cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gabriel Arias-Salgado
Gabriel Arias-Salgado y de Cubas (Madril, 1904ko martxoaren 3a - Madril, 1962ko uztailaren 26a) ideologia falangista zuen politikari espainiarra izan zen. Frankismoan goi karguak bete zituen. Integrismo katolikoarekin lotuta egon zen beti.
Artaxoako Erresuma
Historia
Urte batzuk geroago, 1153an, Soriako adiskideen ondoren (1153ko ekainean), Urraka erregina Asturiasera itzuli zen, eta han gobernadore izendatu zuten, Artaxoako erregealdian Antso III.a Gaztelakoa anaiordea, Alfontso VII.aren eta haren emazte Berengela Bartzelonakoaren semea, eta errege gisa agertu zen 1158an hil zen arte.
Horrela amaitu zen erresuma txiki horren historia. Ordutik, hura osatu zuten hiribilduak betiko geratu ziren Nafarroako Erresuma deiturikoan.
Erregeak
Hauek dira Artaxoako erregeak:
Gabriel Arias-Salgado
Biografia
Madrilen jaio zen 1904,3ko martxoaren 3an, eta Chamartingo Nuestra Señora del Recuerdo ikastetxean ikasi zuen. Ondoren, Hizkuntza Klasikoetan eta Humanitateetan lizentziatu zen, eta filosofian doktoratu zen, teologian espezializatuz. 1937an, Gerra Zibila hasi zenean, matxinatutako eremura igaro zen. Integrismo katolikotik zetorren gizona, gerora falangista konbentzitua bilakatuko zen. Gerran FET y de las JONSen sartu zen, erregimen frankista hasiberriaren baitan karrera politiko azkarra eginez. 1938ko abuztuan Valladolideko Libertad astekari falangistaren zuzendari izendatu zuten, eta bere zuzendaritzapean egunero argitaratu zuten). Garai hartan Salamancako gobernadore zibila ere izan zen, baita FET y de las JONSetako probintzia-burua ere.
Astaputz ilun
Astaputz iluna (Lycoperdon umbrinum) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Gaztetan jan daiteke, gleba zuria dagoen bitartean, baina ez da interesgarria sukalderako.
Gabriel Arias-Salgado
Biografia
1941eko irailean, Herri Hezkuntzako idazkariorde izendatu zuten. Handik aurrera, Arias-Salgado erregimeneko prentsaren edo propagandaren ardurapean geratu zen; ordura arte, eskumen horiek Gobernazio Ministerioaren kontrolpean zeuden. Neurri askoren artean, Kazetaritza Eskola Ofizialaren fundazioa egon zen (1942an, inaugurazioan, Arias-Salgado eta Juan Aparicio egon ziren), eta NO-DO albistegi frankista sortu zuen baita 1942an ere. Erregimen barruan, bestetik, Ramón Serrano Suñerrekin eta Francisco Gómez-Jordanarekin oso harreman txarrak izan zituen.
Trikuputz
Deskribapena
Hanka: Ia hanka gabea edo senila.
Astaputz ilun
Deskribapena
Karpoforoa: 1 eta 4 cm arteko diametrokoa, arre-horixka iluna, ia globo itxurakoa edo pixka bat udare itxurakoa, lehenbizi krema-horixka kolorekoa eztenekin apaindua, gero beltzaxkak, finak eta zailak, batu egiten dira taldeak osatuz, goian, berandu, zulo txiki bat irekitzen zaio eta bertatik esporak askatzen dira. Endoperiodoa leuna eta distiratsua.
Gleba: Hasieran zuria, gero zahartuaz, berdexka izatetik arre-oliba izatera pasatzen da. Pseudocolumela presente. Subgleba kolore arre-lila duten gelaxka ertainak.
Etimologia: Lycoperdon hitza grezierazko "lupa de lupo"-tik dator, ondoak esporen hauts bafadak isil-isilik jariatzen dituelako zapaltzean. Umbrinum epitetoa latinetik dator, itzala esan nahi duen "umbra" hitzetik. Bere kolore ilunagatik.
Nahasketa arriskua
Lycoperdon molle delakoarekin, ezten oso hauskorrez hornitua, berehala desagertzen direnak gainazala hautsez beteta utziaz. Lycoperdon nigrescens espeziearekin ere bai, ezten iheskorrekin, askatzean markak uzten dituzte.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, normalean koniferoen basoetan, bakanagoa hostoerorkorren basoetan.
Banaketa eremua
Txina, Europa, Ipar Amerika.
Trikuputz
Deskribapena
Etimologia: Lycoperdon hitza grezierazko "lupa de lupo"-tik dator, onddoak esporen hauts bafadak isil-isilik jariatzen dituelako. Echinatum epitetoa berriz latinetik dator, "echinatus" hitzetik, eztenez hornituta esan nahi du. Bere itxuragatik.
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea, nahiz eta pertsona batzuek oso gazteak direnean kontsumitzen dituzten exoperidioa kenduta.
Nahasketa arriskua
Pulcherrimun aldaera Lycoperdon echinatum delakoarekin bereizten da: eztenak erortzen direnean endoperidioa leun geratzen delako. Lycoperdon umbrinum delakoak kolore ilunagoa du, eta arantzak txikiagoak ditu.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, pago basoetan batez ere, hala ere, beste hostoerorkorretan ere agertzen da.
Banaketa eremua
Afrika, Europa, Erdialdeko Amerika, Ipar Amerika, Asia
Gabriel Arias-Salgado
Biografia
1943ko urtarrilean, José Luis Arrese ministro-idazkari nagusiari lagundu zion Alemania nazira egindako bisitan, Manuel Valdés Larrañaga, Agustín Aznar, Manuel Martínez de Tena, Víctor de la Serna eta Xavier de Echarri falangista nabarmenekin batera. Urte horietan, prentsak arreta handiagoz jarraitzen zituen faxisten garaipenak, eta, aldi berean, Alemaniako eta Italiako porrot militarrak isilarazten zituen. Egoera hori zineman ere gertatzen zen, Arias-Salgadok gogo biziz sartu baitzuen nazien propaganda-materiala, eta, aldi berean, Aliatuen informazio- eta propaganda-materiala baztertzeaz arduratu zen. Bigarren Mundu Gerraren amaierarekin eta potentzia faxisten porrotarekin batera, Arias-Salgado eta beste filonazi batzuk indarra galtzen joan ziren diktadura frankistaren baitan. 1945eko uztailean Herri Hezkuntzako Idazkariordetza desegin egin zuten, eta haren eskumenak Hezkuntza Nazionaleko Ministerioari transferitu zizkioten.
Zentsura frankistaren teoriko eta egile nagusitzat jotzen da, eta sortu berria zen Informazio eta Turismo Ministerioaren buru jarri zuten, 1951ko uztailetik 1962ra arte. Katoliko integrista, Arias-Salgado ministerio-garaian kontrol handia izan zuen Espainiako prentsaren gainean. José María Pemán idazle eta propagandista frankistak honela deskribatu zuen: «Gizon zintzoenetako bat». Ministerioan egon zen hamar urteetan, muturreko sektarismotik zuzendu zuen informazio-politika. Urte horietan, kultura-eredu frankista finkatu zen, nahiz eta komunikatzeko beste modu batzuk ere agertu ziren, telebista, esaterako.
Hala ere, bere ibilbide politikoa 1962an amaitu zen. Arias-Salgadok berak bultzatuta, urte hartako ekainean erregimenaren prentsa ofizialak kanpaina gogorra abiarazi zuen Europako Mugimenduaren IV. Kongresuan parte hartu zuten espainiarren aurka, bileraren irudi distortsionatua aurkeztuz eta gutxiespenez «Municheko kontubernioa» edo «Municheko elkar hartze makurra» deituz. Kanpaina horrek, hala ere, eragin oso negatiboa izan zuen erregimen frankistak Europan zuen irudiarentzat, baita ministroaren irudiarentzat ere.
Bihotzekoak jota hil zen 1962ko uztailaren 26an, Madrilgo bere etxeko eskaileretan, kargua utzi eta egun gutxira.
Elisabeth Altmann-Gottheiner
Elisabeth Altmann-Gottheiner (Berlin, Alemania,1874ko martxoaren 26a - Mannheim, 1930eko urriaren 21a) Hochschule edo goi mailako eskola batean klasea eman zuen lehen emakume irakasle alemana, emakumearen eskubideen defendatzaile izateaz gain.
Biografia
Elisabeth Gottheinerrek Londresen eta Berlinen ikasi zuen. 1904. urtean Zurichen doktoretza egiten jarraitu zuen Studien über die Wuppertaler Industrie und ihre Arbeiter in den letzten 20 Jahren ("Wuppertalen ehungintza eta bere lana azken hogei urteotan") ikerketarekin.
1908. urtean Mannheimeko Unibertsitateko lehen irakaslea izan zen. 1912tik aurrera Jahrbuch der Fallenbewegung ("Mugimendu feministaren urtekaria") egin zuen. 1921ean Die Berufsaussichten der deutschen Akademikerinnen (Halle/Saale) argitaratu zuen ("Alemaniako emakumeenlan aukerak").
1924an ekonomia-klaseak ematen hasi zen. 1925ean katedradun izendatu zuten.
Mairubaratzeta
Mairubaratzeta Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen mendia da. 850 metroko garaiera du eta Malerreka eta Bortzirietako eskualdeen artean kokatzen da.
Elisabeth Altmann-Gottheiner
Biografia
Elisabeth Gottheiner Samuel Paul Altmann (1878-1933) ekonomialariarekin ezkondu zen 1906an.
Elisabeth Altmann-Gottheiner saria
1996tik aurrera Mannheimeko Unibertsitateak urtero Elisabeth Altmann-Gottheiner saria ematen du, ikasketa, ikerketa eta irakaskuntzan emakumeen berdintasuna sustatzeko senatu alemaniarraren batzordeak emana. Genero-ikasketen arloan ikerketa zientifikoak egiten dituzten unibertsitate horretako espezialitate guztietako ikasleak (diplomatura, lizentziatura, masterra eta staatsexamenbeiten) saritzea da helburua.
Astaputz udarekara
Astaputz udarekara (Lycoperdon pyriforme) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Gaztetan jan daiteke, gleba zuria den bitartean. Baina ez du merezi dastatzea.
Deskribapena
Gleba: Hasieran zuria, gero hori-berdexka, ondoren arre-oliba kolorekoa eta azkenik hauts-itxurakoa. Zelulosazko egitura fineko subgleba, garapenak irauten duen bitartean zuri jarraitzen duena. Gasa gogorarazten duen usain desatseginekoa.
Etimologia: Lycoperdon hitza grezierazko "lupa de lupo"-tik dator, onddoak esporen hauts bafadak isil-isilik jariatzen dituelako. Pyriforme epitetoa, latinetik dator eta madari itxura duela esan nahi du.
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea.
Nahasketa arriskua
Lycoperdon perlatum delakoarekin, honek perlitaz apaindutako exoperiodoa du. Lycoperdon pyriforme espeziak, bere habitata eta udare edo bonbilla itxura ditu ezaugarri.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, gehienetan egur hiletan, askotan ustelduta, batez ere hostoerorkorretan, baina baita koniferetan ere, lurrean ere bai, baina orduan beti dago errizoideekin zurari lotuta. Espezie hau, oro har, taldekatuta agertzen da.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Afrika, Erdialdeko Amerika, Asia.
Olga Mostepanova
Olga Mostepánova (Errusia, 1970eko urtarrilaren 3a) errusiar gimnasta artistikoa da, 1983tik 1985era arteko munduko txapelduna, oreka-barran eta taldekako lehiaketan, Sobietar Batasunarekin lehiatuz.
1983
Budapesteko 1983ko Munduko Lehiaketan, lau domina eskuratu zituen: urrea orekako eta taldekako habean, eta zilarra, banakakoan —Natalia Yurchenko herrikidearen ondoren, eta lurrean, Ecaterina Szabo errumaniarraren atzetik—.
1985
Montrealgo 1985eko Munduko Lehiaketan urrea irabazi zuten taldekakkoan, Errumaniaren (zilarra) eta Ekialdeko Alemaniaren (brontzea) aurretik, taldekideak: Irina Baraksanova, Vera Kolesnikova, Oksana Omelianchik, Yelena Shushunova eta Natalia Yurchenko izan ziren.
Antonio Ugarteburu
José Antonio Ugarteburu (Ezkioga), txirrindulari gipuzkoarra izan zen. Loinaz Proba irabazi zuen eta Ordiziako Klasikoan hirutan izan zen podiumean.
Palmaresa
1938 1939 1940
Headbanging
Headbanginga musikarekin lotutako gorputzaren mugimendu mota bat da. Musikaren erritmoan, orokorrean, burua bortizki astintzean datza eta heavy metalean ohikoa da. Hala ere, oso antzeko dantzak izan dira, aspalditik beste musika estilo batzuekin egin direnak (trantze edo estatu bat induzitzeko); adibidez, dubstep-a, musika elektroniko gogorraren azpigeneroa. Bisualki eraginkorragoa da ilea luze denean. Maiz, esku kornuta egiten den bitartean mugitzen da burua.
Headbang erabili zuen lehen abeslaritzat hartzen da Ian Gillan, baita burua zirkuluak eginez mugitzen zuen lehena.
Ezko hori-zuri
Ezko hori-zuria (Hygrophorus chrysodon) Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.
Erdipurdiko jangarria. Haragi gutxi du eta ia zapore gabea da. Horiz orbantzen den kolore zuria du ezaugarri espezie honek.
Deskribapena
Kapela: 3 cm-tik 7 cm-ra bitarteko diametrokoa, mamitsua, ganbila, ondoren zabaldu egiten da titi batekin, konkorduna, likatsua. Zuria; hori zurbil kolorez zikinduta, eta, azkenik, guztia kolore horretara pasatzen da, ertzean hori-urre kolorea izaten du. Ertza beherantz biribilduta egoten da, eta kolore horixkako lits txikiak izaten ditu.
Orriak: Zabal, Zuri-krema kolorekoak; hasieran itsatsita gero dekurrenteak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa, huts-barrubetea, oinarrira mehetua; goiko aldean eraztun itxurako eremu batez apaindua, kolore argiko lits batzuekin, kapelaren ertzekoak bezalakoak.
Haragia: Zuria, zapore gutxikoa eta usaingabea.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Crysodon epitetoa ere grekotik dator, urrezko hortza esan nahi duen "krusós" hitzetik. Bere koloreagatik.
Jangarritasuna
Erdipurdiko jangarria.
Nahasketa arriskua
Kapelaren ertzeko lits horiek eta oinaren goialdean dituen pikorrek erraztu egiten dute ezagutzea. Hygrophorus chrysaspis delakoarekin nahas daiteke, honek ez du litsik eta Hygrophorus eburneus espeziearekin, honek zuri garbi kolorea du.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, hostozabalen eta koniferoen basoetan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Honduras, Europa, Turkia, Kenya, Errusia, Japonia eta Taiwan.
Atzapar eder
Atzapar ederra (Ramaria formosa, sinonimoa: Clavaria Formosa) Gomphaceae familiako onddo espezie bat da. Arbuiagarria. Purgatzaile eraginkorra da, beherakoa eragiten du. Oso ohikoa Euskal Herrian.
Deskribapena
Karpoforoa: 10 eta 20 cm arteko altuerakoa. Enbor lodikoa, haragitsua, motza, hasieran zurixka, gero arrosa-izokin kolorekoa, adar askotan banatua. Adar zilindrikoak, luzangak, oso adarkatuak, arrosa-laranja edo arrosa-izokin kolorekoak, hori biziko puntekin gaztetan. Perretxikoa heltzen denean, adarren puntek galdu egiten dute kolore horia, denak okre tonua hartzen du.
Haragia: Zuria, hausten denean arre-okre edo arrosa kolorea hartzen du. Usain leuna du eta zapore mingotsa.
Etimologia: Ramaria terminoa, latinetik dator, "ramus" hitzetik, adar, esan nahi du. Formosa epitetoa latinetik dator, "Formosa" hitzetik, ederra esan nahi du. Bere itxuragatik.
Toxikotasuna
Toxikoa, sarritan esteetako nahasmenduak eta beherakoa sortzen ditu.
Nahasketa arriskua
Gaztetan nahastezina da bere adarren punta horiengatik, heltzean, Ramaria aurea eta Ramaria flava espezieekin nahas daiteke.
Sasoia eta lekua
Nahiko ohikoa udan eta udazkenean, hostoerorkorren basoetako lurrean.
Banaketa eremua
Asia, Europa, Ipar Amerika.
Ezkazuri lingirdatsu
Eskualde batzuetan hornigai gisa prestatu izan da, edo kalitate gastronomiko hobea duten espezieekin nahastuta.
Deskribapena
Kapela: 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, lehenik ganbila, gero zabaldua eta konkorduna, ia beti erdigune irtenago batekin. Zuri garbi kolorekoa, zuri distiratsua eta gero pixka ba horixka, batez ere erdian; oso likatsua, ertza biribildua.
Orriak: Lodiak, zabal, dekurrenteak. Zuriak, kapelaren kolorekoak. Pixka bat zeharargitsu itxura dute eta argizariaren distirarekin.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak
Hanka: 4 - 10 x 0,7 - 1,5 cm-koa, gogorra, luzanga, zilindrikoa edo pixka bat mehetua oinarrirantz, ez beti erregularra, leuna, likatsua, muturrean izan ezik, goialdean pustula zuriz apainduta. Oinaren oinarrian potasarekin erreakzionatzen du, eta hori-laranjaz tindatzen da.
Haragia: Zuria, kolorez aldatzen ez dena, parafina usain desatseginarekin; zaporea ere antzekoa.
Jangarritasuna
Erdipurdiko jangarria usain desatsegina duelako.
Nahasketa arriskua
Hygrophorus cossus delakoarekin, honek, potasarekin ez du erreakzionatzen; gainerakoan oso antzekoak dira, usaina zertxobait biziagoa du honek, Hygrophorus eburneus perretxikoak baino.
Sasoia eta lekua
Udazkenean hazten da, eta batez ere hostozabaletan.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Afrika iparraldea. Asiako iparraldea.
Kepa del Hoyo
Kepa del Hoyo (Galdakao, 1970-Badajoz, 2017ko uztailaren 31) ETA erakundeko partaidea izan zen. Bihotzekoak jota Badajozeko espetxean hil zen.
Biografia
Poliziaren arabera Kepa del Hoyo informatzaile gisa Bizkaia komandoaren kolaboratzailea izan zen. Horren arabera Modesto Ricoren aurkako ETAren atentatu batekin kolaboratu zuen. Poliziaren esanetan ere beste pertsonen informazioa bildu zuen eta lehergailu bat jartzeko ekintzan parte hartu omen zuen. 1998ko otsailaren 2an atxilotu zuten, beste hamar pertsonekin batera. Espainiako Auzitegi Nazionalak 30 urteko espetxe-zigorra ezarri zion. 2017an, espetxean kirola egiten ari zenean bihotzekoa izan zuen eta hil egin zen.
Ana Maite Sánchezekin ezkonduta, seme bakarra izan zuen, Peru; semeak hilabete t´erdi zuen aita atxilotu zutenean.​ Peru del Hoyok, Ibon Garatekerin batera, 2019an Etxeratek plazaratutako biolentziaren biktima guztiekiko elkartasun adierazpena irakurri zuen, mendeku gogoak gaitzetziz.
Elena Espinosa
Elena Espinosa Mangana (Ourense, 1960ko martxoaren 21a) politikaria eta ekonomialaria da.
Biografia
Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziaduna da, Santiagoko Unibertsitatean. 1985ean, PSdeG-PSOEn afiliatu zen, eta 1985etik 1988ra bitartean, Vigoko Presazko Berrindustrializazio Eremuaren ardura hartu zuen. 1988 eta 1996 bitartean, Vigoko Portuko Agintaritzako lehendakari izan zen.
Ibilbidea
1996ko hauteskunde orokorretan PSOEk porrot egin ondoren, bi urtez aritu zen lanean Medikuntza Teknikoko Galiziako Institutuan, eta Rodman Polyships enpresan aritu zen, Administrazioko Finantza zuzendari gisa. 2002ko maiatzetik 2004ko ekainera bitartean, Rodman Taldeko Lehendakaritzaren albokoa izan zen.
2004ko martxoaren 14an hauteskunde orokor berriak egin ziren eta PSOEk garaipena lortu zuen. 2004ko ekainean Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura ministro izendatu zuten. Ministerioan egindako kudeaketaren ondorioz, 2008ko apirilaren 14an, 9-M-ko hauteskunde orokorren ondoren eta PSOEko hautagai José Luis Rodríguez Zapatero Espainiako Gobernuko presidente izendatu zuten Ingurumen, Landa eta Itsas Inguruneko ministro izan zen. Ministerioaren izen-aldaketa Ingurumeneko eta Nekazaritzako zorroen bat-egiteagatik izan zen, baita Espainiako VIII. Legegintzaldiari zegozkien eskumenei ere.
2010eko urriaren 20ra arte egon zen karguan, eta Rosa Aguilarrek ordezkatu zuen. Ecologistas Martxan-en arabera, «aldaketa antiekologikoa» eman zion ministerio horri, eta de facto geldiarazi zuen ingurumena babesteko neurri garrantzitsu baina eskasak onartzea edo aplikatzea, ekipo teknikoak desmuntatuz eta mugimendu ekologista guztia baztertuz.
Jaime Izquierdo ministroaren aholkulariaren hitzetan, Espinosaren agintaldiko bi urte haietan, Ingurumen Ministerioak Felipe Gonzálezen gobernuek ingurumen-eskumena sail berean beste ekoizpen-arlo batekin lotzeko ideia hartu zuen berriro. Norabide horretan orientatzeko pausoak eman ziren, Gobernuaren ingurumen-politikak Ministerioaren eskumenak gainditzen baititu beste sail batzuetara «zabaltzeko».
Eztabaida
Ministro zen bitartean, Rodman Internationalentzat lan egiten zuen, bere bateraezintasunei kasurik egin gabe. Enpresa horrek Rodríguez Zapateroren milioi askoko kontratuak jaso zituen, eskandalua handituz.
Sawao Kato
Sawao Kato (加藤 沢男) gimnasta japoniar ohia, eta garai guztietako olinpiar kirolari arraskatatsuenetakoa izan da, eta 1968 eta 1976 urteen artean 12 domina lortu zituen, horietatik 8 urrezkoak.
Kato Niigata Prefekturako Gosen hirian jaio, eta Tokyo Kyoiku Unibertsitatean ikasi zuen. Olinpiar Jokoetan 1968an aritu zen lehen aldiz, Takeshi anaia zaharrenarekin batera. Sawaorekin, gimnasia erritmikoan eta lurraren gainean dominak lortuz, lehiaketa irabazi zuten. Eraztunetan, hirugarren geratu ziren.
Lau urte beranduago, Japoniako gimnasiako gizonezkoen taldeak menderatu zituen 1972ko Olinpiar Jokoak, eta banakako 21 dominetatik, 15 irabazi zituen. Katok urrezko dominak irabazi zituen aparatu guztietan eta barra paraleloetan, eta zilarrezkoak, barra finkoan eta zaldi arkudunean. 1976ko Udako Olinpiar Jokoetako aparatu guztietan, hirugarren urrezko domina lortu nahi zuen, baina Nikolai Andrianov izan zen garaile. Taldekako lehiaketa oso lehiatua izan zen oraingoan, baina japoniarrek sobietarrak garaitu zituzten puntuko lau hamarrengatik, eta bosgarren titulua lortu zuten jarraian. Katok barra paraleloetako bere titulua gordez itxi zuen olinpiar ibilbidea.
Ezko kolorebiko
Ezko kolorebiko, artadi-ezko, txapar-ezko edo ezko olibazuria (Hygrophorus persoonii) Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak : Hygrophorus olivaceoalbus, Hygrophorus dichrous.
Azala eta oin osoa kendu behar dira, Perretxikoaren zatirik likatsuenak saihesteko, gainerakoan ez baita jateko txarra.
Sawao Kato
Aurrekariak
Gosen hirian, Niigatako Prefekturan (lehen Muramatsu hiria, Nakakanbarako barrutia) (Japonia), jaio, eta Tokioko Kyoiku Unibertsitatean ikasi zuen. Bigarren hezkuntzatikhasi zen gimnasia egiten, eta, Niigata Prisionural Niigata Minami bigarren hezkuntzako eskolatik, Tokioko Hezkuntza Unibertsitatera (gaur egun Tsukuba Unibertsitatea) igaro zen. 1970eko martxoan, Tokioko Unibertsitateko Hezkuntza Fisikoko Fakultateko Hezkuntza Fisikoko Departamentuan graduatu zen. 1974ko martxoan, Tokioko Hezkuntza Unibertsitateko Hezkuntza Fisikoko Graduatuen Eskolako maisutza ikastaroa osatu zuen.
1968ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte lehen aldiz, Takeshi anaia zaharrenarekin batera. Taldekako lehiaketa irabazi zuten, eta Sawaok urrezko dominak eraman zituen aparatu guztietan eta lurrean. Hirugarren geratu zen eraztunen proban.
Ezko kolorebiko
Deskribapena
Kapela: 3 eta 9 cm arteko diametrokoa. Hasieran ganbila, heltzean zabaldu egiten da. Ertza biribildua du. Azal lodia eta erraz bereizteko modukoa, gainazal muzilagoduna. Oliba kolorekoa edo gris-arrea.
Ezko gibel-gorri
Ezko gibel-gorria (Hygrophorus russula) Hygrophoraceae famialiako onddo espezie bat da.
Sawao Kato
Gimnasta gisa
Unibertsitateko bere laugarren urtean, Mexiko hiriko 1968ko Olinpiar Jokoetako gizonezkoen gimnasia taldeko kide hautatu zuten, eta Ken Aquiles lesionatu bazuen ere, urrezko lehen domina irabazi zuen Sobietar Batasuneko Mikhail Voroninekin borroka lehiatu batean, baita lurrean ere. Taldeak txapelketa ere irabazi zuen. Ordutik, elkarren segidako hiru Olinpiar Jokoetan parte hartu du. Gogor aritu zen "gimnasia sentsazioarekin, 6. ekitaldia egitean bakarrik", eta, Nikolai Andrianov eta Sobietar Batasuneko beste batzuekin, hegemonia lortzeko borroka gogorra egin zuen.
Elkarren segidako bost olinpiar txapelketatik hirutan hartu zuen parte, gimnasiako gizonezkoen taldean, 1960ko Erromako Olinpiar Jokoetatik 1976ko Montrealeko Olinpiar Jokoetara.
Ezko gibel-gorri
Kapelaren azala kendu eta azukrearekin, mingostasuna disimulatu daiteke.
Deskribapena
Kapela: 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ertza biribildua du, erregularra gaztetan eta zahartzean uhindua. Azala erraz bereizten da, likatsua, gorri-ardo kolorez zikindua, ilunagoa erdian, eta pikor arre-purpura kolorekoez estalia.
Suge-ziza teilakolore
Toxikoa eta arriskutsua da, baina oso ondo eginda toxinak desaktiba daitezke.
Sawao Kato
Gimnasta gisa
Mitsuo Tsukahara juniorrekin eta Shigeru Kasamatsu-rekin konparatuz (zeintzuk zailtasun handiko eta jardun berezia egin zuten), Katoren lanak edertasuna bilatzen du. Montrealgo Jokoetan, barra paraleloak egitean, behatzak luzatuta eduki zituen, baita helmugako bi jauzi hilgarrietan ere. Hau "gimnasiako testuliburua" dela esaten da eta edertasun horrek bilatzen duen errendimenduak eragin handia duela atleta gazteengan.
Ezko gibel-gorri
Deskribapena
Orriak: Zabalak, nahiko estu, lodiak, Itsatsiak edo zertxobait dekurrenteak, zurixkak, baina kapelaren kolorez zikinduak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Ezko almendrausain
Ezko almendrausaina (Hygrophorus agathosmus) Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.
Jangarria da, baina ez da gomendatzen kontsumitzea, bere ezaugarri organoleptikoengatik.
Ezko kolorebiko
Deskribapena
Orriak: Zuriak, luzeak, okertuak, zabal, Itsatsi-dekurrenteak.
Suge-ziza teilakolore
Deskribapena
Kapela: 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, erdian gorri-adreilu kolorea izaten du eta hori-gorrixka ertzerantz. mamitsua, globo itxurakoa, ganbila, gero hemisferikoa. Azala leuna, lehorra, felpaduna, ertza ildaskatu gabea eta soberakinarekin.
Super Giant Robot Brothers
Super Giant Robot Brothers estatubatuar abenturazko telesaila da. Víctor Maldonadok eta Alfredo Torresk Netflixerako sortua, enpresak euskarara bikoiztutako animaziozko lehen telesaila izan zen.
Ezko almendrausain
Deskribapena
Kapela: 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo koniko-kanpai formakoa eta gero lau-ganbila. Gris argitik gris-sagu kolorerakoa; sarritan, likatsua izaten da, batez ere erdian; eguraldi euritsuan, ia muzilagoduna erdian.
Ezko kolorebiko
Deskribapena
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Sawao Kato
Gimnasta gisa
1999ko maiatzean, Nazioarteko Kirol Prentsaren Elkarteak kirolari japoniar bakarra aukeratu zuen XX. mendea ordezkatzen duten 25 jokalarietako bat izateko. Sidney 2000ko Olinpiar Jokoetan, atleten hiriko bideetako batek "Sawao Kato kalea" zuen izena. 2001ean, Nazioarteko Gimnasiaren Ospearen Aretoan sartu zen.
Ezko gibel-gorri
Deskribapena
Hanka: Betea, sendoa, gogorra, lehorra, batzuetan kurbatua, pixka bat lodiagoa erdian eta oinarrian mehetua; zurixka, baina ardo kolorez zikindua.
Super Giant Robot Brothers
Sinopsia
Etorkizunean, bi robot anaia erraldoik Lurra defendatu behar dute mundua suntsitzera kaijuak bidaltzen ari den inperio intergalaktiko gaizto batetik.
Sawao Kato
Gimnasiako irakasle gisa
1977an erretiratu, eta Tsukubako Unibertsitateko entrenatzaile bihurtu zen. 1993an, Nazioarteko Gimnasia Federazioko Gizonezkoen Gimnasia Batzorde Teknikoko kide egin zen. 2012ko abenduan erretiratu arte, lehendakariorde lanetan aritu zen bitartean, puntuazio-arauak berrikusten saiatu zen.
Japonian, Tsukuba Unibertsitateko irakasle izan da 1999z geroztik, eta gimnastika-klubeko aholkulari gisa aritzen da. 2010eko martxoan erretiratu zen Tsukuba Unibertsitatetik, eta, apiriletik, irakasle izan zen Hakuoh-eko Unibertsitatean 2017ko martxoaren bukaera arte. 2013z geroztik, Japoniako Gimnasia Elkarteko kontseilari izan da, gehitutako interes publikoko fundazio berri gisa. (Zinegotziaren agintaldia 2017ko martxoaren bukaera artekoa da)
Ezko gibel-gorri
Deskribapena
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Russula epitetoa latinetik dator, gorria esan nahi duen "russus" hitzetik. Bere arrosa koloreagatik.
Sawao Kato
Gimnasiako irakasle gisa
2020an, Kultura Merezimenduaren Pertsona Saria.
Ezko gibel-gorri
Jangarritasuna
Dastatu daiteke, baina ez da kalitate handikoa.
Nahasketa arriskua
Hygrophorus erubescens delakoaren antzekoa da, baina hau lerdenagoa da, zapore mikatzekoa eta koniferoen azpian ateratzen da. Hygrophorus purpurascens espezieak ere badu antza, honek kolore gorrixka du, eta, gaztetan, oinean ikusten den eraztun itxurako gortina txiki bat du. Hygrophorus persicolor, lerdenagoa da eta kolore arrosagoa du. Hygrophorus capreolarius-ek orriak purpura ilun kolorekoak edo marroiak izaten ditu.
Sasoia eta lekua
Urria eta Abendua bitartean ateratzen den espezie berantiarra da, hostogalkorren azpian batez ere.
Suge-ziza teilakolore
Deskribapena
Hanka: Sendoa, haritsu samarra eta lehorra, horia goian eta arre-gorrixka gainerakoan, goialdean gortina horixka iheskor bat du, eta, esporak heltzen direnean, ia beltz bihur daiteke.
Ezko gibel-gorri
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Erdialdeko Amerika, Iparraldeko Asia.
Ezko almendrausain
Deskribapena
Orriak: Zuriak, argizari-itxurakoak, dekurrenteak, tartekatutako orritxo batzuekin, batzuetan urkilatuak.
Suge-ziza teilakolore
Deskribapena
Haragia: Buztin zurbil kolorekoa, usain berezirik gabea eta zapore mikatzekoa.
Minitxerri
Minitxerriak etxeko txerriaren aldaera bat da, gizakiak tamaina txikietarako moldatua. Hasieran, esperimentaziorako eta ikerketarako erabili ziren, eta, ondoren, konpainiako animalia edo maskotatzat zabaldu ziren.
Ezko almendrausain
Deskribapena
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa, zurixka, nahiko sendoa, 5 - 10 x 1 - 1'5 cm-koa. Zurixka eta kapelaren muzilagoz zikinduta. Irin antzeko pikorrak ditu goialdean.
Ezko kolorebiko
Deskribapena
Hanka: Luzea, 5 - 9 cm-koa; goialdean 1 cm-ko zabalerako eremu zuri bat du, eta hortik behera, ezkata likatsuez estalita oinarriraino, Itxura nabarra du eta kapelaren kolore berekoa. Ezaugarri honek ematen dio izena espezieari.
Suge-ziza teilakolore
Deskribapena
Etimologia: Hypholoma terminoa grekozko, harizpia esan nahi duen "ùpos" hitzetik dator eta ertza esan nahi duen "loma" hitzetik. Ertzari dagokio, batzuetan gortinaren hondarrak izaten dituelako. Sublateritium epitetoa berriz latinetik dator, adreilu kolorekoa esan nahi duen "sublateritium" hitzetik. Kapelaren koloreagatik.
Toxikotasuna
Pozoitze hilgarriak eragin ditu.
Nahasketa arriskua
Hypholoma fasciculare, Hypholoma capnoides eta Hypholoma epixanthum delakoekin
Ezko kolorebiko
Deskribapena
Haragia: Zuria, trinkoa, zapore gozokoa eta usain leunekoa.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Dichrous epitetoa ere grekotik dator, bi kolore esan nahi duen "dichroos" hitzetik. Kapelaren mintzaren kolore bikoitzagatik.
Suge-ziza teilakolore
Nahasketa arriskua
Oharra: Hypholoma sublateritium espeziaren permagna aldaerak, dimentsio handiak har ditzake.
Ezko kolorebiko
Jangarritasuna
Jateko ona; hala ere, lirdingatsua dela eta, kapelak perretxikoak jasotzerakoan zuritzea komeni da.
Suge-ziza teilakolore
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, ale askoko taldetan, hostozabalen motzondoetan eta baso mistoetan.
Ezko kolorebiko
Nahasketa arriskua
Hygrophorus limacinus eta Hygrophorus olivaceoalbus delakoekin.
Suge-ziza teilakolore
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Costa Rica, Txile, Argentina, Australia, Zeelanda Berria, Japonia, Europa, Errusia, Georgiea eta Turkia.
Ezko kolorebiko
Sasoia eta lekua
Uda amaieran eta udazkenean, Hostozabalen basoetan. Bereziki Quercus ilex zuhaitzen basoetan
Ezko almendrausain
Deskribapena
Haragia: Zuria, lodia, irmoa. Almendra mikatzen usain handia du.
Ásgeir Ásgeirsson
Ásgeir Ásgeirsson (Kóranesi á Mýrum, 1894ko maiatzaren 13a - Reykjavik, 1972ko irailaren 15a) islandiar politikaria izan zen. Islandiako presidentea izan zen 1952tik 1968ra.
Ezko kolorebiko
Banaketa eremua
Europa, Japonia eta Bolivia.
Ásgeir Ásgeirsson
Telogia ikasi zuen Islandiako Unibertsitatean. Alderdi Progresistako kide izan zen eta 1923an parlamentuko kide hautatu zuten. 1931n Finantza ministro izendatu zuten eta 1932tik 1934ra lehen ministro izan zen. 1934an Alderdi Progresista utzi eta Alderdi Sozialdemokratarekin bat egin zuen.
1952an presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen eta 1956, 1960 eta 1964an berriz hautatu zuten. Danimarka bisitatu zuen Islandiako lehen presidentea izan zen.
Harhin beltza eta islandiar hargin beltzen maisu handia izan zen.
Ezko almendrausain
Deskribapena
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Agathosmus epitetoa ere grekotik dator, ona esan nahi duen "agathos" hitzetik eta usaina esan nahi duen "osmos" hitzetik. Bere usain onagatik.
Jangarritasuna
Jangarria. Hala ere, usain handia duenez, kantitate txikitan beste espezie batzuekin nahastea gomendatzen da.
Nahasketa arriskua
Hygrophorus pustulatus delakoarekin, kapela ilunagokoa, oinaren goialdean eta orrietan pikor beltzak ditu, batzuetan erreflexu berdexkekin.
Sasoia eta lekua
Urrian eta azaroan, koniferoen azpian, espezie arrunta.
Banaketa eremua
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia eta Japonia.
Eraztunen jauna: Boterearen eraztunak
Eraztunen jauna: Boterearen eraztunak (The Lord of the Rings: The Rings of Power jatorrizkoan) estatubatuar fantasiazko telesaila da. J. D. Payne eta Patrick McKay gidoi idazleek, J.R.R. Tolkien idazlearen eleberrien unibertsoan inspiraturik, Amazon-en Prime Video streaming plataformarako sortua. 2022an pantailaratu zuten haren lehen denboraldia, eta inoiz egin den telesailik garestiena da. Adinen araberako 13+ kalifikazioa paratu diote 1. denboraldiari (5. eta 8. atalei izan ezik, horiek 7+ kalifikazioa baitute).
Amazonek 250 milioi dolarren truke erosi zituen telebistako eskubideak 2017ko azaroan, eta, horrekin, gutxienez mila milioi dolarreko balioa duten bortz denboraldi ekoizteko konpromisoa hartu zuen. Horrek inoiz egin den telesailik garestiena bihurtuko zuen. Payne eta McKay 2018ko uztailean kontratatu zituzten, eta gainerako talde sortzailea, urtebete geroago.
1. denboraldia
Amazon Studiosek ekoitzia, Tolkien Estate and Trust, HarperCollins eta New Line Cinema enpresekin lankidetzan, Juan Antonio Bayona (bi atal), Wayne Yip (lau atal) eta Charlotte Brändström (bi atal) izan zituen zuzendari lehen denboraldian.
Aktoreak aukeratzeko casting-a mundu osoan egin zuten. Filmazioa 2020ko otsailean hasi zen, Auckland-en (Zeelanda Berria), Amazonen eta Zeelanda Berriko gobernuaren arteko negoziazioek telesaila Peter Jackson zuzendariak sorturiko The lord of the rings trilogia zinematografikoa egin zen herrialde berean eginen zela bermatu ondoren. Ekoizpena martxoan eten behar izan zuten, Covid-19 pandemia ren ondorioz, baina irailean ekin zioten berriz. Azkenean, 2021eko abuztuan bukatu zuten filmazioa.
Telesailaren zortzi ataleko lehen denboraldia Prime Video plataforman estreinatu zuten 2022ko irailaren 2an; zortzigarren eta azken atala urriaren 14an eman zuten.
Euskarazko audioa
Telesaila mundu osoan estreinatu zuten, 30 hizkuntza baino gehiagoko audioekin; haien artean ziren katalana eta galiziera, adibidez. Estreinatu aurretik zabaldu zuten euskarazko audioa ere izanen zuela. Eta gauza jakina zen Bilboko Mixer estudioetan egina zutela euskarazko bikoizketa. Baina telesaila estreinatu zuten eta euskarazkoaren arrastorik ez zen inon. Euskarazko azpidatziak, bai; baina audiorik ez. Ez Prime Videok ez Mixer estudioek ez zuten publikoki batere azalpenik eman. Eta, halako batean, inork iragarri gabe, 2022ko abenduaren 28an agertu zen plataforman euskarazko audio hori.
2. denboraldia
Telesailaren bigarren denboraldia 2019ko azaroan eskatu zuten, 2022ko urrian hasi ziren filmatzen, eta 2023ko ekainean bukatu zuten filmaketa. Badirudi 2024. urtearen erdialdera estreinatuko dutela.
Lehen denboraldiko seigarren eta zazpigarren atalak zuzendu zituen Charlotte Brändström zuzendaria bigarren denboraldiko lau atal zuzendu ditu; eta Sanaa Hamri eta Louise Hooper zuzendariek, bertze bina. Hala, gauza jakina da bigarren denboraldiak ere zortzi atal izanen dituela eta bere zuzendari guztiak emakumeak izanen direla.
Sinopsia
Erdialdeko Lurraldearen Bigarren Aroaren gert akari nag usiak kontatzen di t u telesailak: Boterearen eraztunak sortzeko prozesua, Sauron jaun ilunaren eta Mordor haren lurraldearen sorrera, Numenor erreinu insularraren historia, eta elfoen eta gizakien arteko azken aliantza.
Toho
Toho Co., Ltd. (東宝株式会社) japoniar antzerki eta zinema-produkzioko etxea da, Hankyu Hanshin Toho Group konpainiaren mendekoa. Japoniatik at, kaiju (munstroak) eta tokusatsu (efektu bereziak) filmei, Akira Kurosawaren filmei eta Studio Ghibli zinema estudioak ekoitzitako anime filmei esker ezaguna da. Godzilla da bere sorkuntza handiena eta arrakasta handiena duena, bai nazioan, bai nazioartean.
Olerkari-ezko
Olerkari-ezkoa (Hygrophorus poetarum) Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.
Jateko ona.
Deskribapena
Kapela: 9 eta 18 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila eta ponpatua, gero zabaldua eta laua, inkurbatua eta uhindua, erdian konkorrarekin, baina titirik gabe. Krema-arrosa kolorekoa edo arrosa-okrea, batzuetan elurra bezalako zuria orban lausotu horiekin. Leuna, ia distiratsua, lirdingatsua denbora hezearekin.
Orriak: Hasieran zurixkak, gero boli kolorekoak. Oso zabal eta lodiak, orritxo dekurrente batzuekin.
Orritxo dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orritxoak.
Hanka: 6 - 10 x 1 - 2,5 cm-koa, orrietatik behera mehetuaz, kapelaren kolore berekoa, pixka bat okre lausotu samarrekoa, erradialki zilar koloreko zuntzexkekin edo pikor ezkatatsuekin apaindua.
Haragia: Zuria, gogorra, nahiko hauskorra. Kapelaren azalaren azpian arrosaz tindatzen da. Fruta usaina du, Peruko baltsamoarena edo jasminarena. Zaporea berriz ahula.
Jangarritasuna
Nahiko ona. Mamitsua da eta tamaina handikoa, etekin ona du. Kontuan hartu beharreko perretxikoa da.
Nahasteko arriskua
Hygrophorus pudorinus delakoarekin, honen kapelaren kolorea fuerteagoa da, gorrixka edo laranja-gorri distiratsua eta koniferoen basoetan ateratzen da; erdipurdiko jangarria, egostean jariatzen duen erretxin usainagatik.
Sasoia eta lekua
Udazkenean hostozabalen basoetan, pagadietan eta hariztietan. Talde handietan ateratzen da.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Japonia eta Zeelanda Berria.
Ezko elur zuri
Sinonimoak: Camarophyllus niveus, Hygrophorus niveus. Autore batzuentzat Camarophyllus niveus eta Camarophyllus virgineus berdinak dira, beste batzuentzat ez.
Jangarri ona fina eta delikatua.
Deskribapena
Kapela; 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran kanpai itxurakoa, gero laua titi batekin, eta, azkenean inbutu forman. Zuri-boli kolorekoa, higrofanoa, ez da likatsua, ertza zertxobait ildaskatua du.
Orriak: Oso dekurrenteak, okertuak, zuriak, lodiak eta zabal, orritxoekin eta laminulekin.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zuria, oinarrian kolore arrosa izaten du sarritan, mehea, betea, gero barnehutsa, batzuetan luzetara arrailduta.
Haragia: Zuria, biguna eta hauskorra, usain eta zapore atseginak ditu.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phorèo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Niveus epitetoa berriz latinetik dator, elurraren kolorekoa esan nahi duen "niveus" hitzetik. Bere koloreagatik.
Jangarritasuna
Jateko ona, fina eta delikatua.
Nahasketa arriskua
Hygrophorus virgineus delakoarekin, honek tamaina handiagoa du eta jangarria da. Hygrophorus fuscescens delakoa ere jangarria da eta Higrophorus niveus-en aldaera bat da, okre-arre kolorea du kapelaren erdian.
Sasoia eta lekua
Mendiko zelaietan hazten da, batez ere belarra moztu ondoren.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Asiako iparraldea, Australia.
Hygrophorus latitabundus
Hygrophorus latitabundus Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.
Jateko ona, azala kentzeko ardura hartzen bada. Oina arraspatzea ere gomendatzen da bere likatasunagatik.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 12 (15) cm arteko diametrokoa, hasieran globo itxurakoa, gero koniko-ganbila, azkenik, eta askotan titi zabal eta kamuts batekin. Ertza soberakinarekin, gainerako txapelak baino tonu argiagoa du, eta zuria ale gazteetan. Azal leuna, distiratsua, oso likatsua eta eguraldi euritsuarekin geruza lirdingatsu lodi batekin; gris ilunetik gris arrexka kolorera doana edo arre-oliba kolorekoa.
Orriak: Zabal, argizariaren trinkotasunarekin, lodiak, zabalak, subdekurreteetatik dekurrenteetara, eta tartean orritxoekin; zuriak eta gero krema kolorekoak,
Hanka: 5 - 10 (14) x 1,5 - 4 (5) cm-koa, zilindriko-fusiformea, sendoa, baina oinarrian mehetua, eta estutua goian, batzuetan eraztun antzeko batekin, gainazal likatsuaren errezelarekin txertatu arte, puntu horretatik aurrera ezkata txikiekin eta apenas likatsua; kolore zurikoa, eta gero tonu gris-arrexka-olibaz zikindua.
Haragia: Trinkoa, urtsua eta zurixka; zapore gozokoa eta almendra mikatzen usainarekin.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, “phóreotik”, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Latitabundus epitetoa berriz, latinetik dator, eta esan nahi du, zaila dela aurkitzea.
Jangarritasuna
Jateko ona, baina azala kendu ondoren.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean koniferoen basoetan hazten da.
Banaketa eremua
Europa, Mexiko eta Krimeako penintsula.
Dave Bruylandts
Dave Bruylandts (Lier, 1976ko uztailaren 12a) belgikar txirrindulari ohia da, profesionala 1999tik 2007ra.
Negu-ezko
Negu-ezkoa (Hygrophorus hypothejus) Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.
Maria Mercè Roca
Maria Mercè Roca i Perich (Portbou, Girona, 1958ko uztailaren 19a) kataluniar idazle eta politikaria da. Kataluniako Parlamentuko diputatu izan zen Kataluniako Ezker Errepublikanotik 2003tik 2010era, gero Gironako Udaleko zinegotzi izan zen 2015etik alderdi beretik. 2022an, Lletres Catalanes Institutuko dekanoa izendatu zuten.
Negu-ezko
Sinonimoak: Hygrophorus aureus, ''Hygrophorus hypothejus var. aureus''
Maria Mercè Roca
Biografia
Langile-familia batean jaioa, gaztetan Gironara joan zen ikastera, eta hantxe finkatu zuen egoitza. Katalan Filologiako ikasketak osatu ez zituen arren, urte asko eman zituen katalanaren irakaskuntzan. 1980ko hamarkadaren erdialdean, Víctor Català saria irabazi zuen. Literatura-jarduerarekin jarraitu zuen ipuinen, eleberrien eta Secrets de familia telebistako seriearen gidoiaren produkzio ugariarekin, tv3k emititua. Bere literatura ibilbidean sari eta aintzatespen ugari jaso ditu eta bere lanak gaztelaniara, euskarara, frantsesera, alemanera eta neerlandera itzuli dira.
Zenbait urtez 'isilik' egon ondoren, 2018an literaturara itzuli zen "Nosaltres, les dones" ipuin-liburua argitaratuta. Sei ataletan banatuta dago liburua. Sei atalak emakumearen sei adinak direla uste du, nahiz eta definitzen zailak izan.
Ibilbide politikoa
Kataluniako Parlamentuko diputatu izan zen 2003tik 2010era bitartean, lehen hiru urteetan Esquerra Republicana de Catalunyan integratuta zegoen Associació Catalunya 2003rekin.
Negu-ezko
Deskribapena
Kapela: 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hasieran kanpai itxurakoa, gero ganbila, azkenik, lau-hondoratua eta titi apur batekin, ertza konbolututik inkurbatura eta okre laranja kolorekoa. Azal bereizgarria eta oso likatsua, arrexka-oliba kolorekoa eguraldi hezearekin, baina lehorrarekin arre-laranja kolorera aldatzen da.
Maria Mercè Roca
Ibilbide politikoa
2015eko udal hauteskundeetan Gironako alkatetzarako hautagai izan zen ERCren aldetik, eta gero zinegotzi eta ERC-MESeko bozeramaile. 2018ko apirilean iragarri zuen ez zela 2019ko udal-hauteskundeetan aurkeztuko, tokiko exekutiboan konfiantzarik ez izateagatik, nahiz eta alderdiarekiko konpromisoari eutsi zion.
Negu-ezko
Deskribapena
Hanka: 4 - 8 x 0,5 - 1 cm-koa, lirdingatsua, zilindriko-fusiformea eta oinarrira mehetua; hori-laranja kolorekoa, eraztunaren eremuaren azpitik, eta zuria goialdeko eremuan.
Haragia: Biguna, haritsua oinean, zuria, baina horixka azalaren azpian; zapore gozoa du eta usain berezia.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik", hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Hypothejus epitetoa grekotik dator, baxua esan nahi duen "hypo" hitzetik eta sufrea esan nahi duen "theion" hitzetik. Sufrearen kolorearen antzekoa dela, batez ere orrietan eta oinean.
Jangarritasuna
Erdipurdiko jangarria.
Nahasketa arriskua
Hygrophorus lucorum eta Hygrophorus speciosus delakoekin nahas daiteke, bere kolore eta likatasunagatik, baina espezie hau alertzeetan hazten da eta ez pinuen azpian.
Louisa Adams
Louisa Catherine Adams, Johnson jaioa (Londres, 1775eko otsailaren 12a - Washington, 1852ko maiatzaren 15a) ARBetako lehen dama izan zen 1825 eta 1829 artean.
Negu-ezko
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean. Lurzoru azidoko koniferoen basoetan hazten da.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Asiako iparraldea.
Louisa Adams
Bera eta Melania Trump dira Estatu Batuetatik kanpo jaiotako bi lehen damak.
Pagadi-ezko zurixka
Pagadi-ezko zurixka edo Pagadi-ezko zuriska (Hygrophorus penarius) Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.
Urria, baina oso bilatua, generoko jangarririk onena, zalantzarik gabe. Batez ere penintsula iberikoaren ipar-mendebaldean, tradizio gastronomiko handia du.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 10 cm arteko diametrokoa, trinkoa, gogorra, haragitsua. Lehenek ganbila, gero laua titi apur batekin, zurixka-marfil kolorekoa, ilunagoa erdialderantz, gaztetan ertzak barrurantz biribilkatuta. Likatsu samarra hezetasunarekin.
Orriak: Nahiko lodiak, zabal, estuak, pixka bat dekurrenteak, kapelaren antzeko kolorekoak.
Care Santos
Macarena Santos Torres (Mataró, Bartzelona; 1970eko apirilaren 8a) idazle eta literatura kritikaria da, gaztelaniaz eta katalanez. 2017an Nadal saria irabazi zuen.
Pagadi-ezko zurixka
Deskribapena
Hanka: Nahiko sendoa, oinarrian mehetu egiten da, ia puntan amaitzen da. Pixka bat pikortsua goialdean. Kapelaren eta orrien antzeko kolorekoak, apur bat likatsua kapela bezala.
Care Santos
Biografia
Care Santosek Zuzenbidea eta Filologia Hispanikoa ikasi zituen Bartzelonako Unibertsitatean. Bere kazetaritza-ibilbidea Diario de Barcelona-n hasi zuen, eta, ondoren, hainbat bitarteko erabili zituen, hala nola ABC edo El Mundo.
Pagadi-ezko zurixka
Deskribapena
Haragia: Gogorra, sendoa, lodia, lehorra. Kapelarena zuria eta arrosa oinaren oinarrian. Fruta usain leunekoa, eta intxaurrarena gogorarazten duen zaporea.
Care Santos
Lieratura ibilbidea
1995ean Ipuin Zitrikoak izeneko liburuarekin ezagutarazi zenetik, sari eta argitalpen ugari jaso ditu eleberri-generoetan (Sevillako Ateneo Joven saria, XI Primavera Eleberri-saria, LXXIII Nadal saria), kontakizunean (Narrativa Ciudad de Alcalá Saria, Ana María Matute Saria, II. Alfonso de Cossío Saria, Kontakizun Laburraren Alfontso saria), gazteentzako narratiban (Barco de Vapor Saria, Gran Angular Saria gaztelaniaz eta katalanez, Edebé de Libro Saria, Alandar Saria, XXI Ramon Muntaner Saria) eta poesian (Surcos Sariaren finalista, Emakumeen Poesiako Carmen Conde XXIV. Saria).
Suge-ziza gozo
Suge-ziza gozoa (Hypholoma capnoides) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da.
Ez da toxikoa, baina ez da gomendagarria biltzea, oso arriskutsuak diren Hypholoma fasciculare eta Hypholoma sublateritium delakoekin nahas daitekeelako
Deskribapena
Kapela: 5 eta 8 cm-ko bitarteko diametrokoa. Haragitsua, globo itxurakoa, gero hemisferikoa, likatsu samarra, hori-okre-sufre kolorekoa, ilunagoa erdian, hasieran errezel partzialaren hondarrak izaten ditu kapelaren ertzean.
Orriak: Estuak, Itsatsiak. Gris-urdinxka kolorea du, tonu berdexka edo horixkarik gabe, more-grisetik txokolate kolorera pasatzen dira.