cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euskal Herriko hizkuntzak Antzinaroan
Erdialdeko Pirinioak eta Gaskonia
Gaur egun ez dago zalantzarik euskal hizkuntzaren aztarna garbienak erdialdeko Pirinioetan eta Gaskoinako goi-ordokiaren alderdi handi batean daudela, hau da, antzina Akitania esaten zitzaion eremuan. Inperioaren garaiko latinezko ehunka inskripzio aurkitu dira Atharratzen (mendebalean) eta Salaten ibarraren (ekialdean) arteko eremuan. Inskripzio horietan pertsonen eta jainkoen izen ugari daude, hizkuntzalaritzaren ikuspegitik multzo homogeneoa osatzen dutenak osaketa eta eratorpen prozesuen arabera; inskripzio horiek, bestalde, harreman estua dute ondorengo mendeetan ezagututako euskararekin. Multzo onomastiko horren barruan hainbat gizon izen daude: Cison, Sembecco, Senico, Hanabi, euskal izen arrunten bidez argitu daitezkeenak, hala nola gizon, seme, sein edo anai. Emakumezkoen izenen artean aipatzekoak dira Andere eta Nescato, gaur egungo izen arrunten berdin-berdinak.
Horiek, beraz, adibide batzuk besterik ez dira, adierazgarrienak agian, erakusten dutenak antzinako akitaniarren hizkuntza, Julio Zesar eta Estrabonen iritzian, hurbileko galiarren hizkuntzaren oso bestelakoa zela, eta ondoren ezagutu zen euskararen familia berekoa. Akitaniako onomastika hain da berezia, non ez baiten batere zalantzarik izan Rhin ibaian (sorterritik oso urrun) zilarrezko xafletan aurkitu ziren izenak akitaniarrak zirela onartzeko. Salat eta Garona ibaien ibarrean eta Okzitaniako Tolosatik hurbil dagoen goi-ordokian galiar izenak aurkitu dira akitaniar izenekin batera. Horrek argi eta garbi adierazten du, K. a. lehen milurtekoaren azken mendeetan eta hurrengo milurteko lehen mendeetan, Okzitaniako Tolosaren (Volcae Tectosagesetako hiriburua) eraginaren mendeko lurraldeetan barneratu zela galiar hizkuntza. Badakigu Bordele (antzinako Burdigala) Bituriges Vivisciko galiarren hiriburua zela, eta gaur egungo Landak lurralde zingiratsua izan dela duela gutxi arte. Ipar Euskal Herrian ez da erromatarren aurreko aztarnarik ia aurkitu, Lapurdiko, Aire-sur-l'Adoureko eta Akizeko idazkietan latindar izenak aurkitu baitira bakarrik. Baina euskal-akitaniar arrastorik ez agertzeak ez du esan nahi izan ez zirenik; izan ere, hori onartuz gero onartuko litzateke erromatartze aztarna gutxiko inguru horretan latinizazioa handiagoa izan zela Lugdunum Convenarum (Saint-Bertrand-de-Comminges) eta Civitas Consoranorum (Saint-Lizier) hiri garrantzitsuetan baino.
Nabarmentzekoa da, bestalde, gaskoiaren (Gakoinian erabiltzen den Languedocekoaren motako erromantzea) lurralde linguistikoaren eta antzinako Akitaniaren lurraldearen arteko egokitasuna. XIX. mendeaz gero hizkuntza substratuaren hipotesiaren bidez argitu da egokitasun hori: hau da, onartzen da gaskoia, bai lurralde banaketagatik, bai ezaugarriengatik, Akitaniako antzinako biztanleek erabiltzen zuten latinetik eratorritako erromantzea dela.
Hegoaldeko Pirinio ingurua
Iberiako Penintsularen aldean aurkitutako dokumentuak ugariagoak dira, eta askoz ere zaharragoak, baina konplexuagoak, aldi berean. Alde batetik, iturri klasikoetan ez da Pirinioen hegoaldean batasun etnografiko eta linguistikoa izan zenik aipatzen, Akitanian gertatzen denaren antzera. Estrabonek Iberiako Penintsulako iparraldean herrien arteko antzekotasun kulturala bazela aipatu zuen; baina ez dirudi hizkuntza batasuna ondoriozta daitekeenik hartatik.
Iturrien arabera herri desberdinak izan ziren, ilergeteek eta zeltiberiarrek ez zuten herri bera osatzen; hala eta guztiz ere, ez dago herri bakoitzeko definizio etnografikorik.
Baskoiak lehen aldiz Sertorioren gerran (K. a. 87tik K. a.72ra) izan ziren gertaerekin lotura dutela aipatzen dira, nahiz eta, lehenagoko guduak, esaterako Katon Maiorek Jaka hartu zuenekoa (K. a 195) edo Senpronio Grakok Gracchurris fundatu zuenekoa (K. a. 179), baskoien lurraldearen inguruan edo lurraldean bertan gertatu ziren.
K. a. II. mendetik hasi eta K. a. I. mendera arte, erromatarren konkistaren kanpainaren barruan, Ebroren ibarreko eta goi-ordokiko hainbat hirik iberiar idazkerako hitzak grabatzen zituzten diru hispaniarrean. Diru horretan idazten ziren hitzak aztertuz gero (Jürgen Untermannen Monumenta Linguarum Hispanicarumen lehen alean argitaratuak), gutxienez, bi multzo linguistiko bereiz daitezke argi eta garbi: iberiar hitzak batetik, eta bestetik zeltiberiarrak.
Txanponetako iberiera
Iberiar hitz horien ezaugarriak hauek dira: ilti-ren antzeko erroak daude iltirta eta ilergeteetatik eratorritako hitzetan; zenbait atzizki, -sken esaterako (ausesken Ausetani-ena, laiesken Laietaniena, biak Kataluniakoak, edo urkesken Urciena, Almeria ingurukoak). Zeltiberiar hitzetan, aldiz, hauek dira ezaugarriak: gramatika zeltaren bidez adieraz daitezke, nertobis esaterako, iturri klasikoetan Nertobriga esaten zioten hiritik eratorritako hitza, edo kalakorrikos, Calagurris toponimotik abiatuta eta -kos atzizkiaren bidez eratorritako adjektiboa.
Txanponetako eta teseretako zeltiberiera
Datu horiez gainera, badira beste hainbat, lurralde horiek hizkuntza eremu zeltaren barnera biltzen dituztenak. Mesa de Beloradon aurkitutako abegi oneko tesera batean, esaterako, garrantzi handiko inskripzio zeltiberiarra aurkitu da: abegi oneko tesera izatea, testua bera eta bertako izen nagusiak bat datoz bete-betean eremu zelta edo zeltiberiarrarekin. Beste testu batzuetan ere agertzen dira inguru horretako hiriak: tesera batean, esaterako, libiaka adjektiboaren bidez Libiari egiten zaio erreferentzia (gaur egungo Herramélluriri dagokio); beste tesera batean uirouiaka agertzen da Briviescari erreferentzia egiten diola.
Azken urteetan, abegi oneko sei tesera aurkitu dira Vianan, kultura eta hizkuntza zeltaren eremuan sartzekoak horiek ere. Inskripzio ilunak dira, batetik batzuk gaizki gorde direlako, eta bestetik, analisia zaila dutelako.
Dena dela, ez dago zalantzarik mundu zeltari dagozkienik. Material autoktonoez gainera, Estrabonen garrantzizko lekukotasuna hartu behar da kontuan. Egile horren arabera, beroiak (gutxi gorabehera gaur egungo Errioxako probintzian bizi zen herria) zelten leinuko kide ziren, nahiz eta erabat zeltiberiarrak ez izan. Bestalde, ikuspegi horrekin bat datoz inperioaren garaiko latinezko idatzietako pertsona izenak; izen horiek osagai zelta edo indoeuroparren bidez argi adieraz daitezke oro har.
Baskoien txanponak
Diru etxeak zituzten Nafarroako eta Aragoi iparraldeko hiriak hauek dira: Iaca (Jaka), Segia (Ejea de los Caballeros), Osca (Huesca), eta oraindik ezagutzen ez diren beste hainbat. Hiri horien artean dago baskunes-barskunes esapide ospetsua, Tovarrek izen bereko herriarekin lotu zuena, baskoiekin; dena dela, gaur egun hitzaren bigarren aldaera dela-eta zalantzan jartzen da hipotesi hori. Diru horiek Untermannek, MLH, I, 16. mapan bildu zituen, eta horien forma eta apaingarrien azterketa tipologikoa egin ondoren "estilo baskoia" izena eman zien. Hizkuntzaren aldetik analizatzen zailak dira, izan ere, zenbait arrasto zeltiberiar izan ezik, barskunes hitzaren -nes bukaera esaterako –ondo aztertutako beste zeltiberiar atzizkiekin parekatu daitekeena–, ez dago beste arrastorik zeltiberiarraren alorrean sartzeko, ezta iberiarraren alorrean ere, ez behintzat arestian aipatutako katalan diruen bidez ezagutzen den iberiar alorrean.
Badira, horrez gainera, zenbait aztarna, Javier de Hozek ikusi bezala, euskal gramatikaren bidez argitu daitezkeenak: adibidez, Oscako (Huesca) diru peza bateko bolskan hitza eta oraindik ezagutzen ez den diru etxe bateko bentian hitza, lokatibo kasu moduan uler daitezke, euskal -n atzizkia baitute.
Andeloseko mosaiko
Duela urte gutxi Nafarroaren erdialdean bi inskripzio autoktono aurkitu ziren, arestian aipatutako Vianako teserekin elkartu daitezkeenak. Guztietan interesgarriena Andelosko (gaur egungo Andiondik gertu, Mendigorria udalerrian, Arga ibaiaren bazterrean) etxe bateko mosaiko baten oinarrian aurkitutako testua da (K. a I. mendekoa). Testu hori Teruelen, Caminrealen hain zuzen (zeltiberiar eremuaren eta iberiarraren arteko trantsizioko lurraldean), aurkitutako mosaiko batekoaren oso antzekoa da, baita xehetasunetan ere.
Antzekotasun hori, dena dela, erraz argitu daiteke: mosaiko egileak beren lantegietatik kilometro asko urruntzen ziren beren lanetara, eta horregatik dute inskripzio horiek horrenbesteko antzekotasuna –horietan azaltzen den izen nagusietako bat berdin-berdina da, Likine–. Bete-betean onartzen da inskripzio hori iberiar hizkuntzan idatzita dagoela, nahiz eta testuaren forma interesgarrienetako bat, ekien hain zuzen, funtzio bereko ekiar iberiar formaren oso bestelakoa den; aldaketa horren arrazoia zein den, ordea, ez da ezagutzen. Testuan abuloraune forma agertzen da, eta zeltiberiar izen arrunta ekartzen du burura, abulos; dena dela, atzizki hori ezezaguna da zeltiberiar hizkuntzan, eta iberiar hizkuntzan ere ez du parekorik.
Arangurengo txanpona
Bigarren inskripzioa, dirudienez, Arangurenen aurkitu zuten, Iruñetik hurbil. Kobrezko txanpon txiki bat da, zati-zati eginda dago eta bi aldeetatik idatzia. Gorde diren zatien analisitik ezin esan daiteke zehatz-mehatz zein hizkuntzatan idatzita dagoen, nahiz eta, aukera handiagoa dagoen iberiarra izatekoa zeltiberiarra izatekoa baino.
Dena dela, kobrezkoa izateak, eta ez berunezkoa, eta grabazio teknika motak, zeltiberiar kulturaren eremura hurbiltzen dute.
Bi testuek ezaugarri hibridoak dituzte, hau da, zeltiberiarrak eta iberiarrak. Idatziaren oinarrizko hizkuntza, edo iberiarra edo inguru horretako ez indoeuroparra da; dena dela, ezaugarri batzuek, onomastikoek Andelosekoan edo materialek Arangurenekoan, zeltiberiarrarekin lotura eta eragina erakusten dute.
Euskarazko inskripzioak
Inperioaren garaiko pertsona izenen onomastikak, latindar idatzietan ikus daitekeen bezala, bi kulturaren eta bi hizkuntzaren eragina baieztatzen du. Manuel Gómez-Moreno 1925ean konturatu zen Nafarroaren mendebalean, Lizarraldea esaten zaion eremuan, onomastika zeltiberiarra nagusitzen dela, Araban bezala; ekialdean (Zangoza, Xabier, eta abarretan), Aragoiko Cinco Villasen (Zaragozarekin mugan) inguruan, aldiz, iberiarra dela nagusi. Egile horren arabera garai hartako baskoien dokumentuetan ez dago euskalduntasun arrastorik.
1960an, ordea, hipotesi hori bertan behera gelditu zen Lergan erromatar epitafio batzuk agertu zirenean; bertan, hiru izen nagusi bereizten dira: Ummesahar, Abisunhar eta Narhuges. Hirurek Akitaniako euskal erroko onomastika oroitarazten dute, bai osagaien aldetik, bai formaren aldetik. Hala, Mitxelenak lehen izena ume eta zahar hitzekin lotu zuen; beste biek, aldiz, euskal-akitaniar hasperena dakarte burura (iberiar dokumentuetan agertzen ez dena); horrez gainera, akitaniar onomastikaren parekoak dira. Hurrengo urteetan ezaugarri horiek berak zituzten izen nagusiak aurkitu ziren, Bortzirietan batez ere, baskoi geruza autoktonoaren adierazgarri direnak; geruza baskoi horrek gainera zeltiberiarrarekin batera bizi behar izan zuen mendebalean, eta ekialdean, berriz, iberiarrarekin.
Zenbait daturen arabera, Nafarroaren erdialdean euskararen mota bereko hizkuntza erabiltzen zen aroaren aldaketa izan zenean: a) Lizarraldean, zeltiberiar izenekin batera, teonimo autoktonoak aurkitu dira, hala nola Loxsa, Selatse, Larrahe, etab., euskararen bidez aztertzen errazak, esaterako lotsa lehen izenarentzat, edo larre azkenekoarentzat.
Badirudi, izen zeltiberiarrak hartu bazituzten ere, antzinako jainkoetan sinesten jarraitu zutela herri autoktonoek.. Gizon baten izena, Ordunets, eta Andelosko emakume baten aitarena, Urchatetell, zelak dira argi eta garbi, baina grafia susmagarria dute: lehen izenean -nes osagai iberiarra ikus daiteke, -nets eran idatzia, eta bigarrenean, berriz, -h- hasperena eta temaren azken -l-aren errepikapena; bi ezaugarri horiek euskararen edo akitaniarraren fonetikaren bidez argitu daitezke soilik.
Baskoien lurraldean aurkitutako aztarna horiek hizkuntza komunitate propio bat izan zela baieztatzen dute, harreman estua zuena Pirinioen iparraldean erabiltzen zen akitaniar hizkuntzarekin eta, beraz, euskaltasunaren Antzin Aroko lekukotzat har daiteke.
Nafarroa eta Huescako Pirinio aldeko ibarretan aurkitu den toponimo mota berezi batek baieztatzen du inguru horiek erromatarren aurreko hizkuntza eremu honen barruan sar daitezkeela: -uési / euskarazko -oize atzizkiaz osatuak (euskarazko atzizkia òs gaskoiaren berdina izanik).
Iberiera, komertzioaren hizkuntza
Onomastikaren arabera, baskoien lurraldeak inguruko bi hizkuntzen presioa izan zuen, tradizio eta garrantzi handiko hizkuntzena hain zuzen: zeltiberiarra mendebalean eta hego-mendebalean, eta iberiarra ekialdean eta hego-ekialdean.
Azken urteetan Javier de Hozek hipotesi berri bat aurkeztu du: iberiar hizkuntza ez zen penintsulako herrialde guztietako hizkuntza autoktonoa, Levante aldekoa zen soilik; inskripzio iberiarrak aurkitu diren gainerako lurraldeetan, aldiz, iberiar hizkuntza salerosketan edo kultura harremanetan erabiltzen zen. Hipotesi hori egiaztatzen duten zenbait arrasto aurkitu dira Katalunian eta beste hainbat lekutan. Nafarroan, esaterako, badira grafia euskararen fonetikara egokituta dituzten iberiar jatorriko zenbait izen. Horren arabera, beraz, aipatutako hipotesi hori baliagarria da euskal lurraldeetarako. Hipotesi onargarriak dira, iberiar hizkuntzaren inguruko ikerketek aurrera egin ahala baiezta daitezkeenak. Hizkuntza zeltiberiarra, berriz, Nafarroako hegoaldean eta Errioxa aldeko Ebroren ibarrean (Vianan, Calahorran, etab.) erabiltzen zen segur asko. Litekeena da Lizarra inguruan ere zeltiberiarra erabiltzea, baita Araba aldean ere. Ultzama toponimoaren arabera, dokumentu batean baino gehiagotan agertutako Uxama –gaztelaniazko Osma– gogorarazten baitu, ondoriozta daiteke barren-barreneko lurraldeetara sartu zela hizkuntza zeltiberiarra.
Euskal Autonomi Erkidegoa
Dena dela, María Lourdes Albertosek adierazi bezala, badira izen gutxi batzuk euskararekin lotura dutenak: Illuna emakume izena, interpretazio zailekoa; Uxama hiriko Barca ezizena, ibar hitzarekin lotu daitekeena; eta duela gutxi Agurainen aurkitutako Lu(n)tbel izena, –bel(s) atzizkia duten akitaniar izen ugarirekin eta Oiartzunen aurkitutako batekin (Beltesonis, gen.) lotu daitekeena.
Bildutako dokumentuak onomastika indoeuroparraren aldekoak dira erabat, baina aurkitu dira izen batzuk euskararekin lotura dutenak; izen horiek adierazten duten egoera Nafarroan ikusitakoaren oso antzekoa da: alegia, hizkuntza zeltaren presiopean euskara erabiltzen zutenek dokumentuek erakusten dutena baino kopuru eta indar handiagoa zuten. Hau da, litekeena da Antzinaroko euskararen ezaugarri soziolinguistiko nagusietako bat, Mitxelenak esan bezala, hizkuntzaren izaera atzerakoia izatea. Goi Erdi Aroko lehen aztarnetan jadanik ikus daiteke Erkidegoko hiru probintziak euskaldunak zirela hizkuntzaz (vascongadas), eta ez euskaldunduak (vasconizadas), zenbait historiografok esan duen bezala. Ezin esan daiteke euskal lurraldean euskalduntze prozesua gertatu ez zenik, Araba inguruan batez ere (bisigodoen garaian iparraldetik), edo Pirinioen inguruan; dena dela, Antzinaroko euskal hizkuntzaren izpiak Erdi Aroko egoerarekin lotzea da errazena. Bi joera horiek, ordea, ez dira bata bestearen kontrako: litekeena da bisigodoen garaian hizkuntzaren indartzea eta suspertzea gertatu izana, zeren eta, nahiz eta erabat desagertuta ez egon, egoera larrian egon baitzitekeen euskara inguru horretan.
Bretainian, esaterako, litekeena da antzeko zerbait gertatu izana, onartuz gero hilzorian zegoen galiar hizkuntza armorikarra britainiar ekarriaren laguntzarekin berpiztu zela.
Kantabria
Euskal Herriaren inguruko lurraldeen egoera linguistikoak, batetik Santander aldera, eta bestetik Burgos eta Errioxa aldera, interesgarriak dira oso. Bi lurralde oso desberdin dira, bai Antzin Aroko dokumentuei dagokienez, bai Erdi Arokoei dagokienez.
Tovarrek babestu egin du hipotesi hori ikuspegi zientifikoaren aldetik, zenbait toponimo kantabriarretan, esaterako Selaya, Ibio, Iseca, Monneca, eta beste zenbaitetan, euskararen ukitua ikusten baitzuen. Toponimo horiek salbu (euskararen bidez ezin argi daitezkeenak) antzinako onomastikaren datuek ikuspegi erabat indoeuroparra erakusten dute, asturren lurraldearekin eta orokorrean Hispaniako gainerako inguru zeltekin guztiz lotua.
Errioxa mendebaldea
Errioxako ibar mendebalekoenak, Oja eta Tirónen ibaienak batez ere, eta Burgosko mugan dagoen ingurua, ordea, euskal hizkuntza komunitateko kide dira Erdi Aroaren hasieratik. Inguru honi dagozkion Donemiliagako X. mendeko eskutitzetan, Lamiturri “lamiaren iturria” eta Larrehederra bezalako leku izenak agertzen dira, eta bi euskal glosa garrantzitsu. Glosa horietan era guztietako datuak ematen dira, albisteak, toponimoak eta pertsona izenak; bestalde, frogatzen dute euskara izan zela inguru horretako hizkuntza, gutxienez, Erdi Aroko lehen urteetatik XIII. mendearen erdialdea arte.
Inguru horretako onomastika materialaren analisiak adierazten du erabiltzen ziren dialektoak mendebaleko multzokoak zirela eta, beraz, lotura estua zutela bizkaitarrarekin eta arabarrarekin. Adibidez, Errioxako toponimo askok -uri amaiera dute, Nunno-falzauri, Mutilluri, etab., mendebaleko uri aldaera dute, eta ez ekialdeko -iri, “hiria”.
Arazoak sortu dira egoera hori goi Erdi Aroan euskaldunak bere lurralde zenera itzuli zirelako edo antzinako erromatar aurreko hizkuntza berpiztu zelako (hala nahi zuen José Juan Bautista Merino Urrutiak) gertatu zen argitzeko garaian. Bigarren hipotesi hori ezin da, ordea, gaur egun ditugun datuekin frogatu.
Dena dela, ez da erabat ezinezkoa Arabarako baieztatu dena beste inguru honetarako ere baliagarria izatea, baina esan beharra dago antzinako datuek (Mesa de Beloradoko tesera zeltiberiarra, Libiako diru etxea, pertsona izenak, etab.) asko zailtzen dutela hipotesia hori.
Ondorioak
Azterketa horren ondorioz esan daiteke Antzinaroan euskal hizkuntza erabiltzen zen eremua ondorengo garaietakoa baino askoz ere hedadura handiagokoa zela, batez ere ekialdera eta iparraldera, Akitaniaren inguruan. Latinaren sarreraren aurretik hiru hizkuntza indartsuk inguratzen zuten: galiarrak iparraldetik, zeltiberiarrak hegoaldetik eta mendebaletik, eta iberiarra ekialdetik. Hizkuntza horiek ez ziren guztiak era berean barneratu euskararen eremuan; mapan, esaterako, argi ikus daiteke galiarra Garonaren alderditik nola sartu zen.
Baskoien artean, bestalde, zelta, euskara, eta seguruenik iberiarra ere erabiltzen ziren; baina hizkuntza bakoitzak zuen estatusaren inguruko zehaztasunik ezin da eman. Elebitasun egoera horrek edo hizkuntzen arteko harreman estu horrek, ordea, ez du euskararen baitan arrasto nabarmenik utzi.
Onartzen bada euskarak zenbait mendetan zehar harreman estuak izan zituela hizkuntza zeltekin, latina horien ordez ezarri aurretik, zelta jatorriko hitz gehiago egon beharko luke euskal lexikoan. Bi arrazoi egon daitezke hori horrela ez izateko: batetik erromatarren garaian izan zuten harremana ez zela askoz ere lehenagokoa, eta bestetik, zelta hizkuntzetatik euskarara igarotako maileguak kulturarekin zerikusia duten alorretan izan zirela gehienbat, eta latin jatorriko hitzek ordezkatu zituztela ondoren.
Baxoa
Baxoa (frantsesez Baccalauréat, hizkuntza kolokialean bac eta lehenago bachot ) frantses estatuan Goi Mailako ikasketak egin ahal izateko ezinbestean eskuratu behar den titulua da.
Titulu bateratua da, Frantziako Errepublika osoan proba berberak egiten dira egun jakin batean, gero erkaketak-eta egin ahal izateko.
Ezaugarriak
Bere bertsio modernoan Napoleon Bonapartek 1808ko martxoaren 17ko dekretu baten bidez sortu zuen; Europako azterketarik zaharrenetakoa da.
Lizeoetan prestatzen den batxilergoa amaitu ostean egiten da eta ikasketei balio ofiziala ematen dienez unibertsitateetako ateak zabaltzen dizkie ikasleei, batzuek bestelako berezko probak ere eginarazten badizkie ere. Selektibitatean ez bezala, nota azterketa honen arabera kontatzen da eta ez da lizeoan lortutakoa kontuan hartzen. Lizeoko bigarren urtea amaitzen denean ikasgai batzuen azterketa egiten dute eta gainontzekoak Terminala amaitzean. Gehienezko nota 20 da; 8 baino gutxiagorekin hurrengo urtean ikasleak azterketa errepikatu behar du, 8 eta 10 artean bigarren aukera du (idatziz aprobatutako bi gai ahoz eginez), hortik gora gainditu egiten da hiru nota desberdinen arabera: "Nahiko ondo" (12-13), "Ondo" (14-15), "Oso ondo" (16 edo gehiago). Azterketak ekainaren amaieran egiten dira.
Iparraldean, euskaraz irakasten duen Seaska ren Bernat Etxepare Lizeoko ikasleek ere frantsesez behar dute azterketa hau egin, bizpahiru gai bakarrik euskaraz egin ditzaketenean. Baxoa erabat euskaraz egiteko eskubidea errebindikatzen du "Baxoa Euskaraz!" elkarteak.
Motak
Hiru mota daude:
Xfwm
Xfwm Leiho kudeatzaile (Windows Manager) bat da Xfce mahaigaineko ingurunerako lehenetsia. Konposaketa kudeatzaile propioa hornitzen du; honetan lehenbizikoa izan zen. Teklatuko lasterbideak onartzen ditu eta grafikoki guztiz moldagarria da.
Kanpo estekak
Xfce
Kuna (Idaho)
Kuna Idahoko hiri bat da. Ada konderrian kokatua dago. 2010ean 15,210 biztanle zituen, 468.14 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 4531
NGC 4531 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Alex Sardui
Alex Sardui Agirre (Gernika, Bizkaia, 1966ko azaroaren 18a) Gatibu musika taldearen abeslaria da.
Euskal Telebistako hainbat saiotan parte hartu izan du aurkezle edo kolaboratzaile moduan, esaterako, Urko Aristirekin batera Bi errepidean saioan aurkezle.
Gatibutik aparte, Alex Sarduik nobela bat idatzi du, Esan eta egin (Baga Biga, 2013).
Hasierako urratsak
Txikitan abesbatzan kantatzen zuen. 1990eko hamarkadan Exkixu rock taldearen partaide izan zen lehenbizi eta Ikastolen Elkarteak eta Labayru Ikastegiak ekoitzitako Urte-Sasoiak bildumaren Txulufrina eta Arrosa proiektuan parte hartu zuen 1999an.
Gatibu
Alex Sardui abeslariak (ordurako Exkixu taldeko kide ohia zen) eta Haimar Arejita gitarristak sortu zuten Gatibu taldea 2002an. Biek Txulufrina eta arrosa herri-kantuen diskoan parte hartu zuten, eta elkarlan horretatik sortu zen talde bat eratzeko proiektua. Gaizka Salazar (bateria) eta Mikel Caballero (baxua) dira beste bi taldekideak. Zoramena lehen diskoa kaleratu zutenez geroztik, gazte askoren arreta bereganatu dute, gauaz, sexuaz edota maitasunaz bizkaieraz abesturiko kantu fresko eta zuzenei esker.
1995eko Korrikako abestia (1994)
Sarduik parte hartu zuen 1995eko Korrikako abestia kantatzen. Kepa Junkerak (musika) eta Edorta Jimenezek (hitzak) egin zuten kanta. Abestia grabatzerako orduan garai hartan sona handia zuten hainbat artista azaldu ziren; Maixa ta Ixiar, Alex Sardui, Kepa Junkera eta Gorka Sarriegi.
Badator Marijaia abestia (1997)
Sarduik parte hartu zuen Badator Mari Jaia abestiaren grabaketan, Bilboko Aste Nagusiaren abesti ofizial edo himnoa bihurtu zen horretan, 1997an sortutakoa. Edorta Jimenez idazleak letrak eta Kepa Junkera trikitilariak musika eta moldaketa egin zituzten. Parte-hartzaileen artean Ibon Koteron, Natxo de Felipe, Anton Latxa, Alex Sardui, Francis Diez, Gorka Sarriegi eta Ixiar Oreja abeslariak izan ziren.
Telebista saioak
Euskal Telebistako hainbat saiotan parte hartu izan du aurkezle moduan, kolaboratzaile moduan edo puntualki, besteak beste saio hauetan: Urko Aristirekin batera Bi errepidean saioan aurkezle, Bago!az lehiaketan epaile, Euskalduna naiz, eta zu?, Gure kasa (telebista saioa), Egunak egin du, ETBko urte amaierako kanpaiak, ETBko Gabon Gauak, Biba zuek! ...
Bonnay (Saona eta Loira)
Bonnay Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bonnay udalerrian erroldatutako biztanleak 291 ziren. Familiak 93 ziren, horien artean 26 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 37 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 26 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Gilley (Doubs)
Gilley Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Bonnay (Saona eta Loira)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Gilley (Doubs)
Biztanleria
2007an Gilley udalerrian erroldatutako biztanleak 1.395 ziren. Familiak 540 ziren, horien artean 140 pertsona bakarrekoak ziren (68 bakarrik bizi ziren gizonak eta 72 bakarrik bizi ziren emakumeak), 148 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 216 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Bonnay (Saona eta Loira)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 175 ziren, horien artean 93 aktiboak ziren eta 82 inaktiboak ziren. 93 pertsona aktiboetatik 82 lanean zeuden (48 gizon eta 34 emakume) eta 11 langabezian zeuden (3 gizon eta 8 emakume). 82 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 45 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gilley (Doubs)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Bonnay (Saona eta Loira)
Diru sarrerak
2009an Bonnay udalerrian 93 unitate fiskal zeuden, 222 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.580,5 euro zen.
Gilley (Doubs)
Etxebizitza
2007an 617 etxebizitza zeuden, 555 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 36 hutsik zeuden. 455 etxeak ziren eta 160 apartamentuak ziren. 555 etxebizitza nagusietatik 396 bere jabearen bizilekua ziren, 140 alokairuan okupaturik zeuden eta 19 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 29 etxek bi zituzten, 67 etxek hiru zituzten, 113 etxek lau zituzten eta 340 etxek bost zituzten. 464 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 266 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 255 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lapwai (Idaho)
Lapwai Idahoko hiri bat da. Nez Perce konderrian kokatua dago. 2010ean 1,137 biztanle zituen, 20.72 kilometro koadrotan banatuta.
Gilley (Doubs)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 897 ziren, horien artean 721 aktiboak ziren eta 176 inaktiboak ziren. 721 pertsona aktiboetatik 703 lanean zeuden (388 gizon eta 315 emakume) eta 18 langabezian zeuden (5 gizon eta 13 emakume). 176 pertsona inaktiboetatik 59 erretiraturik zeuden, 66 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Bonnay (Saona eta Loira)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Bonnay udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 837 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gilley (Doubs)
Diru sarrerak
2009an Gilley udalerrian 584 unitate fiskal zeuden, 1.446,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.473 euro zen.
Bonnay (Saona eta Loira)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gilley (Doubs)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 21 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 4 zurginak, 2 iturginak, 3 argiketariak, 2 ile apaindegiak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 1 okindegi zen eta 2 harategiak ziren.
2000. urtean Gilley udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.166 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Exiliboa placata
Exiliboa placata Exiliboa generoko animalia da. Narrastien barruko Boidae familian sailkatuta dago.
Gilley (Doubs)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Uniontown (Washington)
Uniontown Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Whitman konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Xarchiver
Xarchiver mahaigainarekiko independentea den artxibo kudeatzaile arina da. GTK+ 2 liburutegiarekin garatua izan da Giuseppe Torelli-gatik.
Hurrengo artxibo formatuak jasaten ditu: 7-zip, arj, bzip2, gzip, rar, lha, lzma, lzop, deb, rpm, tar eta zip. Artxibo ezberdinetako fitxategien barnean kopiaketa, ebakitze, itsaspen eta berrizendapen ekintzak onartzen ditu ere. Pasahitzezko zein 7-zip motako enkriptazioa onartzen du.
Ancistrus gymnorhynchus
Ancistrus gymnorhynchus Ancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
La Paz (Hego Kalifornia Beherea)
La Paz Mexiko ipar-mendebaldeko hiria da, Hego Kalifornia Beherea estatuko hiriburua, eta La Paz udalerriko herriburua. Kaliforniako penintsularen hegoaldean dago, Kaliforniako golkoaren ertzean. 2010ean hiriak 215.178 biztanle zituen, eta 251.871 biztanle udalerriak.
Fontevivo
Fontevivo Italiako udalerri bat da. Parmako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fontevivok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lankin (Ipar Dakota)
Lankin Ipar Dakotako hiri bat da. Walsh konderrian kokatua dago. 2010ean 98 biztanle zituen, 0.89 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 4532
NGC 4532 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Hipolita
Greziar mitologian Hipolita (Ιππολύτης) amazonen erregina da, bere aita zen Ares gerraren jainkoak oparitu zion gerriko baten jabea zena.
Anda (argipena)
Anda eta anda hitzek adiera zenbait dituzte:
Hipolita
Heraklesen bederatzigarren lana, hain zuzen, gerriko hori lortzea izan zen, Admete Euristeoren alabak eskaturik. Istorioaren bertsio batean, Hipolita Heraklesez maitemindu zen, eta gerrikoa bere gogoz ematen zion. Beste bertsio baten arabera, Heraklesek gerrikoa Hipolitaren ahizpa zen Melanipa bahituz eta erreskate gisa gerrikoa bera eskatuz lortu zuen.
Heraklesek gerrikoa lortu ondoren, Teseok, Heraklesen lagunetako batek, Hipolitaren beste ahizpa bat, Antiope bahitu zuen. Amazonek orduan erasotzen dute (Hera jainkosak, Heraklesen etsaia zenak, Herakles amazonak eraso edo Hipolita bahitzeko zegoelako asmo txarreko zurrumurrua zabaldu baitzuen), baina Teseok eta Heraklesek gerrikoarekin eta Antioperekin ihes egiten dute. Beste bertsio baten arabera, Heraklesek Hipolita hil zuen ihesaldian. Antiope salbatzeko, amazonek Atenas erasotzen dute, baina kale, bertsio batzuetan, eraso horretan Antiope hiltzen delarik.
Bertsio askotan, Teseo Hipolita edo Antioperekin ezkontzen da, eta Hipolito izeneko seme bat dute. Teseo, azkenik, Fedrarekin ezkontzen da, bere aurreko emaztea utzi edo hau erditzean hil ondoren. Teseo Hipolitarekin ezkonduta egon eta uzten duen bertsioan, amazona mendeku hartzen saiatzen da, gainontzeko amazonak Teseo eta Fedraren ezkontzara eraman eta guztiak akabatzeko asmoz, baina porrot egiten du, bertsioen arabera Teseoren gizonek edo Pentesilea amazonak hila baita.
Jatorria
Konstelazio osoak, dirudienez, badu goialdean zeozer lotuta, Andromedaren sakrifizioaren greziar mitoan kate batekin identifikatzen dena. Beste istorio batzuek ezpata batekin identifikatzen dute (konstelazioaren zati diren katearen zatiak kendurik), konstelazioa gerlari amazona bat dela aditzera emanez, beharbada Hipolita.
Eguzkiaren ibiliaren norantzan, Andromeda ostean Pleiadeak daude, greziar mitologian zazpi ahizpatzat hartzen direnak. Hipolitaren gerrikoa lortu ondoren, Heraklesek emakume talde bati aurre egin behar izan zion, amazona gehiagori, alegia.
Izen bereko beste pertsonaia batzuk
Hipolita izena honako hauei ere ematen zaie:
Rabi' al-thani
Rabī’ al-Thānī (arabieraz ربيع الثاني) edo Rabī` al-Ākhir (ربيع الآخر) islamiar egutegiaren laugarren hilabetea da. Izenak euskaraz "bigarren udaberria" esan nahi du.
Islamiar egutegia ilargiaren araberakoa denez, urtea eguzkiaren araberakoa den gregoriotar egutegia baino 15 egun laburragoa da. Horrexegatik rabi' al-thania ez da urtero gregoriotar egutegiko egun berean hasten. Azken urteetako rabi' al-thania data hauetan da:
Berritzegune
Berritzeguneak ikastetxeei eta irakasleei Prestakuntza eta Hezkuntzaren Berrikuntzan laguntzeko Euskal Autonomia Erkidegoko zentroak dira. 2001. urtean sortu ziren EAEko 6ko 15/2001 Dekretuaren bidez. Hezkuntza sistemaren beharkizunetara eta berarekiko giza eskakizun berrietara moldatzen laguntzeko sortu dira. Berritzeguneak eskualdeka eta lurraldeka eratzen dira, eta unibertsitatez kanpoko irakaskuntza-mailetara zuzentzen dira.
2009. urtean Berritzegune Nagusia sortu zen, (ikus EAEko 40/2009 Dekretua ).
Coglor
Coglor edo Caulor, Zaragozako Plasencia de Jalón udalean dagoen herri hustua da. Jalón ibaiaren ertzean dago, Plasencia de Jalónen hegoaldean. Betidanik musulmanen auzoa edo aljama bezala ezagutu da. Moriskoen kanporaketa ondoren, XVII. mendean hustuta betirako gelditu zen.
Nelson Pereira Dos Santos
Nelson Pereira Dos Santos (São Paulo, 1928ko urriaren 22a — Rio de Janeiro, 2018ko apirilaren 21a) brasildar zinemagilea izan zen.
Bruno Fratus
Bruno Giuseppe Fratus (Macaé, 1989ko ekainaren 30a) estilo libreko brasildar igerilaria da. Urrezko eta zilarrezko domina izan zen 2011ko Joko Panamerikarretan eta laugarren postuan sailkatu zen 50 m librean 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan. Brontzezko domina 50 metro librean Kazaneko 2015eko Munduko Kopan eta Tokyo 2020ko Joko Olinpikoetan.
Ibilbidea
2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan, Fratus 50 metro libreko finalera iritsi zen, 21,61 markarekin laugarren postua lortuz, César Cielo k brontzea irabazteko egin zuen denboratik 2 ehunenekora, 21,59rekin.
2013ko maiatzean, Fratusi ebakuntza egin zioten eskuineko sorbaldan bi urteko lesioa konpontzeko.
2015eko Munduko Igeriketa Txapelketan, Fratusek bere lehen domina irabazi zuen Munduko Txapelketan 50 metro librean, eta bertan brontzezko domina irabazi zuen, 21,55 denborarekin. Laugarren amaitu zuen 4 × 100 metro librean, Marcelo Chierighini, Matheus Santana eta João de Luccarekin batera. César Cielok ez zuen finala igeri egin, nahiz eta txapelketan parte hartu, sorbaldan mina sentitzen zuelako; eta seigarrena 4 × 100 metro libre mistoan, Matheus Santana, Larissa Oliveira eta Daynara de Paula rekin batera, Hego Amerikako errekorra hautsiz 3:25.58 denborarekin.
2016ko Rio de Janeiroko Joko Olinpikoetan parte hartu zuen, 50 metro libreko proban, seigarren postua lortu zuen finalean.
2017ko Budapesteko Munduko Igeriketa Txapelketan, 4 × 100 libre erreleboan, Cielo, Bruno Fratus, Marcelo Chierighini eta Gabriel Santosek osatutako Brasilgo taldeak emaitza historikoa lortu zuen zilarrezko domina lortuz, Brasilgo emaitzarik onena lortuz munduko Txapelketan. Brasilek 2009ko Hego Amerikako errekorra hautsi zuen, oraindik bainujantzi berezien garaian, 3:10.34 denborarekin, AEBetako taldearekiko 0,28 segundo eskasera. Fratusek bere bizitzako denborarik onena egin zuen lasterketan, 21s27, horrela zilarrezko domina irabazi zuen. Fratus-ek César Cielo-ren marka onena hautsi zuen proba honetan bainujantzi berezirik gabe (21s32). Gainera, Brasilen 4 × 100 metroko estiloen erreleboan parte hartu zuen finalerdietan, finalera sailkatuz.
2018ko irailean, Fratusi ebakuntza egin zien sorbaldako azpeskapularreko tendoiaren haustura partziala zuzentzeko, trebetasun garrantzitsuak galduz.
2021eko abuztuaren 1ean, 50 metro libreko proban, brontzezko domina irabazi zuen Tokyo 2020ko Joko Olinpikoetan, 21,57 denborarekin Caeleb Dressel eta Florent Manaudouren atzetik.
Martinita
Martinita silikato motako minerala da eta fedorita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Martinita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Manuela Varela
Manuela Varela Quintas (Donostia, ) galiziar aktorea da, telebistan eta antzerkian aritutakoa. Gurasoak galiziarrak ditu eta, bederatzi urte zituela, Galiziara itzuli zen.
Egulbati
Egulbati Eguesibarreko etxagunea da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herria hutsik dago.
Lava Hot Springs (Idaho)
Lava Hot Springs Idahoko hiri bat da. Bannock konderrian kokatua dago. 2010ean 407 biztanle zituen, 17.49 kilometro koadrotan banatuta.
Unity (Maine)
Unity Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Waldo konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sandokan
Sandokan Emilio Salgari idazle italiarrak idatzitako zenbait eleberriren protagonista nagusia da.
Sandokanen abenturak, Asia hegoekialdean gertatzen dira (nagusiki India, Borneo eta Malasian) XIX. mendearen erdialdean (eleberriek data zehatzak ematen dituzte). Sandokan, britainiarretaz mendekatzea zin egin duen Borneoko printze bat da, britainiarrek, tronutik kendu eta bere familia hil baitzuten. Horregatik, piraterian aritzen da, Malasiako Tigrea ezizenarekin. Horretarako, Borneoko daiakarrez eta malasiarrez osatutako tripulazio baten erabateko leialtasuna du.
Sandokanen lagunik nagusienak Yañez portugaldarra, Tremal-Naik bengalarra eta Kammamuri mahratarra dira.
Moldaketak
Sandokanen eleberriak komikietara eta zinemara askotan moldatu izan dira.
Bereziki, nabarmentzekoak dira Sandokan eta Malasiako Tigreak izeneko film luzea (italiarra, frantziarra, espainiarra eta estatubatuarra), Steve Reeves protagonista zuena, eta 1976ko Sandokan italiar telesaila. Sail hori ordu erdiko hamabi atalekoa da, Sergio Sollimak zuzendua, eta protagonistatzat Kabir Bedi indiar aktorea duena. 1970eko hamarkadan, sailak arrakasta handia izan zuen Espainia eta Italian.
1996an eta 1998an, telesail horren jarraipenen protagonista ere izan zen Kabir Bedi.
Lansford (Ipar Dakota)
Lansford Ipar Dakotako hiri bat da. Bottineau konderrian kokatua dago. 2010ean 245 biztanle zituen, 0.9 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 4533
NGC 4533 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Ernst Wilhelm Leberecht Tempelek aurkitu zuen n.
Unity (New Hampshire)
Unity Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Sullivan konderrian dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Parasuta gouldii
Parasuta gouldii Parasuta generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago. Mendebaldeko Australiaren hegoaldean bizi da.
XTerminal
Xterminal objektuetara orientaturiko erabiltzaile interfazea da, bezero-zerbitzari arkitekturarekin. Bere helburu nagusia UNIX sistema eragileetarako interfaze lagunkorra osatzea da. C++ lengoaian testu-oinarriko aplikazioak eraikitzeko diseinaturik dago.
Objektuetara orientaturiko liburutegi oso batez osatuta dago, barne hartuz leiho anitz eta gainjarriak, menu irekigarriak, elkarrizketa eta baieztapen kutxak, botoiak, desplazamendu barrak, sarrera lerroak, botoi erradialak, eta abar. Sagu euskarria, objektu kudeaketa aurreratua, gertaera kudeaketa eta objektu arteko komunikazioa hornitzen dira ere, programatzaileentzako eskuliburu oso batekin batera.
Ancistrus heterorhynchus
Ancistrus heterorhynchus Ancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Bellbergita
Bellbergita silikato motako minerala da eta zeolite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Bellbergita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Parasuta nigriceps
Parasuta nigriceps Parasuta generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Unity (Wisconsin)
Unity Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Clark konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Toni Kroos
Toni Kroos (Greifswald, Alemania, 1990eko urtarrilaren 4a) alemaniar futbol jokalaria da, erdilari postuan jokatzen duena. Gaur egun, Espainiako LaLiga EA Sports-eko Real Madrilen jokatzen duena.
XXI. mendeko erdilari onenetariko bat dela esaten da. Palmaresari dagokionez, Kroos historiako jokalari ohoretuenetarikoa da: Kluben arteko Munduko Kopa gehien irabazi duen jokalaria da (6 aldiz), baita Txapeldunen Liga ere (5 aldiz, beste hainbat jokalarirekin batera); 4 aldiz Real Madrilekin eta beste bat Bayern Munichekin.
Ardara (Donegal)
Ardara (irlanderaz Ard an Rátha) Irlandako Donegalgo konderrian dagoen udalerri bat da. N56 errepidean kokatua dago. 2006ko erroldaren arabera 578 biztanle zituen.
Agaete
Agaete Kanaria Handia uhartean eta Las Palmasko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da. Las Palmas Kanaria Handikoa hiriburutik 30 kilometrotara dago. Historikoki, Agaeteko ekonomia iturri nagusienak nekazaritza eta arrantza izan dira, baina gaur egun turismoa da.
Ondasun nabarmenak
El puerto de las Nieves itsas-portua edota Los Berrazales, landarediz inguraturiko sakana. Azken ingurualde honetan Tamadabako pinudia dago, non nekazal hotel zahar bat dagoen. Horrez gain, udalerri honetan oso ospetsua den el Dedo de Dios edo Roque Partido egitura harritsua dago. El Dedo de Dios giza-eskua itxurazko egitura da, baina 2005ean Delta ekaitz tropikalak goialdea kaltetu zuen, hatza botata.
Nabarmentzekoa da El Puerto auzoko Elurretako Andre Maria baseliza, 1532ko hilburu baten ondoren eraikiarazita, uharteko konkistatzaileen eginiko 1481eko dorre-gotorleku ondoan.
Positibismo
Positibismoa benetako ezagutza zentzumenen esperientzian oinarritu behar dela ezartzen duen korronte epistemologiko bat da. Aldi berean, ezagutza lortzeko ikerketa filosofiko espekulatiboaren baliorik eza baieztatu eta positibismoa bera filosofia ez-metafisiko eta positibo berri moduan defendatzen dute positibistek. Horrela, behaketazko esperientzia da positiboa den informazio bakarra eta beste guztia metafisika besterik ez da. Positibismoa ikuspuntu gisa Francis Baconen eskutik etorri eta Ilustrazioarekin garatu bazen ere, positibo terminoa XIX. mendean sortu zen, Auguste Comte filosofo eta soziologoaren eskutik.
Positibismoa enpirismoarekin eta zientismoarekin lotzen da. Enpirismoak ezagutza esperientziatik etorri behar dela baieztatzen duen pentsaera da; zientismoak, bere aldetik, zientzia naturalen metodoak ikerkuntza arlo guztietan, dela filosofian, dela gizarte zientzietan, dela bestelakoan, erabiltzen ahal direla defendatzen du. Hala ere, natura zein gizarte zientzialari frankok onartzen dute behatzaileak berak eta pentsamenduaren egituraren mugak desitxuratzen dutela behaketa, errealitatearen isla murritza emanez horrela.
Historian zehar positibismo korronte ezberdinak izan dira. Auguste Comte aitzindari zuen korronteari positibismo soziala deitu izan zaio, positibismoa gizartearen aro moduan ulertzen baitzuen, erlijiotik filosofiara eta filosofiatik zientzia positibora, bere hiru aroetako legearen arabera. XIX. mendeko bukaeratik Munduko Lehenengo Gerrara bitartean, Ernst Mach eta Richard Avenarius positibismo kritikoa edo empiriokritizismoa garatu zen, zientzia positiboak garatu beharreko kontzeptuak eta metodoak zehaztu egin behar zirela ezartzen zuela. Joera honen garapen moduan, positibismo logikoa garatu zen, zeina hizkuntzaren azterketa zehatza egiten baitzuen zientziari oinarri berriak eskaintzeko asmoz, Ludwig Wittgenstein, Bertrand Russell eta Gottlob Fregeren eskutik.
Ezaugarriak
Positibismoaren jatorria XIX.mendean eta XX. mendean dago, eta Auguste Comte filosofoaren teoria positibistan oinarritzen da, eta psoitibismoa landu zuten beste autoreen artean Durkheim, Mill, Popper...etb. dira.
Paradigma positibista zientzia fisiko eta naturalen azterketa eredu gisa hartu zen,eta arlo sozialetan eta hezitzailetan sartu zen geroago. Ikuspegi horren bidez, errealitatea sinplea, zatigarria eta bakarra da. Zientzia naturalen paradigmatzat hartzen da ustezko oinarrizko balio determinatuengatik:
Paradigma positibistan, helburu zientifikoek lehentasuna dute subjetuek expresatzen dituzten balioen eta testuinguruaren aurretik, munduan era neutral baten bidez aztertu nahi baitu, orokortu daitezkeen erantzunak lortzeko helburuarekin. Bere metodologia, beraz, zientzia sozialen metodo hipotetiko-deduktiboa da, hau da, aztertutako gaiak menpekoak edo askeen artean bereizten ditu, orokortze prozezuak kausa-efektuan oinarrituz.
Egin Kantu (CD)
Historia
2007 urtean argitaratu zen, 2007ko ekainean plazaratu zen. Irurako estudioetan grabatu zen. Elkar argitaletxeak eta EITB Mediak ekoitzi zuten.
Egin Kantu! proragamaren irabazle izandako laurek grabatu zuten diskoa: Maialen Diez, Oihan Larraza, Beñat Urkiola eta Ane Gonzalez.
Horrez gain, Betizu Taldeko Telmo Idigoras abeslariaren kolaborazioa eduki zuten ere.
Lau irabazleek (Maialen Diez, Oihan Larraza, Beñat Urkiola eta Ane Gonzalez) bizpahiru kontzertu eman zituzten Euskal Herriko hirietan 2007 eta 2008 urteetan (besteak beste, Betizuren urteroko festan).
CDa, edukia
CDak hamahiru abesti zituen:
Bellidoita
Ezaugarriak
Bellidoita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 - 2 da.
Iñigo Urbieta
Iñigo Urbieta Rodríguez (Irun, 1993ko uztailaren 15a- ) euskal herritar futbolari bat da. Real Union gipuzkoar klubean jokatzen du atzelari gisa.