cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Desmosoma
Zelula mintzean aurkitzen da, ausaz kokaturik, eta estres mekaniko handia jasaten duten zeluletan kopuru handitan ikusten da, hala nola, miokardioko muskulu-ehunean, maskurian, digestio hodiko mukosatan eta epitelio-ehunetan.
Afrikako geografia
Klima
Ekuatoreak, Kantzerko Tropikoak eta Kaprikornioko Tropikoak kontinentea zeharkatzen dute. Iparraldeko eta hegoaldeko aldean klima mediterraniarra da, euria egiten duen urtaroak udaberria eta udazkena izanik. Erdialdean, berriz, klima ekuatoriala da nagusi, bero eta hezea. Bitartean basamortu handi bi daude: iparraldean Sahara eta hegoaldean Kalahari.
Desmosoma
Egitura
Desmosomak hainbat atal ditu; zelularen barnean firu ertainez osaturiko plakak edo xaflak, mintzean dauden aingura proteinak eta matrizera ateratzen diren kadherina izeneko glikoproteinak.
Funtzioa
Desmosomek zelulak elkartzen dituzte, baina ehun bereko zelulen mugimendu koordinatua ahalbidetzen dute eta honek ekintza mekanikoari aurre egiteko gaitasuna ematen diete epitelio-ehuneko zelulei. Larruazaleko zelulek desmosoma ugari dituzte eta honi esker babes-hesi garrantzitsua eratzen dute immunitate-sistemaren aurreneko babes egitura bihurtuz.
Robert Bruce Merrifield
Robert Bruce Merrifield (Fort Worth, Texas, 1921eko uztailaren 15a - Cresskill, New Jersey, 2006ko maiatzaren 14a) kimikari estatubatuarra izan zen. Nobel Saria irabazi zuen 1984an "peptidoak eta proteinak prestatzeko metodo erraz eta praktikoagatik".
Desmosoma
Historia
Giulio Bizzozero patologo italiarrak aurkitu zuen eta "nodulo dentsoak" izena eman zien baina "Bizzozeroren noduluak" izenarekin ezagutu izan ziren. 1920 urtean Josef Schaffer-ek "desmosoma" izena eman zion, grekerazko desmos (loturak) eta soma (gorputza) hitzak elkartuz.
Victor Grignard
François Auguste Victor Grignard (1871ko maiatzaren 6a, Cherbourg, Normandia, Frantzia - 1935eko abenduaren 13, Lyon, Frantzia) kimikari frantsesa, 1912an Paul Sabatierrekin batera Kimikako Nobel saria jaso zuena.
Biografia
Cherburgoko ontzioletako langile baten semea zen. 1882an sartu zen Clunyko Bigarren Hezkuntza Bereziko Eskola Normalean. Ikasketak bukatu gabe eskola itxi zutenean Lyongo Unibertsitateko Zientzia Fakultatera joan zen estudioak amaitzera. Bertan  'Elkarketa organomagnesiano nahasiak ' izeneko
tesia egin zuen Philippe Barbierren zuzendaritzapean eta 1901 doktore bilakatu zen.
Tesia bukatu ostean, tarte batez Besançongo unibertsitatera joan zen irakasle. Laster, Lyonerakora itzuli zen.1909an Nancyko unibertsitatera joan zen irakasle eta ikerlari moduan. Aldi berean Industria Kimikoaren Goi-eskola Nazionaleko irakasle izan zen.
Inversnaid
, 'Inbhir Snàthaid', Eskoziako baserri giroko etxalde bat da, Stirling konderrian. Lomond aintziraren ekialdeko ertzean dago.
Victor Grignard
Biografia
Lehen Mundu Gerran mobilizatua izan zen eta hasiera batean trenbideen zaintzan jarri zuten. Gero, leherkariak eta gerra-gasak prestatzen bukatu zuen gerra.
Gerra bukatu ostean Nancyra itzuli zen. 1919n Lyonera joan zen eta Philippe Barbier ordezkatu zuen Industria Kimikoaren Goi-eskola Nazionalean. 1929an Lyongo unibertsitateko Zientzia Fakultateko dekano izendatu zuten.
Victorrek 1910eko abuztuaren 22an Augustine Marie Boulant esposatu zuen. Bikoteak alaba eta semea izan zituen.
Serpenticobitis zonata
Serpenticobitis zonata Serpenticobitis generoko animalia da. Arrainen barruko Serpenticobitidae familian sailkatzen da.
Sanofi
Sanofi S.A. Europako farmazia talde bat da, 2004an sortua Sanofi-Synthélabo frantziarraren eta Aventis franko-alemaniarraren bat-egitetik (Hoechst enpresa alemaniarraren eta Rhône Poulenc frantziarraren bat-egitearen emaitza izan zena) sortua. Sanofi munduko farmazia-konpainia nagusietako bat da, lehena Europan eta hirugarrena munduan. Bost kontinenteetako 100 herrialdetan baino gehiagotan dago, eta 80 lantegi industrial baino gehiago eta 100.000 langile inguru ditu mundu osoan.
Nikoloz Txkheidze
Georgia
Georgian, 1890ko hamarkadan marxismoa zabaldu zuen bide-urratzaileetako bat izan zen, 1892an zirkulu marxista bat fundatuz. 1898 eta 1902 artean, Batumin zinegotzi izan zen. Bide legalen aldeko gisa, Errusiako Langileen Alderdi Sozialdemokrata bi korronteetan zatitzean mentxebikeekin lerratu zen. 1905eko Errusiako Iraultzan, Georgian oso paper nabarmena izan zuen, Georgiako marxisten zuzendari nagusia bilakatuz. Iraultza horrek porrot egin zuenean, 1906an atxilotu egin zuten epe labur batez. Urte horretan bertan, Tbilisiko zinegotzi aukeratu zuten eta 1907an, Dumako diputatu (azken kargu hau Errusiako Gerra Zibila hastean Duma disolbatu arte mantendu zuen).
Mini Han
Mini Han (한민희; Seul, Hego Korea, 1984ko abenduaren 4a) hegokorear emakumezko modelo eta moda diseinatzaile transgeneroa da. 2010ean emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketa irabazi zuen.
Nikoloz Txkheidze
Errusia
Lehen Mundu Gerraren aurka agertu zen, baina ez zuen Leninen ikuskerekin bat egin (gerratik ateratzeko modu bakarra gerra iraultzailea zela esaten zuen ikuspuntuarekin), ezta ere Zimmerwaldeko gerraren kontrako sozialisten batasunarekin. 1917an, ordea, behin Errusian “demokrazia” ezarrita, Errusiako Behin-Behineko Gobernuaren pean gerra-ahaleginarekin jarraitzea babestu zuen. 1917ko otsailaren 28an, Petrogradeko Sobieteko lehendakari aukeratu zuten, eta 1917ko ekainean, Errusia Osoko Langileen Sobietaren Komite Exekutiboko lehendakari (orduan, mentxebikeak Errusian alderdi hegemoniko bat izan ziren).
Petrogradeko Sobietaren lehendakari gisa, 1917ko apirilean, Lenin Petrogradeko Finlandia geltokira iristean harrera egin zion Txkheidzek “iraultza demokratikoaren” eta “demokrazia iraultzailearen batasunaren” aldeko diskurtso bat egin zuen, Leninek ordea, “iraultza sozialistaren” aldeko diskurtso bat egin zuen. Postu horietatik, Alderdi Mentxebikearen eta Sobieten ordezkariek Errusiako Behin-behineko Gobernuarekin bat egin zezaten eta honen politika jarrai zezaten babestu zuen, Irakli Tsereteli alderdiburuaren ildoa jarraituz. Beraz, Sobietak botere osoa hartzearen kontrakoa zen, eta Uztaileko Egunak izan zirenean, manifestazioen krisialdian argi utzi zuen hori, boltxebikeen kontrako errepresioa zilegiztatuz.
Alderdi Mentxebikeak itzala galtzearekin batera, bere eragina txikiagotuz joan zen: irailean, boltxebikeek Petrogradeko Sobietaren gaineko gehiengoa lortu zuten, Txkheidze kargugabetuz, eta urriaren 25ean, Errusia Osoko Langileen Sobieten II. Biltzar Nagusian baita, Txkheidzek postu hori ere galdu zuen. Urriko Iraultza Sozialista gertatzerakoan Georgian zegoen, eta handik aurkakotasuna ageri zuen.
Transkaukasia
1918ko otsailean, Transkaukasiako Errepublika Federal Demokratikoaren (Georgia, Armenia eta Azerbaijan, gutxi gorabehera) lehendakari izendatu zuten, baina errepublika horren iraupena oso txikia izan zen: maiatzean Georgiak independentzia aldarrikatu baitzuen. 1918ko maiatzean, Georgiako Errepublika Demokratikoko Parlamentuko lehendakari izendatu zuten, eta errepublika horren konstituzioa idazten lagundu zuen. 1919an, Versaillesko Ituna sinatzean, Georgiako ordezkari izan zen.
Azken urteak
1921an, Georgia boltxebizatu ostean erbestera jo zuen, Frantziara. 1926an, bere buruaz beste egin zuen, bere erbeste-kide georgiarren politikatik erabat aldenduta zegoela eta.
The Sound of Silence
The Sound of Silence (euskaraz Isiltasunaren Soinua) Simon & Garfunkel bikotearen folk abesti bat da. 1965an Sounds of Silence diskoaren barnean kaleratu zuten. 1967ko The Graduate filmako soinu bandan agertu zen.
Yuki Matsushita
Yuki Matsushita (松下 裕樹, 1981eko abenduaren 7a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima, Avispa Fukuoka eta Thespakusatsu Gunma.
Official Hige Dandism
Official Hige Dandism (Official髭男dism, Official HIGE DANdism gisa estilizatua), Shimane prefekturan (Japonia) sortutako pop rock talde japoniarra da. Honako hau, 2012an sortu zen Satoshi, Daisuke, Makoto eta Masaki taldekide zeudelarik.
Pony Canyon zigilu diskografikoarekin kontratu bat sinatu ondoren, 2018an, Official Hige Dandismek No Doubt debut sinplea atera zuen, bere EPren bakuna Stand by You. Hurrengo urtean, taldeak bigarren sinplea atera zuen, Pretender, eta hirugarren postua bete zuen Japan Hot 100en urteko zerrendan, 2019an. Bere ikasketa-albuma, Traveler, 2019ko urriaren 9an atera zen, eta Japoniako zerrendetan lehen postuan jarri zen.
Historia
Banda 2012ko ekainaren 7an sortu zen. Fujihara Shimaneko Unibertsitatera joaten zenean, Narasakirekin hitz egin zuen. Narasaki musika-klub arineko azken urteko ikaslea zen, Matsuura, hirugarren urteko ikaslea, eta Kosasa, unibertsitatetik kanpoko laguna. Hilabete geroago, taldeak zuzeneko lehen aurkezpena egin zuen Vongolecuben. Official Hige Dandism 2015eko apirilaren 22an hasi zen EP Love to Peace Ha Kimi No Nakarekin, Lastrum. diskografikoaren pean. Lastrumetik atera ondoren, bandak Pony Canyonekin sinatu zuen, eta No Doubt abestia atera zuen. «Artista berri baten bideo onenaren» saria jaso zuen 2018. urteko MTV VMAJetan. Bigarren EPa, Stand by You, 2012ko urriaren 17an atera zen, eta herrialde osoko 27 FM/AM estaziotan erreproduzitu zen. Izen bereko bakuna Japan Hot 100eko 10. Top-ean sartu zen.
Bandako bigarren sinplea, Pretender, 2019ko maiatzaren 15ean argitaratu zen. The Confidence Man JP: The Movie, filmaren soinu-banda gisa erabili zen, eta Oricon zerrendan lehen postuan kokatu zen. Urte bereko azaroaren 14an, bandak 70th NHK Kouhaku Uta Gassenen parte hartuko zuela iragarri zen, eta hau abenduaren 31n burutu zen Pretender abestia interpretatuz.
2020ko otsailaren 12an, Official Hige Dandism itzuli zen bere gela bakunarekin, I Love..., eta TBS telebista-kateko Koi wa Tsuruyo Dokodemo dramaren soinu-banda gisa erabili zen. Ekainean, taldeak kontratu bat sinatu zuen Irori Records-ekin, Pony Canyon-en ordezko gisa, eta 2021eko apirilaren 11n, bandak Cry Baby abestia jaurti zuen, Tokyo Revengers adorea irekitzeko gai gisa erabili zena.
Sylvietta whytii
Sylvietta whytii Sylvietta generoko animalia da. Hegaztien barruko Macrosphenidae familian sailkatua dago.
Twist (argipena)
Twist ingelesezko terminoak esanahi zenbait ditu:
Presidente Nereu
Presidente Nereu Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Genki Nakayama
Genki Nakayama (中山 元気, 1981eko irailaren 15a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima eta Consadole Sapporo.
Ahuntz-gazta
Ahuntz-gazta ahuntz-esnearekin egindako gazta da.
Ezaugarriak
Nahiz eta behiaren eta ahuntzaren esneek gantz propietate antzekoak dituzten, ahuntzarenak gehiago ditu eta horrek ematen dio bere zapore garratza. Ikerketek erakutsi dute ahuntz gaztak behiarenak baino proteina gehiago dituela, gibelarentzako ona dela potasio gutxiago duelako, baina fosfato maila handiekin kontuz ibili behar da.
Ahuntz gazta duela milaka urtetatik ekoizten da; lehenbiziko esnekietako bat izango zen, seguruenik.
Berotzean bigundu egiten da, baina ez behi gazta askoren antzera. Azala duten ahuntz gazta sendoenak, hainbat alditan sartzen dira labean, igurzteko gaztaren loditasuna lortzeko.
Adolf von Baeyer
Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer (1835 - 1917) kimikari alemaniarra izan zen. 1905ean Nobel Saria irabazi zuen "koloratzaile kimikoekin (indigoaren sintesia) eta lotura hidroaromatikoaren teoriarekin Kimika organikoa garatzeagatik".
Frixo
Frixo, greziar mitologiako pertsonaia bat da.
Frixo, Atamante erregearen eta honen lehen emaztearen semea da. Bere aita berriz ezkontzean, Inok, bere amaordeak, jelosiagatik, Frixo eta honen arreba zen Heleren aurka azpijoko bat pentsatzen du, biak sakrifikatuak izateko. Baina, orduan, urrezko larrua duen ahari batek, biak airean eramaten ditu, Kolkidarantz, nora soilik Frixo heltzen den, bere arreba Hele, bidean erortzen baita, itsasora, Mediterraneo itsasoa eta Itsaso Beltza banatzen dituen itsasartean, ondoren, greziar garaian, Helesponto (Heleren itsasoa) bezala ezagutuko zena, eta, gaur egun, Dardaneloetako itsasartea izena duena.
Kolkidara iristean, eskualde honetako errege zen Eetesek ondo hartzen du, bere alaba eman ziona emazte bezala. Bere abentura ondo amaitu zelako Zeusi eskerrak emanez, Frixok, jainkoaren omenez sakrifikatu zuen Kolkidaraino eraman zuen aharia, honen larru preziatua Eetes erregeari eskainiz, Ares jainkoari sagaratu ziona.
Grundy konderria (Tennessee)
Grundy konderria (Grundy County) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Altamont da. 2010eko zentsuaren arabera 13,703 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Frixo
Urrezko ahari-larrua, Ares jainkoaren baso sakratuko haritz batean iltzatua izan zen, eta, horren zaintza, herensuge bati eman zitzaion. Larru hau da Jason eta gainontzeko argonautek bilatu eta lortu behar izan zutena, Pelias erregearen aginduz.
Grundy konderria (Tennessee)
Geografia
Grundy konderriak 9,353 kilometro koadro ditu. Horietatik 152 ura dira. Beste 93,378 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,65 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 13,703 pertsonetatik 13,434 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 113 dira. 36 beltzak edo afroamerikarrak. 63 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 24 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 141 pertsonek kokatzen zuten.
Rothenthurm
Rothenthurm Suitzako udalerria da. Schwyz kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Puntius banksi
Puntius banksi Puntius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Rovensko (Senicako barrutia)
Rovensko Eslovakiako udalerri bat da, Senicako barrutian kokatuta. 10,4 km²ko azalera du eta 446 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1439. urtekoa da.
San Benito (Grekoa)
San Benito 1577 eta 1579 artean Grekoak egindako margolan bat da. Espainiara heldu zenean egin zuen lehendabizietariko enkargua izan zen hau, bere lehen mezenas izan zen Diego de Castillari esker lortuta. Lana Toledoko Santo Domingo Zaharra monasterioaren elizarako zen. Madrilgo Pradoko Museoan (Espainian) erakusten da gaur egun.
Azterketa
Lan honetan Benedikto Nursiakoa, beneditar ordenaren sortzailea, agertzen da, XI. mendetik Santo Domingo Zaharra elizako monjeak, alegia. Fondo arre-gris baten gainean protagonista ikus daiteke, abitu beltz batez jantzita. Ezkerreko eskuan urrez eta zillarrez ornitutako makulu aberats bat du. Haren buruaren inguruan argi koroa antzeko mantxa dago. Santuaren gorputza ez da ikusten, abituaz, estalia; bakarrik burua eta eskuak.
Klitori-moko
Klitori-mokoa, klitoriaren ikusgai dagoen muturra da, hainbat zatiz osatua dago, nerbio eta erekzio-ehunez. Sexu-estimulazioan, erekzio-ehunak odolez betetzen dira. Klitori-mokoa, ontogeniko eta morfologikoki, gizonezko sexu-organoetako zakil-mokoaren parekidea litzateke. Klitori-mokoek tamaina ezberdinak izan ditzakete, muturreko kasuetan 7 zentimetro inguruko luzerara iritsiz.
99 Luftballons
99 Luftballons (euskaraz 99 Puxika edo 99 Globo) Nena alemaniar musika taldearen abesti bat da, Gerra Hotzari buruzko protesta abesti bat da eta 1980ko hamarkadan zehar oso ospetsua eta entzuna izan zen. 1982an izen bereko 99 Luftballons diskoaren barnean kaleratu zuten.
Abesti honek jatorrizko alemanezko nahiz ondoren burututako ingelesezko bertsioak ditu.
Lecropt
, 'Leac Croit', Eskoziako baserri giroko parrokia bat da, Stirling konderrian. Bridge of Allan herriaren mendebaldean dago.
Vígľašská Huta-Kalinka
Vígľašská Huta-Kalinka Eslovakiako udalerri bat da, Detvako barrutian kokatuta. 16,20 km²ko azalera du eta 339 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1773. urtekoa da.
Malekoi
Malekoi, kai-mutur edo morru gizakia ibil daitekeen kostaldeko egitura bat da. Bere helburu nagusia, itsasertza edo portua itsasoaren, aintziraren, ibaiaren, errekaren eta abarretako olatuen eraginetatik edo eguralditik babestea duena.
Agian Euskal Herrian ezagunena Lekeitioko Lazunarri malekoia da eta mundu mailan La Habanako malekoia da.
Hipaso
Hipaso Metapontokoa (grezieraz Ἡιπαςυς ὁ Μεταπόντιον) Eskola pitagorikoaren kide izan zen filosofoa izan zen.
Bizitza
K. a. 500 inguruan jaio zen Metaponton, Magna Graeciako hiri grekoan, gaur egungo Italian. Zenbaki irrazionalen izatea frogatu zuela diote, pitagorikoek mundu oso zenbaki arrazionalen bidez azal zitekeela uste zuten garaiean. Hipasok pitagorikoen sekretuaren araua hautsi zuen zenbaki hauek existitzen zirela munduan zabaltzerakoan, hau dela eta, pitagorikoek hilobi bat eraiki zuten, haientzat hilik zegoela adierazteko.
Bere heriotzari buruz teoria ugari daude:
Filosofia eta ekarpenak
Pitagorikoen barruan bi talde zeuden: matematikariak, Pitagorasen dotrina ezagutzen zutenak eta Pitagoras berak zuzentzen zituena, eta akusmatikoak, dotrinaren oinarriak besterik ezagutzen zutenak eta Metapontoko Hipasok zuzenduak. Efesoko Heraklitoren irakasle izan zela uste da, honek bezalaxe archea (gauza ororen printzipioa) sua (aldaketaren metafora) zela pentsatzen zuelarik, pitagorikoek ez bezala. Hauen ustez zenbakiak ziren gauza ororen printzipioa.
Matematikan erro 2 (\sqrt{2}) zenbakiaren irrazionaltasuna aurkitu zuen eta akustika eta erresonantziari buruz lanak egin zituen, horietarik brontzezko diskoekin eginiko saiakera batzuen testigantza iritsi zaigularik. Saiakera hauetan diskoen diametroa eta lodiera aldatuz harmoniak lortzen saiatu zen.
São Sebastião da Vargem Alegre
São Sebastião da Vargem Alegre Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Acnodon normani
Acnodon normani Acnodon generoko animalia da. Arrainen barruko Serrasalmidae familian sailkatzen da.
Kosuke Yatsuda
Kosuke Yatsuda (八田 康介, 1982ko martxoaren 7a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima eta Yokohama FC.
Gehyra occidentalis
Gehyra occidentalis Gehyra generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Macropodidae
Macropodidae ugaztun martsupialen familia bat da, barnean kanguru, walabi eta erlazionatutako espezieak hartzen dituena.
Puntius bantolanensis
Puntius bantolanensis Puntius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Hele
Hele, greziar mitologiako pertsonaia bat da.
Hele, Atamante erregearen eta honen lehen emaztearen alaba da. Hau berriz ezkondu zenean, Inok, bere amaordeak, Hele eta honen neba zen Frixo sakrifikatzeko plan bat pentsatu zuen, baina, orduan, urrezko larrua zuen ahari bat agertu zen eta Hele eta Frixo eraman zituen airean, Kolkidarantz, eskualde honetara, soilik Frixo iritsi zelarik, bere arreba, itsasora erori baitzen, Mediterraneo itsasoa eta Itsaso Beltza banatzen dituen itsasartean, beranduago, greziar garaian, Hele beraren omenez, Helesponto deituko zen, eta, gaur egun, Dardaneloetako itsasartea deitzen den tokian.
Sylvietta philippae
Sylvietta philippae Sylvietta generoko animalia da. Hegaztien barruko Macrosphenidae familian sailkatua dago.
Steinen
Steinen honakoa izan daiteke:
Schneider Electric
Schneider Electric Europako konpainia bat da. 1836an Eugène eta Adolphe Schneider anaiek sortu zuten. Bere jarduera nagusiak industria astunean eta elektrikoan zentratzen dira, zehazkiago energiaren kudeaketaren munduko eraldaketa digitalean, eraikin, etxe, azpiegitura eta industrien automatizazioan.
Gaur egun, nazioarteko presentzia duen konpainia da: 100 herrialdetan baino gehiagotan dago. Honako produktu hauek ditu: behe-tentsioko elektrizitate-banaketa, eraikinen kudeaketa eta segurtasuna, erdi-tentsioko eta smartgrideko elektrizitate-banaketa, etengabeko elikatze-iturriak eta datu-zentroetarako eta sareetarako soluzioak, automatizazioko eta industria-kontroleko produktuak, etab.
Arta (Grezia)
Arta (Άρτα), antzinean Anbrazia (Ἀμβρακία) deitua, Greziako hiria eta udalerria da, izen bereko unitate erregionaleko hiriburua dena.
Lima (argipena)
Lima hitzak esanahi zenbait ditu:
Robert Beauchamp
Robert Beauchamp (Denver, Colorado, AEB, 1923 - New York, AEB, 1995) estatubatuar margolaria izan zen.
Biografia
Hans Hofmannen ikasle izan zen, eta trebetasun handiz bereganatu zuen haren irakaskuntzaren metodo edo oinarri nagusia, hain zuzen ere pigmentuaren eta pintzelaren arteko jokoa. Baina era berean ikasi zuen margolaritza joko soil hori baino askoz ere gehiago zela, esperientzia espiritual baten moduko jarduera bat zela. Hofmannen ikasle gehienek bezala, beraz, margotzearen jarduera bera azpimarratzen zuen Beauchampek, eta askatasunez erabiltzen zituen pigmentuak, koloreak eta pintzela; baina Beauchampen kasuan, gainera, askatasun horrek askatasun emozionala eta psikologikoa ere ematen zion. Bere obretan koloreen eta pintzelaren erabilera bereziaz gainera, ametsezko edo amesgaiztozko mundu bat osatzen zuten gizaki eta animalia bereziak agertzen dira. Izan ere, espresionismo surrealistaren kutsua nabarmentzen da bere koadro askotan; asaldura eragiten du baina bikaina da era berean. Bere obraren esanahiaz esaten zuen berak ezin azaldu zuela zein esanahi zuen, beretzat bazuela esanahirik eta beretzat esanahi jakin bat izateko moduan margotzen zituela irudiak, eta norberarentzat esanahi jakin bat izan zezakeela obra bakoitzak.
Symphurus jenynsi
Symphurus jenynsi Symphurus generoko animalia da. Arrainen barruko Cynoglossidae familian sailkatzen da.
Done Mikel eliza (Labraza)
Done Mikel eliza Arabako Labraza herriko eliza nagusia da (Oion). Eraikina XV. mendean hasi zen; dena dela, elizaren barrualdean, Erdi Aro osteko pontea dago, kopa lisoa eta fuste zilindrikoa dituena.
Historia
Eliza hau XV. eta XVI. mendeetan egin zen, hiribilduko harresiko zati bat erabiliz elizaren iparraldeko horma egiteko. Tenpluko oinplanoa aretokoa da, eta haren burualdea oktogonala da. Baoak eta arkuak puntu erdikoak edo zorrotzak dira eta hegoaldeko fatxadan daude. Tenpluaren eraikuntza, bestetik, dataren ondorengo zenbait eraikin ditu:
Melekeok
Melekeok Palauko 16 estatuetako bat da. 2005eko erroldaren arabera 391 biztanle zituen.
2006ko urriaren 7an Palauko hiriburua Koror hiritik Melekeokera mugitu zuten, Ngerulmud herrira hain zuzen. Hala ere, Melekeok estatuko hiriburua kostaldeko herri homonimoa da.
Geografia
Palauko uharterik handiena den Babeldaobeko ekialdeko kostako erdialdean kokatuta dago. Estatu mugakideak hauexek dira:
Estatuaren barnealdean Ngardok, Palau eta Mikronesia osoko ur geza naturalez osatutako aintzirarik handiena dago.
Falkirk
Falkirk izenburuak honako adiera ezberdinak eduki ditzake:
Acnodon oligacanthus
Acnodon oligacanthus Acnodon generoko animalia da. Arrainen barruko Serrasalmidae familian sailkatzen da.
Egurgintza
Egurgintza edo zur-lana zurezko gaiak fabrikatzeko jarduera edo trebetasuna da, eta zurezko altzariak, zuraren taila, arotzeria zikiratzea eta zuraren torneaketa barne hartzen ditu.
Historia
Harriarekin, buztinarekin eta animalien atalekin batera, egurra izan zen lehen gizakiek landutako lehen materialetako bat. Neandertalek erabilitako Musteriens harrizko erreminten mikrohigaduraren analisiak erakusten du asko zura lantzeko erabili zirela. Zibilizazioaren garapenak lotura estua izan zuen material horiek lantzeko gero eta trebetasun-maila handiagoak garatzearekin.
Zurezko erreminten lehen aurkikuntzen artean, Kalambo Falls, Clacton-on-Sea eta Lehringenen landutako makilak daude. Schöningenen-eko (Alemania) lantzek zurezko ehizaren lehen adibideetako batzuk ematen dituzte. Pedernal tresnak erabili ziren tailatzeko. Neolitoaz geroztik, zur landuzko ontziak ezagutzen dira, adibidez, Kückhofengo eta Eythrako zeramika linealeko laborantza-putzuetakoak.
Brontze Aroko zurezko tailen adibide dira Alemaniako eta Danimarkako iparraldeko hilkutxetan landutako zuhaitz-enborrak eta zurezko aulki tolesgarriak. Alemaniako Fellbach-Schmieden setioa Burdin Aroko zurezko animalien estatuen adibide bikainak eman ditu. La Tène garaiko zurezko idoloak ezagutzen dira, Frantziako Sena iturriko santutegi batekoak.
Antzinako Egipto
Antzinako Egipton arotzeria aurreratuaren ebidentzia esanguratsua dago. Arotzeria antzinako marrazki egiptoar askotan irudikatuta dago, eta antzinako altzari egiptoar ugari kontserbatu dira (hala nola aulkiak, mahaiak, oheak, eta kutxak). Hilobiak tresna horien bilduma handi bat dira, eta hilobietan aurkitutako barruko hilkutxak ere egurrez eginak zeuden. Egiptoarrek arotzeriako tresnetarako erabiltzen zuten metala kobrea zen hasieran, eta, K.a.ko 2000 urtearen ondoren, brontzea lantzen hasi ziren eta ondoren burdina.
Zura lantzeko tresnak erabili ohi dira, aizkorak, azuelak, zizelak, trakzio-zerrak eta zulaketa-arkua barne, eta kutxa eta galburuko loturak garai predinastiko goiztiarrenetik erabiltzen zituzten. Lotura horiek larruzko edo lokarrietako larakoak, takoak eta uhalak erabiliz sendotu ziren. Animalien itsasgarria Inperio Berriaren garaian bakarrik erabilia izan zen. Antzinako egiptoarrek xaflatzearen artea asmatu zuten eta akaberarako bernizak erabili zituztela badakigu, berniz hauen konposizioa ezagutzen ez den arren. Bertako akazia ezberdinen, sikomoroen eta tamariskoen zura erabili zen arren, Niloko haranean baso-soiltzeak egurra inportatzeko beharra eragin zuen, bereziki zedroa, baina baita pinu karraskatsua, ezpela eta haritza ere, bigarren dinastiatik aurrera.
Antzinako Erroma
Zurgintza ezinbestekoa zen erromatarrentzat, eraikuntzarako material gisa, garraiorako, eta tresnak eta etxerako gaiak egiteko erabili baitzen. Zurak hodiak, tindaketa, material iragazgaitzak eta erregaia ere eman zituen. Erromatarren arotzeriako adibide gehienak galdu egin diren arren, literatur erregistroak gaur egungo ezagutzaren zati handi bat gorde zuen. Vitruviok bere De Architecturan zurari kapitulu oso bat eskaintzen dio, xehetasun asko gordez. Pliniok, botanikaria ez bazen ere, bere Historia naturaletik sei liburu eskaini zizkien zuhaitz eta zurezko landareei, zuhaitzei eta haien erabilerei buruzko informazio ugari emanez.
Antzinako Txina
Txinatar aroztegiaren gurasoak Lu Ban (魯班) eta bere emazte Lady Yun dira, udaberriko eta udazkeneko aldikoak (K.a.ko 771 eta 476 artean). Lu Banek garlopa, klariona eta beste tresna batzuk sartu omen zituen Txinan. Bere irakaspenak ustez Lu Ban Jing (魯班 經, "Lu Ban-en eskuizkribua") liburuan jaso ziren. Hala eta guztiz ere, testua hil eta 1.500 urtera idatzi zela uste da. Liburu hau neurri handiko deskribapenez beteta dago, hainbat elementu eraikitzeko, hala nola loreontziak, mahaiak, aldareak, etab., eta Feng Shui-ri buruzko jarraibide zehatzak ere baditu. Ez du ia ezer aipatzen Txinako kola eta iltzerik erabiltzen ez zituen zurgintzari buruz.
Gaur egun
Teknologia modernoaren aurrerapenekin eta industriaren eskaerekin, arotzeria, eremu gisa, aldatu egin da. Zenbakiz ordenagailuz (CNC) kontrolatutako makinen garapenak, adibidez, masako produktuak azkarrago ekoiztea eta erreproduzitzea ahalbidetu digu, hondakin gutxiagorekin eta, sarritan, inoiz baino diseinu konplexuagoarekin. Ordenagailu baten bidez kontrolatutako makinen garapena, adibidez, egurrezko produktuen produkzio masiboa ahalbidetu du, eta produktu hauen konplezutasuna ere handitu da. Berriz kargatu daitezkeen tresna elektrikoek proiektu askoren sorrera azkartzen dute, eta iraganean baino askoz gorputz-indar gutxiago eskatzen dute. Hala ere, zuraren artisautza fina askok praktikatzen duten lanbidea da, eskuz egindako lanak oraindik ere eskatzen baitira, hala nola altzariak eta arteak. Hala ere, tasa eta ekoizpen-kostua kontuan hartuta, kontsumitzaileentzako kostua askoz ere handiagoa da.
Materialak
Historikoki, zuraren langileak bertako egurren mende zeuden, garraioko eta merkataritzako berrikuntzek zurik exotikoenak artisauarentzat eskuragarri egotea eragin zuten arte. Zurak oinarrizko hiru motatan sailkatzen dira: egur gogorrak, ale trinkoz tipifikatuak eta hosto zabaleko zuhaitzetatik datozenak, zuhaitz koniferoetako egur bigunak, eta material artifizialak, hala nola egur kontratxapatua eta fibro panela.
Egur gogorrak, botanikoki angiosperma izenez ezagutzen direnak, hosto erorkorrekoak dira, eta hostoak aldatzen dituzte urtero-urtero. Zur bigunak botanikoki gimnosperma izenez ezagutzen diren zuhaitzetatik datoz, eta koniferoak dira eta berde egoten dira urte osoan. Eredu orokorra den arren, egur bigunak ez dira beti egur gogorrak baino "bigunagoak" izaten, eta alderantziz.
Zur biguina
Zur biguna ohikoagoa da tenperatura baxuagoak dituzten munduko eskualdeetan, eta, oro har, ez da hain iraunkorra, arinagoa da, eta izurriteak eta onddo-erasoak hobe jasaten ditu egur gogorrarekin alderatuta. Oro har, zur gogorrek baino kolore zuriagoa eta zain irekiagoa dute, eta horrek zur bigun moztuak lehortu ahala harrotu eta puzteko duen joerari laguntzen dio. Zur bigunek dentsitate txikiagoa izaten dute, 432 – 592 kg/m2 ingurukoa, eta horrek erresistentzia arriskuan jar dezake. Hala ere, dentsitatea aldatu egiten da egur bigunetan zein hostozabaletan, zuraren jatorri geografikoaren eta hazkunde-tasaren arabera. Hala ere, egur bigunen dentsitatea txikiagoa denez, erresistentzia handiagoa du pisu arinagoarekin. Estatu Batuetan, egur bigunak merkeagoak izaten dira, eta eskuragarriagoak eta irisgarriagoak izaten dira. Zur bigun gehienak oro har eraikuntzarako egokiak dira, bereziki markoztatuak, moldurak eta akabera eta karkasa lanak.
Zur gogorra
Oro har, altzariak, hala nola mahaiak eta aulkiak, egur gogorreko material solidoarekin egiten dira, duten indarragatik eta deformazioarekiko erresistentziagatik. Gainera, zain eta kolore-patroi gehiago dituzte, bukaera hobea dute, eta arotzak askatasun artistiko handia izatea ahalbidetzen dute. Egur gogorrak garbiago moztu daitezke, eta zerra-orrietan eta zura lantzeko beste tresna batzuetan hondakin gutxiago uzten dituzte. Altzarien eta osagarrien fabrikatzaileek egur kontratxapatua eta panel artifizialen beste produktu batzuk erabiltzen dituzte. Zenbait altzarik, hala nola Windsor aulkiak, zurgintza berdea dute, zurez moldatua, lehortu aurretik berezko hezetasuna duena.
=== Altzariak egiteko erabiltzen diren zur biguinak ===
Zedroa
Zedroak egur bigun aromatiko eta indartsuak dira, eta kanpoko elementuak jasan ditzakete. Elementu horien artean ohikoena mendebaldeko zedro gorria da. Mendebaldeko zedro gorriak giro hezeak jasan ditzake usteldu gabe, eta, ondorioz, aire zabaleko proiektuetarako erabiltzen da, hala nola patioetarako, kanpoko eta kanpoko eraikinetarako altzarietarako. Egur hori neurrizko prezioan aurki daiteke.
Izeia
AEBetan, izeia, Douglaseko izeia ere deitua, ekonomikoa eta arrunta da tokiko etxeetan. Hala ere, bere zain-eredua nahiko erraza da eta ez da ondo tindatzen; beraz, izeia produktu bukatua margotzen denean erabiltzen da. Nahiz eta normalean eraikuntzarako erabiltzen den, zur bigun hori ere egokia izango litzateke altzariak egiteko.
Pinua
Hegoaldeko pinu zuria, pinu haztatua eta pinu horia altzariak egiteko erabiltzen diren espezie arruntak dira. Pinu zuria eta haztatua barnealdeko proiektuetarako erabiltzen dira normalean; hegoaldeko pinu horia, berriz, aire zabaleko proiektuetarako gomendatzen da, iraunkorra delako.
Lizarra
Zura dela eta, lizarra nahiko erraza da lantzeko eta ondo tindatzen da, baina zuritik marroi argira duen kolorea, zain zuzen batekin, berez da erakargarria. Hala ere, lizarra beste egur arruntak baino askoz zailagoa da aurkitzeko.
Urkia
Urkia horia edo zuria izan, egur gogor hauek egonkorrak eta lan egiteko errazak dira. Hala eta guztiz ere, urkiak zikintzeko joera du tindatzen denean, eta, beraz, urkiaren produktuak margotzea izango da onena. Urkia erraz aurkitzen da etxe askotan eta nahiko egur gogorra da.
Gereziondoa
Herrikoia eta lantzeko erraza, gereziondoak eskaera handia du bere kolore marroi gorrixkagatik eta tindatzeko eta amaitzeko erraztasunagatik. Egur gogor hori oso material arrunta da altzarientzat, eta higadura normalari aurre egiten dio, baina hobe da barruko piezetarako.
Kaoba
Kaoba egur gogorra eta marroi gorrixka eta gorri biziko tindu bereizgarria du, eta "altzarientzako egurrik onenetakoa" bezala ezagutzen da. Hala ere, kaoba ez da baso jasangarrietan landatzen, eta, beraz, prezio altua du tokiko zerrategietan.
Haritza
Haritza bi barietate ditu, beltza eta zuria, eta lantzeko erraza eta nahiko indartsua dela. Hala ere, altzarigileek haritz gorriaren gaineko haritz zuria aukeratzen dute sarritan, bere irudi erakargarriagatik eta hezegunearekiko erresistentziagatik. Behar den motaren arabera, litekeena da haritza bertako etxe batean edo egurrezko biltegi batean aurkitzea, beste egur gogor batzuk baino garestiago.
Astigarra
Indarrez, sendotasunez eta iraunkortasunez, astigarra material arrunta da logelako altzarientzat eta baita portzelanazko kabineteentzat ere. Astigarra hezetasunarekiko erresistentea da, eta sarritan zurrunbilo nabarmenak erakusten ditu zuraren zainean, beste egur gogor batzuen bereizgarri estetikoki atsegina. Normalean kolore argiagoa izan arren, astigarra ere ongi tindatu eta margotu daiteke.
Materialen aukeraketan kontuan hartutako faktoreak
Faktore asko kontuan hartu behar dira proiektu baterako zein egur mota erabiliko den erabakitzean. Garrantzitsuenetako bat zuraren langarritasuna da: eskuz edo erremintekin lan egiten denean nola erantzuten duen, zainaren kalitatea eta itsasgarriei eta akaberei nola erantzuten dien. Zuraren langarritasuna altua denean, ebaketari erresistentzia txikiagoa eskaintzen dio eta enbotatze-efektu txikiagoa du tresnetan. Oso langarria den zura errazago manipulatzen da nahi diren formak lortzeko. Zuraren zainak zuzenak eta uniformeak badira, askoz errazagoa izango da kolatzeko juntura sendoak eta iraunkorrak sortzea. Gainera, zura babesten lagunduko du, iltzatzean edo torlojua jartzean zatitu ez dadin. Ale handiek alea karrakatu eta lixatzeko prozesu luzea behar dute emaitza uniformea lortzeko eta leuntzeko.
Zizelatzeko erabiltzen diren zurak
Zizelkatzeko egur asko erabil badaitezke ere, badira gustukoenak: dardara, ezkia, intxaurrondoa, intxaurrondo beltza eta lodia. Ia zainik ez duenez eta oso leuna denez, ezkia bereziki ezaguna da zizelkari hasiberrien artean. Kostu baxuko instrumentu askotan erabiltzen da, hala nola gitarretan eta baxu elektrikoetan. Dardara alamoa ere biguna da, baina pixka bat gogorragoa, lortzen errazagoa eta ekonomikoagoa dena. Intxaurrondo zuri amerikarrak ezkiak eta alamo dardarak baino tonu sakonagoa du, eta zaina atsegina du, erraz zizelkatzen dena eta, beraz, hasiberrientzat lagunkoia) Ezkia, alamo dardartia eta intxaurrondo beltza baino garestiagoa bada ere, intxaurrondo beltza aukera herrikoia da bere kolore aberats eta betikoengatik) Azkenik, haritza zur sendo, sendo eta moldakorra da, zain zehatz batekin zizelkatzeko. Ibilgailuak egiteko egur herrikoia ere bada.
Walter Rudolf Hess
Walter Rudolf Hess (Frauenfeld, 1881eko martxoaren 17a - Muralto, 1973ko abuztuaren 12a) suitzar sendagile eta fisiologoa izan zen. 1949ko Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen barne organoen kontrolaz arduratzen diren garunaren eremuak mapatzeagatik. Saria Antonio Egas Moniz portugaldarrarekin partekatu zuen.
Jean Pierre Agerreberri
Jean Pierre Pete Agerreberri (Onizepea, Zuberoa 1874 - Eureka meategia, Kalifornia, AEB, 1945eko azaroaren 23a), meatzari zuberotarra izan zen, Heriotza ibarrean urrea aurkitu zuen aitzindarietakoa.
Bizitza
Ume eta gaztetan, Kaliforniako urre aurkikuntzen berri izan zuen eta aitari etengabe hara joateko baimena eskatzen hasi zen. Azkenean, bere aitak amore eman eta 1890. urtean, 16 urte zituela, Ameriketako Estatu Batuetarantz abiatu zen.
Faszitis nekrosatzaile
Faszitis nekrosatzailea faszian eta azalpeko ehun zelularrean zehar hedatzen den infekzio larria da, gorputzeko ehun bigunen heriotza edo nekrosia eragiten duena. Oso azkar hedatzen den infekzioa da, sarritan heriotza dakarrena, eta gorputz-adarrak, batez ere, kaltetzen ditu.
Jean Pierre Agerreberri
Bizitza
Zenbait urte hizkuntza ikasten eta hainbat ogibide izan ostean (artzain, ganadu zaindari eta esne kamioien gidari, besteak beste), 1902an Goldfieldera heldu zen, urrea bilatzeko asmoarekin.
Faszitis nekrosatzaile
Gangrena mota honek larruazaleko zaurietan, erreduretan edo traumatismoetan du iturburua. Garbitu edo desinfektatu gabeko zauriak oso aproposak dira faszitisa sortzen duten bakterioak ehun konektibora irits daitezen eta faszia infektatu dezaten. Herriko hizkeran bakterio hauei "haragijaleak" deritze.
Jean Pierre Agerreberri
Bizitza
1905. urtean heldu zen Kaliforniako Heriotza ibarrera eta urte bereko ekainean ozta-ozta bizirik irten zen ibarra udako beroarekin gurutzatzetik. Greenland arrantxoko Oscar Denton-ek aurkitu baitzuen hiltzorian eta ostean zaindu. Hilabete geroago, Shorty Harrisekin batera Ballarat-erantza joan zen eta bidean, Petek itxura ona zuen bazterra ikusi zuen eta behin lanean hasita urrea zegoela ikusi zuten. Petek, bere gain hartu zuen muinoaren iparraldea eta Shorty-k hegoaldea.
Faszitis nekrosatzaile
Gaitzak pertsona immunogutxituak jotzen ditu batik bat, hots, immunitate-sistema ahula dutenak edota gaixotasun kronikoak dituztenak (diabetesa, adibidez).
Hamblen konderria (Tennessee)
Hamblen konderria (Hamblen County) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Morristown da. 2010eko zentsuaren arabera 62,544 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Faszitis nekrosatzaile
Etologia
Bakterio askok parte hartu dezakete infekzio larri honetan. Ohikoenak A taldeko estreptokokoak (Streptococcus pyogenes) eta Staphylococcus aureus dira, baina enterobakterio batzuk (E. coli, Enterobacter, Klebsiella...) eta Clostridium eta Bacteroides bezalako anaerobioak ere egon daitezke. Sarritan infekzio polimikrobiarra da, hots, bakterio bat baino gehiago dago gaitzaren atzean.
Jean Pierre Agerreberri
Bizitza
Abuzturako, gutxienez 20 alderdi desberdin zeuden lanean zonaldean eta urre-tona 500 dolarretan saltzen zuten. Hirurehun gizon eta emakume zeuden jada bizitzen, geroago Harrisburg modura ezagutuko zen esparruan. Hasieran Agerreberri eta Shortyk Harrisberry izena jartzea akordatu zuten, baina geroago azken honek aldatu egin zuen.
Faszitis nekrosatzaile
Sintoma klinikoak
Zauria sortu den tokian min handia, berotasuna, hantura eta gorritasuna agertzen dira, sukarrarekin batera. Hauek lehenengo sintomak dira, zauria agertu eta lehenengo 24 ordutan agertzen direnak. Infekzioa oso azkar zabaltzen da. Gero, ehunen nekrosia azaltzen da: mina desagertzen da (nekrosiak azalaren azpiko nerbioak apurtzen ditu) eta kaltetutako gorputzeko arean babak, ilun edo more koloreko mantxak, gangrena, gasa eta edema ere agertzen dira. Septizemia ohikoa da.
Hamblen konderria (Tennessee)
Geografia
Hamblen konderriak 45,533 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,788 ura dira. Beste 41,745 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 137,36 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 62,544 pertsonetatik 58,557 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 6,711 dira. 2,394 beltzak edo afroamerikarrak. 100 amerikar natiboak ziren eta 67 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 448 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 53 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 925 pertsonek kokatzen zuten.
Jean Pierre Agerreberri
Eureka eta Aguereberry Point
Bizitzako azken urteetan, Agerreberrik bisitariak meatzean zehar eramaten zituen, baita berak Heriotza ibarraren ikuspegi ikusgarria deitzen zion puntura ere. Bertatik, ibarraren ikuspegi ikusgarria dago. Zuberotarraren omenez, Aguereberry Point izena du lekuak.
Faidu
Faidu (gaztelaniaz Faido) Arabako Urizaharra udalerriko herrietako bat da, Trebiñurekin mugan. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 18 biztanle ditu.
Faszitis nekrosatzaile
Diagnostikoa eta tratamendua
Tratamenduari dagokionez, antibiotikoak eta kirurgia erabiltzen dira. Antibiotikoak zain barneko bidetik aplikatzen dira, eta bat baino gehiago erabiltzen da (bankomizina, penizilina, gentamizina...) ahalik eta bakterio gehien hiltzeko (gogoratu infekzio polimikrobiarra izan ohi dela). Kirurgia ezinbestekoa da hildako ehunak kentzeko eta infekzioaren hedadura mozteko. Kasu larrienetan kaltetutako gorputz-adarraren anputazioa behar da.
Jean Pierre Agerreberri
Eureka eta Aguereberry Point
Gaur egun, 1907an eraikitako etxeak zutik dirau, bi gelatadun eraikin sinplea izanik, gas-berogailu eta hozkailua daudelarik. Bertan bizi izan zen 1945. urtean hil zen arte. Erdiko kabina bisitarientzat eraiki zen 1941ean eta 1946. urtean ezkerreko kabina eraiki zen, zergatia oso argi ez dagoelarik. Eraikinen ondoan dagoen Eureka meategiko tunelak bisitatu daitezke, finkatu zirelako, nahiz eta linterna eramatea beharrezkoa den. Neguan meategia itxita dago, bertan hibernatzen duten saguzarrak babesteko.
Faidu
Garraioa
Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu herrian:
Bitxikeriak
Suitzako Ticino kantoian Faido izeneko beste herri bat dago.
Sattel
Sattel Suitzako udalerria da. Schwyz kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Miguel Simão
Miguel Ângelo da Cruz Simão (1973ko otsailaren 26a - ) Portugalgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Aves eta St. Johnstone FC.
Hans Ertl
Hans Ertl Graetzel (Munich, 1908ko otsailaren 21a - Chiquitania, Bolivia, 2000ko urriaren 23a) alemaniar mendizale, zinemagilea izan zen, erregimen naziarendako propaganda lanetan aritu zen.
Che Guevarari eskuak moztearen arduraduna izan zen Roberto Quintanilla Pereira hil zuen Monika Ertl gerrillari komunistaren aita izateagatik ezaguna da ere.
Bizitza
1939an, Txilen film bat filmatzeko prestatzen ari zela, Hirugarren Reich-ek «gerra-korrespontsal» gisa errekrutatu zuen Hans Ertl. Alemania naziko kamera operadore gisa, Leni Riefenstahl zuzendariarekin lan egin zuen propaganda nazionalsozialistako zenbait filmetan, hala nola Olympian. Bigarren Mundu Gerran, Erwin Rommel jenerala laguntzen zuten kameralarietako bat izan zen. Itsaspeko kamera bat eta eskien gainean muntatutako grabatzeko gailu bat asmatu zituen, eta horrek filmak filmatzeko modua aldatu zuen.
1950eko hamarkadaren erdialdean, aliatuek atxilotu eta Alemaniari profesionalki lan egitea debekatu ondoren, Ertl Txilera joan zen lehenik eta ondoren Boliviara, non «espedizio-zinema»ren bi film luze dokumental egin zituen. Hirugarren proiektu batean sartu zen, harik eta, berak gidatutako traktoreak istripua izan eta garraiatzen zuen materiala galdu zuen arte. Etsita, nekazari bihurtzea erabaki zuen, eta Dolorida etxaldea erosi eta bertan bizitzen jarri zen (18 katu, 15 Txakur eta tximino batekin ), Santa Cruz departamentuko lur erdi-oihaneko eremuan, han «Juan» deitzen zioten.
Bere lehen emaztea eta hiru alaben ama, Aurelia, gibeleko minbiziaz hil zen 1958an. Haren alaba kuttuna Monika Ertl izan zen. 1969an gerrillarien mugimendura lotzea erabaki zuenean, ez zuen onartu bere La Dolorida etxaldea entrenamendu militarreko eremu bihurtzea eta berarekin haserretu zen. Boliviako militarrek Monika hil zutenean, Roberto Quintanilla Pereira koronelaren hilketan parte hartzeagatik, Che Guevararen heriotzaren arduraduna eta Hanburgon Boliviako kontsul gisa zegoena, haren aita, omen, «lasaitu egin zen bakean joan zelako».
Hans Ertl oso gutxitan itzuli zen Alemaniara, baina hil baino egun batzuk lehenago Bavarian bizi zen Heidi alabari lur-poltsa alemaniar bat bidaltzeko eskatu zion. Ertl 2000n hil zen eta bere etxaldean lurperatu zuten, orain museo bat dago bertan. 2008ko Time aldizkariko artikulu batean, haren alabak, Beatriz Ertlek, ukatu egin zuen aita nazia izan zela, «halabeharrez» egin zela eta «bizirik irauteko aukera egin» zuela esanez. Leni Riefenstahl «bere bizitzako maitasuna» zela ere esan zuen.
Badalonako Udal kirol-jauregia
Badalonako Udal kirol-jauregia (Palau Municipal d'Esports de Badalona) Badalonan dagoen kirol anitzeko pabiloia da. Saskibaloi partiduak jokatzeko sortua, bertan jokatzen ditu bere partiduak Club Joventut de Badalonak. 1992ko Olinpiar Jokoetarako instalazioa izan zen, non saskibaloiko lehiaketa egin zuten. Esteve Bonell eta Francesc Rius arkitektoek diseinatu zuten, eta 1992an, horri esker, Mies van der Rohe Arkitektura Garaikidearen Saria irabazi zuten.
Axpe Aurrekoa
Axpe Aurrekoa Ispaster ko (Bizkaia) Kortazar auzoan dagoen baserri gotiko a da.
Izena
Etxe honen izena hainbat eratara idatzita aurki daiteke dokumentazioan: Axpe Aurre, Aixpe Aurre, Aizpe Aurre bezala adibidez (zuzentzat eman ditzakegunak), baita akatsekin ere, hala nola hainbat lekutan agertzen den Aizpe Haizea, transkripzio akatsa dirudiena. Are, Ispasterko Udal Ondare Katalogoan baserri honi Axpe Erdikoa esaten zaio, Axpe Aurrekoa izena bere ondoan dagoenari emanez.
Steinerberg
Steinerberg Suitzako udalerria da. Schwyz kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
João Cabral de Melo Neto
João Cabral de Melo Neto (Recife, 1920ko urtarrilaren 9a - Rio de Janeiro, 1999ko urriaren 9a) brasildar idazlea izan zen. Diplomatiko gisa aritu zen zenbait herrialdetan, eta Brasilgo Letretako Akademiako kide izan zen.
Bere poesia-lana, surrealismotik abiatuta, "objektibotasun berria" deitzen zitzaion alorrean sartzen zen. Bere zorroztasun semantikoa zela eta, nolabaiteko manierismoa zerion bere idazkerari, baina beharrezkoak ez ziren elementuez gabetzerainoko bilakaera izan zuen. Errealitatearen abstrakzio horretan, Mallarmé, Valéry eta Jorge Guillén poeten eragina antzematen zitzaion. O Cão Sem Plumas (Lumarik gabeko zakurra) obran bere herriko indigenen izaera aztertzen du. Brasilgo ipar-ekialdeko herritarren bizimodua du ardatza bere liburu ezagunenak, ''Morte e Vida Severina. Auto de natal pernambucano (Severinoren bizitza eta heriotza. Pernambucoko Eguberrietako ospakizuna''). Severino -ipar-ekialdeko basamortuko biztanlea- da protagonista: itsasoaren bila abiatu eta heriotzarekin egiten du topo geldialdi bakoitzean, azken ostatuan haur baten jaiotzaren berri ematen dioten arte, eta horrek adierazten dio izatearen ukazioari aurre egiterik badagoela. João Cabralen obretatik aipatzekoak dira beste hauek ere: Poesias completas (1968, Poesia osoa), A escola das facas (1980, Aiztoen eskola), Agrestes (1985, Malkartsuak), Pedra do sono (1942, Loaren harria), Auto do frade (1986, Fraidearen autoa) eta Crime na calle Relator (1987, Relator kaleko krimena).
Steinerberg
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Axpe Aurrekoa
Historia
XVI. mendea ren hasieran eraikia, egurrezko egitura du eta hiru gorputzez osatutako aurre aldea. Erdikoa, jatorriz ohol eta egurrezko egituraz osoturik zegoena, gaur egun ateburu dun pegora bat hartzen du; albokoetakoek harlangaitz ezko horma handiak dituzte; ezkerrekoak aireztatzeko leiho txikiak ditu, bata puntadun a, eta eskuinekoan berriz bentana berriak.
Ezaugarriak
Bere egiturak baserri zaharrenen eredua jarraitzen du, eta izan dituen berriztapenetan nahikoa ondo mantendu da. Egitura bera zuten beste baserri askok (hala nola Axpe Erdikoak, justu atzean dagoena), hiru gorputzeko egitura horizontalki ebaki izan baitituzte, goian solairu moderno eta uniforme bat egiteko.
Nabarmenak dira fatxadak dituen arku zorrozdun leihoa eta murru-arteka mehea.
Antzinan garaia izan zuen, baina gaur egunean haren zutarri bakarra gordetzen da, piramide formakoa.
Metro gutxira Santiago baseliza gotikoa du.
Lotza (Urizaharra)
Lotza Arabako hegoaldeko herri bat da, Urizaharra udalerrikoa. 2007an, 21 biztanle zituen.
Garraioa
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian: