cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Micky y Los Tonys
Karrera
Mickyren bizitza independente bat hasteko erabaki hau taldea kaltetzen hasi zen, 1970ean Micky y Los Tonysek euren karrerari amaiera eman zioten arte. Abeslariak bakarlari bezala hasi zuen bere karrera RCA diskoetxearekin berehalako arrakastak lortuz, "El chico de la armónica" edo "Soy así" kasu, Los Brincos taldeko bateria-jotzaile ohia zen Fernando Arbexek idatziak. Bakarlari bezala izan duen karrerako bere beste arrakastetako bat 1975eko "Bye bye Fraeulein" da, Espainian lehen postua lortzen duena, baina baita Alemania eta Herbehereetan ere. 1977an Mickyk 1977ko Eurovision Kantu Jaialdian parte hartu zuen "Enséñame a cantar" kantuarekin, bederatzigarren postuan geratuz.
Micky y Los Tonys berriz 1981ean elkartu ziren, Columbia Recordsentzat single bat eta Belterrentzat LP bat 1982an grabatzeko, zuzeneko kontzerturen bat edo beste ere eginez.
2009ko Malaysiako Sari Nagusia
2009ko Malaysiako Sari Nagusia 1 Formulako 2009ko denboraldiko bigarren sari nagusia izan zen. Apirilaren 4 eta 5 artean ospatu zen Kuala Lumpurren (Malaysia).
Abortu
Motak
thumb|350px|Eragindako abortuaren legezkotasuna, munduan: {{legend|#3236D3|Legezkoa, eskatzea aski.}} {{legend|#3f9bbb|Legezkoa, arrazoi hauetakoren bat izanez gero: bortxaketa, amaren bizitzarako arriskua, gorputzeko edo buruko osasun arriskua, gizarte eta ekonomia faktoreak, umekiaren akatsak.}} {{legend|#d4df5a|Legezkoa, arrazoi hauetakoren bat izanez gero: bortxaketa, amaren bizitzarako arriskua, gorputzeko edo buruko osasun arriskua, umekiaren akatsak.}} {{legend|#FA7014|Legez kanpokoa, salbuespen hauek izan ezik: bortxaketa, amaren bizitzarako arriskua, gorputzeko edo buruko osasun arriskua.}} {{legend|#cc7662|Legez kanpokoa, salbuespen hauek izan ezik: amaren bizitzarako arriskua, gorputzeko edo buruko osasun arriskua.}} {{legend|#FF0000|Legez kanpokoa, salbuespenik gabe.}} {{legend|#2F2F2F|Eskualde batetik bestera aldatzen da.}} {{legend|#B3B3B3|Informaziorik ez dugu.}}
2009ko Malaysiako Sari Nagusia
Lasterketa eroa izan zen. Hainbat itzuli egin ostean, izugarrizko zaparradak lasterketa bertan behera utzi zuen. Ondoren, lasterketako komisarioek lasterketa bertan behera uztea erabaki zuten. Lasterketaren %75a baino gutxiago egin zenez, puntu guztien erdiak banatu ziren eta lasterketa utzi zen momentuan zeuden posizioak gorde ziren podio eta puntuaketetarako.
Abortu
Motak
Abortua hainbat motatakoa izan daiteke:
Hain zuzen ere, abortu bakoitzaren lege egoeraren arabera, nahita eragindako abortuen beste sailkapen hau egin dezakegu:
Arazo etikoak
Herrialde garatu guztiek onartzen dute abortua, egoera batzuen baldintzapean. Estatu bakoitzak bere legea du gai honi buruz. Dena dela, hainbat herrialdetan delitutzat hartzen da, hala nola Andorra, Txile, Filipinak, El Salvador, Somalia eta Vatikanon.
Zientziaren arabera
Zientziaren munduan ikuspuntu desberdinak daude gaiaren arabera. Batzuen ustez, umekia ez da pertsona (ez da gauza independenteki bizitzeko, garuna garatu gabe dago...) beraz ez du sufrimendurik jasaten. Beste batzuen esanetan, ordea, umekia pertsona da ernaltzearen momentutik. Emakumearen eta umekiaren DNA desberdinak dira, beraz umekia pertsona bat da.
Giza eskubideen arabera
Arlo honetan ere 2 ikuspegi etiko-filosofiko bereizten ditugu: umekiaren eskubidea bizitzeko eta emakumearena ama izateko. Abortu eskubidearen alde daudenak esaten dute abortua debekatzea emakumearen eskubideen aurka egitea dela. Bestalde, abortua debekatu nahi dutenek esaten dute bizitzeko eskubidea errespetatu behar dela eta umekiak garrantzi gehiago duela, defendatzeko aukerarik ez duelako. Hori dela eta, amaren askatasun eta umekiaren bizitzaren arteko oreka bilatzean dago gakoa.
Ondorioen arabera
Badago beste ideia bat kontuan izan behar dena: ondorioak. Ondorioei begiratzen badiegu, leku eta egoera batzuetan abortatze debekua kendu beharko litzateke. Adibidez hirugarren munduan, haurdunaldiek pobretasun eta hilkortasun tasak igotzen dituzte. Ez ditugu alde batera utzi behar ere beste faktore psiko-sozialak, esate baterako ezkongabe dauden emakumeak haurdun gelditzea edo oso gazte diren emakumeak edo intzestuaren ondorioz haurdun geratu direnak, hauek ekartzen dituzten arazo psikologiko eta fisikoekin. Adibide hauek erakusten dute abortua baliozkoa izan daitekeela sufrimendua ekiditeko erabiltzen bada. Abortua ez da haurdunaldien hautatzeko metodorik hoberena, ez eta hobesten dena ere, baina erabilgarria izan daiteke emakumeen sufrimendua ekiditeko, ondorioen aldetik begiratuta noski.
Pilota 1924ko Olinpiar Jokoetan
1924ko Parisko Olinpiar Jokoetan pilota txapelketa ospatu zen bigarrenez. Aurrekoan pilota kirol olinpiko moduan jokatu bazen ere, 1924an (eta berriro 1968 eta 1992ko Olinpiar Jokoetan) pilota kirol erakusgarri gisa jokatu zen eta hainbat kategoriatan gainera.
Txapelketa
Billancourten frontoi bat eraiki zen txapelketarako. Txapelketak bi talde izan zituen: Espainiakoa eta Frantziakoa. Bi talde besterik ez zeudenez, partida bakarra egin zuten hiru jokatutako kategorietan: eskua, pala eta zesta-punta.
Mauzé-sur-le-Mignon
Mauzé-sur-le-Mignon Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mauzé-sur-le-Mignon udalerrian erroldatutako biztanleak 2.675 ziren. Familiak 1.121 ziren, horien artean 347 pertsona bakarrekoak ziren (134 bakarrik bizi ziren gizonak eta 213 bakarrik bizi ziren emakumeak), 415 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 284 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 75 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.289 etxebizitza zeuden, 1.158 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 44 bigarren erresidentzia ziren eta 87 hutsik zeuden. 1.185 etxeak ziren eta 102 apartamentuak ziren. 1.158 etxebizitza nagusietatik 800 bere jabearen bizilekua ziren, 347 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 11 etxek gela bat zuten, 49 etxek bi zituzten, 175 etxek hiru zituzten, 331 etxek lau zituzten eta 592 etxek bost zituzten. 931 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 546 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 475 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.529 ziren, horien artean 1.128 aktiboak ziren eta 401 inaktiboak ziren. 1.128 pertsona aktiboetatik 1.012 lanean zeuden (535 gizon eta 477 emakume) eta 115 langabezian zeuden (39 gizon eta 76 emakume). 401 pertsona inaktiboetatik 173 erretiraturik zeuden, 104 ikasten zeuden eta 124 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mauzé-sur-le-Mignon udalerrian 1.159 unitate fiskal zeuden, 2.632 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.660 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 130 komertzioetatik, 4 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 26 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 7 higiezinen enpresak ziren, 18 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 15 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 36 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 autoeskola, 5 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 2 iturginak, 3 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 4 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 1 jatetxe, 5 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 10 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.
La Planche des Belles Filles
La Planche des Belles Filles Vosgeetako mendate neguko kirol estazio bat da, Plancher-les-Mines udalerrian dagoena, Saona Garaia departamenduan.
Askotan igo dute haraino Frantziako Tourrean:
Mauzé-sur-le-Mignon
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Mauzé-sur-le-Mignon udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 361 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bothrops medusa
Bothrops medusa Bothrops generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.
BlacKkKlansman
BlacKkKlansman 2018ko biografia film bat da, Spike Lee estatubatuar zinema zuzendariak idatzi eta zuzendua. Ron Stallworth poliziakide ohiaren Black Klansman autobiografia liburuan oinarritzen da. John David Washington, Adam Driver, Laura Harrier, eta Topher Grace aktoreek antzeztu zuten.
Cannesko Zinemaldian estreinatu zen 2018ko maiatzaren 14an, eta Grand Prix saria jaso zuen.
Argumentua
Ron Stallworth, Colorado Springseko polizia ikertzaile afro-amerikarra, hiriko Ku Klux Klan taldean infiltratu da, eta horretarako telefono bitartez edo taldearen ohiko kapeleraz burua estalita bideratu ditu harremanak, edota aurrez-aurreko harremana guztiz beharrezkoa baldin bada, Flip Zimmerman lankide zuria bidalita. Stallworthek taldeko buruzagi bihurtzea lortu du.
Clifton (New Jersey)
Clifton New Jerseyko hiri bat da. Passaic konderrian kokatua dago. 2010ean 84,136 biztanle zituen, 29.16 kilometro koadrotan banatuta.
Dinamometro
Dinamometroa indarrak eta pisuak neurtzeko tresna bat da, zurruntasun zehatz eta konstanteko malguki bat edo tentsio-galga bat baliatzen duena. Malguki bidezko dinamometroan, malgukia zilindro baten barruan dago, neurtu beharreko indarra malgukiko mutur batetik aplikatzen da (pisuen kasuan, muturretik zintzilikatzen da objektua) eta zilindroko azaleran dagoen eskala batean jasotzen da indarraren neurketa.
Los Pekenikes
Los Pekenikes Madrilen 1959an osatu zen espainiar musika talde bat izan zen. Alfonso eta Lucas Sainz buru zituzten Ramiro de Maeztu Institutuko antzinako ikasleek osatu zuten.
Talde honetatik 1960ko hamarkadako pop kantari ugari pasa dira, Juan y Junior taldea osatu zuten Juan Pardo eta Antonio Morales, Eddy Guzmán, Felipe Alcover, José Barranco, jada aipaturiko Lucas eta Alfonso Sainz, Tony Luz, Pepe Nieto, Jorge Matey, Felix Arribas, Vicente Gasca, Ignacio Martín Sequeros eta baita Luis Eduardo Aute ere, anglosaxoi lanen gaztelaniazko bertsioak eginez eta 1960ko hamarkadaren erdialdean "Los cuatro muleros" en arrakastaren ondoren talde instrumental bezala osatuz. 1965eko ekainean The Beatles en hasierako gonbidatuak izan ziren talde honek Madrilen Espainiara iritsi ondoren eman zuen kontzertuan.
Los Pekenikes taldearen lehen bilduma instrumental handia 1966koa da, eta bertan "Lady Pepa", "Frente a palacio" eta "Hilo de seda" kantu arrakastatsu handiak agertzen dira beste batzuen artean. Taldearen musika karrerako beste kantu arrakastatsu handi batzuk "Ritmo de concierto", "Embustero y bailarín" (Tony Britok ekoiztua), "Sombras y rejas", "Arena caliente" eta "Cerca de las estrellas" dira.
Palomitas de maíz, Gershon Kingsleyren jatorrizko kantua den "Popcorn" en bertsioa ere taldearen arrakasta handietako bat da.
Euren kantu askoren kalitate interpretatiboak, erabilitako moldaketez gain, talde hau, garai hartako popeko garrantzitsuenetako bat bihurtzen dute.
Arantzazuko Ama ikastola
Arantzazuko Ama ikastola Donostiako Martutene auzoko ikastola publikoa da. 1968. urtean sortua.
Pentatloi modernoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan
Pentatloi modernoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan Parisko Versaillesko jauregian eta Vélodrome Nationalean jokatuko da abuztuaren 8tik 11ra. Versaillesko jauregiak hartuko ditu pentatloi modernoaren proba guztiak eskrima ezik, hori Vélodrome Nationalean izango da. Gizonezkoen lehiaketa eta emakumezkoen lehiaketa jokatuko dira.
Sailkapena
72 atletak hartuko dute parte, 36 gizonezkok eta 36 emakumezkok, herrialde bakoitzeko eta genero bakoitzeko bi atletak gehienez. Frantziak, herrialde antolatzailea denez, genero bakoitzeko atleta banarentzako tokia segurtaturik izango du eta beste bi plaza unibertsal ere banatuko dira.
Gainerako 33 atletek Munduko txapelketetan eta Kontinentetako txapelketetan lortuko dute sailkapena. Kontinentetako txapelketetatik 20 atleta sailkatuko dira kuota hauek betez; Afrika eta Ozeaniako bana, Amerikako bost, Europako zortzi eta Asiako bost. 2023ko eta 2024ko Munduko Txapelketek beste hiruna atleta sailkatuko dituzte. Gainerako sailkatuak UIPM zerrenda linpikoaren arabera sartuko dira lehiaketan.
Mari
Mari euskal mitologiako jainkosa nagusia da, gehienetan Anderea edo Dama deitzen zaiona. Hainbat euskal menditan bizi da (Txindoki, Murumendi, Gorbeia...), eta bizitokirik garrantzitsuena Anbotoko leize bat du, "Mariren Koba" izenaz ezaguna, baina leku bakoitzean bere kobazulo eta bizitokiak izan ditzake.
Mari buruz egin beharreko oharra
Mari bere baitan bereganatzen ditu Europan beste Jainkosa eta Irelu femeninoen artean bananduak azaltzen diren eginkizun eta ahalmenak. Honen zergatia izenean datza. Berez, izena baino beregana zuzentzeko modu egokia litzake. Gaur egungo "Mari" Anbotoko Damarekin parekatzen da gehienbat, Sorgin gorena izango balitz bezala, eta gutxiengo batek Amalurren izentzat dute. Hemen bi hauetaz hitz egiten bada ere Wikipediako sarrera honetan bere sorgin ikuspegia aztertzen da gehienbat. Mari natura eta lurraren pertsonifikazio bezala ikusteko Amalurren sarrerara abiatu.
Izenak eta bizitokiak
Marik izen asko dauzka, jasotako herri eta kokagunearen arabera.
Italiako mendietan bada abesti ezagun bat Signore delle cime delakoari hildako mendizale bat zaintzeko eskatzen diona. Nonbait "Signora delle cime" da gure Mari, gure "Tontorretako Dama".
Fontcouverte-la-Toussuire
Fontcouverte-la-Toussuire Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Mari
Mari jainkosarekiko errespetu aztarna
Mariri "dama" (Anderea) deitzeak aitzineko jendeek zioten errespetuaren ezaugarri adierazgarri bat da, beldurra baino errespetua ziotela agerian uzten baitu. Hemen jasoak dauden deitura batzuk:
Haplochromis melichrous
Haplochromis melichrous Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Fontcouverte-la-Toussuire
Biztanleria
2007an Fontcouverte-la-Toussuire udalerrian erroldatutako biztanleak 567 ziren. Familiak 240 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 84 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Mari
Mariren ezaugarriak
Mari da, dudarik gabe, euskal mitologiaren izaki nagusia. Gaur egun, XX. mendearen hasieran Jose Miguel Barandiaranek eta bere laguntzaileek bildu zituzten lekukotasunen bidez baizik ez dugu ezagutzen. Mariren mitoa agertuz geroztik, euskal gizarteak zibilizazio anitzekin oztopatu da (Iberiarrak, Zeltak, Erromatarrak…). Topaketa horien lekukoa izan baita, ez da harritzekoa Mariren pertsonaiak hamaika aurpegi izatea.
Marik itxura eta botere anitz ditu: «Izadia» da, bai eta ere «Jainkosa»; sakrifikatuak diren animalien esteak eta dirua eskaintzen zaizkio. Ahal zuen neurrian kristautasunak, sinkretismoa ren bidez, bereganatu egin zituen Mariren inguruko gurtzak Ama Birjina rekin ordezkatuz eta bereganatzea lortu ez zituen sinesmenekin eliza katolikoak baztertzeko ahaleginak egin zituen, behiala osorik menperatzen zuen mundutik kenduz «bestelako» testuinguru batean kokatzeko. Pixkanaka Mariren izaera gero eta lainotsuago bihurtzen joan da denborarekin.
Fontcouverte-la-Toussuire
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Mari
Mariren ezaugarriak
Zenbait kasutan euskaraz ohikoagoa izan da, XXI. mendean ere, Andra Mari erabiltzea Ama Birjina baino. Adibidez, euskaraz Begoñako Andra Mari izena askoz maizago erabiltzen da Begoñako Birjina baino. Erdaraz baina "la Virgen de Begoña" erabiltzen da gehienetan eta ez dago Begoñako Andra Mari izenaren itzulpen zuzeneko baliokiderik. Nonbait hor egon daiteke kristautasunaren aurreko lekuko bat, herri gogoan zegoen sentimenduaren lekukoa. Kristautasunaren garaian ere, sinismenetan eta gurtzan mito femeninoa herri xehean zabaltzeko, errazagoa izango baitzen (Andra) Mari kontzeptuaren bidez aurkeztea eta ez, berez azaltzeko nahiko konplikatua den ama birjina kontzeptuaren bidez (amatasuna eta birjintasuna aldi berean agertzea ez da oso erraza ulertzeko).
Askotan, "Dama" Bizkaiko historiako pertsonaia errealekin lotu izan ohi da, mitologia eta historiaren arteko nahasketa bat sortuz. Adibidez, Diego Lopez de Haro Bizkaiko lehen jaunarekin ezkonduta omen zegoen. Ezkontzean, Marik etxean inoiz ez zuela aitaren egingo zin egin erazi zion, baina ez zuen bete eta Mari bere alabarekin hegan atera zen. Kondaira hau Bizkaiko jaunek Mariri egin zioten "traizioan" oinarriturik egon daiteke, lurraldea Gaztelari entregatu eta herria kristautuaraztean.
Fontcouverte-la-Toussuire
Etxebizitza
2007an 2.195 etxebizitza zeuden, 244 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1.920 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. 450 etxeak ziren eta 1.717 apartamentuak ziren. 244 etxebizitza nagusietatik 171 bere jabearen bizilekua ziren, 53 alokairuan okupaturik zeuden eta 20 doan lagata zeuden; 16 etxek gela bat zuten, 35 etxek bi zituzten, 58 etxek hiru zituzten, 49 etxek lau zituzten eta 87 etxek bost zituzten. 175 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 113 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 116 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Lygosoma lineata
Lygosoma lineata Lygosoma generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Mari
Mariren ezaugarriak
Arrasate aldean, oskorri zenean, bertako gazteek kantu egiten zioten: "Anbotoko señorie orrazketan..!"
Annonville
Annonville Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Mari
Mari eta Mariak
Mari bereganatuak dauzka aitzinean beste izaki femeninoen gurtza. Mari Petralin, Mari Gorringo, Mari Zaldiko, Mari Mototx, Mari Urrika, Mari Erraunskin...
Annonville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Mari
Mari eta Mariak
Mari behin eta berriz azaltzen den izena baino izenorde bat dela dirudi.
Fontcouverte-la-Toussuire
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Annonville
Etxebizitza
2007an 14 etxebizitza zeuden, 11 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 14etxeak ziren. 11 etxebizitza nagusietatik 8 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek lau gela zituzten eta 8 etxek bost zituzten. 8 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 5 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Mari
Mari eta Mariak
Izen oparotasun hau fenomeno ezaguna da kristautasunean ere. Ama Birjinak lekuz leku ugaritu egiten dira eta ahizpak edo elkar senideak direla aitzakiarekin herri sentimenak hau onesten du. Euskal Herriko Ama Birjinak zazpi ahizpak direla dio eletzarrak baina Mariren ugaritasunari erantzuteko leku batetik bestera zerutik hegan mugitzen dala diote.
Fontcouverte-la-Toussuire
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 402 ziren, horien artean 304 aktiboak ziren eta 98 inaktiboak ziren. 304 pertsona aktiboetatik 301 lanean zeuden (151 gizon eta 150 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 98 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Annonville
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Mari
Aitzineko gurtzak kristautzen
Elezaharretan ageri dira Mari kristaututako kondairak ere.
Fontcouverte-la-Toussuire
Diru sarrerak
2009an Fontcouverte-la-Toussuire udalerrian 224 unitate fiskal zeuden, 518 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.916 euro zen.
Annonville
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 18 ziren, horien artean 11 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 11 pertsona aktiboetatik 10 lanean zeuden (8 gizon eta 2 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 7 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 2 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Mari
Aitzineko gurtzak kristautzen
Azkuek jasotako batean Loidi izeneko etxe bateko zortzi urteko neskatila batek egunero dotore orraztua bueltatzen zen etxera. Behin bere amak nork orrazten zuen galdetuta emakume eder batek orrazten ziola erantzun zion. Zerbait esan zion galdetu zuen amak eta neskatilak babestoki bat egiteko bost taula mehe eta zazpi sareta eramateko eskatu zizkiola erantzun zion. Etxekoek ez zioten jaramonik egin neskatilari eta zortzi egun jarraian emakume ederra neskatilarengana hurbildu zitzaion azkeneko egunean zera esan zion arte:
Fontcouverte-la-Toussuire
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 190 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 13 eraikuntza enpresak ziren, 27 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 42 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 7 finantziazio enpresak ziren, 16 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 59 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Annonville
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
Mari
Aitzineko gurtzak kristautzen
-Loidin ez dira faltako, dan bitartean, zoritxarrak eta ezbeharrak.
Fontcouverte-la-Toussuire
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 36 zerbitzu publikoetatik, 2 banku bulegoak ziren, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 6 zurginak, 3 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 20 jatetxeak eta 2 higiezinen agentziak.
Annonville
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
Mari
Aitzineko gurtzak kristautzen
Santuane eta Arransoro mendietan Ama Birjinaren oinatzak. Aralarren ikusgai direnetan aitzinean txanponak uzten zituzten eta nahikoak zeudenean artzain batek jaso eta meza bat ospatzeko ordainean eramaten zituen. Neskatilek belaunikatu eta oinatz hauek musukatu ondoren gurutzearen seinalea egiteko ohitura zeukaten mezara joan aurretik.
Annonville
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Annonville udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Mari
Andramari
Berezko Mari, herri sinesmenek gaur egun Anbotoko Damarekin erlazionatzen dutena, ikerleen esanetan hasieran lurraren botereetan gurtzen zen Jainkosa litzake, Amalur. Maia, Mariren beste izenetariko bat, Amalur izan zezakeen, Maia eta mahaia hitzen artean dagoen parekotasuna ikusita, biak gauzen euskarri direnez litekeena da.
Mari natura eta lurraren pertsonifikazio bezala gainontzeko eta ondorengo Marien ama litzake Eguzk i eta Ilazki adibidez.
Maialen, Maia eta Amaia izenek Jainkosa berdinaren hiru aurpegiak aurkeztuko lituzke. Udaberria, uda eta udazkenaren irudikapena. Grekoen Demeter jainkotuaren emakume gisa agertzen da. Hau bezala naturaren aroak aurkezten ditu neguan kale egiten duelarik.
Mari gizakumea
Bestetan Marik bere laguntzaile edo neskame gisa beste Mari bat dauka bere babesean. Bata Jainkosa dela badirudi ere bestea gizakumea da. Bien izena berdina izatea nahasketa areagotzen du. Kondairen arabera amaren hitzari uko egiten dion alabak zigorra jasaten du. Ileak orrazten eguna pasatzen zuen neska, behia (zaldia besteetan) jasotzera joan nahi ez zuenari etab... Aginduak betetzen ez dituenari indar ezkorrak (Gaueko, jentilak, sorginak...) bahitu eta Mariren menpe uzten dute. Honela Mari gizakumea gizakien eta Jainkoen arteko loturan bilakatzen da. Hau izango litzake mendiz mendi hegan doan Dama.
Bera da sorsaina, sorkuntzaren zaindaria, Sugaarren emaztea (bigarrena). Hau litzake Atarrabi eta Mikelatsen ama. Bizitzaren hariak ahariaren adarretan amarratzen dituen emakume gurgarria da. Honela emeen eginkizunetan hari direnak, oro har, Mari dira.
Zegaman bere kobazuloko sukaldean ikusi dute sutondoan bere ilea orrazten.
Oñatin josten edo bere kobazuloaren sarreran ilea orrazten eserita ikusi dute.
Uranio
Uranioa elementu kimiko bat da, ikur kimikoa U eta atomo-zenbakia 92 duena. Egoera estandarretan metal gris bat da, aktinidoen taldekoa taula periodikoan. Uranio atomo batek 92 protoi eta 92 elektroi ditu, azken hauetatik 6 balentzia elektroiak direlarik. Uranioak desintegrazioa erradioaktiboa jasaten du alfa partikulak igorriz. Desintegrazio hauen erdi-bizitzak isotopoaren araberakoak dira, 159 200 urtetik hasi eta 4,5 mila milioi urtetara, erabilgarriak eginez Lurraren adina kalkulatzeko. Naturan isotoporik egonkorrena uranio-238 da (146 neutroi dituena eta uranioaren 99% osatzen duena) eta uranio-235 (143 neutroi dituena). Elementu primordialetatik uranioak masa atomiko handiena du. Bere dentsitatea berunarena baino % 70 handiagoa da, eta urrea eta wolframa baino zertxobait bigunagoa da. Naturan milioiko parte batzuen kontzentrazioan aurkitzen da arroketan, lurrean eta uretan, baina aplikazio ezberdinetarako erabiltzen dena elementuan askoz aberatsagoak diren mineraletik dator, uraninita adibidez.
Fontcouverte-la-Toussuire
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Uranio
Gaur egun uranioaren erabilera gehienbat bere propietate nuklearrak erabiltzean datza. Uranio-235a fisio nuklearra jasan dezakeen isotopo natural soila da, eta ondorioz erabilgarria zentral nuklear eta arma nuklearrak elikatzeko. Hala ere, isotopo honek uranio naturalean duen kontzentrazioa txikia denez, uranioak aberaste prozesu bat behar du nahiko uranio-235 egon dadin. Uranio-238 fisionagarria ere bada neutroi azkarren bidez, eta baita ere emankorra da plutonio-239 isotopoan bilakatu daitekeelako erreaktore nuklear batean. Uranio-233 isotopoa ere lortu daiteke torioa erabiliz, eta teknologia hau potentzialki erabili daiteke erreaktore nuklearrak egiteko. Uranio-238ak probabilitate txikia du fisio espontaneoa zein neutroi azkarrek induzitua jasateko, baina uranio-235 eta uranio-233ak probabilitate askoz handiagoa dute fisioa jasateko neutroi motelekin. Kontzentrazio aproposean, isotopo hauek fisio-kate egonkor bat jasan dezakete. Honek bero handia askatzen du, zentral nuklear zein arma nuklearren indarraren funtsa. Modu artifizialean uranio-238 bakarrik duen lagin bati uranio pobretua deritzo, eta armadura eta proiektil mota ezberdinetan erabiltzen da.
Uranioaren aurkikuntza 1789an Martin Heinrich Klaproth kimikari alemanari zor zaio, elementua izendatu zuena orduan aurkitu berria zen Urano planetaren ohorez. Eugène-Melchior Péligot izan zen metal moduan isolatu zuen lehena eta 1896an Henri Becquerel-ek aurkitu zituen bere ezaugarri erradioaktiboak. Otto Hahn, Lise Meitner, Enrico Fermi, Robert Oppenheimer eta bestelakoen ikerketek ahalbidetu zuten uranioaren erabilera zentral nuklearretan eta gerra batean lehen aldiz erabilitako arma nuklearran, Little Boy. Gerra Hotzan, Estatu Batuen eta Sobietar Batasunaren arteko lehiak milaka arma nuklear eraikitzea ekarri zuten, uranioa eta deribatutako plutonio-239 erabiliz. Hauek desarmatzea desarmatze nuklearren helburua da, milaka milioi dolar kostatzen duena. Hala ere, armetarako erabilgarria den kontzentrazioan dagoen uranio-235a diluitua izan daiteke uranio-238arekin, eta zentral nuklearretan erabilia izan elektrizitatea egiteko. Zentral nuklearren eraikuntza eta erabilera gora doan mundu mailan, izan ere elektrizitatea modu handian eta merkean sortzen baitute ia karbono dioxido isuririk gabe, berotze globala eragitea saihestuz. Ingurune eta osasunerako energia nuklearrak suposatzen duen arriskurik handiena erabilitako erregai nuklearra da, gehienbat uranio-238 dena uranio-235aren fisio produktuekin nahastuta.
Ezaugarri nagusiak
Uranioa (Metal zilarreztatua, ahula eta erradioaktiboa) naturan kontzentrazio txikietan azaltzen da, batez ere arroketan, uretan, lurrazalean eta izaki bizidunetan. Bere gogortasuna 6koa da Mohs-en eskalan. Oso dentsitate handia du (19,1 g/cm3), berunarena baino handiagoa (11,3 g/cm3) baina wolfram eta urrearena (19,3 g/cm3) baino txikiagoa.
Naturan, uranioak hiru isotopo ditu: 238U, 235U eta 234U. Naturan berez fisionagarria den isotoporik duen elementu bakarra; berezko isotopo fisionagarri bakar hori 235U da.
238U neutroi azkarrekin tratatuta da fisionagarria. 238U-ak berezko fisioa izateko probabilitate txikia du, edo neutroi azkarrek bonbardatzen dutenez, 235U-ak fisionatzeko probabilitate handiagoa du neutroi termikoek bonbardatzen dutenean. Hori dela eta, erreaktore nuklear batean beroa sortzeko erreakzio erantzule nagusia da, eta arma nuklearrentzat material fisiagarriaren iturri nagusia da.
Uraniozko metalak hiru forma alotropiko ditu:
Aurkikuntza
1789 an, Martin Heinrich Klaproth kimikari alemaniarrak, Uraneo aurkitu zuen. Berlinen zuen laborategi esperimentalean lan egiten zuen bitartean, Klaproth-ek konposatu horia lortu zuen (ziur aski sodio diuranatoa), uraninita, azido nitrikoan disolbatu eta disoluzioa sodio hidroxidoarekin neutralizatzean. Klaproth-ek onartu zuen substantzia horia oraindik aurkitu gabeko elementu baten oxidoa zela, eta ikatzez berotu zuen hauts beltza lortzeko, hauts hori uranio oxidoa zen.
1841 ean, Eugène-Melchior Péligot-ek, uranio-metalaren lehen lagina potasioarekin isolatu zuen. 1896 an, Henri Becquerelek, erradioaktibitatea aurkitu zuen, uranioa erabiliz.
Lehen Mundu Gerran, erdialdeko inperioak, molibdeno-eskasia izan zutenean, ohiko ferrouranio-aleazioak ordeztu zituzten, abiadura handiko tresnetarako, artilleriako kanoiak eta altzairuak egiteko. Praktika hori 1916 an ezagutu zenean, Estatu Batuetako gobernuak, hainbat unibertsitate ospetsuri uraniorako erabilera horiek ikertzeko eskatu zien.
Formula horiekin egindako tresnak hainbat hamarkadatan erabili ziren, eta Manhattan Proiektuak eta Gerra Hotzak, fisioa ikertzeko eta armak garatzeko, uranioaren eskari handia jarri zutenean baino ez ziren amaitu.
Fisioaren ikerkuntza
1934 an, Enrico Fermi buru zuen talde batek, ikusi zuen uranioa neutroiekin bonbardatzeak beta izpiak sortzen dituela. Fisio-produktuak, hasieran, 93 eta 94 zenbaki atomikoak zituzten elementu berriekin nahastu ziren, eta Erromako Fakultateko dekano Orso Mario Corbinok ausonium eta hesperium izena jarri zion.
Otto Hahnek eta Fritz Strassmannek uranioaren fisio-gaitasuna (bereiztea) aurkitzera eraman zituzten esperimentuak zuzendu zituzten.
1939 an, Lise Meitnerrek eta haren ilobak, Otto Robert Frisch fisikariak, azalpen fisikoa argitaratu eta "fisio nuklearraren" prozesua izendatu zuten.
Handik gutxira, Fermik hipotetizatu zuen, uranioaren fisioak fisio-erreakzio bati eusteko nahikoa neutroi aska ditzakeela. Hipotesi hori 1939 an berretsi zen.
Fermik, Alfred O. C. Nier bultzatu zuen uranio-isotopoak bereiztera fision-osagaia zehazteko, eta 1940 a, Nierrek Minnesotako Unibertsitatean eraiki zuen tresna bat erabili zuen 235U lagina bereizteko.
Almudévar
Almudévar (gaztelaniaz eta aragoieraz : Almudévar; lege batzuetan: Almudévar-Almudébar ) Huescako udalerria da, Hoya de Huesca eskualdean dagoena. 2022 hasieran 2394 biztanle zituen.
Uranio
Arma nuklearrak
Estatu Batuek, bi bonba atomiko mota nagusi garatu zituzten Bigarren Mundu Gerran. Bata, Uranioan oinarritutako gailua ("Little Boy" izenekoa), fisio-materiala uranio oso aberastua zuena, eta bestea, plutonioan oinarritutako gailua (ikus Trinity proba eta "Fat Man"), plutonioa 238U-tik eratorria zuena.
Uranioan oinarritutako Little Boy gailua, gerran erabilitako lehen arma nuklearra izan zen, 1945 eko abuztuaren 6an, Hiroshima hiri japoniarrean detonatu zutenean. 12.500 tona TNT ren pareko errendimenduarekin ustiatu zuena, eztandak eta ponparen olatu termikoak ia 50.000 eraikin suntsitu zituzten eta 75.000 pertsona inguru hil zituzten. Hasiera batean uste zen uranioa nahiko arraroa zela, eta ugalketa nuklearra saihestu zitekeela.
Irene Cara
Irene Cara Escalera (New York, 1959ko martxoaren 18a - Miami, 2022ko azaroaren 25a) estatubatuar abeslari eta aktorea izan zen.
Mari
Mari gizakumea
Goiatzen Murumendiko kobazuloaren sarreran bere denbora ariak askatzen igarotzen duela ikusi dute zeruan eguzkia eta ekaiz hodeiak elkar ikusten diren egunetan.
Trichomycterus spelaeus
Trichomycterus spelaeus Trichomycterus generoko animalia da. Arrainen barruko Trichomycteridae familian sailkatzen da.
Irene Cara
Flashdance... What a Feeling abestiaren egileetako bat izan zen eta abestu egin zuen. Flashdance filmeko abesti ezagunena izan zen eta Irene Carak abesti onenaren Oscar saria irabazi zuen 1984an. Fame filmean ere Coco Hernandezen papera antzeztu zuen.
Mari
Mari gizakumea
Zuhatzu Ganboan urrezko ari korapiloak egiten ikusi dute Anbotoko leizean.
Aketegin asteazkenetan bere arropak garbitzen ditu eta ostiraletan ogia egosten du, kobazulotik gertu ikus daitekeen hodeitxoa hori onesten du.
Ispasterko bizilagunek Otoio mendian hodei bat ikusten dutenean Mari bere labea piztu duela diote.
Anderearen formak
Antzinako erlijioetan jainko eta goi-andere bakoitza abere edota zuhaitz zehatz batetik edo gutxi batzuekin erlazionaturik agertu ohi da eta harekin identifikatzen da maiz. Anderea, emakume eder eta dotore jantzita agertzen bada ere, hainbat kondairetan abere edo zuhaitz baten itxuran ikusten dute ere gizakiek. Honakoak dira Marik hartu izan dituen zenbait itxura: saia, behia, txahala, belea, akerra, behorra.
Zerua igarotzen duenean beste forma batzuk ere hartzen omen ditu: su hegalaria, haize bolada, odei zuria, ortzadarra eta suzko igitaia. Aker baten gainean eserita edo orga bat airean gidatuz ere ager daiteke.
Irudikapen hauek ere bereganatutako beste Jainkosen oinarriak aurkezteko baliagarriak izan daitezke, zaila bada ere ez da ezinezkotzat jo behar. Barandiaranen lanei esker hiru behintzat parekatu ditzakegu.
Amezketan Mari lau zaldi tiraka daramaten gurdi batean ikusten zuten zerutik hegan, Eguzki litzake.
Uranio
Erreaktoreak
X-10 grafito-erreaktorea,, lehen Clinton Pile eta X-10 Pile izenez ezaguna, Oak Ridge-ko Laborategi Nazionalean (ORNL) zegoen, munduko bigarren erreaktore nuklear artifiziala izan zen (Enrico Fermiren Chicago Pile-ren ondoren), eta etengabeko funtzionamendurako diseinatu eta eraikitako lehen erreaktorea izan zen.
1951 n, Argonne Laborategi Nazionaleko Obtentoreko Erreaktore Esperimentala, elektrizitatea sortzeko lehen erreaktore nuklearra izan zen. Hasieran, 150 watteko lau bonbilla piztu zituen erreaktoreak, baina, aldi baterako hobekuntzei esker, instalazio osoa elikatu ahal izan zuen (geroago, Arco hiria izan zen BORAX-III Argonneko Laborategi Nazionalak diseinatu eta operatutako beste erreaktore batek sortutako energia nuklearretik datorren elektrizitatea duen munduko lehena). Munduko eskala komertzialeko lehen zentral nuklearra, Obninsk, Sobietar Batasunean, 1954 ko ekainaren 27an hasi zen sortzen AM-1 erreaktorearekin.
Beste zentral nuklear goiztiar batzuk Calder Hall Ingalaterran, 1956 an martxan jarri zuten, eta Shippingporteko zentral nuklearra Pensilvanian, 1958 an martxan jarri zuten izan ziren.
Historiaurreko fisio naturala
1972 an, Francis Perrin, fisikari frantziarrak, fisio nuklear naturaleko 15 erreaktore zahar eta ez aktibo aurkitu zituen Gabongoko Oklo meatzean banandutako hiru mineral-aztarnategitan.
Mineral-biltegiak 1,7 mila milioi urte ditu; eta 235U Lurreko uranio guztiaren %3 ingurukoa izan zen. Hori nahikoa handia da fisio nuklearreko katearen erreakzio iraunkorra gertatzeko, betiere beste laguntza-baldintza batzuk badaude.
Oxidoak
Uranio kaltzinatutako opil horiak, errota handi askotan gertatzen den bezala, uranioaren oxidazio-espezieen banaketa hainbat formatan daude; gehiengo oxidaziotik oxidazio txikienera.
Kiskalgailu batean denbora laburrean egoten diren partikulak, normalean ez dira hainbeste oxidatuko, scrubber pilan denbora luzean baino. Uranioaren edukia U3O8ari dagokio.
U3O8a Manhattan proiektuaren egunetakoa da, U3O8 kimika analitikoko txostenen estandar gisa erabili zenean.
Uranio-oxigeno sistemako fase-erlazioak konplexuak dira. Uranioaren oxidazio-egoera garrantzitsuenak uranioa (IV) eta uranioa (VI) dira, eta horiei dagozkien bi oxidoak, uranio dioxidoa (UO2) eta uranio trioxidoa (UO3) dira. Uranio-oxidoak ere badaude, hala nola, uranio-monoxidoa (UO), diuranio-pentoxidoa (U2O5) eta uranio-peroxidoa (UO4·2H2O).
Uranio oxidoaren formarik ohikoenak triuranio oktoxidoa (U3O8) eta uranio dioxioa (UO2) dira. Bi oxido motak uretan disolbagarritasun txikia duten solidoak dira, eta nahiko egonkorrak ingurumen-baldintza askotan. Triuranio oktoxidea uranioaren konposaturik egonkorrena da (kondizioen arabera), eta naturan gehien aurkitzen den forma da. Uranio dioxidoa, uraneoaren erreaktore nuklear gisa, gehien erabiltzen den modua da. Giro-tenperaturetan, UO2 pixkanaka U3O8ra aldatuko da.
Uraneoak duen egonkortasunagatik, uranio-oxidoak dira, oro har, metatzeko edo ezabatzeko forma kimiko gogokoenak.
Uretako kimika
Uranioaren oxidazio-egoera askotako gatzak uretan disolba daitezke eta ur-disoluzioetan azter daitezke. Forma ioniko ohikoenak hauek dira: U3+ (marroia), U4+ (berdea), UO2+ (ezegonkorra) eta U(O2)2+ (horia), U(III), U(IV), U(V) eta U(VI), hurrenez hurren. Oxidazio formaleko uranio estatalerako konposatu solido eta erdi-metaliko batzuk daude, hala nola UO eta US, baina ez dakigu egoera horretarako disoluzioan dauden ioi sinpleak daudela. U3+ ioiek hidrogenoa uretatik askatzen dute, beraz, oso ezegonkorrak dira. U(O2)2+ ioiak uranio (VI)aren egoera adierazten du, eta uranil karbonatoa, uranilo kloruroa eta uranilo sulfatoa bezalako konposatuak eratzen ditu.
Uranio-uraniloaren gatzek eta ioi poliatomikoen uranio-oxidoaren forma kationikoek ez bezala, uranatoak, uranio poliatomikoaren oxidoaren anioi bat duten gatzak, eskuarki ez dira uretan disolbatzen.
Karbonatoak
Karbonatozko anioien eta uranioaren (VI) arteko elkarreraginen ondorioz, Pourbaix-en diagrama asko aldatzen da, inguruneak karbonatoa duen soluzioa batera ura aldatzen duenean. Karbonato gehienak uretan disolbaezinak dira; uranio-karbonatoak, berriz, uretan disolbatzen dira maiz. U (VI) katioi batek bi amaierako oxido eta hiru karbonato edo gehiago elkar ditzakeelako gertatzen da hori, konplexu anionikoak eratzeko.
NGC 1022
NGC 1022 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Uranio
pH-aren ondorioak
Karbonatoa gehitzean, uranioa karbonato-konplexu bihurtzen da pHa handitzen bada. Erreakzio horien ondorioetako bat uranioaren disolbagarritasun handiagoa da pH 6 eta 8 artean, uranio dioxidoaren erregai nuklearren epe luzeko egonkortasunean eragin zuzena du.
Mari
Anderearen formak
Durangaldean Mari saia gorriz jantzita eskuan urrezko jauregi bat daramala, Amalur litzake.
Uranio
Hidruroak, karburoak eta nitruroak
Uranio-karburoak eta uranio-nitruroak konposatu erdi-metaliko nahiko geldoak dira, eta oso gutxi disolbatzen dira azidoetan; urarekin erreakzionatzen dute, eta airean su har dezakete U3O8 sortzeko. Uranio-karburoek uranio-monokarburoa (UC), uranio-dikarburoa (UC)2) eta diuranio trikarizatua (U2C3) UC eta UC3 uranio uranioari ikazkaia gehituz edo metala tenperatura alioxido karbonoa erabiliz sortzen dira. 1800 °C,U2C3tik beherako egonkor dagoenean, UC eta UC2 nahaste berotuak estres mekanikoa jasaten dute. Metal nitrogenoaren esposizio zuzenaren bidez lortutako uranio nitruroek, uranio mononitruroa (NBE), uranio dinitruroa (ONU2) eta diuranio trinitruroa (U2N3).
Mari
Anderearen formak
Irudikapen hauek erromatarren jainkosekin parekatu ditzakegu baina gainontzeko eraldaketak naturistagoak dirudite, aitzinagokoak eta antzaz animismoarekin erlazioa dutela esan genezake.
Uranio
Haluroak
Uranio-fluoruro (UF) guztiak uranio-tetrafluoruroa (UF4) erabiliz sortzen dira; UF4, berez, uranio-dioxidoaren hidrofluperazidoaren bidez prestatzen da. Hidrogeno bidezko UF4 erredukzioak, 1000 °C-an, uranio trifluoruroa (UF3) eragiten du. Tenperatura- eta presio-baldintza egokietan, UF solidoaren 4 konhexafluoruro uriogaseoso (UF4) erreakzioak U2F9, U4F17 eta UF5 bitarteko fluoruroak sor ditzake.
Mari
Mariren geletara hurbiltzen
Barandiaranek jaso zuenez iraganean jendeak aholku bila hurbiltzen zen Mari bizi zan osin eta leize batzuetara. Elezahar batzuk badaude Mariren igarle lan hauek jasotzen dituenak, baina jasoak daude ere batzuetan errituak egiten zirela bere bizitokien sarreretan (eliz gizonak mediante) eta bestetan jaki eskaintzak (abere estekak) ere egiten zirela.
Uranio
Militarra
Sektore militarrean uranioaren aplikazio nagusia dentsitate handiko sartzaileetan dago. Munizioa %1-2ko aleazioa duen uranio pobretua da, titanioa edo molibdenoa kasuan. Talka-abiadura handian, jaurtigaiaren dentsitateak, gogortasunak eta piroforikoteak erabat blindatutako helburuak suntsitzea ahalbidetzen dute.
Mari
Mariren geletara hurbiltzen
Hodei ekaitzak eta lanbroa bizitokitik ateratzen direnean ere bera bertan dagoela ohartarazten du.
Uranio
Militarra
Uranio pobretuaren erabilera polemiko eta ingurumenaren aldetik polemiko bihurtu zen Ameriketako Estatu Batuek munizio horiek erabili ondoren. Ameriketako Estatu Batuak, Erresuma Batuak eta Pertsiar Golkoko eta Balkanetako gerretan beste herrialde batzuek lurzoruan geratzen diren uranio-konposatuei buruzko galderak egin zituzten.
Uranio pobretua material erradioaktiboak biltegiratu eta garraiatzeko erabiltzen diren edukiontzi batzuetan ere erabiltzen da babes-material gisa. Metala berez erradioaktiboa bada ere, dentsitate handia duenez, beruna baino eraginkorrago bihurtzen da, erradiazio-iturrien moduko erradiazioa geldiarazteko. Uranio pobretuaren beste erabilera batzuk dira kontrapisuak aireontzien kontrol-gainazaletarako, hala nola misilak berriz sartzen diren ibilgailuetarako lasta eta babes-materiala.
Mari
Mariren geletara hurbiltzen
Beleak eta saiak Mariren bizitokien inguruan daudenean bera dagoela igartzen dute.
Barandiaranen esanetan ere txanponak eskaintzen zioten baina ziurrenik erregu baten truke egindako ordainak lirateke.
Uranio
Militarra
Material hori oso trinkoa denez, gida inertzialeko sistemetan eta iparrorratz giroskopikoetan aurkitzen da. Uranio pobretua nahiago da dentsitate bereko metalen gainean, erraz mekanizatu eta urtzeko gaitasuna duelako eta merkea delako. Uranio pobretuaren eraginpean egoteko arrisku nagusia uranio oxido bidezko pozoitze kimikoa da, erradioaktibitatearen ordez.
Mari
Mariren geletara hurbiltzen
Guzti hau honela idatzita Mariren bizileku guztietan gertakizun berberak gertatzen zirela onesten du baina ez da horrela. Berez elezaharrek gehienetan banakako gertakizunez hitz-egiten dute. Hodei ekaitzena bai hedatutako sinesmena zela, hala jasoak ageri dira Euskal Herriko leku desberdinetan. Baina jaki eskaintzak bakarrik behin irakurri dezakegu eta ez On Joxemielek lehenengo eskutik jasoa, ez, Don Pedro Barcellos Bizkaiko jaunen kondairan agertzen da behi esteak eskaintzen zituztela (antzaz kondairako egiazko zati bakarra). Berdina esan daiteke bele eta saiei buruzko elezaharrei buruz.
Uranio
Zibila
Uranioaren erabilera zibil nabarmenena zentral nuklearretan erabiltzen den energia termikoaren iturri da. Sektore zibilean uranioaren erabilera nagusia zentral nuklearrak elikatzea da. Uranio235 kilogramo batek teorian 20 terajulio energia (2×1013 joule) inguru sor ditzake, fisio osoa dela joz; ikatzaren 1.5 milioi kilogramo (1,500 tona) adina energia. Energia nuklear komertzialeko instalazioek, erregaia erabiltzen dute, eta, normalean,% 3 inguru aberasten da uranio235. CANDU eta Magnox diseinuak dira aberastu gabeko uranio-erregaia erabiltzeko gai diren erreaktore komertzial bakarrak. Estatu Batuetako itsas armadako erreaktoreetarako erabiltzen den erregaia uranio235ean aberastu ohi da (balio zehatzak honela sailkatzen dira). Erreaktore erreproduzitzaile batean uranio238 ere plutonio bihur daiteke.
Châteauneuf-Grasse
Châteauneuf-Grasse Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Châteauneuf-Grasse udalerrian erroldatutako biztanleak 3.139 ziren. Familiak 1.202 ziren, horien artean 317 pertsona bakarrekoak ziren (119 bakarrik bizi ziren gizonak eta 198 bakarrik bizi ziren emakumeak), 381 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 389 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 115 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.597 etxebizitza zeuden, 1.238 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 277 bigarren erresidentzia ziren eta 82 hutsik zeuden. 1.289 etxeak ziren eta 289 apartamentuak ziren. 1.238 etxebizitza nagusietatik 894 bere jabearen bizilekua ziren, 252 alokairuan okupaturik zeuden eta 92 doan lagata zeuden; 39 etxek gela bat zuten, 112 etxek bi zituzten, 234 etxek hiru zituzten, 335 etxek lau zituzten eta 519 etxek bost zituzten. 1.025 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 475 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 687 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Uranio
Zibila
Erradioaktibitatea aurkitu aurretik, uranioa kantitate txikitan erabili zen beira horirako eta zeramikazko esmalteetarako; hala nola, uraniozko kristala eta baxerak egiteko.
Châteauneuf-Grasse
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.958 ziren, horien artean 1.341 aktiboak ziren eta 617 inaktiboak ziren. 1.341 pertsona aktiboetatik 1.242 lanean zeuden (674 gizon eta 568 emakume) eta 99 langabezian zeuden (47 gizon eta 52 emakume). 617 pertsona inaktiboetatik 219 erretiraturik zeuden, 183 ikasten zeuden eta 215 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Uranio
Zibila
Marie Curiek uranio-minerala (uraninita) aurkitu eta isolatu zuenean, uranio-meatzaritza garatu zen erradiazioa ateratzeko, eta erlojuetan eta hegazkinen iluntasunean pintura distiratsuak egiteko erabili zen.
Gizakiaren esposizioa
Pertsona batek uranioaren eraginpean egon daiteke, airean, hautsa arnastuz edo uretan, eta elikagai kutsatuak irentsiz.
Uranio-kopurua airean oso txikia izaten da; hala ere, fosfato-ongarriak prozesatzen dituzten lantegietan lan egiten duten pertsonak, arma nuklearrak egin edo probatu zituzten. Uranio-arma pobretuak erabili diren borroka-eremu moderno batetik hurbil bizi edo lan egiten dute, edo ikatz-energiako instalazio batetik hurbil bizi edo lan egiten dute, uranio-erregai minerala mehetu edo prozesatzeko.