cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Igari
Euskara
Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Zaraitzuera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Zaraitzuko mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, 2 zaraitzuerazko euskaldun behintzat baziren Otsagabian eta Jaurrietan, 93 eta 86 urtekoak.
Janzkera
Ohiko janzkerari dagokionez, Zaraitzu ibaxak adierazpen aberatsa du, kanpoko modismoen eraginei aurre egin dien nortasun errotua transmititzen duena. Jantzi horietako batzuk egun seinalatuetan ikusten dira oraindik, jaiak, erromeriak eta beste ekitaldi batzuk direla eta. Nafarroako artxiboan dagoen 1817. urteko dokumentu baten arabera, Zaraitzu ibaxako bizilagunak eta bertakoak beren jantziagatik bereizten ziren. Oihal horiek beraiek egiten zituzten beren aziendaren artilearekin, eta beren etxeetan garbitzen, iruten eta ehuntzen zituzten. Oihalezko piezak, gero, batanatuak, ehunduak eta tindatuak izaten ziren. Haiek ebaki, josi eta egiten zituzten arropak.
Apretagileak
1860tik aurrera, Erronkaribar eta Zaraitzu ibarretako neskek Zuberoako Maulera bidaiatzen zuten abarketaren sasoia lantzeko. Lana gogorra zen. Urtez urte udazkenetik udaberrira arte lan egiten zuten, eta horregatik ziren ezagunak "enarak" bezala. Abarketaren merkatuak garai oso bat markatu zuen Maule-Lextarreko ekonomian, eta ibar horien emigrazioak biztanleria nabarmen handitu zuen. Apretagile batzuk 14 urterekin joaten ziren beren adinari buruz gezurretan lan egitera.
Maulera iristean, etxe beretan bizi ohi ziren, eta etxejabeei ordaindu egiten zieten lo egin eta jateagatik. Denek partekatzen zuten lehen platera, bigarrena neskek erosi behar zuten. Bertakoekin euskaraz komunikatzen ziren, euskalkiak nahiko antzekoak baitira. Tailerretan, bakoitzak lan bat egiten zuen. Batzuek oihala josten zuten, beste batzuek soka jartzen zuten, etab. Bizi zuenak dioenez, batzuetan besoetako minagatik ezin zuten lorik egin, egunean zehar egindako ahaleginagatik.
Gertaera bitxi eta garratzak gertatu dira abarketen inguruan. Eaurtar batek dioenez, urtebetez, nesketako batzuk Gabonak pasatzeko itzultzea erabaki zuten, baina ez ziren Jaurrietara iritsi, ezta Maulera itzuli ere. Handik irten eta ez ziren hona iritsi. Abodi mendilerroa, elur-ekaitz batekin, oztopo fisiko gaindiezina da. Udaberrian, elurra joan zenean, hilda agertu ziren denak Abodin, Paso Zabalean, eskutik helduta.
Tradizioak
Ogi bedeinkatuaren tradizioa, Zaraitzun, antzina-antzinakoa da, eta oraindik bizirik dirau ibaxako herri batzuetan (Otsagabia, Ezpartza, Jaurrieta, Ezkaroze, Orontze, etab.). Igandero, herriko familia batek eramaten du ogia xerratan moztuta igandeko mezara. Ogia, herriko etxe bakoitzetik astero txandakatzen joango den egurrezko artesa batean lekualdatzen da. Ogi hau mezaren sagaratzean bedeinkatzen da eta honen ondoren fededun bakoitzari banatzen zaio. Duela urte gutxi arte, Otsagabian, ogia gizonei bakarrik banatzen zitzaien, baina udalaren erabaki batek tradizioa aldatzea eragin zuen eta, gaur egun, gizonen eta emakumeen artean banatzen da. Ogia sagaratu ondoren, salacenkoek ekitaldiari buruzko abesti bat abesten dute. Ohitura da, halaber, ogi honen zati bat etxe bakoitzera eramatea. Entregatzeko unean, honela zioen bere artean: "Bakea eta ogia izan itzazu urte osorako".
Hildakoen argia duela urte gutxi arte mantendu den tradizioa da, ibaxako herrietan. Zaraitzuar baten hileta-egunean, familiak maindire zuri bat jartzen zuen elizaren albo batean. Bere gainean argizaiolak jartzen ziren, handiak eta txikiak. Argizari horiek oihal beltz batean bildutako egur zati bat -hildakoa heldua bazen behintzat- edo zuria -hildakoa haurra bazen ere- ziren, argizarizko kordoia biltzen zuena. Heriotzaren hurrengo urtean, senide batek egunero eraman behar zuen mezatara argizari txikia. Gantzudura Santuaren garaian ere, gaixoaren senide hurbilenek hildakoen argizaria edo argia eraman behar zuten.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Labastide-Savès
Labastide-Savès Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Labastide-Savès udalerrian erroldatutako biztanleak 135 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 69 etxebizitza zeuden, 52 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 61 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 52 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 6 etxek hitu gela zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 42 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 32 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Bannermanita
Bannermanita oxido motako minerala da.
Labastide-Savès
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Bannermanita
Ezaugarriak
Bannermanita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Labastide-Savès
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 82 ziren, horien artean 63 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 63 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (30 gizon eta 29 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Labastide-Savès udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 276 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gleb Panfilov
Gleb Anatolievitx Panfilov (Глеб Анатольевич Панфилов; Magnitogorsk, ) errusiar zinemagilea da. Errusiako Telebistan aritu zen San Petersburgoko Studio Lenfilmen sartu aurretik. Bere lehen film luzea, V Ogne Broda Net (1967, Sutan ibirik ez), nahikoa izan zuen Uhin Berri deituriko mugimenduko izenik aipatuenetako bat bihurtzeko. Nacalo (1970, Hasiera) eta Prosu slova (1957, Hitza eskatzen dut) filmen ostean, Tema (Gaia) egin zuen 1979an, zeina ez baitzen zabaldu 1986 arte. Hurrengo urtean, Berlingo Zinemaldian Urrezko Hartza irabazi zuen film horrengatik. Geroztik, literatura-lanak zinemara eramaten saiatu da. Beste film batzuk: Valentina (1981), Vassa (1983), Gamlet (1989, Hamlet), Mat (1989, Ama), Romanovy: Ventsenosnaya semya (2000, Romanovtarrak: familia inperiala).
NGC 4378
NGC 4378 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Birikako minbizi
Sintomak
Biriketako minbiziaren seinaleak eta sintomak gaixotasuna aurreratuta dagoenean agertzen dira. Minbiziak honako sintomak izan ohi ditu :
Casavièlha
Casavièlha Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Birikako minbizi
Sintomak
Birika minbiziak zelula gaiztoen tamainaren eta agerreraren arabera 2 mota nagusietan sailkatzen dira: mikrotikoa (zelula txikien biriketako minbizia) eta ez mikrotikoa (txikiak ez diren zelulen biriketako minbizia). Azken mota hau ohikoena da. Bakoitzaren garapena desberdina denez tratamendua ere desberdina izaten da. Gainera, gaixotasunaren estadioak eta gaixoaren adinak ere eragina dute, besteak beste. Normalean, lehenengo kimioterapia eta erradioterapia bidezko tratamendua ematen da zelula minbizidunak hiltzeko eta gero, tumoreak kentzeko, kirurgia.
Casavièlha
Biztanleria
2007an Cazevieille udalerrian erroldatutako biztanleak 172 ziren. Familiak 66 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 29 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Birikako minbizi
Sintomak
Diagnostiko goiztiarrak tratamenduaren arrakastan eragin handia du. Minbiziaren detekzioa lehenengo estadioetan gertatzen bada kirurgiaren bidez tumorea atera daiteke eta gaixoa sendatzeko probabilitatea handiagoa da. Halaber, gaixotasun honen birulentzia eta detekzio goiztiarra egiteko zailtasunaren ondorioz, kasu gehienetan metastasia jada gertatu da. Kasu horietan, gibel eko, area ko eta hestegorri ko minbiziekin batera biriketako minbiziak pronostiko txarrena du. Diagnostiko berantiarraren kasuan bizi-itxaropen a batezbesteko 8 hilabetekoa da.
Casavièlha
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Birikako minbizi
Epidemologia
Mundu mailan, biriketako minbizia intzidentzia eta heriotza-tasa altuak dituen gaixotasuna da, minbizien artean heriotza gehien eragiten dituena da, hain zuzen ere. Urtero 2 miloi miloi heriotza eragiten ditu eta, Europan eta Estatu Batuetan bereziki, heriotza tasa altuagoa da. Europako ekialdean 100.00 biztanleko 70 kasu berri agertzen dira urtero.
Gizonezkoei dagokionez, minbiziek eragindako heriotzen lehenengo kausa da eta emakumezkoetan, aldiz, hirugarrena (kolon eta bularreko minbizia ren atzetik).
Espainia n, urtero 20.000 kasu berri agertzen dira eta Intzidentzia eta heriotza-tasa oso handia du ere bai. Minbiziaren ondoriozko heriotzen lautik bat biriketako minbiziari dagokio. Gizonetan emakumeetan baino gehiagotan ematen da; emakume bakoitzeko 9 gizon gaixotzen dira. Gainera, gizonezkoetan minbizien %20 biriketako minbizia da eta emakumezkoetan bakarrik %3a. Nahiz eta gizonetan intzidentzia mantendu den, azken urtetan emakumeen erretze ohiturak igo dira eta, ondorioz, intzidentzia urtero %2,4 hazten da.
Laukiz
Laukiz Bizkaiko udalerria da, Mungialdea eskualdean kokatutakoa. . urtean 0 biztanle zituen.
Casavièlha
Etxebizitza
2007an 71 etxebizitza zeuden, 66 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 71etxeak ziren. 66 etxebizitza nagusietatik 57 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 55 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 47 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lijiang poni
Lijiang ponia Txinako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.
Casavièlha
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 141 ziren, horien artean 91 aktiboak ziren eta 50 inaktiboak ziren. 91 pertsona aktiboetatik 80 lanean zeuden (47 gizon eta 33 emakume) eta 11 langabezian zeuden (4 gizon eta 7 emakume). 50 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cazevieille udalerrian 65 unitate fiskal zeuden, 169,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.797 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren eta 7 zerbitzu enpresak ziren.
Laukiz
Inguru naturala eta kokapena
Mungialdeko herri hau Bizkaiko sinklinorian dago, geologiari erreparatuz, eta Bilbotik 15 kilometrora dago. Udalerriaren hegoaldean mendixka batzuk daude, batez beste 50-70 metroko altuerakoak. Mendietatik altuena 301 metroko Unbe mendia da. Mendixka hauetatik Butroe ibaira doazen hainbat erreka txiki jaisten dira, besteak beste, Amazkarai, Goiartzu eta Erreskondo. Erreka horiek igarotzen diren lekuetako baserrien izenak daramatzate.
Auzoak
Laukizko auzoak honakoak dira:
Casavièlha
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
Laukiz
Historia
Uribeko merindadeko elizate honek Gernikako batzar nagusietako 53. jesarlekua betetzen zuen. Herriaren jatorria, Laukizko Munio Munioruzetik dator. Izen hau Toda Ortiz Andreak emaniko Albonigako monasterioaren dohaintzan agertzen delarik.
San Martingo parrokia 1748ean sortu zen, herriko fededunen eskutik, Mortarako markesari hamarrekoak ematen zizkietelarik. Bestalde, herrian bi baseliza zeuden, bata jada existitzen ez den Jesus Gurutzatuaren omenezkoa, eta bestea San Martingoa. Jesus Gurutzatuaren baseliza, gaur egungo udaletxetik bi kilometrora kokatzen zen.
Casavièlha
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Birikako minbizi
Epidemologia
Gehienetan 60-70 urtetik aurrera duten pertsonetan diagnostikatzen da. Hala ere, kasu gutxitan, 45 urte inguru duten pertsonetan ere diagnostikatzen da, tabakoa erretzen oso goiz hasteagatik.
Laukiz
Historia
Gizaldietan zehar nekazaritza izan da herriko jarduera ekonomiko nagusia, eta horrekin batera arto, gari, larre eta txakolinaren ekoizpenak bere garrantzia izan zuen. Herriak huruna ekoizteko zortzi errota zituen bere garaian. Dena den, Bilbo Handi eta Mungiako gune industrialdeetatik hurbil egoteak, herrian zeharkako eragina izan zuen arren, aldaketak nabariak izan ziren. Laukizko biztanleei nekazaritzaz gain, industria eta zerbitzuetan aritzeko aukera emanez.
1970eko hamarkadan herriko biztanleria bikoiztu egin zen «Unbe-Mendi» izeneko etxe multzoa eraikitzearekin batera. Etxe multzo hau, Unbe mendiaren maldetan eraiki zen 1975. urte aldera, eta garai hartan ingurune naturalagoa bilatzen zuten familien beharrizanak betetzeko egin zen, Mungiako «La Bilbaina» etxe multzoa bezalaxe. Horrez gain, aitatzekoak dira Unbe Gainan 1941 eta 1988 urteen artean Felisa Sistiagak edukitako Ama Birjinaren ikuskariak, agertutako lekuan Unbeko Ama Birjinaren kapera sortuz.
Birikako minbizi
Epidemologia
Arraza ri dagokionez, arraza beltzeko pertsonek arraza zurikoek baino biriketako minbizia pairatzeko %20 joera gehiago dute. Gainera, arraza beltzeko gizonek ere emakumek baino gehiago pairatzen dute minbizia mota hau.
Laukiz
Ekonomia
Herriko biztanle gehienak industria eta zerbitzuetan aritzen dira, herritik kanpo dauden enpresetan. Laukizko paisaia landa herri batena da oraindik ere. Oro har, lur-sailak tamaina txikikoak dira, 1-5 hektarea bitartekoak, larre moduan erabilitako belardiak ere kontuan hartuz. Artoa eta barazkiak nagusi dira, eta horrez gain, abeltzaintza ere bai, bereziki hegaztiak.
Birikako minbizi
Etiologia
Eragilerik nagusiena tabakoa erretzea da. Izan ere, tabakoaren kea k sustantzia kantzerigenoak ditu eta hauek birikak estaltzen dituzten zelulak kaltetzen dituzte. Ondorioz, biriketako ehune an asaldurak ematen dira berehala. Hasieran organismo a kalte hauek konpontzeko gai da baina esposizioa behin eta berriro errepikatzen bada, birikak estaltzen dituzten zelulak gero eta gehiago kaltetzen dira. Denborarekin, zelula horiek ezohiko portaera hartzen dute eta azkenean tumoreak sortzen dira. Biriketako minbizia kasuen %90 erretzaileak diren pertsonetan ematen da; erretzeak 30 aldiz handiagotzen du minbizia izateko probabilitatea. Zenbat eta zigarroen kopuru altuagoa erre eta erretzen denbora gehiago eman orduan eta biriketako minbizia pairatzeko arriskua askoz ere handiagoa. Hala eta guztiz ere, erretzeari uztean minbizia izateko probabilitatea jaitsi daiteke apurka-apurka.
Baina minbiziak, erretzaileak ez diren pertsonetan ere eragina du. Kasu hauetan agerrera, faktore genetikoen (aurrekari familiarrek), radon gasaren esposizioaren, asbestoa ren, kontaminazio atmosferikoaren eta erretzaile pasiboa k izatearen araberakoa da. Izan ere, hauek dira minbizia izateko arrisku faktoreak. Erretzaile pasiboen artean, gaixotzeko arriskua, 2 aldiz handiagoa da esposizioan egon ez direnekin alderatuz. Biriketako beste gaixotasun batzuk izatea, fibrosi kistikoa adibidez, biriketako tumorea eragin dezakete baita ere, nahiz eta kasu hauen intzidentzia askoz baxuagoa izan.
= Biriken deskripzio anatomikoa = Barrunbe torazikoko organorik handienak birikak dira. Hauek pleura zakuetan daude sartuta. 2 motatako pleura bereizten dira: errai-pleura eta paretako pleura. Errai-pleura zuzeneko kontaktuan dago birikarekin eta, paretako pleurarekin jarraitzen du. Pareta pleura erreflexatu egiten da hilioaren inguruan eta hilioaren azpian biriki-lotailua (edo lotailu pulmonarra) sortuz. Errai-pleuraren eta paretako pleuraren arteko espazioari pleura barrunbea deitzen zaio. Paretako pleuran hiru atal desberdintzen dira:
Gorreto
Gorreto Italiako udalerri bat da. Genovako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Gorretok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Laukiz
Politika
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Euzko Alderdi Jeltzaleko Salvador Artaza hautatu zuten alkate.
2015eko udal hauteskundeetan Euzko Alderdi Jeltzaleko Salvador Artazak kargua berretsi zuen.
2007ko hauteskundeak
2007-2011 legegintzaldian Laukizko alkatea EAJ alderdiko Jose Antonio Llona izan zen, 2007ko udal hauteskundeetan EAJk hauteskundeak irabazi ostean. Udaleko zazpi zinegotzietatik Eusko Alderdi Jeltzaleak lau lortu zituen. Hauteskunde haietan, EAJk botoen %52,02 lortu zuen, guztira 322 boto. EAEk, berriz, botoen %17,77, 110 boto, lortu zuen. Boto zuriak 8 izan ziren, %1,29, eta boto baliogabeak 4, (%0,64).
Euskara
Laukizen Mungialdeko euskara hitz egiten da, mendebaldeko euskalkiaren aldaera.
Herriak «Eutsi!» aldizkaria kaleratzen zuen hiru hilean behin.
Kirola
Kirolean, ezaguna da Gaztedi Sokatira Taldea, munduko txapeldun izan zirenak.
Jon Etxeandia Zorroza
Jon Etxeandia Zorroza, (Bilbo, Bizkaia, 1962ko abuztuaren 21a - Bilbo, Bizkaia, 2010eko otsailaren 9a) ETAko kidea izan zen. 18 urte egin zituen Espainiako espetxeetan. Poeta eta idazlea izan zen.
Bilboko semea
Jon Etxeandia Bilboko Indautxu auzoan jaio eta bertan bizi izan zen. Edurne (Morga), eta Juan (Mungia) gurasoek hiru seme-alaba izan zituzten: Jon, Miren eta Javier. Taberna bat izan zuten Bilboko erdialdean, American taberna. Izen hori jarri zioten aita Amerikako Estatu Batuetan artzain ibili zelako.
Jonek lotura berezia izan zuen amaren sorterriarekin, Morgarekin. Udaldi osoak ere bertan egiten zituen. Ikasketak Bilboko San Vicenteko eskolan hasi zituen, eta Trueba ikastetxean (Artxanda) jarraitu zuen. Handik, gero, etxekoen tabernan hasi zen lanean.
ETAko kidea
Gaztean PC(m-l)ko erakunde komunistako gazterian jardun zuen. Gerora, 1983ko maiatzean atxilotu zuten, 21 urte zituela. Espainiako poliziaren egoitzan inkomunikatuta, torturatu egin zutela salatu zuen.
Poliziak ETAko “Jose Marti” taldeko kidea izatea leporatu zion. Hainbat banketxetan bonbak jartzea leporatu zizkioten. Horietako batean, Bilboko Banco Vizcayako egoitzan, bi langile hil ziren ETAk bonba bat jarri zuela abisatu eta lehergailua aztertzean eztanda egin zuenean. ETAk egindako beste ekintza bateko informazioa biltzea ere leporatu zioten. Guztira, 172 urteko espetxe zigorra sartu zioten.
Inkomunikazio aldian, besteren artean, poliziek ETAk egindako ekintza batzuen egileen artean Imanol Murua iheslaria zegoela sinatu arazi zioten. Gero Imanol Murua Frantzian atxilotu eta Espainiara eramango zuten. Azkenean Espainiako tribunalek onartuko zuten akusazio hori faltsua zela.
Espetxealdia
Jon Etxeandiak Euskal Preso Politikoen Kolektiboaren kontra diseinatutako espetxe politika bizi izan zuen espetxean.
18 urte eta hilabete bat egin zituen espetxean.
Espainiako espetxe ugaritan izan zuten: Alcala-Meco, Herrera de la Mancha, Puerto de Santa Maria, Salto del Negro, Melilla, Malaga, Alacant…
Gose grebak eta borrokaldi ugaritan parte hartu zuen giza-duintasuna mantendu, espetxeetako bizi baldintzak hobetu eta Euskal Herriaren askapen borrokari espetxetik laguntzeko.
Tratu txarrak eta jipoiak jasan zituen espetxean. 1992. urtean Salto del Negro espetxean (Las Palmas), jaso zituen jipoi eta jazarpenak salatu ziren EAEko Giza Eskubideen Batzordean.
Vico
, Korsikako hegoaldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle ditu.
Jon Etxeandia Zorroza
Espetxealdia
1995eko azaroaren 29an, Malagako espetxean, kartzelariek hainbat zauri eragin zizkioten buruan eta aurpegian eta besoa apurtu zioten.
Birikako minbizi
Etiologia
Birikiek 3 aurpegi dituzte:
Erresistentzia elektriko
Erresistentzia elektrikoa  (R) korronte elektrikoak material baten zehar igarotzeko aurkitzen duen oztopo maila da. Erresistentziaren unitatea Nazioarteko Unitate Sisteman Ohma (Ω) da.
Brinsmade (Ipar Dakota)
Brinsmade Ipar Dakotako hiri bat da. Benson konderrian kokatua dago. 2010ean 35 biztanle zituen, 0.59 kilometro koadrotan banatuta.
Erresistentzia elektriko
Osagai elektriko baten erresistentzia kalkulatzeko Ohmen legea erabiltzen da:
Korronte elektrikoa neurtzeko amperemetroa erabiltzen da.
Birikako minbizi
Etiologia
Lobuluak eta segmentuak:
Erresistentzia elektriko
Erresistentzia elektrikoa neurtzeko ohmetroa erabiltzen da.
Birikako minbizi
Etiologia
Eskumako birikan 3 lobulu daude (goikoa, erdikoa eta behekoa) eta ezkerrekoan, berriz, 2 (goikoa eta behekoa). Lobulu horietariko bakoitzean segmentu desberdinak daude: eskuineko birikan guztira 10 segmentu (3 goiko lobuluan, 2 erdikoan eta 5 behekoan) eta ezkerrekoan, aldiz, 9 segmentu (4 goiko lobuluan eta 5 behekoan).
Erresistentzia elektriko
Multimetro deritzon tresna elektronikoak arestian aipatzen diren hiru neurgailuak izaten ditu.
Birikako minbizi
Diagnostikoa
Egin beharreko probez gainera, medikuak azterketa fisikoa egingo du eta historia klinikoari buruzko galdera batzuk egingo ditu. Erretzailea den duzun galdetuko dizu, kimikoren baten eraginpean egon ote den, etab.
Jon Etxeandia Zorroza
Espetxealdia
Kartzelako bizimodu ankerrean, arazo psikologiko larriak sortu zitzaizkion, eta hainbatetan arreta medikoa eta medikazioa ere ukatu zioten.
Strasburg (Virginia)
Strasburg Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Shenandoah konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Erresistentzia elektriko
Erresistentzia elektrikoaren alderantzizkoari konduktantzia (G) deritzo, hau da, R = 1 / G eta bere unitatea siemensa da.
Eroaleak eta erresistentziak
Elektrizitatea erraz mugitzen uzten duten sustantzia edo materialak eroaleak dira. Zirkuitu elektriko baten erabiltzeko asmoarekin sortu den, eta erresistentzia balio zehatz bat duen material eroalezko pieza bat erresistentzia edo erresistorea da. Eroaleak eroankortasun handia daukaten materialekin egiten dira, metaleekin adibidez, kobre eta aluminioarekin bereziki. Erresistentziak -osagaiak-, bestalde, material mota ugarirekin egiten dira, hurrengo faktoreak kontutan hartuta: nahi den erresistentzia elektrikoaren balioa, xahutu beharko duen energia elektriko kopura, doitasuna eta kostuak.
Erresistibitate eta eroankortasunarekin erlazioa
Objektu baten erresistentzia elektrikoa nagusiki faktore biren araberakoa da: zein materialek osatzen duen, eta bere forma. Material bat hartuta, honen erresistentzia bere zeharkako-sekzioaren alderantzizko proportzionala izango da. Kobrezko hari batek, adibidez, erresistentzia txikiagoa izango du haria sendoagoa bada. Honetaz gain, erresistentzia luzerarekiko proportzionala da. Kobrezko hari batek, adibidez, erresistentzia handiagoa izango du luzeagoa bada.
Bere luzera osoan zeharkako-sekzio uniformea duen material baten R erresistentzia eta G konduktantzia hurrengoak dira:
non \ell eroalearen luzera, metrotan (m); A eroalearen zeharkako-sekzioa metro karratutan (m²); rho (\rho) erresistibitate elektrikoa (edo erresistentzia espezifikoa) ohm-metrotan (Ω·m); eta sigma (\sigma) eroankortasun elektrikoa (edo konduktantzia espezifikoa) siemens-metrokotan (S/m) diren.
Jon Etxeandia Zorroza
Idazlea
Gaztetatik ekin zion idazteari. Atxilotu zutenean poliziek idatziak kendu zizkiotela eta, horrela kontatu zuen poema batean:
Erresistentzia elektriko
Erresistibitate eta eroankortasunarekin erlazioa
Erresistentzia eta konduktantzia alderantzizkoak dira (R = 1 / G ), eta materialaren eta honen geometriaren araberakoak dira. Erresistibitatea eta eroankortasuna materialaren araberako konstanteak dira, geometriarekiko independenteak, eta beraien artean alderantzizkoak.
Formula hau ez da zehatza, korronte dentsitatea eroale osoan uniformea dela suposatzen duelako, eta hau ez da beti egia. Hala ere, eroale luze eta meheentzat, kable elektrikoak adibidez, hurbilketa on bat da.
Jon Etxeandia Zorroza
Idazlea
Espetxean kazetaritza ikasi zuen, UPV-EHU unibertsitatean. Antzerki lanak antzezten jardun zuen Alcala-Mecon, artean euskal preso politikoak elkarrekin zeudenean. Euskal Preso Politikoen Barrutik aldizkariaren sustatzailea izan zen. Eta idazten jarraitu zuen, modu eta formatu ugaritan: gutunak, poemak, saiakerak, egunerokoak, testu politikoak...
Erresistentzia elektriko
Erresistibitate eta eroankortasunarekin erlazioa
Korronte alternoarekin ere formula hau ez da zehatza, gainazal-efektuak eroalearen erdialdean korronte fluxua gutxitzen duelako. Ondorioz, erresistentzia uste baino handiagoa da.
Birikako minbizi
Motak
Bi birika-minbizi mota desberdintzen dira:
Erresistentzia elektriko
Inpedantzia eta admitantzia
Zirkuitu elektriko batetik korronte alternoa igarotzen denean, zirkuituko elementu batetik igarotzen den korronte eta tentsioaren arteko erlazioa berauen balioaz gain, berauen faseen arteko diferentziagatik ere bereizten dira. Adibidez, erresistentzia (osagai) ideal baten, tentsioa maximora iristen den momentuan korrontea ere maximora heltzen da -korronte eta tentsioak fasean oszilatzen dute-. Baina kondentsadore edo haril baten, korronte fluxu maximoa tentsioa zerotik pasatzen denean gertatzen da eta alderantziz -korronte eta tentsioak 90°ko desfasea daukate, ikusi eskuineko irudia-. Korronte eta tentsioaren balio eta fasea irudikatzeko zenbaki konplexuak erabiltzen dira: non: Inpedantzia eta admitantzia zenbaki konplexu bezala adierazi daitezke, zeinak zati erreal eta zati irudikarian banandu daitezkeen non R eta G erresistentzia eta konduktantzia diren hurrenez hurren, X erreaktantzia den, eta B suszeptantzia. Erresistentzia (osagai) idealetan, Z eta Y-ren balioak R eta G-ren berdinak izango dira hurrenez hurren, baina kondentsadore eta induktoreak dituzten korronte alternoko zirkuituetan, X eta B-ren balioa ez da zero.
Z=1/Y korronte alternoko zirkuituetan, eta R=1/G korronte zuzeneko zirkuituetan..
Erresistentziaren maiztasunarekiko menpekotasuna
Korronte alternoko zirkuituetako beste zailtasun bat erresistentzia eta konduktantzia maiztasunaren menpeko izan daitezkeela da. Arrazoi bat arestian aipatutako gainazal efektua da, eta beste bat erresistibitatea bera maiztasunaren menpeko izan daitekeela.
Joule efektua eta energia xahutzea
Erresistentziek (osagaiek) eta erresistentzia duten beste elementu batzuek korronte elektrikoari oztopoa jartzen diete, eta oztopo hau gainditzeko energia elektrikoa behar da. Energia hau disipatu egiten da, prozesuan erresistentzia (osagaia) berotu egiten delarik. Efektu honi Joule efektua deitzen zaio, eta baita berotze ohmikoa edo berotze erresistiboa.
Energia elektrikoaren disipazioa batzuetan nahigabekoa da, bereziki energia elektrikoa garraiatzeko aireko lineatan. Tentsioa handituz disipazioa gutxitu egiten da, potentzia berdinerako korrontea txikiagotu egiten delako. Beste batzuetan erabilgarria da, adibidez labe elektriko eta beste berogailu erresistibo batzuetan. Bonbillak Joulen efektuan oinarritzen dira: harizpia berotu egiten da, argia ematen duen arte.
Birikako minbizi
Estadioak
Minbiziaren estadifikazioa medikuek minbizia zer neurritan sakabanatu den zehazteko metodoa da. Tumorearen egoera deskribatzeko bi modu daude, minbizi motaren araberakoa.
Minbizi ez-mikrozitikoaren estadifikazioa
Minbizi ez-mikrozitikoaren kasuan, 3 parametro hartzen dira kontuan :
Erresistentzia elektriko
Joule efektua eta energia xahutzea
Orokorrean erresistentzia batek disipatzen duen energia —bero energia bihurtutako energia elektriko kopurua— hurrengoa da: non P potentzia elektrikoa, wattetan neurtua den, R erresistentzia elektrikoa, ohmetan neurtua den, eta I intentsitate elektrikoa den, amperetan neurtua.
Birikako minbizi
Minbizi ez-mikrozitikoaren estadifikazioa
Modu honetan, 4 estadio definitzen dira :
IA: 3cm ditu.
Jon Etxeandia Zorroza
Idazlea
Garai horretan hainbat aldizkaritan argitaratutako literatura idatziak Pabel Ortzantza izenarekin sinatzen zituen.
Birikako minbizi
Minbizi ez-mikrozitikoaren estadifikazioa
Kirurgia bidez tumorea erabat erauzi daiteke.
Tumorea birikian kokatu egiten da. 2 azpiestadio:
Osteoglossomorpha
Stenopterygii arrain hezurdunen goiordena da.
Birikako minbizi
Minbizi ez-mikrozitikoaren estadifikazioa
IIA: tumoreak 4cm-5cm artean ditu eta ez da hurbileko gongoil linfatikoetara hedatu.
IIB: 2 motatakoak izan daitezke:
Osteoglossomorpha
Sistematika
incertae sedis Ichthyodectiformes ordena Bardeck & Sprinkle, 1969 – Hiodontiformes ordena
Erresistentzia elektriko
Joule efektua eta energia xahutzea
Formula hau Ohmen legearekin elkartuz, beste ekuazio baliokide hauek erabili daitezke:
Osteoglossomorpha
Sistematika
Osteoglossiformes ordena
Erresistentzia elektriko
Erresistentziaren neurketa
Erresistentzia elektrikoa neurtzen duen gailua ohmetroa da. Ohmetro sinpleenek ezin dituzte balio txikiko erresistentziak zehaztasunarekin neurtu, erresistentzia neurtzeko korronte bat sortzen dutelako eta neurgailuaren beraren terminaletako erresistentzia ere gehitzen delako neurketan. Arazo hau ekiditeko, ohmetro zehatzagoek lau terminal dituzte, bi neurtu beharreko erresistentziatik korrontea igaroarazteko eta beste bi neurketa egiteko.
Birikako minbizi
Minbizi ez-mikrozitikoaren estadifikazioa
a)Tumoreak 5cm-ko tamaina du eta hurbileko gongoil lifatikoetara hedatu egin da.
Jon Etxeandia Zorroza
Berriro kalean, bizirik eta lanean
Jon Etxeandia 18 urte eta hilabete bat espetxean egin ostean berriro irten zen kalera. 2001eko uztailaren 20an ongi etorri ekitaldia egin zioten Bilboko La Casilla plazan.
Kalean berriro bizimodua antolatu eta Amnistiaren Aldeko Mugimenduan eta Ezker Abertzalearen mugimendu politikoan jardun zuen. GITE-IPESek bultzatutako San Frantziskoko gau eskolako euskara irakasle izan zen hil arte. Kukutza gaztetzean ibiltzen zen, Zazpi kaleetan, Bilbo zaharrean, Kafe Antzokian lanean... betiko lagunekin eta gazteekin. Moskotarrak konpartsako kidea izan zen.
Ekitaldi ugaritan parte hartzen zuen: presoen eta espetxeetako egoerak, espetxea eta literatura, langileria, nazioarteko borroka, baina batez ere Euskal Herriaren askatasunaren alde bizitza emandako gudariak zeramatzan barruan. Bizkargi egunean eta EAE-ANVk Albertian urtero egiten dituen ekitaldian parte hartuko zuen falta gabe.
Ataramiñe
Jon Etxeandia Ataramiñe elkarte eta argitaletxearen sortzaile eta partaidea izan zen hil arte. Presoekin harremanak lotu, idatziak bildu, editatu, argitaratu, aurkeztu eta zabaltzen jardun zuen. Espetxea eta literaturari buruzko hitzaldi franko ere eman zituen han eta hemen.
Birikako minbizi
Minbizi ez-mikrozitikoaren estadifikazioa
b)Tumoreak 7cm baino handiagoa izan daiteke eta ez da gongoil linfatikoetara hedatu.
Orokorrean, kirurgia bidez erauz daiteke.
Erbesteko espainiar literatura
Erbesteko espainiar literatura Espainiako Gerra Zibilaren ondoren (1936-1939) Espainiatik alde egindako errepublikaren aldeko idazleek egindakoa da. Hauetako asko errepresioaren beldurrez alde egin behar izan zuten; beste batzuk frankismoarekin ados ez egotearen ondorioz. Erbesteko herriak gisa hauek izan ziren aukeratuenak: hasieran Frantzia, ondoren Mexiko, Argentina, Ameriketako Estatu Batuak, Uruguai eta Txile.
Jon Etxeandia Zorroza
Heriotza Bilbon
47 urte zituenean hil zen etxean 2010eko otsailaren 9an. Hurrengo egunean lagun eta preso ohi ugari bildu ziren tanatorioaren aurrean agur xume bat egiteko. Kartzelan bizi izandako jazarpenek heriotzaren zerikusia izango zutela aipatu zuten bertan. Kartzelatik irten ondoren desoreka bipolarra diagnostikatu zioten, eta hainbat gorabehera ere izan zituen horren ondorioz.
Birikako minbizi
Minbizi ez-mikrozitikoaren estadifikazioa
Minbizi zelulak urrutiko gongoil linfatikoetara, torax ekoetara adibidez, biriki kanpoko egituretara, bihotz era, odol-hodietara, arnas-bideetara hedatu dira.
Erbesteko espainiar literatura
Egile nagusiak
Beste askoren artean hauek azpimarratu daitezke:
Jon Etxeandia Zorroza
Omenaldia La Casillan
2010eko martxoaren 13an hainbat elkartek omenaldi beroa egin zioten Bilboko La Casillan.
Stratford (Hego Dakota)
Stratford Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Brown konderrian kokatuta dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Jon Etxeandia Zorroza
Idazlanak
Kartzelako lanak. Askatasunak 2002an argitaratu zuen. Liburuan Jon Etxeandiak kartzelan idatzitako hainbat testu biltzen dira bertan, Juan Antonio Olagorta preso-ohiaren marrazkiekin batera.
Birikako minbizi
Minbizi ez-mikrozitikoaren estadifikazioa
IVA: tumorea toraxetik edota toraxetik kanpo hedatu egin da.
IVB: tumorea toraxetik kanpo beste organo etako eremu desberdinetara hedatu egin da.
Sendabidea
Birika-minbizia tratatzeko aukera desberdinak daude, horien artean, kirurgia, erradioterapia eta kimioterapia.
-Lobektomia: Birika lobulu bat erauzten da.
-Neumonektomia: Birika osoa erauzten da.
-Segmentektomia: Birika lobulu baten atal bat erauzten da.
Aurreneurriak
Birikietako minbiziaren prebentzioa eraginkorra izateko, arrisku faktoreak ekiditea eta faktore babesleak bermatzea ezinbestekoa da.
Biriketako minbizia saihesteko edo izateko arriskua murrizteko modurik onena ez erretzea da, izan ere, biriketako minbizien kausa nagusia tabakoa dela frogatu egin da, kasuen %80-90a, beraz, prebentzioa burutuz, saihesgarriak dira. Gainera, tabakismo pasiboak ere, hau da, beste batzuen kea arnasteak, biriketako minbizia izateko arriskua areagotzen du.
Honako faktore hauek biriketako minbiziaren arriskua areagotzea ekar dezakete:
Garrantzitsua da baita ere elikadura osasungarria eramatea eta ariketa fisikoa erregularki egitea.
Doonaha
1808n eraikitako Espiritu Santuaren eliza eta 1886an eraikitako Eskola Nazionala ditu.
Theophilus H. Holmes
Theophilus H. Holmes (1804ko azaroaren 13a - 1880ko ekainaren 21a) Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibileko Ekialdeko eta Trans-Mississippiko gatazka-lekuetan infanteria agindu zuen Ameriketako Estatu Konfederatu etako Armadako ofizial nagusia izan zen. Aurretik, Ameriketako Estatu Batuetako Armadako ofizial gisa aritua zen Seminole eta Estatubatuar-Mexikar gerretan. Jefferson Davis Ameriketako Estatu Konfederatuetako presidentearen lagun eta babestua, Trans-Mississippi departamenduko komandante izendatu zuten, baina huts egin zuen bere zeregin nagusian, hau da, Mississippiren gaineko Konfederazioaren kontrola defendatzea.
NGC 4379
NGC 4379 galaxia bat da, Coma Berenices konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Brocket (Ipar Dakota)
Brocket Ipar Dakotako hiri bat da. Ramsey konderrian kokatua dago. 2010ean 57 biztanle zituen, 2.01 kilometro koadrotan banatuta.
Bannisterita
Bannisterita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Bannisterita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Suitzako Lokomotor eta Makinen Fabrika
Suitzako Lokomotor eta Makinen Fabrika (Schweizerische Lokomotiv- und Maschinenfabrik), "SLM" gisa ere laburtua, Winterthurren kokatutako Suitzako enpresa bat zen.
Lokomotorren eraikuntzak pieza osagarriak behar zituen, hala nola motorrak, trakzioak eta ponpak. 1961ean Sulzer konpainiarekin bateratze baten bidez, eragiketa horiek SLM beraren barruan sartu ziren.
1998an, SLMk Sulzer-Winpro izena hartu zuen eta bere lan-taldea berrantolatu zuen, prozesuan 350 langile kaleratuz. Tranbiaren fabrikazioa Stadler Rail konpainiari saldu zioten eta Adtranz ingeniaritza Bombardier Transportation-i. Zuzendaritzak enpresa guztiz saltzea erabaki ondoren, Winpro AG entitatea sortu zen, bere jardun-eremuak automobil eta trenbide ibilgailuen sistemak eta makinak ziren. 2005eko irailaren 7an Winpro AG Stadler Rail-ekin bat egin zuten. 2000. urtearen erdialdean, lurrunezko tren-makinen dibisioa enpresatik guztiz banandu zen, Damplokomotiv- und Maschinenfabrik (DLM) izeneko entitate independente berria osatuz.
Sorgailu elektriko
Sorgailu elektrikoa energia mekanikoa energia elektriko bihurtzen duen gailu bat da, energia hau kanpoko zirkuitu elektriko baten erabili ahal izateko.
Energia mekanikoaren jatorria era askotakoa izan daiteke, biradera batek emanikoa edo barne-errekuntzako motor batek emanikoa, adibidez. Energiaren transformazioa iman finko batek edo elektroiman batek sortutako eremu magnetikoak armadurako harilkatuan indar elektroeragilea induzitzerakoan lortzen da vini pistinero eremu magnetiko eta harilkatuaren artean mugimendu erlatibo bat egotean, indar elektroeragilea sortzen da. Sistema hau Faradayren legean oinarritzen da.
Motor elektrikoek alderantzizko bihurketa egiten dute, energia elektrikoa energia mekaniko bihurtu. Motor elektriko eta sorgailu elektrikoek antzerakotasunak izan ditzakete. Motor elektriko asko elektrizitatea sortzeko erabili daitezke, askotan sorgailu elektriko onargarriak izan daitezkeelarik.
Sorgailu elektrikoek sare elektrikokoko ia energia guztia sortzen dute.
Terminologia
Sorgailu elektromagnetikoak kategoria nagusi bitan sailkatzen dira: dinamo eta alternadoreak.
Atal mekanikoak:
Atal elektrikoak:
Indar elektroeragilea eta zirkuitu baliokidea
Sorgailu elektriko bakoitzaren ezaugarri bat bere indar elektroeragilea da. Indar elektroeragilea, epsilon hizki greko xehearekin izendatua (ε), sorgailu beraren barnean karga elektriko bat polo negatibotik positibora eramateko behar den lana eta kargaren balioaren arteko zatidura da. Voltetan neurtzen da.
Eskuineko irudian sorgailu elektriko eta karga baten zirkuitu baliokidea ikusten da. Sorgailua tentsio iturri ideal bat eta barne erresistentzia batekin osatutako abstrakzio batekin irudikatzen da. Sorgailuaren V_G eta R_G, harilkatuaren erresistentzia neurtuz —laneko tenperatura kontuan hartuta—, eta tentsioa neurtuz bai zirkuitu-irekian eta kargan, kargako korronte jakin batentzat, zehaztu daitezke.
Eredu hau sinpleena da sorgailu batentzat; elementu gehiago gehituz eredu zehatzagoak egin daitezke, baina kalkuluen konplexutasuna asko haunditzen da.
Irudian, V_G sorgailuaren indar elektroeragilearen (ε) balioa da. V_L sorgailuko borneetan ematen den tentsioa da, zeina R_G sorgailuaren beraren erresistentziaren eta R_L kargako erresistentziaren menpekoa den. Kargarik ezean, ε indar elektroeragilea eta V_L sorgailuaren borneetako tentsioa berdinak dira, korronte elektrikoa 0 izaterakoan ez bait dago tentsio-jauskerarik R_G sorgailuko erresistentzian.
Sphaerodactylus millepunctatus
Sphaerodactylus millepunctatus Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Gerra seminolak
Gerra Seminolak, Floridako Gerra izenaz ere ezaguna, 1815 eta 1858 artean Floridan izandako hiru gatazka militar izan ziren, seminolen eta Ameriketako Estatu Batuaren artekoak. Lehen Gerra Seminola 1817 eta 1818 artean gertatu zen; Bigarren Gerra Seminola 1835 eta 1842 artean; eta Hirugarren Gerra Seminola 1855 eta 1858 artean. Bigarren Gerra Seminola, "Gerra Seminola" izenaz ezagunagoa, Ameriketako Estatu Batuek Independentzia Gerratik Vietnamgo Gerra arteko aldian parte hartu zuten gerrarik luzeena izan zen.
Villanova (Hego Korsika)
Villanova, Korsikako hegoaldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle ditu.
Year One (filma)
Year One (euskaraz Bat Urtea), 2009ko Harold Ramis estatubatuarrak zuzendutako historia eta abenturazko komedia film bat da. Jack Black, Michael Cera, Oliver Platt, David Cross eta Hank Azaria aktoreek antzeztu zuten.
Fontenotte
Fontenotte Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 25 etxebizitza zeuden, 22 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 3 hutsik zeuden. 23 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 22 etxebizitza nagusietatik 19 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 3 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 18 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 6 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 31 ziren, horien artean 22 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 22 pertsona aktiboetatik 21 lanean zeuden (12 gizon eta 9 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 9 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gaberako aterbea
Gaberako aterbea Bertolt Brechten poema batean oinarritutako Mikel Laboaren abestia izan zen, lehendabizikoz 1972an Euskal Kanta Berria albumean agertu zena. 1989an Berriro, Hamabi diskoan berrargitaratu zuen.
Negu Gorriak taldeak 1990ean bere bertsioa egin zuen Txerokee, Mikel Laboaren Kantak omenezko albumerako. Taldeak lehenengo estrofatik hartu zuten bere izena hain zuzen ere:
Gero irundar taldeak Negu Gorriak diskoaren barnean ere kaleratu zuen.
Joan Castejón
Izen osoa Joan Ramón García Castejón zuen.
Biografia
Bere artelanak Espainiako museo garrantzitsuenetako batzuetan egon dira ikusgai, hala nola, Arte Modernoaren Valentziako Institutuan, Alacanteko Unibertsitatearen Museoan, Valentziako Unibertitatearen «Martínez-Guerricabeitia» Bilduman , Miguel Hernández Unibertsitatean, Bankaixa Fundazioan, Valentziako Karmengo Zentroan, Alacanteko Arrain Lonjako aretoan eta Elxeko Arte Garaikidearen Museoan. Hamasei urte zituela, Valentziara joan zen bizitzera; bertan, Arte Ederren Zirkuluan eta San Carlos Academian trebatu zen.
1999an, Déniako semetzako izendatu zuten Castejón.
Txorta-lagun
Txorta-lagun edo larru-lagun bikote-harreman bat da, lotura afektiboa, adiskidetasun baten ohiko portaera eta jarrerak harreman intimoak edo sexualak izateko aukerarekin konbinatzen saiatzen dena. Parekatze modalitatea hau jada existitzen zen arren, kasu batzuetan maitale izenarekin, izen hau berriagoa da, eta ezkongai-harreman kontzeptuaren ondoren agertzen da, eta, beraz, beti berarekin lotuta definitzen da. Txorta-lagunak lotura afektibo txikiagoa eta betebehar txikiagoak izango ditu ezkongai batek baino, baina, adiskidetasun batean gertatzen den bezala, ez ditu betebeharrak erabat faltako.
Pontoi-zubi
Pontoi-zubi batek –zubi flotagarri ere ezagunak– flotagailuak edo sakonera-gutxiko itsasontziak –pontoiak– erabiltzen ditu oinezkoen eta ibilgailuen etengabeko zeharkatzean laguntzeko. Pontoi-zubiaren euskarrien flotagarritasunak, bestalde, eraman dezaketen gehienezko karga mugatzen du.
Pontoi-zubi gehienak behin-behinekoak dira, gehienak gerra-garaian eta larrialdi zibiletan erabiltzen direlarik. Bestalde, erabilera zibileko pontoi-zubi iraunkorrak daude, auto-trafikoari ibai edo aintzira baten barrena gurutzatzea ahalbidetu eta, aldi berean, ontzi edo itsasontziak igarotzen uzten dutenak. Hala, zubi flotatzaile iraunkorrak baliagarriak izan ohi dira ekonomikoki bideragarritzat jotzen ez denean zubi esekitzea; aitzitik, horrelako zubiek altxatuta dagoen edo altxatu edo kendu daitekeen atal bat behar dezakete, ur bidezko trafikoa ahalbidetzeko.
Pontoi-zubiak antzinatik erabiliak izan dira, eta historian zehar hainbat gudutan abantaila handiz baliatu dira; hala nola, Gariglianoko guduan Oudenardeko guduan, Rhin ibaiaren gurutzatze-momentuan Bigarren Mundu Gerran eta Iran-Irak Gerra-garaiko Egunsentia 8 Operazioan.
Ceesepe
Carlos Sánchez Pérez, arte munduan Ceesepe bezala ezaguna, (Madril, 1958ko maiatzaren 7a - Ibidem, 2018ko irailaren 7a), margolari, marrazkilari, komikigile espainiarra. Haren estiloa pop art barruan koka daiteke. La movida madrileña mugimenduaren artista ezaguna izan zen.
Izengoitia
Ceesepe izena berez akronimo bat zen: Carlos: ce, Sánchez: ese, Pérez: pe = "Ceesepe".
Biografia
Carlos Sánchez Pérez Madrilen jaio zen, 1958an. Underground komiki munduan hasi zen 70. hamarkadan; urte horietan Max, Nazario eta Javier Mariscal ezagutu zituen eta haiekin Bartzelonan lan egin zuen. Slober saila Star eta Bésame mucho aldizkarietan argitaratu zuen. Garai horren lan ezagunetariko bat Pedro Almodóvar zuzendariaren Pepi, Luci, Bom y otras chicas del montón (1980) lehen luzemetraiaren kartela izan zen. Geroago ere, 1987an, Almodovarren La ley del deseo filmaren kartela ere egin zuen.
Ceeseperen lehenengo bakarkako erakusketa 1979an antolatu zen, Madrilgo Buades galerian. 1982an Menéndez Pelayo Unibertsitateak haren obraren erakusketa antolatu zuen bestetik. 1984ko ARCO erakusketan gehien saldu zuenetariko egilea izan zen. Madrilgo Udalak plazaratu zuen Madriz aldizkarian lanean hasi zen; hedabide honetan Blas Piñar, Franco, Marx, Mao eta beste politikarien aurkako lanak plazaratu zituen. Ondorioz, Alianza Popular eskuineko alderdiak, egungo Partido Popular alderdiaren aurrerakaria, aldizkariaren eta egilearen aurkako kritika gogorrak zabaldu zituen.
Komikiaren mundua utzita, margolaritzari ekin zion buru-belarri. Herrialde askotan egin ditu erakusketak: Amsterdam, Paris, Angouleme, Ginebra, Bali, New York, Madril. Azken urtetan Rolling Stone edizio espainarraren azalak diseinatu ditu. 2011ko apirilean Espainiako Ministroen Kontseiluak Arte Ederren Meritoari Urrezko Domina eman zion.
60 urte zituelarik, 2018an, leuzemiaz hil zen.
Estiloa
Ceesepe berezko estiloa garatu zuen. Modu batez bere obra eragin askoren ondorioa izan zen, batez ere Peter Phillips eta Peter Blake egilearena. Baina bere lanetan ere Toulouse-Lautrec, Amedeo Modigliani eta Marc Chagallen eraginak ikus daitezke.