cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Djed
Historia
Inperio Berrian zehar, Aniren Papiroan, bizitzaren zeinua, Ankharen ondoan marraztua dago, jaiotzen ari den eguzki diskoa bat daramaten besoekin, alboetan, bere arreba Neftis eta bere emazte Isisek lagunduta, eguzkia agurtu eta gurtzen duten hainbat tximinorekin. Osiris da, Dyed bezala irudikatua.
Sinkretismoa
Ziuraski, Osiris, Ptah eta Sokar bateratuak izan zirenean, pilarea, Osirisen sinbolismoaren zati izatera pasa zen, jainko honen gurtza hedatu zenean. Djed pilarea, Thot eta Khonsu jainkoen uas zetroetan ere irudikatua dago.
Djed pilarearen tentetzea
"Djed pilarearen tentetzea", jatorria Menfisen zuen zeremonia ospetsu bat zen, beharbada, Ptah jainkoaren omenez, beranduago Osirisekin bateratu zena. Zeremonia honen ospakizunaren bidez, erregealdiaren egonkortasuna sinbolizatzen zen, Osirisen berpiztea eta honek Seth jainkoaren aurka lortutako garaipena. Zeremonia hau, aldiro-aldiro, faraoiaren indarrak berritzeko modu bat zen, Egiptoko tronuan errege bezala jarrai zezan. Gainera, Heb Sed jaialdian errepikatu behar zen. Beste toki batzuen artean, Seti I.a faraoiaren tenpluan ikus daiteke, Abidosen, Osirisen gurtza tokia zena.
Zygophyllales
Zygophyllales dikotiledoneoen ordena bat da, barnean bi familia- Zygophyllaceae eta Krameriaceae- dituena.
APG II sailkapen-sistemaren arabera, familia biak ez dira ordena horretakoak baizik eta Rosidae ordenakoak. Nahiz eta Krameriaceae familia monotipikoak Zygophyllaceae ordenarekin ezagugarri askorik ez partekatu, adituek ez dute familia bereizitzat jotzen.
Gailur (argipena)
Gailurra bi gauza izan daitezke:
Zygophyllales
Cronquisten sistemaren arabera, Zygophyllaceae Sapindalesen barruan dago eta Krameriaceae, berriz, Polygalalesetan.
Mornans
Mornans Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mornans udalerrian erroldatutako biztanleak 70 ziren. Familiak 26 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 9 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 9 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 50 etxebizitza zeuden, 31 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 42 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 31 etxebizitza nagusietatik 26 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 10 etxek bost zituzten. 29 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 41 ziren, horien artean 28 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 28 pertsona aktiboetatik 26 lanean zeuden (15 gizon eta 11 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Mornans udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 264 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Polygalales
Polygalales dikotiledoneoen ordena bat da, Rosidae azpiklasean dagoena. Sailkapen filogenetikoaren arabera, zaharkiturik dago.
Bere barnean zortzi familia daude:
Marinaita
Marinaita ludwigite motako minerala da eta ludwigite taldearen kidea da.
Brignolesko barrutia
Brignoleseko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 107.054 biztanle ditu 226 kilometro koadrotan. Guztira 61 udalerri ditu. Bere hiriburua Brignoles da.
Castellar de la Muela
Castellar de la Muela Guadalajarako udalerria da, Señorío de Molina - Alto Tajo eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 33 biztanle zituen.
Txe Arana
Txe Arana (Lleida, 1972ko urtarrilaren 18a) zinema, telebista eta antzerkiko kataluniar aktore bat da. 1993an Sputnik telesaioan ezagutzera eman zen. Hainbat ikusentzunezko ekoizpenetan ahotsa jarri izan du, esate baterako 2010eko otsailaren 1an ospatu zen Gaudi Sarien ekitaldian.
Urte berdineko uztailaren 10an Lluís Soler aktorearekin batera "Som una nació. Nosaltres decidim" manifestazioaren amaieran antolatzaileen izenean amaierako aldarrikapena irakurri zuen. Kataluniako independentziaren aldekoa da, 2014an Independentzia Erreferendumari aldeko kanpainari babesa eman diolarik.
Zinema
Honako film labur hauetan parte hartu du:
Karolina (gozopila)
Karolina Bilboko gozopil tipiko bat da, hostorezko tartaleta oinarrian eta gainean merenge txokolatez eta gorringoz apaindua dituena. Karolina gozopila Bilboko gozogile batek sortu omen zuen XX. mendearen erdialdean bere alabari atsegin emateko.
Asio stygius
Asio stygius Asio generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Stacey Street (Florida)
Stacey Street Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Palm Beach konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kolari
Kolari Finlandiako iparrean dagoen Lappi eskualdeko udalerri bat da. Muonionjoki eta Tornionjoki ibaiek sortzen duten mendebaldeko mugan dago, Torne ibarra suediar eta finlandiar aldeetan banatzen den lekuan. Bizilagunak, Muonio eta Kittilä ipar eta ipar-ekialdean, Rovaniemi hiriburua hego-ekialdean, Pello hegoaldean eta suediar Pajala udalerria dira. Ylläs muinoko eski-estazioari esker, ia Iparraldea bezain handia den udalerri honek, biztanleria mantentzea lortu duen Lappiko udalerri bakarrenetakoa da; izan ere, Levi eta Ruka ondoren, Lappiko eski-azpiegitura natural handienak dituen muinoa da Ylläs. Azken urteotan, Kolariko motore ekonomikoa bihurtu da erabat eta azpiegitura hauek erakartzen dituzten elur-zaleek udalerriaren biztanleria bikoizten, hirukoizten eta laukoizten dute sasoiaren arabera. Kolariar guztien heren bat Kolarin kirkonkylä (Kolariko elizatea) deitzen den erdigunean bizi da, guztira, 1.400. Bestalde, aipatzekoak dira Ylläs ondoan dauden Äkäslompolo eta Ylläsjärvi herri oparoak eta ia bostehun biztanle dituen Sieppijärvi.
Kolariko geltokia, Finlandian iparren dagoen geltokia da, izan ere, trenbidearen azken geltokia herri nagusian dago. Aireporturik ez dagoenez, herritarrek trenbideari esker, herrialde osotik bidaiatzeko aukera dute eta gainera, geltoki hau, Ylläs muinoko eski-estazioaren atea da.
Udalerri honek, Enontekiö, Kittilä eta Muoniorekin batera, Lappin babestuta dagoen eremu garrantzitsuenetako bat osatzen du, Pallas-Yllästunturi Parke Nazionala. Baso eta zingiraz beteriko paisaia muinotsua da eta oso babestu eta zaindua dagoenez, ibilaldiak egiteko aprobetxatu ohi dute bertara iristen diren bisitariek.
TV Globo
TV Globo (2021erarte Rede Globo) kable bidezko Brasil telebista kate bat da. 1965eko apirilaren 26ean emititzen hasi zen.
Kolari
Ingurunea
Kolari zirkulu polar artikoa paraleloaren gainean dagoenez -100 bat km iparrera-, gauerdiko eguzki, gau zuri eta gau polar fenomenoak urtero izaten dira. Lehenengo bietan eguzkia edo eguzkiaren argitasuna udalerriko zeruaren jabe izaten da ekainaren hasieratik uztailaren erdialdera; gau polarraren garaia edota iluntasuna nagusitzen den garaia, aldiz, abenduan izaten da. Klima nagusia azpiartikoa denez, tenperatura nahiko leunak izaten dira udaran, baina neguak hotzak eta luzeak dira. Orokorrean, elurrak udalerriko lurzorua estaltzen du urritik maiatza bitartean, gutxi gorabehera, 185 bat egunez; eta izotzak ere aintzira eta ibaien gaina hartzen du beste horrenbeste egunetan. Kolarin, Enontekiöko Kilpisjärvi eta Inariko Laanila herrietan bezala, herrialdeko meteorologia aztertzeko zentro garrantzitsua dago. Samiek antzinean eta gaur egun oraindik ere erabiltzen duten egutegiaren arabera, Lappiko eta udalerriko klima ulertzeko lagungarri diren zortzi garai bereizten dira: Giđđadálvi (udaberri-negua), Giđđa (udaberria), Giđđageassi (udaberri-uda), Geassi (uda), Čakčageassi (udazken-uda), Čakča (udazkena), Čakčadálvi (udazken-negua) eta Dálvi (negua). Ipar argiak, azkenik, nahiko ohikoak izaten dira neguko gau ilun eta oskarbietan; irail eta martxo bitartean lau gautatik hirutan izaten den fenomenoa da, urrian eta martxoan bereziki.
Kolari osatzen duten herriguneak eremu lauan daude, Muonio eta Torne ibaiek sortzen duten ibarrean sakabanatuta. Hala ere, nahiz eta biztanle gehien dituzten herriak ibai honen ekialdeko bazterrean egon, Kolari mendi gehien dauden herrialdeko udalerrietako bat da; hala nola, nabarmentzekoa da garaiena den eta Muonioko Pallas mendiarekin batera Pallas-Yllästunturiko Parke Nazionalaren ikur nagusia den Ylläs. Guztira, 719 metroko garaiera duen mendi honetan dago Finlandiako eski estazio natural handienetakoa, urtero milaka elurzale erakartzen dituena. Beste mendi ezagun batzuen artean, azpimarratzekoak dira Kesänki, Lainio, Kuer, Kellostapuoli eta Pyhä ere. Azkenik, aipamen berezia du Pirunkuru arroilak, Auttijoki eta Kevokoekin batera, Lappiko arroila ospetsuena dena. Herrialdeko gainontzeko udalerriekin alderatuz gero, ez dago aintzira asko Kolarin; hala ere, guztira, 149 bat dira. Horietatik ezagunenak udalerriaren hegoaldean dauden Pasmajärvi eta Aalisjärvi dira; lehenengoak, 8,37 km²-ko azalera du eta Tunturi Lappiko zazpigarren aintzira handiena da. Aintzirekin batera, urmael, ibai eta gainontzeko ubideek udalerriaren ur-eremua osatzen dute, Kolariren azalera osoaren %2,2 baino ez dena, 58,96 km² (Finlandiako batez bestekoa %10,2 da). Beraz, ur-azalera txikiena duen herrialdeko udalerrietako bat da.
Ibaiek, bestalde, kolariarren bizimodua baldintzatu izan dute betidanik; Suediarekin muga egiten duten Muonionjoki (Muonio ibaia) eta Tornionjoki (Torne ibaia), esaterako, Finlandiako ibai emaritsu eta oparoenetakoak dira. Bertan, izokinak eta hegoaldeko ur-lasterrak dira nagusi, urtero hamaika arrantzale, piraguista eta, orokorrean, arrisku-zale ugari erakartzen dituztenak. Ibai horiek eta senideek, urteen poderioz, Torne ibarra sortu zuten, Finlandia eta Suediaren arteko muga markatzen duen ibar ospetsua. Ibar hau iparraldeko lurraldeetako sarbide nagusia izan da urte askotan, eta bertako herritarrei izaera propioa eman die.
Ondorengoa da Kolariko babestutako eremu bakarra:
Faunari dagokienez, animalia artiko espezie gutxi batzuk eta uda partean iristen diren hegaztiez gain, ez dago animalia mota asko klima hotza dela-eta. Hain zuzen, uda partean iritsi eta zingiretako intsektuei esker bizirautea lortzen duten hegazti-motek osatzen dute talde ugariena; hala nola, aliota txikiak, arrano beltza eta belatz txikia motako harrapariak, luma dotoreko borrokalariak, elur-berdantzak, hontz gabiraiak, ipar-berdantzak, ipurzuri arruntak, istingor arruntak, kuliska pikartak, kurlinta bekaindunak, larre-buztanikarak, marikoi isatsluzeak, mendebal-txori mokomeheak, mirotz zuriak, mokoker arrunt eta papagaiak, negu-txirtak, negu-txontak, papourdinak, pinu-gailupak, siberiar eskinosoak, txirri hankalaburrak, txirritxo handiak, txoka txikiak, urre-txirri arruntak, zapelatz galtzadunak, zingira-hontzak eta zozo paparzuriak. Gainera, hamazazpi ur-hegazti espezie desberdin aurki daitezke aintziretan, haien artean, ahatebeltz arrunt eta hegazuriak, beltxarga oihulariak, izotz-ahateak, murgilari handiak, zerra txikiak, eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak. Elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, eskandinaviako lagopodoak, ipar-kaskabeltzak, laponiako kaskabeltzak, okil hiruhatzak, pinu-gailupak, txirri lepokodunak eta zapelatz galtzadunak, aldiz, bertako negu latzetan bizirautea lortu duten hegazti bakarrak dira, alegia, urte osoan zehar ikus daitezkeenak udalerrian.
Ugaztunen taldea, azkenik, altzeek, amerikar bisoiek, azeri gorri eta zuriek, erbinude arrunt eta zuriek, jatunek, hartz arreek, igarabek edo urtxakurrek, ipar-katamotzek, lemingek, otsoek, satitsu txikiek, tundrako otsoek, ur-ipurtatsek, ur-satitsuek eta elur-orein basati eta etxekotu ospetsuek (baso elur-oreinak) osatzen dute batik bat.
Historia
Bazter honetara iritsi zen lehen gizarte antolatua, Izotz Aroaren ondoren, iparraldeko klima leuntzen eta glaziarrak urtzen hasi zirenean iritsi zela uste da, izan ere, Enontekiö bizilaguneko Ounasjärvi aintziran aurkitu diren lehenengo biztanle hauen aztarnak k.a. 6000. urtekoak dira gutxi gorabehera. Mendeetan eratu zen kulturari Komsa edo Gorravárri izena ematen zaio eta Ozeano Artikoko kostaldean ezarri zirenez gehienbat, Ipar Itsasoko lehen Fonsa kulturako tribuekin harreman estuak izan zituzten. Nahiz eta oraindik lurralde honen jatorrizko biztanleen, samien jatorria ezezaguna den, badirudi tribu hauen eta beranduago (Harri Aroan) Eskandinaviara ekialdetik sartu ziren herri uraldarren nahasketaren ondorioa direla. Hasiera batean, euren lurraldea Ozeano Artikotik Finlandia, Norvegia eta Suedia erdialderaino zihoan eta, gehienbat, ehizatik, fruitu-bilketatik eta arrantzatik bizi ziren; hau da, ehizakiaren atzetik ibiltzen ziren, nomadak ziren. Garai honetako bizi-aztarnak aurkitu dira, haien artean, ehiza-tresnak, harribitxizko apaingarriak, margolanak eta hainbat hilobi. Erdi Aro Klasikoan suediarren eragina nabarmentzen hasi zen; lurraldea Suediako Erresumako antzinako Vestrobotnia probintziaren barruan zegoen, hegoaldeko Torne ibarreko herri guztiekin batera. Honela, kristautasuna suediarren eskutik hedatzen hasi zen XVI. mendean eta, orduan, lurralde hau Pajalako elizbarrutiaren esku gelditu zen. Kristautasunarekin batera, samiek xamanismoa alde batera uzten eta iristen hasi ziren Savoniako finlandiarren ohiturak bereganatzen hasi ziren. 1580. urtean, udalerriaren gaur egungo izenaren lehen aipamena dago; izena, nekazari savoniar batek eman zion, kolare, suedieraz ikatz-labe esan nahi duena. XVII. mende amaieran bestalde, samien elur-orein zaintzaren kultura hasi zen. Kultura honek, hala ere, aurreko kutsu nomada izaten jarraitu zuen, sasoiaren arabera, abeltzainek elur-oreinak hegoalde eta iparraldeko Ozeano Artikoaren artean edukitzen baitzituzten. Sápmi iparrean bizi ziren samiek, haien artean kolariarrek, beren bizimodu bereziagatik ipar sami deitura jaso zuten.
XVII. mende bukaeran Izotz Aro Txikia izan zen eta samiek hildako asko eragin zituen gosete garai luzea pairatu behar izan zuten. XVIII. mendean aldiz, Finlandiaren kontrola izateko Suediar eta Errusiar Inperioen arteko guduak izan ziren Finlandia eta Europa osoan; azkenean, Finlandiar Gerran, Errusiar Inperioak herrialdea bereganatu zuen finlandiar nazionalismoaren laguntzaz. Finlandiako Dukerri Handia eta Suediako Erresumaren arteko muga berria Muonionjoki eta Tornionjoki ibaietan jarri zen, eta orduan bat izandako elizbarrutiak banatu egin ziren; honela, Kolari, Turtolaren menpe gelditu zen. Hala ere, menpekotasun horrek ez zuen asko iraun, Dukerri Handiak emandako erraztasunez baliatuta eta 1819. urtean eraikitako eliza berriari esker, Turtolatik bereizi eta udalerri propioa sortu zutelako herritarrek 1867. urtean; udalerri berri honek, eliza zegoen herriaren izena jaso zuen, Kolari. Urte hauetan, finlandiarren kopuruak izugarri egin zuen gora eta, apurka, samiek finlandiarren ohiturak bereganatu zituzten. Finlandiak 1917ko Gerra Zibilean independentzia lortu ostean, eta prozesu hau oraindik egonkortu gabe zegoenean, Bigarren Mundu Gerrak eztanda egin zuen kontinente zaharrean. Herrialdeak bere independiente estatusa mantendu nahian eta SESB bere lurraldetik urruntzeko helburuarekin, Alemania naziarekin bat egin zuen. Norvegiatik iritsitako tropa alemaniarrak herrixketan egokitu ziren eta Ozeano Artikoaren defentsa antolatzeari ekin zioten. Hainbat guden ondoren (Neguko Gerra, Jarraipenaren Gerra), Finlandiak SESBekin bake-akordio bat sinatu zuen, eta horrek, alemaniarrak Finlandiar lurretatik botatzea eskatzen zuen. Finlandiak orduan, Lappiko biztanle guztiak herrietatik atera zituen eta naziak jazartzeari ekin zion. Hauek, bizilagun den Norvegiara, euren herrialde satelitera alde egitea pentsatu zuten, baina ihes egin baino lehen, hauen atzeraldia eragozteko, finlandiarrak, mugako udalerrietan kokatu ziren. Laponiako Gerra hasi zen. Ondorio garratzak pairatu zituen udalerriak, hala nola, 1944ko urriaren 20ean alemaniarrek herri gehienak suntsitu zituzten; haien artean, elizatea eta bertako eliza.
Bigarren Mundu Gerra osteko urteetan, Finlandiak ekonomikoki izugarrizko hazkuntza izan zuen eta gizarte eta politika egonkortasuna lortu zuen. Gerra osteko herrialde pobre bat izateari utzi, Gerra Hotzean neutral aldarrikatu, NBEk ezarritako isuna ordaindu eta 40 urtetan, teknologikoki munduko estatu garatu eta jakintsuena bihurtu zen, merkatuko izugarrizko botere ekonomikoarekin eta bizi maila altuarekin. 1960ko hamarkadan basogintza eta esne-industria garatu ziren eta jarduera hauek udalerriko ekonomia monopolizatu zuten garai hartan. 1966. urtean esaterako, produktuak esportatzeko ordutik Kolarin bukatuko zen trenbidea amaitu zuten. Industria udalerrira iritsi zen eta 70eko hamarkadan, burdin-meatze, kareharri-harrobi eta porlan-fabrika bana ireki zituzten. Kolariarren bi bostenek bertan egiten zuen lan 1987. urtean meatzea eta fabrika itxi zituzten arte. Finlandiako Gobernuak emandako diru laguntzei esker, sektore turistikoa bultzatzearen alde egin zuten herritarrek eta Ylläsko eski-azpiegiturak eraiki zituzten. Nahiz eta gaur egun gero eta egitura garatuagoak heltzen diren turismoari esker, hala nola 1998. urtean eraikitako geltoki berria, iparrean ez dauden herriek urtez urte biztanleria galtzen dute. Ylläs muinoaren inguruan dauden herriek bestalde, turismoak neguan eskaintzen dizkien etekinez baliatu eta biztanleria mantentzea, eta kasu batzuetan igotzea, lortu dute.
Azpiegiturak
Finlandiako Gobernuarena den VR-Yhtymä garraio-konpainiaren trenak udalerriraino iristen dira Kolariko trenbideari esker. Trenbide honek Torniotik iparrerako bidea egiten du eta hau, bidaiarientzako azken geltokia da. Trenbidea Kolarira 1966ean iritsi zen lehenbizikoz, eta honela, Finlandian iparraldeen dagoen geltokia bihurtu zen. Trenbide honen bidez, beste linea batzuk hartu eta Finlandia guztitik bidaiatzeko aukera dago. Kolarin gainera, Torniotik hurbilago dagoen beste geltoki bat ere badago, Sieppijärvi herrian dagoen geltokia hain zuzen. VR-Yhtymä konpainiak eta Kolariko udalak 2020. urterako trenbidea luzatzeko proiektua aurkeztu zuten 2007. urtean.
Kittilä eta Pajala aireportuak ere aipatu behar dira; udalerritik hurbil dauden bi aireportu hauek Kolariren ateak dira. Gainera, udalarena den aerodromo bat ere badago Kolari herritik 30 bat km-ra, Aavahelukka izenekoa.
Ondorengoak dira udalerria zeharkatzen duten errepide eta autobide nagusiak:
Valtatie 21: Tornio - Pello - Kolari - Muonio - Kilpisjärvi (Enontekiö)
Kantatie 80: Sodankylä - Kittilä - Kolari
Seututie 940: Kolari - Äkäslompolo - Äkäsjärvi (Muonio)
Seututie 943: Kolari - Pajala (Suedia)
Udalerritik igarotzen den autobidea Valtatie 21a da; autobide hau Tornion hasi eta Enontekiöko Kilpisjärvi herriraino doa, Finlandia ipar-mendebaldeko muturreraino. Sieppijärvi, Kolari eta Äkäsjokisuu herriak zeharkatzen ditu autobideak; Botniako Golkotik iparreraino, autobideak 459 km-ko luzera dauka. Gainera, Kolari Sodankylärekin lotzen duen beste errepide bat ere badago, Kantatie 80 errepidea. Honek, guztira, 155 km dauzka, ekialdetik Kurtakko herriraino iristen da eta Valtatie 21 autobidearekin lotua dago. Suediara igarotzeko errepidezko muga bakarra dago, Kolari herritik gertu; bertatik, eta Muonionjoki ibaiko zubia zeharkatu ondoren, errepidea Pajala suediar udalerriraino doa.
Ylläs muinoa
Äkäslompolo eta Ylläsjärvi herrien artean dagoen Ylläs muinoan, Pallas-Yllästunturi Parke Nazionalaren hegoaldean, Lappi eskualdeko bigarren eski-estazio handiena dago, Ylläs eski-estazioa. Nahiz eta Lappiko eski-azpiegitura handienak Kittiläko Levi muinoan dauden, Finlandiako eski-estazio ospetsuenetarikoa da 719 metroko muino honetan dagoena. Guztira, 61 eski alpinoko pista daude eta pista gehienak hasiberrientzako edo erdi mailako eskiatzaileentzat dira, dena den, adituenentzako ere bost pista beltz badaude. Jaitsiera altueneko pistatik jaisteko (463 m) bakoitzean zortzi pertsona sartzen diren Finlandiako bi telekabinetako bat hartu beharra dago; pista luzeenak bestalde, 3 km-ko luzera dauka. Levin ez bezala, Ylläsen ezin daiteke gauez eskiatu, hala ere, azpiegitura hauek erakartzen dituzten elur-zaleek, udalerriaren biztanleria bikoizten, hirukoizten eta laukoizten dute sasoiaren arabera.
Eski-estazioaz gain, jatetxeak, dendak eta hotelak daude inguruan. Azpiegiturak urria erdialdean ireki eta ekaina bukaeran itxi ohi dira. Dena den, urte osoan zehar Äkäslompolo eta Ylläsjärvi herritan eskaintzen diren ekintzak badaude, elur motor safariak, husky txakurrek gidatutako lera safariak, Tornionjoki ibaiko arrantza eta txirrindularitza ikastaro eta lehiaketak, eremu babestuetara ibilaldiak eta piraguismo ikastaroak esaterako.
Cal (1984ko filma)
Cal, 1984ko Pat O'Connor irlandar zinema zuzendariaren drama film bat da. Bernard MacLaverty iparrilandar idazlearen 1983ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. John Lynch eta Helen Mirren aktoreek antzeztu zuten.
1984ko Cannesko Zinemaldian Emakumezko Aktore Onenaren Saria (Helen Mirren) irabazi zuen.
Argumentua
Ipar Irlanda, Belfast. Cal (John Lynch) 19 urteko mutil gaztearen bizitza ez da erraza: aitari ganadu hiltegian lagundu diezaioke, baina lan mota hori ez du batere gogoko, edo astero langabezia txekea jaso dezake; etorkizunik ez duela edo berau aldatzen saia daiteke. Cal eta bere aita auzo protestante eta unionista batean bizi diren katoliko errepublikarrak dira, etengabe arerioen bortizkeriaren mehatxupean bizi direnak. Azkenean, egun batez, etxea erreko diete. Gertakari horrek Cal Behin-behineko IRAko kide egiteko erabakia hartzera bultzaraziko dute, eta giro arriskutsu eta latz honetan bere kontsolamendu bakarra, Marcella (Helen Mirren) italiar alargun katolikoarekiko sentitzen duen maitasuna izango da.
Kolari
Ylläs muinoa
Turistak erakartzeko asmatu zuten leloa Ylläs on Ykkönen da; euskaratua, Ylläs lehena (onena). Bisitarien %45a kanpotarrak dira; haien artean, aipatzekoak dira ingelesak, alemaniarrak, suitzarrak eta frantsesak. Esan beharra dago, azkenik, Kolariko udalak, trenbidearen etorrera baliatuz, 2020. urteako Ylläsko eski-azpiegiturak handiagotuko dituela iragarri zuela.
Banaketa
Errusiar Inperioaren garaian sortu zen udalerria, 1867. urtean; izan ere, Finlandiako Dukerri Handiak emandako erraztasunez baliatuta, Turtolatik bereizi eta udalerri propioa sortu zuten herritarrek. Udalerriak eliza dagoen herriaren izena jaso zuen, Kolari herriarena hain zuzen.
2.617,63 km²-ko azalera duen udalerri honetan, biztanleria, hainbat herrixketan banatua dago. Herrixka gehienak ipar-ekialdean eta mendebaldean daude, Ylläs muinoaren magalean eta Muonionjoki eta Tornionjoki ibaien ertzean. Biztanleria guztiaren heren bat Kolarin kirkonkylä (Kolariko elizatea) deitzen den erdigunean bizi da, guztira, 1.400 bat pertsona. "Hiriburuak" gutxinaka biztanleria galtzen duen bitartean, Ylläs muinoaren inguruan dauden Äkäslompolo eta Ylläsjärvi herrietan geroz eta jende gehiago bizi da eski-estazioari esker. Udalerriko "hiriburu orde"ak bostehun bat biztanle dituzten Äkäslompolo eta Sieppijärvi herriak dira.
Hauek dira garrantzitsuenak: ''' 150 biztanle baino gehiago dauzkaten herrixkak beltzez. '''
Hiri senidetuak
Pajala udalerri suediarrarekin elkar-laguntza eta kooperazio akordioak adostu ditu Kolarik. Gainera, nahiz eta dokumentu edota akordio ofizialik ez egon, mugaz gaindiko Torne ibarreko gainontzeko udalerriekin ere harreman estua dauka.
Udala
Kolariko eta Finlandiako gainontzeko udalerrietako udalbatzak eratzeko, lau urtero udal hauteskundeak antolatzen dira herrialdean. Gaur egun dagoen udalbatza 2012ko urriaren 28an ospatu ziren udal hauteskundeetan eratu zen.
Lappiko udalerri gehienen antzera, Zentroko Alderdia izan zen garaile eta aurreko batzarrean baino ordezkari bat gehiago lortu zuen; guztira, hamar eserleku. Bigarren alderdia, beste batzarkide bat irabazi zuen Ezker Elkartasuna izan zen eta zazpi alderdikiderekin, oposizio gogorrena bilakatu zen. Azkenik, hirugarren eta laugarren postuak eskuratu zituzten Alderdi Sozial-Demokrata eta Alderdi Nazionala, bakoitza bina ordezkarirekin. Azken alderdiak, emaitza txarrak jaso zituen bakarra izan zen, Kolari 2000 herri-taldearen desagerpenaren ostean batzarkide bat galdu zuen alderdi bakarra izan baitzen. Aipatzekoa da Ylläsko eski-estazioaren inguruan eginiko kritiken eta kolariarren desadostasunaren ondorioz, Liga Berdea ez zela hauteskunde hauetara aurkeztu. Hauteskundeen ostean, eratu berria zen udalbatzak Heikki Havanka alkate izendatu zuen. Hurrengo udal hauteskundeak 2012. urtean ospatuko dira, herrialdeko gainontzeko udalerrietan bezala.
Biztanleria
Europar Batasuneko herrialdeekin eta Finlandiako gainontzeko udalerriekin alderatuta, Kolarin, 15 urte baino gutxiagoko biztanleriaren ehunekoa nahiko baxua da, %12,5, eta 65 urte baino gehiagokoa aldiz, altua, %20,5ekoa. Erlijioari dagokionez, gehienak sinesgabeak edo luteranoak dira, bereziki laestadianismo mugimendu kontserbadorekoak. Udalerriko hizkuntza ofizial bakarra finlandiera da; izan ere, biztanleria osoaren %98,5aren ama hizkuntza da. Zehazki, Torne ibarrean hitz egiten den finlandieraren aldaera bitxi batean hitz egiten dute herritarrek, meänkieli deritzoten dialektoan. Bigarren mailako hizkuntzak iparraldeko samiek hitz egiten duten ipar samiera eta suediera dira. Udalerri honetako jatorrizko biztanleak samiak dira; hala ere, XVIII. mendetik aurrera, finlandiarren (gehienak, savoniarrak eta tavastiarrak) kopuruak izugarri egin zuen gora eta, apurka, samiek finlandiarren ohiturak bereganatu zituzten.
4.000 biztanle baino gutxiago dituen udalerri honek, azken hamarkadetan turismoari eta burdin-meatzeari esker biztanleria mantendu egin duen Lappiko udalerri bakarrenetakoa da; Lappi eskualdeko udalerri gehienetako biztanleek Rovaniemira lan bila alde egiten zuten bitartean, kolariarrek Ylläs muinoak eskaintzen dien lan-etorkizunaren itxaropenez bertan gelditu dira.
Nazioartean ospetsuenak diren kolariarren artean, Pertti Teurajärvi iraupen eskiatzailea dago; eskiatzaile honek, urrezko eta brontzezko dominak irabazi zituen Finlandia taldearekin 1976 eta 1980ko Neguko Olinpiar Jokoetako 4 x 10 km errelebutako lasterketetan. Beste ezagunen artean, Sari Havas aktorea eta ez asko disko berria atera duen Suvi Teräsniska abeslari gaztea daude.
Tornetarrak
Tornetarrak Torne ibarreko biztanleak dira, bai finlandiarrak, bai suediarrak. Hauek, XVI. eta XVII. mendeetan iparraldera iritsitako finlandiarren ondorengo zuzenak dira, denboraren poderioz ibarrean egokitu zirenak. Moskuko Printzerri Handiaren erasoetatik ihesi eta Suediar Erresumak eskainitako onuren bila zetozen finlandiarrak ziren, batez ere, Karelia, Savonia eta Tavastia antzinako probintzietatik iritsiak. Hauek iristean, samiek iparralderantz jo zuten eta, horregatik, Torne ibar osoko sami bakarrak iparrerago aurki daitezke, Enontekiö udalerrian hain zuzen. 1809. urtean Torne ibarra bitan zatitua izan zen; nahiz eta Finlandiako Dukerri Handiak eta Errusiar Inperioak ibar osoa eskatu zuten, Suediako Erresumak ez zuen atzera egin eta bi herrialdeen arteko muga Muonionjoki eta Tornionjoki ibaietan ezarri zen. Gaur egun arte legez jarraitzen duen muga da hori. Modernizazioarekin bat, muga handitu egin zen eta suediar aldeak "suediartze" bat jasan zuen 1850 eta 1950 urte bitartean. Hala ere, gaur egun anaitasun handia dago bi aldeen artean eta egundaino tornetarren kultura eta hizkuntza, finlandieraren dialekto bat den meänkieli mantentzea lortu dute tornetarrek.
Samiak
Udalerria samien jatorrizko lurraldearen barruan dago, Sápmi delako lurraldean. Aspaldian, samiak baino ez ziren bizi bertan, baina askok XVII. mendetik aurrera iritsitako finlandiarren kultura bereganatu eta euren kultura bereiziari uko egin zioten. Gaur egun, biztanleriaren %1a baino gutxiago da talde-etniko honen parte, eta bakarrik %0,1 justuaren ama hizkuntza da ipar samiera. Finlandiako Sami Lurraldea erakundea osatzen ez duenez, bertako sami gutxiengoaren kultura ez dago legeekin eta eskubide bereziekin babestuta.
Bertako samiek ipar sami deitura jasotzen dute elur-orein zaintzari lotutako bizimoduagatik.
Hezkuntza eta Osasuna
Udalerria Lappi Ospitale Barrutian dago eta bertako ospitale bakarra Rovaniemiko Lappiko Ospitalea da, herrigunetik 100 bat km-ra. Hala ere, herrietan, eritasun arinagoak sendatzeko eskualde-erietxeak daude, hala nola, Äkäslompolon eta Kolarin.
Armarria
Armarria 1951. urtean sortu eta uztailaren 24an onartu zuen udalbatzak udalerriko ikur gisa (Barne Ministerioak abenduaren 10ean). Olof Eriksson helsinkiar artistak sortu zuen eta, bertan agertzen diren irudiekin, Erikssonek Kolari izenaren esanahia adierazi nahi izan zuen. Hain zuzen, kolari hitzak ikaztobi edo txondor esanahia zuen antzinako finlandieran eta, hala, armarriak txondor bat lanean erakusten du: zelai grisaren aurrean, mendi beltz bat dago, gainetik suzko bost gar gorri ateratzen zaizkion tontorra. Azkenik, aipatzekoa da Kolariko armarriak ere atzealde iluna duela; izan ere, kolore hitsak (grisa, beltza) Lappiko udalerriko armarrien bereizgarri nagusiak dira, eskualdeko zerua irudikatzen dutenak.
Microhyla achatina
Microhyla achatina Microhyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Kolari
Leku aipagarriak
Bertako eraikinen aspaldiko egiturei esker, Venejärvi herrixka monumentu izendatua izan zen 1993. urtean.
Denen artean, hauek dira udalerriko eraikin ezagunenak:
Ospakizun bereziak
Otsailean eta uztailean Lappi osoan ospetsuak diren bi musikaldi ospatzen dira Äkäslompolo herrian: Ylläs Jazz Blues eta Ylläs Soikoon. Bietan, Finlandiako talde ezagun asko etortzen da eta Ylläs muinoaren inguruan dauden biztanle eta bisitariak goxotzen dituzte beren abestiekin.
Ekonomia
Kolariko egitura ekonomikoaren arabera, langile gehienak zerbitzuetan egiten du lan; bai zerbitzu publikoetan, bai baso-zaintzan, bai turismoan. Gainontzekoak, nekazaritzan (egoera klimatikoak baldintzatuta), elur-orein zaintzan eta industrian egiten du lan gehienbat; izan ere, Lappi iparralde osoan industria zerbait garatu den udalerri bakarrenetakoa da. Langabetuen kopurua Lappiko udalerrietako txikienetarikoa da turismoari esker. 1960ko hamarkadan basogintza eta esne-industria garatu ziren eta jarduera hauek udalerriko ekonomia monopolizatu zuten garai hartan. 1966. urtean esaterako, produktuak esportatzeko ordutik Kolarin bukatuko zen trenbidea amaitu zuten. Industria udalerrira iritsi zen eta 70eko hamarkadan, burdin-meatze, kareharri-harrobi eta porlan-fabrika bana ireki zituzten. Kolariarren bi bostenek bertan egiten zuen lan, 1987. urtean meatzea eta fabrika itxi zituzten arte. Finlandiako Gobernuak emandako diru laguntzei esker, sektore turistikoa bultzatzearen alde egin zuten herritarrek eta horrek, 1930eko hamarkadatik irekita egondako Ylläs muinoko eski-azpiegiturak eraberritzea ekarri zuen.
Gaur egun, udalerriko diru-sarreren iturri nagusiak 2007. urtean 312.000 bisitari jaso zituen Pallas-Yllästunturi Parke Nazionala eta Ylläs muinoko eski-estazioa dira; Äkäslompolo eta Ylläsjärvi herrien artean dagoen muinoan, Lappi eskualdeko bigarren eski-estazio handiena dago. Guztira, 61 eski alpinoko pista daude, gehienak, hasiberrientzako edo erdi mailako eskiatzaileentzat dira, dena den, adituenentzako ere bost pista beltz badaude. Jaitsiera altueneko pistatik jaisteko (463 m) bakoitzean zortzi pertsona sartzen diren Finlandiako bi telekabinetako bat hartu beharra dago; pista luzeenak bestalde, 3 km-ko luzera dauka. Levin ez bezala, Ylläsen ezin daiteke gauez eskiatu, hala ere, azpiegitura hauek erakartzen dituzten elur-zaleek udalerriaren biztanleria bikoizten, hirukoizten eta laukoizten dute sasoiaren arabera; bisitarien %45a kanpotarrak dira, haien artean, aipatzekoak dira ingelesak, alemaniarrak, suitzarrak eta frantsesak. Eski-estazioaz gain, jatetxeak, dendak eta hotelak daude inguruan. Azpiegiturak urria erdialdean ireki eta ekaina bukaeran itxi ohi dira. Dena den, urte osoan zehar Äkäslompolo eta Ylläsjärvi herritan eskaintzen diren ekintzak badaude, elur motor safariak, husky txakurrek gidatutako lera safariak, Tornionjoki ibaiko arrantza eta txirrindularitza ikastaro eta lehiaketak, eremu babestuetara ibilaldiak eta piraguismo ikastaroak esaterako.
Turistak erakartzeko asmatu zuten leloa Ylläs on Ykkönen da; euskaratua, Ylläs lehena (onena). Azkenik, esan beharra dago Kolariko udalak, trenbidea luzatzeko proiektu berria baliatuz, 2020. urterako Ylläsko eski-azpiegiturak handiagotuko dituela iragarri zuela 2007an.
Nano (argipena)
Nano hitzak adiera zenbait ditu, gehienetan grezierazko νᾶνος, nânos, hitzetik eratorrita, ñimiñoa edo oso txikia den zerbait adierazteko:
Hego Konoa
Hego Konoa (gaztelaniaz: Cono Sur) Hego Amerikako hegoaldean dagoen kono itxurako lur-eremu handia da, penintsula itxurakoa, historia, kultura eta egitura ekonomiko eta soziala homogeneoa duena. Bere baitan hartzen dituen herrialdeak eta eskualdeen zerrenda eztabaidatua da; gutxienez, Argentina, Txile eta Uruguai hartzen ditu. Beste batzuen iritziz, Paraguai eta Brasilgo eskualde batzuk ere sartzen dira. Ekonomia arloan, Mercosur izeneko elkartea osatzen dute eskualde horiek.
Geografia
Eskualdean dauden area nagusiak honako hauek dira:
Alianza Foral Navarra
Alianza Foral Navarra (AFN) nafar alderdi politikoa izan zen. Bere burua foruzalea zuen eta Espainiako 1978ko konstituzioaren aurkako botoa eskatu zuen. 1977ko Espainiako hauteskunde orokorretan, Alianza Popularrrekin bat egin zuen eta 21.900 boto lortu zituen. Ez zuen 1979ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan parte hartu eta zenbait kide UPNra pasa ziren. Alderdi bera Alianza Popularrean sartu zen.
Viggo Mortensen
Viggo Peter Mortensen, Jr. (New York, 1958ko urriaren 20 - ), daniar-estatubatuar aktore, poeta, musikari eta argazkilaria da. The Lord of the Rings (Eraztunen jauna) trilogian, Aragorn-en pertsonaia antzezteagatik ezaguna da baina, horrez gain, hirutan ere izendatu dute Oscar sarietarako, film hauetan egindako lanagatik: Eastern Promises (Ekialdeko promesak, David Cronenberg, 2007) , Captain Fantastic (Matt Ross, 2016) eta Green Book (Peter Farrelly, 2018).
2020an, Donostia saria jaso zuen Donostia Zinemaldiaren 68. edizioan, bere ibilbidearen aitorpen gisa, eta Falling filma aurkeztu zuen, zuzendari gisa duen lehen lana.
Biografia
Viggo Mortensen New Yorken jaio zen, 1958an (aita danimarkarra du eta ama, estatubatuarra ). Argentinan bizi izan zen haurtzaroan eta han gaztelania ikasi, baina beste zenbait hizkuntza ere hitz egiten ditu. 1982an, jaioterrira itzulita, arte dramatikoa ikasi zuen Warren Robertsonekin eta antzerkigintzan lan egin zuen.
Zinemako lehen lana Harrison Ford aktorearekin egin zuen, Witness (Lekuko, Peter Wier, 1985) izenburuko polizia-intrigan, amish baten paperean. Harrezkero, Mortensenek 50 bat filmetan parte hartu du, anitz zinemagileren aginduetara: David Cronenberg, Peter Weir, Jane Campion, Peter Jackson, Gus Van Sant, Brian de Palma, Agustín Díaz Yanes, Ana Piterbarg, Lisandro Alonso, David Oelhoffen, Peter Farrelly eta Matt Ross, besteak beste.
Bibliografia
Mortensenek poesiari, argazkigintza eta margolaritzari buruzko zenbait liburu idatzi ditu. Hona hemen zerrenda:
Thuré (Vienne)
Thuré Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thuré udalerrian erroldatutako biztanleak 2.762 ziren. Familiak 1.056 ziren, horien artean 220 pertsona bakarrekoak ziren (96 bakarrik bizi ziren gizonak eta 124 bakarrik bizi ziren emakumeak), 400 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 396 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Lofa
Lofa Liberiako 15 konderrietako bat da. 1964. urtean eratu zen. Liberiako ipar-mendebaldean kokaturik dago. Herrialdeko laugarren konderririk populatuena da, 2008ko datuen arabera 270.114 biztanle zituen 9.982 km²-ko azaleran.
Barrutiak
Hauek dira Lofa konderriko 6 barrutiak:
Thuré (Vienne)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Fram itsasartea
Fram itsasartea Svalbard eta Groenlandia uharteen arteko itsasartea da, 77° N eta 81° N arteko latitudean kokatua. Hegoaldean Groenlandiako itsasoa eta Norvegiako itsasoa diru, eta iparraldean Nansenen arroa eta Ozeano Artikoa. Ozeano Artikoak munduko gainerako ozeanoekin duen lotune sakon bakarra da. Barnean bi itsaslaster ditu: ekialdean Spitsbergengo mendebaldeko itsaslasterra eta mendebaldean Groenlandiako ekialdeko itsaslasterra.
Thuré (Vienne)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.803 ziren, horien artean 1.316 aktiboak ziren eta 487 inaktiboak ziren. 1.316 pertsona aktiboetatik 1.237 lanean zeuden (673 gizon eta 564 emakume) eta 79 langabezian zeuden (39 gizon eta 40 emakume). 487 pertsona inaktiboetatik 208 erretiraturik zeuden, 167 ikasten zeuden eta 112 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Thuré udalerrian 1.127 unitate fiskal zeuden, 2.864,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.720 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 72 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 17 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 3 margolariak, 3 zurginak, 3 iturginak, 1 argiketaria eta 2 ile apaindegiak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Thuré udalerrian 48 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.843 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1  eta anbulantzia 1  bat zegoen.
2009an haur-eskola 1  eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Izabal aintzira
Izabal aintzira, Golfo Dulce ere deitua, Guatemalako ekialdean dagoen Izabal departamenduko aintzira da. 589,6 km²ko eremua hartzen du, Santa Cruz (ipar-mendebaldean), Minas (hego-mendebaldean) eta San Isidro (hego-ekialdean) mendiguneen artean, eta herrialdeko lakurik handiena da. Betebide nagusia Polochic ibaia da, eta Dulce ibaiaren bitartez Karibe itsasora isurtzen da.
Txarteldegi
Txarteldegia edo txartel-leihatila tiketak eta txartelak eskuratzeko lekua da, maiz eraikin edo gela txiki batean kokatua eta bezeroekin komunikatu eta tiketak eta dirua trukatzeko leihatila bat duena.
Alberto Surio
Alberto Surio de Carlos (1963, Donostia) Euskal Herriko kazetari bat da. Bere ibilbide gehiena Diario Vasco egunkarian eman du. 2009ko ekainaren 18an PSE-PSOEek proposatuta eta Eusko Legebiltzarran bozketaren ondoren EITBko zuzendaria aukeratu zen, 2013ko martxoan Maite Iturbek ordezkatu zuen.
Hohenfelde (Mecklenburg-Aurrepomerania)
Hohenfelde Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pantera lainotsu
Pantera lainotsua (Neofelis nebulosa) Neofelis generoko animalia da. Carnivoraren barruko Pantherinae azpifamilia eta Felidae familian sailkatuta dago.
Ezaugarriak
Katu honek gainontzeko felido mota guztiek baino letagin luzeagoak ditu bere tamainarekiko proportzioan, bere lehengusu hurbila eta apur bat txikiagoa den Borneoko pantera lainotsua bezala (neofelis diardi). 6 cm-ko letaginak izan ditzake, lehoinabarrak eta pumak baino luzeagoak ( azken bi hauek 5 cm ingurukoak dituztelarik) eta lehoiak eta tigreak baino 2–4 cm eskas txikiagoak (8–10 cm bitartean dituztelarik lehoiak eta tigreak), gorputzaren tamainaren aldetik 5-6 bider txikiagoak izan arren.
Ezaugarri berezi hauek bere ingurumena, harrapakin mota eta ehizatzeko duten era berezira moldatu izanagatik ematen dira, alegia, zuhaitzetan bizi eta zuhaitzetako harrapakin azkar eta abilak ehizatzeko beharrezkoak liratekeen ezaugarriak garatu dituzte, letaginen luzera berezi hori ezaugarrietako bat izanik.
Letagin luze horiekin tximino eta hegazti bizkorrak eta iheskorrak harrapatzeko gai dira, bere harrapakinaren ihes egiteko aukera guztiak zapuztuz. Letaginen moldaketa edo ezaugarri bereziez gain, felido hauek zuhaitzetan bizitzeko eta arazo barik azkar mugitzeko jaioak izan dira, isatsa oso luzea dute, bere gorputzaren tamainaren antzekoa izatera ailega daitekeena (adar batetik bestera oreka, kontrol eta zehaztasun osoz garraiatzeko) eta adarretatik zein zuhaitz enborretatik buruz bera jaisteko abilidadea dute (felido gehienak buruz gora jaisten diren bitartean), baita adarretan hankaz gora ibiltzekoa ere (katagorriak bezala). Felido guztien artean zuhaitzetara moldatuenen dagoena da, Hego Amerikako katu tigritxo espeziearekin batera.
Katu hauek izar-lainoen antzerako orban beltz handiez betetako azar ori-laranja kolorekoak dira, eta orbanen itxura zein kontraste eder horretatik datorkie bere izena (nebulosa edo izar-laino pantera).
60-110 zentimetro bitarteko luzera du eta emeek 12–20 kg-ko pisua duten bitartean, arrak 30–50 kg pisatzen dituzte (ar bereziki handiak 65 kg-ra ere iritsi izan dira).
Elikadura
Felido hauek lurrean zerbido ertainak, arantzurdeak, narrasti zein karraskariak ehizatzen dituen arren, bere harrapakin gogokoenak zuhaitzetako tximinoak (giboiak, makakoak, tximino sudurrandiak) eta hegaztiak dira.
Tximino ehiztari gisa ere ezagutzen da felido hau, tximinoak ehizatzeko dituen ohitura dela eta.
Habitat eta azpiespezieak
Egun 3 azpiespezie ezagutzen dira, horietatik bat basa-bizitzan desagertua izan delarik.
Ugalketa
85-93 egunetako ernaldia igaro ostean, emeak 1-5 bitarteko kumeak erditzen ditu.
Kumeak itsu jaiotzen dira eta 10 egun igaro ondoren begiak irekitzen dituzte, 5 asteekin aski dute amaren atzetik arazo barik joateko.
Gatibutasunean 17 urtez bizi dira, horrek iradoki lezake basabizitzan aske urte gutxiko bizi-itxaropena dutela.
Iraute egoera
Animali honen basabizitzako kopurua zehaztugabea dago bere zuhaitz eta gau ohiturengatik, felido iheskorrak dira eta beraz, bere benetako iraute egoera sailkatzea oso zaila suertatzen da.
Hala ere, Taiwanen desagertua izan da orain dela urte batzuk eta guztira (azpiespezie guztiak zenbatuta) 10.000 ale baino gutxiago direla iradokitzen da. Arriskuan (ahulean) dagoen animali bezala sailkatuta dago.
Rhogeessa gracilis
Rhogeessa gracilis Rhogeessa generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Violeta Barrios de Chamorro
Violeta Barrios de Chamorro (Rivas, 1929ko urriaren 18a) nikaraguar politikaria da. Errepublikako presidente izan zen 1990ko apirilaren 25etik 1997ko urtarrilaren 10a arte. Erdialdeko Amerikan kargu horretara iritsitako lehenbiziko emakumezkoa izan zen.
Bizitza
Pedro Joaquín Chamorro kazetari eta politikariarekin ezkondu zen 1950ean, eta Somozotarren diktaduren aurka jardun zuten La Prensa egunkariaren orrietatik. 1978an, Chamorro hil zutenean, Violetak hartu zuen bere esku La Prensaren ardura, eta somozismoaren aurka jarraitu zuen.
La Chapelle-Onzerain
La Chapelle-Onzerain Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Viktoria Modesta
Viktoria Modesta Moskalova (Daugavpils, Letonia, 1988ko otsailaren 25ean) letoniar jatorriko modelo eta abeslari britainiarra da.
Biografia
Viktoria 1988ko otsailaren 25ean jaio zen Daugavpilsen, Letonian. Musikarenganako zaletasuna txikitatik datorkio. 6 urte zituenean, pianoa, partitura eta kanta ikasten hasi zen Daugavpilsko musika eskolan. 1999an Londresera joan zen bizitzera bere gurasoekin.
La Chapelle-Onzerain
Biztanleria
2007an La Chapelle-Onzerain udalerrian erroldatutako biztanleak 105 ziren. Familiak 39 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 19 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Viktoria Modesta
Biografia
Jaiotzean izandako zabarkeria mediko baten ondorioz, bere haurtzaroan egonaldi luzeak igaro behar izan ditu ospitaleetan. Zabarkeria horrek arazo ugari eman zizkion bere ezkerreko hankarekin. 2007an, bere mugikortasuna hobetzeko eta etorkizunean osasun arazoak ekiditeko asmoz, Viktoriak ezkerreko hanka belaunetik behera ebakitzeko ebakuntza egitea erabaki zuen. Anputazioa eragozpena izan ordez, bere burua artista bionikotzat aurkezten du harro.
Modelo bezala
Moskalova 15 urterekin hasi zen modelo. Batez ere Erresuma Batuko underground kulturako hainbat aldizkaritan agertu da, adibidez 4 aldiz agertu da Bizarre aldizkariaren azalean.
La Chapelle-Onzerain
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Viktoria Modesta
Modelo bezala
James Stroudek atera zion erretratu biluzia Londresko National Portrait Galleryn egon zen ikusgai.
Musika
2002an urtebeteko ahots-teknologia ikastaroa egin zuen Londresko Musika Eskolan. 2009an Nik Hodges musikari eta ekoizlearekin elkarlanean proiektu bat abiatu zuen. Beraien lehendabiziko lana "Jane Bond" Music Week-eko zerrendan agertu zen.
2012ko maiatzaren 28an Moskalovak bere debuteko "Only You" singlearen argitalpen digitala kaleratu zuen.
La Chapelle-Onzerain
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Viktoria Modesta
Musika
2014ko abenduaren 12an Channel 4 telebista-kate publiko britainiarrarekin elkarlanean "Born Risky" kanpaina atera zuen. Bertan bere burua munduko lehen pop artista bionikotzat aurkeztu zuen, Prototype abestiaz lagunduta. Saam Farahmand-ek diseinatu eta zuzendu zuen kanpainaren bideoa.
La Chapelle-Onzerain
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 58 ziren, horien artean 51 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 51 pertsona aktiboetatik 49 lanean zeuden (29 gizon eta 20 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 7 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 5 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Labish Village (Oregon)
Labish Village Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Marion konderrian dago, Oregon estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
La Chapelle-Onzerain
Ekonomia jarduerak
2000. urtean La Chapelle-Onzerain udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 732 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.