cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juan Sebastian Elkano
Mundu-bira
Mundu bira burutu zuen Magallaes-Elkano espedizioa (1519–1522) 5 itsasontzik (Trinidad, San Antonio, Concepción, Victoria eta Santiago) eta 234 kidek osatzen zuten (iturri batzuk 247ra igotzen dute itsastar kopurua ). Elkano Concepción itsasontzian abiatu zen arren, Moluketatik Sevillarako itzulera bidaia itsasontzi bakarrak burutuko du, Victoriak, ordurako Elkano kapitain duela. Argal-argal eginda, 21 lagun bakarrik iritsi ziren Sevillara, Europakoak 18 eta Moluketakoak 3.
Bizirik itzulitakoetatik 55, marinel desertoreak ziren, bidaiaren lehen zatian Amerikatik atzera San Antonio ontzian etorritakoak. Haiek ez zioten munduari birarik eman, Magallaes itsasartean atzera egitea erabaki zutelako. Bizirik itzulitako beste batzuk Asian edo Cabo Verden emango zuten denboraldi bat, beranduago Europara bizirik itzultzea lortuko zuten arren. Eta horiek bai, iritsitakoan, munduari bira eman ziotela esan zezaketen. Alegia, Sevillara Elkanorekin batera iritsitako 17 marinel horiez gain, mundu-bira marinel gehiagok ere burutuko zuten, beranduago bada ere.
Espedizioan, Elkanoz gain, beste 34 euskaldun abiatu ziren, espedizioaren %14a, andaluziarren ondoren ordezkaritza handiena (portugaldarrak 28, genoarrak 19, bi Gaztelatakoak 21). Horietatik 9 Elkanorekin batera Concepción ontzian. Elkanok zein Juan Akurio bermeotar kontramaisuak konfiantzazko jendea nahi izaten zuten inguruan.
Espedizioaren helburua: espeziak
Espedizioaren helburua ez zen munduari bira ematea, Moluketara espezia bila joatea baizik. Molukar uharteetara iritsi nahi zuten, baina mendebaldetik joanda. Portugal eta Espainia itsas-hedapen fasean sartuta zeuden eta, horregatik, elkar lehiatzen zuten. Bi inperioen arteko gatazkak buka zitezen, Tordesillasgo ituna sinatu zuten 1493an. Bertan Alexandro VI aita santuak mundua bitan banatzea erabakiko du Espainia eta Portugalen artean. Erdia bati (Amerika Espainiari) eta beste erdia besteari (Afrika eta Asia Portugali) emanaz. Ondoren, gaztelarrek banaketa hori komeni zitzaien moduan interpretatuko dute, besteak beste munduaren tamaina erreala oraindik ezagutzen ez zenez, Molukar uharteak Espainiako eremuan zeudela baieztatuko zuten (modu okerrean).
Espedizioaren helburua Sartaldeko Indietarako eta Ekialde Urrunerako itsas-bidea irekitzea zen, ustez Gaztelaren eremuan zeuden uharteetara iristeko. Moluka uharteetako espezia preziatu bezain garestietara iristeko bide berria ireki nahi zuten, Amerika hegoaldetik nabigatuta. Eta pasabide hori Rio de la Platan topatzea espero zuten, gaur egun Argentina eta Uruguai artean dagoen itsasadar zabal-zabal horretan. Garrantzi handikoa zen mendebaldeko bidea irekitzea, ekialdeko itsas-bidea Portugaldarrek kontrolatzen zutelako. Mendebaldeko bidea (Amerika hegoaldetik pasata) irekiz gero, ez zuten Afrika hegoaldetik pasa beharko Moluketara espezia bila.
Espedizioak portugaldarren uretatik ez igarotzeko aginduak zituen. Horregatik abiatu ziren mendebaldera (Ameriketara) pasabide bila. Ekialdeko itsas-bidea (Afrika hegoaldetik pasatzen dena) portugaldarrek kontrolatzen zutelako. Ordurako Afrika eta Asia hegoaldeko itsaso eta portu nagusiak mendean hartuta zituzten portugaldarrek. Mendebaldeko itsas-bidea irekiz gero, ordea, Gaztelaren esku eroriko lirateke Ekialde Urruneko espezia preziatuetara heltzeko bide seguru bat eta Portugali espezien monopolioa kenduta, espezia-merkataritzarekin aberasteko modua izango zuen Gaztelak.
Berriki esan da, mendebaldeko bidea irekitzeko asmoa sekretua zela, Magallaes eta Karlos V. erregearen asmo ezkutukoa, eta gainerako kapitain eta marinelei ez zietela plan horren berri eman. Gainerako itsastarrak sinetsita omen zeuden ekialdetik (Afrika hegoaldetik) zihoazela Moluketara, eta mendebalderantz (Amerikarantz) abiatu zirenean liskarrak hasi omen ziren kapitainen artean, San Juliango matxinada eragingo zutenak. Baina interpretazio hori ere zalantzazkoa da. Zaila da pentsatzea Erregeak bere konfiantzazko pertsonak engainatuko zituenik, esaterako Juan de Cartagena kapitaina, Magallaesekin batera ('conjunta persona') bidaiaren arduradun nagusi jarri zuena. Gainera, bidaiaren ibilbidea aztertuta argi dago Amerikako ibai zabalune guztietan mendebalderantz egiten zutela barkuek, pasarte bila. Magallaes eta Juan de Cartagenaren arteko ezinikusiak, eta San Julianeko matxinadak, beraz, beste azalpen bat behar du.
Magallaes kapitaina
Fernando Magallaes zen espedizio-burua, kapitain nagusia. Bera portugaldarra izanik, gaztetan Asia hegoaldean ibilia zen Portugaleko armadarekin, uharte haiek ezagutzen, portu seguruak eta egonlekuak finkatzen eta merkataritzarako itsas-bideen nagusigoa ezartzen.
Magallaes eta Elkanoren arteko harremana berehala gaiztotu zen, hain justu Magallaesek ez ziolako inori derrota (ibilbidea) erakutsi nahi, eta ez ziolako inori esan nahi Moluka uharteak zehazki non zeuden. Magallaesek Elkano zigortu zuen San Julianen (Patagonia parean), San Juliango matxinadan parte hartzeagatik.
Elkanok Magallaesi beldurra ziola ezaguna da, mundu-bira ondoren Valladolideko galdeketan aitortu zuelako. Eta zera gehitu zuen, horregatik ez zuela ezer idatzi Magallaes bizirik zen artean, zion beldurragatik. Magallaes Filipinetan hil zuten, 1521eko apirilaren 27an, Mactan uharteko gudariek.
Erregeak jarritako helburua espezia-bidea irekitzea izanda ere, Asiara iritsi zirenean Magallaes kapitainen helburu pertsonalak ere agertu ziren. Erregeak Magallaesi agindu zion Gaztelar eremuko uharte haietako Gobernadore (Aurreratu) egingo zuela eta bi uharte nagusiko merkataritza eskubideak izango zituela. Ziurrenik horregatik, espedizioa ez zen zuzenean Molukar uhartetara bideratu, espeziak hartzera, iparralderago baizik. Eta zonaldea esploratzen ere ibili ziren batera eta bestera, hango herrien barne-gatazketan parte hartuaz.
Elkano itsasontziko maisu
Elkano gazte 'iheslaria', hainbat urte desagertuta pasa ondoren, 1518an berriz agertzen da, Sevillan, 32 urte dituela, Fernando Magallaesen espedizioan izena ematen duenean. Hasieran kontramaisu izendatuko dute, baina bidaiaren prestaketak aurrera egin ahala, maisu jarriko dute berehala, 1519ko abuztuaren 10eko dokumentuan agertzen denez. Hilabete gutxian, beraz, postuz igo zuten. Gainerako maisuekin batera, Elkanori zegokion, maisu gisa, espedizioaren eskifaia osatzea. Eskifaia Sevilla, Malaga eta Cadizeko marinelekin osatzea agindu zien Gorteak, baina inork gutxik joan nahi zuen bidaia horretan. Elkanok berak kontatzen duenez, zaila gertatu zitzaien marinel espainiarrak topatzea, Ameriketako espedizioen aldean arrazoi ekonomikoa ahula zelako (soldata baxua zela kexatzen omen ziren), bi urteko bidaia luzea zelako, kapitaina portugesa izango zutelako eta aurretik mendebaldeko itsas-bidea irekitzen saiatu ziren ia guztiak Brasilgo kostaldean hil zirelako (oroit, Diaz de Solisen espedizioa). Gorteari beldurra Portugalek ematen zion. Gortean ez zuten marinel portuges gehiegi egoterik nahi, kapitain portugesekin bat egin zezaketelako. Beraz, Europako hainbat herrialdeko marinelak onartu zituzten (portugaldarrak 28, italiarrak 27, frantsesak 15, greziarrak 8, flandiarrak 5, germaniarrak 3, irlandesak 2, ingeles 1 eta beste 9 jatorria ezagutzen ez zaienak).
Itsasoratu zirenean Elkano Concepción naoko maisua zen. Eta hori ere bereziki bitxia da, kontuan hartuta garai hartan Elkano ihesean zebilela edo, gutxienez, lege-zorrak zituela. Pentsatzekoa da bere marinel gaitasuna jarri zela lege-arazoen gainetik. Iradoki da, baita ere, Sevillako Kontratazio Etxeko diruzaina zen Santxo de Matienzo doktorea Elkanoren senidea izateak eragina izango zuela, Matienzo bizkaitarra izan arren, bere alaba López Ibarrola Gaintza getariarrarekin ezkonduta zegoelako.
Ontziko maisu izatea ardura handiko postua zen, kapitainaren ondoren garrantzitsuena, pilotua baino garrantzitsuagoa. Maisuak ziren ontziko egunerokoa zeramatenak, eta eskifaia aukeratzen eta antolatzen zutenak. Soldatan ere nabari da diferentzia. Elkanori maisu izateagatik urteko 36.000 marabediko soldata zegokion, pilotuei berriz urteko 20.000 Marabedi ordaintzen zizkieten bakarrik.
Hiru urteko bidaia
Espedizioa 1519ko abuztuaren 10ean atera zen Sevillatik eta irailaren 20an itsasoratu zen Sanlúcar de Barramedan.
Amerikara iristean, azaroa bukaeran, beherantz jo zuten, Portugali zegokion Amerikako zatia (Brasilgo muturra) atzean uzteko. Bi aste pasa zituzten Santa Lucia izeneko badian, ura, janaria eta egurra hartzen.
Rio de la Platan pasabiderik ez
Abendu bukaeran hegoalderantz nabigatzen jarraitu zuten, Rio de la Plata itsasartera iristeko. Ea handik Amerika gurutzatu zitekeen jakin nahi zuten. Hiru urte lehenago, Juan Díaz de Solís izeneko kapitaina saiatu zen handik beste alderakoa topatzen, baina ez zuen lortu, bertakoek erasotu zituztelako.
Santiago itsasontzia 25 egunez aritu zen Rio de la Plata itsasartea aztertzen, eta pasabiderik ez dagoela frogatu zuenean, otsailaren 7an, Amerikako kostaldetik hegoalderantz nabigatuz jarraitzea erabaki zuten.
San Juliango matxinada
1520ko martxoaren 30ean San Julián deitu zuten ibaiaren bokalean gelditu ziren, gaur egungo Patagonian, eta han hegoaldeko negu hotza igarotzea erabaki zuten.
San Julianen bertan Magallaesen aurkako matxinada edo errebolta gertatu zen. Juan de Cartagenak eta beste hainbat kapitain eta itsasgizonek aginte batzordea sortu zuten. Aurrera jarraitzeari uko egin zioten. Elkanok aurretik Magallaesi eskatua zion obeditzen jarraitzeko nabigazioaren nondik norakoak jakin behar zituztela. Matxinatuek San Antonio naoaren ardura militarra eman zioten Elkanori.
San Juliango matxinadak porrot egin ondoren, Magallaesek Elkano ere gogor zigortu zuen, matxinadan parte hartzeagatik, marinel edo tostarteko laua izatera degradatuz, 1520ko apirilaren 7an. Zigorraren ondorioz, Elkano kateatu zuela ere esan izan da eta kateatuta pasa behar izan zituela Patagoniako San Julianen geldirik egon ziren neguko bost hilabeteak, zein Magallaesko itsasarte osoa, marinel lanak egiten zituen bitartean. Baina kateatzearen edo bestelako zigorren behin-betiko frogarik ez dago.
Hego hemisferioko negu hotza San Julianen pasa zuten, 5 hilabetez egon ziren bertan. Bien bitartean, oraindik San Julianen zirela, 1520ko maiatzaren 22an, Santiago itsasontzia hondoratu zitzaien, hondartzatik hurbilegi zebilelako, azpiak lurrari emanda.
Magallaes itsasartea
Espedizioak hegoalderantz jarraituko du, Atlantikotik Ozeano Barerako itsasarte bila. Gerora Magallaes itsasartea izenez ezagutuko den pasabide estu eta arriskutsutik igaro da espedizioa, 1520ko azaroan. Gizadiak itsasarte hori txalupaz zeharkatzen zuen lehen aldia zen.
Magallaes itsasartea igarotzen ari zirela, ordea, San Antonio ontziak itzulia eman eta Sevillara abiatuko da bueltan. Ozeano Barera iritsi aurretik, beraz, bostetik hirura murriztu zen espedizioaren ontzi kopurua: Victoria, Trinidad eta Concepción. Haietan 172 lagun zihoazen.
Ozeano Barearen handitasunean barneratu eta hamaika nekeren ostean 1521eko udaberrian Filipinetara helduko ziren. Ozeano Bareari ere izena, 'barea' ('pacífico '), haiek jarriko diote, oso lasaia eta lagunkoia egin zitzaielako. Lehen aldiz nabigatu zuten europarrek ozeano hura.
Ozeano Barea
Ozeanoa zeharkatzea uste baino luzeagoa egin zitzaien, agian Ptolomeok kalkulatutako lurraren tamaina onartzen zutelako ("lur txikia", delakoa). Magallaesek uste zuena baino 5000 km zabalagoa zen lurra nonbait, eta ondorioz Ozeana Barea zeharkatzeko uste baino 5.000 km gehiago egin beharko zituzten. Haizeak alde eta ziztuan nabigatu zuten arren, zeharkaldia espero baino gehiago luzatu zitzaien.
Jatekorik gabe geratu zirenean, Pigaffeta marinel-kronistak kontatzen duenez, barkuko arratoiak elkarri saltzen hasi ziren eta larruzko soka lehorrak uretan biguntzen zituzten egunetan, ahora edozer eramateko.
Kalkulatzen da zeharkaldian 21 lagunek galdu zutela bizia, eskifaiaren %12ak. Gainera, ziurrenik, Elkanok bidaiaren zati gogor hori zigortuta egin behar izan zuen.
Magallaes Mactan uhartean hil zuten
Elkanori galdetuta ea zergatik ez zen Mactan uhartera joan, Valladoliden egingo dioten itaunketan, Elkanok erantzungo du 'gaixo' aurkitzen zela.
Magallaes hil ondoren, Duarte Barbosa portugaldarra jarri zen kapitain nagusi, Magallaesen senidea, baina hura ere Cebun hil zuten, Trinidad ontziko Juan Serrano kapitainarekin batera, uharteko buruzagi musulmanak, Humabon izeneko raják, antolatutako afari-tranpa batean. Maiatzaren bateko segada horretan eta Mactanen hainbat marinelek galduko du bizia, 35 lagun inguruk.
Egoera horretan, 1521eko maiatzaren 2an, Concepción ontzia erretzea erabakiko dute, marinel gutxiegi direlako, 116 edo 117 inguru, 3 ontziez kargu egiteko. Horrela, espedizioa bostetik bi ontzitara murriztu zitzaien.
Bi ontzi besterik ez zituzten Sevillara itzultzeko: Victoria eta Trinidad. Hala ere, Elkano ez zuten berehalakoan izendatu kapitain. Aurrena beste portugaldar bat, Juan López de Carvalho, jarriko dute 1521eko maiatzean.
Elkanoren plan aldaketa: mundu-bira
Moluketara iritsi eta iltzea kargatu ondoren, Asia hegoaldean daudela Elkano kapitainak jatorrizko plana aldatuko du. Aurrera jarraitzea proposatuko du, mendebalderantz jarraitzea, Afrika hegoaldetik itzultzeko Europara, atzera egin gabe eta Amerika hegoaldetik pasa gabe. Eta plan aldaketa horregatik burutu ahal izango da gizadiaren lehen mundu bira.
Txopakoek jarri zuten Elkano kapitain
Carvalhoren aginte-moduarekin ados ez zeudelako, txopako marinelek Carvalho kargugabetu eta Elkano jarri zuten barkuko kapitain, 1521eko irailaren 17an. Maiatzetik irailerako bitarte horretan zer gertatu zen argitzea zaila da hainbat bertsio dagoelako. Carvalho kendu eta Elkano jartzeko ezohiko erabaki hori nola edo zergatik hartu zen, ez da erabat argitu oraindik. Baina ziurra da Elkano txopakoek aukeratu zutela kapitain, Carvalho ordezkatu zezan.
Marinelek kapitain izendatu zutenean, Elkanok Victoria ontziko agintea hartu zuen. Ziurrenik, marinelen konfiantza zuen, eta horrek erakusten du bere lidergo gaitasuna eta justua izatearen izen ona.
Kapitain postura heldu ondoren, guztiei adierazi zien nora zihoazen, aurretik Magallaesek zein Caravalhok inoiz egin ez zutena. Kapitainak norabidearen informazioa gordetzea izan zen, hain zuzen, Magallaesen aurkako San Julianeko matxinaden arrazoia.
Tidore-Cabo Verde etapa
Moluka uharteetara iritsi ziren, azkenean, zehazki Tidore uhartera, egungo Indonesian. Han topatu zuten bila zebiltzan espezia preziatua, iltzea. Tidore uharteko Almansur errege edo rajárekin tratua egin eta hark iltze tonak ekarri zizkien. Victoria ontziak, esaterako, 27 tona iltze eraman zituen Sevillara. Tidore uhartean hainbeste iltze ez zegoenez inguruko uhartetatik ere ekarrarazi omen zieten.
Bitartean, Trinidad ontzia matxuratu zitzaien. Portugaldarrak hurbiltzen ari zirela entzun zutenez, itxarotea arriskutsua zela-eta, Victoria ontzia bakarrik itzultzea erabaki zuten, Elkano kapitain zuela. Hala ere, agindu zehatza zuten joandako bidetik itzultzeko, baina ez zuten agindu hori bete. Mendebalderanzko bidea hartu zuten, munduari itzulia emateko asmoarekin.
Ehun eta hogeita zazpi
Ehun eta hogeita zazpi (127) ehun eta hogeita seiaren ondoren eta ehun eta hogeita zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Juan Sebastian Elkano
Tidoretik Victoria bakarrik
Une hartan bi barkuek kontrako ibilbidea egitea erabaki zuten. Elkanoren Victoria ontziak munduari bira emango zion, mendebalderantz jarraituaz, eta Afrika hegoaldetik itzultzen saiatuta.Trinidad ontziko Gomez de Espinosa kapitaina, kontrara, Amerika hegoaldetik itzultzen saiatuko zen, ontzia konpontzea lortzen zuenean (hiru hilabete t'erdi hartu zien konponketak). Bata mendebaldera eta bestea ekialdera, bi barkuak banatu ziren Tidoren.
Paulo Zamarripa
Paulo Zamarripa Uraga, Artatxori ezizenez, (Laredo (Espainia), 1877 - Sondika (Bizkaia), 1950eko abuztuaren 17a) Bizkaiko euskal idazle eta apaiza izan zen.
Juan Sebastian Elkano
Tidoretik Victoria bakarrik
Elkanok munduari itzulia ematea proposatu zuen, berak adierazten zuenez, kontatzeko modukoa egitera zihoazelako. Bada dioenik, horretarako egin zuela hain zuzen, kontzientzia historiko hori bazuelako Elkanok, Erregeari iritsi berritan idatzi zion gutunean argi geratzen den bezala:
Elkanok itsastarrei bere barkua hautatzeko aukera eman zien. Azken finean, Portugalenak ziren uretatik egin behar zuten buelta. 47 marinelek hautatu zuten Elkanorekin Victoria ontzian itzultzea, eta Moluketan kontratatutako 13 kidek. Une horretan hamabi euskaldun geratzen ziren espedizioan, eta horietatik zortzik Elkanorekin itzultzea erabaki zuten, beste hiruak Trinidad ontzian geratu zirelarik. Moluketatik Sevillara joatea ez zen batere erraza izango, eta jakitun ziren. Ideia bera ausarkeria zen, 27.000 kilometro inguruko itsas-distantzia baitago bien artean. Bilbo-New York trabesia bost bat aldiz gelditu gabe egitea bezala, gutxi gorabehera. Gainera, ibilbideko portu guztiak Portugaldarren eskutan zeudenez, ondo zekiten ezingo zutela inon lurrik hartu. Ez zuten ontzia konpontzeko, janaria biltzeko edo gaixoak sendatzeko aukerarik izango. Eta ontzi bakarrarekin zihoazen, inolako laguntzarik gabe. Zerbait okertuz gero, ez zuten inor izango laguntzeko.
Gauzak okertzeko, kroskoko egurrean 'broma' izeneko moluskua sartu zitzaien, zulotxoak egingo dizkiena.
Paulo Zamarripa
Biografia
Bere familia jatorriz Sondikakoa zen eta hara eraman zuten txikia zelarik. Gasteizen egin zituen eliz ikasketak, eta 1906an apaiztu zen. Otxaranen, Gatikan, Bermeon eta Sondikan egon zen apaiz. Euskalzale aldizkarian, 1897 eta 1899 artean, Izkirimiriak atala zuzendu zuen; Euskal-Erria. Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria, Ibaizabal, Jaungoiko-Zale eta Euskal Esnalea eta Euskalerriaren Alde aldizkarietan ere idatzi zuen. 1935. urtetik aurrera, La Gaceta del Norte egunkariko euskal saileko erredaktore izan zen.
Juan Sebastian Elkano
Timor uhartetik Sevillara bidean
Tidoretik Timor uhartera egin zuten, eta han ere egun batzuk eman ondoren, 1522ko otsailaren 7an itsaso zabalera egin zuten jauzi. Egun horretatik uztailaren 9ra arte, Cabo Verdera iritsi arte, ez zuten gehiago lurrik zapalduko. Azken geldialdia egin zuten Timorretik Sevillara 27.000 kilometroko inguruko ibilbidea zegoen, eta eskalarik egin gabe nabigatzea planteatu zuten. Ez dute lortuko, jakina, 20.000 kilometrotik gora egin ondoren, Cabo Verden geratzea erabaki beharko dutelako marinelek, bozka bidez, egoera jasanezina delako.
Bidean portugaldarrekin ez gurutzatzeko, hego hemisferiora zehartu zuten, oso hegoaldera egin ere, India ekidinez. Gainera, hain hegotik joanda, urte-sasoi horretan Afrikatik zetozen kontrako montzoien haizeak ekiditea ere lortzen zuten.
Paulo Zamarripa
Lanak
Zamarriparen idazlana bi sail nagusitan bana daiteke; alde batetik, euskal gramatikari buruzkoak, eta bestetik, olerkiak eta kontakizun labur barre eragileen bildumak.
Hostun
Hostun Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Peralta de Alcofea
Peralta de Alcofea (gaztelaniaz eta ofizialki Peralta de Alcofea eta aragoieraz Peralta d'Alcofeya) Huescako Somontano de Barbastro eskualdean dagoen udalerria da.
Émalleville
Émalleville Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Peralta de Alcofea
2007an 633 biztanle zituen.
Kutun (sineskeria)
Kutuna edo zinginarria ustez botere babesleak eta izpiritualak dituen objektu bat da, talisman bat, kutunaren jabearentzat. Oparotasun handiagoaren, zorte onaren edo jabearentzako maitasunaren ideiez ere lagundurik doa. Gizakien sineskeriazko praktiken zati da.
Émalleville
Biztanleria
2007an Émalleville udalerrian erroldatutako biztanleak 538 ziren. Familiak 173 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 105 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Bradford (Vermont)
Bradford Vermont estatubatuar estatuko Orange konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 2.797 biztanle zituen eta 36,14 pertsona/km²-ko dentsitatea.
Kutun (sineskeria)
Etimologia euskaraz
Talismana izendatzeko euskarazko hitz hauek, berez, objektu zehatzak izendatzen dituzte.
Kutun, arabierazko 'kutub'-etik
Kutuna joskintzako tresna da, jostorratzak gordetzeko kuxin txiki bat, eta hitza arabierazko 'kutub'-etik (كتب) dator (arabieraz, 'idazkiak'). Musulmanek lepoan zintzilik Koranetik ateratako pasarteak (idazkiak) zeramatzaten zorrotxo edo eskapulario batean. Idazkiok zoritxarretik babeserako ziren, eta oso maiteak ("kuttunak").
Gutun hitza ere jatorri berekoa da.
Zinginarriak
Zinginarriak, berez, zorte onerako kutunak dira, baina ez edozein kutun, umeari esnerik falta ez dakion amak lepotik zintzilika jartzen dituenak bakarrik. Zinginak edo zingirinak izenekin, ugatz edo bularretako zenbait gaitz izendatzen dira, mastitis delakoa eta antzeko gaitzak, eta gaitz horiei aurre egiteko adurra duten kutunak dira zinginarriak.
Erabilpena
Kutunak, gizateriaren objekturik zaharrenetakoak dira, gizakiak, kutunetan, bere atzetik zihoazen zorigaiztoekiko ihesbidea ikus baitzuen, zorigaizto horiek fisikoak, moralak edo izpiritualak izan. Lehenengo kutunak objektu naturalak ziren: harriak, tailaturiko zura edo kristal naturalak, bere kolore, forma edo bitxitasunagatik preziatuak zirenak.
Juan Sebastian Elkano
Timor uhartetik Sevillara bidean
Egunak aurrera joan ahala, janaria ere amaitzen hasi zitzaien. Jateko itsas-uretan egositako arroza baino ez zutenean, eskorbutoa marinelak larriki gaixotzen hasi zen. Egoera horretan, Mozambiken lurra hartzeko ideia hedatu zen barkuan. Arriskutsua zen porturatzea, ordea, Portugalko armadak harrapatu zitzaketelako. Elkanok marinel guztiei galdetu eta, harrigarriro, bozketaz erabaki zen aurrera jarraitzea, Mozambiken geratu gabe.
Émalleville
Etxebizitza
2007an 180 etxebizitza zeuden, 175 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 180etxeak ziren. 175 etxebizitza nagusietatik 159 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 137 etxek bost zituzten. 147 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 120 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Hostun
Biztanleria
2007an Hostun udalerrian erroldatutako biztanleak 926 ziren. Familiak 350 ziren, horien artean 70 pertsona bakarrekoak ziren (26 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 118 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 136 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 26 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Émalleville
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Hostun
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Émalleville
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 368 ziren, horien artean 288 aktiboak ziren eta 80 inaktiboak ziren. 288 pertsona aktiboetatik 267 lanean zeuden (141 gizon eta 126 emakume) eta 21 langabezian zeuden (12 gizon eta 9 emakume). 80 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Hostun
Etxebizitza
2007an 390 etxebizitza zeuden, 355 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 347 etxeak ziren eta 43 apartamentuak ziren. 355 etxebizitza nagusietatik 267 bere jabearen bizilekua ziren, 80 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 52 etxek hiru zituzten, 88 etxek lau zituzten eta 196 etxek bost zituzten. 278 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 137 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 199 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 605 ziren, horien artean 430 aktiboak ziren eta 175 inaktiboak ziren. 430 pertsona aktiboetatik 403 lanean zeuden (215 gizon eta 188 emakume) eta 28 langabezian zeuden (10 gizon eta 18 emakume). 175 pertsona inaktiboetatik 63 erretiraturik zeuden, 57 ikasten zeuden eta 55 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Hostun udalerrian 371 unitate fiskal zeuden, 975 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.782 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 40 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 2 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
Juan Sebastian Elkano
Esperantza Oneko lurmuturra
Azkenean, Elkanok proposamen oso arriskutsua egin zien marinelei: lurmuturra kostatik gertu igarotzea. Ekaitzek harroketara bultzatzea zen arrisku bat. Portugaldarrak topatzea bestea. Halaxe egin zuten, ordea, eta azkenean lortu zuten lurmuturra biratu eta Afrika pasata iparralderuntz gora egitea.
Jerusalemgo tenplua
Jerusalemgo tenplua edo jauretxea (hebreeraz: בֵּית־הַמִּקְדָּשׁ‎, moderno: Bet HaMikdash, tiberieraz: Beṯ HamMiqdāš, ashkenaziz: Beis HaMikdosh; arabieraz: بيت القدس‎: Beit al-Quds) Israelgo herriaren santutegi bat izan zen, Moria mendiaren zelaigunean, Jerusalemen. Egun, Arrokaren Kupula eta Al Aksa meskita daude, Mezkiten Zelaigunean.
Hostun
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jerusalemgo tenplua
Lehen tenplua
Salomonen tenplua K.a. X. mendean eraiki zen, gutxi gorabehera, K.a. 960ko hamarkadan, mendetan zehar, Irteeratik, Jainkoaren gurtza eta biltzar leku bezala erabiltzen zen Tabernakulua ordezteko. Lan honetarako, Tiroko erregea zen Hiramen laguntza izan zuen.
Ehun eta hogeita sei
Ehun eta hogeita sei (126) ehun eta hogeita bostaren ondoren eta ehun eta hogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Burney (Kalifornia)
Burney Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Shasta konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Jerusalemgo tenplua
Lehen tenplua
Tenplua bera, Bibliak ematen duen deskribapenaren arabera, eraikin luze eta nahiko estua zen, luzetaranzko ardatz batean, Ekialde-Mendebalde norantzan jarria. Eraikinak, 30 metroko barne luzera izango zuen, 10 metroko zabalera eta beste 10 metroko garaiera. Bere dimentsioak, beraz, jauregi-kapera baten antzekoagoak ziren, gurtza kanpoaldean egiten baitzen. Bere sarreraren alboetan, Yajin eta Boaz izeneko bi zutabe eraiki ziren. Apaizak eta erregea, tenpluan, urreztaturiko ate handi batetatik sartzen ziren, 10 metroko altuera eta 4ko zabalera zuena. Ate horren atzean, sarrerako atondoa zegoen, Ulama. Atondo honen ondoren, gela nagusia zegoen, Heijal edo Santua, leiho garai batzuen bidez argiztatua. Zabalerak eta luzerak, 1:2ko proportzioa zuen. Horrek, Heijalaren oinplanoa, karratu bikoitz batez osatua zegoela esan nahi du. Harrizko forjaketa, zedro zurezko zola batekin estali zen. Heijalaren hormak, zedro xaflekin estali ziren, Libanoko mendietatik ekarri zirenak, forjaketaren habeen material berbera.
Juan Sebastian Elkano
Cabo Verdeko lehorreratzea
Ezin izan zuten zuzenean Sevillaraino egin, ontziko egoera erabat tamalgarria zelako ordurako. Nonbait gelditzeko beharra zuten. Etsi-etsian, eta janari bila, Afrikako kostaldean (Guinea Bissau eta Senegal parean) geldialdia egiten saiatu ziren aurrena, baina ez zuten porturatzeko toki egokirik topatu. Etsipenak jota, Cabo Verden geldialdia egitea deliberatu zuten, marinel guztien artean bozkatuta. Bidaiaren azken zatia zen, eta Cabo Verden portugaldarrek agintzen zuten arren, hilabeteak zeramatzaten lurrik hartu gabe, astean bi-hiru hildako zituztela.
Jerusalemgo tenplua
Lehen tenplua
Judutar herriaren Irteeraren garaian, Kutxa Tabernakuluan gordeta zegoen, azkenik, David erregeak Jerusalenera ekarri zuena. Jainkoaren boterea jada egiaztatua izan zen Kutxaren bidez, Jerikoren harresiak, judutarrak, haren aurretik Kutxarekin igaro zirenean.
Traventhal
Traventhal Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Émalleville
Diru sarrerak
2009an Émalleville udalerrian 173 unitate fiskal zeuden, 547 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.039 euro zen.
Juan Sebastian Elkano
Cabo Verdeko lehorreratzea
Broma moluskua zela eta, ontzi-zuloetatik ura sartzen zitzaien, eta jatekorik ez zutenez, eta gero eta gutxiago zirenez, ontziko bodegara sartzen zitzaien ura ponpatzeko ere indarrik ez zuten. Jakiak eta laguntza behar zituztela erabakita, Cabo Verden eskatzea erabaki zuten.
Gauzak okertzeko, ez zuten trukea zerekin egin, ondasun bakar iltzea baitzuten. Baina iltzea erakusteak agerian jarriko espedizioaren jatorria (hau da, itsasontzia ez zetorrela Ameriketatik bueltan, Asiatik baizik) eta haien aurka aterako lirateke portugaldarrak. Janari bila egindako lehenengo bi kargak ordaindu ahal izan zituzten nolabait, baina hirugarrena ordaintzerakoan iltzea erabili zuten eta portugaldarrak nor ziren ohartu ziren. Orduan, ihesean atera behar izan zuten, portugaldarrak atzetik zituztela. Cabo Verden utziko zituzten 13 marinel, portugaldarren preso.
Sevillarako bidea 13 lagun gutxiagorekin jarraitu behar izan zuten arren, gutxienez jakiak lortu zituzten.
Ez dago erabat argi Cabo Verdeko hirugarren porturatze arriskutsuaren arrazoia jakiak lortzea zen, edo esklabuak. Jatorrizko kontakizun gehienek (Elkanorenak barne) jakiak bakarrik aipatzen dituzte, baina Bustamantek (ontziko mediku-bizarginak) esklabu bila jaitsi zirela esaten du, ura ponpatzeko lan-indar premia larria zutelako. Izan liteke, Portugalen ohikoa eta legezkoa zelako esklabu afrikarren salerosketa.
Sevillara iristea
Cabo Verdetik Sevillarako bidea ere ez zuten lerro-zuzenean egin, haizeak beherantz tiratzen zielako. 'Volta do mar largo' delako itzulia eman zuten, zabalean mendebalderantz hartuta, ia Galiziaraino igo eta handik beherantz Sevillan sartzeko.
Émalleville
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 zurginak eta 1 argiketaria.
Juan Sebastian Elkano
Sevillara iristea
1522ko irailaren 6an itzuli ziren Sanlucar de Barramedara, eta handik bi egunetara, irailaren 8an sartu ziren Sevillara, ia hiru urteko bidaldiaren ostean. Ederki kostata baina azkenean gauzatu zuten mundu bira.
Émalleville
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Émalleville udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Juan Sebastian Elkano
Sevillara iristea
Irtendako 234 (edo 247) itsastarretatik 18 baizik ez ziren heldu, horietatik lau euskaldunak: Juan Sebastian Elkano getariarra (kapitaina), Juan Akurio bermeotarra (kontramaisua), Juan Arratia bilbotarra (itsasmutila) eta Juan Zubileta barakaldokoa (morroia).
Émalleville
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Kutun (sineskeria)
Erabilpena
Beranduago, ohiko erabilerako objektuak izatea erabaki zen, norbaiten jabetzakoak izateagatik edo gertaeraren baten zati izan zirelako. Gorde egiten ziren, nolabaiteko boterea zutela uste baitzen.
Le Sappey
Biztanleria
2007an Le Sappey udalerrian erroldatutako biztanleak 377 ziren. Familiak 144 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Jerusalemgo tenplua
Lehen tenplua
Eraikina Moria mendian kokatu zen, David erregearen garaian 40x100 metroko tontor bat zuena. Salomonen erregealdian, handitu egin zen. Baina Herodes errege asmonearraren garaian izan zen bere azalera 500 metroko luzera eta 300eko zabalera zuen zelaigune bat eratzeraino handitu zena. Tenpluaren barne patioa, zedro zurezko habeekin estalitako hiru harri geruzez osatutako harresi batekin inguratu zen. Barne patio honetan, erromesak eta jarraitzaile masak sar zitezkeen, baina, tenpluaren santutegira, apaizak eta erregea baino ezin ziren sartu. Jerusalengo Tenpluaren eraikuntza, Salomonen erregealdiaren gertaerarik garrantzitsuena izan zen. Honi esker, bere izena, bera hil eta 30 mendetara ere gogoratzen da. Jada Biblian, tenpluak, Salomon erregea agertzen zen idazki gehienak hartzen zituen. Bere ospea, denboraz gaindikoa da, eragin handia izanez El Escorial monasterioa edo Konstantinopolisko Hagia Sofia bezalako eraikinen eraikuntzan.
Le Sappey
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Juan Sebastian Elkano
Sevillara iristea
Hiru molukar ere bizirik iritsi zirenez, askotan esan ohi da konkistatzaile-esklabozale aritu zela. Hala ere, molukar horiek soldatapean izan zituen Elkanok. Sevillara iristean aske lurreratu ziren, ordaindu zitzaien (12.000 marabedi ) eta ez ziren elizan sartu. Gainera, Elkano Valladolidera lagunduko zuten, erregea ezagutzea eskatu zutelako. Are gehiago, Elkanoren hurrengo espedizioan hirutik bik parte hartu zuten eskifaia kide gisa. Hirugarrenari ez zioten parte hartzen utzi, piperbeltzaren eta bestelako espezieen prezioaz asko galdetu eta ikasi zuelako merkatuetan eta beldur zirelako ez ote zuen informazio garrantzitsu hori (espezien benetako merkatu-balioa) Moluketaraino eramango.
Le Sappey
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Juan Sebastian Elkano
Sevillara iristea
Sevillara iritsi zirenean, Victoria ontziari bidaian zehar bodegan sartu zitzaion ur guztia ponpatzeko portuko langileek 25 egun eman behar izan zituzten lanean. Hainbeste egunetako lanak adierazten du Victoriak ur zama itzela zeramala barnean eta zein egoera tamalgarrian nabigatu behar izan zituzten azkenengo milaka kilometroak.
Jerusalemgo tenplua
Bigarren tenplua
Babiloniako gatibualdiaren ondoren, K.a. 517an, pertsiarrek, judutarrei, tenplua berreraikitzeko baimena eman zieten, arazo politiko eta etniko faltan ez zegoena, handik gutxira konpondu zirenak.
Le Sappey
Etxebizitza
2007an 213 etxebizitza zeuden, 146 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 205 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 146 etxebizitza nagusietatik 132 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 85 etxek bost zituzten. 135 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 64 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 72 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Émalleville
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Le Sappey
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Kutun (sineskeria)
Erabilpena
Gaur egun, kutun mordoa dago, komertzialak nahiz pertsonalak, pertsona bakoitzak, modu subjektiboan balioztatzen baitu objektua, eta garrantzi ezberdina lortzen dute. Kutuna daraman pertsonak, bere sinesmen edo fedeagatik beste pertsona batzuei hau kontatzea edo ez kontatzea erabaki dezake, eta bere atxekitasuna banatu.
Igande Odoltsua (1972)
1972ko urtarrilaren 30ean, gerora Igande Odoltsua (Bloody Sunday) izenez ezaguna izango zen egunean edota Bogsideko Sarraskia (Bogside Massacre) Ipar Irlandako Derry hiriko Bogside auzoan jazo baitzen, Erresuma Batuko indar armatuek 14 pertsona erail zituzten eskubide zibilen aldeko manifestazio batean parte hartzen hari zirela.
Juan Sebastian Elkano
Bidaia epikoa
Hiru urtez ia 70.000 km nabigatu ondoren, ateratako ia 250 lagunetatik soilik 18 iritsi ziren Sevillara, "gizadiak sekula ezagutu gabeko argalenak", 27 tona iltze eta auskalo zenbat tona ur zekarren itsasontzi kalamastra batean. Itsas-bidaia epiko haren parekorik gutxi ezagutzen du gizadiaren nabigazio-historiak. Horregatik, Elkanoren meritua handia da. Eta frogatzen du, halaber, horrelako bidaldi luze eta gogorrari aurre egiteko behar adina gaitasun biltzen zituela Elkanok.
Xocomecatlita
Xocomecatlita sulfato motako minerala da.
The Man Who Wasn't There (2001eko filma)
The Man Who Wasn't There (euskaraz Hor Egon Ez Zen Gizona) 2001eko Joel eta Ethan Coen estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizleek zuzendu, idatzi eta ekoiztutako neo-noire filma bat da. Billy Bob Thornton, Frances McDormand, Michael Badalucco, Richard Jenkins, Scarlett Johansson, Jon Polito, Tony Shalhoub eta James Gandolfini aktoreek antzeztu zuten.
Xocomecatlita
Ezaugarriak
Xocomecatlita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Le Sappey
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 249 ziren, horien artean 180 aktiboak ziren eta 69 inaktiboak ziren. 180 pertsona aktiboetatik 169 lanean zeuden (98 gizon eta 71 emakume) eta 11 langabezian zeuden (5 gizon eta 6 emakume). 69 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
The Man Who Wasn't There (2001eko filma)
2001eko maiatzaren 13an Canneseko Zinemaldian estreinatu eta sail ofizialean lehiatu zen.
Argumentua
1949ko uda. Ed Crane (Billy Bob Thornton) Kalifornia iparraldeko Santa Rosa udalerri txikian bizi den izaera barnerakoieko bizargilea da, bere egunerokotasunak ez duela asebetetzen sentitzen du. Bere emazteak (Frances McDormand) beste gizonekin engainatuz berarekiko desleial izateak txantaia eginez dirua lortzeko aukera egokia eskeini eta bere bizitza motela aldarazten lagun diezaiokela ikusiko du.
Juan Sebastian Elkano
Tidore-Sevilla balentria
Munduari bira baldintza txarretan eman zioten. Elkano kapitainak zuzendu zuen azken etapa hori,Tidore-Sevilla, bereziki da harrigarria, 27.000 kilometro inguru egitera ausartu zirelako, ontzi bakarrean eta geldialdirik gabe.
Ontzi matxuratuan zihoazen, kroskoa broma moluskoak janda zutelako. Kroskoko zulotxoetatik ura sartzen zitzaienez, bodegatik ura ateratzeko ponpari orduro eman behar zioten, egunean 24 aldiz, etengabe. Bakarrik, laguntzarik gabe, lurra-hartu ezinda, portugaldarrak atzetik zituztelako. Ez zuten inon geratzerik, ez deskantsu hartzerik. Itsaso ezezagunetan ari ziren nabigatzen, Asia eta Afrikako hego-hegoko itsaso gogorrenetan, zer aurkituko zuten jakin gabe. Zorigaiztoko eguraldi txarrek eta kontrako haizeek aurre egiten zieten etengabe, ibilbidearen atzera-aurrerek erakusten dutenez. Zenbait egunetan ere galduta ibiliko ziren, ziurrenik zeru estalien erruz, orientatzeko modurik ere ez zutelako. Eta jatekorik gabe, eskifaia pixkanaka hiltzen hasiko da. Horrela bost hilabetez. Sekulako infernua pasa behar izan zuten.
Sari ekonomikoa zai zuten Sevillan, baina horrelako bidaia epikoa jasateko zerbait gehiago behar da. Munduari bira osoa ematen lehenak izango zirela jakiteak emango zien indar gehigarri hori, ziurrenik. Iritsi eta berehala Elkanok erregeari idatzi zion gutunean ere nabari da helburu horrekin amesten zuela. Munduari bira osoa eman izana azpimarratu zuen Elkanok, beste edozeren gainetik.
Le Sappey
Diru sarrerak
2009an Le Sappey udalerrian 138 unitate fiskal zeuden, 358,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.309 euro zen.
Juan Sebastian Elkano
Elkanoren kapitaintza mota
Elkanoren kapitaintza motak ere arreta ematen du. XVI mendean horrelako espedizioetako kapitainak familia nobletako militarrak izan ohi zirelako, barkua modu militarren arabera gobernatzen zutenak. Elkano merkatari-garraiolaria da ordea, ez da noblea, ez militarra. Eta kapitaintzara iritsi da, txopakoek jarri dutelako. Alde hori nabarituko da, kapitaintza moduan.
Adibidez, Magallaes eta Elkano kapitainen arteko kontrastea deigarria da. Cebu inguruko buruzagiek Magallaes hil zuten. Kontrara, Molukar uhartetan, Elkanori lagundu egin zieten hango erregeek.
Jerusalemgo tenplua
Bigarren tenplua
Tenpluko altxorrak berriz ekarri ziren arren, tenpluak ez zuen aurretik izan zuen handitasun bera izan.
Juan Sebastian Elkano
Trukeak egin eta erabakiak guztion artean hartu
Elkano kapitain jarri zenetik, ez ziren saiatu hango herririk konkistatzen edo ebanjelizatzen. Trukeak egin eta tratuak itxi zituzten bertako buruzagiekin eta, ondoren, 'bakeak' sinatu zituzten. Nabaria da ondo konpontzen zirela bertakoekin. Esaterako, Trinidad ontzia matxuratu zitzaienean (Tidore uhartean) 3 hilabete behar izan zituzten ontzia konpontzen eta bitarte horretan bertakoengandik laguntza handia jaso zuten.
Jakina da, baita ere, bidaldi gogorreko erabaki garrantzitsuenak demokratikoki hartu zituztela, marinelei bozkatzeko eskatuaz. Esaterako, Mozambiken edo Cabo Verden porturatzeko erabakiak, guztion artean hartu zituzten.
Enfrentamentu militarrak ekidin
Mundu biran zehar eman ziren enfrentamentu militarretan ere, ez dago Elkano kokatzen duen daturik. Magallaesen aurkako matxinadan, esaterako, matxinatuek ez zuten enfrentamentu militarrik saiatu. Eta porrotaren ondoren Magallaesek Elkanori bizia barkatzen dionerako, argi dago ez zitzaiola armekin altxatu.
Jerusalemgo tenplua
Bigarren tenplua
Alexandro Handiaren ondorengo eragin helenistikoek, tenplua, eragin horien aldetik profanatua izateko arriskuan egon zen, Antioko IV.a Epifanesek Jerusalem eta bere tenplua hartu eta bertan Zeus jainkoaren estatua bat jarri zuen arte. Honek, Juda Makabeo euren buruzagi zela, Makabeotarren matxinadara eraman zuen, herrialderi askatasuna berriz eman zitzaion arte eta K.a. 150an tenplua berritu zen arte.
Guyencourt
Guyencourt Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 233 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Juan Sebastian Elkano
Enfrentamentu militarrak ekidin
Gainera, bera kapitain izango den bitartean ez dute hango herririk erasotuko eta, alderantziz, bakeak sinatuko dituzte ahal bezainbat buruzagirekin.
Jerusalemgo tenplua
Bigarren tenplua
Flavio Josefo idazle judu-erromatarrak tenpluari orrialde mordoa eskaini zion, Biblian adierazten ez ziren xehetasunak gehituz, baina berak, jada desagertuta dauden idazkietatik hartu zituenak. Talmudean, Mishnaren ordena oso batek, tenpluarekin zerikusia zuten legeak eztabaidatzen ditu, Midoten ituna barne delarik, xehetasun handiz, tenpluaren neurriak deskribatzen dituena.
Asmonear familiaren igoera eta erromatarren iristearekin Ponpeioren eskutik, tenplua deuseztatua izan zen arte, tenplua, berriz, profanazio mehatxupean egon zen. K.a. 21ean Herodes Handia erregeak, tenpluaren berritzea erabaki zuen arte, oinplano fisikoa mantenduz, patioak zabalduz eta kanpo harresiak gehituz, hauei, zortzi sarrera emanez. Egun geratzen den harresi zatia, Erosten harresia da, mendebaldeko harresia. Denbora bat igaro ondoren, ipar-ekialdean, Antonioren dorrea gehitu zen, erromatarrek eraikitako gotorleku militarra, eta, hegoaldean, apaizen arazterako erabiltzen zen eraikin bat, cohanima.
Juan Sebastian Elkano
Enfrentamentu militarrak ekidin
Azkenik, Moluketatik Sevillarako itzulera bidaian, portugaldarrakin ez gurutzatzeko eginahal guztiak egingo ditu Elkanok.
Elkano kapitainaren jokabidea aztertuta, gatazka militarrak eta gerra-egoerak ahal bezainbeste ekiditen zituela irudiko luke, eta giza harremanak ez zituela indarraren gainean eraikitzen, bidezko trukearen gainean baizik.
Mundu-biraren eragin kulturala
Victoria itsasontzia Europara iritsi zenean, munduari itzulia eman ziotela esan zuten. Baieztapen horrek arreta handia erakarri zuen berehala.
Mundu-biraren kontakizunak Europa osoan zehar zabaldu ziren eta garaiko giro intelektualetan gutxienez 4 ondorio hauek atera zituzten: mundua biribila dela egiaztapena, munduaren tamainuaren kalkulu zehatzagoa, hego-hemisferioari beldurra galtzea eta mendebalderantz itzulia emanda egun bat galtzen dela jakitea.
Jerusalemgo tenplua
Kristautasuna, Islama eta Tenplua
Jerusalem ez da kristau eta juduen santutegia bakarrik. Musulmanek ere gurtzen dute, Meka eta Medinaren ondoren, islamaren Hiri Santu bezala, tradizio islamiarraren arabera, Mahoma zerura igo zen Burak izeneko hegodun behorraren gainean, Jerusalemetik. Hau, gurtutako toki batean gertatu zen, judutarrek ere santutzat jotakoa, Haram-ach-Charifen, Moria mendiaren gainean.
Juan Sebastian Elkano
Mundu-biraren eragin kulturala
Horiek guztiek aldaketa kultural sakonagoa eragingo dute. Izan ere, funtsean zera dago: Herodoto edo Plinioren idatzi zaharrek baino gehiago balio dutela Elkanoren bizipen berriek, zuzenean ikusi duenaz hitz egiten baitu. Horrela, mundu-bira bezalako esplorazio-bidaiek Pizkundetik Ilustraziorako jauzia erraztuko dute, kulturalki eta filosofikoki. Ezagutza zientifikoaren eta froga enpirikoen baliostatze positiboa ekarriko dutelako, autore klasikoen kaltetan. Testu sakratuak edo autore klasikoak auzitan jartzen hasiko dira eta giro kultural berri bat sortzen hasiko da ezagutza zientifikoa eta esperientzia egiaztagarria goresten dituena.