cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
KV56
Hilobi honetan jatorrian lurperatu behar zen pertsonaren nortasuna, ez da ezagutzen. Charles Masperok, ezkutaleku bat zela uste izan zuen, KV56an aurkitutako objektu guztiak, KV14 hilobitik hartuak izan baitziren, Sethnakhtek usurpatutako Tauserten hilobia. Cyril Aldredek, Seti II.a eta Tauserten seme-alaba baten hilobia zela argudiatzen zuen. Bere teoria, ganberetako batetako ezker hormatik gertu, zerraldo txiki batenak izan litezkeen iztuku eta urre hondarrak egotean oinarritzen du.
Hilobia, berriz industua izan da, oraingoan Amarna Royal Tombs Proyectek.
Phelsuma serraticauda
Phelsuma serraticauda Phelsuma generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Gérardmerko aintzira
Gérardmerko aintzira (Lac de Gérardmer) Vosgeetan dagoen aintzira da, izen bereko herriaren ondoan dagoena. Vosge mendilerroan dago, 660 metroko garaieran. Mendilerroko aintzira naturalik handiena da.
Britainiar kaporalen hilketak
Britainiar kaporalen hilketak (Corporals killings), Ipar Irlandako gatazkan zehar, 1988ko martxoaren 19an Belfast hiriko Andersonstown auzoan jazo zen, aurretik jada garaiko Ipar Irlandako giro txarra oraindik gehiago gaiztotu zuten Gibraltarreko hilketen eta Milltown hilerriko erasoa jazo eta egun gutxira.
Aurrekariak
Milltown hilerriko erasoan Michael Stone paramilitar loialistak hiru pertsona hil eta 60 zauritu zituen, horietako hildako bat berau atzemateko asmoz atzetik jarraitu zuen Caoimhín Mac Brádaigh IRAkidea izan zen.
Hilketak
Bi kaporalak hiletara bertaratutako jendetza haiek atzemateko asmoz hurbilduz zihoala ikustean autoz atzerako martxan eta abiadura handiz handik ihes egiten saiatu ziren, baina alferrik izan zen, atzealdean bidea itxitzen zien auto ilara bat topatu baitzuten, hori gutxi ez, eta aurrealdean IRAkideek irteera guztiz eragozten zien taxi beltz bat ipini zieten. Jende andana jada auto gainean zutela ikusirik, kopilotu zihoan kaporalak leihatilatik atera eta haiek izutu eta sakabanatzeko asmoz pistolaz airera tiro parea egin zituen, baina jendeak kolpatu eta pistola eskuetatik kendu zion. Berehala, amorruz beteriko jendetzak bi kaporalak autotik indarrez arrastaka atera eta jipoitu egin zituen.
Bertan zegoen Alec Reid apaiz katolikoak norbaitek bi kaporalentzako anbulantzia eta laguntza eskatu zezan saiatu zen, baina zenbait pertsonek bultzakadaz eta tirokatua izango zenaren mehatxuz apaiza bertatik urrunarazi zuten.
IRAkideek bi kaporalak gertakari guzti hura filmatzen ari ziren telebista kamera eta kazetarien begi bistatik aldendu asmoz, taxi beltzera igo eta beraiekin batera inguruko aparkaleku batera eraman zituzten, han jada ezkutuan, kaporalak biluztu, jipoitu eta tiroz hil zituzten. Hil aurretik, benetan nor ziren aitortu zezaten torturatuak izan zirela ere aipatu ohi da. Bitartean, jendeak amorru biziz kaporalen autoa guztiz txikitu eta su eman zioten.
Alec Reid apaiza hilketak galerazten saiatu zen, baina bertaratu zenerako bi gorpuei azken igurtzia besterik ezin izan zien eman. David Cairns kazetariak une hori argazkiz irudikatu zuen. Bi kaporalen ihesaldia eta atzematea ere telebista kamerek filmatu eta argazkilariek ere irudikatu zuten, baina kazetariek ezin izan zuten ezer egin haiek salbatzeko, bestelakoan jendeak jipoitu edota IRAkideek tiroz hilko baizituzten.
Zigortuak
Telebistako irudiek jazotako irudien arabera, taxi beltzean gidari eta kopilotu gisa Alex Murphy eta Harry Maguire IRAkideak identifikatu zituzten, ez ordea atzeko eserlekuetan bi kaporalekin batera zihoazen gainontzeko IRAkideak. Murphyk 83 urteko espetxe zigorra jaso zuen, eta Maguirek 79 urtekoa. Biak ere, Ostiral Santuko Hitzarmenaren ondorioz aske gelditu ziren.
Deuterodon potaroensis
Deuterodon potaroensis Deuterodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
NGC 3488
NGC 3488 galaxia espiral bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Santa Cruz de Mieresko geltokia
Santa Cruz de Mieres Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, Mieres udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Hans Werner Henze
Hans Werner Henze (Gütersloh, Westfalia, 1926ko uztailaren 1a - Dresden, Saxonia, 2012ko urriaren 27a) alemaniar musikagilea izan zen. Fortner, Milhau eta Leibowitzen ikaslea. Hasieran, Stravinskiren eragina izan bazuen ere, Henzerentzat dodekafonismoa teknika bat besterik ez zen, eta ez bakarra. Estilo guztiz ezberdinak erabili izan zituen. Sei sinfonia eta lau kontzertu idatzi zituen. Opera alorrean: Orein erregea (1955), Lord gaztea (1964), Don Quijote (1976), eta abar. Enzensbergerrekin vaudevillerako musika egin du: Ai Rakel (1972), Kubatarra (1973). Filmetako musika ere idatzi du: Muriel (A. Resnais, 1963), eta orobat ahotserako piezak, oratorioak eta ganbera-musika.
Mount Vernon (Georgia)
Mount Vernon  Georgiako estatuko hiri bat da. Rabun konderrian kokatua dago. 2010ean 2,451 biztanle zituen, 10.5 kilometro koadrotan banatuta.
Kleczew udalerria
Kleczew Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Konin barrutian kokatuta. 110,28 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 9991 biztanle zituen.
Traizio (zuzenbidea)
Espainiar batek atzerriko herrialde bat Espainiaren kontra gerran sartzeko adierazpena egitera induzitzea edo, helburu hori lortzeko, atzerriko herrialdearekin ituna egitea.
Miss International Queen 2023
Miss International Queen 2023 emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketaren 17. edizioa izan zen. Thailandiako Pattaya hirian egin zen 2023ko ekainaren 24an. Herbehereetako Solange Dekkerrek irabazi zuen, koroa aurreko edizioko Fuschia Anne Ravena erreginarengandik jasoz. Miss International Queen lehiaketa irabazi zuen lehen europarra izan zen.
Wanchy-Capval
Wanchy-Capval Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Miss International Queen 2023
Lehiakideak
Nazioarteko 22 lehiakidek edo erreginagaik hartu zuten ederrenaren koroa eskuratzeko lehian.
Klembów udalerria
Klembów Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, Wołomin barrutian kokatuta. 85,7 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 9723 biztanle zituen.
Tesserae
Materiala
Jolasteko 2 dado behar dira, Erromatarrek 2 dado erabiltzen zituzten. Katilu bat ere behar da dadoak barruan sartzeko eta dadoak katilutik botatzeko, 4 fitxa ere behar dira. Greziarrak ere jolasten ziren baina 2 dado erabili beharrean 3 erabiltzen zituzten.
Arauak
Dadoak bota behar dira eta zenbakirik handiena ateratzen duenak irabazten du.
Zenbakirik handiena ateratzen duenak fitxa bat mugitu behar du, horrela azkeneko kasilara iritsi arte.
Joko honetan tranpa asko egiten ziren. Joko hau leku askotan jolasten zen, adibidez, tabernetan, etxeetan, kanpamentu militarretan...
Wanchy-Capval
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Chapel Hill (Ipar Carolina)
Chapel Hill Ipar Carolinako herri bat da. Durham konderrian kokatua dago. 2010ean 57,233 biztanle zituen, 54.7 kilometro koadrotan banatuta.
Wanchy-Capval
Etxebizitza
2007an 172 etxebizitza zeuden, 129 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 172etxeak ziren. 129 etxebizitza nagusietatik 103 bere jabearen bizilekua ziren eta 26 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 56 etxek bost zituzten. 80 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 73 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 45 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 210 ziren, horien artean 153 aktiboak ziren eta 57 inaktiboak ziren. 153 pertsona aktiboetatik 136 lanean zeuden (79 gizon eta 57 emakume) eta 17 langabezian zeuden (7 gizon eta 10 emakume). 57 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Wanchy-Capval udalerrian 130 unitate fiskal zeuden, 325 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.829 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 zurginak ziren, 1 eraikuntza enpresa eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Wanchy-Capval udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.764 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 3489
NGC 3489 galaxia bat da, Leo (konstelazioa) konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Milford (Maine)
Milford Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Penobscot konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kipushita
Kipushita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Kipushita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Parinya Charoenphol
Parinya Charoenphol (ปริญญา เจริญผล), Parinya Kiatbusaba eta Nong Toom ezizenez ezaguna, (Thailandia, 1981eko ekainaren 9a) thailandiar boxeolari, modelo eta aktore kathoeya da. Muay Thaiko txapeldun izandakoa da.
Tabula lusoria
Jokalariak
2 jokalari dira jolasten dutenak.
Pausoak
Hasteko, dadoak botatzen dira eta zenbaki handiena duen pertsona hasten da. Txanda bakoitzean fitxa bat mugitu behar du jokalari bakoitzak eta horrela jarraitu behar da 3 fitxak marra berean jarri arte. 3 fitxak lerro berean jartzea lortzen duen lehengoak irabazten du.
Bouzy
Biztanleria
2007an Bouzy udalerrian erroldatutako biztanleak 956 ziren. Familiak 382 ziren, horien artean 88 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 52 bakarrik bizi ziren emakumeak), 137 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 145 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 612 ziren, horien artean 486 aktiboak ziren eta 126 inaktiboak ziren. 486 pertsona aktiboetatik 465 lanean zeuden (244 gizon eta 221 emakume) eta 21 langabezian zeuden (7 gizon eta 14 emakume). 126 pertsona inaktiboetatik 49 erretiraturik zeuden, 51 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 56 komertzioetatik, 9 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 14 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 ile apaindegiak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 okindegi zen eta 2 drogeria ziren.
2000. urtean Bouzy udalerrian 144 nekazaritza-ustiategi zeuden, 600 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Torrebelvicino
Torrebelvicino Italiako udalerri bat da. Vicenzako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mianne Bagger
Mianne Bagger (Kopenhage, Danimarka, 1966ko abenduaren 25a) daniar golflari profesionala da. 2003an golflari profesionala bihurtu zen. 2004an Emakumezkoen Australiako Irekian parte hartu zuen, golf-txapelketa profesional batean inoiz jokatu zuen lehenengo emakume transexuala bilakatuz. Gainera, 2004an ere Ladies European Tourrerako sailkatu zen lehen emakume transexuala izan zen.
Kopenhagen jaioa 1966. urtean, zortzi urterekin hasi zen golfean. 1979an Australiara joan zen bizitzera familiarekin. 1992an hormonak ordezteko terapiarekin hasi zen eta 1995ean sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten. 1998an golfean aritzeari ekin zion berriro amateurretan eta 2003an profesonaletara igaro zen.
Princes Street Gardens
Princes Street Gardens (euskaraz Printzeen Kaleko Lorategiak) Eskoziako Edinburgh hiriburuaren erdigunean dagoen parke bat da. Princes Street kalean dago, Edinburgheko gazteluaren itzalpean, eta Edinburgheko Hiri Zaharra eta Hiri Berriaren arteko muga ezartzen du.
Ephedrismo
Ephedrismos kalean jokatu daiteke baina etxean baduzu kontu handiz jolastu behar duzu. Joku honetan jolasteko makil edo harri bat, 2 pertsona eta zapi bat behar dira. Makil edo harri batekin lurrean kolpatu behar da eta azkena ematen dionak galdu egiten du. Galtzaileak irabazlea eraman behar du sorbaldan hartuta eta begiak zapi batekin estalita eduki behar ditu. Muga jakin batera iristen denean eta eskuarekin ikutzen duenean jolasa bukatzen da.
Princes Street Gardens
1820ko hamarkadan Nor Loch aintzira idortu ondoren parkea sortu zen, aintzira hau aurretik Edinburgheko Hiri Zaharratik behera bota ohi ziren zaborren ondorioz kutsatua zegoen.
Behin, parke hau eraiki ondoren The Mound muino artifizialak bitan banatu zuen. Ekialdeko zatiak edo East Princes Street Garden delakoa The Mound muinotik Waverley Bridge zubiranino doa, denera 34.000 m²-ko azalera duelarik, adliz mendebaldeko zatia edo West Princes Street Gardens delakoa azaleraz handiagoa da, denera 120.000 m² ditu eta The Mound muinotik hasi eta Lothian Street kaletik hurbil dauden St. John's eta St. Cuthbert's elizetaraino hedatzen da.
Eraikinak
Princes Street Gardens parkean hainbat eraikin nabarmen daude:
Paul Walter Hauser
Paul Walter Hauser (1986ko urriaren 15a) aktore eta komediante estatubatuarra da. Cruella, I, Tonya, Late Night, BlacKkKlansman eta Da 5 Bloods filmetan laguntza-paperak jokatu zituen. 2019an, Hauser-ek Richard Jewell filmean izan zuen izenburu, Berrikuspen Batzorde Nazionalaren buru, aurrerapen-errendimendu onena emateko. Raymond, “Stingray” goitizenez ezagunagoa, Cobra Kairen 2. denboraldian eta 4. denboraldian erretratu zuen, eta Reino telebista-programan ere ikusi zuten.
Bizitza eta ibilbidea
Hauser Grand Rapids-en (Michigan) jaio zen eta Saginaw -en hazi zen, Deborah eta The Rev. Paul Hauser, ministro luteranoa zuen aita. Valley Lutheran High School -era joan zen, Saginaw-ko parroki-eskola pribatu batera.
Hauserrek Shawn Eckhardt antzeztu zuen 2017ko I, Tonya filmean, Dale 2010eko Virginia filmean eta Keith Kingdom telesailean. Amazon-en Betas web seriean Deshawn-en paper errepikakorra izan zuen, eta 2018an Lonnie Laloush gisa agertu zen Super Troopers 2 -n eta Ivanhoe gisa BlackKkKlansman -en. Izar gonbidatu gisa ere agertu da Unbreakable Kimmy Schmidt, The Night Shift, Superstore, Key &amp; Peele, It's Always Sunny in Philadelphia, Community, Blunt Talk telesailetan. Cobra Kai. 2019an, Clint Eastwood -en Richard Jewell filmean parte hartu zuen, Richard Jewell -en papera irudikatuz, Centennial Olympic Parkeko atentatuan bonba ikusi zuen benetako segurtasun zaindaria. 2020an, Songbird -en parte hartu zuen, COVID-19 pandemian oinarritutako filma.
2021ean, Hauserrek Horace Badun antzeztu zuen Cruella krimen-komedia draman, One Hundred and One Dalmatians -en Disneyren zuzeneko akzioko aurrekuela/spin-offa.
Bizitza pertsonala
Hauser kristaua da. Amy Elizabeth Boland-ekin ezkondu zen 2020ko uztailaren 23an, Los Angeles en. Hauserrek eta Bolandek seme bat dute, 2021eko apirilaren 21ean jaio zen Thomasville-n (Georgia).
Nerbio-sistema autonomo
Nerbio-sistema autonomoak, nerbio-sistema begetatibo bezala ere ezaguna, informazio errai eta barne ingurunetik jasotzen du, ondoren odol hodi, guruin eta muskulu leunaren gain eragiteko.
Nerbio-sistema somatikoan ez bezala, nahigabekoa da eta bizkarrezur-muin, entzefalo enbor eta hipotalamoan dauden nerbio zentroek aktibatzen dute.
Sistema eferentea da non inpultsuak NSZtik organo periferikoetara bidaltzen dituen, hauetan borondatez egiten ez diren ekintzak bultzatuz. Ekintza hauen artean daude: bihotzaren maiztasun eta uzkurketa indarraren kontrola, odol hodien uzkurketa eta zabalkuntza, hainbat organoetako muskulu leunaren uzkurketa eta erlaxazioa, begi-niniaren uzkurketa, guruin exokrino eta endokrinoen jariaketa, digestioaren, odol zirkulazioaren, arnasketaren edo metabolismoaren erregulazioa.
Sistema honen funtzionamendu txarrak sintoma ugari sor ditzake zeinak disautonomia bezala ezagutzen diren.
Nerbio-sistema autonomoa muskulu eskeletikoa inerbatzen duten nerbioak izan ezik, NSZtik ateratzen diren gainerako nerbio guztiek osatzen dute. Nerbio autonomo nagusienak pneumogastrikoa, esplanknikoak edo pelbikoak dira.
Nerbio-sistema autonomoa bi ataletan banatzen da:
Gendule II.a Bigorrakoa
Gendule II.a Bigorrakoa (? - † 1129) Bigorrako kondea izan zen.
Biografia
Aita Gendule V.a Bearnokoa eta Gaston IV.a Biarnokoa anaiordea zituen. 1095ean Lehen Gurutzadan hartu zuen parte anaia eta Raimundo IV.a Tolosakoarekin. Kroniketan ez da apenas aipatzen baina litekeena da 1099an Jerusalem hartzeko laguntzea. Palestinatik 1101ean itzuli zenean "Gurutzatua" ezizena lortu zuen.
1113 eta 1114 artean, Bernardo III.a Bigorrakoa eta honen alaba Beatrix hil zirenez, Bigorrako konde bilakatu zen. Iruñeko eta Aragoiko erregea zen Alfontso I.arekin lotura estua izan zuen. 1118an biek Zaragoza setiatu eta konkistatu zuten eta hurrengo urteetan Tutera, Alhama ibaiaren ibarra eta Tarazonaren konkistan. Erregeak Tarazonaren erdia eman zion feudo moduan. 1122an Akitaniako dukerriarekin zuen lotura hautsi eta Alfontso Borrokalariaren basailu bilakatu zen.
Bardigiano
Bardigiano, (bardigiano), Italiako Emilia-Romagna eskualdearen bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.
Bataz besteko altuera soin gurutzera 149 cm koa da ponia izateko mugan.
Apenino mendien aldeko zaldi arraza bat da, zehazkiago Liguriar Apeninoen aldekoa. Zaldi arraza landatarra da, mendi inguruetara egokitua.
Arrazaren historia
Arrazaren onespen ofiziala 1977. urtean izan zen, baina Bardigianoaren jatorria antzinakoa da. Beste hainbat zaldi arrazekin nahasketak moldatzen joan dira zaldi hau.
Kanpo estekak
Bardigiano zaldi arrazaren Elkartearen WEB-a
Milango probintzia
Milano hiri nagusia eta hiriburua da.
Herriak
Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:
Joan Batista Elizanburu
Bizitza eta lanak
Garai hartako Ipar Euskal Herrian bi alderdi nagusi zeuden: xuriak, erregetiarrak eta apaiztarrak, eta gorriak, errepublikazaleak eta laikoak. Elizanburu gorria zen, baina, Ibon Sarasolak dioenez, horrek ez du esan nahi kristau zintzoa ez zenik; Piarres Adame-ri darion ideologia, adibidez, erabat ortodoxoa baita, baina ez zuen Hiriart-Urruti baten erlijio-hertsikeria izugarriarekin, hots, izutzen duenarekin, zerikusirik.
Elizanbururen maila literarioaz Koldo Mitxelenak hauxe dio:
2003ko Gizonezkoen Munduko Eskubaloi txapelketa
2003ko Gizonezkoen Munduko Eskubaloi txapelketa Gizonezkoen Munduko Eskubaloi Txapelketako 18. edizioa izan zen. 2003ko urtarrilak 20 eta otsailak 2 artean ospatu zen Portugalen Nazioarteko Eskubaloi Federakuntzak eta Portugalgo Eskubaloi Federakuntzak antolatuta.
Joan Batista Elizanburu
Bizitza eta lanak
Horiez gainera, hitz lauz idatziriko kontakizun labur bat ere eman zuen argitara lapurteraz: Piarres Adame. Eleberri baten lehen zatia da. Pauen argitaratu zen 1888an. F. B. Larzabalek dioenez, lehenik feuilleton baten antzera agertu zen Donibane Lohizuneko La Nivelle aldizkari gorrian, 1886. urtean, bosgarren kapituluraino. Gero, Le Réveil Basque errepublikar astekari ospetsuan. Izan ere, Piarres Adame aproposa zen atalka kaleratzeko.
2003ko Gizonezkoen Munduko Eskubaloi txapelketa
Bigarren erronda
Talde bakoitzeko lau hoberenak sailkatzen direna erronda honetarako. A taldeko lehenak eta hirugarrenak B taldeko bigarren eta laugarrenaren aurka jokatzen dute hurrenez hurren, eta alderantziz. Gauza bera C eta D taldekoen artean ere. Hala, lau selekzioko beste lau talde osatzen dira. Jada lehen errondan jokatu zuten eta erronda honetan berriz bat egiten duten bi taldeen artean jokatutako partidaren emaitza mantentzen da.
Ignacio María Alkorta
Ignacio María Alkorta Hermoso (Tolosa, 1906ko abenduaren 13a - Granada, 1967ko azaroaren 30a ) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen.
Biografia
Bere herriko taldean hasi eta Real Sociedadek 1927an fitxatu zuen. Gerra Zibilean altxatuen alde egin eta erreketeekin borrokatu zuen. 1940an Donostia utzi eta urte bi eman zituen Granadan.
Espainiako futbol selekzio nazionalarekin partidu batean izan zen internazional jokalari bezala. Gainera, 1928ko Olinpiar Jokoetan aritu zuen.
1942an futbola utzi eta entrenatzaile bilakatu zen: Deportivo Alavés, Granada CF eta Real Jaén taldeetan izan zen.
Joan III.a Graillykoa
Joan III.a Graillykoa (? - † Paris, ) gaskoi noble eta militarra izan zen. Captal de Buch, Jean Froissarten esanetan, zaldun ideala izan zen. 1348an Galtzariaren Ordenaren sortzaileetako bat izan zen.
Ehun Urteko Gerran parte hartu zuen eta Eduardo III.a Ingalaterrakoak Bigorrako kondea izendatu zuen. Poitiersko guduan Printze Beltzarekin batera borrokatu zuen eta Joan II.a Frantziakoa preso hartu zuten. 1364an Normandian Karlos II.a Nafarroakoaren alde aritu zen baina Bertrand du Guesclinek Cocherelgo guduan preso hartu zuen. 1367an Naiarako guduan kontrakoa gertatu zen. Arroxelako guduan berriro preso hartu zuten baina frantziarrek ez zuten berriro askatu.
Gdańsk
Monumentu ugari ditu, besteak beste, udaletxea, XIV-XV. mendeetakoa, armategi handia, XVII. mendekoa eta Andre Mariaren eliza, XIV-XV. mendeetakoa. Bigarren Mundu Gerraren ondoren eraberritu egin dira gehienak, hiria suntsiturik geratu baitzen. Kultura, jakintza, merkataritza eta industria hiri garrantzitsua da.
Historia
Goi Pomerania edo Pomereliako dukerriko hiri nagusia izan zen X. mendetik aurrera. Poloniako koroaren esku geratu zen 1295ean, eta 1309. urtean Ordena Teutonikoak hartu zuen bere mendean. 1350ean Hansako hiri bihurtu zen, eta 1454an, germaniarrak egotzi ondoren, Poloniako erregearen agintepeko estatu libre bilakatu zen (1466, Torungo Bakea). Handik aurrera, Baltikoko portu nagusietakoa izan zen. Erreformaren aldera jarri eta gero (1523), Poloniako errege katolikoaren aurka jazarri zen, baina Eztebe Báthory erregeak zapaldu zuen matxinada.
Poloniaren bigarren banaketaren ondoren (Grodnoko hitzarmena, 1793), Danzig Prusiako koroaren eskuetara igaro zen. Frantsesen mendean egon zen 1807-1814 bitartean eta, 1878an, Mendebaldeko Prusiako hiriburu izendatu zuten. Versaillesko hitzarmenaren ondoren (1919), Danzig hiri aske bihurtu zen, Poloniak aduanetako abantaila batzuk mantendu zituen arren. Danzigeko igarobidea deitu zuten lurralde hura (Danzig itsasoarekin lotzen zuena, alegia) Alemania eta Poloniaren arteko liskar ugariren sorburu bihurtu zen.
1933. urtean, Hitlerren aldeko naziak nagusitu ziren Danzigeko dietan eta arazoak areagotu ziren. 1939ko irailean, alemaniar armada Danzigen sartu eta Polonian barneratu zen: Bigarren Mundu Gerraren hasiera izan zen. Aire bonbardaketek (1941-1945) erabat suntsitu zuten ia eta sobietarren osteek hartu zuten 1945ean. Poloniako errepublikako hiria da 1946tik aurrera, Gdańsk izenaz.
1970. urtean, Gdańsken, Sopoten eta Gdynian langileak matxinatu ziren eta errepublikako lehendakari Gomulka kargutik kentzea lortu zuten. 1980an hasitako greben ondorioz, langileek aginte komunista eraistea lortu zuten. Lech Walesa nabarmendu zen borroka horietan langileen buruzagitzan.
Hizkuntzak
Gdansken kaxubierazko hiztunak bizi dira.
Hiri senidetuak
Gdańsk ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Neckar
Neckar Baden-Württemberg alemaniar estatua hegoaldetik iparraldera zeharkatzen duen ibaia da.
Etimologia
"Neckar" izena Nicarus edo Neccarus-etik dator, eta hau zelten Nikros-etik. "Nikros" hitzak ur azkarra esan nahi du.
Iturburua
Ibai honen iturburua Schwenningenen dago, Oihan Beltzean, Danubioren iturburutik gertu.
Ibilbidea
Suabiako Juratik jeitsi ondoren hiri garrantzitsuak pasatzen ditu, hala nola, Tübingen, Stuttgart, Heilbronn eta Heidelberg. Azkenik Mannheim inguruan egiten du bat Rhin ibaiarekin.
Neckarren ibilgua ontziz ibili ahal izateko egokitu da, halako eran non 1.350 tonako ontziak Plochingen-eraino (Stuttgartetik gora) iristen diren. Stuttgart gune nagusia duen Wurttenberg industria-herriaren ardatza da.
Historia
1100 urtetik aurrera Oihan Beltzeko egurra Neckar eta Rhin ibaietan zehar jaitsi izan da Herbeheretaraino. Garai batean almadia bidez jaisten ziren, eta gaur egun gabarren bidez jaisten da.
Ibilbidean behera joanaz gaztelu ugari ikus daiteke, Hornberg eta Guttenberg kasu, baita Obrigheim zentral nuklearra ere.
Club de Remo Vilaxoan
Club de Remo Vilaxoán Galiziako Pontevedran dagoen Vilagarcía de Arousako arraun taldea da. Gaur egun Galizako A Ligan ari da.
Historia
1982an sortu zen taldea. 2008tik aurrera Galiziako Ligan hartzen du parte. Azken bi urteetan bosgarren postuan amaitu du. 2014 denboraldirako Fran González entrenatzaile-patroia fitxatu du, Galiziako teknikorik ezagunenetakoa.
2014ko martxoan aurre-denboraldiko bi estropada jokatu zituen euskaldunen aurka, Pasaiakoa (9.a) eta Castrokoa (4.a). Galiziako Ligan ere bikain aritu zen eta laugarren postua lortu zuen, inoizko onena. Ordutik aurrera maila jeitsi du, 2016an adibidez 10. eginez juxtu juxtu salbatu zen. Ordutik aurrera urtero postu hobeak lortu ditu eta 2020an hirugarrea izan da Tirán eta Samertolameuren atzean.
Galiziako A Ligako trainerua izan arren 2022an ez zuen trainerua osatzerik lortu.
Emakumezkoen trainerua
2018an emakumezkoen trainerua osatzea lortu zuen eta Galiziako Ligan aritu zen.
Pasmajärvi (Enontekiö)
Pasmajärvi aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pöyrisjärvi eta Pulju eremu basatien artean dago, Peltovuoma herriaren ertzean. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, txirri antzeko hegaztiak (urre txirri arruntak esaterako), borrokalariak, kuliska pikartak, zingira-hontzak, mirotz zuriak, eskandinaviako lagopodo ospetsuak, ahatebeltzak, ahatebeltz hegalzuriak, murgilari handiak, zerra txikiak, hego mugimendu motzak egiten dituzten belatz txikiak eta arrano beltzak.
Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira.
Peltojärvi mendebaldean Pasmajärvi aintziraren bizilagun nagusia da. Käkkälöjoki ibaitik datorren urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, ura Ylijoki ibaiaren bidez, Ounasjokira isurtzen da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.
Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da eta bertako bost uharteek zuhaizti txiki dirudite lurzoru izoztuaren gainean.
Otoitz
Otoitz, otoi, errezo edo otoitzaldi arima izaki espiritual batekin harremanetan jartzea edo komunikatzea da, hari eskerrak emateko nahiz laguntza eskatzeko edo hura goresteko. Otoitza banakakoa edo taldekoa izan daiteke eta kanpoan nahiz pribatuan egin. Batzuetan, otoitzeko hitzak edo abestiak erabiltzen dituzte eta erlijio gehienek ekintza hau eskatzen diete bere jarraitzaileei era erritual edo natural moduan.
Jarrera fisikoa otoitzean
Normalean, otoitzarekin batera jarrera fisikoren bat agertzen da, hala nola esku-ahurrak elkartzea edo esku irekiak erakustea; besoak gurutzean irekitzea; zerura begiratzea, edo begirada jaistea edo aurpegia eskuen artean ezkutatzea; higidura itxurako mugimenduak egitea; eta makurtzea, bihurtze-jarrera aszetikoan umiliatzeko modu gisa, hala nola belaunikatzea edo makurtzea (grezieraz proskynesis). Bada jarrera bat, zen eskolako budismotik datorrena, monje kristauek hartua, diamantearen posizioa edo jarrera karmeldarra deritzona, non hizlaria belauniko jartzen baita, orpoen gainean eserita, esku-ahurrak zabalik, belaunen gainean gora, bere baitan bildurik eta harreraz. Horretarako, objektu egokiak ere diseinatu dira: belaunaulkiak, katolizismoan, eta otoitz-alfonbrak, islamean eta kristautasun koptoan.
Musulmanen otoitzak jarrera oso kodetuen erritual bat eskatzen du, Mekarako orientazioa barne.
Oro har, judu garaikideak ez dira makurtzen. Hala ere, otoitzak errezitatzean makurtu egin ziren, eta gaur egun otoitz-erritual bat mantentzen dute, balantzaka Erosten harresiaren aurrez aurre eta testu sakratuak errezitatzen. Etiopiar judu modernoek makurtzearen ohitura dute, ziur aski antzinako egunetan Etiopiara emigratu zuten antzinako juduengatik. Etiopiar inklinazioa japoniar inklinazioaren antzekoa da.
Jarrera deserosoa otoitzean zehar edo bere iraupen luzean, mortifikazio fisikoaren modu arin bat kontsidera daiteke, kasu batzuetan kolpeka kanporatzen dena; hauek estilizatuak izan daitezke soilik (adibidez, ukabila bularrera eramatea nire erruz, nire erruagatik, nire erru handiagatik, confiteor katolikoarena -ni, bekataria- esaterakoan), edo, salbuespen gisa, benetakoak izatea. Hala ere, erlijio-helburuak dituzten auto-eraso horiek ez dira otoitzari dagozkionak, baizik eta penitentzia-moduren bati dagozkionak.
Juan Izurrategi Berrostegieta
Juan Izurrategi Berrostegieta (Bilbo, 1863ko abuztuaren 22a - Dueñas, Palentzia, 1938ko azaroaren 30a) bizkaitar idazlea izan zen. Apaiza zen eta Elorrion erretore egon zen berrogei urtez. Predikari gisa aritu zen jendearengan entzute handia lortzen zuela. Jaungoiko-Zale, Euzkadi eta La Gaceta del Norte agerkarietan eman zituen argitara bere artikulu gehienak. Obra nagusiak: Umechuen Jauna artuterako berbaldi laburrak (1912), Jerusalem osterean semeak amari (1923) eta Urteko igande guztietarako Goizpar edo Ebanjelioak. 1937. urtean atxilotu zuten abertzalea izateagatik, eta handik urte betera hil zen Espainiako presondegi batean, Palentzian.
Elizanburu (argipena)
Elizanburu hainbat pertsonaren deitura da:
Palojärvi (argipena)
Palojärvi hauetako bat izan daiteke:
Ida Mandenova
Ida Panovna Mandenova (Ида Пановна Манденова, 1909ko uztailaren 26a - 1995ko irailaren 4a) sobietar botanikoa eta esploratzailea izan zen, San Petersburgoko Unibertsitateko Botanika Departamenduko kidea. Tbilisin egin zuen lan, eta Komaroven herbarioan ikerketak egin zituen. Hainbat landare espezie izendatzeaz gain, kopuru handi batek bere izena darama.
Piran
Piran (Pirano), Esloveniako hiria da, Kostaldea-Karst eskualdean dagoena. 2008ko erroldaren arabera 17.491 biztanle ditu, hauetatik 4.092 herrigunean. Esloveniako kostaldean dagoen hiru herrietako bat da, Piranoko badiaren ertzean kokaturik dago, Itsaso Adriatikoan, Koperretik 18 kilometro eskasera.
Etimologia
Ez da ezagutzen Piranen fundazio data, biana izena grekerazko pyrranos ("gorria") hitzetik etor liteke, eremuko lur gorriarengatik jarrita.
Hizkuntzak
Piran ofizialki elebiduna da, esloveniera eta italiera hartzen ditu bere baitan, hortik Piran-Pirano izena.
Lehen asentamentuak
Lurraldeko lehenengo biztanleak iliriarrak izan ziren. Nekazariak, ehiztariak eta arrantzaleak ziren baina pirata jokaera ere izan zuten. K.a. 178an erromatarrek konkistatu zuten eremua eta 177an villa rusticae batzuk altxatu zituzten.
Erdi Aroa
VI mendean avaroek eta eslaviarrek erromatarrak bidali egin zituzten eta VII mendean bizantziarrek Piran gotortu egin zuten. 788an frankoek konkistatu zuten eta ordutik aurrera Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean egon zen.
Aro modernoa
1812an, Napoleondar Gerretan, itsasontzi frantziar eta ingelesen arteko borroka izan zen bertan. XIX mendearen bukaeran Piran Austria-hungariako Inperioaren parte bihurtu zen eta 1918an inperioa desegin ondoren Jugoslaviaren parte izan zen 1992an Esloveniak askatasuna lortu zuen arte.
Maubec (Isère)
Maubec Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Maubec udalerrian erroldatutako biztanleak 1.556 ziren. Familiak 567 ziren, horien artean 90 pertsona bakarrekoak ziren (39 bakarrik bizi ziren gizonak eta 51 bakarrik bizi ziren emakumeak), 189 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 256 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 605 etxebizitza zeuden, 569 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 551 etxeak ziren eta 52 apartamentuak ziren. 569 etxebizitza nagusietatik 486 bere jabearen bizilekua ziren, 75 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 42 etxek hiru zituzten, 134 etxek lau zituzten eta 376 etxek bost zituzten. 482 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 162 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 373 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.064 ziren, horien artean 760 aktiboak ziren eta 304 inaktiboak ziren. 760 pertsona aktiboetatik 724 lanean zeuden (382 gizon eta 342 emakume) eta 37 langabezian zeuden (19 gizon eta 18 emakume). 304 pertsona inaktiboetatik 128 erretiraturik zeuden, 106 ikasten zeuden eta 70 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Maubec udalerrian 589 unitate fiskal zeuden, 1.655 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.591 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 60 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 10 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 14 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 margolariak, 3 zurginak, 3 argiketariak, 1 aldi baterako lan enpresa, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
Malarce-sur-la-Thines
Malarce-sur-la-Thines Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Maubec (Isère)
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Malarce-sur-la-Thines
Biztanleria
2007an Malarce-sur-la-Thines udalerrian erroldatutako biztanleak 252 ziren. Familiak 131 ziren, horien artean 61 pertsona bakarrekoak ziren (35 bakarrik bizi ziren gizonak eta 26 bakarrik bizi ziren emakumeak), 31 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 26 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 13 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Maubec (Isère)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Maubec udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 364 hektarea erabiltzen.
Malarce-sur-la-Thines
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 319 etxebizitza zeuden, 135 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 175 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 309 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 135 etxebizitza nagusietatik 108 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 27 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 37 etxek bost zituzten. 77 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 77 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 49 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 170 ziren, horien artean 121 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 121 pertsona aktiboetatik 91 lanean zeuden (56 gizon eta 35 emakume) eta 30 langabezian zeuden (13 gizon eta 17 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Malarce-sur-la-Thines udalerrian 112 unitate fiskal zeuden, 220 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 9.377 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2000. urtean Malarce-sur-la-Thines udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bezpera (argipena)
Bezpera hitzak adiera zenbait ditu:
Siziliako historiaurrea
Siziliako historiaurrea, denborazko tarte luzea, hasi zen irlan agertutako lehenengo gizakiarekin eta sikanoen eta bukatu zen sikuloen etorrerarekin. Palentologiazko adituek gizakiaren agerpenaz Sizilian eztabaidatzen dute baita gizakiaren aurreko beste bizitza mota batez ere. Siziliako kasuan, kontuan hartu behar da Ipar Europako eta Alpeetako glaziazioen epizentroaren distantzia. Horregatik, Sizilian eta Mediterraneo osoan, sedimentazioei gehitu behar zaie beste informazio mota bat fenomeno eustatikoekin erlazionatutakoa: nabaritu diren itsasertz mailen kopurua, lurreko higadura edo zulo biribilak itsas-datilek egindakoak.
Sizilia, gizakia agertu baino lehen
Gizakia agertu baino lehen, Siziliak bilakaera geologiko handiak jasatean, itsasotik sortu zen Afrikako plakaren presioari esker. Sorrera horren aldiak, jarraian azaltzen dira:
Animalien eta gizakiaren agerpena
Hirurogeiko hamarkada arte, uste zen gizakia heldu Epigravettiarrean zela irlara, Goi Paleolitokoa, 30.000 eta 20.000 urteen artean.
Irlako koba gehienetan, Epigravettiarraren mailen azpian, lur gorriak izeneko sedimentu-geruzetan, pakidermo ugari aurkitu dira, baina gizakiaren aztarnarik ez. Esanguratsua da elefanteen presentzia (Palaeoloxodon mnaidriensis, Palaeoloxodon melitensis eta Palaeoloxodon falconeri) eta beste ugaztunena ere, hala nola, hiena, hipopotamoa eta muxar grisa (Leithia melitensis). Irlako espezie ohikoenak izatean, horrek iradokitzen du Riss glaziazioaren ostean isolatutako bizitza motak zirela. Fosil batzuk datatu dira: Spinagalloko koban aurkitutako Palaeoloxodon falconeri fosilarena (aminoazido-datazioz egina) 550.000 urtekoa zen. Puntali kobako Palaeoloxodon mnaidriensisek, berriz, 180.000 urtekoa. Korrelazio estratigrafiko bat ez egotean desagertutako fauna eta gizakiaren presentziaren artean, litekeena da gizakia Pleistozeno berantiarrean Siziliara heltzea.
Gerlando Bianchinik 1960ko hamarkadan aurkitutakoak zalantzan jarri zuen ideia hori. Izan ere, Banca de Agrigentoko zuzendari paleontologozale horrek, zenbait objektu aurkitu zuen Platani ibaiaren haranean. Komunitate zientifikoak eszeptizismoz hartu zituen aurkikuntza horiek, gehienbat Sizilian austrolopithecusen arrastoa jarraitu nahi zuelako. Haren ustez, Sizilia zubi bat zen giza-espezierentzat Afrikatik Europarako bidean, bereziki Olduwaiko arroilatik eta Omo haranetik.
Gizakia agertu zen Sizilian, beharbada, Afrikarekin lur-lotura zegoenean edo Sizilia eta Italiaren artean. Gaur egun eztabaidagarria da Sizilia eta Bon lurmuturraren itsas sakonera 200 metrokoa delako. Gainera, erdialdean hamar kilometro inguruko banda bat egotean, zaila da pentsatzea urez aske egongo zenik nahiz eta glaziazioetan izan. Bianchinik aztertutako 40 tokietan harrizko tresnak aurkitu zituen, Behe Paleolitok harri-koxkorren edo Acheulear aldiko amigdalen antzekoak. Bianchinik aurkitutako bi aldeetatik landutako harrien jatorria ez dago jakiterik, bigarren mailako tokian aurkitu direlako, hau da, ez dago argi harri horiek elkarrekin zeuden berezko higaduraz, mugimendu tektonikoez edo erromatarren Heraklea Minoan etxeetako morteroaren atal bat zirelako.
Torri di Quartesolo
Torri di Quartesolo Italiako udalerri bat da. Vicenzako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Torri di Quartesolok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Siziliako historiaurrea
Animalien eta gizakiaren agerpena
Bianchiniren hipotesia baieztatzekotan, Siziliako historiaurrea milioi bat urte atzerago joango zen. Halere, industria litikoa zalantazkoa da Messinako itsasartea zabaldu ondoren. Gizakiaren agerpena argia da Goi Paleolitoan, nahiz eta kronologia iluna izan. Goi Pleistozenoko informazio eskasa da, baliteke gizakia Sizilian izatea orain dela 300.000 urte. Dirudienez, gizakiak bere tokia aurkitu zuen Palaeoloxodon falconeri desagertzean, baina egoera iluna da Palaeoloxodon mnaidriensisekin giza-presentzia nabaritzen delako, gutxienez Goi Paleolito arte, Epigrabetaldian. Testuinguru horretan, irlan egiten diren indusketek argitu dezakete arazoa.
Egile batzuek, hala nola, Raymond Vaufreyek eta Bianchini berak uste dute tresna horiek Goi Paleolitokoak direla. Beste batzuek, esaterako Nicolettik, Campinako fenomenoan ezarten ditu (izena Campignytik, Normandia, hartu da), han faziesak garatu zirelako. Neolitotik Brontze Aroa arte, aldiz, irlan agertzen dira.
Egia da tresna horiek Holozenoko estratigrafiazko beste materialerekin aurkitu direla, baina Homo erectusen aztarnarik gabe. Irlako giza-gorpuzkirik zaharrenak, karbono-14 erabiliz, amaierako Epigrabetaldikoak dira, Grotta dell'Acqua fitusan kausitu dira, Agrigentoren hurbil. Ez dira Wurm peniglaziala baina zaharragoak, orain dela 16.000 urtekoak.
Hau azaldu eta gero, Pebbleko tresnak ezin daitezke Campiniar aldian kokatu, gizakia Sizilian beranduago agertu zelako, tresna litikoen miniaturizazioarekin batera. Eboluzio horrek errazten zuen zurezko edo hezurrezko euskarrietan tresnak ezartzea. Mikrolitismoak Mesolitoan iraun zuen. Epigrabetaldiko ehiztari horiek ez ziren espezie endemiko batzuen garaikideak izan, hala nola, elefante nanoa eta Hippopotamus pentlandi Meyer. Garai hartako ugaztun handi bakarrak honako hauek ziren: Equus asinus hydruntinusa, astoaren antzekoa, eta bobido bat Bos taurus edo Bos primigeniusen irudikoa zena. Ehiztarien beste harrapakin batzuk ziren: basurdea, azeria, ahuntza eta oreina.
Goi Paleolitoa
Ez da inoiz egin aldi horretako industria litiko desberdinen sekuentzia arkeologikoak, beraz datazioaren informazioa izateko, metodo estatistikokoak eta joerak nabarmentzeko medologiak erabili dira. Zoritxarrez, eskuragarri dauden datuak eta analisiak antzinako indusketen lortu ziren, sekuentzia estratigrafikoa kontuan hartzen ez zutenak.
Georges Laplaceren ikuspegi estatistikoari esker, Siziliako Goi Paleolitoko jatorria Aurignac aldiaren hasieran kokatu behar da (adibidez, Marina de Ragusako aterpekoa, orain dela 30.000 urtekoa). Luigi Bernabò Brea ados dago honekin. Fontana Nuovako industria litikoak ez ditu aihotzik ezta atzealdeko lerrozuzenezko puntak ere, hots, Epigrabetaldiko azken aldiaren tresnarik ohikoenak.
Aihotz batzuen perkusio planoak nolabaiteko arkaismo adierazten du, Mousteriar kulturarekin erlazionaturik. Aurignac kulturaren alderantziz, Sizilian ez dira agertzen hezurrezko puntak non haien oinarria banatuta dagoen, agian halako tresnak ez zirelako jadanik erabiltzen (arrazoi horrengatik Laplacek guneari datazio txikiagoa ematen dio).
Aurkikuntza bakarra kareharrizko zilindro txiki bat da, elipsi-itxurakoa eta paraleloan marka batzuk dituena, ageri denez, ehizako markak ziren lortutako ehizakiak gogoratzeko. Aterpeko data Aurignac aldikoa da, 1990ko hamarkadan burutuko ikerketa batzuek adierazten duten moduan. Urte horietako fauna eta honi lotutako gizakien gorpuzkinak aztertu ziren. Garai hartako animaliarik ohikoena Cervus elaphus zen (%92), zenbait uro eta basurdeen hezurrak aurkitu badira ere.
Epigravettiar horizontea
Fontana Nouvako industriaz gain, hipotetikoki Erdi edo Berantiar Aurignac kulturakoa, Siziliako beste industria litiko antzinenak Goi Paleolitoko azken kulturakoak dira (Siziliako Azken Epigravettiarra izenekoa) eta penintsulatik etorritako giza taldeekin erlazionatzen da. Horizonte honetako punta lerrozuzenak ohikoak dira, La Gravette Frantziako eskualdetik hartu zuten izena. Punta hauek ezpaletan zatitu ziren alde luze bat lortu arte, beste aldea, berriz, landu zen ahoa ateratzeko. Sekzio triangeluar honekin lortutako ehiza-tresnak, urratuak eta makadurak eragiten zituen harrapakina hiltzeko, zauriak edo odoljarioak eragin eta gero.
Lurreko makrofaunaz gain, garai hartako gizakiak itsasbazterreko moluskuak biltzen zituen (Patella ferruginea eta Patella caerulea; Trochus). Nahiz eta dieta ehizan oinarritu, Mesolitokoa hobetu zen moluskuen eta arrantzarekin.
Epigrabetaldiko giza taldeak Siziliako kostaldeko kobetan bizi ziren, Trapanikoak gehienbat (Grotte di Scurati), baita Palermo eta Sirakusakoetan ere. Taldeak nomadak edo sasoikako sedentarioak ziren. Jarduerarik ohikoenak honako hauek ziren: elikagaiak egostea; larruak, zura, hezurrak eta harriak lantzea; agian, praktika erlijiosoak, eta koben barruko ehorzketak egitea.
Irla txikiei dagokienez, bakarrik Favignanan eta Levanzon -azken glaziazioan Trapaniko kostara lotuta zeudenak- aurkitu dira aldi honetako aztarnak.
Laplacek proposatutako eskema hiru eite kulturalak ditu:
Mesolitoa
Mesolito (Erdiko Harri Aroa) terminoa erabiltzen da Paleontologian adierazteko Pleistozeno berantiarraren giza-jarduerak, hau da, Neolito eta nekazaritza heldu baino lehen.