cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hazkuntza diauxiko
Hazkuntza diauxikoa edo diauxia zelula-hazkuntzaren eredu bat da, zeinetan bi fase bereiztu agertzen diren, hazkuntza-kurba diauxiko bat jarraitzen dutenak. Hazkuntza diauxikoan hazkuntza-medioan bi azukre agertuko dira (hau da, bi glukosa-iturri), bakterioarentzat bata bestea baino errezagoa izango dena metabolizatzen. Hala, metabolizatzen errezena izango den azukrea lehenik kontsumituko da, hazkuntza azkar bat ekarriko duena, lag fase baten aurretik. Lag fase horretan, hain zuzen ere, zelula mailako aldaketa biokimikoak emango dira, bigarren azukrea metabolizatzeko beharrezkoak diren makinaria martxan jartzeko. Hazkuntza diauxiko honen atzean dagoen teoria 1940ko hamarkadan Jacques Monod-ek bere doktoretza tesian azaldu zen lehen aldiz.
Escherichia coli (E. coli) duen medio batean, adibidez, glukosa eta laktosa gehitzekotan, E. colik lehenengo glukosa guztia metabolizatuko du, abiadura azkarrean. Ostean, glukosa guztia erabili ostean, laktosa metabolizatzeko beharrezkoak diren produktuak sintetizatzen diren geneak adierazten hasiko ditu. Honen ondorioz, hazkuntza diauxikoa fase ezberdinetan emango da.
Proposaturiko mekanismoa
1940ko hamarkadan Monod-ek entzima bakar baten (azukre ezberdinak metabolizatzeko gai zena) aldaerak erantzule zirela hipotetizatu zuen. Ez zen izan 1965. urte alderarte hipotesi hau okertzat hartu zela. E. coliren lac operoiarekin lan egiten ari zela, Joshua Lederberg-ek β-galaktosidasa entzima isolatu zuen, laktosan hazitako kolonietan modu esangarri batean agertzen zena, bestelako azukreetan aberatsak ziren medioetan hazitako kultiboekin alderaturik. Pasteur Institutuan, orduan, Monod-ekin batera lan egiten zuen Melvin Cohn-ek β-galaktosidoek aktibitate entzimatikoa areagotzen edo induzitzen zutela aurkitu zuen. Hala, "adaptazio entzimatikoaren" ideia "indukzio entzimatikoaren" ideiarekin trukatu zen, non molekula batek gene edo operoi bat induzituko duen; sarritan, proteina errepresore batekin lotuz eta, ondorioz, errepresorea operoiaren operadorera lotzea ekidinez.
Glukosatik laktosarako aldaketa diauxikoaren kasuan, proposatu egiten da glukosak, hasiera batean, adenilato ziklasa entzimaren sintesi-ahalmena inhibitzen du, AMP ziklikorik (AMPz) sintetizatuko ez delarik. AMPz hau, halaber, ezinbestekoa izango da CAPa (Catabolite Activator Protein) DNArekin lotzeko eta lac operoiaren transkripzioa hasteko, non laktosaren metabolismorako ezinbestekoak diren geneak agertzen diren. Alolaktosaren detekzioa, laktosaren metabolismoaren produktuetako bat, halaber, lac errepresorearen aktibitatearen bidez nabaritzen da, lac operoiaren transkripzioa inhibitzen duena medioan laktosa egon arte. Hala, glukosa egotekotan, AMPz-aren maila txikia izango da, CAPak ezingo duelarik lac operoiaren transkripzioa aktibatu, laktosa egon zein ez egon. Glukosa-iturriaren agorpenarekin, AMPz-maila igoko da, CAParen aktibazioa eraginez eta laktosaren metabolismorako beharrezkoak diren geneen transkripzioa emanez.
Azken ikerketen arabera, AMPz-aren bidezko modelo hau okerra izango liteke, esperimentuek laktosa bidezko zein glukosa bidezko hazkuntzetan AMPz-aren mailak identikoak baitira. Modelo berriago honen arabera, laktosa-glukosa diauxia hau, E. colin, induzitzailearen baztertzearen bidez emango liteke. Modelo honetan, glukosaren garraioa EIIAGlcren bidez laktosa permeasa proteinaren aktibitatea inhibitzen du glukosa zelulara garraiatua den bitartean, zelularako laktosa-garraioa inhibiturik dagoen bitartean. AMPz/CAP bidezko mekanismo hau laktosa-glukosa diauxian funtsezko papera ez duen arren, bestelako diauxien mekanismo dela proposatu da.
Gila River Arena
Gila River Arena Arizonako Glendale hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Phoenix/Arizona Coyotes izotz hockey taldearen jokalekua da.
Jineth Bedoya
Jineth Bedoya Lima (Bogota, 1974) genero indarkeriaren aurkako kolonbiar kazetaria, idazlea eta ekintzailea. "No es hora de callar" (Ez da isiltzeko garaia) kanpainaren abiarazlea izan zen. Sexu-indarkeria salatzen du eta genero-indarkeriaren aurkako ahotsa goratzeko eskatzen die biziraun dutenei. Bera, 2000. urtean, paramilitarren bahiketa, tortura eta sexu-bortxaketaren biktima izan zen Bogotako La Modelo kartzelan, erreportaje bat egiten ari zenean.
Jineth bahitu eta sexu-erasoa egin zioten eguna, maiatzaren 25a, Barne Gatazka Armatuaren testuinguruan sexu-indarkeriaren biktima diren emakumeen duintasunaren aldeko Egun Nazionala izendatu zuten, dekretu bidez, 2014ko abuztuan. Gaur egun El Tiempo egunkariko zuzendariordea da. 2020an Unesco-Guillermo Cano Prentsa Askatasunaren Munduko Saria jaso zuen.
Ibilbidea
1997an, Radio Uno-ko Alerta Bogota albistegian debutatu zuen profesionalki, eta, hasieratik, espetxeetako egoera izan zuen lan-ardatz. Lan hori dela eta, mehatxuak jasotzen hasi zen 1999an, kartzelako unibertsoko bere aurkikuntza berriak zabaltzen hasi zen El Espectador hedabidean.
2000ko maiatzaren 25ean, 26 urte zituela, La Modelo espetxeko ustezko elkarrizketa batean iruzur egin zioten, Kolonbiako Autodefentsa Batuak talde militarreko funtzionarioek eta kideek esku hartzen zuten arma trafiko, desagertze eta hilketa kasuak ikertzen ari zenean.
Espetxeko atean hiru gizonek harrapatu zuten, eta ibilgailu batera igo, drogatu, torturatu eta 16 orduz bortxatu zuten. Denbora hori igaro ondoren, hiritik ekialdeko lautadetara doan bide batean abandonatu zuten, Villavicenciotik gertu, jenderik gabeko inguru batean.
Bedoyaren arabera, bahitu zuten gizonak talde paramilitarraren kide gisa identifikatu ziren. Ekintza horren bidez berriz, Kolonbiako kazetaritzari mezu bat bidaltzen ari zirela aldarrikatu zuten.
2001ean, Bedoya El Tiempo- k kontratatu zuen eta gai judizialak estaltzeaz arduratu zen, horien artean talde paramilitarrak.
2003ko abuztuaren 8an Puerto Alvirara bidaiatu zuen, Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileek (FARC) urtebete baino gehiagoz hartua zuten tokia hartan gertatzen zenari buruzko informazioa jasotzera eta bertan kokaina ekoiztera behartuta zituzten 1100 biztanleen egoeraren berri emateko asmoz.
Gerrillako buruak ordea, Bedoya eta bere argazkilaria bahitzea agindu zuen eta, gunera iritsi bezain laster, kamerak eta arropak kendu zizkieten. FARCeko buruzagiak kazetariei berbarik ez egiteko eta elikagairik ez emateko agindu zuen arren, hiriko emakumeek elikagaiak eramaten jarraitu zuten. Herritarrak Gurutze Gorria bahiketaz ohartarazten saiatu ziren, eta bertako apaiz batek ohartarazi zuen gerrillak basora eraman eta hiltzeko asmoa zuela. Edonola ere, denbora gutxira kazetariak askatu zituzten. Bueltan, Bedoya-k FARC-en kontrolpean zegoen lurralde bateko bizi baldintzen inguruko historia idatzi zuen,
2010eko azaroan, Bedoyak Vida y muerte del Mono Jojoy liburua argitaratu zuen, Víctor Julio Suárez Rojasi buruzkoa, "Tximino Jojoy" bezala ezagunagoa, FARCeko buruzagietako bat.
Liburuan dio Mono Jojoyk Caracol Radio irratiko Nestor Morales kazetariaren hilketa agindu zuela. Horri erantzunez, Kolonbia Berria FARCen aliatu den albiste-agentziak inteligentzia militarreko agente bat izatea leporatu zion bere webgunean, eta, ondorioz, prentsa-askatasunerako Fundazioak eta "adierazpen librerako Kanadako kazetariek" bere segurtasunagatiko kezka-adierazpenak egin zituzten..
Ez da isiltzeko garaia
"Bahiketaren ondoren isildu egin nintzen kazetari gisa ezin nuela biktima gisa identifikatu pentsatzen nuelako. Gainera, lotsatu egin nintzen, ezinezkoa zitzaidan horretaz nire amarekin hitz egitea ere. Eta jakitun nintzen salatu nuenean ere ez zela ezer gertatuko eta neure burua igituko nuela prozesu horretan " azaldu zuen bere prozesuari buruz.
Maiatzaren 25a, sexu indarkeriaren biktimen duintasunaren eguna
2014ko abuztuan, Juan Manuel Santos Kolonbiako presidenteak 1480 dekretua aurkeztu zuen, eta maiatzaren 25a,
"Sexu-indarkeriaren biktima diren emakumeen duintasunaren aldeko egun nazionala" izendatu zuen. Hain zuen, Jineth Bedoyak bortxaketa eta tortura jasan zuen data.
Presidenteak azaldu zuenez, dekretua bere kasua konpontzeko neurri bat zen, eta, aldi berean, biktima eta bizirik atera diren guztiak sinbolikoki duintzen laguntzera zetorren. 2015ko maiatzaren 25ean ospatu zen lehen aldiz "Sexu-indarkeriaren biktima diren emakumeen duintasunaren aldeko egun nazionala"
Kazetaritza-lana eta Kolonbian bizirik atera diren biktimen taldeei emandako babesa uztartu ditu Jinethek, bai eta emakumeen eskubideen aldeko aktibismoarekin eta emakumeen aurkako indarkeria mota guztiei uko egitearekin ere.
Jineth Kolonbiako Gobernuaren eta FARCen arteko Habanako bake prozesurako negoziazioetan parte hartu duen biktimen ordezkaritza bateko kide izan da.
2016ko azaroan, Espainian parte hartu zuen "No es hora de callar" (ez da isiltzeko garaia) ekimenaren aurkezpenean, hainbat erakunderen laguntzarekin, genero-indarkeriaren isiltasuna hausteko..
Bere bahiketa eta bortxaketaren inguruko ikerketa
Kasua "Fiskaltzari eta CIDHri jakinarazi zitzaien 2000ko ekainaren 2an", baina aurrerapen judizialak oso txikiak izan ziren".
Orduko fiskalak, Viviane Moralesek, Estatua zorretan zegoela ulertu zuen. Espedientea gizateriaren aurkako delitu gisa sailkatu zen, beraz, preskribaezina zen, eta ikerketa abian jarri zen.
2011ko abuztuan, Alejandro Cardenas Orozco paramilitarrak, Justizia eta Bakerako fiskal baten aurrean, bahiketan parte hartu zuela aitortu zuen, eta, urtebete geroago, espedienteari beste bi subjektu lotu zitzaizkion: Mario Alfones Mejía, ezizenez "Okina", eta Jesús Emiro Pereira, ezizenez "Huevoepisca".
2014ko ekainean, Cardenas Orozcok atzera egin zuen bere aitorpenean, eta gezurretan aritu zela esan zuen, Daniel Rendón Herrera, "Don Mario" ren eskariz, honek saria eskaini baitzion. Deklarazio horrek auzia trabatu zuen arren, ez zen oztopo izan Giza Eskubideen 49. fiskal espezializatuak bere ikerketetan jarraitzeko eta Jineth Bedoyaren aurkako ekintza kriminala nola planifikatu zen zehazteko.
2014ko uztailean, Giza Eskubideen arteko Amerikako Batzordeak aurkitu zuen auzi hori ekintza juridiko horretan berrikusi eta adierazi egin behar zela.
2016an, kazetariak baztertu egin zuen CIDHren aurrean Estatuarekiko adiskidetzea, eta salatu zuen krimenaren egile intelektualei eta inplikatutako polizia eta militarrei zigorra ezartzea falta zitzaiela. Gainera, azpimarratu zuen "Okinaren eta JJ"ren aurkako zigorrak ez zirela iritsi Estatuaren ekintza eraginkor baten bidez, baizik eta kazetaritzan egindako ahaleginagatik eta auziak eragin zuen presio mediatikoagatik.. Bedoyaren esanetan, martxoan Águilas Negras taldeak mehatxu egin zion, aurreko hamarkadaren erdialdean Kolonbiako Autodefentsa Batuak (AUC) desmobilizatu ostean sortutako taldeak
Sara Uribe Sánchez
Sara María Uribe Sánchez (Santiago de Querétaro, Mexiko, 1978), Sara Uribe izenez ezagunagoa, mexikar idazlea da. Queretaron jaio arren, 1996az geroztik Tampico, Tamaulipasen bizi da. Filosofian lizentziaduna da Tamaulipasko Goi Mailako Ikasketen Institutuan, eta maistra eta doktoregaia, letra modernoetan, Mexikoko Unibertsitate Iberoamerikarrean. FONCAko Gazte Sortzaileak programako (2006-2007) eta Sorkuntza eta Garapen Artistikoa Sustatzeko Programako (PECDA) bekaduna izan zen.
Ibilbidea
Bere ibilbidean hainbat sari eta aintzatespen jaso ditu, besteak beste, Carmen Alardín ipar-ekialdeko Literatura Saria (2004), Clemente López Trujillo Poesia Sari Nazionala (2004-2005) eta Tijuana Poesia Sari Nazionala (2005).
Halaber, "El Oficio de Escribir" literatur sorkuntzako tailerra eman du eta Tamaulipas 2006 Munduko Letren Nazioarteko Literatura Jaialdian parte hartu zuen. Hainbat aldizkaritan parte hartu du: Blanco Móvil-en, Saloma letras entre ríos, Shearsman (Toshiya Kameiren itzulpena) eta Tierra Adentron (Enciclopedia de la Literatura (ELEM, s.f).
Erreferentziak
6. Enciclopedia de la Literatura en México, s.f. 2021eko abenduaren 10ean kontsultatua
7. Periódico de Poesía, Cuerpo ausentes: una conversación con Sara Uribe, Jim,K., 2021
Yuki Igari
Yuki Igari (猪狩 佑貴, 1988ko apirilaren 7a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare eta Fukushima United FC.
Five Points
Five Points honakoa izan daiteke:
Benthophilus grimmi
Benthophilus grimmi Benthophilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Salgesch
Salgesch Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Natuba
Natuba Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Emilio Botín
Emilio Botín Sanz de Sautuola y García de los Ríos (Santander, Espainia, 1934ko urriaren 1a - Madril, Espainia, 2014ko irailaren 10a) espainiar bankari bat izan zen. Bere birraitona, aitona, osaba, aita, anaia eta semeak ere bankariak izan dira. Bere aita Emilio Botín-Sanz de Sautuola López zen eta bere bere osaba Marcelino Botín Ríos, biak Banco Santanderreko presidenteak. Bere anaia Jaime Bankinterreko presidentea izan zen.
Azukrezko gozokia
Azukrezko gozokia karamelu kristalino bat da, gutxi gora-behera, piruleten antzerakoa, pixkat bigunagoa, baina txiklea bezain leuna izan gabe. Gozoki mota bat da, karameluaren gogortasuna lortu arte, azukrea esnearekin irakiten jarriz egiten dena, ondoren, nahasketa irabiatuz, hoztu eta gogortasun leun eta krematsua lortzen duen arte.
Emilio Botín
Biografia
Bere anaia Jaimerekin batera Inmaculadako eskolan ikasi zuen, Xixonen, Jesusen Lagundiaren eskola. Valladolideko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen eta ekonomia Deustuko Unibertsitatean. Bere emaztea Paloma O'Shea zen, Joan Karlos I.a Espainiakoak 2008an O'Sheako markesa izendatu zuena. Sei seme-alaba zituen: Ana Patricia, Carmen, Emilio, Carolina, Paloma y Francisco Javier. Covadonga O'Shea kazetariaren eta Iñaki O'Shea politikariaren koinatua zen. Madrilgo Somosaguasen bizi zen. 2014ko irailaren 10ean hil zen 79 urte zituela.
Azukrezko gozokia
Eraketa kristalinoa desiragarria da errezeta honetan. Mikro-kristal oso txikiak azukre gozokian, guztiek gozoki honetan nahi dutena da, bere elastikotasuna eta bere testura irmo baina lauaz gain. Gozoki honen sekretua, azukrearen kristalizazio azkarrean dago.
Historia
Azukrezko gozokia AEBetan asmatua izan zen. Jatorri zehatza ez dago batere argi, baina badago Vassar Collegeko Emelyn B. Hartridgen errezeta bat, 1886an datatua dagoena. Uste denez, lehen azukrezko gozokia, porrot egindako karamelu sorta baten emaitza izan zen, 1886ko otsailaren 14an egina, hortik bere izena (ingelesez, azukrezko gozokiari "Fudge" deitzen zaio, hain zuzen ere, porrot egitea esan nahi duena).
Mackinac uhartea eta AEBetako Michigan estatuko iparraldeko beste hiri turistiko batzuk, azukrezko gozokia egiteagatik ospetsuak dira.
Afroedura africana
Afroedura africana Afroedura generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Herbert Marcuse
Herbert Marcuse (Berlin, Alemania, 1898ko uztailaren 19 a - Starnberg, Alemania, 1979ko uztailaren 29 a) filosofoa eta soziologoa izan zen.
Bizitza
Lehenengo Mundu Gerran soldadu moduan aritu zen eta gero Alemanian izandako iraultza sozialistan parte hartu zuen. Berlingo eta Friburgoko unibertsitateetan ikasi zuen; azken horretan Heidegger izan zuen irakasle. Heideggerrek berak zuzendu zion ontologiari eta Hegelen historiari buruzko doktorego-tesia. Unibertsitatea amaitzerakoan Berlinera itzuli zen liburu saltzaile modura lan egiteko. 1933an, Alemania utzi behar izan zuen naziengandik ihesi judua izateagatik. Urte berean Suitzara joan zen eta gero Amerikako Estatu Batuetara, non 1940.urtean Estatu Batuetako herritar bihurtu zen.
Estatu Batuetan Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuen Zerbitzu Estrategikoaren Bulegoan (US Office of Strategic Services) aritu zen Alemaniari buruzko estrategia informeak aztertzen.
1952an Columbiako eta Hardvareko unibertsitatean teoria politikoaren karrera hasi zuen eta gero 1958 eta 1965 urteen artean Brandeis unibertsitatean, non filosofia eta politika irakasle aritu zen. Erretiratuta zegoenean Kaliforniako Unibertsitatean aritu zen. Unibertsitate horretan 1950 eta 1960 hamarkadetan eztabaida soziopolitiko askotan parte hartu zuen.
Marcuseren lana Marxen pentsamenduaren eta Freuden teorien arteko sintesia da, eta bertan nabariak dira, besteak beste, Hegel, Heidegger, Reich eta Fourier filosofoen eraginak. Marcuseren ideiek eragin handia izan zuten ezker berriaren sorreran; bai eta, 1968an, Parisen, Erroman, Berlinen eta New Yorken izan ziren gatazka eta mugimenduetan ere, unibertsitatean batez ere.
Idatzi zituen lan aipagarrienak hauek dira: Reason and Revolution (1941), Eros and Civilization (1955), Soviet Marxism (1958), One Dimensional Man (1964), The Ethics of Revolution (1966).
Pentsamendua
Marcusek gizarte kapitalistari eginiko kritikak ( bereziki Marx eta Freud, Eros eta zibilizazioa sintesian, 1955 urtean argitaratua eta Gizon unidimentsionala, 1964 urtean argitaratua)  60. hamarkadan ikasleek aurrera eramandako ezker-mugimenduekin bat egin zuten. Ikasleen protestetan hitz egiteko erakutsi zuen prestutasuna dela eta, Marcuse  «Ezker berriaren aita» bezala agertzen hasi zen, nahiz eta berak termino hori ez onartu.
Marcusek boterearen inguruan zeukan ikusmoldeagatik, Frankfurt-eko lehenengo eta bigarren generazioen arteko zubia da. Lehenengo generazioa kapitalismo goiztiarraren etapan kokatzen zen, non langile mugimendua erregimena erorarazteko ahalmena zuenean. Bestalde Marcusek deskribatzen duen kapitalismo aurreratua, ongizate estatua hartzen du kontuan. Kontextu honetan langileen bizi maila hobetu egin da. Nahiz eta hobekuntza hori erreala izan ez den, ondorio latzak izan ditu: langile mugimendua desagertu da eta antisistematikoak ziren mugimenduak gizarteak bereganatu ditu, orain mugimendu horiek gizarteak onartzen dituen helburuak lortzera bideratuta daude; hau da, beraien izaera iraultzailea galdu dute.
Asimilazio honen arrazioa, giza-kontzientziaren eduki bera fetitxisatu dela da. Horrek eragin du gizartean murgildutako gizakiaren beharrak, faltsuak izatea. Behar faltsu horiek gizarte industrial modernoak eraginak izan dira. Horrela Marcusek behar erreal eta fiktizioen arteko bereizketa egiten du. Bere ustez benetazko beharrak gizonaren izaera naturaletik etorriak dira; Berriz gezurrezko beharrak gizarte industrialan murgilduta egoteagatik, alienatuta dagoen kontzientziatik datoz. Bi behar mota hauen arteko bereizketa bakarrik norberak epaitu ditzake, bere barnealdean benetako beharrak zein diren dakien bakarra delako. Hala ere konzientzia bera alienatuta dagoenez, gizakiak jadanik ezin du bereizketa hori burutu.
Markusentzat gizakiaren oinarrizko behar erreala askatasuna da. Askatasuna, termino freudianoan ulertuta, sublimatu ez den sen libidinal bezala. Marcusen ustez gizarte modernoak gizakiaren sen libidinala desublimatu du, genitaliatearen eremura murriztuz. Errealitatean gizakiaren gorputz osoa askatasun grina baino ez denean. Prozesu hau jarraituz gizarte industrial modernoa gizakiaren energia eta gorputzeko beste atal guztietaz baliatzen da produkzio kapitalitarako.
Marcusen teoriaren beste ardatz esanguratsua giza-kontzientziaren oinarrizko garapena haurtzaroan ematen dela da, familia barnean. Garai horretan garatzen dagoen gizakia munduari aurre emateko kategoria normatiboak eta erreferentzia markua lantzen dago. Baina gizarte moderno insdustrala esparru familiarra gainditu du, eta gizakiak kategoria kapitalistetik eraikitzen ditu. Gizakien beharrak, ametsak eta baloreak, gizarteak sortu ditu, eta horien arabera bereganatu dira mugimendu antisistemikoak edo oposiziozko beste edozein forma. Puntu honetan agertzen ds Marx eta Markusen teorien arteko desberdintasuna. Marx-entzat alienazioa produkzio materialaren eremuan kokatzen zen, non gizonari lanean ekoizten zuen balioa kentzen zitzaion, aldiz Marcusentzat alienazioa gizaki modernoaren giza-konzientzian beran kokatuta dago eta beraz, ez dago behartze horretaz ihes egiteko modurik.
Zume (materiala)
Zume edo zumitza da landare-zuntz edo ehun bat, zume edo sahats espezie batzuetako adarretatik eratorritakoa. Ehun hauekin egindako langintza edo artisautzari zumegintza esaten zaio.
Sahats aren familiako zuhaixka batzuetatik ateratzen da zume lanerako egokia, nagusiki Salix viminalis edo zume jatorra deritzonetik, baina baita zume hauskorretik eta zume gorritik.
Lanketa
Ehun hau sortzeko landarearen zurtoinak eta adarrak erabiltzen dira, bere osotasunean edo zerrenda mehe eta luzeetan xehetua.
Fabien Barthez
Bizitza
Tolosa Okzitaniako formazio-zentroan sartu zen hamabost urte zituela, eta handik bost urtera egin zuen debuta lehenengo dibisioan. 1992an, Olympique Marseillakora eraman zuten. Didier Deschampsen zuzendaritzapean, Europako Txapeldunen Kopa lortu zuten. Taldea bigarren dibisiora jaitsi bazen ere, Fabien Barthezek taldean jarraitu zuen, eta lehenengo mailara igotzen lagundu zion Olympique taldeari, 1995ean AS Monaco taldera joan aurretik. AS Monakon bost denboraldiz aritu zen, eta bitan lortu zuen Frantziako Txapelketa, 1997an eta 2000n. Gero, Manchester United ingeles taldearekin egin zuen kontratua, futbolean atezain batek inoiz izenpetu duen kontraturik garestiena, hain zuzen.
Zume (materiala)
Lanketa
Zumea erabiltzen da altzariak, saskiak eta bestelako objektu erabilgarriak egiteko.
Zumea lantzen da bi eratan, bere azala osorik gordez, edo azal hori zurituta. Zume zuritua erabiliz egiten den elementua zuria izaten da, eta zuritu gabearekin egiten dena, berriz, marroi iluna, zumearen azalaren kolorekoa. Gaur egungo gai batzuk zume zurituz eginak izan arren, ondoren tindagai koloredunetako bainuontzietan sartzen dituzte, kolorea emateko. Zenbaitetan, berniza ere ematen zaie.
Fabien Barthez
Bizitza
Frantziako futbol selekzioarekin 1994an aritu zen lehenengo aldiz. Maila handia badu ere, Bernard Lama atezaina izan da Frantziako taldean nagusi 1998ko Kopa arte. Selekzioarekin, munduko txapeldun izan zen, eta 2000. urteko Europako Txapelketa irabazi zuen.
Zume (materiala)
Lanketa
Zume zurituarekin, lan finagoak egiten dira, hala nola txanbilentzako estalkiak, besaulkiak, ogiarentzako saskitxoak eta abar. Zuritu gabeko zumea, aldiz, lanerako tresnak egiteko erabiltzen zen nagusiki: mahatsa biltzeko saskiak (erabilera ohikoenetakoa), lepo-otarreak, zaranak, lastoa biltzeko otarreak, eta abar.
Bestalde, Euskal Herriko udal batzuetan zume adarra aginte-makilaren aldaera bat da.
Five Points (Manhattan)
Five Points New Yorkeko auzo bat zian zen, Lower Manhattanen. Collect Pond izeneko lakuaren gainean eraiki zen batez ere. Centre Street zuen mendebaldean, Bowery ekialdean, Canal Street iparraldean eta Park Row hegoaldean. Famatua izan zen mundu osoan bere populazio dentsitatearengatik, gaixotasun kopuru handiagatik, kriminalitateagatik eta slum izaeragatik, 70 urtez mantendu zen egoera.
XX. mendean zehar, gutxinaka hasi zen garatzen eta hainbat kale itxi eta aldatu ziren. Gaur egun Chinatown auzoaren ekialdea eta iparraldea hartzen du, bertan baitaude eraikin zibiko gehienak.
Jenni Alvarado
Jenni Alvarado Rodilla (Durango, Bizkaia, 1981eko abenduaren 10a) artista da. Bere proiektu artistikoak pinturaren inguruan garatu ditu batez ere. Aldi berean, ikus-entzunezko hainbat lan egin ditu, eta horrek elkarrizketa sortu dio bi lengoaien artean.
Satoru Hayashi
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare.
Jenni Alvarado
Biografia
Arte Ederretan lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. 2018 eta 2019 artean pintura masterra egin zuen unibertsitate berean.
Artista ibilbidea
2010ean Ertibil Bizkaian parte hartu zuen eta 2011n Clone Magazine-ilustrazio bereziarekin kolaboratu zuen. 2020an BilbaoArte Fundazioaren hiruhileko ekoizpen artistikorako bekaren bidez, totem faltsua lantzen jarraitu zuen, 2021ean instalazio-eremuko proiektu bat garatu zuen, 'Rotoscópica' izenarekin, sormen-prozesuaren beraren jitoan oinarrituta.
Gehitu
Gehitu Euskal Herriko lesbiana, gay, trans eta bisexualen eskubideen aldeko irabazi asmorik gabeko elkartea da, 1997an Donostian (Gipuzkoa) sortua. Elkartearen helburua da gay, lesbiana, bisexual eta transgeneroek dituzten eskubideak oso-osorik ontzat hartuak izatea, sexu afektibitatea eta genero nortasuna garatu ahal izateko beharrezkoa deritzoten duintasunaz eta berdintasunaz gozatzeko, hala nola orientazio sexualean edota nortasun trans oinarrituriko gizarte eta lege bazterketa oro amaiarazteko.
Gehitu erakunde hauetako kidea da: espainiar estatuko FELGBT federazioa, ILGA (International Lesbian and Gay Association) nazioarteko elkartea, EGK (Euskadiko Gazte Kontseilua), Donostiako Emakumeen Batzarra eta Bizipoza. Era berean, Donostiako Emakumeen Etxean eta ADI n parte hartzen du.
Egitura eta erabakitze-organuak
Honako erabakitze-organuek kudeatzen dute Gehitu:
Hitzarmenak
Gehitu Elkarteak ondorengo elkarteekin du lankidetza hitzarmena sinaturik:
Mora udalerria
Mora Suediako udalerria da. n kokatua dago. 3111,54 km² ditu eta 20,113 biztanle ditu, hauetatik 10.896 Mora herriburuan.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Errumaniako errugbi selekzioa
Errumaniako errugbi selekzioa Errumania herrialdea ordezkatzen duen errugbi selekzioa da. Mundu mailan 2019ko sailkapenaren arabera 19.a da.
Mackinac uhartea
Mackinac uhartea Huron Lakuan, Laku Handietako batean dagoen uharte bat da, Michigan estatuaren bi penintsulen artean, AEBetan. Uharte txikia, turistentzako tokia da eta bisitari askok bisitatzen dute urtero udan.
Uhartea, britainiarrek, 1800ean gotorleku bezala erabiltzen zuten. AEBek hitzarmen bidez lortu zuten, eta uhartea, parke nazional bat izatera pasa zen, herrialdeko bigarrena. Gaur egun estatu parke bat da. Kotxeak ez daude uhartean onartuta. Zaldi asko dago garraiorako.
Glòria Pérez-Salmerón
Glòria Pérez-Salmerón (Bartzelona, 1958ko apirilaren 5a) kataluniar liburuzaina da. Espainiako Liburutegi Nazionaleko zuzendaria izan zen 2013 arte, eta presidente hautatua (2015 - 2017) eta Liburuzainen eta Liburutegien Elkarteen Nazioarteko Federazioko (International Federation of Library Associations and Institutions - IFLA) presidente izan zen 2017 eta 2019 artean. Espainiako Artxibistika, Bibliotekonomia, Dokumentazio eta Museistika Elkarteen Federazioko (FESABID) buru ere izan zen 2014tik 2018ra, eta kargu hori 2008-2010 aldian izan zuen.
Biografia
Bartzelonan jaio zen 1958an. Dokumentazioan lizentziaduna da (Bartzelonako Unibertsitatea), eta Bibliotekonomian eta Dokumentazioan diplomaduna (Bartzelonako Universitària Jordi Ruiz i Balaguer). Gainera, graduondoko bat lortu zuen Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateak “Liburutegien kudeaketa” arloan, eta Kataluniako Pompeu Fabra eta Escola d'Administrazio Publikoak “Gobernua eta kudeaketa publikoa informazioaren gizartean: gobernu elektronikoa” arloan.
Lan ibilbidea
1992tik 2001era bitartean, Badalonako Can Casacuberta Hiri Liburutegi Nagusia sortu eta zuzendu zuen, Bartzelonako Iparraldeko liburutegien koordinatzailea eta UNETeko ordezkaria (UNESCO Model Library Network).
2001 eta 2005 bitartean, Bartzelonako Diputazioko Udal Liburutegien Sareko zuzendari teknikoa izan zen. 2005ean, Kataluniako Generalitateko Kultura eta Hedabide Departamentuko Liburutegien arteko Lankidetzarako Zerbitzuko burua izan zen, eta handik koordinatzen zuen Kataluniako Liburutegi Sistema.
2008an, Bartzelonako Artxibistika, Bibliotekonomia, Dokumentazio eta Museistiko Elkarteen Espainiako Federazioko (FESABID) lehendakari hautatu zuten; kargu hori 2010eko irailera arte bete zuen, Bartzelonako Diputazioko Administrazio Elektronikorako Laguntza Bulegoko burua zen bitartean, non, besteak beste, Bartzelonako 268 udalerriren udal-errolda kudeatzen zuen, «DBLOra (Datuak Babesteko Lege Organikoa) egokitzea, Herritarrentzako Arreta Bulegoen (HHB) garapen teknologikoa, eta Bartzelonako udalerrietako webguneak diseinatu eta mantentzea.
Espainiako Liburutegi Nazionaleko zuzendari (2010-2013)
2010eko uztailean hautatu zuten Espainiako Liburutegi Nazionaleko zuzendari, Ángeles González -Sinde orduko Kultura ministroak proposatuta, BNEren Patronatuari kontsulta egin ondoren. Sindek digitalizazio-proiektuetan izandako esperientzia nabarmendu zuen, eta liburutegira “trantsizio analogikotik digitalera” eramateko pertsona egokia zela esan zuen.
BNEko zuzendari gisa, 2011. urtearen amaieratik 2012. urtearen amaierara Erakundearen hogeita hamargarren urteurrena ospatzeko jarduerak prestatu eta zuzendu zituen, batez ere BNE herritarrei hurbiltzeko. Bere zuzendaritzak iraun zuen bitartean, Lege Gordailuari buruzko uztailaren 29ko 23/2011 Legearen tramitazioa ere bultzatu zen, eta Lege Gordailu Digitalari buruzko Errege Dekretuaren tramitazioa aztertu eta hasi zen, baita Biltegi Nazional bat ezartzea ere, hura jasotzeko.
Era berean, 2012-2014 hirurtekorako Plan Estrategikoa egitea bultzatu zuen, lau balio nagusitan oinarritzen zen programa batean oinarrituta: kalitatea, soiltasuna, koherentzia eta iraunkortasuna.
Digitalizazioa
Haren kudeaketaz, BNE funtsak sistematikoki digitalizatzeko proiektua garatzen hasi zen. Proiektu horrek —Telefónica enpresarekin sinatutako hitzarmen bati esker— 200 000 titulu digitalizatzea aurreikusten zuen 2008 eta 2012 artean. Era berean, bi urte horietan, Iberoamerikako Ondarearen Liburutegi Digitalaren (BDPI) proiektua gauzatu zen, eta errealitate bihurtu zen 2012ko urrian, Liburutegi Nazionalen Elkartearen (ABINIA) Batzar Nagusian, Ameriketako liburutegi digitalen bildumetara sartzeko atariarekin.
2011. urtearen amaieran, BNE Munduko Liburutegi Digitalean (World Digital Library) sartu zen, eta bere bildumen lan garrantzitsuenetariko batzuekin elkarlanean aritu zen. BNE 2.0 intraneta sustatu zuen komunikazio horizontalerako tresna gisa, Liburutegiaren Museoaren jarduerak eta BNEk sarean duen presentzia bere web gunearen eta sare sozialen bidez. Bere taldearekin batera lan egin zuen Liburutegiaren estatutu propioa lortzeko, bere autogestioa eta lidergo-gaitasuna errazteko.
2012ko urtarrilean, gobernu berriak berretsi egin zuen Espainiako Liburutegi Nazionaleko zuzendari kargua. 2013ko otsailaren 18an, Espainiako Liburutegi Nazionaleko zuzendari kargutik kendu zuen.
Liburutegi Nazionalaren zuzendaritzaren ondoren
Liburutegien eta Liburutegien Elkarteko (IFLA) Federazioko lehendakari hautatua izan zen 2015 eta 2017 bitartean. Lehendakari kargua hartu zuen 2017. urteko abuztuan, eta 2019ko abuztuan amaitu zuen agintaldia. Denboraldi horretan,, liburutegiko buruek aldaketa lortzeko aukera izan dezaten, liburutegi orokor eta bateratuko eremu batean elkarrekin lan eginez, eta IFLA antolaketa parte-hartzailea eta inklusiboa izan dadin, epe luzera jasangarria, goiburu hauxe proposatu zen:"«Liburutegiak: aldaketaren motorrak»"Liburutegien sektorearen etorkizuneko erronka gisa, aldaketa teknologikoekin bat zetorren egile-eskubidearen lege-esparrua identifikatu zuen.
Ehiza
Ehiza, Ipar Euskal Herrian ihizia, batzuetan zinegetika ere deitua, gizakiak animaliak atzeman eta gehienetan akabatu ere egitea helburu duen jarduera da. Ehizatu egiten den animaliari harrapakin, ehizaki edo ehiza ere deitzen zaio. Gizakien artean, lehen helburu nagusia elikadura lortzea bazen ere, egun entretenimendutzat hartzen da, normalean legeak antolatuta. Bereziki ugaztun eta hegaztiak ehizatzen dira. Harrapakinaren tamainaren arabera bi motako ehizak bereiz daitezke: ehiza larria, tamaina handiko ehizakirako, eta ehiza xehea, tamaina txikiko ehizakirako. Jarduera honetan, ehiztariak armak erabiltzen dituzte eta, zenbait motatan, beste animaliak (falkoneria, ehiza-txakurrak, eta abar). Arrain bat jazarri eta harrapatu (elikatzeko ala ez) arrantza du izena, normalean ehizaren motatzat hartzen ez dena. Era berean, tranpa jartzea jarduera ezberdinentzat jotzen da eta baita argazkiak ateratzeko animaliak jazartzea ere. Animali askok ere ehizaren pareko jarduera burutzen dute, harraparitza izenekoa, gehienetan harrapakina jan eta beren burua elikatzeko helburuarekin.
Louisa Garrett Anderson
Louisa Garrett Anderson (Erresuma Batua, 1873ko uztailaren 28a - 1943ko azaroaren 15a) medikuntzan doktorea izan zen eta sufragista, Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoko (WSPU) kidea, Erresuma Batuan sortutako erakundea. 1903an Emmeline Pankhurst-ek.
Medikuntzako aitzindari ospetsuaren Elizabeth Garrett Anderson-en alaba izan zen. Bere izeba, Millicent Fawcett, sufragista britainiarra zen. Anderson Emakumeen Ospitaleko Korpuko (WHC) kirurgia burua eta Medikuntza Errege Elkarteko kidea.
Varen
Varen Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Louisa Garrett Anderson
Hasierako urteak
Ama Elizabeth Garrett Anderson izan zuen, medikuntzan doktore eta Londresko Emakumeentzako Medikuntza Eskolako sortzaileetako bat, aita berriz, James George Skelton Anderson, Ekialdeko eta Penintsulako Nabigazio Konpainiakoa
Varen
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Louisa Garrett Anderson
Hasierako urteak
St Leonards eskolara joan zen St. Andrewsen, eta Royal Free ospitaleko Emakumeentzako Medikuntza Eskolara, non medikuntzan jardun zuen..
Sufragista
1912an, sei asteko lan behartuak egitera kondenatu zuten, geroago lau astera murriztuak, adreilu batekin leiho bat apurtzeagatik. Mediku artikulu ugari eta amaren biografia idatzi zituen 1939an.
Lehen Mundu Gerra
Lehen Mundu Gerran Frantzian aritu zen berak eta bere lagun eta lankide, Flora Murray doktoreak sortutako Emakumeen Ospitalean. Elkarrekin, Frantziako armadarako bi ospitale militar jarri zituzten Parisen eta Wimereuxen. Bere asmoak, hasiera batean, Britainiar Armadak ukatu egin zituen, baina 1915aren hasieran, War Officelesek Londres erdialdean instalazio bat eskaini zion bertan ospitale bat ezartzeko eta beren lanean jarraitzeko.
Benthophilus kessleri
Benthophilus kessleri Benthophilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Amara Kirol Elkartea
Hainbat kirol sail eta jarduera ditu, baina San Silvestre Donostiarra lasterketa ezaguna antolatzea da elkarte honen ekimen esanguratsuena.
Picuí
Picuí Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Sully jauregia
Sully jauregia (Hôtel de Sully) Luis XIII.a estiloko eraikin partikular bat da, Parisko 4. barrutiko Le Marais auzoko Saint-Antoine kaleko 62. zenbakian dagoena.
Historia
1625 eta 1630 bitartean, kontu interbentorea zen Mesme Galletek place Royalera (gaur egun Vosges plaza) sarbidea zuen lorategi eta orangeriedun jauregi hau eraikiarazi zuen berarentzako Le Marais auzoan (auzo hau modako zegoen garai batean).
Maximilien de Béthune, Sullyko I. dukea eta Henrike IV.a erregearen eraikuntza superintendentea eta finantza ministroa izan zenak, 1634an erosi zuen eraikina. Bera arduratu zen apaindura amaitzeaz, eta bertan bizi izan zen bere azken urteetan. 1660an, bere biloba Maximilien, Sullyko II. dukeak hegal gehigarri bat eraiki zuen hegal nobletik mendebaldera, lorategiaren ondoan.
Sullytarrek, jauregi honetan bizitzen jarraitu zuten XVIII. mendera arte. Garai honetatik aurrera hainbat jaberen esku egon zen arren, gaur egun ere Sully jauregia deitzen zaio.
XIX. mendean, immeuble de rapport (alokairuan zeuden etxebizitza eraikina) bihurtu zen. Honen ondorioz, bertan alokairuan bizi izan zirenek aldaketa ugari egin zuten. Batzuetan, eraikina euren merkatari edo artisau lanbideetan aritzeko erabili zuten. 1862an Monument historique izendatua izan zen eta horrek pixkanakako berpizte batera eraman zuen, jauregiaren kontserbazioaz arduratuago zeuden jabe berrien iritsierarekin. 1944an estatuaren jabetzara pasatu zen, eta 1973an amaitu zen zaharberritze kanpaina luze batek orangerie bere jatorrizko egoerara itzuli zuen.
1967tik Caisse nationale des monuments historiques et des sites-en (Monumentu eta toki historikoen kutxa nazionala) egoitza da eta, 2000tik Frantziako Monumentu Nazionalen gunea, Kultura eta Komunikazio Ministerioak babestutako organismoa, Ondare Nazionalaren ehun ondasun baino gehiago kudeatzen dituena.
Alotropia
Alotropia zenbait elementu kimikok egiturazko ezberdintasunen ondorioz forma bi edo gehiago hartzeko duten gaitasuna da. Egiturazko ezberdintasunak atomoak lotura kimikoen bidez modu ezberdinetan antolatuta egoteagatik sortzen dira. Forma bakoitza elementu horren alotropoa dela esan ohi da. Esaterako, karbonoak bi alotropo arrunt dauzka: diamantean atomoak kristal-egitura tetrahedrikoan antolaturik daude, eta grafitoan sareta hexagonalez osatutako orrietan lotuta daude.
Hitza grezieratik dator: allos ("bestea") eta tropos ("modua").
Alotropia materiaren egoera berean (hau da, egoera solidoan, likidoan edo gaseosoan) dagoen elementu baten forma ezberdinei aplikatzen zaie. Egoera-aldaketak ez dira alotropiaren formatzat hartzen. Zenbait elementuk fasea aldatu arren irauten duten alotropoak dauzkate: esaterako, oxigenoaren bi alotropoak (dioxigenoa, O2, eta ozonoa, O3) egoera solidoan, likidoan zein gaseosoan existitzen dira. Beste elementu batzuek zenbait fasetan soilik dauzkate alotropoak; fosforoak, adibidez, hainbat alotropo solido dauzka, baina egoera likidora igarotzen direnean forma bera, P4, hartzen dute.
Scotiabank Saddledome
Scotiabank Saddledome Albertako Calgary hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Calgary Flames, Calgary Hitmen eta Calgary Roughnecks taldeen jokalekua da.
Falun udalerria
Falun Suediako udalerria da. n kokatua dago eta bertako hiriburua da. 2275,22 km² ditu eta 57,151 biztanle ditu, hauetatik 37.291 Falun herriburuan.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Suediako historia
Suediako historia suediarren lehen aipamenarekin hasten da.
Lehen aipamenetatik 1200 urtera
Historian lehenengo aldiz Tazitoren Germania liburuan agertzen dira suediarrak, suoine edo svear izenez; harrezkero bikingoen garaia arte (IX. mendea) ez da suediarren berririk ia. Garai horretan bikingoak mendebalera bezala, horien kideko baregoak Baltikoaren ekialdeko lurraldeetara zabaldu ziren, Finlandiako, Volga eta Dnieper ibaien inguruetako herriak mendean hartuz. Hedatze horretan Itsaso Beltzeko eta Kaspiar Itsasoko ertzetara eta Konstantinoplaraino iritsi ziren, beren mendeko lurraldeetan suediar erresuma txikiak sortuz; horietan ezagunena Kievekoa izan zen.
Suedian bertako erresuma indartzen, hala ere, 1250. urte aldetik aurrerako bakealdiarekin hasi zen. Suediako jauntxoengan itzal handirik ez zuen erregeak. Birgen Jarlek errege-gazteluak eraiki eta lurraldearen administrazioa bere esku hartu zuen. Magnus Ladulasek (1275-1290) feudalismoaren garaiko gizartea antolatzeko moldeak sartu zituen, eta nobleekin batera lehen hiriak eraiki Stockholm, Kalmar, Lödöse, besteak beste; Suediako lehen konstituzioa edo legedia ere garai horretakoa da (1319).
Handik hurrengo errege Magnus Erikssonek (1319-1363), Suedia bozketaz arautzen zen erresuma zela zioen legea sinatu behar izan zuen. Horrez gainera, Finlandiako parte bat erantsi zion Suediari (1323) eta nekazaritzari bultzada handia eman zion.
Eskandinaviako lurraldeen batasuna eta Suediaren burujabetasuna
1200. urteaz gero Alemaniaren eragina handituz zihoan Suedian bezala Eskandinaviako beste lurraldeetan ere. Magnus Erikssonen ondorengo erregearekin, Mecklenburgeko Albertorekin (alemaniarra) areago handitu zen hori. Alemaniari aurre egiteko Danimarkak eta Norvegiak bat egin zuten lehenik (1380); Suediak ere gero Danimarkaren laguntzarekin Alberto erregea bota zuen (1389) eta Kalmarko Batasuna izeneko itunean hiru lurraldeek errege bat hautatu zuten, bakoitzak bere legeak eta ohiturak gordeaz hala ere.
Beste 100 urtean Danimarkaren mende egon zen esateko, hura baitzen hiruretan aberatsena, indartsuena eta biztanle gehien zuena. Harekin hainbat tirabira izan ondoren eta haren aurkako beste hainbat matxinadaren ondoren gerra sortu zen, eta danimarkarrak garaitu zituzten (1471). Horren ondoren lortu zuten parlamentu bat biltzea, nobleziaren, kleroaren, burgesiaren eta nekazarien ordezkariek osatua.
Erabateko burujabetasuna ordea, 1523an Gustavo Eriksson jeneralak danimarkarrak garaitu eta Gustavo Vasa (1523-1560) errege bihurtu zenean lortu zuten. Erreinaldi gogorra izan zuen. Ekonomia lur jota zegoen eta matxinada askotan parte hartuak ziren suediarrak besterik gabe errege baten mende jartzeko. Nobleziaren eta kleroaren matxinada asko zapaldu behar izan zituen.
Erreformako aldakuntzez (1520-1530) baliatuz kleroa sekularizatu zuen eta haren ondasunak nobleziaren esku jarri zituen. Zergak lehen baino zuzenago biltzen hasi zen gero, eta nekazaritzak eta industriak aurrerapen handia izan zuten. 1544an Parlamentuaren erabakiz erregetza herentziazko bihurtu zen.
Hurrengo 50 urteak (1560-1611) oso nahasiak izan ziren, Gustavo Vasaren semeen arteko borrokengatik, batetik, katolikoen, luterotarren eta kalbindarren arteko borrokengatik, bestetik, eta errege horietako batzuek (Erik XIV.a Suediakoa eta Karlos IX.a Suediakoa) beren ekialdera eta mendebalera zabaldu nahian Poloniarekin, Errusiarekin eta Danimarkarekin topo egin zutelako, azkenik.
Gustavo II.ak (Adolfok), Poloniaren, Errusiaren eta Alemaniako enperadorearen kontra lortu zituen garaipenengatik, eta lehenengo bien aurka Livonia eta Estonia lortu zituelako gerrako buruzagi on gisa ezagutu izan den arren, bere aurrekoak baino tentu handiagoa izan zuen agintzeko eran.
Hogeita hamar urteko gerran protestanteen alde irten zen, baina Suediako biztanleei askatasun handiagoa eman, eta ekonomia sendotzeari eta hiriak berritzeari eman zitzaion erbesteko jakintsuez inguraturik.
Itsaso Baltikoko nagusitasuna
1543-1545 bitarteko gerran Suedia irten zen garaile; 1658an Karlos X.a Gustavok danimarkarren eta norvegiarren erresumari Eskania, Halland, Blekinge, Bohuslän eta Gotland kendu zizkien. Suedia zen Baltikoko nagusi. 1700. urtean ordea, Karlos XII.a Suediako errege zela, Errusia Saxonia-Polonia eta Danimarka elkartu ziren haren aurka eta hainbat garaipen izan zituen arren (1700-1721 bitarteko gerra), azkenean Errusia irten zen indartua eta bera egin zen Baltikoko nagusi Livonia, Estonia, Ingria eta Karelia bereganaturik.
Askatasunaren eta gustavotarren garaiak
Gerra eta estuasun aldi horri askatasun aldia jarraitu zitzaion. Herriaren haserrea baliatuz parlamentuak eta errege-kontseiluak eskubideak are gehiago murrizten zizkion konstituzioa onartarazi zion erregeari. 1720-1771 bitartean liberal-bakezaleen alderdia eta merkataritzaren eta Errusiaren kontrako alderdia egon ziren aginpidean.
Sister Fa
Sister Fa (benetako izena: Fatou Mandiang Diatta (Dakar Senegal, 1982ko apirilaren 27a) emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako ekintzailea eta rap abeslaria da.
Biografia
Diattak umea zela mutilazio genitala jasan zuen. 2005ean Lucas May etologo austriarra ezagutu zuen eta astebete baino gutxiagoan ezkondu ziren. 2006ko martxoan, Berlinera joan ziren senarra eta biak. .
Ibilbidea
2000. urtean hasi zen Diatta rap abeslari gisa, bere lehen diskoa grabatuz. 2001ean Senegal Hip Hop sarietan parte hartu zuen. 2005ean, Hip Hop Yaw Law Fal lehen albuma kaleratu zuen. 2008an, Senegalen izan zen, MGFren arazoaz kontzientziaraztzeko. 2009an Sarabah nazioarteko debut-albuma argitaratu zuen: Tales From the Flipside of Paradise. 2011n, Sarabah, Diattaren tourrari buruzko dokumentaka: Education Sans Excision (Zatiketarik gabeko hezkuntza) Movies That Matter giza eskubideen jaialdian saritua.
Suediako historia
Askatasunaren eta gustavotarren garaiak
Suediari lehen izandako handitasuna itzuli nahi izan zion, bestalde, eta Errusia Turkiarekin gerran sartu zela baliatuz berak ere gerra deklaratu zion. Nekazarien eta gudarostearen matxinadak izan zituen arren, Svenksundeko itsas garaipenaren ondoren bere aldera moldatu zuen gerra.
Sister Fa
Ibilbidea
2010eko ekainean, Katja Riemann, Roger Moore, Mario Adorf eta Karl Lagerfeldekin batera kantatu zuen Sister Fak Unicefen galan. Arratsalde bat Afrikarentzat Offenburgen, Alemanian.
Suediako historia
Askatasunaren eta gustavotarren garaiak
Gustavo IV.ak Ingalaterrarekin harreman onak lortzera zuzendu zuen bere politika, harekin baitzituen Suediak merkataritza harremanik onenak, baina Ingalaterrak Frantziaren aurkako gerrara eraman zuen eta, horren ondorioz, Suediak Finlandia galdu zuen. Ondorengo erregeak, Karlos Joanek, Finlandia galdu izanaren truke zerbait eskuratzeko, Errusiarekin oneratu, eta, harekin batera Frantziaren eta Danimarkaren aurka gerran sarturik, Norvegia bereganatu zuen. Norvegia, beraz, autonomia handia zuela, Suediako erregearen mende egon zen 1905 arte.
1814tik gaur arte Suediak ez du beste gerrarik izan. Azken 180 urteetan pertsona eta herritar gisa duintasunez bizi ahal izateko eskubideetan suediarrek aurrerapen handiak egin dituzte. 1840an, ministroak, ordu arte aholkulari huts zirenak, gobernuak har zitzaken erabakien arduradun bilakatu ziren.
Sister Fa
Sariak eta aintzatespenak
Filmak dokumentalaren saria irabazi zuen.
Suediako historia
Askatasunaren eta gustavotarren garaiak
1842an lehen mailako ikasketak nahitezko bihurtu ziren. Udalek beren gisa antolatzeko eskubidea lortu zuten. 1890-1930 bitarteko industrializazioarekin herri higikundeak sortu ziren (langileen aldekoak, alderdi sozial-demokrata, emakumeenak, erlijio-askatasunaren aldekoak, besteak beste) eta lortzen zituzten eskubideei eskakizun berriak erantsiz demokraziaren oinarriak jarriz joan ziren.
XX. mendetik aurrera
1921ean, herritar guztiei, emakumezkoak barne, botoa emateko eskubidea onartu zitzaien. Sozialdemokrazia 1932an iritsi zen aginpidera. Langileen eta industrialarien arteko elkar ulertzea bultzatu zuen sozialdemokraziak (Saltsjoebaden hitzarmena, 1938). Gobernua saiatu da emakumeen eta gizonezkoen arteko desberdintasunak txikitzen, eta hainbat kanpaina egin ditu helburu horrekin. Oinarrizko hezkuntzan bai mutilei bai neskei etxeko lanak egiten, jaioberriak zaintzen edota egurra eta metala lantzen erakusten zaie.