cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dante Alighieri
Idazlanak
Berriz ere herri hizkeraren garrantzia azpimarratuz, urte bertsuetan, De vulgari eloquentia idatzi zuen, latinez oraingoan, amaitu gabea eta bi liburuz osatua. Lehenengoan, hizkuntzaren bilakaera esplikatzen du, jatorri mitikoetatik bere garaia arte; bigarrena genero lirikoen sailkapena da. Lanaren tesi nagusia, ordea, askoz garrantzitsuagoa da: herri hizkeraren -italieraren- duintasun kulturala eta heldutasun formala, latinaren aurrez aurre. Liburu honetan, besteak beste, Italiako dialektoen lehen deskribapena egiten da, eta hizkuntza normalizazioaren izaera, batez ere politikoa, azpimarratzen da.
Danteren teoria politikoak De monarchia lanean (1307-1308 edo 1312-1313, latinez) ageri dira. Hiru liburutan, aztertzen da zer den inperioa, nola inperioko aginpidea Jainkoagandik datorren -ez Elizatik-, eta nola munduko eta zeruko zoriona lortzeko bi gidari moral behar diren: Aita Santua eta enperadorea. Munduko aginpidea eta izpirituarena bereizi behar zirela aldarrikatu zuen, giza ekintza guztiek ondasun morala izan behar dutela argudiatuz.
La Divina Commedia (1307-1321)
Danteren lanik garrantzitsuena La divina commedia (Jainkotiar Komedia) izan zen. XIV. mendearen lehen hamarraldian hasi zen idazten lan hau, ziur aski, baina zahartzaroa arte ez zuen amaitu; obra honetan egileak bere buruari buruzko sentimenduak eta gogoetak bildu zituen, eta orobat mundu honi eta gerokoari buruzkoak. Beatriceren idealak inspiraturik, poetak bidaldi bat egiten du: Infernura (Virgilio erromatar poetaren eskutik), Garbitokira eta azkenik, Beatricek gidatuta, Paradisura. Commedia-k helburu jakin bat zuen, eta lortu ere lortu zuen: historia eta filosofia, alde batetik, eta mitoa eta zientzia, bestetik, bateratuko zituen hizkera eta kultura bat sortzea, beti ere subjektibotasuna baztertu gabe. Bateratze hori, batez ere, hizkuntzazkoa da: protagonistaren beste munduko bidaia kontatzen duten hiruko kateatuek osorik jasotzen dute aurreko tradizio lirikoa, tonu eta estilozko ugaritasun harrigarriaz.
Obra honen aurretik, izan ere, ezin pentsatu zen hizkuntza bakar batek mintzairaren erabilera eta erregistro guztiak (herrikoienetatik jasoeneraino) har zitzakeenik; zentzu horretan, paradoxa bat adierazten du obrak, alegia, naziorik gabe ere izan zitekeela nazio hizkuntza guztiz osotu bat. Hizkera hori gainera bizi-bizia da, sentimenduari bikain egokitzen zaion adierazmoldea; eta hortixe sortzen da Commedia-ren ezaugarri estilistiko aipagarriena, errealismoa. Ez bakarrik ordu arte literaturatik kanpoko geratzen ziren gizaki eta egoerei forma poetikoa eman zielako, baita pertsonaiak eta egoerak autonomiaz mugi daitezkeen markoak sortzen asmatu zuelako ere; hala, esan daiteke Dantek asmatu zuela errealitatearen ikusmolde modernoa. Ez da, beraz, Commedia-ren argumentua Danteren garaikideei harrigarria gertatu zitzaiena, gizaki, hizkuntza eta errealitatearen arteko harremana baizik; eta horrek bizirik jarraitzen du oraino. Dantek asmatu eta estreinatu zuen gure kultura linguistikoak jakintzat ematen duen sentimendu eta hizkuntzazko formaren adostasuna.
La Divina Commedia eta literatura unibertsala
Danteren Commedia-k ez zuen askorik itxaron behar izan ezagutza eta ospea lortzeko; 1400. urterako agertuak ziren gutxienez hamabi komentario, obraren esanahia esplikatzen zutenak. Giovanni Boccacciok Danteren biografia bat idatzi zuen, eta 1373an egin zituen lehen hitzaldiak, unibertsitatean, Commedia-ri buruz. Dante izan zen, beraz, antzinate klasikoko idazleekin batera ikasi zen lehen idazle modernoa. Danteri divino poeta esaten zioten eta, izenondoa obrari ipinita, Commedia hutsa La Divina Commedia bihurtu zen Venezian 1555ean argitaratu zen edizio zoragarri batean.
Dee Dee Blancharden hilketa
Missourira mugitzea
Dee Deek tratu txar fisikoa erabiltzen zuen Gypsy kontrolatzeko, beti eskutik helduta besteen aurrean. Biak bakarrik zeudenean, esku zabalik edo esekigailu batekin jotzen zuen.
Thervay
Thervay Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Dee Dee Blancharden hilketa
Iruzurraren susmoak
Bernardo Flasterstein, Springfielden Gypsy ikusi zuen neurologo pediatrikoak, diagnostikoari buruzko iruzurra susmatu zuen. Erresonantzia magnetikoa eta odol-analisiak agindu zituen anomaliarik aurkitu gabe. "Ez dut ikusten arrazoirik ez ibiltzeko", esan zion Dee Deeri bisita batean, Gypsy zutik eta bere pisuari eusten ikusi ondoren. Gypsyren New Orleanseko medikuekin harremanetan jarri ondoren, jatorrizko muskulu-biopsia negatiboa itzuli zela jakin zuen. Flastersteinen oharrak eskuratu ondoren, Dee Deek Gypsy hura ikustera hartzeari utzi zion. Flastersteinek ez zuen Dee Deeren berri eman gizarte-zerbitzuei. Agintariek sinetsiko zutela zalantzan zegoela esan zuen.
2009an, deitzaile anonimo batek poliziari esan zion Dee Deek eta Gypsyk izen eta jaiotze-data desberdinak erabiltzen zutela, eta Gypsyk esandakoa baino osasun hobea zuela. Egiaztapena egin zuten ofizialek Dee Deeren azalpena onartu zuten eta jakinarazi zuten Gypsyk zinez adimen-desgaitasuna zuela zirudien. Kasua itxi egin zen.
Thervay
Biztanleria
2007an Thervay udalerrian erroldatutako biztanleak 374 ziren. Familiak 146 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 39 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 55 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 194 etxebizitza zeuden, 158 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 186 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 158 etxebizitza nagusietatik 132 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 98 etxek bost zituzten. 116 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 63 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 76 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Dee Dee Blancharden hilketa
Gypsyren independentzia gero eta handiagoa
2001az geroztik, Gypsy zientzia-fikzioaren zaleen ekitaldietan parte hartzen hasi zen. 2011ko ekitaldi batean, amak hoteleko gela batean aurkitu zuen Interneten ezagututako gizon batekin amaitu zen ihes saiakera izan zitekeena egin zuen ihes-saiakera egin ondoren, eta poliziari jakinaraziko zuela mehatxatu zuen. Gero Gypsyk gogoratu zuen, amak bere ordenagailua mailu batekin apurtu zuela eta inoiz berriro ihes egiten saiatzen bazen behatzetan gauza bera egingo zuela mehatxatu zuela. Gainera, Gypsyri esan zion poliziari tramiteak aurkeztu zizkiola adimen-urritasuna zuela esanez, eta sinetsarazi zion poliziarengana laguntza eske joaten saiatzen bazen, ez ziotela sinetsiko.
Thervay
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 220 ziren, horien artean 164 aktiboak ziren eta 56 inaktiboak ziren. 164 pertsona aktiboetatik 146 lanean zeuden (76 gizon eta 70 emakume) eta 18 langabezian zeuden (6 gizon eta 12 emakume). 56 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Dee Dee Blancharden hilketa
Gypsyren independentzia gero eta handiagoa
2012 inguruan, Gypsyk Interneten jarri zuen harremanetan Nicholas Godejohnekin (haren arabera, komunitate kristau batean elkar ezagutu zuten). Godejohnek aurrekari penalak zituen jokabide lizunagatik.
Thervay
Diru sarrerak
2009an Thervay udalerrian 158 unitate fiskal zeuden, 394 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.476 euro zen.
Dee Dee Blancharden hilketa
Gypsyren independentzia gero eta handiagoa
2014an, Gypsyk Aleah Woodmansee 23 urteko bizilagunari esan zion berak eta Godejohnek ezkutuan ezkontzea erabaki zutela. Woodmansee saiatu zen berari uko egiten. Gypsyren planak "fantasiak eta ametsak" besterik ez zituen hartzen. Dee Deek Internet erabiltzea eragozteko ahaleginak egin zituen arren, alabaren telefonoa eta ordenagailu eramangarria suntsitzeraino iritsi zen arren, Gypsyk Godejohnekin harremana mantendu zuen 2014ra arte.
Thervay
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Suzanne
Suzanne honakoa izan daiteke:
Dee Dee Blancharden hilketa
Gypsyren independentzia gero eta handiagoa
Hurrengo urtean, pertsonalki ezagutu zuten elkar. Godejohnek esan zuen bezala, lehen aldiz aurrez aurre ezagutu bezain laster, Gypsyk komunera eraman zuen, eta bertan amodioa egin zuten. Biek Interneten elkarrekintzan jarraitu zuten eta Dee Dee hiltzeko plana garatzen hasi ziren.
Thervay
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
Dee Dee Blancharden hilketa
Hilketa
Godejohn Springfieldera itzuli zen 2015eko ekainean, Gypsy eta Dee Dee medikuaren hitzordu batean zeuden bitartean. Etxera itzuli eta Dee Dee lotara joan ondoren, etxean sartu zen. Gypsyk zinta itsasgarria, eskularruak eta labana eman zizkion.
Ligsdorf
Ligsdorf Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Dee Dee Blancharden hilketa
Hilketa
Gypsy komunean ezkutatu zen eta belarriak estali zituen, ama oihuka entzun ez zezan. Godejohnek 17 labankada eman zion bizkarrean lo zegoen bitartean. Ondoren, biek amodioa egin zituzten Gypsyren gelan. Springfield kanpoaldeko motel batera ihes egin zuten eta bertan egon ziren egun batzuetan. Tarte horretan, hainbat saltokitako segurtasun-kameretan ikusi zituzten. Gypsyk esan zuen bezala, une horretan uste zuen ihes egitea lortu zutela. Hilketa-arma Godejohnen etxera bidali zuten harekin harrapatzea saihesteko. Greyhound geltokira bidean ikusi zuten hainbat lekuko konturatu ziren Gypsyk ileordea zeramala eta laguntzarik gabe ibiltzen zela.
Thervay
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dee Dee Blancharden hilketa
Ikerketa eta atxiloketak
Dee Deeren Facebookeko profilean mezu kezkagarria ikusi ondoren, lagunek zerbait ez zegoela ondo susmatu zuten. Deiak erantzun gabe geratu zirenean, hainbat lagun Dee Deeren etxera joan ziren.
Inork ez zuen atea ireki, eta, beraz, lagunek poliziari deitu zioten. Etxean sartu bezain laster aurkitu zuten Dee Deeren gorpua. GoFundMe kontu bat sortu zen bere hileta-gastuak ordaintzeko. Blanchard familia ezagutzen zuten guztiek okerrenaren beldur ziren; nahiz eta Gypsy Rose kaltetu ez izan, uste zuten ezin izango zuela bere gurpil-aulkirik, sendagairik eta bestelako ekipamendurik gabe bizi.
Woodmanseek poliziei Gypsyri eta bere mutil-lagun sekretuari buruz zekiena kontatu zion. Informazio horretan oinarrituta, poliziak Facebook enpresari eskatu zion Dee Deeren IP helbidearen trazatzea. Mezua Wisconsinen idatzita zegoela ikusi zuten, eta hurrengo egunean Waukesha konderriko polizia agentziek Godejohns familiaren etxea miatu zuten.
Springfieldeko hedabideek Blanchard familiaren bizitzaren egiaren berri eman zuten laster: Gypsy ez zela inoiz gaixorik egon eta beti ibili ahal izan zela, baina amak itxurak egitera behartzen zuen, tratu txar fisikoak erabiliz kontrolatzeko.
Epaiketak
Lehen graduko hilketaren akusazioa Missouriko legearen arabera heriotza-zigorra edo baldintzapeko bizitza osorako zigorra izan dezakeen arren, Dan Patterson konderriko fiskalak laster iragarri zuen ez zuela eskatuko ez Gypsyrentzat ez Godejohnentzat, kasua "aparteko eta ezohikotzat" joz. Abokatuak Louisianatik mediku-erregistroak lortu ondoren, bigarren graduko hilketari buruzko akordioa lortu zuen Gypsyrentzat. 2015eko uztailean, 10 urteko zigorra ezarri zioten.
Godejohnek oraindik akusazio gogorragoari aurre egin zion fiskalek hilketa konplota abiatu zuela esan baitzuen, eta bai berak eta bai Gypsyk onartu zuten bera zela Dee Dee hil zuena. 2017ko urtarrilean, bere epaiketa atzeratu egin zen bigarren azterketa psikiatriko bat eskatu zutenean; abokatuek diote 82ko adimen-kozientea duela eta autismoaren espektroan dagoela.
2017ko abenduan, epaileak Godejohnen epaiketa 2018ko azarorako ezarri zuen. Godejohn lehen mailako hilketa eta ekintza kriminal armatuaren erruduntzat jo zuten. 2019ko otsailean, bizi osorako espetxe zigorra ezarri zioten.
Ondorioak eta erreakzioak
Blanchardtarren bizilagunak harrituta geratu ziren Gypsyren gaixotasunak asmatuak zirela jakitean. 60 pertsona baino gehiago parte hartu zuten Dee Deeren oroimen-zerimonian gorpua aurkitu zuten gauean.
Dee Deeren Louisianako familia ez zen bere heriotza damutu. Horietako inork ez zuen bere hileta ordaindu, eta bere aitak eta amaordeak errautsak bota zituzten komunera. Gypsyren aitak barkatzaileagoa bezala jokatu zuen. "Uste dut Dee Deeren arazoa gezur sare bat sortzea, eta ondoren ez ihes egitea zela", esan zion. Pozik jarri zen Gypsy ibiltzen ikusi zuen lehen aldian.
Hots (argipena)
Hots edo soinua objektu baten bibrazioek eragindako uhinek entzumen sisteman sortzen duten kitzikadura da.
Dee Dee Blancharden hilketa
Ondorioak eta erreakzioak
Gypsy Missouriko Chillicothe zentroan zigorra betetzen ari da. 2022ko ekainaren 27an, Ryan Scott Andersonekin ezkondu zen.
Kulturan
The Act telesaila Dee Dee Blancharden hilketan oinarritzen da.
Ligsdorf
Biztanleria
2007an Ligsdorf udalerrian erroldatutako biztanleak 342 ziren. Familiak 139 ziren, horien artean 37 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 45 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 49 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 183 etxebizitza zeuden, 141 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 21 hutsik zeuden. 156 etxeak ziren eta 28 apartamentuak ziren. 141 etxebizitza nagusietatik 114 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 100 etxek bost zituzten. 133 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 47 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 85 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 233 ziren, horien artean 173 aktiboak ziren eta 60 inaktiboak ziren. 173 pertsona aktiboetatik 164 lanean zeuden (95 gizon eta 69 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 60 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 finantziazio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 margolaria, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2000. urtean Ligsdorf udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ximun Fuchs
Ximun Fuchs (Larzabale, Baxenabarre, 1974) euskal antzerki-zuzendaria eta aktorea da.
Le Petit Théâtre de Pain antzerki taldea aritzen da bera anai Manexekin batera. Axut! kolektiboaren sortzailea ere bada.
Lahontan
Lahontan Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Hagineta
Hagineta mendia Altzania mendilerroan dagoen mendi arabarra da.
Lalongue
Lalongue (okzitanieraz Lalonga) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Planioles
Planioles Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Planioles udalerrian erroldatutako biztanleak 477 ziren. Familiak 196 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 226 etxebizitza zeuden, 200 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 217 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 200 etxebizitza nagusietatik 159 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 113 etxek bost zituzten. 154 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 63 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 126 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 314 ziren, horien artean 237 aktiboak ziren eta 77 inaktiboak ziren. 237 pertsona aktiboetatik 225 lanean zeuden (115 gizon eta 110 emakume) eta 12 langabezian zeuden (5 gizon eta 7 emakume). 77 pertsona inaktiboetatik 36 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 zurginak eta 2 higiezinen agentziak.
2000. urtean Planioles udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 117 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Queen Creek (Arizona)
Queen Creek Arizonako herri bat da. Maricopa konderrian kokatua dago. 2010ean 26,361 biztanle zituen, 72.7 kilometro koadrotan banatuta.
Lisnasharragh (Belfast)
Lisnasharragh, Ipar Irlandako Belfast hiriko hauteskunde-barruti bat da. 2014ean sortua izan zen.
Dendrelaphis cyanochloris
Dendrelaphis cyanochloris Dendrelaphis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Maiatzaren 8
Maiatzaren 8a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hogeita zortzigarren eguna da, 129garrena bisurteetan. 237 egun falta dira urtea amaitzeko.
Kanpo estekak
Maiatzaren 7 | Urteko egutegi | Maiatzaren 9
Kirgizistango Ekonomia Unibertsitatea
Kirgizistango Ekonomia Unibertsitatea (Экономика университети) Bixkek kokatutako unibertsitate publiko kirgizistandarra da. Ekonomian eta nazioarteko harremanetan espezializatuta dago, Kirgizistango unibertsitate onenetarikoa da eta ekonomia alorrean erdialdeko Asiako onenetakoa da. 1953an sortu zen.
1910eko Frantziako Tourra
1910eko Frantziako Tourra Itzuli Handi honen 8. edizioa izan zen. 1910eko uztailak 3 eta 31 artean 15 etapatan banatutako 4737 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Octave Lapizek, batez beste, 28,680 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Edizio honetan lehen aldiz igo zen Tourmalet mendatea. Octave Lapize eta François Faberren arteko lehiak jendea irrikitan izan zuen Pariseko helmugararte.
Miedes de Aragón
Miedes de Aragón (aragoieraz Miedes d'Aragón) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 496 biztanle zituen 55,56 kilometro koadroko azaleran. Calatayudeko Erkidegoan dago.
Piverone
Piverone Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Piveronek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Glioma
Glioma zentro nerbiosoetako eta erretinako tumorea da, egituraz neurogliaren antzekoa, zelula nukleatu, izar-formako eta pikordunez eta zelula arteko material homogeneo, erdilikido eta zeharrargiz osatua. Glia zeluletatik sortzen denez, horrela diote. Normalean burmuinean hasten da.
Daltonen eredu atomikoa
Daltonen eredu atomikoa 1808an John Daltonek postulaturiko eredu atomikoa da, oinarri zientifikoak erabiliz formulaturiko lehenengoa. Mende bat geroago arte ez zen beste eredurik nagusituko.
Ereduaren arrakasta
Daltonen ereduak ongi azaltzen zuen elementu desberdinak zergatik elkartzen diren proportzio jakin batzuetan soilik. Bestetik sustantzia kopurua izugarria izan arren denak elementuen konbinazioak izanik asko sinplifikatzen zuen bakoitzaren izaera.
XVIII. mende amaieran, erreakzio kimikoen inguruko bi lege sortu ziren, zeinak ez zioten inongo erreferentziarik egiten teoria atomikoari. Lehendabizikoa masa kontserbazioaren legea zen, Antoine Lavoisier-ek formulatua 1789an. Lege honek zioen erreakzio kimiko batean masa osoa konstante mantentzen zela (hau da, erreaktiboak produktuak bezain besteko masa du). Bigarren legea proportzio konstanteen legea zen. Lehendabizi Joseph Louis Proustek frogatua 1799an. Lege honen arabera, konposatu bat hausten baldin bada bere osagaiak diren elementuetan, osagaien masak beti proportzio berdinak izango ditu, berdin diolarik jatorrizko substantziaren kantitatea.
John Dalton ek lan honen gainean ikerketak bideratu zituen eta proportzio anizkoitzen legea garatu zuen: elementu bat baino gehiago konposatu mota bat baino gehiago eratzeko elkarrekin konbinatzen direnean, elementu baten masa kantitate berberaz konbinatzen den beste elementuaren masak, zenbaki oso eta sinpleen araberako erlazioan daude. Adibidez: Proustek eztainu oxidoa ikertu zuen eta ikusi zuen hauen masaren %88,1 eztainua eta %11,9 oxigenoa zela, ala %78,7 eztainua eta %21,3 oxigenoa zela (bi oxido desberdin). Daltonek ehuneko hauetan ikusi zuen 100 g eztainu nahastu daitezkeela 13,5 g edo 27 g oxigenorekin; 13,5 eta 27 g 1:2 ratio batean. Daltonek ikusi zuen materiaren teoria atomiko batek ondo azaldu zitzakeela kimikan ematen den patroi komun hau. Prousten eztainu oxidoetan, eztainu atomo bat oxigeno atomo bat edo birekin nahastu daiteke.
Daltonek uste zuen teoria atomikoak azaldu zezakeela zergatik urak gas desberdin batzuk xurgatzen zituen proportzio desberdinetan (adibidez, aurkitu zuen urak karbono dioxidoa askoz hobeto xurgatzen zuela nitrogenoa baino). Daltonek proposatutako hipotesiak zioen hau masa eta gasen partikulen osaerari esker gertatzen zela. Hala, karbono dioxidoaren (CO2) partikulak nitrogeno molekulak (N2) baino astunagoak eta handiagoak dira.
Zenbait atomo eta molekula John Dalton-en New System of Chemical Philosophy (1808) obran errepresentatuak.
Daltonek esan zuen elementu kimiko bakoitza atomo bakar eta berdingabeez osatuta dagoela, eta hauek ezin daitezkeela ez suntsitu ezta aldatu ere medio kimikoen bitartez, baina bai konbinatu daitezkeela egitura konplexuagoak sortzeko (konposatu kimikoak). Hau atomoaren inguruko lehendabiziko teoria zientifikoa izan zen, Daltonek bere teoriak esperimentazio eta emaitzen azterketa bidez ondorioztatu baitzituen.
1803an, Daltonek ahoz aurkeztu zuen bere lehen zerrenda, non substantzia desberdinen pisu atomiko erlatiboa azaltzen zuen. Idazki hau 1805ean publikatu zen, baina bertan ez du azaltzen zehazki nola iritsi zen figura hauek aurkitzera. Metodoa lehenbiziko aldiz 1807an publikatu zen Thomas Thomson-ekin zuen adiskidetasunari esker, Thomsonen A System of Chemistry lanaren hirugarren edizioan. Azkenik, Daltonek bere testu batean lan osoa azaldu zuen, A New System of Chemical Philosophy obran, 1808 eta 1810ean.
Dena den, Daltonek ez zuen pentsatu atomo elementu batzuk molekulatan existitzen direla (adibidez, oxigeno purua existitzen da O2 gisa). Baita ere uste zuen, oker, bi elementuren arteko konposaketa sinpleena beti elementu bakoitzeko atomo batek osatuta dagoela (uste zuen ura HO zela, ez H2O). Honek, bere tresnen zakartasuna gehituz, ondorioak okertu zituen. Adibidez, 1803an uste zuen oxigeno atomoak hidrogeno atomoak baino 5,5 aldiz pisutsuagoak zirela, uretan 5,5 oxigeno neurtu zituen hidrogeno gramo bakoitzeko, eta uraren formula HO zela. 1806an ondorioztatu zuen oxigenoaren pisuak zazpi aldiz handiagoa izan behar zuela, eta datu hau defendatu zuen heriotzara arte. Garaiko beste kimikari batzuk ondorioztatu zuten proportzioa 1:8koa zela Daltonen HO formula onartzen baldin bada; proportzioa 1:16koa izango da H2O formula onartuz gero.
Juduen nafar-aragoiera
Juduen nafar-aragoiera edo judu-aragoiera VIII. mendeko bigarren zatitik XV. mendeko amaiera arte Nafarroa eta Aragoiko Erresumetan mintzaturiko judu-erromantze hila izan zen. Aditu batzuen ustez, hizkuntza independentea izan zen, besteek, berriz, nafar-aragoieraren aldaera edo dialektoa besterik ez zela uste dute.
Alhambrako dekretuaren ondoren, nafar-aragoieratik sortutako judu hizkuntza hau Iberiar penintsulako hegoaldean (batez ere, Valentzian, Murtzian eta Andaluzian) sorturiko ladinoren eraginagatik desagertu zen.
Familia
Judu-erromantzea izanik, indoeuropar erromantzeen artean zegoen. Hala ere, erromantzearen ez bezalakoa zen, judu hizkuntzen ezaugarri linguistikoak zituenez hizkuntza independentea zelako. Adituen artean, eztabaidatua da judu-latinean oinarrituta zegoela edo sorrera independentea bazuela. Edonola ere, gertuko judukatalan eta shuadit hizkuntzekin lotura estua zuen.
Judu-aljamiadoa
Nahiz eta juduen aljamiadoa musulmanena baino txikiagoa izan, Manuel Alvar espainiar filologoak Huescan topaturiko testu bat ikertu du. XIV. mendeko testu honetan idazkera hori erabiltzen zuten arabiera kultura hizkuntzatzat jotzen zutelako. Hona hemen :
XV. mendeko arautegi batean hurrengo testua topatu dute:
Hizkuntzaren galera
1512ko konkistaren ondorioz Nafarroako Erresuman Gaztelako Erresumako legeak ezarri zituzten. Hauen artean Alhambrako dekretua zegoen, juduen kanporatzea agintzen zuena. Hori zela eta, nafar juduak, zenbait urte geroago bere erlijiokideek egin zuten bezala, erbesteratu ziren. Bertan ladinozko hiztunak topatu eta laster hizkuntza hori onartu zuten. Hala eta guztiz ere, ladinoak juduen nafar-aragoieraren mailegu asko hartu zituen. Adibidez, Salonika, Mazedonia eta Bosniako sefardiek hasierako "F-" (fazer, ferir) mantendu zuten, Bulgaria, Anatolia edo Errumaniakoek ez bezala. Era berean, nafar-aragoierazko zenbait hitz, adibidez escorchar edo (de)spuntar, erabiltzen zituzten, gaztelaniaz existitzen ere ez zirenak
Miguel Maria Lasa
Miguel Maria Lasa Urkia (Oiartzun, Gipuzkoa, 1947ko azaroaren 4a -), "Lapa" goitizenez, gipuzkoar txirrindulari ohia da, 1969 eta 1981 artean profesionala izandakoa.
José Manuel Lasa txirrindulari ohiaren anaia txikia eta Gaizka Lasa txirrindulariaren aita da.
Ibilbidea
Profesionala izan baino lehen, 1968ko Mexikoko Joko Olinpikoetan parte hartu zuen bakarkako errepideko txirrindularitza modalitatean.
Guztira 76 garaipen lortu zituen, horietatik 6 Espainiako Vueltan, 3 Italiako Giroan eta 2 Frantziako Tourran. Gainera, Vueltan lau aldiz zapaldu zuen podiuma, bigarrena eta hirugarrena bitan izan zelako.
Txirrindularitza profesionala utzi ondoren, kirol honi lotuta jarraitu zuen, Wigarma taldeko kirol zuzendaria izan baitzen 1991 eta 1992 denboraldietan.
MIB 30
MIB 30 Milango Burtsan kotizatzen zuten 30 balorek osatzen zuten burtsa indize bat zen.
Enpresek kapitalizazio irizpidearen arabera kotizatzen zuten. Berrikuspena bi aldiz urtean egiten zen, martxoan eta irailean.
Minisail
Minisaila telesail mota bat da, atal kopuru murritzekoa eta orokorrean, kontatzen duen istorioari dagokionez, amaiera itxia daukana. 1970eko hamarkadan indartu zen formatu bezala, Rich Man, Poor Man eta Roots bezalako minisailen esku.
Akrobaziazko eskia 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak eski cross
Gizonezkoen eski cross proba 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetako akrobaziazko eskian otsailaren 18an jokatu zen Zhangjiakouko Genting eski pistan. Ryan Regezek irabazi zuen ekitaldia, eta Alex Fiva bere kideak zilarrezko domina irabazi zuen, lehen domina olinpikoak bientzat. Sergey Ridzik, Errusiako Batzorde Olinpikoaren ordezkari gisa, brontzezko domina irabazi zuen, 2018ko arrakasta erreplikatuz.
Aurreko txapelduna Brady Leman zen. Marc Bischofberger zilarrezko dominaduna ez zen sailkatu, baina Sergey Ridzik brontzezko dominaduna Joko Olinpikoetarako sailkatu zen. 2021-22ko Estilo Libreko Eskiko Munduko Kopan, Olinpiar Jokoen aurretik, Ryan Regez eta Terence Txiknavorian izan ziren sailkapen nagusiko liderrak, Bastien Midol hirugarren zela. Alex Fiva da 2021eko munduko txapelduna.
Trimma rubromaculatum
Trimma rubromaculatum Trimma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Mosson (Côte-d'Or)
Mosson Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mosson udalerrian erroldatutako biztanleak 87 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 47 etxebizitza zeuden, 32 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 47etxeak ziren. 32 etxebizitza nagusietatik 29 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 23 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 52 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 33 lanean zeuden (19 gizon eta 14 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa batena zen.
2000. urtean Mosson udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Te recuerdo Amanda
Te recuerdo Amanda ("Gogoratzen zaitut Amanda") Víctor Jara abeslari txiletarraren abesti ezagunena eta bertsionatuena da. 1969an sortua, maitasunezko eta, habaler, borroka abestia da. Lana 1969ko Pongo en tus manos abiertas... albumean plazaratu zuen.
Carratraca
Carratraca Málagako udalerria da, Valle del Guadalhorce eskualdean dagoena.
Te recuerdo Amanda
Gaia
Abestia konposizio erromantikoa da eta, aldi berean, ereserki politikoa. Langileen lan-baldintza eskasei buruz hitz egiten du, eta nola bikote batek bost minutuko atsedenaldia elkar ikusteko aprobetxatzen duten. Pertsonaien izenak haren gurasoengandik hartu zituen Víctor Jarak: Amanda Martínez eta Manuel Jara. Victor Jarak bere azken kontzertuan, 1973ko uztailaren 17an, Peruko Panamericana Televisión telebista katean hitz egin zuen eta han hau guztia azaldu zuen: «Bi langileren maitasunaz mintzo da, zuk zeuk kalean ikusten dituzun horietaz, eta batzuetan ez zara konturatzen arimaren barruan zer dagoen. Bi langile, edozein lantegitakoak, edozein hiritan, gure kontinenteko edozein lekutan.»
Carratraca
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 923 biztanle zituen.
Te recuerdo Amanda
Hitzak
Horrela dio: Te recuerdo Amanda La calle mojada Corriendo a la fábrica Donde trabajaba Manuel La sonrisa ancha La lluvia en el pelo No importaba nada Ibas a encontrarte con él Con él, con él, con él, con él, con él Son cinco minutos La vida es eterna en cinco minutos Suena la sirena De vuelta al trabajo Y tu caminando Lo iluminas todo Los cinco minutos Te hacen florecer Te recuerdo Amanda La calle mojada Corriendo a la fábrica Donde trabajaba Manuel La sonrisa ancha La lluvia en el pelo No importaba nada Ibas a encontrarte con él Con él, con él, con él, con él, con él Que partió a la sierra Que nunca hizo daño Que partió a la sierra Y en cinco minutos quedó destrozado Suena la sirena De vuelta al trabajo Muchos no volvieron Tampoco Manuel Te recuerdo Amanda La calle mojada Corriendo a la fábrica Donde trabajaba Manuel
Micromischodus sugillatus
Micromischodus sugillatus Micromischodus generoko animalia da. Arrainen barruko Hemiodontidae familian sailkatzen da.
Entente (argipena)
Entente izenak adiera zenbait ditu:
Safford (Arizona)
Safford Arizonako hiri bat da. Graham konderrian kokatua dago. 2010ean 9,566 biztanle zituen, 22.2 kilometro koadrotan banatuta.
Emberiza siemsseni
Emberiza siemsseni Emberiza generoko animalia da. Hegaztien barruko Emberizidae familian sailkatua dago.
Lalonquette
Lalonquette (okzitanieraz Lalonqueta) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Azawadeko Mugimenduen Koordinazioa
Azawadeko Mugimenduen Koordinazioa (CMA) (Coordination des mouvements de l'Azawad) Azawadeko talde matxinoak biltzen dituen blokea da. 2014ko udan eratu zen, Mali iparraldeko gatazkaren garaian. Honako talde hauek osatzen dute :
CMA zuzentzen ari zela, Sidi Brahim Ould Sidatt Bamakon hil zuten 2021eko apirilaren 13an
Black Mountain (hauteskunde-barrutia)
Black Mountain, Ipar Irlandako Belfast hiriko hauteskunde-barruti bat da. 2014ean sortua izan zen. Izena Belfast hiriaren inguruan dagoen Black Mountain muinoari zor dio.
Clot de la Hount
Clot de la Hount, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.289 metroko garaiera du. Frantziako Pirinio Garaiak eta Espainiako Huesca probintziaren artean dago.
Préseau
Préseau Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Etxebizitza
2007an 774 etxebizitza zeuden, 733 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 37 hutsik zeuden. 758 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 733 etxebizitza nagusietatik 600 bere jabearen bizilekua ziren, 118 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 27 etxek bi gela zituzten, 58 etxek hiru zituzten, 172 etxek lau zituzten eta 476 etxek bost zituzten. 517 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 255 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 346 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.298 ziren, horien artean 895 aktiboak ziren eta 403 inaktiboak ziren. 895 pertsona aktiboetatik 815 lanean zeuden (459 gizon eta 356 emakume) eta 80 langabezian zeuden (43 gizon eta 37 emakume). 403 pertsona inaktiboetatik 145 erretiraturik zeuden, 138 ikasten zeuden eta 120 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Préseau udalerrian 741 unitate fiskal zeuden, 1.904 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.921 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 42 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 igeltseroak, 1 zurgina, 2 iturginak eta 2 ile apaindegiak.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 2 harategiak, 1 liburu denda zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
2000. urtean Préseau udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Errekoletoen komentua (Tafalla)
Errekoletoen komentua Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XVII. mendeko kristiau komentu bat da.
Historia
1667. urtean fundatu zen Maria Turrillos Hebra Mencoen anderearen testamentu-xedapen bidez, bere jauregitik gertu dagoen orube batean, eta arku monumental batek komunikatzen du.
Leixuri Arrizabalaga
Leixuri Arrizabalaga Arruza (Gatika, Bizkaia, 1981eko apirilaren 25a) bizkaitar abokatu eta politikari jelkidea da. Zuzenbidean lizentziatua, gaztetatik sartu zen politikan Gatikako zinegotzi gisa. 2015ean Gatikako alkate izendatua izan zen, herriaren historian emakumezko lehen alkatea bilakatuz. 2012 urteaz geroztik eusko legebiltzarkidea izan da, X. eta XI. legealdietan. 2013tik Emakunderen zuzendaritza kontseiluko kidea da. 2016an EAJren BBBko kide bilakatu zen. 2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan EAJren Bizkaiko zerrendaburua izan zen. 2021ean Gatikako alkate kargua utzi zuen, legebiltzarreko lanean zentratzeko. 2023ko uztailetik aurrera, Bizkaiko Foru Aldundiko Euskara, Kultura eta Kirol diputatua da.
Errekoletoen komentua (Tafalla)
Eraikina
Elizak komentu barrokoko ereduak jarraitzen ditu. Oinplanoa gurutze latindarrekoa da, habearte bakarra du, hiru atal eta gurutzadura zabala, besoetakoa eta burualde zuzenekoa, eta goi-korua oinaldean. Estaldura-sistemak kanoi-gangak ditu, lunetodun gangak zenbait atalen gainean, eta petxinen gaineko kupula gurutzaduran. Kanpoaldeak laukizuzen handi bat osatzen du, baina ez ditu gurutzearen besoak oinplanoan islatzen, baina bai altxaeran. Oso aipagarria da fatxada, eredu vignoleskoetatik gertu dagoena. Teloi motakoa da eta elizaren beraren neurriak gainditzen ditu, tenpluaren alboko gelak hartuz. Multzoak bi gorputz ditu; behekoa, bitan banatua, hiru kaletan egituratzen da, ordena erraldoiko pilastren bidez, non mentsula lauak dituen erlaitz irten bat dagoen. Alboko kaleetan bao dintelduak daude; erdiko hormatalak, berriz, zabalera bikoitza du, eta zirkuluerdiko hiru arku ditu pilareen gainean. Erdiko arkuaren gainean, horma-hobi bat dago pilastren artean, eta erremateko plakaren orbel berarekin apaindutako alboetako bolutak dituen frontoi kurbatua du. Bi ezkutu ditu alboetan. Erlaitz baten gainean, bigarren gorputza altxatzen da. Haren erdian, bao angeluzuzen bat irekitzen da. Bao horren amaieran, frontoi triangeluarra dago, okulu batez zulatuta. Bi boluta handi, hegal gisa, alboetan jartzen dira.
Préseau
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Leixuri Arrizabalaga
Lehen urteak
Familia jeltzale batean jaio zen. Kaxiano, amaren aldeko aitite, abeltzaina zen, eta Gatikako parrokiako sakristaua izan zen. Aita plentziarra eta ama gatikarra, azken hau Intxurtu dantza taldearen sortzaileetako bat izan zen 1960ko hamarkadan. 2001 urtean, ama zendu ondoren, Leixurik hartu zituen taldearen ardurak. Oso txikitatik herriko bizitza soziokulturalean aktiboki parte hartu izan duː euskal dantzen taldean, abesbatzan, elizan zein jai-batzordean laguntzen ibilitakoa da.
Errekoletoen komentua (Tafalla)
Eraikina
Tenpluaren barruan, Ebanjelioaren aldeko gurutzaduraren muturreko hormari atxikita, fundatzaileen hilobia dago. Bertan, Errenazimenduko arkeolioaren eredua interpretatzen da, hizkera barrokoa erabiliz. Hilobitik gertu dago erretaula nagusia, La Olivako Monasteriotik datorrena, komentuko harribitxia dena, eta, aldi berean, manierismoaren obra garrantzitsuenetako bat Nafarroan. Bere margolana Bruselako Rolan de Mois eta Pablo Schepers artisten obra dokumentatua da, 1571n Espainian Villahermosako dukea sartu zuten artistena. Bere arkitektura-traza monumentala eta liraina da aldi berean; bere mazonerian, tailan eta irudigintzan, Joan Arrigarte eskultore aragoiarrak lan egin zuen 1574an. Erdiko kaleak kaxa zuzena du, eta muturrekoek erdi-puntuko arkuak. Kalbarioak errematatutako teilatupe batek amaitzen du multzoa. Sagrarioa geroagokoa da (1600) eta Joan Berroetari zor zaio. Hala ere, erretaularen gauzarik nabarmenena taula gaineko pintura da, manierismo heldu baten ezaugarria, non Rolan de Moisek eta Pablo Schepersek Florentziako eta Erromako manierismoaren ezaugarri jakin batzuk garaiko Veneziako eskolako beste batzuekin harmonizatzen dituzten. Hori, batez ere, gorputzeko hiru pintura handietan hautematen da, kalitate bikainekoak eta kolore bikainekoak, atikoko taulekin kontrastatzen dutenak, teknika traketsagokoak. Erdiko konposizioa, Ama Birjinaren Jasokundea, Santa Maria del Frariko Tizianora hurbiltzen ari da, nahiz eta Tafallakoan apostoluren baten kontortsio bortitzek beste eragin batzuez hitz egiten duten. Birjina aingeru eta aingeruen hodei baten artean igotzen da, apostoluek, koadroaren behealdea hartzen dutenak, gertakaria ikusten duten bitartean. Oso landuak dira, halaber, La Epifania eta Pizkundeko alboko taulak. Lehenengoa Moisek errepikatuko du Zaragozako Museoko eta Fiteroko erretaulako gai bereko pinturetan. Teilatupearen koadroek, Andre Mariaren Koronazioa erdiko obaloan eta San Bernardo eta San Benito alboetan dauden paisaia-hondoaren gainean belaunikatuta, aurrekoa baino estilo lehorragoa dute, eta Pablo Schepers eta beste kolaboratzaile batzuei egozten zaizkie.
Epistolaren aldean San Migel eta Doloretako erretaulak daude, XIX. mendeko lanak, garai hartako estetika neoklasikoan eginak. Urregintzari dagokionez, komentuak XVII. eta XVIII. mendeetako pieza interesgarri batzuk ditu. XVII. mendeko bi nabarmengarri nabarmentzen dira: lehenak anana lodi itxurako korapilo bitxi bat du, Europa erdialdeko ereduak gogorarazten dituena. Bigarrena Donostiako komentutik dator, inskripzioak dioenez, eta obalo-oinarria eta helduleku-pitxer batek eusten dion madari-korapiloa ditu, eredu baxenazentistetako berezkoa. Eguzkitako gizona kerubin baten gainean dago. Hainbat artelan, hala pinturakoak nola eskulturakoak edo arte dotoreetakoak, komentuko gela ugarietan sakabanatuta daude. Azpimarratzekoa da Jesus Haurraren tailu multzo interesgarri bat, horien artean XVII. mendeko hiru aurpegi fin dituztenak. Haietako batek zurezko begiak ditu, karnazio zuria eta urre koloreko kizkurrak; eskuineko bedeinkapenarekin eta ezkerreko eskuan munduko bolari eusten dio. Oilodun eta helduleku manieristazko idulki batek laguntzen dio. Azterketa anatomiko aurreratuena eta aurpegien leuntasun handiena dela-eta, XVIII. mendean sailkatu behar direnak ugariagoak dira.
Leixuri Arrizabalaga
Gatikako udala (2003-2021)
2003ko udal hauteskundeetan EAJren zerrendan laugarren postuan aurkeztu zen. Alderdiak botoen %41,77a eta lau zinegotzi eskuratu zituen, beraz Leixuri zinegotzi bilakatu zen. Udal gobernuaren Gazteria, Kultura eta Kiroletako zinegotzia izan zen 2003-2007 legealdian. 2007-2011 legealdian ere zinegotzi izaten jarraitu zuen, bigarren alkateorde gisa, eta 2008an lehen alkateorde izendatua izan zen.
2011ko udal hauteskundeetan EAJren zerrendan bigarren postuan aurkeztu zen, eta 2011-2015 legealdian zinegotzi izateaz gain alkateordea ere izan zen. 2015eko udal hauteskundeetan alderdikideek alkatetzarako hautagai izendatzea erabaki zuten. Hauteskundeak irabazi zituen botoen %44,54 eta lau zinegotzi eskuratuta, eta era horretan Gatikako lehen emakume alkatea bilakatu zen. Alkate zela Gatikako lehenengo Berdintasun Plana jarri zuen martxan, eta aurrekontu parte-hartzaileak bultzatu zituen.
2019ko udal hauteskundeetan berriz ere EAJren hautagaia izan zen. Botoen %52,75arekin bost zinegotzi lortu zituen EAJk eta beraz gehiengo osoa eskuratu zuen 9 zinegotziz osaturiko udal bilkuran. Emaitza hauek EAJk inoiz izandako emaitza onenak izan ziren 1986ko EAren zatiketaz geroztik, baita ordutik gehiengo osoa lortzen zuen lehen aldia ere.
2021eko ekainean alkatetza utziko zuela iragarri zuen, Eusko Legebiltzarreko lanari dedikazio osoa eskaintzeko. Ekainaren 30ean egindako bilkuran utzi zituen alkate eta zinegotzi karguak, eta Onintze Amezaga alkateordeak ordezkatu zuen alkatetzan.
X. legealdia (2012-2016)
2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan EAJren Bizkaiko zerrendan 13. postuan aurkeztu zen. Alderdiak 11 legebiltzarkide lortu zituen, baina Iñigo Urkullu lehendakari izendatu ondoren Andoni Ortuzar eta Estibaliz Hernaezek uko egin zioten legebiltzarkide izateari. Era horretan Leixuri Arrizabalaga 2012ko abenduan iritsi zen Legebiltzarrera, Estibaliz Hernaez ordezkatuz. Ordutik Euzko Abertzaleak taldeko legebiltzarkidea izan da, eta talde barruan berdintasun gaietarako arduraduna izan da. Bere lehen legealdian Hezkuntza Batzordeko eta Bateraezintasun Batzordeko kidea izan zen. Era berean EITBren Kontrol Batzordeko kidea ere izan zen, Josune Albizuak ordezkatu zuen arte.
Horretaz gain Giza Eskubideen, Berdintasunaren eta Herritarren Partaidetzaren Batzordeko kidea eta gerora lehendakaria izan zen. Bestalde, legebiltzarraren ordezkaria izan zen Garapenerako Lankidetzaren Euskal Agentziaren Kontseilu Errektorean zein Emakundeko Zuzendaritza Kontseiluan.
Yuki Nagasato
Yuki Nagasato (永里 優季) Japoniako futbolaria da.
Leixuri Arrizabalaga
X. legealdia (2012-2016)
2016ko urtarrilean EAJren Bizkai Buru Batzarreko kide bilakatu zen, historian lehen aldiz emakumeen gehiengoa zuen exekutiba osatuz.
XI. legealdia (2016-2020)
2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan EAJren Bizkaiko zerrendan seigarren tokian aurkeztu zen, eta legebiltzarkide kargua berritu zuen. Legealdi honetan Hezkuntza Batzordeko zein Giza Eskubide eta Berdintasun Batzordeko kide izaten jarraitu zuen, baita Emakundeko Zuzendaritza Kontseiluko ordezkaria izaten ere, eta Erreglamendu eta Gobernu Batzordeko kide egin zen. Gainera, EITBren Kontrol Batzordeko lehendakaria eta Diputazio Iraunkorreko kidea izan zen.
Legealdi honetan ohiartzuna irabazi zuen, besteak beste, berdintasunaren arloan egindako hitzaldiengatik. 2019ko ekainean EAJren aldeko botoa defendatzea egokitu zitzaion 14/2012 legearen 3. artikuluaren aldaketan, pertsona transexualen eskubideen alde.
XII. legealdia (2020-2023)
2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan EAJren Bizkaiko zerrendaburua izatera igaro zen.
Bizkaiko Foru Alundia (2023-)
2023ko Bizkaiko Batzar Nagusietarako hauteskundeen ondoren, Elixabete Etxanobe ahaldun nagusi hautatu zuten uztailaren 5ean. Egun horretan bertan jakinarazi zuen foru gobernu berriaren osaera. Berritasunen artean, Arrizabalaga Euskara, Kultura eta Kirol diputatu izendatu zuen, Lorea Bilbao ordezkatuz.
Bizitza pertsonala
Euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez daki. Musika eta dantza gustuko ditu, eta irakurzale handia da. Txikitan Gatikako abesbatzan zein dantza taldean ibili zen, eta txistulari zein klarinete jole ohia da. 2001 urteaz geroztik Gatikako Intxurtu dantza taldearen arduraduna da. Seme eta alaba bikiak ditu.
Šelpice
Šelpice Eslovakiako udalerri bat da, Trnavako barrutian kokatuta. 10,17 km²ko azalera du eta 901 biztanle 2017ko datuen arabera.
Dendrelaphis humayuni
Dendrelaphis humayuni Dendrelaphis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.