cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julian eta Basilisa
Martiritza
Kondairak dio Dioklezianoaren kristauen kontrako jazarpenaren berria bikotearen hirira iritsi zenean, Basilisak errebelazioa izan zuela, bera sei hilabeteren buruan heriotza naturalez hilko zela, baina Julianek martiritza jasango zuela; eta hala gertatu omen zen.
Elizak Euskal Herrian
Zenbait eliza dira Euskal Herrian santu bikote honi eskainiak:
Nafarroako banderazain
Nafarroako banderazaina edo alfereza Nafarroako erregearen gudarosteen buruzagia izan zen.
XV. mendean Karlos III.a erregeak kargu honen izendapena aldatu zuen kondestable izena jarriz.
Malebogo Molefhe
Malebogo Molefhe (Botswana,1980) Botswanako aktibista eta saskibaloiko jokalari ohia da. Zortzi tiro jaso ondoren, genero-indarkeriaren aurkako aktibista bilakatu zen. 2017an, Adorezko Emakumeen Nazioarteko Saria jaso zuen.
Biografia
Molefhe 1980an jaio zen. Botswanako saskibaloiko selekzio nazionalean jokatu zuen, 18 urterekin profesionalki praktikatzen hasi zen kirolean.
Mutil-lagun ohiak 2009an eraso zion, 29 urte zituela. Erasoan zortzi aldiz tiro egin zion. Erasotzaileak bere buruaz beste egin zuen tiro batekin. Malebogo bizirik atera zen eta erasotik osatu zen, nahiz eta bizkarrezurrean lesio bat izan gurpildun aulkian utzi zuena.
Malebogo Botswanako irratian genero indarkeriatik eta etxeko indarkeriatik bizirik atera direnen defendatzaile bihurtu da. Tailerrak eta trebakuntzak antolatu ditu estatuko eta gobernuz kanpoko erakundeekin Botswanan.
2017ko martxoaren 29an, Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Departamentuak hainbat nazionalitatetako 12 emakumerekin batera, Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria eman zion Washington D. C.n. Botswanako lehen emakumea izan zen sari hori jasotzen. Nazio Batuen Populazioaren Funtsak iragarri zuenez, Botswanako emakumeen bi herenek baino gehiagok aurre egin behar izan diote beren bizitzan genero-indarkeria motaren bati.
Chalais (Dordoina)
Biztanleria
2007an Chalais udalerrian erroldatutako biztanleak 443 ziren. Familiak 196 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 257 etxebizitza zeuden, 196 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 35 bigarren erresidentzia ziren eta 26 hutsik zeuden. 244 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 196 etxebizitza nagusietatik 151 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 43 etxek hiru zituzten, 60 etxek lau zituzten eta 74 etxek bost zituzten. 115 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 87 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 87 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 275 ziren, horien artean 190 aktiboak ziren eta 85 inaktiboak ziren. 190 pertsona aktiboetatik 175 lanean zeuden (93 gizon eta 82 emakume) eta 15 langabezian zeuden (8 gizon eta 7 emakume). 85 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chalais udalerrian 183 unitate fiskal zeuden, 429 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.973 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Chalais udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 660 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Marybank (Lewis)
Marybank, 'Bruach Màiri', Eskoziako Lewis uhartean dagoen etxalde bat da, Kanpoko Hebridetan.
Joxean Muñoz
Jose Anjel "Joxean" Muñoz Otaegi (Donostia, Gipuzkoa, 1957ko abuztuaren 3a - ), gidoilaria, erakusketagilea, zinemagilea eta euskal idazlea da. Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailburuordea izan zen.
Ibilbidea
Bartzelonako Unibertsitatean Arte Garaikidearen Historian lizentziatua (UAB, 1979), Zinemarako Gidoi Idazketarako Masterra ere egin zuen (UAM-Fundación Viridiana, 1991).
Gidoigintza izan da bere jardun profesionalaren ardatz nagusia: telebistarako hasieran, dokumental, programa edo serieetan, zinemarako gero, komikietarako baita ere, eta erakusketetan azkenik.
Gidoigintzan aritzeaz gain, zinema-zuzendaritzan ere lan egin izan du: Karramarro Uhartea izeneko filmagatik Goya Saria irabazi zuen 2000. urtean, eta Tortolika eta Tronbon film laburra ere zuzendu zuen. Azken hau, Kimuak programarako hautatua izan zen 1999an.
Zinemagintzatik, erakusketak diseinatzera eta haien gidoiaz eta zuzendaritzaz arduratzera pasa zen, Txabi Basterretxea bere bazkidearekin batera. Ezagunenak, Badu Bada (euskarari buruzkoa), Atarian (Donostian XXI. mendea ospatzeko antolatutako erakusketa), Komikiak 100 (komikiaren mendeurrena ospatzeko herriz herri ibili zena), eta hainbat artista grafikoren inguruko erakusketa monografikoak, hala nola, Antton Olariaga, Ivan Zulueta, Joxe Mari Zabala, Jon Zabalo “Txiki”, eta abarri buruzkoak.
Tabakalera Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroaren zuzendari nagusia izan zen 2006tik 2010era. Aro hartako emaitza dira izenari eta eraikinari eutsi izana, Tabakaleraren berritze arkitektonikorako lehiaketa eta hainbat erakusketa handi: Latinoamerikako arte garaikidearen ingurukoa (Ez da Neutrala, Daros bilduma), Julian Schnabel-ena (Summer) edo Jose Antonio Sistiagarena (Ere erera baleibu izik subua aruaren…), kasu.
Poesia idazten du: Parentesiak eta abar (1984), Begien bizkar (1992); eta haurrei zuzendutako literatura ere idatzi du. Horrez gain, arteaz, zinemaz, kulturaz... artikuluak eta zutabeak idatzi izan ditu, eta marrazkigintzan eta diseinu grafikoan ere aritu izan zen.
Kultura, Gazteria eta Kiroleko Sailburuorde izendatu zuten Eusko Jaurlaritzan, Urkullu lehendakariaren lehen legealdian. Kultura Sailburuordea izan zen, berriro ere, 2017an hasitako legealdian. 2020an Andoni Iturbe Amorebietak ordezkatu zuen.
Euskal literaturaren presentzia nabarmentzeko, Guadalajarako Nazioarteko Liburu Azokara (Mexiko) gonbidatua izan zen (2017ko azaroaren 26tik abenduaren 3ra arte).
Bestelako kultura-egitasmoak
Kultura-egitasmoen artean, Tabakaleraz gain, ezagunenak hauek dira:
Gidoilari
Halaber, zinemarekin lotura duten hainbat epaimahaitan parte hartu du: Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren Astean (1997), Donostiako Nazioarteko Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean (2003) edota Donostiako Nazioarteko Zinemaldiko Zinemira (euskal zinemaren) saileko Irizar Sarian (2011).
Literatura
Oh! Euzkadi aldizkariaren taldeko kide izan zen. Bertan argitaratu zituen lehen artikuluak eta marrazkiak. Hainbat poema-liburu argitaratu ditu. Komikietako gidoiak eta haurrentzako liburuak ere idatzi ditu.
Komikiak
Komikietarako gidoiak ere idatzi izan ditu:
Fernando Beorlegi
Fernando Beorlegui Beguiristain (Tebas-Muru Artederreta, Nafarroa Garaia, 1928ko urtarrilaren 21a - Eibar, Gipuzkoa, 2008ko urtarrilaren 6a) margolari eta grabatzailea izan zen.
Bizitza
1928ko urtarrilaren 6an Arrizabalagan jaio zen, Tebas-Muru Artederreta udalerriko herrixkan (Nafarroa Garaia). 15 urterekin Madrilgo Prado Museoa bisitatu zuen, eta harrituta geratu zen Francisco Goyaren margoekin. Geroago, Beorlegiren obretan Goyaren eragin nabaria izango zen. Iruñean Javier Zigarekin, 1942 eta 1945 urte bitartean, pintura ikasi zuen. 1945 eta 1951 urte bitartean Lizarran, Gustavo Maeztu maisu izan zuen. 1951 eta 1952 urte bitartean Madrilen Eduardo Chicharrorekin ikasi zuen; eta, 1956 arte, Logroñoko Arte eta Lanbide Eskolan hezi zen.
1957an, Eibarra joan zen bizitzera, eta beste euskal herritar artistekin harreman estuak izan zituen, hala nola Daniel Txopitearekin, Iñaki Larrañaga Iglesiasrekin, Marino Plazarekin, Agustin Ibarrolarekin, Jorge Oteizarekin edota Vicente Ameztoirekin. Maria Luisa Ereñarekin ezkondu ostean, lau seme-alaba izan zituen.
1969an, Debako Arte Eskolaren sorreran parte hartu zuen eta 1974an, Daniel Txopitea, Iñaki Larrañaga eta Marino Plazarekin batera, Gorutz taldea sortu zuten. Zurgai poesia aldizkariaren margolari izan zen geroago. 1972 eta 1976 artean Arma Eskolan pintura eta eskultura eskolak eman zituen. 1980an Elgoibarren Arte Eskola bat sortu zuen: "Egur" Arte Eskola. Eskola honetan pintura, eskultura eta grabatua irakatsi zituen. 1993an Fernando Beorlegiri erakusketa antologiko bat antolatu zioten, I.M. Ruiz de Eginoren zuzendaritzapean Donostiako Garibai aretoan. Euskal Herrian Beorlegiren erakusketak nabariak izan ziren.
2008ko urtarrilaren 6an, Eibarren hil zen, 79 urte zituela.
Lanak
Gustave Doré eta Francisco Goya hartu zituen erreferentzia nagusitzat. 1970eko hamarkadatik aurrera surrealismoaren eta errealismo magikoaren eragin nabariak izango ditu bere obran.
Nesokia indica
Nesokia indica Nesokia generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Stoicănești
Stoicănești Errumaniako udalerri bat da, Olt konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Mysločovice
Mysločovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 632 biztanle ditu eta 3,59 kilometro koadroko azalera. Zlín barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1382 urtean egin zen.
Hyloxalus breviquartus
Hyloxalus breviquartus Hyloxalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Mealista
, 'Mealasta', Eskoziako Lewis uhartean dagoen herri bat da, Kanpoko Hebridetan.
Vandenbrandeita
Vandenbrandeita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Vandenbrandeita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Iraia Garcia
Iraia Garcia Etxebarria (Galdakao, Bizkaia, 1982ko irailaren 16a) bizkaitar atleta da. Gustukoen duen Kros modalitatean hainbat sari irabazi ditu, Itsas milian ere bai. 2018ko Munduko 2000 oztopoetan zilarrezko domina lortu zuen.
Pizo Gómez
José Antonio Gómez Romón, (Eibar, 1964ko urtarrilaren 7a - ) euskal herritar futbolari ohia da.
Iraia Garcia
Biografia
Iraia Garcia Galdakaon jaio zen. Enpresen administrazio eta zuzendaritzako lizentziatura egin zuen, eta ondoren merkatuko ikerketa eta tekniketakoa. Bi lizentziatura ditu: LADE (2000-2004) Mondragon unibertsitatean eta LITEM (2004-2006) Euskal Herriko Unibertsitatean. Osakidetzan adminsitrari laguntzaile funtzionarioa da.
Pizo Gómez
Egun COPE enpresaren Radio Navarra irratiaren kirol-zuzendaria da. Euskal Herriko futbol selekzioarekin ere behin jokatu zuen.
Iraia Garcia
Biografia
Oso gazterik hasi zen kirolean. Hainbat kiroletan du eskarmentua: gimnasia erritmikoa, balleta, taekwondoa, igeriketa, saskibaloia baina atletismoa gustatu izan zaio gehien. 1992an, jaioterrian bizi zela Galdakaoko A.T-an hasi zen eta gero, 1994an, Zornotzara bizitzera joan zenean, C.D Zornotza taldean hasi eta urteak eman zituen bertan. 1997tik  2018ra arte maila federatuan ibili zen.
Atletismoa
Gehien gustatu zaion disziplina Krossa da. Modalitate horretan hainbat titulo garrantzitsu ditu, besteak beste Estatuko lehenengoa master mailan 2018an. Obstakuluak ere gogoko izan ditu Munduko 2.a geldituz 2018an Malagako estadiumean.
Atletismoaz gain, emakumeen taldeak sortzen hasi zen emakumeek bizitza osasuntsua bultzatzeko. 2014an sortu zen Zornotzan 60 emakumez osatutako lehenengo taldea. Hurrengo urtean, 2015ean, inguruko Iurreta, Igorre, Lemoa eta Galdakao lotu ziren egitasmora. Egitasmo horren helburua bizitza osasuntsua bultzatzea da, heziketa fisikoaren bitartez gorputza zainduz eta emakumeen arteko harremanen bitartez osasun mentala zainduz.
Ibilbidea
2018ko azaroan, lehiatzen 25 urte eman ondoren, Iraia García atleta bizkaitarrak zapatilak zintzilikatzea erabaki zuen. Malagan egin zen Munduko Master Txapelketako 2.000 oztopoetan zilarrezko domina lortu ondoren. Oztopoek teknika berezia eskatzen dute eta pizgarria suertatu zitzaion azken urtean jarraitzeko, motibazio falta sumatzen baitzuen. Baina krosa gustatzen zaio gehien, neguko kros batean, euriarekin, putzuekin eta lokatzarekin, saltsan dago. Lehen postua lortu zuen Espainiako Kros F35 Txapelketan, eta Itsas Milian. Erretiratuta ere, Iraiak atletismoarekin loturaren bat izaten jarraitu nahi zuen.
Iraiaren ustez, zaila da lana eta kirola bateratzea:"Pentsaezina da kirolari den neska profesional batek poltsikotik atera behar izatea amatasun-baja hartzeko." 2021ko azaroan Laudioko Euskadi Kros Masterrean Bilbao Atletismo taldeko 3 kidek osatu zuten podiuma: Iraia García, Eguzkiñe Aspezu eta Ángela Tejedor. Zirkuituaren 4.270 metroak 15:40:00tan egin zituen. Aspezuk 39 segundu gehiago behar izan zituen eta hirugarrenak irabazleak baino minututik gorako denbora behar izan zuen.
2022ko otsailaren 20an Muskizeko Bizkaiko Master Kross txapelketan bi domina bakarrean eta beste bat taldean lortu  zituen.
Banakako bi urrezko domina lortu zituen, eta kopa kolektibo bat irabazi zuen Muskizen egindako Bizkaiko Master Kros Txapelketan.
Iraia García, Silvia Vega, Eguzkiñe Azpiazu, Ángela Tejedor eta Inma Rafaelek lau bira handi eta 4.200 metroko distantzia zituen zirkuitu tradizional bati aurre egin zioten. 2018tik itzuli barik bazegoen ere, hasieratik argi geratu zen Garcíaren nagusitasuna. 17:08ko markarekin osatu zuen proba.
Hitzaldietan parte hartzen du, besteak beste,  Iurretako Ibarretxe Kultur etxeak antolatutako 'Azaroa, osasunaren hilabetea' ekitaldian egon zen 2011ko azaroan.
Cutandako gudua
Cutandako gudua 1120an Calamochatik gertu dagoen Cutanda herrian Alfontso Bataiatzaileak eta Ibrahim ibn Yusufek zuzenduriko almoravideen armadak egindako gudua izan zen.
Alfontso I.ak gudu honetan Akitania eta Baskoniako dukea zen Gilen Poitiersekoaren laguntza izan zuen. Honek seiehun zaldun bidali zituen. Armada musulmana menderatu ondoren, almoravideek Calatayud eta Darocako gotorlekuak galdu zituzten.
Zaragozako taifa 1118an erori eta gero, Alfontso Bataiatzaileak taifako lurralde eta hiri nagusiak lortu zituen. 1119an Soria hustua berreraiki eta eskualdea birpopulatu ondoren, 1120an Calatayud setiatu zuen.
Orduan Alfontsok almoravideek hiria berreskuratzeko asmotan Zaragozara zihoazela jakin zuen. Horretarako 1119ko neguan Molina de Aragón, Lleida, Murtzia, Granada, Valentzia eta Sevillan eratutako armada prestatu zuten, Ibrahim ibn Yusuf buruzagia zuena.
María Jesús Vigueraren ustetan musulmanak Jiloca ibaiaren haranetik Calamocharaino edo Antonio Ubietoren ustetan Perales del Alfambra eta Portalrubiotik ailegatu ziren Cutandaraino. Bertan armada biek borrokatu zuten.
Nafar erregeak lortutako garaipena erabatekoa izan zen. Musulmanek berek ere aitortu zuten galera eta estrategikoki ezin izan zuten berriro Zaragoza berreskuratu. Herri oroitzapenean guduaren inportantzia ere geratu zen, gaztelaniaz ezbeharrak txikiagotzeko «peor fue la de Cutanda» (Cutandakoa okerragoa izan zen) esaten dute eta.
Myslovice
Myslovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 127 biztanle ditu eta 4,05 kilometro koadroko azalera. Klatovyko barrutian dago.
Manzanares (ibaia)
Manzanares erdialdeko Espainiako ibaia da, eskuinaldetik Jaramaren ibaiadarra dena. Bere ibilbidea osoa Madrilgo Erkidegotik egiten du, Cuerda Largan jaio eta 92 kilometroko ibilbidea egin ondoren Rivas-Vaciamadriden bokalea duelako.
Bere goikaldea 52.796 hektarea dituen natura-gune babestua da eta baita behealdean ere. Babestua ez dagoen tarte bakarra Madrilgo hirigunekoa da.
NA-2310
NA-2310 edo Aranguren ibarreko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, Iruñeko hegoaldean hasi eta PA-30 autobidearen 6,12 kilometrora arte doa, tartean Aranguren udalerriko hainbat kontzeju zeharkatuz. Errepidea 21,35 kilometro luze da.
Luis II.a Borboi-Condékoa
Luis II.a Borboi-Condékoa, "Condé Handia" izenez ezaguna, Frantziako errege-odoleko lehen printzea eta mariskal militar bikaina izan zen. Parisen 1621ean jaio eta Fontainebleaun 1686. urtean hil zen. Henrike II.a Borboi-Condéko printzearen eta Frantziako aristokrata Carlota Margarita de Montmorencykoaren semea zen. Bere noblezia-tituluen artean Condé-ko printzea, Borboiko dukea, Fronsaceko dukea, Enghiengo dukea, Montmorencyko dukea, Sancéko kondea eta Charolaiseko kondea eta Berryko goernadorea dira. Hogeita Hamar Urteko Gerrako jeneral frantses nagusietako bat izan zen, Luis XIV.a Frantziakoaren aurka Fronda Gerran borrokatzen ausartu zena, Faubourg Saint-Antoineko batailan borrokatuz, nahiz eta, azkenean, atzera egin behar izan zuen eta barkamena eskatu zion erregeari, honek eman zion. Chantillyko gazteluaren jabetzako lurretan bizi izan zen, non Condé Museoa dagoen. Zenbaitek "Frantziako Alexandro Handia" dela uste dute.
Ezkontza eta seme-alabak
1641eko maiatzaren 11n Claire-Clémence Maillé-Brézékoarekin, Brézéko andereñoarekin (1629-94), ezkondu zen, Urbain Maillé-Brézékoaren (1598-1650) eta Nicol Plessisekoaren (1587-1635) alaba. eta Richelieu Kardinalaren lehengusina, hamahiru urte zituena. Senar-emazteek lau seme-alaba izan zituzten, horietako hiru goizegi hil egin ziren:
Jennifer Carpenter
Jennifer Leann Carpenter (Louisville, Kentucky, Ameriketako Estatu Batuak, 1979ko abenduaren 7a - ) aktore estatubatuarra da.
Abixoi
Abixoia (Atherina) ur gazikara eta ur gezako arrain-generoa da, Atherinidae familiakoa. Bi bizkar hegal dituzte, eta albotara zilar koloreko zerrenda zabala. Sarda handitan ibiltzen da itsas ertzetan eta ibai bokaletan.
Pseudomonacanthus peroni
Pseudomonacanthus peroni Pseudomonacanthus generoko animalia da. Arrainen barruko Monacanthidae familian sailkatzen da.
Neuendeich
Neuendeich Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Bevern
Bevern bi udalerri ezberdinen izena da:
1980ko Orioko segada
1980ko Orioko segada ETA erakundeak urte hartako uztailaren 13an bertoko taberna batean tiroz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 2 guardia zibil hil eta 2 etakide eta beste bi guardia zibil zauriturik suertatu ziren. Guardiak Aiako Explosivos Río Tinto enpresan egiten zituzten armak jagoten ari ziren eta, Ispasterren gertatu zen moduan, bidean zeudela etakideek esku-granadaz eraso zieten.
Vișina
Vișina Errumaniako udalerri bat da, Olt konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Avelgem
Avelgem (nederlanderaz ahoskatua: ), Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian dagoena. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Avelgem bera, Bossuit, Kerkhove, Outrijve eta Waarmaarde. 2013ko urtarrilaren 1ean 9.641 biztanle zituen.
Our Town (Alabama)
Our Town Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Tallapoosa konderrian dago, Alabama estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Margarida Aritzeta i Abad
Margarida Aritzeta i Abad (Valls, 1953ko uztailaren 20a) idazlea da eta literatura eta literatura konparatuaren teoriaren irakaslea izan da Rovira i Virgili Unibertsitatean (Tarragona) 2018ko irailera arte.
Vallsen (Alt Camp) jaio zen, Bartzelonan ikasi eta denbora batez bizi izan ondoren, Valls-era itzuli zen eta hab bizi da. Prestakuntza-garaian, Bartzelonako Escola Sant Jordi-n (gaur egun Arte Ederren Fakultatea) hiru ikasturte egin zituen. Hasieran, Bartzelonako Unibertsitateko filosofia eta letra ikasketekin konbinatzen zuen, baina Arte Ederrak utzi zituen humanistika ikasketetan buru-belarri aritzeko.
Literaturaren munduarekin harremanetan jarri zenean erbestetik itzultzen hasiak ziren idazleak, erreferentzia-figurak eta hirurogeita hamarreko belaunaldiko gazteak ezagutu zituen. Haiekin adiskidetasuna eta literatura-harremanak ditu, baina ez du ezer argitaratuko 80ko hamarkadara arte.
Ofèlia Dracs literatura-kolektiboan parte hartu du 1983tik, kolektiboak Negra i consentida (1983) liburuaren edizioa prestatzen ari zela, eta inoiz argitaratu ez den La primera vegada izeneko konpilazio batean hasi zen lanean. Ofèlia Dracs kolektiboarekin ipuinak argitaratu ditu Essa efa (1985), Boccato di cardinali (1985) eta Misteri de reina (1994) liburuetan. Taldeko partaide izan zen honek Joaquim Soler eta Jaume Fuster hil ondoren biltzeari utzi  zion arte, berez ez baitzen inoiz desegin.
Lanbide jarduera
Lanbide jardueraren hasieran, Bigarren Hezkuntzako irakaslea izan zen hiru urtez. Laster, 1979-80 ikasturtean, Bartzelonako Unibertsitateko VII. Dibisioarekin, Rovira i Virgili Unibertsitatearekin, profesionalki lotu zen, eta 2018ko ikasturtearen amaiera arte egin zuen lan bertan. URVitk UAB eta UOC bezalako beste unibertsitate batzuk lagundu ditu irakaskuntza eta ikerketa proiektuetan, hala nol UBren ICE, Kataluniako Generalitateko Administrazio Publikoko Eskolarekin. Europa, Amerika eta Asiako hainbat literatura solasaldi eta biltzarretan hartu du parte. Graduondoko ikastaroak eta literaturari buruzko masterrak antolatu ditu, literatura-idazketari buruzkoak eta gidatuak, eta literatura-ikastaroak eman ditu Argentinako eta Kubako unibertsitateetan, Intercampus programaren bidez. Hain zuzen ere, Kuban, ama jaio zen tokian, Kubako Herentzia lanarekin hasi zen bere narrazio-lanaren ildo tematikoetako bat. Bere narratibaren beste lerro bat Valls-ekin eta jaio zen masiarekin lotuta dago. 1946 eta 1947 artean Agrupació Guerrillera de Catalunya taldeko partaide ziren lau gerrillari bizi izan ziren bederatzi hilabetez, eta "80ko hamarkadako erorketa" delakoan atxilotu zituzten, eta 35836 gerra-kontseiluan prozesatu zituzten. Bera jaio baino lehen gertatutako istorio honen ezagutzak, egiazko eleberria ekarri du: ''El pou dels maquis. El pou dels maquis. Els fets, els documents'', bolumenean gertaerak, dokumentuak, dokumentazio-prozesua eta bizirik atera zirenekin elkarrizketak azaltzen dituzte.
Argitaratutako lehen lana saiakera bat da:Carrasclet-Veciana, elements per a l'anàlisi de la guerrilla antiborbònica (1979). Batez ere eleberriak argitaratu ditu, eta horietako batzuk haur eta gazteentzat dira. Genero eleberria ere landu du: nobela beltza, zientzia-fikzioa, fantasia mitikoa.
Unibertsitateko irakasle gisa egindako jarduerak hainbat ikerketa-lan, literatura-azterketa eta edizio kritiko argitaratzera eraman du; horien artean, nabarmentzekoak dira Maldàko baroiaren Calaix de Sastre lanare zati bat eta Narciso Ollerri buruzko zenbait azterlan, besteak beste. 2006 eta 2010 bitartean, Kataluniako Generalitateko gobernuko kide izan zen, Lehendakariordetza Sailaren Saileko Ekintza Saileko zuzendari nagusi gisa, eta hainbat proiektu bultzatu zituen, hala nola, Gobernuaren oroitzapen historiko eta kulturalen batzordea sortzea, Generalitateak Alguer-en aurrean duen ordezkaritza, edo Kataluniako Mugaz Gaindiko Eremuaren Eurodistricte proiektua, Kataluniako Generalitatearen Perpinyàneko etxea buru zuena.
Nesoromys ceramicus
Nesoromys ceramicus Nesoromys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Schaefferstown (Pennsylvania)
Schaefferstown Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lebanon konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Halictinae
Halictinae Hymenoptera intsektu ordenaren barruko azpifamiliarekin anitz eta handiena da. 2.400 erle espezie deskribatu dira talde honen barruan, bost leinutan banatuta: Augochlorini, Thrinchostomini, Caenohalictini, Sphecodini, eta Halictini. Beste entomologo batzuek Augochlrini eta Halictini leinuak bakarrik bereizten dituzte.
Halictinae azpifamiliako kide guztiak Aculeata klado monofiletikoaren kide dira. Talde honetako kide guztiek obipositorearen eboluzioa izan dute, ezten pozoitsu batekin bai ehizarako zein defentsarako. Halictidae familiaren barruko taxoi eusozial eta kleptoparasito guztiak talde honetako kideak dira. Polenaz elikatzen dira eta jarrera sozialen polimorfismo izaugarri handia erakusten dute, habi bakartietatik eusozializatze derrigorrezkoraino.
Myštěves
Myštěves Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 168 biztanle ditu eta 5,71 kilometro koadroko azalera. Hradec Královéko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Miguel Ángel Verdugo
Miguel Ángel Verdugo Alonso (Valladolid, 1954) psikologia doktorea, irakaslea, idazlea, desgaitasunaren inguruko Espainiako espezialista handia da. Salamancako katedraduna, INICOren (Komunitatean Integratzeko Unibertsitate Institutua) sortzailea eta zuzendaria da. Sari asko jaso du, tartean, 2021ean, Gizarte Zientzien eta Giza Zientzien Gaztela eta Leongo saria eman zioten.
Biografia
1975ean Oinarrizko Hezkuntza Orokorreko irakaslearen diploma lortu zuen. 1984an Pedagogia terapeutikoaren espezialitatea Valladolideko Unibertsitatean bukatu zuen. 1987an Madrilgo Unibertsitate Autonomoan Psikologia doktoretza lortu zuen. Lehen urteak irakaskuntzan lan egin zuen, eskola zuzendaria eta hezkuntza ikuskaria izanik. 1980tik 1982ra Fulbright beka izan zuen Columbia Unibertsitatean, Estatu Batuetan. 1988tik Salamancako Unibertsitatean lan egiten du. 1993tik Siglo Cero aldizkari zientifikoaren zuzendaria da. INICOren (Komunitatean Integratzeko Unibertsitate Institutua) sortzailea eta zuzendaria da.
Obra batzuk
Oso bibliografia zabala du, askotan beste egileekin kolaboratzen. Hona hemen adibide batzuk:
Fratercula corniculata
Fratercula corniculata Fratercula generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcidae familian sailkatua dago.
Sainte-Honorine-la-Guillaume
Sainte-Honorine-la-Guillaume Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sainte-Honorine-la-Guillaume udalerrian erroldatutako biztanleak 364 ziren. Familiak 144 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 262 etxebizitza zeuden, 160 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 76 bigarren erresidentzia ziren eta 26 hutsik zeuden. 258 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 160 etxebizitza nagusietatik 133 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 14 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 70 etxek bost zituzten. 132 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 94 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 229 ziren, horien artean 151 aktiboak ziren eta 78 inaktiboak ziren. 151 pertsona aktiboetatik 132 lanean zeuden (70 gizon eta 62 emakume) eta 19 langabezian zeuden (8 gizon eta 11 emakume). 78 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Honorine-la-Guillaume udalerrian 160 unitate fiskal zeuden, 371 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.317 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 2 iturginak eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Sainte-Honorine-la-Guillaume udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 640 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rudarius ercodes
Rudarius ercodes Rudarius generoko animalia da. Arrainen barruko Monacanthidae familian sailkatzen da.
AMC (telebista katea)
AMC AMC Networks-en jabetza nagusia den kable bidezko telebistako oinarrizko kate estatubatuar multinazionala da. Kanalaren programazioa batez ere antzerkian estreinatutako filmek osatzen dute, jatorrizko programazio kopuru mugatuarekin batera. Katearen izena jatorriz "American Movie Classics" zen, baina 2002az geroztik izen osoa azpimarratu egin da bere programazioan izandako aldaketa garrantzitsu baten ondorioz. 2006an itzuli zen beste behin, American Movie Classics izenarekin.
Cruz Verde plazako atentatua
Cruz Verde plazako atentatua ETA erakundeak 1992ko otsailaren 6an Madrilen bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 5 pertsona hil ziren eta 7 zauritu izan ziren. Hildakoak Espainiako Indar Armatuetako hiru kide, funtzionario bat eta bere furgonetaren gidaria izan ziren. Horretarako, etakideek 40-50 kilogramo lehergaiz beteriko Opel Kadett bat erabili zuten.
Basilisa (argipena)
Basilisa izenak hainbat adiera du:
1974ko Frantziako Tourra
1974ko Frantziako Tourra Itzuli Handi honen 61. edizioa izan zen. 1974ko ekainak 27 eta uztailak 21 artean ospatu zen. 4098 kilometroko ibilbidea egin zen prologo bat eta 22 etapatan banatuta, horietatik seigarrena, zortzigarrena, hemeretzigarrena eta hogeita batgarrena bi sektoretan banatuta egon zirelarik. 130 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 13 taldetan banatuta. 105 izan ziren proba amaitu zuten txirrindulariak eta soilik talde batek amaitu zuen proba bere txirrindulari guztiekin. Garaileak, Eddy Merckx, hala ordura arte Anquetilek zuen errekorra berdinduz, proba 35,241 kilometro orduko abiaduran bete zuen.
Parte-hartzaileak
Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago.
Cercedilla
Cercedilla Madrilgo Erkidegoko udalerria da, Sierra Oeste eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 7.023 biztanle zituen.
Bucșani
Bucșani honakoa izan daiteke:
Hyloxalus cevallosi
Hyloxalus cevallosi Hyloxalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Fratercula cirrhata
Fratercula cirrhata Fratercula generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcidae familian sailkatua dago.
La Ferrière-Airoux
La Ferrière-Airoux Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Ferrière-Airoux udalerrian erroldatutako biztanleak 325 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 37 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 33 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 199 ziren, horien artean 156 aktiboak ziren eta 43 inaktiboak ziren. 156 pertsona aktiboetatik 137 lanean zeuden (79 gizon eta 58 emakume) eta 18 langabezian zeuden (9 gizon eta 9 emakume). 43 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Ferrière-Airoux udalerrian 132 unitate fiskal zeuden, 330 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.903 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean La Ferrière-Airoux udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.520 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Abelin Linazisoro
Abelin Linazisoro Azkue (Zumaia, Gipuzkoa, 1942ko abuztuaren 4a - Zumaia, Gipuzkoa, 2022ko otsailaren 23a) euskal idazle eta aktorea izan zen.
AEK-ko irakaslea izan zen. Ondoren, bikoizketa eta telebista aktore lanak egiten egon zen. Zazpi urtez Euskal Telebistako Goenkale saioan Xaturren papera antzeztu zuen.
Myštice
Myštice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 289 biztanle ditu eta 15,99 kilometro koadroko azalera. Strakoniceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1367 urtean egin zen.
Josep Suriá
Josep Suriá Cutrina (Guardiola de Font-rubí, 1938ko azaroaren 10a) txirrindulari kataluniar ohia da, profesionala 1963 eta 1969 artean.
Kylian Mbappé
Kylian Sanmi Mbappé Lottin (Mungia, Euskal Herria, 1998 abenduaren 20a), Kylian Mbappé edo soilik Mbappé bezala ezagunagoa, futbol jokalari profesionala da. Paris Saint-Germain FC taldean jokatzen du aurrelari bezala, Frantziako Ligako 1. mailan. Oso txikitatik interesa erakutsi zuen futbolarekiko. Jokalari ona zen bere driblinagatik, abiaduragatik, baloiaren kontrolagatik eta potentziagatik. Bere jokalari gustukoenak Ronaldo eta Zinedine Zidane eta Cristiano Ronaldo dira.
Zukafukamusuka
Zukafukamusuka 2017an plazaratu zen Judit Ruiz de Munainek idatzitako ipuin erotikoen liburua da; tartean ere poema bat dago. Patxi Zubizarretak euskaratua izan da eta Jokin Mitxelenaren marrazkiekin batera argitaratu zen. Marrazkiak shunga estilo japoniarrakoak dira. Izenburua hitz asmatutakoa da, "zukatu, ingelesko fuck, musukatu…" elementuen konbinaketa zelebrea.
Kylian Mbappé
Transfermarkt, futboleko merkatuan espezializatutako orrialdearen arabera, 160 milioi euroko balioa du, munduko jokalari baliotsuena delarik.
Bizitza pertsonala
Wilfried Mbappé eta Fayza Mbappé-ren seme da, Kamerun eta Aljeriako jatorria du, baina familiak jatorri afrikarra badu ere, Mbappé futbolari frantziarra da.
Ibilbidea
2015eko abenduaren 2an debutatu zuen Mbappek. Frantziako lehenengo mailan. Monako ko hasiberri gazteena bihurtu zen 16 urterekin, Thierry Henry ren marka gaindituz. 2016ko otsailean, bere lehen gola lortu zuen Troyes en aurka, eta partidua irabaztea lortu zuten (3-1). 17 urtere zituen orduan, eta honen ondorioz Monako ren historiako golegilerik gazteena bihurtu zen. Mbappék lehen hat-trick-a abenduaren 2016an lortu zuen. 1997tik Sonny Andersonen ondoren ez zegoen beste Monakoko jokalaririk hat-trick bat lortu zuenik denbora tarte horretan. Bihurtu zen Karim Benzemaren ondoren, UEFA Champions Leagueko golegile frantses gazteena izan zen.
Hainbat taldek adierazi zuten hura kontratatzeko interesa, eta ondoren, abuztuan Mbappéren lagapena ofizial egin zen, Paris Saint-Germain Football Clubera, 2017-18 sasoiaren amaieran 180 milioi euroko nahitaezko erosteko aukerarekin. Bere estreinaldian, PSGko kamisetarekin gol bat egin zuen FC Mentz ren aurka. Denboraldi bikain bat egin eta gero, PSG-k falta zen dirua ordaindu zuen, eta Neymar eta Cavanirekin batera PSGren kamiseta defendatu zuen 2017tik.
2018ko urriaren 7an lau gol sartu zituen partida bakarrean, Olympique Lyonen aurka. Denboraldi hartan 30 gol sartu zituen, 1990ean Jean-Pierre Papinek lorturikoa berdinduz.
Behe mailak
Frantzia rekin bi mailatan izan da internazionala: azpi-17 eta azpi-19 mailetan, hain zuzen. Kylianek 2014ko irailean debutatu zuen selekzioarekin, Ukrania ren aurka. 2015ean ez zuen selekzioan parte hartu eta 2016an selekziora bueltatu zenean, azpi-19 kategorian, profesional gisa bere lehen minutuak izan zituen. Kategoria baino urte bat gutxiago zeukan orduan.
Absolutua
2017ko martxoan, Frantziako selekzio handira joateko deitu zioten. Martxoaren 25an, 18 urterekin bakarrik debutatu egin zuen Frantziako selekzioarekin. Bigarren jokalari gazteena bihurtu zen Frantziako kamiseta babesten.
Irabazitako tituluak
(2016-2017 denboraldiaren amaieran eguneratua.)
Nippon TV
Nippon TV (日本テレビ) 1952. urtean sortu zen Japoniako telebista da. 1953ko irailaren 28an hasi zen emititzen.
Hexametro
Hexametroa greziar eta latindar olerkaritzako hitzneurtu bat da, bost daktilo eta espondeo edo trokeo batez osatua dagoena.
Hexametroaren beste kontzeptu bat: Olerki epiko, satira eta didaktikako hitzneurtua, greziar eta latindar olerkaritzan. "Sei metro"z osatuta dago, hau da, sei oinez, daktiloak edo espondeoak. Lehenengo lauretan bigarren oinerdiko lehenengo bi laburrak luze bategatik alda daitezke. Bosgarrena, ohi, daktilo bat izaten da, baina hala ez denean, eta hori oso gutxitan gertatzen da, laugarrena pasatzen da daktiloa izatera. Azkenik, seigarrena, bi silabaz osaturik dago, bigarrena anceps izaki. Hexametroak, beraz, gutxienez, hamabi silabatakoak izan daitezke, eta, gehienez, hamazazpikoak. Hamabi silabatakoei, holoespondaiko esaten zaie (guztiak espondeoak). Espondeoen ugaritasunak astuntasuna, moteltasuna... esan nahi du.
Lehliu
Lehliu Errumaniako udalerri bat da, Călărași konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
New Tolsta
, 'Baile Ùr Tholastaidh', Eskoziako Lewis uhartean dagoen udalerri bat da, Kanpoko Hebridetan.
Vandendriesscheita
Vandendriesscheita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Vandendriesscheita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
República Dominicana plazako atentatua
República Dominicana plazako atentatua ETA erakundeak 1986ko uztailaren 14an Madrilen bonba-autoz eginiko atentatua da, zeinaren ondorioz 12 pertsona hil ziren eta 60 zauritu izan ziren. Hildakoak Carmelo Bella Álamo, José Calvo Gutiérrez, Miguel Ángel Cornejo Ros, Jesús María Freixes Montes, Jesús Jiménez Jimeno, Andrés José Fernández Pertierra, José Joaquín García Ruiz, Santiago Iglesias Godino, Antonio Lancharro Reyes, Javier Esteban Plaza, Miguel Ángel de la Higuera López eta Juan Ignacio Calvo Guerrero guardia zibilak izan ziren. Horretarako, etakideek 35 kilogramo goma-2z beteriko furgoneta bat erabili zuten.
Ploërmelgo Kristau Heziketaren Anaiak
Ploërmelgo Kristau Heziketaren Anaiak (Frères de l’instruction chrétienne de Ploërmel; Institutum Fratrum instructionis christianae de Ploërmel), Menesiarrak izenez ere ezagunak, 1819an Jean-Marie de Lamennaisek (1780-1860) eta Gabriel Deshayes (1767-1841) Aurayko apaizak irakasle katolikoak prestatzeko eta eskolak irekitzeko sortu zuten irakaskuntzari eskainitako kongregazio erlijioso laikoa da.
Historia
2022an Jose Done ikastetxeko zenbait ikasle ohiek 1976tik 1981era sexu abusuak pairatu zituztela salatu zuten.
Galileo (satelite bidezko nabigazioa)
Galileo izeneko satelite bidezko nabigazio sistema globala Europako Batasunak eta Europako Espazio Agentziak (ESA) elkarlanean eraikitzen ari diren nabigazio sistema da. Galileo izena, Galileo Galilei italiar fisikari eta astronomoaren omenez jarri zen. Sistema honek GPS sistemarekiko mendekotasuna murriztea du helburu, eta 2011rako haien zerbitzuak eskaintzen hastea zen helburua, baina oraindik ez da lortu.
Satelite bidezko nabigazio sistema globalak, puntu jakin bateko koordenatu geografikoak zehazten laguntzen du. Sistema honek satelitez beteko konstelazioa erabiltzen du seinaleak transmititzeko, seinale horri esker, edozein lekuko kokapena jakin genezake. Satelite artifizialetan oinarritutako nabigazio-sistemak erabiltzaileei posizioari eta denborari buruzko informazioa eman diezaieke zehaztasun osoz, munduko edozein lekutan. Horretarako, hiru ardatz behar ditugu, berez, gizabanako edo objektu bat antzemateko: X ardatza, Y ardatza eta Z ardatza. Horregatik, gutxienez hiru satelite behar dira posizioa ezagutzeko, baina hau ez da horrela; izan ere, posizioa ezagutzeko gure hartzaileak (normalean mugikorrak) seinaleak satelitetik hartzaile heltzeko behar izan duen denbora kalkulatu behar du. Hala ere, sateliteko erlojua gure hartzailekoa baino zehatzagoa da, eta, ondorioz, akats bat sortzen da. Hori dela eta, satelite gehigarri bat behar da, hau da, guztira lau satelite behar dira, posizioa ahalik eta zehatzen ezagutu ahal izateko.
GPS eta Galileoren arteko interoperabilitatea
Hasieratik, proiektua irekia eta globala izango zela hautatu zuten, horrez gain, GPS arekin bateragarria izatea eta era berean era independentean ibiltzea nahi zuten. Galileok interoperabilitatea eta autonomia eskaintzen du bere sisteman:
CDMA eta PRN kodearen erabilera
Satelite bakoitzak hainbat kode bidaltzen ditu hartzaileak zein satelite izan den jakiteko eta horrela bere kokapena era egokian kalkulatzeko.
Galileo sistemaren egitura
Satelite bidezko nabigazio sistemak hiru segmentu printzipalez osotuta daude.
Segmentu espaziala
Segmentu espaziala satelitez bidez osotutako konstelazioa da. Erabiltzaileei zerbitzua emateko gutxienez 4 satelite egon behar dira eskuragarri era berean. Segmentuaren funtzio nagusiak honako hauek dira:
Hyloxalus chlorocraspedus
Hyloxalus chlorocraspedus Hyloxalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Galileo (satelite bidezko nabigazioa)
Segmentu espaziala
Transmisio horiek sateliteetan dauden erloju atomiko oso egonkorrak kontrolatzen dituzte. Galileo proiektua amaitzen denean, 30 ( 27 satelite erabilgarri eta 3 ordezko satelite) satelite egongo dira Lurraren Orbita Ertainean (MEO), 23.222 kilometroko altueran. Esandako sateliteak ekuatorearekiko 56°-ko inklinazioarekin egongo dira plano orbital bakoitzean. Sateliteak plano bakoitzaren inguruan modu uniformean hedatuko dira eta 14 ordu inguru beharko dira Lurreko orbitaren ibilbidea egiteko. Arazoei aurre egiteko, hau da ,zeozerk huts egiten badu, plano bakoitzeko ordezko satelite bat izango dute. Ordezko satelite horiek mantendu edo zerbitzuen bilakaeraren jardueren arabera aktibatu eta esleituko dira. Plano orbital bakoitzak planoaren barruan uniformeki banatutako 8 satelite biltzen ditu eta satelite horien arteko desplazamendu angeluarra 15º da ondoko bi planoetan.
Galileo sateliteak
Sateliteek bere egitura eta mekanismoak dituzte orbitan mantentzeko, kontrol segmentuarekin komunikatzeko eta hartzaileei seinaleak bidaltzeko. Sateliteen erlojuak atal kritikoenak dira satelite bidezko nabigazio sistemetan, beraz zehaztasun handiko erloju atomikoak erabiltzen dira. Galieon sateliteek 3 fase izan dituzte.
Galileo sateliteen fase esperimentala
2005 eta 2008. urteen artean bi satelite esperimental abiarazi ziren GIOVE-A eta GIOVE-B hain zuzen ere (Gelileo In-Orbit Validation). Misio honen eginkizuna Telekomunikazioen Batasun Internazionalak (ITU) emandako maiztasun-bandak mantentzea, teknologiak balioztatzea, MEO monitorizatzea eta Galileo seinaleak sortzea izan zen. Bi sateliteak paraleloan eraiki ziren erredundantzia emateko eta misioaren eginkizunak betetzeko.
=
Galileo IOV fasea ===== Fase honen betebeharra orbitan eta lurrean egindako proben bidez Galileoko espazioa, kontrol eta erabiltzaile segmentuak kalifikatzea izan zen. Fase honetan 4 satelite operatibo bidali ziren, lehen aipatutako GIOVE-A eta GIOVE-B sateliteak osatzeko. Lehenego 2 sateliteak 2011ko urriaren 21ean bidali ziren lehenengo orbita planora, beste bi sateliteak ostera, 2012ko urriaren 12an bidali ziren bigarren orbita planora.
Galileo FOC fasea
FOC fasean, ( Full Operational Capability ) 2012-2016 urte bitartean, konstelazioa 18 satelite inguru haziko zela espero zen, aurreko faseko 4 sateliteak kontuan izanda. 2020. urterako 27 satelite operatiboz gehi 3 ordezko satelitez osotutako konstelazioa izatea espero dute.
Kontrol segmentua
Kontrol segmentua edo lursail segmentua Satelite bidezko nabigazio sistema globalaren funtzionamendu egokiaz arduratzen da eta bere oinarrizko funtzioak hauek dira :
Galileo kontrol segmentuak satelite konstelazio osoa, nabigazio sistemaren instalazioak eta zerbitzuen hedapena kontrolatzen du. Hori lortzeko, hainbat estazio desberdin daude:
Lurreko kontrol segmentua (GCS) galileo sateliteen konstelazioen kontrolaz eta kudeaketaz arduratzen da. Satelite konstelazio osorako TT&C funtzioa eskaintzen du. TT&C estazioek 12 metroko diametroa duten antenak erabiltzen dituzte datuak kontrol zentroen eta sateliteen artean era seguruan trukatzeko.
Lurreko Misio Segmentua (GMS) uplinkaz arduratzen da. Uplink horretatik, nabigazioa eta UTC denbora transferitzeko behar diren nabigazio edo osotasun datu mezuak bidaltzen dira. GMSak mundu mailako GSS sare bat du. Sare honek informazioa etengabe biltzen du eta gero GCCk informazio hori prozesatzen du Galileok nabigazio eta osotasun informazioa lortzeko. GMSak 3 harrera kanal paraleloz osotuta daude eta bakoitzak hainbat funtzio ditu:
Nabigazio eta integrazio datuak GCCtik sateliteetara bidaltzen dira 9 ULSak erabilita. Estazio horiek 3 m-ko diametroa duten antena parabolikoz osotuta daude. Uplinka erabiltzaile guztiei mundu osoan nabigazio eta integrazioari buruzko informazioa ematea bermatzeko diseinatuta dago, antena bakarra galtzearen ondorioz balizko porrotaren kasua bada ere. Integrazio edo osotasun informazioa oso garrantzitsua da; izan ere, erabiltzailerai oharra bidaltzen dio akatsen bat baldin badago. Gaur egun, hegazkinek ezin dute GPSa erabili integritate datuak ez duelako, adibidez.
Bi Lurreko Kontrol zentruak (GCC) segmentu honen muina dira. Bi Lurreko Kontrol Zentruak Fuzino (Italia) eta Oberpfaffenhofen (Alemania) kokatuta daude eta berne funtzio nagusiak hauek dira :