cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euskal abertzaletasun
Euskal abertzaletasunaren hastapenak
Batetik, industrializazioak Bizkaian demografia-aldaketak eta kultura-aldaketak ekarri zituen; aldaketa hauek Espainiarekin lotura estua zuten bi klase sozialetan islatu ziren: burgesia monopolista eta langileria. Bi hauen artean zegoen klasea, hau da, aginpide ekonomiko eta politikotik at zegoen burgesia txikia, izan zen euskal nazionalismoaren oinarri soziala. Horretaz gain, industrializazio horrek etorkinen uholde handia ekarri zuen Bizkaira, Espainiako Gaztelatik batez ere. XIX. mendearen erdialdean Bizkaia ia guztia euskalduna zen, baina XIX mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran euskarak atzerakada nabarmena izan zuen, batez ere Bilbo inguruan. Hizkuntza ez ezik, etorri berriek euren kultura, ohiturak eta idiosinkrasia ere ekarri zituzten. Bizkaitar askok inbasio gisa ikusi zuten egoera, eta testuinguru horrek Sabin Aranaren nazionalismoaren hedapena erraztu zuen
Sabin Arana
Euskal abertzaletasuna, horrenbestez, une historiko berezi batean sortzen da, aldeko faktore batzuk biltzen dituen une zehatz batean, XIX. mendearen amaieran. Eta faktore horietako bat espainiar nazionalismo zentralistaren agerpena da, euskal foruak indargabetu berri dituena (1876an); esan liteke, beraz, euskal nazionalismoa Espainiakoaren erantzun gisa agertzen dela, defentsarako dela, eta bere ustez mehatxupean dauden euskal identitatearen zantzuak (hizkuntza, kultura, arraza, ohiturak...) babesteko azaltzen dela
Sabin Arana (1865-1903) da euskal nazionalismo modernoaren lehenengo ideologo nagusia. Egia bada ere bera jaio aurretik beste batzuek (Larramendik, Xahok...) euskal nazionalitatearen aldeko diskurtsoa plazaratu zutela, inork ez zuen Aranak bezain ongi landu abertzaletasunaren corpus teorikoa, eta are gutxiago euskal kontzientzia nazionala euskaldunen artean arrakasta handiz zabaldu.
Familia karlista batean jaio zen Bilbon Sabin Arana, eta bera ere karlista izan zen gaztetan. Hasiera batean 1876ko aurreko egoerara itzultzea zen bere helburu politikoa, karlista eta fuerista guztien antzera, baina 1882an, bere anaia Luisen eraginez, karlismoa baztertu eta independentzia politiko osoa aldarrikatu zuen Bizkaiarentzat eta gainontzeko euskal lurraldeentzat.
Aranak 1892. urtean Bizkaya por su Independencia liburua idatzi zuen. Haren pentsamoldearen oinarriak independentismoa, abertzaletasuna, euskal arrazaren garbitasuna, katolizismoa eta euskara garbia izan ziren eta ideia multzo hori Jaungoikua ta Lagizarra (JEL) leloan laburbildu zuen. Aranak Bizkaiaren independentzia eskatzen zuen, beste gainerako euskal herriekin batera Euzkadi izeneko euskal konfederazio edo nazio federalean batzeko. Gaur egun aski ospetsua den eta garai hartan Euskal Herriko gizartean asaldura eragin zuen esaldi berritzailea eta apurtzailea honako hau izan zen:
Euskal proiektu nazional hau gauzatzeko asmoz, euskal abertzaletasunari ikur, ideologia, alderdi, aldizkari eta esaera edo lelo multzo bat eman izan zizkion, horien artean Ikurrina, Euzko Alderdi Jeltzalea edota Euzko Abendaren Ereserkija daudelarik.
Sabin Aranaren osteko abertzaletasuna
Gazte hil zen Arana, baina mugimendu nazionalistaren oinarriak (arraza, hizkuntza, katolizismoa eta independentismoa), tresnak (EAJ) eta sinboloak (ikurrina, ereserkia...) finkatuta utzi zituen. Arana euskal herritarren kontzientzia nazionala piztu zuen lehenengo ideologoa dugu, euskal abertzaletasunaren lehenengo formulazio teorikoa burutu zuena. Bere mezuak arrakasta azkarra lortu zuen Euskal Herriko biztanleriaren sektore zabal batean, eta -aldaketak aldaketa- ezinbesteko erreferentzia bihurtuko da eusko abertzaletasuna landuko duten hurrengo belaunaldientzat.
Hasieratik bertatik, euskal nazionalismoak errepresio bortitza jasan zuen espainiar agintarien aldetik: bere lehenengo komunikabidea (Bizkaitarra aldizkaria) 1895ean itxiarazi zuten, Sabinek berak espetxea bisitatu zuen bi aldiz (1895ean eta 1902an) eta Bilboko lehenengo zinegotzi abertzaleak ere kargurik gabe utzi zituen gobernadore zibilak (1899an). Oztopoak oztopo, hauteskunde-emaitzek etengabeko gorakada ekarri zioten mugimendu berriari: 1898ko hauteskundeetan Arana bera diputatu probintziala hautatu zuten, eta Bizkaiko Foru Aldundian sartu zen. 1899ko Udal Hauteskundeetan abertzaleek 5 zinegotzi lortu zituzten Bilbon, eta presentzia zabala Bizkaiko hainbat udalerritan. Bizkaiko hiriburuak lehenengo alkate abertzalea izango du 1907an (Gregorio Ibarretxe). 1911an Bizkaian, Gipuzkoan, Araban eta Nafarroan Buru Batzarrak zeuden, Euskadi Buru Batzarra osatzen zutenak. 1917an EAJk Bizkaiko Foru Aldundia kontrolatzen du, eta hurrengo urtean Espainiako Parlamentuan ordezkaritza lortuko du lehenbizikoz.
Arana hil eta gutxira, EAJren barruan bi joera nagusi azaldu ziren, hurrengo urteetan aurrez aurre agertuko direnak: alde batetik, Sabin Aranaren oinordeko ideologikotzat jotzen zirenak, hots, ortodoxia independentista mantendu nahi zutenak (Luis Arana -Sabinen anaia- eta Angel Zabala ordezkatuta); bestalde, Ramon de la Sota eta Engrazio Arantzadiren -Kizkitza- inguruko taldea, arlo nazionalean joera autonomista eta posibilistagoa zutenak. Bi ildo horien arteko ika-mikak traumatikoak izatera iritsi ziren hainbat unetan (1915ean Luis Arana -Sabinen pentsamenduan eragin handia izan zuena- alderditik kanporatu zuten) eta alderdiaren zatiketarekin bukatu ziren (1921ean). Ez dira gutxi EAJren barruan aipatutako bi joera sorreratik gaur arte iraun dutela defendatzen duten historialariak.
1911an Eusko Langile Alkartasuna-Solidaridad de Obreros Vascos (ELA-STV) sindikatu abertzalea sortzen da, ordura arteko sindikalismo sozialista espainiarrari aurre egin nahian. ELAk hazkunde azkarra ezagutu zuen, 1921ean 10.000 afiliatu baitzituen, eta 1936an 50.000. Sindikatu horrek ideologia sozial-kristaua zuen oinarria, eta hasiera bateko jarrera bateratzaileetatik jarrera antikapitalista izatera pasatu zuen Espainiako II. Errepublikaren garaian.
1921ean EAJaren barne liskarrek bitan banatu zuten alderdia: Euzko JEL-Batza (EJB), 1916an agertutakoa, eta EAJ-Aberri/Eusko Alderdi Jeltzalea; lehena moderatua, bigarrena independentista. Buruzagi nagusiak Engrazio Arantzadi -Kizkitza- eta Eli Gallastegi -Gudari-, hurrenez hurren, izan ziren. Independentistek Irlandako gertaeretan aurkitu zuten inspirazioa, bereziki garrantzitsua izanik Terence MacSwineyren gose grebaren inguruan harrotutako borroka.
Primo de Riveraren diktadurak legez kanpo utzi zituen bi alderdi horiek. Diktadura hori erori zenean, 1930ean, batasuneko akordio batera iritsi eta alderdia birsortu zuten, Eusko Alderdi Jeltzalea izen zaharrarekin.
1930. urteak alderdi abertzale berri baten sorrera ere ikusi zuen: Eusko Abertzale Ekintza (EAE-ANV). EAJren aldean, alderdi berria akonfesionala eta liberalagoa zen, eta zentro-ezkerreko espazioa bete zuen bere lehenengo urteetan. Ezkerreko abertzaletasunaren aitzindari honek emaitza apalak lortu zituen XX. mendeko 30eko hamarkadaren hauteskundeetan, eta nazionalismo jeltzalearen kontrapuntu progresista bihurtu zen.
Espainiako II. Errepublikaren garaia
Espainiako II Errepublikaren garaian euskal abertzaletasunaren ahaleginak, hein handi batean, Hego Euskal Herrirako autonomia estatutua lortzera bideratu ziren. Autonomia estatuaren eskaera lehenago planteatu bazen ere (1917an Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako Foru Aldundiek Espainiako Gobernuari eskaera hori egin zioten lehenbizikoz), Errepublika garaian bereziki urrats esanguratsuak eman ziren xede hori gauzatzeko asmoz. Nahiz eta abertzaletasunaren sektore batek (Eli Gallastegi eta Jagi-Jagi taldeak) ez zuen begi onez ikusten eskaera hori (burujabetza osoa nahi zutelako), abertzale gehienak (EAJ eta EAE/ANV) estatutuaren alde mobilizatu ziren, etorkizunean burujabetza gehiago lortzeko asmoari muzin egin gabe.
Lizarrako biltzarrean (1931ean) abertzaletasunak, karlismoarekin batera, autonomia estatutuaren proiektua aurkeztu (Eusko Ikaskuntzak prestatuta) eta Hego Euskal Herriko udal-ordezkari gehienek onartu zuten. Espainiako Gobernuak, baina, atzera bota zuen, proiektuaren konfesionalismoak talka egiten zuelako errepublikako balore laikoekin. Hortaz, 1932an beste proiektu bat aurkeztu zen Iruñean, karlisten eta tradizionalisten sostengua jaso ez zuena, Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak onartuta, baina Nafarroako ordezkarien babesa (ozta-ozta) jaso ez zuena (historialari batzuen ustez Nafarroako ordezkarien bozketan irregulartasun ugari egon ziren ).
1933an Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako biztanleek erreferendum baten bidez onartu zuten, gehiengo osoz, estatutuaren proiektua baina Espainiako gobernu eskuindarrak bidea moztu zion.
1936an, altxamendu faxistaren baino apur bat lehenago, Frente Popular ezkertiarrak irabazten ditu Espainiako hauteskundeak. Horrek, Espainiako Gerra Zibilak eta abertzaleek errepublikari erakutsitako leialtasunak autonomia estatutua martxan jartzen du 1936ko urrian. Lehenengo Eusko Jaurlaritza osatu zen, Jose Antonio Agirre (EAJ) lehendakari zuena eta beste alderdi politikoetako ministroak ere zituena. Jaurlaritza berriak (praktikan Bizkaian soilik agintzen zuena) autonomia handiz jardun zuen zortzi hilabeteetan, faxistek Bizkaia osoa hartu zuten arte.
Errepublikaren garaian, 1932an, ospatu zuten euskal abertzaleek lehenengo Aberri Eguna, Bilbon, arrakasta handiz (60.000 lagun bildu ziren). Hurrengo urteetan, eta Espainiako Gerra Zibilera arte, Donostian (1933an), Gasteizen (1934an) eta Iruñean (1935ean) ospatu zen.
Frankismopean
Francoren garaipenak (1939an) Espainiako Gerra Zibilean espainiarra ez zen nazionalismo ororen kontrako errepresio bortitza ekarri zuen. Eusko Jaurlaritzak erbesteko bidea hartu behar izan zuen, abertzale asko fusilatu edo espetxeratuak izan ziren, euskarak jazarpen latza jasan zuen, euskal kultura zokoratua izan zen eta ikurrina eta euskal sinbolo guztiak debekatuta eta jazarrita. Erregimen faxista berriak Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiak indargabetu zituen, "probintzia traidoreak" zirelakoan.
Gerra Zibila bukatuta, errepresio latzak eusko abertzaletasunaren erresistentzia zapaldu zuen, eta fusilatuak, espetxeratuak edo erbesteko bidea hartu ez zuten militanteek nekez mantendu izan zuten piztuta abertzaletasunaren sugarra. Iturri batzuen arabera 1936-1939ko gerrak 50.000 hildako eragin zituen Hego Euskal Herrian, 10.000 preso, 1.000 fusilatu eta 150.000-200.000 arteko erbesteratu.
XX. mendeko 40ko hamarkadan, klandestinitatea inoiz baino ilunagoa izan zen, eta katakunbetan jardun zuen. Errejimen faxistak zirrikitu gutxi uzten zituen, eta militantzia politikoak arrisku handiak zekartzan, Luis Alava Sautu burukide jeltzaleak (Gasteizen erresistentzia antolatzen saiatu zena) bere haragian egiaztatuko zuenez (1942an atxilotua eta fusilatua izan zen).
XX. mendeko 50eko hamarkadan erresistentzia abertzalea haziko da Hego Euskal Herrian, militantzia eta jardueraren aldetik. Ezkutuko propagandaren banaketa, ikurrinen jartzeak, monumentu frankisten aurkako erasoak... ohikoagoak bihurtuko dira hamarkada aurrera joan ahala. 1947an eta 1951ean, halaber, Bizkaiak eta Gipuzkoak Francoren garaiko lehenengo greba handiak ikusiko dituzte ere.
1950eko hamarkadan Ipar Euskal Herrian aterpe hartu zuten hegoaldeko abertzale batzuek (Monzón, Manu Sota, Manu Robles-Arangiz...), bertako euskaltzale batzuen laguntzaz (Piarres Lafitte, Piarres Lartzabal...) abertzaletasunaren sustraiak finkatu zituzten Iparraldean, euskal kulturaren sustapena bultzatuz eta geroagoko Enbata taldearen agerpena erraztuz.
1952an gipuzkoar eta bizkaitar ikasle gazte batzuek talde abertzale klandestinoa sortu zuten Bilbon, Ekin taldea, hurrengo urteetan eragin handia izan zuena eta etorkizuneko ETAren enbrioia izango zena. Julen Madariaga, José Luis Alvarez Enparantza, "Txillardegi", José Maria Benito del Valle, Manu Agirre, Iñaki Gaintzarain eta Rafa Albisu, besteak beste, talde horretako partaideak ziren. Ekin taldearen helburua euskal gaietan (euskara, kultura, historia, politika...) kontzientziatzea eta heztea zen, ikastaroak eta bilera irekiak antolatuz; abertzaletasun klasikoarekin kritikoak ziren eta frankismoaren aurrean EAJk agertzen zuen aktibismorik eza salatzen zuten. Halere, harreman estua mantendu zuten EGI (EAJren gazte taldea) erakundearekin.
XX. mendeko 50eko urteak, aldi berean, goibelak izango dira erbesteko Eusko Jaurlaritzarentzat. Izan ere, AEBak eta Europako herrialde askok errejimen frankistaren aurkako isolamenduari amaiera emango diote, konturatuko baitira Franco aliatu ezin hobea dela komunismoaren aurkako borrokan (Gerra Hotzaren garaiak ziren). Jose Antonio Agirrek zuzentzen zuen gobernuarentzat kolpe latza izan zen hori, Euskal Herrira epe laburrean itzultzeko itxaropena ezerezean geratzen zelako mendebaldeko potentziek frankismoari hauspoa ematerakoan. Ekin taldeko gazteek, aldiz, aktibismoa areagotuko dute traizio horren aurrean, jeltzaleen patxada, bide batez, salatuz.
1959an oihartzun handia izan zuen Hego Euskal Herriko 339 apaizek idatzi zuten eskutitzak, euskal kultura eta identitatearen aurkako errepresioa salatzen zuena.
Ekin eta EAJren arteko harremanak nabarmen gaiztotu ziren 1957tik aurrera. Alderdi jeltzaleak Ekin taldean zeuden EGIko militante batzuk zigortu zituen (tartean, Jose Maria Benito del Valle). Horrek bi erakunderen arteko haustura ekarri zuen, alferrik izanik Jose Antonio Agirre lehendakari beraren ahaleginak lotura mantentzeko.
Ekineko kideek talde berri bat sortu zuten EAJrik gabeko etapa berriarentzat. Modu horretan jaio zen ETA, 1959ko uztailaren 31an. Erakunde berriak naziotasunaren hainbat oinarri berraztertu zituen jaio bezain laster: Sabin Aranaren aldean, ETAk ez dio aparteko garrantzirik emango arrazari edo erlijioari, adibidez. Aldiz, hizkuntzan oinarrituko du nazioaren funtsa. Naziotasuna egiten izaerak konstatazio eta erreferentzia izanik ere, komunitate-bilakaerara irekia dago ETA. Horrek esan nahi du, praktikan, Euskal Herrian jaio ez arren euskal hizkuntza eta sentimendua bereganatzen duen etorkina euskal nazioaren semea dela. Horrek ikuspuntu berritzailea zekarren, EAE/ANVren ildotik gertuago zegoena
Sorreratik bertatik argi uzten du ETAk zein den bere helburu nagusia: Euskal Herriko independentzia. Erakundea ez da antifrankista, independentista baizik. Autodeterminazioaren bidez, bere iritziz, lortu behar du Euskadik bere burujabetasun osoa, Frantziatik eta Espainiatik at
ETAren agerpena testuinguru berezi batean gertatu zen, bere sorrera eta hazkundea erraztu zuena: Euskal Herrian ezkutuan eta isilpean zegoen sentimendu abertzalea, EAJren immobilismoa, frankismoaren errepresio bortitza, garapen industriala eta etorkinen etorrera masiboa, Espainiako Gerra Zibilak sortutako eta itxi gabeko zauriak, etab.
Diktaduraren gainbehera
Bere ibilbide luzean barne aldaketa sakonak ezagutu zituen ETAk. Aldaketa horiek barne tentsioak eragin zituzten sarritan, eta erakundeak bizi zituen zatiketa ugariren atzean daude. Hasierako abertzaletasunari laster gehitu zitzaion sozialismoa ere, eta V. asanbladatik aurrera (1967an), marxismo-leninismoa, militante historiko batzuen (Txillardegi, Benito del Valle...) irteera eragin zuena. Lehenengo urteetako ekintzak ez ziren odoltsuak izan (propagandaren banaketa, potentzia gutxiko lehergailuak jarri, ikurrinak eskegi, Espainiako banderak erre, pintadak egin...) baina 1968tik aurrera jauzi kualitatiboa emango du, hilketa selektiboak burutuz. Urteen poderioz, baina, hilketa horiek ez dira hain hautakorrak izango, eta biktimen eta mehatxatuen espektroa asko hedatuko da.
1963an, Ipar Euskal Herrian, Enbata taldea agertu zen, bertako lehenengo mugimendu politiko abertzalea. Ordura arte Iparraldean abertzaletasuna mugimendu kultural hutsa zen, euskaltzalea, antolakuntza politikorik gabekoa. Harrezkero, abertzaletasuna aukera politiko bihurtuko da eta hauteskundeetan parte hartuko du, emaitza apalekin lehenengo urteetan. Halere, XX mendeko 80ko hamarkadatik aurrera gero eta garrantzi handiagoa hartuko du Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako eremu politikoan. Sorrerako ekitaldian, Enbata taldeak euskal departamendua eskatzen zuen Ipar Euskal Herrirako, lehenengo fase batean. Bigarren fase batean, Euskal Estatu baten sorrera Hegoaldeko lau lurralde historikoekin batera.
1964an, Gernikan, frankismopeko lehenengo Aberri Eguna ospatu zuten euskal abertzaleek, EAJk deituta. Frankismoak debekatu arren, 30.000 lagun bildu ziren Bizkaiko hirian, kontrolak, isunak eta mehatxu guztiak gaindituz
1970ean ETAk nazioarteko oihartzun handia lortu zuen, frankismoak erakunde horren 16 kide Burgosen epaitzen dituenean.
1973an Iparretarrak erakunde armatua agertzen da Ipar Euskal Herrian. ETAren antzeko helburuekin, 2000. urtera arte jardun zuen, frantziar erakunde eta ordezkarien aurkako atentatuak eginez.
Franko hiltzerakoan (1975ean) euskal abertzaletasuna bi adar nagusitan banatzen zen Hegoaldean: demokrata kristaua (EAJ) eta sozialista. Azken honetan, era berean, adar eta erakunde asko zeuden, sozialdemokraziatik marxismo-leninismoraino. Esan daiteke ezkerreko abertzaletasuna oso atomizatuta zegoela, eta Herri Batasuna sortu arte (1978an) hala jarraitu zuela.
XX. mendeko 70eko hamarkadan euskal abertzaletasunak presentzia handia zeukan ezkerreko alderdi gehienetan, baita espainiar eremuko alderdietan ere (PSE, EPK, LKI...). Hego Euskal Herriko lurralde batasuna eta autodeterminazio eskubidea, esaterako, ezkerreko alderdi guztietako programetan aipatzen ziren. Denbora aurrera joan ahala, 80ko hamarkadan, oinarri horiei muzin egin zieten alderdi politiko estatalistek.
Frankismoaren ondoren
Franco hil eta gero (1975ean) errejimenaren barruko sektorerik irekiena, Espainiako oposizioaren alderdi politikoen laguntzarekin, bidea demokraziarantz jorratzen hasi zen. 1978ko Espainiako Konstituzioak demokraziaren oinarriak jarri zituen Estatuan, baina lurralde egiturari dagokionez ez zituen Hego Euskal Herriko eta Kataluniako naziotasuna onartzen, eta ezta haien autodeterminazio eskubidea ere. Horrenbestez, euskal alderdi abertzaleek abstentzioaren aldeko deia egin zuten, eta Hego Euskal Herrian gehiengoak ez zuen Konstituzio hori onartu.
Bestalde, Ipar Euskal Herrian XX. mendeko 80ko hamarkadak abertzaletasunaren gorakada ekarriko du. Euskal departamenduaren aldeko aldarrikapena gero eta ozenagoa izanen da, eta eremu abertzalea gaindituko du (1996an, auzapezen %66a departamenduaren alde agertu zen). 1985ean EMA (Ezkerreko Mugimendu Abertzalea) sortu zen, eta 1986an EB (Euskal Batasuna). Departamenduaren aldeko borroka luzeak Euskal Hirigune Elkargoaren sorrera ekarriko du, 2017an.
1986an, EAJren ezker aldetik izandako zatiketa batek Eusko Alkartasuna (EA) sortu zuen. Alderdi berriak abertzale, sozialdemokrata eta independentistatzat jotzen du bere burua.
1980tik hona, euskal abertzaletasuna hegemonikoa izan da Gasteizko Parlamentuan (diputatuen %55-%65 lortuz) eta gutxiengo esanguratsua Iruñeko Parlamentuan (diputatuen %20-%35 lortuz). Ipar Euskal Herrian, 2021eko departamenduetako hauteskundeetan botoen %24,5a eman zieten alderdi abertzaleei
Ikerketa soziologikoak
Euskobarometro izeneko ikerketak burutzen ditu tarteka EHUak. Ohikoa da ikerketa horietan jendearen iritziak jasotzea bere identitateaz edo lurralde-egituraz (independentzia, autonomia...). Antzeko galderak ere egiten ditu Eusko Jaurlaritzaren Soziometroak.
2000 eta 2016 urteen artean, ikerketa horien emaitzek gorabehera batzuk dituzte, egoeraren arabera. Baina hiru segmentu garbi jasotzen dituzte EAEko biztanleen artean estatus politikoari dagokionez:
Bestalde, erabakitze eskubideari dagokionez gehiengo zabal batek (%60 inguruk) independentziari buruzko erreferendum lotesle baten alde jotzen zuen 2013an. Balizko erreferendum horretan, jendearen erantzunak aldakorrak izan dira, urteen arabera:
Ikerketa berritzaile bat burutu zuen 2015ean Parte Hartuz EHUko ikerkuntza taldeak, euskal estatuaz euskal gizartean dauden iritziak eta jarrerak zehatz ezagutzeko. Beste ikerketen aldean, Euskal Herriko zazpi herrialdeetan gauzatu zen azterketa hau, eta jendeari ez zitzaion independentziaz galdetu, Euskal Estatuaz baizik. Euskal estatu baten aukera mahai gainean jarrita, jendeari haren alde ala aurka bozkatuko lukeen galdetu zitzaionean, inkestatutako gehienek (%40,7) alde egingo luketela esan zuten; beste batzuek, aldiz, kontra (%35,3). Eta abstenitu edo erantzunik eman ez zuten kopurua %24koa izan zen
Beste ikerketa baten emaitzak jakinarazi zituzten 2020an Telesforo Monzon laborategiak eta Euskal Herriko Unibertsitateko Parte Hartuz taldeak. Euskal Herriko zazpi lurraldeetan 1.289 elkarrizketa egin ziren, eta independentziari buruzko erreferendum legal eta lotesle batean %42,5 batek euskal estatu baten alde bozkatuko zuela esan zuen, eta %31,5ak aurka. Euskal Autonomi Erkidegoan euskal estatuaren aldekoak %48,3 ziren, eta Nafarroan %23,7 (eta aurkakoak %25,8 eta %54,3, hurrenez hurren).
Sinbologia
Euskal abertzaleek hainbat ikur erabili izan dituzte beren burua identifikatzeko. Ikurrina, hasiera batean mendebaldean sortutako ikurra izan bazen ere, arrakasta izan du Euskal Herria osoan. Nafarroako bandera, euskal abertzale batzuentzat, aspaldiko estatu bat eta etorkizuneko estatu bat lotzen duen ikurra da, Arrano Beltzaren ikurra bezala.
Lauburua, Euskal Herriko Antzineko ikurtzat jo izan dute euskal abertzale askok.
Letra tipo batzuk erabili izan dira euskal identitatea azpimarratzeko, eta badaude "euskal letrak" bezala identifikatzen diren letra-tipo batzuk.
Gure arbaso askorentzat eguneroko jantzietako elementuak ziren txapelak eta buruzapiak, esaterako, balio sinboliko berria hartu dute gaurko euskal abertzale askorentzat. Halaber zenbait jaka mota: kaikuak, mendigoizaleak, gudariak.
Ardi latxa eta basurdea agian izan dira autoetan gehien erabili izan diren ikur-animaliak, ardia batez ere.
Euskal abertzale batzuek, edo merkataritza interes jakin batzuk dituzten batzuek, bertoko jaki batzuk ikurtzat hartu dituzte: Ezpeletako piperrak, sagardoa, ardi-gasna...
Euskal abertzaletasunaren sinbologia askotan nahastu egin da zenbait kirol profesionaleko talde batzuen sinbologiarekin, futbolean, txirrindularitzan, rugbian, arraunketan...
Camden (New Jersey)
Camden New Jerseyko hiri bat da. Camden konderrian kokatua dago. 2010ean 77,344 biztanle zituen, 23.11 kilometro koadrotan banatuta.
1976ko Tangshango lurrikara
1976ko Tangshango lurrikara Txinako Herri Errepublikako Hebei probintziako Tangshan hirian epizentroa izan zuen lurrikara da. 1976ko uztailaren 26an, Richter eskalan 7,8 gradoko indarra izan zuen lurrikarak Txina ipar-ekialde osoa astindu zuen.
Hasieran gobernuak 600.000 hildako baino gehiago egon zirela pentsatu zuen arren, ondorengo zenbaketek 240.000ra murriztu zuten hildakoen koporua. XX. mendeko lurrikararik hilgarriena izan zen.
Lygodactylus pictus
Lygodactylus pictus Lygodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
NetBIOS
NetBIOS (Network Basic Input/Output System), sare sistema eragilea eta hardware espezifikoa konektatzeko software geruza da. Konputagailu-sare lokaletarako baliabideen software bezerorentzako API bezala IBM-ek eta Sytek-ek sortu zuten NetBIOS saio geruzako protokoloa. Bere sortzetik NetBIOS sare aplikazio askoren oinarri bilakatu da. NetBIOS duen sarean konputagailuak izenez ezagutzen dira, izen hau bakarra behar izan dela.
Castillon (Itsas Alpeak)
Castillon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Castillon udalerrian erroldatutako biztanleak 326 ziren. Familiak 124 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 191 etxebizitza zeuden, 134 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 49 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 105 etxeak ziren eta 80 apartamentuak ziren. 134 etxebizitza nagusietatik 98 bere jabearen bizilekua ziren, 32 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 20 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 71 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 58 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 66 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 235 ziren, horien artean 174 aktiboak ziren eta 61 inaktiboak ziren. 174 pertsona aktiboetatik 160 lanean zeuden (95 gizon eta 65 emakume) eta 13 langabezian zeuden (5 gizon eta 8 emakume). 61 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Castillon udalerrian 138 unitate fiskal zeuden, 353 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.038 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Bothriechis
Bothriechis Viperidae familiaren narrasti genero bat da. Erdialdeko Amerikan bizi dira.
Flumet
Flumet Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Flumet udalerrian erroldatutako biztanleak 877 ziren. Familiak 356 ziren, horien artean 124 pertsona bakarrekoak ziren (76 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 104 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 96 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 903 etxebizitza zeuden, 364 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 516 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 312 etxeak ziren eta 583 apartamentuak ziren. 364 etxebizitza nagusietatik 222 bere jabearen bizilekua ziren, 123 alokairuan okupaturik zeuden eta 19 doan lagata zeuden; 22 etxek gela bat zuten, 55 etxek bi zituzten, 129 etxek hiru zituzten, 79 etxek lau zituzten eta 79 etxek bost zituzten. 262 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 179 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 138 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 544 ziren, horien artean 430 aktiboak ziren eta 114 inaktiboak ziren. 430 pertsona aktiboetatik 413 lanean zeuden (229 gizon eta 184 emakume) eta 17 langabezian zeuden (5 gizon eta 12 emakume). 114 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Flumet udalerrian 344 unitate fiskal zeuden, 771,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.220 euro zen.
OZeko aztia
OZeko aztia (The Wonderful Wizard of Oz) L. Frank Baum estatubatuar idazlearen haurrentzako eleberria da. 1900. urtean Chicagon argitaratu zuten eta harrezkero hainbat moldaketa izan ditu, ezagunena 1939ko filma izanik. Hain arrakastatsua izan zen ezen egileak serie horretako beste 13 lan idatzi baitzituen. 2015ean Juan Kruz Igerabidek eta 2018an Uxoa Iñurrietak euskaratu zuten.
Flumet
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 116 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 13 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 14 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 5 finantziazio enpresak ziren, 7 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 34 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
OZeko aztia
Sinopsia
Dorothy eta Ttotto txakurra haize-zirimola batek eraman ditu, eta Oz-eko lurretara heldu dira. Herrialde bitxi hartan, sorginek maitagarrien antza dute, zuhaitzek hitz egiten dakite, eta desiorik zoroenak ere egi bihurtzen dira. Beti ere, Ozko Azti Handiaren aurrean eskatuz gero...
Flumet
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 33 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 6 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia, 12 jatetxeak eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen eta 2 kirol-dendak ziren.
2000. urtean Flumet udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 261 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ke
Kea erretzen ari den edo oso bero dagoen material bati darion gasen eta partikula solido txikien multzoa da. Normalean partikula solido txiki horiek errautsa eta hondakinak izaten dira.
Kea-arnastea suteek eragindako heriotzen lehenengo kausa da. Biktimak intoxikaturik hiltzen dira keak askatzen dituen karbono monoxidoa, HCN azido zianhidrikoa eta itotzen dituzten partikula txikiak direla eta. Horrez gain, keak partikula minbizi-sortzaileak aska ditzake.
Haplochromis maculipinna
Haplochromis maculipinna Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Trichomycterus riojanus
Trichomycterus riojanus Trichomycterus generoko animalia da. Arrainen barruko Trichomycteridae familian sailkatzen da.
Massais
Massais Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Massais udalerrian erroldatutako biztanleak 620 ziren. Familiak 231 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (34 bakarrik bizi ziren gizonak eta 34 bakarrik bizi ziren emakumeak), 67 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 88 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Haleakalā Parke Nazionala
, Haleakalā National Park, AEBetako Hawaii estatuko Maui uhartean dagoen parke nazional bat da. Haleakalā sumendia eta Kipahulu eskualdeko eremua babesten ditu. 1961eko uztailaren 1ean parke nazionala izendatua izan zen eta 134,62 km²-ko azalera du.
Massais
Etxebizitza
2007an 274 etxebizitza zeuden, 246 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 263 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 246 etxebizitza nagusietatik 194 bere jabearen bizilekua ziren, 47 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 17 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 196 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 106 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 115 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 378 ziren, horien artean 274 aktiboak ziren eta 104 inaktiboak ziren. 274 pertsona aktiboetatik 251 lanean zeuden (137 gizon eta 114 emakume) eta 24 langabezian zeuden (5 gizon eta 19 emakume). 104 pertsona inaktiboetatik 39 erretiraturik zeuden, 36 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Massais udalerrian 240 unitate fiskal zeuden, 576 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.749 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Massais udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.541 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Agüero (Huesca)
Agüero Huescako uri-udala edo hiribildua da. Huescako mendiartea deitutako eskualdeko herria da. Pirineo mendikatea eta Somontano mendien artean.
Dondas
Dondas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Dondas udalerrian erroldatutako biztanleak 208 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Egitura aljebraiko
Eragiketa hauek bi motatakoak izan ahal dira:
Egitura aljebraikorik garrantzitsuenak
Egitura aljebraikoak multzoko elementuen eragiketa motaren arabera sailkatzen dira:
Dondas
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 121 etxebizitza zeuden, 90 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 120etxeak ziren. 90 etxebizitza nagusietatik 80 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 12 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 61 etxek bost zituzten. 73 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Egitura aljebraiko
Egitura aljebraikorik garrantzitsuenak
Barneko eragiketa bakarrarekin
Dondas
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 128 ziren, horien artean 80 aktiboak ziren eta 48 inaktiboak ziren. 80 pertsona aktiboetatik 73 lanean zeuden (37 gizon eta 36 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 48 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Egitura aljebraiko
Egitura aljebraikorik garrantzitsuenak
Barneko bi eragiketekin
Dondas
Diru sarrerak
2009an Dondas udalerrian 86 unitate fiskal zeuden, 195 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.092 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
NGC 1009
NGC 1009 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. Edward D. Swiftek aurkitu zuen n.
Dondas
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Dondas udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 992 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Faedo Valtellino
Faedo Valtellino Italiako udalerri bat da. Sondrioko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Faedo Valtellinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Potentzia elektriko
Potentzia elektrikoa edo ahalmen elektrikoa zirkuitu elektriko baten energia elektrikoaren transferentzia abiadura da, hau da, elementu batek denbora tarte baten sortu edo xahutzen duen energia elektriko kopurua. Potentziaren unitatea Nazioarteko Unitate Sisteman watta (W) da.
Lygodactylus rarus
Lygodactylus rarus Lygodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Potentzia elektriko
Potentzia elektrikoa orokorrean sorgailu elektrikoek sortzen dute, baina bateria elektriko eta beste iturri batzuk ere sortu dezakete. Energia elektrikoaren industriak sare elektrikoaren bitartez etxebizitza eta fabrikak potentzia elektrikoz hornitzen ditu.
Zirkuitu batean dabilen korronte elektrikoak, termodinamikazko edo mekanikazko lanaren bitartez, energia igorri dezake. Lan mekanikoek eta lan kimikoek sortzen duten energia elektrikoaren bidez edota zelula fotoelektrikoetan suertatzen den argi eraldaketaren bitartez elektrizitatea ekoizten da. Gailu elektrikoek potentzia elektrikoa xurgatuz beroa, argia (bonbillak), higidura (motor elektrikoak), soinua (bozgorailua) eta elektrolisia sortu dezakete, adibidez. Gainera, sortutako elektrizitatea bateriatan bildu daiteke.
Gailu elektriko batek xurgatzen duen energia elektrikoa watt-ordu (Wh) edo kilowatt-ordutan (kWh) neurtzen da —1Wh = 3600 joule—. Etxebizitza eta fabrikak energia elektrikoz hornitzen dituzten konpainia elektrikoek orokorrean kilowatt-ordutan fakturatzen dute.
Tentsio elektriko deritzo, karga elektrikoak daraman partikula bat toki batetik beste batera eramateko eremu elektrikoak gauzatzen dion karga unitatean eginiko lanari. Tentsio elektrikoa egoera-aldagaia da; hau da, egindako ibilbideak ez dauka eraginik eta eremu elektrikoaren bi puntuen arteko potentzial elektrikoaren menpe dago soilik.
Definizioa
Potentzia elektrikoa, potentzia mekanikoa bezala, denbora unitatean egindako lana da. P letrarekin adierazten da, eta wattetan neurtzen da. Q coulombez osatzen den I korronte elektriko batek, V potentzial diferentzia bat t denbora batez zeharkatzerakoan, sortutako edo xahututako P potentzia elektrikoa hurrengoa da:
Azalpena
Potentzia elektrikoa beste energia mota batzuetan bihurtzen da karga elektrikoek potentzial diferentzia bat zeharkatzen dutenean, zirkuitu elektrikoetako osagai elektronikoetan gertatzen den kasua. Potentzia elektrikoari dagokionez, zirkuitu elektrikoetako osagaiak kategoria bitan banandu daitezke:
Gailu batzuk iturriak zein kargak izan daitezke, beraien tentsio eta korrontearen norantzaren arabera. Bateria kargagarriak adibidez, zirkuitu bati korrontea ematen diotenean iturri bezala jokatzen dute, baina bateria-kargagailu bati konektatuta daudenean eta birkargatzen daudenean karga bezala jokatzen dute.
Potentzia korronte zuzenean
Korronte zuzenean, terminale bi dituen gailu batek garatzen duen potentzia, terminaleen harteko potentzial diferentziaren eta gailutik igarotzen den intentsitate elektrikoaren harteko biderketa da; potentzia tentsio eta korrontearekiko zuzenki proportzionala da. Hau da, potentzia kopuru baterako, zenbat eta tentsio haundiagoa orduan eta korronte txikiagoa, eta alderantziz.
Potentzia korronte alternoan
Korronte alternoko zirkuituetan, induktantzia edo kapazitantzia dauzkaten elementuek energia metatzen dute, eta honek potentziaren norantza periodikoki alderantzizkatzea eragin dezake. KAko uhin-formaren ziklo oso batean, potentziaren parte bat metatu egiten da eta beste bat lan bihurtzen da. Lan bihurtzen den potentzia erabilgarria potentzia aktiboa da, eta wattetan (W) neurtzen da. Kondentsadore eta solenoideetan metatzen den energia ez da erabilgarria.Potentzia erreaktiboa deritzo, eta bere unitatea volt-anpere erreaktiboa da (VAr). Zirkuituak sorgailu elektrikotik kontsumitu duen energia osoa, erabilgarria eta ez erabilgarria, itxurazko potentzia da, eta bere unitatea volt-anperea (VA) da.
Gailu batek xahautzen duen potentzia aktiboa (P), wattetan (W) hurrengoa da:
Potentzia erreaktiboa (Q), volt-anpere erreaktibotan (VAr) hurrengoa da:
Itxurazko potentzia (S), volt-anperetan (VA) hurrengoa da:
Potentzia aktibo eta erreaktiboa zuzenean kalkulatu daitezke itxurazko potentziatik abiatuta, tentsio eta korrontea sinusoidalak direnean eta berauen harteko θ fase angelua ezagutzen denean:
Potentzia aktibo eta itxurazkoaren harteko zatiketa ( \cos \theta ) potentzia faktorea da, eta 0 eta 1 harteko balioa dauka.
Itxurazko Potentzia
Berez, itxurazko potentzia (S) ez da erabilgarri potentzia-faktore batekoa denean salbu (cos φ =1). Potentzia horrek kontuan hartzen du zirkuitu bateko elikadura-sareetan osagai erresistiboek kontsumitutako energia ez ezik, kondentsadoreetan eta hariletan biltzen den energia ere. Era estandarrean voltamperetan (VA) neurtu arren, eta potentzia-kopuru handiak saihesteko, kilovoltamperea (kVA) neurri-unitate moduan erabiltzen da maiz. Hona hemen itxurazko potentziaren formula:
Potentzia Aktibo
Potentzia aktiboa deritzo kontsumitutako batez besteko potentzia eta xurgatutako potentziaren energia elektrikoa lan bihurtzeko gai den potentziari. Zirkuitu elektriko batean dauden gailuek energia elektrikoa beste energia mota batzuk bihurtu dezakete. Esterako: mekanika, termika, kimika, argiarena, etab. Beraz, zirkuituak benetan kontsumitzen duen potentzia da aktiboa eta, hortaz, eskaera-elektrikoa zehazteko erabiltzen den potentzia. P letraz izendatzen da eta wattetan (W) edo kilowattetan (kW) neurtzen da.
Emaitzak adierazten du potentzia aktiboa soilik elementu erresistiboen menpe dagoela.
Potentzia Erreaktibo
Berez, potentzia erreaktiboa ez da kontsumitzen, ezta sortzen (sortutako potentzia erreaktibo eta kontsumitutako potentzia erreaktibo terminoak, hitzarmen hutsak dira) eta zirkuitu linealetan kondentsadoreak eta harilak daudenean soilik agertzen da. Hori dela eta, zirkuitu induktiboetan edota zirkuitu kapazitiboetan agertutako potentzia guztia erreaktiboa da.
Potentzia Erreaktibo-Induktibo
Demagun irudizko kasu bat non zirkuitu pasibo batek elementu induktibo baten eragina duen: R = 0, Xk = 0 eta Xh ≠ 0; hau da, ez dago ez erresistentziarik, ez kondentsadorerik. Harila da elementu bakarra. Elementu induktibo horri u(t) = Umax * sin(w*t) sinu formako tentsioa ezarriko zaio. Irudizko kasu honetan, zirkuituaren korronte-aldakuntzek harilaren erreaktantzia induktiboa sortuko dute. Egoera horretan; hau da, harilean tentsio alterno bat erantsita, korronte-intentsitatearen uhinak angelu-desfase maximoa izango du: 90 º atzeratuta. Zirkuitu horren uhin esanguratsua sinusoidala izango da, sarearen maiztasunaren bikoitza, simetria eta abzisa ardatzek bat egiten dutela eta, beraz, sorraraziko diren balio bereko azalera positiboak eta negatiboak txandakatu egingo dira.
Azalera positibo eta negatiboen batuketa aljebraikoak baliogabeko ondoriozko potentzia dakar. Hori txandaketa positiboetan posible da, eta harilak eremu magnetikoa sor dezan zirkuituak saretik hartzen du energia; ostera, txandaketa negatiboetan, zirkuituak sarera atzera bueltatzen du hartutako energia eta, bueltatutako energiagatik, harilaren eremu magnetikoa desagertzen da. Berez, joan-etorriko energia honek ez du lanik egiten eta, haren eginkizuna dela medio, oszilatze energia izena hartzen du. Potentzia honek zerotik -ra arteko balioak hartzen ditu bai norabide positiboan, bai negatiboan. Hori dela eta, eta aipatutako egoeran, P = 0 eta harilaren erreaktantzia induktiboa aurkako faktore bakarra denez, zirkuituaren intentsitate efikazaren balioa hau da:
Zirkuitu induktibo puruetan, potentzia aktiborik egon ez arren, potentzia erreaktibo-induktiboa ager daiteke eta hau da potentzia horren balioa:
Nur
Nur edo NUR izan daiteke:
Potentzia elektriko
Potentzia Erreaktibo-Induktibo
Kontzeptualki, joan-etorriko potentzia da potentzia erreaktiboa, hau da, osagai batzuek (harilak eta kondentsadoreak) energia biltzen dutela esaten denean, energia hori behin eta berriz bildu eta bueltatu egiten dela adierazi nahi da. Haatik, osagai hauek arazo larria dute: korronteak egiten duen joan-etorri horietan energia galtzen da.
Potentzia Erreaktibo-Kapazitibo
Izan ere, eta harilarekiko arrazoi berengatik, potentzia erreaktibo honek zerotik -ra arteko balioak hartzen ditu bai norabide positiboan, bai negatiboan. Uhin horren txandaketak azalera positiboan lan egiten duenean, kondentsadorearen plakak saretik karga hartzen duen aldiari dagokio; hortaz, azalera negatiboan lan egiterakoan, kondentsadorearen plakak energia guztia sarera bueltatzen duenaren aldietan dagoela adierazi nahi du. Potentzia horretan ere azalera positibo eta negatiboen batuketa aljebraikoak baliogabeko ondoriozko potentzia ematen du, eragindako azalera horiek eta induktiboaren balioak, berak eta kontrakoak baitira.
Potentzia aktiboaren balioa hutsa da, eta kapazitatearen erreaktantzia induktiboa aurkako faktore bakarra denez, zirkuituaren intentsitate efikazaren balioa hau da:
φ = 90 º izanik
Zirkuitu kapazitibo puruetan, potentzia aktiborik egon ez arren, potentzia erreaktibo-kapazitiboa ager daiteke eta hau da potentzia honen balioa: