cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monthelon (Saona eta Loira)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2192 Pyatigoriya
2192 Pyatigoriya asteroide baten izena da. apirilaren 18an aurkitu zuen T. M. Smirnova-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1972 HP izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2192 Pyatigoriya asteroidearen orbitak batezbeste 3,145 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,905 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,385 distantziara. Eszentrikotasuna 0,076 da, eta makurdura orbitala 9,77ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.5 da.
Bakoitzari bere ekarpenaren arabera
Bakoitzari bere ekarpenaren arabera sozialismo eta marxismoaren barruan jendarte sozialista baten eraikuntzaren ondoren ematen den trantsiziozko lehen pausoa da, baina bukaerako komunismoaren aurretik, non mezua ezberdina izango litzatekeen: Bakoitzak bere ahalmenaren arabera, bakoitzari bere beharren arabera. Esentzian pertsona bakoitzak produkzio sozialari egiten dion ekarpenaren arabera jasoko duela esan nahi du.
Printzipio honek sozialismoaren lehen definizioa ematen du, batez ere Karl Marxen aurretik. Oso erabili izan zen rikardiar sozialista, anarko sozialista eta sozialista demokratikoen artean.
Konstantzio II.a
Konstantzio II.a (Flavius Julius Constantius; 317ko abuztuaren 7a - 361eko azaroaren 3a) erromatar enperadorea izan zen, 337tik hil zen arte. Konstantino I.a Handiaren eta Faustaren bigarren semea izan zen.
337an, aita hil zenean, Konstantzio Kloro aitonaren eta Teodora haren bigarren emaztearen senideen triskantza agindu zuen Konstantzio II.ak. Konstantino I.a Handiaren gizonezko ondorengo bakarrak haren hiru semeak, Konstantzio II.a bera, Konstantino II.a eta Konstante, eta haien bi lehengusuak, Juliano Apostata eta Galo Zesar. Konstantinoren hiru semeek haien artean banatu zuten Inperioa, aitaren testamentuaren arabera. Konstantziori ekialdea egokitu zitzaion.
Nolanahi ere, Konstantino II.a 340an hil zen, Konstante erasotzen ari zela. Honela, Konstante mendebaldeko buru bakarra bilakatu zen. 350ean, oreka hori berriro desegin zen, Magnentzio jeneralak bere burua enperadore izendatu zuelako eta Konstante hil zuelako. Une hori arte Konstantzioren kezka nagusia pertsiarren inbasioak ziren. Galo lehengusuari zesar titulua eman behar izan zion Konstantziok berak usurpatzailearen aurka egin ahal izateko.
351n Konstantziok Magnentzio garaitu zuen bataila odoltsu batean. Magnentziok bere buruaz beste egin zuen 353an. Galo lehengusua segidan hiltzera zigortu zuen.
Hala ere, ezin zen ekialdeko eta iparraldeko mugez aldi berean arduratu. Hortaz, bizirik geratzen zitzaion senide bakarrari, Juliano Apostatari hain zuzen ere, zesar titulua eman zion. Galiako armadak, ordea, augusto titulua aldarrikatu zuen Juliano Apostatarentzat. Konstantziok gerrari ekin behar izan zion orduan. Borroka baino lehen, halere, sukarrak hil zuen Konstantzio 361eko azaroaren 3an. Juliano Apostata Inperio osoko enperadorea onetsi zen.
Baso-sute
Baso-suteak landare ugariko gune naturaletan gertatzen diren suteak dira, gizakiaren eraginez edo berez sortuak.
Baldintzak eta kausak
Kausa ez izanik ere, landaredia lehorra da baso-suteen agerpen eta zabalpena errazten duen faktore garrantzitsuena. Eguzkiaren berotasunak eta inguruko hezetasun faltak, lurzoruaren eta bertako landareen deshidratazioa eragiten du. Izan ere, lurraren hezetasuna biziki apala denean (%30 inguru edo gutxiago denean), landareak ez dira gai lurretik ura hartzeko. Honen ondorioz, pixkanaka-pixkanaka lehortuz joango dira.
Hezetasunak konbustioa zailtzen duenez, landaredia lehorrak eta airean hezetasun gutxi egoteak sute-arriskua nabarmen handitzen du. Gainera, lehortze prozesuan diren landareek etilenoa askatzen dute atmosferara, produktu sukorra berau. Horren ondorioz, inguratzen duen airea suharbera bihurtzen da erraz, eta suteen arriskua biderkatu egiten da. Baldintza hauei tenperatura altuak eta haize bortitzak gehitzen baldin badizkiogu, txinparta sinple batek sute bat eragiteko probabilitatea oso handia izango da.
Baldintzak nolanahikoak izanagatik, sute bat gertatzeko hasierako txinparta edo tenperatura bereziki altua duen toki bat behar da. Tximistak eta sumendiak izan ohi dira kausa naturalak, baina gizakiaren ondorioz hainbat su-iturri berri agertu dira (zigarrokinak, kristalezko lenteak, gailu elektrikoak, mendian sukaldatzea, baso garbiketak...). Zenbait kasutan, gainera, sute horiek nahita sortutakoak ere izan daitezke.
Sute baten faseak
Sute batek hiru fase ezberdin ditu: hasiera, hedakuntza eta itzaltzea.
Hasiera
Sute baten hasiera berotasun handiko puntu baten inguruan sorturiko sugarrak berez itzali ordez hazi egiten direnean gertatzen da. Sua hasteko materia organikoak bere sugar-puntua gainditu behar du (egurrarentzat 300 eta 400 °C artean egon ohi da, baina apalagoa izan daiteke hosto eta landare belarkarentzat).
Atmosferak, jakina, ez ditu tenperatura altu horiek berez hartzen eta ezohiko elementu baten ondorio dira. Basoko sute asko kausa naturalek eragindakoak dira, esaterako, tximista baten eraginez sortutakoak. Hala ere, gaur egungo sute gehienak gizakiak eragindakoak dira, zuhurgabetasun bat dela eta sorturikoak, edota kontrakoa, apropos eragindakoak.
Hedapena
Hedapena hasierako su garrek indarra hartu eta inguruko landaredia erretzen hasten denean gertatzen da, berehala gelditzen ez den prozesu batean. Hedapen hori gertazeko baldintza jakin batzuk gertatu behar dira, lehortasuna, landaredia ugaria, eta abar. Hain zuzen, suteak, normalean, bero egiten duen eta klima lehorrak dituzten tokietan ematen dira, mediterraneoan adibidez, sutea hedatzeko baldintza onak diren tokietan. Gainera, badaude zuhaitzak, pinua esaterako, zeinen izerdiak sua elikatzen baitu, eta honek sutea gehiago eta azkarrago zabaltzen laguntzen du. Haizeak ere sutearen hedapenean laguntzen du, garrak zabaltzeaz gain airearen oxigenoa berritzen baitu.
Suaren zabalkuntza edo hedatzea, egoera atmosferikoaren, gertatzen den tokiaren topografiaren eta horren landaretzaren araberakoa izango da. Sutearen hedakuntza eta landaretza kontuan hartuta, honela sailkatzen dira suteak:
Bukatzeko, desertizazioa edo basamortuak bihurtzen dira zonalde horiek.
Itzaltzea
Fase honetan suak indarra galtzen du eta errekuntzaren abiadura moteldu egiten da. Hori honako hiru arrazoiengatik gertatzen da:
Sute bat berez itzaltzen ez denean, suhiltzaileek oinarri horiek erabiltzen dituzte sutea itzalarazteko.
Joviano
Flavio Joviano (Flavius Iovianus; Singidunum, c. 332 - Dadastana, Anatolia, 364ko otsailaren 17a) erromatar enperadorea izan zen 363ko ekainaren 26tik hil zen arte.
Armadak aldarrikatu zuen enperadore Juliano Apostata hil zenean. Izan ere, Juliano Apostata Sapor II.aren kontra borrokatzen ari zela hil zen. Pertsiarren eremuan zeudela eta, Jovianok hitzarmen kaskar bat sinatu behar izan zuen legioak bueltatu ahal izateko.
Joviano 364ko otsailaren 17an hil zen.
Baso-sute
Oinarriak
Sute baten itzalketa emateko, suaren triangelua apurtzea da egin beharreko lehenengo gauza. Sua prozesu kimiko bat da, erregai eta errekariaren arteko erreakzio exotermiko bat. Suaren triangelua errekuntza gertatzeko beharrezkoak diren elementuek osatzen dute, eta elementu horietako bat edo gehiago ahulduz gero, sutea moztu egingo da. Horrela sua ez da gehiago zabalduko eta lekuan bertan geldituko da.
Suaren triangelua lehen aipaturiko hiru elementuek osatzen dute: energia termikoa, errekaria eta erregaia. Sua itzaltzeko metodoak hiru elementuen ezabaketan oinarritzen dira.
Beroaren ezabaketa
Errekuntza prozesua mantentzeko tenperatura jakin bat egon behar du, bestela ez baita erreakzio kimikoa gauzatzen. Honela, tenperatura apaltzea erreakzioa mozteko moduetako bat da. Beroaren ezabaketan, beraz, erreakzio exotermikoarekin bukatzea da helburu nagusia, errekor diren gasen igorpena atzeratuz. Hau soilik sortu daiteke erregaian gai pausatuak deiturikoak aplikatzen badira.
Gehien ezagutzen den produktu pausatua ura da, eta bi eratara erabiltzen da: Tenperatura apaltzeaz gain, hezetasuna handitu eta erregaia eta errekariaren arteko harremana mozten du urak. Hala ere, prozedura honen erabilera nahiko eskasa izaten da, huraren eskuragarritasuna nahiko urria delako mendietan, batez ere.
Errekariaren itzalketa
Errekuntza prozesuan bi elementu motak hartzen dute parte: errekariak eta erregaiak. Errekaria oxigenoa da, eta errekuntza geldiarazteko modu eraginkorra da oxigenoaren presentzia moztu edo gutxitzea. Suaren guztizko ezabaketa ezinezkoa da, baina oso eskala txikian burutu daiteke, bi prozeduraren bitartez:
Erregaiaren ezabaketa
Defentsa lerroak eraiki eta hauekin basoko sutea geldiaraz daiteke. Suak erregai berria eskuragarri ez izatea da helburua. Erregai eskuragarririk ezean, sutea berez itzaltzen da.
Zuzeneko erasoa
Sutea bere ertzetatik edo bere oinarritik erasotzea da metodo honen helburu nagusia. Horretarako, hainbat tresna edo metodoren erabilera ematen da: adarrekin sua amatatzen saiatu, pala batekin lurra hartuz eta suaren gainean jaurtiz, edo barnean ura edukitzen duten motxilak erabiliz. Azken metodo hau ez da batere praktikoa, izan ere zaku horiek gehienez 16 litro baino ezin dituzte garraiatu.
Metodo hau modu ez-zuzena baino askoz segurtasun gutxiagokoa da, sutera hurbiltzea eskatzen baitu. Dena den eraso zuzenak baditu bere abantailak ere: baso edo mendi gutxiago erretzen da. Ur nahikoa eta sarbide onak baditu, metodorik onena da, baina adibidez ura bukatzen bada, lehenengo lerroan lan egiten ari direnak arriskuan gertatuko dira. Sua amatatzeko erremintak soilik erabiliko dira, suaren garrek baimentzen badute.
Eraso ez-zuzena
Eraso mota honetan, helburu nagusia suari aurre egitea da, baina segurtasun distantzia bat mantenduz. Kasu honetan, motozerrarekin, kortaitzurrarekin edo aizkorarekin lan egiteko segurtasun osoa badute soilik egingo da. Metodo honekin, defentsa-lerro bat egiten da eta honek ez dio utziko suari aurrera egiten.
Ureztodiak
Motouhagen edo suteen aurkako ibilgailuen erabilpenean ureztodi askoren beharra dago. Ureztodiak lurrean jartzerakoan, honako gauza hauek kontuan hartu behar dira:
Unitate esku-hartzaileak
Itzalketarako neurriak, orokorrean bi multzotan banatuta daude: lehorreko neurriak eta airetiko neurriak.
Lehorreko neurriak
Orokorki, neurri mota hauetan hamabi kidetako taldeak osatzen dira. Gainera, taldeak osatzen dituztenak, normalean, lekuaren ezagutza zehatza dute. Suteetan haien parte hartzea oso garrantzitsua da, honako arrazoiengatik batez ere: sute bat amatatzeko orduan duten mugikortasun handia, sutea handitzea ekidinez. Horregatik denbora laburrean egin behar dute lan. Baina, suhiltzaileen beharra ere badago. Hauek, mota askotako erremintekin lan egiten dute: motoponpa ibilgailuak, makineria astuna...
Sute aktibo baten presentzia egonez gero, suaren itzalketa-taldeen lehen zeregina sutearen kontrola da. Sute bat ezin denean gehiago zabaldu edo hedatu, orduan esan daiteke kontrolpean dagoela. Hori lortzeko sutea erregai gutxiko lekuetara bideratzen saiatzen da.
Askotan esaten da hamabiko talde hauek suhiltzaileak baino lan hobea egiten dutela. Batez ere, profesionalki oso ondo kualifikatuta daudelako eta prestakuntza ikaragarria dutelako.
Airetiko neurriak
Hauek, basoko suteen kontra egiten dute airetiko borroka baten bidez. Helikopteroak, hegazkin arinak... erabiltzen dituzte. Sutearen intentsitatea edo indarra oso handia bada hartzen dituzte airetiko neurriak.
Neurri horiek elementu hauez osatuak dira: hidrohegazkin eta helikopteroak. Hauek sua itzaltzeko bereziki prestatuak daude. Eta neurri hauek aski ez direnean soilik, indar armatuen laguntza jasotzen dute.
NGC 6615
NGC 6615 galaxia bat da, Ophiuchus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
London Has Fallen
London Has Fallen (euskaraz Londres Erori Da), 2016ko Babak Najafi iraniar-suediarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Gerard Butler, Aaron Eckhart and Morgan Freeman, with Alon Moni Aboutboul, Angela Bassett, Robert Forster, Jackie Earle Haley, Melissa Leo, Radha Mitchell, Sean O'Bryan, Waleed Zuaiter eta Charlotte Riley aktoreek antzeztu zuten.
Olympus Has Fallen (2013) aurrekaria eta Angel Has Fallen (2019) jarraipena dauzka.
Argumentua
James Wilson britainiar lehen ministroa modu arraroan zendu ondoren, mundu guztiko herrialdeetako agintariak bere hiletara joan dira. Baina planetako segurtasun neurri estuneka dituen elizkizun hori haiek akatzeko eta munduan kaosa hedatzeko aukeraz baliatzeko egitasmoa duen norbait bada. Benjamin Asher (Aaron Eckhart) AEBetako presidentea eta bere Zerbitzu Sekretuko kolaboratzaileak, tartean Mike Banning agentea (Gerard Butler), tragedia ohri ekiditeko gai izango diren bakarrak dira.
Kunduz probintzia
Kunduz (Paxtueraz/Dariz: كندز) Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen iparraldean dagoena. 8.040 km²-ko azalera du eta 2009ko estimazioaren arabera 900.300 biztanle zituen. Hiriburua Lashkar Gah da.
Kunduz ibaiak hegoaldetik iparralderantz zeharkatzen du probintzia eta Afganistan eta Tajikistanen arteko muga egiten duen Amu Dariarekin elkartzen da. Eskualde lehorra denez gero, ibaia bera, ibaiadarrak eta ubideak erabiltzen dira nekazal lurrak ureztatzeko. Sobietar inbasioa baino lehen herrialdeko probintzia aberatsenetako bat zen. Oraindik ere nekazal produkzioa (arroza, artoa, garia, meloia) emankorra da.
Troitske
Troitske (Троїцьке) edo Troitskoie (Троицкое) Luhansk Oblasteko Sievierodonetsk Raionean kokaturiko herri bat da, Ukraina ekialdean eta Luhan ibaiaren ibaiertzean. Popasna Raion-ohiaren parte izan zen, raion hori 2020ko uztailaren 18an Ukrainaren erreforma administratiboaren baitan ezabatu zen arte.
Donbassen Gerran zehar, kokagunea errusiarren aldeko indarren erasoak jasan ditu hainbatetan. Bertan, 2019ko urtarrilaren 16an, 72. Brigada Mekanizatuko bost militar ukrainar zaurituak izan ziren, bai eta beste bost zibil, militar horien kamioia, Ural-4320 bat, Kalynove-ko tankeen aurkako misil gidatuek jo zutenean.
Trasacco
Trasacco Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Trasaccok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Villers-Saint-Barthélemy
Villers-Saint-Barthélemy Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villers-Saint-Barthélemy udalerrian erroldatutako biztanleak 465 ziren. Familiak 176 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 204 etxebizitza zeuden, 174 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 202etxeak ziren. 174 etxebizitza nagusietatik 160 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 17 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 117 etxek bost zituzten. 152 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 56 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 106 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 296 ziren, horien artean 232 aktiboak ziren eta 64 inaktiboak ziren. 232 pertsona aktiboetatik 218 lanean zeuden (123 gizon eta 95 emakume) eta 14 langabezian zeuden (6 gizon eta 8 emakume). 64 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villers-Saint-Barthélemy udalerrian 179 unitate fiskal zeuden, 481 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.932 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Villers-Saint-Barthélemy udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pachypanchax sakaramyi
Pachypanchax sakaramyi Pachypanchax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aplocheilidae familian.
Rokiciny udalerria
Rokiciny Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-udalerri bat da, Tomaszów Mazowiecki barrutian kokatuta. 90,58 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 6157 biztanle zituen.
John Garang
John Garang de Mabior (Wangulei, Twic, Sudan Anglo-egiptoarra, 1945eko ekainaren 23a - New Cush, Sudan, 2005eko uztailaren 30a) sudandar politikari eta militarra izan zen, Hego Sudanen independentziaren alde borrokatu zena.
Bizitza
Nilo Garaia eskualdean sortu zen John Garang 1945ean, dinka etniaren eskualdean. Erlijioz kristaua zen. Hamar urte zituen Sudanek independentzia eskuratu zuenean, baina ordurako sutan zegoen Anya-Nya ("sugearen pozoia") jendearen matxinada. Gerrillariek gaztetxoak biltzen zituzten eskoletan gudara eramateko, baina aurreratuenei ikasketak egiteko agintzen omen zieten. Gerra zibiletik ihesi, Tanzanian ikasi zuen, eta 1960ko hamarkada bukaeran AEBetako Iowan lortu zuen ekonomia diploma. Afrikara itzulita, Tanzaniako Dar es Salaamgo Unibertsitatean enplegua eduki zuen, baina laster itzuli zen sorterrira, Anyanya Askapen Frontearekin borroka egitera.
1972an sinatu zen Addis Abebako bake ituna; haren bertutez, Garang Sudango armadako kapitain bihurtu zen, geroago koronel, eta berriro Estatu Batuetara joan zen. Georgiako Fort Benningen egonaldia egin eta gero, Iowako Unibertsitatean nekazaritzako ekonomia doktoregoa eskuratu zuen.
Ulen (Indiana)
Ulen Indianako herri bat da. Boone konderrian kokatua dago. 2010ean 117 biztanle zituen, 0.16 kilometro koadrotan banatuta.
John Garang
Bizitza
1980ko hamarkada hasieran Khartumera itzuli zenean, gauzak berriro aldatuta aurkitu zituen: Gaafar Nimeiry lehendakaria komunistengandik hurbil ibilia zen, baina orduan islamista fundamentalisten laguntzarekin ari zen agintzen. 1972ko bake itunak bizitza laburra eduki behar zuen. 1983an hasi ziren berriro mugimenduak. Nimeiryk Sudan osoan lege islamiko estua ezartzea erabaki zuenean, hegoaldeko hainbat kasernatan militarrak oldartu egin ziren eta haiek bakeratzera nor eta Garang bidali zuten. Oker galanta: John Garang aste batzuetan desagertuta egon ondoren Sudango Herriaren Askapenerako Armadaren (SPLA) buru azaldu zen berriro. Hamaika urteko bakea etenda, Sudango Bigarren Gerra Zibila piztu zen.
SPLAk hasieran 12.500 gizon zeuzkan 12 batailoitan, gehienak eskuko armaz soilik horniturik. 1990eko hamarkadan 50.000 jende izatera iritsi zen. Borrokaren hasieran, artean indarrean zegoen mundu osoa hartzen zuen Gerra Hotza. John Garangen babesle handia garai hartan Mengistu Haile Mariam zen, Etiopiako gobernu komunistako buruzagia. Alde zeuzkan Muammar al Kadafi libiarra eta Ugandan agintea eskuratu berria zuen Yoweri Museveni. Aldiz, Estatu Batuek Nimeiry eta bere islamistak babesten zituzten, Afganistanen talibanei sostengua ematen zieten moduan.
Baina Gerra Hotza bukatu egin zen, eta geopolitika aldaketa handiak jazo ziren munduan. Etiopian Mengisturen erregimen komunista hankaz gora joan zen. Mendebaldearentzako ordura arte hain praktikoak izan ziren fundamentalista islamikoak arazo bihurtu ziren, eta aldiz Sudango hegoaldeko gerrilla erakargarriago egin zen. John Garangek aliatu berriak egiteko aukera ikusi zuen. Laster hasi zen Estatu Batuen laguntza jasotzen. Hautu hori indartu zen 2001eko irailaren 11ko atentatuen ondoren. Khartumen agintzen zuen Omar al-Bashirek bekatu handi bat zeukan bere historian: Osama bin Laden babestua eduki zuela Sudanen. Gainera, AEBentzat interes handia zeukan Sudango petrolioak.
Amerikarrek diplomazia lanean jarrita, John Danforth senatari ohia bidali zuten Sudango hegoaldera Garang armak uzteko konbentzitu zezan. 2002ko martxoan joan zen Garang Washingtonera, eta han Colin Powell eta Paul Wolfowitzekin elkarrizketatu zen. Bi urteko negoziaketen ondoren, 2005eko urtarrilaren 9an sinatu zen Sudango bakea Kenyako Naivasha hirian. Bake itunean idatzirik zegoen bezala, uztailaren 9an John Garang Sudango lehendakariorde izendatu zuten, baina uztailaren 30ean hil egin zen helikoptero istripu batean. Salva Kiirek ordeztu zuen.
Anplitude Modulatu
AM akronimoa Anplitude Modulatuari dagokio. Seinale elektrikoak uhin elektromagnetiko bidez igortzeko irrati frekuentzian modulatzeko era bat da. Irrati programak AM modulazioaz igortzeko erreserbatua dagoen banda (frekuentzia tartea) ere AM deitu ohi da: 560-1200 kHz tartea. SW eta LW bandak ere AM bidez igortzen dute. Gaur egun kalitate hobea lortzen duen FM modulazioa erabiltzen da gehiago.
Voronove
Voronove (Воронове) edo Voronovo (Вороново) Ukrainako ekialdeko Luhansk Oblasteko hiri-motako kokagune bat da, Sievierodonetsk hiriaren erdigunetik 10 kilometro ingurura kokaturikoa, HHEan, bai eta Luhansk hirikotik 64 bat kilometrora, IMan.
Kokaguneak Errusiako Indarren erasoa jasan zuen, 2022ko Ukrainako Errusiaren inbasioan.
Argalario
Argalario Barakaldoko (Bizkaia) mendi bat da. 521 metroko altuera dauka. Trianoko mendiak deritzon mendilerroan dago, Mendibiletik oso hurbil.
Boleboř
Boleboř Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 260 biztanle ditu eta 20,05 kilometro koadroko azalera. Chomutoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Txorromorro
Txorromorro Euskal Herriko haur-jolas tradizionala da, bi haur talderen artean jolasten dena. Haur talde batek asto moduan jolasten du makurturik, kapitain edo epaile moduan jolasten duen haur baten hanka artetik abiatuz ilara bat osatuz; beste taldekoek horien gainean salto egin behar behar dute, erori gabe. Asto moduan jolasten duen taldearen helburua salto egiten duten talde izatera pasatzea da, horretarako salto egin behar duten guztiak salto egin ondoren, epaileak bere eskuko bost hatzamarretako bat jartzen du lehenengo astoaren bizkar gainean eta txorro, morro, piko, tallo, ke adierazita, lehenengo astoak bizkarrean jarrita duen hatzamarra asmatu behar du, aurreko bost izen horietako bat aipatuz. Salto egiten dutenetako batek lurra ukitu edo asto baten hankari heltzen dionean ere, salto egiten dutenak asto izatera pasatzen dira.
Jolasaren beste bertsio batean, epaileak astoaren gainean hatzamarra jarri ordez, txurro, media manga edo manga entera (eskua, besagaina edo besoa) adierazten du. Lehen astoak asmatu egin behar du epaileak seinalatutako besoaren atala bere taldea salto egitera pasatzeko.
Jolasak arintasuna eta indarra behar ditu aldi berean: komeni da lehenengo astoa mutil lodikote eta indartsua izatea, salto egiten dutenen pisuari eusteko. Salto egiten duten lehenak arinak izatea komeni da, asto ilaran ahalik eta urrutien salto egin eta beste taldekideei lekua uzteko.
Gold Beach (Oregon)
Gold Beach Oregongo hiri bat da. Curry konderrian kokatua dago. 2010ean 2,253 biztanle zituen, 6.55 kilometro koadrotan banatuta.
AM
Am letrek esanahi ezberdinak izan ditzakete:
Opogona
Opogona Tineidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Opogona dimidiatella da.
Los chicos con las chicas (filma)
Los chicos con las chicas 1967ko Javier Aguirre donostiar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Los Bravos musika taldeak oporrak hartzea erabaki eta mendira doa. Handik gertu, neska gazteentzako eskola zorrotz bat dago, baina neskek musikariak ezagutu nahi dituzte.
Girona (argipena)
Girona hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
Fernando Mariaka
Fernando Mariaka González de Artaza (Gopegi, 1959ko maiatzaren 30a - ) euskal haltera ohia da, 67,5 kiloko kategorian aritu zuena. Espainiako errekorduna, 1988an dopingarekin loturiko eskandalo bat jasan zuen.
Los Angeles, Seul eta Bartzelona Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. 1986an Munduko Txapelketan ere izan zen.
Juliano (enperadorea)
Flavio Klaudio Juliano (Flavius Claudius Julianus; Konstantinopla, 331 edo 332 - Maranga, 363ko ekainaren 26a), Juliano II.a eta kristauek Juliano Apostata izengoitiz ezaguna, erromatar enperadorea izan zen 361etik hil zen arte. Historialari kristauek Apostata goitizena eman zioten erlijio hori arbuiatu (apostasia) eta helenismo neoplatonikoa hobetsi zuelako.
Bizitza
Enperadore izendatu zuten bere soldaduek 360an eta erabateko enperadore egin zen Konstantzio II.a hil ondoren (361). Juliano enperadorearen eskutik etorri zen erlijio askatasuna eta erromatarren antzinako molde paganoak piztu ziren berriro inperioan. Persiarren aurkako guduan hil zen 363. urtean. Kristautasunaren aurkako tratatu bat idatzi zuen, Contra Galilaeos (grezieraz Κατὰ Γαλιλαίων, «Galilearren Aurka») izenburuaz.
Sineskeria
Sineskeria arrazoia ren kontrako ustea da, froga edo ebidentzia zientifikoetan oinarritzen ez dena; gertaera jakin batzuei izaera magikoa edo naturaz gaindikoa ematen zaie edo gertaera jakin batzuek zorte ona edo txarra ematen dutela pentsatzean datza.
Bestalde, sineskeria hitza ere erabili ohi  da gizarte jakin baten gehiengoak praktikatzen ez duen erlijio bati erreferentzia egiteko. Esan beharra dago ere, erlijioa ren kritikoek aipaturiko kontzeptua beren konnotazio negatibo batean erabiltzen dutela fede aren kontzeptzio oro eta erlijioak biltzeko. Kontzeptua kosmobisio eta sinesmen-sistema ezberdinetatik definitzen denez, edukiak aurkezten dituenaren posizio zientifiko edo erlijio soarengatik baldintzatuta egongo dira.
Etimologia
"Sineskeria" terminoaren etimologia, latinezko super-stare ("Gainetik egotea, gainean egotea; bizirik irautea") aditzari dagokio.
Ezagutzen den lehen erabilera Plauto eta Ennius-ekin aurkitzen da eta beranduago Plinio-rekin, igarkuntzaren artearen esanahiarekin. Zizeron-ek, superstitiosi terminoa eratorri zuen, "Soberan" daudenak bezala, hau da, "Bizirik atera direnak", "Ondorengoak". Bestalde, Michael David Bailey-ren arabera, Plinio-ren erabilerarekin hurbildu zen Magia hitza sineskeriara.
Antzinako erroman nola ulertzen zuten sineskeria hitza?
Interesgarria da aipatzea, antzinako Erromako igarleak superstitiosus bezala izendatzen zirela (balorazio gutxiesgarri bat izango ez zena). Esan beharra dago ere, erromatarrentzat superstiziosoa zen banako bat, pertsona faltsu bat edo erabat kaltetutako erlijioso bat izatera irits zitekeela.
Erromatar sineskeriak, neurri handi batean, naturaren munduarekin lotuta zeuden. Azaldutako banakoek, beleen krokarreko hondamendien iragarpenak irakurtzen zituzten, eta begi gaitzaren aurkako babesa aurkitzen zuten gorostiaren hostoen artean. Erromatarren artean nagusitzen ziren sineskerien artean honako hauek aurkitzen dira:
Definizioak
Sineskeriaren inguruan hainbat definizio eman dira, beraz jarraian horietako batzuk modu argi batean islatzeko saiakera egingo da: Richard Webster-ren Superstizioen Entziklopediaren arabera, sineskeriak ezezaguna denaren beldur irrazionalak dira; edo itsu-itsuan onartutako sinesmen edo praktika irrazional ak, ez direnak oinarritzen ezagutzan edo gertaeretan, ezjakintasunean baizik. Oxford English Dictionary-k (OED) honela definitzen du sineskeria: sineskeria beldurra edo ezjakintasunean oinarritutako sinesmen edo praktika erlijio soa da; zentzu zehatz batean esanda: sinesmen edo praktika erlijioso irrazionala; beldurrean oinarritutako printzipio, eskrupulu, ohitura, etab. Oxford learners Dictionaries-ek honela definitzen du sineskeria: gertaera jakin batzuk arrazoimenak edo zientziak azaldu ezin dituena; edo gertaera jakin batzuek zorte ona edo txarra dakartelaren ustea, adibidez, ispilu bat hausteak zorte txarra dakarrela. Merriam-Webster hiztegiaren arabera, sineskeria kausalitatea ri buruzko kontzepzio faltsu bat edota ezjakintasun etik, ezezagunarekiko beldurretik, magiarekiko konfiantzatik edota zoritik datorren sinesmen edo praktika bat sineskeriaren parekide dena. Merriam-Webster-rek ere sineskeriaren beste bi definizio jartzen ditu mahai gainean, honako hauek direnak: lehenengoak dio, sineskeriak kontrako ebidentzia egon arren mantentzen diren nozioak direla eta bigarrenak, naturaz gaindikoarekiko, naturarekiko edo Jainkoarekiko sineskeriaren ondoriozko jarrera mental zitalei sineskeria ere deitzen zaiela. Cambridge hiztegia ren arabera, sineskeria "magiari eta abarri buruzko ideia zaharrekin lotutako sinesmena da, giza arrazoian edo ezagutza zientifikoan oinarririk ez duena". Horrez gain aipaturiko hiztegiak, hiztegi amerikar bat adierazten du sineskeriaren inguruan, honako hau dioena: arrazoian edo pentsamendu zientifikoan oinarritzen ez den magiarekin lotutako gertaeren kausak azaltzen dituen sinesmena.
Sineskeria eta metodo zientifikoa
Oinarri sendorik ez duten sineskeriak herri-tradizioetan oinarrituta egon daitezke eta hauek normalean, pentsamendu magikoarekin lotuta egongo dira. Superstiziosoak diren banakoak pentsatzen dute, ekintza batzuek (borondatezkoak izan hala ez), esate baterako, otoitz ak, gorespenek, arao ek, sorginkeri ek, madarikazio ek edota beste erritu batzuek, eragin nabarmena dutela beren bizitzetan (efektu apotropaikoa).
Elena Martín-ek (2001) dioenaren arabera, pentsamendu zientifikoaren agerpenarekin eta metodo hipotetiko-deduktiboaren garapenarekin jendartea jabetu zen sineskeriaren atzean ez zegoela arrazoimenean oinarritutako ezer. Metodo zientifikoa ezaugarri hauen bidez osaturik dago: aztertu beharreko fenomenoa behatzea, fenomeno hori azaltzeko hipotesi bat sortzea, hipotesia ren beraren ondorio oinarrizkoenak ondorioztatzea eta ondorioztatutako enuntziatuen egia egia ztatzea, esperientziarekin alderatuz. Hau horrela izanda ere, gizarteari oso zaila egiten zaio sineskerietan ez sinistea, eta hau zergatik ematen da? bereziki, arrazionaltasun zientifikorantz jotzea neketsuagoa izaten delako, alegia, argudiatzeko elementu gehiago behar dira ikusten ari diren gaiei buruz erabaki ahal izateko. Bestalde sineskeriatzat hartzen dira ere, komunitate zientifikoak sasizientzia tzat jotzen dituen diszipilanak, hala nola:
Zenbait sasitzientzia aurkeztu ondoren, garranztitsua izango da sasizientzia edo pseudozientzia zer den azaltzea:
María Gimena Chaves-ek bere artikuluan aipatzen duen moduan, pseudozientzia hitzak, konnotazio negatibo bat izan ohi du "zientzia faltsua"-ren baliokidea baita; horregatik, sasizientziak nahiz eta zientifikoak ez diren planteamenduak izan, hala aurkezten dira. Gehienetan sasizientziaren ideiak, ez dira gai izan egiaztatuak izateko eta horrez gain, ez dira batere konstanteak izaten; hau horrela izanda, ezingo da jakin inoiz disziplina horietan planteatzen diren ideiak egiazkoak izango diren edo ez, beraz, espekulazioak izango lirateke. Askotan gainera, praktika sasizientifikoak beren burua zientifikotzat hartzen dute, zientziaren "titulua" errespetagarria delako eta konfiantza sortzen duelako. Esan beharra dago ere, sasizientziek duela urte dexente daramatzatela gizakiaren ondoan; gizakiak hasiera batetik jakin nahi izan zuen bere inguruan zer gertatzen ari zen eta ez zituenez tresna nahikorik bere testuingurua ulertzeko (ezagutza), sinesgarriak ziren kontakizunak sortu zituen, nolabait, gauza guztien zergatia azaltzen zutenak, baina frogetan oinarritzen ez zirenak. Egun zorionez jendarteak jada ez da espiritu eta deabruen beldur, zientziari esker. Baina orduan, zertan lagundu dio psudozientziak gizarteari? bidegabekoa izango litzateke esatea diskurtso pseudozientifikoek ez dutela ezertarako balio, bereziki, askotan banakoen ongizate emozionalean eragin handia izan dezaketelako, hala nola: fedea eta esperantza izatean.
Chaves-ek dioenari jarraiki, jarraian zientzia eta psudozientziaren arteko ezberdintasunen inguruan hitz egingo da:
Zientziaren eta sasizientzien arteko alde nagusia da, azkenekoak ez duela metodo zientifikoa erabiltzen beren ikerketak burutzeko, alegia, bere aurkikuntzek ez dutela hipotesi zientifiko guztien bidea jarraitzen, egiaren bidea. Sasizientziek diote, zientziak azaldu ezin izan duenari azalpena ematen diotela. Baieztapen sasizientifikoak gertakari paranormaletan oinarritzen dira, alegia, gizakiak ikusi ezin duen horretan. Hala ere, "aparteko baieztapenek, aparteko frogak behar dituzte" eta sasizientzia askotan ez dira gai izaten beren teoria guztiak frogatzeko. Zientzia eta sasizientzien arteko ezberdintasun nagusia ez da oinarritzen batak egia esaten duela eta besteak berriz, ez; ezagutza frogatuta egon daiteke edo ez, ez da egia eta ezta ere faltsua. Proposamen berri oro iraultzaileak izan daitezke, testuinguru historikoaren arabera. Gaur egun zalantzagarritzat jotzen den zerbait bihar agian onartua egon daiteke, adibidez, teoria koperni karrarekin gertatu zen bezala.
Esan beharra dago, pseudozientzia batzuek zientzia batzuen sorrera ekarri zutela zientziaren pentsamendu modernoari esker, adibidez: alkimia k bidea ireki zion kimika ri. Hau horrela izanda ere, lehen esan den moduan, orokorrean zientziak ez ditu inoiz onartu eta onartzen ebidentzi etan oinarritzen ez diren ikerketak, beraz, beraientzat sasitzientziak ez dira inoiz zientziaren parte izango.
Sineskeria eta psikologia
Sineskeria psikologiarentzat, informazioa prozesatzeko aurreiritzizko modu baten emaitza izango litzateke; aurreiritzi kognitiboa (ingelesez cognitive bias, "Aurrexedapen kognitiboak" edo "joera kognitiboa") gizakiek errealitatea hautemateko duten moduaren distortsio kognitiboa da. Prozesu horietako batzuk enpiriko ki egiaztatu dira psikologiaren arloan, eta beste batzuk aurreiritzien kategoria orokortzat hartzen dira.
1948an, B.F. Skinner psikologo konduktistak Journal of Experimental Psychology-n artikulu bat argitaratu zuen, bere usoen portaera superstiziosoa deskribatuz. Aipatutako psikologoak usoekin esperimentu bat burutu zuen, egunean minutu batzuetan kaioletako mekanismo batek tarte erregularretan janaria ematen zielarik. Usoek jokabide superstiziosoa izan zutela ikusi zuen, modu jakin batean jardutean edo ekintzaren bat egitean elikagaia iritsiko zelakoan: uso bat jiraka zebilen bere kaiolan, beste batek pendulu moduan mugitzen zuen bere burua eta beste batzuek berriz, beste portaera batzuk erakusten zituzten. Skinner-rek uste zuen, usoak beren elikadura-ordutegian eragiten saiatzen zirela ekintza horiek eginez. Teoria hau Staddon eta Simmelhag bezalako beste psikologo batzuek zalantzan jarri dute, usoen portaeraren azalpen alternatibo bat teorizatuz. Ondorengo beste esperimentu batzuek frogatu zuten, Skinner-rek superstizioen indartzeari egotzitako jokabide mota asko, janaria jaso ondoren gertatzen zirela, eta, ondorioz, Michael Mahoney-k honako iruzkin hau egin zuen: "'Con frecuencia, nuestra conducta como experimentadores parece ser más supersticiosa que la de los objetos de experimentación' Mahoney, M. Kognitive Verhaltenstherapie [«Terapia conductual cognitiva»], Múnich, 1977"Bestalde lehen esan den moduan, gizabanako superstiziosoentzat sineskeriak zeregin egonkortzailea izan dezake psikearentzat, defentsa-mekanismoen bidez. Ekintza apotropaikoak, hala nola: doministiku egin ostean, "Jesus" esatea zorte txarra uxatzeko helburuarekin, egurra ikutzea, behatzak gurutzatzea edota aitaren egitea, babes moduan hartu daitezke.
Baiyun barrutia (argipena)
Baiyun barrutia Txinako Herri Errepublikako hainbat tokiren izena da:
Sineskeria
Aurreiritzi kognitiboa
Pentsamendu magikoa (sineskeriaren oinarria), pentsatzeko eta arrazoitzeko modu bat da, oinarri logiko sendo edo zorrotzik gabeko iritziak sortzen dituena, hau da, logikarik gabeko usteak. Ikuspegi zientifikotik begiratuta, pentsamendu magikoa gizabanakoaren pertzeptzio psikiko subjektibo etan oinarritzen da.
Psikiatria ri dagokionez, zenbait gaixotasun mental edota nortasun-nahasmenak pentsamendu magikotzat jotzen ziren. Metodo zientifikoa erabiltzen da naturaz gaindikoan oinarritutako sinesmenen ahula eta arbitrarioa nabarmentzeko.
Bruce Hood-ek, Bristolgo Unibertsitateko Garapenaren Psikologiako irakasleak, esperimentu bat burutu zuen sinesmen irrazionalei aurre egiteko ahaleginak alferrikakoak zirela frogatzeko, izan ere ondorioztatu zuen, giza garunak sineskeriaz funtzionatzeko joera duela. Bere teoria frogatzeko, zientzia jaialdi bateko entzuleei galdetu zien ea prest zeuden jaka urdin bat probatzeko 10 libra esterlinako sariaren truke; boluntario askok eskua altxatu ostean, jaka Fred West hiltzalearena izan zela esan zuen. Entzuleek hori entzutean, gehienek eskua jaitsi zuten, ekintza apotropaikoaren defentsa gisa. Hala ere errealitatea ez zen hori, alegia, jaka ez zen izan Fred West-ena, beraz, esperimentuak frogatu zuen uste horrek deseroso sentiarazten zituela beren burua eszeptikotzat jotzen zuten pertsonak.
Antzeko sinesmenek azaltzen dute adibidez, zergatik pertsona gutxi batzuk egongo liratekeen prest beren ezkontza-eraztuna erreplika berdinagatik aldatzeko. Honen harira Hood irakasleak dio, objektuei "garrantzi sentimentala" ematearen eta erlijioa n, magia n edo paranormal ean sinestearen arteko aldea gradu batekoa baino ez dela. Irakasle honek ere aipatzen du, gizakiak intuitiboki jokatzen duenez, banakoei beren sinesmen-sistema alde batera uzteko eskatzeak ez duela arrakastarik izaten, zergatik? sinesmen-sistema orok maila garrantzitsu batean eragiten duelako gizabanakoarengan non inongo froga arrazionalek ezingo duen sinesmen hori desagerrarazi, sena desagerrarazi ezin den bezala.
Baina, zergatik dira superstiziosoak pertsonak?
Kansas unibertsitateko ikerketa baten arabera, pertsonak superstiziosoak izateko hiru arrazoi nagusi daude:
Nolakoak dira superstiziosoak diren banakoak?
Ikerlari hauen arabera, litekeena da patuan sinesten duten pertsonak superstiziosoak izatea. Hala ere, sineskeria ohikoagoa izaten da kanpo-kontrola (locus-a) duten pertsonetan, hau da, gertatzen zaienaren kausa kanpoaldeari, gainerakoei egozteko joera duten pertsonetan. Halaber, barne-kontrola (locus-a) duten pertsonak, alegia, gertatzen zaienaren erantzule direla onartzen dutenak, ez dira hain sineskorrak izaten.
Sineskeriaren arazoak
Gehienetan sineskeria kaltegabea da eta zenbaitetan gainera, antsietatea maneiatzen ere laguntzen du; hala ere, zenbait mailatara eramanez gero, banakoengan kalte egin dezake. Jarraian gizartean sineskeriaren ondorioz sortzen diren kalte batzuk jarriko dira mahai gainean:
Sineskeria eta erlijioa
Erlijio gehienek, subjektuak indar espiritualekin harremanetan jartzen dituzten erritualak, zeremoniak edo entsalmoak dituzte; halaber, erlijio horretakoak ez diren pertsonak, ekintza hauek sineskeriatzat har ditzazkete. Diderot-en Encyclopédie delakoak sineskeria "edozein erlijio gehiegikeria orokor" bezala definitzeaz gain, paganismoarekin ere lotzen du.
Eliza Katolikoaren egungo Katezismoaren arabera, sineskeria bekatuzkoa da "gehiegizko erlijio gaizto bat", jainkozko probidentzian konfiantza faltatzat hartzen da eta Hamar Mandamenduetako lehenengoaren urraketa bezala. Katezismoa doktrina katolikoa superstiziosoa delaren salaketaren aurkako defentsa da: "'La superstición es una desviación del sentimiento religioso y de las prácticas que este sentimiento impone. Puede afectar incluso al culto que ofrecemos al Dios verdadero, por ejemplo, cuando se atribuye una importancia en cierto modo mágica a ciertas prácticas por lo demás lícitas o necesarias. Atribuir la eficacia de las oraciones o de los signos sacramentales a su mera realización externa, al margen de las disposiciones interiores que exigen, es caer en la superstición'. Cf. Mateo 23:16-22 (¶ 2111)"Sineskeriaren xedea ez da sinesmen horren atzean dagoen errealitate zientifikoa ezagutzea, sinesmenaren egia zkotasuna ziurtzat jotzen baita. Erlijioaren helburua gurtzen den edo diren izakiaren edo izakien grazia lortzea da, manamenduak betez eta bere kredoa k ezartzen dituen debekuak baztertuz.
Erlijio eta kosmobisio esoteriko hermetiko batzuek, kontzientziaren nahamen egoerak beren sinesmenen existentziaren froga tzat hartzen dituzte. Bestalde esan beharra dago haien ezagutzak, zientziaren, teknikaren eta filosofia zientifikoaren (gure garaikoak) premisetatik eta iturrietatik abiatzen direla eta teknika ezberdinak erabiltzen dituztela errealitatea beste modu batera experimentatzeko: meditazioa, autogestioa, loaren-gabezia, baraualdia, deshidratazioa, drogak, intoxikazioak...
Etxea: Etxearen eta arbasoen gurtza.
Etxea k amaren gorputza adierazten du familiaren unibertsoan. Etxe barruan beste izaki batzuk ere bizi dira, hala nola Etxejaun, tximiniatik sartu eta etxea babesten duen iratxoa; edo Galtzagorri ak –galtza gorriak dituzten iratxo txikiak–, gizakiei beren zereginetan laguntzen dietenak.
Lauburu
Eguzkiaren sinbolo paganoa da. Gurutze bat irudikatzen du, beso okertuekin. Euskal gurutzea dela esan liteke.
Iritzi ugari daude lauburu aren esanahiari buruz: batzuen ustez, eguzkia irudikatzen du; beste batzuen ustez, mugimendua edo gizakien adinak; beste interpretazio baten arabera, eskuinera begira badago, bizitzaren sinboloa da, eta ezkerrera begira badago, berriz, heriotzaren sinboloa, horregatik ageri ohi da era horretara hileta monumentuetan.
Lauburua sua egiteko amuletoa zen historiaurrean, eta horrela, su sakratua irudikatzen du, energia produktiboa, babesaren sinbolo gisa diharduen gar beti bizia. Artzainek erabiltzen zuten batez ere, otsoen kontrako su babeslearen ikur gisa. Gaur egun euskaldunen nortasuna irudikatzeko erabiltzen da, balio kulturala baitu, eta ez politikoa. Horregatik ikusten da askotan euskal produktuetan eta dekorazioetan. Era askotako objektuetan lantzen dira lauburuak: kutxak, armairuak, ate buruak, hilobiak, estelak, urre eta zilarrezko lepokoak, etab.
Begizkoa
Pertsona batzuek begiradaren bidez beste pertsonengan kaltea eragiteko gai direla adierazten duen sineskeria da. Euskal mitologia n sorginkeria rekin du lotura; izan ere, sorginek, akelarre etan, begizkoz jotzen zituzten haurrak, helduak eta animaliak. Gaur egun, etxearen eremuarekin dago lotua.
Hilarri
Oso antzinako errituei lotutako hil harriak dira, disko formakoak eta eguzkiari begira jarriak, oinarri trapezoide baten gainean. Sinbolo pagano ak grabatzen ziren horietan, hala nola lauburuak, hortzez eta triangeluz osatutako zirkuluak, sei hostoko loreak edo izar formako petaloak. Eguzkiaren eta ilargiaren irudikapen gisa sortu ziren, hilak argitzeko eta beste bizitzan babesteko. Antzina ilargi esan zitzaien, eta denboraren joanean, hilarri esan zaie.
Zozomikote
Gipuzkoa ko eta Nafarroa ko hainbat herritan, martxoko azken bi egun eta erdiak eta apirileko lehenengo egun eta erdiak dira Zozomikoteak. Birigarroek beren habiak egiten dituzten garaiari dagokio.
Argizaiola
Santu guztien egunean eta azaroaren 2an, Hil Zintzoen Egunean, erabiltzen da batez ere. Kandela eukaristia guztian egoten da piztuta, eta jabeek egurrezko pieza birarazten dute, sua itzali ez dadin.
Argizaiolaren funtzio sinbolikoa etxeko sua igortzea izango litzateke; etxeko suari eta hilei lotutako objektu bat da, haien oroimenez jartzen dena eliza n, gurtza katolikoan egiten den zeremonia garrantzitsuenean.
Eguzkilore
Carlina acaulis basakarduaren lore lehorra irudikatzen duen sinboloa eta eguzkiaren sinbolotzat hartzen da.
Sinbolo tradizional bat da, Euskal Herriko baserrietako atarian jartzen dena, eguneko astroa irudikatuz. Eguzkiari egotzi ohi zaizkion funtzio mistiko berberak betetzen dituela esaten da. Espiritu gaiztoak uxatzen ditu. Sarrera eragozten die sorginei, gaixotasunen jeinuei, ekaitzei eta baita tximistei ere. Beraz, bakea eta garapena irudikatzen dituen sinboloa da.
Izaki Doneak
Naturaz gaindiko bertute ak edo gaitasun bedeinkaturen bat duten izakiak dira: harriak, mendiak, animaliak, zuhaitzak edo sua.
Jentilarri
Elezaharren arabera, jentilek urruneko parajetatik jaurtitzen zituzten gaur egun ikus litezkeen zenbait harri. Era horretakoak daude, esate baterako, Urdiolako amildegian (Arrankudiaga), bertara jaurti baitzituzten jentilek izen bereko mendien artean bolotan jolasten ari zirela, eta Arakaldoko Gaztelua; Markolan (Karrantza), jentil batek harria jaurti zuenean, gizon bat eta idi uztarri bat hartu zituen azpian; Aitzbiribil (Mutriku) deituan, jentilek Santakruz menditik jaurtia (Ondarroa gainean); Amilekoa (Mutriku), jentilek Arno menditik jaurtia; Osunakoerrekakoa (Soraluze), jentil batek Atxolineko gailurretik jaurtia…
Jentilarri esaten zaie, halaber, San Martingo (Mañaria) ermita ondoan dauden harri batzuei, eta baita kobazulo bati ere, zeina jentilek egin zutela uste den eta horien bizilekutzat hartzen duten.
Asto
Animalia hau izaki bedeinkatu bat dela uste da, bere bizkarrak gurutze itxura duelako eta Jesus eta Ama Birjina eraman zituelako. Gutxitan hartzen du sorgin batek asto itxura. Asto bat hil denean “hil da” esaten da, pertsona bati esaten zaion bezala, eta ez da “galdu da” esaten, beste abereekin gertatzen den bezala, ezta ” akabau” ere, piztiei buruz esaten den bezala.
Erlea
Erlea ere animalia sakratutzat hartzen da eta tradizio ugari daude intsektu honen inguruan:
Sagusarra
Euskadiko hainbat alderditan gurtzen den animalia da. Zeanuri ko haur bati hortz edo hagin bat erortzen zaionean, gauera arte gordetzeko ohitura dago, eta saguzarrari jaurtitzen zaio, teilatuetako hegalen azpitik hegan agertzen denean, eta honela esaten da: “Sagusarra
Eutzi agin sarra,
Ekazun agin barrie,
Sagusar barragarrie.”
Sua
Beheko sua etxearen sinbolo tzat eta arbasoen oparitzat hartu izan da. Hainbat mesede eskatzen zaizkio, hala nola: haurren bigarren hortzaldia, ustez pozoituta dauden elikagaiak garbitzea (ura, ogia, kafea), sagaratzea eta kanpoko pertsonak eta animaliak etxean hartzea.
Inauteriak
Euskal Herriko festa laiko deigarri eta koloretsuenak dira. Bi motako inauteriak bereziten dira: alde batetik, hiriko Inauteriak, hala nola,Tolosa koak eta beste aldetik, landa eremuko inauteriak daude, tradizionalagoak eta ia beti pertsonaia mitologiko bati lotuta egon ohi direnak.
San Joan gaua
Gabonetatik sei hilabetera, udaren solstizioaren etorrera ospatzen da, urteko gau laburrenean, hain zuzen ere. San Joan Bautista ren jaia da, eta ekainaren 24an ospatzen da.
San Joan gaueko ospakizunak paganoak dira jatorriz, eta hainbat erritu, jardun eta ohitura oinordetu dira, kristautasunaren aurreko ospakizunetan oinarrituak, itxuraz.