cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
K2
Ezbeharrak
Bestalde, 1994an Atxo Apellaniz mendizale arabarra bertan hil zen, Juanjo San Sebastian lagun zuelarik. Bilbotarrak bere liburuan deskribatzen du egun haietan gertatutakoa.
Lespéron
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Lespéron udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 896 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Taeniophallus nebularis
Taeniophallus nebularis Taeniophallus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Julia Lajos
Julia Lajos, benetako izena Juliana Julia Lajo Martín (Villagarcía de Campos, Valladolid,1895eko otsailaren 24a - Madril, 1963ko ekainaren 21a) aktore espainiarra izan zen.
Biografia
Valladolideko Villagarcía herrian jaio zen 1895eko otsailaren 24an. Mateo Lajo Santamaría eta Jesusa Martín López-en alaba izanik, jatorriz Vellizakoa eta Villabragimakoa, Valladoliden. 1909an Don Juan Tenorio lanarekin egin zuen debuta agertoki batean Gómez Ferrerren Antzerki Konpainian. Hala, ibilbide luzea hasi zuen Espainiako antzerkian, batez ere paper komikoetan, itxura fisiko lodi eta atseginagatik eta umorerako gaitasunagatik. 40ko hamarkadan bere konpainia sortu zuen.
1926an hasi zen zineman, Francisco Gómez Hidalgoren "La malcasada" filmarekin. Bereziki aktiboa izan zen 40ko hamarkadan, eta, batez ere, bigarren mailako rolak interpretatu zituen, askotan komikoak ziren erregistroarekin. Aipatzekoa da Edgar Nevillereki n izan zuen lankidetza. 1963ko ekainaren 21ean hil zen Madrilen.
ETE Ligako 2023ko denboraldia
ETE Ligako 2023ko denboraldia ETE Ligaren seigarren denboraldia izango da.
Historia
Zortzi taldek eman zuten izena Ligan parte hartzeko. Astillerok debuta egingo du Castreñaren tokia hartuta eta lau urteren ondoren Kaiku itzuli da.
Cursus honorum
Cursus honorum, latinez Ohorezko bidea, Antzinako Erroman estatu-gizonek jarraitu beharreko karrera politikoa zen, mailaz maila guztiz zehazturik zegoena. Politika maila gorenera heldu nahi zutenek tribuno militar gisa, erromatar legioko eta erromatar estatuko ofizial karguaz alegia, abiatu behar zuten bere karrera. Ondorengo karguak hurrenez hurren kuestore, edil kurul, pretore, kontsul eta zentsore ziren.
Uropeltis ocellatus
Uropeltis ocellatus Uropeltis generoko animalia da. Narrastien barruko Uropeltidae familian sailkatuta dago.
Maysville (Georgia)
Maysville  Georgiako estatuko herri bat da. Liberty konderrian kokatua dago. 2010ean 1,798 biztanle zituen, 11.03 kilometro koadrotan banatuta.
Rabaulichthys stigmaticus
Rabaulichthys stigmaticus Rabaulichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Cyanocharax alegretensis
Cyanocharax alegretensis Cyanocharax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Metomen (Wisconsin)
Metomen Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Fond du Lac konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Uropeltis petersi
Uropeltis petersi Uropeltis generoko animalia da. Narrastien barruko Uropeltidae familian sailkatuta dago.
Rabaulichthys squirei
Rabaulichthys squirei Rabaulichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Bertikal (jokoa)
Bertikal Aretxabaletan asmaturiko joko edo buru-hausgarri bat da. 2013. urtean aurkeztu zen eta hamarkada horretan arrakasta handia izan zuen.
Historia
Oscar Encinak asmatu zuen eta herriko Dagda tabernan izan zen aurkezpena 2013ko apirilaren 22an. Ytres Assembly enpresak ekoizten zuen. Hasiera hartan arrakasta handia izan zuen, lehiaketak ere antolatu izan ziren. Pablo Lombardo izan zen lehenengo lehiaketako irabazlea eta 18.84 segundutan lortu zuen jokoa amaitzea.
Bertikal Aretxabaleta Kirol Elkartearen babesle nagusia ere bihurtu zen 2014. urtean. Nazioarteko joko eta jolasen feriatan ere izan zen, esate baterako 2016an Chicagon. 2018. urtean orduan Real Madrilen jokatzen zuen Cristiano Ronaldo futbolariak jokoaren berri izan zuen, bai eta kirol elkarteak futbolaren inguruan egiten duen lanaren berri ere, eta jokalari portugaldarra Bertikal idatzita zuen kamiseta batekin azaldu zen sare sozialetan.
Deskribapena
Plastikoz egindako hodi bertikal bat da, hortik bere izena. Hodi hori lau zatitan banaturik dago eta zati bakoitza zilindro birakari bat da, barnean labirinto bat duena. Helburua bolatxo bat ahalik eta azkarren goiko puntatik beheraino jeistea da. Zailtasun desberdinetako zilindroak daude eta koloreak ere pertsonalizatzen dira.
Cyanocharax dicropotamicus
Cyanocharax dicropotamicus Cyanocharax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Bertikal (jokoa)
Deskribapena
Zilindro aldagarriekin 192 konbinazio lor daitezke.
Carlos Alberto Menditéguy
Poloa eta golfa
1940an Manuel Andrada ordezkatu zuen El Trébol taldeko jokalari gisa, aurreko urtean Argentinako Open Txapelketa lortu zuena. Menditeguyk 10eko handicapa zuen jada. Julio anaiarekin eta Luis eta Heriberto Duggan anaiekin batera, taldeak beste lau aldiz irabazi zuen munduko kluben arteko polo lehiaketarik handiena (1940, 1941, 1942 eta 1943).
1942an, Menditeguy Tortugas Irekia irabazi zuen La Espadaña laukotearen parte izan zen, munduko hirugarren polo txapelketa nagusia. Eliseo V. Segura (semea) eta Tomás eta Luis Garrahan anaiak ere talde horretan zeuden. Polo jokalari gisa Konex saria irabazi zuen onenetako bat bezala.
Beste behin, Juan Segurarekin, garai hartako herrialdeko golf jokalari afizionatu onenarekin, apustu bat egin zuen. Apustu egin zuen hiru hilabetean scratch-a egiteko gai izango zela, hau da, kolpeen batura ideala, zelaiko parea deritzona lortzeko, Roberto De Vicenzo aipagarriak esan zuen: "Apustu horren berri banekien eta esan nion 'ero batek ez du lortzen'. Baina egin zuen eta munduko errekorra da ".
Automobilismo karrera
Automobilista gisa beti izan zen dena ala ezer. Tenperamentuzkoa, azeleragailua sakon sakatzen zuen hasieratik amaierara arte. Noski, motorra ez zuen beti lagun. Klasikoa da irabazten ari zenean 1963ko Sari Nagusian, Arrecifesera iristetik 15 km- ra, bere Fordeko motorrak nahikoa esan zuen anekdota. Munduko etsipen guztiarekin atera, eskularruak kendu eta kotxearen kapotaren gainean jarri zituen. Orduan zigarro bat lasai piztu zuen eta bere lagunari -Linares “Negro” ospetsuari- metxeroa emanez esan zion: “Har ezazu gasolina pixka bat tangatik eta bota ezazu gainera. Erre ezazu, Linares, erre ezazu”.
Taeniophallus quadriocellatus
Taeniophallus quadriocellatus Taeniophallus generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Carlos Alberto Menditéguy
Automobilismo karrera
1950ean debutatu zuen eta Torreoneko zirkuituko irabazlea izan zen, Mar del Platan, Ferrari batekin Sport kategorian. Turismo Carreteran 1952an egin zuen Coronel Pringles-en itzulian eta 13. postuan sailkatu zen. Kategoria horretaz esan zuen: «Kirol aldetik, Turismo de Carretera zen bizitzan gehien nahi nuena. Eta, hala ere, atsekabe gehien eman zidana». 1956an irabazi zuen lehen aldiz, Olavarríako zirkuituan, eta Emiliozzi anaiei beraiei 38 segundoko aldearekin. Ondoren, Olavarríako eta Arrecifeseko zirkuitoetan egin zuen 1959an. Sierra de Cordoba eta Mar y Sierras Vuelta 1962an eta, azkenik, Tres Arroyoseko Vuelta 1966an. Santa Feko Vueltako lehen etapa ere irabazi zuen 1958an. 1960ko Sari Nagusiko 1., 2. eta 3. etapak. 1963ko GPko hirugarrena eta Córdobako CIPA sariaren lehenengoa.
Gimnastika 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – tranpolina gizonezkoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetako gizonezkoen tranpolin gimnastikoa 2021eko uztailaren 31n egin zen Ariake Gimnastika Zentroan.
Carlos Alberto Menditéguy
1 Formula
TCtik kanpo, nazioarte mailan, 1956ko urtarrilaren 28an Buenos Aires Hiriko 1000 km-etan irabazi zuen, Stirling Moss-ekin lankidetzan eta Maserati 300 batean. Hiru eguneko aklimatazioa nahiko izan zen Charly-rentzat 1 Formulako munduko txapeldunordearen denborak jaisteko.
Lasterketa honen emaitza bezala, Maseratik 250F ofizial bat eskaini zion F1erako. Juan Manuel Fangiok honako hau esan zuen automobil txapelketa nagusian egin zuen ilasterketaz: "Menditeguy ez zen munduko txapeldun izan, beharbada ez zuelako nahi izan". Hamaika Sari handitan parte hartu zuen. 1953ko urtarrilaren 18an egin zuen debuta, podium bat lortu zuen eta guztira 9 puntu lortu zituen txapelketaren sailkapenean.
Brigitte Bardotekiko polemika
1956ko 1 Formulako Sari Nagusietako bat jokatzear zegoen eta Carlos Menditeguy Maserati etxeko pilotu ofizialetako bat izan zen. Argentinarrak aldez aurretik jakinarazi gabe, hitzordua galdu zuen entrenamenduetan eta baita lasterketarako ere. Markaren arduradunek, txundituta eta kezkaz beteta, ez zuten gertatutakoa ulertu. Handik gutxira kasua ezagutzera eman zen. Charly Kosta Urdinean zegoen Brigitte Bardot aktore frantsesaren konpainian. Jakina, horrek taldearen desafekzioa eragin zuen diziplina ezaren ondorioz. Hala ere, naturaltasun handienarekin erantzun zuen: «Ez zen mespretxatzeko aukera, ezta?».
Gordio
Gordio (Γόρδιον; Gordium; Gordiyon) antzinako Frigiako erresumako hiriburua zen. Egungo Yassihüyük aztarnategiari dagokio, egungo Ankarako probintzia turkiarrean, Turkiako hiriburu den Ankaratik 96 kilometro hego-mendebaldera, Polatli barrutian. Gordioren muina, gotorlekuak, behe hiriak eta beste gotorleku batek osatua (Küçük Hüyük), Sangarioren (Σαγγάριος, egungo Sakarya) ekialdeko ibarrean zegoen, Anatolia erdialdetik Itsaso Beltzeranzko bidea egiten duen ibaia, beranduago, kontrako aldean aldiri zabalak sortu ziren arren. Bere izena, Gordiasekin lotua dago, Frigiako lehen erregeetako bat.
Mailarik antzinakoenak, Brontze Aro ertainekoak dira (K.a. 1500 inguru). K.a. XII eta X. mendeen artean, frigiarrak, dirudienez Traziatik iritsitakoak, Anatolia erdialdean ezarri ziren, Frigiako erresuma bateko ebidentziarik, K.a. VIII. mendea arte ez dagoen arren. Frigiak, bere distirarik handiena, Midas erregearen erregealdian lortu zuen (K.a. VIII-VII. mendeak), hiria birfundatu zuela uste dena. Bere erregealdiaren amaiera inguruan. Frigiak, zimeriarren inbasioak jasan zituen, nortzuk Gordioren suntsipenaren erantzule izan zitezkeen. Lidiarrek, zimeriarrak kanporatu eta Frigia konkistatu zuten K.a. 620 inguruan.
Gordionen inguruan, 80 hil tumulu inguru aurkitu ziren, Frigiako erregeek eraikiak. Horietatik handienak (jatorrian Midasen hilobia bezala ezagutu zena, gaur egun, bere aurreko erregeren batena dela uste den arren) 300 metroko diametroa eta 47 metroko altuera du.
Persiar konkistaren ondoren (K.a. 547), Gordio, Frigia satrapiako hiriburu bihurtu zen, baita garnizio militar iraunkor baten egoitza ere. Bere garrantzi estrategikoa, Sangario ibaiaren gurutzearen kontrolean zegoen. Gordiotik, Susa eta Sardes lotzen zituen errege bide persiarraren adar bat behintzat igarotzen zen. Galtzadaren hondakinak, oraindik ikus daitezke, eta, hauek erromatar garaian datatuak daudela dirudien arren, edozein kasutan, jatorrizko persiar ibilbidean egongo lirateke. K.a. 334an, Alexandro Handiaren armadak konkistatu zuen, Gordiar korapiloaren gertaera ezaguna gertatuz. Alexandro hil ondoren, Gordio, Seleuzidar Inperioaren zati izan zen, Galaziarena, Pergamoko erresumarena, eta, azkenik, K.a. 189tik aurrera, Erromatar Errepublikarena lehenik eta Erromatar Inperioarena ondoren. Erromatar garaian, jatorrizko hiria utzi egin zen, soilik Sangarioko mendebaldeko finkapenak mantendu zirelarik.
1371 Resi
1371 Resi asteroide gerrikoan aurkitutako 1371. asteroidearen izena da. 1935eko abuztuaren 31an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1935 QJ zen.
Karbono hidrato
Karbono hidratoak edo karbohidratoak, azukre edota gluzido ere deituak, molekula organiko ugarienak dira gizakiongan. Polihidroxialdehido eta polihidroxizetonak dira, guztiek baitute hainbat hidroxilo taldez asetako katea karbonatua eta bi talde funtzional horietakoren bat, aldehidoa edo zetona, eduki ditzaketen beste hainbaten artean. Karbono [C], hidrogeno [H] eta oxigenoz [O] daude osatuak, eta nitrogenoa [N], fosforoa [P] eta sufrea [S] ere izan ditzakete eta formula enpirikoa [Cx(H2O)y] da. Energia gordetzeko formarik garrantzitsuenak dira.
Karbohidratoen kateek luzera desberdinak dituzte, eta maila biologikoan garrantzitsuak diren hiru kategoria desberdintzen dira: monosakaridoak, disakaridoak eta polisakaridoak.
Definizio eta etimologiak
Karbono hidratoak edo karbohidratoak: 1996az geroztik, karbohidrato terminoa ordezkatzeko saiakerak izan ziren. Kimika Puru eta Aplikatuko Nazioarteko Batasunaren Komite Bateratuak (International Union of Pure and Applied Chemistry) eta Biokimika eta Biologia Molekularraren Nazioarteko Batasunaren Komite Bateratuak (International Union of Biochemistry and Molecular Biology) karbohidrato terminoa gomendatzen dute, eta karbono hidrato ez erabiltzea gomendatzen dute.
Gluzidoak: Polimerizazioaren eta ur-galeraren ondorioz, glukosaren deribatutzat har daitezke. Hitz hori grekotik γλυκύς (glyκýs edo glukús) dator. Izan ere, glukus hitzak gozoa esan nahi du.
Sakaridoak: Grekotik σάκχαρ [sácchar] datorrena eta azukrea esan nahi duena. Gluzido mota nagusien erro nagusia da (monosakaridoak, disakaridoak, oligosakaridoak eta polisakaridoak).
Irinak: Izen horrekin ezagutzen dira ale-hauts guztiak, baita tuberkulu eta sustraienak ere, baldin eta fekula (almidoia) badute.
Funtzioak
Hainbat funtzio betetzen dituzte, eta horietako nagusiak honakoak dira:
Ezaugarriak
Gluzido gehienak landareek sortzen dituzte fotosintesian (prozesu konplexu horren bidez, inguruneko karbono dioxidoa azukre sinple bihurtzen da). Gluzidoak, gehienbat, karbono, hidrogeno eta oxigeno atomoek osatzen dituzte. Lotura kimikoak dituzte, kobalente motakoak, baina energia asko biltzen dute, eta molekula oxidatzen denean askatzen da. Naturan, izaki bizidunen funtsezko osagaia dira, eta biomolekula isolatuen edo proteinak eta lipidoak bezalako beste batzuekin lotutako biomolekulen parte dira; konposatu organikorik ohikoenak dira naturan.
Gluzidoek funtsezko bi paper betetzen dituzte izaki bizidunetan. Alde batetik, zelulek berehala erabiltzeko molekula energetikoak dira (glukosa), edo ondoren kontsumitzeko biltegiratzen dira (almidoia eta glukogenoa); 1 g-k 4,5 kcal. ematen ditu. Bestalde, polisakarido batzuek egitura-funtzio garrantzitsua dute, landareen zelula-paretaren (zelulosa) edo artropodoen kutikularen zati baitira.
Monosakaridoak
Gutxienez hidroxilo (-OH) talde bat eta karbonilo talde bakarra duten eskeleto karbonatuak dira. Beren formula enpirikoa (CH2O) y</sub) da eta karbonilo taldearen kokapenaren arabera, polihidroxizetona edo polihidroxialdehidoak izan daitezke. Karbonilo taldea (C=O) lehenengo karbonoan badago aldosa izango da, eta bigarrenean badago, aldiz, zetosa. Eskeleto karbonatu sinplea izan ohi dute, adarrik eta lotura bikoitzik gabea. Karbono kopuruaren arabera bereizten dira, tri/tetr/pent/hexosak izan daitezkeelarik, baina naturan agertzen diren ugarienak 6 karbonoko hexosak dira, glukosa eta fruktosa kasu. Bestalde, aldopentosak azido nukleikoen osagaiak dira, D-erribosa eta 2-desoxierribosa, hain zuzen ere.
Bi funtzio nagusi betetzen dituzte monosakaridoek. Alde batetik, bat-bateko energia-ekarpena ematen digute, eta, beste alde batetik, gluzido konplexuagoak sintetizatzeko monomeroak dira.
Monosakaridoak hiru ezaugarriren arabera sailkatzen dira: karbonilo taldearen posizioa, daukan karbono atomo kopurua eta bere kiralitatea.
Karbonilo-taldea katearen mutur batean aurki daiteke; kasu horretan, aldehidoa da, edo, kate ikaztuaren barruan, zetona. Molekulak aldehido-talde bat badu, monosakaridoa aldosa da ; bestalde, zetona-talde bat badu, monosakaridoa, orduan, zetosa da. Monosakaridoak, ikuspuntu kimiko batetik, polialkoholak dira hidroxilo taldeen presentziaren ondorioz, eta, dituzten karbonilo taldearen arabera, polihidroxialdehidoak eta polihidroxizetonak bereizten dira.
Karbono-kopuruaren arabera, triosak daude, hiru karbono-atomo dituztenak; tetrosak, lau badituzte; pentosak, bost badituzte; sei karbono-atomo dituztenei hexosa deritzo, eta, azkenik, zazpi karbono-atomo dituztenak heptosa dira.
Monosakaridoen nomenklaturarako, ohikoa da azken bi irizpide horiek modu konbinatuan erabiltzea, agertzen den karbonilo-multzoaren arabera, monomeroaren karbono-kopurua adierazten duen izenaren aurretik aldo- edo zeto- aurrizkia ipiniz. Glukosa aldohexosa da (sei karbono atomo dituen polihidroxialdehidoa), eta erribulosa zetopentosa (bost karbono atomo dituen polihidroxizetona).
Gainera, karbono asimetrikoak daudenez (hau da, erradikal desberdinak dituzten karbonoak), isomeria dute. Karbono guztiak, katearen muturrekoak eta karbono karbonilikoa izan ezik, asimetrikoak dira. Karbono asimetrikoak egoteak estereoisomeria egotea ahalbidetzen du. Kiral-erdigunerik ez duen monosakarido zetotriosa bakarra dihidroxiazetona da.
Asimetria hori dela eta, monosakarido bakoitzak isomero kopuru jakin bat du. Adibidez, D-glukosa aldohexosak (CH2O)6 formula du. Formula horretatik, sei karbono-atomoetatik bi izan ezik, guztiak erdigune kiralak dira, eta D-glukosa estereoisomero posibleetako bat da. Glizeraldehidoaren kasuan, aldotriosa bat, esteroisomero posible pare bat daude, enantiomeroak eta epimeroak direnak (1,3-dihidroxiazetona, dagokion zetosa, molekula simetriko bat da, erdigune kiralik ez duena).
D edo L izendapena karbonilo taldetik urrunen dagoen karbono asimetrikoaren orientazioaren arabera egiten da: hidroxilo taldea molekularen eskuinean badago D azukrea da, eta ezkerrean badago L azukrea. D azukreak direnez ohikoenak, normalean, D letra ez da erabiltzen.
D edo L notazioak konposatua zein familia edo serieri dagokion baino ez du adierazten, eta ez du, nahitaez, argi polarizatuan inprimatzen duen errotazioaren zeinua adierazten. Adibidez, D-fruktosa zetohexosa oso lebogiroa da, nahiz eta D seriekoa izan (izan ere, fruktosari lebulosa ere esaten zaio, molekula oso lebogiroa baita). Era berean, glukosa dextrogiroa da, eta, horregatik, antzina asko erabiltzen zen dextrosa izena ere hartzen du.
Talde edo familia horietan, gluzidoak bereizteak garrantzi biologikoa du. Goi mailako organismoek D taldeko gluzidoak baino ez dituzte erabiltzen eta sintetizatzen. Oso gutxi dira egitura zelularretan edo gizakiaren humore organikoetan dauden L serieko konposatuak.
Aldehido-talde bat duten monosakaridoak substantzia erreduktoreak dira, batez ere ingurune alkalinoan. Zetosek, berriz, zetona sinpleek ez bezala, ahalmen murriztailea dute ingurune alkalinoan ere, isomerizazio xumea dutelako aldosen bitarteko forma enolikoen bidez. Laborategian erabiltzen diren monosakaridoak ezagutzeko erreakzio batzuek ahalmen murriztaile hori baliatzen dute.
Eratorritako monosakaridoak
Eratorritako monosakarido mota hauek bereizten dira:
Ziklazioa
Bost karbono atomo edo gehiago dituzten monosakaridoak eta aldotetrosoak (lau karbono atomoko hartz aldehido-talde funtzional batekin) modu ziklikoan agertu ohi dira eraztunak osatuz disoluzio urtsuan daudenean. Horretarako, karbono karbonilikoak lotura kobalente bat sortu du kate berean dagoen karbono atomo bati lotutako hidroxilo taldeko oxigenoarekin. Horrela, lotura hemiazetaliko bat gertatzen da (hidroxilo talde batek aldehidoarekin erreakzionatzen badu), edo lotura hemizetaliko bat (erreakzioa hidroxilo talde baten eta zetona baten artean gertatzen bada). Lotura hemiazetaliko eta hemizetalikoen eraketatik, karbono asimetriko gehigarri bat sortzen da (lau erradikal guztiak desberdinak dituena), karbono anomeriko izena hartzen duena, eta karbono anomeriko hori karbonoarekiko oxigeno-zubi batekin lotuta geratzen da, erreakzionatu zuen hidroxilo multzotik zetorrena. Karbono asimetrikoaren presentziari esker, bi estereoisomero berri ager daitezke: zentro anomerikoaren hidroxilo taldea (Fischerren proiekzioaren arabera) hidroxiloaren alde berean dagoenean urrutien dagoen kiral erdiguneari lotuta, β esaten zaio; kontrako aldeetan kokatuz gero, berriz, ondoriozko estereoisomero pare horri anomero deritze.
Erabilera zelulatan
Monosakaridoak dira metabolismorako erregai iturri nagusia, eta energia iturri gisa (glukosa da naturan garrantzitsuena) eta biosintesi gisa erabiltzen da. Monosakaridoak zeluletarako behar ez direnean, azkar hartzen dute beste forma bat, polisakaridoak esaterako. Gainera, erribosa eta desoxirribosa azido nukleikoen egiturazko osagaiak dira. Landare-ehun ugari dituzte, eta, horietan, egituran dituzten zuntz- edo zur-elementuak eta tuberkuluen, hazien eta fruituen nutrizio-erreserbako konposatuak osatzen dituzte. Animalien ehunetan ere, oso banatuta daude humore organikoetan disolbatuta eta funtzio desberdinak dituzten molekula konplexuetan. Landareek karbohidratoak sintetizatzen dituzte CO2 eta H2O-tik abiatuta, eta argi-energia hartzen dute fotosintesia izeneko prozesu batean. Gluzido horiek animaliek jaten dituzte, eta, neurri handi batean, erregai gisa erabiltzen dira. Giza elikaduran, karbohidratoak dira energia-hornitzaile nagusiak. Dieta orekatu batean, karbohidratoek kaloria guztien % 50-60 eman behar dute.
Biosferaren ziklo energetiko nagusia karbohidratoen metabolismoaren mende dago hein handi batean. Azter dezagun labur ziklo hau. Fotosintesian, landareek atmosferako CO2-a hartu eta karbohidratoetan finkatzen dute. Oinarrizko erreakzioa honela deskriba daiteke (modu izugarri sinplifikatuan): CO2 karbohidratoetara murriztea, kasu horretan argiak eragindako glukosak irudikatuta. Karbohidrato horietako asko landareetan biltegiratzen dira almidoia edo zelulosa moduan. Animaliek landare edo animalia belarjaleak janda lortzen dituzte karbohidratoak. Horrela, landareek sintetizatutako karbohidratoak animalia-ehun guztien karbono-iturri nagusi bihurtzen dira. Zikloaren beste erdian, bai landareek, bai animaliek, metabolismo oxidatiboaren bidez, fotosintesiaren alderantzizko erreakzio bat egiten dute, eta, horren bidez, berriz ere CO2 eta H2O sortzen dute. Karbohidratoen oxidazio hori metabolismoaren energia sortzeko prozesu nagusia da.
Disakaridoak
Naturan ugarienak diren oligosakaridoak bi monomeroz osaturikoak dira eta disakarido izenez ezagutzen dira.
Disakarido batzuk karbono anomeriko bat aske izaten dute, eta ondorioz monosakaridoek zuten ahalmen erreduzitzailea mantentzen dute. Beste hainbat propietate ere gordetzen dituzte, hala nola, mutarrotazioa eta disolbagarritasuna. Mota honetako disakarido ezagunenak maltosa, isomaltosa, zelobiosa eta laktosa dira.
Beste kasu batzuetan, ordea, bi karbono anomerikoak elkarri lotzen dira eta disakaridoak mutarrotazio eta erreduzitzaile ahalmena galtzen du.
Ohiko disakarido batzuk dira:
Oligosakaridoak
Oligosakaridoak monosakaridoen hiru eta hamar molekula artean osatuta daude, eta, hidrolizatzean, askatu egiten dira. Hala ere, egileen arabera, gluzido baten definizioa aldatu egiten da oligotzat edo polisakaridotzat jotzeko. Kateko monosakarido kopuruaren arabera izan daitezke: disakaridoak (laktosa, adibidez), tetrasakaridoa (estakiosa), pentasakaridoak, eta abar.
Oligosakaridoak, maiz, proteinei lotuta egoten dira, glukoproteinak eratuz proteinen sintesiaren ondoren aldatzeko modu arrunt gisa. Itzulpenaren osteko aldaketa horien artean daude Lewisen oligosakaridoak, odol-taldeen bateraezintasunen erantzuleak baitira: alfa-Gal epitopoa, xenotrasplantean errefusatze hiperakutuaren arduraduna eta O-GlcNAc aldaketak.
Giza esnean, frutan, barazkietan eta eztian egoten dira, bai konfigurazio librean, bai glukolipido eta glukoproteina moduan.
Polisakaridoak
Polisakaridoak kateak dira, adarkatuak edo ez, hamar monosakarido baino gehiagokoak, ur-molekula batzuen galerarekin monosakaridoen molekula askoren kondentsaziotik eratorriak. Formula enpirikoa da: (C6 H10 O5)n. Polisakaridoak polimero biologikoen mota garrantzitsu bat dira, eta organismo bizidunetan duten funtzioa egiturarekin edo biltegiratzearekin lotuta egon ohi da.
Polisakaridoek, lipidoek eta proteinek ez bezala, polimero linealak nahiz adarkatuak sor ditzakete. Izan ere, -osa desberdinak lotzen dituzten lotura glukosidikoak monosakaridoaren edozein hidroxilo taldetan gerta daitezke. Hala ere, polisakarido gehienak linealak dira, eta adarrak dituztenak ondo definitutako formetan egiten dituzte.
Homopolisakaridoak
Homopolisakaridoak polisakarido mota bat dira, monomero-mota bakarrez osatuak, -osa edo haietatik eratorriak, eta lotura O-glukosidikoen bidez elkartzen dira. Homopolisakaridoen barruan, erreserba-funtzioa dutenak eta egitura-funtzioa dutenak bereiz daitezke. Sarritan, homopolisakaridoei izen bat ematen zaie, haiek osatzen duten -osa motatik eratorria: horrela, almidoia, glukogenoa edo zelulosa, oro har, glukano gisa bil daitezke (polisakaridoak, D-Glukosaren unitateen elkarketaz osatuak). Bestalde, galaktanoak galaktosaz osatutako polimeroak soilik dira.
Erreserba-funtzioa duten homopolisakaridoak
Erreakzio metabolikoetan, energia lortzeko erreserba gluzidikoaren funtzioa duten homopolisakarido nabarmenenak glukogenoa eta almidoia dira:
Almidoia landare gehienek monosakaridoak biltegiratzeko erabiltzen duten modua da; hau da, landareen nutrizio-erreserba egiteko funtzioa du. Almidoia zeluletan uzten da, amiloplasto izeneko organulu batean, jatorrizko landarearen arabera forma eta tamaina aldatzen duten pikorrak eratuz. Giza elikaduraren karbohidrato nagusia da almidoia. Ogian, zereal-artoan, patatetan, arrozean, frutetan, esnekietan (esnea eta jogurtak, adibidez) eta lekale batzuetan aurki daiteke. Landare-zelula gehienek almidoia sintetizatu arren, nabarmentzekoa da almidoia tuberkuluetan (patata, adibidez) eta hazietan gordetzen dutela.
Bi glukano desberdinek osatzen dute: amilosa (lineala) eta amilopektina (adarkatua). Glukosa polimeroak dira, baina egitura eta propietate desberdinak dituzte. Oro har, almidoiak % 20 inguru izaten du amilosa, eta gainerakoa amilopektina izaten da. Proportzio hori aldatu egiten da almidoiaren jatorriaren arabera. Biak, amilosa zein amilopektina, amilasa eta glukosidasa entzimen bidez digeritu daitezke, listuan zein pankreako urinean.
Amilosa: D-glukosaren 1.000-5.000 unitatek osatzen dute, eta horrek 160 eta 800 kDa arteko masa molekularra ematen du. Glukosak lotura glukosidikoen bidez lotzen dira beren artean α(1→4) kate luzeak osatuz. Lotura mota horrek katearen kokapen helikoidala ahalbidetzen du, ardatz nagusi baten inguruan bildua. Helize-buelta bakoitzak sei glukosa-unitate hartzen ditu. Hondakin monosakaridoen hidroxilo multzoak kanpora begira jartzen dira, eta, ondorioz, helizearen barrualdea nahiko giro hidrofobo bihurtzen da. Uretan, amilosa-molekulek elkartzeko eta prezipitatzeko joera dute, eta, horregatik, ez dute soluzio egonkorrik sortzen. Iodoarekin egindako erreakzioa almidoia ezagutzeko erabiltzen da (erreakzio kimiko horri iodoaren proba esaten zaio). Amilosa-iodo konplexuak kolore urdin bizia eragiten du, eta iodo eta amilopektinaz osatutakoak, berriz, gorriaren eta bioletaren artean aldatzen den kolorea ematen du. Kolore hori desagertu egiten da berotzean, sortutako egitura hautsi egiten baita.
Amilopektina: Tamaina molekular handiagoa du amilosak baino; 100 milioi Da arteko masetara irits daiteke, eta horrek 600.000 glukosa baino gehiago polimerizatzea dakar. Oinarrizko egitura amilosarenaren antzekoa da; hau da, lotura glukosidikoen bidez lotutako glukosek osatzen dute α (1→4), baina adarrak izateagatik bereizten da. Adarkadurak 24-26 glukosa arteko kate linealak dira, elkarren artean alfa-1->4 lotura glukosidikoen bidez lotuak, eta antzeko egitura duen erdiko kate bati lotzen zaizkio, lotura glukosidikotik  lehen glukosaren 1 karbonotik kate nagusiko glukosa baten 6 karbonora arte (alfa-1->6 lotura). Adarrak txertatzen diren katetik, hamar bat glukosa-unitatek bereizten dituzte. Adar primarioetatik ondorioztatzen dira (alfa-1->6 loturen bidez) bigarren mailako beste batzuk, eta, horietatik, 15-16 unitateko hedadura duten hirugarren sektoreko adarrak. 1-21 irudiaren eskemak amilopektinaren egitura posiblea adierazten du. Almidoia uretan berotzen denean, amilopektinak biskositate handiko disoluzioak eratzen ditu. Molekularen gainazalean dauden hidroxilo talde ugariek ura erakartzen dute, eta gela egonkor bat eratzen da (almidoia loditua). Amilosa eta amilopektina molekulen arteko egiturazko desberdintasunen ondorioz, iododun konplexuak kolorea du; amilopektinak kolore morea ematen du. Almidoiak ez du ahalmen murriztailerik, amilosa- edo amilopektina-molekulen glukosia-loturek aldehido-funtzio potentzialak blokeatzen dituzte (kate nagusiaren mutur batean bat izan ezik). Elikagaien almidoia digestio-zukuen entzimek degradatzen dute osagaiak libre utzi arte. Hesteetako mukosak monosakaridoak bakarrik xurga, eta organismoak erabili ditzake.
Kimuraita-(Y)
Ezaugarriak
Kimuraita-(Y) karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.
Karbono hidrato
Egitura-funtzioa duten homopolisakaridoak
Zelulosa eta kitina egiturazko polisakaridoen adibideak dira. Zelulosak landareen eta beste organismo batzuen pareta zelularra osatzen du, Lurreko molekula organiko natural ugariena da. Kitinak zelulosaren antzeko egitura du, baina nitrogenoa du adarretan, eta, horrela, indarra handitzen du; artropodoen exoeskeletoan eta onddo askoren pareta zelularretan dago, eta polisakarido eraldatu, erresistente eta gogorra izatetik nabarmentzen da.
Zelulosa 10.000 glukosa-unitate baino gehiagok osatzen dute, eta β(1→4) lotura glukosidikoen bidez lotzen dira. Egitura lineala du, eta ez du adarrik. α(1→4) eta β(1→4) erlazioen geometrian dagoen aldea amilosa- eta zelulosa-molekulen osaera desberdinaren erantzulea da, nahiz eta biak glukosazko polimero linealak izan. β(1→4) zelulosa-lotuneetan, glukosa-unitate bakoitzak 180 gradu biratzen du aurrekoari dagokionez. Horri esker, kate zuzen luzeak sor daitezke hidrogeno-zubi motako loturen bidez egonkortuta. Amilosaren α(1→4) loturek, berriz, egitura helikoidala errazten dute. Zelulosazko hariak paraleloki biltzen dira erresistentzia fisiko handiko mikrofibrillak osatzen dituzten sortetan. Erresistentzia horretan, ondoko kateen artean dauden hidrogenozko zubi ugariek laguntzen dute. Gizakien digestio-zukuek ez dute beta lotura glukosidikoen hidrolisia katalizatzeko gai den entzimarik, eta, horregatik, ezin da zelulosarik erabili mantenugai gisa. Elikagai begetalekin sartzen den zelulosa ez da aldatzen hesteetako traktutik igarotzean. Landareen pareta zelularretan, zelulosazko mikrofibrillak beste polisakarido eta proteina zuntzdun batzuk dituen matrize batean sartuta daude. Matrize horren osaera landare ezberdinetan aldatzen da, baita landare beraren zati ezberdinetan ere; normalean, polisakarido konplexuagoak eta aldakorragoak aurkitzen dira, hemizelulosak eta pektinak kasu.
Kitina (grezieraz χιτών «tunika, estalia») Lurrean zelulosaren ondoren ugariena den bigarren konposatu organikoa da. 1811n aurkitu zuen Henri Braconnot kimikari frantziarrak. Kitina homopolisakaridoa da, N-Acetilglucosamina molekulak osatua, eta, elkarren artean, O-glukosidiko β(1→4) loturen bidez lotzen dira. Kitina zelulosaren antzeko xafletan jartzen da, eta, hura bezala, ornodunek ezin dute digeritu. Kitinak, onddoen zelula-paretaz gain, artropodoen exoeskeletoak osatzen ditu beste egitura batzuen artean.
Industria mailan, kitina batez ere krustazeoen bidez lortzen da, iturri eskuragarriena baita, beste izaki bizidun batzuen egitura askotan existitzen den arren. Itsaski-industriak, batez ere krustazeoekin lotutakoak, hondakin kaltegarri ugari sortzen ditu ingurumenerako deskonposizio motela dutelako, eta horrek, kitina-ehuneko altu samarrekin batera, biopolimero hori lortzeko eta aprobetxatzeko egokiak egiten ditu industria-jardueretan hainbat produktutan erabili eta eraldatzeko. Kitosanoa, N-zetilglukosaminaren eta glukosaminaren hondakinez osatutako biopolimeroa, modu naturalean dago landare eta onddo batzuen pareta zelularretan (ikus adibide gisa Mucor rouxii espeziea). Modu industrialean, kitinaren desazetilazio kimiko partzialeko erreakzio batetik lor daiteke.
Biopolimero biak antzinatik ezagutzen dira (kitina trilobiteen exoeskeletoan aurkitu da, paleozoikoan). Gaur egun, ugari direnez, biek aplikazio ugari dituzte hainbat eremutan, eta ilea eta azala zaintzeko produktuetan erabiltzen dira larruazala lehortzea saihesten duten propietate hidratatzaileak dituztelako.
Beste homopolisakarido eta heteropolisakarido batzuk
Beste polisakarido batzuk honako hauek dira: kalosa (landare-jatorriko beta-glukanoa, glukosa-molekulez osatua eta β-1,3 loturen bidez elkartuta); laminarina (alga arreen erreserbako glukanoa, β-1,3 eta β-1,6 loturen bidez osatua 3:1 proportzioan); maltodestrina (almidoiaren hidrolisi partzialaren ondoriozko polisakaridoa, elikagaien industrian gehigarri gisa erabiltzen dena); xilanoak (landareen pareta zelularretan eta alga batzuetan dauden hemizelulosoen taldea), eta galaktomananoak (manosa-eskeleto batek eta galaktosaren alboko adarrek osatutako polisakaridoak).
Gluzidoen funtzioa
Gluzidoek hainbat funtzio betetzen dituzte, eta, horien artean, energetikoa eta estrukturala nabarmentzen dira.
Egiturazko gluzidoak
Polisakarido batzuek oso egitura biologiko erresistenteak osatzen dituzte:
Landareen egitura-polisakarido nagusia zelulosa da, zelula begetalen pareta zelularraren zuntz-zatia osatzen baitute.
Gluzidoen metabolismoa
Gluzidoak energia biltegiratzeko molekula nagusiak dira landareen erreserba gisa funtzionatzen dutelako. Begetalek fotosintesiz egindako glukosatik sortutako almidoi kantitate handiak biltegiratzen dituzte, eta, askoz ere proportzio txikiagoan, lipidoak (iraupen luzeko energiaren biltegiratzea).
Animaliek triglizeridoak (lipidoak) gordetzen dituzte funtsean. Gluzidoek ez bezala, lipidoek epe luzeagorako energia biltzeko eta lortzeko balio dute. Animalia-ehun eta -organo askok gluzidoak eta lipidoak energia-iturri gisa erabil ditzaketen arren, beste batzuek, batez ere eritrozitoek eta nerbio-ehunak (garunak), ezin dituzte lipidoak katabolizatu eta glukosaz hornitu behar dira etengabe.
Digestio-aparatuan, dietako polisakaridoak (almidoia, batez ere) digestio-zukuen glukosidasek hidrolizatzen dituzte, monosakaridoak sortuz, horiek baitira azken digestio-produktuak; hesteetako epitelioko zelulek xurgatzen dituzte, eta gibelean sartzen dira atariko zirkulazioaren bidez, non, % 60 inguru, metabolizatu egiten baitira. Gibelean, glukosa lipido ere bihur daiteke, eta, gero, gantz-ehunera garraiatzen dira.
Gluzidoen ibilbide metaboliko nagusiak hauek dira:
Metabolismo oxidatiboan, lipidoen ibilbide komunak aurkitzen ditugu, hala nola Krebsen zikloa eta arnas katea. Oligoak eta polisakaridoak, hasiera batean, monosakaridoetara degradatzen dira glizosido hidrolasak izeneko entzimek eraginda. Orduan, monosakaridoak glukosaren ibilbide katabolikoetan sar daitezke.
Gluzidoen metabolismoa kontrolatzen duen hormona nagusia intsulina da.
Elikadura
Pertsona baten gluzidoen kontzentrazioa 8,3 gramotik 14,5 gramora aldatzen da gorputz-pisuko kilogramo bakoitzeko. Proposatzen dena da giza organismoak egunero behar duen energiaren % 55-60 gluzidoetatik etortzea, dela almidoi ugariko elikagaietatik (hala nola pastetatik), dela gorputzaren erreserbetatik (glukogenoa). Ez da gomendagarria azukre motako gluzidoen gehiegizko kontsumoa oso jarduera oxidatzailea dutelako: kaloria edo glukosa askoko dietek bizkortu egiten dute zelulen zahartzea. Behar bada dieta hiperkalorikoak beharrezkoak izan daitezke klima hotzetan edo giharren higadura energetiko handiko uneetan. Kontuan izan sedentarismoak edo giza gorputzaren eguneroko mugimendu nahikorik ezak gantzak eta gluzidoak gaizki metabolizatzea eragiten dutela.
Gluzidoak, hidrofilo-izaera handia dutenez, ur-partikulez inguratzen dira, zeluletan leku gehiago hartuz, eta errazago erasotzen dituzte entzima hidrolitiko okerragoek proteinek edo gantzek baino, eta, horregatik, energia azkar lortzeko iturri dira. Proteinak eta koipeak ezinbesteko osagaiak dira gorputzeko ehuna eta zelulak eraikitzeko, eta, beraz, baliabide horiek ez xahutzea gomendatu beharko litzateke energia sortzeko erabiliz.
Karbohidratoak ez dira funtsezko mantenugaiak, gorputzak bere energia guztia lor baitezake glukoneogenesiaren bidez proteinen eta gantzen sintesitik. Burmuinak ezin du gantzik erre, eta glukosa behar du gorputzetik energia lortzeko; beraz, glukosa hori proteinen bidez sintetiza dezake. Proteinen metabolizazioak 4 kcal. ematen ditu gramo bakoitzeko; gantzak, 9 kcal., eta alkoholak, 7 kcal. gramoko.
Gluzido asko dituzten elikagaiak dira: pasta, patata, zuntza, zerealak, lekaleak, barazkiak eta frutak. Kardiopatia eta obesitate arriskuaren ebidentzian oinarrituta, Medikuntza Institutuak (Ameriketako Estatu Batuak) gomendatzen du AEBko eta Kanadako helduek dietaren energiaren % 40tik % 65era gluzidoetatik abiatuta lor dezatela. FAOk (Elikadura eta Nekazaritza Erakundea) eta MOEk (Munduko Osasun Erakundea) gomendatzen dute elikadura nazionaleko gidek energia guztiaren % 55-75 bitarteko helmuga ezar dezatela gluzidoetatik abiatuta, baina soilik elikagaien % 10 azukre asketik abiatuta (gluzido sinpleak).
MVD
Ministerstvo Vnutrennij Del (MVD), Errusiar Inperioko, SESBeko eta Errusiar Federazioko Herrizaingo Ministerioa da. Ministerio honen egoitza nagusia, Moskun dago.
Karbono hidrato
Elikadura
Gluzido onen eta gluzido txarren arteko bereizketa oinarri zientifikorik gabeko bereizketa da. Nahiz eta kontzeptu horiek dieta zetogenikoen diseinuan erabili diren, hala nola gluzido gutxiko dietak, zeinak ale eta almidoien kontsumoa murriztea sustatzen duten proteinen mesedetan. Horren ondorioz, azukrea metabolizatzeko erabiltzen den intsulina gutxiago erabiltzen da, eta, zetosiaren bidez, energiarako gantzak gehiago erabiltzen dira (untxi-gosea ere esaten zaio prozesu horri).
MVD
Errusiar Inperioa
Ministerio hau, Alejandro I.a tsarrak sortu zuen, 1802. urtean, Petri Handia tsarraren instituzio zaharrak aldatzeko erreforma prozesuan. Inperioaren euskarri garrantzitsuenetako bat izan zen, polizia indarren eta guberniya edo gobernatura orokorren administrazioa gainbegiratzeaz arduratzen baitzen. Hasierako bere eskumenen artean, kartzelak, suhiltzaile zerbitzuak, estatuko enpresak, posta zerbitzuak, estatuko orube eta eraikinak, errepidea, osasuna, erlijioa, natur baliabideak eta noblezia aurkitzen ziren. Eskumen hauetako asko, beste ministerio eta gobernu instituzio batzuetara paseak izan ziren hamarkada horren erdialdera.
Iraultza mugimenduaren hazkundea eta Alejandro II.a tsarraren hilketaren ondoren, Estatu Polizia Sailak jarauntsi zituen Hirugarren Sekzioko polizia sekretuaren betebeharrak, eta ahaltsuago zen Gendarmeen Zerbitzu Berezia Ojranara pasa zen. Lehen Mundu Gerraren garaian, sail honek kontraespioitza sekzio bat sortu zuen.
Karbono hidrato
Digestio-aldiko gaixotasunak
Digestioan zehar karbohidratoen degradazioa eskasa bada hesteetako gaixotasun hereditario batengatik, hesteetako nahasmendu batengatik, Elikadura-urritasunagatik edo heste meharreko mukosa lesionatzen duten sendagaiengatik, digeritu gabeko karbohidratoa heste lodira iristen da, eta, hor, beherako osmotikoa eragiten du. Konposatuen hartzidura bakterianoak CO2 eta H2 bolumen handiak sortzen ditu, eta, horrek abdomeneko kolikoak eragiten ditu.
MVD
Errusiar Inperioa
1917ko Otsaileko Iraultzaren ondoren, jendarmeak eta Ojrana deseginak izan ziren, iraultzaren aurkakoak kontsideratuak izan baitziren.
Karbono hidrato
Sailkapena
Nutrizionistek eta dietistek lehen karbohidratoak sinpletzat (monosakaridoak eta disakaridoak) edo konplexutzat (oligosakaridoak eta polisakaridoak) sailkatzen zituzten. Karbohidrato konplexu terminoa, lehen aldiz, Senatuko Batzorde hautatuaren Dietary Goals for the United States (1977) argitalpenean erabili zen, non fruta, landare eta ale osoak deitu baitzieten. Jarraibide dietetikoek gomendatzen dute karbohidrato konplexuek eta mantenugai ugari dituzten karbohidrato sinpleen iturriek (frutak eta esnekiak, adibidez) karbohidratoen kontsumoaren zati handi bat estali beharko luketela. 2005eko USDA amerikarrentzako gida dietetikoek alde batera utzi zuten sinplearen/konplexuaren arteko bereizketa, eta, horren ordez, osoko elikagaiak eta zuntz ugarikoak gomendatzen dituzte.
Indize gluzemikoa eta gluzemia-kargaren sistema sailkapen metodo alternatiboak dira, eta karbohidrato ugariko elikagaiak sailkatzen dituzte odoleko glukosa-mailetan duten eraginean oinarrituta. Intsulina-indizea antzeko sailkapen-metodo bat da, berriagoa, eta elikagaiak sailkatzen ditu intsulina-mailetan duten eraginean oinarrituta. Sistema horrek onartzen du indize gluzemiko handia duten elikagaiak adieraz daitezkeela elikagai onargarriena izateko.
MVD
SESB garaia
Urriko Iraultzaren ondoren, boltxebikeek, tsarren garaiko indar polizialekin amaitu zuten eta Langile eta Nekazarien Militsiya sortu zuten, SFSR errusiarraren NKVDren pean.
Karbono hidrato
Aplikazio industrialak
Karbohidratoak erabiltzen dira: ehunak, plastikoak eta beste produktu batzuk egiteko. Zelulosa rayon biskosan eta paperezko produktuetan bihur daiteke. Zelulosa nitratoa (nitrozelulosa) lakak, zementua, kotoizko bolbora, zeluloidea eta antzeko plastiko motak egiteko erabiltzen da. Almidoia eta pektina, agente betegarriak, gizakiarentzako eta abereentzako elikagaiak prestatzeko erabiltzen dira. Arabiako goma sendagai demulzenteetan erabiltzen da, eta gehigarri bat da elikagaien industrian, E-414 zenbakiarekin. Gominolak, txikleak, gozogintza fina, edari eferbeszenteak eta ardogintza sektorean ere erabiltzen da. Agarra libragarri batzuen osagaia da, eta, elikagaietan, lodigarri gisa eta bakterioak hazteko bitarteko gisa erabiltzen da, baita material itsasgarriak, kolatzekoak eta emultsioak prestatzeko ere. Hemizelulosa, izan ere, fabrikazioan, papera aldatzeko erabiltzen da. Dextranoak medikuntzan odol-plasmaren bolumen-hedagailu gisa erabiltzen diren polisakaridoak dira konmozio akutuei aurre egiteko. Beste karbohidrato bat, heparina sulfatoa, odolaren antikoagulatzaile bat da.
Gluzidoen kimika
Karbohidratoak erreaktiboak dira hainbat erreakzio organikotan, hala nola:
MVD
SESB garaia
1946ko martxoan, herri komisariatu guztiak (NK) ministerio bezala berrizendatuak izan ziren (M). Honela, NKVD MVD (SESBekoa) bere hasierako izenera itzuli zen, NKGB bere filiala bezala, SESBeko MGB izatera pasako zena. Bigarren Mundu Gerran lortutako sobietar errepublika berriek ere, euren Herrizaingo Ministerioa sortuko zuten. MVD, denbora batez, polizia sekretuaren arduraduna izan zen, Lavranty Beriak, 1953ko martxoan MGBrekin batu ondoren. Beriaren garbiketak, bi zerbitzu hauek, urte beteren ondoren, berriz banatzea eragin zuen. Honen ondoren, MVDk, bere barne segurantza betebeharrak mantendu zituen (polizia) eta KGB berriak, estatu segurantza (polizia sekretu) funtzioak hartu zituen.
Nikita Khrustxevek, burokrazia borrokatzeko eta lenindar printzipioak mantentzeko bere ahaleginean, Batasuneko MVD desegitea agindu zuen. Ministerio honek, existitzeari utzi zion 1960. urteko urtarrilean, eta bere funtzioak, errepublika ezberdinetako herrizaingo ministerioetara paseak izan ziren. Errusiako SESFeko MVDak, Ordena Publikoaren Segurantzaren Ministeriora aldatu zuen bere izena.
Leonid Brezhnevek, 1966ko uztailean, berriz sortu zuen Batasuneko Segurantza Ministerioa, beranduago, ministro bezala (oroipen negargarrikoa) Nicolai Shchyolokov izendatuz. Errusiar sobietar errepublikako ministerioa, bigarren aldiz desegina izan zen, lehen aldia NKVDren sorrerarekin gertatuz. MVDk bere jatorrizko izena berreskuratu zuen 1968an
MVD berriak jokatu zuen paperik eztabaidagarriena, delitu ekonomikoen aurka borrokatzea izan zen, hau da, merkataritza pribatua desegitea, jatorrian, lege sozialistak debekatua. Borroka honek, ez zuen sekula arrakastarik izango ekonomia planifikatuaren akatsak zirela eta. Akats hauek, horniketa eskasia eragiten zuen, eta espekulazioarentzako tartea uzten zuen.
1980ko hamarkadaren erdialde ingurura herriko militsiyaren irudia hondatu egin zen, neurri handi batean, ofizial eta izena emandakoen ustelkeria eta antolakuntzarik gabeko portaeragatik (kasurik aipagarriena, KGBko langile bati egindako lapurreta eta hilketa bat izan zen, 1983an, Moskuko Metrora bidalitako miliziano batzuen aldetik). MVDko kargu altu batzuek, ministroak berak barne, gaizkile eta itzaleko negozioen aldetik eroskeriak jasotzen zituztela deskubrituko zen.
Errusiar Federazioa
Ministerio hau, 1990. urtean, Errusiako SESFen MVDa izatera pasako zen Ministro Kontseilua eta Sobiet Gorenaren berritze prozesuan, eta mantendu egin zen Errusiak SESBetik bere independentzia aldarrikatu zuenean. Egun Militsiya, trafiko polizia eta herrialdearen lurraldearen barnean zabaldurik dauden tropen arduraduna da. Polizia Fiskalaren desagerpenaren ondoren, delitu ekonomikoak ere ikertzen ditu.
Inperioko MVD eta NKVDren eskumen zaharrak, kartzelak eta suhiltzaile zerbitzua, adibidez, berriki, Ez Ohiko Egoeren Ministeriora eta Justizia Ministeriora paseak izan dira. Azken berrantolakuntzak, NKVDren errektoria zaharrak desegin zituen, sailen alde.
Roberto Accornero
Roberto Accornero (Ivrea, Italia, ) aktorea eta bikoizlea da, Italian oso ezaguna Daniele Aloisi kapitainaren rola jokatu zuelako Il Maresciallo Rocca telesailean, Guido Geller giza baliabideetako zuzendariarena egiteagatik Camera Café sitcomean, eta Angelo Dell'Acqua monsinorearena Papa Giovanni - Ioannes XXIII miniseriean. ;
Bourgogne (Marne)
Bourgogne Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bourgogne udalerrian erroldatutako biztanleak 1.011 ziren. Familiak 358 ziren, horien artean 53 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 126 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 171 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 383 etxebizitza zeuden, 362 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 369 etxeak ziren eta 14 apartamentuak ziren. 362 etxebizitza nagusietatik 287 bere jabearen bizilekua ziren, 71 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 67 etxek lau zituzten eta 262 etxek bost zituzten. 326 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 130 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 219 etxetan bat baino gehiago zituzten.