cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pottoka
n
Araban arrazak atzerapen handia jaso du azken hamarkadetan, naiz eta egun Arabako Pottoka Elkartearen bidez lan handia egiten ari den berreskuratzeko.2008 urtean Arabako Pottoka Elkarteak 7 kide zeukan eta denen artean kalifikatutako 42 behor zeuzkaten, eta kopurua gora emendatzen zihoan apurka.
Bizkaiko Pottokazaleen Elkartea. Irabazi asmorik gabeko elkartea da, 1.988an sortu zen. 2008.en urtean 42 bazkide zituen.
Urtean zehar Bizkaiko mendietan bizi diren pottoken egoera hiru urtez ikertzen aritu eta gero, Bizkaian espezie ugaltzailerik onenak bildu zituzten, toki bakar batean aztertuak izateko. Helburu nagusia gurutzaketak eta hautaketak egitea izan zen, epe ez oso luzean foru aldundiko etxaldean lortutako aurrerapen genetikoak Bizkaiko gainerako pottoken artean ezarri ahal izateko.
Horrez gain, hainbat samalda partikular daude Parke Naturalean. 2012.en urtean hiru samalda ziren. Aizarnako Santa Engrazian, Lizasarri mendian eta Ernio-Txiki aldean zein Landarbide baserrian Aian. Parkeko Harreraetxeak urtero antolatzen ditu bisita-gidatuak bertako arrazak ezagutzeko. Pottoka zein betizuak.
Euskal Herritik kanpo
Hainbat abelburu Pirinioetan.
Badaude hainbat hazle Paberen inguruan, baina hantxe pottoka pikartak, (orbaindunak), nahiago dituzte.
Orokorrak
Konformazio orokor oneko animaliak dira, elipsometrikoak, subkonkaboak, eta brebilineoak edo subrebilineoak. Garaiera eta luzera antzekoak dira. Proportzio onekoak. Neguan ile luzea hazten zaie.
Atalez atalekoak
Kanabera laburrak, tendoi nabarmenak. Apalardatzak eta apoak aurreko gorputzadarretakoak bezalakoak.Hanka finak baina indartsuak, oso ile gutxirekin. Atze estua du eta isatsa beheran hasten zaio. arraza–nahastearen adierazgarri da.
Ezaugarri zoometrikoak
Z (Zaldia) eta B (Behorra).
Ezaugarri arkaikoak pottoketan
Pottoka arrazak hainbat ezaugarri arkaikoak gorde ditu. Haietako hainbat antzinako beste zenbait poni arrazekin amankomunak dira. Ezaugarri hauek antzinako ekido arrazen ezaugarriak dira. Pottokak beltzak direnez, ez dute dun generik eta berez ez dute garatzen genean daukaten beste antzinako arrazen ezaugarririk. Bai ordea beste batzuk. Dena den Iparraldean dun genea garatutako hainbat abere aipatzen dituzte joan den mendean.
Orohar pottoka moxalak, 3 hilabete arte edo zerbait gehiago, antzinako arrazen zenbait ezaugarri ageriagoak dauzkate. Mando marra eta kolore "duna"agoa.
Kolore eta ezaugarri ezberdinetako pottokak eta arrazaren liburua
Lehen aipatu denez, beste zenbait zaldi arrazen nahasketaren ondorioz tarteko ezaugarriak zeuzkaten pottokak sortu ziren. Ezaugarri hauen artean oso nabarmena kolore ezberdinetako pottokak. Azkotan ilai kolore pikarta orbain ikusgarriekin. Bere unean pottokak sailkatzeko liburua sortu zenean, hiru atal sortu ziren pottoka ezaugarriak zeuzkatn abereak sailkatzeko. A, B eta C atalak. Atal hauek Euskao Jaurlaritzaren arrazaren inguruko dekretuan daukate jatorria.
A atala
Jatorrizko pottokak daude atal honetan.
Pottokaren kontserbazio eta etorkizuna
1950 urtera arte, posiblea zen jatorrizko arrazako pottoka nahiko garbiak topatzea Euskal Herriko zenbait mendietan libre eta gaur egungo banaketa eremuetatik baino askoz zabalduagoak. Argazki zaharretan pottokak ohiko aberetzat agertzen dira Euskal Herriko herrialde guztietako baserrietan.
Hainbatek 1990 urtea jartzen dute jatorriko arraza ia desagertzear zegoen urtea bezala.
FAO erakundeak Pottoka euskal zaldi arraza, desagertzeko arriskuan izendatu zuen 1996-an.
Pottoka heraldikan eta herrietako armarrietan
Euskal Herriko zenbait abizen eta herrietako armarrietan, zaldiak agertzen dira. Haietako zenbait kasuetan nabarmen dira pottoken irudiak.
Pottoka filatelian
Pottoka ere filatelia gaia izan da.
Moio de' Calvi
Moio de' Calvi Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Moio de' Calvik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Minkowskiren desberdintza
berdintza 1 < p < ∞ kasuan da, baldin eta soilik f eta g guztiz linealki mendekoak badira, \lambda ≥ 0 baten baterako f = \lambda g edo g = \lambda f dela esan nahi duena.
Tom Hardy
Edward Thomas "Tom" Hardy (1977ko irailaren 15a, Hammersmith, Londres) ingeles zinema. telebista eta antzerkiko aktore bat da. Antzeztutako filma nabarmenen artean honako hauek daude: Star Trek: Nemesis, RocknRolla, Bronson, Inception, Warrior, Tinker Tailor Soldier Spy, This Means War, The Dark Knight Rises, Lawless, Locke (2013), The Drop (2014) eta Mad Max: Fury Road (2015). Taboo (2017) telesaila ere antzeztu du.
Minkowskiren desberdintza
Minkowskiren desberdintza Lp(S)-ko desberdintza triangeluarra da.
La Croix-sur-Gartempe
La Croix-sur-Gartempe Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Minkowskiren desberdintza
Hölderen desberdintza bezala, Minkowskiren desberdintza segida eta bektoretarako ere zehatz daiteke honela:
La Croix-sur-Gartempe
Biztanleria
2007an La Croix-sur-Gartempe udalerrian erroldatutako biztanleak 173 ziren. Familiak 78 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 23 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Minkowskiren desberdintza
Zenbaki erreal (edo zenbaki konplexu) x1, ..., xn, y1, ..., yn guztietarako, non n S-ren kardinala den (S-ren elementuen kopurua).
La Croix-sur-Gartempe
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Minkowskiren desberdintza
Frogapena
Lehenik, frogatuko dugu f+g baturak p-norma finitua duela, baldin f eta g biek badute, hori ondorengotik segitzen da, Alabaina, hor erabiltzen da h(x)=x^p funtzio ganbila izatea multzoan (p > 1 bada) eta horregatik, a eta b positiboak badira, orduan, Beraz,
Orain, adierazpenaz hitz egin daiteke. Zero bada, Minkowskiren desberdintza betetzen da. Orain, demagun ez dela zero. Hölderen desberdintza erabiliz Minkowskiren desberdintza lortzen da bi aldeak bider egitean.
La Croix-sur-Gartempe
Etxebizitza
2007an 140 etxebizitza zeuden, 79 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 47 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 139 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 79 etxebizitza nagusietatik 67 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 12 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 69 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 47 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 26 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lore (argipena)
Lore (eta honen formak diren lorea eta loreak) honakoa izan daiteke:
La Croix-sur-Gartempe
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 102 ziren, horien artean 74 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 74 pertsona aktiboetatik 70 lanean zeuden (45 gizon eta 25 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Croix-sur-Gartempe udalerrian 80 unitate fiskal zeuden, 174 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.165 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Danel Elezkano
Danel Elezkano Bilbao, pilota arloan Elezkano II.a deituraz ezaguna (Zaratamo, Bizkaia, 1994ko apirilaren 9a), esku huskako pilotari profesionala da. Aurrelari aritzen da, Aspe enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,86 m luze da, eta 85 kilo pisatzen du. Profesionaletako lehendabiziko partida 2012ko abuztuan jokatu zuen, Bilboko Bizkaia pilotalekuan, Asegarce enpresarekin; gero, 2016ko uztailaren bukaeran, Aspe enpresara igaro zen, jokatzeko aukera gehiagoren bila.
La Croix-sur-Gartempe
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 argiketaria, 3 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean La Croix-sur-Gartempe udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.122 hektarea erabiltzen.
Danel Elezkano
Kirol lorpenak
Esku huskako pilotan, hauek ditu lorpen nagusiak:
La Croix-sur-Gartempe
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kenny Bednarek
Kenneth Bednarek (1998ko urriaren 14a) Rice Lake-ko (Wisconsin) abiadura lasterketetan aditua den atleta estatubatuarra da. 2021eko abuztuaren 4an, zilarrezko domina irabazi zuen Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 200 metroko lasterketan. Proban izandako denbora (19.68) marka pertsonala izan zen. 2021eko abuztuaren 2an, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 2020ko Tokioko 200 metroko lasterketako final laurdenetan egin zuen denborarik onena (20.01). 19.83ko denboran sailkatu zen finalerdietarako.
Estatistikak
World Athletics profileko informazioa.
Bonbilla
Bonbilla goritasunaren bidez argia sortzen duen gailu bat da. Argia harizpi metaliko bat berotuz sortzen da korronte elektrikoa harizpitik igarotzean, Joule efektua dela-eta. Energetikoki ez dira oso eraginkorrak, erabiltzen duten elektrizitatetik % 90 bero bihurtzen baitute.
Historia
Bonbillaren asmakuntza Edisoni egotzi izan zaio, argiontziaren garapenera lagunduz 1879-ko urriaren 21ean 48 orduz jarraian argitu zuen bonbilla sortu baitzuen. Gaur egun badakigu erlojugile batek, Heinrich Goebel izenekoa, hiru hamarkada aurretik bonbilla baliagarriak egin zituela. Dagoeneko hainbat laborategitan askotariko diseinuak eginak zituzten beste asmatzaile batzuek, besteak beste Joseph Swan, Henry Woodward, Mathew Evans, James Bowman Lindsay, William Sawyer, Humphrey Davey eta Goebelek berak.
Heinrich Goebelek, 1854an, askok lehenengo argiontzitzat dutena egin zuen, oxidazioa saihesteko asmoz hutsa eginda zeukan beirazko anpoila barruan banbu ikaztatuzko harizpi bat sartuz. Hurrengo bost urtetan zehar bonbillaren garapenarekin jarraitu zuen, 400 ordu funtzionamendu arte lortuz. Ez zuen patentea eskatu segidan, baina 1893an, bere heriotzaren urtean hain zuzen ere, bere asmakizuna Edisonena baino lehenagokoa zela onartu zen.
Atalak eta funtzionamendua
Bonbillak Wolframio edo tungstenozko oso harizpi mehea dauka, hutsa eginda duen edo gas geldoaz betea beirazko (harizpi erretzea saihesteko) anpoilaren barnean sartuta. Konexio elektrikoak jartzen zaizkion metalezko zorro batekin ixten da.
Anpoilaren tamaina bonbillaren potentziaren araberakoa izango da, harizpiak hartzen duen tenperatura oso altua izanez gero bonbilla beraren tenperatura handitzean hozketaren azalera handitu behar baita.
Zorroak baioneta edo hari baten bidez argiontzi-buru batera lotzeko ere balio du. Europan harizko zorroak araupetuta daude (E-14, E-27 eta E-45), zenbakiak zorroaren diametroa izanik.
Ezaugarriak
Bonbillak argiontzi guztien artean argi-etekin txikiena dauka 12-18 lm/W (lumen watt bakoitzeko), baita bizitza erabilgarri motzena ere, 1000 ordu inguru, baina bere argiaren kolore epela eta fabrikatzeko merkea denez gero, erabiliena izan da. Gaur egun, halere, bestelako motak hobesten eta bultzatzen dira.
Kalitate kromatiko oso ona dauka beste bonbilla mota batzuen aldean, hau da, koloreak ondo argitzen ditu.
Motak
Goritasunekoak: Bonbilla klasikoak dira. Tungstenozko filamentua gori jartzen da korronte elektrikoa pasatzean, bere iraupena 1.000-1.200 ordutakoa da.
Halogenoak: Potentzia eta iraupena (2.000-3.000 ordu) handiagoa dute, ez dira-eta belzten. Bi mota daude:
Kontsumo txikikoak: Asko hazi da urte hauetan. Barruan merkurio-lurruna dute presio txikian, eta deskarga elektrikoarekin kontaktuarekin argi ultramorea sortzen du. Orduan, argi ultramorea hauts fluoreszentekin, argi normala bihurtzen da. Bi mota daude:
Hodi fluoreszenteak: Iraupen oso luzea dute (6.000-10.000 ordu). hodietan, bereizten dira lanpara, estarterra eta balastoa (erreaktantzia). Estarterrak anpoila txiki bat du, presio txikiko gasekin (neona, argona eta merkurio gasa) eta haren barruan kontaktu bat dago, U formako lamina bimetalikoa osatua. Balastoa, teknikoki da erreaktore bat, esmaltatuko kobrezko hariko bobina bat, burdinazko txapako nukleoan kiribildua, osatua. Tentsioa aplikatzean, estarterreko gasak ionizatzen dira, haien tenperatura gora doa, orduan, lamina bimetalikoa deformatzen da, eta zirkuitua ixten du, eta hodiko ertzetako filamentuak gori jartzen dira, eta haien ondoko gasak ionizatzen dira. Balastoaren kanpo magnetikoa erortzen da, gasak guztiz ionizatzen dira. Plasma sortzen da, eta elektrizitatea gasekin interaktuatzean, argi ultramorea sortzen da.
Kontsumo gutxiko bonbillak: Halogenoak baino 6 aldiz gehiago balio dute, baina 8 aldiz gehiago irauten dute.
Lethrinops argenteus
Lethrinops argenteus Lethrinops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Myomyrus macrops
Myomyrus macrops Myomyrus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Aquinnah (Massachusetts)
Aquinnah Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Dukes konderrian dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 1338
NGC 1338 galaxia espiral bat da, Eridanus konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Balnafettack
, 'Baile nam Feadag', Eskoziako Highland eskualdeko eremu bat da, Inverness udalerriaren ipar-mendebaldean.
Großer Plöner See
Großer Plöner See (eusk: 'Plön aintzira handia') Alemaniako aintzira handia da, Schleswig-Holsteinen dagoena. 29,97 km²-ko azalera du eta herrialdeko hamargarren aintzarik handiena da.
Monasterolo del Castello
Monasterolo del Castello Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Monasterolo del Castellok honako udalerri hauekin egiten du muga:
The Three Caballeros
1945eko Oscar Sarietarako bi izendapen jaso zituen: Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria eta Soinu onenaren Oscar Saria.
Montello
Montello Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kautxu butiliko
Kautxu butilikoa kopolimero bat da isobutilenoa eta isoprenoa monomero legez usatuz prestatzen dena. Erreakzio-nahastean % 98 isobutilenoa izaten da eta % 2 isopreno. Katioi-polimerizazioz prestatzen da.
Erabilera
Kautxu butilikoa airearekiko iragazezina da eta, ondorioz, aireari eustea behar den aplikazio askotan baliatzen da, adibidez pneumatikoen ganberetan. Horretaz gain zigilatzaileetan, itsasgarrietan eta lubrifikatzaileetan usatzen da besteak beste. Txikleak egiteko ere baliatzen da kautxu butilikoa elastikotasuna emateaz gain itsasteko gaitasuan ere ematen dio produktuari.
Lethrinops auritus
Lethrinops auritus Lethrinops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Myomyrus pharao
Myomyrus pharao Myomyrus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Arcadia (New York)
Arcadia Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Wayne konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bydgoszczeko elizbarrutia
Bydgoszczeko elizbarrutia (Diecezja bydgoska, Dioecesis Bydgostiensis) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutietako bat da. 2004ko otsailaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bydgoszczen dago. Egun apezpikua Krzysztof Stefan Włodarczyk da.
Diego Barros Arana
Diego Jacinto Agustín Barros Arana (1830eko abuztuaren 16a - 1907ko azaroaren 4a) txiletar irakaslea, legegilea, ministroa eta diplomatikoa izan zen. XIX. mendeko Txileko historialari garrantzitsuena da. Bere lan nagusia Txileko Historia Orokorra (gaztelaniaz : Historia General de Chile) 15 liburukiko lan bat da, nazioaren historiaren 300 urte baino gehiago hartzen dituena.
Crespi d'Adda
Crespi d'Adda Capriate San Gervasio udalerriko auzoa da. 1869an Cristoforo Benigno Crespi Busto Arsizioko ehun-industriagizonak Brembo eta Adda ibaien arteko harana erosi zuen Addaren ertzetan kotoi-errota bat ezartzeko. 1878an inguruan industria-herri bat eraiki zuen bertoko langileentzat.
1997an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Salttijärvi
Salttijärvi aintzira Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira txikitxo bat da. Kaura eta Marttajärvi aintziretatik hurbil dago, Tarvantovaara Eremu Basatian; ondorioz, babestuta dago. Bertan eta inguruko zuhaiztietan hegazti kopuru eta espezie anitz aurki daiteke; ipar-belatzak, eskandinaviako lagopodoak, arrano beltzak eta txirri hankalaburrak, esaterako. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia asko dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak.
Anolis angusticeps
Anolis angusticeps Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Salttijärvi
Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.
Marttajärvi iparraldean da Salttijärviren bizilagun nagusia. Tarvantojoki ibaiak dakarren urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, urek, Maljasjoki ibaiaren bitartez Könkämäeno ibaira isurtzea lortzen dute, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko. Arrantza ez da oso ospetsua aintzira honetan, baina laponiako amuarrain artiko, amuarrain marroi eta izokin asko aurki daiteke bertan.
Balnafoich
, 'Baile Na Faich', Eskoziako Highland eskualdeko etxalde bat da, Inverness udalerritik 7 milia hegoaldera eta Nairn ibaiaren ertzean.
Villerouge-Termenès
Villerouge-Termenès Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aude departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villerouge-Termenès udalerrian erroldatutako biztanleak 158 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 135 etxebizitza zeuden, 84 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 35 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 124 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 84 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 41 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 90 ziren, horien artean 59 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 59 pertsona aktiboetatik 51 lanean zeuden (30 gizon eta 21 emakume) eta 8 langabezian zeuden (5 gizon eta 3 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villerouge-Termenès udalerrian 79 unitate fiskal zeuden, 154 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.141 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 3 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoak jatetxe ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Villerouge-Termenès udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 744 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kantabriar (antzinako herria)
Kantabriar (cantăber; Καντάβροι; kantabrieraz: cantabrices ) Erromatarren konkista baino lehenago Hispaniako iparraldean bizi zen herria zen, gaurko Kantabria baino lurralde zabalagoan. Hiriburua Amaya zen (egun, Burgosko probintzian).
Zenbait tributan banatuta ziren: salaenoak, orgenomescoak, avariginioak, blendioak eta coniscoak kosta partean eta cadinienseak, concanoak, plentusioak, tamaricoak eta vadinienseak barruan.
Zalantzan dago zeltak ala aurreindoeuroparrak ziren: horren ondorioz, kantabriera beraien hizkuntza aitzineuskara ote zen edo zeltiberieraren adarrekoa. Bi teorien defendatzaileak daude: Julio Zesarrek Akitani iberiarren senideak zirela esaten zuen baina Arkeologiaren aztarnek zeltekin senidetu dituzte.
Basati eta ausartitzat hartuta, bere askatasuna mantentzeko borrokek itzala eman diete Historian. Ez ziren garaituak izan Kantabriar Gerretan, Agripa eta Augustoren kanpainek bere deuseztapen partziala lortu zuten arte.
Fran Drescher
Francine Joy Drescher (New York, 1957ko irailaren 30a), Fran Drescher izenez ezaguna, estatubatuar aktorea eta idazlea da. The Nanny telesailean Fran Fine pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.
Arcadia Lakes (Hego Carolina)
Arcadia Lakes Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Richland konderrian dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Euskara
Euskara Euskal Herriko hizkuntza da. Hizkuntza bakartua da, ez baitzaio ahaidetasunik aurkitu. Morfologiari dagokionez, hizkuntza eranskari eta ergatiboa da. Euskaraz mintzo direnei euskaldun deritze. Gaur egun, Euskal Herrian bertan ere hizkuntza gutxitua da, lurralde horretan gaztelania eta frantsesa nagusitu baitira.
Euskararen sustrairik zaharrenak, Erromatar Inperioaren aurretikoak, Akitania osoan eta Bizkaiko golkotik Andorraraino bitarteko Pirinioen bi aldeetan agertu dira. Erdi Aroan, gutxienez Errioxan eta Burgosko ipar-ekialdean ere hitz egin zela dokumentatuta dago. Gutxitze prozesu latza jasan du, eta lurraldeak galdu ditu etenik gabe. Nafarroa Garaian, bereziki, prozesu hori oso nabarmena izan da azken mendeetan. XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, hainbat intelektual nahiz Arturo Kanpion eta Sabino Arana bezalako politikarien eraginez nolabait biziberritu zen, eusko abertzaletasunari estuki lotu baitzen. Frankismoaren garaian (1936–1977) euskarak jazarpen arrotza pairatu zuen eta ia desagertu zen, baina berriro ere indartu egin da 1960ko hamarkadaz geroztik, euskararen aldeko herri mugimenduak (ikastolak, AEK...) eta idatzizko estandarizazioak lagunduta.
1980ko hamarkadatik aurrera, erakundeen onarpena lortu du, lurralde zatiketa handiekin bada ere. Gernikako Estatutuak euskara Euskal Autonomia Erkidegoko berezko hizkuntza izendatu zuen eta gaztelaniarekin batera ofizial egin zuen Araba, Bizkai eta Gipuzkoan (Trebiñun eta Villaverde Turtziozen izan ezik). Nafarroa Garaian, Euskararen Legearen eraginez, herrialdeko ipar-mendebaldean (eremu euskaldunean) soilik da koofiziala. Iruñean eta erdialdeko beste hiri garrantzitsuetan (eremu mistoan), onarpen maila txikiagoa da eta traba handiagoak ditu euskarak. Nafarroako hegoaldean (eremu ez-euskaldunean), berriz, euskara ez dago onartuta. Ipar Euskal Herrian, euskarak ez du aginpidea duten erakunde publikoen onarpenik: hizkuntza ofizial bakarra frantsesa da.
2016ko VI. Inkesta Soziolinguistikoaren arabera, euskararen eremu osoan bizi ziren 16 urtetik gorako biztanleen % 28,4 (751.500 pertsona) zen euskalduna, eta % 16,4 (434.000 pertsona) euskaldun hartzailea. Hala ere, adin tarte gazteagoak kontuan hartuta, kopurua handiagoa da. Adibidez, Euskal Autonomia Erkidegoko datuak soilik kontuan hartuta, 2016an 2 urtetik gorako 895.942 euskaldun eta 391.897 euskaldun hartzaile zeuden.
Etimologia
Gaur egun adituen artean onartua den etimologiak dioenez, hitzaren jatorria aitzineuskarako hau izan liteke: *enots(i) «esan», «hitz egin» (konpara bedi -i(ñ)o- erroko aditz jokatuekin: di(ñ)o, di(ñ)ost...) + -(k)ara («modua», «era»).
Lehenago, XX. mendearen hondarrean, etimologia onartuena beste hau zen: *enau(t)si («esan») + -(k)ara («era»).
Euskalkietan dituen izenak
Euskarak euskalkietan hainbat izen ditu, euskara batuan onartu denaz beste: euskera, euzkera, euskala, eskuara, eskuera, eskara, eskera, eskoara, euskiera, auskera, uskara, üskara, oskara, uskera, uskaa, uska.
Euskararen jatorria eta ahaidetasunak
Euskararen jatorria ezezaguna da. Gaur egun, euskararen hizkuntzalaritza historikoan aditu direnen artean, hipotesi onartuena da euskara milaka urtez hitz egin dela Pirinioen inguruan.
Hizkuntzalaritzan egin ohi denez, euskara hemen sortu den ala inondik etorri den jakiteko, beste hizkuntzekiko ahaidetasuna bilatu zaio. Hainbat teoria egin dira euskarak kaukasoar hizkuntzekin, amazigerarekin, iberierarekin eta beste hainbatekin ahaidetasuna baduela esan dutenak. Hizkuntzen arteko alderaketarako hizkuntzalaritzak taxutu dituen metodoak erabiliz, ordea, frogatu da teoria horiek ez dutela behar besteko oinarririk. Orain arte jakin denez, beraz, beste hizkuntzen artean euskarak ez du ahaiderik (indarra izan duten, baina hizkuntzalarien artean baztertuak diren teorien berri jakiteko, ikus: euskararen ahaideak, euskal substratuaren teoria, britainiar eta irlandarren euskal jatorriaren teoria).
Aitzineuskara
Euskara Europan sustrai luzeena duen hizkuntza delakoan daude euskalariak; duela 8.000 bat urte euskararen aurrekari zen hizkuntza bat hitz egiten bide zen Pirinioen inguruan, eta orduz geroztik etenik gabeko historia izan bide du gure hizkuntzak inguru honetan.
Klaudio
Klaudio (Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus; K.a. 10eko abuztuaren 1a - K. o. 54ko urriaren 13a) laugarren erromatar enperadorea izan zen, Kaligula hil zutenetik (K. o. 41) bere hilotza arte (K. o. 54). Druso eta Antonia Minorren semea, Lugdunumen (gaur egungo Lyonen) jaio zen.
Herrena eta, haren familiaren ikuspegitik, gutxitua, kargu publikoetatik at geratu zen K. o. 37 arte, non Kaligulak kontsul izendatu zuen. Gutxiespen horrek bizitza salbatu zion. Tiberiok zein Kaligulak noble asko hil zuten postua arriskuan sumatzen zutenean. Kaligularen hilketaren ostean, Klaudio familiako gizon bakarra izanda, enperadore izendatu zuten.
Eskarmentu politiko eza gorabehera, Klaudio gobernatzaile abila eta lan publikoen sustatzailea izan zen. Legean interesaturik, epaiketa publikoetan agertzen zen eta egunero 20 lege ere egiten zituen. Nobleziak, ostera, agintari ahultzat jotzen zuen. Klaudiok, bere burua indartzekotan, senatari asko hil zituen. Hori zela eta, antzinako historialarien begietara oso enperadore txarra izan zen. Gaur egungoek, halere, iritzi hori aldatu dute.
Teano (filosofoa)
Teano (Θεανώ, Theanố) edo Deinono (Crotona, K.a. VI. mendea - ??) Pitagorasen ikaslea, lehen jarraitzaile eta emaztea izan zen, honen heriotzaren ondoren eskola pitagorikoaren buru bilakatu zena. Bere bi alaben laguntzaz jakintza matematiko eta filosofikoa zabaltzen jarraitu zuen Grezia eta Egipton.
Bizitza
Teano Olinpiar Jokoak 12 aldiz irabazi zituen Milon atletaren alaba zen. Pitagorasen lehen ikaslea izan zen Milon-ek bere etxean jaso baitzuen Pitagoras. Zahartzaroan Pitagoras Teanorekin ezkondu zen eta bi alaba (Tamos eta Pintis) eta seme bat izan zituzten, bere bi alaben laguntzarekin zuzendu zuelarik Eskola pitagorikoa senarra zendu zenean, Pitagorasen irakaspenak Egipto eta Grezian zehar zabalduz.
Lana
Historialarien aburuz Teanok asko idatzi zuen, Matematika, Fisika, Medikuntza, haur-psikologia eta urrezko proportziori buruzko tratatuak besteak beste. Gorde den Errukiari buruzko tratatu bat idatzi zuen baita ere eta bere alaba Pintis-ekin batera Kastitateari buruzko beste bat. Matematika, fisika eta medizinari buruz idatzitako hainbat tratatu Teanorenak direla pentsatzen da, hala nola, Poligono Erregularren teoria, Proportzioen teoria eta Proportzio Aureoari buruzko tratatuak.
Euskara
Aitzineuskara
Historia horretan, hizkuntzalariek gutxi gorabehera azken hiru mila urteko historia aztertu ahal izan dute. Aldi horren hasiera, berreraikitze lanen bidez ezagutzen dugu:
Teano (filosofoa)
Ekarpen matematikoak
Baina, Teanok sortutako azterketarik garrantzitsuena, urrezko zenbakiaren inguruan egin zuena izan zen, “urrezko zenbaki” deritzon zenbakiari buruzko azterketa hain zuzen ere… Gure gizartean, uneoro aurkitzen dugun zenbakia da: artean, musikan, eskulturan, gizakietan, gizartean…
Euskara
Euskara erromatarren garaian
Erromatarrak iritsi zirenean, euskal hiztunen multzoa Demanda mendilerrotik Garona ibairaino eta Pirinioetan Kataluniako lurretaraino zabaltzen zen. Kristo ondorengo lehen milurtekoan eremu horrek atzerakada handia izan zuen Pirinioetan eta iparraldean, batez ere Erromatar Inperioaren eraginez. Erromatarrek latina ekarri zuten berekin eta beren menpeko lurralde guztietara zabaldu zuten.
Teano (filosofoa)
Ekarpen matematikoak
Teano, Pitagoriko gehienak bezala, zenbaki naturalak soilik onartzen zituen, beraz, unibertsoaren esentzia bezala definitzen zuen urrezko zenbakia. Hau guztia, zenbaki honekin lanean aritzea ekarri zuen.
Euskara
Euskara erromatarren garaian
Orain arte, euskaraz ezagutzen diren lehen hitz idatziak, Akitaniako lurretan (Ipar Euskal Herria barne), Sorian, Errioxan, Zaragozan eta Huescan aurkitu dira. Gizaki izenak edo jainko-jainkosen izenak dira, eta hilarrietan eta aldaretan idatzi zituzten, K. o. I. mendetik III. mendera. Nafarroako Lerga herrian erromatarren garaiko hilarri bat topatu zuten, euskal gizaki izenekin, I. mendekoa. Bestalde, toponimiari begiratuta ere, euskararen bidez azaldu diren toponimoak daude aipatutako eremu osoan.
Teano (filosofoa)
Ekarpen matematikoak
Baina, zer da urrezko zenbakia? Urrezko zenbakia, matematiketan aurkitu daitekeen zenbakietatik ezagunen artean dago. Urrezko proportzioa, zerutiar zenbakia, jainkozko proportzioa eta beste hainbat izenen bidez ere ezagutzen da. Teano eta Pitagoras elkarrekin lan egiten zutela jakinda, Teanok, Pitagorasen ekarpenak erabili zituen bere teoria garatzeko. Pitagorasen sinboloa pentagrama zen, bere bortizeen arteko lotura eginez, izar bat sortzen zuen pentagono erregularrarekin.
Euskara
Euskara erromatarren garaian
Hala ere, zaila da ulertzea nola inposatu ahal izan zieten beren hizkuntza baskoiek, Euskal Herriko leinu protohistorikoetan erromatartuena osatzen zutenek, beste gens-ei. Izan ere, gaztelaniazko vascongado hitzak ez du «baskoitua» esan nahi, baskoien zabalpenaren aldekoek adierazi ohi duten bezala, «euskalduna» baizik: XIX. mende arte nafar gehienak vascongadoak ziren, eta arabar eta enkartau asko ez ziren vascongadoak, romanzadoak edo latinadoak baizik.
Honakoak dira euskararen eremuko lurretan bizi ziren tribu protohistorikoak:
Teano (filosofoa)
Ekarpen matematikoak
Diagonalaren luzera eta pentagonoaren luzeraren arteko zatiketa egin ezkero, beti urrezko zenbakia izango dugu. Proportzionaltasunaren legea jarraituz ere, pentagono handiago batek, alde eta diagonal luzeagoak izango ditu, eta lortutako emaitza berdin berdina izango da; Zenbakia hain zuzen ere. Zenbaki hau egun, leku askotan aurkitu daiteke, nahiz eta era kontzienteki ez antzeman. Oso adibide ona dugu Egiptoko Keopsen piramidea: Urrezko zenbakiari estuki lotuta, Fibonacciren sekuentzia daukagu. Fibonacciren zenbakiak segida matematiko bat da, eta hurrengo baldintzak betetzen ditu: Hau da, hasierako bi balioen ostean, zenbaki bakoitza aurreko bien batura da, ondorioz, (Fn), n = 0, 1, … ,tik hasita hauek dira sortzen diren zenbakiak: 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597, 2584, 4181, 6765, 10946, 17711. Batzuetan F1 = 1tik hasten da, baina berez F0 = 0tik hasten da eta sekuentzia honetako elementu bakoitzari Fibonacci zenbaki deritzo. Fibonacciren zenbakiaren arabera eraikitzen dira laukizuzenak. Baina beste erabilera batzuk ere izan ditu, adibidez Indian ( bertan k.a 200 Pingala eta Gopala erritmo patroiak aztertu zituzten pultsu bakar edo biko notetan). Fibonacciren zenbakiak Leonardo Pisanoren omenez izendatzen dira horrela, nahiz eta lehenago Indian jada ezagutzen ziren. Leonardo Fibonaccik sekuentzia hau deskribatu zuen untxien kriari buruzko problema bati ebazpena emateko:
Euskara
Euskara erromatarren garaian
Ekialderago, baliteke andosinoak ere euskal hizkuntzaren batez mintzo izatea. Andosinoak gaur egungo Andorraren inguruan bizi ziren, eta oraingoz hipotesi onartuena da haien etnonimoak «handi» euskal hitzarekin zerikusia duela.
Euskaldunek elkarrekintza anitz izan zituzten erromatarrekin, eta euskarak bai latinetik, bai haren ondorengo erromantzeetatik mailegu ugari hartu zituen, apurka-apurka bere sistema fonetikora egokituta. Hizkuntzaren egitura sintaktikoak, berriz, nortasun propioarekin dirau, eraginak gorabehera.
Erromatarrek ekarritako latinaren ezarpenak eta zabalpenak garai hartan euskara inguratzen zuten gainerako hizkuntza guztiak desagerrarazi zituen: indoeuropar hizkuntzak (galiera, zeltiberiera eta lusitaniera) eta hizkuntza ez indoeuroparrak (iberiera eta tartesiera). Euskal Herriak eutsi egin zion bere hizkuntzari; hala ere, erromatarren kokaguneen ondoko lurraldeak latinizatu egin ziren, elebidun bihurtu ziren.
Euskara Erdi Aroan
Erdi Aroan latinak garapen ezberdina izan zuen eskualdearen arabera, eta hizkuntza erromanikoak sortu ziren. Hala ere, euskarak eutsi zion latinaren eta hizkuntza erromanikoen hedapenari.
Erdi Aroan latinetik eratorritako hizkuntzek euskara inguratzen zuten: Arabieraz mintzo zen jende multzoa ere bizi zen Tuterako eskualdean. Hor musulmanek ia lau mendez botere politikoa izan zuten. Musulmanek 711tik aurrera penintsula ia osoa mende hartu zuten, Euskal Herriko mugaraino. Euskaldunen eremuan ez zuten kokapen iraunkorrik izan, nahiz eta hainbat razzia egin zituzten, Arabako lurretan adibidez. Nafarroan, hala ere, harreman onak izan zituzten euskaldunekin hainbat mendez.
Hebreera ere hitz egiten zuten gutxi batzuek euskal lurraldeetan. Haatik, haren erabilera bestelakoa zen, erlijioari lotuta zegoen batez ere; nahiz eta gero juduen hizkuntza nagusia tokian tokikoa izan.
Hala eta guztiz ere, Euskal Herriko hizkuntza nagusia euskara zen: ia Euskal Herri osoan mintzatzen zen garai hartan. Dena den, nagusitasun geografiko horri ez zegokion nagusitasun administratibo edo ofizialik. Inongo erakundeak ez zuen bere jardun administratiboan edo dokumentazio ofizialean erabiltzen. Hizkuntza erromanikoek hartu zioten euskarari zegokion funtzio hori. Garai goiztiar hartatik hizkuntza haiek idatziaren prestigioa bereganatu zuten, eta euskara, berriz, herri xehearekin lotuta zegoen.
Aipatzekoa da Euskal Herriaren gaur egungo mugetatik kanpo ere euskaraz egiten zela, Pirinioetako zenbait tokitan eta Errioxako nahiz Burgoseko gune jakin batzuetan, hain zuzen ere. Errioxa eta Burgos aldeko euskaldun haiek, Erdi Aroan musulmanak lur haietatik egotzi eta gero egindako birpopulaketen ondorio izan zirela dirudi.
Beste hizkuntzekiko harremanak
Euskarak inguruko hizkuntzekin milaka urteko harremana izan du. Kristo aurreko garaietan, iberierarekin eta zelta hizkuntzekin. Kristau aroa hastean, latinarekin —erromatartzeak eta kristautzeak ekarria— eta, handik berehala, arabierarekin eta Erdi Aroko erromantze jaioberriekin (okzitaniera/gaskoiera, aragoiera edo nafar erromantze eta gaztelaniarekin).
Aro Moderno-Garaikideetan, auzoko lehiakide gogorrenak frantsesa (geroago hurbildua) eta gaztelania ofizialduak izan ditu. Berrikitan izan ezik, euskarak ez du izan historian legezko aitorpen ofizialik.
Antzinako euskara
Antzinako euskararen mugak zehazterakoan, kontuan hartzen dira Akitanian, Euskal Herrian, Errioxan eta Sorian aurkitu diren hilarrietako eta beste euskarri epigrafiko batzuetako euskal hitzak, toponimian gorde diren izenak eta geografo klasikoek euskararen eskualdeko tribuei buruz idatzitakoak. Aztarna horiek erakusten dute euskaraz mintzo zela Garona ibaiaren eta Demanda mendilerroaren arteko eskualdean, eta Bizkaitik Andorraraino. Luis Núñez Astrainek 2002an egindako lanak laburbiltzen ditu gaiari buruzko azken datuak.
Nabari denez, euskara Euskal Herri osoa gainditzen zuen eremuan erabiltzen zen. Hala ere, badirudi Nerbiotik harago eta Ebro ibarrean oso goiz egin zuela atzera, eta zenbait tokitan ez zela hizkuntza bakarra, baizik eta beste hizkuntza batzuekin batera erabiltzen zela. Hasieran, zelta hizkuntzen aurrean atzera egin omen zuen, eta latinaren aurrean, geroago.
Erromatar Inperioaren ondorengo aldaketak
VIII. mendean, arabiarrak iritsi ziren Nafarroaren eta euskararen eremuaren hegoaldera. Geroago, X. mende inguruan, erreinu kristauek arabiarrak hegoalderantz bultzatzen hasi zirenean, hutsik geratutako lurren birpopulatzeak gertatu ziren, eta euskarari dagokionez zenbait ondorio izan zituen. Batetik, badirudi euskaldunak hegoaldean ugaritu zirela Arabako hegoaldean, Errioxan, Burgosen eta Sorian eta Nafarroa Garaiko erdialdetik hegoaldera. Hala ere, eztabaida dago zenbateraino ziren agirietan agertzen diren herritar horiek edo zenbateraino iparraldetik etorriak. Bestetik, Bizkaiko mendebaldean, Enkarterrian, hiztun erromanikoak sartu zirenez, bertako hainbat tokitako euskara galdu egin zen.
XIII–XVI mendeen artean, Gaztelako Erresumak Nafarroako Erresuma konkistatzea amaitu zuen (1200–1512). Beraz, botere politikoaren hizkuntza idatzia (gutxi batzuek zerabiltena) erromantze nafarra izatetik gaztelania izatera pasatu zen.
XVIII. mendean, euskarak atzerakada handia izan zuen Arabako lautadan, beteak beste, Gasteiz hiria (mendebaldeko euskararen sorgune nagusia izan zena) ordurako erabat erdaldundua zelako, eta handik eragin erdaltzailea zetorrelako inguruko lurretara. Ipar Euskal Herrian, Iraultza Frantsesaren garaipenak (1789) foruak deuseztatu zituen; geroago, 1793an frantsesa nahitaez erabiltzeko betebeharra ezarri zen legez. Bestalde, euskarak lurralde zati handi bat eta hiztun kopuru handi bat galdu zuen Nafarroa Garaian. Euskaldunen Amerikarako joerak ere Euskal Herriko landagune askotan (euskaldunenetan, beraz) eragin handia izan zuen. Mendearen bukaera aldean, gainera, euskal herriaren historia garaikidea markatuko zuten gertakari erabakigarriak izan ziren: foruak deuseztatzea, industrializazioaren hasiera eta euskal nazionalismoaren eta sozialismoaren hastapenak.
1800erako Arabako euskararen galtzea ia erabat gauzatu zen, iparraldeko hainbat ibarretan izan ezik, eta Nafarroa Garaian atzerapena nabarmena egin zen. Nafarroa Garaiko erdialde guztian, Iruñerrian eta Pirinioetako ibar batzuetan euskara desagertzen edo ahultzen ari zen garai hartan. Mende hartan Euskal Herriak pairatu zituen etengabeko gerrek eta haien ondorioz gertatu zen foruen edo lege zaharren galerak bizkortu egin zuten euskararen atzerakada.
Gaur egungo euskararen mugak
Euskara Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa eta Zuberoa herrialdeetan hitz egiten da. Euskal Herritik kanpo, Nafarroa Beherearekin muga egiten duten Gaskoniako herrietan eta Zuberoarekin muga egiten duen Biarnoko mugaldean (Oloroeko kantonamenduan: Eskiula edo Jeruntze herrietan...) entzun daiteke halaber. Hala ere, Euskal Herriko eskualde horietaz gain, euskara nonahi entzun eta erabil daiteke. Haur eta gazte gehienenek euskaraz ikasten dute eta hiztunen kopurua etengabe igotzen ari da. Euskara, aspaldiko partez, muga estuak puskatzen ari da.
Euskal Herrian bertan euskararen hedadura ez da berdina lurralde guztietan.
Askotariko jurisdikzioak eta onarpen partziala
Gaur egun, euskaraz hitz egiten den lurraldeak ez dauka batasun politikorik, Euskal Herria politikoki hiru administraziotan banatuta baitago. Administrazioak honako hauek dira:
Administrazio bakoitzak euskararen erabilera ri tratamendu diferentea ematen dio eta, horren ondorioz, euskara arautzen duten bost araudi ezberdin daude. Egoera nahasi hau ez da batere mesedegarria euskararentzat.
Legediaren gauzapen arazotsua
Egungo lege antolamenduak, EAEko kasu onenean ere, ez du bermatzen administrazioko askotariko maila eta erakundeekin euskaraz komunikatu ahal izatea. Ofizialtasun erreal baten faltak askotariko kontraesanak eragin ditu espazio publikoan euskara erabiltzearen praktikan. 2020ko otsailean plazaratu zenez, euskara % 0,6tan zen lanpostuetarako betekizuna Nafarroa Garaiko administrazioan hezkuntza arloaz kanpora; aldiz, gutxienez biztanleriaren % 13 zen elebiduna. Nafarroa Garaiko Osasunbidea osasun zerbitzuan hizkuntzen balorazioa ez egoen argi, eta 2021eko urtarrilean arartekoak gomendioa eman zuen Osasunbideko lanpostuetarako euskararen eta atzerriko hizkuntzen ezagutzak zenbat puntu ematen duten adierazteko eta euskarak atzerriko hizkuntzek baino gutxiago balio ez izateko. EAEn, 2023ko martxoan, ELA sindikatuak salatu zuen euskaraz EAEko ikastetxeetan irakatsi nahi duten Ipar Euskal Herriko irakasleek gaztelaniaren ezagutza gorena egiaztatu behar dutela.
Weeds
Weeds telesail estatubatuar bat da, Jenji Kohanek sortua eta Lionsgate Televisionek ekoiztua Showtime telebista katerako. EE.BBtan telesail hau, Showtime ordaintzeko telebista kateak igorri zuen bere 7 denboraldietatik zehar, lehenengo denboraldia 2005 ko abuztuaren 8tik urriaren 10era izanik, eta zazpigarren denboraldia eta dirudienez azkena, 2011ko ekainaren 27tik irailaren 19ra izanik. Zazpigarren denboraldia 2011ko irailaren 27an lehengo aldiz aurkeztu zen. Espainian, estrenaldia Canal + eskutik izan zen 2006ko irailaren 18. Hala ere, Cuatro katean ere bai igortu zuten, baina 3. denboraldia amaitzean kendu egin zuten ikusleria baxua zelako. Telesaila guztira 89 kapitulu ditu, bakoitza ordu erdiko luzerarekin.
Euskara
Legediaren gauzapen arazotsua
Justiziak, hala egoitza bertan duenak nola estatu osoan hedatuak, postu edo/eta kontratu publiko batzuetan euskararen ezagutza mugatzearen alde ebatzi du. 2021eko maiatzaren 10ean, Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin zuen Irungo udaltzain postu baterako euskararen ezagutza eskatzea, euskal eragile batzuen haserrea eta Behatokiaren zein Kontseiluaren kritika piztuz. Uda horretan, Auzitegi horrek berriz jo zuen EAEko udal administrazioan euskaraz funtzionatzearen kontra, uztailean Espainiako Konstituzioaren kontrakoa izan daitekeela adieraziz eta irailean legez kanpokotzat joaz. 2022ko otsailaren 1ean, ezohiko argumentu bat entzun zen euskara udal lanpostuetako eskakizunetatik kanpo uzteko: "euskara zaila izatea"; hala ebatzi zuen Gasteizko epaile batek Arabako Laudiorako, baita gehitu ere euskararen betekizuna diskriminatzailea zela. 2022ko irailaren 19an, Arabako Administrazio Auzitegiak ontzat eman zuen UGT sindikatuaren helegitea, B2 euskara eskakizunera heltzen ez ziren hautagaiak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udaltzain lan poltsetan onartuak izan zitezen.
Ia aldi berean, 2021eko maiatzaren 13an, 165 familia euskarazko eredurik gabe geratu ziren beren haurrentzat 2021-2022 urtetik aurrera Iruñean eta, HE Haur Eskoletako Gurasoak taldeak adierazi ere egin zuen ordurako familia kopuru batek gaztelaniara jotzen zuela "etsipenak jota". Iruñean 2019ko urriaren 1ean, Nafarroako Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin zuen euskara meritu bat izatea lanpostu baterako Nafarroa Garaiko eremu mistoan eta ez-euskaldunean, baita Nafarroako administrazio orokorrean ere lehiaketa-oposizioz egiten denean. Euskararen presentzia publikoa oztopatzen duen beste erabaki batean, 2021eko abenduaren 4an, Burgosko Administrazioarekiko Auzien Epaitegiak Trebiñuko Udalak erabaki euskararen normalizazio plana baliogabetu zuen, eskumenik ez duelakoan. Nafarroan, 2022ko martxoan, Ezkerreko Alderdi Independenteak salatu zuen Alesbesko udalak kartel bat, Emakumeen Zinegotzigoak diseinatua, elebidun zegoelako zentsuratu zuela, argudiatuz Alesbes eremu ez euskaldunean zegoela.
Weeds
Agrestic deituriko fikziozko kaliforniar hiri batean girotuta dago. Telesaila Nancy Botwinen (Mary-Louise Parker) bizitza kontzatzen du, etxeko ama bat, bere senarraren (Judah) heriotza duela gutxikoa izanik. Ustekabean, marihuana saltzen hasten da bera bizi den auzo nahiko dirudun bateko auzokideen artean, orain arte duen erdi-klaseko bizitza maila mantendu ahal izateko. Bere bizitza osoa, bere semeen inguruan igarotzen da, Shane (Alexander Gould), zortzi urteko ume nahiko bitxia eta bakartia eta Silas Hunter Parrish Silas, sexuarekin obsesionatuta dagoen nerabea. Hirurak Agrestiken bizi dira, auzo idiliko eta paregabea dirudiena, baina benetan sekretu asko gordetzen dituen auzoa.
Euskara
Legediaren gauzapen arazotsua
2021eko maiatzaren 21ean, Frantziako Nazio Biltzarrak hizkuntza gutxituen aldeko Molac legea onartu ondoren, Frantziako Konstituzio Kontseiluak Konstituzioaren aurkakotzat jo zuen legea eta hezkuntzako murgiltze eredua, inpaktu handikoa Euskal Herrian. Jean-René Etxegarai Euskal Hiri Elkargoko lehendakariak eta Eneritz Zabaleta zuzenbidean doktoreak (hizkuntza eskubideen kontrako) "gerla deklaraziotzat" hartu zuten; Zabaletaren iritziko, ataka estuan jarri zen Seaska eta hizkuntza gutxituen Frantziako itunpeko hezkuntza sarearen jarraipena. Euskaltzaindiak ere erabakia salatu zuen, beste eragile batzuen artean. NBEk kezka adierazi zion Frantziari Konstituzio Kontseiluaren ebazpenagatik 2022ko uztailean. Ildo beretik, 2021eko urriaren 8an, Nafarroako Administrazio Auzitegiak baliogabetu egin zuen Lizarrako udalak edozein postutan euskara meritutzat hartu izana eta ahal izatea. Egun berean, Nafarroako Parlamentuan PSNk eta Navarra Sumak bat egin zuten Kontratu Publikoen 2/2018 Foru Legetik enpresetako euskara planei buruzko puntua kentzeko. 2023ko urtarrilean, Nafarroa Garaiko Mañeruko udalbatzak aho batez udalerria eremu mistoan sartzeko eskatu ondoren, PSN eta Navarra Sumaren Parlamentuko botoek ukatu egin zuten sartzea, eta eremu ez euskaldunean geratu zen.
Hiztun kopurua
[[Fitxategi:Euskara EH 2011.svg|thumb|250px|Euskaraz hitz egiteko gai direnak eta ulertzen dutenak batuta, Euskal Herrian, udalerrika (2011. urtea)
Weeds
Lehenengo Denboraldia
Judarekin zuen bizi-maila mantendu ahal izateko, Nancy marihuana saltzen hasten da bere lagun eta auzokideen artean. Andy Botwin,Judaren anaia txikia, Botwindarren etxera mugitzen da Nancyry bere kontuekin laguntzeko. Badirudi ez duela ezer egiten eta momentu askotan Nancy zirikatzen du. Nancyren droga hornitzailea Helya James da eta era berean Andyren laguna da.
Denboraldi honetan Nancyren gorabeherak ikusten ditugu; hasieran berezoak galtzen ditu marihuana legezkoa ez delako. Horren ondorioz eta bere kontularia, laguna eta bezeroa den Doug Wilsonen laguntzarekin, okindegi bat irekitzen du estalki baten moduan eta horrela bere irabaziak justifikatu ahal ditu. Silas, seme nagusia, Meganekin erlazio bat hasten du (Megan ikastetxeko neska ederra eta gorra da. Shane aldiz, bere aitaren heriotza ezin du oraindik ulertu eta modu bitxian jokatzen du.
Euskara
Hiztun kopurua
{{legend|#e31d1e|> % 80}}{{legend|#ef7d1d|> % 60}}{{legend|#2a5ca5|> % 40}}