cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hiroshima eta Nagasakiko bonbardaketa nuklearrak
Bi jaurtiketak
Nagasaki bonbardatua izan zenetik sei egunera, abuztuaren 15ean, Japonia aliatuen aurrean errenditu zen, eta irailaren 2an errendizio-akta sinatu zuen; halaxe amaitu ziren Pazifikoko Gerra eta Bigarren Mundu Gerra. Alemaniak maiatzaren 7an jadanik sinatua zuen bere errendizio-akta, eta bukatua zen Europako gerra. Bonbardaketen ondorioz, okupatutako Japoniak «hiru printzipio antinuklearrak» onartu zituen, bere buruari arma nuklearren jabe izatea, fabrikatzea eta bere lurrean hartzea debekatzeko. Historialarien artean, oraindik eztabaidatsua da Hiroshima eta Nagasakiko bonbardaketen garrantzi etiko eta estrategikoa.
Maixux Rekalde Urdanpileta
Euskaltzaletasuna
Azken urteak Oiartzungo Petra Lekuona zahar etxean eman zituen, Alzheimerren gaitzak jota. 2011an agertu zitzaizkion gaixotasunaren lehen zantzuak eta honi aurre egiteko terapiak euskaraz ez egoteak saioei uko egitera bultzatu zuen, orduan ere bere euskaltzaletasuna adierazita. Hizkuntzaren Behatokiak bideoan jaso zuen bere testigantza. eritasun horren ondorioz hil zen 2022ko urtarrilaren 6an Oiartzungo Petra Lekuona zahar-etxean.
Telmatobius hockingi
Telmatobius hockingi Telmatobius generoko animalia da. Anfibioen barruko Telmatobiidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Murrayfield
, Eskoziako Edinburgh hiriburuaren erdigunean dagoen auzo bat da.
Bertan, izen berdineko Murrayfield estadio ospetsua dago, munduko errugbi edstadio garrantzitsuenetako bat dena.
Tetradekagono
Geometrian, tetradekagonoa hamalau alde eta hamalau angelu dituen poligonoa da.
Propietateak
Aldearen luzera a bada:
Sorsk
Sorsk (Сорск; khakaseraz: Сорығ) Errusiako hego-erdialdean dagoen Khakasiako hiria da. Kuznetsk Alatau mendilerroaren ekialdeko isurialdean dago, Abakan hiritik 145 km ipar-mendebaldera. 2010ean 12.143 biztanle zituen.
Fuencaliente
Fuencaliente Ciudad Realgo udalerria da, Valle de Alcudia eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.145 biztanle zituen.
NGC 2420
NGC 2420 izar kumulu bat da, Gemini konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Hermannstein gaztelua
Hermannstein gaztelua Alemania ko Erdi Aroko gotorleku baten aztarnategi arkeologiko a da.
Kokapen geografikoa
Gaztelu aren aztarnak Waltershausen udalerrian daude (Turingia, Gotha barrutia), Schnepfenthal auzoan, Wachkopf izeneko mendixkan (456 m.). Aztarnategia Turingiako Oihanaren iparraldeko ertzean dago, Schnepfenthaletik km 1 hegoaldera.
Gazteluaren oinetan Erdi Aroan Friedrichrodatik Gotha ra zihoan bidea pasatzen da.
Deskribapena
Gotorleku aren hondarrak 100 m inguruko luzera duen eremu batean hedatzen dira, Wachkopf gailurreraino. Mendebaldean lau lubaki estu ikus daitezke, harresi aren aztarnetatik distantzia gutxira. Zorua mailakatua dago, antzina bertan izandako eraikinen arrastoak izanik. Monumentu gune babestua da, gaur egunean basogintza rako erabiltzen dena.
Historia
Bere eraikuntza, erabilera eta suntsipena Turingiako Ondorengotza Gerraren (1247–1263) testuinguruan ulertu behar dira. Tradizioaren arabera, gaztelua 1260an suntsitua izan zen, bertako guarnizioak Reinhardsbrunn monasterio ra sartzeko bideak blokeatu zituenean.
1419ko kronika batean gaztelua Steinfirst izenarekin aipatzen da, Döllstädt-eko Jaunen gotorleku gisa.
Bere kokapena dela eta, talaia militar bezala hainbat alditan erabilia izan da; azkenengotz Hogeita Hamar Urteko Gerran, Gothako Ernst duke aren ekimenez.
Toponimia
Wachkopf izena ("Talaia burua") 1512. urtetik dokumentatua dago, eta gaur arte erabiltzen da.
Herrmannstein izena, berriz, ("Hermann-en haitza") eraikitzaile posible baten izena dirudi.
Steinfirst ("Mendi bizkarreko haitza") eta Steinfurt ("Mendate ko haitza") gazteluaren hurbileko basoetako parajeen izenak dira, kronika zaharretan jasoak eta oraindik ere erabiltzen direnak.
Bestelako jakingarriak
Reinhardsbrunn jauregi ko parkeko harrizko lauza bat Hermannstein gaztelutik jasoa omen da.
1988an, Waltershausen-eko Michael Thiem margolari ak gazteluaren errekreazioa irudikatzen zuen horma-irudia margotu zuen Hermannstein jatetxean (gaur egun desagertua dago).
Ilmari Hannikainen
Toivo Ilmari Hannikainen (1892 ko urriaren 19 a, Jyväskylä; † 1955 eko uztailaren 25 a, Kuhmoinen) finlandiar konposatzaile a izan zen.
Pekka Juhani Hannikainen en semea, Helsinkiko Unibertsitate an ikasi zuen 1911tik 1914rako tartean. Segidan Vienako Musika Akademia n ikasi zuen Franz Schreker ekin, 1915tik 1917ra Alexander Siloti rekin San Petersburgo n eta 1919an Alfred Cortot ekin Paris en. Jarraian piano-irakasle gisa lan egin zuen kontserbatorioan eta beranduago Helsinki ko Sibelius Akademia n irakasle gisa.
Opera bat, pianorako kontzertu a, pianorako kuartetoa, pianorako konposizio aunitz eta Lieder rak konposatu zituen.
Sutor, ne ultra crepidam
Sutor, ne ultra crepidam latinezko esapidea da eta, hitzez hitz, esan nahi du "Zapatari, ez krepidaren gainetik".
Paul Amadeus Pisk
Paul Amadeus Pisk (Viena, 1893 ko maiatzaren 16 a; † Los Angeles, 1990 eko urtarrilaren 12 a) musikologo eta konpositore austro-estatubatuarra izan zen.
Bizitza
Paul Pisk musikologian doktoratu zen Vienako Unibertsitatea n 1916an Guido Adler rekin. Ondoren Vienako Kontserbatorioan ikasi zuen eta Arnold Schönberg eta Franz Schreker irakasleengandik jaso zituen lezioak. Jarraian, Vienako Kontserbatorioan eskola emateari ekin zion, baita hainbat vienar unibertsitate entzutetsuetan ere, bereziki Volkshochschule Volksheim Ottakringen, non Kurt Pahlen ekin aholkulari gisa lan egin zuen 1932 eta 1934 artean. Bere ikasleen artean Leopold Spinner zegoen. 20ko hamarkadatik aurrera austriar Droit Humain aren Vienako Logia ren partaide izan zen.
Emanaldi Musikal Pribatuetarako Elkarte aren zuzendaritza-batzordearen kide, idazkari eta pianista izan zen ere bai. Musika Garaikiderako Nazioarteko Elkartea ren sortzaileetako bat izan zen eta, 1920tik 1928ra arte, Musikblätter des Anbruch aldizkariaren koeditorea eta Arbeiter-Zeitung aren argitaratzaile musikala. 30eko hamarkada n Musik der Gegenwart (alemanez "gaur egungo musika") kontzertu-zikloa sortu zuen, zeinen jarraipenaz Friedrich Wildgans arduratu zen 1936tik 1938ra.
1936an judutar zelako Estatu Batuetara erbesteratu zen. Redlandseko Unibertsitatea n, Kalifornia n (1937-1951), Texasko Unibertsitatea n Austin en (1951-1963) eta Washingtoneko Unibertsitate an Saint Louis en (1963-1972) irakatsi zuen. Piskek orkestra-lanak, ganbera-musika, balletak eta abestiak konposatu eta musika teorikoko lanak idatzi zituen.
Balqa (muhafazah)
Balqa (البلقاء, Al Balqā’) Jordaniako 12 muhafazah edo probintzietako bat da. Erdialdeko eskualdean kokatua, 1.120 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 556.600 biztanle zituen 2020an. Hiriburua Al-Salt da.
Barrutiak
Probintzia 5 barrutitan (liwa) banaturik dago:
Amblyraja doellojuradoi
Amblyraja doellojuradoi Amblyraja generoko animalia da. Arrainen barruko Rajidae familian sailkatzen da.
Chaunax flavomaculatus
Chaunax flavomaculatus Chaunax generoko animalia da. Arrainen barruko Chaunacidae familian sailkatzen da.
Osloko elizbarruti katolikoa
Osloko elizbarrutia (Oslo katolske bispedømme, Dioecesis Osloënsis) Erromatar Eliza Katolikoaren norvegiar elizbarruti bakarra da. 1953ko ekainaren 29an elizbarruti egin zen. Apezpikuaren egoitza Oslon dago. Egun apezpikua Bernt Ivar (Markus) Eidsvig da.
Lipaugus fuscocinereus
Lipaugus fuscocinereus Lipaugus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cotingidae familian sailkatua dago.
Barbus aspilus
Barbus aspilus Barbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Banjo
Banjoa hari instrumentu bat da. Lau, bost, sei (banjo gitarra) edota hamar hariz eta 35 edo 40 cm zentimetro inguruko diametroa duen egurrezko eraztun batez osatzen da, azken hau plastiko edo larruz estalirik doalarik. Larruzko estalkia eta egurrezko eraztuna metalezko torlojuz elkarloturik doaz (baita ondoren gehitzen zaion egurrezko durundagailua ere). Banjoa osatzen duten material ezberdinen nahasketak banjoaren ezaugarri nabarmena den soinua lortzen dute.
Oldisleben
Oldisleben Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Guillermo Cabrera Infante
Guillermo Cabrera Infante (Gibara, 1929ko apirilaren 22a - Londres, 2005eko otsailaren 21a ) kubatar idazle eta zinemarako gidoi-egilea izan zen. Kubatik alde egin ondoren britainiar hiritartasuna eskuratu zuen. 1997an Cervantes saria eman zioten.
Bizitza
Kubako zinemakoteka sortu zuen eta Kubako iraultzako lehen urteetan Lunes de la Revolución literatura aldizkariko zuzendaria izan zen. 1954. urtetik aurrera zinema kritikaria izan zen. Fidel Castroren politikaren aurkako izanik, 1962. urtean Kubatik alde egin eta Britainia Handian hartu zuen bizitokia. 1960. urtean Así en la paz como en la guerra (Gerran bezala bakean ere) ipuin-bilduma argitaratu zuen. 1963an zinemari buruzko artikuluak bildu zituen Un oficio del siglo XX (XX. mendeko lanbidea) liburuan. Argitaratu ditu, halaber: Tres tristes tigres (Hiru tigre triste, 1966); O (1975) eta La Habana para un infante difunto (Habana infante zendu batentzat) autobiografia-eleberria (1979).
Cabrera Infante Latinoamerikako beranduko barrokoko literatura eman duen idazle nagusietakoa da. Hauek izan zituen azken urteetako lanak: 1992an Mea Cuba argitaratu zuen, 1995ean Delito por bailar el chachachá, eta 1996. urtean Mi música extremada. Orobat idatzi zuen La ciudad perdida (1991) zinemarako. 1997. urtean zinemari buruzko saiakera bat idatzi zuen, Cine o sardina, eta urte horretan bertan Cervantes saria eman zioten. 1999. urtearen bukaeran El libro de las ciudades kaleratu zuen, bidaia kroniken bilduma. Urte berean 1952 eta 1992 bitartean idatzitako kontakizun-bilduma kaleratu zuen, Todo está hecho con espejos titulupean. 2000. urtean Puro humo argitaratu zuen, erretzailearen autobiografia modukoa, zinema kedunaren katalogoa eta puru erretzailearen gida.
Jon Ander Peña
Jon Ander Peña Olazabal, pilota arloan Peña II.a deituraz ezaguna (Tolosa, Gipuzkoa, ) esku huskako pilotari profesionala da. Aurrelari aritzen da, Asegarce enpresarekin. Ezker-eskuin pilota bizi jotzen du, eta joko erasokorra du. Indar handiz errematatzen du. 2016ko urriaren 8an jokatu zuen profesionaletako estreinako partida, bere jaioterriko Beotibar pilotalekuan.
NGC 2204
NGC 2204 izar kumulu bat da, Canis Major konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Animalize
Animalize Kiss talde amerikarraren 14. estudioko albuma da. Lick It Up albumak izan zuen arrakastarekin jarraituz, Animalize platino mota lortu zuen RIAAren eskutik 1984ko abenduaren 12an. 1977ko Alive II albumetik salmenta gehien izan zituen Kissen albuma da.
Mark St. John (jaoitzez Mark Norton) agertzen den album bakarra da, 1984ko apirilean Vinnie Vincent ordeztu zuena. St. Johnek esan zuen albuma grabatzen ari zirenean, bere Rockman ekipamendua erabili zuela, eta heavy ekualizazioa erabili zutela "Boston"eko soinua grabaziotik kanpora ateratzeko. Hurrengo biran zehar Kiss uztea egingo zioten Reiter's sindromea diagnostikatu ziotenean. 1984ko azaroan taldetik kanpo zegoen; bi urtetan taldean egon zen hirugarren gitarjole nagusia.
'Animalize' izenburuari buruz galdetzerakoan, Stanleyk esan zuen garai hartan jendea ordenagailuen antzera ibiltzen hasi zela, eta "musika botoiak sakatuz egitea" dibertigarria ez zela.
Kiss
eta:
Zerrendak
Albuma - Billboard (Ipar Amerika)
Albuma - UK Albums Chart (Erresuma Batua)
Singleak
Marquion
Marquion Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Qaa
Qaa (edo Qa'a), Egiptoko I. dinastiako zortzigarren eta azken faraoia izan zen. K.a. 2853tik K.a. 2828 arte gobernatu zuen, Jürgen von Beckerathen arabera.
Marquion
Biztanleria
2007an Marquion udalerrian erroldatutako biztanleak 953 ziren. Familiak 374 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 129 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 113 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Qaa
Manetonen arabera, 26 urteko erregealdia izan zuen, eta Bienekes deitzen du, Sexto Julio Afrikanoren arabera, Ubientes Eusebio Zesareakoaren arabera edo Vibentis Eusebioren bertsio armeniarraren arabera.
Canton (Mississippi)
Canton Mississippiko hiri bat da. Madison konderrian kokatua dago. 2010ean 13,189 biztanle zituen, 55 kilometro koadrotan banatuta.
Fuenllana
Fuenllana Ciudad Realgo udalerria da, Campo de Montiel eskualdean dagoena.
Qaa
Abidoseko Errege Zerrendan Qebeh bezala agertzen da, eta Saqqarakoan, Qebehu bezala.
Turingo Errege Kanonak, ...behren erregealdia 63 urtekoa izan zela dio (txatala)
Palermoko Harria zatitua dago garai honi dagokion idazkunean, eta Qaaren erregealdiaren lehen urtea baino ez da agertzen. Bi Heb Sed ospatu zituen, non, errege boterea, hogeita hamar urtetik behin berritzen zen.
Noxubee konderria (Mississippi)
Noxubee konderria (Noxubee County) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Macon da. 2010eko zentsuaren arabera 11,545 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Qaa
Bere aurreko faraoia izan zen Semerkheten izena ezabatu zuen monumentuetatik, tronuaren usurpatzailetzat hartu baitzuen, Semerkhetek berak, Adyibekin egin zuen bezala.
Noxubee konderria (Mississippi)
Geografia
Noxubee konderriak 181,294 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,254 ura dira. Beste 18,004 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,37 da.
Qaa
Testigutza arkeologikoak
Bere izena, honako toki hauetan idatzia aurkitu da:
Marquion
Etxebizitza
2007an 430 etxebizitza zeuden, 390 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 389 etxeak ziren eta 39 apartamentuak ziren. 390 etxebizitza nagusietatik 278 bere jabearen bizilekua ziren, 90 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 12 etxek bi gela zituzten, 37 etxek hiru zituzten, 72 etxek lau zituzten eta 269 etxek bost zituzten. 327 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 190 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 151 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Siménfalva
Siménfalva (Șimonești) Errumaniako udalerri bat da, Hargita konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko luze-zabalean banatuta.
Batwoman (telesaila)
Batwoman, Caroline Dries-ek garatutako estatubatuar superheroi-telesaila da. 2019ko urriaren 6an estreinatu zen The CW-n.
Siménfalva
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Marquion
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 615 ziren, horien artean 425 aktiboak ziren eta 190 inaktiboak ziren. 425 pertsona aktiboetatik 378 lanean zeuden (203 gizon eta 175 emakume) eta 46 langabezian zeuden (18 gizon eta 28 emakume). 190 pertsona inaktiboetatik 72 erretiraturik zeuden, 63 ikasten zeuden eta 55 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Marquion udalerrian 397 unitate fiskal zeuden, 1.027 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.947 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 25 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 2 iturginak, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak, 5 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 supermerkatua zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 lore-denda zen.
Anouk Teeuwe
Anouk Teeuwe edo Anouk (Haga, Herbehereak, 1975eko apirilaren 8a- ) rock abeslari eta musikagile herbeheretarra da. Herbehereetako eta Belgikako musika zerrendetan arrakasta handia izan dute hainbat abestik eta 2013 urtean Eurovision Abesti Lehiaketan ordezkatu zuen bere herrialdea.
Marquion
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Marquion udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Anouk Teeuwe
Biografia
Anouk 1975ean Hagan jaio zen. Ama blues kantaria zuen eta honi esker musikarenganako interesa piztu zitzaion oso gaztetatik. Hamalau urte zituela ordea etxetik alde egin zuen eta drogarekin arazoak izan zituen. Hainbat babes etxetan bizi izan zen eta hamabost urterekin ezkontzatan abesten hasi zen bizibidea ateratzeko.
1997 urtean Bart van Veen ezagutu zuen. Bien artean Nobody's Wife abestia idatzi zuten eta arrakasta itzela izan zuen, Herbehereetako zerrendatan hainbat astetan lehen postuan egoteraino. Urte bereko amaieran Together Alone diskoa atera zuen. 1998an Herbehereetako Dutch TMF Awards eta Edison Awards sarietan abestirik onena eta artista debutari onenaren sariak eskuratu zituen.
Marquion
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Marquion udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 718 ikaslekin.
Anouk Teeuwe
Biografia
Bigarren diskoa, Urban Solitude, 1999 urtean atera zuen eta honek ere arrakasta izan zuen. "R U Kiddin' Me" izan zen disko honetako singlea. Sony diskoetxeak Estatu Batuetara deitu zuen kontratua sinatzeko baina negoziazioek kale egin zuten eta Anouk Herbehereetara itzuli zen. 2001 urtean Lost Tracks ("abesti galduak") atera zuen, aurreko diskoetako B aldko abestien bertsio akustikoak sartu zituen bai eta hainbat dueto ere. 2002an Graduated Fool diskoa atera zuen, laugarrena, artistaren diskorik "heavyena". 2003an Emakumezko artistarik onenaren sariak jaso zituen Dutch TMF Awards eta Edison Awards sarietan. 2004ko Hotel New York diskoarekin MTV Europe Music Awards sarietan artista herbeheretarren zuzeneko onenaren sariak jaso zituen 2005 eta 2006an. Hurrengio urteetan Who's Your Momma? (2007), For Bitter or Worse (2009) eta To Get Her Together (2011) argitaratu zituen.
Marquion
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Anouk Teeuwe
Biografia
2012ko urrian hurrengo urtean Suedian ospatuko zen Eurovision Abesti Lehiaketan parte hartuko zuela iragarri zuen. "Birds" izeneko abestia interpretatu zuen eta bederatzigarren postuan gelditu zen.
Hurrengo urteetan diskoak egiten jarraitu du. 2016an esate baterako bi disko atera zituen, bata urtearen hasieran eta bestea amaieran. 2018 urtean nederlanderaz egindako aurreneko diskoa atera zuen, Wen er maar aan.
Pupille (filma)
Pupille 2018ko Jeanne Herry frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
NA-6222
NA-6222 edo Sartagudako zubirako sarbide errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-6221 nafar errepideko 4,36 kilometroan hasi eta NA-123 errepidearen 5,11 kilometrora arte doa. Errepidea 2,25 kilometro luze da.
Pupille (filma)
Sinopsia
Théo jaiotza anonimo baten semeak adopzio prozesu bat izango du.
Chaunax latipunctatus
Chaunax latipunctatus Chaunax generoko animalia da. Arrainen barruko Chaunacidae familian sailkatzen da.
Jean-Étienne Esquirol
Biografia
Esquirol-ek Tolosan ikasi zuen eta bere hezkuntza Montpellier- en burutu zuen. Parisera joan zen 1799an non Hôpital de la Salpêtrière- n lan egin zuen, Philippe Pinelen ikasle gogokoena bilakatu zen. Pinelek eromena sakonki ikertu eta maison de santé (eroetxea) bat ezarri zuen ikerketa modu seguruan egiteko 1801ean. Esquirolen eroetxeak arrakasta izan zuen, 1810. urtean Parisko hamar erakunde onenen artean kokatuta izanik.
Lurra
Lurraren biraketa-ardatza bere plano orbitalarekiko okertua dago, urtaroak sortuz. Ilargiaren eta Lurraren arteko grabitazio elkarrekintzak itsasaldiak sortzen ditu, Lurra bere ardatzean egonkortzen du eta biraketa abiadura geldotzen du. Lurra da Eguzki-sistemako planetarik dentsoena eta lau planeta telurikoen artean handiena.
Jean-Étienne Esquirol
Biografia
1805ean, eromenaren kasuak sendatzeko kausak, sintomak eta bitartekotzat jotzen zituen Pasioak izeneko tesia argitaratu zuten. Esquirolek, Pinelek bezala, buruko gaixotasunaren jatorria arimaren pasioetan zegoela uste zuen eta ziur zegoen erokeriak ez zuela gaixoaren arrazoia guztiz eta ezinbestean eragiten.
Lurra
Lurraren litosfera milioika urtetan gainazalean zehar higitzen diren plaka tektoniko izeneko hainbat atal zurrunetan banatuta dago. Lurraren gainazalaren % 71 urez estalita dago. Beste guztia kontinente eta uharteak dira, bertako aintzira eta ur-ibilguak kontuan hartuta. Poloak gehienbat izotzez daude estaliak, itsas-izotzak eta Antartikako izotz-geruza barne. Lurraren barnea oraindik ere aktibo dago, burdinazko barne-nukleo solidoarekin, eremu magnetikoa eragiten duen kanpo-nukleo likidoarekin eta mantu osatzen duen geruza lodi eta nahiko solidoarekin. Geruza hauek plaken tektonika eragiten dute.
Jean-Étienne Esquirol
Biografia
1817an, dagoeneko Frantziako berrezarkuntzan, Esquirolek buruko gaixotasunen inguruko ikastaroak hasi zituen Salpêtrière- ko ikasgela inprobisatuan. Frantzian psikiatriako lehen irakaskuntza formala izan zen.
Lurra
Lurraren historiako lehen mila milioi urtetan, bizia agertu zen ozeanoetan, eta Lurraren atmosfera eta gainazala eraldatzen hasi zen, organismo aerobiko eta anaerobiko ugari sortuz. Ebidentzia geologikoaren arabera, biziaren jatorria orain dela 4.100 milioi urte eman zen, gutxienez. Hortik aurrera, Lurrak Eguzkiarekiko duen distantziak, ezaugarri fisikoek eta historia geologikoak baimendu du biziaren eboluzioa eta garapena. Lurreko biodibertsitatea milioika urtetan garatu da, era jarraituan hedatuz iraungipen masiboetan izan ezik. Lurrean bizi izan diren espezieen % 99 baino gehiago iraungita dago. Gaur egun zenbat espezie bizi diren eztabaidarako gaia da , espezie gehienak ez direlako oraindik deskribatu. Lurrean 7.600 milioi gizaki bizi dira, haren biosferaren eta mineralen mende. Gizakiek gizarte eta kultura ezberdinak garatu dituzte; politikoki, Lurrean 200 estatu burujabe baino gehiago daude.
Etimologia
Lur hitzaren jatorriaren inguruan eztabaida dago. Joseba Lakarrak bere erro monosilabikoen teorian kokatzen du jatorria, eta *dur errotik datorrela dio. Beste etimologia batek dio zelta jatorrikoa dela, eta «gainazala» edo «zorua» esan nahi zuen ; irlandera zaharrean Lár esaten zen edo galesez llawr. Hitz hauek aitzinbritonieratik datoz, *lọr. Hitz honetatik hainbat eratorri daude hizkuntza zeltatan: lor bretoiera zaharrean eta leur bretoieraz zein kornubieraz, edo laur aitzinako galesez; guzti hauen esanahia «zorua» da. Aintzinzelterazko *ɸlārom hitzetik dator eta hau aitzinindoeuroperako *pleh₂rom edo *ploh₂rom hitzetatik. *pleh₂- erroak «laua izatea» esan nahi du. Hitz horretatik eratortzen dira ere latinezko plautus (oskoen 𐌐𐌋𐌀𐌅𐌕𐌀𐌃 hitzetik; «laua», «zabala»), plānus («laua») eta planta («landare») hitzak. Latinezko hitz hauen jatorri berberekoak dira euskarazko «laua», «leun» eta «landare».
Jean-Étienne Esquirol
Biografia
1810, 1814 eta 1817 urteetan, Esquirolek, bere kontura eta gastuekin, eguneko zentroak bisitatu zituen Frantzian zehar. 1818an, bidai horien ondoren, Herrizaingo ministroari aurkeztu zion memoria labur bat idatzi zuen eta bere aurkikuntzen deskribapen zehatza, Dictionnaire des sciences Medicales izenarekin argitaratua. Artikulu hauek zehaztasun eta zorrotz deskribatzen zituzten Frantzian eroen bizi baldintza tamalgarriak. Erakutsi zuten Parisen egin ziren erreformak ez zirela beste probintzietara transferitu. Bi artikulu hauek medikuntza lanbideari eta gobernuari zuzendutako erreforma programa osatzen zuten. Bere ikasleen artean André-Pamphyle-Hyppolite Rech nabarmentzen da.
Lurra
Etimologia
Lurraren sinonimo bezala hainbat hitz erabiltzen dira. Horietako bat ludi da, Sabin Aranak asmatutako neologismoa, lu- hitzari -di atzizkia gehituta. Beste bat mundu da (mundo, monde), latineko mundus hitzetik eratorria eta hau etruskotik (𐌌𐌖𐌈) edo aitzinindoeuroperatik (*mh₂nd-). Jatorrian «garbia» edo «edertua» esan nahi du (alderatu aurkako inmundizia hitzarekin).
Termino zientifikoak erabiltzen direnean, latinezko terra eta tellūs hitzak eta antzinako grezierako γῆ (gē) ere erabiltzen dira. Terra hitza terraformazio bezalako hitzetan erabiltzen da, eta aitzinindoeuroperako *ters- hitzetik eratorria da, «lehorra»; tellus hitza teluriko bezalako hitzetan erabiltzen da, aitzinindoeuroperako *telh₂-o- hizetik («zorua»); grezierazko γῆ hitza geologia bezalako hitzetan erabiltzen da; bertatik dator ere Lurra izendatzeko sinonimoa den Gaia.
Web aplikazio
Software-ingeniaritzan, web aplikazioa (ingelesez webapp) deitzen zaio erabiltzaileek web arakatzaile bat erabiliz urrutiko zerbitzari batean exekutatu dezaketen aplikazioari, dela intranet batean, dela Interneten. Bestela esanda, software aplikazio bat da, web arakatzaileek exekuta dezaketen lengoaian idatzia, exekuzioa arakatzailearen esku uzteko.
Lurra
Sorrera
Eguzki-sisteman aurkitutako materialik zaharrenak 4.567,2±0,6 milioi urte ditu. Orain dela 4.540±40 milioi urte Lurraren lehen egitura osatu zen. Eguzki sistemaren sorrera eta garapena aldi berean eman zen. Teorian, nebulosa edo disko protoplanetario batetik sortzen dira planetak. Grabitatearen ondorioz disko hori biratzen hasten da, eta biraketarekin lauago egiten sortu berria den izarraren inguruan. Planetak disko horretan ere sortzen hasten dira, grabitazioaren ondorioz. Nebulosa horretan gasak, izotza eta hautsa daude. Teoria nebularraren arabera, planetesimalak sortzen dira akrezioz, eta Lurra bezalako planeta batek 10 eta 20 milioi urte artean behar izan zituen osatzeko.
Web aplikazio
Web aplikazioen abantailak honako hauek dira, besteak beste:
Lurra
Sorrera
Ilargiaren sorrera ere Lurraren sorrerarekin batera ikertzen da. Ilargia orain dela 4.530 milioi urte inguru sortu zen. Hipotesi nagusiaren arabera Marteren tamaina zuen objektu batek, Tea izenekoa, Lurraren aurka jo zuen eta kanporatutako materialaren akrezioa sortu zen Ilargia. Ikuspegi honen arabera Theia Lurraren masaren % 10 inguru zuen, eta bere masaren zati bat Lurrean barneratu zen. Orain dela 4.100 eta 3.800 milioi urte artean asteroide kopuru handi batek Lurra eta Ilargiaren aurka jo zuen, Bonbardaketa Handi Berantiarra deitu den fenomenoan. Lurraren inguruan eragin handia izan zuen, baina bereziki Ilargiarenean.
Web aplikazio
Webmail aplikazioak, wikiak, weblogak, online dendak eta Wikipedia bera web aplikazio adibide ezagunak dira.
Lurra
Historia geologikoa
Lurraren atmosfera eta ozeanoak sumendien aktibitatearen eta desgasifikazioaren ondorioz sortu ziren. Ur lurruna iturri hauetatik atera eta kondentsatu zen ozeanoak sortzeko, eta asteroide, protoplaneta eta kometen izotzarekin kopurua handitu zen. Eredu honen arabera, atmosferako berotegi-efektuko gasek ozeanoak ez izoztea ekarri zuen, Eguzkiak garai hartan gaur egun duen Eguzkiaren argitasunaren % 70 baino ez baitzuen. Orain dela 3.500 milioi urte Lurraren eremu magnetikoa eratu zen, atmosfera Eguzki haizeak eramatea ekidin zuena.
Amblyraja frerichsi
Amblyraja frerichsi Amblyraja generoko animalia da. Arrainen barruko Rajidae familian sailkatzen da.
Lurra
Historia geologikoa
Lurraren kanpoaldean zegoen magma urtua solidotzen hasi zen geruza bat sortuz. Bi eredu daude gaur egun prozesu hau azaltzeko : batean lur lehorreko masak pixkanaka sortu ziren gaur egungo formara iritsi arte ; bestean, probabilitate handiagoarekin, sorrera hori azkarra izan zen Lurraren historiaren lehen uneetan, eta ondoren mugimendurik gabeko egoera kontinental egon zen. Kontinenteak plaken tektonikaren ondorioz sortu ziren, Lurraren barnealdearen bero galeraren ondorioz. Ehunka milioi urte pasa eta gero, superkontinenteak sortu eta bereizi dira behin eta berriz. Orain dela 750 milioi urte Rodinia izeneko superkontinentea hautsi zen. Ondoren berriro elkartu ziren, Pannotia izenekoa sortzeko orain dela 600-540 milioi urte artean. Hau berriro apurtu eta Pangea osatu zen, orain dela 180 milioi urte hautsi zena.
Hainbat alditan glaziazioak egon dira, adibidez Neoproterozoikoan ia-ia lur osoa izotzez estali zen. Gaur egungo izotzaren distribuzioa orain dela 40 milioi urte inguru hasi zen, eta izotza orain dela 3 milioi urte hasi zen handitzen. Latitude garaiko eremuetan glaziazio ezberdinak eman dira ziklikoki hortik aurrera, 40.000 eta 100.000 urtean behin. Azken glaziazio kontinental handia orain dela 10.000 urte amaitu zen.
Biziaren jatorria eta eboluzioa
Orain dela 4.000 milioi urte inguru euren burua erreakzio kimikoz erreplikatzeko gai ziren lehen molekulak sortu ziren. 500 milioi urte beranduago azken arbaso unibertsal komuna bizi izan zen. Fotosintesiari esker Eguzkiaren energia zuzenean eralda zitekeen biologian. Sortutako oxigeno molekularrak atmosferan metatu zen, eta eguzki-erradiazioaren izpi ultramoreen ondorioz ozono geruza  sortu zen atmosferaren goiko geruzatan. Zelula txikiak beste handiagoen barruan sartuz eukarioto izeneko zelula konplexuak sortu ziren. Zelula-koloniak geroz eta espezializatuago bilakatu ziren, eta horrekin lehen organismo zelulaniztunak sortu ziren. Ozonoak eteten zuen erradiazio ultramorea gutxituz, Lur lehorra kolonizatu zuen biziak. Bizitzaren lehen ebidentzia fosila Australiako Mendebaldeko hareharri batean aurkitutako orain dela 3.480 milioi urteko mikrobioak daude. Groenlandiako arroka metasedimentario batzuetan orain dela 3.700 milioi urteko grafito biogeniko arrastoak aurkitu dira. Australian ere orain dela 4.100 milioi urteko material biotikoa aurkitu da. Hala ere mikroorganismoak zuzenean erakusten dituen ebidentzia zuzenik zaharrena orain dela 3.450 milioi urtekoa da.
Neoproterozoikoan, orain dela 750 eta 580 milioi urte, Lurraren gehiengoa izotzez estali zen. Elur-bola Lurra deitu den hipotesi hau oso interesgarria da ondoren gertatutako Kanbriarreko leherketa aztertzeko, fosilizatzen ziren lehenengo animalia eta landareak azkar konplexuago egiten hasi baitziren. Kanbriarreko leherketaren ostean, orain dela 535 milioi urte, bost iraungitze masibo izan dira. Horietatik azkena orain dela 65 milioi urte gertatu zen, Kretazeo eta Tertziarioa bereizteko balio duen meteorito batek dinosauroak eta beste hainbat animalia hil eta ugaztunei bidea utzi zienean. Ugaztunak orain dela 66 milioi urte hasi ziren dibertsifikatzen, eta hainbat milioi urte beranduago Orrorin tugenensis izeneko primate batek zutik ibiltzeko gaitasuna eskuratu zuen. Honek tresnen erabilera eta komunikazioa bultzatu zuen, burmuina gehiago estimulatuz, giza eboluzioaren oinarrian. Duela 20.000 urte, gizakiak nekazaritza garatu zuen, Neolitoko iraultzan, eta harekin batera lehenengo zibilizazioak sortu ziren orain dela 10.000 urte: horrek Lurraren itxura guztiz eraldatu zuen.
Etorkizuna
Lurraren etorkizun urruna Eguzkiaren etorkizunari lotuta dago. Hurrengo 1.100 milioi urtetan, eguzkiaren luminositatea % 10 handituko da, eta hurrengo 3.500 milioi urtetan % 40 inguru. Lurrazaleko tenperatura etengabe igoko da, karbonoaren ziklo inorganikoa bizkortuz eta kontzentrazioa gutxituz, landareentzat hilgarria den punturaino (10 ppm C4 fotosintesirako) iritsiz hemendik 500-900 milioi urte inguru barru. Landare gabeziak atmosferako oxigenoa galtzea ekarriko du, animalien bizia ere ezinezko eginez. Beste mila milioi urte pasata, lurrazaleko ur guztia desagertuko da, eta batez besteko tenperatura globala 70 °C inguru izango da. Puntu horretatik aurrera, Lurrean bizia egon daiteke beste 500 milioi urtez, edo 2.300 milioi urte atmosferatik nitrogenoa kentzen bada. Eguzkia egonkorra balitz ere betirako, hurrengo mila milioi urtetan ozeanoetako uraren % 27 mantura jaitsiko da, ozeano erdiko gandorretan ez delako nahikoa lurrun aterako.
Eguzkia erraldoi gorria izango da hemendik 5.000 milioi urte ingurura. Ereduek aurreikusten dute Eguzkiaren tamaina handituko dela UA 1 izan arte (150 milioi kilometro), gaur egun baino 250 aldiz handiagoa. Lurraren patua zein izango den ez dago hain argi. Erraldoi gorri gisa, Eguzkiak bere masaren % 30 inguru galduko du, beraz itsasaldien efektuen ondorioz Lurra 1,7 UA ingurura urrunduko da (250 milioi kilometro) Eguzkiak bere erradio maximoa duenean. Izaki bizidunik egongo balitz, ia guztia (edo agian guztia) desagertuko litzateke Eguzkiaren argitasuna handitu delako (gaur egun duena baino 5.000 aldiz distiratsuagoa izango da). 2008an egindako simulazio batek erakutsi zuen Lurraren orbita erortzen joango dela, pixkanaka, Eguzkiaren grabitazioaren tiraldiaren ondorioz. Kromosferan sartzen den unean Lurra lurrundu eta desagertuko da.
Forma
Lurraren forma esferoide oblatu batena da. Errotazioaren ondorioz, Lurra zanpatua dago poloetan eta zabalduago ekuatorean. Lurraren diametroa ekuatorean poloetan baino 43 kilometro handiagoa da. Beraz, Lurraren masa zentrotik urrunen dagoen puntua Ekuadorren dagoen Chimborazo sumendia da. Esferoidearen erreferentziarako batez besteko diametroa 12.742 kilometro da. Topografia lokalak esferoide idealizatutik urruntzen du Lurraren forma, nahiz eta eskala global batean desbideraketa hauek txikiak dira Lurraren erradioarekin alderatuta: desbideraketa maximoa Marianetako itsas hobian ematen da, % 0,17, itsas-mailaren azpitik 10.911 metrora daudenak; Everest mendia 8.848 metrora dago itsas-mailatik, eta bere desbideraketa % 0,14 da.
Geodesian, Lurreko ozeanoek lur lehorrik edo itsasaldirik eta haizerik gabe hartuko lukeen formari geoide esaten zaio. Zehatzago esanda, geoidea da itsas mailan grabitazio ekipotentziala duen gainazala.
Tamaina
Ekuatoreko zirkunferentzia 40 091 km-koa da, diametroa aldiz, ekuatorean 12 756 km-koa den bitartean, poloetan 12 730 km-koa da. Erreferentziazko bataz besteko diametroa 12 742 km ingurukoa da, gutxi gorabehera, 40 000/π. Garrantzitsua da jakitea, metroa definitzeko ekuatoretik Ipar Polora dagoen distantzia hartu zen ardatz gisa, Parisetik (Frantzia) pasata. Aipatutako distantziaren bat hamar milioirenek metro bat osatzen dute.
Lur planetaren tamainaren lehen neurketa Eratostenesek egin zuen, K. a. 240 urtean. Garai haietan Lurra itxura biribileko gisa irudikatzen eta onartzen zela esan beharra dago. Eratostenesek kalkulu konplexu hau egiteko Eguzkiak solstizioan zegoenean argitzen zuen lur eremuaren angelua neurtu zuen, Alexandriatik eta Sienatik, bi hiri hauen arteko distantzia 750 km-koa izanik. Egindako kalkuluei esker eskuratu zuen neurria 12 000 km-ko diametroa izan zen eta 40 000 km-ko zirkunferentzia, gaur egungo datuetatik oso hurbil egon zen, izan ere, % 6-ko akatsa baino ez zuen egin.
Urteak pasa eta handik mende bat ingurura, Apameako Posidoniok, helburu berdinarekin, kalkuluak egiten hasi eta emaitza ezberdinak atera zitzaizkion. Haren arabera, 29 000 km-ko zirkunferentzia eduki beharko luke gure planetak, gaur egungo datuak begiratuz gero, zehaztasun gutxikoak direla jakingo dugu. Ptolomeok balio hau onartu zuenez, hurrengo mendeetan zehar erabilia izan zen, Eratostenesenak erdi ahaztuta geratu ziren bitartean. 1521ean Magallaesek gure munduari itzuli osoa eman zionean, Eratostenesen neurria berrezarri zen.
Konposizioa
Lurraren masa 5.97×1024 kg inguru da. Batez ere burdinez (% 32,1), oxigenoz (% 30,1), silizioz (% 15,1), magnesioz (% 13,9), sufrez (% 2,9), nikelez (% 1,8), kaltzioz (% 1,5) eta aluminioz (% 1,4 osatuta dago; gainontzeko % 1,2 beste elementu kimikoen trazak dira. Masaren segregazioaren ondorioz, nukleoa batez ere burdinez osatuta dagoela estimatzen da (% 88,8), nikel (% 5,8), sufre (% 4,5) eta beste elementu batzuen trazekin batera.
Lurrazalaren osagai nagusi ia guztiak oxidoak dira. Oxido ez direnen artean kloroa, sufrea eta fluorra daude, baina arroken % 1 baino ez dira. Lurrazalaren % 99 hamaika oxidok osatzen dute, batez ere silikatoak, alumina, burdin oxidoa, karea, magnesia eta potasak.
Barne egitura
Lurraren egitura, beste planeta teluriko guztietan bezala, geruzatan bereizia dago. Geruza hauek izan daitezke kimikoak edo fisikoak. Bi eredu daude lurraren barnealdea azaltzeko, eredu geoestatikoa eta geodinamikoa. Lurraren egitura mekanikoa aztertzen badugu, eredu geodinamikoa izango dugu; erreologia bakarrik aztertzen badugu, geoestatikoa. Eredu batean mantua dena eta bestean mesosfera denaren barnealdean nukleoa dago. Nukleoaren kanpoaldean biskositate oso baxua duen zona likido bat dago, eta barruan solidoa den barne nukleoa. Barne nukleoak planetak baino pixka bat azkarrago biratzen du, 0,1-0,5º inguru gehiago urtean. Barne nukleo honen erradioa lurraren bosten bat da.
Beroa
Lurraren barne-beroa akrezio planetarioak sortutako hondar-berotik (% 20) eta desintegrazio erradioaktiboak sortzen duen berotik (% 80) dator. Lur planetaren kasuan, bero gehien ekoizten duten isotopoak hauek dira: potasio-40, uranio-238, uranio-235 eta torio-232. Planetaren erdigune edo nukleoan, tenperatura 7000ºK-etara eta presioa 360 GPa-ra iritsi daiteke. Lur planetaren bero-iturri nagusia isotopoen desintegrazio erradioaktiboan oinarritutakoa denez, gure planeta gaztea zenean, bizitza ez oso luzeko isotopoak erabat desintegratu baino lehen, beroa askoz ere handiagoa eduki behar izan zuela diote zientzialariek. Bero ekoizpen gehigarri honek, gutxi gorabehera duela 3000 milioi urte gaur egungoaren bikoitza zena, planetaren barneko tenperatura gradienteak areagotu izanaren aukera aintzakotzat hartzeko modukoa da. Hau hala izan bazen, mantuaren konbekzioa eta plaken tektonika askoz ere nabariagoa izango zen eta beraz, komatiten antzeko harri igneoen eraketa bideragarria. Bestela esanda, aipatutako harrien existentzia azalduko zuen tenperatura gradienteak areagotu izanak.
Lurraren bero-galeraren batez bestekoa 87 mW m-2-koa da; hala hala izanda, planetaren bero-galera orokorra 4,42 × 1013 W-koa da. Nukleoaren energia termikoaren zati batek, mantuko lumei esker gainazalerantz ihes egiten du, prozesu edo konbekzio mota hau tenperatura altuetan haitzak azaleratzean datza. Luma hauek puntu beroak eta basaltozko koladak eragin ditzakete. Lurrak galtzen duen bero gehienak plaka tektonikoen artetik igaroz edo hauetatik iragazi eta ozeanoko dortsaletan dauden mantuaren azaleratzeetatik ihes egiten du. Gainerako galera guztiak litosferaren bidez gertatzen dira, batez ere ozeanoetan, bertan lurrazala kontinenteetan baino askoz ere meheagoa baita.
Plaken tektonika
Plaken arteko mugak dira lurrazalean aurki daitezkeen eremurik ezegonkorrenak; horietan sortzen dira lurrikara eta sumendi gehienak, eta muga horietan garatzen dira Lurraren azaleko ezaugarri topografiko nabarmenenak (ozeano-gandorrak, ozeanoetako fosak eta mendikateak). Prozesu horiek erabiliz definitu dira lurrazala osatzen duten zazpi plaka nagusiak: Ozeano Barekoa, Ipar Amerikakoa, Hego Amerikakoa, Eurasiakoa, Afrikakoa, India-Australiakoa eta Antartikakoa. Horietaz gain, eskala txikiagoko dozena bat plaka definitzen dira; horien artean ezagunenak Ozeano Barearen ekialdean dauden Nazca eta Cocos plakak dira. Cocos plaka da guztietan mugimendurik azkarrena duena, urtero 75 milimetro mugitzen baita. Plakarik geldoena, aldiz, Eurasiar plaka da, 21 milimetrorekin urtean. Plaka bat litosfera ozeanikoz soilik egon daiteke eratuta (Ozeano Bareko plaka), edo litosfera ozeanikoz eta kontinentalaz, baina sekula ez litosfera kontinentalaz soilik.
Madeleine de Souvré, Sabléko markesa
Madeleine de Souvré, Sabléko markesa (1599 - 1678ko urtarrilaren 16a), idazle frantsesa, Gilles de Souvré-ren (Courtenvaux-ko markesa, Louis XIII.aren tutorea eta Frantziako mariskala) alaba zen.
Lurra
Lurrazala
Lurraren azalera 510 milioi km2 ingurukoa da. Honen % 70,8, hau da, 361,13 milioi km2 itsas mailaren azpitik dago eta itsas urez estalia dago. Ozeanoen azaleraren azpian, plataforma kontinental gehienak, mendiak, sumendiak, lubaki ozeanikoak, urpeko arroilak, goi-ordoki ozeanikoak, mundu osoa hartzen duten ozeano erdiko mendikateak daude. Gainerako % 29,2a, 148.94 milioi km2, ez dago urez estalia. Leku batetik bestera erliebea oso ezberdina da eta mendiak, basamortuak, lautadak, goi-ordokiak eta bestelako forma geografikoak aurkitu ditzakegu bertan. Tektonika, higadura, sumendi-erupzioak, uholdeak, meteorizazioa, glaziazioa, koralezko arrezifeen hazkundea eta meteoritoen eragina dira Lurraren azalera etengabe birmoldatzen duten prozesuak, denbora geologikoan.
Lurrazal kontinentala dentsitate txikiko materialez osatua dago, esate baterako, granito igneoak eta andesita. Basaltoa ez da hain ohikoa urik gabeko lurrazalean, baina dentsitate gutxiago duen arroka bolkaniko hau ozeanoen hondoetako osagai nagusia da. Arroka sedimentarioak lurperatuta geratu eta elkarrekin trinkotutako sedimentuek osatzen dute. Ia kontinenteko azaleraren % 75a arroka sedimentarioek estaltzen dute, nahiz eta lurrazalaren % 5 osatzen duten soilik. Lurrean aurkitutako hirugarren arroka mota arroka metamorfikoa da. Mota hau jadanik existitzen diren arroka moten eraldaketaren ondorioz sortutakoa da, presio eta tenperatura altuen eraginez. Lurraren gainazalean silikatozko mineral ugarienak kuartzoa, feldespatoak, anfibola, mika, piroxenoa eta olibinoa dira. Karbonatozko mineral arruntak kaltzita (kareharrian aurkitzen dena) eta dolomita dira.
Madeleine de Souvré, Sabléko markesa
Bizitza
1614an, Philippe Emmanuel de Laval-ekin (Sablé-ko markesa) ezkondu zen, 1640. urtean hil zena, bera egoera zertxobait estuan utziz. Bere laguna Saint-Maure-ko kondesarekin, Parisko Place Royale-n gela batzuk hartu zituen eta literatura areto bat ezarri zuen. Literatura eskola horrek, La Rochefoucauld-en Maximes-ena adibide ezagunenetakoa denak, hor du jatorria.
Sablé-ko markesaren Maximes-ak, hain zuzen ere, La Rochefoucauld-enaren aurretik konposatu ziren, nahiz eta heriotzara arte ez argitaratu. 1655. urtean, Saint-Maur-eko kondesarekin batera, erretiroa hartu zuen Port-Royal des Champs-eko komentura, Marly-tik hurbil, 1661. urtean utziz, Auteuil-era joanez, itxi zutenean. 1669an egoitza hartu zuen Parisko Port-Royal-eko Abadetxean, non 1678ko urtarrilaren 16an hil zen.
Lurra
Hidrosfera
Lurraren azalera handiena urak hartzen du. Esan genezake, Lurraren azalerako 4 zatitik 3 ura direla. Ur masa guzti horri hidrosfera deritzo, eta ur gaziz eta ur gezaz osaturik dago. Baina ur gazi eta gezaren arteko banaketa ez da orekatua: ur guztitik % 94 ur gazia da eta % 6 bakarrik da ur geza. Ura izotz forman egon daiteke (solidoa), glaziarretan eta izotz-kaskoetan gertatzen den bezala, likidoa itsasoetan, lakuetan, ibaietan eta abarretan.
Atmosfera
Lurraren itsas mailako presio atmosferikoa 101,325 kPa edo 14,696 psi-koa da batezbesteko, eta 8,5 km-ko altuera du. Atmosfera lehor batean, osaera honakoa da: % 78,084 nitrogenoa, % 20,946 oxigenoa, % 0,934 argona eta karbono dioxido eta beste gas molekulen kopuru txikia. Ur lurrunaren edukia % 0,01 eta % 4 artean dago, baina bataz beste % 1 inguru da. Troposferaren altuera latitudearekin aldatzen da: poloetan 8 kilometrokoa da, ekuatorean 17 km-tara iristen delarik. Eguraldiaren eta urtaroko faktoreen arabera aldakuntza batzuk jasaten ditu.
Lurraren biosferak bere atmosfera nabarmenki aldatu du. Fotosintesi oxigenikoaren ondorioz, duela 2,7 miloi urte sortzen hasi zena, gaur egun nitrogeno-oxigenoz osatuta dugun atmosfera osatuz joan zen. Aldaketa horrek organismo aerobikoen ugaritzea ahalbidetu zuen, eta era ez zuzenean, ozono geruzaren eraketa, O2 atmosferiko hori O3an bihurtzen joan baitzen. Ozono geruzak eguzki-erradiazio ultramorearen oztopatzen du, Lurrean bizitza ahalbidetuz. Bizitzarentzat garrantzitsuak diren beste funtzio atmosferikoak ur lurruna garraiatzea, gas erabilgarriak eskaintzea, meteoro txikiek azalera kolpatu aurretik erretzea eta tenperatura leuntzea lirateke. Azken fenomeno hau berotegi-efektua bezala ezagutzen da: atmosferan dauden molekulek lurretik igortzen den energia termikoa harrapatzen dute, ondorioz batez besteko tenperatura igoz. Ur lurruna, karbono dioxidoa, metanoa, oxido nitrosoa eta ozonoa dira berotegi-efektua sortzen duten gas nagusiak. Beroaren atxikipen-efektu hori gabe, batez besteko tenperatura -18 °C izango litzateke, oraingo +15 °C-en aldean, eta ziurrenik Lurreko bizitza ez litzateke gaur egungo forman existituko. 2017ko maiatzean, argi distira batzuk, milioika kilometrotara zegoen satelite batetik ikusi zituztenak, atmosferako izotz kristalek islatutako argia zela aurkitu zuten.
Eguraldia eta klima
Lurraren atmosferak ez du muga zehatzik, poliki-poliki meheagoa bihurtuz eta kanpoko espazioarekin bat eginez doa. Atmosferaren masaren hiru laurden azaleraren lehen 11 km-etan dago. Beheko geruza honi troposfera deitzen zaio. Eguzkiaren energiak geruza hau eta azpiko gainazala berotzen du, airearen hedapena eraginez. Dentsitate baxuagoko aire hau igo egiten da orduan eta dentsitate handiagoko aire freskoagoak ordezten du. Mugimendu hauen emaitza da atmosferako zirkulazioa da, eguraldia eta klima eragiten dituena energia termikoaren birbanaketa bidez.
Atmosferako zirkulazio-banda nagusiak 30º-ko latitudearen azpitik dauden ekuatore eskualdeko haize alisioak eta 30º eta 60º arteko latitudearen erdialdeko mendebaldeko haizeak dira. Itsaslasterrak klima zehazteko faktore garrantzitsuak dira, batez ere, ekuatoreko itsasoetatik poloetako eskualdeetara energia termikoa banatzen duen zirkulazio termo-halinoa.
Gainazalaren lurrunketa bidez sortzen den ur-lurruna zirkulazio patroiek garraiatzen dute atmosferara. Atmosferako baldintzek aire bero eta heze hau gora igotzea baimentzen dutenean, ura kondentsatu egiten da eta prezipitazio gisa erortzen da lurrazalera. Ondoren, ur gehiena ibai sistemen bidez altura txikiagoetara garraiatzen da eta normalean ozeanoetara itzultzen da edo aintziretara doa. Uraren ziklo hau funtsezko mekanismoa da bizitza babesteko eta azaleko egituren erosio faktore nagusia da, garai geologikoen denboran. Prezipitazioen ereduak oso aldakorra dira, urtero metro batzuetatik milimetro bat baino gutxiagoko prezipitazioetara. Atmosferako zirkulazioak, ezaugarri topografikoek eta tenperatura desberdintasunak eskualde bakoitzeko batez besteko prezipitazioa zehazten dute.
Lurraren azalera iristen den eguzki-energia kopurua gutxitzen doa latitudea handitzen den heinean. Latituderik altuenetan, eguzki-argia angelu baxuetan iristen da lurrazalera, eta atmosferako zutabe lodiagoak igaro behar ditu. Ondorioz, airearen urte osoko bataz besteko tenperatura 0,4º C jaisten da ekuatoretik latitude gradu bat aldentzen den bakoitzean. Lurraren azalera klima ia homogeneoetako latitude gerriko espezifikoetan banatu daiteke. Ekuatoretik poloko lurraldeetara klima tropikalak (edo ekuatorialak), klima subtropikalak, epelak eta polarrak aurki ditzakegu.
Latitudearen arau honek hainbat anomalia ditu:
Normalean erabiltzen den Köppen klima sailkapen sistemak bost talde zabal ditu (tropiko hezeak, aridoak, erdiko latitude hezeak, kontinentala eta polar hotza), gero azpi-mota zehatzagoetan banatzen direlarik. Köppen sistemak lurralde zonaldeak sailkatzen ditu, behatutako tenperatura eta prezipitazioetan oinarrituta.
Văcăreni
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Fuente el Fresno
Fuente el Fresno Ciudad Realgo udalerria da, Montes de Toledo eskualdean dagoena.
Lurra
Goi-atmosfera
Troposferaren gainetik, atmosfera normalean estratosferan, mesosferan eta termosferan banatzen da. Geruza bakoitzak gradiente adiabatiko desberdina du, altueraren arabera tenperaturaren aldaketa-tasa definitzen duena. Horietatik haratago, exosfera magnetosferan desagertzen da, non eremu geomagnetikoak eguzki haizearekin elkar eragiten duen. Estratosferaren barruan ozono geruza dago, lurrazala argi ultramoretik partzialki babesten duena eta beraz, Lurreko bizitzarentzat garrantzitsua da. Kármánen lerroa, definizioz Lurraren gainazaletik 100 kilometrora dagoena, atmosferaren eta kanpo-espazioaren arteko muga izendatu bat da, lan egiteko balio duena.