cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Vite
Saint-Vite Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Thyreus lugubris
Thyreus lugubris erle espezie bat da, Thyreus generoan eta Apidae familian.
Saint-Vite
Biztanleria
2007an Saint-Vite udalerrian erroldatutako biztanleak 1.185 ziren. Familiak 488 ziren, horien artean 128 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 80 bakarrik bizi ziren emakumeak), 168 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 152 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Kabul
Banaketa administratiboa
Kabul hiriak auzo hauek ditu:
Gainera barrutitan banaturik dago, 1etik 17ra bitartean.
Apside
Deskribapen orokorra
Newtonen mugimenduaren legeen arabera, orbita periodiko guztiak elipseak dira. Bi gorputzen barizentroa gorputz nagusiaren barruan egon daiteke; adibidez, Lurra-Ilargia barizentroa Lurraren erdigunearen eta azaleraren arteko distantziatik % 75 ingurura dago. Masa handiagoarekin alderatuta, masa txikiagoa gutxiesgarria bada (adibidez, sateliteen kasuan), parametro orbitalak masa txikiarekiko independenteak dira.
Atzizki gisa erabiltzen denean, hau da, -apsi, terminoa gorputz primariotik orbitadun gorputzerako bi distantziei erreferentzia egin dakieke, azken hori 1) periapsi puntuan dagoenean, edo 2) apoapsi puntuan dagoenean. Apsideen lerroak puntu hurbilenak eta urrunenak orbita baten bidez lotzen dituen lerroaren distantzia adierazten du; gorputz anfitrioi baten inguruan orbitatzen duen objektu baten helmen muturrari ere erreferentzia egiten dio.
Mekanika orbitalean, apsideak teknikoki gorputz nagusiaren masa-zentroaren eta orbitan dagoen gorputzaren masa-zentroaren arteko distantziari dagozkio. Hala ere, espazio-ontzi baten kasuan, terminoak normalean erabiltzen dira nabearen altitude orbitala gorputz nagusiaren gainazalaren gainean adierazteko (erreferentzia-erradio estandar konstante bat suposatuz).
Etimologia
Perihelio eta afelio hitzak Johannes Keplerrek asmatu zituen Eguzkiaren inguruan planetek egiten duten orbita deskribatu zuenean. Hitzek oinarri greziarra dute: peri- (περί) eta apo- (ἀπό), normalki objektu astronomikoaren greziar izenarekin jarraitua, adibidez Eguzkiaren kasuan ἥλιος edo helios.
Beste objektu astronomikoak izendatzeko antzeko terminoak ere sortu dira. -geo, -helio, -astro edo -galaktiko terminoak ohikoak dira literaturan Lurra, Eguzkia, izar bat edo galaxia baten erdiarekiko distantzia aipatzeko. -jobio maiz erabiltzen da Jupiterrentzat, baina -saturnio oso gutxitan erabili da azken 50 urteotan Saturnori erreferentzia egiteko. -geo atzizkia ere erabili ohi da Lurra ez den beste ezen planetari buruz hitz egiteko.
Apollo programan zehar Ilargiaren orbitatik gertueneko eta urruneko puntuak adierazteko perizintio (perycynthion) eta apozintio (apocynthion) hitzak erabili ziren. Erreferentzia Cynthia da, Artemisa ilargi jainkosaren izen alternatibo bat. Artemisa programak, ordea, perilunio eta apolunio erabili ditu. Zulo beltzentzat, perimelasma eta apomelasma erabili dira fisikan zein zientzia fikzioan, adibidez Geoffrey A. Landisek 1998an argitaratutako nobela batean. 2002an perinigricon eta aponigricon erro latinoko hitzak agertu dira, eta 2015ean peribothron hitza, grezierazko zulo hitzarekin lotuta.
Laburpena
Hemen erakusten diren atzizkiak peri- eta apo- gehituta erabiltzen dira apside izen singularrak eratzeko. Hala ere, Lurrean, Ilargian eta Eguzkian baino ez dira ohikoak horrelako atzizkiak erabiltzea. Exoplanetak izendatzerakoan, -astron erabili ohi da, baina ohikoagoa da -apsis atzizki generikoa.
Perihelioa eta afelioa
Perihelioa (q) eta afelioa (Q) Eguzkiaren inguruko gorputz baten orbita zuzenaren punturik hurbilenak eta urrunenak dira, hurrenez hurren.
Garai jakin bateko elementu oskulatzaileak beste garai batekoekin alderatzeak desberdintasunak sortuko ditu. Perihelioak sei elementu oszilatzaileetako bat bezala igarotzen duen denbora ez da Eguzkiarekiko gutxieneko distantzia errealaren iragarpen zehatza (bi gorputzeko eredu generiko baterako izan ezik), eredu dinamiko osoa erabiliz. Perihelioaren igarotze-iragarpen zehatzek zenbakizko integrazioa eskatzen dute.
Barne planetak eta kanpo planetak
Hurrengo bi irudiek Eguzki Sistemako planeten orbitak, orbita-nodoak eta perihelioaren (q) eta afelioaren (Q) posizioak erakusten dituzte, Lurraren plano ekliptikoaren ipar polotik ikusita, Lurraren plano orbitalarekin planoa partekatzen baitu. Planetek Eguzkiaren inguruan biratzen dute erlojuaren orratzen kontrako noranzkoan, eta, planeta bakoitzerako, orbitaren zati urdina plano ekliptikoaren iparraldera mugitzen da, zati arrosa hegoaldera, eta puntuek perihelioa (berdea) eta afelioa (laranja) markatzen dituzte.
Lehen irudiak (behean ezkerrean) barne planetak erakusten ditu, Merkurio, Artizarra, Lurra eta Marte. Erreferentziazko lurraren orbita horiz koloreztatuta dago eta erreferentziazko plano orbitala irudikatzen du. Udaberriko ekinozioaren unean, Lurra irudiaren behealdean dago. Bigarren irudiak (behean, eskuinean) kanpoko planetak erakusten ditu: Jupiter, Saturno, Urano eta Neptuno.
Nodo orbitalak "nodoen lerroaren" muturreko bi puntuak dira, non planeta baten orbita inklinatua erreferentziazko planoarekin gurutzatzen den; hemen orbita baten sekzio urdina arrosarekin dagoen puntuak bezala "ikus" daitezke.
Apsideen lerroak
Grafiko honek erakusten du nola Eguzki-sisteman dauden gorputzen perihelioaren eta afelioaren arteko aldeak oso desberdinak diren. Planetak, planeta-nano ezagunak (Zeres barne) eta Halley kometa ere sartzen dira grafikoan. Barra horizontal bakoitzaren luzera da Eguzkiaren inguruan biratzen dutenean duten distantziaren aldea. Bi puntu horien arteko distantziari deitzen zaio apsideen lerroa.
Lurraren perihelioa eta afelioa
Perihelioaren eta afelioaren datak denborarekin aldatzen dira prezesioaren eta beste faktore orbital batzuen ondorioz, Milankovitxen zikloak bezala ezagutzen diren patroi ziklikoak jarraitzen dituztenak. Epe laburrean, data horiek 2 egunera arte alda daitezke urte batetik bestera. Aldaketa esanguratsu hau Ilargiaren presentziaren ondorio da: Lurretik Ilargirako barizentroa Eguzkiaren inguruko orbita egonkor batean mugitzen den bitartean, Lurraren erdigunearen kokapena, batez beste barizentrotik 4.700 kilometro ingurura dagoena, edozein norabidetan mugi liteke Ilargiarekiko, eta honek Eguzkiaren eta Lurraren erdiguneen arteko benetako hurbilketa maximoaren unean eragiten du (honek, era berean, urte jakin batean perihelioaren unea definitzen du).
Ipar hemisferioan, uda afelioarekin batera gertatzen da, eguzki-erradiazioa baxuagoa denean. Hala eta guztiz ere, ipar hemisferioko udak, batez beste, 2,3 °C beroagoak dira hego hemisferioan baino, ipar hemisferioak lur masa handiagoak dituelako, itsasoak baino errazago berotzen direnak.
Hala ere, perihelioak eta afelioak zeharkako eragina dute urtaroetan: Lurraren abiadura orbitala afelioan minimoa eta perihelioan maximoa denez, planetak denbora gehiago behar du orbitatzeko ekaineko solstiziotik iraileko ekinoziora, abenduko solstiziotik martxoko ekinoziora baino. Beraz, ipar hemisferioko udak apur bat gehiago irauten du (93 egun) hego hemisferioko udak baino (89 egun).
Astronomoek perihelioaren unea adierazten dute Ariesen Lehen Puntuarekiko, ez egun eta orduei dagokienez, baizik eta desplazamendu orbitalaren angelu gisa, periapsiaren luzera deitua (perizentroaren luzera ere deitua). Lurraren orbitari perihelioaren luzera esaten zaio, eta 2000. urtean 282,895° ingurukoa zen; 2010ean, gradu-zati txiki bat aurreratu zen 283,067°raino.
Moos in Passeier
Moos in Passeier, italieraz Moso in Passiria, Italiako udalerri bat da. Bozen-Hego Tirolgo probintzia autonomoan dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Apside
Lurraren perihelioa eta afelioa
Eguzkiaren inguruko Lurraren orbitarako, apside-denbora sarritan adierazten da urtaroei dagokien denbora baten arabera, honek orbita eliptikoak urtaroen aldakuntzei egiten dien ekarpena zehazten baitu. Urtaroen aldakuntza, batez ere, Eguzkiaren goratze-angeluaren urteko zikloak kontrolatzen du, ekliptikaren planotik neurtutako Lurraren ardatzaren inklinazioaren emaitza dena. Lurraren eta beste elementu orbital batzuen eszentrikotasuna ez da konstantea, baizik eta poliki-poliki aldatzen dira planeten eta eguzki-sistemako beste objektu batzuen (Milankovitxen zikloak) ondorio asaldatzaileen ondorioz.
Denbora-eskala oso luzean, perihelioaren eta afelioaren datek aurrera egiten dute urtaroen bidez, eta 22.000 eta 26.000 urte bitarteko ziklo oso bat egiten dute. Lurretik ikusitako izarren posizioari dagokion mugimendu bat dago, prezesio apsidala deitua. (Taula honetan, aurreko eta etorkizuneko hainbat urtetako perihelio eta afelioen datak eta orduak adierazten dira :
Eguzki-sistemako gorputzak
Taula honetan ikus daitezke planeta eta planeta nanoek Eguzkiaren inguruan biratzean duten perihelioa eta afelioa.
Saint-Vite
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 542 etxebizitza zeuden, 492 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 523 etxeak ziren eta 18 apartamentuak ziren. 492 etxebizitza nagusietatik 343 bere jabearen bizilekua ziren, 139 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 54 etxek hiru zituzten, 150 etxek lau zituzten eta 274 etxek bost zituzten. 328 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 258 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 178 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 708 ziren, horien artean 460 aktiboak ziren eta 248 inaktiboak ziren. 460 pertsona aktiboetatik 370 lanean zeuden (204 gizon eta 166 emakume) eta 90 langabezian zeuden (32 gizon eta 58 emakume). 248 pertsona inaktiboetatik 83 erretiraturik zeuden, 54 ikasten zeuden eta 111 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Vite udalerrian 505 unitate fiskal zeuden, 1.220 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.334,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 35 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
2000. urtean Saint-Vite udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 340 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Helvetia (Wisconsin)
Helvetia Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Waupaca konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Apside
Kalkulu matematikoa
Keplerren legeak baliatuz (momentu angularra babesten duena) eta energiaren kontserbazio legeen ondorioz, bi kantitate hauek konstanteak dira orbitaren edozein unetan:
non:
a-ren bi luzeren ardatzerdi handiaren distantzien mugaren batezbesteko aritmetikoa ardatzerdi handia da. Batezbesteko geometrikoa ardatzerdi txikia da, b.
Bi abiadura mugen batezbesteko aritmetikoa honakoa da:
Luthenay-Uxeloup
Luthenay-Uxeloup Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Luthenay-Uxeloup udalerrian erroldatutako biztanleak 591 ziren. Familiak 244 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 84 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 92 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 288 etxebizitza zeuden, 244 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 276 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 244 etxebizitza nagusietatik 193 bere jabearen bizilekua ziren, 47 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 16 etxek bi gela zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 66 etxek lau zituzten eta 132 etxek bost zituzten. 193 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 91 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 128 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 370 ziren, horien artean 266 aktiboak ziren eta 104 inaktiboak ziren. 266 pertsona aktiboetatik 234 lanean zeuden (128 gizon eta 106 emakume) eta 32 langabezian zeuden (20 gizon eta 12 emakume). 104 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 41 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Luthenay-Uxeloup udalerrian 249 unitate fiskal zeuden, 616 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.792 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
2000. urtean Luthenay-Uxeloup udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.964 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 2940
NGC 2940 galaxia bat da, Leo (konstelazioa) konstelazioan. Ernst Wilhelm Leberecht Tempelek aurkitu zuen n.
Preston North End Football Club
Preston North End Football Club Ingalaterrako futbol taldea da, Preston hirian egoitza eta zelaia (Falmer Stadium) dituena. Ingalaterrako aurreneko bi ligak irabazi zituen.
Historia
Preston North End taldea 1863an sortu zen kriket talde bezala eta 1877an errugbi taldea eta ondoren 1880 urtean futbol taldea eratu zituzten. Berehala iritsi ziren emaitza onak, Ingalaterrako lehenengo bi ligak eta Kopa bat ere irabazi baitzuen. 1889an Kopa eta Liga irabazteaz gain ez zuen partida bakar bat ere galdu, eta The Invincibles (garaitezinak) ezizena hartu zuen. 1891, 1892 eta 1893an ligan bigarren egin zuen baina ordutik aurrera taldearen maila asko jeitsi zen. Taldearen azken titulua 1938ko Kopa izan zen.
Baume-les-Dames
Baume-les-Dames Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Baume-les-Dames udalerrian erroldatutako biztanleak 5.333 ziren. Familiak 2.312 ziren, horien artean 858 pertsona bakarrekoak ziren (325 bakarrik bizi ziren gizonak eta 533 bakarrik bizi ziren emakumeak), 701 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 533 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 220 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.653 etxebizitza zeuden, 2.352 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 74 bigarren erresidentzia ziren eta 228 hutsik zeuden. 1.343 etxeak ziren eta 1.296 apartamentuak ziren. 2.352 etxebizitza nagusietatik 1.313 bere jabearen bizilekua ziren, 986 alokairuan okupaturik zeuden eta 53 doan lagata zeuden; 76 etxek gela bat zuten, 202 etxek bi zituzten, 446 etxek hiru zituzten, 698 etxek lau zituzten eta 929 etxek bost zituzten. 1.489 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.219 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 701 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.254 ziren, horien artean 2.411 aktiboak ziren eta 843 inaktiboak ziren. 2.411 pertsona aktiboetatik 2.188 lanean zeuden (1.159 gizon eta 1.029 emakume) eta 223 langabezian zeuden (88 gizon eta 135 emakume). 843 pertsona inaktiboetatik 354 erretiraturik zeuden, 278 ikasten zeuden eta 211 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Baume-les-Dames udalerrian 2.398 unitate fiskal zeuden, 5.209 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.041 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 363 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 8 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 19 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 44 eraikuntza enpresak ziren, 95 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 11 garraio enpresak ziren, 25 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 25 finantziazio enpresak ziren, 17 higiezinen enpresak ziren, 34 zerbitzu enpresak ziren, 43 administrazio publikoko enpresak ziren eta 28 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 99 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 5 banku bulegoak, 2 funerariak, 12 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 3 autoeskolak, 5 igeltseroak, 6 margolariak, 11 zurginak, 5 iturginak, 7 argiketariak, 14 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 2 aldi baterako lan enpresak, 12 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 43 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 3 brikolaje denda handika, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 5 okindegiak, 3 harategiak, 2 liburu dendak, 9 arropa dendak, 3 etxerako tresna dendak, 2 zapata-dendak, 1 elektrotresna denda zen, 1 altzari denda zen, 3 kirol-dendak, 1 drogeria zen, 2 bitxi-dendak eta 4 lore-dendak ziren.
2000. urtean Baume-les-Dames udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 3 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Baume-les-Dames udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat eta lizeo teknologiko bat zegoen.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 483 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 226.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Czajków udalerria
Czajków Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Ostrzeszów barrutian kokatuta. 70,74 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 2499 biztanle zituen.
Czaplinek udalerria
Czaplinek Poloniako Mendebaldeko Pomeraniako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Drawsko barrutian kokatuta. 364,84 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 11974 biztanle zituen.
Hemingway (Hego Carolina)
Hemingway Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Williamsburg konderrian dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Astyanax caucanus
Astyanax caucanus Astyanax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Quraix
Quraixak (قريش‎; askotan Quraysh moduan idatzia eta beste transliterazio batzuen arabera Qureish, Quraish, Quresh, Qurish, Kuraish, eta Coreish) Meka eta Kaaba kontrolpean zuen arabiar leinu merkatari boteretsu bat izan zen, Ismaelen askzikoak euren tradizioaren arabera. Mahoma, islamaren profeta, Quraix leinuko Banu Hashim klanean jaio zen.
Mahomaren aurreko historia
Kuraixek euren arbasoak Adan, Abraham eta Ismaelekin lotzen dituzte, eta arabiar historia liburuen arabera Mudharren ondorengoak ziren Banh Kinanah leinuaren adar bat izan ziren. Belaunaldiz belaunaldi hainbat leinurekin batera bizi izan ziren, baina Mahoma baino bost belaunaldi lehenago egoera aldatu zen Qusai ibn Kilabekin. Gerra eta diplomazia erabilita Kaabako atearen giltzak eskuratu zituen, Mekara hainbat erromes erakartzen zituen tenplu pagano garrantzitsu bat. Bere leinukoak bildu eta Mekan ezarri ziren, Qusai errege izendatuz euren leinukoen artean. Beste inork ez zuen Mekako errege titulua izan ondoren. Leinuaren barruko klan ezberdinek lan ezberdinak zituzten Meka eta Kaabaren zaintzan, eta hauek bereziki garrantzitsuak izan ziren Mahomaren bizitzan.
Euren jainko nagusia Hubal zen. Beste jainko batzuk Manaf, Isaf eta Na'ila ziren.
Mahomaren garaia
Klan ezberdinetako hainbat liderrek ez zuten Mahomaren profeta izaera onartu eta berau isilarazten saiatu ziren, bere osabaren gainean presioa egiten, Abu Talib. Islamak zuen monoteismoaren ideia baztertu zuten: ados zeuden Jaungoiko handiago bat zegoenaren ideiarekin, baina beste jainko txikiago batzuk ere bitartekari gisa ezartzen zituzten. Mahomaren jarraitzaileek ere boikota jasan zuten garai honetan. Hasierako musulman horien arteko askok Abisiniako errege kristauaren babespean gorde ziren, eta Mahomak berak Medinara ihes egin zuen (garaian Yathrib gisa ezagutzen zen hiria). Quraixek hainbat gudu izan zituzten Mahomaren aurka, horietako bat Badreko gudua, 624. urtean, non Quraixek galdu zuten eta musulmanen garaitzarako lehen pausoa eman zen.
Islamaren egonkortze honekin boterea irabazi zuten eta kalifa-herria ezarri zuten.
Mahomaren heriotzaren ostean
Mahomaren heriotzaren ostean gatazka egon zen kalifaren ondorengotzaren inguruan. Sunitarren arabera Abu Bakr zen Mahomak aukeratutako ondorengoa eta xiismoaren arabera Ali ibn Abi Talib zen ondorengoa.
Quraix leinukoa zen al-Shāfi'ī (Abū ʿAbdillāh Muḥammad ibn Idrīs al-Shāfiʿī) teologo, idazle eta jakintsu arabiar musulmana, eta jurisprudentzia islamikoaren (Uṣūl al-fiqh) printzipioen lehen eragilea
Auld Lang Syne
Auld Lang Syne (eskozieraz ahoskatua) eskoziar abesti herrikoia da.
Akadia
Akadia (Acadie) Ipar Amerikako eskualde bat da, frantses akadiera edo minoritate txiki batek chiac hitz egiten duten 370.000 biztanle inguru dauzka. Akadiarrak Kanadako Brunswick Berria probintziaren iparraldea eta ekialdea kokatzen dira, baita Quebeceko Gaspésie eta Îles-de-la-Madeleinen, Eduardo Printzearen Uharteko eta Eskozia Berriko uharteetako herri eta eskualde bakartuenak eta Maineko ipar-mendebaldea ere, Estatu Batuetan. Ternuako eta Labradorreko komunitate frankofonoa, akadiarrek ez bezalako jatorria badute ere, batzuetan definizio horretan sartzen da. Beste definizio batzuek, oro har, Luisiana hartzen dute lurralde horretan. (les Cadiens)
Almirantegoaren uhartea
Almirantegoaren uhartea (ingelesez Admiralty Island) Ozeano Barean dagoen Alaskako uhartea da, Alexander uhartedian kokaturik. 140 km-ko luzera eta 58 km-ko zabalera ditu, guztira 4.264,2 km²-ko azalera izanik. George Vancouverrek aurkitu zuenean Royal Navyn zegoenez, almiranteagoaren izena eman zion.
Akadia
Historia
Akadiako biztanleek Wabanaki Konfederazioko kideak eta Frantziako emigranteen ondorengoak zituzten, La Rochelle eskualdekoak ia bakarrik. Bi komunitateak ezkondu ziren, eta ondorioz, Akadiako biztanleriaren zati handi bat mestizoa zen. 1713an Britainia Handiko Erresumak konkistatu zuen Akadia, eta Desordena Handia jasan zuen. 1755 eta 1763 urteen artean Akadiarrak deportatu ziren, eta lurraldea banatuta dago. Erbestetik itzultzean, lege diskriminatzaileak jasaten dituzte Akadiarrek.
Errenazimentu akadiarrak, kleroa tartean dela, beren historia eta kultura berriro ezagutzeko aukera ematen die. Ez zuten onartu 1867ko Kanadako Konfederazioa. 1881eko Akadiako 1. Konbentzio Nazionaletik sinboloak eta erakundeak sortu ziren. Akadiarrei gogor eragiten die Depresio Handiak, eta aktiboki parte hartzen dute bi mundu-gerretan. Brunswick Berriko komunitatea liderra da, eta XX. mendearen bigarren erdia kontestatarioa da, zenbait eskubide eta askatasun gehitzeak markatua.
Argers
Argers Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Auld Lang Syne
Historia
Hitzak 1788an Robert Burnsek idatzi zituen eta musika tradiziozko folk abestiarena zen. Titulua eskozieraz dago eta euskaraz literalki "duela asko" edo "denbora pasa ahala" esan nahi du, halere "garai zaharrengatik" ere itzuli liteke.
Argers
Biztanleria
2007an Argers udalerrian erroldatutako biztanleak 103 ziren. Familiak 42 ziren, horien artean 10 pertsona bakarrekoak ziren (5 bakarrik bizi ziren gizonak eta 5 bakarrik bizi ziren emakumeak), 14 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 18 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Auld Lang Syne
Historia
Abestia ezaguna da oso ingelesez mintzatzen duten herrialdeetan, gabonzahar gauean abestea ohikoa delako. Doinua beste hizkuntzetan ere askotan abestia izan da, adibidez Herbeheretan Wij houden van Oranje abesten dute, Japonian Hotaru no hikari edo AS Romako zaleek honakoa La nostra fede mai morrà/canteremo noì ultrà/e insieme a te saremo allor/forza Roma vinci ancor
Argers
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 48 etxebizitza zeuden, 42 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 47 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 42 etxebizitza nagusietatik 38 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 34 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 26 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ceratina arizonensis
Ceratina arizonensis erle espezie bat da, Ceratina generoan eta Apidae familian.
Argers
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 69 ziren, horien artean 45 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 45 pertsona aktiboetatik 43 lanean zeuden (27 gizon eta 16 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren eta 1 iturgina.
2000. urtean Argers udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Homo habilis
Homo habilis, Homo generoaren erregistro fosilean aurkitzen den lehen kidea da eta espeziearen izenak “gizaki trebea” esan nahi du; hainbat fosil harrizko tresneriarekin erlazionatuak baitaude. Afrikako Saharaz hegoaldeko eskualdeetan bizi izan zen duela 2,4 eta 1,5 milioi urte bitartean, Pleistozeno garaian. Ezaugarri bereizgarri gisa, nahiko handia zen garuna eta molar eta premolar txikiak aurkezten ditu aurreko homininiekin alderatuta. 1960-ko hamarkadan Olduvai Gorge-n aurkitutako fosilak oso garrantzitsuak izan ziren paleoantropologiarako; izan ere, garai hartan ezagutzen zen Homo taldeko kiderik zaharrena Homo erectus-a zen.
Homo habilis-en ezaugarriak Australopithecus-en eta Homo taldeko espezie berantiarren artean koka daitezke. Beste aztarnen agerpenarekin (esaterako, Ipar Keniako Koobi Fora aztarnategian aurkitutakoak) egonkortu zen aurkitutako espezie berria Australopithecus-ekiko ezaugarri anatomikoetan oinarrituta desberdina zela zioen teoria. Homo taldean sartzeko arrazoiak izan ziren bere kapazitate kraniala, hortz molar eta premolar txikiak, baita objektuak manipulatzeko gai zela erakusten zuen eskuaren hezurrak ere. Espezie honen inguruan eztabaida handia egon da, ikerlari batzuek esaten dute Homo habilis-a australopitezino aurreratu bat dela eta aldiz, beste batzuek pentsatzen dute Homo erectus-aren forma goiztiarra dela. Bi ikuspuntu hauek agertzen dira Homo habilis-ek bere aitzindariekin konparatuz ez dituelako desberdintasun anatomiko oso nabarmenik erakusten.
Jatorri ebolutiboa
H. habilis Afrikan orain dela 2,3 milioi bat urte agertu zen. Bere jatorriari buruz eztabaida handia izan da, ez baitago batere argi zer espezietik sortu izan zen. Zenbait autoreek proposatu dute bere jatorri geografikoaren arabera lau espezie desberdinen ondorengoa izan zitekeela. Alde batetik, espeziearen jatorria Afrikako ekialdea balitz, Australopithecus afarensis edo A. garhi bere arbaso probableenak izango lirateke. Aldiz, espeziea Afrikako hegoaldean sortu izan balitz, A. africanus edo A. sediba-ren ondorengoa izango litzateke.
H. habilis-aren sailkapen filogenetikoari dagokionez, gaur egun espeziea Homo generoan sailkatuta dago. Hala ere, autore eta ikertzaile batzuen ustez, sailkapen hau ez da egokia, beste arrazoien artean, modu honetan Homo generoa talde parafiletiko bihurtzen dela argudiatzen dutelako. Autore hauen esanetan, H. habilis-en behatutako zenbait ezaugarriei  (ale batzuetan ikusi den garaiera txikia, prognatismo nabaria eta beste Homo espezieekin konparatuta kapazitate kranial txikia, besteak beste) erreparatuz, espezie hau Australopithecus generoan sailkatzea egokiagoa litzateke. Kasu honetan espeziearen nomenklatura binomiala Australopithecus africanus habilis edo Australopithecus habilis izango litzateke.
Baina gaur egungo sailkapena aldarrikatzen dutenek (Tobias eta Falk, adibidez), H. habilis-eko aleetan behatutako ezaugarri modernoak azpimarratzen dituzte. Hauen artean garunaren tamaina eta batez ere, harrizko lanabesak egiteko gaitasuna nabarmentzen dituzte. Horrez gain, hasiera batean H. habilis bezala sailkatutako zenbait ale, KNM-ER 1470 kasu, H. rudolfensis espeziean sailkatuak izan dira. Hauen barne aipatutako KNM-ER 1470 eta  KNM-ER 3732 aztarnak aipagarrienak dira (biak Koobi Fora aztarnategian aurkitutako aztarnak dira, Kenian).
Olduvai Gorge (Tanzania)
1960-ko hamarkadaren hasieran Olduvai Gorge-ko (Tanzanian) fragmentu fosilak induskatu zituzten. Aztarnategi honetan Paranthropus boisei-ren aztarnak aurkitu ziren 1959-ean; garezur baten zatia, masailezur, eskuetako hezurrak eta ia osorik zegoen ezkerraldeko oin. Lehenengo hirurak OH7 moduan taldekatu ziren eta oina OH8 moduan. 1961-ean Louis Leakey-k P. boisei espezieko aleen desberdina zela ondorioztatu zuen, eta  gizaki modernoengandik hurbilago zegoela; baita harrizko tresneria fabrikatzeko gai zela ere.1964-an Leakey-k, Tobias-ek eta Napier-rek Homo habilis moduan sailkatu zituzten.
Olduvaiko arroilak, Tanzaniako Serengetiko lautadetan dagoen sakana, 48 km-ko luzera eta 90 m-ko sakonera du. Ezaguna da aurkitu izan diren harrizko tresneria eta antzinako ugaztunen aztarnengatik. Olduvai Gorgeko geologia konplexua da; izan ere,  batik bat laku sedimentarioen metaketaz, labazko fluxuaz eta errauts bolkanikoen metaketaz eratuta dago; denborarekin, faila aldaketak eta higadura jasan ditu. Aztarnategia 7 ohetan bananduta dago, eta 50 homininien aztarnak ditu, 1’75 milioi eta 15 mila urte tartean datatuak.
Anatomia
Homo habilis-aren anatomia oso aldakorra izatean sailkapena oso eztabaidatua dago baina gaur egun, H. habilis, Homo generoko lehen espeziea kontsideratzen da. Australopitezino eta ondorengo Homo espezieen tarteko ezaugarriak aurkezten ditu; gorpuzkera tximino antzekoa du eta kranioan aurki daitezke aldaketa nabarienak.
Kranioaren bolumenaren emendioa izan daiteke aldaketa nagusia australopitezinoekiko. Izan ere, australopitezinoek 400-500 cm3-ko bolumeneko kranioak zituzten   eta H. Habilis-ak berriz, 600-750 cm3 bitartekoak. Ondorengo Homininietan, bolumena handituz joan da (H. erectus eta H. ergaster espezieek 900-1000 cm3) gaur egungo H. sapiens-aren 1300 cm3-ak lortu arte. Eskuetan eta hortzerian ikusitako zauriek lanabesak erabiltzen zituztela iradokitzen digute, baina eskuetako bakarrean soilik aurkitzean, eskuintiak edo ezkertiak zirela ondorioztatu da; garunaren lateralizazioaren ondorioz. Lateralizazio hau garunaren berrantolaketaren efektu bat da eta aurreneko Homo espezietan ager izan zitekeen, aurkikuntza hauen esanetan. Kranioko beste ezaugarriei erreparatuta: ez dute gandor sagitalik, maxilarrean prognatismoa aurkezten dute eta torus supraorbitario nabarmena eta hortik aurrera horizontala da; Homo espeziean hezur frontala bertikalagoa bihurtuz doa . Hezurrak meheagoak dira eta murtxikatze-aparatuari dagokionez, txikiagoa eta hortzetan dagoen esmalte geruza murriztuta dago. Barailaren formari dagokionez, aldakortasuna aurkezten du, itxura parabolikoa du baina “V” edo “U” forma tarteko ereduak aurkezten dituzte. Gorpuzkeran, tximino edo australopitezinoen ezaugarri asko aurkezten dituzte. Moldapenei erreparatuz, zuhaitzetako bizimodurako moldapenak dituzte, baina distantzia luzeeetan bi oinen gainean ibiltzeko ahalmena zutela ikusi da hanken morfologiari erreparatuz. Besoko eta eskuko hezurrak proportzionalki luzeak dira, zuhaitzetara moldatuak. Eskuko falange distalaren morfologia eta luzera gainontzeko Homo espezieen antzekoa da baina diametro zabalagoa eta hezur kurbatuagoa dute; zuhaitzei oratzeko pentsatua. Altuera aldakorra aurkezten dute  100-120 cm-ko garaieratik 150 cm-ra ailegatzen diren espezieak aurkitu dira. Pisua, 32 eta 37 kg bitartekoak izan zirela estimatu dute. Garaiera txiki samarra dute, australopitezinoen antzera baina femur eta oin zola luzeak aurkezten dituzte. Are gehiago, artikulazioak eta orpoak zurrunagoak garatu eta belaunetako aldetarako mugimendu ahalmena galdu dituzte. Era honetan erraztasun eta ahalmen handiagoa garatu zuten bipedia optimizatzeko. Ezaugarri hauek, ondorengo homininietan hobetuz joango dira. Aztarna fosilak aztertuz eta alderatuz, ondorioztatu da hazkuntza-tasa azkarra zutela; hau da, gaztaro laburra zuten eta helduaroa azkar garatzen zuten. Banako batetik besterako aldakortasunaz gain, sexu arteko dimorfismo markatua ere ikusi da, banako arrak orokorrean garaiagoak eta pisutsuagoak dira. Habitat hotzetara moldatzeko, ile-geruza mehe bat garatu zutela uste da.
Jokabidea
H. Habilis-ek utzitako harrizko tresneriak eta ez erabilitako hondakin materialek (nagusiki pikatzeko tresnak eta xafla zorrotzak) gizaki hauen jokabideari buruzko informazioa ematen dute. Olduvai Gorge-ko aztarnategian aurkitu zen tresneriarekin batera, animalien fosilak ere aurkitu ziren; horren ondorioz suposatu zen H. habilis-ek ehizatutako animaliak oinarrizko kanpamendu antzekoetara eramaten zituztela sakrifikatzeko; hala ere, orain uste da konplexuagoa zela. Ekorketazko Mikroskopio Elektronikoa (SEM) erabiliz frogatu zen animalien hezurretan agertzen ziren hainbat ebaketa H. habilis-en tresnenak zirela, baina horrek ez du esan nahi H. habilis-ek animaliak ehizatzen zituenik; izan ere, analisiak erakutsi zuen harrapakin horietako asko ez zituela harrapakari hominini batek ehizatu. Beraz, nahiz eta H. habilis-ek harrapakin txikiak (esaterako, antilopeak) ehiza zitzaketen, onar daiteke H. habilis-a sarraskijalea zela; tamaina handiko animaliaz baliatzen ziren beste harrapakari batek hiltzen zituenean. Eztabaidagai da H. habilis eta Olduvai arteko erlazioa, agian hauen tresnen eta lehengaien gordelekua zen, zeina animalien berehalako prozesamendu leku egokia zen; beraz, ezezaguna da hominni hauen bizilekua, ezta haien egitura soziala ehiztari-biltzaile prototipikoa bazen. Azkenik, mintzaira eskuratu bazuten beste funtsezko zalantza da. Hainbat anatomistek uste dute molde endokranealek adierazten dutela mintzamenarekin erlazionatutako eskualdeak garatuta daudela; hala ere, beste asko ez daude ados, moldeak egiteko ondo kontserbaturiko garun kopurua baxua baita. Dena den, uste da sinboloak eta mintzaira erabili zuen lehen homininia H. erectus izan zela,  ez H. habilis.
Gizarte antolakuntzaren inguruan ezer gutxi ezagutzen da eta teoriak oso eztabaidatuak daude. Aurkezten duten dimorfismo sexuala poliginiarekin erlazionatzen da. Espezimen arrak gorpuzkera handiagoak izatean, uste da hainbat ar espezie eme talde batekin antolatzen zirela, baina arrek taldea babestu beharrean, arren arteko lehiak emendatzen zirela; “alfa arra” nor zen determinatzeko. Teoria hau babesten duen ezaugarri nagusia letaginen tamaina da, zeina ar espezimetan bereziki handiak dira borroketan abantaila lortzeko. Dena den, dimorfismoaren aldeko frogak espezimen gutxi batzuetan soilik aurkitu izan dira, konklusio argiak ateratzea zaila litzateke, beraz. Bestalde, aztarnek ondorioztatu dute H. rudolfensis, H. ergaster, H. erectus eta Paranthropus boisei garaikideak izan zirela. Aldiz, hauen arteko elkaregiteen inguruko informazioa ezezaguna da.
Dieta
Austrolopithecus generotik Homo generorako iragapenean ukaezina da dieta aldaketa bat egon zela. Molarren tamaina, kapazitate kraniala eta tresneriaren agerpena horren ebidentzia dira. Halaber, Homo habilis-en dietan haragi proportzioa emendatuko zen, aitzindariekin alderatuz. Haragi kontsumoaren emendioak eta sukaldatzeak, dieta energetikoago bilkatu zuen eta honekin batera, garunaren emendapena. Homo-ren sorrera azaltzen duten eredu ekologiko gehienek iradokitzen dute dieta aldaketa gakoa izan zela Homo generoaren eboluzioa bultzatzeko.
Teoria garrantzitsuenetariko bat ehizan eta sarraskian oinarritzen da; honen arabera,  Homo habilis-a beste animaliak ehizatzen zituen ikuspuntu energetikotik aberatsagoa zen haragia kontsumitzeko. Hala ere, pentsatzen da Homo habilis-a batez ere sarraskijalea zela, eta beste harrapakarien sarraskiak lapurtzen zituela. Gainera, sarraskiak kontrolatzen eta monopolizatzen zituzten, horrela hautespen presioa sortuz. Hautespen presioa, adaptazio kognitiboak eta lokomotoreak eragin zituen. Beste ikerlari batzuek diote ehiza oso garrantzitsua izan zela, baina, elikagaien sukaldatzea, elkarbanaketa eta biltegi organoen garapena dietaren aldaketaren eragile askoz garrantzitsuagoak izan zirela. Teoria hauek hasierako Pliozenoan eman zen idortasunaren emendioak biltegi organoen fidagarritasuna handitu zutela diote. Biltegi organoak kalorietan eta mantenugaietan aberatsak dira eta horregatik baldintza idorretan oso onuragarriak ziren. Klima aldaketa dela eta elikagaiak aurkitzea zailago bihurtu zen eta zeuzkaten elikagaiak haurrei ematen zizkieten eta honen ondorioz, nerabezaroa luzatu egin zen eta ondorioz, gorputz-tamainaren emendioa. Klima aldaketa eta sabanarako migrazioa gertatu arren pentsatzen da Homo habilis-a neurri bateraino zuhaitzetako bizimodura moldatuta zegoela, eta horregatik ez zela oso ehiztari ona. Azkenik, zenbaitek proposatu dute Homo habilis-ek landare xerofito gehiago sartu zituela dietan, dietaren %60-%70 landareak izanik.
Hainbeste denbora iraungita daraman espezie baten dieta azaltzea eta aztertzea nahiko zaila egiten zaie ikerlariei. Dieta azaltzeko moldapen anatomikoak aztertzen dira. Dietaren aldaketak, baraila eta hortzen aldaketa ekarri zuen eta honekin beste teoria berriagoak Homo habilis-aren dieta azaltzeko. Homo habilis-ak aurreko hortzak handiagoak zituen Austrolopithecus-ekin konparatuz, intzisiboen tamainaren handipena honen ebidentzia nagusia da. Bestetik, alometria molarraren bidez ikusi da gero eta molar handiagoak izan, gero eta gainazal handiagoa zuten elikagai gogorrak murtxikatu ahal izateko. Homo habilis-en molarrak Autralopithecus-arenak  baino txikiagoak ziren eta gaur egungo gizakienak baino handiagoak. Honi esker, ondoriozta dezakegu Homo habilis-aren dietak gaur egungo Homo sapiens-ena baino estres mekaniko handiagoa sortzen zuela. Nahiz eta molar txikiak izan, erliebe oklusal handiagoa zeukaten. Honen ondorioz, Homo habilis-ak hobeto prozesatuko zituzkeen elikagai gogorragoak Australopithecus-a baino. Berrikuntza teknologikoek elikagai espektro zabalagoa kontsumitzea ahalbidetu zuten. Beraz, dietaren aldaketa bultzatu zuten eragile nagusiak haragia jatea ,aldaketa klimatikoa, tresneriaren agerpena eta elikagaien sukaldatzea izan ziren.
Tresneria
H. habilis izan zen bere generoaren barruan harrizko tresnak landu zituen lehen espeziea. Izan ere, H. habilis Kultura Oldubaientsearen sortzailetzat hartzen da gaur egun. Kultura honetan sailkatutako tresnak oro har gutxi landutako harriak eta hauetatik sortutako zatiak dira. Normalean, animalien larruazalak eta hezurrak mozteko erabiltzen zituzten, baina, batzuetan landare bigunak mozteko ere bai. Material desberdinetako tresnak erabiltzen zituzten; basaltozkoak, granitozkoak edo kuartzozkoak, besteak beste. Aztarnategiaren arabera tresnen forma edo materiala alda daitezke, adibidez: Koobi Foran aurkitutako tresna gehienak basaltozkoak dira eta forma esferoidea daukate, aldiz, Olduvai-en aurkitutako tresnak kuartzozkoak dira.
Kordoba-Malaga burdinbidea
Kordoba — Malaga abiadura handiko burdinbidea Iberiar penintsulako burdinbide bat da, Kordoba eta Malaga–Maria Zambrano geltokiak lotzen ditu.
Burdinbidea 2006ko abenduaren 16an inauguratu zen Kordoba eta Antequera–Santa Ana geltokien artean.
Homo habilis
Koobi Fora
Turkana Lakua ren (Kenia) ekialdean Koobi fora aztarnategia aurkitzen da, bertan KNM-ER 1805 eta KNM-ER 1813 fosilak aurkitu dira. KNM-ER 1805 pertsona heldu baten kranioaren 3 zati dira. Lehen aldiz, Homo erectus bezala sailkatu zen, baina gerora Homo habilis zela kontsideratu zuten kranioaren formagatik eta azaltzen zuen prognatismoagatik. 1,74 m.u.tan datatua. KNM-ER 1813, 510 cm3 -ko kapazitate kraniala duen kranio ia osoa da eta 1,9 m.u.tan datatua.
Kordoba-Malaga burdinbidea
Historia
Kordoba — Malaga abiadura handiko burdinbidea Andaluziako trenbide-sarbide berriaren zatitzat har daiteke, eta Espainiako Sustapen Ministerioaren Azpiegituren Plan Estrategikoaren barruan dago (2005-2020), 2 100 milioi euroko inbertsioarekin. Bere eraikuntza eta ustiapena Administrador de Infraestructuras Ferroviariasen esku utzi zen.
Homo habilis
Olduvai Gorge
Homo habilis espeziearen aztarnategi nagusia Olduvai Gorge (Tanzania) da. Bertan, Homo habilis espeziari loturiko hainbat aztarna aurkitu dira. Homo habilis-ari dagokionez, aztarna garrantzitsuena OH 7 da, espeziearen holotipoa eta ‘Johnny-ren umea’ bezala ezagutzen dena. Gazte baten (12-13 urte) beheko masailezurra 13 hortzekin, goiko molar bat, bi parietal eta eskuko eta eskumuturreko 21 hezur. Bere kapazitate kraniala 363-710 cm ³ tartekoa da eta 1,75 m.u tan datatua dago.
Kordoba-Malaga burdinbidea
Historia
Linea Andaluziako Kordoba, Sevilla eta Malaga probintzietako 19 udalerritatik igarotzen da. Bere jatorria Madril — Sevilla abiadura handiko burdinbideko 357,997 kilometroan du, Almodovar Ibaiakoaren parean, non Malaga AH bifurkazioaren desbideratzeak hasten diren. Puntu horretatik, linearen luzera 155 kilometrokoa da, hau da, Kordobako geltokitik Malaga–Maria Zambrano geltokiraino 169 kilometroko luzera du, linea konbentzionalaren 199 kilometroaren aurrean. Baimendutako gehieneko abiadura 350 kilometro ordukoa da.
Homo habilis
Olduvai Gorge
Olduvai Gorge-n ere Homo habilis espeziaren paratipoak aurkitu dira; OH 13 ‘Cinderela’ ezizena ipini zaio gazte honi. 650 cm3-ko kapazitate kraniala du eta barailaren eta kranioaren hezurrak aurkitu dira. 1,6 m.u.tan datatua. Bestetik, OH 24 ‘Twiggy’ izenarekin ezagutzen da. Eme heldu baten kranio partziala, molar guztiak agertzen ditu. 600 cm3 -ko kapazitate kraniala du, espezie honen beste fosilek baino kapazitate kranial handiagoa aurkezten du. Nzubek aurkitu zuen 1968an eta Mary Leakey deskribatu zuen hiru urte geroago. Azkenik, OH 62 ‘Dik-dik homininia’ bezala ezagutzen da. Goiko eta beheko gorputz-adarrak dituzten hondakin fosilen multzoa. Eme heldu baten eskeleto postkraniala da eta 300 hezur zati baino gehiago aurkitu dira. 1986an Johansonek eta Whitek aurkitutakoak. 1,8 m.u.tan datatua. Azkenengo ikerketek diote OH 8, OH 10 eta OH 35 bezala sailkatutako fosilak indibiduo berarenak izan daitezkeela.
Sterkfontein
Sterkfontein-en (Hegoafrika) espezie honi dagokion kranio bat aurkitu da, STW 53  1,8 m.u.tan datatua dagoena.
Kordoba-Malaga burdinbidea
Historia
Lehen tartea, Almodovar Ibaiakoa-Antequera, 100 kilometro inguruko luzera zuena, inauguratu zen lehena izan zen. Zati horretako lanak 2001eko ekainean hasi ziren, eta 2006ko abenduaren 16tik dago martxan, Puente Genil–Herrera eta Antequera–Santa Ana geltoki berriekin.
Bigarrena Antequera-Malaga tartea da, 55 kilometro luze. Lanak 2002ko martxoan hasi ziren eta 2007ko abenduaren 23tik dago martxan, Madrildik Malagara doan zuzeneko tren geltokirik gabeko ibilbidea 2 ordu eta 30 minututan osa daitekeelarik.
Trenbidea Malagan integratzeari dagokionez, lanak 2006ko otsailaren 25ean hasi ziren, eta aurrekontua 144 605 299,44 eurokoa da. Zati horrek 3 kilometroko luzera du guztira, eta lanak 2010ean amaitu ziren, Malaga–Centro-Alamedako geltokiaren birmoldaketa barne. Trenbideak lehen okupatutako lursaila urbanizatzeko eta trenbidea portura lurperatzeko lanak egiteke daude. Abiadura handiko linea (nazioarteko zabalerako 2 trenbide) eta linea konbentzionala (zabalera iberiarreko 2 trenbide) 1 932 metroko luzera duen tunel batetik igarotzen dira Malagatik, eta, integrazio horretarako, San Andreseko geralekua eraberritu zen, Victoria Kenteko lurpeko geltokia eraikiz, Malagako Renfe Aldirien lineakoa. Malaga–Maria Zambrano geltokiak 8 trenbide ditu, 5 nazioartekoak eta 3 iberiarrak.
Linea honen inaugurazioaren ospakizunen artean, abiadura handia iritsi zen Malagako probintziako hirietan nazioarteko bi kirol ekitaldi izan ziren. Kordoba-Antequera tartea martxan jarri ondoren, azken hiri horretan adiskidetasunezko eskubaloi partida jokatu zen Espainia eta Norvegiaren artean. Malagara abiadura handia iritsi zela ospatzeko, Rosaleda estadioan Espainia-Frantzia futbol partida jokatu zen, Espainiar Estatuak 1-0 irabazita.
Juan Domingo Etxebarria
Juan Domingo Etxebarria Sánchez (Getxo, Bizkaia, ? -) bizkaitar idazlea da, sukaldaritzan aditua.
Biografia
Haren osaba Espainiako Gastronomia Akademiako lehenengo lehendakaria izan zen eta erakunde honetako kide izendatu zuen Juan Domingo, Euskal Herrian sukaldaritza sustatzeko lana egin zezan. Urte askoan ardura hau alboratua izan zuen arren, Gastronomía Vasconum izeneko liburua kaleratu zuen, gerora hainbat hizkuntzatara itzuli dena.
Gainerakoan, 264 Recetas de Bacalao, La Cocina Vasca Tradicional eta El Abra, ayer liburuak kaleratu ditu. El Correo Español, Deia eta Euskal Gastronomiazko Kofradiaren Buletinean, hainbat artikulu kaleratu ditu.