cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Flora Sandes
Karrera militarra
Sandes, ordea, San Joan Anbulantzian sartu zen, Mabel Grouitch erizain amerikarrak sortu eta zuzendu zuen anbulantzia unitate batera, eta 1914ko abuztuaren 12an Ingalaterratik Serbiara joan zen, 36 emakumez osatutako talde batekin, krisi humanitarioetan laguntzeko. Austriako-Hungariako erasoaldiari aurre egiten zioten serbiar indarren oinarria zen Kragujevac hirira iritsi ziren. Sandes Serbiako Gurutze Gorrian sartu zen eta anbulantzia batean lan egin zuen Serbiako Armadako Infanteriako Bigarren Erregimentuan. Albanian barrena itsasorako erretiro zaila egin zenean, Sandes bere unitatetik banandu zen eta, bere segurtasunagatik (zehazki janari errazioak lortzeko), soldadu gisa erregistratu zen Serbiako erregimentu batean. Garai hartan emakumeen sarrera baimendu zuen armada bakanetakoa izan zen. Laster iritsi zen kabo mailara. 1916an, serbiarrak Bitolan (Monastir) aurrera egin zuenean, Sandes larriki zauritu zuen esku granada batek gorputzez gorputzeko borroka batean. Geroago, Serbiako Armadaren dekoraziorik gorena jaso zuen, Karađorđeko Izarraren Ordena. Aldi berean, sarjentu nagusiaren mailara igo zen.
Ovanåker udalerria
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Kirolak
Edsbyns IF Suediako bandy talde arrakastatsuenetakoa da. Hiru aldiz irabazi du Munduko Bandy Kopa.
Flora Sandes
Karrera militarra
1916an ere, Sandesek autobiografia argitaratu zuen, Serbiako armadako ingeles sarjentua, gerra garaiko gutun eta egunkarietan oinarrituta. Argitalpen hau, Serbiako armadarentzat dirua biltzen laguntzeko erabili zuen. Evelina Haverfieldekin Hon sortu zuen. Evelina Haverfield and Sergt-Mayor flora Sandes Found, preso eta soldadu serbiarrentzako erosotasunak sustatzeko. Bere lesioen ondorioz borrokan jarraitzeko gai ez zela, gerra osoa ospitale batean igaro zuen. Gerraren amaieran, ofizial bezala komisionatua izan zen (komisionatua izan zen lehen emakumea), eta, azkenik, desmobilizatua izan zen 1922ko urrian.
Geroko bizitza
1927ko maiatzean Sandes Yuri Yudenitch lagun errusiarra eta Armada Zuriko jeneral ohiarekin ezkondu zen. Frantzian denbora batez bizi izan ziren, baina geroago Serbiara itzuli ziren (garai hartan Jugoslaviako Erresumaren parte zen), eta Belgraden kokatu ziren. Beste lan batzuen artean, Sandesek gidatu zuen Belgradeko lehen taxi zerbitzua. 1927an, bigarren autobiografia ere argitaratu zuen. Gerra garaiko esperientziei buruzko hitzaldi ugari eman zituen Erresuma Batuan, Australian, Zeelanda Berrian, Frantzian, Kanadan eta Estatu Batuetan. Hitzaldiak emateran uniforme militarra eramaten zuen.
1941eko apirilean Alemaniak Jugoslaviaren aurkako erasoa hasi zuenean, Sandes eta Yudenitch soldadutzarako deitu zituzten, baina inbasioa amaitu egin zen beren betebehar militarrak hartu aurretik. Gestapok atxilotu egin zituen, baina egun batzuen buruan baldintzapean askatu zituzten. Yudenitx gaixotu egin zen, ospitalera eraman zuten eta bertan hil zen 1941eko irailean.
Sandes Ingalaterrara itzuli zen gero. Bizitzako azken urteak Suffolk-en eman zituen. Wickham Market inguruan bizi zen. Bury St Edmundsen hil zen West Suffolk Ospitalean, 1956ko azaroaren 24an.
Adorazio
Erlijioaren esparruan, adorazioa jainko bat gurtzean datza. Normalean naturaz gaindiko izakiei otoi egitea edo debozioa erakustea bezalako ekintzak barne hartzen ditu, jainko edo jainkosei, esate baterako. Erlijioan sinesten duten pertsonak inspiratzen dituen egintza hau gorputzaren bidez egindako keinuez ere erakusten da, adibidez, makurtzea, umiltzea edo men egitea.
Zientzia sozialen arabera, adorazio erlijiosoa ez zaie naturaz gaindiko izateei edo izpirituei bakarrik zuzentzen, arbasoei, naturako elementuei edo kosmoseko elementuei ere zuzendu dakieke. Horren adibide bat andetar wanka-k dira: herri edo komunitate bateko sortzaileak irudikatzen dituzten harrizko monolito luze bertikalak adoratzea.
Etimologia eta esanahia
Euskaltzaindiaren arabera, gurtzaren sinonimoa da eta XVI. mendearen bigarren erditik aurrera dokumentatzen da.
Micrurus camilae
Micrurus camilae Micrurus generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Amaitermin
Amaitermin Abadiñoko (Bizkaia) auzoa da, udalerriko hegoaldeko muturra osatzen du Otxandio, Dima eta Aramaiorekin egiten du muga Urkiola auzoaz aparte. Hala ere bertako baserri bat Aramaioko lurretan dago, Itzagabarri baserria hain zuzen ere.
Amaitermingo auzo ikastola Bizkaiko Foru Aldundiak (Estatuak betetzen ez zituen beharrizanak betetzearren) 1920-1932. urteen bitartean sortutako euskarazko 125 auzo eskoletako bat izan zen.
Autoklabe (laborategia)
Autoklabea laborategiko edo ospitaleko materiala esterilizatzeko erabiltzen den tresna da, horma sendoak eta itxiera hermetikoa dituena, eta presio zein tenperatura handiko ur-lurruna erabiltzen duena.
Malé Kršteňany
Malé Kršteňany Eslovakiako udalerri bat da, Partizánskeko barrutian kokatuta. 6,29 km²ko azalera du eta 540 biztanle 2017ko datuen arabera.
Autoklabe (laborategia)
Tenperatura handiko ur-lurruna erabiltzen duenez, autoklabearen jarduera "bero hezean" datzala esan ohi da.
Malé Kršteňany
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1255. urtekoa da.
Autoklabe (laborategia)
Autoklabe gehienek 121ª C-tan eta 1,1kg/cm2-ko presioarekin lan egiten dute. Tenperatura eta presio horietan 15-20 minutuko denbora nahikoa da materialaren esterilizazioa osatzeko (material garbia esterilizatu ohi da 15 minututan, eta zikina 20 minututan). Hala ere, objektu handiak esterilizatzeko kontuan hartu behar da haien bolumena; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta denbora gehiago beharko da esterilizazio osoa lortzeko.
Autoklabeko eragile esterilizatzailea ur-lurrun beroa da. Mikroorganismoak ez dira hiltzen autoklabe barneko presioarengatik, presiopean dagoen lurrunak duen tenperaturagatik baizik. Ur-lurrunak hidratatzen du, eta hidratazio horrek laguntzen du mikrobioak akabatzen, haien proteinak koagulatzen eta suntsitzen baitira.
Ur-lurruna erabiltzen duenez, autoklabea ez da gai hainbat material esterilizatzeko: papera, plastiko batzuk eta hainbat likido ezin dira autoklabean esterilizatu, eta beste prozeduren bitartez tratatu behar dira.
Autoklabeek presioaren eta tenperaturaren neurgailuak eduki ohi dituzte, esterilizazio-prozesua kontrolatzeko. Hala ere, autoklabe ugarik manometroa besterik ez dute (barneko presioa neurtzeko), presioa jakinda tenperatura ere jakin daitekeelako (harreman zuzena dago ur-lurrunaren presio eta tenperaturaren artean)
Giovani Luiz Neitzke
Giovani Luiz Neitzke (1989ko otsailaren 28a - ) Brasilgo futbolaria da.
Leytron
Leytron Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Giovani Luiz Neitzke
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.
Leytron
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Nemrut (sumendia)
Nemrut (Nemrut Dağı; Սարակն; Çiyayê Nemrud) Turkiako ekialdean Van aintziratik gertu dagoen sumendia da. Iran eta Irakeko mugetatik gertu dago.
Sumendiak 2.948 metroko altuera du eta haren sumendi-galdara 7x8 kilometroko diametroa. Galdara horren forma eliptikoa da. Galdara berean, mendebaldeko aldean, laku hotz handi bat dago; haren sakonera 155 metrotan dago estimatuta. Gertu, beste laku txikiago dago, hau ur berokoa, 60º ingurukoa; horrek sumendiak nolabaiteko aktibitatea duela erakusten du. Dirudienez sumendiaren aktibitatea 1650 arte mantendu zen.
Turkian badago ere Nemrut Dağı mendia, estatuaren hego-ekialdean, Siriako mugan.
Ana Belén Fortes
Xosé Fortesen alaba da. Susana Fortesen ahizpa da, eta Xabier Fortes eta Alberto Fortesen arreba.
Biografia
Filologia Hispanikoan lizentziaduna da eta galiziera-portuges espezialitatea egin zuen. Filologia Klasikoko ikasketak ditu. Doktoretza ikastaroak egin ditu.
Lan ibilbidea
Aldizkari eta ikus-entzunezkoetako hizkuntza-normalkuntzako eta hizkuntza-aholkularitzako teknikaria izan zen. Sotelo Blanco Ediciones (2003-2006) liburuko zuzendari literarioa izan zen. Enpresaburu gisa, Ardora Comunicación, 2008 eta Editorial Guiverny, 2011 argitaletxeen zuzendaria da.
Lanak
Galiziako prentsan (La Voz de Galicia, Él Progreso, Él Correo Gallego, Él País edición Galicia) eta aldizkari espezializatuetan, hala nola,Grial, Anuario de Estudios Literarios Gallegos, Nuestro Tierra, Fiesta de la Palabra Silenciada, Boletín de la Real Academia Gallega, Tempos Novos, Colóquio Letras (Fundación Gulbenkian, Lisboa, Xulho-Dezembro 1995) eta abar.
Terminologia
Vinca difformis
Vinca difformis Apocynaceae familiako landare loredun bat da, inkonte-belarren generokoa. Mediterraneoan du jatorria, baina munduko beste leku batzuetan ere aurki daiteke, baita lorategietan ere.
Deskribapena
Vinca difformis lurrean zehar zabaltzen da, hosto biribildu, distiratsu eta kontrajarriz estalitako adar luzeekin. Loreak urdin leunak dira, batzuetan zuriak dirudite, bost lobulu asimetrikotan irekitzen den hodi luze bat dute, helize baten irudia apur bat gogorarazten dutenak. Neguan eta [[udaberri[[an loratzen da.
Catharus aurantiirostris
Catharus aurantiirostris Catharus generoko animalia da. Hegaztien barruko Turdidae familian sailkatua dago.
Antifolato
Antifolatoak, folatoaren antagonistak edo azido folikoaren antagonistak azido folikoaren edo B9 bitaminaren antagonistak diren sendagai antimetabolikoak dira; hau da, azido folikoaren funtzioak blokatzen dituztenak. Azido folikoaren funtzio nagusia, gorputzean, zenbait aminoazidoen (serina eta metionina) eta nukleotidoen (timidina eta purina) biosintesian parte hartzen duten metiltransferasen kofaktore izatea da. Beraz, antifolatoek zelula-zatiketa, DNA- zein RNA-sintesi eta -konpontzea eta proteinen sintesia oztopatzen dute. Antifolato batzuk, proguanila, pirimetamina eta trimetoprima modu selektiboan inhibitu dezakete mikroorganismoen azido folikoaren eraginak. Antifolato hauetako gehienak dihidrofolato erreduktasa edo DHFR entzima inhibitzen jarduten dute.
Rudi Völler
Rudolf "Rudi" Völler (Hanau, 1960ko apirilaren 13a) alemaniar futbolari ohia eta entrenatzailea da.
1977tik 1996ra Kickers Offenbach, TSV 1860 Munich, Werder Bremen, AS Roma, Olympique Marseilla eta Bayer Leverkusen taldeetan jokatu zuen aurrelari gisa.
2000tik 2004ra Alemaniako hautatzailea izan zen eta 2002ko munduko txapelketan azpitxapelduna izan zen.
Egernia cygnitos
Egernia cygnitos Egernia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Engenheiro Caldas
Engenheiro Caldas Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Jiddu Krishnamurti
Jiddu Krishnamurti —జిడ్డు కృష్ణమూర్తి— (Madanapalle, Britainiar India, 1895eko maiatzaren 12a – Ojai, Ameriketako Estatu Batuak, 1986ko otsailaren 17a) filosofo espirituala izan zen, gai horretaz hitzaldiak ematen eta publiko orokorrarentzat idazten nabarmendu zena. Meditazioari, giza harremanei eta ezagutzari buruz hitz egin eta idatzi zuen, besteak beste, gizabanako bakoitzarengan erabateko pentsaeraren eta bizimodu aldaketaren beharra aldarrikatuz bereziki.
Zhenbao uhartea
Zhenbao uhartea Errusia eta Txinako Herri Errepublikako Heilongjiang probintziaren artean dagoen uhartea da, Ussuri ibaiaaren erdian.
Historia
1969an bi herrialdeen arteko gatazka, alderdi militarrera zabaldu zen, eta borrokak izan ziren mugan. Errusiarrek uhartearen kontrola mantendu nahi zuten, baina 1991ko maiatzaren 19an akordioa sinatu zuten, eta Txinako Herri Errepublikak uhartearen gaineko kontrola eskuratu zuen.
Martigny
Martigny Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
1609 Brenda
1609 Brenda asteroide gerrikoan aurkitutako 1609. asteroidearen izena da. 1951ko uztailak 10ean aurkitu zuen Ernest Leonard Johnsonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1951 NL zen.
Échalot
Échalot Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Échalot udalerrian erroldatutako biztanleak 104 ziren. Familiak 33 ziren, horien artean 11 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 11 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 77 etxebizitza zeuden, 46 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 75 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 46 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 71 ziren, horien artean 55 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 55 pertsona aktiboetatik 53 lanean zeuden (28 gizon eta 25 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Échalot udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Anoye
Anoye Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Amaia (argipena)
Amaia izenak esanahi zenbait ditu:
Falarika
Falarika zurezko lantza bat zen, punta, metalezkoa zuena eta 90 zentimetroko luzerakoa zena. Sekzio karratukoa zen, piluma bezala. Punta, iztupa eta bikearekin edo beste substantzia erregarri batekin estaltzen zen. Falarika, piztu eta jaurti egiten zen. Honek, batez ere, bi xede zituen: Lehenik, etsaien aurka jaurtitzen bazen, armajantzia kendu behar izatea eragiten zuen, larru eta metalezkoa zen eta piztu egiten baitzen. Ezkutuarekin geratua bazen, orokorrean zurezkoak eta larruzkoak zirenak, metala izan arren, erasoa jasaten zuenak ezkutua ere kendu behar izatea eragiten zuen. Honela, suak zuen eragin psikologikoaz gain, erasoa jasaten zuena babesik gabe geratzen zen. Bigarrenik, setio makinen aurka piztuta botatzen ziren, hauek ere zurezkoak baitziren.
Testu batzuetan, jatorri erromatarreko arma bezala adierazten den arren, dirudienez, bere jatorria iberiarra da eta badaude erreferentziak kartagoarren aurka Saguntoko setioan erabili izanarenak.
Micrurus dumerilii
Micrurus dumerilii Micrurus generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Juan Bosch
Juan Emilio Bosch Gaviño (Concepción de La Vega, 1909ko ekainaren 30a - Santo Domingo, 2001eko azaroaren 1a) dominikar idazle, historialari eta politikaria izan zen. Dominikar Errepublikako presidentea izan zen 1963ko otsailetik irailera.
Bizitza
Leónidas Trujilloren diktaduraren aurka jardun zuen, eta Dominikar Alderdi Iraultzailea sortu zuen 1939an. Erbestean bizi izan zen 1942tik 1961era. Trujillo hil zutenean, sorterrira itzuli, eta presidente hautatu zuten hurrengo urtean. Handik zazpi hilabetera, armadak kendu zuen kargutik, komunistei lagundu izanaz salatuta, eta erbestera alde egin zuen berriro. 1965ean, berriz ahalegindu zen lehendakaritza bereganatzen, baina Estatu Batuen esku-hartze militarrak zapuztu zuen ahalegina. 1966an, galdu egin zituen hauteskundeak Joaquín Balaguerren aurka, eta 1973an Dominikar Askapenerako Alderdia sortu zuen. 1978tik 1990era, lau bider aurkeztu zen hauteskundeetara, eta beste horrenbeste aldiz galdu zuen.
Bestalde, dominikar literaturako idazle gailenetako bat izan zen. Ipuin eta kontakizun asko idatzi zituen, baita saiakera-libururik ere: Crisis de la democracia de América en la República Dominicana (1964).
Astola
Astola Abadiñoko (Bizkaia) auzoa da, Traña-Matiena eta Zelaieta auzoen artean kokatua. Bertako Auzitegi Etxean Gerediaga Elkarteak egoitza nagusia dauka, Durangoko Azoka antolatzen duen elkartearena.
Auzo honetan kokatzen dira Abadiñoko Udal Igerilekua eta Abadiño Futbol Taldearen Zelaia ere.
Nordanstig udalerria
Nordanstig Suediako udalerria da. n kokatua dago. 2526,01 km² ditu eta 9,473 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Transgenero
Transgenero hitzak jaiotzerakoan esleitutako generoarekin bat ez datorren genero nortasuna duten pertsonak izendatzen ditu.​
Hitza, orokorrean, genero-nortasun egoerari lotzen zaio (nork bere burua gizonezkotzat jotzea, emakumezkotzat, bi generokotzat, batekotzat ere ez, eta abar), nortasun hori jaiotzan esleitutako generoarekin bat ez datorrenean (besteok kromosomen edo genitalen arabera emakumezko edo gizonezkotzat identifikatzen duten generoa). Genero binariotik (emakume ala gizon) urruntzen diren norbanako, portaera edo talde anitzei ere egokitzen zaie.​
Transgenero hitzaren kontrako gisa erabili ohi da zisgenero hitza, hots, jaiotzan esleitu zaion generoarekin bat datorren nortasuna duena.​
Benthophilus leptorhynchus
Benthophilus leptorhynchus Benthophilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Julia Volkova
Julia Olegovna Volkova (Юлия Олеговна Волкова; Mosku, Errusiako SESF, SESB, ), Julia Volkova (Юлия Волкова) soilez ezagunagoa, errusiar abeslari, musikagile eta pianista da. t.A.T.u. musika taldeko bi kidetako bat izan zen hamaika urtez, 1999tik 2010era, eta honi esker ospe handia eskuratu zuen nazioartean. Abesti entzutetsu eta polemika bizien ondorioz, taldeak munduko musika zerrendetako postu gorenak lortu zituen 2000ko hamarkada hasieran, eta 2014 arte, guztira, 15 milioi disko baino gehiago saldu zituzten. 200 km/h in the Wrong Lane albuma, esaterako, neskek soilik osatutako talde batek argitaratu duen album salduenetakoen zerrendako lehenengo postuetan dago. 2003an, gainera, abeslariak Errusiaren ordezkariak izan ziren Eurovision Lehiaketan; hirugarren postua lortu zuten, irabazletik hiru puntura, eta beste behin, gatazka handia sortu zen abeslarien eta puntuazioen inguruan. Azken urteotan bakarlari bideari ekin dio, eta berriki Errusian ezagunak egin diren hainbat abesti kaleratu ditu.
Hastapenak
Julia Olegovna Volkova 1985eko otsailaren 20ean jaio zen Moskun, erdi mailako klaseko familia batean. Ama, Larissa Volkova, ile-apaintzailea eta estetizista da eta aita, aldiz, Oleg Volkov, enpresaria. Sei urte zituela, gurasoek irakaslea zen bizilagunarengana eraman zuten musika ikasketak has zitzan; hala ere, maisua erabat harritu ostean, zazpi urterekin musika eskolara bidaltzea erabaki zuten. Bertan, abesten eta pianoa jotzen ikasteari ekin zion Julia Volkovak. Musika eskolan ere gailendu eta graduatu ostean, bederatzi urterekin haurrentzako Neposedy errusiar musika taldean sartzea lortu zuen "Oi, to ne vetxer" folk kantari esker; han, beste hainbat artista txikiren artean, etorkizunean t.A.T.u. taldeko kide izango zuen Lena Katina abeslaria ezagutu zuen. Lena Neposedyn Julia baino urtebete beranduago sartu bazen ere, berehala lagun egin ziren.
Hamaika urte baino ez zituela, Julia Volkovak oinarrizko eskola utzi zuen eta, irakasleen aholkua jarraituz, gurasoek talentu artistikoa bultzatzen duen eskola batean izena eman zuten. Bi urteren buruan, iragarkietan parte hartzen hasi zen eta hamahiru urterekin Jeralax izeneko komediazko telebista programan agertu zen. Bost urteko klase, entsegu eta ekitaldi ugariren ondoren, Julia Volkova Neposedy taldean graduatu zen. Beranduago, t.A.T.u. taldean zegoenean, Neposedytik portaera txar onartezinaren ondorioz kanporatua izan zela zabaldu zen; dena den, bai haurrentzako musika taldeak, baita Julia Volkovak berak ere, zurrumurru hau gezurtatu dute.
Ivan Xapovalov eta Alexander Voitinski ekoizleek Errusian abian jarri behar zuten musika egitasmoak erakarrita, Juliak entzuketa probetara aurkeztea erabaki zuen hurrengo urtean. Hasiera batean hautatua Lena Katina bakarrik izan zen; dena dela, proiektuan zer edo zer falta zelakoan, Xapovalovek eta Voitinskik bigarren aukeraketa fasean Julia batu zuten 1998. urtean. Orduan, abeslariak gaur egun duen itxura bereizgarria hartu zuen, bere ile hori luzea moztu eta belztu egin zuen. t.A.T.u. musika taldearen sorrera izan zen. Kanta eta pianoaz gain, Julia Volkova izotz gaineko patinaje artistikoan, aretoko dantzetan eta igeriketan ibili zen, eta, gainera, bost urtez tenis klaseak jaso zituen.
Lehen urteak: 1999-2001
2000ko udazkenean "Ja Soxla S Uma" ("Burua Galdu Dut") izeneko lehen kanta grabatu zuten abeslariek, hala ere, ez zen abendura arte argitaratu. Abestiak hautsak harrotu zituen Errusian, letrak beste neska bat maite duen eta gizartearen eta gurasoen erantzunaren beldurrez dagoen gazte baten sentimenduak adierazten baititu. Eztabaida bizia izan zen, batez ere kantaren bideoklip gatazkatsua Errusiako MTV sarean kaleratu ondoren. Bertan, abeslariak, eskola uniformez jantzita, euripean, bata besteari musuka agertzen dira. Grabaketak 2000. urte hasieran egin ziren, Juliak hamalau eta Lenak hamabost urte baino ez zituztela, eta prentsak pederastatzat eta homosexulitatearen aldeko propagandatzat hartu zuen emanaldia. Urte batzuk beranduago, Juliak ondorengoa esan zuen kanta eta bideoari buruz:
Bat-bateko arrakastaren ostean, ekoizleek arau zorrotzak ezarri zizkieten taldekideei; besteak beste, jarraitzaileei autografoak sinatzea debekatu zieten, kazetariei erantzun motzak ematera behartu zieten eta, batik bat, abeslarien bizitza pertsonala ezkutatu egin zuten. Hitzarmen horrek neska gazteen bizimodua guztiz baldintzatzen bazuen ere, abeslariek onartu egin zuten. Dena den, izaera oldarkorragoa izateagatik, Julia hertsiago lotu zuten ekoizleek eta kazetariei erantzutea ere debekatu izan zioten zenbaitetan.
Azken abestia kaleratu ostean, 2001. urteko udan, t.A.T.u. taldeak ingelesezko lehen albuma grabatzeari ekin zion. Juliak garai hartan ingelesa ez zekienez, irakasle baten beharra izan zuen abestietako letrak ikasi eta beharrezko ahoskera lortzeko.
Nazioarteko arrakasta: 2002-2003
Disko berriko lehenengo arrakastak argitaratu aurretik, errusiar gizartea beste behin asaldatu zuen polemika bat piztu zuten abeslariek 2002. urtean. "Prostye Dvizhenia" ("Mugimendu Soilak") laugarren kanta kaleratu zuten maiatzean, gaitzetsia izan zen bideokliparekin batera. Bertan, Julia Volkova, orduan hamazazpi urte baino ez zituela, bainuontzi baten barruan agertzen da eta bideokamerak bere aurpegiaren lehen planoa hartzen du abeslaria masturbatzen ari den bitartean. Zentsurarik gabeko ikus-entzunezkoan, gainera, Juliaren bularrak azaltzen dira agerian. Horrek aurreko urtean izandako pederastia eta gehiegizko lizunkeria akusazioen kondarrak berpiztu zituen. Polemikak polemika, 2002. urteko abenduaren 10an, 200 Po Vstretxnoi diskaren ingelesezko kidea argitaratu zen: 200 km/h in the Wrong Lane. Disko honek, Ekialdeko Europan ez ezik, erabateko arrakasta izan zuen Europa mendebaldeko eta Ipar Ameriketako herrialdeetan ere, eta t.A.T.u. taldeari nazioarteko ospea ekarri zion albuma izan zen. Guztira, sei milioi kopia saldu zituzten eta albumak munduko merkatu nagusietako top 10ean sartzea lortu zuen. Abesti ospetsuenak "All the Things She Said" ("(neska) Hark Esandako Guztia"), "Not Gonna Get Us", "Show Me Love" ("Maitasuna Erakuts Nazazu") eta "How Soon Is Now?" ("Ze Goiz Da Orain?") The Smiths taldearen bertsioa izan ziren. 2003an, bestalde, diskoa promozionatzeko tourra jarri zuten martxan: "Show Me Love Tour". Besteak beste, Erresuma Batua, Alemania eta AEBetan izan ziren; azken honetan, t.A.T.u.-ren anatomia dokumentala grabatu zuten.
Promozio tourrean ere gatazkaren erdigune bilakatu ziren Julia eta Lena. Telebista kate desberdinetan eskaini zituzten gaueko elkarrizketetan lotsagabe eta zakar agertu ziren; besteak beste, abeslariek euren artean errusieraz hitz egiten zuten eta elkarrizketatzailearen galderei entzungor egiten zieten. Estatu Batuetako zenbait telebista kate pribatutan, gainera, elkarri musu ematea debekatu zieten; eta neskek, hala ere, zentsuraren aurka egin eta musu bustiak eman zituzten. Musika munduko neska gaiztotzat hartu zituzten. AEBetako tourrak iraun zuen bitartean, "Khui Voine!" ("Gerra Puta!") leloa zeraman kamiseta zuriak jantzi zituzten, orduan hasi zen Irakeko Gerraren aurka protesta egiteko. Horrek gaitzespena ekarri zuen amerikar gizartean eta elkarrizketa asko bertan behera gelditu ziren. Jimmy Kimmelen programan, adibidez, kamisetak janztea debekatu zitzaien eta abeslariak "Censored" ("Zentsuratuak") leloa zeraman elastikoarekin agertu eta aurkezleari berari eskuan esaldia idatzi zioten zuzeneko emanaldian. Polemika guztiekin batera, diskoaren salmentek goraka egin zuten eta urrezko, platinozko eta diamantezko diskoak lortu zituzten hainbat herrialdetan. Gainera, Industria Fonografikoaren Nazioarteko Federazioak errusierazko diskoaren milioi bat kopia saltzeagatik, Platinozko Saria eman zion taldeari. Saria lortu zuen lehen talde errusiarra izan zen.
Garai horretan, oraindik, euren sexualitateari buruzko kontua nahasia zebilen; alde batetik, elkarrizketa batzuetan etiketak ez zitzaizkiela gustatzen zioten, besteetan, aldiz, itxura baino ez zela. Azkenik, 2003. urtean eginiko elkarrizketa batean, abeslariek euren sexualitateari buruzko galderarik ez zutela erantzungo jakinarazi zuten. Dena den, t.A.T.u.-ren anatomia dokumentala argitaratu zenean eta ekoizleek eta abeslariek beranduago elkarren arteko harremana moztu zutenean, Juliak eta Lenak dena marketing hutsa izan zela onartu zuten. Juliak, hala ere, bisexuala dela esan du zenbait elkarrizketatan, eta gaztaroan neska bat baino gehiago maite izan zituela.
2003ko maiatzean t.A.T.u. taldeak Eurovision Abesti Lehiaketan partu hartu zuen. Foku eta mesfidantza guztien jomuga izan ziren abeslariak izendapenaren lehenengo egunetik; erabat zuzenean abestuko zuten lehenengo aldia izango zen eta, gainera, Juliaren eztarriak arazoak ematen hasi zen garaia izan zen. Estudioan grabatzen ari ziren abesti berrietan, Juliak ahotsa komeni zena baino gehiago behartzen zuen nota altuenetara iristeko. Garrasi eta oihu etengabeek kistea eragin zioten hots-kordetan, eta horrek Juliaren ahotsa marrantatu zuen. Medikuek ebakuntza egin, kistea kendu, eta hainbat injekzio eman zizkioten Eurovisionen ahotsa berreskuratu ahal izateko, baina ekitaldiko egunera arte hotsik ez ateratzea gomendatu zioten. Hala, taldeak ez zuen lehiaketako entseguetan parte hartu eta ikus-entzuleek txistuka hartu zituzten finalean. Azkenean, leihaketaren unean, Juliarena ez, Lenaren ahotsa eta desafineak izan ziren emanaldi kaskarraren erantzuleak. Dena den, aurkeztu zuten "Ne Ver, Ne Boisia" ("Ez Sinetsi, Ez Izutu") abestiak hirugarren postua lortu zuen, 164 puntu. 2003ko Eurovisioneko polemika, hain zuzen ere, puntuazioek ekarri zuten. t.A.T.u. taldeak musika zerrendetako lehen postua lortu zuen herrialdetako batean, Irlandan, telefono bidezko botoak zenbatzerakoan arazoak izan ziren, hala, irlandar botoak entseguetan izan ziren epaileek erabaki zituzten, eta Juliak eta Lenak entseguetan parte hartu ez zutenez, euren abestiak 0 puntu jaso zuen. Taldea lehenengo postutik, alegia, irabaztetik hiru puntura baino ez zen gelditu.
Aldaketa: 2003-2006
Eurovisioneko porrotaren ondoren, taldeak hurrengo hilabeterako itzartuta zituen kontzertuak bertan behera utzi zituen; Alemanian, Rigan, Japonian. Juliaren ahotsa okerrera egiten ari zen eta eztarriko ebakutzaren ondoren, medikuak hainbat hilabeteko isiltasuna agindu zion. Hala ere, 2003. urteko MTV Movie Awards ekitaldian parte hartu zuten abeslariek, nahiz eta abestu beharrean, Juliak eta Lenak itxura egin zuten. Azkenean, Japoniako tourra hilabete batzuk beranduago burutu zuten.
2003. urteko amaieran, t.A.T.u. album berria prestatzen hasi zen. Era berean, grabazioaren hastapenetan, bigarren dokumentala filmatu zuten: Podnebesnaia (Zerutiar) izenekoa. Ikus-entzunezkoa 2004ko urtarrilaren eta martxoaren bitartean agertu zen errusiar telebistan, baina disko berria ez zen inoiz argitaratu; izan ere, Juliak eta Lenak Ivan Xapovalov ekoizle eta taldearen sortzailearekin hautsi zuten urtearen hasieran. Zurrumurru ugari izan ziren banantzearen inguruan. Abeslariek interes falta egotzi zioten Xapovalovi eta grabatzen ari ziren abesti berriak txarrak eta balio gabeak zirela gaineratu zuten. Badirudi Juliaren bigarren haurnaldiak ere garrantzi handia izan zuela erabaki horretan; aurreko urtean, Julia abortu-klinika batetik ateratzen harrapatu zuten kazetariek eta t.A.T.u.-ren anatomia dokumentalean abortu bat izan zuela iradoki zuen. Prentsak Xapovalovek haurdunaldia bertan behera uztera derrigortu zuela zabaldu zuen, baina ez ekoizleak, ezta abeslariak ere, ez dute honi buruzko adierazpenik egin. Juliak eskaini zuen elkarrizketa batean ondorengoa adierazi zuen banantzeari buruz:
Abeslariaren lehen alaba 2004ko irailean jaio zen. Juliak erditu eta berehala, bi abeslariek, Sergio Galoian musikagilearekin batera, disko berria antolatzeari ekin zioten estudioan. "All About Us" ("Guztia Guri Buruz") eta "Liudi Invalidy" ("Minusbaliatuak" edo "Ezinduak"), hurrenez hurren, ingelesezko eta errusierazko diskoen kanta nagusiak 2005. urteko abuztuan egin zuten debuta. Harrera ona izan zuten bi abestiek, batik bat, lehenengoak, eta Europako musika zerrendetan azkar batean egin zuen gora. Ingelesezko albuma, Dangerous and Moving (Arriskutsuak eta Mugimenduan), urte bereko urriaren 5ean kaleratu zen; errusiar kidea, aldiz, Liudi Invalidy urriaren 19an atera zen. Diskoek ez zuten aurrekoen arrakasta bera eskuratu, baina, guztira, 2,5 milioi kopia saldu zituzten nazioartean. "Dangerous and Moving Tour" arrakastatsua 2006ko apirilaren 28an hasi zuten San Petersburgon. Diskotik bakarka aurkeztu zituzten beste abesti batzuk "Friend or Foe" ("Laguna ala Etsaia"), "Gomenasai" (japonieraz; "Barkatu") eta "Loves Me Not" ("Ez Nau Maite") izan ziren; dena den, proiektu berriaren euskarri nagusia "All About Us" aurreneko abestia izan zen.
2007ko irailaren 12an, Truth: Live in St. Petersburg izeneko DVDa argitaratu zuten, San Petersburgon aurreko urtean eman zuten zuzeneko kontzertua dakarren bideoa.
Amaiera: 2007-2010, 2014
Urtearen bukaeran, Juliak bere bigarren semea izan zuen, eta honekin batera, hirugarren albumeko lehen kanta kaleratu zuen: errusierazko "Bely Plastxik" eta ingelesezko "White Robe" ("Mantal zuria"). Brasil, Mexiko eta Ekialdeko Europako zenbait musika zerrendetan lehengo postua lortu zuen arren, abesti honen arrakasta oso xumea izan zen eta ez zen nahikoa izan 2008ko ekainaren 30ean kaleratu zen Vesiolye Ulybki (Irribarre Zoriontsuak) albuma goratzeko. Diskoak bakarkako beste hiru abesti utzi zituen: "220", "You and I" ("Zu eta Ni") eta "Snegopady" ("Elurteak"). 2008ko MTV Russia Music Awardsen MTVko Legenda saria jaso zuten abeslariek, baina t.A.T.u. taldearen proiektu berria porrota izan zen, ozta-ozta argitaratu zuten 2009an ingelesezko kidea: Waste Management (Hondakinen Kudeaketa); eta Juliaren eztarriak izan zuen beherakadarekin batera, musika taldearen ibilbidea ezbaian jarri zen. 2009. urte hasieran bananduko ziren esamesa zabaltzen hasi zen. Abeslari bakoitzak bakarkako proiektuari ekin nahi zion, eta euren arteko harremana ere garrazten hasi zen. Publikoki eztenkadak bidaltzen zizkioten batak besteari; hala nola, Juliak eginiko ebakuntza estetikoen aurka agertu zen Lena, eta batak bestearen bakarkako bidea kritikatu zuen. Hala eta guztiz ere, maiatzean Errusian ospatu zen 2009ko Eurovision Lehiaketako lehenengo finalerdian "Not Gonna Get Us" eta "Ne Ver, Ne Boisia" kantak abestu zituzten, Errusiar Armadaren Abesbatzarekin batera. Azkenean, 2011. urteko martxoan, t.A.T.u.-k webgunean jakinarazi zuen taldea bertan behera gelditzen zela. Bi nesken arteko gatazkek eragin zuten haustura, eta bakoitzak bere bidea jarraituko zuela gaineratu zuten. Urte berean, 2008an grabatutako, Julia eta Lena bera agertzen diren eta Mischa Barton protagonista duen filma kaleratu zen, You and I izenekoa.
Azken emanaldia eskaini zutenetik hiru urte igaro ondoren, 2012ko abenduaren 11n, Lena eta Julia berriz elkartu eta Errumaniako "The Voice" programan elkarrekin abestu zuten. Hala ere, une horretan bat egitea ez zela posible adierazi zuten, abeslari bakoitza bere bakarlari proiektuan buru-belarri zebilela. Gainera, harremanik ez zutela ere adierazi zuten, aspaldiko laguntasuna bukatu zela, eta lan kontuengatik baino ez zutela hitz egiten aitortu zuten.
2013an hainbat kontzertu eman ostean, Sotxin ospatu ziren 2014ko Neguko Olinpiar Jokoen inaugurazio ekitaldian parte hartu zuten elkarrekin. Hala ere, harremana berriro garraztu zen eta aurkeztu behar zuten "Liubov V Kazhdom Mgnovenii / Love In Every Moment" ("Maitasuna Uneoro") abestiaren bideoa argitaratu zen arren, eszenak bereizita grabatu zituzten.
Bakarlari bidea
Waste Management albuma kaleratu ostean, t.A.T.u. taldea bertan behera gelditzen zela adierazi zuten Juliak eta Lenak. Abeslari bakoitzak bere bakarkako proiektuari ekin nahi zion. Juliaren lehen abestiak "Rage" ("Amorrua") eta "Woman All The Way Down" ("Emakumea Barruraino") izan ziren, 2011. urtean Moskuko pub batean aurkeztu zituenak. Dena den, etorkizunean atera behar zen albumean ez zirela gehitu esan zuen abeslariak.
Ondoren, hainbat hilabete isilen ostean, "All Because Of You" ("Dena Zuregatik") eta "Sdvinu Mir" ("Mundua Aldatuko Dut") kaleratu zituen azaroaren 29an, eta abenduaren 2an, aldiz, abesti hauen bideoklipa ere argitaratu zuen. Abestiak ez zuen arrakasta handirik lortu, errusiar zerrendan 247. posturaino iritsi zen. Abeslariak album berria 2012 bukaeran argitaratuko zuela adierazi zuen.
Hala ere, 2012. urtean Julia beste proiektu batzuetan ibili zen buru-belarri. Dima Bilan abeslariarekin batera, martxoaren 1ean, "Back To Her Future" ("Bere Etorkizunera Atzera") kanta aurkeztu zuen Eurovision Lehiaketarako sailkatze fasera. Bigarren lekua lortu zuten, 29,25 puntu, "Party For Everybody" garailetik bederatzira. Abestiak eta bere errusierazko kideak, "Liubov-Suka" ("Maitasun Madarikatua"), 47. postua lortu zuten herrialdeko musika zerrendan. Gainera, urte berean, Juliak errusiar film batean parte hartu zuen: Zombie Kanikuly - 3D, protagonista gisa. Abeslariak ere aurretik You and I filmean parte hartu zuen, baina aktore lanetan ibili zen lehenengo filma izan zen.
Uztailean, "Didn't Wanna Do It" ("Ez Nuen Egin Nahi") abestia eta Kuban grabatu zen bideoa aurkeztu zituen. Bideoklipak polemika piztu zuen eduki sexualaren ondorioz, eta Errusian 18 urteko beherakoentzat debekatua izan zen.
Jon Agirrebeitia
Jon Agirrebeitia, Euskal Herriko txirrindulari ohia da. Laudio Saria irabazi zuen.
1998
Laudio Saria
Itziar Madina
Itziar Madina Elgezabal (Cullera, Ribera Baixa, Herrialde Katalanak, 1974) euskal idazlea da. Urepelen (Nafarroa Beherea) bizi da.
Kyriakos Mitsotakis
Konstantinos Mitsotakis lehen ministro ohiaren semea da.
Itziar Madina
Biografia
Doktorego-tesia Aurelia Arkotxa-Scarcia-ren zuzendaritzapean egin zuen Bordele III unibertsitatean (orain Bordele-Montaigne Unibertsitatea deitzen da). 2017an aurkeztu zuen "Eñaut Etxamendiren obra narratiboaren (1964-2011) hurbilpen kritikoa" izenburuko bere tesi hori.
Itzulpenak
Euskal Herritik kanpoko zenbait idazleren testuak itzuli ditu.
Iglu
Iglua (Inuiteraz: igdlu, Inuktitut silabarioan: ᐃᒡᓗ; pluralez: igluit, ᐃᒡᓗᐃᑦ [iɣluˈit]) elurrezko blokez egindako aterpea da. Gehienetan, kupula-forma hartzen du. Kanadan, hango eskimalen neguko edo ehiza-garaiko etxea izaten da.
Igluak elur-mokorrez egiten dira, eta esfera-erdiaren itxura izaten dute. Mackenzie ibaiaren deltaren eta Labrador penintsularen arteko lurraldeko eskimalek egiten dituzte igluak. Udan, foka-larruzko eta oihalezko etxeetan bizi dira.
Eraikin hauek ez dute inolako euskarri-egiturarik, bloke bakoitza (elur zapalduaz egina) behekoan finkatzen baita. Elurraren isolamendu termikoari esker, tenperatura atseginak lor daitezke barnean. Elur trinkoa mokorretan mozten da elurretako labanaz. Mokor bakoitza 60 cm luze eta 20 cm zabal izan ohi da gutxi gorabehera. Lehen errenkadan, biribilean jartzen dira elur-puskak. Puska horien gaineko zatiak biribila itxiz doaz; gero eta biribil itxiagoak egiten dira, goian zulotxo bakarra geratzen den arte. Sarrera estua eta sabai biribilekoa egiten zaio igluari. Era horretara, eta iglu barreneko zola sarrera baino gorago jarriz, aire berotua iglu barrenean pilatzen da, kanpora atera gabe.
Gehienetan, familia bakarrarentzat izaten dira. Eskimal trebeek bi orduan eraiki dezakete iglu bat.
Nomenklatura
Iglu hitza Inuiten hizkuntzako igdlu (pluralez igluit) izenetik dator eta etxe edo etxebizitza esan nahi du. Elurrez eginiko etxeei (Inuktitut silabarioan: ᐃᒡᓗᕕᔭᖅ, igluvijaq; pluralean igluvijait) zein beste materialez eginiko etxebizitzei (kanpindendak, zohi-etxeak, egurrezko etxeak zein eraikin modernoak) erreferentzia egiteko erabiltzen da. Iglulik (herria) eta iglurirmuit (Inuit-talde baten izena) hitzen erro berbera du.
Motak
Hiru iglu mota tradizional daude, tamaina zein funtzio ezberdinak betetzen dituztenak.
Eraikitzea
Elurrezko igkuak ez dira esferikoak, kurba katenario bat jarraitzen dute. Forma hau jarraituz, elurrak zahartzeean eragiten duen estres eta presio konpresiboak egitura desegitea ekiditen du, nahiz eta denborarekin txikitzen doan.
Aurkituriko elur egoki hori, lau aldeko adreilutan mozten da zerra edo matxete antzeko labainekin. Kasu batzuetan, 5 edo 6 aldeko formak ere mozten dira eraikinaren barne-lotura handitzeko (Inka inperioan erabili zen antzera). Mozturiko elur azpian utziriko zulo hutsak, eraikinaren edo babsgunearen behealdea bezala erabiltzen dira.
Venas
Venas Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Venas udalerrian erroldatutako biztanleak 236 ziren. Familiak 100 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 36 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 130 etxebizitza zeuden, 100 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 128 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 100 etxebizitza nagusietatik 83 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 48 etxek bost zituzten. 94 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 140 ziren, horien artean 105 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 105 pertsona aktiboetatik 97 lanean zeuden (57 gizon eta 40 emakume) eta 8 langabezian zeuden (2 gizon eta 6 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Venas udalerrian 100 unitate fiskal zeuden, 242 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.290 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Venas udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.375 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Beneditarren monasterioa (Lazkao)
Beneditarren monasterioa, lehen Santa Teresa karmeldar oinutsena, Lazkaon dagoen monasterioa da, XVII. mendekoa. Lazkaoko herrigune historikoa osatzen du Lazkanotarren jauregiarekin, San Migel elizarekin, Santa Ana komentuarekin eta beste eraikin batzuekin.
Historia
Eraikina 1640 urtean eraiki zen Maria Lazkanokoa, Lazkano etxeko anderearen aginduz, karmeldar oinutsen moja komunitate bat bere baitan hartzeko asmoz. 1835. urtean Mendizabalen Desamortizazioaren ondorioz eraikina hutsik geratu zen, Santillanako Markesarena izaten jarraitu bazuen ere. Eraikina 1916. urtera arte hutsik egon zen, baina urte hartan bertan Belokeko beneditarrak ezarri ziren Lazkaoko Santa Teresan, Belokeko monasterioa Frantziako Gobernu errepublikanoak hartu baitzuen jabetzan.
1943. urtean Belokeko Beneditar komunitatearekiko independentzia lortu zuten Lazkaoko Beneditarrek, priorerri independente bihurtuz.
Lazkaoko Beneditarren Fundazioa
Lazkaoko Beneditarren Fundazioa Lazkaoko Beneditarren Fondoa deiturikoa gorde, osatu, garatu eta gizartearen esku jartzea helburu duen erakundea da.
Erretaula
Oin zuzeneko madrildar erretaula barrokoa da, zizeiluaz, hiru kaleko gorputz bakarraz eta erremate erdizirkularraz osatua. Altzari honek Vicente Berdusan pintorearen bederatzi margolan ditu, zizeiluan, alboetan eta errematean banatuta agertzen direnak. Bestalde, erretaulako erdiko kalean eskultura bakar bat ikus dezakegu. Erdi puntuko horma-konka batzuez apaindutako horma-konka laukizuzenen bidez egituratzen da.
Zizeiluan margolan bana du alboetara, eta gorputz bakarrean, lau zutabe handien bidez bereizten dira kaleak. Albokoek garapen bertikal handia dute eta zatitu egiten dira bakoitzak bina margolan agertzen delarik. Zutabe hauek txirla itxurako apaindura oparoa dute. Errematean bi pilastra agertzen dira Kalbarioaren horma-konkaren alboetara eta hegalak akanto kiribilduekin apainduta daude. Erretaulak fintasun handiko apaindura ederra du horma-konketako arkubarneretan, landare-motibo, txarteltxo eta lore handiez osatua.
Erretaulako ikonografiak gai teresarrak jorratzen ditu nagusiki, eta multzo osoan agertzen den irudi bakarra erdiko kaleko horma-konkako Santa Teresa Avilakoaren irudia da. Zizeiluko ziklo osoa santu honi buruzkoa da, eta "Santa Teresaren Zulaketa", "Santa Teresa Kristoren iltze bat jasotzen", "Ama Birjina eta San Jose Santa Teresari lepokoa ipintzen" eta "Santa Teresa eta haren anaia Rodrigo, osabak aurkitu ondoren" oihalez osatzen da. Erretaulako gorputz bakarreko alboetako kaleetan Andre Maria Sortzez Garbiaren eta San Eliasen margolanak ikus ditzakegu Ebanjelioaren zatian, eta Ama Birjinaren Ikustaldiaren eta San Eliseoren irudiak Epistolan. Errematean, Gurutziltzaketaren adierazkortasun handiko oihal ikusgarria dago, 1664ko sinadura eta data duena.
Erretaula urre-kolorez margotuta dago, garai hartako ereduari jarraikiz. Koloreztatze horren egikera egokiak bizitasuna eta oparotasuna ematen dio multzo osoari.
Daltonismo
Daltonismoa akats genetikoa da: akats hau duten pertsonak ez dira gai koloreak behar bezala bereizteko. Izen zientifikoa diskromatopsia da, baina “daltonismo” hitza erabiliagoa da. Arrazoia hauxe da: John Dalton zientzialariak deskribatu zuen akats hau, berak jasaten zuen akatsa, hain zuzen ere. Daltoniko guztiek ez dituzte kolore berberak nahasten, baina ohikoa izaten da berdea eta gorria nahastea; haatik morearen ñabardurak atzemateko gai dira, kolore ikusmen normaleko pertsonak ez bezala.
Benthophilus macrocephalus
Benthophilus macrocephalus Benthophilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Daltonismo
Akats genetiko hori herentziaz jasotzen da eta X kromosomari lotutako alelo azpirakor baten bidez transmititzen da. Horrela, gizonezko batek X kromosoma akastuna jasotzen badu, daltonikoa izango da. Aldiz, emakumezkoetan daltoniko izatea nekez gertatzen da, bere X kromosoma biek izan behar bailukete akastunak. Normalagoa da, emakumeak akatsaren eramaile izatea (X kromosoma batean bakarrik dutenean). Transmisio genetikoa hemofiliarena bezalakoa da, sexuari loturiko herentziaren arauak jarraitzen baititu.
Nola nabaritzen ditugu koloreak?
Kolorea ez dugu beti berdin hautematen. Esaterako, objektu berberak eguerdi-eguerdian ikusi edota ilunabarrean ikusi, koloreak ez ditugu berdin-berdinak ikusten. Berdin gertatzen da gauza bat argi naturalarekin ikusita edo artifizialarekin argiztatuta. Horregatik, etxe-barnea pintatzeko koloreak aukeratzen ditugunean, oso kontuan hartu behar da argia nondik datorren, zer argi mota den, zuzena ala zeharkakoa den, etab.
Zergatik ikusten ditugu gauzak kolore jakin batzuekin?
Objektu bakoitzak era jakin batean xurgatzen edota islatzen du argia, bere forma, osaera eta abarren arabera. Guk ikusten dugun kolorea objektuak islatzen duen argia da. Gure begiak, beren egitura bereziagatik, gai dira argi-isla hori, bere uhin-luzerarekin, nabaritzeko. Esaterako, objektuak argi urdina islatzen badu, guk objektua urdin kolorekoa ikusiko dugu. Aldiz, argi-izpiek objektua zeharkatzen badute, objektu hori ikusezina izango da guretzat.
Erretinan baditugu zelula batzuk sentsibilitate berezi batekin: argiarekin erreakzio desberdinak izateko gaitasuna dute. Zelula sentsorial horiek (fotorrezeptoreak) bastoiak eta konoak dira.
Bastoiak iluntasunarekin hasten dira lanean: zuria, beltza eta grisak bereizteko balio dute. Kontrastea ematen digute. Konoek, aldiz, egun argiz edo argia dagoenean lan egiten dute. Konoei esker koloreak bereizten ditugu. Hiru kono mota daude: bakoitzak uhin-luzera jakin bateko argi-izpiak jasotzen ditu berariaz (gorri-horia/ berdea/ urdin-morea). Hiru kono mota horien lan konbinatuari esker 20milioi kolore bereiz ditzakegu. Kono bakoitza garunarekin lotuta dago ikusmen-nerbioaren bitartez. Jasotako informazioaren interpretazioa, jakina, garunak egiten du.
Daltonikoek ez dituzte kororeak ongi bereizten, gen jakin batzuek ez baitituzte konoen pigmentuak ongi ekoizten. Horrela, falta zaion pigmentuaren arabera, daltonikoak kolore batzuk edo beste batzuk nahastuko ditu.
Akromatikoa
Bastoiek bakarrik lan egiten dute. Konoek ez. Ondorioz, pertsonak zuri-beltzean ikusten du. Oso gutxitan gertatzen den akatsa da hau.
Monokromatikoa
Pertsonak kono mota bakarra du. Ondorioz, kolore hori eta antzekoak bakarrik ikus litzake. Adib. gorrixkak, arrosa...