cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Realaren historia
Jatorriak (1904-1910)
Ciclista Foot-Ball Club taldeak txapelketa bikaina burutu zuen eta Espainiako Kopa eskuratu zuen. Gipuzkoarrek Athletic Club talde bizkaitarrari final laurdenetako partida irabazi zioten, emaitza 4-2 izanik. Ondoren, finalerdietan, Galicia FC-a (Vigo Sporting) garaitu zuten 2-0, eta finalean Club Español de Madrid taldearen aurka 3-1 irabazi zuten, apirilaren 8an. Taldekideak hauek izan ziren:
Arrakasta hau eta gero, Club Ciclistatik atera eta jokalariek elkarte ofizial propioa eratu zuten. Horrela sortu zen 1909ko irailaren 7an Sociedad de Foot-Ball de San Sebastián deitu zen elkartea. Aurreneko lehendakaria Adolfo Sáenz-Alonso izan zen. Bost hilabete beranduago, 1910ko otsailaren 11ean, udak Donostian igarotzen zituen Alfonso XIII.a erregeak Real titulua eman zion taldeari, eta handik aurrera Real Sociedad de Foot-Ball izena izan zuen , Real Sociedad gisa ezagutuko zena. Urte hartako Errege Kopa jokatzeko oraindik Erregistro Zibilean inskribaturik ez zegoenez, eta Club Ciclistatik aldendu zirenez, beste talde baten izena erabili behar zuten eta Vasconia Sporting Club taldearekin akordioa lortu zuten. Aurreko txapeldunak izanik Kopa Donostian joka zedin eskatu zuten, ordurarte Kopa guztiak Madril hiriburuan jokatu izan ziren. Horrek Federazioan kluben arteko banaketa eragin zuen eta urte hartan beraz Kopako bi txapelketa antolatu ziren.
Donostian jokatu zen txapelketako partehartzaileak Racing de Irún, Bilboko Athletic, Madrid FC eta Vasconia izan ziren. Garai hartarako dagoeneko txapeldun izanak ziren Athletic eta Madrid FC eta hauek amaierako faserako sailkatuak zeuden. Vasconiak eta Racingek ordea sailkapen partida jokatu behar izan zuten txapelketako hirugarrena zein zen erabakitzeko. Joanekoa Donostian izan zen eta Vasconiak 2-0 irabazi zuen. Itzulerakoa ere Vasconiak irabazi zuen 0-1 Irunen.
Horrela beraz hiru talderen arteko txapelketa jokatu zen. Athleticek eta Vasconiak emaitza berarekin garaitu zuten Madrid FC, 2-0 hain zuzen ere. Partida erabakigarria (txapelketako bigarrena izan zena) euskaldun bien artean jokatu zen eta bilbotarrak 1-0 nagusitu ziren. Nicasio Goitisolo zen talde hartako kapitaina, euskal jatorriko ingelesa, eta harekin taldean zeuden Arrillaga, MacGuinnes eta Berraondo ere.
Aurreneko txapelketak (1909-1928)
Real Sociedad taldea Ondarretako futbol zelaian hasi zen partidak jokatzen. Taldearen aurreneko partida ofiziala 1910ko martxoaren 26an izan zen London Nodmans taldearen aurka, eta 1-5 emaitzaz galdu zuen. George McGuinness izan zen Realaren gol bakarra sartu zuena, eta beraz Realaren historiako aurreneko golegilea. 1910ean jaioterrira itzultzeko erabakia hartu zuen McGuinnessek eta agur esateko partida bat antolatu zen Biarritz futbol taldearen aurka. 1910ko urriaren 20an izan zen eta donostiarrek 6-1 garaitu zituzten lapurtarrak. McGuinnessek bost gol sartu zituen.
Hasierako urte haietan hainbat txapelketatan hartu zuen parte Realak eta horretaz gain Donostia turismo lekua izanik lagunarteko partida ugari ere jokatu zituen. Aipatzekoa da 1910ko Pirineotako Kopa (Challenge International du Sud de la France Copa Pirineos). Bi partida jokatu zituzten donostiarrek, aurrenekoa Stade Toulousain taldearen aurka 8-0 irabazi zuten eta hurrengoa Bartzelonaren aurka 1-2 galdu zuten. 1911n Olympique Marseillaren aurka lagunarteko bi partida ere jokatu zituzten Ondarretan eta partida biak donostiarrek irabazi zituzten, 5-0 eta 3-0.
Donostian futbola izaten ari zen arrakastak txirrindularitzak aurrez izandakoa gainditu zuenean Ondarretako zelaia erdigunetik urruti zegoela pentsatu zuen udaletxeak eta orduan erabaki zuen Club Ciclistak 1888an eraikitako Atotxako belodromoa botatzea eta haren lekuan futbol zelaia eraikitzea. Club Ciclistaren sortzaile eta presidentea zen Monsieur Comet biziki haserretu eta mindu zen footballeursen jarrerarekin eta honako madarikazio hau bota zuen: "Erreala ez da inoiz txapelduna izango". Club Ciclistak lehenengo saiakeran eskuratu zuen Estatu mailako titulu bat eta Realak ia 70 urte behar izan zituen aurreneko titulua lortzeko. 1913ko urriaren 4ean inauguratu zen Atotxako estadioa eta Realaren aurkaria Bilboko Athletic Kluba izango zela iragarri zenean ikusmin handia sortu zuen partidak. Berraondo kapitainak erretiroa hartuko zuen partida ere bazen gainera. Bilbotik, Irundik, Tolosatik, Miarritzetik eta baita Logroñotik ere garraio bereziak antolatu ziren.
Honako hauek izan ziren talde bakoitzeko jokalariak :
Partida 3-3 berdinketaz amaitu zen eta Atotxaren historiako lehen goleatzailea Rafael Moreno "Pitxitxi" famatua izan zen.
1913an Errege Kopako finalera iritsi zen berriz, lehenengo aldiz Real Sociedad izenarekin. Bartzelona izan zuen aurkari. Bi partidutara jokatzekoa zen finala baina lehenengoan 2-2 egin zuten eta bigarrenean 0-0. Horren ondorioz hirugarren partida bat jokatu zen eta kataluniarrak 2-1 nagusitu zitzaizkien donostiarrei. Hiru partidak Bartzelonako La Escopidera zelaian jokatu ziren. Urte berean Iparraldeko txapelketa antolatu zen Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Kantabriako kluben artean. Errege Koparako sailkatzeko balio zuen txapelketa zen eta hainbat urtetan jokatu bazen ere Realak ez zuen irabazterik lortu. Alberto Matxinbarrena zen garai hartan Realaren taldeko izarra baina 1913an Madrilera joan zen ikasketak egitera eta Real Madrilen benetako idoloa bihurtu zen. Kontrako bidea egina zuen Berraondok Madrilen hasi jokatzen eta Realean amaitu zuen. 1913an erretiroa hartu ondoren 1922 arte Real Sociedadeko entrenatzailea izan zen.
1918ko apirilaren 25ean Gipuzkoako Federazioa sortu zen eta aurreneko presidentea Salvador Diaz Iraola izan zen, Benito Diaz entrenatzaile mitikoaren anaia hain zuzen ere. Federazioak berehala Gipuzkoako txapelketa sortu zuen, eta Errege Koparako sailkatzeko balio zuenez talde gipuzkoarrek Iparraldeko txapelketatik atera egin ziren. Bi talde guipuzkoar ziren garai hartan nagusi, ordurako bateratua zegoen Irungo Real Unión taldea eta Real Sociedad. Talde bien arteko lehiek ikusmin handia sortzen zuten donostiarren eta irundarren artean. Real Unión Kopa txapelduna izan zen 1913 eta 1918an eta ondoren beste bi irabaziko zituen, 1924koa (Atotxan jokaturiko finalean, Real Madrilen aurka) eta 1927koa (Getxoko Arenasen aurka). Gipuzkoako txapelketan ere 1933 artean Real Unión 8 aldiz nagusitu zen eta Real Sociedad 6 aldiz.
1928an Reala berriz ere Errege Kopako txapelketako finalera iritsi zen eta Bartzelona izan zuen aurkari beste behin. Santanderren jokatu zen finala. Aurreneko bi partidetan emaitza bera izan zen, 1-1 berdinketa. Txapelduna zein zen erabakitzeko hirugarren partida bat jokatu behar izan zuten baina tartean Espainiako selekzioak Amsterdamgo Olinpiar Jokoetan aritu behar zuen eta Berraondo zen entrenatzailea. Talde erdia Realeko jokalariek osatu zuten eta Amsterdamdik bueltan berehala Kopako azken partida jokatu behar izan zuten. Realak partida atzeratu zedin eskatu zuen baina Bartzelonak ez zuen onartu eta jokalariak partida hartara nekatuta iritsi ziren. Kataluniarrek 3-1 irabaziz eskuratu zuten Errege Kopa titulua.
Ligaren sorrera eta Gerra aurrea (1928-1936)
1928ko azaroaren 23an Espainiako Futbol Federazioak Liga txapelketaren estatutuak aurkeztu zituen. Talde partehartzaileak zehazteko Kopako ordura arteko txapeldunak (Athletic, Real Madril, Bartzelona, Real Unión, Getxoko Arenas eta azkenik Real Sociedad, Club Ciclistaren jarraipen gisa hartu zelako) eta hiru azpitxapeldunak (Atlético Madril, Español eta Europa) hartu ziren. Hamargarren partehartzailea erabakitzeko aurre txapelketa bat egin zen 1928an eta Racing de Santander izan zen txapelduna. Kantabriarrek osatu zuten beraz hamarkotea.
Ligako aurreneko partida 1929ko apirilaren 10ean jokatu zen eta Athletic izan zuen Realak aurkari. Atotxan izan zen eta 1-1 emaitzaz berdindu zuten bi taldeek. Realaren gola Bienzobas aurrelariak sartu zuen. Realak laugarren egin zuen Liga hartan eta Ligako jokalarien artean goleatzaile nagusia Paco Bienzobas izan zen, 17 gol sartu zituen 18 partidatan. Realeko jokalari batek lorturiko Pitxitxi sari bakarra da orain artean. Realaren talde hartan jokalari bikainak zeuden, Jesus Izagirre atezaina, Markuleta, Bienzobas, "Kiriki" eta "Cholín" besteak beste.
1930ean Míster Lowe iritsi zen Donostiara Reala entrenatzera eta bost denboraldi egin zituen bertan. 1930-31 denboraldian Realak hirugarren postuan amaitu zen aurreko biekin puntutan berdinduta. Athletic izan zen txapelduna eta Racing bigarrena. Liga erdia baino gehiago lidertzan egin zuen gainera.
1931ean Espainiako Bigarren Errepublika ezarri zen eta kirol taldeek monarkiarekiko erreferentzia guztiak kendu egin behar izan zituzten. 1931ko Kopan Realak Sociedad de Fútbol izenarekin jokatu zuen baina izenak ez zuen arrakastarik izan eta hurrengo urteetarako Donostia Fútbol Club bihurtu zen. 1934an diru beharrak eraginda hainbat jokalari saldu behar izan zituen, aipagarrienak Markuleta eta Urtizberea, eta 1935ean bigarren mailara jeitsi zen Getxoko Arenasekin batera. Halako jokalari eskasia izan zuen taldeak, Lowe entrenatzaileak berak 48 urte izanik ere partida bat jokatu behar izan zuela. Ligan inoiz jokatu duen jokalari adintsuena da eta 90 minutuak jokatu zituen. Valentzian izan zen eta Realak 7-1 galdu zuen.
Igogailu taldea (1939-1949)
Gerra Zibilaren etenaldiaren ondorengo Realak bigarren mailan hasi zuen Liga berria. Aurreneko denboraldian II multzoko txapelduna izan zen baina igoera fasean bosgarren egin zuen eta ez zuen igotzerik lortu. 1940an Tomas Agirre "Txipia" fitxatu zuen Real Uniónetik eta 23 gol sartu zituen denboraldi hartan, hauetako bost partida bakarrean, Realak inoiz ezagutu duen gol festa handienean, 14-2 irabazi baitzion Valladolidi. Taldea bigarren mailan egon arren Kopako finalaurrekoak jokatzera iritsi zen. Español taldeak kanporatu zuen Bartzelonan 6-0 eta Donostian 2-2 egin ondoren. Denboraldi hartan lehen mailara itzultzea lortu zen baina etorkizun handia zuten jokalariak galdu zituen Realak; Ignacio Eizagirre atezaina eta "Epi" aurrelaria Valentziara joan ziren. Urte berean Cholín aurrelariak ere alde egin zuen. Horrela taldeak urtebete soilik egin zuen lehen mailan. 1940. hamarkadan hiru igoera eta hiru jeitsiera izan zituen, bigarren mailako onenak eta lehen malako txarrenak zirela esaten zen. Horregatik "Igogailu taldea" ezizena jaso zuen Realak.
Benito Díazek Gerra Zibilaren garaian Frantziara egin zuen alde eta Bordelen Girondins de Bordeaux taldea entrenatu zuen eta 1937an Frantziako amateur txapelketa irabazi zuen. Realeko jokalaria izandako Santiago Urtizberea zen Girondins taldeko izarra. 1942an itzuli zen Benito Díaz Donostiara eta hamaika urtez jarraian izan zen Real Sociedaden entrenatzailea. 1946-47 denboraldian "WM" sistema ingelesa lehenengo aldiz erabili zuen (3-2-2-3) eta hurrengo urteetan Ligako talde ugarik kopiatu zuten. 1949an lehen mailara igotzea lortu zuen.
Lehen mailako taldea (1950-1962)
1949an Lehen Mailako denboraldi berrirako Eizagirre atezaina eta Epi itzuli egin ziren Valentziatik, Barinaga, Ricardo Suárez eta Basabe fitxatu ziren eta Sebastián Ontoria kapitaina zela 1951n Generalisimoaren Koparen final berri bat jokatu zuen. Bartzelona izan zuen berriz ere aurkari, eta hirugarrenez kataluniarrak nagusitu zitzaizkion, ordukoan 3-0 emaitzaz.
1957an harrobiko taldea sortu zen, San Sebastián Club de Fútbol izenekoa, "Sanse" ezizenaz ezagutuko zena. Futbolari gazte ugari atera ditu ordutik eta Reala harrobiko talde bihurtu da. Sansen entrenatzaile urte gehien egin dituena Xabier Exposito izan da, 1962an hasi eta 1981erarte izan baitzen bigarren taldearen gidari.
1961-62 denboraldian Jose Arakistain atezaina Real Madrilek fitxatu zuen eta haren ordainetan Agne Simonsson suediarra eta beste hiru jokalari utzi zizkion Realari. Denboraldia oso txarra izan zen eta 16 taldetatik hamabosgarrena geldituta maila galdu zuen 13 denboraldi lehen mailan egin ondoren. 1989an John Aldridge fitxatu artean Simonsson izan zen Realean jokatuko zuen azken atzerritarra.
Puertollanoko igoera (1967)
Hurrengo bost urteak bigarren mailan egin zituen Realak. Sanse taldea berehala hasi zen kalitate oneko jokalariak ekoizten eta horrela atera ziren Jose Arzak "Pela", Urreisti, Mendiluce eta Ormaetxea gazteak. 1964-65 denboraldia oso ona izan zen eta bazirudien Lehen Mailara igotzea lortuko zuela Realak. Generalisimoaren Kopan kanpaina bikaina egin zuen eta bigarren mailako taldea izan arren finalaurrekotara iritsi zen berriz. Gerora Kopa txapelduna izango zen Atlético Madrilek kanporatu zuen, Madrilen 8-1 irabazi eta Donostian 3-3 berdindu ondoren. Liga amaieran laugarrena izan zen eta ezin izan zuen urtea borobildu. Román Galarraga zen entrenatzailea. Hurrengo denboraldia aldiz oso makala izan zen. Liga 10. postuan amaitu zuen Realak, Bigarren Mailan izan duen inoizko postu txarrena.
1966-67 denboraldian Andoni Elizondo entrenatzaileak hartu zuen taldea mailaz igotzeko erronka. Hamabi urte eginak zituen aurrez Realeko jokalari eta 1964an erretiroa hartua zen. Liga motel samar hasi zuen taldeak baina 14 garaipen eta porrot bateko boladarekin lidertza eskuratu zuen azkenaurreko jardunaldian. Bereziki garrantzitsua izan zen urte hartako beste oilarrari irabazi izana, Sporting de Gijón taldeari hain zuzen ere. Azkenengo partida Puertollanon zuten gipuzkoarrek eta Calvo Sotelo taldearekin berdintzea nahikoa zuten. Lehenengo zatia 2-0 amaitu zen espainiarren alde. Bigarren zatian Boronatek egin zuen errealekoen aurreneko gola eta 81. minutuan debutaria zen Arambarri gazteak sarturiko golak igoera eman zion talde donostiarrari. Igoera historikoa izan zen, hurrengo 40 urtetan maila gorenean egongo baitzen Reala. "Puertollanoko heroiak" ezizena jaso zuen talde hark eta honako hauek ziren taldekideak:
1968an 14. egin zuen ligan baina hurrengo urteetan taularen erdialdetik gora finkatu zen. Denboraldi honetan bertan Rafael Mendilucek Errealaren Ligako 1000. gola sartu zuen.
70. hamarkada
1973-74 urtean 4. egin zuen Ligan eta hurrengo urtean estreinakoz Realak Europako txapelketa batean hartu zuen parte. UEFA Kopako lehen itzuliko partida Baník Ostrava talde txekiarraren kontra jokatu zuen. Kanporatua izan zen, Atotxan 0-1 emaitzaz galdu zuen eta Txekian 4-0 egin zuen. Ligan ordea berriz ere 4. postua lortu zuen eta hurrengo urtean ere UEFA Kopan jokatu zuen. Lehen itzulian Grasshoppers Zürich garaitu zuen eta final hamaseirenetan Liverpool FC tokatu zitzaion aurkari. Partida biak galdu bazituen ere Europako talde handi batek Atotxan jokatu zuen aurreneko aldiz eta ikusmin itzela sortu zen zalegoaren artean. 1975eko urriaren 22a zen eta ingelesak 1-3 nagusitu ziren. J.B. Toshack aurrelaria izan zuten aurrean, gerora Realeko entrenatzailea izango zena. Pello Artola eta Javier Urrutikoetxea ziren Realaren atea zaintzen zutenak baina Liverpoolen aurkako partida hartan Luis Arkonada atezain gazteak egin zuen debuta.
Sansetik zetorren jokalarien belaunaldi berriak aurrekoen tokia hartu zuen poliki poliki. Aipaturiko Arkonadaz gain Kortabarria, Satrustegi, Zamora, Lopez Ufarte, Alonso, Idigoras eta beste hainbat gero eta gehiago jokatzen hasi ziren. Era berean beteranoek erretiroa hartu zuten, Ormaetxea, Boronat, Iriarte...
1976ko euskal derbia berezia izan zen. Jose Luis Orbegozo presidenteak Brillantezko Domina ezarri zion "Gaztelu"-ri eta haren omenaldia izan behar zen partidan Kortabarriak eta Iribarrek sorpresaz oraindik legezkoa ez zen ikurrina atera zuten talde bien ordezkari. Ordutik partida hura "Ikurrinaren eguna" izenaz ezagutu izan da. Emaitza ere aipagarria izan zen, Realak 5-0 irabazi baitzuen Athleticen aurkako euskal derbia. Gaztelu berak bi gol sartu zituen baina denetan ikusgarriena Satrustegik buruz area ertzetik Iribarri sartu ziona izan zen.
1978-79. denboraldian laugarren egin zuen berriz taldeak. Denboraldi honetako azken sei partidetan ez zuen porrotik izan eta hurrengo denboraldiko aurreneko 32etan jarraitu zuen galdu gabe. Horrela Europa mailako errekorra ezarri zuen, 38 partida jarraian galdu gabe. Errekor hark 38 urte iraun zituen Bartzelonak 2018an hautsi zuen arte. 1979-80 hartako azken aurreko partidan Sevillan 1-1 zeudela eta Sevillak bi jokalari gutxiago zituela, andaluziarrek bigarren gola sartzea lortu zuen eta Realak partida galdu zuen. Errekorrari amaiera emateaz gain Liga bera irabazteko aukera handia galdu zituen bertan eta Liga bikaina egin arren Real Madril puntu bakarraren aldeaz nagusitu zitzaion Realari. Gazteluk denboraldiaren amaieran hartu zuen erretiroa. Arkonadak bestalde Zamora Saria eskuratu zuen, 20 gol soilik jaso izanagatik. Hurrengo bi urtetan ere Zamora saria eskuratuko zuen atezain donostiarrak.
Liga tituluak
Aurreko Liga bikainak emaitza gazi-gozoa utzi ondoren 1980-81. denboraldia espero baino okerrago hasi zuen Realak. Hamar partidaren faltan Bartzelonan 2-0 galduta Atlético Madril liderrarengandik sei puntutara zegoen (garaipenak 2 puntu balio zituen garai hartan). Azken txanpa bikaina egin ondoren azkenengo partida Gijónen jokatzea egokitu zitzaien eta partida berdintzea nahikoa zuten. Realak sartu zuen aurreneko gola, 7. minutuan Lopez Ufarteri eginiko penaltia Kortabarriak gauzatu zuen. Ondoren Sporting 2-1 aurreratu zen eta azken unean arean izandako jokaldi katramilatsu batean Bixio Gorrizen jaurtiketa kaskar bat aprobetxatuz Zamorak gola sartu zuen. Realak aurreneko Liga titulua eskuratu zuen orduan. Josean Alkorta Herri Irratiko kazetariaren golaren oihuak Gipuzkoako sukalde askotako irratietan eztanda egin zuen eta gaur egun ere Realaren historiako grabazio mitikoa kontsideratzen da. Gol hura Zamoraren gola izenaz ezagutzen da noski.
Errealzaleek kantu bat osatu zuten jokalarien izenekin. Kanta hark Aupa Real, Aupa Donosti, Gora Gipuzkoa, Gora Euskadi! leloa zuen. Realak Arantzazutik Donostiarako itzulera bidaian Gipuzkoako herri guztietan geldialdiak egin zituen eta jende andana atera zen haiek agurtzera. Taldearen argazkiarekin 280.000 bandeja atera zituzten, Gipuzkoako etxe askotan oraindik ere aurkitzen dena.
Hurrengo denboraldian Realaren eta Bartzelonaren arteko lehia estua izan zen azken 10 jardunaldietan eta azken aurreko partidararte ez zuen lortu Realak lehen postuan jartzea. Azken partida euskal derbia izatea egokitu zen Atotxan eta Realak 2-1 irabaziz bigarren Liga garaipena jarraian eskuratu zuen. Zamora eta Lopez Ufarte izan ziren golegileak. Denboraldi hartan Gajate eta Gorriz zentral bikoteak atzealde oso segurua osatu zuten eta Pello Uralde izan zen taldeko goleatzailea, 14 gol eginez. Honako hau izan zen azken partida hura jokatu zuen taldea:
Denboraldia amaitzeko Espainiako Superkopa txapelketa sortu zen. Ligako txapeldunak (Reala) eta Kopako txapeldunak (Real Madril) elkarren aurka jokatu behar zuten "Supertxapelduna" zein zen erabakitzeko. Lehenengo partida Madrilen jokatu zen urriaren 13an eta madrildarrak 1-0 nagusitu ziren. Itzulerakoa abenduaren 28an Atotxan jokatu zen eta gipuzkoarrek 4-0 irabazi zuten.
Toshaken aroa
1983an presidente berria aukeratu zuen Realak, Iñaki Alkiza, eta 1985ean taldeak norabide aldaketa bat egin zuen; etxeko entrenatzaileen ibilbidea utzita John Benjamin Toshack entrenatzaile galestarra fitxatu zuen Realak. Haren teknika berritzaileek eta izaera bereziak azkar ekarri zuten iraultza eta zeresana futbolarien eta zaleen artean. 1985eko Ligako aurreneko jardunaldian Arkonada urte guztirako lesionatu zen eta Agustin Elduaienek hartu zuen haren lekua. Ongi bete zuen lana eta denboraldiaren amaieran Atlético Madrilek Elduaien eta Uralde fitxatu zituen. Toshackek hasieratik jokalari gazteen aldeko apustua egin zuen; Liga garaipenetan gazte zirela jokatu zuten Larrañaga, Bakero eta Uraldez gain, "Txiki" Begiristain, Lopez Rekarte, Musti Mujika, Lutxo Iturrino, Loren... eta beste hainbat atera zituen.
1986-87an Ligan zortzigarren egin zuen Realak baina Kopa txapelketa bikainaizan zen. Finalerdietan Athletic kanporatu eta finalerako sailkatu zen. Zaragozako La Romareda zelaian jokatu zen Kopako finala eta Atlético Madril izan zuen aurkari. Partida 2-2 amaitu ondoren penalti jaurtiketatan erabaki zen. Luis Arkonadak Quique Ramosen jaurtiketa gelditu zuen eta Realak ofizialki lehenengo Kopa eskuratu zuen. Club Ciclistarena kontutan hartuta bigarrena.
Honako hau izan zen Kopa finala jokatu zuen taldea :
Kopa tituluak hauspotuta 1987-88 denboraldia oso ona izan zen. Ligan bigarren postua eskuratu zuen Realak, berriz ere Real Madrilen atzetik eta bigarren aldiz jarraian Kopako finalerako sailkatu zen, finalaurrekotan Real Madrilen aurka 0-4 emaitza historikoa lortuz. Finaleko aurkaria Bartzelona zen historian laugarrenez. Kataluniarrek Liga eskasa egina zuten (6. postua) eta itxaropen handia zegoen errealzaleen artean Kopa titulua berrizteko. Baina kataluniarrak beste behin ere 1-0 nagusitu zitzaizkien donostiarrei, Barçarekin Kopa finaletan duen maldizioari jarraipena emanez. 1988-89 denboraldia amaitzerakoan Arkonada eta Zamorak erretiroa hartu zuten. Ligako azken partidan omenaldia egin zitzaien eta kasualitatez Sporting izan zen Atotxan bisitari. Reala 2-1 nagusitu zen.
Ingelesak eta ondoren portugesak
1988an Atlético Madrilek Lopez Ufarte eraman zuen, Bartzelonak Bakero, "Txiki" Begiristain eta Lopez Rekarte eta Athleticek Loren. Horretaz gain Igoa lesionatu egin zen eta Reala aurrelari gabe egoera zailean gelditu zen. Baldintza horietan ia 40 urteren ondoren atzerritarrak fitxatzeko hautua egin zuen Iñaki Alkizaren zuzendaritzak. Polemikaz jositako erabakia izan zen arren 1989an John Aldridge iritsi zen Realera. Liverpoolekin lorpen handiak izandako jokalaria zen eta 31 urte zituen Realera iritsi zenean. Gol sena izugarrizkoa zuen eta zaleak berehala bereganatu zituen. Andoaingo harakin batek sartzen zuen gol bakoitzeko txuletoia oparituko ziola esan zuen eta bi denboralditan 40 txuletoi jaso zituen.
Toshack Real Madrilera joana zen eta Boronatek hartu zuen haren lekua Realaren aulkian. Jokalari gazte berriak ere azaldu ziren, Gonzalez atean eta Lasa, Billabona eta Fuentes aipagarrienak. Aldridgek 16 gol sartu zituen lehenengo Liga hartan eta bosgarren eginez UEFA Kopa jokatu zuen Realak hurrengo urtean. Aldridgek halako emaitza ona eman zuenez beste bi jokalari ingeles fitxatu ziren, Richardson eta Atkinson. Atkinson potentzia ikaragarriko jokalaria zen baina jokoan oso irregularra zen eta diziplina arazo handiak sortzen zituen. Ez zen denboraldi ona izan. Urtarrilean 17. postuan eta UEFAtik kanporatua izanik Toshack itzuli zen Realera. Toshackek ordea legez ezin zuen taldea gidatu (denboraldia Madrilen hasi baitzuen) eta 20 urte luzetan Sanseren ardura izan zuen Xabier Exposito izan zen entrenatzaile ofiziala denboraldi horren amaieran. Denboraldi tristea izan bazen ere aurreneko aldiz lortu zuen Madrilen (2:3), Valentzian (0:1) eta Bartzelonan (1:3) irabaztea. Liga txapelketan Bernabeun lorturiko aurreneko garaipena izan zen. Aldridgek 17 gol sartu zituen eta Atkinsonek 12. Hiru ingelesek Reala utzi zuten denboraldiaren amaieran.
Realak etengabe ateratzen zituen etxeko jokalariak, Alberto atezaina, Idiakez, Imaz, Agustin Aranzabal, Kote Pikabea, Aitor Lopez Rekarte, Luis Pérez eta batez ere Javier de Pedro izan ziren 1990ko hamarkadako bizkarrezurra eta kalitatezko atzerritarrekin taldea osatzeko hautua egin zuen Realak. Atzerritarrei dagokienez ingelesen ondoren portugesak etorri ziren, Carlos Xavier, Oceano Andrade eta Sá Pinto. Hauei Meho Kodro jokalari bosniarra gehitu zitzaien. Jokalari hauekin bosgarren postua eskuratu zen 1991-92 denboraldian eta Reala UEFA Kopa jokatzera itzuli zen. Denboraldi hartan Real Sociedad "Kirol Elkarte Anonimoa" bihurtu zen gainera, instituzio mailan aldaketa handia ekarri zuen.
1992-93 izan zen Atotxako futbol zelaian jokatu zen azken denboraldia eta azkenengo gola Oceanok sartu zuen Teneriferen aurkako partidan. Egun hartan Gorrizek agur esan zuen, Realean 599 partida jokatuta. Partida honen aurretik 1993ko martxoaren 14an azken euskal derbia jokatu zen. Atotxa estadioa jendez gainezka zegoen eta 19. minutuan Bittor Alkizak sarturiko golari esker Reala 1-0 nagusitu zen. Alkizak Realarekin jokatuko zuen azken denboraldia ere izan zen Athleticera traspasatu baitzuen Realak.
Anoeta estadioa
1994tik aurrerako denboraldiak Anoeta estadioan jokatu dira. Atzerritar berriak fitxatu ziren, batzuk oso errendimendu ona eman zutenak. Urte haietan aipagarrienak Valeri Karpin estoniarra, "Gica" Craioveanu errumaniarra, Darko Kovačević jugoslaviarra eta Nihat Kahveci eta Tayfun Korkut turkiarrak. Hainbat denboralditan nahiko apal ibili zen Reala. Aipatzekoak dira ordea Meho Kodrok 1993-94 denboraldian Ligan sarturiko 23 golak (Liga+Kopa 27) eta 1994-95an sarturiko 25ak (Liga+Kopa 28). 1995eko euskal derbian Realak 5-0 emaitzaz Athletic garaitu izana ere ahaztezina da. 1997-98 denboraldian hirugarren postua lortu zuen Ligan, Bernd Krauss austriarra zen entrenatzailea urte hartan.
Hurrengo denboraldian UEFA Kopa jokatu zuen Realak. Final zortzirenetan Atlético Madrilen aurkako kanporaketa egokitu zitzaion. 1998ko abenduaren 8an Vicente Calderón estadioaren kanpoaldean Ultra talde faxista batek Aitor Zabaleta realzalea labankadaz erail zuen. Bastión taldeko Ricardo Guerra jo zuten labankadaren errudun.
Ligan bigarren 2002-03
Realaren azken Liga bikaina 2002-03 denboraldian izan zen. Lehenengo itzuli osoan ez zuen partida bakarra galdu eta bigarren itzuliaren aurreneko partidan jaso zuen porrota, San Mamesen hain zuzen ere. Azken partidararte Liga irabaztear egon zen baina azkenaurreko partida Vigon galdu izanak aukerak gutxitu zizkion azken unean. Raynald Denoueix frantziarra zen entrenatzailea eta goleatzaile nagusiak Kovačević (23 gol) eta Nihat (20 gol) izan ziren. Hauekin batera Xabi Alonso, De Pedro, Aranburu, Karpin, Sander Westerveld (atezaina), Lopez Rekarte, Jauregi, Kvarme, Schurrer eta Aranzabal aritu ziren partida gehienetan.
Hurrengo urtean lehenengoz Txapeldunen Liga jokatu zuen Realak. Ligaxka fasean Juventus, Galatasaray eta Olympiacos izan zituen aurkari eta 9 puntu lortu ondoren hurrengo faserako sailkatu zen. Olympique Lyonek ordea kanporatu egin zuen.
Mendeurrena Bigarren Mailan
Ligan bigarren egin ondorengo ligak oso pattalak izan ziren. Ligan 15. postuaren inguruan ibili zen taldea eta egoera konpondu nahian esperotako errendimendua eman ez zuten atzerritar ugari fitxatu ziren. 2009an azkenik 19. postuan gelditu eta bigarren mailara jeitsi zen Reala. Zuzendaritzan ere aldaketa ugari izan ziren denbora tarte txikian; Fuentes, María de la Peña, Iñaki Badiola eta 2008tik aurrera Jokin Aperribay. Diru arazo larriak iritsi ziren, 2008an hartzekodunen konkurtsoan sartzeraino.
Bigarren mailan izan zen aurreneko denboraldian igotzear egon zen taldea. Numancia liderrak jadanik igoera txartela eskuratua zeukan eta beste bi postuetarako hiru talde zeuden borrokan, Reala, Málaga eta Sporting. Azken aurreko partida Mendizorrotzan jokatu zuen, jaitsiera sahiesteko borrokan ari zen Alavésaren aurka. 90. minutua bete zenean Reala 1-2 zen nagusi eta Alavés Bigarren B mailara jaitsita zegoen. Luzapeneko minutuetan ordea Alavések bi gol sartu zituen. Gol horiei esker gasteiztarrek salbazioa lortu zuten eta Reala 4.a gelditu zen Ligan, esperotako igoerarik gabe.
Mendeurreneko denboraldia (2009-10) bigarren mailan hasi zuen Realak. Martín Lasarte entrenatzaile uruguaitarra fitxatu zuen balentria lortzeko. Harrobiko jokalariekin ekin zion taldeak; Xabi Prieto, Mikel Gonzalez, Labaka, Zurutuza, Agirretxe eta oso gazte fitxatu zuen Antoine Griezmann. Taldeko kapitaina Mikel Aranburu izan zen. 2010ean hartzekodunen konkurtsotik ateratzea lortu zuen eta denboraldiaren amaieran Lehen mailara itzuli zen Reala.
2010. hamarkada
Lehen Mailarako itzulerako denboraldia txukuna izan zen. Martin Lasartek jarraitu zuen entrenatzaile izaten eta arazorik gabe ibili zen erdialdeko postuetan. 2011n kalitatezko jauzi bat egin nahian Philippe Montanier entrenatzailea ekarri zen, bai eta Carlos Vela jokalari mexikarra ere. Harrobitik Asier Illarramendi, Iñigo Martínez eta Rubén Pardo igo ziren talde nagusira eta Lasartek aukera gutxi eman zion Imanol Agirretxe bihurtu zen aurrelari nagusi, batez ere aurreneko partidan Gijónen bi gol sartu ondoren. Frantsesaren gidaritzapean 12. postuan gelditu zen aurreneko denboraldian baina 4. postua eskuratu zuen bigarrenean.
Montanierrek Frantziako ligara itzultzea erabaki zuen eta hurrengo denboraldirako Jagoba Arrasate etxeko entrenatzaileak hartu zuen haren lekua. Asier Illarramendi Real Madrilek fitxatu zuen gainera. Txapeldunen Ligan aritzeko Olympique Lyonnais kanporatu behar izan zuen eta erraz lortu zuen helburua Lyonen 0-2 irabaziz eta Anoetan 2-0. Ligaxka fasean Manchester United, Xakhtar Donetsk eta Bayer Leverkusen izan zituen eta ezin izan zuen fasea gainditu. Errege Kopan finalerdiak jokatu zituen Bartzelonaren aurka eta galtzaile atera zen. Ligan 7.a izan zen. Denboraldiaren amaieran Atlético Madrilek Antoine Griezmann eraman zuen.
Hurrengo denboraldietan taularen erdialdean ibili zen. 2016-17an 6. egin zuen eta UEFA Kopa jokatzeko sailkatu zen. Garai horretan harrobiak sorturiko harribitxien artean aipatzekoa da Mikel Oiartzabal eta fitxaketa atzerritar aipagarriena William José izan zen. 2017an Anoeta estadioko pistak kentzen hasi ziren eta eraikitako harmaila berriari "Aitor Zabaleta Harmaila" izena eman zioten Madrilen 20 urte lehenago eraildako errealzalearen omenez. Harmaila hori "etengabe animatzen eta girotzen duten realzaleentzat" dago zuzenduta.
Imanol Alguacilen aroa
2018ko martxoan Eusebio Sacristán entrenatzailea kendu eta haren lekua Imanol Alguacil oriotarrak hartu zuen, aurrez Realaren beheko mailatan entrenatzaile aritua zenak. 2018an Asier Garitano fitxatu zen baina emaitzek ez zioten lagundu eta Imanol itzuli zen Realaren aulkira.
2019-20 denboraldia bikaina izan zen Realarentzat. Goiko postuetan aritu zen eta Kopako finalean sartu zen. COVID-19 pandemia iritsi zen ordea eta kirol txapelketa guztiak eten ziren. Itxialditik berriz jokatzera itzuli zenean bolada txarra hartu zuen baina azken unean seigarren postua mantentzea lortu zuen. 2020ko Errege Kopako finala asko atzeratu zen eta 2021eko apirilaren 3an jokatu zen. Ikusmin handia sortu zuen, izan ere aurrenekoz Realaren eta Athelticen arteko finala izango baitzen. Mikel Oiartzabalek penaltiz sartutako golari esker Realak 1-0 irabazi zuen. Lesionaturik zegoen Asier Illarramendik altxatu zuen Kopa.
Honako hau izan zen Kopa finala jokatu zuen taldea :
2020-21 denboraldia bikaina izan zen Realarentzat elkarte bezala. Kopa finala irabazteaz gain denboraldia bikain amaitu zuen Ligan bosgarren eginez. Xabi Alonso entrenatzaile zuen Real Sociedad B taldeak sei hamarkadaren ondoren Bigarren mailara igotzea lortu zuen eta hirugarren taldeak ere 3. mailatik 2.B mailara igotzea lortu zuen. Espainiar Estatuko taldeen artean hiru maila gorenetan hiru talde izango dituen talde bakarra bihurtu zen urtebetez.
Hurrengo denboraldietan emaitza bikainak izaten jarraitu zuen, hiru aldiz jarraian sartu baitzen Europa Leaguen. 2022-23ko denboraldiaren hasieran 8 partida jarraian irabazi zituen, Ligan eta Europan jokaturiko partiden artean, taldearen inoizko bolada onena ezarriz. Europan gainera Old Trafforden Manchester United garaitu zuen 0-1 emaitzaz. Ligaxka lehen postuan amaitu eta final zortzirenetarako zuzenean sailkatu zen. Aipatzekoa da Anoetan jokatu zen itzulerako partida Realak Europan jokaturiko ehungarren partida ofiziala izan zela. AS Roma taldearen aurka 0-0 egin bazuen ere italiarrek kanporaketa irabazi zuten, Erroman 2-0 irabazi baitzuten. Denboraldia laugarren postuan amaitu zuen eta Txapeldunen Liga jokatzeko sailkatu zen berriz.
Emakumezkoen taldea (2004- )
2004. urtean Realak emakumezkoen futbol taldea sortzea erabaki zuen. 2006an Lehen mailara igotzea lortu zuen eta ordutik ez da jaitsi. Urtero gainera maila hobetuz joan da. 2015-16 denboraldian 5. postua eskuratu zuen, inoiz lortu duen onena. Azken EH Kopa irabazi ditu eta emakumezkoen futbolak duen arrakastaren lekuko partida garrantzitsuak (tartean euskal derbiak) Anoeta estadioan jokatu ditu.
2017an Gonzalo Arconada entrenatzaileak hartu zuen taldearen ardura eta haren gidaritzapean 2019an Realak Erreginaren Kopako finala jokatu zuen Granadan. Ligako txapelduna zen Atlético Madril izan zuen aurkari eta Realak 2-1 emaitzaz garaitu zuen. Taldeko izarra Nahikari García urnietarra da.
Honako hau izan zen Erreginaren Kopa irabazi zuen taldea:
2020-21 denboraldiaren amaieran hainbat jokalari garrantzitsuk taldea utzi bazuten ere hurrengo denboraldia bikaina izan zen. Bigarren postua lortu zuen Espainiako Ligan eta Txapeldunen Liga jokatzeko sailkatu zen. Europako txapelketatan debuta Bayern Munich talde indartsuaren aurka egin zuen eta alemaniarrak nagusitu ziren, 0-1 Donostian eta 3-1 Munichen.
1982ko Superkopa (itzulerakoa)
Madrilen 1-0 galdu zuen Realak. Itzulerako partida 1-0 amaitu zen eta luzapena jokatu behar izan zen.
Estatistikak
2020ko martxoan eguneratuak.
Leptonotus norae
Leptonotus norae Leptonotus generoko animalia da. Arrainen barruko Syngnathidae familian sailkatzen da.
Solčianky
Solčianky Eslovakiako udalerri bat da, Topoľčanyko barrutian kokatuta. 2,66 km²ko azalera du eta 268 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.
Xavier Bueno
Xavier Bueno (Bera, - Fiesole, ) nafar margolaria izan zen. Genevan eta Parisen ikasitakoa, 1940. urtetik aurrera Italian lan egin zuen.
Diplasioceras
Diplasioceras ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Albiarrean, hau da, orain dela 112 milioi urtetik 99,6 milioi urtera gutxi gorabehera. Lehen agerpena Albiarreko goiko estratuetan eman zen.
Uraren kutsadura
Uraren kutsadura uraren berezko ezaugarrien eraldaketa da, tenperaturak, gai kimikoek, gai biologikoek edo solido esekiek sortua. Ura, lehen mailako baliabidea izateaz gain kutsatzaileen barreiadura areagotzeko medioa ere bada.
Uraren egoera naturala prozesu naturalen bitartez alda daiteke. Adibidez, azpian dituen lur edo arroken, intsektuen edo animalien hondakinen eraginez. Artifizialki, hau da, gizakiaren eraginez ere alda daiteke uraren egoera. Adibidez, meategietako aktibitateak uraren azidotasuna (pH) edo gazitasuna alda dezake. Urak mantenugai gehiegi izatea ere arriskutsua izan daiteke alga gehiegi haz daitezkeelako eguzkiaren argia pasatzea ekidinez eta ondorioz arrainak hiltzen dira.
Prozesu hauetaz aparte badaude ura kutsatzen duten substantzia toxikoak ere. Beruna eta kadmioa bezalako metal astunek biometaketa sortzen dute eta gizakien hondakinek ur beltza delakoa eratzen dute.
Kutsatzaileak
Kutsadura sailkatzeko, kutsatzaileen naturaren edo jatorriaren arabera egin daiteke.
Itsasoaren kutsadura
Itsasoa gaur egun munduko zabortegia da, beraz, etorkizunean efektu negatibo handiak ekarriko dizkigu. Kostako area gehienak kutsatuak daude ur beltzen, substantzia kimiko, zaborra, petrolio eta sedimentuen bidezko deskargak direla eta. Gehien kutsatuak dauden itsasoak Bangladesh, India, Pakistan, Indonesia, Malaysia, Thailandia eta Filipinak dira.
Marea beltzak
Itsasontzien istripuak eta lurrean bertan isurtzen den petrolio hondakina itsasoa kutsatzen du. Petrolioa itsasoan dituen efektuak, faktore batzuen mende egongo da, hala nola, petrolio mota, kantitatea, hondartzatik eta isurketaren distantzia, urtaroa, uraren tenperatura, klima eta itsaslasterrak. Itsasora heltzen den petrolioa bakterien bidez degradatu edo lurrundu egiten da, petrolioaren hidrokarburo organikoak animaliak hiltzen dituzte.
Ibai kutsadura
Ibaien kutsadura uretan material berriak sartzen direnean gertatzen da, adibidez produktu kimikoak, mikroorganismoak, berez kutsatuta dagoen ura eta industria hondakin toxikoak.
Faktore nabarmena
Batez ere, gizakia da ura gehien kutsatzen duen eragilea.Izan ere populantza gero eta handiagoa da, eta ondorioz gero eta ur, janari, garraio eta errekurtso gehiago behar dira. Honek eragiten du gas toxikoen emizioa, metal eta izurri botiken kutsadura, hondakin kimiko eta erradiaktiboak botatzea eta baita ere gerta daitezkeen istripuak.
Ondorioak
Lakuek duten uraren mugimendu eskasagatik kutsadura arazo asko dituzte. Ibaiek ordea ahalmen handiagoa dute eta gehiago kostazen zaie kutsatzea. Hala ere behin kutsatuta, ondorioak latzak izan daitezke. Ur ez kutsatuetan oreka bat dago landare eta animalien artean, baina hau apurtu egiten da uretan zenbait material berri agertzen badira. Horrela espezie batzuk desagertu egiten dira eta beste batzuk zenbaki handietan ugaltzen dira. Agertzen diren espezie batzuek ekosistema alda dezakete, espezie inbaditzaile deritzenek, hain zuzen. Adibidez zebra-muskuilua, ahate erdoiltsua, bisoi amerikarra, ur-ipurtatsa, karramarro amerikarra, Niloko perka, Caulerpa taxifolia, Senecio inaequidens, Boiga irregularis sugea, achatina barraskiloa eta inurri eroa. Gainera ibai batzuek kolore, usain eta itsura desatsegin bat hartzen dute. Horretaz aparte ura bizitzarako beharrezkoa da eta kutsatzeak mugatu egiten du baliabide hau.
Ura nola zaindu
Kutsadura murrizteko modu bat, ura ibaietara bota baino lehen ura araztea da, hondakin toxikoak deuzesteko. Gainera industriek uraren kontsumoa murrizteko eta ura birziklatu ahal izateko teknologiak erabili beharko lituzkete, eta uraren kontsumoa murrizteko ureztatzeko teknika egokiak erabili.
Tratamendua
Ur araztegietan ura arazteko prozesuan kaltzio hidroxidoa eta aluminio sulfatoa gehitzen zaio urari (koagulatzaileak) eta hauek uretan igeri dagoen aluminio hidroxidoa eratzen dute, maluta izenaz ezaguna. Prozesu honek malutapen izena hartzen du.
Araztegi batzuetan, ur beltzak eta industri hondakinak ez dira tratatzen. Horren ordez, ura dagoen leku hurbilenean deskargatuak izaten dira eta urmael batzuetan aireak, eguzki-argiak eta mikroorganismoek hondakinak degradatzen duten. Ura urmael horietan 30 egun egon eta gero kloroarekin tratatua izaten da, eta ponpatua hiri edo landa erabilpenerako.
Etxe, enpresa eta fabriketako uretatik garraiatutako hondakinak, sare hodi baten estolderiatik jariatzen da eta ur tratamenduzko hondakin mailetara joaten da.
Ur beltzak tratamenduzko mailetara heltzen direnean, arazketa 3 maila izan ditzakete.
Nekane Intxaurtza
Nekane Intxaurtza Etxebarria (Igorre, Bizkaia, 1965eko uztailaren 12a) politikaria eta editorea da. Dimako (Bizkaia) emakumezko lehen alkatea izan da, eta Udako Euskal Unibertsitateko argitalpenen arduraduna da 1990etik.
Dimako alkatea (2015-2019)
2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, EH Bildu koalizioaren izenean hautatu zuten alkate.
Dimako Udalak, 2015ean zuen milioi bi eta erdiko zorra kitatu zuen, Intxaurtza alkate izan zen lau urtean.
2015etik 2019ra bitarte, Dimako alkatea zela, UEMAren eragileetako bat ere izan zen.
Argitalpenen arduraduna (1990.etik)
Euskaraz 400 liburutik gora plazaratu duen Udako Euskal Unibertsitateko argitalpenen arduraduna da Intxaurtza 1990etik, ia hasiera-hasieratik. UEUk 440 liburu argitaratu ditu 2020 urtera arte, 300 liburu 1990tik, batez beste urtero 10 liburu.
Uztaro aldizkari zientifikoaren idazkaria ere bada Intxaurtza.
Ibirajuba
Ibirajuba Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Discohoplites
Discohoplites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Albiarrean, hau da, orain dela 112 milioi urtetik 99,6 milioi urtera gutxi gorabehera. Lehen agerpena Albiarreko goiko estratuetan eman zen.
Koralezko uharri
Koralezko uharria ur azpian koralek eta kare-algek sortzen duten uharri mota da. Itsaso tropikaletako gune eufotikoan eratzen dira, olatu mugimendu lasaia dagoen tokian, nahiko ahula uharria ez puskatzeko baina nahiko indartsua ura mugitzeko elikagai eta oxigenoz hornitzeko.
Biologia
Koralezko uharriak kaltzio karbonatozkoak dira, koralen eta kare-algen hondakinak. Horrela, koral berriak hildako koralen kanpo-hezurduran oinarritzen dira. Horrela, koral burua hazten doan heinean, polipo berria inguratzen duen kare-egitura uzten du. Olatuek, urratze-arrainek (adibidez loro-arrainek), itsas trikuek, belakiek eta beste organismo batzuek koralen hezurdura puskatzen dute, zati txikiek uharriaren tarteak betez. Kare-algek ere (gehien bat zooxantelatuek) uharriaren egitura indartzen dute, batez ere olatuen indarra handiena den lekuetan.
Milioika urtetan zehar, kaltziozko egitura handiak eratzen dira, koralezko uharriak bezala ezagutzen direnak. Batzuetan, uharriak, hain handiak dira ze ur azaleraino hel daitezke. Honela, korala, gero hondoratzen den sumendi uharte baten inguruan hazten denean, eraztun forma hartzen duen koral egitura bat sortzen da, erdian aintzira bat duelarik. Egitura honi atoloi deritzo.
Munduko ornodunen 48.000 espezie ezagunen artean, 24.600 inguru arrainak dira. Nahiz eta koralezko uharriak itsasoko azaleraren %1a baino ez izan, itsas arrainen erdia gutxi gorabehera bertan bizi dira. Bertan, harraparien aurkako babesa eta janaria aurkitzen dute.
Kokapena munduan zehar
Koralezko uharriek 284.300 km² inguru hartzen dute mundu osoan. Gehienak (%91,9) Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean daude, Itsaso Gorria eta Asia hego-ekialdea barne. Ozeano Barean, Australia barne, %40,8a du. Atlantikoan eta Karibe itsasoan munduko koralezko uharrien %7,6a bakarrik dago.
Ameriketako eta Afrikako itsas ertzean ez dago ia koralezko uharririk, itsas-laster indartsuek higadura handitu eta tenperatura txikitzen baitute. Hego Amerikako ipar-ekialdean eta Bangladeshko kostan ere ez dago koralezko uharririk, Amazonas eta Ganges ibaiak itsasoratzean ur geza kopuru handian kanporatzen baitute.
Koralezko uharri motak
Koralezko uharriak hainbat itxura izan dezakete:
K.a. 384
K.a. IV. mendearen taula (K.a. V. mende | K.a. IV. mende | K.a. III. mende)
K.a. 400ko hamarkada | K.a. 390ko hamarkada | K.a. 380ko hamarkada | K.a. 370ko hamarkada | K.a. 360ko hamarkada
K.a. 389 | K.a. 388 | K.a. 387 | K.a. 386 | K.a. 385 | K.a. 384 | K.a. 383 | K.a. 382 | K.a. 381 | K.a. 380 | K.a. 379
Blayaisko zentral nuklearra
Blayaisko zentral nuklearra Braud-et-Saint-Louis udalerrian, Blayais eskualdean, kokatuta dagoen zentral nuklear bat da. Gironda estuarioaren ondoan kokaturik, zentralak 900 MW-ko lau erreaktore ditu, 1986ko maiatzaren 29an martxan jarri zituztenak. Électricité de France enpresak kudeatua, bertan 1.300 langile inguru lan egiten dute.
Berdungo kanala
Berdungo kanala (La Canal de Berdún; A Canal de Berdún) Aragoiko Jazetania eskualdean dagoen beheragune geografiko bat da. Beheragune hau Jakatik (Huesca) Esaraino (Nafarroa) hedatzen da, eta Aragoi ibaiak zeharkatzen du, Esako urtegian presatuta dagoena eta bertoko 2.400 hektarea hartzen dituelarik.
Pirinio erdian dagoen luzetarako sakonune hau Pirinioetako barne-mendilerroek, iparraldean Leire eta Orba mendilerroek eta hegoaldean Oroel haitza eta San Juan de la Peña mendizerrek mugatzen dute. 600 eta 750 metro arteko altuera du. Historikoki Pirinioetako haranen arteko komunikazio bide garrantzitsua izan da. Bertatik pasatzen da Frantziar Done Jakue bidearen jatorrizko adarra, Somport mendatetik datorrena.
Lissocampus bannwarthi
Lissocampus bannwarthi Lissocampus generoko animalia da. Arrainen barruko Syngnathidae familian sailkatzen da.
Berdungo kanala
Ibilbide natural garrantzitsua denez, bertan monumentu-ondare garrantzitsua eraiki dute, eta horren artean bi erlijio-gune garrantzitsu nabarmentzen dira, biak errege-panteoiak direlarik. Hauek dira: San Juan de la Peña monasterioa, Aragoiko erregeen errege panteoia, eta Leireko San Salbador monasterioa, Iruñeko erresumako erregeen errege panteoia.
Garraioa
Ubidearen lurraldea bi errepide nagusitan barrena doa: Iruñea eta Jaka lotzen dituen N-240 errepide nazionala eta Garestik Huescara doan A-132 errepidea, Bailotik igarota. A-1601 errepidea Sause Zigozeren bidez, Erronkarirekin lotzen da. Santa Cilian aerodromo bat dago.
Banaketa administratiboa
Berdungo ubidearen lurretan Berdungo kanalaren mankomunitatea osatzen duten lau udal daude. Udalerri horiek hainbat herri biltzen dituzte. Hona hemen:
Beste udalerri batzuk ez daude mankomunitatearen barruan, baina kanaleko lurretan ere badaude, hala nola, Nafarroako Esa, izen bereko urtegiaren presa dagoen lekua, eta Zaragozako Mianos, Zigoze eta Artieda.
Ondare natural eta monumentala
Berdungo kanaleko lurretan dauden ekosistemen aniztasunak aberastasun ornitologiko handia ematen dute. Altueraren arabera, landaredi desberdina dago. Pirinioetako haran garaietan, landare-populazioa mediterraneoa izaten da, arte eta erkamezti baso ugarirekin; kanpoko mendilerroetan, berriz, pinuak eta basaerramuak daude, eta ubidearen behealdea osatzen duen lautadan, zerealak landatzen dira. Ez da alde batera utzi behar Esako urtegiko ur masaren garrantzia, "Pirinioetako itsasoa" izenekoa. Ekosistema ezberdin horiek biodibertsitate aberats baten iturri dira.
Beste estilo batzuetan, Berdúngo Santa Euraliaren eliza eta Martésko eliza gotikoak, Santa Engracia, Bintze eta Laruéskoak barrokoak eta Santa Ciliakoaren erretaula errenazentista aipatu ditzakegu.
Moulton (Alabama)
Moulton Alabamako herri bat da. Lawrence konderrian kokatua dago. 2010ean 3,471 biztanle zituen, 223.7 kilometro koadrotan banatuta.
Königsfeld (Saxonia)
Königsfeld Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Takashi Miike
Takashi Miike (三池 崇史) zinemagile eta aktore japoniarra da.
Aktorea
2003
2006
Ekoizlea
2000
2006
Wilhelm mendia
Wilhelm mendia (papueraz Enduwa Kombuglu, Mount Wilhem, Wilhelmsberg) Papua Ginea Berriko Bismarck mendilerroan dagoen mendi bat da. 4.509 metroko garaiera du, baina halere ez da uharte honetako mendirik garaiena, Puncak Jaya (4.884 metro) eta Puncak Trikora (4.750 metro) mendiak garaiagoak baitira. Simbu, Mendebaldeko Lur Garaiak eta Madang probintzien arteko muga ere bada.
1938ko abuztuaren 15ean Leigh Vial australiar ofizialak mendi honen lehenbiziko igoera gauzatu zuen.