cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marikaka handi
Elikadura
Baina kleptoparasitoak ez ezik, harrapari bikainak ere badira, Stercorariidae familiari "kaio-harrapariak" edo "itsas hegazti harrapariak" bezala ezagutzen zaio. Kaioak baino trebeagoak eta indartsuagoak dira harrapakinak harrapatzeko, mokoa hauek baino kakodunagoa eta atzaparrak garatuagoak dituzte. Itsaso zabalean eta kostaldean hegazti harraparien ekologia eta rolla betetzen dute (kostaldeko itsas arranoak kenduta). Bera baino txikiagoa den edozein itsas hegazti harrapatu eta hiltzeko gai da, kaio hauskara edota kaio hankahoriaren tamainako kaioak ere hiltzeko gai da. Itsas hegaztiez gain untxiak eta karraskariak harrapatzen ditu han-hemenka lur lehorrera hurbiltzen denean.
Sarraskigileak ere badira, itsasoko edota kostaldeko gorpuetaz ere elikatzen da.
Banaketa eremua eta habitata
Eskoziako iparraldean eta iparralderago dauden beste uharte batzuetan hazten ditu kumeak (Faroe Uharteak eta Islandia). Udaberrian eta udazkenean erraz ikus daiteke mendebaldeko Europan, normalean itsasoan, nahiz eta sarritan ekaitzek lehorrera eramaten duten. Neguan, eskualde epelagoetara jotzen du, eta hegoaldeko Atlantikora eta Hego Amerikara iristen da.
Habitata
Marikaka handiak itsaso zabalean igarotzen du urtearen zatirik handiena, eta lehorrean finkatzen da ugaldu eta kumatzeko bakarrik. Urruneko irletan, muinoetan eta kostaldeko paduretan egiten du habia. Espeziea itsastarra da, beraz kostaldetik lehorrerago ez da igarotzen habiak egiteko.
Euskal Herrian
Marikaka handia Euskal Herriko itsasoan eta han-hemenka bertako itsaslabarretan behatu daiteke. Neguak bere ugaltze eremuko urak baino itsaso epelagoetan pasatzen ditu eta beraz Euskal Herrian behatzen direnak bertan negua pasatzen duten edota migrazio mugimenduetan dauden aleak dira.
Ugalketa
Gorteoan bikoteak airean biribilak marraztuz jaisten dira kumatze gunera, eta, lehorrean daudenean, agur-zeremonia moduko bat egiten dute (elkarri agurra eta ongi etorria ematen diote). Habia tapizatu gabeko zulo bat da, maiatzetik ekainera bitartean errutzen dituzte bi arrautza habi bakarrean.
Oso jokabide bortitza dute beren kumatze eremuan sartzen direnen aurrean, gizakiak barne. Kasu batzuetan arriskutsuak izaten dira, eta mokoaz gogor jotzen dute beren habi inguruetara hurbiltzen den arrotzaren burua.
Kostaldean ugaltzen da, bikote gutxiko kolonia isolatuak osatuz, nahiz eta kolonia batzuk egon milaka bikoterekin. Gazte gehienak jaiotza-kolonietara itzultzen dira helduaroan ugaltzeko, baina badira ere beren kumatze eremuekiko fideltasun gutxi duten hegaztiak, eta, horren ondorioz, beste kolonia batzuk sortu dira eremu desberdinetan (beren kolonia eremuak hedatuz). Ugalketa garaian, eta bereziki arrautzak txitatzen direnean, oso oldarkor agertzen da eta oso aktiboki defendatzen ditu hazkuntza lurraldeak.
Hazkuntza aldia maiatza eta uztaila bitartean luzatzen da eta espezie honek urtero erruten du. Habia lurrean dagoen zulogune xume bat da, landare-material gutxikoa, eme eta arraren lan partekatuaz. Bikotearen fideltasuna nahiko egonkorra da eta normalean biak urtero itzultzen dira kumatzeko kolonia berera. Ohiko erruteak bi arrautza ditu, baina arrautza bat eta bi artekoa izan daiteke. Batez besteko inkubazio aldia 26 egunetik 32 egunera bitartekoa da, eta txitek 40-51 egun behar izaten dituzte hegan egiteko. 5-7 urterekin iristen dira sexu-heldutasunera, eta baldintza onetan 32 urte bizitzera irits daitezke.
Espezieen arteko elkarrekintzak
Marikaka handiak, heldua denean bere tamaina, indarra eta oldarkortasuna direla eta, ez dauka harrapari asko, soilik arrano beltzak, itsas arrano buztanzuriak eta arrano buruzuriak ehiza dezakete heldu bat. Arrautzak eta txitak ordea, korbidoen, kaioen, arratoien, katuen eta azerien (adibidez azeri artikoa) dietan sartzen dira. Itsasoan barrena, noizbehinka orkek edo marrazoek harrapa ditzakete bai ale gazteak eta baita helduak ere.
Kontserbazio egoera
Marikaka handiaren populazioaren inguruko ikerketak ez dira errazak, batez ere itsaso zabalean barreiaturik ematen duelako bere bizitzaren zatirik handiena eta kostaldera hurbiltzean, kolonia txikietan mugitzen delako.
Gaur egun, mundu mailan "kezka txikia" gisa katalogatuta dago animalia hau IUCN-ren zerrenda gorrian. Hala ere, hegazti honek mehatxu ezberdinei aurre egin behar die egunez egun, habitataren suntsipena, gizakiaren presioaren areagotzea eta itsasoan kutsadura dira bere mehatxu handienak, hau konpondu ezean, bere ekosistemako erregulatzaile naturala den espezie gako hau arriskuan sar daiteke.
Amietophrynus poweri
Amietophrynus poweri Amietophrynus generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Manuel Jiménez Moya
Manuel Jiménez Moya (Ordizia, 1877 - Madril, 1947) gipuzkoar idazle eta kazetaria izan zen.
Filosofia eta Letretako ikasketak egin zituen Madrilen. Madrilgo El Correo eta La Epoca, Mallorcako Justicia eta Bartzelonako Miniatura, Fructidor eta El Cine aldizkariak sortu zituen. El Noticiero Universal, Miau, El Progreso, El Resumen eta El Radical aldizkarien zuzendaria izan zen, bestalde. Harenak dira El porvenir del chico, Rotatigraph eta La bella Ramoneta antzezlanak.
Apogon leptocaulus
Apogon leptocaulus Apogon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Dreamer (Supertramp)
Dreamer (euskaraz Ameslari) Supertramp britainiar rock musika tadelaren abesti bat da. 1974ko Crime of the Century diskoaren barnean merkaturatu zuten.
Zink-hatz proteina basonuklina-2
Zink-hatz proteina basonuklina-2 gizakiengan BNC2 geneak kodetzen duen proteina bat da. Orain gutxi jakin da proteina honek europarren larruazalaren kolorean eragina duela. BCN2 genearen eskualde genomikoaren sekuentziak Neandertalen %60 dauka.
Fernando Mendizabal
Fernando Mendizabal Mujika (Zaldibia, Gipuzkoa, 1934ko abenduaren 15a – Donostia, Gipuzkoa, 2011ko martxoaren 23a ) itzultzailea eta euskaltzain urgazlea izan zen. Fraide frantziskotarra ere izana zen; 1980 inguruan utzi zion fraide izateari.
Batis Lampsakokoa
Batis Lampsakokoa edo Bates (k.a. III. mendea), Epikuroren ikasle eta eskola bereko filosofoa zen. Metrodorusen ahizpa eta Idomeneusen emaztea zen.
Fernando Mendizabal
Iñaki Bereziartua, Iñaki Bastarrika eta Imanol Urbietarekin batera Jakin aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen, gero beste batzuk etorri ziren: Joseba Intxausti, Joxe Azurmendi, Zurutuza, Joan Mari Torrealdai, eta horiek atera zuten aurrera aldizkaria. Bere lanik aipagarrienak aipatutako Jakin aldizkarian nahiz Goiz-argi eta Euskera aldizkarietan argitaratu zituen. Bere itzulpen nagusiak hauek ditu: Maria (1957, Pérez Lozano), Tantan lapurretan (1959, A. Montero), Lau Ebanjelioak (Arantzazuko beste hainbat fraideekin batera, 1962) eta Prolegomenoak (Inmanuel Kant, 1995), Hezkuntza eta Soziologia (Emile Durkheim, 1993).
Euskaltzaindiak 1964ko urriaren 30ean euskaltzain urgazle izendatu zuen. Erakundearen barnean, 1981ean Aditza batzordean lan egin zuen.
1974an Gramatika txikia euskeraz liburua argitaratu zuen.
Hizkuntza juridikorik kasik ez zenean, lege-hizkera lantzeko eta garatzeko EHUko Zuzenbide Fakultatean Euskara Juridikoaren Ikastaroa (EJI deitua) eskaini zuen urte askotan; gero zuzenbide ikasketetan euskara juridikoa modu ofizialean ikasteko aukera ireki zuen ikastaro hark. Egungo euskal legelari askoren maixua izan zen eta, terminologia juridikoan, berak irekitako ildoak bide seguru bihurtu dira indarrean den euskal legedian.
Euskarazko hiztegiak
Partu hartu zuen UZEIren hiztegi hauen argitalpenean:
Budčeves
Budčeves Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 148 biztanle ditu eta 6,71 kilometro koadroko azalera. Jičíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1343 urtean egin zen.
Apogon leslie
Apogon leslie Apogon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Agirre jauregia
Agirre jauregia edo Agirretxe Deban (Gipuzkoa) dagoen XV. mendeko eraikina da, harresiz kanpo eraikia, Maxpe errebal aldera, Itziarko bide ondoan. Fatxada nagusia Astillero kaleko 14. zenbakian dago eta atzealdea berriz, N-634 errepidea, Maxpe kalea, Debako zubia eta Deba itsasadarrera begira.
Ezaugarriak
Jauregiak "L" irregular baten itxurako oinplanoa du eta honako hauek ditu: behe solairua (Astillero kalearen eta N-634ren artean dagoen maila diferentzia berdintzen du); lehen solairua, bertan du, Astillero kaletik, sarrera nagusia; bigarren solairua edo solairu noblea (Astillero kaletik lehen solairua da) eta hirugarren solairua edo sabaiondoa duen ganbara.
Kanpoaldea
Astillero kalera ematen duen fatxada nagusia hiru ardatz bertikaletan antolatuta dago eta harlanduz egina dago. Hiru ardatz bertikal horietan kokatzen dira lehen solairuan (Astillero kaletik hartuta, behe solairua dena) erdi-erdian kokatuta sarrerako ataundia eta bere alboetan leiho burdinesidun bana du. Eskema orokor horretan konposizioaren simetria deskonpentsatu eta apurtzen duten zenbait elementu sartzen dira. Bigarren solairuan, aipatutako ardatzen gainean kokatuta dauden baoez gain, bada bigarren sarrera zuzen bat ere pasadizo-zubi txiki baten bidez egina. Zubi horren bidez jauregiraino heltzen ziren lurzoru eta ortu aldapatsuetatik bigarren solairura joan zitekeen. Aspaldi ez dela lurzoru eta ortu horietan luerauzketa egin zen Astillero kaleak hortik zehar aurrera egin zezan. Pasadizoa kanoi-gangadun begi bakarreko zubia da eta eskubandak ditu; den-dena harlanduz egina. Zubiak dotore tailatutako zurezko estalki txikia du, fatxadan bertan eta bi zutabe toskanar txikiren gainean pausatzen dena. Eskema orokorrari jarraituz banatzen dira ganbararen hiru leihoak, gainontzekoak baino neurri txikiagoa dutenak. Solairu honetan bertan dago erdiko baoaren eskuinaldean armarri barroko bat lau familiaren ikurrak dituena: Agirre, Otalora, Irarrazabal eta Arizmendi. Fatxadaren errematea dotore landutako harrizko erlaitzez eta zurezko teilatu-hegalez egina dago. Erlaitza eta teilatu-hegalak osatzen duten elementua jarraitua da eta jauregiaren fatxada guztien errematea da. Elementu horren apaindurak kontrastatu egiten du fatxaden gainontzeko elementuen apaindura handirik ezarekin alderatuz gero.
Mendebaldeko fatxada, itsasadarrerantz begira dagoena, aurrekoa bezala harlanduz egina da eta, jauregiaren beste fatxadekin erkatuta, bestelako izaera dauka. Fatxada horren azalera itsuan, proportzioan, bao gehiago ditu eta baoak beste mota batekoak dira. Baoak bost ardatz bertikalen bidez antolatzen dira eta, solairuka, bao laukizuzenak eta puntu erdiko arkudun baoak txandakatzen dira. Beheko solairuan, bost baotako arkupe bat da ataria. Lehen solairuan bost bao laukizuzen bertikalek jauregiaren liburutegia argitzen dute. Bigarren solairuan bost arkudun leiho handik etxegutera osatzen dute. Azkenik, ganbaran ere, lehen solairuaren antzera, beste horrenbeste bao errektangeluar daude irekita.
Gainontzeko fatxadak zuritutako harlangaitzez eginak daude eta baoak, izkinak eta erlaitza harlanduz (erlaitza gainontzeko fatxaden berdin-berdina da). Bao baino azalera itsu gehiago izateak itxura sendoa ematen dio, izan ere, sendotasun hori da eraikinaren ezaugarririk nagusiena. Baoak, ez beti baina oro har, ardatz bertikalen bidez daude banatuta eta, jeneralean, konposizioak, asko edo gutxi, forma bertikala duten bao errektangeluarrez ordenatuta daude.
Iparraldeko fatxadari atxikia, bere ezkerraldeko hegalean, egitura zilindriko txiki bat dago estalki koniko batek burutzen duena. Eraikin horrek eskailera kiribil bat du bere barruan; eskailera hori kanpotik zuzenean jauregiaren ipar aldeko bigarren solairurako sarrera da.
Barnealdea
Era berean, bigarren solairuan, interesa duten elementuak, pasadizo-zubitik galeria edo eguteraren arteko ibilian zehar daude kokatuta luzetara: kapera txiki bat, zur tailatuzko eskailera ikusgarria eta ispiluen aretoa. Ispiluen aretoa handia da neurriz, oparo apaindurikoa da eta artistikoki tailatutako agiriko habez osatutako egitura laua duen sabaitzak estaltzen du, sabaiak ez du eusteko inolako tarteko euskarriren premiarik.
NGC 6858
NGC 6858 galaxia bat da, Aquila konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Agirre jauregia
Barnealdea
Azkenik, ganbara dago. Kanpotik beste solairu baten itxura du, azkena hain zuzen. Izan ere, itxura hori ematen baitiote, nahiz eta jeneralean besteak baino tamainan pixka bat txikiagoak izan, fatxadetan irekita dituen baoek. Barrutik espazio handi diafanoa da, kasik zatiketarik ez duena eta estalkiaren egitura bistan duena.
Dialommus fuscus
Dialommus fuscus Dialommus generoko animalia da. Arrainen barruko Labrisomidae familian sailkatzen da.
Zeb (Oklahoma)
Zeb Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cherokee konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Francavilla al Mare
Francavilla al Mare Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Francavilla al Marek honako udalerri hauekin egiten du muga:
2312 Duboshin
2312 Duboshin asteroide baten izena da. apirilaren 1an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1976 GU izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2312 Duboshin asteroidearen orbitak batezbeste 3,972 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 3,36 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 4,584 distantziara. Eszentrikotasuna 0,154 da, eta makurdura orbitala 5,16ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 10.18 da.
Sokołów Małopolski udalerria
Sokołów Małopolski Poloniako Behe Karpatoetako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Rzeszów barrutian kokatuta. 134,2 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 17071 biztanle zituen.
Doridostoma
Doridostoma Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Doridostoma denotata da.
Sokołów Podlaski
Sokołów Podlaski Poloniako Mazoviako voivoderriko hiri-udalerri bat da, Sokołów barrutian kokatuta. 17,51 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 18835 biztanle zituen.
Bella Vista Norte
Bella Vista Paraguaiko udalerri bat da, Amambayko departamenduan kokatua. 3926 km²ko azalera du eta 2017ko estimazioen arabera 16413 biztanle zituen.
Youssef El-Arabi
Youssef El-Arabi (يوسف العربي; Caen, Frantzia, 1987ko otsailaren 3a) Frantzian jaiotako marokoar futbol aurrelaria da. 2016an Lekhwiya taldean jokatzen zuen. Bere ibilbidea SM Caen taldean hasi zuen 2008an, gero 2011n Al Hilal taldearen sinatu zuen. Hala ere, urte baten ondoren, 2012an Granadarekin akordio batera heldu zen eta han egon zen 2016ra arte. Granadaren historiako goleatzaile onena izan zen eta orain Lekhwiya taldean jokatzen du.
Linda White
Linda White (Scotia, Kalifornia, 1941eko abuztuaren 31) euskara irakasle, ikertzaile, itzultzaile eta idazle eusko estatubatuarra. Euskal diasporari buruzko lan ugari plazaratu du.
Biografia
Nevadako Unibertsitatean ikasi zuen, Jon Bilbaoren eta William Douglassen ikaslea izan zen. 1981etik Center for Basque Studies erakundean lan egin du. Unibertsitatean euskara irakatsi du eta ingelesezko hiztuneei zuzendutako euskara metodoa sortu eta argitaratu zuen, (Aurrera!). Doktoretza eukal ikasketez egin zuen, Emakumeen Hitzak Euskaraz: Basque Women Writers of the 20th Century (1996) tesiarekin. Helburu nagusietariko bat euskal literaturan uste baino emakume idazle gehiago izan direla erakustea zen.
Tauntaun
Tauntaunak Star Wars film sagako fikziozko pertsonaiak dira. Tauntaunak Star Wars V. Atala: Inperioaren kontraerasoa filmean agertzen dira.
Tauntaunak errebeldeek Hoth planetan zelabere bezala erabili zituzten bi oinen gainean zebiltzan pizti batzuk ziren. Lau sudur, adar biribildu pare bat buruaren alde banatan eta narrasti batenaren antzerakoa zen bere gorputza estaltzen zuen ilaje sendo bat zituen. Tauntaunen harrapari naturalak wampak dira.
Han Solok hil berria zen tauntaun baten hesteak ireki zituen Luke Skywalkeren argi sablearekin bertan Jedi gaztea sartzeko. Honela, babesleku bat prestatzeko behar izan zuen denboran Han Solok Luke Skywalkerren bizitza salbatu zuen Hoth planetako lautadetako batean jasan behar izan zuten elur ekaitz baten erdian berotasuna emanez.
Kanpo estekak
List of Star Wars creatures
Budeč (Jindřichův Hradeceko barrutia)
Budeč Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 207 biztanle ditu eta 5,11 kilometro koadroko azalera. Jindřichův Hradeceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1349 urtean egin zen.
The Logical Song
The Logical Song (euskaraz Abesti Logikoa) Supertramp britainiar rock musika tadelaren abesti bat da. 1979ko Breakfast in America diskoaren barnean merkaturatu zuten.
Herrera mendatea
Herrera mendatea (1.104 m) Araba eta Errioxako Autonomia Erkidegoaren artean dagoen bortua da, Toloñoko mendilerroan kokatutako igarobidea eta Urizaharra iparraldean eta Leza, Samaniego eta Abalos hegoaldean lotzen dituena A-2124 errepidearen bidez.
"Errioxako balkoia" izena ere hartzen du.
Mendiak
Mendebaldean San Leon (1.221 m) mendia dauka, eta haratago Toloño (1.263 m), eta ekialdean Eskamelo (1.292 m).
2313 Aruna
2313 Aruna asteroide baten izena da. urriaren 15an aurkitu zuen H. L. Giclas-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1976 TA izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2313 Aruna asteroidearen orbitak batezbeste 2,457 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,989 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,924 distantziara. Eszentrikotasuna 0,19 da, eta makurdura orbitala 1,84ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.90 da.
Bruno Maurizio Zabala
Bruno Maurizio Zabala (Durango, 1682ko urriaren 6a - Paraná ibaia, 1736ko urtarrilaren 31) bizkaitar militarra eta konkistatzailea izan zen, Montevideo hiriburuaren sortzaileetako bat.
Bizitza
Filipe V.aren alde borrokatu zen Espainiako Ondorengotza Gerran, eta ordainetan Río de la Platako erregeordetzako kapitain nagusi izendatu zuen erregeak 1717an. Piratei eta Portugaldar Inperioari aurre egin zien, portugaldarrak Montevideo eta Maldonado eskualdeez jabetzeko prest baitzeuden. 1723. urtean portugaldarren esku erori zen Montevideo, baina handik urtebetera berreskuratu zuen Zabalak, eta gaztelu bat eraikiarazi zuen, hiriburua izango zenaren lehenengo eraikin-multzoa. Txileko kapitain nagusi izendatu zuten 1731. urtean. Paraguain ere borrokatu zen komunero matxinatuen aurka (1725 eta 1735).
Autobuses Pamplona
Autobuses Pamplona (normalean Villavesa, Billabesa edo Atarrabiarra izenez ezagutzen da) errepide bidezko bidaiarien garraioan aritzen zen Iruñerrian, La Villavesa SA enpresaren filiala.
Enpresa 1953an sortu berri den Iruñeko hiri-garraioa kudeatzeko. Urte batzuk geroago, 1969an, itxi egin zuten.
Zuzenean ustiatu ez arren, enpresa honetako autobusak villavesas, billabesak edo atarrabiarrak bezala aipatzen ziren.
Izena
La Villavesa SA -k filial espezifiko bat sortu zuen Iruñeko garraioa kudeatzeko, besteak beste, bere izenak adierazten zuelako ez zela hangoa, Atarrabiakoa baizik. Hala ere, filial honen izenak, Autobuses Pamplona (eta ez La Pamplonesa, enpresa hori jada existitzen baitzen), ez zuen garrantzirik izan herritarren artean, villavesa, billabesa eta atarrabiarra bereizgarririk gabe deitu zuena.
Sorrera
1953an, La Villavesak, Autobuses Pamplona filialaren bidez, Iruñan hiri-garraioko zerbitzua emateko emakida lortu zuen. Zituen zerbitzuen artean Etxabakoitz, Zizur Nagusia, Atarrabia edo Antsoainerako ibilbideak zeuden. Hiriko lehen semaforoa 1956an jarri zenez eta oinezkoen pasabiderik ez zegoenez, orduko ibilgailu-parke urriarekin batera, zerbitzuaren puntualtasuna oso ona izan zen eta trafikoa arina. Autobusak berdeak ziren, omnibus motakoak, eta han bi langile zeuden: gidaria eta txartel saltzailea. Gainera, hirugarren bat zegoen, ikuskatzailea. Derrigorrezkoa zen leihatilak jaitsita eramatea, bestela airea arnasgaiztu egingo baitzen. Erretzea baimenduta zegoen, eta, ibilgailua erauzita baina geldituta zegoenean, motorrak dardara handia egiten zuen, zarata gorgarria, nostalgikoenak gogoratzen dituena.
Amaiera
1969an, Autobuses Pamplona enpresaren eta, ondorioz, La Villavesa SA -ren finantza-krisiaren ondorioz, bi enpresak desagertu egin ziren, hiriarteko ibilbideak La Montañesari eta hirikoak sortu berria zen Iruñeko Hiri Garraioko Kooperatibari edo COTUP -i lagaz. Hasiera batean 97 langilek osatzen zuten kooperatiba hori, gehienak Autobuses Pamplona enpresakoak, eta "villavesa" izenekoen agintea hartzea erabaki zuten, funtzionatzen jarrai zezaten.
Garai hartan estreinatu zen COTUP konpainiaren hiri-lineak garai hartan Argentinako plazan zeuden, gaur egun Vínculo plazan, Iruñeko Lehen Zabalgunean, Pablo Sarasate pasealekutik etxadi batera.
Hiri garraioa
Enpresak, Autobuses Pamplona filialaren bidez, Iruñeko Udalak 12 lineako hiri-garraio publikoko sare bat ematea lortu zuen 1953an, eta horietako bat gauez zen. 1969an enpresa desagertu zenean, hainbat langilek bat egin zuten COTUP sortzeko eta, horrela, zerbitzuarekin jarraitzeko.
Faxismo
Masa-mugimendua eta mugimendu iraultzailea
Mugimendu faxistak 1920 ko hamarraldian agertu ziren eta ezaugarri nagusien artean hauek zituzten: gobernu-sistema diktatoriala izatea; substratu populista izatea (hau da, herriaren ordezkaria dela dio, eta herriaren maila apalenen aldeko politika populistez zilegitzen da); komunismoaren eta kapitalismoaren aurkakoa dela adierazi arren, sistema kapitalista finkatzen du; berehalako helburutzat du langileen iraultzari aurka egitea. Alabaina, ez da kontrairaultzako mugimendu huts bat, ez da langileen iraultzaren kontrako erantzun bat soilik eta herri xehearen behar batzuei behetik erantzuna ematen die.
Faxismoa masa-mugimendu bat da. Eskuindar tradizionalak, boterea eskuratzeko, estatu-kolpearen bidea aukeratzen du, eta masak desmobilizatuz mantentzen da bertan. Faxismoak, berriz, masa-mobilizazioa bera erabiltzen du boterea eskuratzeko, masak alderdi faxistan bilduz eta ondoren egitura politiko-militarretan integratuz.
Faxismoa itxura erradikal eta iraultzaileko mugimendua da, finkatutako botereari mehatxu-itxura egiten diona. Baina boterera heldu eta gero, zeharo iraultzaren kontrako ageri da, lehengo botereekiko loturak estuagotuz, eta inoiz ez dio ekingo sistema zalantzan jartzen zuten mehatxu haiek gauzatzeari; oso bestela, lehengo egoera finkatuko du, eta eraldatu nahi omen zuen sistema sozio-ekonomikoa sendotuko du.
Politika eta antolaketa
Faxismoak ez du eskuinaren ohiko bidetik jotzen. Are gehiago, hasieran, eskuin tradizionalak halako mesfidantza batez ikusten du. Masa-mugimenduaren indarrez heldu nahi du boterera, guztia biltzeko, integratzeko eginkizuna beteko duen alderdi batez betiere, ez baitago faxismorik alderdi faxistarik gabe.
Mugimendu elitista eta hierarkikoa da. Oinarrian, zelula paramilitarrak daude, eta ezinbesteko elementua da diziplina. Eginkizun nagusia buruzagiarena da; hark sortzen eta interpretatzen du nazioaren doktrina (parlamentua duten sistemetan, berriz, parlamentuak betetzen du eginkizun hori), eta haren erabakiak eztabaidaezinak dira. Hala, Italian Mussolini, Ducea, eta Alemanian Hitler, Führerra, figura gorenak dira, supergizakiak. Probidentziak jarri ditu herriaren aitzindaritzan, eta herriak obedientzia erabatekoa eskaini behar die.
Propaganda politikoaren erabilera masiboa egiten da faxismoan, horma-irudiak buruzagien aurpegiak erakutsiz nonnahi eta herri-bilkura jendetsuak antolatuz.
Faxismoak bere proiektuaren aurkako elementu oro suntsitzen ahaleginduko da, eta idealarekin bat ez datorrena edo arraza- eta nazio-definizio ofizialari egokitzen ez zaiona aienaraziko du.
Ideologia
Faxismoan ez da lan teoriko landurik aurkituko; are gehiago, faxismoaren argudioetan hutsunea da, argudiorik eza alegia, alderdirik deigarriena. Edonola ere, ideologiaren anbiguotasun horretxek emango dio, nonbait, arrakastarako aukera. Ideologiaren ezaugarri nagusia eduki positiborik eza da, zeren gauza guztien kontra azaltzen baita funtsean: antiliberala da, antikapitalista, antikomunista, antisozialista eta antiparlamentarista.
Lema nagusiak horiexek ditu, eta behin eta berriz adierazten ditu. Eta jarrera landuagorik ez izatean, mugimendu berean bil daitezke oso sektore desberdinak, lotura bakarra baitute, hain justu Bigarren Industria Iraultzak ekarritako bilakaera sozio-ekonomikoak gaizki tratatu dituela uste izatea. Mussolinik esan zuen bezala, “faxismoa estilo bat da”.
Ultranazionalismoa
Faxismoa, batez ere, nazionalismo erradikalaren, maila oroz gaindikoaren adierazpena da. Ukatu egiten du nazioa borondate indibidualen mendean egotea. Italiako kasuan, hain zuzen, Italia liberala gutxiengo burges baten obra dela dio faxismoak, “herriaren batasuna eratzeko ezgai” den talde baten egina inolaz ere.
Nazionalismo faxistan “Herria” da guztiaren giltza; eta lurra, odola, arraza (italiarrak arraza ariokoak dira faxisten ustez) dira herri horren osagarriak. Elementu irrazionalak baliatzen ditu faxismoak, ikuspegi erlijioso edo mistiko batez. Herria baita garrantzitsua, arraza eta komunitate nagusi bateko kide izatea alegia, eta horren guztiaren azpitik dago gizabanakoa.
Horren adierazgarri da 1921 ean alderdi nazional faxistak bere programan adierazia: “Nazioa ez da bizi diren gizabanakoen batura, ezta alderdiek bere helburuak lortzeko duten tresna ere; nazioa organismo bat da, belaunez belaun dirauena, eta gizabanakoak elementu iragankorrak dira, ez besterik. Nazioa da arrazaren balio material eta espiritual guztien sintesi gorena. Eta nazioaren gauzatze juridikoa estatua da”.
Bortxa, politika-jarduerarako baliabide nagusia
Bortxaren arrazoia argudio metafisikoetan aurkitzen du, berriro ere. Inongo planteamendu arrazionalik gabe, indarraren erabilera zilegitzen du, nazioa eta arraza babesteko eta garbitzeko. Hau da, ideologiaren elementu bat da bortxa. Hitlerrek bere Mein Kampf lanean azaldu zuenez, “mundua gizaki indartsuena da, irtenbide erabatekoak erabiltzen dituztenena, eta ez neurriaren mendean jokatzen duten ahulena”. Gizarte-darwinismo arriskutsua, inondik ere.
Oposizio oro etsaitzat hartzea
Esan den bezala, faxismoa ukazioz definitzen da. Parlamentarismoak, alderdi-sistemak eta prentsa-askatasunak nazioaren indarra ahultzen dute, eta beraz, kendu egin behar dira. Boltxebikeen kontra, sozialismoaren kontra, kapitalismoaren kontra agertzen da. Estatu korporatiboa proposatzen du, totalitarismoa alegia.
Komunisten aurka
Gizarte talde batzuk beldur dira gizarte-ordena desegingo ote den, eta talde sakabanatu horiek bildu behar ditu faxismoak. Horretarako, elementu berezi batzuk behar ditu, eta etsai komun bat bilatzen du, baita aurkitu ere, boltxebikeak hain zuzen. Hala, erdi-mailako klase faxistak, burges txikiak, burgesia handiarekin batera aritu ahal izango dira borrokan. Langileen iraultza sozialistaren aurkako borroka da horiek guztiak biltzen dituen elementua. Elementu hori beti-beti aurkitzen da mugimendu faxistan, eta talde paramilitar faxisten helburu behinena borroka horretan aritzea da.
Mugimendu antikapitalista
Ideologia-elementu honek ez du ia garapenik izan, ez teorian, are gutxiago praktikan. Nazien garaiko Alemanian garrantzitsuagoa zen, Mussoliniren Italia faxistan baino. Aldarrikapen antikapitalistak gizarte-kapitalistaren joera sozio-ekonomiko batzuen zuzenketa proposatzen du, ez besterik, eta burgesia txikiaren edo garapen kapitalistaren mehatxua jasaten duten nekazarien ikuspegitik betiere. Aniztasun politikoak eta klaseen arteko desberdintasunek ez dute zentzurik.
Hala ere, ez du gizarte-antolaketarako inolako proposamen zehatzik egiten. Estatu korporatiboak izan behar zuen ideia horien guztien adierazpen instituzionala, baina faxistak, boterera heldu zirenean, ez ziren inondik ere saiatu halako estaturik bideratzen.
Estatu korporatiboa ez zen gauza berria, zeren XIX. mendeko nazionalismo erromantikoan dagoeneko jasota baitzegoen (Hegel). Haren arabera, estatua herritarren batura hutsa baino gehiago da, eta bizitza organiko berezkoa du. Halaber, “demokrazia mekaniko” (pertsona bat boto bat) deitzen zutenari faxismoak egindako kritika bera ere tradizionalismoan dago.
Alabaina, faxismoak berrikuntza bat eragiten die ideia horiei, zeren eta erabilgarritasun berri bat ematen baitie, gizarte-kontrolerako tresnatzat hartuz. Estatu korporatiboak berekin dakar parlamenturik eza, eta haren ordez “demokrazia organikoa” izango da, sindikatu bertikal integratzaileetan oinarritua; sindikatu horiek, bere aldetik, totalitarismoaren zerbitzuan jarriko dira.
XIX. mendean, korporatibismoaren eginkizuna ordena tradizionalaren defentsa zen. Gizarte kapitalista berrian, aldiz, gizarte-elkartasunerako bidea da korporatibismoa. Hala eta guztiz ere, ez da ezinbesteko elementua faxismoaren ideologian, are gehiago, aitzakia bat da, parlamentarismoari alternatiba moduko bat aurkezteko. Azken batean, totalitarismoa finkatzeko tresna bat besterik ez zen izan.
Faxismoaren sorrera eta bilakaera
Faxismoaren sorrera eta arrakasta testuinguru historiko jakin batean gertatzen da. Lehenbizi, Italia eta Alemania faxismoaren gune nagusiak izanik, biak estatu berriak zirela aipatu behar da, Europan eratutako azkenetakoak hain zuzen, trinko egituratu gabeak, eta nazio-integrazio ahulekoak. Bigarren Industria Iraultzak ere eragin handia izan zuen mugimenduaren garapenean, burgesia txikia desagertzeko joera ekarri baitzuen. Alemanian eta Italian oso traumatikoa izan zela industrializazio-prozesua, berandu eta izugarri bizkor burutua. 1918ko eta 1929ko krisialdi ekonomikoek ere eragina izan zuten. Faktore guzti horiek antiliberalismoa indartu zuten gizartean, eta ultranazionalismoa eta irrazionalismoaren aldeko jarrerak bultzatu. Beste joera ideologiko batzuek, inhibizioz, laguntzaz edo ahuleziaz, faxismoari lekua utzi ziotela ere hartu behar da kontuan.
Alemanian kultura-planteamendu berriek ez zioten aurre egin behar ideologia nazionalista nagusiari, dagoeneko bazutelako ideologia-egitura bat, planteamendu horiek bere barnean hartzeko gai zena: nazionalismo erromantiko alemaniarra zen, gogo biziz arbuiatzen baitzuen liberalismo burges ortodoxoa. Eta alemaniar kulturaren gailentasunaren ideia ordurako sartuta zegoen nazionalismo germaniarrean; orain, ideia hori autonomo bihurtzea izan zen hurrengo pausoa. Horretarako, teoria arrazista bat landu zuen, gizarte darwinismo batean eta antisemitismoan oinarrituta. Haren funtsezko ideiak hauek ziren: arraza arioaren gailentasunarena eta indarraren eta bortxaren gorespena. Alemanian, antisemitismoak aukera eman zion faxismoari kapitalismoaren kontrakotzat agertzeko, industrializazioak ekarritako gaitz guztiak juduen kapitalismoaren ondorioa direla baieztatuz (edonola ere, XIX. mendeko nazionalismo askotan jasota dagoen ideia da). Faxismoa antisemitismoan oinarrituko da sozialismo iraultzaileari aurre egiteko, iraultza sozialista juduen iraultza dela adieraziz; beraz, langileen iraultzaren kontrako agertuko da faxismoa.
Italian, ordea, bestelakoak izan ziren kontuak. Faxismoa ekarri zuten aurreko ideien sorrera nazionalismo erradikalak eta sindikalismo iraultzaileak bat egitean gertatu zen; hala, elementu proletario batzuk eta industrializazioaren aurreko sektoreei lotuta zeuden burgesia txikiko beste batzuk elkartu ziren. Alemanian, faxismo aurreko ideia horiek klase zuzendariak landuko zituen, antisemitismoaz baliatuz. Eta propaganda eta fraseologia antikapitalista baliatu zuen, langile-sektoreak eta erdi-mailakoak proiektu berean biltzearren, aldi berean amets inperialista pangermaniko bat planteatuz, inondik ere, alemaniar nazioarentzako biziespazioaren aitzakian.
Faxismo italiarra
Lehen Mundu Gerran zehar sortu ziren Italina faxismoa sortu eta egituratzeko kondizioak. Gerran kontsentsurik gabe eta herritarren iritziaren kontra sartu ziren hartan, baina, edonola ere, faxismoaren arrakastaren gakoa gerrak berak eragindako tentsio ekonomikoak izan ziren, garaipenean parte hartuagatik inolako saririk ez izateagatik frustrazioarekin batera. Industrialari handiek estatu demokratiko liberala hartu zuten bere arazoen erruduntzat. Burges txikiek eta errentadunek bere aurrezki guztiak galdu zituzten (gogoan izan 1919ko urtarrilean % 471koa izan zela inflazioa), eta pobretzean proletario bihurtu ziren. Borrokan aritutakoen artean ere gauza bera gertatu zen, eta proletarizazio hori berdin-berdin heldu zitzaien armadako ofizialei; ekintza gogorren bat egiteko prest zirela, berehala sartu ziren alderdi faxistaren talde paramilitarretan. 1920rako klase ertain zati handi bat faxismoaren jarraitzailea zen.
Faxismo italiarra Benito Mussoliniri hertsiki loturik dago. Hau, Lehen Mundu Gerra amaitu aurretik, Italiako Alderdi Sozialistako kide zen. 1919an Alderdi Nazional Faxista sortu zuen, liberalismoaren zein alderdi komunistaren aurka eginez. 1921ean dagoeneko masa-alderdi bat zen, 700.000 militante ingururekin. Langileen ereba iraultzailea egiteko azken ahalegina 1922an izan zen, baina atarramentu txarrez amaitu zen, ez estatuaren ekintzengatik, baizik eta alderdi faxistaren eraso-eskoadren jardueragatik. Une horretatik aurrera, patronalak eta burgesiak bat egingo zuten alderdiarekin. 1922an faxistak indarturik zeuden, eta Italiako errege Victor Manuel III.a boterea Mussoliniren esku uztera behartu zuten (handik aurrera Duce -buruzagi- bihurtuz).
1922ko urriaren lehen egunetan, faxistek, alkandora beltz deitu haiek, milaka, Italiako hainbat eskualde hartu zituzten. Gobernuak setio egoera aldarrikatu nahi zuen, baina erregeak ez zuen sinatu nahi. Gobernuak dimisioa emanik, erregeak Mussoliniri eskatu zion gobernu berria eratzeko. 1924ko hauteskundeetan, faxistek bost milioi boto lortu zituzten, guztira ziren zazpietatik, baina faxismoaren aurkako erresistentziak gora egin zuen, hauteskunde-prozesuan izandako gorabeherengatik. Alderdi sozialistako idazkaria, Matteotti, hil egin zuten, eta oposizioak, protesta gisa, parlamentua utzi zuen. Erregeak ez zion Mussoliniri aurre egiten, eta italiar askok eta askok jo zuten erbestera (Parisen bakarrik, 300.000 baziren). Halatan, Mussolinik eskuratu zuen boterea, estatuaren eta alderdiaren aginte osoaz eskuratu ere. Erregimen totalitarioa jarri zuen, alderdi faxistaren eta Mussoliniren beraren kontrolpean.
Italiako faxismoak Erromatar Inperioaren aintza berreskuratu nahi izan zuen. Faxismo hitza italierazko "fascio" hitzetik dator: hots, aizkoraren inguruko makila sorta batez osaturiko ikurra da. Antzineko Erroman erabili zuten, eta autoritatearen ikurra zen. Erromatarren buruzagi militarren antzera, Mussolinik bere burua "Duce" izendatu zuen. Duce latinezko "dux" hitzetik dator eta gidaria esan nahi du. Agur egiteko modua ere, besoa altxatuta, latinezko antzinako Erromatik hartu zuten.
Faxismo italiarrak nazismoaren eraginez bereganatu zuen arrazismoa.
Faxismoa Alemanian
Lehen Mundu Gerra Alemania inbaditua izan gabe amaitu zen, frontea erortzean errendizioa heldu baitzen. Armadaren barneko sektore indartsu batzuk ez zetozen bat erabaki horrekin, artean irabazteko aukera bazutela uste baitzuten; traizio politiko baten biktima izan zirela uste izan zuten. Horrekin batera, hiri nagusietan hainbat ahalegin izan zen iraultza sozialista gauzatzeko, monarkia erbestean zen, eta Weimar Errepublika demokratikoa sortu zuten, oso ahula hasieratik. Erdi-mailako klaseak oso bizkor pobretu ziren 1921etik 1923rako epean, Italian baino pobretze latzagoa izan zen gainera, eta inflazio-puntuak milaka kontatu behar ziren, hilean. 1924tik aurrera, ekonomiak suspertu egin zen, Estatu Batuetatik heldutako maileguei esker batez ere, baina 1929ko krisialdiak izugarri laztu zituen Estatu Batuekiko mendekotasun horren ondorioak, eta langabetuak milioika ziren. Iraultza proletarioa gertatuko ote zen beldurra zabaldu zen.
Gauzak horrela, faxismoa, Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistan gorpuztuta eta Adolf Hitlerren lidergopean, sendotzen joan zen. Horren kide eta jarraitzaileei nazi zeritzen. Alderdi naziak Italiako faxismoaren ezaugarri nagusiak atxikitzen zituen, baina arrazismoa eta antisemitismoa ere bazituen lerro ideologiko nagusitzat. Ideologiaren horren funtsa Hitlerrek 1925 urtean plazaratu zuen Mein Kampf (Nire Borroka) liburuan azaltzen da. Alemaniako faxismoaren ezaugarri berezi horiek direla eta, nazismo izen berezia erabiltzen da hango faxismoa adierazteko. Alderdi naziak 1931n eskuratu zuen boto-kopururik handiena. Hortik aurrera ospatu ziren hauteskundeetan boto gutxiago eskuratu arren, Hitler agintera heldu zen 1933 urtean, eskuineko sektore batzuen laguntzarekin. Berehala diktadura ezarri eta demokrazia arrasto oro aienatu zuen. Berehala oposizioa zeharo desegin zuten naziek; horretarako, Gestapo izeneko polizia politikoa sortu zuten. 1934ko hauteskundeetan kandidatura bakarra izan zen, erresistentzia-mota guztiek errepresio latza pairatu zuten, eta estatua erabat zentralizatu zen. Hurrengo urtean, 1935ean, lege berriak iritsi ziren, “alemaniar odola eta ohorea babesteko”. Horixe izan zen juduak kontzentrazio-esparruetan jasandako errepresio eta sarraski edo erabateko suntsitze-politikaren abiapuntua. Nazismoaren ezaugarri berezietako bat pangermanismoa ere bazen. Horrela, 1939ko irailean, Polonia inbaditu zuen, eta Ingalaterra eta Frantzia haren kontrako gerran sartu ziren. Ekainean dagoeneko mendean zuen Frantzia. 1941eko otsailean, Errusiaren inbasioa abiatu zen. 1943an aldatu egin zen gerraren martxa. 1945eko maiatzean, estatubatuarrak, ingelesak eta errusiarrak Berlinen sartu ziren. Hitlerrek bere buruaz beste egin zuen maiatzaren 8an, eta Alemaniaren errendizioa heldu zen.
Hitlerren arrazialismoa darwinismoaren gizarte interpretazio batetik eratortzen da, gizarte-darwinismotik hain zuzen ere. Haren politikaren oinarri nagusiak borroka (Kampf-ek «borroka» baino askoz ere esanahi gogorragoa dauka), arraza eta desberdintasuna dira –bakezaletasunari, nazioartekotasunari eta demokraziari kontrajarririk–. Arrazialismoa ideia berria ez bazen ere, nazionalsozialismoan, Mein Kampf ageri den moduan, edo Alfred Rosenbergek ''XX. mendeko mitoa obran azaldu zuen moduan, berezia zen: «Beren arrazaren garbitasunari uko egiten dioten herriak beren arimaren batasunari ere uko egiten diote aldi berean… Odol-garbitasunaren galerak barne-zoriona deuseztatzen du, betiko gutxiesten du gizona, eta galera horrek betiko aztarnak uzten ditu gorputzean zein moralean»''. Ideologia horrek ario arraza garbikotzat hartzen ez zirenak sistematikoki jazarri eta erailtzea ekarri zuen 1945era arte, milioka hildako eraginez judu eta ijitoen artean.
Nazionalsozialismoaren beste ideia bat, pangermanismoaren oinarri bilakatu zena, «bizi-eremua» (Lebensraun) zen, zeinaren arabera, herriaren eta arrazaren ideiarekin loturik, alemaniar herriak, organismo bizia izaki, bizitzeko eremua behar du. Baina Hitlerren pangermanismoa ez dator 1914 aurreko urteetako pangermanismoarekin bat. Gilen II.a Alemaniakoaren garaiko Alemanian, pangermanismoaren helburua merkatu berriak eta salgaientzako irteerak bilatzea zen, ekonomia nazionalen arteko lehia bizia zela eta. Hitlerren pangermanismoa, aldiz, ez dago errealitate ekonomikoen azterketa sakonean oinarriturik; politikoa da ekonomikoa baino gehiago, autarkikoa da, eta ez du zabalkundea ekonomiaren bidez bilatzen. Hitlerrek 1932an adierazi zuenez, mundua ez da ekonomiaren bidez konkistatzen; estatuaren boterea da merkataritzarako baldintzak ezartzen dituena, eta ez merkataritza zabalkunde politikoa bideratzen duena. Bizi-eremuaren doktrina politiko, militar, mistiko eta antiekonomikoa da nazismoan: Hirugarren Reichean bildu nahi ditu haren parte izan behar duten kide guztiak, baita pobreak badira ere, nahiz eta norberaren bizi-mailak behera egin dezakeen horren eraginez; horretan kopurua garrantzizkoagoa da ongizatea baino, eta boterea aberastasuna baino. Ideia hori Hirugarren Reicharen estrategia militarrean gidalerroa izan zen, inguruko lurraldeak indarrez bereganatuz. Hura izan zen, finean, Bigarren Mundu Gerra piztuko zuena.
Dialommus macrocephalus
Dialommus macrocephalus Dialommus generoko animalia da. Arrainen barruko Labrisomidae familian sailkatzen da.
Amietophrynus rangeri
Amietophrynus rangeri Amietophrynus generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Verónica Echegui
Verónica Fernández Echegaray, Verónica Echegui izen artistikoz ezaguna, (Madril, ) zineman, telebistan eta antzerkian aritutako aktorea da.
Antzezle moduan lan egiteaz gain, 2021ean Totem Loba laburmetraiarekin aritu zen zuzendari moduan estreinekoz, Fikziozko laburmetrai onenaren Goya Saria irabazi zuelarik.
Yongtai konderria
Yongtai konderria (txinera sinplifikatuz: 永泰县; pinyineraz: Yǒngtài xiàn), Fuzhou osatzen duten konderrietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 360.000 biztanle bizi ziren 2.244,0 kilometro koadroko azaleran.
Irossona
Irossona gaur egun Arabako Donemiliaga udalaren barruan dagoen Zuhatzu Donemiliaga kontzejuko herri hustua da. Gaur egun hustuta dauden ere Zornoztegi eta Udala artean zegoen.
Historia
Ez dira datu asko ezagutzen. 1025ean Donemiliagako goldean agertu zen, Septem Alfoces barrutian. Ematen zuen tributua oso txikia zen, andosko bat, hau da, bi urteko abere txikia, eta horrek edo oso txikia edo oso pobrea zela adierazten du. 1257an zentsuetan ez zen agertzen, esaterako Calahorrako apezpikua izan zen Jerónimo Aznaren gutunean.
Fresagrandinaria
Fresagrandinaria Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Episyrta
Episyrta Tineidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Episyrta coniomicta da.
Fresagrandinaria
Mugakideak
Fresagrandinariak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mary Robinson
Mary Robinson, jaiotzaz eta izen osoz Mary Therese Winifred Bourke eta Máire Mhic Róibín irlanderaz (Béal an Átha-Ballina, Maigh Eo-Mayo, 1944ko maiatzaren 21 -) Irlandako Errepublikako zazpigarren presidentea (1990-1997) eta kargu honetara heldutako lehen andrazkoa izan zen; Fianna Fáil alderdiaren laguntza izan ez duen historiako lehena ere izan zen.
1997tik 2002ra NBEren Giza Eskubideen gaineko Goi-Ordezkaria izan zen. Eragin handiko nazioarteko erakunde eta elkarte askotako kidea, 2010eko martxoan Euskal Herriak bizi duen gatazkari irtenbidea errazteko publiko egin zen Bruselako Adierazpenaren sinatzaileetakoa da.
Biografia
Connachteko hiri txiki batean 1944an jaioa, guraso medikuen alaba da. Familian jatorri geografiko (Irlandako konderri batzuetatik etorritakoak), politiko (irlandar independentistak zein britainiar zaleak) eta erlijioso (katolikoak, anglikanoak) desberdinetakoak zeuden.
Bigarren Hezkuntza Dublinen egin zuen eta Goi Mailako ikasketak hiri bereko Trinity College eta Massachusettsko Harvard Unibertsitateko Zuzenbide Eskolan. Oraindik oso gazte zela aipatu unibertsitate dublindarrean garrantzi handiko irakasle postua erdietsi zuen.
1970ean Nicholas Robinson protestantearekin ezkondu zen. Familian erlijio jatorri desberdinetakoak izanik ere horrek desadostasuna sortu zuen bere gurasoengan, nahiz eta hilabete batzuetan egoera baretu egin zen. Hiru ume dituzte.
Ibilaldi politikoa
1979tik 1983ra Dublingo Udalean zinegotzi ibili bazen ere, bere ibilbide publikoa 1969an hasi zen. Dublingo Unibertsitateak Seanad Éireannera (Irlandako Senatua) bidaltzen dituen hiru kideetakoa bihurtu zenean. Instituzio honetan Robinsonen lana sexuen arteko berdintasunaren defentsan nabarmendu zen; antisorgailuen aldeko jarrerak sektore kontserbadoreak bere kontra bultzatu zuen kanpaina ekarri zion baina horri gehitu behar zaio proposamenak beste senadore bakar baten botoa ere ez zuela lortu. Sexu aukera guztien errespetuaren alde ere lan egin zuen "Homosexualen legearen errreformaren aldeko kanpaina" izenekoa bultzatuz.
Hastapenean independente, 1970eko hamarkadaren erdialdean Alderdi Laboristan sartu zen. Dáil Éireannen (Irlandako legebiltzarreko behe ganbera) eta Dublingo udaletxean sartzen saiatu zen baina ez zuen arrakastarik izan. Hiriko Etxeak Wood Quayn (vikingoen aztarnategi oso inportantea) eraikin administratibo berriak egiteko zuen (eta azkenean burutu zuen) planaren aurka aritu zen.
Apogon limenus
Apogon limenus Apogon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Mary Robinson
Ibilaldi politikoa
1982an Alderdi Laboristak koalizio gobernua osatu zuen Fine Gaelekin. Errepublikako prokuradore orokorra izateko askoren ustez egokiena izanik ere ez zen izendapen hori egin; apur bat geroago Robinsonek alderdia utzi zuen Garret FitzGerald Taoiseachak Margaret Thatcherren gobernu britainiarrarekin sinatu zuen Itun Anglo-Irlandarrarekin ados ez egiteagatik.
Seanaden beste lau urtez egon zen; 1989an berriro ez aurkeztea erabaki zuen. Urtebete geroago Alderdi Laboristak presidente izateko hautagaia izateko eskatu zion; hala ere, lehenago alderdiaren barruan zegoen desadostasuna gainditu behar izan zuen. 1990ko hauteskundeetan Robinsonek "lehen preferentziazko botoen" %39 lortu zituen; Fianna Fáileko Brian Lenihanek lehen preferentziazkoetan %44 erdietsi zituen baina hirugarren geratu zen Fine Gaeleko Austin Currieren "transferentzia botoengatik" Robinson presidente atera zen.
Presidente
Kargu honetan oso popularra bilakatu zen; aurretik ia politikari zaharrentzako kargu figuratiboa zena indarberritu zuen eta bere zuzenbide ezaguerak eta esperientzioa politikoa eraman zituen. Lan handia egin zuen (batzuetan kritikak ekarri bazizkion ere) Irlandako Errepublikako harreman sareak eta eragina zabaltzen, bere iritzi pertsonala zenbaitetan alde batera utzita: gobernu eta monarkia britainiarrarekin, Ipar Irlandako kolore guztietako politikariekin, Vatikanoarekin, gay eta lesbianen eskubideen aldeko taldeekin, 14. Dalai Lamarekin...elkarrizketak egin zituen. Gerra pairatzen ari zen Ruandara bisitaldia egin zuen eta bere sukaldeko leihoan argi sinboliko bat zeukan piztuta, irlandar jatorriko etorkinen oroimenez. Horren guztiaren ondorioz agintaldiaren erdialdean bere onarpenaren batez bestekoa %93koa zen inkestetan.
Presidentea zela sinatu zituen bi legeetakoak bere gai kutunen ingurukoak izan ziren: antisorgailuak lortzea errazten zuena eta homosexualitatearen kontrako diskriminazioak ezabatzen zituena. NBEn beste kargu bat betetzeko presidentea izateari utzi zion 1997an; beste andrazko batek, Mary McAleesek, ordezkatu zuen.
Azken urteak
2006ko azaroaren 9an LGTBen eskubideak babestearen aldeko "Yogyakartako Printzipioak" sinatu zituen 29 lagunetako bat izan zen. 2007ko uztailaren 18an Johannesburgon (Hegoafrika) Nelson Mandela, Graça Machel eta Desmond Tutuk Global Elders edo The Elders ("Zahar globalak") izena hartu zuen taldearen sorrera aurkeztu zuten, munduan dauden arazorik latzenei aurre egin nahian. Robinson kidea da eta taldean Kofi Annan, Ela Bhatt, Gro Harlem Brundtland, Jimmy Carter, Li Zhaoxing eta Muhammad Yunus daude.
Euskal Herrian bizi den gatazka politikoari irtenbide baketsua lortu nahian 2010eko martxoan argitaratu zen Bruselako Adierazpenaren sinatzaileen artean dago.
Kide edo kolaboratzailea den beste erakunde eta taldeen artean hauexek daude:
Eriotortrix
Eriotortrix Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Eriotortrix iresinephora da.