cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meiosi
Profase I
E) Diazinesia: Fase honetan kromosomak asko trinkotzen dira. Nukleoaren mintza desagertu egiten da eta baita nukleoloa ere. Ardatz akromatikoa agertzen hasten da. Kiasmak, kromosomen muturreraino mugitzen dira.
Metafase I
Meiosiaren metafaseak antza handia du mitosiaren metafasearekin: kromosomak ardatz akromatikoaren erdialdean kokatzen dira. Baina mitosiaren metafasean ez bezala, meiosiaren metafasean ardatz akromatikoan jartzen direnak ez dira kromosoma banakoak, tetradak baizik (bi kromosoma homologo lotuak). Fase honetan, nukleo-mintza eta nukleoloa desagertzen dira
Anafase I
Anafasean ez dira kromatidak banatzen (mitosian bezala), kromosoma homologoak baizik: homologoen bikotearen bat zelularen polo baterantz abiatzen da, eta bestea zelularen beste polora. Beraz, kromosoma-bikoteak banatzen dira, ez kromatidak.
Interfasea
Bi zatiketa meiotikoen artean interfase bat egon daiteke. Interfasea badago, ez da DNA bikoizten, kromosomak bi kromatidaz osatuta daudelako. Fase hau oso laburra da.
Bigarren zatiketa meiotikoa (II. Meiosia)
Meiosiaren bigarren zatiketak antza handia du mitosi arrunt batekin. Baina kontuan hartu behar da kasu honetan DNA ez dela aurretik bikoiztu.
Profase II
Nukleoloa eta mintz nuklearra desagertzen dira. Kromatina (kromosomen osagai nagusia) kondensatzen hasten da eta kondentsazio edo trinkotze horren ondorioz kromosomak ikusgai bihurtzen dira. Zentrioloak zelularen polo banatara joaten dira eta ardatz akromatikoa agertzen da.
Metafase II
Kromosomak ardatz akromatikoaren erdialdean kokatzen dira, mitosian gertatzen denaren antzera.
Anafase II
Kromosoma bakoitzaren bi kromatidak banatzen dira eta kromatida bakoitza zelularen polo batera abiatzen da.
Telofase II
Kromosomaren kromatidak zelularen kontrako poloetara iristen direnean hasten da. Zelularen polo bakoitzean mintz nuklearra eta nukleoloa agertu eta kromosomak deskondensatzen dira. Telofaseak zitozinesi edo zitoplasmaren banaketarekin bukatzen du, bi zelula agertuz.
Laburbilduz, esan liteke lehenengo zatiketa meiotikoak kromosoma homologoak banatzen dituela, bigarren zatiketa meiotikoak kromatidak banatzen dituen bitartean.
Meiosiaren garrantzi genetikoa
Ugalketa sexualari esker aniztasuna eta material genetikoaren arteko nahastea ematen da espezieen barruan. Hori dela eta, uste da ugalketa sexuala funtsezkoa dela espezieen epe luzerako biziraupenerako. Ugalketa sexuala egoteko kromosomen kopuruak erdira jaitsi behar du, honetan baitatza gametoen ugalketa. Zelula somatikoen kromosoma kopuru bera balute, kromosoma kopura bikoiztuz joango litzateke belaunaldiz belaunaldi bestela.
Hortaz, meiosiak banakoen eta espezieen aldakortasun genetikoa handitzen du, bi gertaeraren bitartez: elkargurutzaketaren bitartez eta kromosomen segregazioaren bitartez. Elkargurutzaketaren ondorioz sor daitezkeen aldaketa kopurua oso zabala da, bereziki kromosoma kopurua handia bada. Era honetan, meiosiak eboluzioari bultzada handi bat ematen dio.
Meiosiaren Akatsak eta Erlazionatutako Gaixotasunak
Gizakiak 23 kromosoma pare dauzka zelula bakoitzean binaka antolatuta, bata amaren eta bestea aitaren jatorrikoa direlarik. Meiosi prozesuan gertatutako akatsek bi gametoak elkartu ostean eratutako zigotoen kromosoma pareren baten kopurua bikoa ez izatea eragin dezakete (Aneuploidia), horrek dakartzan akatsekin batera. Hainbat kasu eman litzeke:
Nulisomia: Zigotoari kromosoma pareren bat falta zaionean. Jaiotza aurretiko heriotza eragiten du.
Monosomia: Zigotoari kromosoma bat falta zaio bikote batean. Jaiotza aurretiko heriotza eragiten du, kromosoma sexualen kasuan izan ezik (Turner Sindromea duten emakumeek X kromosoma bakarra dute).
Trisomia: Zigotoak kromosoma extra bat dauka bikote batean. Jaiotza aurretiko heriotza egiten du, 13 (Patau Sindromea), 18 (Edwards Sindromea) eta 21 (Down Sindromea) kromosomen kasuan izan ezik. Kasu horietan adimen urritasudun pertsonak ematen dira. Patau eta Edwards Sindromeak ez dira ohikoak, eta haurraren heriotza eragiten dute urtebete bete baino lehenago. Kromosoma sexualen trisomiadun pertsonen kasuan (XXY Gizonak (Klinefelter Sindromea), XYY Gizonak, XXX Emakumeak) ez da adimen urritasunik ematen.
Mitosia eta Meiosia
Meiosia ez bezala, mitosia gametoak ez diren edozein zelulatan gertatzen da, eta zelula kopurua handitzea da haren helburua. Zatiketen ostean bi zelula lortzen dira, aurrekoaren berdinak, kromosoma kopurua eta informazio genetikoa aldatu gabe.
Taula honek Mitosi eta Meiosiaren arteko desberdintasunak jasotzen ditu:
Pseudotropheus interruptus
Pseudotropheus interruptus Pseudotropheus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Deaver (Wyoming)
Deaver Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Big Horn konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lasioglossum lativentre
Lasioglossum lativentre erle espezie bat da, Lasioglossum generoan eta Halictidae familian.
Itxaso González
Itxaso González (Bilbo, 1977ko abenduaren 9a) bizkaitar aktore bat da.
Maria Jesusena Ágredakoa
Maria Jesusena Ágredakoa, jatorrizko izen-deiturez Maria Coronel Arana (Ágreda, - ib., ) espainiar moja frantziskotar sorkundetarra eta gaztelaniazko idazle mistikoa izan zen. Filipe IV.a Espainiakoarekin korrespondentzia izateagatik eta bere bilokazioaren testigantzengatik ezaguna da. Ama bizkaitarra zuen eta hamalau liburu idatzi zituen.
Yirrkala ori
Yirrkala ori Yirrkala generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Deblois (Maine)
Deblois Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Washington konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Châtillon-en-Bazois
Châtillon-en-Bazois Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Châtillon-en-Bazois udalerrian erroldatutako biztanleak 975 ziren. Familiak 448 ziren, horien artean 180 pertsona bakarrekoak ziren (88 bakarrik bizi ziren gizonak eta 92 bakarrik bizi ziren emakumeak), 156 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 690 etxebizitza zeuden, 473 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 154 bigarren erresidentzia ziren eta 63 hutsik zeuden. 551 etxeak ziren eta 136 apartamentuak ziren. 473 etxebizitza nagusietatik 309 bere jabearen bizilekua ziren, 131 alokairuan okupaturik zeuden eta 33 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 44 etxek bi zituzten, 122 etxek hiru zituzten, 142 etxek lau zituzten eta 159 etxek bost zituzten. 325 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 254 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 125 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 526 ziren, horien artean 335 aktiboak ziren eta 191 inaktiboak ziren. 335 pertsona aktiboetatik 299 lanean zeuden (160 gizon eta 139 emakume) eta 36 langabezian zeuden (13 gizon eta 23 emakume). 191 pertsona inaktiboetatik 83 erretiraturik zeuden, 54 ikasten zeuden eta 54 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
San Giorgio di Lomellina
San Giorgio di Lomellina Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Giorgio di Lomellinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Châtillon-en-Bazois
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 33 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 3 zurginak, 4 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 2 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 arropa dendak eta 2 lore-dendak ziren.
San Martino Siccomario
San Martino Siccomario Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Châtillon-en-Bazois
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Châtillon-en-Bazois udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.197 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 2330
NGC 2330 galaxia bat da, Lynx konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Lasioglossum fuscipenne
Lasioglossum fuscipenne erle espezie bat da, Lasioglossum generoan eta Halictidae familian.
Corfu (New York)
Corfu  New York estatuko herri bat da. Genesee konderrian kokatua dago. 2010ean 709 biztanle zituen, 2.58 kilometro koadrotan banatuta.
Leie
Leie (nederlanderaz) edo Lys (frantsesez) mendebaldeko Europako ibaia da, Eskaldaren adarra, Belgika eta Frantzia zeharkatzen dituena. 202 km luze da eta 3.910 km²ko arroa drainatzen du.
Geografia
Artoisko lurraldean sortzen da, Lisbourg udalerrian, 115 metrotako altueran. Frantziaren eta Belgikaren arteko muga eratzen du Menin aldean. Kortrijk (Courtrai) eta Gante (Gent) hiriak igarotzen ditu eta Eskalda ibaian isurtzen du ura.
Historia
Eremu oso industrializatua izan zen eta ondorioz populazio dentsitate handia izan zuenez kutsadura handia izan zuen antzina. XX. mendearen hasieran ordea margolarien gustuko paisaia izan zen.
Arrazionalismo (filosofia)
Arrazionalismoa edo razionalismoa (latinetik: ratio, «arrazoia») Frantzian XVII. mendean agertu zen korronte filosofikoa da, René Descartesek azaldua eta Inmanuel Kantek kritizismoaren bidez osatua izan zen. Batez ere, Europan garatu zen korrontea izan zen.
Arrazionalismoa deritzo uste dutelako arrazoiaren bidez errealitatearen egitura eta natura ezagutu litezkeela, eta zentzumenak, aldiz, engainagarriak izan daitezkeela. Ondorioz, arrazionalismoak enpirismoaren teoriak baztertzen ditu. Arrazionalismoa Descartesek azaldua izanik eta honek geometria zientzia guztien ideal moduan ikusten zuelarik filosofiaren ideal moduan ikusten zuen baita ere. Gainera, arrazoiak egia unibertsalak lortzera garamatzala zioen Descartesek eta egia unibertsal horien bidez zientzia eta filosofia bere osotasunean ezagutzera heldu gaitezkeela babesten zuen. Egia hauei esker, zientzia eta fillosofiaren edukiak dedukzio bidez eskura zitezkeela babesten zuen. Egiak berezkoak ziren ideia zeukan eta ez esperientzia bidez eskuratuak. Filosofo oso ezagunez gain, beste pentsalari batzuk ere sartzen dira korronte honen barruan, hala nola Baruch Spinoza herbeheretarra eta Gottfried Wilhelm Leibniz alemaniarra. Horien aurka egon ziren britainiar enpiristak; garrantzitsuenak, John Locke eta David Hume.
Korrontearen ildo nagusiak
Jakintzaren jatorri nagusia arrazoia da eta zentzumenen ukazio nabarmena egiten du. Zientzia zehatz edo zurrunen babesa bultzatzen du hauek ondorio faltsuetara ez garamatzatelako. Batez ere, matematikan oinarritu ziren. Descartesek ezagutza zientifikoaren filosofiara itzuli nahi zuen eta horretarako matematikan oinarritutako metodo zientifikoa erabili nahi zuen. Hau argi ikus genezake, Metodoaren diskurtsoa deitzen den bere lanean. Bertan, matematizazioaren printzipiotik abiatuta zientzia seguru bat bilatu nahi zuten.
Metodo honek lau oinarri edo printzipio nagusiren gainean eraikitzen da: Doktrina honen idealik nagusietako bat, filosofia matematikak bezalako zientzia zehatz batean bihurtzea zen.
Arrazionalismo epistemologikoa filosofiako beste esparru batzuetan ere erabilia izan da. Esate baterako, arrazionalismoa etikara eramaten badugu ideia moral batzuk berezkoak diren ideia babestera garamatza korronteak. Arrazionalismoa erlijioaren alorrera eramaten badugu sinesmen erlijiosoak berezkoak diren ideia babestera ere badarama. Horrela, kasu hauetan errebelazio edo agerkundeek sinesmen hauetan ez lukete tokirik izango eta deismora hurbilduko litzateke. Adibide hau jarrita ere argi utzi beharra dago arrazionalismoak XIX. mendetik erlijioaren aurkako jarrera zurrun bat erakutsi duela.
Lycenchelys callista
Lycenchelys callista Lycenchelys generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Arrazionalismo (filosofia)
Korrontearen ildo nagusiak
Terminologiaren alorrera joz, arrazionalismoak esanahi asko dauzkala esan genezake. Normalean arrazionalismoa posizio filosofiko batekin lotzen dugu. Jarrera honen arabera, arrazionalista izatea arrazoiaren erabilera beste edozein autoritate, sinesmen, esperientzia enpiriko eta abarren gainetik jartzea izango litzateke. Beraz, arrazionalista batentzat ezagutza eskuratzeko printzipio zentrala arrazoia da. Hala ere, argi esan behar da printzipio arrazionalista batzuekin ados egon zaitezkeela edo ez. Gauzak horrela eta arrazionalismoa arrazoian oinarritzen bada Descartesen aurretik egon ziren Parmenides edo Platon bezalako filosofoak ere arrazionalistatzat jo ditzakegu. Aldiz, esperientzia jartzea erdigunean enpirista izatea bada Hume edo Aristoteles ere enpirista moduan sailka ditzakegu.
Testuinguru historikoa
XVII. mendean zehar garatu zen korronte filosofikoa izan zen. XVI-XVII. mendeetan egin ziren aurkikuntza zientifiko eta geografikoen ondorioz ordu arte egon zen Erdi Aroko pentsamendua ezerezean gelditu zen. Egoera honetan jaio ziren bi ikuspegi sarritan aurkaritza batean ezarri direnak baina era berean elkar osatzen lagundu dutenak. Alde batetik, enpirismoa eta bestetik arrazionalismoa.
Berpizkundea eta zientziaren iraultzaren garrantzia arrazionalismoan.
Kontuan izan behar dugu, arrazionalismoak eta enpirismoak ekarri zuten aldaketa ez zela ezerezetik sortu. Honetan, zeresana izan zuten berpizkundeak eta zientziaren iraultzak ekarri zituzten ideia iraultzaileek.
Berpizkundea XV-XVI. mendeetan kokatzen den garai historikoa da baina XIX. mendean ere aurki daitezke garai honetako ezaugarriak. Italian hasi eta garatu zen. Berpizkundearen kokagune nagusiak Italian: Milan, Venezia, Florentzia eta Napoli izan ziren. Hala ere, Alemanian, Frantzian eta Ingalaterran ere izan zuen zeresana. Bertan, Erasmo Mororen eskutik hedatu zelarik.
Etapa honek zeresan handia izan zuen aldaketa esanguratsu batzuk gertatu zirelako: Beti aipatzen diren pentsalari horiek baztertuta, interesgarria da baita ere emakumeek garai honetan izan zuten rola. Esanguratsua da esate baterako Cristina de Pisa (1364-1430) filosofo eta poeta. Errenazimentuaren garaian jada hasi zen mugimendu feminista bat martxan jartzen
Humanismoa
Humanismoa historiako aldi horretako ikuskera garrantzitsuenetarikoa izan zen. Humanistek klasikoen berreskurapen bat egin nahi zuten kulturaren alorrean. Beraien helburua, antzinako kultura berreskuratzea zen. Horrela, latinez edo grekoz idatzitako filosofo klasikoen testuak erreferentzia bihurtu ziren. Florentzian korronte honetako autore esanguratsuena Makiavelo izan zen. Honek, bertako errealitate sozial eta politikoan jarri zuelarik arreta. Italiatik kanpo bi pentsalari nabarmendu ziren.
Lys
Lys izan daiteke:
Arrazionalismo (filosofia)
Humanismoa
- Erasmo. Erdi Aroko eskolastika eta elizaren aurkaritza nabarmena garatu zuen.
Loitzate
Loitzate Nafarroako Malerreka, Leitzaldea eta Bortziri eskualdeen artean kokatzen den mendia da. Igotzeko ohiko bideak Iturengo Aurtitz auzoa, Zubieta (2 ord. 45 min.), Arantza (3 ord.) dira.
Arrazionalismo (filosofia)
Erreforma protestantea.
Aita Santuaren eta elizaren boterea ahuldu zen eta honen ondorioz gertatu zen erreforma erlijiosoak Europa zatikatu zuen. Katolizismoa zen ordurarte Europan zegoen erlijio bakarra. Horregatik, erreforma Aita Santuaren aginte intelektual eta erlijiosoaren aurkako erlijio mugimendu bezala ikusten da.
Zientziaren iraultza.
Zientzialari esanguratsu batzuen garaia ere izan zen. Hala nola esanguratsuak dira, Koperniko, Kepler, Galileo eta Newton. Aipatu beharra dago baita ere emakumeek izan zuten papera zientziaren ikuspegi aldaketa honetan. Nobleziaren artean, emakumeei ez zitzaien uzten kulturaren esparrura hurbiltzea. Horregatik, emakume askok zientzia eta poesiara hurbiltzen hasi ziren. Ezaguna da, esate baterako, Galileok bere garaian Toskanako dukesa zen Cristina de Lorenarekin izan zuen harremana gutunen bidez.
Zientziak helburu berriak eta metodo berria zeuzkan. Natura gizakiaren onerako alda zitekeela hartu zuten kontuan betiere natura arautzen zuten legeak ezagutzen ziren neurrian. Autoritatearen ordez, behaketa erabiltzen hasi ziren. Naturaren zuzeneko behaketa erabiliz induktiboki ondorioak lortzen hasi ziren. Teoriak ez ziren lege absolutuak eta aurkikuntza bidez frogatzea beharrezkoa zen. Zientziaren autonomia aldarrikatu zuten teologiatik eta filosofiatik kanpo.
Ilustrazioaren garrantzia arrazoimenaren pentsamolde aldaketan.
Horrela, arrazoimenaren ikuspegi desberdin bat garatu zuten. Arrazoimena kritikoa zela zioten. Hau da, ezin zela ezer egiatzat jo frogarik gabe. Arrazoimenak bere ahalmenak aztertu behar dituela zioen, bere mugak bilatu eta zehaztuz. Horrela, arrazoimena ez zela ahalguztiduna uste zuten. Arrazoimen ilustratua autonomoa da. Hau da, ez dago inolako erakunde edo autoritate baten mende. Ilustratuen arrazoimena ez zen, teorikoa edo espekulatiboa, arrazoimen praktikoa baizik.
Ilustrazioaren barruan, pentsalari esanguratsuenak Rosseau, Voltaire eta Montesquieu izan ziren. Hirurek ilustrazioan egon ziren ideia zentralak finkatzen lagundu zuten. Hala ere, ez ziren bakarrak izan. Historia liburuek bazterturik utzi dituzten arren, emakumeek ere zeresana izan zuten pentsamolde aldaketan batez ere ilustrazioa finkatzean beraien eskubideen inguruan ezer gutxi esaten zutelako manifestuek. Gainera, ilustrazioko pentsalari nagusiek ere nahiko jarrera eszeptikoa zeukaten emakumeen gaitasunen inguruan. Rosseauk esaterako, ez zituen gizon eta emakumeen arteko desberdintasun fisikoak azpimarratzen baina bai intelektualak. Bere ustez, emakumeek esfera pribatuari loturik egon behar dute eta gizonek esfera publikoari honengatik bien hezkuntza desberdina izan behar da nahitaez. Aipatu beharra dago, Rosseauk hezkuntzaren inguruan zeukan jarrera honek bere erantzuna jaso zuela. Mary Wollstonecraftek  (1759-1797)  bere garairako feminismo oso erradikal bat babestu zuen eta Rosseaurekin zuzenean eztabaidatu zuen honek hezkuntzarekiko zeukan ikuspegi binarioa.
Olimpique de Gouges.
Iraultza frantsesean idatzi zen Gizonen eta hiritarren eskubideak manifestuaren erantzun moduan Emakumeen eta hiritarren eskubideen manifestua idatzi zuen 1791an Horrela, estatu liberal berria sortu nahi zuen ilustrazioak hasiera batetik emakumea baztertu nahi izan zuen arren, Olimpique de Gouges pentsalariari esker pentsamolde feminista baten hastapenak markatu zituen eta honen inguruan eztabaida bat zabaltzea lortu zuen. Aipatu beharra dago, berdintasuna bilatu nahi zuela emakume eta gizonen artean gizarteko esfera hauez gain interesgarriak izan ziren baita ere hurrengo bi pentsalariak ilustrazioaren barruan.
Antzinaroko pentsalariak
Pentsamendu arrazionalistaren izaera konplexuaren ondorioz, antzinaroko pentsalari asko korronte honen barruan koka daitezke nahiz eta bere horretan arrazionalista moduan ezin diren hartu gaur egun ulertzen dugun bezala.
Pitagoras  (K. a. 570–495 )
Mendebaldeko lehenengo pentsalaria da arrazionalismoaren ikuskeraren barruan. Pitagorasek matematiko eta zientzialari moduan lortu zuen fama. Horrela, ezaguna da Pitagorasen teoremagatik eta harien luzeraren arteko harremana ezarri zuelako. Mundua matematikaren bidez formula daitezkeen legeen bidez uler daitekeela uste zuen. Gainera, Pitagoras izan zen lehenengoa bere burua filosofo eta jakinduria maite duen pertsona bezala izendatzen.
Platon (K. a. 427–347)
Platon ere ikuskera arrazionalistaren ikuspegia erakusten duen autore bat da. Honen erakusleak dira bere obrak beraien artean adibide onena Errepublika. Platonen pentsamoldearen barruan, Ideien Teoria da bere pentsamoldearen atalik ezagunena. Teoria honetan Platonek guk ezagutzen dugun mundu material honetatik at dagoen mundu baten inguruan teorizatzen du. Bere ustetan, ideien mundu hau da lortu al den jakintza goren eta oinarrizkoena. Horrela, Platonen ustetan jakintza eskuratzeko bide bakarra arrazoia da eta horregatik zentzumenek ez dute honetan inongo paperik hartzen. Bere arrazoiarekiko ikuspegi positiboa geometriarekiko zeukan miresmenean ere ikusi daiteke. Bere bizitza pertsonalean ere geometria ez zekien inor bere akademian ez zuela onartzen esaten baita .
Aristoteles (K. a. 384-322)
Aristotelesek Platonek daukan arrazoitzeko antzeko modua dauka nahiz eta bere irakaslearen forma batzuekin adostasunik izan ez. Logika silogistikoa izan zen Aristotelesek pentsamendu arrazionalistari egin zion ekarpen nagusia. Aristotelesek silogismoa gauza espezifikoak diren modukoak direla defendatzen duen diskurtso moduan definitzen du.
Aristotelesen osteko pentsamoldea.
Azken finean, hiru pentsalari greziar nagusiek beraien artean eztabaidak izan zituzten arren pentsamendu arrazionalistaren oinarriak ezarri zituzten, arrazoiaren bidez begi bistakoak ziren egiak eskuratuko zituztela uste baitzuten. Aristoteles hil ostean, pentsamendu arrazionalistak teologian izan zuen aplikazioa garrantzitsua izan zen. Honen adibide izan ziren esaterako, Persa Avicena filosofoaren lanak eta Maimonidesen lanak. Hala ere, guztien artean adibiderik ezagunena Akinoko San Tomase n saiakera izan zen. Mendebaldeko teologian hain garrantzitsua izan den pentsalari honek greziar arrazionalismoa eta XII.mendeko sinesmen erlijiosoak uztartu nahi izan baitzituen. San Agustinen saiakera re esanguratsua da. Bere ustez, gure arrazoimena goitik elikatua dago beti. Hau da, beste mundutik. Nolabait, giza espiritua Jainkoak argi ematen dion zerbait bezala deskribatzen du.
Arrazionalismo klasikoa.
Arrazionalismo modernoak XVII.mendeko errepublika holandarrean dauka jatorria. Garai honetako pentsalari nagusiak Hugo Grotius, Rene Descartes eta Baruch Spinoza izan ziren.
René Descartes (1596-1650)
Descartes lehenengo arrazionalista moderno bezala hartua da eta hori dela-eta filosofia modernoaren aita bezala izendatua da. Mendebaldeko filosofiaren gehiena bere idatzien erantzunak dira. Gaur egun, oraindik bere idatziak modu zehatzean aztertuak dira. Kuriosoki, gaur egun erlijioa eta arrazoia kontrajarritzat hartzen ditugun arren, Descartesentzat osagarriak ziren.
Descartesen ustez, betiko jakintzak arrazoiaren bidez bakarrik eskura zitezkeen. Jakintza honetan sailkatzen zituen matematika, oinarri epistemologikoak eta metafisika txertatzen zituen. Jakintza puruen artean fisika bakarrik jotzen zuen esperientzian oinarritutako disziplina moduan. Zentzumenen bidezko jakintzaren inguruan hitz egitean ametsen inguruan hitz egiten zuen Descartesek. Bere ustez, ametsetan jasotzen den jakinduriak egiazkoa dirudien arren ez da hala. Honekin, zentzumenetan oinarritutako jakinduria dudagarria dela babestu zuen eta ilusioak sor ditzakeela. Honen ondorioz, Descartesek bilaketa arrazionala aurrera eramateko zentzumenetan oinarritutako errealitateak sortutako sinesmenak dudan jarri behar direla. Bere ideia guzti hauek Metodoaren inguruko diskurtsoa lanean argitaratu zituen.
Descartesen bizitza.
1596an jaio zen Hayen familia noble batean. Fleché izeneko eskola jesuita batean ikasi zuen. Bertan, filosofia eskolastikoa, matematika, hizkuntzak eta literatura klasikoa ikasi zituen. Horrela, ezagutza entziklopediko bat izateraino. Geroago, Parisera joan zen bizitzera eta momentu horretan matematikazgain beste zientzia guztiekiko eszeptikotasuna izaten hazten da. 1629an Holandara joan zen. Bere bizitzaren etapa honetan izugarri garatu zituen bere pentsamoldeko ideiak. 1649an Suizako Cristina erreginak bere estatura etortzeko ´gonbidapena egin zion eta bertan hil zen 1650eko otsailak 11an.
=
Descartesen metodoa. ===== Descartesek metodo bat ere diseinatu zuen bere ustez duda ezinak ziren egiak lortzeko helburuarekin. Egia hauek esperientzia sentsorial gabe eskuratzen direla ere babestu zuen. Horrela, deduktiboki eskuratutako jakintzak dira eta horregatik errealitatearen egiazko ispilua moduan definitzen ditu. .
Azken finean, Descartesek bere metodoaren bidez arrazoiak jakinduria baldintzatzen duela babestu zuen eta jakinduria hau esperientzia enpirikoen beharrik gabe egin zitekeela babestu zuen.
Esatebaterako bere Pentsatzen dut beraz banaiz esaldi famatua inongo esperientzia enpirikorik gabe eskuratutako ondorioa da. Printzipio honekin ni bat existitzen dela babestu zuen pentsalariak. Beste hitz batzuekin esanda, norberaren duden inguruan dudak izateak ez dauka zentzurik. Hau Descartesentzat beste egia edo jakinduria oso batzuk eraikitzeko oinarria izan zen. Ideia hauekin loturik dualismo metafisiko baten inguruan ere teorizatu zuen. Alde batetik, gorputza edo rex estensa-ri buruz hitz egiten zuen eta beste alde batetik res cogitans edo arimari buruz hitz egiten zuen. Banaketa hau konpondu gabe geratu zen eta gorputz-arimaren arazo bezala izendatu zen. Sistema kartesianoan oinarrituz, bi esparruak independiente moduan hartzen dira eta honek gerora filosofoen artean eztabaida oparoak ekarri ditu.
Honek, dualismo modernoaren ideia dakar berarekin.
Ustezko bi substantzia independiente horiek errealitateko partikulen multzo egituratuak dira.
Bere metodoa lau printzipiotan oinarritua dagoela esan genezake.
Gizakia Descartesentzat.
Descartesentzat gizakia zer den bere esaldi famatuarekin zuzenean loturik dago. Cogito ergo sum Nolabait, honela gizakia pentsatzen duen substantzia bat bezala definitzen du pentsalari arrazionalistak. Nolabait pentsatze hori hartzen du arimaren esentzia moduan.
Jainkoa Descartesentzat.
Descartesek Jainkoa betiereko substantzia amai ezin, orojakile bat bezala ikusten du. Jainkoa pentsatzen duen eta perfektua den zerbait bezala definitzen du. Jainkoaren ideia lehenengo ideia bat bezala hartzen du. Hau da, ez du beste ideia baten beharrik azaltzeko. Nolabait, bere burua justifikatzen duen egia bat da. Ebidentziaz ziur egoteko eta egia hala dela jakiteko Jainkoa existitzen dela frogatu beharko genuke.
Egiaren kriterioa.
Descartesi mundua interesatzen zaio baina bertan subjektibismoarekin aurkitzen da aurrez-aurre. Egoera honetan, egia bat aurkitzen du cogitoaren ideian. Nolabait, cogitoaren ideia dudan jarri ezina dela dio. Hau da, ebidentzia bat da. Beraz, berarentzat hori da egiaren kriterio nagusia ebidentzia.
Ideia argi honen existentzia badela frogatzeko ezaugarritze bat egiten du.
Jainkoaren existentziaren frogapena
Jainkoaren exitentzia frogatzen sahiatzen da hiru argumentu erabilizç
Substantzien komunikazioa.
Iruzur batean bizi garenez ideiei egiaren ezaugarria ematen diegu baina benetan ideiak bakarrik dira. Horrela, gizakiaren substantziari dagokionez, hau pentsatzen duen substantzia bat izatea da. Beraz, arimak ez du inporta. Axola duena, arima da.
Jainkoa da sortu gabeko substantzia bakarra eta horregatik beste substantzia guztiak berari esker existizen dira. Substantzia beraz pentsatzen duen nia da eta ez berak dioen bezala res extensa edo mundua. Egia eta jakintzaren arazoa substantzien arteko komunikazioa bezala definitzen du. Komunikazio hau arazo bat da ni-gandik hasia.
Baruch Spinoza. (1632-1677)
Baruch Spinozaren filosofia Europa osoan XVII.mendean garatutakoa pentsamoldea da. Bere ideiak, filosofia sistematiko, arrazional eta logiko batean oinarrituak daude. Spinozaren filosofia oinarrizko bloke batzuetan banatutako ideien sistemetan oinarritzen da. Honen bidez, bizitzaren inguruko betiko galderak erantzuten saiatu zen. Jainkoaren inguruko eztabaidari dagokionez jainkoa filosofikoki bakarrik existitzen dela babestu zuen. Bere pentsamenduan Descartes, Hobbes Maimonides eta Euklidesek izugarrizko eragina izan zuten. Bere lana tradizio judu-kristauaren jarraipen bat bezala hartuz izan zen. Spinozaren ideia batzuk oraindik oso eztabaidatuak izan dira eta bere printzipio batzuk oraindik bizirik diraute batez ere emozioen ingurukoak psikologia modernoko ikuspegi batzuen esparruan. Gaur egun ere pentsalari batzuen ustetan Spinozaren metodo geometrikoa ulertzeko oso zaila da. Goethek berak ere Spinozaren ikuspegia ulertzeko zailtasunak zeuzkala plazaratu zuen. Spinozaren lan nagusia izan zen  Etika lanak Euklidesen geometriaren egitura matematikoa dauka ulertzeko itzal nabarmenekin. Interesgarria da baita ere Spinozaren lanak izen handia lortu zuela eta Albert Einstein bezalako intelektualen atentzioa lortu zuela.
Gottfried Wilhelm Leibniz. (1646-1716)
Azkenengo arrazionalista nagusi moduan ezagutua da. Metafisika, epistemologia, logika, matematika, jurisprudentzia eta erlijioaren filosofia bezalako esparruetan ekarpenak egin zituen. Azkenengo, jeinu unibertsal moduan ere hartzen da. Aurrerapen ugari egin arren, ez zuen bere sistema martxan jarri. Dualismo kartesiarra baztertu zuen mundu materialaren ukazioa aurrera eraman zuenean. Leibnizen ustez, substantzia sinple amaiezinak daude berak monada bezala definituak. (terminoa ziurrenik  Anne Conway-en lanetik hartua izango da).
Leibnizek monaden teoria Spinoza eta Descartesen teorien erantzun moduan egin zuen bien ideiak baztertu baitzituen. Monadak errealitatearen derrigorrezko unitate moduan definitzen zituen. Hauek, gorputz bizidun zein bizigabeetan aurki zitezkeela uste zuen. Unitate hauek errealitatearen erakusle direla uste zuen nahiz eta espazio eta kausalitatea bezalako legeen barruan kokatu ez. Honi berak ongi eratutako fenomeno deitu zion. Azken finean, Leibnizek harmoniaren printzipioa ekarri zuen eta honekin munduaren kausalitatea azaldu.
Inmanuel Kant. (1724-1804)
Kant filosofia modernoko figura zentraletako bat da eta gero etorritako pentsalariek eztabaidatu eta garatu beharko dituzten terminoak ezarri zituen. Gizakien hautemateko moduak lege naturalak egituratzen dituela eta arrazoia moralitatearen iturri zela zioen. Bere teoriek izugarrizko pisua izaten jarraitzen dute oraindik, batez ere, metafisika, epistemologia, etika, filosofia politikoa eta estetika bezalako esparruetan.
Kantek bere epistemologia Idealismo transzendentala bezala izendatu zuen eta Arrazoi puruari kritika lanean ezarri zituen honen gaineko ildo nagusiak. Bertan, dogma arrazionalistak enpiristak bezala berezko arazoak zituela defendatu zuen. Arrazionalismoa enpirikoki frogatu ezin den horretatik urrundu eta mugak pasatzen dituenean arazo batean sartzen zela uste zuen pentsalariak. Honen adibide moduan jarri zituen, Jainkoaren existentzia edo hil osteko arima baten edo beste bizitza baten existentzia. Kantek objektu hauek bere horretan dauden gauza bezala definitu zituen eta esperientziarik gabe ezin ditugula ezagutu babestu zuen. Enpiristarentzat jakinduria beharrezkoa zela babestu zuen baina arrazionalistarentzat ere esperientziaren beharra hor zegoela zioen beharrezkoa delako ezagutza koherente bat eraikitzeko orduan. Beraz, giza jakintzarako arrazoia eta esperientzia derrigorrezkotzat jo zituen pentsalari alemaniarrak. A priori ideia batzuk izan ditzakegula babestu zuen baina gero hauek datu enpirikoen bidez frogatu behar zirela babestu zuelarik.
Kanten bizitza.
Prusian jaio zen bederatzi neba-arrebez osatutako familia batean. Aita eta ama galdu zituen oso gazte zelarik. Aita galdu zuenean unibertsitatea utzi zuen arren, geroago bueltatu ez logikako katedra eskuratzera heldu zen.
Bere lanetan bi aro bereiz daitezke.
Kanten Ezagutzaren teoria.
Kant zer ezagutu dezakedan galdera metafisikoa erantzuten sahiatu zen teoria honen bidez. Orduan, arrazoi hutsez noraino ezagutu daitekeen erantzuten saiatu zen.
Kantek galdera hau erantzuteko enpirismoaren eta arrazionalismoaren nahasketa bat burutu zuen. Bere ustez, zerbait ezagutzeko baldintzatua izan beharra dago. Hau da, enpirismoak eta arrazionalismoak ezartzen dituzten baldintza batzuk bete behar dituzte. Honela, objetuak alde batetik sentikorra izan behar du eta ezaguna. Bestetik, ezagutzaren baldintzak bete behar ditu. Ezagutzaren baldintzak espazioa, denbora eta kategoria izatea izango lirateke.
Honi estuki loturik fenomenoa eta noumenoaren arteko banaketa egin zuen. Fenomenoa baldintzatua izango litzateke eta ezagutu daiteke. Aldiz, noumenoa baldintzarik gabea izanik ezingo litzateke ezagutu.
Jainkoa eta Arima bezalako elementu metafisikoak ez direnez sentikorrak, ezagutzaren eremutik at kokatzen zituen eta horregatik ezin dira ezagutu.
Arrazoi hutsaren kritika lanaren ondorioak:
Yirrkala tenuis
Yirrkala tenuis Yirrkala generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Arrazionalismo (filosofia)
Arrazionalismo garaikidea.
Arrazionalista izatea nahiko etiketa arraroa da gaur egun. Hala ere batzuk, arrazionalismo espezializatuetan sailkatzen dira.
Dedukzioa vs. Indukzioa
Arrazionalistek dedukzioari izugarrizko garrantzia ematen zieten indukzioaren gainetik. Nolabait dedukzioa premisa ziurretatik abiatuz egiazko ondorio batera eramaten zuela defendatzen zuten. Aldiz, indukzioaren bidez eskuratutako jakintza ez ziurtzat jotzen zuten premisak ongi egon arren ondorioa okerra izan zitekeelako.
Dedukzioak ematen zuen ziurtasun horren exijentzia nolabait Descartesengandik datorren zerbait da. Hala ere, Descartes modernitate garaiko pentsalaria izanik garai hartako pentsamoldeak ere erabat baldintzatu zituen bere ideiak. Nolabait, indukzioak orokorpen faltsuak egiteko joera zeukala zioten eta etorkizunera begira denak berdin jarraituko zuela uste zuten. Guzti honek, ondorio oso txarrak izan ditzakeela uste zuten arrazionalistek zientziaren alorrean eta baita maila pertsonalean ere. Dedukziora joz, honek ziurtasuna ematen zuenez ondorio dramatiko horiek sahiesteko bidea zela uste zuten.
Hala ere esan beharra dago, Descartesek filosofo moduan izugarrizko pisua izan arren zientzialari moduan bigarren maila batean geratu zela. Azken finean, ezin genezake esan zientziak deduktiboki funtzionatzen duenik, zientzialariek indukzioa erabiltzen dutelako mundua ezagutzeko.
Kritikak
Arrazionalismoa asko kritikatu da batez ere bere aurkari zuzen moduan hartua izan den enpirismoaren eskutik. Horrela, enpiristen eta arrazionalisten artean urte luzeetan aurkaritza zuzen bat egon da kontrajarritzat hartuak izan diren korronte bezala ikusiz.
Kritiken artean esanguratsua da William Jamesen kritika. Jamesek arrazionalismoa errealitatearekin kontakturik ez daukan pentsamolde bezala definitu zuen. Unibertsoa sistema itxi bezala definitu zuela ere kritikatu zuen, bere ustez mundua zabalik dagoen sistema baita.
Aipagarria da baita ere, Nigel Warburtonek berak cogitoaren inguruan Descartes oker zebilela uste zuen. Bere iritziz, ikuspegi eszeotiko hori koherentea izan balitz pentsamenduak badirela esango zuen. Warburtonen ustez, uste bat egiatzat jotzen hari da honekin Descartes. Bere ustez, gure pentsatzeko moduak eta honen islada den hizkuntzak garamatza ideia batek pentsalari bat izan behar duen ikuskerara.
Albin Pelak
Albin Pelak (1981eko apirilaren 9a - ) Bosnia-Herzegovinako futbolari ohia da.
Pseudotropheus joanjohnsonae
Pseudotropheus joanjohnsonae Pseudotropheus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Egil Danielsen
Egil Danielsen (Hamar, 1933ko azaroaren 9a - 2019ko uztailaren 29a) norvegiar atleta izan zen. 1956ko Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen xabalina jaurtiketan. 85,71 metroko bere jaurtiketa munduko errekorra izan zen. Europako txapeldunordea izan zen ere Bernan 1954an.
Aizac
Aizac Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aizac udalerrian erroldatutako biztanleak 162 ziren. Familiak 71 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 137 etxebizitza zeuden, 73 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 48 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 128 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 73 etxebizitza nagusietatik 52 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 59 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 26 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Aizac udalerrian 78 unitate fiskal zeuden, 168 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.088,5 euro zen.
Espartza Zaraitzuko jauregia
Espartza Zaraitzuko Armagintzako Kaporalgo jauregia Zaraitzu ibaxako Espartza udalerrian Erdi Aroko jauregi bat da.
Eraikina
Nafarroako Erresumako nomina ofizialean armagintzako kaporalgo gisa agertzen da, eta 1513ko Nafarroako diruzainaren roldean kuarteletatik bidalitako orube gisa. XVIII. mendean Besollako markesena zen, 1702an Filipe V.a Espainiakoak José de Elío y Ayanz jaunarekin sortutako titulua. XVI. mendean, Armagintza Liburuan agertzen denez, armarria zilarrezkoa zen, gulezko zerrenda batekin, hiru otso sablez lagundurik, armatuak eta gulez miazkatuak, bi buru eta bat puntan jarrita. Antzekoa, baina lau otsorekin, jada Remon Ezparzakoak erabiltzen zuen, Ointanoko gazteluko zaldun eta alkaideak, 1397an.
Aizac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra arropa denda bat zen.
2000. urtean Aizac udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Goierri (argipena)
Goierri Euskal Herriko hainbat lekuren izena da:
Pertsonen goitizen gisa erabilia, honako pertsonei Goierri esan izan zaie:
Ayacuchoko gudua
Ayacuchoko gudua (batalla de Ayacucho) Ameriketako Espainiar lurraldeen independentzia gerretako (1809-1826) lurreko azken gatazka handia izan zen, Espainiar Inperioak Hego Amerikan zuen nagusitasunaren amaiera ekarri zuena. Gudua 1824ko abenduaren 9an Peruko Pampa de Quinuan (Ayacuchon) izan zen.
Hala ere, Espainiak ez zion bere jabetzari formalki uko egin 1836. urtera arte eta Peru aitortzen zuen ituna 1879ko abuztuaren 14an sinatu zuen Parisen.
Chanas
Chanas Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chanas udalerrian erroldatutako biztanleak 2.302 ziren. Familiak 887 ziren, horien artean 200 pertsona bakarrekoak ziren (106 bakarrik bizi ziren gizonak eta 94 bakarrik bizi ziren emakumeak), 306 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 340 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 41 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Asturina
Asturina Asturiaseko borroka independentista eta sozialista ordezkatzen duen bandera da. Bandera ofizialean agertzen den Garaipenaren Gurutzea ageri da, baina alfa eta omega gabe, eta goian ezkerrean izar gorri bat dago. Asturiaseko erakunde nazionalistek (Andecha Astur rek eta Darreu k) manifestazio eta ekitaldietan bandera hori erabiltzen dute. Ezkerreko beste mugimendu nazionalistek erabiltzen dituztenen antzekoa da, lurraldearen banderari izar gorri bat erantsiz sortzen direnak.
Chanas
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.455 ziren, horien artean 1.055 aktiboak ziren eta 400 inaktiboak ziren. 1.055 pertsona aktiboetatik 949 lanean zeuden (535 gizon eta 414 emakume) eta 107 langabezian zeuden (32 gizon eta 75 emakume). 400 pertsona inaktiboetatik 118 erretiraturik zeuden, 112 ikasten zeuden eta 170 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chanas udalerrian 887 unitate fiskal zeuden, 2.225,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.043 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 180 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 20 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 30 eraikuntza enpresak ziren, 44 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 garraio enpresak ziren, 14 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 19 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 43 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 autoeskola, 6 igeltseroak, 6 margolariak, 4 zurginak, 3 iturginak, 6 argiketariak, 1 ile apaindegia, 1 albaitaria eta 5 jatetxeak.
2009an zeuden 14 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 brikolaje denda handika, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 1 zapata-denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Matilda (1996ko filma)
Argumentua
Mathilda Wormwood (Mara Wilson) neskato oso buruargia da, baina bere guraso (Danny DeVito eta Rhea Perlman) eta anai (Brian Levinson) arduragabeei ez zaie batere axolarik. 6 urterekin, gurasoek Matilda ikastetxe batera bidaliko dute. Bertako zuzendaria den eta iraganean Olinpiar Jokoetako txapelduna izandako Trunchbull andereino (Pam Ferris) zapaltzaile eta tiranikoari ere ez dio Matildaren dohaiei jaramonik egingo. Lasterrera, Matildaren adimenak ahalmen misteriotsu bat garatuko du. Ahalmen hori telekinesia da, eta hartaz baliatuz zuzendaria ikastetxetik behin betiko kanporatzeko egitasmo bati ekingo dio.
Pinel-Hauterive
Pinel-Hauterive Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pinel-Hauterive udalerrian erroldatutako biztanleak 516 ziren. Familiak 221 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 90 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 67 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Schengengo Hitzarmena
Schengengo Hitzarmena Europar Batasunaren (EB) eraikuntzaren pausorik garrantzitsuenetarikoa dugu. Hitzarmen honek bi helburu garrantzitsu ditu: pertsonen joan-etorrirako balizko trabak (Hitzarmeneko herrialdeen arteko aduanak ezabatzea), batetik eta estatu kideen arteko segurtasun eta barne politika koordinatzea, bestetik, bereziki kanpo mugetan baldintza berberak ezarriz. Honen arabera beraz, teoriaz behintzat, "Schengen espazioa" osatzen duten herrialdeen arteko mugako kontrolak kendu dira; kontrolak espazio horren kanpoko mugetan baino ez dira egingo, eta prozedura bera erabiliko da herrialde guztietan.
Pinel-Hauterive
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 329 ziren, horien artean 231 aktiboak ziren eta 98 inaktiboak ziren. 231 pertsona aktiboetatik 209 lanean zeuden (115 gizon eta 94 emakume) eta 22 langabezian zeuden (9 gizon eta 13 emakume). 98 pertsona inaktiboetatik 45 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Schengengo Hitzarmena
Historia
1985eko ekainaren 14an sinatu zen akordioa, Schengenen (Luxenburgo). Orduko Europako Elkarte Ekonomikoaren bost estatuek, Alemania, Frantzia, Belgika, Herbehereak eta Luxenburgok sinatu zuten euren arteko mugak kentzeko.
Pinel-Hauterive
Diru sarrerak
2009an Pinel-Hauterive udalerrian 203 unitate fiskal zeuden, 511 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.644,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 11 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Schengengo Hitzarmena
Historia
2004an Europako Batasunean sartutako estatu gehienak (Polonia, Txekiar Errepublika, Eslovakia, Malta, Eslovenia, Hungaria, Estonia, Letonia eta Lituania) 2007ko abenduaren 20an sartu ziren Schengengo Hitzarmenean.
2008ean, Suitza gehitu zen, nahiz eta ez izan Europar Batasuneko estatua eta 2011n Liechtenstein batu zen zirkulazio askeko eremura.