cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esneki arrunt
Deskribapena
Etimologia: Lactarius terminoa “lac”, “lactis”, esnetik dator; esneari dagokio. Latex-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. Quietus epitetoa latinetik dator, eta geldik esan nahi du. Ziur aski latex-a ez delako mina.
Jangarritasuna
Jangarri oso kaskarra.
Nahasketa arriskua
Lactarius fraxinus delakoarekin. Lactarius quietus espeziarekin bereizten da: inbutu itxurako kapelarengatik, ertz ildaskatuagatik eta haragiaren fruta usainagatik. Baita ko!ore gorriko beste Lactarius batzuekin ere, hala nola: Lactarius rufus, Lactarius subdulcis, Lactarius decipiens, etab.
Banaketa eremua
Lactarius quietus espeziea Europan baino ez dago, Erresuma Batuan espezie ohikoenetako bat da. Ipar Ameriketako ekialdean ''Lactarius quietus var. incanose'' aldaera dago.
Erden
Erden Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Enchelycore
Enchelycore Muraenidae familiako genero bat da.
Felipe Borboikoaren aldarrikapena
Felipe Borboikoa errege izendatzea 2014ko ekainaren 19an gertatu zen. Ospakizuna laburra izan zen, eta Espainiako erregeak zin egin zuen Gorte Nagusien aurrean Espainiako Konstituzioak ematen zizkion betebeharrak bete egingo zituela. Konstituzioaren arabera, herritarren eskubideak bermatu behar zituen, baita nazionalitate eta eskualde ezberdinena ere.
Egun berean, Felipe VI.a koroara igo zen eta orduantxe Juan Carlos I.a Espainiakoaren abdikazioa bete egin zen, 2014ko ekainaren 18ko 3/2014 Lege Organikoa indarrean sartzean. Lege Organiko honek egiten zuen abdikazioa egiazko.
Felipe VI.aren aldarrikapeneko ospakizunak
Felipe VI.a 3/2014 Lege Organikoa indarrean sartu zenean, 2014ko ekainaren 18an, bilakatu zen errege. Lege Organiko berak Juan Carlos I.aren abdikazioa erregulatu zuen. Felipe VI.a Espainiako errege izendatu ondorengo ospakizunak, 2014ko ekainaren 19an, honakoak izan ziren.
Kapitain Nagusiaren gerrikoa jartzea
Zarzuela jauregiko Entzutegien Gelan, errege berriaren aitak errege berriari Espainiako Indar Armatuen kapitain nagusiaren gerriko gorria jarri zion goizeko 09.30etan. Felipe VIa, jantzi militarrarekin Aireko, Lurreko eta Itsasoko Armaden agintaritza hartu zuen. Ekitaldian Errege Familiako hainbat kide, Erregearen familiakoak eta hiru armadetako Estatu Nagusietako buruzagiak egon ziren.
Orduan, Zarzuela Jauregian Felipe VI.aren zutoihala publiko egin zen. Damasko gorri bizikoa zen kolorea, aitarenak ez zuen bezala. Zutoihalak Erregearen armen armarri berria zuen.
Gorte Nagusietako zin egitea
Felipe Borboikoa erregea eta Letizia Ortiz, euren arrebekin batera, Leonor Borboikoa Asturiasko printzesa eta Sofia Borboikoa infanta, Zarzuela jauregitik Gorteen Jauregira joan ziren kotxez. 10.30etan San Jeronimo ibilbidean Espainiako presidenteak hartu zituen eta ohore militarrak jasotzeaz gain Errege Martxa entzun zuten. Erregeak zeuden tropak ikuskatu zituen. Tropa Guardia Zibilak eta hiru armadetako kideek osatzen zuten.
Erdesbach
Erdesbach Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Queimada (filma)
Queimada 1969ko Gillo Pontecorvo italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Argumentua
XIX. mendearen hasieran, Karibeko Queimada uharteko azukre-kanaberaren plantazioetan esklaboak matxinatzekotan daude eta britainiarrek William Walker izeneko abenturazale bat bidaltzen dute. Britainiarren helburua azukre-kanaberaren merkatua portugesen eskuetatik kentzea da.
Felipe Borboikoaren aldarrikapena
Gorte Nagusietako zin egitea
Gorteen Jauregiaren aurrealdean, Espainiako ezkutua zuela, Diputatuen Kongresuko eta Espainiako Senatuko presidenteek errege-erreginak agurtu zituzten. Segizioa Gorteetako mazolariak aurrean zeudela egin zen eta Lehoien Atetik sartu ziren. Lehoien Atea gertaera berezietan besterik ez da irekitzen. Barruan, erregeek Auzitegi Konstituzionaleko presidentea, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren presidentea, ganbera legegileetako kideak eta Espainiako Gobernuko presidenteak agurtu zituzten.
Paratestu
Paratestua liburu baten hitzaurrea, aurkezpena, eskaintza, esker ona, liburuari buruzko iruzkinen multzoa, oharrak eta aipamenak eta liburua ilustratzen duten irudiak dira, liburuarekin batera argitaratzen direnak.
Felipe Borboikoaren aldarrikapena
Gorte Nagusietako zin egitea
Jarraian, erregeak hemiziklora sartu ziren. Bertan Gorte Nagusietako kideak (senatari eta diputatuak) eta Gobernuko kideak zeuden. Tribunan, Gobernuko presidente ohiak eta autonomia erkidegoetako presidenteak zeuden. Felipe erregearen eta Letiziaren familiakoak ere bazeuden.
Diputatuen Kongresuko presidenteak, egokitu zuten tarima batetik ekitaldia hasi zuen eta lehendabizi Juan Carlos I.a Espainiakoari eskerrak eman zizkion. Sofia Greziakoa ere eskertu zuen. Erregeak monarkia parlamentarioa egonkortu egin zuela azken lau hamarkadetan adierazi zuen eta hurrengo erregea eraginkorra izango zela babestu zuen eta errege berriari babesa adierazi zion.
Jarraian, behe ganberako presidenteak Felipe VI.ari hitza eman zion, eta Felipek hau adierazi zuen:
Momentu horretan, errege izendatu zuten eta Errege Martxa entzun zen.
Erregearen aldarrikapeneko bere mezua
Momenturik garrantzitsuenetako bat, erregeak bi ganbera legegileen aurrean irakurri zuen mezuan izan zen. Subiranotasun nazionalak Koroari eman zion babesa eskertu zion. Etorkizunean, Espainia nazio handia izateko nahia adierazi zuen.
Bere gurasoak, Juan Carlos I.a Espainiakoa eta Sofia Greziakoa eskertu zituen, berrogeita hamar urteetan Espainiaren zerbitzura egoteagatik.
Espainiako Konstituzioari fideltasuna adierazi zuen, balio demokratikoak bultzatzen zituelako. Adierazi zuenez, bere erregetza errege konstituzional batena zen eta Koroak pentsamendu ideologiko ezberdinak uztartu behar zituen.
Koroak herritarrengandik hurbil egon behar zuela ere adierazi zuen, baita euren errespetua berreskuratu behar zutela ere. Monarkia berri eta moderno bat aldarrikatu zuen eta monarkia batasun nazionalaren erdigunea izan behar zela ere adierazi zuen. Terrorismoaren biktimei ere babesa adierazi zien hitzaldian zehar.
Espainiako lurralde aniztasunaren inguruan, erregeek estatuko hizkuntza ezberdinei babesa adierazi zien eta denen arteko elkarbizitza aldarrikatu zuen. Eraiki ziren zubiak mantentzeko eta estatua batuta mantentzeko deia egin zuen.
Instituzioek zuten krisiaz, herritarrek instituzioengan zuten konfiantza berreskuratzeko nahia adierazi zuen.
Bukaeran, eskerrak eman zituen gazteleraz, katalanez, euskaraz eta galizieraz.
Desfile militarra
Gorteen Jauregiko ekitaldiak bukatu ondoren, kanpoaldean geldialdi militarra egin zen estatu-buru berriaren aurrean. 814 militarrek eta guardia zibilek parte hartu zuten San Jeronimo ibilbidean zehar. Batailoi mistoak Aireko, Lurreko eta Itsasoko lau konpainiek osatu zituzten. Guardia Zibilak ere parte hartu zuen. Ohorerako batailoi mistoaren buruzagitza, bandera, gastatzaileen eskuadra eta musika banda Aireko Armadaren menpe zeuden. Erregearen Erregimentu Ahaztezineko konpainiak, berriz, Guardia Zibilaren Infanteriaren Taldeko, Erreserba Taldeko eta Aireko Armadaren Segurtasun Taldeari zegozkienz.
Madrilgo kaleetan egindako ibilbidea
Erregeek Madrilgo kaleak zeharkatu aurretik eta errege izendatu aurretik segurtasuna zaintzeko 7.000 polizia aritu ziren lanean. Horietatik 2.672 Guardia Zibilak ziren, 4.300 Polizia Nazionalak eta udaltzainak eta 2.100 polizia UIPekoak (istiluen aurkakoak). 120 frankotiratzaile ere egon ziren, baita GOESeko eta GEOetako beste zenbait unitate ere. Aire-espazioa ere itxi egin zen eta abisu antiterroristaren maila igo eta zenbait azpiegitura kritikotarako sarbidea mugatu egin zuten. Gainera, sare sozialak ere zaindu egin zituzten.
Gorteen Jauregia utzi ostean, erregeek Rolls Royce auto batean egin zuten ibilbidea Errege Jauregiraino. Kaleetan 16.000 lore eta 120.000 bandera espainiar banatu zituen Madrilgo Udalak. Erregeak Prado pasealekutik, Alcalá kaletik, Gran Víatik, Espainia Plazatik eta Plaza de Orientetik igaro ziren. Ibilbide guztian zehar erregea zutik joan zen jendea agurtzeko. Errege Jauregira iristean, Errege Familia, Juan Carlos eta Sofiarekin batera, Jauregiko balkoira atera ziren Plaza de Orienten zegoen jendea agurtzera.
Ez daude datuak errege berria agurtzeko ibilbidera joan ziren pertsonen kopuruaren inguruan. Eztabaida egon zen joan ziren pertsona kopuruaren inguruan. Batzuek jende asko joan zela esan zuten eta milaka lagun kalera atera zirela esan zuten. Beste batzuek, ordea, jende gutxi joan zela esan zuten. Hauek Gran Vían pertsona-lerro bakarra zegoela adierazi zuten eta jende gutxi joan zen adibide zela.
Bestalde, erregearen aldarrikapenarengatik, Madrilen errepublikaren aldeko hainbat manifestazio debekatu ziren. Bandera errepublikanoak erakustea debekatu zen ibilaldian zehar, baita balkoietan ere. Batzuek atera zuten baina poliziak segituan debekatu zien. Debekuak eta poliza asko egon arren, 500 lagunek manifestazioa egin zuten eta 3 lagun atxilotu zituzten. Nazioarteko zenbait adibidek albiste erregearen aldarrikapena ere landu zuten.
Errege Jauregiko harrera
Errege Jauregiko geletan Felipek eta Letiziak 2000 gonbidatu hartu zituzten. Tartean zeuden estatuko goi-kargudunak eta gizarte-zibilaren ordezkariak.
Polemika
Felipe VI.a Espainiakoa errege izendatu zuten egunean polemika ez zen faltatu. Jendea txaloka ari zenean Artur Masek eta Iñigo Urkulluk ez zuten txalotu, erregeak betiko ideiak eta pentsamenduak adierazi zituelako. Zenbait alderdi politikok eta hedabidek bi presidenteen jarrera kritikatu zuten.
Synchiropus
Synchiropus eiherazainen familiako arrain pertziformeen generoa da, mendebaldeko Indo-Pazifiko eskualdean bizi dena.
Ergeshausen
Ergeshausen Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
La battaglia di Algeri
Argumentua
Ali La Pointe (Brahim Hadjadj) Aljerko kaleetan nekez bizi den lapur analfabetoa da. Atxilotu eta ziegatik nazionalista baten exekuzioaren lekukoa da. Presondegitik ihes egin ondoren, Nazio Askatasunerako Frontea sartu eta bere buruzagi nagusienetariko bat bilakatuko da.
Francisco Garmendia Agirrezabalaga
Francisco Garmendia Agirrezabalaga (Azpeitia, 1946 - Zumaia, 2015eko abenduaren 3a) gipuzkoar soziologoa izan zen.
Biografia
Municheko Ludwig Maximilian Unibertsitatean teoria politikan doktoretza eta Madrilgo Complutense Unibertsitatean zientzia politikoetan lizentzia lortu zituen. Deustuko Unibertsitatean aritu zen (1977-2011), soziologia katedraduna izanik. Politika arloan, Carlos Garaikoetxearen gobernuan Hizkuntza Politika zuzendu zuen. 18 urte zituenetik euskalgintzan lanean hasi zen eta Euskararen Aholku Batzordearen kidea izan zen.
Peritonitis
Peritonitisa peritoneoaren hantura da. Bi mota nagusi daude: akutua eta kronikoa.
Miserere kolikoa gaixotasun hilgarri baten antzinako izendapena da, etiologia modernoan peritonitis bat edo apendizitis akutuaren eraso bat izan daitekeena.
Zer da peritoneoa
Barrunbe abdominaleko organo ezberdinak eta abdomeneko pareta estaltzen dituen mintz zelular fin eta erdi iragazkorra da. Peritoneoak 1,5-2 metro karratuko azalera leun eta distiratsua du. Bi orritan banatzen da: peritoneo parietala (abdonmeneko aurreko, atzeko eta lateraletako paretak, diafragma eta pelbisa estaltzen dituena) eta errai peritoneoa (peritoneo barruko organoak eta mesenterioak estaltzen dituena). Bi barrunbeetan banatzen da: peritoneo barrunbea eta transkabitatea, Winslow hiatoaren bidez konektaturik daudenak.
Zer da peritonitisa
Peritonitisa, peritoneoaren inflamazio prozesua da. Hantura hau lokala edo orokorra izan daiteke eta bere eragileak edo kausak irritazio kimikoa, inbasio bakterianoa, nekrosis lokala eta kontusioa izaten dira. Peritonitisa gertatzen denean, berehala eman behar zaio erantzuna. Tratamendu ohikoenak antibiotikoak eta kirurgia dira. Garaiz tratatzen ez bada, infekzio mortala izan daiteke.
Etiologia
Normalean peritonitisaren kausak hurrengoak izaten dira:
Kontuan hartu behar da, barrunbe abdominalean agertzen den substantzia edo gaiaren arabera, peritoneoan gertatuko den erreakzioa larriagoa edo arinagoa izango dela. Horren arabera, larritasun handienetik txikienera ordentuz gero hurrengo zerrenda dugu: likido pankreatikoa, likido intestinala, odola, behazuna eta gernua.
Zehatza
Bere izenak dioen bezala, abdomeneko errairen baten hanturaren ondorioz leku zehatz batean kokatzen dena da. Adibidez, eskuineko hobi iliakoan ematen dena.
Zehaztugabea
Barrunbe peritoneal guztian zehar aurkitzen da. Hasiera batean mugatuta egon den lokalizazio espezifikotik datoz.
Primarioa
Haren sorburua ez da ezagutzen eta barrunbe abdominalean ez da peritonitisa sortuko duen lesio abiarazlerik aurkitzen.
Peritonitis mota hau sortzen duten organismoak estreptokokoak edo neumokokoak dira. Mikroorganismo hauek peritoneora odol hodi bidez, hobi linfatiko bidez edo emakumezkoen traktu genital bidez iristen dira.
Ez da oso ohikoa, eta batez ere adin pediatrikoa duten pertsonetan ageri da.
Gaixotasun mota hau maiz ageri da batez ere ondorengo 5 azpitaldetan:
Beraz, 2 patologia mota bana ditzakegu:
Sekundarioa
Faktore polimikrobianoek sortek dituzte gehien bat. Abdomeneko edozein patologia zaildu ditzakete: inkefziosoak, traumatikoak, neoplasikoak…
Gaixotasun sekundario hauek hainbat sorburu dauzkate:
Septikoa
Bakterioen ondorioz sortzen direnak. Bakterioek peritoneoan dauden defentsa mekanismoak gainditzen dituztenean ematen da. Arruntenak bazilo koliforme aerobiko gram negatiboek, anaerobioek eta jatorri ginekologikoa dutenek sortuak dira.
Aseptikoa
Peritoneoaren irritazio ez bakterianoaren ondorioz ematen da. Honen kausak hainbat izan daitezke:
Akutua
Peritonitis sekundario gehienak modu honetakoak bihurtzen dira. Infekziosoak bihurtzen dira, barrunbe huts baten perforazioaren ondorioz. Akutuen sintomak denbora laburrean ematen dira eta haien eboluzioa azkarra da.
Kronikoa
Peritoneoaren hantura sortzen duten patologiek sortzen dute peritonitis kronikoa. Hauen sintomen agerpena berantiarra da. Adibideak dira, esaterako, peritonitis kroniko tuberkulosoa, gorputz arrotzek sortutako peritonitis granulomatosoa,...
Aldaketa anatomopatologikoak
Peritonitisean gertatzen diren aldaketa anatomopatologikoak, aldatu egiten dira hurrengo faktoreen arabera:
Peritonitisa bat-batean edo gradualki agertu daiteke. Baina, behin bakteria patogenoak ugaldu eta organismoa erasotzen hasten denean, gorputzak hurrengo erantzun eta erreakzioak gertatuko dira:
Adierazpen klinikoa
Peritonitisaren hasiera eta bilakaera aldakorra izan daiteke norbanako bakoitzaren arabera: zulaketa kasuetan bat-batekoa izaten da, eta zulaketen ondoriozkoak ez diren lesio etan edota kirurjia osteko hainbat kasuetan, aldiz, graduala.
Kasu gehienetan, peritonitis akutuaren krisia nabaria den gaixotasun baten ondorioz sortzen da eta, kasu hauetan, azterketa fisikoarekin era errazean diagnostikatu daiteke. Beste kasu batzuetan, ordea, ez dago lesio-eragilearen sintoma edo seinalerik eta, beraz, laparotomia esploratzaile baten ostean baino ezin da aurkitu.
Paziente batzuk septizemia ren ondorioz egun gutxiren buruan biltzen badira ere, badira kasu batzuk non heriotza ia-ia berehalakoa den. Orokorrean, heriotza toxemia bakteriano, distentsio abdominal paralitiko, giltzurrun-gutxiegitasun eta arnasketa- eta zirkulazio-akatsen ondorioz gertatzen da, besteak beste.
Sintomatologia
Peritonitisak eragiten dituen sintometako batzuk ondorengo hauek dira:
Zeinu fisikoak
Azterketa zehatza eta erabatekoa izan behar da eta, sarritan, diagnostiko zehatza azkar lortu ez denean, beharrezkoa izaten da mediku ek burututako ebaluazio errepikatua.
Hauek dira pazienteek aurkeztu ditzaketen zeinu fisikoetako batzuk:
Inspekzioa
Abdomeneko arnasketa-mugimenduen gabezia edota hauen gutxiagotze nabaria dago. Pazienteak hankak flexionatuta dauzka eta mugitu ezinik dago pairatzen duen mina dela eta. Abdomenak distentsio pixka bat dauka, simetrikoa izaten dena pazienteak interbentzio kirurjikorik izan ez badu eta orbain ik ez badago.
Auskultazioa
Periodo goiztiarretan agertzen diren heste etako hots isolatuak, abdomeneko erabateko isiltasuna gatik ordezkatzen dira prozesu peritonealak aurrera egin ahala.
Palpitazioa
Palpitazioa burutzeko, pazienteari, posible bada, aldez aurretik pixa edota kaka egiteko eskatzen zaio, min eremuak eta sentsibilitate handiagoko eremuak antzeman edo ezohikoak den masa zein likidoren bat detektatzeko. Peritonitisari buruz hitz egiterakoan, kontuan hartzekoak dira bi kontzeptu garrantzitsu: peritonismoa eta garaitutako abdomena.
Peritonismoa, sindrome bat da, non peritonitisaren sintoma nagusiak agertzen edo nabarmentzen diren, baina peritoneoa handituta egon gabe. Narritadura peritonealaren zeinuek kausa organiko edo funtzionala izan dezakete eta haien jatorria ondoko hau izan daiteke, besteak beste:
Hauetariko prozesu asko, peritonitis bateraino iritsi daitezke.
Gorrimin
Gorrimin hitzaren lehen agerpena euskarazko testu batean 1858an izan zen.
Peritonitis
Palpitazioa
Azterketa klinikoa ez da osatuta egongo ondeste ko eta bagina ko ukipena egiten ez bada.
Tratamendua
Ez da existitzen tratamendu bakarra peritonitis guztientzat. Peritonitisaren tratamenduan funtzeskoa da prebentzioa. Honetan oinarriten da prebentzioa:
Sostengu neurriak
Intubazio nasogastrikoa, eduki abdominalaren xurgapena, odol transfusioa, oxigeno maila egokia mantentzea…
Pronostikoa eta hilkortasuna
Pronostikoa kausaren eta faktore hauen araberakoa izango da:
Tratamendu gabe peritonitisa azkar konplikatzen da eta heriotza eragiten du hutsegite multiorganikoaren bidez egun gutxi batzuetan. Hilkortasuna etiologiaren arabera asko aldatzen da. Peritonitis kolonikoek hilkortasun tasa altuena dute (%20).
Konplikazioak
Konplikazioak akutuak edo epe luzekoak izan daitezke.
Konpliazio akutuak
Akutuen artean hauek bereiz daitezke:
Epe luzeko konplikazioak
Epe luzekoen artean hauek bereiz daitezke:
Peritonitis bereziak
Peritonitis tuberkulosoa, peritonitis gonokozikoa, peritonitis granulomatosoa, peritonitis biliarra...
Erlenbach bei Kandel
Erlenbach bei Kandel Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Buztingintza
Buztingintza buztinezko objektuak egiteko artea da. Arte honen bitartez, gizakiak historian zehar etxerako eta konkretuki sukalderako ontziak sortu ditu, horien artean eltzeak. Horregatik, eltzegintza ere deritzo. Kulturak asko garatu izan dira buztingintza inguruan, horregatik dira hain garrantzitsuak arkeologian. Mendebaldean eta beste hainbat kulturatan, sukalderako ziren ontzi hauek dekorazio eta bilduma artikuluak izatera pasa dira.
Buztingintza, sukalderako ontziez gain, lauza bakunak, teileria, adreilugintza eta esmaltatu gabeko lauzak ere badira. Termino hauek zeramikaren barnean daude. Zeramikak hainbat egosketa, esmaltatu eta dekorazio dauzka.
Historia
Eltzegintzaren zati handi bat historiaurreari dagokio, hau da, alfabetatze prosezua baino lehenagoko garaiei. Horregatik, eltzegintzaren historiaren atal bat arkeologian dago. Zeramika oso gogorra da, pieza hauek milaka urte irauten dituzte. Horregatik dauzkgu arkeologian buztinezko hainbeste pieza. Zeramika kultura bihurtu aurretik, hainbat ezaugarri betetzen zituen eltzegintza garatu zuten zibilizazioek:
Vanderbilt familia
Hastapenak
1810ean, New Yorken, Staten Islanden bizi zen hamasei urteko gazte batek itsasontzi txiki bat merke erosi zuen. Berez aisialdirako erosi zuen ontzia, baina ikasketak hamaika urterekin utzi zituen mutiko hark erosketari esker sos batzuk irabaz zitzakeela pentsatu zuen. Nekazal produktuak eta bidaiariak Staten Islandetik Manhattanera eramatea pentsatu zuen. Berehala, zerbitzu berriaren eskaerak gora egin zuen eta Cornelius Vanderbilt gazteak ontzi gehiago erosi behar izan zituen. Hemezortzi urterekin New Yorkeko portuan lehengaien garraiorako negozio errentagarria zuen; Vanderbilt familiaren garrantziaren hastapenak ziren.
Buztingintza
Lehen pausoak
Lehendabizi, eskuz lantzen zuten buztina ontziak egiteko. Honen barnean, bi teknika nahasten zituzten; atximur egitea eta kiribiltzea. Geroago, buztin hori egosten hasi ziren. Egosteko, zulo batean sartzen zituzten piezak eta gainean sua egiten zuten, horrela, labe bat simulatzen zutelarik. Metodo honekin, oso tenperatura altuetara heltzen ziren labeak oso denbora gutxian. Lehen eltzegileek edozein buztin erabiltzen zuten, baina buztin gorria zen gehien erabiltzen zutena. Izan ere, egosterakoan, ez zen hain tenperatura altuetan egin behar. Hasiera batean, egiten ziren artikuluek hondo borobil bat zuten, angulu zorrotzak errexago zartatzen zirelako. Aipatu ditugun lehen pieza hauek ez zeuden beiratuak, oraindik teknika ezezaguna baitzen. K.a 6.000 eta 4.000 urteen inguruan, eltzegilearen tornua asmatu zen Mesopotamian. Honek zeramikaren mundua guztiz aldatu zuen. K.a. V eta VI. mendeetan moldeak erabili ziren. Slipcasting teknika, Txinan erabili zen lehenbiziko aldiz Tang dinastian . Egosteko zuloaren teknika oso ona zen toska sinpleak egiteko, baina pieza konkretuagoak egiteko beste labe mota batzuk behar zituzten.
Vanderbilt familia
Hastapenak
Hogeita hiru urte beteta, ontzi guztiak saldu eta baporearen aldeko apustua egin zuen, New York eta New Brunswicken arteko ferry linea zabalduz. 1849an, Atlantikoaren eta Ozeano Barearen arteko zerbitzuaren kontzesioa lortu zuen Nikaraguako gobernuaren eskutik. 1955ean ozeanoa zeharkatu, eta New York-Le Havre bidaiari-linea antolatu zuen.
Buztingintza
Zeramika Zaharrena
Buztinez egindako lehenbiziko objektuak Gravette aldikoak (Goi Paleolitoa) dira. Aurkitutako objektu hauek, emakume errepresentazio txikiak dira. Uste da, ugalkortasunari gurtza egiteko erabiltzen zirela. Horren adibide da Dolni Věstoniceko Venusa, K.a. 29.000-25.000 urte ingurukoa. Ezagutzen den beste pieza zaharrenetako bat Jōmon aroko ontzi bat da, Japoniako historiaurrekoa (K.a. 10.000-8-000). Gaur egun pieza hau Tokioko Museo Nazionalean ikus daiteke. Objektu honek, duen dekorazio bitxiagatik du izen hau. Errusiako Amur erreka ondoan beste hainbat zeramika arrasto aurkitu dira. Adituek diote, K.a. 14.000-13.000koak direla. Txina hegoaldean ere hainbat eltzegintza arrasto aurkitu zituzten. Azkenik, Jiangxin dagoen Xianrendong kobazuloan egindako ikerketa batzuetan, K.a. 20.000. urteko piezak aurkitu ziren.
Vanderbilt familia
Une gorena
1857an, trenbideen mundura egin zuen jauzi. 1861ean bapore guztiak saldu zituen. New York eta Harlemen arteko ibilbidearekin ekin zion negozio berriari; Columbiako konterriraino iritsi zen gero; Buffalora, aurrerago, baita Chicagora ere. 1877ko urtarrilaren 2an hil zen Cornelius Vanderbilt. New York Central & Hudson River trenbidea, Lake Shore & Michigan Southern izenekoa, Harlemeko linea eta Canada Southern delakoa Vanderbilten kontrolpean zeuden. Beste linea askoren kudeaketan parte hartzen zuen, gainera. Bere ondasunak 100 milioi dolarretara iritsi zirela kalkulatzen da.
Buztingintza
Zeramika Zaharrena
Kultura neolitikoak zuen ezaugarri garrantzitsuenetako bat, zeramika edo buztin moldatua da. Goi Paleolitikoan buztinezko figurak egiten zituzten, baina Paleolitoa n hasi ziren buztin hori moldatzen eta lantzen. Aro honetan ikusi zuten eltzegintzaren benetako garrantzia. Buztinezko ontziak eta sukal tresnak egiten hasi ziren eta honekin batera, sutan elikagaiak lantzen hasi ziren.
Vanderbilt familia
Une gorena
Ondasun ia guztiak seme William Henryri utzi zizkion, zortzi alabei pilatutakoaren zati txiki bat baino ez baitzien eman. Semea hildakoan, familiaren ondasuna 200 milioi dolarrekoa omen zen. Vanderbilt familiaren hagiografoek diote sendiak diru kopuru handiak eman ohi zituela karitate eta gizarte-lanetarako. Eta Vanderbilt Unibertsitatea (Nashville, Tennessee) aipatu ohi dute adibide gisa. Baina Corneliusek milioi bat dolar baino ez zuen eman geroztik haren izena izango zuen unibertsitatea eraikitzeko. Hala ere, emazteari utzi ziona bikoizten du kopuru horrek.
Buztingintza
Zeramika Zaharrena
Hasiera batean, eltzegintza eta zerealen lanketa aldi berean eman zela uste zen, baina, ekialde hurbilean aurkitutako zeramika zati batzuk, zerealak jaten hasi baino pare bat mende lehenagokoak direla uste da. Beraz, gai honen inguruan eztabaida dago.
Goi Paleolitoa
Goi Paleolitoan ikusi zuten arren zein garrantzitsuak ziren egiten zituzten tresnak, Mesopotamia garaia heldu zen arte ez ziren lehen eltzegile profesionalak agertu. Eltzegile hauek, hainbat tresna asmatu zituzten haien lana errazago burutzeko. Tornoa eta buztina gogortzeko labea asmatu zuten K.a 3.400 urte inguruan. Grezian eta Balkanetan, Txina Txikiko (Anatoliako) eragina izan zuten. Hauetan, tulipa formadun eta engobe gorri eta txuridun ontziak nabarmentzen ziren. Grezian pieza hauek figura geometrikoz apaintzen hasi ziren. Marrazten zituzten gauzarik ohikoenak, landareak eta eguneroko eszenak ziren, eskulturarekin egiten zuten bezala.
Estribonek eta Plinio Zaharrak uste zuten, eltzegintzarako gurpila Anacarsis idazleak asmatu zuela. Idazle hau K.a. 550. urtean hil zen. Hala ere, Homerok bere obretako batean gurpil honi buruz hitz egin zuen eta Homero Anacarsis baino pare bat mende lehenago bizi zela dakigu. Toskandarrak, Porsena erregearen garaian, eltzegintza lantzen zuten. Oso garestia zen hau, urrea eta zilarra baino garestiagoa hain zuzen ere.
Mediterraniar Europan aurkitu izan diren piezarik zaharrenak, Camprafaudeko aztarnategian (Languedoc) eta Verdelpinon (Cuenca) aurkitzen dira. Pieza zati hauek, K.a.VI. mendekoak dira eta ez dute inongo dekoraziorik. Honez gain, beste zeramika aztarna batzuk aurkitu dira Katalunian, Proventzan, Korsikan eta Dalmazian. Azken honetan aurkitutako ontzietan, itsatsitako maskorren bidez dago egina dekorazioa. Estilo honi, zeramika kardiala deitzen zaio. Egipto Garaian egindako aurkikuntzek (Naqada I. aren garaian), K.a.4.500 etik 3.500era nekazaritza praktikatzen zela ezagutarazi digute. Hildakoak hilobietan lurperatzen ziren, eta sarritan, hildakoarekin batera terrakota gorriz eta figura txuriz marraztutako zeramika ontziak lurperatzen zituzten. Gehien erabiltzen zituzten patroiak trianguluak, borobil erdiak eta buruxkak ziren. K.a.4.000 urtearen inguru, Badari herrian, horma finez egindako eltzegintza ontziak aurkitu dira eta K.a. 3.600ean marraztutako hainbat objektu aurkitu dira. Marrazki hauetan animaliak eta arraun bidezko ontziak nabarmentzen dira.
1328ko Nafarroako pogroma
1328ko Nafarroako pogroma Joana II.aren erreinaldian izandako juduen aurkako erasoa izan zen.
Aurrekariak
Karlos I.aren aita zen Filipe Ederrak politika gogorra izan zuen juduen aurka. 1306an Frantziako Erresumatik egotzi zituen eta haietatik asko Nafarroara erbesteratu ziren. Hala ere, 1315ean Luis X.a Frantziakoak itzultzeko eskubidea eman zien. Karlos bere semeak aitaren bidea jarraitu zuen.
Buztingintza
Neolitoa
Neolito erdialdean, Greziako Dimini kulturak, zeramikaz eginiko forma ezberdinak egin zituzten. Hauek polikromatikoak ziren, gehien bat kiribilak. Neolito amaieran, eltzegintza beltz leundua erabiltzen hasi ziren Txina Txikiko influentzia zela eta. Europan existitu izan zen Neolitiko danubiarrak (V. mendearen hasieran), bandaz dekoratua zegoen zeramika ekoizten zuen.
Agar
Agar hitzak adiera desberdinak ditu:
1328ko Nafarroako pogroma
Aurrekariak
1320ko martxoan Normandian Artzainen Gurutzada hasi zen. Helburua errekonkistan laguntzea bazuen ere, Akitaniarako bidea hartu zutenean, gaztelu, ofizial, apaiz eta legenardunak eraso zituzten. Eraso bortitzenak juduen aurkakoak izan ziren eta Saintes, Verdun, Cahors, Albi, eta ekainaren 12an Tolosa Okzitaniakoa eraso zituzten. Joan XXII.a aita santuak, Avignonen zela, artzainak edo pastoreloak gelditzeko agindua eman zuen. Batzuk Aragoira pasa eta Jakue II.a Aragoikoak atxilotzeko agindua eman zuen.
1321ean legenardunen konplot piztu zen. Zurrumurruen arabera, legenardunek, juduen laguntzari esker, putzuak pozoitu zituzten. Histeria kolektiboa hegoaldeko Frantzian hasi eta Aragoira ere hedatu zen. Bernard Gui dominikar inkisidoreak ikerketa aurrera eraman eta, torturapean aitormenak lortuta, legenardun batzuk erre zituen. Bere krimenak lèse-majestétzat kalifikatu ondoren, exekutatuen ondasunak koroarentzat izan ziren.
Aruküla
Aruküla Estoniako iparraldeko herri bat da. Harju konderriko Raasiku elizatearen parte da.
Heteroconger
Heteroconger Congridae familiako generoa da. Gehienak Indo-Pazifiko eskualdean bizi arrean, badaude Atlantiko eta ekialdeko Pazifiko ur beroetan ere bizi direnak.
Jainkoez eta gizakiez
Jainkoez eta gizakiez (Des hommes et des dieux) 2010eko Xavier Beauvois frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Zinema Euskaraz programak Cannesko Zinemaldian Epaimahairen Sari Handia lortu zuen lan hau euskaratu zuen.
1328ko Nafarroako pogroma
Aurrekariak
Karlos I.a hil eta Joana II.a eta Filipe Evreuxkoa errege-erregina berriek Paris utzi baino lehen, Frantziako Erresuman hasitako jazarpenak Nafarroako Erresuman zehar hedatu ziren, zenbait kontzejuk bultzatuak. Zurrumurruak handitu ahala, aljamak erasoari eusteko prestatu ziren. Lizarra, Tutera, Iruñea eta Zangozakoek bere garnizioa indartu zuten. Hala eta guztiz ere, ezin izan zuten pogromaren hasiera oztopatu.
Jainkoez eta gizakiez
Argumentua
1990eko hamarkadan, Aljeriako Atlasean, zortzi monje trapako monasterio batean bizi dira. Inguruko musulmanekin harmonian bizi dira. Baina, Aljeriako Gerra Zibilaren garaiak dira eta kroaziar langile batzuk erail ondoren, komando islamista bat monasterioan sartuko da.
1328ko Nafarroako pogroma
Pogroma
Martxoaren 6an, Lizarrako herritarrek, frai Petri Oilogoiengoaren sermoiek beroturik, judutegia eraso zuten. Erasoak kreditu-agiriak suntsitzea zuen helburu. Beste hiribilduetan ez bezala, juduek erasotzaileei aurre egin eta elizako kanpaiek ordara jo zuten Hildakoen artean, gero errabino ospetsu bilakatuko zen Menahem ben Aaron ibn Zerahen Aaron ben Zerah aita eta ama eta lau anai txikiak zeuden. Menahemek martirio hau azaldu zuen Zedah la-Derek bere lanean.
Gobernadoreak matxinada oztopatzea saiatu zuen eta erregeorde berak Tutera aldera joan zen bere gudagizon eta guzti bertako juduak zaintzeko.
Epaiketa
1329ko apirilean, jada hiriburuan zeuden errege-erreginak epaitegi berezia sortu zuten jazarpena aztertzeko eta errudunak zigortzeko. Epaitegiaren kideak Joan Ramekoa mariskala, Guiralt Doignon zalduna eta Vast kalonjea ziren. Epaitegiak sarraskiaren egileak ez zirela kanpotik etorritako pastoreloak baizik eta bertakoak egiaztatu zuen. Herri, hiribildu eta partikularrei juduei ostutakoa itzultzea agindu zien. Gainera, lanbide eta klase guztietako hirurogei lagun preso hartu zituzten, nahiz eta laster fidantza gabe askatuak izan. Frai Petri Oilogoiengoa, jazarpena suspertzeko akusatua, Lizarran atxilotu eta Iruñeko apezpikuari eman zioten, honek bere presondegian sartu zuelarik. Bizirik zirauen juduak ez ziren kalte-ordaina emanak, isunak koroarentzat ziren eta erregina bihurtu zen oinordekorik gabe hildako juduen oinordekoa.
Hala eta guztiz ere, juduen aurkako politikari eutsi eta 1336an, Iruñeko Nafarreriako juduak judutegi harresitu batean bizitzera behartuak ziren.
Buztingintza
Neolitoa
Eltzegintza mota honen eragina, Adratiko eta Italiako zonaldeetan da nabaria. Venezian eta Lonbardia eman zena IV. mendearen inguruan esate baterako. Eragin honen ezaugarri nagusia, edalontzien ahoak karratuak direla da. Zonalde hauetako jendea Kataluniara joan zen bizitzera eta ezaugarri hori duten hainbat edalontzi aurkitu dira Solsonés zonaldean dauden hilobi zaharretan.
Ernst (Alemania)
Ernst Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Raúl Roa
Raúl Roa Vadillo (Badajoz, 1977ko abuztuaren 5a) doma klasikoko zaldizkoa eta ekitazio irakaslea. Real Escuela Andaluza de Arte Ecuestren titulatua, Espainiako eta mundu guztiko zaldizko zentro ezberdinetan egin zuen lan, Europa eta AEBetan.
Biografia eta ibilbide profesionala
Zaldienganako bokazioa txikitatik zetorkion, 11 urte besterik ez zuenean, Extremadurako pikaderotan abere horiengana inguratzen hasi zenean.
Gero, Badajozko Kirol Elkarte Munizipalean, saltoa, doma bakeroa eta goi mailako eskola praktikatzen hasi zen. Gaitasun handia erakutsi zuen zaldiarekin eta Rubén Correa eta Eustaquio Piñeroren zaldi-heztegietan baliagarria izan zen oso, baina ez zen nahiko izan Raúlentzat eta jaioterritik atera beharrean izan zen, gorantz nahi bazuen egin.
A. Duartek eman zion Raid Hípicorako zaldiak estreinatzeko aukera. Dubain egingo zen 1998ko Mundu Txapelketara bidaiatuko dute eta Raúl Jilguero-ren entrenatzaile moduan joango da.
Buztingintza
Amerika
Estatu Batuetan, ekialdean eman zen kultura ezagutzen da. Kultura hau, «del bosque» izenarekin da ezaguna eta K.a.2.000 urtekoa da. Zonalde honetako zeramikan, larruz eta sokaz egindako arrastoak daude.
Raúl Roa
Biografia eta ibilbide profesionala
Handik aurrera, formazioa osatzen joango da ekitazioaren munduan. 2001ean, Segoviako Yeguada Centuriónen kontratua egin zion eta, garai hartan zuzendari teknikoa zen José Manuel Lucenak izendatuta hartu zuen parte han.
Buztingintza
Afrika
2007. urtean, Suizako arkeologoek Ounjougoun (Mali) Afrikako zeramika piezarik zaharrenak aurkitu zituzten. Pieza hauek K.a.9.400 urtekoak direla uste da. Egiptoko eltzegintza, K.a.5.000 urtean hasi zen. Produktu ezberdinak egin zituzten Naqada III.aren gobernuan. Egiptok beste zeramika mota bat sortu eta proposatu zuen. Honetan ez zuten buztinik erabiltzen. Toska egipziarra deitu zioten. Jaipuren, Indian, antzeko zerbait sortu zuten. Islamaren omeyaren kalifaldian Iberiaren eta ekialde hurbilaren arteko lotura bat egon zen zeramika zela eta.
Raúl Roa
Biografia eta ibilbide profesionala
Urtebete geroago, 2002an, Trujillon jarraitu zuen bere ibilbide profesionala, Cabaex Klubean, zaldiak lehiaketa morfologiko eta funtzionaletarako prestatzen zituelarik.
Julen Urruzola
Julen Urruzola Alberdi, pilota arloan Urruzola deituraz ezaguna (Asteasu, Gipuzkoa, ) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari aritzen zen, Aspe enpresarekin. Profesionaletan 2014ko ekainaren 24an debutatu zuen, Eibarko (Gipuzkoa) Astelena pilotalekuan, bere adineko pilotariak baino beranduago, dagoeneko profesionaletan jarduteko aukerarik izango ez zuela etsia zela. Ez zuen kolpe bortitzik, baina pilota gutxi galtzen zuen. 2017ko ekainaren bukaeran enpresak ez zion kontratua berritu, eta, 26 urte besterik ez zuela, profesionaletako ibilbidea bukatu zitzaion.
Raúl Roa
Biografia eta ibilbide profesionala
Ikasten jarraitu zuen, eten gabe. 2003an, D. Luis Valenca Rodríguez eta D. Manuel Fondónen klaseak izan zituelarik, Portugal eta Cáceresen eta, 2004an, Segoviako Yeguada Centuriónen sartuko delarik, doma klasikoan.
Baina, 2004a urte berezia izango da Raúlentzat, Real Escuela Andaluza de Arte Ecuestre (REAAE) delakoan 4 zaldizkoetako bat bere hautatuko baitzuten, 2004tik 2008rainoko eperako. Ospe handiko eskola honetan egon zen bitartean, José Gutierrez, Manolo Ruiz, Rafael Soto, Ignacio Rambla edo Francisco José García bezalako maixuek eman zioten formazioa eta lehiaketa eta emanaldi ez gutxitan hartu zuen parte.
Buztingintza
Afrika
Afrikan ahozko tradizioa dago, ez daude datu historiko idatzi asko, beraz, oso zaila da arkeologikoki aztarnak aurkitzea. Zeramikaren bitartez, han bizi ziren zibilizazioak hobeto ezagutu ditzakegu.
Raúl Roa
Biografia eta ibilbide profesionala
REAAEko epearen ondoren, Cádizko El Puerto de Santa Maríako La Cabaña izeneko Trebatze Zentruan egin zuen lan, maila ezberdinetako zaldiak prestatuz.
Buztingintza
Afrika
Saharaz Hegoaldeko Afrikan, zeramika ekoizteko hiru kategoria daude. Lehenengo kategorian, dekorazioa, hegosketa eta postegosketa aurkitzen dira. Bigarrenean, materialekin zerikusia duten tresnak, hauen artean, buztinaren hautaketa. Azkenik moldatze teknikak daude. Lehen kategoria, merkatal munduarekin lotzen da eta bigarrena, herrien arteko loturarekin. Horrela arkeologoek zeramika pieza ezberdinak aztertuta, garaiko bizimodua ezagutu dezake.
Raúl Roa
Biografia eta ibilbide profesionala
2009an egin zuen lehen nazioarteko jauzia, Kanadako Cuatro L Andalusians Breederdseko zalditegiko proposamena jaso zuenean, espainiar arraza puruko zaldiak prestatu eta entrenatzeko xedean.
Ez da jasoko duen proposamen bakarra: Txinan ere interes handia dute Raúlen lanean, Heilan Ecuestrian Eskolan europar zaldiak trebatu eta zaldizkoak doma klasikoan entrenatuko dituelarik.
Buztingintza
Ozeania
Ozeaniako uharteetan dauden leku arkeologikoetan, zeramika aurkitu da. Lapita kulturari egokitu zaizkio aurkikuntza horiek. Ozeanian, beste zeramika mota bat aurkitu da, Plainware izenekoa. Lapita zeramikaren eta Plainwarerenaren artean ez da lotura zehatzik aurkitu.
Raúl Roa
Biografia eta ibilbide profesionala
2012an, Toledoko De Ymas zalditegiak zaldizko bezala eta irakasle bezala kontratatu zuen eta, egun, Sevillako Carmonako Epona Zentroan egiten du lan bera.
Lanbide profesionalaz gain, clinics ezberdinak eman ditu Espainian eta munduan zehar: Burgos, Cádiz, Cáceres, Erroma, Kalifornia, Ohio edo Texas.
Buztingintza
Ozeania
Australiar indigenek ez dute buztingintza inoiz landu. Europarrak Australiara heldu eta bertan ezarri zirenean, buztin depositu handiak aurkitu zituzten. Depositu hauek aztertu ostean, kalitate handiko buztin bezala etiketatu zuten. Europarrak heldu eta 20 urte baino gutxiagora, zeramika lantzen hasi ziren. Hortik aurrera, Australian eltzegintzak garrantzia izan du produkzioa ugaria zelako.
Valérie Benguigui
Valérie Benguigui (Oran, - Paris, ) frantziar aktorea izan zen, emakumezko bigarren aktore onenaren César Saria irabazitakoa.
Buztingintza
Zeramika islamikoa
Eltzegintza islamikoak, hasiera batean, ez zuen estilo propiorik izan. Musulmandarrek konkistatzen zituzten lurren ezaugarriak hartzen zituzten. Baina azkenean, lurralde ezberdinen estiloak nahastu zituzten haien estiloa sortzeko. Oso nabaria izan zen Txinatarren estiloa musulmandar eltzegintzan. Islamiarrek portzelana eta gres-a inportatu zuten Txinara. Txinak zeramika margotzeko mineralak inportatu zituen eta bi kulturen artean sortu zen loturaren bitartez, islamiarrek Txinatarren hainbat ezaugarri xurgatu zituzten.
Islamiarrak Andaluzian (Espainia) zeudenean, zeramika estilo bat sortu zuten, Hispano-moriskoa edo zeramika Andali izenekoa. Musulmandarrek beste gauza batzuk ere asmatu zituzten, adibidez, fritware, lustre eta estainodun esmalteak. Gauza guzti hauek nahasterakoan, Mayolica izeneko plater bat sortu zuten. Islamiar zeramikan oso garantzitsua izan ziren lauza esmaltatu apaingarriekin egiten zituzten eraikuntzak.
Elaborazioa
Zeramikazko pieza guztiak hainbat fasetatik igarotzen dira: buztina prestatzea, modelatzea, lehortzea, lehen egosketa edo laberatzea (eltzegintza tradizionala) eta teknika zeramikoak aplikatzeko egosketa.
Prestakuntza
Ontzi bat egiten hasi baino lehen, lehenengo buztina prestatu behar da, zeramikariak bilatzen duen emaitza lor dezan. Behin erabiliko den buztina aukeratuta dagoenean, honek biguntze, garbitze, sedimentazio eta pausatze prozesu bat jasaten du. Ondoren, hainbat elementu gehitzen zaizkio: plastikoak, urgarriak (orearen fusioa eta gogortasuna kontrolatzeko materialak) eta koipegabetzaileak (lastoa eta hondarra bezalako materialak). Oreak beharrezkoa den sendotasuna hartzen duenean, lehortu ondoren, oratzeari ekiten zaio.
Eskarlata
Eskarlata gorriaren ñabardura den kolorea da, zertxobait laranjakara. Gorribizia baino gorriagoa da.
Buztingintza
Prestakuntza
Lehenik, masa oratu egiten da, hezetasuna eta beste partikulak homogeneoki bana daitezen, eta barruan egon daitekeen edozein aire-burbuila atera dadin. Aire-burbuilak ateratzen ez badira, hurrengo faseetan (labean edo erreketan) leherketak sortu ditzazke. Masak duen aire-burbuilak kentzearen prozesuari “airegabetze” deritzo, eta pug izeneko makina bat erabiliz edota eskuz egin daiteke.
Eskarlata
Estrontzioaren gai elkartuen igorpen-espektroa gorriminaren tartean dago argi ikusgaiaren espektroan. Igorpen lerroak 640,8 nm, 650,4 nm, 687,8 nm eta 707,0 nm neurrietan gertatzen dira.
Buztingintza
Modelatzea
Gero, eskuz edo beste hainbat tresnen bidez oratutako masa hori modelatzen da. Ura erabiltzen da buztinaren plastikotasuna bermatzeko eta modelatzerako orduan pitzadurarik ez sortzeko. Eskuz beharrean tornu bidez lan egiten bada, normalean, arbastatu edo bihurritu egin behar dira, hormaren lodiera pieza osoan uniformea izan dadin, edo piezaren oinarria modelatzeko. Prozesu hori manipulazio mota hori egiteko adina lehortu denean egiten da.
Lehorketa eta lanketa
Landutako pieza airean uzten da lehortzeko eta hezetasuna galtzeko. Fase honi “larruzko egoera” deritzo. Fase honetan dauden piezak kontu handiz manipulatu behar dira, oso hauskorrak baitira, baina aldi berean, deformagarriak. Pieza guztiz manipulatu denean, lehortzen uzten da berriro ere, oraindik duen hezetasuna guztiz gal dezan. Pieza erabat lehorra dagoenean, piezaren kolorea argiagoa eta gogorragoa da. Une honetan, lixa fin bat eta belaki heze bat pasatzen zaio pieza leuntzeko.
Laberatzea
Piezak egosteko, labea 400 °C-raino berotzen da, eta gero, pixkanaka, artisauak egosketa-tenperatura 900 °C edo 970 °C-raino igotzen du, buztin motaren arabera. Labea bat-batean berotzen bada, ontziek eztanda egiteko arriskua dago. Piezak, lau ordu inguruz egosten dira, eta labea gori dagoenean, sua pizteari uzten zaio. Horrexek adierazten du piezak tenperatura egokian daudela. Ondoren, giro-tenperaturan hozten uzten da.
Baliteke egosketa honekin pieza amaitutzat ematea, buztingintzaren kasuan bezala, edota oraindik egosketa gehiago behar izatea, zeramikan gertatzen den bezala.
Esch (Bernkastel-Wittlich)
Esch Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Buztingintza
Laberatzea
Hainbat labe saio behar izan daitezke apainketa ezberdinak lortzeko, adibidez “apainekta negatiboa” deritzona lortzeko, antzinako hainbat kulturatan erabilia, Vicusean kasu. Apainketa negatiboaren efektua lor daiteke egosketaren azken fasean ontziaren zati batzuk buztinez estaltzen direnean; horrela, estalitako zatiek jatorrizko kolorea mantentzen dute. Estali gabe geratzen diren zatiek, aldiz, ilun edo beltz bihurtzen dira murrizketaren bidez.
Eskuz
Aldi berean, teknika honek zeramikariari bere irudimena erabiltzen laguntzen dio, eta pieza artistiko ezberdinak sortzen. Eskuzko egindako modelatua, herri primitiboek erabiltzen zuten teknika bat zen, eta oraindik ere hainbat tokitan egiten jarraitzen den teknika bat da: herri indiarren buztinlariak, Afrika erdialdeko eta hegoaldeko tribuak, Austrialako aborigenak, Japonia eta Asia ekialde osoa. Espainian, era tradizionaleko ontziak egiteko guneak aurki ditzakegu, hala nola, Galizian, Asturiasen eta Aragoien.
Torneta bidez
“Tornu motea” bezala ere deitua, pibote batez eta gurpil batez osatuta dagoen makina bat da. Eskuekin bultzatuz txandatze etena eragiten du, eta horrek eskuzko lana errazten du, mahai birakari gisa jarduten baitu. Askok torneta bidezko modeltze teknika hau “eskuz modelatutako” lantzat har daitekeela diote, mugimendu birakaria beti baita aldizkakoa eta eskuz modelatu behar baita.
Tornu bidez
“Tornu azkarra” bezala ere deitua, oso ohikoa da tornuan egindakon piezak eskuz bukatzea. Makina hau zurezko eta burdinazko materialekin egina dago. Tornua da buztingileek serieko pizak sortzeko erabiltzen duten teknikarik erabiliena. Gaur egun, pieza bereziak edo artistikoak egiteko ere erabiltzen da.
Tornuarekin lan egiteko, buztinezko bola bat jartzen da tornuaren gurpila. Gurpila buztingilearen oinak birarazten du. Gurpil hori azkar biratzen da buztina modu jakin batean zapaltzen den bitartean, nahi den forma har dezan.
Tornarekin lan egiteko trebetasun tekniko handia behar da, baina buztingilea trebea bada, pieza ia berdin asko sor ditzake denbora gutxian. Gaur egun, ahalegin gutxiago eskatzen duen tornu elektrikoa gehiago erabiltzen da. Berez, tornua erabiltzen duten lanak, ardatz bertikalarekiko simetria erradiala duten piezak dira soilik. Pieza horiek azalean ehundura desberdinak sortuz apaindu daitezke, ikuspuntu bisualetik interesgarriagoak izan daitezen. Askotan, tornuan sortutako piezak eskuz aldatzen dira heldulekuak, estalkiak eta beste alderdi funtzional batzuk gehitzeko.
Hutsean ala molde bat erabilita
Teknika hau da egokiena serieko produkziorako (industriala). Horrez gain, normalean, lan landuagoetarako erabiltzen den teknika ere bada, diseinu txiki eta konplexuagoetarako, tornu, torneta edo estrosorarekin egin ezin daitezkeenak. Buztin likidoa igeltsuzko molde batean isurtzen da, eta horri esker gogortu egiten da pixka bat. Behin igeltsuzko moldeak kontaktuan dagoen buztinaren ur gehiena xurgatzen duenean, geratzen den buztina igeltsuzko moldetik ateratzen da. Izan ditzakeen akatsak zuzendu ondoren, aire zabalean lehortzen uzten zaio. Egin nahi den ontziaren motaren arabera, pieza bakarreko molde batekin egin daiteke; modeloa konplexuagoa denean, moldeak modu independentean ken daitezkeen piezekin egiten dira, hauek hautsi gabe ondoren berriro erabili ahal izateko. Molde hauen piezei entalle bat egin behar zaie, modeloa kendu ondoren muntatu ahal izateko.
Esch (Vulkaneifel)
Esch Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Buztingintza
Modalitateak
Eltzegintzan lau obra mota ezberdin daude: hutsa, irekia, itxia eta molde-laua. Bakoitzak ezaugarri bereizgarriak ditu.
Obra itxiak
Ontzi itxia, lepoarekin edo gabe, eta gutxieneko diametroa gehieneko diametroaren herena baino handiagoa duena. Ontzi bat kategoria horretan mantentzen da, nahiz eta gutxieneko diametroaren gainetik ontziaren goiko aldea oso dibergentea izan.
Obra irekia
Ontzi ireki bat diametroz hertsatu gabeko ontzi bat da, eta gehieneko diametroa ahoarekin bat dator (plater sakon edo mortero baten modukoa).
Obra hutsa
Goiko aldean gorputz altu eta ireki bat dute, kasu batzuetan estali daitekeena. Normalean garraiatzeko edo edukia trabatzeko helduleku batzuk izaten dituzte.