cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Under the Silver Lake
Argumentua
AEB, Los Angeles, bere urbanizazio prototipoko apartamentuan, Samek (Andrew Garﬁeld) bizimodu guztiz aspergarria darama. Ez du bere errutinatik ateratzen duen bizipen kitzigarraririk, egun batez Sarah (Riley Keough) bizilagun berri sexy eta misteriotsua agertzen den arte, ondoren desagertzeko. Ta halere Sami bitxikeria gehiago jazoko zaizkio, auzoan txakur hiltzaile bat aske baidabil...
Slepotice
Slepotice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 433 biztanle ditu eta 7,43 kilometro koadroko azalera. Pardubiceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1255 urtean egin zen.
Slezské Pavlovice
Slezské Pavlovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 218 biztanle ditu eta 6,63 kilometro koadroko azalera. Bruntálgo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1261 urtean egin zen.
Kasota (Minnesota)
Kasota Minnesotako hiri bat da. Le Sueur konderrian kokatua dago. 2010ean 675 biztanle zituen, 2.6 kilometro koadrotan banatuta.
Ctenodactylus
Ctenodactylus Ctenodactylidae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Saint Martin
Saint Martin edo Saint-Martin, Karibe itsasoan dagoen Frantziako itsasoz haraindiko kolektibitatea da. 2007ko otsailaren 22an gaur egungo itsasoz haraindiko kolektibitatearen statusa lortu zuen, Guadalupetik bananduta. Kolektibitatea San Martin uhartearen iparraldeko aldeak eta gertuko uhartetxoek osatzen dute. San Martin uhartearen hegoaldeko aldeak Sint Maarten du izena eta Holandarren Antilletako bat da.
Historia
Saint Martin uhartean karibeak eta arawakak bizi ziren. Frantziak uhartea okupatu zuen 1626 inguru, espainiarrak kanporatu eta 1648 Herbehereetako koroarekin ituna sinatu zuen uhartea banatzeko.
2003ko abenduaren 6an bertako biztanleak Guadalupetik independentzia bozkatu zuten eta 2007ko otsailaren 22an itsasoz haraindiko kolektibitatearen statusa lortu zuten.
Geografia
San Martin uhartea menditsua da oso, iparraldeko aldiaren mendixka nagusiak honako hauek dira: Paradis mendigaina (424 m), Careta mendia (401 m), Flagstaff (390 m), Frantzia mendia (387 m), Akordioetako mendia (322 m), Marigot mendixka (307 m) eta O'Reilly mendia. Mendien artean, haranak daude nagusiak Colombier (sakonena), Caréta, Grand-Fond, Moho, Petit-Fond, Jones-Gut eta Lotterie izaki eta ordokiak: Bellevue, La Savanne, Concordia edo Quartier d'Orléans.
Kolektibitaren barruan Tintamarre eta Pinel uhartetxoak ere daude eta penintsula txiki bi ditu: Bluffeko muturra eta Néttlé.
Herri nagusiak, Marigot hiriburuaz gain, Grand-Case, Rambaud, Colombier, Cul-de-sac eta Quartier d'Orléans dira.
Politika
Administratiboki, Saint Martin Frantziako commune zen Guadalupeko itsasoz haraindiko eskualdearen barruan, baina 2007an itsasoz haraindiko kolektibitate independente bihurtu zen.
Saint Martin Europar Batasunaren barruan dago, hori dela eta, euroa da txanpon ofiziala (nahiz eta estatubatuar dolarra ere onartzen da).
Lurraldeko biltzarrerako (frantsesez: Conseil territorial) lehenengo hauteskundeak 2007ko uztailaren 15ean egin ziren eta Louis-Constant Fleming presidente bihurtu zen.
Demografia
Uhartearen frantziar aldeak 53,20 km² azalera du eta 2004ko urrian 33.102 biztanle zituen.
Antoine-Laurent de Jussieu
Antoine-Laurent de Jussieu (Lyon, - Paris, ) frantziar ikertzailea izan zen. Bernard de Jussieuren iloba zen. Erregearen lorategiko irakaslea eta Parisko Botanikako Museoko zuzendaria izan zen. Landareak sailkatzeko metodo bat aurkeztu zuen (Genera plantarum secundum ordines naturales disposita, 1788). Haren seme Adrianek (Paris, 1797 - 1853) Cours élementaire de botanique liburua (1842-1844) idatzi zuen, hizkuntza askotara itzuli zena.
Agorreta
Agorreta Esteribar udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.
Bertako biztanleak agorretarrak dira.
Izena
Agorreta toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Geografia
Agorreta Esteriberran dago.
Ingurune naturala eta klima
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.
Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.
Estazio meteorologikoak
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Zubiriko estazioa da Agorretarako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.
Historia
Esteribarreko herrietako bat izan zen, zeinaren erregealdiko lepokoak, hau da, bilauak, zuzenean Antso VI.a Jakitunaren mende baitzeuden. Horrek egokitu egin zuen urteko petxa (1192), 6 soldatatan eta etxe bakoitzeko beste hainbeste olo-lapurretatan. Tasa horren arabera, ia mende bat geroago (1280) 12 nekazari-familia zeuden bertan.
Demografia
biztanle zituen Agorretak.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.
Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.
Agorretako azpieuskalkia esteribarrera da, eta, zehazki, Erdiesteribartar aldaera. 2007ko udazkenean, euskaldun behintzat gabeak baziren ibarran.
Euskararen Foru Legea
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.
1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala Esteribar da.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Rathowen
Rathowen (Ráth Eoghain) Irlandako udalerri bat da, Westmeath konderrian dagoena.
Robert Castel
Robert Castel (1933ko martxoaren 27a – 2013ko martxoaren 12a) frantses soziologoa izan zen eta ikertzaile gisa aritu zen École des hautes études en sciences sociales delako eskolan.
Ornithion semiflavum
Ornithion semiflavum Ornithion generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Zoe Saldana
Zoe Yadira Saldaña Nazario (Passaic, 1978ko ekainaren 19a), Zoe Saldana edo Zoë Saldaña izenez ezaguna, estatubatuar aktorea da. Queensen hezia, Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl, Star Trek eta Avatar bezlaako filmetan agertu ondoren, ospetsu bilakatu zen.
Chirnogi
Chirnogi Errumaniako udalerri bat da, Călărași konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Kasson (Minnesota)
Kasson Minnesotako hiri bat da. Dodge konderrian kokatua dago. 2010ean 5,931 biztanle zituen, 7.77 kilometro koadrotan banatuta.
Santa Barbara (musika taldea)
Santa Barbara 2016. urtean Lapurdin sorturiko pop-rock musika taldea da. Michel Harispuruk eta Patxi Martiarenak sortu zuten eta 2019an 5 abestitako diskoa atera dute.
Neoscombrops atlanticus
Neoscombrops atlanticus Neoscombrops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Acropomatidae familian.
St. Mary's konderria (Maryland)
St. Mary's konderria (St. Mary's County) Marylandko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Centreville da. 2010eko zentsuaren arabera 105,151 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
St. Mary's konderriak 19,794 kilometro koadro ditu. Horietatik 105,431 ura dira. Beste 92,509 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 53,12 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 105,151 pertsonetatik 84,374 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 3,972 dira. 14,831 beltzak edo afroamerikarrak. 339 amerikar natiboak ziren eta 64 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2,552 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 119 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2,872 pertsonek kokatzen zuten.
Dillstädt
Dillstädt Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Slezské Rudoltice
Slezské Rudoltice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 540 biztanle ditu eta 23,2 kilometro koadroko azalera. Bruntálgo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1356 urtean egin zen.
La Mancelière
La Mancelière Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Mancelière udalerrian erroldatutako biztanleak 158 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 97 etxebizitza zeuden, 61 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 97etxeak ziren. 61 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 35 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 96 ziren, horien artean 71 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 71 pertsona aktiboetatik 67 lanean zeuden (40 gizon eta 27 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
2000. urtean La Mancelière udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rieumajou
Rieumajou Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rieumajou udalerrian erroldatutako biztanleak 123 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 48 etxebizitza zeuden, 42 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 5 hutsik zeuden. 46 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 42 etxebizitza nagusietatik 30 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 31 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 76 ziren, horien artean 55 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 55 pertsona aktiboetatik 49 lanean zeuden (28 gizon eta 21 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 garraio enpresak ziren.
2000. urtean Rieumajou udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Somerset konderria (Maryland)
Geografia
Somerset konderriak 15,808 kilometro koadro ditu. Horietatik 75,273 ura dira. Beste 82,808 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,74 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 26,470 pertsonetatik 14,659 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 863 dira. 11,082 beltzak edo afroamerikarrak. 83 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 183 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 46 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 415 pertsonek kokatzen zuten.
Vassincourt
Vassincourt Frantziako udalerria da, Meuse departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vassincourt udalerrian erroldatutako biztanleak 296 ziren. Familiak 103 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 42 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 113 etxebizitza zeuden, 106 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 107 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 106 etxebizitza nagusietatik 94 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 8 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 75 etxek bost zituzten. 95 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 60 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 206 ziren, horien artean 116 aktiboak ziren eta 90 inaktiboak ziren. 116 pertsona aktiboetatik 104 lanean zeuden (62 gizon eta 42 emakume) eta 12 langabezian zeuden (4 gizon eta 8 emakume). 90 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 40 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vassincourt udalerrian 106 unitate fiskal zeuden, 278 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.644 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Vassincourt udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 535 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
OpenAI
OpenAI adimen artifizialeko (AA) ikerketa-laborategi bat da, OpenAI LP enpresak eta OpenAI Inc enpresa nagusiak (irabazi asmorik gabe) osatua. Enpresak AAren arloan ikerketak egiten ditu, AA lagunkoia sustatu eta garatzeko, gizateria osoari mesede egiteko. Sam Altman-ek Elon Musk-ek eta beste batzuek sortu zuten San Franciscon, 2015 urtearen amaieran, eta 1000 milioi dolar konprometitu ziren talderako. Musk-ek uko egin zion zuzendaritza-taldeari 2018ko otsailean, baina emaile izaten jarraitu zuen. 2019an, Microsoft eta Matthew Brown enpresek 1000 milioi dolarreko inbertsioa egin zuten OpenAI LPn. San Frantziskoko Mission Districten dagoen Pioneer eraikinean du egoitza.
Garatu dituen tresnen artean azpimarratzekoak dira GPT-3 eta ChatGPT.
Pitbull (abeslaria)
Armando Christian Pérez (Miami, AEB, 1981eko urtarrilaren 15a - ), Pitbull ezizenez ezaguna, kubatar jatorriko produktore eta abeslari estatubatuarra da. Dirty Rap- arekin hasi zen musikaren munduan. Orain Electro-House, Hip-House eta Dance-Pop- rekin aritzen da. Mundu mailan rap-kantari ezagunetako bat da, non abeslari askok berarekin abestu nahi izan dutenak.
Bizitza
Miamin jaio zen baina bere gurasoak kubatarrak dira. Bere debuta 2002an izan zen Lil Jon-en diskoan. Gero 2004an bere lehenengo diskoa grabatu zuen "M.I.A.M.I." (Money is a Major Issue). 2006an "El Mariel" albuma kaleratu zuen, disko horretan jende famatu askok parte hartu zuen, adibidez, Shakira,Fat Joe eta Bun-B. 2007-ko azaroan "The Boatlift" atera zuen eta 2009 "Rebelution". Baita ere, 2010 "Armando" diskoa kaleratu zuen, non abesti guztiak gaztelaniaz idatziak daude, bere aitaren omenez. 2011an bere bosgarren diskoa atera du "Planet Pit" non arrakasta handia izaten ari den diskoa da, NE-Yo, Marc Anthony eta abeslari gehiagoren laguntzarekin.
Jende askorekin abestu du kolaboratzaile bezala, adibidez, Jennifer Lopez, Shakira, Paulina Rubio, Enrique Iglesias...
Saint-Loup (Rodano)
Saint-Loup Frantziako udalerria da, Rodano departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Felovia
Felovia Ctenodactylidae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Saint-Loup (Rodano)
Biztanleria
2007an Saint-Loup udalerrian erroldatutako biztanleak 969 ziren. Familiak 352 ziren, horien artean 61 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 53 bakarrik bizi ziren emakumeak), 117 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 158 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 394 etxebizitza zeuden, 354 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 378 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 354 etxebizitza nagusietatik 310 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 88 etxek lau zituzten eta 237 etxek bost zituzten. 291 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 121 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 215 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Loup udalerrian 366 unitate fiskal zeuden, 1.011 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.844,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 31 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 2 zurginak, 2 iturginak, 3 argiketariak eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra supermerkatu bat zen.
2000. urtean Saint-Loup udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 629 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hizkuntza eredu
Hizkuntza-eredu bat hitzen sekuentzien gaineko probabilitate-banaketa bat da. m luzerako hitzen edozein sekuentzia emanda, hizkuntza-eredu batek probabilitate bat esleitzen dio sekuentzia osoari: Hizkuntza ereduetako probabilitateak kalkulatzeko hizkuntza bateko edo askotako testu corpusak erabiltzen dira, ikasketa edo trebakuntza deitzen den urratsean. Hizkuntzak baliozko esaldi ugari adierazteko erabil daitezkeenez hizkuntzaren modelizazioak arazo bati egin behar dio aurre: ikasketa-datuetan aurkitzen ez diren hizkuntza-sekuentzia baliozkoei probabilitate ez-nuluak esleitzea. Arazo hori gainditzeko hurbilpen desberdinak erabili dira, hala nola Markoven suposizioa aplikatzea edo neurona-sare errekurrenteak edo transformer modukoak.
Hizkuntza ereduak erabilgarriak dira hizkuntzalaritza konputazionalean problema askotarako; hizketaren ezagutza, itzulpen automatikoa, etiketatze morfosintaktikoa eta analisi sintaktikoa, karaktereen ezagutza optikoa, informazioa berreskuratzea eta beste hainbat.
Eredu motak
Teknika desberdinak erabiltzen dira. Hona hemen horietako batzuk konplexutasunaren arabera (sinpleetatik hasita):
Euskarazko hizkuntza ereduak
Euskararako entrenatu ziren hiru eredu neuronal zeuden 2022an publikoki atzigarri:
Alde nabarmena dago euskararen eta Europako gainerako hizkuntzen artean 2022an, ikerketaren heldutasunari eta hizkuntza-baliabideen inguruko prestakuntza-egoerari dagokienez. MC4 dataset eleaniztunak, adibidez, 10,401 Gb eskaintzen ditu ingeleserako, 1,613 Gb gaztelaniarako (6 aldiz gutxiago), eta 5 Gb bakarrik euskararako (2.000 aldiz gutxiago). Era berean, BERT hizkuntza-ereduaren ingeleserako jatorrizko bertsioa Google Books-en corpus bat erabiliz entrenatu zen. Corpus horrek 155.000 milioi hitz ditu Estatu Batuetako ingelesez eta 34.000 milioi hitz Britainia handiko ingelesez. Horrek esan nahi du corpus ingelesa bere euskal baliokidea (384 milioi hitz) baino ia 500 aldiz handiagoa zela 2020an. Hizkuntzen arteko alde hori hizketarako baliabideetan ere argi ikusten da. Common Voice enpresak, adibidez, 2015 baliozkotutako hizketa-ordu ematen ditu ingeleserako, 377 gaztelaniarako, eta 91 bakarrik euskararako.
Goiko adibide gutxi horietan ikusten den hizkuntzen arteko alde nabariak hizkuntza teknologian dagoen eten digital endemikoa azpimarratzen du. Hala ere, euskara bezalako baliabide gutxiko hizkuntzentzat puntu positiboa da aurrez prestatutako hizkuntza-eredu elebakarrek eta eleaniztunek nahiko emaitza onak ematen dituztela Hizkuntzaren Prozesamenduko ataza desberdinetan, baita entrenamendurako corpus askoz txikiagoak erabilita ere.
Keewatin (Minnesota)
Keewatin Minnesotako hiri bat da. Itasca konderrian kokatua dago. 2010ean 1,068 biztanle zituen, 6.37 kilometro koadrotan banatuta.
Rhinella sima
Rhinella sima Rhinella generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Rochfortbridge
Rochfortbridge (Droichead Chaisleán Loiste) Irlandako udalerri bat da, Westmeath konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 1.694 biztanle zituen.
Neoscombrops cynodon
Neoscombrops cynodon Neoscombrops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Acropomatidae familian.
Slopné
Slopné Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 590 biztanle ditu eta 9,66 kilometro koadroko azalera. Zlín barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1324 urtean egin zen.
Sloup
Sloup Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 952 biztanle ditu eta 7,64 kilometro koadroko azalera. Blanskoko barrutian dago.
Ornithion brunneicapillus
Ornithion brunneicapillus Ornithion generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Cucujoidea
Cucujoidea Cucujiformia infrordenaren barruan dagoen kakalardoen goifamilia da, marigorringo gehienak barnean dituena.
Chiselet
Chiselet Errumaniako udalerri bat da, Călărași konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Massoutiera
Massoutiera Ctenodactylidae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Ornithion inerme
Ornithion inerme Ornithion generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Santakara
Santakara Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Erdialdea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 58,5 kilometrora. Altuera 311 eta 462 metro artekoa da, eta 34,30 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Historia handiko herria da Santakara. Antzinako hiri erromatarra, Civitas Cara (Kara), hiribildu hau Santakarako gazteluaren inguruan eraiki zen, eta oraindik zutik dirau bere dorre enblematikoak. Aragoi ibaiaren eskuineko ertzean dago, eta, gaur egun, leku pribilegiatua du Aragoiko Erriberako komunikazioetan. Bertan, Pitillasko aintziraren zati bat dago, Nafarroako hezegune nagusirik bigarrena.
Bertako biztanleak santakararrak dira.
Izena
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Herri honen izenaren esanahi zehatza zehazterik ez dagoen arren, gaian adituak direnak bat datoz Plinio Zaharrak aipatutako euskal tribuaren izenarekin. Santa partikula gehitzea geroagokoa litzateke eta ez luke santurik aipatuko.
Ricardo Zierbidek idazten du Kara-Santakara identifikazioa egiazkoa balitz, santa latindar adjektibo bat izango litzatekeela, kristautasunaren garaian erantsiko litzatekeena, edo kristautasunari lotua, erromatarren aurreko ahots bati: aurpegiari. Ez da ahaztu behar Carus edo Cara bezalako pertsonen izenak nahiko maiz agertzen direla inskripzio erromatarretan.
Bandera
Santakarako banderak Santakarako armarri dauka hondo arre baten gainean. Armarriak kasketa bat du gainean
Geografia
Santakara Erdialdea eskualdean dago, Aragoiko Erribera eremu naturalean.
Inguru naturala eta kokalekua
Santakara Erriberriko merindadearen hego-ekialdean kokatzen da, NA-1240 errepidea Zarrakaztelu-Caparroso norabidean hartuta.
Geografiaren aldetik, Aragoiko Erribera eskualdean dago, hau da, Aragoi ibaiaren ibilguaren behereneko aldean.
Klima eta landaredia
Santakarak klima mediterraneo kontinentala dauka, baina Nafarroa Garaiko hegoaldeko herriena baino hezeagoa. Urteko batez besteko prezipitazioak urri eta urtean zehar irregularki banatzen diren arren, 450mm eta 500 ingurura heltzen dira. Batez-besteko tenperatura bestalde 13 eta 14 gradu bitartekoa da, eta urteroko egun euritsuen kopurua 70. Aldaketa termiko handiez gain, haizerik ohikoena hegoaldekoa eta iparraldeko ziertzoa dira.
Landarediak ere klimaren ezaugarrien araberakoa da. Gizakiaren eraginagatik nahiko baldintzaturiko landaredia da, eta ezaugarri xerofilodunekoa. Nekazaritza lurrez kanpo, larre eta sastraka bakan batzuk baino ez daude gizakiaren eraginetik kanpo. Aragoi ibaia da udalerria zeharkatzen duen ibairik garrantzitsuena. Gainontzeko errekastoak, euriteen araberako baserrekak dira.
Estazio meteorologikoak
Murillo el Fruto edo Murelu Haitsu udalerrian ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Zarrakaztelu pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 343 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Santakara antzinako Kara izeneko herrixka erromatarraren oinordekoa da. Duela bi mila urte inguruko aztarna ugari aurkitu da herrian eta inguruko lurretan, eta Santakarako etxe askotako fatxadetan, erromatarren garaiko arrastoak daude. Aurpegi izan zen Plinio Zaharrak aipatzen zituen karatarren tribuaren erdigunea. 1974an, «Opus signinum» mosaikoen aztarnak aurkitu ziren. Era berean, erromatar aztarna epigrafikoak ere ugariak dira. Batzuk antzinatik ezagutzen dira.
XIII. mendean Santakarako gaztelua eraikitzea agindu zuen Nafarroako erregeak. Eraikinak erdiko dorrearen inguruan antolaturiko harresi txiki bat dauka, eta bertatik Aragoi ibaiaren haran guztia zelatatu daiteke. Gotorlekua Aragoiko Erresumatik etor zitezkeen erasoei aurrea hartzeko eraiki zuen Nafarroako Erresumak, eta Kasedan edo Galipentzun egondako gazteluek osaturiko gotorleku sarearen zati zen.
1447an Karlos Bianako printzeak Santakarako jaurerria eman zion Juan Beaumontekoari. Bizilagunak kexatu egin ziren alkatearen eta Frantzisko I.a Nafarroakoa erregearen tutore Maddalen I.a printzesaren gehiegikeriengatik, eta horregatik itzuli zituen 1479an. Joanes III.a Labritekoa erregeak ebatzi zuen alkatearen izendapena erregearena zela, herriaren eta bere jaun Grazian Beaumontekoaren arteko auzi baten ondorioz 1494. urtean. Leringo kondea gazteluaz jabetu zen gaztelarren laguntzaz 1499an.
XVI. mendean, Gaztelako Erresumak Nafarroakoa inbaditzean, Nafarroako alde horretako gaztelu guztiak eraisteko agindua eman zuten, eta horrela, Santakarako gazteluak ere erresuma guztiko gaztelu guztien zori bera izan zuen. Gaur egun antzinako gazteluaren hormetako bat kontserbatzen da bakarrik. 1855ean Nafarroan 13000 hildakotik gora eragin zuen kolera izurriteak Santakaran izandako eragina txikia izan zen.
1855eko maiatzaren 1eko desamortizazio legea betez, 1875ean herri honetan errementeria bat saldu zen; 1862an, ganadua akubilatzeko hiru korta, "Harategia" korta eta irin-errota bat.
Demografia
biztanle zituen Santakarak.
Ekonomia
Biztanleen % 90ek nekazaritzarekin zerikusia duten jarduerak egin arren, berez nekazaritzatik bizi diren Santakarako biztanleak kopuru horren erdia dira. Batetik, lur ureztagarriak laborantza lurren %21,3 ziren XX. mendearen amaieran, batez ere, zerealak eta artoa, eta kopuru txikiagoan, alpapa eta bestelako barazkiak. Sekain lurren azalera bestetik, asko hazi zen XIX. mendearen amaieran eta 1891ean 464 hektarea lantzen ziren, 1917rako, ordea, kopuru hori 1917 hektareara hazi zen.
Herri lurrak udalerriaren azalera guztiaren %66 dira, larre lurren %80 eta landu daitezkeen lurren %60. Herritar gehienek dute herri lurren zati bat; eta, horrez gain, santakararrak Bardearen aprobetxamendurako elkarteko kide dira eta Bardean lurrak lantzeko eskubidea dute. Nekazaritza elkarteei dagokienez, 1958ko abenduaren 28an, Nafarroa Garaiko nekazarien aurrezki kutxak San Anton Esne Kooperatiba sortu zuen (kooperatiba 1961eko otsailaren 13an izan zen onartua).
Bardeako elkartea
Erdi Aroan, Santakarak, Fustiñana, Tutera, Cortes, Buñuel, Cabanillas, Zarrakaztelu, Kaparrotsu, Alesbes, Cadreita, Valtierra, Arguedas, Melida, Martzilla, Faltzes, Azkoien, Funes, Milagro, Corella, Olibako monasterioa, eta Erronkariko ibaxa eta Zaraitzu ibarrekin batera, Bardeako Komunitatea osatu zuen, Bardeako lur amankomunak nekazaritzarako erabiltzeko asmoarekin.
Politika
Santakarako udaletxea herriko enparantzan dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Jesus Luis Caparroso Ruiz da, Santakarako Talde Independenteko hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea herriko enparantzan dago.
Santakarako udaletxea elizaren ondoko plaza txikian dago. Inguruko eraikuntzen estilo berean eraikia, egitura hiru zatitan banaturik dago eta hiru fatxada nagusi dauzka. Udaletxearen azken eraberritzea 1973an egin zen, harlangaitza agerian utzita.
Egungo banaketa
Santakarako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Jesus Luis Caparroso Ruiz da, Santakarako Talde Independentea zerrendakoa. Zinegotziak 6 daude:
Batzordeak
Santakarako Udalan 8 batzorde ditu:
Alkateak
1979tik, Santakarak 5 alkate izan ditu:
Garraioa
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak bi autobus geldialdi du zeharkarrikan: bat Figarolerantz eta beste bat Tafallarantz.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Santakara ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Koldo Zuazok, 2010ean, Santakara ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Santakara eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,67k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 1,68k eta 2018n % 3,00k.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Marikanako sarraskia
Marikanako sarraskia (Marikana massacre) Hegoafrikako poliziaren eta Lonmin enpresako meatzarien arteko liskarra izan zen, 2012ko abuztuaren 16an Marikanako platino meatzean gertatu zena. Konfrontazioan poliziak 34 meatzari hil zituen, tiroz. Gertakariak herrialde osoa hunkitu zuen, eta apartheid garaian segurtasun indarrek erabiltzen zuten bortizkeria ekarri zuen gogora.
Pit bull
Pit bull txakur arraza zenbaiti aplikatzen zaien izen generikoa da. Besteak beste, American pit bull terrier, American Staffordshire terrier, Staffordshire bull terrier, American Bulldog izeneko txakur arrazak biltzen ditu, herrialde batetik bestera pit bull terminoak barnehartzen dituen ezaugarriak aldatzen badira ere. Txakur multzo hau ezaguna da bere erasokortasunagatik eta ugari dira beraien erasoez hildako pertsonak; hori dela eta, herrialde zenbaitetan txakur hauei buruzko araudi zorrotzak ezarri dira.
Buenache de la Sierra
Buenache de la Sierra Cuencako udalerria da, Serranía de Cuenca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 116 biztanle zituen.
Plougar
Plougar (bretainieraz Gwikar) Bretainiako Finistère departamenduko udalerri bat da.
Sloup v Čechách
Sloup v Čechách Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 721 biztanle ditu eta 5,77 kilometro koadroko azalera. Česká Lípa barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1556 urtean egin zen.
Buendía
Buendía Cuencako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 484 biztanle zituen.
Robert Adam
Robert Adam (Kirkcaldy, 1728ko uztailaren 3a − Londres, 1792ko martxoaren 3a) arkitekto neoklasiko, etxe barruko eta altzari-diseinugile eskoziarra zen.
Biografia
Kirkcaldyn (Eskozia) jaioa, William Adam (1689–1748) arkitekto famatuaren bigarren semea zen. Bere aitaren irakaspenak jaso zituen eta bera hildakoan, James eta John anaiekin lan egin zuen.
Aditu askoren ustez XVIII. mende amaierako arkitektorik gailena da. Hortaz aparte, Ingalaterrako eta Eskoziako arkitektura neoklasikoaren pizkundearen aitzindaria izan zen.
Ikasketak
Robertek Edinburgheko Royal High Schoolen ikasi zuen. Ondoren, 1743an, Edinburgheko Unibertsitatean ikasten hasi zen. Hala ere ezin izan zituen ikasketak amaitu gaixotasun bat harrapatu zuelako. 1746an, John anaiarekin aitaren laguntzaile izan zen. 1748an, aita hil zenean, negozio familiarraren jabe egin ziren.
Sigeberto III.a
Sigeberto III.a (c. 630 - Metz, 656ko otsailaren 1a) Austrasiako errege merovingiarra izan zen 639-656 bitartean. Bere aita Dagoberto I.aren ondorengoa. Abade-etxe asko sortu zituen, eta jendeari laguntzen jardun zuen erregetza alde batera utzirik. Grimoaldoren esku utzi zuen aginpidea, eta Sigeberto hil zenean, Grimoaldok erregetza Sigebertoren seme Dagoberto II.aren esku utzi ordez, bere semeari, Txildeberto III.ari, eman zion.
Robert Adam
Ikasketak
1754an Frantzia eta Italia bisitatu zuen Grand Tourrari ersker. Bertan arkitektura klasikoa ikasi zuen Charles-Louis Clérisseau arkitekto frantsesa eta Giovanni Battista Piranesi italiarrarekin.
Negozioak
1758an Erresuma Batura bueltatu zen. Han, Londresen, James eta John anaiekin altzairu-diseinuan jardun zen. Palladianismoa modan zegoenez, Robertek hainbat etxe diseinatu zituen estilo horri jarraituz. Dena den, estiloz aldatzen joan zen Aitzinako Greziako arkitekturan, arkitektura bizantziarrean eta barrokoan oinarrituz.
Avenue B (Iggy Pop)
Avenue B Iggy Pop musikari estatubatuarraren estudioko albuma da, 1999ko irailaren 14an Virgin Recordsek argitaratu zuen eta Don Was ekoizpenaz arduratu zen. «Corruption» abestirako bideo musikal bat grabatu zen. Karatularen irudia Jeff Wall argazkilari kanadarrak egin zuen.
Abestien zerrenda
Guztiak Iggy Popenak ziren, azaldutakoak izan ezik.
Kellogg (Minnesota)
Kellogg Minnesotako hiri bat da. Wabasha konderrian kokatua dago. 2010ean 456 biztanle zituen, 0.76 kilometro koadrotan banatuta.
Bielorrusia
Bielorrusia edo Belarus (Беларусь, ; Беларусь edo Белоруссия, ), izen ofiziala Bielorrusiako Errepublika (Рэспубліка Беларусь, Республика Беларусь), ekialdeko Europako estatu burujabea da, itsasorako irteerarik gabea. Lituania ipar-mendebaldean, Letonia iparraldean, Errusia ipar-ekialde eta ekialdean, Ukraina hegoaldean eta Polonia mendebaldean. 207.595 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2019an 9,47 milioi biztanle zituen. Hiriburua Minsk da.
Historia gogorra izan du beti lehen Errusia Zuria zeritzanak. Lurraldea eskuratzeko etengabeko gerrak eta sarraski handiak izan dira, maiz banatu dute Errusia, Polonia, eta Lituaniak eta, Lehen eta Bigarren mundu gerretan, baita Alemaniak ere. 70 urtez Sobietar Batasuneko errepublika izan ondoren, Bielorrusia izeneko estatu berriak 1991ko abuztuan egin zuen independentzia adierazpena; ekonomia eta politika lotura estuagoak izan ditu Errusiarekin gainerako sobietar errepublika ohiek baino.
Mugak
Ekialdeko Europan dago, ipar latitudeko 51° eta 57° artean, eta ekialdeko longitudeko 23° eta 33° artean. Estatu itsasgabea da. Lituaniarekin du muga ipar-mendebaldean, Letoniarekin iparraldean, Errusiarekin ipar-ekialde eta ekialdean, Ukrainarekin hegoaldean eta Poloniarekin mendebaldean.
Erliebea
Bielorrusian ordokiak nagusi dira. Batez besteko altitudea 162 metrokoa da itsaso-mailaren gainetik. Belaruskaia Hrada (Белару́ская града́) muinoaldea nabarmentzen da erliebean. Bertan dago herrialdeko punturik gorena, Hara Dziarzhynskaia (Гара Дзяржынская), 345 metroko garaiera duena. Mendebalde hego-mendebaldetik ekialde ipar-ekialderako norabidea duten menditxo horiek bitan banatzen dute Bielorrusia: iparraldean, jatorri glaziarreko aintzira eta morrena-muino ugari dago; hegoaldean, Polesian batez ere, zingira zabalak daude. Punturik apalena Neman ibaian dago (90 metro).
Hidrografia
Hiru mila ibai baino gehiago daude. Mendebaldeko Dvina eta Neman ibaiak mendebalderantz doaz, eta Baltikoan itsasoratzen dira. Dnieper, berriz, hegoalderako norabidea du, eta Itsaso Beltzean du ahoa. Sozh, Berezina eta Pripiat Dnieperren adarrak dira. Dnieper-Bug ubideak Itsaso Beltza eta Itsaso Baltikoa lotzen ditu. Aintzirak, berriz, 11.000 inguru dira. Handiena Naratx (Нарач) da; 79,2 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 25 metroko sakonera dauka.
Klima eta landaredia
Itsaso Baltikoa nahiko gertu dagoenez, 257 kilometro punturik hurbilenean, klima kontinental epela dago. Neguak 105 eta 145 egun artean irauten du, eta udak 150 egun gehienez ere. Urtarrileko batez besteko tenperatura -6ºC izaten da eta uztailekoa 18 °C, hezetasun handiz. Urteko batez besteko prezipitazioa 550 eta 700 mm artean izaten da.
XX. mendearen aurrekoa
XVIII. mendean Errusiar Inperioa Bielorrusiako lurrak beretuz joan zen: Vitsebsk, Polotsk eta Homel 1772an, Minsk 1793an eta Brest 1795ean. 1812an, Napoleonen armadak inbaditu zuen. Zenbait hilabete geroago, Berezina ibaia gurutzatzean, frantziar armadak galera handiak izan zituen (Berezinako gudua). XIX. mendean, Nikolas I.a eta Alexandro III.a tsarrak Bielorrusia errusiartzen saiatu ziren.
Bielorrusia sobietarra
Lehen Mundu Gerran, Alemaniar Inperioak herrialdea okupatu zuen. 1918an, Bielorrusiar Errepublika Nazionala aldarrikatu zen, baina hamar hilabete baino ez zuen iraun. 1921ean, Polonia-Sobietar Batasuna Gerraren ondoren, Bielorrusiako lurrak Polonia eta Sobietar Batasunaren artean banatu ziren.
1920ko hamarkadatik aurrera, bielorrusiartze politika bultzatu zuen sobietar botereak: bielorrusiera bihurtu zuen irakaskuntza, administrazio eta hedabideen hizkuntza, eta bielorrusiarrak ipini zituen alderdiaren eta estatuaren erakundeetako erantzukizuneko postuetan. Alabaina, nekazari giroko bielorrusiar kulturaren usadioak hankazgoratu egin ziren 1928tik aurrera, landaldean ipinitako baldintza berrien ondorioz; aldi berean, bielorrusiar komunistak erruz desagertu ziren Stalinen garaian. Sobietar moldeko gizarte berri horren sorrerak bielorrusiar asko bultzatu zuen atzerrira, eta errusiartze prozesu sendoa izan zen, Ukrainian baino handiagoa.
1939an, Molotov-Ribbentrop itunari jarraituz, Sobietar Batasunak Poloniako ekialdea inbaditu zuen; eskualde hori Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistari erantsi zitzaion. 1941ko ekainaren 22an, ordea, Alemaniak Sobietar Batasunari eraso egin zion (Bizargorri Operazioa), eta 1941eko abuztuan Bielorrusia Hirugarren Reicharen mendean gelditu zen. Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean herrialdea suntsiturik zegoen.
Bielorrusia independentea
Arazo ekonomikoak eta Txernobylgo hondamendiaren ondorioak daude, bielorrusiar nazionalismoaren aurretik, 1991ko abuztuaren 25ean aldarrikatu zen independentziaren jatorrian. Kurapatyko hezurtegia aurkitu izanak, 1988an, Bielorrusiako Fronte Demokratikoaren garapena bultzatu zuen (Herri Frontea gero). Alabaina, alderdi haren indarra ez zen hain handia: 1991ko martxoko erreferendumean, % 82k Sobietar Batasunaren aldeko botoa eman zuen, eta Minsken izenpetu zen Estatu Burujabeen Erkidegoaren sorrera.
Arazoak gizarte alorrekoak ziren batez ere: 1991. urtean, greba gogorrak izan ziren prezioen goraldiaren kontra. Parlamentuko presidente berria, Stanislav Xuxkevitx, oposiziotik gertukoa, herrialde barneko istiluak baretzen saiatu zen, sobietar ohiekiko loturak eten gabe. Diputatuek postu hartatik egotzi zuten 1994aren urtarrilean eta, denen ezusterako, Aliaksandr Lukaxenka populista irten zen lehendakari uztailaren 10ean, ustelkeriaren kontrako borrokan eta Errusiara hurbildu beharrean oinarritutako kanpaina baten ondoren. Presidente berriak berehala hartu zituen ahalmen guztiak. Lukaxenkak bielorrusiarren nostalgiarekin jokatzen zuen, independentzian ikusten baitzuten haiek beren kalte guztien sorburua: Errusiara hurbiltzea proposatzen zuen, errusiera ipini zuen berriz bigarren hizkuntza ofizial gisa, eta bandera gorria berrezarri zuen. Oposizio molde guztiak ezabatu zituen; hala, prentsa isilarazi zuen, eta atxiloketa arbitrarioak ugaldu ziren. 1998ko abenduan, akordio bat egin zen Errusiaren eta Bielorrusiaren artean, estatu bateratu baten bidea urratzeko, zeinean biek beren beregaintasuna gordeko duten.
Pectinator
Pectinator Ctenodactylidae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Bielorrusia
Bielorrusia independentea
2001eko hauteskundeetan Lukaxenkak lortu zuen berriz ere presidente hautatua izatea. Harrezkero, 2006ko, 2010eko eta 2015ko bozak irabazi zituen. 2010eko hauteskundeen ostean, egundoko protesta oldea piztu zen herrialdean, eta poliziak 630 lagun atxilotu zituen, tartean presidentearen kontra lehiatu ziren oposizioko bederatzi hautagaietatik zazpi.
Politika
Errepublika presidentzialista da. Egun indarrean dagoen konstituzioa 1994koa da. Estatuburua errepublikako presidentea da, eta lehen ministroa gobernuburua. Aginpide legegilea Bielorrusiako Errepublikako Biltzar Nazionalaren (Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь, Nacyjanalny schod Respubliki Biełaruś) esku dago. Bi ganbera dauzka: Errepublikako Kontseilua (Савет Рэспублікі, Saviet Respubliki), 64 kide dituena; eta Ordezkarien Etxea (Палата Прадстаўнікоў, Palata Pradstawnikow), 110 kide dituena.
Biztanleria
9.475.174 biztanle zituen 2019an. Adineka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak % 15,9 dira, 15-24 urte bitartekoak % 9,9, 25-54 urte bitartekoak % 44,5, 55-64 urte bitartekoak % 14,4, eta 65 urtetik gorakoak % 15,2. Bizi itxaropena 73,2 urtekoa da; 67,8 urtekoa gizonezkoena eta 79 urtekoa emakumezkoena (2018ko zenbatespenak).
Banaketa etnikoa
Bielorrusiako biztanleria homogeneoa da; biztanle gehienak, % 83,7, bielorrusiarrak dira, eta beste gizataldeak (errusiarrak, % 8,3; poloniarrak, % 3,1; ukrainarrak, % 1,7), txikiak eta haien oso gertukoak dira. Judu komunitate handi bat zegoen, baina naziek sarraskitu zituzten okupazioaren garaian, eta gaur egun % 1 baino gutxiago dira (biztanleriaren laurden bat desagertu zen Bigarren Mundu Gerran).
Hizkuntzak
Bielorrusiera eta errusiera dira hizkuntza ofizialak. Errusiera gehiago erabiltzen da (% 70,2), bielorrusiera baino (% 23,4). Polonieraz eta ukrainieraz mintzatzen diren gutxiengo batzuk daude.
Erlijioa
2011ko zenbatespenaren arabera, biztanleen % 48,3 kristau ortodoxoak dira, % 41,1 erlijiorik gabeak, eta % 7,1 katolikoak.
Ekonomia
2015ean, nekazaritzan ziharduen biztanle aktiboen % 9,7, eta nazio produktu gordinaren % 8 ematen zuen. Lurra pobrea baita, ezin da gauza askorik landu: zerealak eta patatak dira gai nagusiak. Lehen, Bielorrusiak ekoizten zuen sobietar lihoaren herena; lihoak, ordea, oso atzera egin du urteotan. Bestalde, garrantzitsuak dira haragi eta esne ekoizpena; behiak eta zerriak hazten dira.
Industria azpiegitura ia osorik berregin behar izan zen Bigarren Mundu Gerraren ondoren, gerra ikaragarri gogorra izan baitzen Bielorrusian. Mekanika da industriaren alor nagusia; industria astuna kimika eta petrokimikara dago bildua. Hidrokaburo hobiak eskasak dira, baina bada oliobide bat, Adiskidetasunarena (Druzhba), erdialdeko Europako antzinako herrialde sateliteak hornitzen dituena, eta haren inguruan petrolioa fintzeko industria garrantzitsua sortu da.
Ekonomia erreforma gutxi egin da 1995. urteaz gero; Lukaxenka presidenteak herrialdea merkatuko sozialismo delakoaren bidean jarri zuen urte hartan. Politikagintza molde horretan, Lukaxenkak berriz ezarri zituen administrazio kontrolak prezioen gainean, eta enpresa pribatuen kudeaketan esku hartzeko estatuaren eskubidea zabaldu zuen. Hori zela-eta, negozio pribatuen kontrako giroa sortu zen, barneko eta kanpoko inbertsioak eragotzi zituena. Gobernuak artifizialki berpiztu zuen ekonomia ekoizpena 1996. urte erdialdetik aurrera, kredito lasterren bidezko hedapen politikagintza butzatuz. Inflazioa menderatu nahian, oso handia baitzen (% 182, 1998an), gobernuak prezio kontrol zorrotzak jarri zituen elikagai eta kontsumo gaien gainean, eta horren ondorioz, janari eskasia sortu zen: esnekiak, oilaskoa eta zerrikia erosteko ilara luzeak ohikoak ziren 1998ko azken hilabeteetan.
Bielorrusiar errubloaren baliogabetzea eteteko helburuaz, Lukaxenkak sistema berri nahasi bat jarri zuen indarrean 1997an, diru indartsuak legez erosi eta saltzekoa. Sistema berri hori ez zen batere onuragarria izan, aitzitik, diruaren izugarrizko baliogabetzea ekarri zuen. Inflazio handiaz eta diru erregimen artifizialaz gainera, gobernu zentral eta lokalen presioa pairatu behar izan zuten enpresek: arautegien aldaketa arbitrarioak, ikuskatze zorrotzak, eta legezkoak izandako ekimenak debekatzen zituzten arautegi berrien aplikazio atzeraeraginezkoak. Beste arazo garrantzitsua merkataritzaren defizit handia da. Langabetu ofizialak % 0,8 ziren 2017an, baina langile asko dago azpienpleguan.