cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
EZLN
1994
Euren helburuak lortu gabe, errebeldeen irtenbidea negoziazioa proposatzea izan zen, bitartekari gisa San Cristobal de las Casaseko obispoa, Samuel Ruiz, Rigoberta Menchú Tum eta Julio Scherer García kazetaria jarri zituzten. Egun batzuk geroago, EZLN-k bere baldintzak ezarri zituen. Gobernuak Manuel Camacho Solís Bakea eta Adiskidetzearen ordezkari izendatu zuen urtarrilaren 10ean eta EZLN-ri "bakea, justizia eta demokrazia" eskaini zizkion.
Erakundeak bere ekintza gerrilleroekin jarraitu zuen, eta hilaren 8an XXXI Zona Militarreko kuartela tirokatu zuen. Elektrizitate dorreen eta Petróleos Mexicanosen gasbideen aurkako atentatuak erregistratu ziren. Zapatistatzat hartu ziren batzuk Puebla eta Michoacángo bi elektrizitat dorre bota zituzten; hurrengo egunean bonba auto bat lehertu zen hiriburuan eta bonba bat jaurti zen Acapulcoko gobernuaren jauregian. Horren ondoren, hiriburuan eta Hidalgon beste bonba auto batzuk izan ziren. Errebeldeek beste atentatu batzuk izateko arriskuaz ohartarazi zuten.
Urtarrilaren 12an, Salinas de Gortari presidenteak su-eten bat agindu zien bi alderdiei dialogoa hasteko lehen pausu gisa eta Kongresuko Komisioa bidali zuen Amnistia generalaren legearen proposamenarekin. Momentu hartarako, hildakoak 108 ziren ia; urte batzuk geroago Marcos subkomandanteak baieztatu zuen 46 errebelde hil zirela gerrillaren eta armadaren arteko guduak irau zituen 12 egun horietan.
Politika esparruan,urtarrilaren 18an Elmar Setzer Marseille bitarteko gobernadoreak dimititu egin zuen eta Javier López Morenok hartu zuen bere kargua. Bere aldetik, EZLN-k, Manuel Camacho onartu zuenak, negoziatzeko lau puntuko agenda bat proposatu eta ezarri zuen. Errebeldeek gobernadore ohia trukatzeko intentzioak iragarri zituen, gainera. Camachok proposamena onartu zuen. 70.000 pertsona inguru atera ziren kalera Mexiko hirian bakearen alde.
Altxamendua hasi eta hilabete batera, EZLN-k Guerreroko indigenei dei bat egin zien bakarrik ez uzteko. Gobernuz kanpoko erakundeak ere deitu zituzten bake-uhal bat sortzeko dialogoaren baitan. Gurutze Gorriak, gizarte zibilak eta polizia militarrak perimetroak eratu zituzten negoziaketak babesteko 19 ordezkari zapatista San Cristobal de las Casasera iristen ari zirelarik. Gauzak horrela, otsailaren 16an hasi ziren EZLN eta gobernu federalaren arteko elkarrizketak.
Martxoaren 1ean, EZLN-k bere eskariak adierazi zizkion gobernuari; honek berriz, aldaketa politiko batzuk proposatu zituen legearen barnean. Elkarrizketa martxoaren 22an amaitu zen, adostasunik gabe, eta zapatistek kontsulta bat iragarri zuten komunitate indigenen gobernuko dokumentuak berrikusteko kazetariei zonalderako sarbidea isten zietelarik. Hala ere, martxoaren 23an Luis Donaldo Colosio Murrieta Errepublikarako hautagaia eraildua izan zen Lomas Taurinasen, Tijuanako kolonia batean. Erailketaren baldintzek susmoak piztu zituen goi-kargu politiko eta militarren artean.
1994 erdialdereko, Armada federalak 12 mila soldadu eta ehundaka base militar zituen kokatuta. Iritzi publikoaren ustez, momentu batetik bestera sinatuko zen bakea. Gobernua kontrol politikoa berreskuratzen joan zen apurka-apurka. Ez zuten oztoporik ikusten hauteskunde federalak ospatzeko urte hartan. EZLN-ak, aldiz, bakea lortzeko esfortzu bat eginez, elkarrizketak hasi zituen otsailean; zapatistek, Manuel Camachok eta Samuel Ruiz obispoak tributoa egin zioten elkarrekin bandera nazionalari.
Ekainaren 10ean, "Lacandona Oihaneko Bigarren Deklarazioa" emititu zen, non boterearen, askatasunaren eta justiziaren arazoak birplanteatzea proposatzen zuten kultura politiko berri bat jaio zedin. Bi egun geroago, gobernuaren proposamenak errefusatu zituzten, Manuel Camachoren dimisioa eragin zuen; Jorge Madrazo ipini zuten bere lekuan.
Abuztuaren 6ean, EZLN-k deituta, San Cristobal de las Casasen Konbentzio Demokratiko Nazionala (CND) hasten da. Epe ertainerako erabakia "trantsizio gobernu bat ezartzea" eta "Konstituzio berri bat" sortzea izan zen. CND-a desmobilizatu egin zen 1994 ko hauteskundeen ondoren, non Ernesto Zedillo Ponce de Leónek irabazi zuen. Chiapaseko estatuan, Eduardo Robledo Rincón atera zen irabazle protesta eta iruzur akusazioen erdian. Adibidez, indigena eta nekazariei bozka ezeztatzea, koakzioa, mehatxuak edota aktak aldatzea.
Urriaren 13an, Samuel Ruiz obispoak ekimen berri bat azaldu zuen berriro elkarrizketak irekitzeko taldearen eta gobernuaren artean, EZLN-ak onartu zuena. Hala ere, abenduaren hasieran, zapatistek Eduardo Robledoren inposaketak su-etena apurtzen dute eta Amado Avedaño Figueroa, El Tiempo egunkariko zuzendaria, "izendatzen" dute "gobernadore errebelde" gisa. Hala ere, abenduaren 14an Elkarrizketa eta Bake Komisioa ezartzen da, legegilez osatuta. EZLN-ren erantzuna itxitura militarrarekin amaitzea eta ofentsiba politikoa egoztea izan zen; 38 udalerri berri deklaratu ziren territorio errebelde abenduaren 19an. 23an, Gobernuko Idazkaritzak bitartekari berriak izendatzen ditu elkarrizketak hasteko zapatistekin. Hauek, euren tropen atzera-egite bat eta tregoa bat agintzen dute 1995 eko urtarrilaren 6ra arte.
1995
1995. urtearen hasieran, taldeak "Lacandona Oihaneko Hirugarren Deklarazioa" argitaratu zuen, non gizarteari Nazio Askapenerako Mugimendu bat proposatzen zion. Urtarrilaren erdialderako, Esteban Moctezuma gobernuko idazkaria zapatisten ordezkariekin bildu zen eta su-etena egitera konprometitu ziren soluzio politikorako prozesua berriro hasteaz gain. Otsailean egin zen Konbentzio Demokratiko Nazionalaren hirugarren saioa, hiru egunetan zehar, Querétaron.
Otsailaren 9an, Ernesto Zedillo Ponce de León presidenteak zapatisten buruen identitateak zekizkiela iragarri zuen, eta horretaz gain, hauek harrapatzeko aginduak aurrera eramaten ari zirela ere esan zuen. Gauzak horrela, gobernu federal mexikarrak gerrillaren burua, Marcos subkomandantea, Rafael Sebastián Guillén Vicente bezala identifikatu zuen, irakasle ohia eta filosofoa, 38 urtekoa. Haren atxiloketa agindu zuen armen erabilera eta terrorismoa leporatuz. Marcos subkomandanteak agerraldi batzuk eginak zituen, baina beti buru-berokia soinean zeramala. Bi egun beranduago, Armada mexikarrak Chiapaseko hainbat herriren kontrola berreskuratu zuen. 15 egunetan soilik, 20 mila pertsona baino gehiago mugitu ziren euren bizitokietatik oihanera, armadak hutsik geratutako espazioak okupatzen zituelarik. Era honetara, gobernu federalak estrategia bikoitz bat jarraitzen zuen matxinatuen aurka: alde batetik, negoziazio politikoa burutzen zen idazkatien bitartez, baina beste aldetik, zapatistak atxilotzeko aginduak ematen ziren.
Otsailaren erdialdean, EZLN-ak ezin izan zion presio militarrari aurka egin, beraz, gerra eteteko deialdia egin zuen. Ezker alderdi eta erakundeek mobilizazio handiak hasi zituzten maila nazional zein internazionalean gobernua elkarrizketa berri bat hastera behartzeko. Egoera horretan, zapatistek armada mexikarra oihanetik ateratzeko baldintza ezarri zuten, atxiloketa ordenak ezeztatzeaz gain.
Martxoan, Zedillo presidenteak eta Elkarrizketa Komisioak Elkarrizketarako, Kontziliaziorako eta Bakerako legea sinatu zuten, hilabete amaieran EZLN-ari bidali zitzaiona eta apirilaren 9an sinatu zutena. Horren ondoren, EZLN-ak Bakea eta Demokraziarako Kontsulta Nazional eta Internazionala ospatu zuen.
Irailaren 5ean, Ernesto Zedilloren argibideak jarraituz, Cocopak EZLN-a gonbidatu zuen Estatuaren erreforman eta negoziazio mahai nazionalean parte hartzera. EZLN-ren buru batzuk eta Cocopako kideak bildu ziren, Óscar González Yáñez diputatua, adibidez. Lan mahaiak ezartzeko arauak eta antolaketa erabaki ziren eta denbora gutxi barru martxan jarri ziren lehenengo mahaiko lanak ("Eskubide eta Kultura Indigena"). Bestalde, EZLN-a eta gobernuaren artean erabakitako sei taldeak ezarri ziren. Gobernuak Fernando Yáñez Muñozen atxiloketa iragarri zuen, Germán komandantea izatea leporatuta, elkarrizketak eteteko arrazoia izan zena. Hurrengo egunean askatu zuten gizona. Urriaren 20ean, Chamulako gatazkek 6 hildako utzi zituzten.
1996
Urtero bezala, "Lacandona Oihaneko Laugarren Deklarazioa" argitaratu zuten. Bertan, "EZLN-an oinarritutako eta botereagatik borroka egiten ez duen politika independiente, autonomo eta baketsu" berri bat eratzeko erabakia azaltzen zuten. Urtarrilaren 5ean, Marcos komandanteordeak bere oihaneko ezkutalekua utzi zuen eta San Cristobalera bidaiatu zuen Kultura eta Eskubide Indigenen Foru Nazionalean parte hartzeko. Hilaren 10ean amaitu zen topaketa erakunde berri bat Otsailaren 16an, zapatistek eta gobernu federalek Eskubide eta Kultura Indigenen Akordioak sinatu zituzten, non gobernua herri indigenak konstituzioan aitortzera konprometitzen zen.
Maiatzaren 2an, Javier Elorriaga Berdegue eta Sebastian Etzin Gomezi 13 eta 6 urteko kartzela-zigorra ezarri zitzaien terrorismoagatik. EZLN-a hortaz jabetu zenean, ekintza hori bakearen aurkako probokazioa zela erabaki zuen eta elkarrizketa bidea itxi zuen. Ekainaren 6an, atxilotutakoen askapena aldarrikatzen zuen kanpaina nazional eta internazionalaren ondoren, lortu zuten sententziak ezeztatzea. EZLN-ak bere tropen alerta egoera eten zuen.Ekain eta uztail bitartean, San Cristobal de las Casasen, Estatuaren Erreformarako Forua egin zen. Abuztuan, Oventic, La Realidad eta gainerako Aguascalientesen, EZLN-ak Humanitatearen aldeko eta Neoliberalismoaren Aurkako Lehen Topaketa Interkontinentala antolatu zuen. 42 herrialde desberdinetako 3 mila pertsona, gehienak mexikarrak, elkartu ziren La Realidaden. Jendea 5 lan mahaietan banatu zen eta Marcos komandanteordeak Humanitatearen aldeko eta Neoliberalismoaren aurkako La Realidadeko Deklarazioa argitaratu zuen.
Irailaren 2an, Armada Zapatistak elkarrizketetara itzultzeko bost baldintza ipini zituen:
1997
Abenduaren 22an, EZLN begiko zuten 45 tzotzil erailduak izan ziren talde paramilitar baten eskuetan Acteal-en, San Cristobaletik 50 km-tara. Ekintza hauek Actealeko Sarraskia bezala ezagutzen dira eta zigorgabe geratu ziren. Biolentzia ekintza hauek bultzatu zituzten 8 ofizialak 3 urte soilik egon ziren giltzapean.
1998
Urtarrilean, emakume bat Chiapaseko polizia munizipalak tirokatuta hil zen Ocosingon, indigena martxa batean.
Otsailean, gobernuaren idazkaritzak kanpaina bat hasi zuen atzerriko aktibista politikoak Chiapasetik aldentzeko. Hilaren 25ean, Reuters albiste agentziari eskaini zion elkarrizketa batean, Vicente Foxek, presidente izateko hautagaiak, esan zuen Marcos komandanteordeak Chiapasen, herrialdearen eta indigenen ongizatea nahi bazuen, adostasun batera iritsi beharko zirela lehenbailehen.
Apiriletik aurrera, Chiapaseko gobernua zapatistekin bat egiten zuten udalerriak deuseztatzen hasi zen. Ekintza hauetan, Belgika, Estatu Batuak eta Espainiako 12 atzerritar atxilotuak eta euren herrialdera bidaliak izan ziren. Kanpamendu militar bat eta muntai polizial bat ezarri ziren Taniperlasgo komunitatean eta Mugimendu Indigena Iraultzaile Antizapatista (MIRA) talde paramilitarraren eragina zabaldu zen. Maiatzaren 1ean "Tierra y Libertad" udalerri autonomo zapatista deuseztatu zen Las Margaritasen. Guztira 63 atxilotu, 3 zauritu eta 140 desplazatu izan ziren; 3 bortxaketa salaketa izan ziren gainera. Militarrak eta poliziak udalerriaren sarreretan eta erdigunean egokitu ziren. Ekainaren 3ko goizeko 6etan, Nicolas Ruiz udalerria eraitsi zuten 2.000 polizia eta militarren artean. Gas negar-eragilea eta biolentzia erabili zuten EZLN-ren jarraitzaileen aurrean. Informazio iturri askoren arabera, hainbat emakume haurdun astinduak izan ziren, hamarnaka haur zaurituak eta intoxikatuak izan ziren, etxeak erregistratu zituzten ordenik gabe eta bertan aurkitu zuten diru eta baliozko gauza oro lapurtu zuten. Azkenean, ekainaren 10ean, Armada mexikarrak, polizien laguntzaz, Chavajeval eta Unión Progresoko komunitateetan (El Bosque) sartu ziren. Egintza horretan EZLN-ko 9 kide hil ziren eta herritarrek ihes egin zuten mendietara, gutxi gorabehera mila pertsona. Lapurreta, arpilatze eta tenplu eta kapera profanazio salaketak jarri ziren. Animalia asko hil egin zituzten eta uzta pila bat suntsitu zen. Poliziak etxeetan aurkitu zituzten identifikazio dokumentu guztiak ere hartu egin zituen.
Uztailaren erdialdera, Marcos subkomandanteak "Lacandona Oihaneko Bosgarren Deklarazioa" emititu zuen, eskubide eta kultura indigenen legeak berrikusteko kontsulta nazional bat proposatuz.
1999
Martxoan egin zen bosgarren deklarazioan proposatutako kontsulta, baina ez zuen erantzun politikoa ekainera arte izan. Guanajuatoko gobernadoreak elkarrizketa batean esan zuen "Marcos subkomandantearekin hitz egiteko presa zeukala herrialdearen etorkizunaz hitz egin eta adostasun batera iristeko". Abuztuan, errebeldeen eta Armada Federalaren arteko borroka berriro hasi zen. 9 soldadu hil ziren, baina kasu bakana izan zen. Denbora gutxi barru, gobernuak Chiapasen preso zeuden zapatista batzuk askatu zituen elkarrizketa berriro hasteko eskari bezala.
2000
Apirilean, Vicente Fox hautagaiak proposamen berri bat bidali zion Marcos komandaneteordeari, baina ez zuen erantzunik lortu. Maiatzean, zibil batzuek bi indigenei eraso egin zieten Polhó udalerrian. PFPko kideak bidali ziren zonaldeko segurtasuna bermatzeko. Koordinatzaile zapatistak eta gobernuz kanpoko hainbat erakundek "EZLN-arekiko probokazio garbi" gisa hartu zuten.
Vicente Fox presidente kargurako hautatu zuten, eta bere lehen aginduetako bat armada gatazka gunetik kentzea izan zen. Gertakari honen ondoren, Marcos komandanteordeak elkarrizketa berrartzea onartu zuen. Bakea lortzeko baldintzak jarri zituen, adibidez, gobernu federalak gainerako talde armatu edo paramilitarrak desegitea.
2001
Urtearen hasieran, Marcos komandanteordeak Informazio-gune Zapatistaren sorrera iragarri zuen, non gerrilleroen bidaien inguruko informazioa partekatu edota mobilizazioak abian jarriko ziren.
Vicente Foxek urtarrilaren 9an eskatu zion EZLN-ari gobernuarekin hizketaldi bat mantentzeko, baina hauen erantzuna negatiboa izan zen. Eskatutako zazpi posizio militarrak itxi ezean, ez zutela eurekin hitz egingo. Bien bitartean, Armada federala Cuxuajal, Ocosingoko komunitatetik irten zen.
2005
2005 ean igorri zen "Lacandona Oihaneko Seigarren Deklarazioa". Bertan, armak utzi eta politika egingo zutela adierazten zuten.
Abuztuaren 5tik irailaren 18ra, EZLN-k Seigarren Deklarazioaonetsi zuten ezker alderdiko erakunde politiko, erakunde indigena, erakunde sozial, gobernuz kanpoko erakunde, erakunde edo talde kulturalekin, adineko, heldu eta haurrekin bilerak izan zituen. Bilera horietan, sei puntu eztabaidatu ziren: kanpainaren aldaketak, zein konbokatu eta zein ez, kanpainaren antolaketa egitura, beste antolaketa ahaleginak eta berehalako lanak.
2012
2012ko abenduaren 21ean, hamar milaka pertsona EZLN-ri babesa emateko Chiapaseko 5 hiritan zehar ibili ziren isiltasunean: Ocosingo, Las Margaritas, Palenque, Altamirano eta San Cristobal. Martxa amaitu eta ordu batzuetara, adierazpen bat zabaldu zen poema forman, Marcos subkomandanteak sinatuta. 2012ko abenduaren 21a
A quien corresponda:
Passirac
Passirac Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Passirac udalerrian erroldatutako biztanleak 255 ziren. Familiak 114 ziren, horien artean 34 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 38 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 140 etxebizitza zeuden, 108 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 135 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 108 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 37 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 93 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Boyton (Kornualles)
Boyton, 'Trevoya', Ingalaterrako Kornualles konderriko parrokia zibil eta herri bat da.
Passirac
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 168 ziren, horien artean 109 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 109 pertsona aktiboetatik 90 lanean zeuden (51 gizon eta 39 emakume) eta 19 langabezian zeuden (6 gizon eta 13 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Passirac udalerrian 103 unitate fiskal zeuden, 252 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.742 euro zen.
EZLN
2012
¿Escucharon?
Passirac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
EZLN
2012
Es el sonido de su mundo derrumbándose.
Passirac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 iturgina eta 1 eraikuntza enpresa.
EZLN
2012
Es el del nuestro resurgiendo.
Passirac
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Passirac udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 516 hektarea erabiltzen.
EZLN
2012
El día que fue el día era noche.
Passirac
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
EZLN
2012
Y noche será el día que será el día.
¡DEMOCRACIA!
Passirac
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
EZLN
2012
¡LIBERTAD!
¡JUSTICIA!
Volver a empezar
Volver a empezar (euskaraz Berriz ere hasi) 1982ko José Luis Garci espainiar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da. 1981an filmatua izan arren, 1982ko martxoaren 1an estreinatu zen.
EZLN
2012
Itzulpena:
Volver a empezar
Estreinatze unean Espainiako kritikariek harrera txarra egin zioten, Asturiasetik kanpora arrakasta eskasa izan zuelarik. Halere, AEBetan Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria irabazi zuen, sari hori irabazten Espainiako lehenbiziko filma bilakatu zelarik, hortik aurrera ospea bereganatuz joan zen.
Super Mario Bros.
Super Mario Bros. edo Super Mario Brothers (スーパーマリオブラザーズ) 1985eko Nintendoren plataforma bideo-joko bat da, Nintendo Entertainment System bideo-kontsolarako espresuki eginda. Garai guztietako bideo-jokorik salduenetariko bat da.
EZLN
2012
Entzun al duzue?
Volver a empezar
Argumentua garatzen unean José Luis Garci zuzendaria bere aitaren laguna izan zen olerkari baten bizitzan oinarritu zen, hura Espainiako Gerra Zibilaren ostean kontzentrazio esparru batean sartu zuten eta 1940eko hamarkadaren amaieraldera bertan hil zen. Zuzendariak hura bizirik jarraitu eta bere jaioterrira itzuli izanaren gogoeta egin zuen, honela filma honen istoria jaio zelarik.
EZLN
2012
Zuen mundua eraisten ari den soinua da.
Super Mario Bros.
Super Mario Bros. Mario pertsonaia ezagun egin zuen jokoa izan zen, Nintendoren ikono nagusi eta bideo-jokoetako pertsonaiarik ezagunenetako bat bihurtuz, baita bere anaia txikia den Luigi ere. Gainera, Peach printzesa, Toad eta Bowser aurkeztu zituen lehen aldiz, besteak beste.
EZLN
2012
Geurea suspertzen ari dena.
Volver a empezar
Argumentua
El Molinón futbol zelaira joan eta Real Sporting de Gijón taldearen partidu bat ere ikusiko dute, Antonio gaztaroan talde horretako erdilaria izan baitzen.
Baserritar neskato krabelin gorriduna
Baserritar neskato krabelin gorriduna (Aldeanita del clavel rojo) margolana Adolfo Guiard artistaten lan ezaguna da. Margolari honek marrazkiari garrantzi handia eman zion baina lan honetan margoak difuminatzen ikusten ditu.
Deskribapena
Lan honetan ez dago irudia inguratzen duen marrazkia eta plastikotasuna koloreekin lotuta dator. Margolanean kolore deigarriena krabelinena da, zalantzarik gabe: gorria eztanda egiten du lanaren erdian. Kolore nagusiak, bestetik, urdinak eta arreak dira. Irudi nagusia hamar urte baino gutxiago izango dituen neskatxarena da, buruan esneontzi handia bat daramana. Goizeko orduak dirudite eta protagonistak etxetik kanpo daude. Atzealdean itxura kostunbrista duen eszena ikus daiteke: haur batzuk jolasten, emakume zahar bat etxearen kanpoaldean eserita lanean, fondoan itsasontzi baten belak, zuhaitz bat... Irudi horiek difuminatuagoak daude. Krabelinak sentsualitate kutsu bat ematen dio neskatxari; hala ere, bere begietan melankolia, agian nekea, da nagusi, haren pentsamenduak eszena horretatik kanpo egongo balira bezala.
Costur
Costur Valentziar Erkidegoko udalerria da, Alcalatén eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 574 biztanle zituen.
Volver a empezar
Argumentua
Ondoren, Albajarak jaioterria laga, saria jaso eta Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean klaseak ematen jarraituko du.
Filma zuzendariaren eskaintza batekin amaitzen da: «1930eko hamarkadan euren gaztaroa bizitzen hasi ziren gizon-emakumeei omenaldia egin nahi diet; eta bereziki, oraindik hor dirautenei, bizitzarekiko itxaropen, maitasun, bizipoz, kuraia eta fedearen adibide baitira. Etendako belaunaldi horri, eskerrik asko».
EZLN
2012
Eguna izan zen eguna, gaua zen.
Eta gaua izango da eguna izango den eguna.
DEMOKRAZIA!
ASKATASUNA!
JUSTIZIA! Mobilizaio honek 40 mila zapatista inguru bildu zituen, ugaritsuena izan zen 1994 ko altxamenduaz geroztik. La Jornadaren arabera, horietatik erdiak San Cristobalen ibili ziren, 7 mila Las Margaritasen eta 8 mila Palenquen. Bestalde, El País-en arabera, San Cristobalen 10 mila bildu ziren. Zifrez agin, isiltasuna faktore adierazgarria izan zen ekintza hartan. Hermann Bellinghausen poeta eta kazetariak horrela amaitu zuen bere kronika: "Bat-batean 'agertzeko' tebeak, indigena errebealdeak 'desagertu' egin ziren modu txukun eta isilean, goizaldean hiri honetara iritsi ziren modu berean. 1994. urteko EZLN-aren altxamendutik bi hamarkadetara, arduraturik, kuriositatez eta inongo gutxiespenik gabe harrera egin dion hirira. Alkatetzaren arkuen azpian, gaur bere lanak eten dituenak, hamarnaka okosingar bildu ziren mugikor eta kamerekin kaputxadunen kontzentrazio harrigarriari argazkiak ateratzeko. Tetriseko jolasean bezala bete zuten parkea, jardineren artetik aurrera eginez, koreografia bat zirudien antolamenduaz, goizean jarritako eszenatokira igo, ukabila altxa eta isilka esateko, 'hemen gaude'. Beste behin ere."
Oinarrizko printzipioak
EZLN-ren ekintzak hiru oinarrizko printzipio minimoren gainean planteatzen dira:
EZLN-ren Politika Adierazpenak
EZLN-k komunitate multzo bat eratzea erabaki zuen, Aguascalientes eta Caracoles izenekin bataiatu zituztenak.
Aguascalientes
1994 aldera, Konbentzio Nazional Demokratikoaren markoan, EZLN-k topaketa politikoak eta kulturalak egiteko espazio bat eraikitzeari ekin zion. Espazio horri Aguascalientes deitu zion. 1995 amaieran Aguascalientes berrien eraikuntza proposatzen dute, erresistentzia eta errebeldia sinbolo gisa. 1996 rako  Aguascalientes I (La Realidad), Aguascalientes II (Oventic), Aguascalientes III (La Garrucha), Aguascalientes IV (Morelia) eta Aguascalientes V (Roberto Barrios) izango ziren EZLNren sede politiko-kulturalak. Zentro hauek auditorioak, osasun-klinikak, komunak, bainerak, liburutegiak, gradak eta logelak zituzten. Chiapasetik kanpo, beste Aguascalientes batzuk inauguratu ere egin ziren.
1996ko urtarrilean, Chiapaseko “gobernadore” insurgenteak, Amado Avedaño Figueroak, beste Aguascalientes bat ireki zuen Tijuana, Kalifornia Beherean. Hiriaren erdigunean, ikasleek eraiki zuten nagusiki. Xochimilco-n ere antolakunde indigena batzuen artean ere beste Aguascalientes bat sortu zuten.
Caracoles
2003 ko abuztuaren 8tik 10era bitartean, ordura arte Oventic-eko Aguascalientesen, Caracoles eta Juntas de Buen Gobierno neo-zapatisten sorrera festa ospatu zen EZLN-n gertatu ziren aldaketa batzuen ondorioz.
Erabakia Aguascalientesen funtzionamenduari buruzko analisi kritiko eta autokritiko luzearen ondoren hartu zen. Zapatismoa herrialdeko komunitate eta herri indioengana gerturatu zen Gobernu Federalarekin sinatu zuten San Andresgo Akordioekin, nahiz eta hauek ez zituen legeak jaso 2001 ean onetsi zen kultura eta eskubide indigenen atalean.
Gauzak horrela, Caracolek Aguascalientesak ordezkatu zituzten, baina hauek zituzten lurraldeak errespetatuz. Juntas de Buen Gobierno-ak Caracol Zentrua izenekoan kokatu ziren.
Lehen Intergalaktikoa
1996 ko uztailean, Ana María Maior Insurgenteak Aguascalientes II-an, Oventic-en irakurri zuen ongietorri diskurtsoa, “I. Humanitateagatik eta Neoliberalismoaren aurkako Topagune Interkontinental”-ean. Mundu-mailan, 4 mila pertsona inguru joan ziren topagunera. Bost hitzaldi eskaini zituzten: 1-Zein politika daukagu eta zein politika behar dugu? 2-Kuestio ekonomikoa, beldurrezko-istorioa 3-Kultura guztiak denontzat, eta medioak? Pintetatik ziberespaziora 4-Baden zein gizarte ez da zibila? 5-Mundu honetan mundu asko kabitzen dira.
Lanetan pertsona ospetsu askok parte hartu zuten; hala nola, Danielle Mitterrand, Eduardo Galeano, Daniel Viglietti, Alain Touraine, Yvon Le Bot, Carlos Monsivais, Adolfo Gilly, Octavio Rodriguez Araujo, Gisèle Halimi, Tessa Brisac, James Petras, Douglas Bravo, Pablo Gonzalez Casanova, Luis Villoro, Ofelia Medina edota Leon Gieco-k. Konklusio gisa, EZLN-k Errealitatearen Bigarren Adierazpena igorri zuen. Bertan, humanitatearen izenean eta neoliberalismoaren aurkako erresistentzia sare interkontinentalak sortzea proposatu zuten, egiturarik, nagusirik eta hierarkiarik gabekoak. Horrez gain, Topagunean parte hartu zuten herrialde eta nazioetan Humanitatearen aldeko eta Neoliberalismoaren aurkako Kontsulta Interkontinentala egitea proposatu zuten. Azkenik, Bigarren Intergalaktikoa Europan egitea ere bai.
Bigarren Intergalaktikoa
1997 ko martxoan, Humanitatearen Aldeko eta Neoliberalismoaren kontrako Topagune Europarrean, Pragan, Bigarren Intergalaktikoa gauzatzeko erabakia hartzen da. Sedeak Madrilen, Katalunian, Arrostan (Aragoi), Almuñecarren eta El Indianon (Andaluzia) zeuden; gainera, Mendebaldeko Saharan Hirugarren Intergalaktiko bat burutzeko proposamena egiten da.
1997 ko komunikatu batean, Lehen Intergalaktikotik urte bat igaro ondoren, EZLN-k manifestatu zuen Topagunearen helburua “Mexikoren beste aurpegia erakustea zela; Mexiko indigena, Mexiko errebeldea eta beste herrialdeen parean historian bere lekua okupatzeko borrokan dirauena, amore ematen ez duen Mexiko, bere iragana onartzen eta etorkizuna eraikitzen duen Mexiko”, alegia.
"La Digna Rabia" festibala
2008 ko abenduko eta 2009 ko urtarrileko hainbat egunetan “La Digna Rabia” festibala ospatu zen. Abenduaren 26tik 29ra “Charros Reyes”, Iztapalapan; abenduaren 31n Oventick-eko Caracolesen, Chiapasen eta urtarrilaren 2tik 5era San Cristobal de las Casasen. Festibalaren helburua EZLN-ren 5. urteurrena ospatzea zen eta bide batez, euren ideiak zein ziren erakustea.
Esfenokoroa gehitu
Geometrian, esfenokoroa gehitua Johnsonen solidoetako bat da (J87).
New Orleans
New Orleans Ameriketako Estatu Batuetako Louisiana estatuko hiriburua eta bertako hiririk handiena da. Izena jaso zuen Filipe II.a rengandik, Orleansko Dukea baitzen. Jazz musikaren sorlekutzat hartzen da.
Demografiari dagokionez, % 67 inguru afro-amerikarrak dira; % 28, zuriak; % 3, Erdi Aldeko amerikarak nahiz hegoamerikarrak; % 2, asiarrak; eta % 0,2, jatorrizko amerikarrak. 2005ean, 450.000 biztanle inguru zituen (973/km2), baina Katrina izeneko urakanak urte hartan eragindako hondamendiaren ondoren, populazioak behera egin zuen.
Herri eta hiri senidetuak
New Orleans ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Phoxinus steindachneri
Phoxinus steindachneri Phoxinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Culex
Culex eltxo genero bat da. Garrantzi berezia du, hainbat gaixotasunen bektorea delako: Mendebaldeko Niloko birusa, Japoniako entzefalitisa, Saint Louisko entzefalitisa eta hegaztien malaria.
Livovská Huta
Livovská Huta Eslovakiako udalerri bat da, Bardejoveko barrutian kokatuta. 14,22 km²ko azalera du eta 47 biztanle 2017ko datuen arabera.
Pedro Avelino
Pedro Avelino Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Norte estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Livovská Huta
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1773. urtekoa da.
Alexander Payne
Bere zinemaren ezaugarria umore beltza eta egungo gizartearen erretratu satirikoak dira. Sexuen arteko harremanak bere filmetako hizpide nagusia izaten da. Jende arrunta erabili ohi du paper txikietarako, hau da, benetako poliziak polizien paperetan, edo benetako irakasleak irakasleak izateko.
Lexington konderria (Hego Carolina)
Lexington konderria (Lexington County) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lexington da. 2010eko zentsuaren arabera 262,391 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Lexington konderriak 196,251 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,233 ura dira. Beste 181,018 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 133,7 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 262,391 pertsonetatik 216,475 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 14,529 dira. 36,995 beltzak edo afroamerikarrak. 957 amerikar natiboak ziren eta 105 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3,693 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 330 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3,836 pertsonek kokatzen zuten.
Börtala Mongoliar Prefektura autonomoa
Börtala Mongoliar Prefektura autonomoa (mongolieraz: Bortalyn Mongol öörtöö zasakh toirog; uigurreraz:بۆرتالا موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستى; txinera sinplifikatuz: 博尔塔拉蒙古自治州; pinyineraz: Bó'ěrtǎlā Měnggǔ Zìzhìzhōu), Xinjiang eskualde autonomoan kokatutako Prefektura autonomoa da. Guztira, 472.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 24.934,3 kilometro koadroko azalera.
Edward Orton Sr.
Edward Francis Baxter Orton Sr. (Deposit, New York, 1829ko martxoaren 9a - Columbus, Ohio, 1899ko urriaren 16a) estatubatuar geologoa eta Ohioko Unibertsitate Estatalaren lehen presidentea izan zen.
Biografia
Edward Orton Sr. 1845an Hamilton Collegen sartu zen eta 1848an graduatu egin zen. Bere ikasketak jarraitzeko Lane Theological mintegian sartu zen 1849tik 1850ra, gero Hardvardera joan zen Lawrence Scientific eskolara, bertan urte bat bakarrik egon zen eta amaitzeko Andover Theological mintegian sartu zen. Denbora honetan zehar, Edward gauza asko ikasi zituen baina ez duen nahi ministerioan sartu. 1856an irakaslea izateko Nueva Yorkeko estatura joan zen eta 3 urtetan zehar natura zientzien irakaslea izan zen Albaniako eskola batean. Nueva Yorken 1859an Chesterren dagoen prestatzeko akademiaren zuzendaria izan zen, 1865 urtera arte. Denborarekin histori naturaleko irakaslea bihurtu zen Antioch eskolan 1865an eta azkenean eskola honetako presidentea bihurtu zen. Urte bat pasa ahala beste eskola baten presidente ere bihurtu zen, Ohioko eskola agrikola eta mekanikoaren presidentea esaterako, gaur egun Ohio State University. Gainera eskola honetan geologia irakaslea ere bihurtu zen eta eskola honetan irakasle moduan bere izitza osoan jarraitu zuen,nahiz eta presidente izateari 1881ean utzi zuen.
Bere bizitzan zehar, Ohioko estatuaren geologo zerbitzaria izan zen, 1869tik 1875ra. 1882an Estatuaren geologoa izendatu zuten eta bere bizitza osoan zehar postu honetan jarraitu zuen. Sozietate zientifikoen kide ere izan zen eta Ohioko osasunaren elkarte estatalaren presidente 1884tik 1885ra arte. 1891ean istripu burmuin-baskular bat eduki zuen bere gorputza partzialki paralizatu zuena, baina bere lana egiten jarraitu zuen.
Urte batzuetan zehar Orton, Esatu Batuetako ikasketa geologikoetan parte hartu zuen, Kentuckyn eta Kansasen, gainera 1896an Amerikako sozietate geologikoaren presidente izan zen eta 1898an Zientzietan aurreratzeko Estatu Batuetako elkartearen presidentea ere izan zen. Orton, geologo ekonomiko oso on bat izan zen eta espezializatuta zegoen petroleoaren eta gasaren ikasketetan. Teoria asko garatu zituen, haien artean ezagunena Teoria Anticlinala.
Ohioko estatuaren unibertstatean geologia eraikin bat sortu zuten1893an eta Orton Hall izena ipini zioten eraikin honi, Edward Ortoni eskerrak emateko bere ekarpenak oso inportanteak izan zirelako. 1920an Ortonen semea, Edward Ortonen Jr., Ingenieria Ceramikoaren lehenengo presidentea izan zen Ojioko unibertsitate estatalean. Bere aita ohoratzeko Orton Hall eraikinaren barruanliburutegi bat sortu zuen, "Biblioteca de Geologia Orton Memorial".
Les Églisottes-et-Chalaures
Biztanleria
2007an Les Églisottes-et-Chalaures udalerrian erroldatutako biztanleak 2.105 ziren. Familiak 812 ziren, horien artean 205 pertsona bakarrekoak ziren (95 bakarrik bizi ziren gizonak eta 110 bakarrik bizi ziren emakumeak), 272 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 272 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 63 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 927 etxebizitza zeuden, 819 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 91 hutsik zeuden. 909 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 819 etxebizitza nagusietatik 568 bere jabearen bizilekua ziren, 221 alokairuan okupaturik zeuden eta 31 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 57 etxek bi zituzten, 184 etxek hiru zituzten, 268 etxek lau zituzten eta 304 etxek bost zituzten. 607 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 404 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 322 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Les Églisottes-et-Chalaures udalerrian 811 unitate fiskal zeuden, 1.986,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.748 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 84 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 39 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 okindegiak, 1 liburu denda zen eta 1 elektrotresna denda zen.
2000. urtean Les Églisottes-et-Chalaures udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 126 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Braddock (Kornualles)
Braddock, 'Brodhek', Ingalaterrako Kornualles konderriko herri bat da.
Piatã
Piatã Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Röthenbach im Emmental
Röthenbach im Emmental Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Culla
Culla Valentziar Erkidegoko udalerria da, Alt Maestrat eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 637 biztanle zituen.
Lynch gaztelua
Lynch gaztelua, Caisleán an Linsigh eta Lynch Castle. Irlandako Galway hiriaren erdigune historikoan dagoen dorretxe bat da, Galway konderrian. Hiriko eraikin historiko nabarmenetako bat da.
Kondaira
Eraikin hau nagusiki haren inguruko kondaira edo amodio eta tragedia istorioaren ondorioz ezaguna da: 1493an James Lynch FitzStephen hiriko alkateak bere semea dorretxe honetako lehio batetik urkatuarazi omen zuen, aurrez hark emakume baten ondorioz espainiar bat erail izanarengatik zigor gisa. Horregatik, "lintxamendu" hitza gertaera honetatik datorrenaren ustea dago.
The Legend of Zelda: Breath of the Wild
Mundu ireki batean oinarrituta, oroimena galdu duen eta santutegi misteriotsu batean esnatzen den Link batekin hasten da jolasa, hor nola eta zergatik amaitu den jakin gabe. Bere iraganari buruzko arrasto bakarra Sheikah harria izeneko mugikorraren antzeko gailu bitxi bat hartzea iradokitzen dion ahots batek emango dio, horrez gero Link iraganaren misterioak eta Hyruleko erreinua salbatu beharko du, joko hau, bildumako beste bideo-jokoetatik desberdintzen da mundu ireki batean gertatzen delako eta helburuak bide ez-linearran lortu ahal direlako.
Sinopsia
10.000 urte jokoaren hasiera baino lehen Hyrule erreinu aurreratu bat zen, eta 4 pizti mekanikoak eta 10.000 zaindari mekaniko eraiki zuten Ganon deabruarengandik babesteko, Link (pertsonai nagusia) eta beste 4 txapeldun erabaki ziren erreinua babesteko, baina Ganon bide bat aurkitu zuen irabazteko eta 4 txapeldunak hil zituen, Link, oso zaurituta, sartzen dute santuario magiko batean eta 100 urte gero, Link esnatzen da bere sendatutako zauriekin, eta ahots bat gidatzen dio erreinua salbatzeko.
Bray Shop
, 'Shoppa Bre', Ingalaterrako Kornualles konderriko herri bat da.
Acha (Coll)
Acha, 'An t-Achadh', Eskoziako Coll uhartean dagoen udalerri bat da, Barruko Hebridetan eta Argyll eta Bute konderrian.
Scorpaenodes scaber
Scorpaenodes scaber Scorpaenodes generoko animalia da. Arrainen barruko Scorpaenidae familian sailkatzen da.
Typhlacontias ngamiensis
Typhlacontias ngamiensis Typhlacontias generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Phyllastrephus alfredi
Phyllastrephus alfredi Phyllastrephus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pycnonotidae familian sailkatua dago.
Arturo Fernández
Arturo Fernández Rodríguez (Gijón, - Madril, ) espainiar aktore eta telebista aurkezlea izan zen, telebistan eta antzerkian ibilitakoa.
Marie Popelin
Marie Popelin (1846 - 1913ko ekainaren 5a) abokatu eta feminista belgikarra izan zen. Isabelle Gatti de Gamonden ondoan lan egin zuen emakumeen hezkuntzaren garapenean eta 1888n legeetan doktoratua lortu zuen lehen emakumea izan zen.
Biografia
Marie Popelin Schaerbeeken jaio zen, Brusela tik gertu,  erdiko klaseko familia batean. Haren ahizpa Louiseren ondoan,Isabelle Gatti de Gamond hezitzaile feministarekin lan egin zuen,1870-1875 bitartean, Bruselan klaseak ematen. Baina Gattirekin zituzten desadostasun batzuen ondorioz, Mons hirira joan ziren bizitzera eta bertan emakumeentzako eskola bat ireki zuten bi ahizpek. 1882an Bruselara itzuli zen Popelin.
Lege ikasketak
37 urte zituela, Bruselasko Unibertsitate Librean hasi zen legeak ikasten. 1888an amaitu zituen ikasketak. Hasieran ez zituen erantzun positiboak jaso, garaiko matxismoa zela eta.
Jarduera politikoak
Marie Popelinek bi konferentzia feministatan parte hartu zuen Paris en 1889 an, eta Emakumen Eskubideagatik Liga Belgikarra (Ligue belge du droit des femmes) ezarri zuen 1892an Isala Van Diest eta Leonie La Fontaineren laguntzarekin. Popelin May Wright Sewall feministaren laguna zen eta bere laguntzaz International Council of Women ezarri zuten 1893 an.
Popelinen lanak, bera hil ondoren (1913) aitortu zitzaizkion.
Na-dene hizkuntzak
Na-dene hizkuntzak —batzuetan nadene, na-dené, tlina-dene edo atabaskera-eyak-tlingit izenez ere ezagunak— Ameriketako berezko hizkuntzen familia bat da. Haren barruan sailkatuta daude atabaskera, eyakera eta tlingitera, besteak beste. Lehen, haida hizkuntza ere sartzen zuten talde honetan, baina gaur ez da hala sailkatua.
2008an proposatu zen na-dene hizkuntzek eta yeniseiar hizkuntzak elkartu daitezkeela, dené-yeniseiar familiaren barruan. 2014ko ikerketa batean aipatzen da bi hizkuntza talde horien sorlekua Beringia izan litekeela.
Lopúchov
Lopúchov Eslovakiako udalerri bat da, Bardejoveko barrutian kokatuta. 8,14 km²ko azalera du eta 329 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1345. urtekoa da.
Steindachnerina varii
Steindachnerina varii Steindachnerina generoko animalia da. Arrainen barruko Curimatidae familian sailkatzen da.
Rüderswil
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gigantes de Navarra
Gigantes de Navarra Nafarroa Garaiko errugbi kluba da, egoitza Tuteran duena. 1994an sortua izan zen. Nagusiki Tuterako eta Erriberako gazteez osatutako harrobia du. Aragoiko Errugbi Ligan jokatzen du.
Erromatar izen
Antzinako erromatarren izenek arau batzuk jarraitu zituzten, eta pertsonaren estatusaren arabera alda zitezkeen. Gizonezko hiritarrek, emakumezko hiritarrek, libre ez hiritarrek eta esklaboek izendapen sistema ezberdinak erabili zituzten. Horietan, ezagunena Tria nomina delakoa da. Zenbait mendetan, erromatarrek eta Italiako beste herri batzuek nomenklatura-sistema bat erabili zuten, Europako eta Mediterraneo Itsasoko beste kultura batzuek erabiltzen zuten ez bezalakoa, hots, izen pertsonalen eta familiarren konbinazioa. Tria nomina deitu ohi zaion izen forma horri, praenomen, nomen eta cognomen konbinazioa ena. Izatezko erromatar izenaren oinarrizko elementutzat hartu izan direnak, garapen prozesu jarraitu baten ondorioa dira, beti erabili izan ez zen arren, K.a. VII. mendetik K.a. VII. mendearen amaiera arte aurki genezake. Sistema horren zati gisa garatu ziren izenak zibilizazio erromatarraren ezaugarri definitzaile bihurtu ziren, eta nahiz eta sistema bera Erdi Aro Goiztiarrean desagertu zen, eragin handia izan zuen europar deitura praktiketan. Gainera, erromatar izen askok iraun egiten dute hizkuntza modernoetan: Pablo, Mark, Jullien, Mattin, Livia...
Hala eta guztiz ere, Mendebaldeko Historiografian eta Filologian, Tria nominaren hurrenkera, erromatar izen perfektuaren sistema gisa ikusi izan bada ere, kontuan izan behar dugu, batetik, Erromako historia osoaren zati batean besterik ez zela ohikoa izan, eta gizartearen zati batek besterik ezin izan zuela erabili. Gaur egun, horren ezaguna izatearen arrazoia da, aurkitu diren inskripzio gehienak, eta iritsi zaizkigun idazle klasikoetan, sistema hori erabili izan zen mendeetakoak direla, bai eta Inperioaren garai ezagunena, eta prosopografiak gehien landu dituen urteak: Errepublika amaiera eta Goi Inperio garaiak hain zuzen.
Ikuspegi orokorra
Izen pertsonal eta abizen erregularrak erabiltzea izan zen erromatarraren ezaugarria. Europa osoan eta Mediterraneo osoan, antzinako beste zibilizazio batzuek gizabanakoak bereizi zituzten, izen pertsonal bakarrak erabiliz, gehienetan bi osagaiez osatua. Bi elementu edo "gai" izanik, izen horiek ehunka edo milaka konbinazio posible egin zituzten. Baina nomenklatura-sistema nabarmen desberdina sortu zen Italian, izen pertsonala herentziazko abizen batekin lotuta baitzegoen. Denborarekin, sistema hori hedatu egin zen izen eta izendapen gehigarriak sartzeko.
Izen horietatik, garrantzitsuena nomen gentiliciuma izan zen, edo, besterik gabe, nomen, pertsona bat gen (familia zabala) jakin bateko kide gisa identifikatzen zuen abizen hereditarioa. Horren aurretik praenomen edo "aurre izena" izaten zuen, familia bateko kideak bereizteko balio izan zuen izen pertsonala, hain zuzen. Adibidez, Publius Lemonius izeneko erromatar batek Publius, Lucius eta Gaius Lemonius izeneko seme-alabak izan zitzakeen. Hor, Lemonius da nomena, eta familiako pertsona bakoitza Lemonia gens horretako kide gisa identifikatzen du; Publius, Lucius eta Gaius praenomina dira haien artean bereizteko erabiltzen zuten.
Hasierako bi izenez osatutako izenaren jatorria historiaurrean galtzen da, baina badirudi Lazion eta Etrurian gutxienez K.a. 650an ezarri zela. Idatziz, nomenari, eskuarki, filiazio bat gehitzen zitzaion, hau da, pertsona horren aitaren izen pertsonala adierazten zen, eta batzuetan amaren edo beste aurrekari baten izena. Errepublika Erromatarraren amaieran, herritarren hauteskunde-tribu baten izena ere erabiltzen hasi ziren. Azkenik, elementu horien ondoren abizen gehigarriak edo cognomina ager zitezkeen, pertsonalak edo jaraunspenezkoak, edo bien konbinazioa.
Adibidea: Lucius Pompeius Quirina tribu Fauentinus.
Lucius praenomen-a da, Pompeius nomen-a, Quirina tribu, bere hauteskunde tribuaren izena, beti pluralean, eta Fauentius cognomen-a da. Kasu horretan ez da filiazioa adierazi, hau da, noren semea den. Horrela izan balitz genitiboan (Noren forma) idatzitako izen baten atzetik filius hitza (edo horren laburdura den f letra edo fil) agertuko litzateke.
Errepublikaren garaian, praenomena eta nomena ziren izenaren funtsezko elementuak; cognomena Errepublikaren hasieran agertu zen lehen aldiz aristokraten artean, baina plebeioek ez zuten maiz erabili, erromatar herriaren gehiengoa osatzen zutenak, hain zuzen, K.a. II. mendera arte. Orduan ere, herritar erromatar guztiek ez zuten cognominarik, eta Errepublikaren amaierara arte cognomena izen ofiziala baino zerbait gutxiagotzat zuten. Aldiz, garai inperialetan cognomenak izen erromatarraren elementu bereizgarri nagusi bihurtu ziren, eta praenomena inoiz guztiz desagertu ez zen arren, bigarren mendetik aurrera izen erromatarraren funtsezko elementuak nomena eta cognomena izan ziren.
Emakumeen izenak
Emakumearentzako izendapen-konbentzioak aldatu egiten ziren. Hasieran, emakume erromatarrek gizonen nomenklatura binominala partekatu zuten; baina denborarekin praenomen delakoa ez zen hain baliagarria izan elementu bereizle gisa, eta emakumeen praenomena pixkanaka baztertu egin zen, edo izen informalaren bidez ordeztu. Errepublikaren amaieran, emakume erromatar gehienek ez zuten edo ez zuten erabiltzen praenomenik. Emakume gehienei bere nomenagatik edo nomena eta cognomenaren konbinazioagatik ezagutu zitzaien. Praenomena beharrezkoa zenean familiak eman ziezaiokeen alaba jaioberriari, eta gizonen praenome-ekin gertatu bezala, inperio garaian erabiltzen jarraitu zen, baina cognomen pertsonalaren ugaritzeak, azkenean, zaharkituta utzi zituen emakumeen praenomenak.
Tina Igantzi
Martina Tina Igantzi Aizali, Tina Yanci, (19??, Lesaka - 2???), euskal herritar akordeoijole bat izan zen. Pepito Igantzi lesakar akordeoijolearen arreba izan zen.
André Jacquemin
André Jacquemin (Épinal, 1904ko irailaren 3a - Paris, 1992ko irailaren 18a) frantziar margolari eta grabatzailea izan zen.
Tina Igantzi
Nagusiki, Txuri Urdin zale porrokatua eta izaera alaia eta jatorra izan eta Atotxa estadioan talde hori akordeoia joz animatzeagatik ezaguna izan zen.
André Jacquemin
Bizitza eta lana
Zuzenean marrazten eta grabatzen zituen izaditik hartutako ereduak, bere sentsazioak eta inpresioak xaflara eramanez, eta horrek sentiberatasun eta egiazkotasun berezia ematen diote bere lanari. Inoiz ez zuen marrazkirik paperean egiten. Jacqueminek era guztietako gaiak erabili zituen bere grabatuetan: erretratuak, animaliak, biluziak, izadi hilak, eta abar. Baina paisaietan gailendu zen batik bat, elurrez estalitako paisaietan bereziki. Paisaia horiek halako izadiaz gaindiko kutsu bat dute, inork ez du berak bezala paperaren zuria elur bihurtzea lortu, loditasunaren tankera emanez eta eremuen isiltasuna sentiaraziz. Ilustratzaile gisa ere aritu zen, eta, besteak beste, Coletten, Bernanosen eta Malrauxen lanak apaindu zituen. Teknikari dagokionez, baliabide tradizionalak erabili zituen soilik: zizela, punta lehorra eta ur-bortitza.