak eta zezenen familiakoak, ziur aski ehizarekin lotutako erritu funtzioarekin.
Mary Lynn Rajskub
Lan ibilbidea
Chloe O'Brian CTUko sistemen analista da haren lanik aipagarriena. 2003an elkartu zen, ikuskizunaren hirugarren denboraldiaren hasieran. Bere pertsonaia arrakastatsua izan zen ikusle eta kritikariekin, eta ikuskizunaren laugarren denboraldian itzultzeko taldeko kide bakarretakoa izan zen. Bi denboralditan izar gonbidatu erregularra izan ondoren, Rajskub aktoreen kide nagusi bihurtu zen ikuskizunaren bosgarren denboraldian. Telesailaren amaieran, bera zen emakume nagusia, Kiefer Sutherlandek baino gehiago fakturatzen baitzuen. Seriearen azken 8. denboraldiko azken hitzak esateko ohorea ere izan zuen bere pertsonaiak. Rajskub eta Sutherland labur-labur agertu ziren beren 24 pertsonaiak bezala, The Simpsons de Fox serie animatuko 2007ko kapitulu batean, "24 minutu". 2013ko abuztuan iragarri zen Chloe O'Brian papera hartuko zuela berriro 2014 24: Vive Otro Día serie mugatuan.
Labar-artea
Munduan ezagutzen ditugun labar-pinturarik zaharrenak Erdi Paleolitokoak dira, orain dela 40.000 bat urte egindakoak.
Mary Lynn Rajskub
Lan ibilbidea
Rajskub Kelsey Grammer's The Sketch Show-en agertu zen, Fox Televisión-en, The King of Queens, Priscilla izeneko pertsonaiarekin, eta hainbat filmetan, besteak beste, Misterioso Skin, Legal Rubia 2, Sweet Home Alabama, Dude, Were's my car?, LoyCroezl Punchl.
Labar-artea
Europan
Oso ezagunak dira Lascauxen (Dordoina, Frantzia) eta Altamirako leizean (Kantabria, Espainia) topatutakoak. UNESCOk lehenengoa 1979an eta bigarrena 1985ean izendatu zituen.
Mary Lynn Rajskub
Lan ibilbidea
Girls Guitar Club izeneko bikote komiko baten (Karen Kilgariffekin) parte izan zen Rajskub. 2006an, Partings-en kameoaren itxura egin zuen. Gilmore Girlsen 6. eta azken denboraldian Trobairitzen jokatu zuen atsedenaldi handi baten bila. (Rajskub lehenago agertu zen Gilmore Girlsen A Film de Kirk-en emakumezkoen lider gisa, Kirk Gleason pertsonaiak egindako film labur batean). Aktore eskaini da Narratzaile Gazteen Programan. Hezkuntza-aurrekariak zituen margolari gisa, eta San Frantziskoko Arte Institutura joan zen.
Labar-artea
Europan
Gurean, besteak beste, Santimamiñen (Kortezubi), Altxerrin (Aia) eta Ekainen (Deba) badaude, 2008tik Gizateriaren Ondaretzat hartuak.
Mary Lynn Rajskub
Lan ibilbidea
Rajskub bi aldiz izendatu dute Pantailako Aktoreen Gremioen Sari baterako; behin 2005ean, eta berriz 2007an, Drama Serie bateko Lan Bikainerako. Berak Conchords "Lehen ministroa" saioaren hegaldian Karen izan zen, Art Garfunkelen fanatikoa. Berak "Gailel caracol" izendatu zuen Filadelfiako Siempre Soleadoren atal batean, "La pandilla da a Frank una intervención" izenburupean, eta bederatzigarren denboraldiaren amaieran, "The Gang Squash Their Beefs" eta hamahirugarren denboraldian, "The Gang Beats Boot: Ladies. 2009an, Julie & Julia filmean Sarah agertu zen, Julie Powellen hurbileko lagunetako bat. 2010ean, Rajskub-ek stand up bat egin zuen John Oliverren New York Stand Up Showean. 2010eko ekainean, Lovesick atalean agertu zen, Royal Pains AEBetako seriearen bigarren denboraldian.
Labar-artea
Amerikan
Patagonia (Argentina) eta Uruguaiko labar-pinturak ezagunenetarikoak ditugu. "Cueva de las Manos" ("Eskuen leizea") Santa Cruzko probintzian (Argentina) kokatuta dago eta 1999an Gizateriaren Ondaretzat hartu zituzten hango margoak.
Mary Lynn Rajskub
Lan ibilbidea
2010eko uztailetik urrira, Mary Lynn bere bakarkako ikuskizunean aritu zen, Los Angeleseko Steve Allen antzokian. F. Kathleen Foley del Los Angeles Times aztertzaileak hauxe idatzi zuen: "herri-hizkuntzako titulu alaiak tonu orokorra laburtzen du, sarritan bortizki lizuna da". Rajskub-ek Amit Itelman zuzendari/garatzailearen laguntzarekin idatzitako ikuskizuna Rajskub-ek haurdunaldiarekin, erditzearekin eta amatasun goiztiarrarekin izandako esperientzietan oinarritu zen.
Labar-artea
Afrikan
Hegoafrikan, Namibian, Somalian eta Saharan adibide nabarmenak dira, besteak beste.
Asian
Thailandia, Malaysia, Indonesia eta Indian badaude ere bai.
Euskadiko Gazteriaren Kontseilua
Euskadiko Gazteriaren Kontseilua (EGK) Euskal Autonomia Erkidegoko 57 gazte elkartek osatzen duten zuzenbide publikoko erakunde bat da.
Labar-artea
Ozeania
Australiako Kakadu Parke Nazionalean adibide esanguratsuak topatu ditzakegu.
Euskadiko Gazteriaren Kontseilua
Historia
Euskadiko Gazteriaren Kontseilua, Eusko Legebiltzarrak maiatzaren 27ko 6/1986 legearen bitartez sortutako Zuzenbide Publikoko Erakundea da. Legebiltzarreko lege batek arautu bazuen ere, EGK topagune autonomo bezala funtzionatzen du.
Labar-artea
Labar artea Euskal Herrian
Euskal Herrian ezaguna zen labar-artea ez da bereziki azaldu ia orain­tsu arte. Baina, az­ken urteotan egin diren aur­kikun­tzak, gure herria, Paleolitoko artearen garran­tziz­ko lekuan kokatua du ..
Pinturak eta grabatuak
Euskal Herrian labar-artea fran­ko-kan­taurikoaren sailean koka­tzen da. Historiaurreko gure pinturen aur­kikun­tzen aurretik, ezagunak ziren Fran­tzia erdialdeko Dordoñan Lascauxekoak (1940) eta askoz lehenago Altamirakoak (1879). Lascauxekoak an­tzinago­koak dira, hain zuen ere, Auriñaciense aldikoak, nolabaiteko giro epel garaikoak; Altamirakoak Madeleine aldikoak dira. Dirudienez, duela gutxi (1995) Fran­tzia hegoaldean, Ardèche departamenduan, lehen mailako garran­tzia duen beste aur­kikun­tza bat egina da hai­tzulo batean, adituak iker­tzen ari diren ehunka animalien irudiekin.
Euskadiko Gazteriaren Kontseilua
Historia
Euskadiko Gazteriaren Kontseilua Euskadin sozio-politikoki jarduten duten eta bertan bizi diren gazteek (gazte elkarteak eta gazte kolektiboak barne) antolatzen duten partaidetzarako eta erantzukizunetarako gunea da. Era berean, EGKk giza errealitatea eraldatzearen aldeko joera agertzen du.
Labar-artea
Pinturak eta grabatuak
Goi-Paleolitoan labar-artea, zeha­tzago esanda, Madeleine aldian, pintura eta grabatu moduan azal­tzen da.
China Zun
China Zun (txinera sinplifikatuz: 中国尊, pinyineraz: Zhōngguó Zūn) Txinako Herri Errepublikako Beijing hirian eraikitzen ari den erabilera anitzeko etxe-orratza da. Eraikuntza lanak 2011ko irailaren 19an hasi eta 2016an amaitzea espero da.
Labar-artea
Pinturak eta grabatuak
Ba­tzuetan, pinturak hai­tzen erliebe naturalei egoki­tzen zaiz­kie eta beroiek iradokiak direla dirudite. Madeleineko ertilariak margo­tzeko bel­tza –ikatz edo manganeso dioxidoa– zuria eta okrea –hau horitik gorrira eta bioleta alderako aldagaiak dituena– erabiltzen du. Eskualde ba­tzuetan, denok ezagu­tzen ditugun fauna-adieraz­penaz gain, gu­txi-asko geometrikoak diren forma bi­txiak azaldu dira –makarroiak– marra makurrez eginiko trazuak, beha­tzez eginak balira bezala; baita esku osoaren aztarnak ere, negatiboan, ia beti ez­kerreko eskuarenak. Esan daiteke hor ditugula gure eskualdeko artearen lehen zizakadurak. Giza eskuaren silueta horiek kanpora azal­tzeko modu bat dira, uniber­tsoan izen ematekoak; jabegoa har­tze modu bat, nolabait ere. Ez dezagun ahantz gertakari plastiko hori euskaraz­ko esku-bide hitzaren esanahiarekin bat datorrela.
Euskadiko Gazteriaren Kontseilua
Batzorde Iraunkorra
Euskadiko Gazteriaren Kontseilua (EGK) osatzen duten ia 60 erakundeek Maialen Olabe (Bizkaiako Gaztetxoen Koordinakundea) hautatu zuten presidente bezala Donostiako Udaletxeko Udalbatza Aretoan egin zen Ezohiko Batzarrean. Bilkuran bi hautagaitza aurkeztu ziren eta bozketa bakarraren oten ostean Maialen Olabe (Bizkaiako Gaztetxoen Koordinakundea) izan zen aukeratua Itsaso Andueza (Hezkide) ordezkatzeko.
China Zun
Eraikinak 528 metro eta 108 solairu izango ditu.
Labar-artea
Pinturak eta grabatuak
Gero etorriko da an­tzekotasun aur­kikun­tza mimesiaren harridura, zenbait milurteko beranduago Aristotelesek arte figuratiboaren iturri gisa aipatuko duena, alegia, “honoko hau –marrazturiko objektua– hura dela” ziurta­tzearen atsegina. Eta beranduago, edo agian aldi berean, zeinu abstraktua eta sinboloa azalduko dira.
Gure Paleolito aldiko artearen ondaretzat har dezakeguna gaibegiratu eta azaldu baino lehen egin di­tzagun edozein historialariren berezko ohar ba­tzuk. Ezer baino lehen, egin dezagun ohar hau, guri naturala iruditu dakiguken zerbait, hasierako gizonarengan kreazio ahalegin bi­txi eta goiztiar baten balioa duena: hiru dimen­tsiotako objektuak horma baten bi dimen­tsioen adieraz­penetara murriztea, alegia. Aipa dezagun gainera, eskala laburtuko erreprodukzio bat dela. Dirudienez Afrikako zenbait herri oraindik ez da iri­tsi abstrakzio maila horretara.
Boulevard (Donostia)
Izen ofizialaz Boulevard zumardia, herritarren artean Bulebarra izenez ezaguna, hiriko erdigunean dagoen plaza eta hiribidea da, Donostiako Parte Zaharra eta Erdialdea lotzen dituena. 1866an eraiki zen eta Donostiako bizitzaren erdiguneetako bat izan da geroztik.
Euskadiko Gazteriaren Kontseilua
Batzorde Iraunkorra
Horretaz gain, Batzorde Iraunkorreko bi hutsune bete ziren: batetik, Markel Ganboa (Bizkaiako Urtxintxa Eskola) EGK-ko preisdente orde izendatu zen; eta, bestetik, Lucia Curtu (Gurutze Gorria Gazteak) bokal bezala. Bizigai eta Engineer-hitza erakundeak EGK-ko kide bezala onartu ziren. Bestetik, Ajebask-ek EGK-ko kide bezala ez jarraitzea eskatu zuen. Aldaketa hauen ostean, EGK-k 57 kide ditu.
Boulevard (Donostia)
Lurrazpiko ibilgailuentzako ordainpeko aparkalekua du, bertan antzinako Donostiako harresien aztarnak oraindik ikusgai daude.
Euskadiko Gazteriaren Kontseilua
Arlo Teknikoak
Zazpi arlo tekniko ditu, urtean zehar jorratzen direnak:
Boulevard (Donostia)
Leku interesgarriak
Bulebarraren inguruan honako eraikin, kale eta leku interesgarri hauek daude:
Piranga olivacea
Piranga olivacea Piranga generoko animalia da. Hegaztien barruko Cardinalidae familian sailkatua dago.
Australoheros acaroides
Australoheros acaroides Australoheros generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Ithycyphus goudoti
Ithycyphus goudoti Ithycyphus generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Labar-artea
Pinturak eta grabatuak
Beste abstrakzio bat li­tzateke: margo bakar batez eginiko marraz­kiena, eredu naturalak berezkoa duen margo aniztasuna ordez­ka­tzen duena. Paleolitoko gizonak bereganaturiko abstrakzio horiek bul­tzatu zituzten lehen ar­keologoak a prioriz­ko ideia bat botatzera, eskultura marraz­kigin­tza baino lehenagokoa dela pen­tsa­tzera, alegia; baina ideia horri ezin eu­tsi izan zaio, historiaurreko azter­keta objetiboaren aurrean.
Perttoli
Perttoli, Errobi euskal musika taldearen abesti bat da. 1975eko Errobi diskoan argitaratru zuten. Gerora, taldeko Anje Duhalde abeslariak bere bakarkako ibilbidean maiz abestu izan du, bai eta 1992ko Zuzenean diskoan berrargitaratu ere.
Labar-artea
Pinturak eta grabatuak
Gainera, egiaztatu egiten da historiaurreko artean naturalismotik eskematiza­tze sinbolikora pasa­tzen dela, nahiz eta badiren bi margo motak elkarren ondoan bizi zireneko kasuak; baina hasieran naturalismoa da nagusi. Gai honi dagokionez, gogora dezagun Wilhem Worringerren tesia, XX. mende hasieran jada bere teoria eran­tsiz baieztapen hau egin zuenekoa, alegia, “benetako arte-sormena ez dela abstrakzio eta geometrian baizik hasten”. Bistan da Madeleineko artistak ez zuela irudiak eskor­tzoan marrazteko eta beren bolumenak itxura­tzeko zailtasunik.
Zalan­tza handiagoak daude bere zen­tzu konposatzaileari buruz. Denbora luzez uste izan da ez zuela horren ezagu­tzarik. Baina aldarrikapen hau, bere horretan, arte historian konposaketa kon­tzeptu horri ezin diogu eu­tsi eman izan zaion zen­tzu zorro­tzera mugatuz baino; alegia, paisaiaz­ko hondoera guztiak, eta eszena posible guztiak erdiratu, uztaitu eta antola­tzeko espazioko erreferen­tzia txikienak alde batera uzten direnean. Eskuaren esparrua –artistaren­tzat, gorputz jarrera bat aldatu gabe iri­tsi dezakeen espazioa– eta gainjarritako irudiak, kokapena, simetria eta perspektiba aztertu ondoren, Leroin-Gouhanek ohar hau ematen du, pintura edo grabatuan gaur egunera arte zoruko marraren adieraz­penik ez bazen ezagu­tzen ere, Paleolitoko ertilariek “sarritan erabili izan dute beraren ordez­ko hormako pi­tzadura edo erlai­tzen bat. Leroi-Gourhanek baino askoz lehenago, salatu izan ditu Max Raphaelek “Paleolitoko artea, espazioak, mugimenduak eta konposaketen arazoak aurrez aurre hel­tzeko ezgai zen arte hasberritzat jo­tzen zutenak”.
Hiroshi Kanazawa
(japonieraz: 金澤 宏) Japoniako futbolaria izan zen.
Labar-artea
Pinturak eta grabatuak
Aldiz, oraindik orain, Paleolito aldiko geometriariak izena eman dionik ere izan da, beren marraz­ki eta margoetan zenbait trazatu erregula­tzaileetan erabilera kon­tzientea delako ustea dutela-eta: urrez­ko ebaketa bikoi­tza, erro karratuaren proportzioa eta beste; dena dela, errealitatea begiz harrapa­tzeko eta egitura plastikoetan berriro sor­tzeko zuten ahalmen honen aurrean, Herbert Kühnek ida­tzi zuen bezala, “miresmenez, isilik gera­tzen da ahoa”.
Labar-artea duten kobazuloak
Pintura horien aur­kikun­tza duela gutxi egina bada ere, Euskal Herriko aztarnategietan historiaurreko gizonak utzi dituen labar-arte mul­tzoak ugaritzen hasiak dira –hamabi bat guztira– eta hauen artean, ba­tzuk garran­tzi handikotzat jo­tzen dira.
Aur­kikun­tzako kronologia gu­txi gorabeherako bati jarraituko ga­tzaiz­kio, garran­tzi txikienekoetatik abiatuta.
Aiz­pitarte. Palelitikoko aztarnategi handi baten lehen aur­kikun­tza Errenteriako Aitzbitartekoa izan zen, herri mailan Landarbasoko kobazulo deritzonean. Zenbait mailatan sail­katurik, historiaurreko gizonaren arrastoak aur­kitu dira denbora luzez bizi izandakoak eta langin­tza ugarirenak: orriak, har­txabalak, zenbait eratako karrakagailuak, pun­tzoiak eta abar; gu­txienez, Auriñaciense garaitik hasi eta Mesolitikora artekoak. Besteak beste, animalia-irudiz dekoraturiko hezur ba­tzuen aur­kikun­tza harrigarriak azaldu diren, bertan diren bostetatik, III. hai­tzuloa arakatuz hasi badira ere; IV. hai­tzuloko aztarnategia izan da ondoen ikertu dena. Han aur­kituak dira orein-burua grabaturiko plaketaren bat, makila zulodunen bat, haga­txo dekoratuak eta ebakiduraz eginiko animalia-irudiak dituzten zenbait hezur.
Mikalako gudua
Oinarria
Bitartean, Mardonioren gudalosteak Atenasera heldu ziren, baina bertako hiritarrak gertu zegoen Salamina uhartera joanak ziren jada. Atenastarrak amore emateko prest zeudela ustez, Mardoniok bere baldintzak bidali zituen berriz, baina beste behin, atenastarren aldetik ezezkoa jaso zuen.
Labar-artea
Laperra Benta
Kantabriako mugetatik gertu, Biz­kaiko Karran­tzan dago Laperra Bentako kobazuloan egin zen 1904an labar-artearen lehen aur­kikun­tza: irudi bat, kobazuloaren sarreran bertan. Bi urte beranduago, Breuilek beste lau irudi gehiago aur­kitu zituen: buruzagirik gabeko hiru bisonte azefalo, hatz oso bat, zehaztasun gutxiko bobido bat eta lerro-segida ulertezin bat. Hai­tzean halakoxe sakontasuna duen grabatu batez eginak daude. Grabatu hauen ezaugarri bereizgarria honetan da­tza: kobazuloaren sarreran zeudela eta eguz­kiaren argitan ikus daitez­keela. Gure herrian aur­kitu ditugunen artean, zaharrenak eta Auriñaciense aldiari dagoz­kionak dira. Apellanezi gertakari honek zera pen­tsarazten dio, Paleolito aldi an­tzinakoetan, Kantabriako artea, Euskal Herriko sartalderaino zetorrela, beste arte formula ba­tzuk (piriniotarrak) hartu ahal izateko edo bere-bereak sor­tzeko, Herria libre utziz.
Mikalako gudua
Oinarria
Espartarrak gerrarako prestatzen ziren bitartean, 5.000 soldadu eta 35.000 aliatuko armada bat bilduz, laguntza eskatzen zuen Samoseko delegazio bat iritsi zen. 110 ontzik osaturiko greziar ontziteria Delosetik abiatu zen, Leotikidas espartarraren agindupean.
Euskadiko Gazteriaren Kontseilua
Kideak
Hauek dira kontseiluko kide diren gazte elkarteak:
Mikalako gudua
Gudua
Greziar armadaren hurbiltzearen berria jasotzean, Samoseko persiarrek, lurrean aurre egitea erabaki zuten. Gertu zegoen Mikalako penintsulara joan ziren, hain zuzen ere, hiriaren ekialdean zegoena, eta harresi bat eratu zuten euren ontzietako batzuekin, gainontzekoak, hondartzara eramanez. Greziar ontziteria heldu eta Samos hutsik ikustean, jazarpen bat hasi zuten, persiarrak gudutik ihesi zihoazela ustez. Greziarrek, laster aurkitu zituzten, jada kostaldean gudu lerroetan prestatuta. Leotikidasek, honako hau oihukatu zien joniarrei persiar kanpamenduan:
Lan-indar
Lan-indarra, Karl Marxek landu zuen terminoa da, bere obrarik ezagunena den Das Kapitalen garatzen duena. Gizaki orok lan bat egiteko duen gaitasun fisiko eta mentalari egiten dio erreferentzia.
Lan-indarraren balioa
Lan-indarra eta balioaren arteko Marxen teoriak dionez, lan-indarraren balioa, beste edozein merkantziarena bezala, hau ekoizteko behar izan den lan denboraren araberakoa da. Kasu honetan, bere balioa langilearen eta bere ingurukoenak determinatuko lukete. Lan-indarraren balioak ezaugarri sozial, historiko eta kulturalak barneratzen ditu.
Mikalako gudua
Gudua
Gutxi gora-behera gertatzen ari zena ulertuz, persiarrek joniarrei armak kendu zizkien, eta bere etsai miletoarrak, atzegoardiaren bideak babestera bidali zituzten. Bitartean, greziarrak euren ontziteria hustu eta borrokarako prestatu ziren. Atenastarrek, hondartzatik zebiltzala, heraldo baten zetrua aurkitu eta beste greziar batzuk lurrean garaile irten zirela esan nahi zuen zeinu jainkotiarra zela uste izan zuten. Orduan, aurrealdera kargatu zuten, eurek bakarrik erasoz, eta, Artaintesek gidatutako persiarren aurkako gudu labur baten ondoren, hauek, lurrean barnealderago eraikitako gotorlekura itzuli behar izan zuten. Atenastarrak atzetik joan zitzaizkien eta gotorlekua ere hartu zuten.
Lan-indar
Lan-indarraren eta lanaren arteko desberdintasuna
Teoria marxistaren arabera, "lan-indar" eta "lan" kontzeptuak ez dira sinonimoak. Azkn hau materializazioa da, lehenak errepresentatzen duen potentzialaren zehaztasuna.
Mikalako gudua
Gudua
Espartarrak iritsi zirenean, persiar kanpamendua arpilatua izan zen eta hauen kostaldeko ontziak suntsituak. Samosera itzultzean, hurrengo zer egingo zuten eztabaidatu zuten. Espartarrek, joniar hiriak hustu eta biztanleria Greziara eramatea proposatu zuten, ez baitzuten uste joniarrak, persiarrek erasotzen zituzten bakoitzean, defenditzeak pena merezi zuenik. Atenastarrek, baina, euren kolonien galerari oztopoak jarri zizkioten eta greziar joniarrak Persiaren aurkako liga batean onartu zituzten.
Lan-indar
Lan-indarraren eta lanaren arteko desberdintasuna
Engelsek Ekonomia Politikoan desberdintze hau egitearen garrantzia azpimarratzen du eta Marxek egiten dion kritikarako garrantzitsua da, ezinbestekoa baita gainbalioa eta irabazien funtzionamendua azaltzeko. Marxek termino hau ezagutarazi arte, lana merkantzia bat bezala tratatzen zen, kontraesanak eta akats teorikoak eraginez.
Mikalako gudua
Ondorengo gertaerak
Persiarrak garaiturik, espartarrak euren lurraldera joan ziren. Baina, joniar hiriak, orain, Atenasekin aliatuak zeuden, Atenastar inperiotzat bakarrik har litekeena eratuz.
Lan-indar
Lan-indarraren eta lanaren arteko desberdintasuna
Langileak kapitalistari saltzen diona ez da bere lana, bere lan-indarra baizik. Langilea, kontratu baten bidez, lan bat egitera konprometitzen da bere lan-indarraren berdina den soldata baten truke; hau da, bere biziraupenerako beharrezko ondasunen balioaren berdina.
Mikalako gudua
Ondorengo gertaerak
Lehen Espartaren mende bazegoen ere, Atenas, independentzia handiagoa izaten hasi zen, azkenik, Peloponesoko Gerran amaitu zena.
Labar-artea
Isturi­tze
Lehen ere aipatu dugu Isturi­tzeri kobazuloari buruz, arte higikorrean hain aberatsa bada ere, ez dela horrela labar-artean: bi zaldi eta bi elur-orein; horietako bati, isats mo­tzeko eta egitura ederreko baina adardura desagertu zaien bi hausnar­kariren gorpu­tzak gainjarri zaiz­kio. Beste maila beheragoko batean beste hiru zaldi eta interpreta­tzerakoaan zalan­tza sor­tzen duten beste irudi ba­tzuk agertu dira. Deigarria da haitz ­gaineko erliebe txikian eginak direla irudiak. Beren estiloz Erdi-Madeleine aldikoak dirudite, berrienaren muga aldekoak, alegia.
Kantuz (Anje Duhalde)
Kantuz, Anje Duhalde euskal musikariaren abesti bat da. 1993ko Zuzenean diskoan argitaratu zuen.
Labar-artea
Haristoi
Isturi­tzeko kobazulotik oso gertu eta az­pialdean dago Haristoiko kobazuloa, Otsozelaia ere esaten zaiona; han azalduak dira zaldia, bisontea, oreina eta hegazti buru bat. Erdi-Madeleine aldikoak dira.
Alker­ki
Nafarroako Urdazubin Alkerdi kobazuloko lehen hai­tzetako pinturak Casteretek aur­kitu zituen 1939an. Beranduago, J. M. Barandiaranek beste lau aur­kitu zituen. Kobazuloko bi gunetan kokaturiko grabatu mul­tzo bi dira. Bata, sarreraren aurrez aurre dago, 20 bat metrora. Bigarrena, berriz, beste horretatik 40 bat metrora, pasabide estu baten sakoneran. Besteak beste, gailen­tzen dira osatu gabeko orein baten grabatua, eta bi bisonterenak, baina konkorra eta isats oso luzea nabarmenduak dituztenak, eta beharbada otso baten buruaren grabatua. Behe-Madeleine aldian koka­tzen dira.
Etxeberri
Zuberoako Gamere-Zihigan, Etxeberriko-Karbian, Boucherrek 1950ean zenbait irudi aur­kitu zituen, oso nekez igo zitekeen leku batean, sarreratik 200 bat metrora. Irudiak apur bat itsustuak daude; bel­tzez eginak dira baina puntu eta orban okreak dituzte. Kobazuloaren bi aldetako hormetan, hamabi zaldi, bisonte pare bat, eta beste ahuntz pare bat ere zenbatu daitez­ke. Irudi ba­tzuk buztin zuri gainean beha­tzez eginak dirudite.
Segmentu (hizkuntzalaritza)
Hizkuntzalaritzan, segmentua "mintzoan, dela fisikoki edo dela belarriz, identifikatu daitekeen unitate diskretua" da. Termino hau inon baino gehiago fonetika eta fonologian erabiltzen da, hotsei erreferentzia egiteko, baina edozein alorretan erabil daiteke alor horretan esanguratsua den gutxieneko unitateari buruz hitz egiteko, hala nola silabari, morfemari edo keinu hizkuntzetako keremari buruz.
Labar-artea
Etxeberri
Oraindik ere igoera zailagoa duen tontor batean, beste bost zaldi eta beste baten trazuaz gain, ahuntz bat, bisonte bat eta zenbait tanto gorrizko mul­tzoa aur­kitu da. Leroi-Gourhanen ustez, bi animalia pareka­tzea zaldia-bisontea eta beste hirugarren animalia baten –hemen ahun­tza– etenik gabeko gaiari buruz­ko bi mul­tzo berdinen santutegi bat da. Antropologo ba­tzuk, zenbait irudi Auriñaciense aldian koka­tzen dituzte. Le­roi-Gour­hanek Erdi-Madeleine aldiraino atzera­tzen ditu.
Segmentu (hizkuntzalaritza)
Segmentuak "diskretu" direla esaten da bereiziak eta banakoak direlako (adibidez, hala kontsonanteak nola bokalak zein bere aldetik hauteman ohi ditugu) eta bakoitza bere ordenan agertzen direlako (esate baterako, bake hitza entzunez gero, lehenik b entzungo dugu, gero a, eta abar). Mintzoaren beste osagai kontrastiboak hainbat segmenturekin batera agertzen dira, hala nola prosodia (tonua, azentua), baita batzuetan artikulazio bigarrenkariak ere, hala nola sudurkaritzea (hau zer den jakiteko gogoan har ditzakegu zubereraren bokal sudurkariak, esaterako). Batera agertzen direnez, ezin dira diskretuki ordenatu euren artean, beste segmentu bat balira bezala. Honegatik osagai hauek suprasegmental (hots, nolabait esanda, "segmentu gaineko") deituak dira.
Labar-artea
Goikolau
Biz­kaiko Berrituan, Goikolau kobazuloko irudiak J. M. Barandiaranek aur­kitu zituen 1962an. Bost taldeetan banaturiko grabatu sail bat da. Ba­tzuetan, biz­karra bata bestearen gainean jarria duten animalia-eskema osatugabeak dira; hainbesteko pila bata bestearen gainean jarririk, ez da erraza izaten zein animalia-espeziea den ezagu­tzen, ahun­tzen bat edo beste izan ezik. Aur­ki­tzailearen beraren ustez, postpaleolitoan kokatu behar dira eta aztarnategiko zenbait mailetako hilobi izaerarekin lotu.
Sinhikole
Bordeleeko espeolologo talde batek 1971eko abuztuan Sinhikoleko-Karbia kobazuloan labar-arte aztarnategi berri bat aur­kitu zuen. Areto bakar bat da, luzeran 60 cm eta zabaleran 10 cm dituena, oso irudi gu­txikoa; baina, kalitate bikaineko zaldi bat eta bisonte bat azal­tzen dira. Zaldia, ingurune bel­tzez eta isats oso luzeaz margoturik. Barrutik, ilajearen eta buruaren margo­tze bikoi­tza gorriz egina da, begiaren­tzat hu­tsarte bat utzita. Bisontea, zaldiaren gainean kokaturik dagoena, osatu gabea da. Bere ile-zerra hai­tzaren er­tzak osa­tzen du. Bi irudi horiek eskuinean, bisontearena dirudien osatu gabeko beste irudi bat dago. Zaldiaren aurrealdeko az­pialdean, nekez uler daitez­keen trazu gorri ba­tzuk ere badaude.
Arenaza. Arantzadi Elkarteko kideek, 1973ko neguan labar-artearen beste aztarnategi bat topatu zuten Galdameseko Arenaza kobazuloan. Irudiak, nekez igo daitekeen areto txiki batean daude. Gela erdiesferiko bat da, sarreraren ia bestaldeko muturrean kokaturik goraka doan luzapen bat dago, eta orein eme talde bat azal­tzen da. Gu­txi zaindu delako-edo, oso egoera txarrean daude, hai­tzak nozitu duen zarta­tzearen ondorioz. Orein emeak, Kantabriako beste kobazuloetan erabilitakoaren an­tzera, puntea­tze teknikaz daude gorriz margotuak. Xehetasun honek eta oreinak nagusi izateak, badirudi Asturias eta San­tander aldeko artearekin ahaidetasun gertuagokoren bat adierazten duela, Laperra Bentari buruz aipatu den bezala, ipar Pirinioetako artearekin baino. Beren estiloagatik badirudi irudi hauek an­tzinako Madeleine aldikoen sailean atxiki behar direla.
Santimamiñe
Labar-arte mul­tzo handi bat aur­kitu zen 1916an Kortezubiko Santimamiñe kobazuloan. Ar­keologia ikuspegitik, Santimamiñek garran­tzi izugarria du, maila guztiak eskain­tzen baititu, an­tzinako Auriñaziensetik hasi eta Behe-Inperiorainokoak.
Arte historialariaren­tzat, benetako santutegia esaten dioguna da esparru garran­tziz­koena: 20 bat metroko luzera du eta 4 edo 5 m-ko altura. Irudien talde nagusia areto txiki batean dago, normalean oso sarbide zailekoa izaten da eta honen aurretik aretoaurre bat dago, osatugabeko zenbait bisonte eta zaldiez gainera, marra sail bat ere ikus daiteke. Ia biribila den ganbara edo aretoaren inguruetan –Leroi-Gourhanek biribilgune deitu zion– banaturik oraindik ere irudi-mul­tzo gehiago daude.
Irudiak eta beren kokamena. Bere ikusgarritasunagatik, taula bat nabarmen­tzen da, oso argi eta garbi sei bisonte, zaldi bat, orein buru bat eta ulermen zailagoko beste trazu eta marra mul­tzoa goza daitekeelarik. Zer adierazi nahi ote du behin eta berri zaldia eta bisontea pareka­tzeak eta beste sei bisonteek –hauetako ba­tzuk zutikako jarreran jarririk– seiak erdi-erdian marrazturiko zaldi bakar batek inguruan dituela? –galdegiten du gaur­ko ikusleak jakin-minez. Baina, eran­tzunik gabeko galderak.
Bi mul­tzo hauetaz gainera, kobazuloaren barruenean, sarreratik 150 m-ra, 1953tik 1962ra bitartean irudi berriak aur­kitu dira; hauen artean, bisonte ba­tzuk, zaldi bat eta ahuntz bat.
Guztira, ia berrogeita hamarrera iristen dira animalia-irudiak. Espezierik ohikoena bisontea da.
Teknika eta estiloa
Hemen, Al­txerrin ez bezala, irudi gehienak pintatuak daude, eta itzal eta guzti ba­tzuk. Irudi grabatuak oso gu­txi dira. Perfekzioan eta estiloan aldaketa suma­tzen da baina ez da erraza hortik kronologia bat atera­tzea.
Talde handiko bisonteen artean Ignazio Aldekoak ere desadostasun horiek ematen ditu: “marra-trazu soileko irudien ondoan, badira beste ba­tzuk zenbait tokitan profilaren lodieraren biziago­tzegatik-edo ia lauak direnak, gu­txi-asko bular, konkor, papar... tinten betelanagatik argi-ilun gehigarri bat plantea­tzen dutenak. Zenbait aletan arte onekoa izan ohi da delako modelatzea”.
Esan daiteke, estilistikoki nahiko aurreratutzat hartu behar direla; ziur asko, Erdi-Madeleine aldi aldera gauzatuak. Benta Laperrakoen ondorengoak dira. Eta beren teknika eta ohi­kotasunagatik Pirinioetako santutegiekin uztar daitez­ke.
Al­txerri
Gipuz­koan Aiako Al­txerri kobazuloak aditu guztiak harritu zituen 1962an, ustekabean aur­kitu bai­tzuten bertan Aran­tzadi Zien­tzia Elkarteko hiru kidek ordura arteko labar-arte aztarnategirik garran­tziz­koena: ehun irudi baino gehiago eta oso espezie desberdinetakoak gainera, zaz­pi mul­tzotan banaturik. Aur­kikun­tza deigarri honen txostena jasotzean, J. M. Barandiaranek irudi guztien deskribapena egin zuen, marraz­ki bikainak eran­tsirik; ondorenean, Jesus Altunak eta Juan Mª Apellanizek, argaz­ki-ekipamendu bikain batekin, azter­keta osoago bat aur­keztu zuten, irudien iker­keta kronologiko eta paleontologiako bat eginez.
Adierazitako irudiak
Lehendik aurkituak zeuden –az­ken aur­kikun­tza hau baino lehenagotik– bisonteak dira nagusi, ia hogeita hamar bat ale guztira. Baina, badira elur­-oreinak, oreinak, zaldiak, uroak, ahun­tzak, sarrioak, azeriak, arrainak, hegazti bat eta suge bat ere. Giza itxurako bi irudi ere ikusten dira. Horiez gainera, ulermen zaileko zeinu sail bat, halaber. Leroi-Gourhanek, lan hauen kalitate plastikoa azal­tzeaz gainera, “espainiar kobazuloetako elur-oreinaren garran­tziaren lekukotasuna” az­pimarra­tzen du.
Formen berezitasuna
Bi­txia da, irudia osatu gabea dagoelako, zein espezietakoak diren identifika­tzeko zailak diren animalia ugari egotea ere: ba­tzuetan, burua baino ez zaie agertzen; beste ba­tzuetan, atzealdearen laurdena. Irudi ba­tzuk bata bestearen gainean daude, adibidez, azeri bat gerora margoturiko elur-orein baten barruan azal­tzen da; eta zenbait animalia azal­tzen da 4,20 m bider 2,10 m zabalerako bisonte izugarriaren barruan. Gertakari hau lagungarri izan daiteke lanen kronologia zehazteko orduan.