cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gales eskupilota
Gales eskupìlota, galeseraz Pêl-law, ingelesez Weslh handball, Galesen jokatzen den usadiozko eskupilota jokoa da. Irlandar eskupilota eta Euskal eskupilotaren antzekoa da, eta baliteke Estatubatuar eskupilotaren aurrekaria izatea.
Erdi Arotik joko hau jokatu izanaren erregistroak badaude, eta Galesko kirol kulturaren ikur nabarmenetako bat da.
Chanda Prescod-Weinstein
Chanda Prescod-Weinstein (Los Angeles, AEB,1982ko abuztuaren 23a) estatubatuar kosmologoa, dibulgatzailea eta genero-ekintzailea da, eta Washingtongo Unibertsitatean egiten du lan batez ere. Ikertzaile nagusia da Foundational Questions Institutek (FQXi) finantzatutako proiektu batean, "Epistemological Eschemata of Astro–Physics: A Construction of Observers" izenekoan.
Haurtzaroa eta ikasketak
El Serenon jaio zen, Los Angeleseko ekialdean, Kalifornian, eta eskolara joan zen Los Angelesko Eskola Barruti Bateratuan. Fisika eta astronomiako lizentziatura lortu zuen Harvardeko Unibertsitatean 2003an. "A study of winds in active galactic nuclei" lizentziatura-tesiarekin egin zuen, Martin Elvisek gainbegiratuta. Handik gutxira, Astronomiako masterra egin zuen Santa Cruzeko Kaliforniako Unibertsitatean, Anthony Agirrerekin lanean. 2010ean, Prescod-Weinsteinek bere doktorego-tesia osatu zuen, "Acceleration as quantum gravity Phenomenology" izenekoa, Lee Smolin-ek eta Niayesh Afshordik gainbegiratua Waterlooko Unibertsitatean, eta, aldi berean, Fisika Teorikoko Perimeter Institutuan ikertzaile-lanak egin zituen. Horri esker, fisikan doktoretza bat lortu zuen 63. emakume afroamerikarra da.
Rachel Somerville
Hezkuntza eta ibilbidea
Rachel Somerville San Diegoko Gompers Bigarren Hezkuntzako Eskolara joan zen, matematika-, zientzia- eta informatika magnetiko eskola batera, eta fisikaz arduratu zen lehenbizi. Reed Collegeren fisikako gradu-titulua du, 1989an lortua, eta doktoretza bat Kaliforniako Unibertsitatean, Santa Cruzen, 1997an, non Joel Primack-ekin lan egin baitzuen. Doktoratu ondoren Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrean eta Cambridgeko Unibertsitatean izan zen. Irakasle laguntzaile izan zen Michigango Unibertsitatean eta astronomiako Max Planck Institutuan izan zen, gero Johns Hopkins Unibertsitatean eta Teleskopio Espazialen Zientzien Institutuan. 2011ko uztailean, Rutgers Unibertsitateko Fisika eta Astronomia Saileko irakasle izendatu zuten, eta Astrofisikako George A katedraren eta Margaret M. Downsbrough katedraren inaugurazio-titular izendatu zuten.
Chanda Prescod-Weinstein
Ikerketa
Bere ikerketa-lana kosmologiarekin eta fisika teorikoarekin zerikusia duten hainbat gairi buruzkoa izan da, hala nola axioia, materia ilunaren, inflazio kosmikoaren eta zelaien teoria klasiko eta kuantikoaren sortzaile nagusi gisa, unibertso goiztiarrean.
Rachel Somerville
Hezkuntza eta ibilbidea
Somerville doktorea GOODS taldeko kidea da, galaxien eraketa eta bilakaera aztertzeko unibertso goiztiarrean. Bera da CANDELS inkestako talde teorikoaren burua, Hubble espazio-teleskopioarekin hasitako proiekturik handiena. Galaxien eraketaren eta bilakaeraren azpian dagoen fisikaren simulazio konputarizatuak sortzeagatik da ezaguna.
Chanda Prescod-Weinstein
Ikerketa
2004tik 2007ra Prescod-Weinstein ikerketarako doktoratu aurreko bekadun izendatu zuten Zientziarako Fundazio Nazionalean.
Doktoratu ondoren, NASAko doktoratu ondoko bekadun izatera pasatu zen Goddard espazio-hegaldiaren Kosmologia Behatzailearen Laborategian. 2011n, doktoratu ondoko Martin Luther King beka bat irabazi zuen, Massachusettseko Institutu Teknologikoan. Han, Astrofisikako eta Ikerketa Espazialeko Kavli Institutura eta Fisika Sailera bidali zuten. MITen, Alan Guth-ek zuzendutako taldean lan egin zuen Prescod-Weinsteinek Fisika Teorikoaren Zentroan.
2016. urtean, FQXi-k emandako $100,522 beka baten ikertzaile nagusia izan zen, "Epistemological Schemata of Astro: A Berreraikction of Observers" aztertzeko, eta galdera batzuk erantzun nahi izan zituen, "behatzaile" kontzeptua nola birdefinitu eta Europako Ilustraziotik kanpo daudenak nola eraldatu jakiteko eta aldaketa horrek nola alda lezakeen ezagutza zientifikoa sortzeko gure modua.
NASAren STROBE X esperimentuan lan egin du.
Lanak
Artikulu zientifiko ospetsuak idatzi ditu Slate, American Scientist, Nature Astronomia, Bitch Media eta Physics World aldizkarietarako. Physics Todayko kritikari-taldekoa da, eta The Offing-eko erredaktoreburua da.
Estatu Batuetako Fisika Elkarteak honela deskribatu zuen:"'ahotsaren presentzia Twitter-en'."Prescod-Weinsteinek irakurketa-zerrenda bat du: "Zientzia deskolonizatzen". Prescod-Weinsteinek hainbat elkarrizketa eman ditu eta hainbat hitzaldi eman ditu.
Bizitza pertsonala
Genero ez-bitar gisa identifikatzen da (genderqueer). Abokatu batekin ezkonduta dago.
Dobro
Dobro, AEBetako gitarra durundatzaile mota bat da, Gibson etxearen jabetzakoa eta bere Epiphone musika tresna ekoizle atalak ekoitzia eta merkaturatua.
Hamarkada luzez zokoratua egon ondoren 1980ko hamarkadaren hasieran bere erabilpenaren bezpikundea jazo zen.
Nagusiki, blues eta bluegrass generoetan joatzen da, eta country musikan ere nolabaiteko erabilpena badu. Gainera, hainbat musikari ezagunek, tartean Mark Knopfler eskoziarrak, rock musikan ere ezagutzera eman izan dute.
Itzaltze (astronomia)
Itzaltze edo iraungitzea astronomian, objektu astronomikoek igorritako erradiazio elektromagnetikoaren xurgapena eta sakabanaketa deskribatzeko erabiltzen den terminoa da. Fenomeno horiek objektu igorlearen eta behatzailearen artean materia dagoelako gertatzen dira, batez ere, gasa eta hautsa. Izarrarte itzaltzearen kontzeptua, oro har, Robert Julius Trumplerri egozten zaio, nahiz eta haren ondorioak Friedrich Georg Wilhelm von Struve-k identifikatu zituen lehen aldiz 1847an. Lurreko behatzaileen kasuan, itzaltzearen ondorioak izarrarteko ingurunetik zein lurreko atmosferatik datoz. Halaber, behatutako objektuaren inguruan, hautsak itzaltzea eragin dezake (adibidez, izarren inguruko gorotze-diskoetan). Zenbait uhin-luzeratan (adibidez, X izpiak, ultramorea eta infragorria) itzaltze atmosferiko nabarmena gertatzen bada, espazio-behatokiak erabili behar dira. Ikusten diren uhin-luzeretan argi urdina argi gorria baino intentsitate handiagoz arintzen denez, objektuak uste baino gorriago ikusten dira, eta, beraz, izar-itzaltzeari «izarren arteko gorritzea» esaten zaio askotan.
Ezaugarri orokorrak
Oro har esanda, izarrarteko itzaltze hori aldatu egiten da uhin-luzeraren arabera, eta, hala, zenbat eta txikiagoa izan, orduan eta handiagoa izango da itzaltzea. Joera orokor horren osagarri dira xurgapenaren ezaugarriak. Hainbat jatorri dituzte, eta xurgapena eragiten duen hautsaren osaerari buruzko aztarnak eman ditzakete. Ezagutzen diren xurgatze-ezaugarrien artean daude: 2175 Å protuberantzia, izarrarteko banda lausoak, 3.1 μm-ko izotz-xurgapenak eta 10 eta 18 μm-ko silikato-xurgapenak.
Espektro elektromagnetikoaren eremu ultramoreko Esne Bideko itzaltze-kurbaren forma orokorrak nahiko ongi bereizten du R(V) parametroa. baina karakterizazio-parametro horren desbiderapenak ere ezagutzen dira R(V) parametroa honela idatz daiteke:
non A(V) itzaltze osoa banda ikusgarrian eta uhin urdinetako luzeretako itzaltzearen eta ikusten den bandaren arteko diferentzia den..Jakina da R(V)  korrelazionatuta dagoela itzaltzea eragiten duten hauts-ale batez besteko tamainarekin. Gure galaxiako neurketetatik abiatuta, R(V)ren balio tipikoa 3,1 da.
Itzaltze totalaren A(V) eta hidrogeno atomoen kopuruaren arteko erlaziotik abiatuta, 1 cm²-ko zutabe batean,, izarrarteko inguruneko gasa eta hautsa nola erlazionatzen diren lor daiteke. Erlazioa zehaztu ahal izan da
Esne Bidean gorritutako izarren eta X izpien halo sakabanatzaileen espektroskopia ultramorea erabiliz.
Itzaltzearen hiru dimentsioko banaketa zehaztu da: Eguzkiaren orbitan Esne Bidean izar-behaketak infragorri hurbilean eta eredu galaktiko bat erabiliz. Itzaltzea eragiten duen hautsa Esne Bidearen beso espiraletan zehar dagoela ikusi da, beste galaxia espiral batzuetan ikusten den bezala.
Itzaltzea objektu baterantz neurtzea
Izar baten itzaltze-kurba neurtzeko, izarraren espektroa antzeko izar baten espektro behatuarekin konparatzen da; zeina ez dela itzalketaz eragina jakina den (hau da, ez dagoela gorrituta) Alderaketarako, behatutako espektro baten ordez, espektro teorikoa ere erabil daiteke, baina ez da hain ohikoa. Igorpen-nebulosa baten kasuan, ohikoa da nebulosako gasaren tenperaturak eta dentsitateak eragiten ez dieten bi emisio-lerroren arrazoia neurtzea. Adibidez, H-alfa eta H-beta lineen emisioaren zatidura 2,85 inguruan dago beti, nebulosetan nagusi diren kondizio-tarte baten azpian. 2,85 ez den zatidura bat, beraz, itzaltzeak sortu behar du, eta hortik abiatuta kalkula daiteke.
2175 Å inguruko ezaugarria.
Esne Bideko objektu askoren desagertze-kurben ezaugarri nabarmena 2175 Å inguruan zentratuta dagoen "protuberantzia" zabala da espektroaren ultramorearen aldean. Ezaugarri hori 1960ko hamarkadan ikusi zen lehen aldiz, baina bere jatorria, oraindik, ez da ondo ulertzen. Protuberantzia hori azaltzeko, eredu asko proposatu dira, hidrokarburo aromatiko polizikliko molekula nahasketa batekin grafito aleak barne. Planetaren arteko hauts partikulen barneko aleak aztertzen duten ikerketek ezaugarri hori ikusi dute, eta eramailea aleetan dauden karbono organiko eta silikato amorfo gisa identifikatu dute.
Beste galaxietako itzaltze-kurbak
Itzaltze estandarreko kurbaren forma izarrarteko ingurunearen konposizioaren araberakoa da, zeina galaxia bakoitzean aldatzen baita. Talde lokalean, Esne Bidea, Magallaesen Hodei Txikia eta Magallaesen Hodei Handia dira gehien zehaztu diren itzaltze-kurbak. Hodei Handian, nabarmen aldatzen dira ultramoreko itzaltzearen ezaugarriak, 2175 Åko protuberantzia ahul batekin eta itzaltze handiagoa urruneko ultramorean; izar-eraketako agerraldiak dituen eskualdean (30 Doradus inguru), hodeiko beste edozein tokitan eta Esne Bidean ikusten dena baino handiagoa da. Hodei Txikian, muturreko aldaketa nabari da, protuberantziarik gabe 2175 Å-n, eta, urruneko ultramorean, itzaltze handia dago izarren erdigunean. Eremu horretatik urrunen dauden eskualdeetan ere, ohiko desagertzea ikus daiteke. Horrek, hala, izarrarteko ingurunearen konposizioaren aztarnak ematen ditu zenbait galaxiatan. Lehen, Esne Bideko eta Magallaesen Hodei Txiki eta Handiko itzaltze-kurbak hiru galaxietako metaltasunaren ondorio zirela uste zen. Hodei Handiaren metaltasuna Esne Bidearen metaltasunaren % 40 inguru da; Hodei Txikian, berriz, % 10 ingurukoa. Magallaesen Hodeien itzaltze-kurbak Esne Bidekoaren eta Hodei Txikiaren izar-eraketako eskualdean antzekoak direla aurkitu izana interpretazio berri bat sortu du. Hodeietan eta gure galaxian ikusten diren kurben aldakuntzak inguruko izar-eraketak hautsaren prozesamenduaren ondoriozkoak izan daitezke. Interpretazio hau 2175 Å-tan hautsak protagonismorik ez duen izar-leherketa galaxietan egindako lanek onartzen dute.
Itzaltze atmosferikoa
Atmosferaren itzaltzea behaketaren kokapenaren eta altitudearen araberakoa da. Behatoki astronomikoek, oro har, oso zehatz ezaugarritzen dituzte tokiko itzaltzea. Horri esker, behaketak zuzenu daitezke. Hala ere, atmosfera guztiz opakoa da uhin luzera askori, eta, behaketak egiteko, satelite artifizialak erabiltzea eskatzen du.
Desagertze atmosferikoak hiru osagai nagusi ditu: Rayleigh-en sakabanaketa aire-molekulen ondorioz, aerosoletako partikulen bidezko sakabanaketa eta xurgapen molekularra. Azken horri "xurgapen telurikoa" esaten zaio sarritan Lurrak eragiten duelako. Xurgapen telurikoaren iturri garrantzitsuenak oxigeno molekularra, ozonoa eta ura dira. Ozonoak biziki xurgatzen du ultramore hurbilean eta azkena infragorrian.
Atmosferaren desagerpenaren balioa zeruan dagoen objektuaren altueraren araberakoa da, zenitean baxuagoa eta horizontetik gertu altuagoa izanik. Behaketan zehar kalkulatutako aire-masa batez besteko atmosferaren desagerpen-kurba tipikoa biderkatuz kalkulatzen da.
Izarputz
Izarputza edo lurrizar argia (Geastrum fimbriatum edo Geastrum sessile) Geastraceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, nahiko arrunta Euskal Herrian.
Deskribapena
Karpoforoa: Zabalik 3tik 7 cm-ra neurtzen du, globo forma du gaztetan eta kolorea marroi argia edo gris-okrea. Bilgarri bikoitza du: kanpoaldea, exoperidioa, eta barrualdea endoperidioa.
Exoperidioa: Itsas izar gisa irekitzen da, eta 6-9 beso edo petalo triangeluar ditu, beherantz kurbatuak; kanpotik zurixkak, arre-zurbila barrutik arre-gorrixka bilakatuz.
Endoperidioa: Sesila, 1,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, globo formakoa, zaku biribil baten formakoa, goian esporak ateratzeko zulo batekin. Mizelioaren bilgarria, papera bezain mehea, beixa edo arrexka kolorekoa da. Gleba, zahartzean hauts marroi bihurtzen da.
Etimologia: Geastrum terminoa grekotik dator, lurra, esan nahi duen "gé" hitzetik eta izarra esan nahi duen "áster" hitzetik. Fimbriatum epitetoa latinetik dator, zerrendekin esan nahi duen "fimbriatus" hitzetik. Laziniak dituelako.
Sasoia eta lekua
Uda amaieran eta udazkenean, koniferoetan nahiz hostoerorkorretan. Nahiko ohikoa.
Banaketa eremua
Asia, Europa, Amerika.
Behaketa
Behaketa fenomeno edo iturri primario bati buruzko informazioa aktiboki eskuratzea da. Izaki bizidunek elementu baten ezaugarriak hauteman eta asimilatzen dituzte beren zentzumenak tresna nagusi gisa erabiliz. Gizakietan, ikusmena eta gainerako zentzumenak ez ezik, neurtzeko tresnak, teknikak eta neurtzeko tresnak ere sartzen dira. Terminoa jarduera horretan jasotako edozein daturi ere badagokio.
Behatzailearen inguruko fenomenoei buruzko informazioa eskuratzea, laborategiko edo landa-lanarekin, metodo enpirikoaren lehen urratsa izan ohi da ikerketa zientifikoan. Ohar horiek jakin-mina eta galderen planteamendua dakarte, fenomeno bat zergatik gertatzen den edo beste fenomeno batzuekin zer lotura duen jakiteko.
Behaketak, besteak beste, gertaeraren, maiztasunaren, iraupenaren, denboraren eta dimentsio kualitatiboen arabera sailka daitezke.
Metodo zientifikoa
Metodo zientifikoaren lehen urratsa izateaz gain, behaketa ezinbestekoa da esperimentazioan. Hasierako behaketa, ustekabekoa izan daitekeena, ez bezala, esperimentazioa behaketa egituratua da. Prozesuan bost zentzumen fisiko eta materialak erabiltzen dira neurtzeko teknikekin, test estandarizatuekin eta neurtzeko tresnekin batera.
Metodo zientifikoak fenomeno naturalen behaketak eskatzen ditu hipotesiak formulatzeko eta probatzeko. Honako urrats hauek ditu :
Negozioak
Negozio-ideia diseinatu eta gauzatzeko funtsezko parametroak zehazteko prozesua. Hauek dira negozio bat egiteko faktore erabakigarrienak:
Filosofia
Termino filosofikoetan, behatzea pentsamendu-prozesuaren bidez informazio sentsoriala iragazteko prozesua da. Sarrera zentzumenetako batek jasotzen edo hautematen du: entzumena, ikusmena, usaimena, gustua edo ukimena, eta, gero, aztertu egiten da, pentsamendu arrazional edo irrazionalaren bidez. Adibidez: X gizabanakoak aita bat "ikusten" du bere semea jotzen; orduan, X gizabanakoak "behatu" egiten du, eta ekintza hori ontzat edo txartzat jotzen du. Jokaerak onak edo txarrak izateari buruzko dedukzioak lehentasunetan bakarrik oinarritu daitezke, eta ez, nahitaez, harremanak eraikitzean edo behatutako jokabidearen ondorioen azterlanetan. Denboraren poderioz, behaketei buruz kontzientzian metatutako inpresioei esker, X gizabanakoak portaera baten ondorio moralei buruzko kontzeptu bat eraiki ahal izango du, erlazio eta ondorio horiekin batera.
Behaketaren ezaugarri nagusia da —gertatu den zerbait erregistratu beharrean— ondorioak ateratzen saiatzen dela, bai eta etorkizunean antzeko egoerak nola erabili edo kalifikatu jakiteko ikuspuntu pertsonalak eraikitzen ere. Hala ere, Jiddu Krishnamurtiren arabera, behaketak, berez, ez dakar ondorioak ateratzea eta ikuspuntu pertsonalak sortzea. Ezagutzak ez metatzea azpimarratuz. Behaketa horrek, beraz, adimena askea izatea ahalbidetzen duela dio.
Ikerketa kualitatiboko behaketa
Gizarte-ikerkuntzan, behaketa datuak biltzeko prozedura egituratu bati deitzen zaio, gizarte-bizitzako alderdi gehienak eta inguruneak, testuinguruak, azpi-kulturak eta haien inguruko hipotesiak aztertu, deskribatu, ulertu, identifikatu eta sortzen dituena. Hauek dira behaketa motak:
Oberea antennata
Oberea antennata Oberea kakalardo generokoa da, Cerambycidae familiakoa. Franz ikerlariak 1972an deskribatu zuen. Indonesian, Sonda uharteetan aurkitzen da.
Oberea kostini
Oberea kostini Oberea kakalardo generokoa da, Cerambycidae familiakoa. Danilevsky ikerlariak 1988an deskribatu zuen. Kazakhstanen eta Errusian aurkitzen da.
Ezaugarriak
13-16,5 mm arteko dituzte. Hegaldiaren garaia ekainan eta uztailan izaten da. Caprifoliaceae familiako landareekin elikatzen dira.
Hegal (itsasontziarena)
Hegala itsasontzi baten zabalera da, bere zortzirenean popatik ikusia. Istriborrekoa eta ababorrekoa existitzen dira. Popa eratzeko estutzen hasten den itsasontziaren alboetako zatia da.
Ourenseko udaletxea
Ourenseko udaletxea (Concello de Ourense), hiriko gobernuaren erdigunea da eta Plaza Nagusiaren buru da. Fatxada klasizistarekin altxatua, 1889an errematatua izan zen; hiriak izan zuen hirugarrena izan zen, handitzeak, eraisteak eta denboraren joanak aurrekoak, 1519koak eta 1698koak, desagerrarazi ondoren.
Historia
Udalak bere lehen udaletxea eraiki zuen 1516 eta 1519 urteen artean. Ordura arte, botere zibilaren ordezkaritza-kontseiluaren bilerak elizetako eta plazetako atrioetan egiten ziren, gertuko zumardian, esaterako. Laster eraikina handitu egin zen, harik eta 1698an eraikin berri bat eraiki zuten arte: Castro Canseco arkitektoak altxatutako lehenetariko bat izan zen.
1873an, erorketa baten ondorioz, hirugarren eraikin bat altxatu behar izan zen, eta proiektua Queralt arkitektoari esleitu zitzaion. Queraltek 1889an amaitu zuen, arkupedun baxua zuen fatxada klasizista batekin. Mende honetako 40ko hamarkadan estilo bereko luzapen batek zedarritu zen.
Deskribapena
Egungo fatxada Karlos II.aren armarria eta erloju batekin errematatuta dago. Hiriko armarriaren sinboloak (dorrea, zubia eta lehoia), berriz, lehen solairuko balkoietako barandetan daude, bai portadan, bai alboetan. Ate nagusiaren ezkerrean Institutu Geografiko Nazionalaren plaka bat dago, hiriak itsas mailarekiko duen altitudea (135 m), latitudea eta luzera gogorarazten dituena.
Barrualdea erdiko eskailera handi baten inguruan antolatuta dago. Eskailera horretatik Areto Noblera sartzen da, hiriaren armarria duen beirate handi bat buru duela.
Julen Monreal
Julen Monreal Perales (Iruña, Nafarroa Garaia, 1994ko martxoaren 4a) futbolari nafarra da, Pamplona taldeko harrobian hezia. Erdiko atzelari lanetan aritzen da.
Ibilbidea
''2022ko Abuztuaren 13an eguneratua. Datu ofizialak.''
Mélanie Joly
Mélanie Joly (Montreal, Kanada, 1979ko urtarrilaren 16a) Kanadako abokatua, politikaria eta estatistikaria da. 2021eko urriaren 26an Kanadako Kanpo Arazoetako ministroa izendatu zuten.
Abokatutza
Zuzenbidean lizentziatu zen Montrealgo Unibertsitatean, 2001ean. Eta 2003an Zuzenbide Konparatu eta Publikoko Magister Juris titulua lortu zuen Oxfordeko Unibertsitatean.
Politika
2013an, Quebeceko Aholku Batzordeko buru izendatu zuten Kanadako Alderdi Liberalaren hauteskunde-kanpainan, Justin Trudeauren agindupean. 2013an, Vrai changement pour Montréal alderdia sortu zuen, eta Montrealeko alkatetzarako hautagai aurkeztu zen. Azaroaren 3an botoen %26,50 lortu zuen, eta Denis Coderre irabazlearen aurrean galdu zen.
2015. urtean udal politika utzi eta Alderdi Liberalaren aldeko hauteskunde federaletara aurkezteko asmoa iragarri zuen, botoen %47,50 lortuta. Urte horretan bertan Kanadako Ondare ministro izendatu zuten. 2018ko abuztuaren 28an, Turismo, Hizkuntza Ofizial eta Frankofoniako ministro bihurtu zen. 2019ko azaroan, Garapen Ekonomikoko eta Hizkuntza Ofizialetako ministroa izan zen.
2021eko urriaren 26an Kanadako Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten, Mark Garneauren ordezko.
2022ko irailean Mahsa Amini emakumeen eskubideen aldeko ekintzailearen heriotzagatiko gaitzespena adierazi zuen Mélanie Jolyk. Moralaren Poliziak hijab, buruko ohiala, publikoan behar bezala ez erabiltzeagatik atxilotu eta torturatu egin zuten Mahsa Amini.
Lanak
Changing the Rules of the Game lanaren egilea da, eta politika publikoari eta herritarren konpromisoari buruzko ikuspegia partekatzen du.
Ian Hamilton
Ian Hamilton (Paisley, 1925eko irailaren 13a - 2022ko urriaren 4a) eskoziar abokatu eta ekintzaile abertzalea izan zen.
Britainiar armadan zerbitzatu ondoren zuzenbide ikasketak egin zituen Glasgowko Unibertsitatean. Unibertsitatean hasi zen politikan, eta Glasgowko Unibertsitateko Eskoziako Elkarte Nazionalistako eta Scottish Covenant Association elkarteko kide izan zen.
1950eko Gabon-gauean, beste hiru ikaslerekin batera, tartean Kay Mathesonekin, Scone harria eraman zuten Westminster abadiako San Koroatzearen aulkiaren azpitik. Eskoziako Elizari eman zioten harria, eta 1951n itzuli zieten agintariei. Hamilton eta bere kideak akusatuak izan ziren, baina ez zituzten auzipetu. Harria 1996an itzuli zen Eskoziara, errege britainiarrak koroatzeko erabiliko den baldintzarekin.
1953an uko egin zion Elisabet II.a erreginari zin egiteari, Elisabet erreginari bakarrik, Elisabet I.a ez baitzen Eskoziako erregina izan.
Eskoziako Alderdi Nazionaleko kide eta Europako Parlamenturako hautagaia izan zen. 1994tik 1996ra Aberdeengo Unibertsitateko errektorea izan zen.
Sarah Tuttle
Sarah Tuttle (Santa Cruz, Kalifornia, AEB, XX. mendea ) estatubatuar astrofisikaria eta astrofisikako irakasle laguntzailea da Washingtongo Unibertsitatean. Tuttle-k espektrometroak eraikitzen ditu hurbileko galaxiak detektatzeko, BIRUSen lana (eremu ikusgaiko unitate erreplikagarrien espektrograma) barne hartuta. Espektrometro hori McDonald behatokiko Hobby–Eberly teleskopioan instalaturik dago, energia iluna aztertzeko, eta FIREBall (elikadura-zuntz optiko ahuleko lehen globoa).
Bizitza goiztiarra eta hezkuntza
Tuttle Santa Cruzen jaio eta hazi zen, fisika ikasi zuen Kaliforniako Unibertsitatean (Santa Cruz) eta lizentziatura batekin graduatu zen 2001ean. 2001etik 2002ra, Scotts Valley-n Add-Vision-en ikerketa-zientzialari gisa lan egin zuen, eta pantaila bidez inprimatutako polimeroen lehen diodo igorleak eraiki zituen taldeko kide izan zen.
Tuttlek M.Sc eta M.Phil bat jaso zituen Columbiako Unibertsitateko astronomian 2006an eta 2007an, eta bere Ph.D lortu zuen 2010ean, David Schiminovich-ekin lanean Puxika gorrixka izeneko galaxiarteko ingurune ahulean (FIREBall). Tuttlek munduko zuntzez elikatutako lehen espektrometro ultramorea eraiki zuen, eta FIREBall-en merkaturatu zen 2009an.
Ikerketa eta lan ibilbidea
Columbian doktoratu zenean, Tuttlek FIREBall-erako espektrometroa eraiki zuen. Teleskopio iraunkorra espektrometro ultramore bati akoplatuta dago, eta emititzen ari den galaxia arteko ingurunea (IGM) aurkitzeko diseinatuta dago. Tuttle-k eraikitako FIREBall espektrometroa zuntzez elikatutako lehen espektrometro ultramorea izan zen, eta IGMren emisioan murrizketa handiagoak jarri zituen.Milliard, Bruno; Martin, D. Christopher; Schiminovich, David; Evrard, Jean; Matuszewski, Matt; Rahman, Shahinur; Tuttle, Sarah; et al. (16 July 2010). Arnaud, Monique; Murray, Stephen S; Takahashi, Tadayuki (eds.). "FIREBALL: the Faint Intergalactic medium Redshifted Emission Balloon: overview and first science flight results". Proceedings of SPIE. Space Telescopes and Instrumentation 2010: Ultraviolet to Gamma Ray. 7732: 773205. Bibcode:2010SPIE.7732E..05M. doi:10.1117/12.857850. S2CID 8060117. Archived from the original on 2 July 2018. Retrieved 2 July 2018. Tuttle izan zen Hobby–Eberly teleskopioaren BIRUSA detektagailuaren gidari 2010etik 2012ra, non BIRUSA espektrometroa prototipatu, amaitu eta karakterizatu baitzuen. Musika-tresnak 156 kanal espektroskopiko ditu, zuntz optikozko 34944 kanalek elikatuak, 22 minutuko ikus-eremua betetzen dutenak. Tuttle eta bere astrofisika-lana BIRUSAREN datuak erabiltzen ari dira oraindik.
2016. urtean Washingtongo Unibertsitatean hasi zen irakasle laguntzaile gisa. 2019ko maiatzaz geroztik, Tuttle KOSMOS espektrometroa Apache Point Behatokira bidaltzen ari zen. Apache Point tresna Kitt Peak Behatokian kokatuta zegoen.
Zientziaren dibulgazio-lanak 2009an podcast-ean 365 Astronomia Egun agerraldiak eta 2014. urtean The Toast-erako idazketa ere baditu. Aldizka, astronomiako aditu gisa agertzen da The Seattle Times, The Mercury News eta Gizmoe-ko artikuluetan. 2014. urtean, Zientzien Akademia Nazionalak Kavli lankide gisa ohoratu zuen. Estatu Batuetako Astronomia Elkarteko lantegietan ere lagundu du Tuttlek, eta ingurune askotariko eta integratzaileagoa eraikitzeko jarraibide berriak bultzatu ditu.
Aktibismoa
Tuttle Lilith Funtserako zuzendaritza-batzordeko kidea eta zuzeneko lineako operadorea izan zen 2016. urtera arte. Izan ere, Texasko emakumeei abortoak lortzeko finantza-laguntza ematen dien eskubideak irabazteko asmorik ez du. Gero, Kadima batzarrean egin du lan, Meditazioan oinarritutako komunitate judu berreraikitzailean.
Tim Hunt-ek laborategian egindako adierazpenei emandako 2015eko erantzunak nazioarteko estaldura nabarmendu zuen eta BuzzFeed-en aurkeztu zen. Chanda Prescod-Weinsteinekin 2017 Zientziarako Ibilaldia eraikitzen ari zirela egindako elkarrizketa batean, The Washington Post-ek Tuttle, Prescod-Weinstein eta Joseph Osmundson-ek establezimenduari buruzko adierazpena egin zuten. "Gu geu zientzialariak gobernu faxista baten aurka" artikuluak zientzialariek politikan gehiago parte hartzeko eskatu zuen, eta Estatu Batuetako egoera politikoa Alemaniakoarekin alderatu zuen.
Astrofisikaren barruko genero-joerari buruzko azterlan ugari egin ditu, baita Naturen 2017an argitaratutako bat ere, non emakumeen eta gizonen egile-artikuluen arteko desoreka ikusi baitzuen. Gainera, garrantzi handia ematen dio ordezkaritza gutxiko taldeetako zientzialariei laguntzeari.
Galanperna hiltzaile
Galanperna hiltzailea (Lepiota pseudolilacea) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Oso arriskutsua eta hilgarria.
Sinonimoa: Lepiota pseudohelveola.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo ganbila, gero zabaldu egiten da, arre-grisaxka edo arre-arrosa kolorekoa, ilunagoa erdian, zahartzean argituz joaten da, ezkata zentrokide samarrekin apaindua, eta eraztun hondarrek apendikulatutako ertzarekin.
Orriak: Zurixkak, nahiko estu,
Hanka: 3 - 7 x 0,2 - 0,6 cm-koa, eraztuna nahikoa osoa, lerro arrexka batez apaindua.
Haragia: Usain leunekoa.
Etimologia: Lepiota hitza grezierazko "lepis" "lepistós" hitzetatik eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik dator, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa.
Toxikotasuna
Pozoitsua eta hilgarria.
Nahasketa arriskua
Lepiota brunneolilacea delakoarekin, mamitsuagoa eta dunetan hazten dena, eraztun arre-gorrixka du, ertz gris-berdexkarekin.
Sasoia eta lekua
Udazkenean hostozabalen azpian garatzen den espezie urria,
Banaketa eremua
Europa.
Miren Elgarresta
Miren Elgarresta Larrabide (Zumarraga, Gipuzkoa, 1965eko apirilaren 1a) gipuzkoar teknikaria eta kudeatzailea da. Albaitaritzan lizentziatua, ordutik lehen sektoreari lotutako zenbait enpresatan teknikari gisa jarduten finkatu du bere ibilbide profesionala. 2015ean Gipuzkoako Foru Aldundiko Berdintasuneko foru zuzendaria izendatu zuten, Markel Olano diputatu nagusiaren sailera atxikita. 2015-2019 legealdiaren ondoren ere kargu horretan jarraitu zuen 2019tik aurrera, 2022ra arte. 2022ko urrian Eusko Jaurlaritzako gobernu kontseiluak Emakundeko zuzendari izendatu zuen. EAJko kidea da, Oñatin eta Antzuolan zinegotzi izandakoa.
Ibilbidea
1983an albaitaritza ikasketak hasi zituen Zaragozako Unibertsitatean, eta 1989an lizentziatu zen. Lizentziatura horretaz gain Euskal Ikasketen diplomaduna da, eta bigarren hezkuntzako irakaskuntza masterra gauzatu du.
1989tik 2004ra arte Lurgintza Nekazal Kooperatiban egin zuen lan teknikari gisa, abeltzain eta baserritarrei aholkularitza emanez. 1997 eta 2004 bitartean Artzain Eskolako albaitari teknikaria eta irakaslea izan zen. 2001ean Artzain Mundua elkartearen sorreran parte hartu zuen, eta gerora bertako koordinatzailea izan zen. 2004tik aurrera Abelur kooperatiban aritu zen, abeltzain ustiapenetako aholkulari-teknikari lanetan, 2009ra arte. Ondoren ingurumen alorrera igaro zen, eta 2009tik 2015era Arantzazuko Parketxean ingurumen proiektuen teknikari modura egin zuen lan.
2007an hasi zuen bere ibilbide politikoa, Oñatiko EAJren kide eginda. 2011ko udal hauteskundeetan EAJren zerrendetan aurkeztu zen, eta 2015ean alderdiaren alkategaia izan zen. 2015ean Gipuzkoako Foru Aldundiko Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Organoaren zuzendari izendatu zuten. Ardura horretan, emakumeen aurkako indarkeriari aurre egiteko lehen foru plana (Aurreǃ) jarri zuen martxan. Gainera, Berdintsunerako Emakunde Sariaren epaimahaikidea izan da, baita Emakundeko zuzendaritza kontseiluko ordezkoa eta Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Erakunde arteko Zuzendaritza Batzordeko ordezkoa ere.
2022ko urrian, Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluak Emakundeko zuzendari izendatu zuen Elgarresta, Izaskun Landaida ordezkatuz.
Bizitza pertsonala
Zumarragarra izan arren, 29 urte zituenetik Oñatin bizi da. Ezkonduta dago eta bi seme-alaba ditu. Euskaraz, gaztelaniaz eta frantsesez mintzatzen da. Mendia, zinema eta irakurtzea ditu gustuko.
Egur-ziza ezkatatsu
Egur-ziza ezkatatsua (Pholiota squarrosa) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da.
Alkoholik edaten ez bada, gaztetan jan daiteke, baina ez da jateko gozoa.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbil-kanpai itxurakoa eta gero zabaldu egiten da, titi zabal batekin eta ertzak luzaroan biribilduta. Lehorra da eta ez da ikusgarria, horrek bereizten du aurivella eta adiposa espezietatik. Hondoko kolorea hori-arrosa da, eta ezkata marroiak ditu azalaren gainean. Ezkatak ugariagoak dira ertzetan erdigunean baino. Aurivella eta adiposa espezietan kontrakoa gertatzen da.
Orriak: Itsatsiak, estu, meheak, hori argi kolorekoak eta gero marroiak.
Hanka: Luzea eta oinarrira mehetua, zuri-horixka kolorekoa, kapelak dituen antzeko ezkatekin eta goialdean eraztun bat du. Ez da likatsua, adiposa espeziea berriz bai.
Haragia: Zaila, zuri-horixka kapelan eta ilunagoa oinean, usain eta zapore desatseginekoa, errefauarena.
Etimologia: Pholiota terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. Squarrosa epitetoa latinetik dator, ezkata nahasiak, esan nahi duen "squarrosa" hitzetik. Kapela eta oinean ezkatak dituelako.
Jangarritasuna
Ez du sukaldaritzarako baliorik, astun samarra ere bada.
Nahasketa arriskua
Pholiota subesquarrosa delakoa, squarrosa espeziearen forma bat da, honek kapela horiagoa du, ezkata gutxiago eta argiagoak izaten ditu, eta koniferoen enborretan hazten da. Armillaria ostoyae perretxikoarekin nahas daiteke.
Sasoia eta lekua
Udazkenean agertzen da, hostozabalen eta koniferoen zuhaitz bizietan edo hiletan, faszikuluak eratuz.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Australia.
Galanperna faltsu
Galanperna faltsua (Leucoagaricus badhamii) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna zalantzazkoa da. Toxikoa den susmoa dago.
Sinonimoak: Leucocoprinus badhamii, Lepiota Badhami, Lepiota meleagroides.
Deskribapena
Kapela: 7 eta 10 (20) cm bitarteko diametrokoa, sendoa, arre-purpura kolorekoa ezkatekin. Titidun kamutsa eta zanpatua. Hasieran zurixka da, baina, ukitzean, kolore horixka hartzen du, ondoren, kolore gorri-arrexkara edo more-purpurara pasatzen da.
Hanka: Hasieran zuria, gero kapelaren tonu berak hartzen ditu. 10 cm inguruko luzerakoa, barnehutsa, erraboilduna, askotan beste ale batzuen oinekin bat eginda. Karpoforoaren gainerakoan gertatzen den bezala, igurtziz gero kolorez aldatzen da. Eraztuna du.
Haragia: Zuria; moztutakoan, kolore hori-azafraira pasatzen da, eta, ondoren, gorri-ardo kolorera. Amoniakoarekin kolore berdexka hartzen du.
Etimologia: Leucoagaricus terminoa grekotik dator, zuria, argia esan nahi duen "leukós" hitzetik eta "agaricus" hitzetik. Perretxiko zuri bat. Badhamii epitetoa, Charles Badhan (1806-1857) mikologo eta botaniko ingelesaren omenez da.
Jangarritasuna
Zalantzazkoa, toxikoa izan daiteke.
Nahasketa arriskua
Lepiota meleagroides oso gertu dago, honek hostozabalen basoetan irteten du, meheagoa eta urriagoa da eta gorri ilunez koloreztatzen da ebakitzean. Ez nahastu galanperna jangarriarekin (Macrolepiota procera)
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean hazten da, humus asko duten lurretan, lasto edo belar lehorraren hondarretan, baita zerrautsetan ere. Basoan enbor zaharretan.
Banaketa eremua
Amerika, Britania Handia, Europa, Afrika.
Cesarea Garbuno Arizmendi
Cesarea Garbuno Arizmendi, jaiotzaz María Cesárea Dionisia Garbuno Arizmendi (Errenteria, Gipuzkoa, 1846ko otsailaren 25a – 1933ko urtarrilaren 26a) gipuzkoar enpresaburua izan zen. Finka eta lur-jabe handia zen, errentekin bizimodu erraza zuena. Bizitza eroso batean egokitu barik, emakume aurreratu eta modernoa izan zen, eta Espainiako lehen petrolio-findegiko enpresaburu bihurtu zen.
Espainiako lehen findegiaren sorreran parte hartu zuen Pasaian (Gipuzkoa) eta lehen petrolio-ontzian ere bai. Bere negozioak dibertsifikatu egin zituen, besteak beste, erregai-banaketa eta irin-industria.
Familia
Gurasoak José Antonio Garbuno Echeandia eta Josefa María Arizmendi Goizueta. Ahizpa Josefa Lucrecia Mónica Garbuno Arizmendi zen.
Cesarea Oiartzun bailarako familia aberats batekoa zen. Finka eta baserri askoren jabea zenez, diru-sarrerak lurraren errentei lotuta zeuden. Eusebio Añarbe aitonak ibai ondoan burdinola bat zeukan, baita Errenterian hiltegia ere. Gainera birritan Errenteriako alkate izandakoa zen.
Ezkontza
1863an, Garbuno, hamazazpi urte zituela, Ramon Londaiz Arrietarekin ezkondu zen. Hauxek izan ziren seme-alabak: Teodoro José María Joaquín Bernardino, Eugenio María Bernardo, Antonio María Francisco Domingo, Antonio María eta María Soledad.
Senarraren familia merkataria zen eta 1845ean ehungintzako lehen tailerra sortu zuten Errenterian mantelak eta izarak egiteko. Espainiako garrantzitsuenetakoa izan zen. Enpresa horretan 300 bat langile aritzen ziren; gizonek ez ezik, emakumeek ere egiten zuten lan.
Ramon Londaiz senarra hiriak azkar hazten ari zirenez, kaleko argiek izango zuten erregai premia handia eta etengabeaz konturatu zen. Beraz, beste hiru enpresarirekin elkartu eta sozietate bat sortu zuten petrolioa, ikatz minerala eta alea saltzeko. Izan ere, une horretara arte argiztapenerako erabilitako ikatz olioa eta balearen gantzaren ordez kerosenoa (parafina-olioa) nagusitzen hasia zen. 1881ean Ramon Londaiz senarra hil zenean, Cesarea Garbuno Arizmendi alarguna bi umerekin gelditu zen, hamalau eta zortzi urtekoak. Aurrerantzean Cesarea bera arduratu zen senarraren negozioez.
Cesarea Garbuno Arizmendi enpresaria 1933ko urtarrilaren 26an hil zen, 86 urte zituela.
Espainiako lehen petrolio findegia: Luciano Mercader eta Viuda de Longaiz
1883an, bere espiritu ekintzailea eta ausarta erakutsita, senarraren bazkide izan zen Luciano Mercaderrekin milioi bateko kapitalaz enpresa bat sortu zuen Pasaian. Enpresa hori petrolioa eta orotariko olio mineralak erosi, findu, banatu eta saltzeko sortu zuten. Horixe izan zen Espainiako lehen petrolio-findegia, Luciano Mercader y Viuda de Longaiz izena jarri zioten enpresa.
Espainiako lehen petrolio-ontzia: San Ignacio de Loyola
Lehengaia urrutitik ekarri beharra zegoen, Estatu Batuetatik, hain zuzen ere. 1893an Cesareak eta Lucianok petrolio-ontzia eginarazi zuten, San Ignacio de Loyola izenekoa, Espainiako lehen petrolio-ontzia izan zena. 1897an Pasaiako portuan lehertu bazen ere, berriro jarri zuten martxan. Baina 1912an, Titanic itsasontzia hondoratutako urte berean, Filadelfiara ko bidean petrolio gordina kargatzeko asmoz zihoala, Ozeano Atlantikoan desagertu zen, hamahiru marinel zituela. 1914an Luciano Mercader hil ondoren, Viuda de Longaiz y sobrinos de L. Mercader izena hartu zuen enpresak.
CAMPSAk petrolioaren monopolioa bereganatu zuenean, Cesarea Garbunoren konpainiak enpresa-estrategia aldatu behar izan zuen.
Irin enpresa
Findegiaren kudeaketaz batera, irin ekoizpenean jardun zuen Cesarea Garbunok. Ezkontzan La Fanderia izena zuen errota bat jaso zuten eskonsari. 1908an semearekin eta beste bazkide batzuekin batera, Londaiz Ubarrenechea eta Cía sortu zuen Cesareak aipatutako La Fanderia eta Hernanin zegoen beste bat ustiatzeko.
Etxe bikiak: Eguzki soro eta Eguzki alde
1897an Cesarea andreak Luis Elizalde arkitektoari bere seme-alabentzako bi etxe enkargatu zizkion, landan, orduko Donostiatik kanpo. Hark etxetzar biki batzuen proiektua egin zuen, estilo neoklasikoan, garai hartan euskal kostan modan zegoen estiloan. Horrelaxe jaio ziren Eguzki soro Gaytán de Ayala Londaiz familiarentzat eta Eguzki alde (desagertuta dagoena) lehengusuentzat, Londaiz familiarentzat.
''Etxean beroa pasatzen zen, Donostiako lehenengo etxeetakoa izan zelako gasolio-berogailuarekin (familiako negozioa zen), baina, batez ere, primeran jaten zen, etxeko janaria, erraza, kalitate onekoa, sofistikaziorik gabea, baina bereziki ondo aurkeztua. Izan ere, amonaren sukaldaria, Aldamar kaleko La Nikolasa jatetxeko Nicolasa Pradera ospetsua izan zen ezkondu zen arte. Ezkondu eta gero, Estefania, bere pintxea utzi zuen Longaiz etxekoen sukaldari, 70 urtez beraiekin jarraitu zuen sukaldaria"''. Cesárea Garbuno enpresa aitzindariak 1897an eraikitako eta mantentzen den etxea, urteetara hotela egin da. Neo-normando estiloko etxeak mota guztietako gorabeherak, sutea eta bikia galdu ditu. Erreforma zaindu baten ondoren, bere historia osoa berreskuratu zuen.
Yerba Buena lorategiak
Yerba Buena Lorategiak, ingelesez Yerba Buena Gardens, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen bi blokeez saotutako hiri-parke publiko bat da.
Lehen blokea 1993an inauguratu zen eta Mission eta Howard kaleen artean dago, eta bigarrena 1998an eta Howard eta Folsom kaleen artean.
San Francisco Marriott Marquis
San Francisco Marriott Marquis, AEBeta San Frantzisko hirian dagoen etxe orratz eta hotel bat da. 4. Kalearen 55. zenbakian dago eta 133 metroko garaiera du.
1989an inauguratu zen.
San Patrizio eliza (San Frantzisko)
San Patrizio Eliza Katolikoa, ingelesez St. Patrick's Catholic Church, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen eliza katoliko bat da, Kalifornia estatuan. Mission Street kalearen 756. zenbakian dago, 3. eta 4. kaleen artean, Yerba Buena hiri-parkearen inguruan.
1851n inauguratu zen eta San Patriziori sagaratua dago.
Drosofila malkodun
Drosofila malkoduna (Lacrymaria lacrymabunda) Coprinaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoak: Psathyrella lacrymabunda, Lacrymaria velutina. Psathyrella velutina, Lacrymaria vellutina.
Itxura erakargarria ez badu ere, jan daiteke.
Deskribapena
Kapela: 3 eta10 cm bitarteko diametrokoa, kolore aldakorrekoa, arre-buztin kolorekoa, arre-okrea edo okre-lehoi kolorekoa, esferikoa gaztetan eta gero ireki eta lautu egiten da, gutxi markatutako titi batekin. Azalean zuntzezko berezko estaldura bat du eta honek itxura iletsu eta belusatua ematen dio.
Orriak: Zabal, Itsatsiak, arrexka kolorekoak, esporak heltzean ilundu egiten diren tantatxo garden ugarirekin, hauek, orban sakabanatuak uzten dituzte. Bukaeran, ia beltzak, ertz argiagoarekin.
Hanka: 2 - 10 x 0,4 - 1 cm-koa, sendoa, trinkoa, barnehutsa, hauskorra, kolore zurbilekoa, gero marroi-okre zikin edo arrexka bihurtzen dena; azala oso fibriloso-pilosoa; gortina zuria, ugaria, hondarrak kapelaren ertzean uzten ditu eta oinean zuntzexkaz egindako eraztun iraunkor bat osatzen du, esporek belztuta.
Etimologia: Lacrymaria terminoa "lacrima" hitzetik dator, hau da, orriei itsatsitako malko-tanten antzeko tantak dituzten onddoak. Vellutina epitetoa latinetik dator, azalera belusatua esan nahi duen "velutinus" hitzetik.
Jangarritasuna
Jateko itxura onegirik ez badu ere, nahiko ona bezala kontsideratuta dago.
Nahasketa arriskua
Antzeko Psathyrella bat dago: Psathyrella pyrotricha, espezie urria, kolore biziagoak ditu, gorri-lehoi kolorea. Psathyrella xanthocystis delakoak ere badu antza, honek kapela zimurtua du.
Sasoia eta lekua
Uda amaieran eta udazkenean, sortetan, basoetako lurrean, bide bazterretan, parkeetan etab.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Europa, Asiako iparraldea, Zeelanda Berria.
Galanperna usaintsu
Galanperna usaintsua (Lepiota cristata) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Bere usainak eta zaporeak ez dute gonbidatzen kontsumitzera. Tamainaz eta itxuraz antzeko Lepiota txiki asko daude, eta horietako asko hilgarriak dira. Beraz derrigorrezkoa da ez kontsumitzea.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 5 cm arteko diametrokoa, lehenengo kanpai itxurakoa, ondoren ganbil-titiduna, mehea ez oso haragitsua, kolore zuri satinatukoa, erdian titi arre koloreko batekin, kapelaren gainazal osoa ezkata txiki arre-gorrixkaz estalia.
Orriak: Zuriak, oso estu, meheak, libreak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak. Hanka: Liraina, mehea, hauskorra, zilindrikoa, barnehutsa, zetaduna. Zurixka, baina arre-arrosa koloreko tonuekin, batez ere oinarrian. Mintzezko eraztuna, nahiko markatua, baina iheskorra.
Haragia: Zuria, usain gogorra eta desatsegina, baratxuria gogorazten duena. Etimologia: Lepiota hitza grezierazko "lepis" "lepistós" hitzetatik dator eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa. Cristata epitetoa berriz latinetik dator, gandorrarekin edo titiarekin esan nahi duen "cristatus" hitzetik.
Jangarritasuna
Susmagarria da usain desatsegina duelako.
Nahasketa arriskua
Duen usain berezia eta, batez ere, alboetako ezproidun esporak kontuan hartzen baditugu, zaila da beste lepiota txiki batzuekin nahastea.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean talde txikietan hazten da, hostogalkorren eta koniferoen basoetan eta landetan, lorategietan, sastrakatan, eta baita loreontzietan ere.
Banaketa eremua
Mundu osoan, baina batez ere Europan eta Ipar Amerikan.
Makalhilkari
Makalhilkaria edo egur-ziza hilkaria (Hemipholiota populnea) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Pholiota destruens, Pholiota populnea.
Gogorra, mikatza, ez da sukalderako ona, baina gerraostean Gaztela-Leonen prestatu egiten zen Agrocybe aegerita delakoa lagun zuela. Zur biltegietan eta zerrategietan eraso dezake. Orduan, fungizidekin tratatu behar da.
Deskribapena
Haragia: Zuria, trinkoa, zaila, lodia; usain sendokoa; hasieran zapore gozoa du; ondoren mikatz samarra.
Etimologia: Pholiota terminoak belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. Destruens epitetoa latinetik dator, suntsiketa esan nahi duen "destruo" hitzetik. Inbaditzen dituen landareetan eragiten dituen efektuengatik.
Imran Khan
Imran Ahmed Khan Niazi (Lahore, 1952ko urriaren 5a) pakistandar kriket jokalari ohi eta politikaria da. Pakistango 22. lehen ministroa izan zen 2018tik 2022ra.
Paxtun etniakoa, 18 urterekin hasi zuen nazioarteko kriket jokalari ibilbidea., 1992ra arte iraun zuena. Selekzioko kapitaina izan zen tarteka eta 1992ko munduko txapelketa irabazi zuen.
Makalhilkari
Jangarritasuna
Gogorra denez eta zapore mikatza duenez, ez du sukaldaritzarako baliorik.
Imran Khan
1996an Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) alderdia sortu zuen eta 1998an hauteskundeak irabazi zituen. Koalizio-gobernuak ordainketa-balantzaren krisiari aurre egin zion, zergak handitu zituen eta energia berriztagarrietarako trantsizioari ekin zion. Ustelkeriari buruzko pertzepzioak gora egin zuen agintaldian.
Pakistan Txinara eta Errusiara hurbildu eta Estatu Batuetatik urrundu zen. Indiarekin muga egiten zuen borroka izan zuen eta talibanek Afganistanen 2021ean boterea hartzea ospatu zuen. 2022ko apirilean galdu zuen boterea zentsura-mozio baten ondorioz.
Melba Liston
Melba Liston, jaiotzez Melba Doretta Liston (Kansas Cityn, Missourin, AEB, 1926ko urtarrilaren 13a - Los Angelesen, AEB, 1999ko apirilaren 23a) tronboista, konpositorea eta jazz eta blues amerikarreko moldatzailea da. Musika, bluesa eta jazza ere erakutsi zituen.
Makalhilkari
Nahasketa arriskua
Zaila da beste Pholiota batzuekin nahastea. Perretxiko hau parasitoa da, eta, mizelioa zabaltzen denean, inbaditu duen zuhaitza hil egiten da.
Melba Liston
Biografia
Melba Liston artistak bere haurtzaroa eman zuen Kansas Cityn, Missourin. Ondoren, Los Angelesen aritu zen musikari gisa, eta 1950eko hamarkadan egin zuen debuta.
Makalhilkari
Sasoia eta lekua
Udaberritik udazkenera moztutako enborretan, batez ere makalen enborretan.
Banaketa eremua
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa, Errusia.
Melba Liston
Biografia
Los Angelesera joan ondoren, Lincoln Theater taldean sartu zen, eta talderako konposatzen eta konponketak egiten hasi zen.
Espiritu ekintzaile eta sortzaile horrek ibilbide bikaina izatera eraman zuen tronbonista, konpositore eta moldatzaile gisa, garai hartako emakumeek oso gutxitan betetzen zituzten rolak.
Bere konposizioetan bebop, post-bop, afrobeat eta Motown soinuarekin jo zuen. 1958an bere bakarkako disko bakarra argitaratu zuen: Melba Liston and Her ‘Bones.
Landutako gai nagusien artean daude, halaber, Lincoln Theatre-n emanaldi eszenikoa, Gerald Wilson's band-arekin egin zuen lana, Randy Weston ekin egin duen topaketa… Albuma eta kontzertu-datak sustatzeko biretan, emakume izateak zituen zailtasunen testigantza ere eman zuen bere autobiografian: existitzea, eboluzionatzea, sarritan gizonezkoek bakarrik osatutako taldeetan...
National Endowment for the Arts - NEA Jazz Master-ek 1987an ohoratutako bigarren emakume instrumentalista da. Urte horretan bertan, Cleo Brown piano-jolea izan zen aurretik.