cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Burmuin
Burmuineko neuronen kopurua egundokoa da: ikertzaileak ez dira ados jartzen, baina 50.000 milioi eta bilioi bat artean dagoela uste dute. Era berean, burmuineko neurona bakoitzak milaka harreman sinaptiko eratzen ditu aldameneko neuronekin. Zahartu ahala, ordea, neuronen kopurua jaisten da.
Izena
Euskara batuan, organo honen izen hobetsia "burmuin" da. Horretaz gain, batez ere Hegoaldean, burmuinari garun —Euskaltzaindiaren Hiztegiaren arabera, "entzefalo" adigaitik gertuago dagoena— edo zerebro —etekin txikiko irtenbidetzat jo izan dena— esatea ohikoa da. Iparraldean, "burmuin" deitzeaz gain, nafar-lapurteraz burumuin eta zubereraz bürün esaten diote. Nafar-lapurterazko testuetan, buru muin edo buru fuin aldaerak, bi hitzetan idatzirik, agertzen dira oroz gainetik, eta pluralean.
Ezaugarri anatomikoak
Garuna bi zelula-motaz osatua dago: neuronak eta neuroglia. Neuronak bata besteari lotzen zaizkio, neurona-zirkuituak sortzeko. Entzefaloa burezurrak babesten du eta horrez gain, meningeek estaltzen dute. Garunean bi atal bereiz daitezke: aurreko garuna eta atzeko garuna.
Aurreko garuna edo prosentzefaloa
Entzefaloaren aurrealdeko bi herenak hartzen ditu. Garuneko luzetarako fisura izeneko ildo sakon batek bereizirik, bi burmuin-hemisferiotan banatzen da. Garun-hemisferioak beheko aldetik lotuta daude, bata bestearekin konektatzen dituen gorputz kailukara deituriko nerbio-zuntzen bidez.
Hemisferio bakoitzaren barruan, alboko bentrikulu izenez ezagutzen diren likidoz beteriko tarte batzuk daude. Alboko bentrikulu hauek, hemisferio bien artean dagoen hirugarren bentrikulu batekin lotzen dira, eta hirugarren bentrikulu hau laugarren batera doa, Sylviusen akueduktu deitzen den kanal fin baten bidez. Bentrikulu hauen barnean dagoen eta nerbio-sistema inguratzen duen likido zefalorrakideoak babes mekaniko gisa eta substantzia kimikoak garraiatzeko balio du. Likido zefalorrakideo hau alboko bentrikuluetan sortzen da, plexu koroideoak osatzen dituzten egitura baskularretan.
Garunaren zati azalekoena burmuin-azalak osatzen du. Hemisferioen azalean zabaltzen den substantzia grisezko geruza bat da. Garunaren barrualdea substantzia zuriz inguraturiko oinaldeko nukleo grisez, bi hemisferioak lotzen dituzten ertzetako formazioez, eta barrunbe (edo hutsune) bentrikularrez osatuta dago.
Sciolze
Sciolze Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Burmuin
Atzeko garuna edo erronbentzefaloa
Bizkarrezur-muinaren gaineko zatian dago eta bi egiturak osatzen dute: entzefalo-enborrak eta garuntxoak. Bien artean laugarren bentrikulua dago.
Hainbat zirkunboluziodun egitura da garuntxoa, eta entzefalo-enborrera zuntz aferenteen bidez lotua dago. Zuntz hauek hezur-muineko, erraboileko, zubiko eta erdialdeko eta aurreko garuneko bulkadak eramaten dizkiote. Era berean, garuntxoko nukleoetatik zuntz eferenteak sortzen dira. Borondatezko mugimenduen zehaztasun eta koordinazioan esku hartzen du garuntxoak, eta jarrera eta oreka mantentzeko ezinbestekoa da. Entzefalo-enborra entzefaloaren beheko aldean dago eta arnasa, eztula, bihotz-taupadak eta goragale-erreflexua gobernatzen ditu. Haren lesioa larria da eta gizabanakoaren heriotza ekar dezake, aipatutako bizi-funtzioen asalduraren ondorioz.
Chastel-Nouvel
Chastel-Nouvel Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lozère departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chastel-Nouvel udalerrian erroldatutako biztanleak 720 ziren. Familiak 272 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 96 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 120 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 346 etxebizitza zeuden, 271 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 61 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 317 etxeak ziren eta 25 apartamentuak ziren. 271 etxebizitza nagusietatik 230 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 185 etxek bost zituzten. 232 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 72 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 183 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Segundo
Segundoa (sinboloa: s) Nazioarteko Unitate Sisteman (SI) denboraren unitatea da. Sistema horretako zazpi oinarrizko magnitudeetako bat da. Beste neurketa-unitate batzuen parte ere bada, hala nola metro zati segundoko abiadurarena, metro zati segundo karratuko azelerazioarena edo zati segundoko maiztasunarena.
Chastel-Nouvel
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 474 ziren, horien artean 377 aktiboak ziren eta 97 inaktiboak ziren. 377 pertsona aktiboetatik 368 lanean zeuden (191 gizon eta 177 emakume) eta 9 langabezian zeuden (9 gizon). 97 pertsona inaktiboetatik 37 erretiraturik zeuden, 43 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Segundo
Historikoki, egunaren 1/86 400 dela ulertu izan da. Horretarako eguna 24 ordutan zatitzen da; ondoren, ordu bakoitza 60 minututan eta minutu bakoitza 60 zati; horietako bakoitza segundotzat hartzen da.
Chastel-Nouvel
Diru sarrerak
2009an Chastel-Nouvel udalerrian 277 unitate fiskal zeuden, 755 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.359 euro zen.
Burmuin
Substantzia grisa
Soma edo gorputz neuronalak aurkitzen diren tokia da. Substantzia grisak burmuin-hemisferioen geruza azalekoena osatzen du, baina bada barrurago dagoen substantzia grisik ere. Barruragoko substantzia honek entzefaloaren oinaldeko nukleoak eta bikote kranialen nukleoak osatzen ditu.
Segundo
Formalki, aurreko metodoaren zehaztasun eza konpontzeko, era askoz zehatzago batean definitzen da: perturbatu gabeko zesio-133 atomoaren oinarrizko egoeraren maila hiperfin bien artean 9,192,631,770 trantsizio egiteko behar den denbora 0 K balioko tenperaturan. Beste modu batean esanda: segundoa formalki finkatzeko, zesio frekuentziaren balioa 9,192,631,770 Hz dela onartzen da.
Chastel-Nouvel
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 13 eraikuntza enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Burmuin
Substantzia grisa
Garun-azalak edo kortex zerebralak 2-3 mm-ko lodiera du, eta hamar zelula-geruzaz osaturik dago. Toles ugari (burmuin-zirkunboluzioak) izatearen ondorioz, burmuin-azala burezur-azala baino 30 aldiz handiagoa da. Zimurrek eta pitzadurek hemisferioak lobuluetan banatzen dituzte. Lobulu hauetariko lau frontala, parietala, tenporala eta okzipitala deitzen dira. Bosgarren lobulua, intsula, ezin da burmuinaren kanpoaldetik ikusi, oso barrenean kokatuta dagoelako.
Segundo
Definizio formala Lurraren errotazioa baino askoz egonkorragoa denez, periodikoki segundo bat gehitzen zaie Lurreko erlojuei, Lurraren errotazioarekin sinkroniza daitezen.
Burmuin
Substantzia grisa
Entzefaloaren oinaldeko nukleoak entzefaloaren oinalde inguruan dauden substantzia grisaren formazioak dira. Nukleoak honakoetan banatzen dira: talamoa, nukleo kaudatua, nukleo lentikularra, putamena, palliduma (azken bi hauek batera nukleo ildaskatua osatzen dute) eta claustruma. Talamoa forma oboideko substantzia grisezko nukleo handi bat da, burmuinaren erdialdean, bi burmuin-hemisferioen artean kokatua. Seinale sentsorialak jasotzen dituen integrazio-gune garrantzitsua da. Hainbat nukleoz osatua dago: aurrekoa, atzekoa, bentrala eta dortsala. Garunera doazen bide aferente guztiak, usaimenezkoak izan ezik, talamora heltzen dira. Bulkadak azalera eta beste gune batzuetara eramaten dituzten hainbat zuntz sortzen dira talamotik. Entzefaloaren oinaldeko nukleoen funtzioa nahi gabeko mugimenduak integratu eta koordinatzea da. Nukleo hauen lesioak mugimendu-desorekak, korea (San Vitoren dantza) eta balismoa adibidez, edo Parkinsonen gaixotasunean gertatzen den mugimendu-murriztea (hipozinesia) sor ditzake.
Substantzia zuria
Garunean substantzia grisa baino barrurago dagoen substantzia da, eta nerbio-zuntzez osatua dago batik bat. Zuntz hauek burmuin-azaleko hainbat puntu bata bestearekin lotzen dituzte, edota burmuin-azala bera entzefalo-enborreko eta ornomuineko hainbat nukleorekin. Uniformeki zabaltzen da burmuin-azalaren azpitik eta laminatan banatzen da; barneko, kanpoko eta muturreko kapsula osatzen ditu.
Ertzetako formazioak bi hemisferioak lotzen dituzten zuntz-sistemak dira. Gorputz kailukara, fornixa edo trigonoa, aurreko ertz zuria eta septum peluciduma (septu edo trenkada peluzidoa) dira.
Garapena
Burmuina fase-sekuentzia korapilatsu orkestratu batean garatzen da. Enbrioi-etaparik goiztiarrenetan nerbio-sokaren aurrealdeko hantura sinple batetik eremu eta konexio multzo konplexu batera aldatzen da forman. Neuronak zelula amak dituzten gune berezietan sortzen dira, eta, gero, ehunetik migratzen dute beren azken kokapenetara iristeko. Neuronak kokatu ondoren, haien axoiak sortu, eta burmuinean zehar nabigatzen dute adarkatuz eta zabalduz aurrera egiten duten heinean, harik eta puntak beren helburuetara iritsi eta konexio sinaptikoak eratzen dituzten arte. Nerbio-sistemaren hainbat lekutan, neuronak eta sinapsiak erruz sortzen dira lehen faseetan, eta, gero, behar ez direnak eliminatu egiten dira.
Ornodunei dagokienez, neurona-garapenaren hasierako faseak antzekoak dira espezie guztietan. Enbrioia zelula-bloke biribil batetik zizare itxurako egitura bihurtzen den heinean, bizkarreko erdiko lerrotik doan ektodermo-zerrenda estu bat eragiten da nerbio-sistemaren aitzindari den plaka neuronal bihurtzeko. Plaka neuronala barrurantz tolesten da neurona-lerroa osatzeko, eta, gero, zimurra marrazten duten ezpainek bat egiten dute neurona-hodia ixteko, zelula-lokarri huts bat erdian fluidoz betetako bentrikulu bat duelarik. Aurreko muturrean, bentrikuluak eta kordoia puztu egiten dira, prosentzefaloa (aurre-garuna), mesentzefalo (erdi-garuna) eta erronbentzefaloa (gibel-garuna) aitzindariak diren hiru besikula osatzeko. Hurrengo fasean, burmuina bi besikulatan banatzen da: telentzefaloa (garun-kortexa, ganglio basala eta antzeko egiturak izango dituena) eta dientzefaloa (talamoa eta hipotalamoa izango dituena). Aldi berean, burmuina mesentzefaloan (zerebeloa eta ponsak izango dituena) eta mielentzefaloan (bizkarrezur-erraboila izango duena) banatzen da. Eremu horietako bakoitzak neuronak eta glia-zelulak sortzen diren eremu ugalkorrak ditu; ondoren, ondoriozko zelulak migratzen dute, batzuetan distantzia luzeetara, beren azken kokapenetara.
Chastel-Nouvel
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 3 margolariak, 1 zurgina eta 1 iturgina.
Sciolze
Mugakideak
Sciolzek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Chastel-Nouvel
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Chastel-Nouvel udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.356 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Burmuin
Garapena
Behin neurona bat bere lekuan dagoenean, dendritak eta axoi bat zabaltzen ditu inguruan. Axoiak, normalean, modu bereziki konplexuan hazten dira gorputz zelularrarekiko distantzia handia hedatzen dutelako eta helburu zehatzak lortu behar dituztelako. Hazten ari den axoi baten punta, izan ere, hazkuntza-kono izeneko protoplasma bloke batek osatzen du, hartzaile kimikoz josia. Hartzaile horiek tokiko ingurunea nabaritzen dute hazkunde-konoa elementu zelular ezberdinek erakartzea edo uxatzea eraginez, eta, horrela, norabide jakin batean erakartzen dute bere bidearen puntu bakoitzean. Patologia horren ondorioz, hazkunde-konoa burmuinean zehar nabigatzen du helmugara iritsi arte, non beste seinale kimiko batzuek sinapsiak sortzen dituzten. Garun osoa kontuan hartuta, milaka genek patologia axonaletan eragina duten produktuak sortzen dituzte.
Azkenean sortzen den sare sinaptikoa geneek bakarrik determinatzen dute aldez. Burmuineko alde askotan, axoiak gehiegi hazten dira hasieran, eta, gero, inausi egiten dira neuronen jardueraren menpe dauden mekanismoen bidez. Begitik mesentzefalorako proiekzioan, adibidez, helduaren egiturak mapeaketa oso zehatza du, erretinaren azaleko puntu bakoitza mesentzefaloko geruza batean dagokion puntu batekin lotzen duena. Garapenaren lehen faseetan, erretinatik datorren axoi bakoitza mesentzefaloren eskuineko inguru orokorrera eramaten da, baina, gero, adarkatze handiak sortzen ditu, eta mesentzefaloko neuronen multzo zabal batekin kontaktuan jartzen da. Erretinak, jaio aurretik, mekanismo bereziak ditu, eta, horien ondorioz, berez sortzen diren aktibitate-uhinak sortzen dira ausaz, eta, gero, mantso-mantso hedatzen dira erretina-geruzan zehar. Uhin horiek erabilgarriak dira ondoko neuronak, aldi berean, aktibo egotea eragiten dutelako; hau da, neuronen antolaketa espazialari buruzko informazioa duen aktibitate eredu neuronal bat sortzen dute. Informazio horretaz, mesentzefaloa baliatzen da sinapsiak ahultzen dituen mekanismo baten bidez, eta, azkenean desagertu egiten da, baldin eta axoi batean jarduera ez badu xede-zelularen jarduera jarraitzen. Prozesu sofistikatu horren emaitza da mapeaketa pixkanaka doitzea eta estutzea, azkenean bere heldu-forma zehatzean utziz.
Antzeko gauzak gertatzen dira garuneko beste eremu batzuetan: matrize sinaptiko iniziatiko bat sortzen da genetikoki zehaztutako gida kimikoaren ondorioz, baina, gero, pixkanaka, jardueraren menpeko mekanismoek fintzen dute, neurri batean barne-dinamikak edo kanpoko ekarpen sentsorialek bultzatuta. Kasu batzuetan, erretina-mesentzefalo sistemarekin gertatzen den antzera, aktibitate ereduak garunean bakarrik funtzionatzen duten mekanismoen menpe daude, eta, dirudienez, garapena gidatzeko bakarrik existitzen dira.
Luzaroan eztabaidatu izan da ea gogoaren, nortasunaren eta adimenaren nolakotasunak herentziari edo heziketari egotzi ahal zaizkion; hau da naturari eta elikadurari buruzko eztabaida. Oraindik xehetasun asko zehazteke dauden arren, neurozientziako ikerketek argi erakutsi dute bi faktore horiek garrantzitsuak direla. Garunaren forma orokorra eta burmuinak, esperientziaren aurrean, nola erreakzionatzen duen geneek zehazten dute. Hala ere, esperientzia behar da lotura sinaptikoen matrizea fintzeko, zeinak bere forma garatuan genomak baino askoz informazio gehiago baitu. Zenbait alderditan, garapen aldi kritikoetan esperientziarik ez izatea da axola duen gauza bakarra. Beste alde batetik, esperientziaren kantitatea eta kalitatea garrantzitsuak dira; adibidez, funtsezko ebidentzia dago ingurune aberastuetan hazitako animaliek garun-kortex lodiagoak dituztela (lotura sinaptikoen dentsitate handiagoa adierazten dutenak) estimulazio-maila murriztua duten animaliek baino.
Sistema linbikoa
Garunaren erdian kokatzen da eta honako atal hauetaz osatua dago: talamoa, hipotalamoa, hipokanpoa, amigdala, gorputz kailukara, septuma eta mesentzefaloa. Garuneko unitate funtzional bat da. Sistema linbikoak interakzio biokimiko eta nerbio-interakzio estuak ditu burmuin-azalarekin eta memoria, emozioak, atentzioa eta ikasketaz arduratzen den entzefaloko elementua da.
Funtzioak
Garunak informazio sentsoriala prozesatzen du, mugimendua kontrolatu eta koordinatzen du, portaera eta gorputzeko oinarrizko funtzioak, hala nola bihotz-taupadak, odolaren presioa, fluidoen balantzea eta gorputzeko tenperatura kontrolatzen ditu. Garuna ezagutzaren, emozioen, memoriaren eta ikasketaren arduraduna da.
Garun-kortexa funtzioaren araberako eremuetan banatzen da. Brodmannek deskribatu zituen eremu hauek eta horregatik Brodmannen area gisa ere ezagunak dira.
Segundo
Etimologia
Segundo hitza latinezko sequire (jarraitu) hitzetik dator; hala ere, haren denbora neurtzeko erabileraren jatorria minutu terminoaren antzekoa da. Hau latineko minuta (zati txikia) hitzetik dator; hau da, «orduaren minuta bat» orduaren zati txiki bat zen. Ordua 60 zatitan banatzen zen pars minuta prima (lehen zati txikia), eta, era berean, zati horietako bakoitza beste 60 zatitan banatzen zen, zeinei pars minuta secunda (bigarren zati txikia) baitzeritzen.
Burmuin
Mugikortasuna
Area motorretan antolatua dago. Nagusia area motorra edo Brodmannen 4. area da. Erdiko artekaren edo Rolandoren arteka deiturikoaren aurrean dago. Zelula piramidal gisa ezagutzen diren neurona erraldoiak ditu. Zelula horietatik ornomuinera eta entzefalo-enborrera doazen bide motorrak sortzen dira eta entzefalo-enborretik informazioa giharretaraino igortzen da. Borondatezko mugimenduen arduradunak dira. Area motorretik sortzen diren zuntzak bide piramidal gisa ezagutzen dira eta kontrako aldera gurutzatzen dira erraboilean, entzefalo-enborraren alde baxuenean. Horregatik, eskuin hemisferioko lesioek ezkerreko gorputz-erdiko indar-galera dakarte, eta alderantziz.
Segundo
Erlojuak eta eguzki-denbora
Lurraren biraketaren posizio erlatiboaren araberakoa ez den erloju mekaniko batek, batez besteko denbora deritzon denbora uniformea ​​neurtzen du. Eguzkiaren posizio erlatiboa neurtzen duen eguzki-erlojuak ordea, ez du denbora uniforme hori mantentzen. Eguzki-erloju batek neurtzen duen denbora urteko aroaren arabera aldatu egiten da, hau da, segundoak, minutuak eta beste edozein denbora zatiketak iraupen ezberdina du urteko beste aroetan.
Burmuin
Mugikortasuna
Bada beste area bat, Rolandoren artekaren aurrean dagoena, area premotorra, mugimendu ez-borondatezkoak antolatzeko ardura duena. Area edo eremu honetan lesioak gertatzeak pertsonak ikasitako trebetasunen galera dakar.
Sentikortasuna
Area edo eremu sentsorialetan antolatzen da. Area honetan amaitzen dira gorputzaren hainbat bulkada bidaltzen dituzten zuntz sentikorrak. Besteak beste, ikusmen-bulkadak, entzumenezkoak eta usaimenezkoak eta, horiez gain, larruazalaren eta organoen azaleko sentsibilitatea eta sentsibilitate sakona bidaltzen dituzte. Aipatu diren areak honela daude banatuta :
Segundo
Erlojuak eta eguzki-denbora
Batezbestekoaren arabera neurtutako eguneko denbora itxurazko denborarekin alderatzen badugu, egun bateko diferentzia oso txikia izango da. Hala ere, eguneroko diferentzia hori pilatzen joango denez, urte batean 15 minutuko diferentzia egon daiteke. Eragina, batez ere, Lurraren ardatzaren zeihartasunak eragiten du Eguzkiaren inguruan egiten duen orbitarekiko.
Burmuin
Norberaren kontzientzia
Norberaren kontzientzia, arima, nortasuna, jokaera, esperientzia afektiboa, iniziatiba, aurrealdeko lobuluetan integratuta daude.
Segundo
Erlojuak eta eguzki-denbora
Astronomoek itxurazko eguzki-denboraren eta batez besteko denboraren arteko aldeari antzeman zioten antzinatik. Hala eta guztiz ere, XVII. mendearen erdialdea arte, hau da, erloju mekaniko zehatzak asmatu arte, eguzki-erlojuak ziren erloju fidagarri bakarrak, eta itxurazko eguzki-denbora zen onartzen zena.
Burmuin
Hizkuntza
Beste funtzio batzuek ez bezala, hizkuntzak alde bakarrekoak diren area kortikalak betetzen ditu. Area kortikal hauek kokatzen diren hemisferioari hemisferio gainartzaile deitzen zaio, eta normalean ezkerrekoa izaten da, nahiz eta pertsona ezkertiek eskuineko dominantzia edota bi aldeetakoa eduki ahal izan. Eremu hauek honela banatzen dira :
Area motorra edo Brocaren area: aurreko lobuluaren beheko aldean dago eta hizkuntzaren adierazpenaz arduratzen da (bai ahozkoaz eta bai idatzizkoaz). Area honetan lesio bat izanez gero, hitz egiteko eta idazteko ezintasuna pairatzen da.
Segundo
Definizioaren historia
Segundoaren hiru definizio egin dira: egunaren zatiki gisa, urte estrapolatuaren zatiki gisa eta zesio-erloju atomiko baten mikrouhin-maiztasun gisa.
Burmuin
Hizkuntza
Sentitze-area edo Wernickeren area: lobulu tenporalaren goiko aldean dago eta hizkuntzaren ulermenaz arduratzen da (bai ahozkoaz eta bai idatzizkoaz). Area honetan lesio bat izanez gero, esaten digutena eta irakurtzen ari garena ulertzeko ezintasuna pairatzen da.
Segundo
Egunaren zatiketa hirurogeitarra
Aro klasikoko zibilizazioek kontatzeko sistema hirurogeitarra erabiliz zatitu zuten egutegia; garai hartan, segundoa egunaren zatiki hirurogeitarra zen (antzinako segundoa = ), eta ez orduarena, segundoaren definizio modernoagoarekin gertatzen den bezala. Denbora neurtzeko lehenengo gailuen artean, eguzki-erlojua eta ur-erlojuak daude; denbora-unitateak gradu hirurogeitarretan neurtzen ziren.
Burmuin
Fisiologia
Garunaren fisiologia ongi ulertzeko azpimarratu behar da nerbio-zuntzak (zentzumenezkoak zein motorrak ) gurutzatuta daudela. Hots, gorputzaren eskuinaldeko zentzumen-guneak eta gune motorrak burmuineko ezkerreko hemisferioan daudela, eta alderantziz. Horrek esan nahi du burmuinaren eskuinaldeak gorputzaren ezkerraldea kontrolatzen duela, eta burmuinaren ezkerraldeak gorputzaren eskuinaldea.
Ulertzekoa da, beraz, pertsona batek ezkerreko hemisferioa kaltetzen duen burmuineko odoljarioa jasatean gorputzeko ezkerraldean paralisia sufritzea.
Segundo
Eguzki-egunaren zatikia
Lehenengo erloju mekanikoak XIV. mendean agertu ziren. Horietan, ordua bi, hiru, lau edo hamabi zatitan zatitzen zen, baina inoiz ez hirurogei zatitan; izan ere, ordua ,tradizionalki, ez zen hirurogei minuturen igarotzetzat ulertzen. Minutuak adierazten zituzten erloju mekanikoak ez ziren XVI. mende bukaerara arte agertu. Ia garai berean, segundoak adierazten zituzten lehen erlojuak sortu ziren.
Burmuin
Fisiologia
Neurotransmisoreak neurona baten axoian askatu eta hurrengo neuronaren dendritetan jasotzen dira.
Neurotransmisoreak eta hartzaileak
Neurotransmisoreak sinapsietan askatzen diren produktu kimikoak dira, bertako mintza despolarizatzen denean eta Ca2+ zelulan sartzen denean, normalean ekintza-potentzial bat sinapsiara iristen denean: neurotransmisoreak sintaxiaren xede-zelularen (edo zelulen) mintzaren gaineko molekula hartzaileei atxikitzen zaizkie, eta, horrela, hartzailearen molekulen propietate elektrikoak edo kimikoak aldatzen dituzte. Salbuespen gutxi batzuk izan ezik, garuneko neurona bakoitzak neurotransmisore kimiko bera edo neurotransmisoreen konbinazio bera askatzen du beste neuronekin egiten dituen lotura sinaptiko guztietan; Daleren printzipioa izenarekin ezagutzen da arau hori. Horrela, neurona bat ezaugarri daiteke askatzen dituen neurotransmisoreengatik. Farmako psikoaktibo gehienek sistema neurotransmisore espezifikoak aldatzen dituzte. Hori cannabinoide, nikotina, heroina, kokaina, Alkohol, fluoxetina, klorpromazina eta beste droga askori aplikatzen zaie.
Garun ornodunean gehien aurkitzen diren bi neurotransmisoreak glutamatoa eta azido gamma-aminobutrikoa (GABA) dira, ia beti inhibitzaileak. Transmisore horiek erabiltzen dituzten neuronak garunaren ia alde guztietan aurki daitezke. Nonahikotasuna dela eta, glutamatoaren edo GABAren eragina duten botikek efektu zabalak eta indartsuak izaten dituzte. Anestesia orokor batzuek glutamatoaren efektuak murriztuz jarduten dute; lasaigarri gehienek GABAren efektuak indartuz egiten dituzte lasaigarriak.
Segundo
Eguzki-egunaren zatikia
1656an, Christiaan Huygens zientzialari herbeheretarrak lehenengo pendulu-erlojua asmatu zuen. Erloju horrek ia metro bat luze zen pendulua zeukan, eta, beraz, segundo bateko periodoa zeukan gutxi gorabehera. Hura izan zen segundoak zehazki neurtu ahal izan zituen lehen erlojua. Laurogei urte geroago, John Harrison-ek kronometro askoz zehatzagoak sortu zituen: horie errorea segundo batekoa izateko, 100 egun igaro behar ziren.
Burmuin
Neurotransmisoreak eta hartzaileak
Beste dozenaka neurotransmisore kimiko daude garunaren eremu mugatuagoetan erabiltzen direnak, askotan funtzio jakin baterako erabiltzen direnak. Serotonina, adibidez —depresioaren aurkako botika askoren eta laguntza dietetiko askoren helburu nagusia—, rafe-nukleoak izeneko burmuineko eremu txiki batetik dator soilik. Norepinefrina, kitzikapenean parte hartzen duena, locus coeruleus izeneko hurbileko eremu txiki batetik dator soil-soilik. Beste neurotransmisore batzuek, hala nola azetilkolinak eta dopaminak, hainbat iturri dituzte garunean, baina ez daude glutamatoa eta GABA bezain nonahiko banatuak.
Jarduera elektrikoa
Seinaleztapenerako, neuronek erabiltzen dituzten prozesu elektrokimikoen albo-efektu gisa, burmuineko ehunak eremu elektrikoak sortzen ditu aktibo dagoenean. elektroentzefalografia (EEG) edo magnetoentzefalografia (MEG) erabiliz, neuronen kopuru handiak jarduera sinkronizatua erakusten duenean sortzen dituzten eremu elektrikoak garezurretik kanpo detektatzeko bezain handiak izan daitezke. EEG grabazioek, arratoiak eta antzeko animalien garunetan ezarritako elektrodoekin egindako grabazioekin batera, animalia bizi baten garuna etengabe aktibo dagoela erakusten dute, baita lo dagoen bitartean ere. Garunaren zati bakoitzak jarduera erritmikoaren eta ez-erritmikoaren arteko nahasketa bat erakusten du, jokabide-egoeraren arabera alda daitekeena. Ugaztunetan, garun-kortexak delta-uhin geldo handiak erakutsi ohi ditu loaldian, alfa uhin azkarragoak animalia esna baina arretarik jarri gabe dagoenean, eta kaotiko itxurako aktibitate irregularra animalia lanean ari denean, beta eta gamma uhinak deritzona. Konbultsio epileptiko batean, garunaren kontrol mekanismo inhibitzaileek ez dute funtzionatzen, eta aktibitate elektrikoa maila patologikoetara igotzen da EEG arrastoak sortuz eta garun osasuntsu batean ikusten ez diren uhin eta pika ereduak erakutsiz. Neurofisiologiaren egungo ikerketaren ardatz nagusia da populazio-mailako eredu horiek neurona indibidualen funtzio konputazionalekin erlazionatzea.
Segundo
Eguzki-egunaren zatikia
1832an, Gauss-ek segundoa proposatu zuen milimetro-miligramo-segundo unitate-sistemako oinarrizko unitate gisa. MKS sistemak, 1940an, formalki hartu zuen segundoa oinarrizko unitatetzat; segundoari honako definizioa eman zitzaion: batez besteko eguzki-egun baten 1/86 400.
Burmuin
Metabolismoa
Ornodun guztiek odol- eta burmuin-hesi bat dute garunaren barruko metabolismoak gorputzeko beste atal batzuetan ez bezala funtziona dezan. Unitate neurobaskularrak garuneko odol-fluxua erregulatzen du aktibatutako neuronak energiaz hornitu ahal izateko. Zelula glialek funtzio garrantzitsua betetzen dute garunaren metabolismoan neuronak inguratzen dituen fluidoaren konposizio kimikoa kontrolatuz, ioien eta mantenugaien mailak barne.
Garuneko ehunak energia asko kontsumitzen du bere bolumenaren arabera, eta, beraz, garun handiek eskakizun metaboliko larriak ezartzen dizkiete animaliei. Adibidez, hegan egiteko gorputzaren pisua mugatu beharrak, dirudienez, hautespena ekarri du espezie batzuetan (saguzarretan adibidez) garunaren tamaina murrizteko. Garunaren energia kontsumo gehiena neuronen karga elektrikoari eustera doa (mintz potentziala). Ornodun gehienek metabolismo basalaren % 2 eta % 8 artean eskaintzen diote garunari. Primateetan, ordea, ehunekoa askoz handiagoa da —gizakietan % 20-25era igotzen da. Burmuinaren energia-kontsumoa ez da asko aldatzen denboran zehar, baina garun-kortexaren eskualde aktiboek eskualde inaktiboek baino energia gehiago kontsumitzen dute; hori da PET, fMRI eta NIRSen burmuineko irudi funtzionalen metodoen oinarria. Burmuinak, normalean, glukosaren oxigenoaren menpeko metabolismotik (hau da, odoleko azukretik) lortzen du energia gehiena, baina zetonek iturri alternatibo nagusi bat ematen dute, kate ertaineko gantz-azidoen (kaprilikoak eta heptanoikoak) , laktatoaren , azetatoaren eta, beharbada, aminoazidoen ekarpenekin batera.
Baskularizazioa
Oxigenoa eta glukosa barneko arteria karotidaren eta orno-arterien bidez heltzen dira burmuinera. Bi arteria karotidak kanpoko eta barneko adarretan banatzen dira. Kanpoko adarra kanpoko karotida da, eta odola garezurraren kanpoaldera eramaten du, eta barneko adarrak (barneko karotidak), berriz, burmuinaren aurreko eta erdiko eremura eramaten du odola. Bi orno-arteriek burmuinaren atzeko aldea irrigatzen duen arteria basilarra osatzen dute. Garunaren oinaldean bada Willisen poligonoa deitzen den sistema bat. Bi sistemak lotzen ditu eta arteriaren bat ixten denean iskemia eragozteko balio du.
Segundo
Efemeride urtearen zatikia
1940ko hamarkadaren bukaeran, kuartzo-erlojuak hain zehatzak ziren non 108-tik bateko errorea baitzuten. Ageriko bihurtu zen kuartzo-erlojuek hobeto zehazten zutela segundoa Lurraren errotazioak berak baino, eta horrek, segundoa birdefinitzeko premia ekarri zuen. Aldi berean, metrologo batzuek, Lurrak Eguzkiaren inguruan bira oso bat egiteko behar duen denbora Lurraren errotazioarena baino zehatzagoa dela ikusita, segundoa urtearen zatiki gisa definitzea proposatu zuten.
Burmuin
Ornodunen burmuina
Ugaztun eboluzionatuenengan burmuineko inguraketak oso ugariak dira. Eboluzioa aurrera joan ahala inguraketen bidez burmuinaren azalera zabaltzen da, gai grisaren kopurua handituz; burmuinaren bolumenak ez du aldatzen, baina neuronen kopurua nabarmen areagotzen da.
Segundo
Segundo atomikoa
Denbora kronometratzeko, hobea da atomo kitzikatu baten "bibrazio" natural eta zehatza neurtzea. Beraz, atomoaren definizioa perturbatu gabeko zesio-133 atomoaren oinarrizko egoeraren maila hipermehe bien 9,192,631,770 trantsizioa egiteko behar den denboratzat (0 K tenperaturan) ezagutu da 1967tik aurrera. Erloju atomikoek maiztasun hori erabiltzen dute segundoak neurtzeko, izan ere, mota horretako erradiazioa naturan aurki daitekeen fenomeno egonkorrenetarikoa da. Oraingo erloju atomikoek, segundo bateko akatsa edukiko dute ehun milioi urte igarotzean.
Burmuin
Ornodunen burmuina
Ornodunen artean arrainen eta anfibioen burmuinak ez du kortexik (burmuin azalik), narrastiengan eta hegaztiengan oso txikia da, eta ugaztunengan batik bat garatzen da. Telentzefaloaren garapenak azaltzen du ugaztunen burmuinaren berezitasuna.
Segundo
Pisu eta Neurrien Nazioarteko Batzordearen 2018ko 26. Batzar Orokorra
Fisikaren eta teknologiaren arloetan izandako aurrerapenak direla eta, 2011-14 bitartean izandako bileretan, Pisu eta Neurrien Nazioarteko Batzordearen (frantsesez, Comité international des poids et mesures, CIPM) azpibatzorde baten proposamena kontuan harturik, oinarrizko zazpi unitateen definizioa zazpi konstante unibertsalen bidez ematea erabaki zen 2018ko 26. Batzar Orokorrean. Horren arabera, honako aldaketa hauek egitea erabaki zen, 2019ko maiatzetik aurrera indarrean jartzeko: "«Betiere oinarrizko zazpi unitateak (segundoa, metroa, kilogramoa, amperea, kelvina, mola eta kandela) bere horretan gorderik, unitate horiek birdefinitu egin dira beraien balioak zazpi konstante fisiko unibertsalen bidez zehaztuz. Definizio berriek hobetu egin dute SI sistema, unitateen balioa aldatu gabe.»"SI sistema zehazten duten zazpi konstante unibertsalak honako hauek dira:
Ondorioz, zazpi oinarrizko unitateak goiko taulan adierazitako moduan daude birdefiniturik zazpi konstante unibertsal horien bitartez.
Segundoaren definizio ofizial berria
Erabaki hori kontuan harturik, segundoaren balioa aldatu gabe, honelaxe geratu da idatzita metroaren definizioa:"«Segundoa definiturik geratzen da zesio-133 atomo ez-perturbatuaren oinarrizko egoeraren trantsizio hiperfinaren maiztasuna balioa -ren berdina hartuz, izanik.»"Zer esanik ez, konstante unibertsala zesio-133 atomo ez-pertubatuaren oinarrizko egoeraren trantsizio hiperfinaren maiztasun edo frekuentzia  da.
Gertaerak eta denbora-unitateak segundotan
Segundoko zatikiak notazio hamartarrean adierazten dira normalean: adibidez, 2,01 segundo. Segundoen multiploak minutu eta segundo gisa adierazten dira normalean, edo erloju-denboraren ordu, minutu eta segundo gisa ere ager daitezke, bi puntuz bereizita, esaterako, 11:23:24 (11 h 23 min 24 s).
Segundoa duten beste unitateak
Segundoa beste unitate batzuen parte da, hala nola maiztasunarena (Hz), abiadura (m/s) edo azelerazioa (m/s2). Gainera, becquerel unitatea (desintegrazio erradioaktiboa neurtzen duen unitatea), eta kilogramo, ampere eta kelvin oinarrizko unitateak ere segundoaren mende daude.
Nazioarteko Unitate Sistemako 22 unitateetatik bi bainoez dira segundoaren mendekoak: radiana eta estereorradiana. Hala ere, egunean-egunean erabiltzen diren unitate asko denbora-unitate handiagoekin adierazi ohi dira, eta ez segundoarekin: esate baterako, erlojuko ordua (h eta min), autoen abiadura (km/h), elektrizitatea (kWh), etab.
Denbora gordetzeko oinarriak
Mundu osoan kokatuta dauden erloju atomiko batzuek adostasunez mantentzen dute denbora, eta ordu horretara egokitzen dira. Horri, Nazioarteko Denbora Atomikoa (NDA) deitzen zaio.
Leku bakoitzeko ordua Lurraren biraketarekin ados egoteko zehazten da. Denbora neurtzeko modu estandar internazional horri Denbora Unibertsal Koordinatua (UTC) deritzo. Denbora-eskala horrek Nazioarteko Denbora Atomikoaren segundo atomiko berdinak erabiltzen ditu. Hala ere, bisurteko segundoak txertatu edo kentzen ditu Lurraren biraketa abiaduraren aldaketak zuzentzea beharrezkoa denean.
Segundoak eta segundo atomikoak berdinak dituen denbora eskalari UT1 deritzo, eta denboraren forma unibertsal bat da. UT1 Lurrak Eguzkiarekiko duen biraketaren arabera definitzen da, eta ez du inolako segundo-aldaketarik.
Sare optikoko erlojuak
Oraindik denbora neurtzeko modu estandarren parte ez diren arren, argi ikusgaidun espektroa duten sare optikoko erlojuak gaur egungo kronometro zehatzenak dira. Horiek 430 THz-ko maiztasuna duten estronzio-erlojuak dira; argi ikusgaiaren mailan argi sorta gorria dutenak, hain zuzen ere. Zehaztasun orokorra dute: 15 mila milioi urtean segundo bat baino gutxiago galdu edo irabaziko dute (unibertsoaren adin zenbatetsia baino handiagoa da hori).
Nazioarteko sisteman dituen multiploak
Taula honetan segundo unitatearen multiploak agertzen dira:
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Santsoain)
Jasokundeko Andre Mariaren eliza Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko Santsoain kontzejuan kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da.
Eraikina
XIII. mendearen hasieran eraiki zen, gero, XIV. mendean atal batzuk gaineratu zitzaizkion. Harlanduzko lana da. Irudian, absidea ikusten da, kanpoaldean atxikitako kontrahormekin, eta kanpandorrea ere bai, erdi-puntuko arkuak dituzten hainbat baorekin. Absidearen ondoan, lau angeluko gorputz bat dago, bi isurialdeko teilatu batez estalita. Atzean, harrizko beste eraikin baten zati bat ikusten da.
Lestiou
Biztanleria
2007an Lestiou udalerrian erroldatutako biztanleak 254 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 122 etxebizitza zeuden, 94 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 121 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 94 etxebizitza nagusietatik 79 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 65 etxek bost zituzten. 81 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 54 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Lestiou udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 632 hektarea erabiltzen.
Passerculus sandwichensis
Passerculus sandwichensis Passerculus generoko animalia da. Hegaztien barruko Emberizidae familian sailkatua dago.
Lestiou
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zábiedovo
Zábiedovo Eslovakiako udalerri bat da, Tvrdošíngo barrutian kokatuta. 17,97 km²ko azalera du eta 853 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1567. urtekoa da.
Izar Hiltzailea
Izar Hiltzailea (ingelesez Death Star), Star Wars film sagan eta bere unibertso hedatuan agertzen den ilargi txiki baten tamainako fikziozko estazio espazial. Filmetan, Star Wars IV. Atala: Itxaropen Berria eta Star Wars VI. Atala: Jediaren Itzulera (azken honetan, eraikuntzaren amaierako fasean) ataletan agertu da.
Angelu batzuetatik ikusia, Mimas, Saturno planetaren ilargietako bat, Izar Hiltzailearen oso antzerakoa izatearen xehetasuna dago. Kointzidentzia bat baino ez da, lehen filma, Mimasi lehen aldiz argazkiak atera baino hiru urte lehenago egin baitzen.
Ideia eta diseinua
Jatorrian, Darth Sidious edo Palpatinek, espazio flotak eta planeta txikiak edo hiri osoak suntsitzeko bezain boteretsua izango zen estazio espazial bat sortzeko ideia izan zuen. Izar Hiltzailea, grisaxka koloreko esfera titaniko bat zen, 120 kilometroko diametroa zuena. Bere iparraldeko hemisferioan, tiratze botere handiko kanoi hiperlaser bat zuen.
Izar Hiltzailearen barnealdeak, 84 operazio maila zituen, horietako bakoitzak, 1428 kilometro karratuko azalera zuelarik. Maila bakoitzak, 357 gune zituen.
Lehen Izar Hiltzailea
Lehen Izar Hiltzailea, 25.894 stoomtrooper, 87.001 ofizial inperial, 368.685 laguntzaile, eta 100.000 soldadu eta pasaiari zibil baino gehiagok osatutako tripulazio bat zuen estazio espazial erraldoi bat izan zen. Estazioak suntsitutako planetetako bat, Alderaan izan zen. Inperio Galaktikoaren hasieran eraikitzen hasi zen, baina 20 urte eman ziren eraikitzen, hornitze arazoen, lehia sindikalen eta ondoren konponduak izan ziren diseinu arazoen ondorioz.
Estazio espazial honi zioten izuak, Inperio Galaktikoari errebeldeak ziren planeta sistemak kontrolatuta mantentzea lortu zuen. Laster, zenbait planeta erori ziren Izar Hiltzailearen boterearen aurrean: Alderaan izan zen horietako bat. Leia Organa printzesaren begi aurrean, planeta berdea, estazio espazialaren tiro bakar batekin suntsitua izan zen.
Aliantza Errebeldearen ia inprobisatutako operazio batek, Yavin planetaren inguruan orbitatzen zuen Izar Hiltzailearekin amaitzea lortu zuen, erabat suntsitzeko asmo krudelekin. Solik 30 ehiza hegazkin bonbaketarik (15 Y-Wing eta beste 15 X-Wing), operazio arriskutsu bat egin zuten, estazioko hodi batetik tiratzen saiatuz, estazioko puntu ahul bakarra, R2-D2 droideak zeramatzen estazioaren planoei esker aurkitu zena.
Armada Errebeldeko pilotu nabarmenen artean, honako hauek zeuden: Biggs Darklighter, Jek Porkins, Wedge Antilles, Dutch Vander eta Luke Skywalker. Baina, guzti horietatik, bizirik, soilik gutxi batzuk jarraitu zuten. Luke Skywalkerrek, barne indarraren laguntzarekin, tiro zehatz bat jotzea lortu zuen, honela, Lehen Izar Hiltzaile honekin amaitu zuen kateazko erreakzio bat eraginez.
Bigarren Izar Hiltzailea
Baina istorioa oraindik ez zen amaitu. Darth Sidiousek, bere aieruen artean, bere izarra suntsitua izango zela aurreikusi zuen.
Lau urte baino gutxiagoan, Inperio Galaktikoa, bere kanoiarekin tiratzeko gai zen Bigarren Izar Hiltzaile bat eraikitzea lortu zuen.
Aliantza Errebeldeak, gertaera honi arreta handia jarriz, berehalakoan, Inperioaren aurka Endorren (bigarren estazio espaziala eraikitzeko aukeratu zen planeta) borrokatzeko flota bat antolatu zuen. Hemen zeuden Darth Vader eta Enperadorea bera pertsonan, eraikuntza gainbegiratuz. Enperadorearekin zeuden dignatarioen artean, honako hauek aipa daitezke: Sim Aloo, Kren Blista-Vinee, Janus Greejatus eta Sate Pestage.
Azkenik, Millennium Falcon ontziarekin, Lando Calrissianek eta Nien Numbek Bigarren Izar Hiltzailearekin amaitu zuten, Han Solok eta Leia Organak, Calrissiani estazio espazialera iristea eragozten zion ezkutu babesle bat desaktibatzen zuten bitartean.
Fontaine-le-Bourg
Fontaine-le-Bourg Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fontaine-le-Bourg udalerrian erroldatutako biztanleak 1.453 ziren. Familiak 566 ziren, horien artean 107 pertsona bakarrekoak ziren (45 bakarrik bizi ziren gizonak eta 62 bakarrik bizi ziren emakumeak), 185 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 217 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 57 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 592 etxebizitza zeuden, 569 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 537 etxeak ziren eta 53 apartamentuak ziren. 569 etxebizitza nagusietatik 425 bere jabearen bizilekua ziren, 137 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 17 etxek bi zituzten, 67 etxek hiru zituzten, 156 etxek lau zituzten eta 328 etxek bost zituzten. 445 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 232 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 300 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 974 ziren, horien artean 747 aktiboak ziren eta 227 inaktiboak ziren. 747 pertsona aktiboetatik 698 lanean zeuden (366 gizon eta 332 emakume) eta 49 langabezian zeuden (23 gizon eta 26 emakume). 227 pertsona inaktiboetatik 108 erretiraturik zeuden, 55 ikasten zeuden eta 64 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fontaine-le-Bourg udalerrian 552 unitate fiskal zeuden, 1.408 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.161 euro zen.
Elpinize
Elpinize (K.a. VI. mendearen amaiera edo K.a. V. mendearen lehen hamarkadak-K.a. V. mendearen erdialdea) emakume atenastar bat izan zen, Filaida familia aristokratikokoa. Maratongo garailea izan zen Miltziades Gaztea estadistaren alaba, eta bere amaren aldetik Zimon Atenaskoaren arrebaordea zen.
Bizitza
Kornelio Nepotek dioenez, Elpinize bere nebaordearekin ezkondu zen, baina ez dago honen ebidentzia zehatzik. Ezkontza mota hori Atenasko legeek ama ezberdineko neba-arrebentzako eta alaba epikleroentzako baimentzen zuten, eta nahiko ohikoa zen. Beste batzuk, intzestuzko harreman bat izan zutela diote, hau, historiografiaren arabera, Zimonen arerio politikoen asmakeria izatea litekeena delarik.
Fontaine-le-Bourg
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 funeraria, 1 margolaria, 3 zurginak, 3 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak eta 1 higiezinen agentzia.
Elpinize
Bizitza
Kalias, atenastar aberats bat zena, bere aberastasuna Atikako Laurion demoko zilar meatzeen esplotaziotik lortua zuena, Elpinizerekin ezkontzeko borondatezko bezala aurkeztu zen, Zimonek Miltziadesi ezarritako isunetik heredatu zuen ordaindu gabeko zorra kitatzeko. Zimonek onartu ez zuenez, bere arrebaren tutore bezala, Elpinizek bere nebaren erabakiaren aurka egin zuen, isuna ez ordaintzeak, erremediorik gabe hau gartzelaratzea suposatuko baitzuen, eta, beraz, Kaliasekin ezkontzea onartu zuen zorra ordaintzeko baldintzapean.
Werdenberg barrutia
Werdenberg barrutia Sankt Gallen kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Buchs da. 206,5 kilometro koadroko azalera du eta 35.644 biztanle.
Fontaine-le-Bourg
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Beas de Granada
Beas de Granada Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 1.087 biztanle zituen.
Heptarkia
Heptarkia (grezieraz επτά hepta, "zazpi", eta αρχία arkhía, "boterea") britainiar historian V. mendetik 927rarte izan ziren zazpi erreinuei ematen zaien izena da. Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori eta 70 urtetara hainbat taldek okupatu zuten lurra.
Anglosaxoiek lur horiei Angleland izena jarri zieten, hau da Angloen Lurraldea eta hortik dator Ingalaterra izena. Zazpi erresumak Kent, Sussex Erresuma, Wessex, Essex Erresuma, Northumbria, East Anglia eta Mercia ziren. Erreinu hauek behin eta berriz elkartu eta etsaitu ziren eta batzuetan euretariko erregeren batek besteen gainetik zegoela zioen Bretwalda izena jartzen bere buruari, hau da, Britainiarren Erregea. VIII. mendean vikingoen inbasioak jasan zituzten eta guztiak elkarturik Ingalaterrako Erresuma osatu zuten 927. urtean.
Heptarkia izena XII. mendean jarri zuen Huntingdoneko Hendrikek eta nahiko ohikoa da bere erabilera XVI. mendetik aurrera. Hala ere ez da zuzena, bertan 7 erreinuez gain bazirelako beste hainbat lurralde, kategoria ezberdinetakoak, paper garrantzitsua jokatu zutenak.
María Neira
María Purificación Neira González (La Felguera, Asturias, 1962) espainiar medikua da. Munduko Osasun Erakundeko Osasun Publiko eta Ingurumen Saileko zuzendaria da.
Bizitza
Oviedoko Unibertsitatean Medikuntza eta Kirurgia ikasi eta Frantzian espezializazio-ikasketak burutu zituen. Mugarik Gabeko Medikuak GKEarekin sendagile-lanetan aritu zen Erdialdeko Amerikan. Ondoren, Nazio Batuen Erakundearekin Mozambikera eta Ruandara joan zen. Gero Munduko Osasun Erakundera joan zen Gaixotasun Prebentzio eta Desagerrarazte Saileko zuzendari. 2002an Espainiako Elikagaien Segurtasunerako Agentziaren presidente izendatu zuten.
Gaur egun Munduko Osasun Erakundeko Osasun Publiko eta Ingurumen Saileko zuzendaria da.
Yolanda Bedregal
Yolanda Bedregal Iturri (La Paz, 1913ko irailaren 21a - 1999ko maiatzaren 21a) poeta eta nobelagile boliviarra izan zen, Yolanda de Bolivia izenez ezagunagoa.
Auriglobus nefastus
Auriglobus nefastus Auriglobus generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Yolanda Bedregal
Biografia
Juan Francisco Bedregal idazle, katedradun, errektore eta modernistaren eta Carmen Iturri Albortaren alaba izan zen. Lehen mailako ikasketak eskola publiko batean egin zituen eta batxilergoa Bakearen Institutu Amerikarrean amaitu zuen. Goi-mailako ikasketak egin zituen Arte Ederren Eskolan, La Paz hirian, eta estetika ikasteko beka bat lortu zuen Columbiako Unibertsitatean, New Yorken. Boliviara itzultzean, hainbat erakundetan irakatsi zuen, besteak beste, Musika Kontserbatorioan, Arte Ederren Goi Eskolan, San Andresko Unibertsitate Nagusian eta Sucreko Benavides Akademian. Kultura Kontseilu Nazionalean eta La Pazeko Udalean lan egin zuen, eta Kulturako Ofizial Nagusia izan zen.
Le Quesnoy
Le Quesnoy Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Yolanda Bedregal
Biografia
Poeten Batasun Nazionalaren, Haur Literaturako Batzordearen eta institutu binazionalen lehendakaria eta sortzailea izan zen. Boliviako Hizkuntzaren Akademiako kide oso, Espainiako Errege Akademiako, Argentinako Letren Akademiako kide, Boliviako Hezkuntzaren Ordenaren komendadore. Boliviako enbaxadorea izan zen Espainian.