cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Excelsior (Wisconsin)
Excelsior Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Sauk konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Jarabe
Bibliografia
6.- Formulario nacional: https://www.aemps.gob.es/formulario-nacional/
Kobra
Kobra Elapidoen familiako Naja eta Ophiophagus Generoak narrasti ofidioen izen arrunta da. Izutzen direnean lepoa zabaltzen dute; beren pozoia sugegorriena baino indartsuagoa da eta nerbio-sistemari erasotzen dio. Afrikan, Asian eta Ozeanian bizi dira.
Hona hemen espezierik ezagunenak:
La Fourche (Parisko metroa)
La Fourche Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 17. barrutian eta 18. barrutian dagoena.
Saioa Alkaiza
Saioa Alkaiza Guallar (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1991ko urtarrilaren 17a) nafar bertsolaria da, Nafarroako hainbat bertso eskolatan ibilitakoa, hamaika plazatan parte hartutakoa, baita Nafarroako Bertsolari Txapelketan ere. 2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa irabazi zuen. 2022an Euskal Herriko Bertsolari Txapelketako finalaurrekoen bigarren itzulira iritsi zen.Kazetaritzan lizentziatua, genero berdintasun eta antropologia masterrak dauzka. Kazetari aritu da hainbat hedabidetan: BERRIA, Nafarroako HITZA, Euskalerria irratia... Irrati horretako Sanfermintza saioan egindako elkarrizketa batek eman zion genero berdintasunaren kazetaritza saria (Kazetaritza Praktika Onen saria Iruñeko Udaleko Berdintasun alorrak emandakoa).
Augustów
Augustów Poloniako Podlasiako voivoderriko hiri-udalerri bat da, Augustów barrutian kokatuta. 80,9 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 30.373 biztanle zituen.
Klasiko
Klasikoa, bereziki literaturan, artean, musikan, dantzan, antzerkian eta zineman, denboraz gaindi eredugarritzat jotzen diren lanak biltzen dituen adjektiboa da. Estetikaren ikuspegitik, klasikoaren ideia perfekzioari loturik dago, eta edozein alditako edo arte motatako obrarik onenak adierazteko erabiltzen da. Aldi berean, arte estilo batek heldutasuna edo goren puntua iristen dituen aldiari deritzo klasiko; primitibotzat edo arkaikotzat hartzen den aldiari jarraitu ohi zaio eta, hasierako indarra galdurik, gehiegikerian erortzen den barroko, manierista edo dekadentea esan ohi zaion aldiaren aurrekoa izaten da.
Adiera hertsiagoan, Antzinateko Greziako eta Erromako arte edo kulturari jarraitzen dionari, edo haren eragina duenari, deritzo klasiko, halakotzat hartu baitzen arte, kultura eta zibilizazio greko-erromatarra Errenazimentuan (XV. mendean).
Edurne, modista bilbaína
Edurne, modista bilbaína Euskal Herrian eginiko lehendabiziko film luzea da, Telesforo Gil del Espinar segoviarrak 1924. urtean egina. Arrakasta handia izan zuen, gastatutako dirua baino bost aldiz gehiago eskuratu baitzuen.
Bilbon, Barakaldon eta Donostia inguruan grabatua zen. Filmaren irudiak ez dira kontserbatu, baina bai haren gidoi osoa.
Produkzioa
Euskal Herriko zinemaren aitzindariak artikuluan ikus daitekeenez, egon ziren beste film batzuk lehenago Euskal Herrian grabatu zirenak, batez ere dokumentalak eta film laburrak. Un drame au Pays Basque (1913) eta Musidora (1919) filmak ere luzeak izan ziren, eta Edurne, modista bilbaína baino lehenagokoak dira. Filma Bilboko langileek garatu zuten, eta bertan kokatzen zen argudioa ere.
Megachile gentilis
Megachile gentilis erle espezie bat da, Megachile generoan eta Megachilidae familian.
Interlachen (Florida)
Interlachen Floridako herri bat da. Putnam konderrian kokatua dago. 2010ean 1,369 biztanle zituen, 16.7 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 2611
NGC 2611 galaxia espiral bat da, Cancer konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Sakura Yosozumi
Sakura Yosozumi (四十住さくら, Yosozumi Sakura; Iwade, Japonia, ) japoniar skateboarderra da, parkeko espezialitatekoa. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, historian emakumezko parkean lortutako lehen domina eskuratuz.
Chrysopelea
Chrysopelea Colubridae familiako narrasti genero bat da. Asiako hego-ekaildean eta Indian bizi dira.
Lazkao
Lazkao Gipuzkoako hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdeko herri jendetsuenetan hirugarrena, 0 biztanle baititu. Aralar mendilerroaren magalean dago, eta Oria ibaira doan Agauntza errekak zeharkatzen du herria. Itsas mailatik 160 m gorago kokatua, 11,4 km² ditu.
Dokumentuetan jaso den aipu zaharrena 1053koa da, eta ingurunea populaturik zegoela adierazten du. 1950 eta 1970eko hamarkaden artean izan zuen biztanleria hazkunderik handiena, industrializazioaren eraginez. 1980ko hamarkadatik aurrera hazkundea egonkortu egin zen.
Auzoak
Lazkao udalerriak hiriguneaz gain hiru auzo ditu:
Armarria
Olaberriakoaren ia berdina da, baina koloreak aldatuta, garai batean Olaberria Lazkaoko Kontzejuko auzoa baitzen.
Lazkanotarren Etxea
Lazkanotarren etxea edo jauregia, Lazkaoko noblezia-leinua da. Oinaztarren buruzagiak, Lazkaoko elizen eta Ataun eta Zumarragako herrien ugazabak izan ziren. Gaztelako Erregeen zerbitzura jarduteagatik izan ziren ezagunak. Etxe honen ondorengoek Valmedianoko Markes eta Infantadoko Dukea tituluak lortu zituzten, hala nola espainiar erregeek emandako hainbat titulu.
1792an, Suitzako erregimentuko batailoia Lazkaon
1792ko azaroaren 16an, Gipuzkoako probintziak Lazkaoko udalari ofizio idatzia bidali zion D. Antonio Ricardo Carrillo kapitain jeneralaren izenean. Horrek zioen Gipuzkoako probintzian biltzekoak zirela Kataluniako boluntarioen batailoia (800 gizonez osatua), Toledoko infanteriako 2. batailoia (indarrez aurrekoaren parekoa zena), Redingo suitzarrak eta Kataluniako infanteria, errege bidean ziren herriak babestera. Suitzarren errejimentuko batailoietako bat, gainera, Bergaran izango omen zen eta bestea, berriz, Ordizian eta Lazkaon. Toro eta Leongo miliziak Loiolan izango omen ziren, Kataluniako boluntarioak Oñatin, Infanteria arineko errejimentua Tolosan eta Toledoko 2. batailoia Gasteiztik Hernanira joatekoa omen zen. Probintziak Gipuzkoako herri guztiei, eta batez ere hemen aipatuei, armada eta soldadu haiei beharrezkoak zitzaizkien eraikin eta laguntza emateko eskatzen zien.
Nahiz eta Konbentzioko Gerra bukatu, lasaitasunik ez
XIX. mendearen hasiera ere ez zen lasaia izan. Nahiz eta Konbentzioko Gerra amaitu, egonkortasun eza nabaria izan zen. 1801eko abuztuaren 18an, adibidez, Andreas Grijalbok Burgosa zeramatzan bi presok Donostiako kartzelatik alde egin zutela eta, eskutitza jaso zuten Lazkaon galdetzen zuena ea presook han zeuden eta hala izan ezean, non zeuden begira zezaten agintzen zuena. Gerra eta gerrate garaiek egoera aldatu egiten dute. Zenbaitek gerra egitea bizimodu hartu zuten. Egonkortasun ezeko giroak aurrera egiten zuen neurrian, lapurretak eta liskarrak gero eta nabarmenagoak izan ziren.
1808an, Iberiar Penintsulako Gerra Lazkaon
1808tik aurrera, Iberiar penintsulako Gerraren hotsak ozenagotuz joan ziren. Herria, espainiar herria, ez zen Napoleonen agindupean jarraitzeko prest eta altxatzen hasi zen. Egoera horri aurre egiteko, Frantziatik errefortzuak, soldaduak etortzen hasi ziren, penintsula gerra eszenatoki bihurtuz. 1808ko uztailaren 15ean, Donostian, Jose Maria Soroa Soroak eta Manuel Joaquin Uzkangak, probintziaren izenean, honela esan zioten Lazkaori (herriak frantses tropei sostengua eman ziezaien, Elgoibarren 1808ko ekainaren 9an onartutako dekretu baten bitartez): 2.000.000 erreal beharko zirela gerrako gastuei aurre egiteko, eta horiek lortzeko zerga bilketa zuzenik ezin egingo zela (egoera hartan bertakoek zituzten baliabideak eskasak ziren). Herri bakoitzak bi epetan eman ahal izango zuela zegokiona (uztailaren 30ean eta irailaren 30ean), Lazkaoren kasuan 4.337 errealeko diru kopurua. Eta herriek beharrezkoa zen dirua lortu ahal izateko, jabetzak saltzen eta galtzen hasi beharko zutela udalek (horien trukean jasotako dirua gerrako gastuak ordaintzeko erabiliko zela). Hala ere, dekretuak dekretu, Lazkao ez omen zen beti ordaintzeko unean behar bezain arin ibili. 1809ko uztailean, adibidez, Probintziak zegokion ordainketa egiteko erregutu zion (horrela egin ezean, probintziako zenbait mandatari heriotza-zigorrera kondenatuak izateko arriskuan ere egon baitzitezkeen). 1808ko irailaren 2an, Probintziak Lazkaori abisua eman zion: Tolosan 3.000 soldadu frantses bazirela (zalduneriakoak zati handi batean eta igarotzen ari ziren tropetako kideak gainontzekoak.
Tolosari Gerrako komisarioak biltegiak, labeak eta laurehun ohe eskatu zizkion. Tolosak ezin izan zion, ordea, behar horri erantzun eta Diputazioari eskatu zion laguntza, eta hark, berriz, inguruko herriei, tartean, Lazkaori. Lazkaok, ordea, ezin zuela lagundu esan zuen. Ezinezkoa zitzaiola. Aurreko urtean "Villafranka"k egin ziola eskaria eta hari utzi zizkiola zituen koltxoi eta mantak. Geroztik, gainera, Lazkaon bertan tokia egin behar izan zieten soldaduei,eta bertan ere oheak falta zirenez, ingurukoei eskatu beharrean aurkitu ziren. Eta ingurukoek, ezin zietela lagundu, eurek ere “Villafranka”ri utziak zizkietela eta (erantzun hau 1808ko irailaren 8an eman zen). Ez zen txantxetakoa izan oheena: azaroaren 21ean, Probintziak deia egin zion berriro ere Lazkaori. Oherik ematen ez bazuten, soldaduak bertara bila joango zirela.
Horrela, 1808ko abenduaren 1ean, berriz, Probintziak Lazkaori frantses jeneral batek egindako gaztiguaren berri eman zion: armada berria zetorrela eta Tolosara haragia bidaltzeko, bestela arpilatzeak-eta gerta zitezkeela. “94 Raldes de carne Res viva” eskatzen zizkieten. 1809tik 1813ra bitartean, Probintzia gerrako gastuei aurre egiteko moldatu behar izan zen. Gizonek prest egon behar zuten gerrarako, eta etsaiekin batu zirenak zaintzen jarraitu beharra izan zuten etengabean. Horren adibide, Joaquin Mitxelenak, probintziako kontseilari izan eta poliziaz arduratzen zenak, Thouvenot baroiarengandik jaso zuen oharra (1811ko maiatzaren 30ean): “que le remita mensualmente una lista expresiva de los sugetos, que han dexado sus hogares para reunirse a las quadrillas con sus nombres, los de los pueblos de su naturaleza, su estado, edad, profesion u oficio, dias de su salida, vuelta a sus casas, y si son o no indultados anteriormente”.
Lazkao eta haren inguruan, gerra gogorkien 1813ko ekainetik abuztura bitartean bizi izan zen, baina azarora arte ez zen izan normaltasunik. Nola egin aurre horri guztiari? Herriaren ondasun zirenak salduz eta jabetza pribatu izatera pasa zitezen erraztuz. Gehiegi luzatu gabe, 1809tik 1819ra bitartean, Lazkaoko udalak saldutakoak ditugu honako hauek: Izagirreazpiko terrenua; Txentakadiko gaztainadiak; Zearrako gaztainadia; Amiribia etxea; Lapurzuloko gaztainadia; Erdikotrozoako gaztainadia; Umarkeriako hariztia; Otamendiazpiko gaztainadia, Urbarandian itxituraz mugatua zegoena; eta Altusoloburuko hariztia. Horiek guztiak 1810 eta 1811. urteen bitartean saldu ziren.
Nor ziren errenta gehien zutenak, beraz diru gehien aurreratu zutenak, eta horregatik herri-lurren zati handienaren jabe egin zirenak? Besteak beste, honako jaun eta andere hauek: Juan Zeberio, Maria Abaria, Juan Bauptizta Beriztain, Jose Maria Lardizabal, Martin Ignacio Intsausti, Fermin Iztueta, Francisco Aldanondo, Juan Ramos Etxave, Manuel Matias Arana eta Jose Antonio Ubila. Orain artean aipaturiko gastuez gain, kontzejuek, baita Lazkaokoak ere, dirutan ere ordaindu zuten bere herriko mutilak soldaduskara joan ez zitezen. Adibide gisa dugu Probintziak ordainagiri gisa udalari ematen dion idatzia: “''He recibido de la N. y L. Villa de Lazcano la cantidad de dos mil docientos cincuenta reales de vellon por lo que ha correspondido en el reparto del donativo gracioso ofrecido a S.M. en lugar del servicio personal para el reemplazo del Ejército, por el tercer plazo correspondiente al 30 de mayo último según lo acordado por esta M.N. y M.L. Provincia de Guipuzcoa en la Junta IIª de las Generales celebradas en la N.y L. Villa de Azpeitia en el año próximo pasado. San Sebastián, 9 de Junio de 1819''”.
Jakina denez, euskal probintzietako mutilek ez zuten derrigorrezko soldadutzarik egin beharrik. Horren ordez, beren lurrak defendatzeko prestatzen ziren eta borroka beti horien muga barruetan egiten zuten, eta aldi berean, Koroa behar gorrienean zegoenean, diru-laguntzak ematen zizkioten euskal probintziek (probintzia bakoitzak bere herrietan biltzen zuen dirua). Modu berean, probintzia barruko preso eta polizien ardura ere probintzia bakoitzarena zen (eta horietako herri bakoitzarena). Elizbarrutiko agiritegian gordetzen da 1819ko abuztuaren 5ean osatutako zerrenda, zeinetan azaltzen den mutilak soldaduskara joan ez zitezen Koroari eman beharreko donatiboa zein den.
Gerrarteko Bakea (1814-1820), Hirurteko Liberala (1820-1823)
Nahiz eta Independentzia Gerra 1813an amaitu, 1820ra bitartean Fernando VII.a ez zen liberalen indar eta intentzioez fio, eta beti saiatu izan zen bere aldeko indar militarrak gordetzen. Hegoaldeko euskal probintzietan ere tertzio bezala ezagun zirenak mantendu egin ziren, bai eta indartu ere. Horiek, 1823tik 1833ra bitartean,batez ere, sendotu ziren, eta laster hastekoa zen gerratean, karlisten aldean hartu zuten parte. 1828an, berriz, arazoa sortu zen Lazkaoko udalaren eta Foru Aldundiaren artean. Izan ere, tertzioak nork gobernatu behar zituen erabakitzeko ez ziren ados jartzen. Diputazioan horretaz arduratzen zen Jose Joaquin de Gorosabelek tertzio guztiei dei egin zien: “''para dejar arreglado todo lo concerniente al servicio de mis tercios, a los Reyes Ns. Ss''”. Maiatzaren 29an Silvestre Txintxurretakoak agindua emana zuen tertzioak Tolosan bil zitezen, arropak hartzera eta erregeren guardiei ongi etorria egitera. On Jose Astigarraga omen zen partidaren bigarren komandantea. Lazkaon bertako tertzioez arduratzen zena, berriz, On Jose Ignacio Arregikoa. Astigarragak Arregiri Gipuzkoako Foru Aldundiaren aginduaren berri ematen zionean, hark ez zuela beteko erantzungo zion, arautegiko 21. artikuluaren arabera, tertzioek ezin zutela inongo herri babesik gabe utzi eta ezin zietela dei arbitrarioei nolanahi erantzun. Ekainaren 1eko idazki batean, berriz, udalak dio, herriak bere tertzioen gaineko boterea galduz gero, erabaki ahalmena galduz gero, gorputz militar batez hitz egiten ariko zirela (tertzioak herriari lotutako gorputz bezala ulertzen zituzten). Tertzioak mantentzeaz gain, Espainiako erakundeetatik Hirurteko Liberalaren ondoren, kontrol zorrotza ezarri zen errejimen liberalaren aldeko izandakoak zaintzeko.
Hala, Kantabriako Purifikazio Juntak, 1826ko martxoaren 14an dei egin zuen Lazkaora, Juana Munduatekori buruz galdezka. Izan ere, hark semea, Juan Cruz Ibarguren, Gipuzkoako boluntarioetako kide izan omen zuen. Dei berean, haien emazte-amak, pobre gisa, 1820ko martxoaren 7aren aurretik eta ondoren zein jarrera izan zuen galdetzen zitzaion Lazkaoko Kontzejuari.
Mornay-Berry
Mornay-Berry Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Telmatochromis brachygnathus
Telmatochromis brachygnathus Telmatochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Lazkao
Garraioak
Ordizia ( GI-2131 ) eta Beasain ( N-634 ).
Mornay-Berry
Biztanleria
2007an Mornay-Berry udalerrian erroldatutako biztanleak 201 ziren. Familiak 83 ziren, horien artean 26 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 34 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 23 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Lazkao
Lazkaoko ekonomia, gorabehera askoren ondorio
''Hainbat eta hainbat izan dira Lazkaoko ekonomian mugimenduak sortu dituzten faktoreak. Nekazaritza jarduerak, industriak... ere garrantzia izan dute ekonomian''
Mornay-Berry
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Lazkao
Lazkaoko ekonomia, gorabehera askoren ondorio
Euskal Herri osoan bezala, Lazkao udalerriaren historia ekonomikoa nekazaritza eta abeltzaintzari lotuta egon da hasierako garaietatik. XVIII. mendetik jasotako datuen arabera, herria jardunean zeuden baserriz osatuta zegoen gehiengo handi batean (apaiza, mediku eta botikariaren etxeak izan ezik). Alde batetik, etxerako jana lortzeko era guztietako barazki eta fruituak landatzen ziren: garia, artoa, sagarrak, lekaleak, barazkiak…; eta bestetik etxeko abereentzako jana: arbia, alpapa…
Mornay-Berry
Etxebizitza
2007an 148 etxebizitza zeuden, 92 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 40 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 144 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 92 etxebizitza nagusietatik 77 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 41 etxek bost zituzten. 59 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Lazkao
Lazkaoko ekonomia, gorabehera askoren ondorio
XX. mende hasierako Lazkaoren baserritar izaera ez da soilik nekazaritzaren garrantziaren ondorio, aitzitik industri sektorearen ahuleziaren ondorio ere bada. 1915ean Lazkaoko industri jarduera hiru lantegitara mugatzen zen: gurdiak eraikitzeko, aroztegi mekanikorako eta ferrak egiteko lantegiak. Egoerak bere horretan jarraitu zuen 1936ko Gerra Zibila arte.
1940ko hamarkadaren amaieran hasi eta mendearen bigarren erdian izandako iraultza demografikoak Lazkaori, Euskal Herriko beste udalerri askori bezala, benetako iraultza ekarri zion. Lazkaon biztanleriaren hazkundea apartekoa izan zen; 1950 eta 1975 urteen artean Lazkao izan zen Gipuzkoan hazkunde handiena izan zuen bederatzigarren udalerria.
Mornay-Berry
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 117 ziren, horien artean 73 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 73 pertsona aktiboetatik 63 lanean zeuden (37 gizon eta 26 emakume) eta 11 langabezian zeuden (5 gizon eta 6 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Lazkao
Immigrazioaren garrantzia
Hazkunde naturalaren garrantzia ukatu ezin bada ere, immigrazioa izan zen hazkunde horren zalantzagabeko protagonista. Immigrazio honen arrazoia 50, 60 eta 70eko hamarkadetako boom ekonomikoa izan zen. Euskal ekonomiaren bilakaera onak Espainiako gainbeheran zeuden hainbat eskualdetako milaka pertsona Euskal Herrira erakarri zituen bizimodu hobe baten bila. Boom ekonomiko horren eragile nagusiena industria izan zen, modernizazio prozesuari ateak zabaldu baitzizkion.
Industriaren bilakaera
Lazkaon XX. mendeko lehen erdian berrogeita hamar enplegu industrial eta lantegi txiki zeuden. 1975ean industri sektore sendoa zuen herriak: hogeita zazpi lantegi eta 1.098 lanpostu zituen. Ildo horretan Lazkaoren eta Goierriko eskualdearen arteko harreman irekia azpimarratzea ezinbestekoa da (aipagarria da CAF enpresaren protagonismoa).
Mornay-Berry
Diru sarrerak
2009an Mornay-Berry udalerrian 89 unitate fiskal zeuden, 204 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.846 euro zen.
Lazkao
Industriaren bilakaera
1970eko hamarkadatik aurrera egoera egonkortu egin zen: biztanleria 5.000 biztanle inguruan finkatu zen. Bestalde, industriak krisi eta birmoldaketa prozesu gogorra jasan badu ere, egun zalantzarik gabe esan daiteke Lazkao industri herria dela. Ibabeko industri gunea eta Zubierrekako gunea, zabaldu berria, egoera honen testigu garbiak dira.
Industri jardueraren nagusitasun horren ondoan azpimarratzekoa da hirugarren sektoreak gero eta garrantzi handiagoa duela, bai biztanleriari begiratuz eta baita ekonomi jarduerari dagokionez ere.
Mornay-Berry
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 4 igeltseroak ziren eta 1 iturgina.
Lazkao
Egungo egoera
Beste garai batzuetan indartsu eta nagusi izan diren nekazaritza eta abeltzaintza beste maila batean gelditu dira: egun Lazkaomendira mugatzen dira jarduera hauek eta Lazkaoko biztanleria okupatuaren %2k bakarrik hartzen du zati bertan. Horrelakoa da mende amaierako Lazkao; demografikoki herri egonkorra, baina bizia; herri industriala eta modernoa; bere nortasuna gordetzen duen herria baina eskualdeari ateak irekitzen dizkiona; azken batez, bizi-kalitatea eta bertako gizon-emakumeen arteko bizikidetza hobetzeko erronkari aurre egin nahi dion herria; XXI. mendeko lazkaotarrek osatutako herria.
2017an sektore ekonomikoak honela banatzen ziren herrian: lehen sektorea BEGaren %0,9, bigarren sektorea %33,5, hirugarren sektorea %47,4. eraikuntza %18,3.
Mornay-Berry
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lazkao
Demografia
Dokumentuetan aurkitu eta guregana iritsi den Lazkao izenari erreferentzia egiten dion aipu zaharrena 1053. urteko idatzi batekoa da.Dokumentazioak jakinarazi digu XI. menderako Lazkao populatutako esparrua zela, eta, mende horren bigarren erdian, Diego Gonzalbez de Lazcano edo de Arramendi familiak bizi zirela bertan.
Exeter (Maine)
Exeter Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Penobscot konderrian kokatuta dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lazkao
Demografia
Urruneko garai haietatik mendez mende izandako garapenaren ondoren, 1900. urtean 947 biztanleko herria genuen. Ordutik hona, abiadura ezberdinean izan bada ere, biztanleria nabarmen hazi da. Hala, lehen hamarkadetan 1900-1930 (biztanleria 947tik 1.588ra pasatu zen) hazkuntza nahiko moderatua gertatu zen; batez ere, inguruko beste herrietakoekin alderatuz gero.
Aurrerago, 1930-1950 (1.588tik 1.817ra) artean, hazkuntza erritmo hori oraindik pittin bat moteldu zen. Hala, XX. mendearen lehen zatian biztanleria mende hasierakoaren bikoitza izatera apenas iritsi zen.
Aldaketa nagusiena 1950. urtetik aurrera gertatu zen, 1975. urtera arte iraun zuena. Ordura arte migrazio oso txikia izan zen, inoiz negatiboa izatera ere iritsi zena, baina 1950 eta 1970 urteen artean izandako "boom" industrialarekin batera, migrazio tasa oso handiak gertatu ziren. Urte horietan hazkuntza oso azeleratua izango da, eta populazioa ia hirukoiztu egin zen. 1980. urtetik aurrera, migrazioa dezente gutxitu zen eta hazkuntza erritmoa berriro ere makaldu egin zen.
1983. urtean erroldatutako biztanle kopuruen gailur bat gertatu zen (5.309). Harrezkero, biztanleak pixkanaka gutxitzen joan ziren. XXI. mendearen lehen hamarkadan populazioak berriro hazteari ekin zion, eta bigarren hamarkadan 5.400 biztanleren bueltan ari da mantentzen.
Egun, Lazkao biztanle kopururik nagusiena biltzen duen herriguneak eta bertako lurzoruetan barreiatutako baserriek eta auzo txikiek osatzen duten 5.400 biztanle inguruko herria dugu. Eustat-en arabera 5.549 biztanle zeuzkan 2019an.
Iturria: Espainiako Estatistika Institutua (INE). 2019ko datuak.
Hauteskundeak
Atal honetan, Lazkaon ospatu diren azken udal, foru, erkidego, estatu eta Europa mailako hauteskundeetako emaitzak ikus daitezke.
Alkateak
Hauek izan dira Lazkaoko azken alkateak:
Erakundeak
Lazkaoko Udalak, honako erakunde ezberdinetan parte hartzen du: Gipuzkoako Ur Kontsortzioa, Erinio-Aralar Mankomunitatea, Sasietako Mankomunitatea, GOIEKI, Tolosako Hiltegi Mankomunatua, Goierri Beheko Industrialdea, Goierriko Herrien Ekintza Fundazioa, Aralar Parke Naturala, GOIMEN, Ikaslan, EUDEL eta Drogomenpekotasun Batzordea.
Udaltzaingoa
Lazkaoko Udaltzaingoa (baita ere gaztelaniaz Policía Municipal de Lazkao), udalerriko segurtasunaz arduratzen den udal-polizia da. Honako betebeharrak betetzen ditu udaltzaingoak: trafikoaren antolaketa, jakinarazpenak, obren kontrola, azoka eta galdutako objektuak. Bestelako gauzetarako Beasaingo ertzain-etxea.
Udaltzaingoaren telefonoa: 943 08 80 80
Udaltzaingoak lau agente ditu, bi auto eta motor bat. Udaltzaingoaren armarria, Lazkaokoaren berdina da, baina fondo urdinarekin.
Euskara
Lazkaoko euskalkia gipuzkera da, eta Goierriko euskararen ezaugarri gehienak edo denak biltzen ditu. Indartsu ageri dira gipuzkeraren bereizgarri gehienak. Hala ere, Euskal Herriko erdigunetik zabaldu den hainbat berrikuntza Lazkaora ere iritsi dira, eta nabariak dira mendebaleko euskararen zenbait ezaugarri, indartsuago edo ahulago.
2016an euskaldunen kopurua %64,67 zen.
Lazkaon dago Maizpide euskaltegi-barnetegia.
Hezkuntza
Lazkaok hezkuntza-zentro bakarra du: San Benito Ikastola, HH, LH, DBH, eta Batxilergoa heziketa eskaintzen da bertan. Halaber, antzerki tailerra, hizkuntza akademia eta garraio zerbitzuak eskaintzen ditu.
Eraikinak Euskadi enparantzan daude, plaza ondoan, eta 3 futbolerako zelai eta saskibaloirako hainbat kantxa ditu bere eremuan.
Gaztelekua ere badauka herriak.
Lazkaoko Martxa
2002ko herriko festetan, San Prudentzioetan alegia, lehen aldiz jo zen Lazkaoko martxa izenekoa San Benito ikastolako umeek jo zuten. Herriko musikari Jabier Muruamendiarazek konposatutakoa zen. Partiturak ez zuen letrarik eta herritarrek izatea eskatu zioten Muruarmendiarazi. Honela kontatzen du Andres Barandiaranek: "'Iazko jaietan Jabier Muruamendiaraz musikariak herriko martxaren doinua konpasatu zuen. Ordura arte danborradak ez zuen martxarik izaten eta hutsunea betetzeko asmoz doinua egin zuen, oso dotorea, gainera. Joan den urteko danborradan hitzez galdetu zioten herrian, eta orduan agindu zuen aurten hitzak izango zirela. Nire laguna da Jabier eta nire kontura utzi zuen letrarena.'"2003ko apirilaren 27n Lazkaoko martxa Andres Barandiaranek moldatutako hitzekin jo zen aldiz; San Benito ikastolako umeen danborradan hain justu.
Lazkaoko Beneditarren Fundazioa
Lazkaoko Beneditarren Fundazioa, Lazkaoko Beneditarren Fondoa deiturikoa gorde, osatu, garatu eta gizartearen esku jartzea helburu duen erakundea da.
Astotxo Eguna
Errege Egun ondorengo lehen igandean ospatzen da.
Urtean behin, Errege Egun ondorengo lehen igandean, Lazkaoko herrigune historikoa Judean bihurtzen da eta ia berrehun lazkaotarrek, Egiptorako Ihesa antzezten dute, non Herodes erregeak 2 urtetik beheko ume guztiak hiltzeko agindua ematen duen. Jose, Maria eta Jesusen laguntza bakarra astotxo bat da, eguneko protagonista.
Ume talde bat ibiltzen da fruta, barazki eta ogi postuetan zehar, eta bien bitartean, Herodesen soldaduek, beraien zaldietan, dena zaintzen dabiltza. Geroago, Errege Magoak iristen dira Betleemera. Momentu zirraragarriena Herodesen sarrerarekin hasten da.
San Migel
Irailaren 29an ospatzen da.
Grenant
Biztanleria
2007an Grenant udalerrian erroldatutako biztanleak 153 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 105 ziren, horien artean 70 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 70 pertsona aktiboetatik 63 lanean zeuden (38 gizon eta 25 emakume) eta 7 langabezian zeuden (6 gizon eta 1 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Grenant udalerrian 81 unitate fiskal zeuden, 162 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.629 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 garraio enpresa zen.
2000. urtean Grenant udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 364 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Andrena carlini
Andrena carlini erle espezie bat da, Andrena generoan eta Andrenidae familian.
Lakewood (New York)
Lakewood  New York estatuko herri bat da. Chautauqua konderrian kokatua dago. 2010ean 3,002 biztanle zituen, 5.12 kilometro koadrotan banatuta.
Sainte-Bazeille
Sainte-Bazeille Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sainte-Bazeille udalerrian erroldatutako biztanleak 2.880 ziren. Familiak 1.218 ziren, horien artean 332 pertsona bakarrekoak ziren (124 bakarrik bizi ziren gizonak eta 208 bakarrik bizi ziren emakumeak), 479 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 331 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 76 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Monzako katedrala
Historia
Tradizioaren arabera Theodelindak, Lombardiako erregina, katedral hau eraikitzen erabaki zuen. Kondairaren arabera hitza emana zuen Joan Bataiatzaileari eliz bat eraikiko ziola baina toki egokiena aukeratzeko inspirazioa itxoiten ari zen; egun batean, zaldiz zebilela, zumarrez betetako zegoen Lambro ibaiaren ondoan gelditu zen eta bertan lo gelditu zen. Ametsetan uso bat bere ondoan gelditu zen eta zera esan zion: "Hemen" (Modo). Erreginak "bai" (Etiam) erantzun zion. Bi hitz horietatik, modo+etiam, Modoetia, Monza izena omen dator eta bertan eliza eraiki zuen.
Sainte-Bazeille
Etxebizitza
2007an 1.344 etxebizitza zeuden, 1.256 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 70 hutsik zeuden. 1.218 etxeak ziren eta 123 apartamentuak ziren. 1.256 etxebizitza nagusietatik 893 bere jabearen bizilekua ziren, 313 alokairuan okupaturik zeuden eta 50 doan lagata zeuden; 23 etxek gela bat zuten, 47 etxek bi zituzten, 180 etxek hiru zituzten, 451 etxek lau zituzten eta 554 etxek bost zituzten. 1.020 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 578 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 523 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Monzako katedrala
Historia
595an Theodelinda‎k otoiztegi bat eraikitzea agindu zuen. Eraikuntza horretatik VI. mendeko orma batzuk besterik ez dira gelditzen. Nahiz eta kapera bukatu gabe egon, erriga hil zenean, 628an, bertan lurperatu zuten. Otoiztegi horren gainean XII. mendean eliz berria hasi ziren eraikitzen.
Egungo eraikina
Basilika 1300tik aurrera erabat berreraikia izan zen, aurreko elizaren aztarnen gainean. Gurutze latindarraren oinplano baten gainean, oktogono zinborioa duen eraikina altxatu zuten. Ondoren, alboetan, bi kapera jarri zituzten. Fatxada Matteo da Campione proiektua jarraituz handitu zuten; Pisako gotikoaren eraginez, horretarako, marmol zuriak eta berdeak erabili ziren. 1500tik aurrera barrualdea berrantolatu zen, batez ere korua. Barrualdean ere margo buztiaz eginiko apaingarriek garrantzia handia dute. Kanpandorrea, Pellegrino Tibaldiren proiektua jarraituz, 1606an eraiki zen. XVIII. mendean, azkenik, ezkerreko aldea egin zen, hilerria, alegia.
Sainte-Bazeille
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.714 ziren, horien artean 1.180 aktiboak ziren eta 534 inaktiboak ziren. 1.180 pertsona aktiboetatik 1.083 lanean zeuden (575 gizon eta 508 emakume) eta 97 langabezian zeuden (40 gizon eta 57 emakume). 534 pertsona inaktiboetatik 213 erretiraturik zeuden, 160 ikasten zeuden eta 161 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Bazeille udalerrian 1.268 unitate fiskal zeuden, 3.031 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.332 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 154 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 32 eraikuntza enpresak ziren, 42 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 12 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 13 zerbitzu enpresak ziren, 14 administrazio publikoko enpresak ziren eta 14 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 50 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 1 funeraria, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 6 igeltseroak, 10 margolariak, 2 zurginak, 5 iturginak, 4 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 4 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 1 jatetxe, 1 higiezinen agentzia eta 2 apaindegiak.
2000. urtean Sainte-Bazeille udalerrian 68 nekazaritza-ustiategi zeuden, 816 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, botika 1 bat eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Berrias-et-Casteljau
Berrias-et-Casteljau Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Berrias-et-Casteljau udalerrian erroldatutako biztanleak 602 ziren. Familiak 248 ziren, horien artean 72 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 104 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 635 etxebizitza zeuden, 270 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 310 bigarren erresidentzia ziren eta 55 hutsik zeuden. 476 etxeak ziren eta 158 apartamentuak ziren. 270 etxebizitza nagusietatik 209 bere jabearen bizilekua ziren, 53 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 52 etxek hiru zituzten, 78 etxek lau zituzten eta 126 etxek bost zituzten. 212 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 122 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 127 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Berrias-et-Casteljau udalerrian 287 unitate fiskal zeuden, 657 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.264 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 63 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 20 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 7 jatetxeak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Berrias-et-Casteljau udalerrian 51 nekazaritza-ustiategi zeuden, 832 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
Amparo Soler Leal
Amparo Soler Leal (Madril, 1933ko abuztuaren 23a - Bartzelona, 2013ko urriaren 25a) Arte Ederretako merezimenduaren Urrezko Domina (1995) eta 20Zilarrezko Fotogramak (2004) jaso zituen aktorea izan zen.
Berrias-et-Casteljau
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Amparo Soler Leal
Antzerkia
Artista familia batean jaioa, Salvador Soler Marí eta Milagros Leal aktoreen alaba zen. 1948an estreinatu zen Alfonso Pasoren "No me mientas tanto" lanarekin. Geroago, María Guerrero antzerki-konpainian sartu zen, eta Luis Escobar-en zuzendaritzapean, Joaquín Calvo Soteloren "Historias de una casa" eta arrakasta handia izan zuen.
Hurrengo urteetan, antzerki-jarduera bizia izaten jarraitu zuen, "Prisión de soledad" edo "Alejandro Magno" (1958) lanekin izan zuen bezalako arrakastarekin. Catalina Bárcena eta Ernesto Vilchesen konpainietatik igaro ondoren, azkenean, hirurogeiko hamarkada hasia zela, bere konpainia sortu zuen. Bere konpainiarekin Pirandello eta Sartreren obrak interpretatu zituen.
Berrias-et-Casteljau
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amparo Soler Leal
Zinema
Zineman 1952an egin zuen debuta Antonio del Amoren "Puebla de las mujeres" filmarekin. Baina bere ospea Jose Maria Forqueren "Usted puede ser un asesino" (1961) lanean hasi zen. 1960ko hamarkadan, arrakasta handiko hainbat filmetan hartu zuen parte; besteak beste, "La gran familia" Alberto Closas protagonistaren emazte gisa eta "Las que que han de servir" Concha Velascorekin batera.
1970eko eta 1980ko hamarkadetan, Espainiako zinemagintzako interpreterik sendoenetako bat bihurtu zen, neurri batean komedia genero arriskutsuagoekin txandakatu zuelako. Erregistro komikoetan zein dramatikoetan lan egin zuen, herrialdeko zuzendari entzutetsuenen agindupean; besteak beste, Luis Buñuelen "El discreto encanto de la burguesia", Pedro Olearen "El bosque del lobo", Fernando Fernán Gómezen "Las bicicletas son para el verano", Pilar Miroren "El crimen de Cuenca", Jaime Chávarriren "Bearn o La sala de las muñecas" eta Pedro Almodóvarren "¿Qué he hecho yo para merecer ésto?.
Bereziki aipagarria da Luis García Berlangarekin izan zuen lankidetza, bere film ezagunenetako batzuetan parte hartu baitzuen: "Placido", "Tamaño natural", "La vaquilla" eta "La trilogia" iniciada con "La escopeta nacional" lanarekin hasitakoa. Zuzendari honen azken filmean ere parte hartu zuen: " París-Tombuctú".
Zineman paper ugari izan arren, ez zuten inoiz Goya sarietarako izendatu. Izan ere, bere ibilbide gehiena 1960-85 bitartean egin zuen, 1986an sari hori sortu aurretik.
Telebista
Bere ibilbidean zehar ez da gehiegi agertu telebistan, nahiz eta "Tres eran tres" (1972-1973) komediaren protagonista izan zen, eta kolaborazio batzuk egin zituen, hala nola "El olivar de Atocha" (1988) serieak TVErako; "Querido Maestro" (1996-1998), Telecincorako, eta "Condenadas a interpretación" (1999), Antena 3erako, eta "Juego de niños" programaren aurkezpenerako (1999).
Bizitza pertsonala
Adolfo Marsillach aktorearekin ezkonduta egon zen, eta 1965ean ezkontza-deuseztatzea lortu zuen. Handik lau urtera, Alfredo Matas ekoizlearekin ezkondu zen, eta 1996an alargundu zen. Ez zuen seme-alabarik izan. 2013ko urriaren 25ean hil zen, Bartzelonan, bihotz-gutxiegitasuna izan ondoren.
Sariak
Zilarrezko fotogramak
Zinemako Idazleen Zirkuluaren dominak
ACE sariak (New York)
Bestelakoak
Antso VI.a Nafarroakoa
Antso VI.a, Jakituna (ca. 1133 - 1194ko ekainaren 27) Iruñea/Nafarroako erregea (1150 - 1194) izan zen. Iruñeko erregea titulua erabiltzeari utzi zion lehendabiziko erregea zen Nafarroako erregea titulua erabiltzeko. Aita Gartzia V.a Berrezarlea eta ama Margarita l'Aiglekoa zituen.
Bere erreinaldian Gaztela eta Aragoiren aurka jarkiera ugari egon ziren. Hala ere, Antsok erresuma egonkortzea eta leinua tronuan finkatzea lortu zituen. Gainera, obra asko egin eta monasterio zistertar asko eratu zituen.
Erreinaldia
Erresuma ahula jarauntsi zuen aitatik, Gaztela eta Leongo erregea zen Alfontso VII.a enperadoreak eta Bartzelonako konde eta Aragoiko printze erregeordea zen Erramun Berenguer IV.ak jazarria. Hauek 1140an Iruñeko Erresuma banatzea adostu zuten Carriongo itunan. Gainera, Erromak ez zuen erregetzat hartzen, Alfontso I.aren testamentuaren arabera erresuma Tenpluko, Maltako eta Hilobi Sakratuaren ordenen artean banatu behar zelako. Hori zela eta, Erromarentzat Gartzia V.a eta Antso VI.a Dux Pampilonensium edo Dux Navarrorum (Iruindarren buruzagia edo Nafarren buruzagia, hurrenez hurren) baino ez ziren, hau da, orduan herriak hautatutako gobernariek zuten titulua.
Inverness (Florida)
Inverness Floridako hiri bat da. Citrus konderrian kokatua dago. 2010ean 7,194 biztanle zituen, 21 kilometro koadrotan banatuta.
Antso VI.a Nafarroakoa
Erreinaldia
Antsok Erramun Berenguer IV.arengana hurbiltzea saiatu zuenez, Alfontso VII.ak erantzun eta Bartzelonako kondearekin Tudejengo ituna sinatu zuen (1151ko urtarrilaren 27) Nafarroa banatzeko. Hiru egun geroago, Antso bere menpekotza berritu zuen Alfontso enperadorearekin eta Zuria arreba Antso, Alfontso VII.aren lehensemearekin ezkondu zuen. Hala ere, 1157ko maiatzean, Gaztelakoa eta Aragoikoak Lleidako ituna sinatu zuten Nafarroa banatzeko. 1157ko abuztuaren 21ean enperadorea hil zen, Antsoren mesederako. Antsok bere menpekotza berritu zuen Antso III.a Gaztelakoarekin urte hartako azaroaren 11n.
Baina, Antso III.a ez zuen luzaroan iraun 1158ko abuztuaren 31n hil baitzen, tronua hiru urteko Alfontso VIII.aren eskuetan utzita. Errege umearen tutoretza lortzeko borrokak Gaztelako Erresuma ezegonkortu eta ahuldu zuen eta Antso VI.a menpekotzatik ateratzea lortu zuen.
NGC 2612
NGC 2612 galaxia bat da, Hydra konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Antso VI.a Nafarroakoa
Erreinaldia
1162ko abuztuaren 8an Erramun Berenguer IV.a hil zen, Aragoiko erresuma eta Bartzelonako konderria Petronila emaztearen eskuetan utzita. Honek 1164an abdikatu zuen Alfontso II.a errege berria izateko. Hau zazpi urte zituenez, tutoretza ere behar zuen. Errege-ume biez inguratua, Antsok tregoa bat adostu zuen Aragoiarekin Gaztelako Erresuma erasotzeko.
1162ko udazkenean, Antso VI.ak gaztelarrek mendean hartutako Errioxa berreskuratzeko kanpaina hasteko unean, bere burua Rex Navarre izendatu zuen, lehenagoko agirietan ere aipatzen bada ere, baita Rex Navarrorum ere. Erregearen kontrolpeko lurralde guztiak izendatzeko erabiltzen da, eta eremu horren gainean duen zilegitasuna adierazi nahi du.
1162ko udazkenean Antsok Gaztelako Erresumako fronte guztietan egin zuen eraso, eta Errioxaren zati bat lortu zuen. 1163an armada bidali zuen "errege otsoa" ri laguntzeko, almohadeen kontra. Borrokatzeari utzita, diplomaziari ekin zion. 1165eko urtarrilaren 28 Fernando II.a Leongoarekin Tuterako Ituna sinatu zuen. 1167ko urrian Gaztelako Erresumarekin tregoa sinatu zuen eta 1168ko abenduaren 19an Alfontso II.arekin ituna sinatu zuen musulmanei irabazitako lurraldea banatzeko.
1169ko azaroaren 11an, Alfontso VIII.a Gaztelakoa hamalau urte bete zuen eta adin nagusi bihurtu zen. Tronuan finkatuta, berriro egonkortasunak nagusi zuen Gaztelako Erresuman.
1170eko ekainean, Gaztelako eta Aragoiko erregeek, Henrike II.a Ingalaterrakoaren bitartekaritzari esker, Sahagunen elkarrekiko laguntza adostu zuten etsai guztien kontra eta Tudejengo ituna berretsi zuten. Aliantza finkatzeko bi ezkontza adostu zuten: Alfontso VIII.a Gaztelakoak Leonor Plantagenet Ingalaterrako erregearen alaba ezkonduko zuen, eta Alfontso II.a Aragoikoak Antsa, Gaztelako erregearen izeko (horrela 1157ko Lleidako itunean adostua bete zen).
Bartzelonako tranbia
Bartzelonako tranbia (TRAM estilitzatua; katalanez: Tramvia de Barcelona) Katalan Herrietako Bartzelona hiriburuan eta beste udalerrietan dagoen tranbia sare bat da. Sareak 6 linea ditu, Tramvia Metropolità enpresaren kudetutakoa.
Antso VI.a Nafarroakoa
Erreinaldia
Gaztela eta Aragoi arteko hurreratzeak Nafarroako Erresuma setiatu zuen. Gainera Ingalaterrako erregeak, Akitaniako dukea ere bazen, iparraldetik ere inguratzen zuen Nafarroa. Antso blokeatua izateak erresuma ezegonkortu zuen eta handiki batzuek erregea uztea erabaki zuten, inguruko erregeengan hurbiltzen.
Bartzelonako tranbia
Tranbia 2004ko apirilaren 3an inauguratu zen, Francesc Macià eta Llevant-Les Planes geltokien artean, eta 2008n linea inauguratu ziren.
Antso VI.a Nafarroakoa
Erreinaldia
Alfontso VIII.a Gaztelakoak laster berreskuratu zituen 1162an galdutako lurrak. Gaztelarren kanpainak 1173an egin ziren. Lehendabizikoa udaberrian egin zen: erregea urtarrilaren 27an Almazánen bazegoen ere, uztailaren 31n armada Nafarroako bidean zegoen Encisotik. Bigarrena, bestea baino handiena zena, udazkenean burutu zen: irailean hasi eta urriaren 23an Iruñean zegoen. Abenduaren 10an armada berriro Burgosen zegoen.
Bartzelonako tranbia
56 geltokietatik, 16n hiru edo baino gehiago lineak gelditu eta 16n Bartzelonako metroarekin lotura dago.
Antso VI.a Nafarroakoa
Erreinaldia
1174ko udaberrian kanpaina berri bat antolatu zuten, Gaztela eta Aragoiko armada bateratua egina. Uztailean, Alfontso II.a Aragoikoak Milagroko gaztelua hartu zuen. Alfontso VIII.a Gaztelakoak, berriz, Urrotzetik gertu zegoen Legingo gaztelua hartu zuen. Antso VI.a azken gaztelu honetan zegoen baina ihes egitea lortu zuen. Abuztuaren 15ean armada gaztelarra Burgosen zegoen.
Bartzelonako tranbia
Historia
1987an Garraioaren Erakunde Metropolitarra (EMT) sortu zen, avinguda Diagonal - Baix Llobregat korridorea estaliko zuen lurrazaleko tranbia edo metro arineko linea bat martxan jartzeko aukera aztertzen hasi zena. Tranbia berriz sartzeari buruzko hainbat azterlan eta proiektu egin ziren, eta, azkenik, 1997an, proiektua Bartzelonako Eskualde Agentziari eskatu zitzaion avinguda Diagonal - Baix Llobregat korridorean idazteko.
Antso VI.a Nafarroakoa
Erreinaldia
1175 eta 1176ko udetan beste bi espedizio egin zituzten. Lehendabizikoa berriro Gaztela eta Aragoiko armada bateratuak egin zuen. Bigarrenean, Gaztelako Erresuma bakarrik egina, Legingo gaztelua galtzea suposatu zuen. Ekintza honek armistizio bultzatu zuen.
Bartzelonako tranbia
Historia
Autoritat del Transport Metropolità (Garraio Metropolitarraren Agintaritza; ATM) 1997an sortu zen, eta proiektuaren zuzendaritzan eta jarraipenean sartu zen. Handik gutxira, Kataluniako Generalitateak eta EMTk ATMren esku utzi zituzten tranbia-sistema planifikatzeko, antolatzeko eta emateko eskumenak eta betebeharrak. ATMk Alstom eta CC buru zituen partzuergoari esleitu zizkion avinguda Diagonal - Baix Llobregat (Trambaix) tranbia eraikitzeko lanak, 2000. urtean.
Antso VI.a Nafarroakoa
Erreinaldia
Antso VI.a eta Alfontso VIII.ak borroka bukatzea erabaki zuten 1176ko abuztuaren 25ean. Hori zela eta, zazpi urteko tregoa adostu zuten eta Henrike II.a Ingalaterrakoari laudo bat eskatzea bien arteko kontuak konpontzeko. 1177ko martxoaren 16an laudoaren ebazpena eman zuen. Errege biek konkistetan lortutako itzuli behar zuten eta 1158ko mugetara itzuli. Horrela, Antso VI.ak Logroño, Navarrete, Entrena eta Ausejo itzuli eta Zabalate eta Legin eta Godingo gazteluak berreskuratu zituen. Gainera, Alfontso VIII.ak Antsori hamar urtez urtero 3.000 marai eman behar zizkion. 1179ko apirilaren 15an Nafarroa eta Gaztelako erregeak Naiara eta Logroñon bildu ziren bake-ituna sinatzeko eta mugak behin betiko finkatzeko. Itun honetan ez da agertzen Nafarroaren menpekotza, de facto Antso III.a Gaztelakoa hil zenean desagertua. Ituna sinatu ondoren, laudoan adierazten ziren lekuak elkartrukatu zuten.
1180ko hamarkadan, Antsok barne politika antolatzeari ekin zion, kanpoan ezer gutxi egin zuelako. Errolda egin zuen zergak hobeto biltzeko, foruak eman zizkien zenbait hiribilduei eta merkataritza bultzatu zuen.
1190eko irailaren 7an Antso eta Alfontso II.a Aragoikoa (jadanik Alfontso VIII.a Gaztelakoarengandik urrundua) Borjan adiskidetasun eta elkarrekiko laguntza ituna sinatu zuten, Gaztelako Erresumako erasoz gero.