cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lentini
Greziar aldia
Gobernua oligarkiaren eskuetan egon zen Patanios tiranoak eskuratu arte. Eusebio Zesareakoaren ustez, irlaren lehen tiranoa izan zen (K.a. 608), nahiz eta gero gobernu errepublikarra izan. Hala ere, greziarrek etorri baino hainbat mende lehenago, penintsulako beste herri batzuk, sikuloak zeuden muino horretan. Hauek, Italiatik Siziliara ihes egin zuten opizien erasoetatik. Irlan, sikanoak irabazi ondoren, hegoaldera eta mendebaldera bota zituzten. Sikuloen ekonomia nekazaritzan eta merkataritzan oinarritu zen, Castelluccio portutik gauzatzen zena. Hauek Metapiccola muinoan ezarri ziren, gaur egun ikerlariek ezarleku horri Xouthia deitzen diote.
Kopla txiki
Adibidea: Ama begira zazu
Birritan errepikatzen da egitura hori:
Doinu ugari
Bertsolariek sarritan baliatzen dituzte kopla txikia eta kopla handiak. neurri horiek oso arinak dira eta.
Bertsolaritzaren Datu-Basean 279 doinu eskaintzen dira horien artean 10 oso ezagunak.
Kopla txikiko neurria duten bertso guztiak doinu askorekin kantatu daitezke, esan bezala doinu asko baitago zortziko txikiko neurrian:
Lentini
Greziar aldia
Dirudienez, bertoko biztanleek harreman onak zituzten sikuloekin eta han jarraitu zuten sikuloak desagertu eta gero, haien aurkitutako aztarnek adierazten duten moduan. Kalkistarrek jende horiek aurkitu zituzten San Mauro muinoan, K.a. 751-750ean.
Hasieran, greziarrak indigenekin bizi ziren, baina Megara koekin hiri bat egin zutenean, San Maurotik inguruko muinoetara kanporatu zituzten, gero guztiz asimilatuak izan baziren ere. Hauen jarduera ekonomiko nagusienak nekazaritza (garagarra txanpoetan irudikatuta dago) eta zaldi-hazkuntza ziren. Lan hauek klase nagusiaren (zaldunak/ippeis) giza-estatusa erabakitzen zuten. Klase honetatik irten zen Panezio tiranoa, K.a. VII. mendean, Megara Hiblea rekin mugetako arazoetaz baliatu zena Leontinosko boterea eskuratzeko. Luzaroan, hiriak gobernu oligarkikoa izan zuen.
Saint-Antoine (Cantal)
Etxebizitza
2007an 62 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 58 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 50 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 27 etxek bost zituzten. 42 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lentini
Greziar aldia
K.a. 494an, Hipokrates Gelakoa k eraso egin ostean, Leontinosek independentzia galdu zuen. Lehen, Gelaren kontrolpean Enesidemorekin egon zen eta gero, Sirakusarekin. Honek eskualdea kontrolatzeko Leontinos gotortu zuen.
Asarhaddon
Asarhaddon (akadikoz Assur-aha-iddina), Asiriako erregea izan zen K.a. 681etik K.a. 669 arte, eta Senakerib eta Naqi'a edo Zakutu ezkontide aramaikoaren semea.
Saint-Antoine (Cantal)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 69 ziren, horien artean 54 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 54 pertsona aktiboetatik 52 lanean zeuden (32 gizon eta 20 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Lentini
Greziar aldia
K.a 476an, Hieron I.a Sirakusakoak Naxos eta Cataniako biztanleak Leontinosera erbesteratu zituen. Leontinostarrek Trasibulo Sirakusakoa, Dinomenidi leinukoa, egoztean, askatasuna berreskuratu zuten, baina Duzetio k arriskuan jarri zuen greziar polisak kontrolatu nahi izatean.
Asarhaddon
K.a. 661ean, bere anaiek, gortetik erbesteratu zuten, uste denez, urte berean Senakerib hil zuten berberak izan zirenak. Sei hilabete inguru iraun zuen gerra baten ondoren, Asarhaddon nagusitu zen Asiriako errege bezala, eta, Bibliako istorioaren arabera (Erregeak 19. 35-37), bere anaiek, Ararateko herrialdera ihes egin zuten, ohi, Urartu bezala identifikatzen dena. Asarhaddonen erregealdiko lanik garrantzitsuenetako bat, Babiloniaren berreraikuntza izan zen, Senakeribek erroetaraino suntsitu zuena K.a. 689an.
Saint-Antoine (Cantal)
Diru sarrerak
2009an Saint-Antoine udalerrian 46 unitate fiskal zeuden, 114 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.230 euro zen.
Lentini
Greziar aldia
Leontinosek, etsaiez inguraturik, K.a. V. mendearen erdian aliantza bat sinatu zuen Atenasekin. Haientzat benetako arriskua Sirakusa zen, Sizilia osoa kontrolatu nahi zuelako. Aliantza berriztu zen K.a 433. eta 427. urteetan. Gorgias filosofoa misio diplomatiko batekin bidali zuten Atenasera: Sirakusaren kontrako laguntza eskatzeko aliatuentzat eta kalkistar hirientzat (Camarina eta Reggio). Sofista izatean, erraz konbentzitu zuen jendea, baina Atenas prest zegoen ere irlan parte-hartzeko, haren interesak defendatu behar zituelako. Atenasek, Lakesen eta Korodesen agindura, 20 trirreme bidali zituen.
Asarhaddon
Kanpo politikari dagokionez, Elamekin bakea sinatu zuen, Urarturekin harreman ona izan zuen (zimeriar herrien inbasioen aurka aliatu izan zuena), eta Egiptoren konkista hasi zuen, Menfis konkistatzea lortuz K.a. 671n.
Saint-Antoine (Cantal)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Lentini
Greziar aldia
Lakesen eta beste estrategosen (Pitodoro eta Eurimedonte) jarduerak Messinako itsasartea ren inguruan gauzatu ziren. K.a. 424ko Gelako Kongresua n adostu zenaren arabera, Leontinos eta beste hiri siziliar batzuk independentzia lortzean, Atenas Siziliatik alde egin behar zuen. Izan ere, itun horrek Sirakusako nagusitasuna bermatzen zuen.
Asarhaddon
Asarhaddon, gaixotasun kroniko baten ondorioz hil zen Egiptorako beste kanpaina bat prestatzen ari zen bitartean. Asirian, bere oinordekoa, Asurbanipal izan zen, eta, Babilonian, Shamash-shum-ukin
Saint-Antoine (Cantal)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak igeltseroa ziren.
Lentini
Greziar aldia
Bakea lortu ondoren, gatazkak agertu ziren hirian aristokraten eta demokraten artean. Lehenek Sirakusako babesa bilatzen zuten bitartean, bigarrenek lotura estuagoa zuten Atenasekin. Demokratek nahi zuten, lurren banaketa, boto eskubide orokorra eta hiritartasuna. Aristokratek, berriz, botere zati bat ez banatzearren, Sirakusara jo zuten eta horrek azkar parte hartu zuen. Borroka hori demokratek galdu zutenez, (K.a. 422) Siziliako hainbat puntutatik sakabanatu ziren. Aristokratek, aldiz, Sirakusako hiritartasuna lortu zuten. Sirakusak Leontinosko gotorlekuak suntsitu zituen eta horren lurraldea bereganatu zuen. Hiria biztanlerik gabe geratu zen, aristokraten morroiak izan ezik, jabeen ondasunak zaindu behar zituztelako. Zenbait urteren ostean, aristokratak gustura ez zeudenez Sirakusan jasotzen zuten jokaerarekin, Leontinosera itzuli ziren. Orduan, demokratekin aliatu ziren Fozea gotortutako auzoa eta Brikinnia gotorlekua erasotzeko.
Saint-Antoine (Cantal)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Antoine udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lentini
Greziar aldia
Konkistak sendotzeko Atenasi laguntza eskatu zioten, baina ez jasotzean, K.a. 422an, berriro hiritik egotziak izan ziren. Honela, Leontinos Sirakusako menpekoa bilakatu zen, teorikoki, independente bazen ere. Egoera aldatu zen K.a. 417an, Atenasek erabaki zuenean aliatuen alde borrokatzea. Arazoa bikoitza zen, alde batetik, Segestak laguntza eskatu zuela Selinonteren kontra, eta bestetik, Leontinosko erbesteratuek itzuli nahi zutela. Halaber, espedizioak Assinaro ibaian porrot egin zuen eta horrekin aliatuen itxaropenak ere. K.a. 406an, Sirakusak onartu zuen Agrigentotik Kartagok kanporatutako biztanleak Leontinosera ekartzea, baita Camarinakoak eta Gelakoak ere. Leontinoskoek hirira heltzean, K.a. 405ean, independentzia aldarrikatu zuten.
Dionisio II.a ren eta Dion en arteko borroketan, Leontinos azkenaren alde lerrokatu zen K.a. 356an, baina hiria, Filistok, Dionisioren jeneralak, kontrolatu zuen. Hurrengo urteetan, borrokak etengabeak izan ziren Timoleon (Dionisioren lekua hartu zuen jeneral korintoarra) eta Hizetas sirakusarraren artean. Leontinosko hiritarrak Hizetasen alde borroka egin zuten, baina Timoleonek irabaztean K.a. 338an, Sirakusara erbesteratu zituzten. Agatoklesen agintaldian, Leontinos Sirakusarekin egon zen Kartagoren kontrako gerran. Hala ere, Agatokles Afrikatik itzultzean, Leontinosko traizioa zigortu zuen. Agatokles hil eta gero, Leontinosek askatasuna berreskuratu zuen. K.a. 278an, Leontinos, Sirakusa eta Agrigento hiriek Pirro Epirokoari deitu zuten Kartagoren aurka borrokatzeko. Laguntza ordaintzeko, Herakide Leontinosko tiranoak, hiria, horren gazteluak, 4.000 soldadu eta 500 zaldi eskaini zizkion. Pirrok Sizilia utzi ondoren, Leontinos Sirakusako esanetara itzuli zen. Lehen Gerra Punikoa une baketsua izan zen lentinostarrentzat, Hieron II.a Sirakusakoak itun bat sinatu zuelako Kartago eta Leontinosekin, beraz, hiriak ez zuen zertan gerra horretan parte-hartu. Bigarren Gerra Punikoan, Hieronimo Sirakusakoa, Hieronen biloba, Kartagorekin aliatu zen. Hamasei urteko tirano hau, armadarekin eta altxorrarekin Leontinosera abiatu zen K.a. 214an, erromatarrei aurre egiteko. Behin hirian, Diomedesek eta erromatarren jarraitzaile batzuk, segada egin zioten kale batean eta labankadaz hil zuten. Horren ostean, Hipokrates Sirakusakoa eta Epidizes Erromaren kontrako adierazgarriak izan ziren, Hannibalen laguntza (une horretan Italian zegoen erromatarren kontra borroka eginez) itxaroten zuten bitartean. Alperrik zain egon ziren, urte berean Martzelo jeneral erromatarrak Leontinos eraso eta konkistatu zuelako.
Erromatar aldia
Hasieran, erromatarrek hiria decumanuskoen artean sailkatu zuten baina denboraren poderioz, zentzore-hiria bihurtu zen, hau da, haren lurraldea beste hiritako hiritarrei alokatzen zitzaien. K.a. I. mendearen amaieran, Leontinosko eskualdea triunbiratuko aliatuentzat opari gisa eman zitzaien.
Ondoren, hiria gainbehera etorri zen. Zizeronek «misera civitas atque inanis» deitu zion eta Estrabonen ustez, pobretu zen, biztanleek nahiago zutelako landa eremuetan eta landetxeetan bizi izatea.
Inperioaren garaian, hiriak ez zuen jadanik garrantzirik, horregatik horri buruzko albisteak eskasak dira. Erdi Aroan, berriz, berreskuratu zen. Gaurko hirian, nahiz eta indusketak egin, ez daude erromatar aztarnarik.
Barbaroak, Bizantzio eta arabiarrak
Konstantinok, Lentiniko azken gotzainak, ospe handia izan zuen Konstantinoplako gortean. Izan ere, ikonoklasiaren borrokan, Irene Atenasko enperatrizak gutun bat eman zion 785ean, Aita Santuari Konstantinoplako Kontziliora gonbidatzeko (hau zen hasierako egoitza). Kontuzko gaia izan zen gotzain honen aukeraketa, Erroma eta Bizantzioren artean giltzarria zelako.
Azkenean, Nizean eratu zen kontzilioa eta 787ko irailean gauzatu zen. Horretan, gotzainak gogoz jardun zuen, mintzatzean lehena izanik Siziliako gotzainen artean. Konstantinoren ondoren, apezpiku-hiria desagertu zen. Islamiarren nagusitasuna agertu zelako. Haiek, K.o. 847an, Lentini eraso eta konkistatu zuten, biztanle ugari sarraskituz.
Normandiar aldia
Normandiarren garaian, Lentini Messinako stratigotoan sartuta zegoen eta hiri horretako, Alanfranko eta Alaimo nobleei Militelloko, Ossinoko eta Hidriako gazteluak eman zitzaizkien baita dagozkien lurraldeak ere. Aldi horretan, Lentini nekazaritza-hiria izateaz gain, merkataritzan oinarritzen zen ere. Normandiar gortearen geografo arabiarrek laudatzen zituzten harrizko etxeak eta ibai-trafikoa, San Leonardo ibaia hiriraino nabigarria zelako. Gainera, Lentiniko gotorlekuekin gunea estrategikoa zen. Horregatik, Al-Idrisi geografo arabiarrak “Haitz indartsua” deitu zion.
Geroago, Lentiniko populazioa behera joan zenez, beharrezkoa izan zen Consenzako kolonoak ekartzea, hiriko auzo bati izena eman ziotenak. Gainbehera izanagatik, Lentiniko garia Sizilia osoan saltzen zen urritasun aldietan.
Lentinik 1140an eta 1169an jasandako bi lurrikarek eraikin asko eraitsi zituzten. Horren ostean, hiria zaharberritu zen, baina ibaia ez zen berriro nabigarria izan. Dirudienez, tenplarioek Biviere lakuan hesi artifizial bat egin zuten. Frederiko II.aren garaian hiria onera joan zen.
Agnoneren ondoan, Murgo eliza eraiki zuen monako zistertarrentzat. Beranduago, enperadoreak tenplarioei urtegiaren eta arrantza egiteko eskubideak eman zizkien. Garai hartan, urtegia San Leonardo deitzen zen, inguruan santu horren gurtzarako eliza bat baitzegoen. Siziliako lehen parlamentuak Lentinin izan zuen egoitza 1223an. Urtero bilera publiko bat egiten zen justizien eta agintari publikoen aurka kexatzeko.
Hala ere, Lentinik parte hartu zuen Messinak enperadorearen kontra sortutako matxinadan, horren politika zentralizatzaile eta sistema fiskalengatik. Lentinitarrek jaramon eginez Vinito de Palagoniako lausenguei, Aita Santuari fideltasuna zin egin zioten. Enperadoreak matxinada azkar baretu zuen eta Foggian, 1239 eta 1240 urteen artean, udaletxeak bildu zituen. Partaideak hamaika hiri izan ziren, hauen artean Sirakusa, Catania, Messina eta Lentini.
Matxidanarekiko atxikimenduak ondorioak txarrak ekarri zizkion hiriari. Izan ere, hiriko gunea hobeto kontrolatzeko gaztelu zaharra, Tirone muinokoa, zaharberritu zen eta San Mauroren inguruan, beste gaztelu berri bat egin zen. Enperadorearekin nahigabeek zerikusia zuten nekazaritzako krisiarekin, beraz, sistema feudala konpontzeko eta feudoak itzultzeko, erregeak ordezkariak bidali zituen 1247an eta 1248an. Hauek aurkitu zuten Lentinin eta Sirakusan eremu asko salduta zeudela, baina emankortasun gutxikoak, berriz, utzirik edo zentsu-kontratu bat zutela mahastiak landatzeko. Bestalde, Frederiko II.aren gortean Siziliako poesia-eskola garatu zen, han Jakopo lentinitarra gailendu zen, batzuen ustez sonetoren asmatzailea.
Anjoutarrak eta aragoitarrak
Manfredo hil zenean 1266an, Aita Santuaren (anjoutarrak babesten zituena) eta suabiatarren (Konradino zen buruzagia) arteko borrokak jarraitu zuen. Borroka horrek Lentinin izan zuen zelai-gudua.
Anjoutarren jarritzaileak Tirone eta Castillo gazteluetan babestu ziren, baina laster errenditu ziren ur faltarengatik baita konturatu zirelako ere suabiatarrek (orain nazkagarri izenekoak) gotorlekuan azpian galeriak induskatzen zituztela. Lentinik Konradinoren alde borroka egin zuen, baina Tagliacozzoko guduan garaitua izan zen, ondorioz, Lentinik anjoutar armada onartu behar zuen harresien barruan.
Sciacca guduan, garaipena suabiatarrena izan zen, baina Centuripe konkistatzean, Sizilia frantsesen eskuetan geratu zen. Mandatari berrien lehenengo ekintzak izan ziren irla osoan gotorleku gehiago eraikitzea, matxinadak ekiditzeko (1278). Soldaduen kopurua kontuan hartuz, Lentiniko gaztelua garrantzitsua zen, Messina eta Palermoren antzekoa. Atzerriko esku-hartzeetan gertatzen den bezala, noble askok, onurak lortuko zutelakoan, dinastia berria babestu zuten.
Bitartean, Lentiniko Alaimo kondea, suabiatarrek atzerrira bidali zutena, Beneventoko guduaren ostean itzuli zen. Anjoutarren alde borroka egin eta gero, 1266an, Karlos erregeak haren fidaltasuna saritzeko, printzerria oparitzeaz gain, Beneventoko eskualdeko justizia izendatu zion ere. 1279an, alokairu bat ordainduz, Siziliako Segreziako kargua lortu zuen zergak biltzeko eta 1282an, Messinako strategotoa eskuratu zuen.
Frantsesek, beste inbaditzale bezala, zerga itzelak jarri zituzten, ekonomiaren gainbehera eragin zutenak. Lentini, salbuespen bat ez bazen ere, gai izan zen 1281ean Messinak behar zuenaren gariatik laurden bat hornitzeko.
Frantsesen irainengatik, siziliarrak 1282ko apirilaren 2an matxinatu ziren Palermon, Siziliar bezperak izenekoetan, aristokratek eta espainiarrek bultzatuta. Lentini apirilaren 5ean matxinatu zen bere onetik aterata zegoelako Papirio Comitini gobernadorearen zergetaz, hiriko ondasuna baino handiagoa zirenak. Hiritarrek, Giovanni La Lumiak zuzenduta, gobernadorearen gaztelua eraso egin zuten eta Papirio harrapatu ondoren, hil zuten. Hirian zeuden frantsesek zorte bera izan zuten. Horren ostean, Lentinik udalerri kategoria hartu zuen, Militello, Palagonia, Francofonte eta Sortinori buruzko aginpidea izanik.
Giovanni Selva izan zen Lentiniko mandataria. Siziliar bezperak ez ziren izan mugimendu errepublikarra herriko autonomia lortzeko. Horregatik, Siziliako agintariek aragoitarren laguntza eskatu zuten, nahiz eta hauek anjoutarren antzeko jarrera izan.
Frantsesek abandonatutakoak desengainaturik zeuden, aliatu berriekin gehiago espero zutelako. Hauetariko bat Alaimo kondea zen. Hau hasieran Manfredo utzi zuen Karlos Frantziakoaren aldetik jartzeko, baina gero Petri III.a Aragoikoarengana joan zen. Alaimo kondeari aragoitarrak ondasun handiak eman bazizkion ere, gerora Karlosen alde borroka egin zuen, eskualde gehiago lortzekotan. Etengabeko bando aldaketan, Macalda de Scaletta emazteak zerikusia izan zuen. Azkenean, Alaimo ezbeharrean erori zen eta espainiarrek itsasoan ito egin zuten.
Alfontso III.a Aragoikoa hil ondoren 1291n, ordezkoak, Jakue II.a Aragoikoak, Frederiko anaiari Siziliako erregeorde izendatu zion. Honek, baroien laguntzarekin, erregetza hartu zuen 1296an. Laster borroka sortu zen Frederiko eta Jakuaren artean (azken honek Aitasantutza eta Napoli erresuma aliatuak zituen). Frederikok Lentinin kontzentratu zuen armada 1299an eta defentsak indartu zituen. Caltabellota bakearen ondoren, (1302) Frederikok ohore handiak jaso zituen Lentinin. Erregeak soldadu onenen artean noblezia-tituluak banatu zituen, La Lumia, Sgalambro eta Passaneto, beste batzuen artean. Honela, haien fideltasuna lortzeaz gain, feudalismoaren oinarriak ezarri zituen ere. Lentiniri eskerrak emateko Messinaren antzeko hiri-gutuna oparitu zion 1313an.
Familia nobleen arteko borroka
Ondorengoekin, familia nobleen arteko borroka areagotu zen, Siziliako historia anitz urtez markatuz, Chiaramonte eta Ventimiglia leinuak aurrez aurre egon ziren.
Lentinik, Espainiako erregeen alde egotean, behin eta berriz jasan zituen erasoak. Espainiarrek konpensatzeko zenbait emakida eman zizkion: ondasunen gaineko zergak; gaztelua zaharberritzea eta honen bastioia eraikitzea (Pietri II.a: 13.01.1339); hiri senatoriala izendatzea; Patrizio-departamentua eta sigiluaren erabilera (Pietri II.a 19.01.1339). Honela, hiriak ardoaren gaineko zergak jaso zituen eta ondasunak muga-zergetatik libre egon ziren (Luis I.a Siziliakoa: 1349ko irailaren 4-5).
1350ean sinatutako bakeak ez zuen luzaroan iraun. Manfredo Chiaramonte k Lentinitik Catania, Ventimiglia familiaren interesak eta erregearen tropak erasotzen zituelako. Hori dela eta, erregeak Artale Alagonari agindu zion Lentini setiatzea, baina hiriak bi gaztelurekin babestuta, erasoari luzaro aurre egin zion. Azkenean, buruzagiek desertzioa egitean, etsaiek Lentinin sartu ziren eta sarraskitu zuten. Gaztelua soldaduen traizioarengatik errenditu ondoren, Manfredoren senideak atxilotuak izan ziren. Borrokak familiak akitu zituenez, berriro familien arteko bakea sinatu zen.
Egoera horretan, hiri askok zerga-salbuespenak eskatu zituzten, haien artean Lentinik. Hiri honek Frederikoren eta Pietriren tituloak aurkeztu zituen inperio soila eta mistoa lortzeko, hots, eskumenak zenbait delitu epaitzeko, hala nola, erbesteratze, mutilazio edo heriotz zigorra. Horietaz gain, Lentinik Pietri erregeak emandako ahalmenak lortu zituen, gerra dela bide, inoiz gauzatu ez zirenak. Feudalak eta hauen eremuak hobeto kontrolatzeko, Martin erregeak errolda bat egin zuen; Lentiniren kasuan, 34 feudo zeuden.
Maria erregina 1402an hil zenean, kaputxinoen elizan hilobiratu zen eta Martin berriro ezkondu zen Zuria I.a Nafarroakoa printzesarekin. Honi eskualdeko-ganbara eman zion Paternò, Mineo, Francavilla, Vizzini eta Lentini, Biviere eta urtegia izan ezik, erregeak bi zerbitzari fidelei utzi zizkielako. Martin I.a 1409an hiltzean, haren aita hartu zuen agintea, baina hau urte batera hil zen. Alfontso V.a Aragoikoaren etorrerarekin (1416) egoera okerrera joan zen. Lentinik alperrik eskatu zuen eskualdeko-ganbaratik irtetzea. Garai horretako politika izan zen baroien boterea eta gastu militarrak handitzea. Honela, aristokratek feudo gehiago lortu zuten legalki edo legez kanpo. Vincenzo Gargallok lortu zuen Lentiniko gazteluaren inperio soila, hau da, eskubidea justizia emateko lehengo mailetan. Garai horretako gastuek, landa eremuetako despopulazioak eta gabeziek hiriak pobretu zituzten. Erregeak dirua lortzeko hasi zen hiriak saltzen. Lentinik autonomia erostean, bere baliabideak xahutu zituen eta krisi sakon batean sartu zen.
Karlos I.atik Frantziako iraultzara arte
Karlos I.a etortzean 1516an, Lentiniko arazorik nagusiena kanpondu zen, hau da, eskualdeko-ganbararen parte bat ez izatearena. Karlosek ganbara ezabatu zuen, hiri guztiak estatuarenak bilakatuz. Hala ere, gerra-gastuengatik erregeordea Fernando Gonzaga saiatu zen hiria saltzen. Udaleko administrazioak hondamendia ekiditzeko 20.000 urrezko dukat eskaini zizkion, eskualde eta inperio soileko eta mistoko pribilegio guztien truke (1537). Hiriak, zorrez beterik, 1540ean hiritarrei zergak ezarri zizkien, lehen dohainik ziren zenbait eskubiderengatik.
Hiriak jasandako 1542. urteko lurrikarak gaztelu berria, zaharraren parte bat, eta inguruko etxeak suntsitu zituen. Horren ondoren, hiriak gainbeherako bidea hartu zuen. Krisi horretan, Espainiarekiko zorrak Lentiniko krisia ez leuntzeaz gain, gariari buruzko arantzelek esportazioak eta zerealen ekoizpena oztopatu zituen. Egoera gehiago okertu zen 1551n, Carlentini fundazioarekin turkoen inbasioak ekiditzeko. Arazoa zen Lentiniko gaztelu zaharrak ezin zuelako defentsa gehiago bermatu.
Aipatutako hiria jendeztatzeko, Lentinitik exodoa erraztu nahi zuen. Horretarako, erregeordeak Carlentiniri hainbat pribilegio eman zizkion: etxeak egiteko dohako orubea, zergen salbuespena, opariak eta zerga berriak, bi urtetarako salbuespenak muga-zergetan, eta Lentiniren antzeko pribilegioak. Hala eta guztiz ere, lentinitarrek hiria utziari muzin egin zioten baita Vegaren lausenguei ere, nahiz eta honek gotorleku-hiri berriari Lentini Berria izendatu. Orduan, erregeordeak neurri gogorragoak hartu zituen: Lentiniri apirileko azokaren mozkinak kendu zizkion, diru horrekin Carlentiniko eliza nagusia eraikitzeko.
Hurrengo urteak oso zailak izan ziren. Gabeziek, errege-zergek eta uzta txarreko urteek (1658-1671) populazioaren beherakada ekarri zuten: 1569an 14.756 biztanletik, 1616an 7.360 biztanlera igaro zen, baina 1681en zertxobait berreskuratu zen 10.063 biztanle lortzean.
Val di Notoko 1693ko lurrikarak Lentini zeharo suntsitu zuen, anitz hildako eraginez. Erregeak agindu zion Camastrako dukeari toki berri bat bilatzea hiri berria eraikitzeko, Angel Italia arkitektoaren egitasmoan oinarriturik, baina oposizio ugarien erruz, porrot egin zuen. Azkenean, hiria toki berean berreraiki zen, lana oso garestia eta urte askotakoak izan bazen ere. Horren ondorioz, Lentinik 1737an soilik 4.369 biztanle zituen. Hauetariko asko Carlentinira joan baitziren, hiri horrek ez zuelako lurrikararekin kalte handirik jasan. Lentiniko aristokrata ugarik alde egin zuenez, kargu publikoetarako noblezia berria agertu zen.
Hurrengo erregeak alperrik saiatu ziren hiria suspertzen. Karlos III.a Espainiakoak populazioa handitu nahi zuen (1747an, bakarrik 4.268 biztanle zituelako) etorriberrientzat zorrak eta kontratuak bost urtetan ordainketa-salbuespenak ezarriz. Senatu-hiria izendatu zen berriro, eta eskualdeko hiriburua Francofonte, Avola, Ferla, Sortino, Melilli, Militello, Grammichele, Noto, Spaccaforno, Cassaro eta Palagoniaren gaineko eskumenak edukiz (1760). Halaber, hiria berreskuratu ez zenez, biztanleak mugitzeko, haize txarra eta malaria arazoak aitzakiatzat hartuta, antzinako egitasmoa berraztertu zen. Udaletxeak, ideiaren kontra jarrita, erregearengana jo zuen. Azkenean, egitasmoa baztertu egin zen 1789an.
Frantziar iraultzaren garaian, Fernando I.a k agintzen zuen. Hau 1806an irlara itzultzean, noblezia berriko Sanzà baroiak abegi eman zion Lentiniko etxean.
Italiaren bateratzea
Karbonarien lehen mugimenduek toki aproposa aurkitu zuten Lentinin. Bi bandotan antolaturik: batak Piano Fiera izeneko tokian egoitza zuena, partaideak Sanzà, Carmito, Magnano San Lio nobleak izanik. Bestea, Bugliarello familiakoa, Jesusen Santa Maria komentuan biltzen zen. Talde horiek ez zuten egitarau politikorik, haien buruzagiek (erdi eta goi mailako klasekoak) nahiago zutelako Napolirekin egotea, Palermoko separatismoa edo nekazarien iraultza sozialarekin baino.
Palermon, 1820ko konstituzioaren kontrako sortutako iraultzak Lentiniko txiroenen artean berotasun handia sortu zuen. Manifestariak, enparantza bildurik, saiatu ziren ehotze-erregistroak apurtzen eta gari-biltegia erasoten. Apaiz baten bitartekaritzari esker herri-matxinada bukatu zen, baina gero, aristokratek hartu zuten mugimenduaren ardura.
Del Carrettok, errege-komisarioak, Lentiniko matxinatuak erreprimitu zituen, haien artean Sanza baroia, Bugliarello anaiak, baita beste hiritar batzuk ere. Sanza baroia eta Paolo Pizzolo, horren zerbitzaria, atxilotuak izan ziren Cataniako gartzelan, non koleraz hil baitziren. Bitartean, gainontzekoek ihes egin zuten garai onenen esperoan. Hori heldu zen 1839ko errege-grazia dekretu batekin. Ordurako, Borboien garaia amaitzen zen eta Italia bateratzeko ideiak hasten ari ziren, nahiz eta nahiko nahasiak izan.
Siziliako Parlamentuak laster konturatu zen matxinatuen armatutako taldeen heterogeneotasunaz, zenbaitetan mafiarekin erlazionatutakoak. Talde horien ordez, Guardia Nazionala sortu zuten jabegoak zaintzeko. Lentinin, Francesco Beneventano baroia izan zen polizia horren burua.
Arazoei konponketa ezin zutenez eman eta nazioarteko isolamenduarengatik mugimendua bukatu zen, borboien etorrera ahalbideratuz. Badaezbada, Lentiniko akta-liburua eta behin-behineko batzordearen deliberazioarena ezkutatu zituzten. Hala ere, hori ez zen izan Italia bateratzeko mugimenduaren amaiera, batzorde klandestino bat sortu zelako, Notoko probintzian eta Cataniako hurrengo matxinada antolatzeko. Operazioak hasi ziren Garibaldi lehorreratu orduko.
Maiatzaren 20an, Lentini matxinatu zen eta Batzorde Zentral bat antolatu zuen hiritarrak gerrara deitzeko eta cataniarrei laguntzeko. Hasierakoen artean Módica, Vizzini, Scordia, Scicli, Palazzolo, Sortino eta Notoko biztanleak zeuden. Primosoleri agintea eman zion Sirakusako bidea ixteko eta Cataniako hegoaldean parte hartzeko.
Zenbait egun beranduago, Garibaldiren aginduz, boluntarioak Carlentinin bildu ziren Scordiarantz joateko. Gero, ekainaren 5ean Catanian sartu ziren. Egun berean, Batzordea Viktor Emanuel II.aren erresumarekin atxikitu zen, Garibaldik Sizilian agintzen zuen bitartean. Urriaren 21ean, Lentinik bozkatu zuen Piemonterekin bat egitea eta 1861eko otsailaren 14an, Hiritar-Kontseiluak (Behin-behineko Batzordea ordezkatu zuena) eskatu zuen Cataniako probintziako kide bat izatea. Distantzia, kultura eta ekonomia arrazoiak argudiatu ziren, baina alperrik.
Lentinitarrentzat positiboa izan zen estatu bateratu batean egotea, ingenieritzazko, urbanizaziozko eta kulturazko lan ugari egin zirelako. Aipagarrienak honako hauek izan ziren: Lisso eta Carrunchio ibaiak estaltzea, aire zabaleko estolderiak zirelako; kale berriak zabaltzea landa-eremuak hobeto konektatzeko; ospitale zibilaren antolaketa; eskola elementalak eta teknikoak irekitzea (1866); haurtzaindegiak egitea, (1867) eta etxeak ur edangarriaz hornitzeko, akueduktua eraikitzea (1903).
Horren ondorioz, populazioa handitu zen: 1861ean, 9.417 biztanletik 20.578ra, igaro zen XX. mendearen hasieran, batik bat Siziliako beste eskualdetako etorkinengatik. Denbora pasa ahala, hiriko egitura ekonomikoa aldatu zen: ohiko ekonomia latifundista oinarritzen zen zerealetan (garia, garagarra, arroza), fruta-arboletan (arbendolondo eta olibondo), sokaterietan eta loreontzietan, baina gero, zitrikoak ekoizten ziren Europara eta mundura esportateko.
Horrek ahalbideratu zuen langile-mugimendu sendo bat, bizi-baldintzak hobetu nahi zituena. Honako hau eskatzen zuten: soldata handiago eta nekazaritza-erreformak, latifundismoa eteteko.
XX. mendea
Giolittiren hauteskunde-erreforma, 1912an gizonezkoen sufragio unibertsala onartu zuena, aukera ona izan zen nekazarientzat eta alderdi sozialistarentzat. 1914ko hauteskundeetan, bloke demokrata-sozialistak kontserbadoreei (monarkiko-liberalak) irabazi zien.
Korporazio berriak hiriko itxura aldatu zuen: Ferdinanda eta del Carmine kale zaharren konpondu ziren (gaur egun Garibaldi eta Conde Alaimo deitutakoak), enparantza nagusiaren zaharberritu zen eta udal-farmazia berria ireki zuten. Oposizioak ez zuen onartu haren egoera berria, beraz, iraina eta gezurra erabiltzen zuen arma politiko gisa.
Lehen Mundu Gerraren hasierak behe mailako klasekoentzat pobrezia eta elikagaien errazionamendua ekarri zuen bitartean, goi mailakoek pozik atxikitu ziren gerrari. Honela adierazi zuen Beneventano baroiak horma-irudi batekin jendeaurrean erakustean. Herri-klasekoen gabezia leuntzeko, diru-bilketa egin zen, hauek gerraren zama gehiena jasaten baitzuten. Lentinik gobernuari odol-zerga ordaindu zion 213 hildakoekin, 214 elbarriekin eta 55 desagertutakoekin, gehienak nekazariak eta jornalariak. Bitartean, gauzak okerrerako aldatu ziren gobernuaren dekretu batekin, hirinari jarritako prezio baxuegiak gari ekoizpena gutxitu zuelako. Bestalde, gerratik etorritakoak ez ziren jada, herritik irtendako nekazari analfabeto eta ezjakin horiek. Kontaktuan egotean iparraldeko langileekin, kontzientzia eta nahi berriak sortu ziren haien artean. Gerran parte-hartzerakoan, nekazari-erreforma agindu zitzaien, baina gerratik etorrita, ez zuten hori aurkitu, baizik eta inflazioa eta langabezia. Batzuek erabaki zuten landu gabeko lurrak okupatzea, banaketa sail txikietan bazen ere. Tamaina txikiak eremuen ustiapen intentsiboa eragin zuen, luzerora egoera okertuz. Kasu gehienetan, zitrikoak landu ziren zaharkitutako teknikekin, oraindik kooperatibismoak indar gutxi zuen eta.
Gobernuak, tentsio soziala murrizteko, landa-eremuen okupazioak onartu zituen, baina sakoneko arazoak ez konpontzean, klase-gatazta areagotu zen. Unerik larriena 1922an gertatu zen, Maria Giudice sozialistaren hitzaldi baten ostean. Nekazariak plaza eta inguruko kaleak manifestatzen zirelarik, errege-guardia eta aberatsak balkoietatik tiroka hasi ziren. Handikiak beldur ziren desordena horiek iraultza sozial baten hasiera izango zen, etxe pribatu bateko arma-gordetegi baten eztandak adierazi zezakeen moduan. Etengabeko tentsioak hildakoek eta zaurituek eragina izan zuen manifestarien eta haien senideen artean. Lentinin, garai honi Lentiniko Errepublika deritzote.
Faxismoak, arazo sozial konpondu beharrean, oposizioko indarrak ixildu zituen, nekazarien baldintzak okerragoak bilakatuz. Latifundioak, adierazpen publikoak gora-behera, ez ziren murriztu, erregimen fazistaren defendatzile sutsuenen artean lur jabe handienak zeudelako.
Zitrikoen hazkuntza kaltetuak izan ziren faxismoarekin, nahiz eta hasieran ekoizpena gehitu, ez zen posible izan gerraren aurreko kopurua lortu. Bestalde, kanpoko gobernuek Mussoliniren autarkia zigortu zuten. Horren ondorioz, Siziliako produkturik kaltetuenak zitrikoak izan ziren, hau da, irlak esportatzen zuenaren erdia. Estatuko laguntza ekonomikoak prezioei eusteko erabateko krisia eragotzi zuen, baina kostuak ez murriztean, beste estatu batzuk, Espainia kasu, europar merkatuan sartu ziren.
1930 urtean, Biviere lakuko saneamendua hasi zen. Horretarako lakua hustu behar zen; dogozkion egiturak eta herri bat kolonoentzat egin behar ziren, 1.500 hektarea lehortu eta gero, malariarekin, behingoz, bukatu nahi zuten.
Arazoa zen nekazariek ez zutela nahi etxe berrietara joan, ezta mesetako gari-ekoizleek ez zituzten bete beraientzak eraikitako etxeak ere. Azkenean, faxismoak ezin zuen konpondu gariaren arazoa, ezta malariarena ere.
Lentiniko biztanleek irteera ekonomiko bat ikusi zuten Afrikako gerra eta inperioaren eraikuntzan. Adua eta Mekele izan ziren italiar armadak Etiopian konkistatutako bi hiri.
1940an, latifundioen kontrako legea onartu zen, baina berandu, II. Mundu Gerra ren hasierak arazoak konpontzearen ordez, larriagotu zituelako. Gosea, miseria, elikagaien errazionamendua, heriotzak eta hondamendiak izan ziren gobernuko politikaren ondorioak. Pribilegiatuek kontsumo-ondasunak zituzten bitartean, txiroenek biltegiak erasotzeari ekin zioten.
Gerra amaitu eta gero, faxismoaren kontrakoek hauteskundeak irabazi zituzten. Gizon horiek antolatu zituzten eremual eskuratzeko borrokak, landu gabeko feudoen desjabetzea eta sail txikien banaketak. Ondorioren bat izan zen sail txikiegietako lurjabe ugari agertu zirela eta errentagarritasun gutxiko sailek, langileei lurjabe eta jornalarien arteko egoeran kokatzen zietela.
Lentinin 50eko hamarkadan, borroka sozialak gertatu ziren nekazarien eta lurjabe handien artean. Lehenek SESBko eredua kontuan hartzen zuten bitartean, handikiek inmobilismoan zeuden. Biek jarrera maximalista zutenez, jornalarien irteera bakarra emigrazioa izan zen; iparraldera edo atzerrira.
Planifikatzeko ezgaitasuna sektore publikoan gertatu zen ere, garapen soziala, ekonomikoa, kulturala eta urbanistikoa oztopatu zituelarik.
Prioloko industriaguneak erdi mailako klase bat ahalbideratu zuen. Bestalde, jornalarien eta zitrikoen krisiak ezkerreko alderdien gainbehera ekarri zuen eta kristau-demokraten igoera.
Azken urte hauetan, populazioa murriztu da, beste arrazoien artean, Carlentiniko Santuzzi auzo berrira joan delako
Ikerketak eta indusketak
Azken aldian egindako ikerketek eta indusketek interesa sortu dute hiriko historiaz. Antzinako Leontinosi buruzko lehenengo ikerlariak honako hauek izan ziren: C. M. Arezzo (1527), Tommaso Fazello (1558), L. Alberti (1561), Francesco Maurolico (1562) eta Filippo Cluverio (1619).
Antzinako Leontinos
.Leontinosek, Carlentini du hegoaldean eta Leontini iparraldean. Agora lautada batean kokaturik dago, hego-ekialdean Metapiccola muinoaz inguraturik eta hego-mendebaldean S. Mauro muinoaz. Iparraldean, berriz, Castellaccio gunea aurki dezakegu. Parke arkeologikoa antzinako hiri osoan zehar hedatzen da eta hegoaldetik sar daiteke, Sirakusako atetik. Han harresiaren aztarnak ikusgai dira.
Sarreraren ondoan, hilobietako hilarriak eta K.a. II.-IV. mendetako nekropoli bat daude. Toki horretako lehenengo hilobiak K.a. VI. mendekoak dira. Agora ibarraren erdian dago.
Metapiccolako muinoaren gainean historiaurreko herrixka bat dago, antzinako Xouthiarekin identifikatu dena. Indusketek agerian utzi dituzte txabola errektangularrak, hondoraturiko oinaldez. Txabolak zurezkoak izan ziren, lurzoruko enborren zuloek adierazten dutenez.
Harresia
Harresiak hiria inguratzen zuen, lau fasetan eraikita. Antzinenak, K.a. VII. mendekoak, bakarrik akropolia inguratzen zuena. S. Mauro muinoan agertu diren hondakinen ebakidurek adierazten dute zein harrobitatik atera ziren.
Bigarren harresia, K.a. VI. mendearen hasierakoa, ibarratik Metapiccolaraino luzatu zen. Hor nabaritzen da bloke txikiko dorre zirkular bat. Hormeetako zaharberritze bat egin zen K.a. III. mendean, Erroma eta Sirakusaren arteko gerran.
Old Man of Hoy
Old Man of Hoy Eskoziako Orkadak uhartediko Hoy uhartearen ertzean dagoen harrizko zutabe ezaguna da.
Deskribapena
Hoy uhartearen mendebaldeko Rackwick badiatik gertu dago. Hainbat angelutatik begiratuz gero gizaki itxura du eta hortik bere izena, "Hoy-ko gizon zaharra". 137 metrotako garaiera dauka.
Historia
Itsasoak hareharri gorrizko kostaldea higatzerakoan sortu da zutabea. Nahiko egitura berria da, 250 urte inguru dituela esaten baita, ez baita Orkneyinga sagan (1230) aipatzen eta 1600ko mapan lurmuturra aipatzen baita orain Old Man dagoen tokian.
Kemiko Udala
Kemiko Udala (finlandieraz, Kemin kaupunginvaltuusto) Lappiren hego-mendebaldean dagoen Kemi hiria gobernatzen duen erakundea da. Udaletxea (Kaupungintalo) hirigunean dago, Sauvosaari auzoan, eta Kemiko eta Lappiko eraikin garaiena da, Tervolako telebista eta irrati antena ondoren. Egungo udala, Ezker Elkartasuna alderdi komunistaren eta Alderdi Sozial-Demokrataren esku dago eta udalbatzaren bozeramailea edo presidentea, aurreneko alderdiaren kide den Veikko Kumpumäki da. Herritarren ordezkari nagusia, alegia, alkatea, Ossi Repo da.
Old Man of Hoy
Historia
William Danielen 1817ko margolanean bi hanka ikusten zaizkio baina XIX. mendeko ekaitz batek hanka bat eraman ziola pentsatzen da. 1992an 40 metrotako arrakala bat azaldu zitzaion goialdean.
Kemiko Udala
Udaletxeak
Egungo Kemiko udaletxea, hiriaren bihotzean dagoen Sauvosaari auzoan dago, Valtakatu kalean. Hiriak izan duen bigarren udaletxea da eta ur-biltegia ere bada. 1940an eraiki zuten, aurreko udaletxea sute batek suntsitu eta gero, eta ordutik Lappi osoko eraikin garaiena da Tervolako telebista eta irrati antena ondoren; guztira, 52 m-ko altuera du. Aurreneko udaletxea 1896ean eraiki zen eta udalaz gain, bertan, Liburutegi Nagusia, Eskola eta beste hainbat gizarte erakunde izan ziren. Azkenean, hirian 1931n izan zen sute suntsitzaileak behera bota zuen. Kemik udaletxe, ur-dorre eta ur-sare berriak behar zituen eta udalak proiektu guzti hauek eraikin bakarrean batzea erabaki zuen; honela, 1940rako Bertel Strömmer finlandiar arkitektoak udaletxe eta ur-biltegi berria izango zen eraikin garaia eraiki zuen. Ondoren, Bigarren Mundu Gerrak eztanda egin zuen Europan eta Laponiako Gerran, 1944an, alemaniarrak eraikina suntsitzen saiatu ziren hiri guztiarekin batera. Dena den, udaletxeaz gain, beheko solairutan ur-gordetegia zegoenez, eraikinak zuzentasuna gorde zuen eta ez zuten eraistea lortu. Eraikinaren kanpoko horman ondokoa jartzen duen gertaera honen oroi-plaka bat dago: "7. lokakuuta 1944 Hitlerin joukot yrittivät tuhota räjäyttämällä tämän talon, mutta rakentajien työ kesti" (euskaraz, 1944ko urriaren 7a, Hitlerren indarrek eraikin hau behera botatzen saiatu ziren leherketen bidez, baina eraikitzaileek lan ona egin zuten).
Old Man of Hoy
Eskalatzea
Chris Bonington, Rusty Baillie eta Tom Pateyk eskalatu zuten lehen aldiz 1966an. Gaur egun 7 bide iraki dituzte eta eskalatzaileen artean toki ezaguna bihurtu da.
Kemiko Udala
Udaletxeak
Gerra ondoren eraikina berreraikia izan zen eta 60ko hamarkadan hiria izugarri hazten hasi zenez, 1965-1969 artean ere Aarne Ervi arkitekto forssarrak handitu egin behar izan zuen.
Udala
Kemiko eta Finlandiako gainontzeko udalerrietako udalak aukeratzeko, lau urtero udal hauteskundeak antolatzen dira herrialdean. Gaur egun dagoen Udalbatza 2008ko urriaren 26ean ospatu ziren udal hauteskundeetan eratu zen.
Zentroko Alderdiak irabazi ez zuen Lappiko udalerri bakarra izan zen Pelkosenniemirekin batera; dena den, hau ez da harritzekoa, Finlandia estatu denetik Alderdi Komunistak edo alderdi hau parte den koalizio batek irabazi baititu hiriko udal hauteskunde guztiak. Hain zuzen ere, industrian lan egiten duten langileek 50eko hamarkadan antolatu zituzten greba bortitzei zor die hiriak bere ezizena, "Punaisena Keminä" edo "Kemi Gorria". Oraingo honetan, Ezker Elkartasunak hamasei eserleku eskuratu zituen, aurreko udalbatzan baino bat gehiago eta bigarren alderdiak baino bost gehiago, eta Alderdi Sozial-Demokratarekin batera eginiko akordio baten bidez, udalbatzan gehiengoa lortu zuten ezkertiarrek. Bigarren alderdia, hain zuzen, Alderdi Sozial-Demokrata izan zen eta bi ordezkari galdu zituen; guztira, hamaika batzarkide dauzka udalbatzan. Oposizioa, gainontzeko alderdiek osatzen dute, hau da, zortzi eserleku dituen Zentroko Alderdiak, bat gehiagorekin sei eskuratu zituen Koalizio Nazionalak, eta ordezkari bakarrarekin udalbatzara lehenbizikoz iritsi diren Liga Berdeak eta Benetako Finlandiarrak. Aipatzekoa da, azkenik, Alderdi Komunistaren zatitze baten ondorioz sortu zen Langileen Alderdi Komunista udalbatzatik kanpo gelditu zela. Udal hauteskundeetako parte-hartzea %60,8a izan zen.
Alfontso I.a Asturietakoa
Alfontso I.a Asturietakoa (? - 757), Katolikoa ezizenaz ezaguna, Asturietako erregea izan zen (739 - 757).
Biografia
Aita Petri Kantabriako dukea izan zuen.
Kemiko Udala
Bilakaera
Ondokoa, kemitarrak 1972ko udal hauteskundeetatik ordezkatu dituzten alderdi politikoen bilakaeraren taula eta udalbatzak aukeratutako presidente edo bozeramaileen izenak dira:
Alfontso I.a Asturietakoa
Biografia
Errekonkista deitu izan zaion fenomenoari ekin ziola esaten da, omeiarrek sortutako emiretzan gertatutako gatazka politikoak aprobetxatuz, batez ere, Al-Andalusko armada osatzen zuten berebereen erreboltarekin Duero ibaiaz iparralderako lurrak musulmandarren kontrolpetik kanpo geratu zirenean eta kalifatzaren aldaketa gertatu zenean Islamaren barruan Damaskotik Bagdadera. Horrela, 740an Galizia eta iparraldeko Portugal eta 754an León konkistatu zituen, Alfontso III.aren kronikaren arabera.
Ezkontza eta seme-alabak
Pelaio Asturietakoaren alaba Ermenesinda ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituzten:
Kemiko Udala
Bilakaera
¹ Alternatiba Demokratikoa
³ Benetako Finlandiarrak
Joaldun
Joalduna (joareak dituena) Nafarroa Garaiko iparraldeko Ituren eta Zubieta herrietan sorturiko euskal kulturako pertsonaia tradizionala da, joareak astinduz urtarrileko azken asteburuaren ondorengo astelehen eta asteartean inauterien heldueraren berri ematen duena. Batzuetan, euskal kulturako beste pertsonaia batekin nahasita, zanpantzar esaten diote joaldunari.
Joareak, arranak edo bulunbak, baserrietako abereak hiltzen zituzten basapiztiak uxatzeko erabiltzen zituzten, baita, ustez, espiritu gaiztoak uxatzeko ere.
Izena
Pertsonaiaren izen zabalduena joaldun izanik ere, beste zenbait izen erabiltzen dira: kaldurro, ttuntturro, txantxurro eta abar. Tunturro, berez, joaldunek eta inauterietako beste pertsonaia batzuek daramaten txano konikoaren izena da.
Zanpantzar
Azken urteotan, zanpantzar izena ere zabaldu da hedabideetan, joaldunei esateko, nahiz eta erabilera hori okerra den eta Ituren edo Zubietako inork horrela deitzen ez dien. Ituren, Aurtitz eta Zubietako joaldun taldeen izenean, joaldun hitza erabiltzen dute beti; handik kanpora, ordea, hainbat taldek, izena nahasita, zanpantzar deritze beren buruari.
Izan ere, zanpantzar (iraganean, zanpantzart, sanpantzar edota japantzar ere bai) izenaren esanahiak beste batzuk dira:
Egungo ohitura
Uste da erritu honek gizarteak naturarekin zuen atxikimendua islatzen duela, espiritu txarrak edo izurriteak uxatzen saiatzen direla, eta Ama Lurra goraipatzen dutela.
Inauteriak
Ituren eta Zubietako inauterien egitarauan rol garrantzitsua jokatzen dute joaldunek. Izan ere, urtarrileko azken asteburuaren osteko astelehen eta asteartean bi herrien arteko 3 kilometroak ibiltzen dituzte, eguerdi aldera.
Beste jai batzuk
Azken urteotan, herri aunitzetan zabaldu izan dira joaldun taldeak, eta besta zein ekitaldi askotan sartzen dira joaldunak egitarauetan. esate baterako, Errobiko joaldunak taldea. Esanahi zehatzik gabeko erakustaldiak izan ohi dira, batzuetan ekitaldi erreibindikatiboetan ere parte hartzen dute, eta errenkadan ibilbide bat egin ohi dute. Euskal Herriko talde ezberdinen arteko topaketa egun bat ospatzen da, Joaldun Eguna, urtero talde antolatzailea aldatzen delarik.
2023. urtean Sopelan (Bizkaia) ospatuko da jai egun hau, Meñakoz Kultur Elkartearen 20. urteurrenarekin bat eginez.
Bestalde, Iturengo udalerrian ere urtero irailaren erdialdean Joaldunaren Eguna ospatzen da.
Jantzia
Nahiz eta azken urteotan sortu diren joaldun taldeek beren jantziak garatu izan dituzten, Ituren eta Zubietako jantziak jotzen dira jatorrizkotzat. Bi herrietan tankerako janzkera daramate:
Antzekotasunak
Joaldunak Euskal Herriko pertsonaiatzat hartzen dira baina Europa osoan aurki daitezke antzeko kasuak. Adibidez, Kantabria n eta Asturiasen Zamarraco eta Zamarro daude, Almiuretan (Guadalajara) Botarga eta Mascaritak, Bulgariako Perni herrian ere joaldun antzeko batzuk daude, Sardiniako Mamuthones... eta abar.
Europako inauterien artean dauden antzekotasunak jasotzeko proiektu bat abiatu dute Italian, eta sarean ere haien ikerketa lanak ikus daitezke.
Zenbat Gara aldizkaria
"Zenbat Gara: hizkuntza & bizitza" aldizkaria Zenbat Gara elkartearen aldizkaria izan zen 1998tik 2002 arte, sei zenbakitan barna; euskal hizkuntz komunitateari bilbotar elkartearen berri ematearren.
Bestalde, gogoeta eta informazio interesgarriak agertu zituen soziolinguistikaz, antropologiaz, bai eta euskal kulturaz ere, aldiro Jose Maria Sanchez Carrion hizkuntzalariaren lan teorikoan oinarri hartuta.
Agon-Coutainville
Agon-Coutainville Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Zenbat Gara aldizkaria
Aldizkariaren aurrekari gisa lau argitalpen dirateke aipagarri. Alde batetik, Arrasateko AED elkartearen Jazten aldizkaria (1989-1994) eta Pamiela aldizkariak euskararen egoeraz 1993ko neguan plazaratu zuen azken zenbakia. Bestetik, Bilboko Gabriel Aresti Euskaltegiaren Lantzen aldizkaria (1994-1995) eta, bereziki, Zenbat Garak argitaratutako Jon Sarasuaren Txepetxekin solasean bizitzaren hizkuntzaz elkarrizketa-liburua (1997).
Agon-Coutainville
Biztanleria
2007an Agon-Coutainville udalerrian erroldatutako biztanleak 2.798 ziren. Familiak 1.410 ziren, horien artean 621 pertsona bakarrekoak ziren (163 bakarrik bizi ziren gizonak eta 458 bakarrik bizi ziren emakumeak), 491 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 211 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 87 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Zenbat Gara aldizkaria
Lantzen aldizkariak jarraitzen dio.
Agon-Coutainville
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Zenbat Gara aldizkaria
Argitaratutako Zenbakiak
1. zenb (1998):
Agon-Coutainville
Etxebizitza
2007an 3.626 etxebizitza zeuden, 1.443 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2.089 bigarren erresidentzia ziren eta 94 hutsik zeuden. 2.924 etxeak ziren eta 306 apartamentuak ziren. 1.443 etxebizitza nagusietatik 1.029 bere jabearen bizilekua ziren, 365 alokairuan okupaturik zeuden eta 49 doan lagata zeuden; 13 etxek gela bat zuten, 105 etxek bi zituzten, 281 etxek hiru zituzten, 364 etxek lau zituzten eta 680 etxek bost zituzten. 1.101 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 774 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 437 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Zenbat Gara aldizkaria
Argitaratutako Zenbakiak
2. zenb (1998):
Agon-Coutainville
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Zenbat Gara aldizkaria
Argitaratutako Zenbakiak
3. zenb (1999):