cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Breuil (Marne)
Breuil Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
La Valle Agordina
La Valle Agordina Italiako udalerri bat da. Bellunoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Irune Arbide Urdanpilleta
Irune Arbide Urdanpilleta (Oiartzun, Gipuzkoa, 1958ko abuztuaren 29a - Oiartzun, 1999ko apirilaren 9a) Pianista eta Oiartzungo Ibargain Musika Eskolaren sortzailea izan zen.
Saxhorno
Historia
Distin Quintetek, XIX. mendearen erdialdean Europan zehar ibili zen musika taldeak, saxhornoak ezagun egin zituen. XIX. mendearen bigarren erdian musikarien, musikagileen eta instrumentu-fabrikatzaileen familia honek eragin nabarmena izan du Britainia Handiko haize-metal bandaren hazkundean.
La Valle Agordina
Mugakideak
La Valle Agordinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saxhorno
Historia
Saxlabea Estatu Batuetako Gerra Zibileko bandetako haize-metal instrumentuen artean ohikoena izan zen. Sorbalda gaineko instrumentu barietatea, atzeraka jotzen duen kanpaia bezala, bandaren atzetik zihoazen tropei musika entzuten uzteko erabiltzen zuten.
Breuil (Marne)
Biztanleria
2007an Breuil udalerrian erroldatutako biztanleak 292 ziren. Familiak 98 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 55 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Irune Arbide Urdanpilleta
Biografia
Nikolas eta Trinitxuren alaba zaharrena Altzibar auzoko plazaren alde batean dagoen etxean bizi izan zen haurtzaroan Pello anaia eta Maite ahizparekin batera. Zazpi urte zituela Elizaldera aldatu zen familia eta orduz geroztik kale aldean bizi izan zen, Arrigain etxean lehenengo eta Ibargainen gero.
Macarena Gelman
Macarenaren bilaketa
Bilaketak nabarmentasuna hartzen hasi zen aitonaren eta Julio María Sanguinetti lehendakari ohiaren arteko gutun irekien truke baten ondoren, 1999 eta 2000 urteen artean. Gelmanek agintaruaren lankidetza eskatzen zuen eta Sanginettik aldiz ukatu egiten zuen Uruguaik parte hartu izana haurren lapurretan. Orduan Sanginetti mundu osoko gutunak jasotzen hasi zen, Nobel Saridunak barne.
Irune Arbide Urdanpilleta
Oinarrizko ikasketak
Eskolan Oiartzungo Monjetan hasi zen, orain Petra Lekuona Zaharren Egoitza dagoen lekuan zuten eskolan, haiekin ikasi zuen Lehen Hezkuntza, orduko “Bachillerato Elemental” egiteko garaia iritsi zitzaion arte. Denbora horretan joan-etorri batzuk egin zituen Altzibartik Kalera eta Kaletik Altzibarrera bera baino neskatxa zaharragoen eskutik.
Macarena Gelman
Macarenaren bilaketa
Aurkikuntzaren ondorioz, Macarenak bere abizenak aldatu eta gurasoenak hartu zituen (Gelman García). Militantzia sozialari ekin zion, batez ere, estatu terrorismoaren giza eskubideen urraketen inguruan eta beren jatorrizko familiak ezagutzen ez dituzten pertsonen bilaketan.
Irune Arbide Urdanpilleta
Oinarrizko ikasketak
Batxilergoa egitera Pasaiako “La Anunciata” ikastetxera jo zuen Oiartzungo beste lagun batzuekin batera. Batxilergoa bukatu zuenean, Turismo ikasketei ekin zien Donostiako EUTG-n baina osasun arazoengatik lehen urtea egin ondoren ikasketa horiek utzi behar izan zituen.
Macarena Gelman
María Claudiaren aztarnen bilaketa
2005ean, Tabaré Vázquez lehendakaritzara iritsi eta gero, diktaduran zehar desagertutakoen aztarnan bilatzeko indusketak hasi ziren. 2005eko abuztuan Vazquezek adierazi zuen %99ko aukerak zeudela María Claudiaren aztarnak, Macarenaren ama, Batallón 14an aurkitzeko, Canelones departamenduan. Alta, indusketek ez zuten emaitza onik eman, eta beraz, amaren aztarnarik ez da aurkitu. Aitarenak, aldiz, Argentinan topatu ziren 1989an.
Irune Arbide Urdanpilleta
Musika ikasketak
Esan daiteke Iruneren musika ibilbidea Altzibarren hasi zela. Bazen jaio zen etxean piano bat, oso umea zenetik Irunek bere amak piano hura nola jotzen zuen entzuten zuen. Seguruenez, bere teklak zapalduz jolastu ere egin zuen. Iruneren aitona (Manuel Urdanpilleta) musika ikasia zen. Lekaroz Kolegioan egindako urteetan solfeoa ikasi zuen baita klarinetea eta eskusoinua jotzen ere. Hogeita bi urtean ia iganderik huts egin gabe Altzibarko plazan akordeoiaz animatzen zuen bilera.
Iruneri ez zitzaion musikari girorik eta musikarako joerarik falta inguruan. Oso gaztea zela hasi zen entzuten etxean bere amak poliki-poliki osatutako disko sailetik konpositore klasikoen obrak. Oiartzungo Monjen eskolan zebilenean hasi zituen musika ikasketak. Pasaiako “La Anunciata” ikastetxean musika eta piano ikasketekin segitzeko aukera izan zuen batxilergoa egiten zuen bitartean. Piano karrera ofiziala egitea erabaki zuen eta urtez urte egiten zuen maila bakoitzari zegokion azterketa ikasle libre gisa Donostiako Musika Goi Kontserbatorioan.
Breuil (Marne)
Etxebizitza
2007an 107 etxebizitza zeuden, 96 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 107etxeak ziren. 96 etxebizitza nagusietatik 87 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek hitu gela zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 76 etxek bost zituzten. 85 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 66 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Irune Arbide Urdanpilleta
Musika ikasketak
Osasun arazoengatik Turismo ikasketak utzi behar izanak gustukoen zuen musika arloari heldu eta ekiteko aukera eman zion bide profesionala urratzeko asmoa buruan hartuta. Piano karrera bukatzeko falta zitzaion azken urtea egiteko Donostiako Musika Goi Kontserbatorioan sartu zen ikasle ofizial gisa eta bertan eskuratu zuen Piano Irakasle titulua, artean hogei urte bete gabeak zituela.
Breuil (Marne)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 200 ziren, horien artean 161 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 161 pertsona aktiboetatik 156 lanean zeuden (83 gizon eta 73 emakume) eta 5 langabezian zeuden (4 gizon eta 1 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Jules Verne
Egokitzapenak
Verneren lana ezaguna da, hein handi batean egokitzapenei esker. Milaka bertsio egin dira, besteen artean komikirako, zinerako eta antzerkirako. Komikirako egokitzapenak direla eta, nabarmendu daitezke 70ko hamarkadatik aurrera Editorial Bruguera argitaletxeko Joyas Literarias bilduman gazteleraz argitaratu zirenak, izan zuten arrakastarengatik.
Irune Arbide Urdanpilleta
Musika ikasketak
Garai horretan sartu zen Donostiako Orfeoian eta bizpahiru urtez kantatu zuen hainbat hiritara bidaiatuz. Bere senarra Manuel Cendoya ere Orfeoiko kantaria izan zen eta giro horretan ezagutu zuten elkar. Gero, lanak eta lanbidearekin inguruko konpromisoek gero era zailago egin zioten Orfeoiko entsegu eta bestelako betebeharrei erantzutea eta utzi egin behar izan zuen.
La Camperona
La Camperona Kantauriar mendikateko mendatea da. Itsas mailatik 1.597 metroko garaieran dago. Leóngo probintziako Sabero udalerrian dago.
Irune Arbide Urdanpilleta
Musika irakasle
Musika irakasle bezala lehen urratsa Orereta Ikastolan eman zuen: bertan eman zituen urtebetez musika klaseak. Aldi berean, musika eta piano klaseak ematen hasi zen etxean, eta halaxe joan zen musika eskolaren ideia eta egitura gorpuzten eta eratzen.
La Camperona
Mendatea hiru aldiz Espainiako Itzuliaren helmuga izan da:
Irune Arbide Urdanpilleta
Musika irakasle
Musika klasikoaren zalea bazen ere, hori ez zen entzuten zuen bakarra, gogoko zituen eta askotan entzun ere egiten zituen musika eta kanta modu berriagoak. Beti egoten zen prest gauza berriak entzuteko eta joera berriak nondik nora zebiltzan jakiteko. Jarrera irekia zuen horretan eta hori bera izan zuen gerora berak sortutako Ibargain Musika Eskolan ere: pedagogia, didaktika eta musika-motetan ere joera berriak beste askok baino lehenago eraman zituen ikasgeletara.
Jules Verne
Egokitzapenak
Zinerako, 100 pelikula inguru egin dira Verneren liburuetan oinarrituta. Horietako lehenengoa Verne oraindik bizirik zegoela: Le Voyage dans la Lune, 1902, Georges Méliès zuzendari, gidoigile eta ekoizlearen filma.
Irune Arbide Urdanpilleta
Musika irakasle
Berak jasotako heziketa musikalarekin jarrera kritikoa zuenez, arlo horretan nola eta zer irakatsi definitzeari ekin zion. Hasiera-hasieratik solfeoa euskaraz lantzeko material berriak prestatu zituen. Aldi berean edukien aberastasuna, umeentzako erakargarritasuna eta motibazioa zaindu zituen, aldez aurretik herrian ezarrita zeuden beste instrumentuen inguruko lana errespetatuz eta baloratuz.
Ibargain Musika Eskola
Gauzak horrela, gero eta ikasle gehiago animatu zen musika ikastera Oiartzunen eta Iruneren proiektua gauzatzen joan zen. Zalantzarik ez zuen izan Musika Eskolako jarduerak esparru desberdinetara hedatzeko, instrumentuen eskaintza gero eta zabalagoa izateko eta horrek eskatzen zuen azpiegitura bideratzeko. Ausardia eta izaera aurrerakoia azaldu zituen arpa ikasteko aukera emateaz gain musika interpretatzen gozatzeko instrumentu talde desberdinak antolatu zituenean: flauta taldea, orkestra klasikoa edota jazz orkestra, baita musika elektronikoa eta informatika musikal ikasketa berriak ere martxan jarri zituenean. Bere asmo guztiak aurrera eramateko lan-taldea ezinbestekoa zela ohartuz, musikari adituak erakarri zituen eta beraiekin batera lan eginez etengabeko berrikuntza eta formazioa bultzatu zuen eskola barruan.
1994 ean Ibargain Musika Eskolak izendapen ofiziala eskuratu zuen eta hurrengo urteetan eskolari nortasuna ematen dioten ezaugarriak finkatu dira: Oiartzunen musika euskaraz ikastea, familia guztietako instrumentuak eskaintzea, berrikuntza teknologikoak programetan sartzea eta musika klasikoaz gain beste estilo batzuk lantzea. Irunerentzat musika ez zen soilik partitura bat jakitea, interpretazioarekin sentimenduak adieraztea, beste batzuekin konpartitzea eta esperientziaz gozatzea baizik. Hau guztia gauzatu zedin ekintza ezberdinak antolatu zituen: entzuketak, ikasleak kontzertu didaktikoetara eramatea edota ikasleek beraiek emanaldiak eskaintzea, hala nola Udaletxekoak, Gabonetakoa eta ikasturtea amaierakoak.
Izaera nekaezina, zorrotza, elkarrizketarako abegitsua, ingurukoak ilusioz kutsatzen zituena, beti erronka berrien bila zebilena, honelakoxea zen. Berez halakoa zelako eta osasunak oso gazterik abisu latza emana ziolako bizitzari ahal zion guztia atera zion: lana gogotik egin zuen bere Musika Eskola sortzen, familia bat sortu eta maitatu eta etxe bat eraiki zuen, eta aukera zuenean bere ingurukoekin topa egin eta ongi pasatzen jakin zuen. Urratu zuen ibilbideak beti arte baten, musikaren, agian arterik gorenaren arrastoan eraman zuen.
Gogoragarri
Gigoragarria edo, batzuetan, oroigarria pertsona baten jaunartzea, ezteiak edo heriotza oroitarazteko inprimakia da, irudi, argazki eta testu labur baten bitartez gertakari eta ospakizunaren data eta tokia azaltzen dituena. Bestelako oroigarriak ere izaten dira gertakari nabarmenak gogorarazteko; adibidez, pertsona batek erretiroa hartzen duenean lankideek oparitutako plaka bat edo omenezko bestelako ekitaldietan oparitutako dominak edo eskulturak.
Breuil (Marne)
Diru sarrerak
2009an Breuil udalerrian 98 unitate fiskal zeuden, 293 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.394 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Breuil udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Iranita
Iranita (Pb10Cu(CrO4)6(SiO4)2(OH)2) sulfato mineral bat da, iranitaren taldeari izena ematen diona. Izena, aldi berean, Iran herrialdean aurkitu zelako dauka. Sistema triklinikoan kristaltzen du, eta kristal lau eta euhedrikoen forman aurkitzen da, milimetro bateko tamainara arte. Bere gogortasuna Mohs eskalan 3koa da. Hemihedritaren analogoa da hidroxilo eta kuprearekin, bien artean soluzio solido bat ematen delarik. Iranita taldearen beste espeziea Raygrantita da.
Knasibfita
Knasibfita haluro motako minerala da.
Ezaugarriak
Knasibfita haluro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Gephyrocharax major
Gephyrocharax major Gephyrocharax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Ypreville-Biville
Ypreville-Biville Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ypreville-Biville udalerrian erroldatutako biztanleak 496 ziren. Familiak 185 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 77 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 217 etxebizitza zeuden, 184 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 211 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 184 etxebizitza nagusietatik 145 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 58 etxek lau zituzten eta 91 etxek bost zituzten. 138 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 85 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 89 etxetan bat baino gehiago zituzten.
NGC 3539
NGC 3539 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Ypreville-Biville
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Mesopotamia Garaia
Mesopotamia Garaia edo Al-Jazira (arabieraz الجزيرة, āl-Jazīrah, "uhartea") Mesopotamiako iparraldeko antzinako lurraldea zen, egungo Irakeko eta Siriako estatuen artean zegoena. Erdi Aroan, bertara biltzen ziren gaur egungo Irak, Anatolia, Siria, Armenia eta Irango lurraldeak lotzen zituzten bideak eta berebiziko garrantzia izan zuten garai hartan bertako laborantzak, artisautzak eta merkataritzak.
San Migel baseliza (Usparitxa)
San Migel Goiangeruaren baseliza, Muxikako Usparitxa auzoko eliza txikia da. Donejakue bidera lotutako ondare babestutzat du hartua Eusko Jaurlaritzak. Aztarna gotikoak ditu jatorrian eta XV. mendekoa da. Bi sarrera dauzka: hegoaldean eta oinean.
Ypreville-Biville
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 333 ziren, horien artean 249 aktiboak ziren eta 84 inaktiboak ziren. 249 pertsona aktiboetatik 219 lanean zeuden (128 gizon eta 91 emakume) eta 30 langabezian zeuden (12 gizon eta 18 emakume). 84 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
San Migel baseliza (Usparitxa)
Bertakoen elezaharren arabera, ondoan da Jauregi izeneko baserriko Jauregi jaun delako batek eraiki zuen baseliza bere emaztearentzat. Jauregi andereak egunero errezatzen omen zuen baselizan, baina igande eta jai egunetan berriz, Ziortzara joaten omen zen meza entzutera zaldi zuri baten gainean.
Ypreville-Biville
Diru sarrerak
2009an Ypreville-Biville udalerrian 196 unitate fiskal zeuden, 544,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.674 euro zen.
Davidson (Ipar Carolina)
Davidson Ipar Carolinako herri bat da. Iredell konderrian kokatua dago. 2010ean 10,944 biztanle zituen, 14.9 kilometro koadrotan banatuta.
Ypreville-Biville
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
San Migel baseliza (Usparitxa)
Auzotarren lanari esker mantentzen da baseliza, eta urtean bitan ematen dute meza bertan: San Isidro egunean eta San Migel egunean. Bere parrokia Ugarteko San Bizente eliza da.
Ypreville-Biville
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 jatetxe.
2000. urtean Ypreville-Biville udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Arthur Rimbaud
Jean Nicolas Arthur Rimbaud (Charleville, Ardenak, 1854ko urriaren 20a – 1891ko azaroaren 10a) frantziar poeta sinbolista izan zen. Bere lanik nabarmenenak hogei urte bete baino lehen idatzi ondoren —Victor Hugoren esanetan "Shakespeare umetxoa" izan zen— 21 bete baino lehen idazteari utzi zion. Dekadentismoaren jarraitzailea, Rimbaudek eragin handia izan du literatura, musika eta arte modernoan. Bizitza libertinoa egin zuen hiru kontinentetik bidaiatuz, 37 urte zituela minbiziak jota hil baino lehen.
Bizitza
Familia burges batean jaio zen, politikoki konformista eta erlijioz kontserbadorea zen familia batean. Aita urrun zela hazi zen Rimbaud, militarra baitzuen. Sei urte zituela, haren gurasoak banandu egin ziren. Heziketa zorrotza eta larderiatsua izan zuen, eta berak onartu egin zuen zorroztasun hori, harik eta gustuko ez zuen egoera horri aurre egiteko aukera izan zuen arte. Eskolan bertan egin zituen lehen poesia-lanak, Victor Hugoren eta Parnasoko poeten eragina agertzen dutenak. Hamasei urte zituela, hiru aldiz ihes egin zuen etxetik.
1870. urtean, Napoleon III.ak abdikatu zuenean eta Bigarren Inperioa nagusitu zenean, etxetik ihes egin zuen, eta Parisko Komunaren abentura herritarra eta anarkista bizitzera joan zen. Une erabakigarria izan zen hura Rimbauden bizitzan. Hala ere, ez da gauza segurua Parisa iritsi zenik. Garai hartan hasi zuen Rimbaudek alderrai-bizimodua. Bizimodu haren bidez, Europako gaitzetik ihes egin nahi zuen nola edo hala Rimbaudek, eta beste alde batetik, bere burua bilatu nahi zuen.
Rimbaudek Le bateau ivre (Itsasontzi mozkorra) amaitu zuenean, Verlaineri bidali zion hark azter zezan. Verlainek lan hura irakurri zuenean, poesia berriaren oinarrizko testu bat zela iruditu zitzaion, eta Parisa joan zedin eskatu zion Rimbaudi. Maisuaren oniritziarekin, Parisko literatura giro bohemioa ezagutu zuen, jendea liluratzen zuela bere jenio poetikoagatik eta erlijioarekiko, gizartearekiko edota familiarekiko erakusten zuen erabateko ukoagatik. Rimbauden arabera, sentiberatasuna zorroztea da poetaren eginbidea, eta, horretarako, era guztietako bizikizunak erabili behar ditu, gero inolako kontrolik gabe biak adierazteko.
Rimbaud eta Verlainen artean harreman estua sortu zen, eta 1872-1873 bitartean elkarrekin egon ziren. Verlaine ezkondu berria zen, baina Rimbaudek bere bizitza eragabean berekin eramatea lortu zuen. Rimbaudek hamazazpi urte zituen Verlaine ezagutu zuenean, eta berehala kutsatu zizkion Verlaineri bere izaeran nabarmen ziren ezinegona eta ezegonkortasuna. Verlainek nahiago izan zuen adiskidea emaztea baino, eta Rimbaudekin ihes egin zuen Belgikara, Ingalaterrara eta, ondoren, Belgikara berriz. Verlainek, frenesi hartan, estetikaren alorrean bere burua justifikatzea beste asmorik ez zuen. Rimbaud, aldiz, bere buruari kalte egiten ari zitzaion oharkabean. Rimbaudentzat edozein lotura-mota traba bat zen; eta hori gertatu zitzaion Verlaine adiskidearekin. Verlainek, berriz, ikusirik lagunak ondotik baztertzen zuela, tiro egin zion. Rimbaudek zauriak izan zituen, eta Verlaine espetxeratu egin zuten.
Rimbaud berehala osatu zen, eta Une saison en enfer (1873, Urtaro bat infernuan) idatzi zuen. Lan autobiografikoa da hori, aldez behintzat. Gizarte amoral berria eta poesia ez konbentzionala sortzeko ahalegin guztien porrota aitortzen zuen obra horretan. Urte horretan bertan hasi zen Illuminations idazten, eta 1876. urtea arte jardun zuen lan hori osatzen. Azkenik, 1886an Verlainek argitaratu zion bilduma.
Europatik kanpora zegoela hasi zen Rimbauden ospea hedatzen eta Verlaini esker hazi zen, batez ere, haren entzutea. Poeta-belaunaldi berrien artean aipagarrienetakotzat hartzen zuen Verlainek Rimbaud Poeta madarikatuak lanean. Hala ere, Rimbaud ez zen etxera itzuli ospe horrek bultzatuta, eritasun larri baten ondorioz baizik. Belauneko tumore batek jota, 1891ko ekainean Frantziara itzulirik, Marseillako erietxe batean hil zen.
Rimbauden lanen bilduma hil ondoren argitaratu zen: Oeuvres (1898, Obrak). Bilduma hura osatzen zuten lanak hauek ziren: Lehenengo poesiak, Eranskinak, Iluminazioak, Denboraldi bat infernuan. Geroago erantsi ziren Eskutitzak eta Zirriborroak.
Rimbauden idazgintza
Rimbaudek poesia asko idatzi ez bazituen ere, idatzi zituenak nahikoa izan ziren Baudelairerekin hasi eta sinbolismoa arteko bidea egiteko. Hainbat tesi osatu zituen poeta igarlearen gaiari buruzkoak, eta beste edozein poeta dekadentek baino argiago adierazi zuen, gainera, bere ikuspegia: haren iritziz, poeta igarleak gauza dira "zentzu guztien nahasmenduaren bidez" ezezaguna denaren ikuspegia osatzeko. Rimbaudek Europaren gutxiespena erakusten zuen bai bere artean bai bere bizitzan. Rimbauden bizitza bere buruaren gutxiespenaren bilaketa zen. Ez zituen bere lanak argitaratu nahi izan, baina, azkenean, Denboraldi bat infernuan kaleratu zuen. Lan hau hezikaitzaren liburua da zalantzarik gabe, baina, aldi berean, ordu arte inork aztertu ez bezala aztertzen du nerabezaroa. Verlaineren iritziz, "autobiografia psikologiko miresgarria" izan zen Denboraldi bat infernuan. Hala eta guztiz ere, argitaratu eta gero hura desagerrarazten saiatu zen. Rimbaud krisi nihilistaren interprete poetiko handienetako bat izan zen, eta krisi garaiko egile askorena bezala, anbiguotasuna da haren ezaugarri nagusietako bat.
Illuminations bildumaren izenburua ez zuen Rimbaudek berak aukeratu, ez baita inon aurkitu izenburu hori duen Rimbauden idatzirik. Verlainek behin baino gehiagotan erabili zuen izenburu hori Rimbauden lanak izendatzeko. Lan hori osatzen duten berrogeita lau poemak hitz lauz idatziak dira, eta harrigarriak dira edertasunagatik. Horietako poema batzuk sail modukoetan bildu zituen Rimbaudek, eta beste batzuek, berriz, idazlearengana bat-batean iritsi ziren meteoritoak dirudite. Poema horietan barruko unibertsoaren osagaiak ezagutarazten dizkio irakurleari.
Rimbaud, poeta bikaina izateaz gainera, mito bat izan zen literaturaren historian, Lord Byronen, Victor Hugoren edo Gustave Flauberten mailako mitoa. Ezaugarri hori ez da, hala ere, zoriaren ondorio, Rimbauden poesiaren ezaugarri nagusietako baten ondorio baizik. Egile sinbolista gehienentzat, bizitzak ez zuen garrantzi handirik, eta idazkera zen haientzat benetako existentzia bakarra. Rimbaudek, aldiz, oso bestelako iritziak zituen. Harentzat poesia bizitza aldatzeko ("changer la vie") bidea zen, eta poesia zen, hain zuzen, Rimbauden obsesioetako bat.
Hil ondoren zabaldu zen Rimbauden omena. Haren obra laburra barne mundu misteriotsua adierazteko saiakera ausartenetakoa eta berritzaileenetakoa izan zen literaturaren historian, nahiz eta obraren esanahiaren interpretazio guztiz desberdinak egin diren. Eragin handia izan du poesia modernoan.
Zarama Birziklatua
Zarama Birziklatua Zarama 1977tik 1994 jardunean egondako euskal punk-rock taldearen itzulerako bira da, 14 urteko etenaldiaren ondoren. Taldea osatzen zituztenak daude Txus gitarra-jotzailea izan ezik, Sevillan bizi baita.
2009ko otsailean taldearen itzulera iragarri zuten eta 2009ko apirilaren 18an Zarama Birziklatua birari hasiera eman zioten Bermeoko Kafe Antzokian.
Santurtziko eta Bilboko jaietan ere jo zuten.
Bira honetan grabaturiko abestiekin Zarama Zuzen! diska kaleratu zuen taldeak.
III. Euskal Herria Txapela 2018-2019
'''III. Euskal Herria Txapela 2018-2019''' Euskal Herria Txapela futbol txapelketaren hirugarren ekitaldia izan zen. Finala abuztuaren 12an jokatu zen eta Eibar KE izan zen txapelduna.
Gephyrocharax martae
Gephyrocharax martae Gephyrocharax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Zibersexu
Zibersexua sexu birtualeko modu bat da, non sare informatiko baten bidez konektatutako bi pertsonak edo gehiagok sexu-esperientzia bat deskribatzen duten mezu esplizituak bidaltzen dituzten. Rol-joko mota honetan, parte-hartzaileek sexu-harremanak izaten ari diren itxurak egiten dituzte, beren ekintzak deskribatzen dituzte eta gainerako parte-hartzaileen mezuei erantzuten diete, beren desio eta fantasia sexual ak pizteko. Sexu birtual eko topaketa baten kalitatea, normalean, parte-hartzaileek beren kideen buruan irudi bizia gogoratzeko duten gaitasunaren araberakoa da. Halaber, funtsezkoak dira irudimena eta sinesgaiztasuna etetea (kontraesanen aurrean). Zibersexua bi pertsonen artean egin daiteke eremu intimo eta pribatuaren barruan, ziberespazioaren barruko leku ireki batean bezala. Sexu-langile birtual baten (teleoperadorea edo eredu erotikoa) eta zerbitzua ordaintzen duen bezero baten artean helburu komertziala egon daiteke edo ez.
Positiboak
Zibersexuak sexu-desira batzuk asebete ditzakeenez, haurdun geratzeko edo sexu-transmisiozko gaixotasunak (STG) harrapatzeko arriskurik gabe, pentsamendu eta sentimendu sexualekin esperimentatzeko modu segurutzat har daiteke jendearentzat. Era berean, gaixotasun kronikoak (adibidez, hiesa) dituzten pertsonek sexu-gogobetetasuna lortzeko modu segurua aurkitu dezakete sexu birtualean, bikotekidea arriskuan jarri gabe. Honako hau ere praktikan jarri daiteke bikoteak bata bestearengatik urrun badaude eta elkartu ezin badira sexua fisikoki praktikan jartzeko.
Huescako katedrala
Santa Maria katedrala edo Jaunaren Antzaldatze eliza santu katedrala (Catedral de Santa María edo Santa Iglesia Catedral de la Transfiguración del Señor) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huesca hiriko katedrala da. gotiko estiloan 1294-XVI. mendea bitartean eraiki zen.
Kii probintzia
Kii probintzia, formalki Kii no kuni (japonieraz 紀伊国) edo Kishu (紀州 kishū) idatzia, Japoniako antzinako probintzia bat zen, Honshu uhartean, gaur egungo Wakayama prefektura eta Mie prefekturaren hegoaldeko zatia hartzen zituena. Kii penintsulak, bere izena, probintzia honetatik hartu zuen.
Zibersexu
Negatiboak
Etorkizunean zibersexua egin duen pertsonak zure gorputzaren irudi konprometigarriak baditu, xantaia emozionalera jo dezake, eta pertsona bere buruaz beste egitera eraman. Zibersexua egiteko aplikazio guztiek erabil ditzakete transmititzen diren irudiak eta pedofiloen eskuetara irits daitezke.
Denton (Ipar Carolina)
Denton Ipar Carolinako herri bat da. Davidson konderrian kokatua dago. 2010ean 1,636 biztanle zituen, 5.13 kilometro koadrotan banatuta.
Matematika Zientzien Courant Institutua
Matematika Zientzien Courant Institutua (ingelesez: Courant Institute of Mathematical Sciences) New Yorkeko Unibertsitateko (NYU) dibisio independentea da Arteen eta Zientzien Fakultatean, eta konputazioaren eta matematikaren zientzietako ikerke Zientzien Akademia Nazionalekobta- eta prestakuntza-zentro aurreratua da. 1936tik 1972ra unibertsitateko horretako ikaslea izan zen Richard Courant irakaslearen izena du.
Institutua munduko eskola entzutetsuenetakoa eta aurreratuenetakoa da matematika-zientzietan. Hainbat arlotan egindako ikerketa zabalagatik ere ezaguna da, hala nola deribatu partzialetan egindako ekuazioengatik, probabilitatean eta geometrian, baita diziplina arteko zenbait arlotan egindako ekarpenengatik ere, hala nola, biologia konputazionalean eta neurozientzia konputazionalean. Institutua Estatu Batuetako matematika aplikatuen arloko ikerketa-zentro onena da.
Sousafoi
Sousafoia helikoiaren antzeko tuba-mota da, pabiloia jotzailearen buruaren gainetik aurrealdera bihurtuta daukana. Banda militarretan eta fanfarreetan erabiltzen da batez ere.
John Philip Sousa martxa-konpositore eta banda zuzendariaren izena du. Sousafoia 1890eko hamarkadan garatu zuen J.W. Pepperrek, Sousak hala eskatuta. Sousak ez zegoen pozik garai hartan Marineen bandan erabilitako tubekin.
Wireless Application Protocol
WAP (Wireless Application Protocol), haririk gabeko komunikazioak erabiltzen dituzten aplikazioetarako estandar irekia da, adibidez, telefono mugikor batetik Internet sarbidea izateko.
Iñaki Gabilondo
Iñaki Gabilondo Pujol (Donostia, 1942ko urriaren 19a) gipuzkoar kazetari, irrati esatari eta telebista aurkezlea da.
Wireless Application Protocol
Posta elektronikoari, berri-taldeei eta beste batzuei sarbidea izateko ere balio du, komunikazio protokolo multzo normalizatua eta aplikazio ingurune estandarra baita.
Iñaki Gabilondo
Bizitza
Nafarroako Unibertsitatean ikasi ondoren, kazetari 1963an hasi zen, Donostiako Radio Popularrean (COPE enpresakoa), harik eta 1969an, Radio San Sebastiángo (SER enpresakoa) zuzendaria izendatu zuten arte. 1960ko hamarkada hartan bertan, Argia aldizkariko zuzendari formala izan zen (praktikan, ez zen zuzendaria), hedabide bateko zuzendari izateko kazetari titulua behar baitzen ezinbestean. 1971n, SER irrati kateko Sevillako albiste arloa zuzentzen hasi zen. 1978an, Estatu osorako Hora 25 irratsaioa zuzendu eta aurkeztu zuen.
Wireless Application Protocol
Zerikusia duten beste teknologiak
I-mode WAP bezalako helburuekin sortutako aplikazio ingurunea da, Japonian, bere sorterrian, arrakasta handia izan duelarik.
Iñaki Gabilondo
Bizitza
Horren ostean, TVE Espainiako telebista publikoko teleberriak zuzendu zituen. Kameren aurreko lehen agerraldia Antonio Tejeroren Estatu kolpeko gauean izan zen, 1981eko otsailaren 23an.
Wireless Application Protocol
Zerikusia duten beste teknologiak
J2ME (Java2 MicroEdition) teknologia osagarria da. Ahalmen gutxiko gailetarako berezi diseinatutako java plataforma da.
Iñaki Gabilondo
Bizitza
TVE utzi ostean, Radio Televisión 16 zuzendu zuen, baina berehala SER irratira bueltatu zen. Hor, saio ezberdinak aurkeztu zituen, baina Hoy por hoy izenekoa zen ospea emango ziona. 1986an hasita, Espainiako irratsaiorik entzunena bilakatu zuen. Arrakastarekin batera, polemika ere etorri zitzaion, batez ere azken urteetan. Izan ere, Jose Maria Aznarrek, Espainiako presidenteak, haren bigarren agintaldian Iñaki Gabilondoren saioan agertzeari uko egin zion. Madrilgo 2004ko martxoaren 11ko atentatuak zirela eta, Espainiako eskuinak informazioa manipulatzea leporatzen dio SER irratiari eta Gabilondori, nahiz eta honek asteburu horretan lan egin ez. Cuatro telebista katean gaueko teleberria aurkezten egon zen eta 2010 urtean CNN+ albiste telebista katera pasa zen.
Shetlandak
Shetlandak edo Shetland uharteak (ingelesez eta Shetland Islands; Ȝetland edo Hjaltland; Antzineko gaeleraz Innse C[h]ait eta gaur egungo Sealtainn) Ipar Itsasoan daude kokatuta, Eskozia eta Norvegiaren artean. Administratiboki, eskualde eskoziarra da 1472ko otsailaren 20tik. Hjaltland izen zaharra zen.
1466 km2-ko azalera dauka eta 2012ko erroldaren arabera 23.210 biztanle ditu. Uhartedi honek Lerwick du hiriburu eta burgu bakar.
Historia
Hurrengo mendeetan merkataritza nabarmen bultzatu zen, itsasbideen pausaleku bihurtu baitzen ingeles, alemaniar eta eskandinaviarrentzat. XVIII. mendean Napoleondar Gerretan borrokatzeko Royal Navy itsas armada britainiarrak 3.000 shetlandar hartu zituen baina oso gutxi itzuli ziren. 1861 eta 1881 artean 8.000 pertsonak emigratu ere egin zuten eta XIX. mende bukaerarako uhartediaren %90a 32 pertsonen esku zegoen. 1880an arrantzaren industriak bultzada ekonomiko berria eman zien uharteei.
Lehen Mundu Gerran ere Shetlandek paper garrantzitsua jokatu zuten. Gurutzatuen 10. eskuadroiak bertan hartu zuen egoitza eta 1917an 4.500 itsasontzi atera ziren Lerwicketik konboien eskolta lanak egiteko. Bigarren Mundu Gerran ere antzeko lanak egin zituen, oraingoan Norvegiarren flota izan zen bertan.
XX. mendearen bukaeran petrolioa aurkitu zen bertako uretan, Europako erreserba handienetakoa gainera. Independentzia mugimendu txiki bat abiatu da honen harira.
Herri nagusiak
Lerwick da herri bakarra, gainontzekoak herrixkak dira.
Uharte populatuak
Shetlandeko lurraldea 100 uharte osatzen dute, horietatik 15 baino ez daude populaturik.
Euskal Herriko Gay-Les Askapen Mugimendua
Euskal Herriko Gay-Les Askapen Mugimendua edo EHGAM, Euskal Herriko gay eta lesbianen mugimendua da.
Sorrera
1977 ko urtarrilean sortu bazen ere, 1983ko otsailaren 27ra arte ez zuten legeztatu. Euskal Herriko LGBT lehen elkartea izan zen, eta gaur egun lanean dirau.
Antonio Kintana eta Imanol Alvarez izan ziren sortzaile nagusiak.
Helburuak
Homosexualitate aren askapena du helburu, eta sexu askapenaren prozesu orokorrean kokatzen da.
Helburu nagusiak ondorengoak dira:
Aldizkaria
1977an Gay Hotsa izeneko aldizkaria argitaratzen hasi zen.
Lilongwe
Lilongwe Malawiko hiriburua (1975 urtetik) eta azken erroldaren arabera hiririk populatuena da, Blantyre hiriaren aurretik. Herrialdeko erdialdean kokatuta dago.
2008an 866.272 biztanle zituen.
Bi auzo nagusik osatzen dute: hiri zaharra batetik eta hortik 5 kilometrora dagoen Capital Hill auzo berria (han daude gobernuaren egoitzak eta enbaxadak). Aireportua eta burdinbidea ditu. Hiriaren iparraldean industria auzoa dago: janari industria, tabakogintza eta ehungintza.
Herri eta hiri senidetuak
Lilongwe ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
TKE Ligako 2007ko denboraldia
2007ko TKE Ligakoa San Miguel Ligaren bosgarren denboraldia zen.
Nanningeko metroa
Nanningeko metro arina (txineraz: 南宁轨道交通), Txinako Herri Errepublikako Guangxi eskualde autonomoko Nanning hirian eraikiko den garraiobidea da.
TKE Ligako 2007ko denboraldia
Jaitsiera/Igoera play-offa
Play-offa egin ondoren, Mecosek maila galdu zuen, Arkotek mantendu eta Tiran igo zen.
Nanningeko metroa
Plangintza
Metroa eraikitzeko lehen plangintza 2007an aurkeztu zen. Guztira bost linea eta 160 kilometro eraikitzeko asmoa erakutsi zuen Nanningeko gobernuak. Dena den urtebete beranduago, proiektua handitu eta zazpi linea eta 210 kilometro eraikiko zutela esan zuten, Txinak azpiegiturak eraikitzeko bideratutako diruari esker.
Artigamin
Artigamin Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Artiguemy udalerrian erroldatutako biztanleak 75 ziren. Familiak 33 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 18 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 7 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 39 etxebizitza zeuden, 33 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 5 hutsik zeuden. 35 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 33 etxebizitza nagusietatik 31 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 8 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 19 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 48 ziren, horien artean 35 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 35 pertsona aktiboetatik 33 lanean zeuden (15 gizon eta 18 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden eta 2 ikasten zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Artiguemy udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 90 hektarea erabiltzen.
Poinson-lès-Nogent
Poinson-lès-Nogent Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Poinson-lès-Nogent udalerrian erroldatutako biztanleak 147 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 67 etxebizitza zeuden, 58 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 65 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 58 etxebizitza nagusietatik 54 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 7 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 91 ziren, horien artean 68 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 68 pertsona aktiboetatik 63 lanean zeuden (36 gizon eta 27 emakume) eta 5 langabezian zeuden (4 gizon eta 1 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Poinson-lès-Nogent udalerrian 63 unitate fiskal zeuden, 149,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.772 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak igeltseroa ziren.
2000. urtean Poinson-lès-Nogent udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eukarioto
Eukariotoak zelula nukleoa eta beste organulu batzuk zelula mintzaz inguratuta duten izaki bizidunak dira. Eukariotoak Eukarya domeinuaren parte dira, eta zelulabakar edo zelulaniztunak izan daitezke. Zelula eukariotoa prokariototik (hau da, bakterioak eta arkeobakterioak) bereizten duen ezaugarria organuluak mintzaz babestuak egotea da, bereziki nukleoa. Nukleo horretan material genetikoa biltzen da, gaineztadura nuklearrren babesean. Nukleoa izateak ematen die eukariotoei euren izena, antzinako grezierako εὖ (eu, "ondo" edo "benetakoa") eta κάρυον (karyon, "muin", "hazi" edo "mami"). Gaineztadura edo mintzaz babestutako beste organulo batzuk ere badituzte zelula eukariotoek, adibidez mitokrondrioak eta Golgi aparatua. Gainera, landare eta algek kloroplastoak ere badituzte. Arkeobakterio eta bakterioek ez bezala, eukariotoak elkartu eta izaki zelulaniztunak sor ditzakete, ehun eta zelula mota ezberdinekin.
Unbo
Unboa, ezkutuaren erdian jartzen den, forma biribila, ganbila edo konikoa duen material gogorreko, edo egurrezko pieza bat da, konkor baten antzekoa, ezkutua bera babesteko. Unboak metal lodiz eginda egon ohi dira, baina zurez eginda ere egon daitezke.
Eukarioto
Eukarya domeinuaren barruan Protista, Fungi (onddoak), Plantae (landareak) eta Animalia (animaliak) izeneko erreinuak daude. Eukariotoak asexualki ugal daitezke mitosiaren bidez, edo sexualki, meiosi eta gameto fusioaren bidez. Mitosian, zelula zatitzen da eta genetikoki identikoak diren beste bi zelula sortzen ditu. Meiosian, DNAren erreplikazioa bi aldiz egiten du zelula zatiketa, lau zelula haploide sortuz. Zelula hauek sexuaren bidez elkartzen dira, eta gameto izena dute. Gameto bakoitzak kromosoma multzo bakarra du, meiosiaren birkonbinazioan zehar sortutakoak.
Unbo
Funtzioa
Hasieran, ezkutu biribilen erdigunean jaurtigarriak desbideratzeko diseinatu ziren, baina armarriaren heltzea muntatzeko oinarria ere eman zuten. Erasotzeko ere erabili izan zen; erromatar legioek, adibidez, beren unboekin bultzatzen zuten, bidea irekitzeko, horrela, ezpataz edo gladioz (ezpata txikia) eraso egin ahal izateko. Geroko mendeetan eta gorputz luzea zuten ezkutuak ohikoagoak egin zirenean, unboak bere erabilgarritasuna galdu eta apaingarri bihurtu zen.
Eukarioto
Eukariotoak monofiletikoak direla ematen du, hau da, jatorri bera duten izakiz osatutako domeinua da. Hiru domeinu sistemako domeinuetako bat da, baina beste biek ez dute goian aipatutako jokamoldea. Eukariotoak izaki bizidun guztien multzoaren zati txiki bat baino ez dira.
Unbo
Fabrikazioa
Aurrenak historiaurreko Brontze Aroan aurkitu izan dira. Erdi Aroan, armagileek burdinazko edo altzairuz egiten zituzten. Armagilea orri lau eta nahiko mehe batekin hasten zen, metala katilu batean hondoratuz. Gero, katilu forma zuen meta horren azala leundu eta azken ukituak ematen zizkion.
Eukarioto
Egitura
Zelula eukariotiko gehienak mikroskopikoak badira ere, prokariotikoak baino askoz handiagoak dira: tipikoki hamar aldiz handiagoak luzeraz, eta gutxienez mila aldiz handiagoak bolumenari dagokionez. Badirudi tamaina maximoa elikagaien eta oxigenoaren difusio-tasak mugatzen duela. Tamainarekin batera noski osagai-kopurua ere oso altua da: zelula eukariotiko batean 10.000-20.000 proteina desberdin egon daitezke, eta proteinen kopuru osoa 10.000 milioi inguruko izan daiteke.
Egiturari dagokionez, zelula eukariotiko guztietan bi konpartimentu bereizten dira: zelula nukleoa eta zitoplasma. Zitoplasma gehienetan nukleoa baino handiagoa eta oso ondo antolatuta dago: hemen hainbat organulu eta egitura ezberdin bereizten dira eta prozesu anitz burutzen dira. Organulu zitoplasmatikoak mintz batez mugatutako barrunbeak dira, bakoitzak bere osagai espezifikoekin. Organulu bakoitzean funtzio konkretu bat (edo batzuk) burutzen da: zelula lantegi bat izango balitz organuluak funtzio edo prozesu ezpezifikoetaz arduratzen diren atalak izango lirateke.
Unbo
Garrantzia arkeologian
Hasierako ezkutuak egurrez edo larruz estalitako egurrezko armazoi batez egiten ohi ziren, eta unboa partetik gogorrena izan zitekeen. Material galkorrez egiten zituzten garai eta gizarteen aztarnetan, ohikoa da unboa besterik ez aurkitzea, babesten zuen ezkutuaren hondar bakarra.
Eukarioto
Organuluak
thumb|400px|Zelula eukariotiko baten irudikapena (1) [[Nukleolo
(2) Nukleoa
(3) Erribosomak (puntutxoak)
(4) Besikula
(5) Erretikulu endoplasmatiko bikortsua
(6) Golgiren aparatua
(7) Zitoeskeletoa
(8) Erretikulu endoplasmatikoa laua
(9) Mitokondrioa
(10) Bakuoloa
(11) Zitoplasma
(13) Zentrioloak bere zentrosomarekin]] Animali zelula batean, organulu zitoplasmatikoek zelularen bolumenaren %50 inguru okupatzen dute. Orokorrean antzeko funtzioak betetzen dituzte zelula mota guztietan baina organulu bakoitzaren kopurua eta zenbait ezaugarri desberdinak dira zelula-motaren arabera. Organuluen garrantziaz ohartzeko kontuan hartu behar dugu organuluen mintzen azalera mintz plasmatikoarena baino 20 aldiz handiagoa izan daitekeela.
Erretikulu endoplasmatikoa
Erretikulu endoplasmatikoa (EE) bere izenak adierazten duen moduan sare konplexu bat da hodiz eta sakuluz osatua. Labirinto itxura duen organulu honen mintzak zelularen mintz guztien erdia izan daiteke. Zentro biosintetiko bat da: hemen lipido zelular gehienak eta proteina asko sintetizatu eta modifikatzen dira.
Golgiren aparatua
Multzoka agertzen diren zisterna zapalez osatuta dago. Hemen erretikulu endoplasmatikotik datozen produktuen biosintesiak jarraitzen du eta gainera produktu horien sailkapena burutzen da zelularen hemuga desberdinetara bidaltzeko.
Lisosomak
Liseri-entzimak gordetzen dituzten poltsak dira. Organulu hauetan molekula eta egitura anitz apurtzen dira; bai endozitosiaren bidez sartzen direnak, bai barneko osagaiak, eliminatuak izan behar direnak.
Endosomak
Endozitaturiko molekulak lisosometara iritsi baino lehen beste barrunbeetatik pasatzen dira, hauek endosomak ditugu: hemen kanpotik datozen produktuak sailkatzen dira.
Peroxisomak
Entzimak gordetzen dituzten poltsak dira non hainbat erreakzio oxidatibo burutzen diren.
Zitosola
Zitoplasmatik organuluak eliminatzen baditugu geratzen den barrunbeari (eta hor dauden osagaiei) zitosola deitzen diogu. Zitosola askotan zelularen barrunberik handiena da: zelularen bolumenaren erdia baino gehiago hartzen du. Hemen zelularentzat funtsezkoak diren prozesu asko etengabe gertatzen ari dira.
Hasteko esan behar dugu zelularen proteina guztien sintesia zitosolean hasten dela. Hori dela eta erribosomak, itzulpenaz arduratzen diren egiturak zitosolean daude. Animalia zelula batean 10 milioi erribosoma egon daitezke, hauetariko batzuk aske daude eta beste batzuk EE-aren mintzei itsatsita. Gainera proteinen degradazioa ere hemen gertatzen da. Prozesu honetaz arduratzen diren egiturak proteasomak deritze; hauek, erribosomak bezala, elkarte makromolekularrak dira.
Bestalde zitosolean sintesi eta degradazio-erreakzio asko gertatzen ari dira etengabe eta aldiberean. Degradazioa batez ere energia lortzeko (ATP molekuletan metatzen dena) eta sintesia (aminoazido, nukleotido eta gantz azidoen biosintesia), makromolekulen monomeroak sortzeko. Dakigun bezala bide metabolikoak ez dira independenteak, gurutzatzen dira. Erreakzio hauen artean garrantzi berezia dauka glukolisiak: ATP lortzeko bide kataboliko non glukosaren degradazioa gertatzen den. Bestalde zitosola erregaien metalekua da. Zelulak erregaiak behar ditu energia sortzeko. Erregaiak disoluzioan dauden molekula txikiak izan daitezke, glukosa, alegia; baina erregaien erreserbak batez ere egitura ez-solugarrien moduan metatzen dira. Horrelako moduan energia-kopuru handia oso bolumen txikian metatzea lortzen da.
Erreserba-egitura garrantzitsuenak bi dira:
Zitoeskeletoa
Hasieran ur disoluzioa bat besterik ez zela pentsatu zen; zehazki, ia likidoa den gel moduko disoluzio bat. Disoluzio honetan makromolekulak eta molekula txikiak disolbaturik zeuden. Gaur egun badakigu zitosola oso ondo antolatuta dagoela: sare konplexu bat osatzen duten zuntzez zeharkaturik dago; sare hau zitoeskeletoa da. Zitoeskeletoa beraz, zitosolaren funtsezko osagaia da: zitoeskeletoari esker zitosoleko osagaiak eta barrunbe honetan gertatzen diren erreakzio eta prozesuak espazialki antolatuta daude, hau da, kokapen espezifikoetan agertzen dira. Gainera itxura ematen dio zelulari, mugimendu zelularrez arduratzen da eta funtsezkoa da zatiketa zelularra burutzeko. Zitoeskeletoa firu proteiko ezberdinez osatuta dago; zehazki hiru firu-mota daude:
Garraio mekanismoak
Zelula eukariotoaren barrunbeak (zelula nukleoa, organulu zitoplasmatikoak eta zitosola) independenteak badira ere, ez dira egitura isolaturik; haien artean ordea elkartrukeak gertatzen ari dira etengabe. Hau ulertzeko kontuan hartu behar dugu barrunbe bakoitzaren osagaiak ez direla sortzen barrunbean bertan, alderantziz, askotan beste lekutan sintetizatzen dira; horregatik mekanismo espezifikoak beharrezkoak dira emandako helmuga batetara heltzeko.