cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Energia elektrikoaren sorkuntza
Pila elektrikoa
Lehen pila elektrikoa Voltak eman zuen ezagutzera 1800ean, Londresko Royal Societyko presidenteari bidalitako gutun baten bidez; beraz, elektrizitatearen lehen garaietatik datozen elementuak dira. Pila baten itxura sinplea den arren, haren funtzionamenduaren azalpena ez da berez, eta XIX. eta XX. mendeetan jarduera zientifiko handia eragin zuen, baita zenbait teoria ere, eta produktu horrek merkatuan duen eskaera gero eta handiagoa dela eta, oraindik ere ikertzen ari da.
Pilen kalitatean aurrerapauso garrantzitsu bat pila lehorra izan da, gaur egun erabiltzen diren ia pila guztiena. Pila elektrikoak, bateriak eta metagailuak formaren, tentsioaren eta edukieraren arabera normalizatutako forma batzuetan aurkezten dira.
Pilak osatzen dituzten metalak eta produktu kimikoak kaltegarriak izan daitezke ingurumenerako eta kutsadura kimikoa eragin dezakete. Oso garrantzitsua da zaborretara ez botatzea (herrialde batzuetan ez dago baimenduta), birziklatze-zentroetara eramatea baizik. Herrialde batzuetan, hornitzaile eta denda espezializatu gehienek ere erabiltzen dituzte pila gastatuak. Pilak estaltzen dituen bilgarri metalikoa hondatu ondoren, pilatutako substantzia kimikoak ingurumenera askatzen dira eta kutsadura sortzen dute. Neurri handiagoan edo txikiagoan, lurrak xurgatzen ditu substantziak, eta ur-mantuetara iragaz daitezke. Horietatik zuzenean igaro daitezke izaki bizidunak, eta, hala, elikadura-katean sar daitezke. Pilak hondakin arriskutsuak dira eta, beraz, biltzen hasten diren unetik bertatik, behar diren neurriak hartzen dituzten langile gaituek erabili behar dituzte, hondakin horiek erabiltzeko prozedura tekniko eta legal guztiak erabiliz.
Pila horiek aparatu elektriko eramangarrietan erabiltzen dira. Gailu asko asmatu dira eta pila elektriko batek edo gehiagok edo bateria kargagarriek emandako energiaz elikatzen dira funtzionatzeko. Erabilera masiboko gailuen artean, nabarmentzekoak dira jostailuak, linternak, erlojuak, telefono mugikorrak, taupada-markagailuak, audifonoak, kalkulagailuak, ordenagailu pertsonal eramangarriak, musika-erreproduzitzaileak, irrati transistoreak, urrutiko agintea, etab.
Erregai-pilak
Gelaxka, zelula edo erregai-pila elektrizitatea sortzeko gailu elektrokimiko bat da, bateriaren antzekoa. Bateriaren aldean, berriz, kontsumitutako erreaktiboak etengabe berrhornitzeko diseinatuta dago. Horri esker, elektrizitatea sor daiteke erregai- eta oxigeno-iturri batetik, bateria batek energia biltegiratzeko duen ahalmen mugatuaren kontra. Gainera, bateria baten elektrodoen konposizio kimikoa aldatu egiten da karga-egoeraren arabera; erregai-gelaxka batean, berriz, elektrodoek katalizatzaileen eraginez funtzionatzen dute, eta, beraz, askoz egonkorragoak dira.
Hidrogeno-gelaxketan erabilitako erreaktiboak hidrogenoa dira anodoan eta oxigenoa katodoan. Uraren elektrolisiaren bidez hidrogeno-hornidura jarraitua lor daiteke, eta, horretarako, elektrizitatea sortzeko oinarrizko iturri bat behar da, edo hidrokarburoetatik hidrogenoa askatzen duten erreakzio katalitikoen bidez. Hidrogenoa metatu egin daiteke, eta, horri esker, energia-iturri etenak erabil daitezke, hala nola eguzki-energia eta haize-energia. Hidrogeno gaseosoa (H2) oso sukoia eta leherkorra da; horregatik, hainbat material matrize porotsuetan biltegiratzeko metodoak garatzen ari dira.
Erradioisotopoen sorgailu termoelektrikoa
Erradioisotopoen sorgailu termoelektriko bat sorgailu elektriko sinple bat da, eta zenbait elementuren desintegrazio erradiaktiboak askatutako energia lortzen du. Gailu horretan, material erradioaktibo baten desintegrazioak askatutako beroa elektrizitate bihurtzen da zuzenean, termopare batzuk erabiliz. Termopare horiek beroa elektrizitate bihurtzen dute Seebeck efektuari esker, Erradioisotopoen Bero Unitate deritzonean (edo RHU ingelesez).
RTGak bateria-motatzat har daitezke, eta sateliteetan, tripulaziorik gabeko espazio-zundetan eta bestelako elektrizitate- edo bero-iturririk ez duten urruneko instalazioetan erabili dira.
Cocotropus keramaensis
Cocotropus keramaensis Cocotropus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aploactinidae familian.
Przytyk udalerria
Przytyk Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, Radom barrutian kokatuta. 134,37 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 7307 biztanle zituen.
Albany (Oregon)
Albany Oregongo hiri bat da. Benton konderrian kokatua dago. 2010ean 50,158 biztanle zituen, 45.42 kilometro koadrotan banatuta.
Pachyptila
Pachyptila familiaren Procellariidae eta ordena Procellariiformes ere itsas hegaztiak generoa da. Genero horren eta ekaitz-txori urdinaren kideak prioi izeneko azpi-talde bat osatzeko. Bitartekoa hego hemisferioan zehar dute, sarri, latitude askoz freskoago handiagorik ere.
Orinympha
Orinympha Yponomeutidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Orinympha aetherias da.
Frontis
Frontisa pilotalekuaren aurrealdeko pareta da. Pilotako espezialitate ez zuzenetan, pilotak jo behar duen tokia da.
Frontisa harrizkoa izan ohi da. Neurria jokatzen den espezialitatearen araberakoa da, baina, ia beti, garaiera ez da 9,50 metro baino gutxiagokoa. Zesta Puntaren kasuan 10,50 edo 11 metro garai izatera hel daiteke. Zabalera 9,50 eta 10 metro artean dago. Lurretik metro betera metalezko xafla bat du. Baita beste bat ere, gorago, paretaren goialdeko muturrean. Eta eskuinaldean ere bai. Hiru xafla horien artean jo behar da pilotakada baliozkoa izan dadin.
Lehen, pilotaleku motzetako frontisak, gainerako paretak bezala, zuriak izaten ziren. 1990eko hamarkadan, ordea, berdez margotzen hasi ziren, telebistaz pilota hobekiago ikusten zelako. Gaur egun, pilotaleku gehienetan, paretak berdeak edo urdinak izaten dira.
Afrixalus osorioi
Afrixalus osorioi Afrixalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Bílovice nad Svitavou
Bílovice nad Svitavou Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 3.697 biztanle ditu eta 14,7 kilometro koadroko azalera. Brno-Landako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1542 urtean egin zen.
Muñosancho
Muñosancho Ávilako udalerria da, La Moraña eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 114 biztanle zituen.
Narkolepsia
Narkolepsia, baita ere Gelineau sindromea edo loguraren epilepsia deiturikoa, loguraren nahaste bat da, gure gizartean jende gutxik jasaten dutena.
Gaixotasun honen ezaugarriak egunean zehar nahitaez lo egitea da. Kataplexiarekin batzean, eldarnioak sor ditzake eta hauek bi eratakoak izan daitezke: eldarnio hipnagokikoak edo hipnoponpikoak.
Bestalde, sindrome honek, eldarnioak ez ezik loguraren paralisia edo etendura ere sor dezake. Ikerketa epidemiologikoen arabera, alditxar honen nagusitasuna biztanleria helduetan, %0,02 eta 0,16 artean dago, gizon eta emakume sexuen artean desberdintasunik ez egonik.
Irizpide diagnostikoa
Narkolepsiaren diagnostikoa hauen agerrera edo presentzia eragiten zuen
Aurrekoan idatzitako zerrendatik narkolepsia jasaten duten pertsonak, gaueko logura modu objektibo batean pairatzen dute, eta beste hirurak, modu aldakorrean gertatzen dira. Bakarrik gaixoen %10 sintoma hauek guztiak jasaten dute. Bestetik, gaixoen %80 kataplexia gradu batean pairatzen dute eta gaixoen ehuneko txikiago batek eldarnio hipnagokikoak, loguraren paralisia edo biak azaltzen dute.
Familiartekoen aurrekariak oso garrantzitsuak dira gaixo baten gaueko gehiegizko logura baloratzerakoan. Narkolepsia duten gaixoen anai-arrebak edota seme-alaben azterketa egiteak, adin espezifikoa dutenen artean hain zuzen ere, diagnostiko azkarra egitea baimentzen du.
Imnunogenetika: MHC elkartea-narkolepsia
Narkolepsia karaktere genetikoarekin loturik zegoenaren bihozkada zuten, Westphalen lehen ikerketatik, 1877. urtean, izan ere, bere gaixoaren amak arazo berdinak aurkezten zituen.
Gaixotasun honen kausa ezezaguna da, ikertutako gaixo guztiek HLA haplotipoak azaltzen duten arren. Beraz jatorri genetikoagatik dela iradokitzen da. Ikerketa batzuk esaten duten moduan, DR2-a azaltzen duten pertsonak DR2-a ez dutenen pertsonak baino gaixotasun hau izateko probabilitate handiagoak dutela adierazten dute. Bestalde, HLA-aren garrantzia sindrome hau garatzerakoan, ikertzen ari da.
Ida Henrietta Hyde
Ida Henrietta Hyde (Davenport, AEB, 1857ko irailaren 8a - Berkeley, AEB,1945eko abuztuaren 22a) fisiologo estatubatuarra izan zen, eta ezaguna izan zen kimikoki edo elektronikoki ehuna estimulatzeko adinako potentzia duen mikroelektrodoa garatu zuelako, baina zelula batetik ehuna injektatu edo kentzeko bezain txikia.
Narkolepsia
Imnunogenetika: MHC elkartea-narkolepsia
Hiru loci nabarmendu dira, narkolepsiarekin lotuta daudenak:
Ida Henrietta Hyde
Haurtzaroa
Davenport, Iowan jaio zen. Meyer eta Babette-ren (Lowenthal) Heidenheimer etorkin alemaniarren (Württemberg) lau seme-alabetako bat izan zen. Hyde abizena Estatu Batuetara iritsi ondoren hartu zuten. Meyer Hyde etxetik kanpo lan egiten zuen merkataria zen, eta familia utzi egin zuen bidaia batean, Babette haurren esku utzita. Familia bizirik mantentzeko, Chicagora joan ziren bizitzera. Babettek garbiketa- eta konponketa-lanak egin zituen, negozio oparo bati ekin zion arte. Seme-alaba guztiak bidali ahal izan zituen eta bidali zituen eskola publikora, eta klase ertain heziko gizabanako bihurtu ziren, Joanaren neba bakarrak, Benek, unibertsitatera joateko asmoarekin.
Narkolepsia
Imnunogenetika: MHC elkartea-narkolepsia
Laburtuz, gaixotasunaren kausa ezagutu gabe jarraitzen du eta beste hainbat faktore kontuan hartu behar direla pentsatzen da. Ezin izan da baieztatu sindrome honen jarrera fisiopatologikoak (gaixotasun aske klasikoekin lotuta daudenak), hauek HLA-rekin inolako loturarik azaltzen ez duten arren.
Zer gertatzen da narkolepsian?
Normalki, pertsona batek esnaturik dagoenean, bere burmuinak uhin erregular batzuk azaltzen ditu. Baina pertsona batek lo egiten badago, hauek geldoagoak bihurtzen dira eta ez dira hain erregularrak izaten. Ordu bat, gutxi gorabehera, lo egiten egon eta gero NREM, burmuineko uhinak patroi aktiboagoa azaltzen dute, amets sakon batean aurkitu arren.
Ida Henrietta Hyde
Haurtzaroa
1871n, familiaren etxea suntsitu zen Chicagoko Sute Handian, familiaren negozioa ere suntsitu baitzen. Inolako diru-sarrerarik gabe, Ida Hyde, alaba zaharrena zenez, 14 urterekin sartu zen txapel ikastun. Neba-arrebak baino zaharragoa zenez, familiaren mantenu-kargaren zati handi bat bere ardurapean egon zen. Familiaren diru-sarreren zati handi bat ematen zuen eta Illinoiseko Unibertsitatean bere neba bakarraren hezkuntza ere ordaindu zuen. Denborarekin, saltzaile-lanpostura igo zen. Arropa-dendan izan zuen esperientzia baliagarria izan zen aurrerago, bere arropa oso hornigai gutxirekin egiteko gai zelako.
Hezkuntza
Lan egiten zuen dendan, Hydek kasualitatez aurkitu zuen Alexander von Humboldten Ansichten der Natur (Naturaren ikuspegia) filmaren ingelesezko bertsio bat. Lan horretatik sortu zen biologiarekiko maitasuna. Gainera, hezkuntzarekin jarraitzera bultzatu zuen, eta horrek Chicago Athenaeumeko gaueko eskoletara joan zen 1875ean eta 1876an, gurasoen eragozpenak gorabehera. Haren ondorengo ikasketak neba unibertsitatean bisitatzen ari zela iritsi zitzaizkion, eta, kasualitatez, mundu akademikoan lan egiten zuten hainbat emakume ezagutu zituen. Unibertsitateko Prestakuntza Eskolan sartzeko azterketak gainditu ahal izan zituen eta ondoren bere nebaren unibertsitate berean sartu zen.
Narkolepsia
Zer gertatzen da narkolepsian?
Narkolepsian NREM eta REM uhinen ordena aldatzen da, REM ametsa NREM-a baino lehenago gertatuz, aldrebes izan behar bazen ere. REM ametsa, gauean zehar bakarrik gertatu beharko zen baina narkoleptikoek, egunean zehar jasaten dute. Egoera honek hainbat ondorio ekar ditzake:
Ida Henrietta Hyde
Hezkuntza
Illinoiseko Unibertsitatean hasi zen ikasten 24 urte zituela, baina ikasketak eten egin ziren 1882an, neba gaixotu eta berak artatu behar izan zuenean. Gainera, urte bakar bateko ikasketak egiteko erabili zituen aurrezki guztiak. Hala ere, konderriko maistra-azterketa gainditu zuen, eta hiru urte geroago, Chicagoko maistra-azterketa. Hurrengo zazpi urteetan, bigarren eta hirugarren mailako maistra-lana egin zuen Chicagoko eskola publikoen sistemaren barruan. Bere kezka biologikoak naturaren ikasketak eskola-sistema publikoan txertatzeko saiakeretan adierazten ziren. Dirua aurreztu zuen matrikula ordaintzeko, eta unibertsitate-titulua lortzeko helburuari eutsi zion.
1888an, azkenik, 31 urte zituela itzuli zen unibertsitatera. Cornelleko Unibertsitatean matrikulatu zen, eta hiru urtean lortu zuen arteetako lizentziatura. Gero biologiako beka bat eskaini zioten Bryn Mawr Collegen. Jacques Loeb eta Thomas Hunt Morganen babespean onartu eta lanean hasi zen. Woods Hole Laborategi Biologikoan laguntzaile gisa, marmoken nerbio-sistemari buruzko ikerketak egin zituen. Nerbio-zelulen marrazki xehatu eta deskribapen asko egin zituen. 1893an, Hydek Association of Collegiate Alumnae-ren beka europarra jaso zuen, geroago Emakume Unibertsitarioen Elkarte Amerikarra izan zena.
Narkolepsia
Terapeutika
Narkolepsiaren tratamendua sintomatikoa da. Logura estimulatzaileekin tratatzen da. Medikuek gehien errezetatzen duten medikamentua metilfenidato da. Bestalde, dextroanfetamina eta metanfetamina, aurreko medikamentua huts egiten duenean errezetatzen dute. Badago beste sendagai bat, pemolina hain zuzen ere, gutxiago errezetatzen dena, ez duelako beste medikamentuak duten eraginkortasuna, baina efektu sekundario gutxiagoak sortzen ditu. Kataplexiaren tratamendua, beheraldien kontrako medikamentuak edo antidepresiboak hartzea, oso eraginkorra izan daiteke, REM kontrako ametsen efektua duelako. Estatu Batuetan erabiltzen dena protiptilina da. Oxibato sodikoa(Xyrem) medikamentu bat da, Europa eta Kanadan erabiltzen dena. Estatu Batuetan medikamentu hau aztertu egin dute eta bertan ere honen erabilera baimendu dute. Trastorno honetarako oso baliagarria dela eta gaueko loguraren etenduraren kontra eragin handia duela ikusi dute.
Ida Henrietta Hyde
Hezkuntza
Diotenez, Hyderen ikerketen emaitzek (Woods Hole) Goette doktorea motibatzen lagundu zuten, 1893an Estrasburgoko Unibertsitatera gonbida zezan, harekin lan egiteko, ordura arte emakume batek egin ezin izan ez zuen bezala. Estrasburgon egon zen bitartean, lehen emakumea izan zen Alemanian natur zientzietako edo matematikako titulu aurreratua lortzeko matrikula egitea eskatzen. Une hartan beharrezkoa zen gobernuari eskaera bat aurkeztea eta fakultatearen baimena lortzea. Prozesu hori erabat abiarazi aurretik, Hydek kendu egin zuen bere saiakera. Esaten denez, Idaren aurka eskaera egin zuten pertsona kopuru handia izan zen erabaki horren arrazoia, eta Heidelbergeko Unibertsitatea leku hobea izango zelakoan bere titulua lortzeko.
Eskaldo
Eskaldo ospetsuak
800 urtetik 1200 urtera 300 baino eskaldo gehiago ezagutzen dira, gehienak Skáldataln jasota.
Ida Henrietta Hyde
Hezkuntza
Alemaniako Heidelbergeko Unibertsitatean doktoratu zen 39 urterekin, bere sexuagatik aurkeztu zitzaizkion oztopo zapuztu askoren ondoren. Ez zioten eskola batzuetara joaten utzi eta gizonen apunteak irakurri behar izan zituen. Batez besteko ikasle baten lanetik harantzago joateko eskatu zioten, eta han doktoretza eginda graduatu zen hirugarren emakumea bihurtu zen. Titulua lortzeko arazo nagusia izan zen Wilhelm Kühne irakasleari ez zitzaiola gustatzen emakume batek bere agindupean lan egitea. Hala ere, haren lorpenek gainditu egin zuten oposizioa, eta ohorez onartu zituen doktoretza-azterketak 1896ko otsailean, eta erakunde horretan medikuntzako doktoretza bat jaso zuen lehen emakumea izan zen. Bere tesi proiektuak marmoken (Hydromedusa) garapen fisiologikoa aztertu zuen.
Taphozous kapalgensis
Taphozous kapalgensis Taphozous generoko animalia da. Chiropteraren barruko Taphozoinae azpifamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago
Ida Henrietta Hyde
Hezkuntza
Hydek beste erakunde batzuetan ikertu zuen Kansasko Unibertsitatera joan aurretik, Berna 1896 Unibertsitatea eta Radcliffe College 1897 barne. Kansasen lanean hasi ondoren, Rush Medical Collegen ere ikasi zuen hainbat udatan, 1911n medikuntzako doktoretza jasotzeko.
Urriaren 30
Urriaren 30a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta hirugarren eguna da, 304.a bisurteetan. 62 egun falta dira urtea amaitzeko.
Ida Henrietta Hyde
Karrera profesionala
Zazpi urteko irakaskuntzan, “Zientzia eskoletan” programa ezartzen parte hartu zuen Chicagoko eskola publikoen sisteman. Programa horrek natur ikasketak eskola horietan sartzen lagundu zuen, non Hyde ezaguna izan baitzen bere irakaskuntza-metodoak beste hezitzaileekin partekatzeagatik.
Doktoretza egin ondoren, Napolira (Italia) gonbidatu zuten, Napoliko Estazio Zoologikoan ikertzaile egoiliar gisa. Itsas ornogabeen fisiologian lanean jarraitu zuen, Bernako Unibertsitatera (Suitza) aldatu zen arte, Hugo Kroneckerrekin muskulu-fisiologian lan egiteko. W. T. Porter-ekin Harvardeko Medikuntza Fakultatean ikertzeko onartutako lehen emakumea izan zen. Ikertzearekin batera, Harvardeko heziketa eta prestakuntza medikoa ere handitu zituen. Hydek ere hezitzaile izaten jarraitu zuen, prestakuntza-eskoletan eta udan Woods Holen eskolak emanez.
Urriaren 30
Kanpo estekak
Urriaren 29 | Urteko egutegi | Urriaren 31
Ida Henrietta Hyde
Karrera profesionala
Bere ibilbidean zehar, Hyderen ikerketak ornodunen eta ornogabeen nerbio-, zirkulazio- eta arnas sistemak hartu zituen, eta narkotikoen, kafeinaren eta alkoholaren efektuak aztertu zituen organismoan. Gainera, bere lanean ikusi zuen musikak sistema kardiobaskularrean atleta, musikari eta nekazarien artean dituen eraginak desberdinak zirela, eta kafeina zela lan fisikoaren eraginkortasuna gutxitzearen arrazoia. Ameriketako Estatu Batuetako Fisiologoen Elkartean 1902an hautatutako lehen emakumea izan zen, eta 1913 arte emakumezko kide bakarra izan zen.
Mikroelektrodoa
Hyde ikertzailea eta irakaslea izan zen, baina baita asmatzailea eta berritzailea ere. Itsas uretan erabil zitezkeen itsas animalien parametro fisiologikoak monitorizatzeko tresnak garatu zituen. Haren asmakizunik ezagunena zelula barneko mikropipetako elektrodo bat izan zen. Hydek ikusi zuen kontzentrazio handiko elektrolitoek zelulen zatiketa-prozesuei eragiten dietela, eta, horren ondorioz, zelulen barruko potentzial elektrikoan alde txikiak hauteman zituen. Nerbio- eta muskulu-zelula horien funtzionamendua ulertzeko, beharrezkoa zen zelulak behar bezala estimulatzea eta gertatzen ziren banakako zelulen korronteen aldaketaren emaitzak erregistratu ahal izatea. Hyderen mikroelektrodoa zelulak mikromailan estimulatzeko erabil daiteke zelularen barruan jarduera elektrikoa erregistratzen den bitartean, zelula-pareta aldatu gabe. Gailu hori asmakizun iraultzailea izan zen neurofisiologian eta nerbio-ehun uzkurkorraren azterketan; hala ere, mikroelektrodoa ez zitzaion ofizialki esleitu Ida Hyderi bere lehen asmatzaile gisa.
Nahiz eta Hyderen mikroelektrodoaren balizko asmakuntza 1921ean ezagutarazi zen, beste batzuek ere antzeko elektrodoak sortu zituzten; historialari zientifikoek, G. Kass-Simon-ek esaterako, Hyderen asmakuntza egiaztatu dute, jatorrizkoa eta iraultzailea den aldetik. Beste mikroelektrodo bat beste behin asmatu omen zuten, Chicagoko Unibertsitateko Judith Graham eta Ralph W. Gerard-ek asmakizun horren bertsioa egin zutela esan eta hogei bat urtera. 1950eko hamarkadan, Gerard Nobel sarirako izendatu zuten, mikroelektrodoaren eredu garatuagatik.
Giza osasunari egindako ekarpenak
Ida Hydek hainbat aldiz eman zituen hitzaldiak Kansasko Unibertsitatean eta handik kanpo. Inguruko medikuen laguntzarekin, eskola-umeei osasun-azterketa publikoak egiteko programa bat ezarri zuen, gaixotasun kutsakorrak (tuberkulosia eta bizkarrezurreko meningitisa) detektatzeko. Benetako mediku profesionala ez bazen ere, Kansasko Medikuntza Elkarteko kide hautatu zuten, gaixotasun infekziosoak ezagutzen eta kontrolatzen izandako esperientziagatik. Eta 1918an Osasun eta Defentsa Nazionalari buruzko Kansasko Emakumeen Batzordeko estatu-presidente izendatu zuten. Bere karreran eman zituen hitzaldietatik asko higieneari eta gaixotasun kutsakorrei buruzkoak izan ziren. Argi eta garbi hitz egin zuen giza sexualitateaz eta gaixotasunak zabaltzeko inplikazioaz, eta, gainera, osasun-hezkuntza publikoaren sustatzaile irekia izan zen.
Bereizkeriaren aurkako ahaleginak
Ida Henriettaren aipamena:"Egun asko eman nituen nire erabilera pribatuari esleitutako laborategi bikainean, eta konturatu nintzen posizio paregabea nuela...' Unibertsitateko zirkuluan berehala zabaldu zen 'emakumearen eskubideen' zale estatubatuar batek unibertsitateko korridoreetan indarrez sartzeko ausardia izan zuela. - Ida H. Hyde, '  Emakumeak gizakiak izan aurretik'."Hydek behin baino gehiagotan aurkitu zituen oztopoak hezkuntzan eta karreran, bere generoa zela eta, eta presio egin zuen emakumeek mundu akademikoan berdintasunezko sarbidea eta tratua izan zezaten bizitza osoan. Bere generoagatik Estrasburgoko Unibertsitatean matrikulatzeko eskubidea ukatu zitzaionean, Heidelbergeko Unibertsitatera joan zen. Matrikulatzeko baimena eman zitzaion arren, unibertsitateko medikuntza fakultateak ez zuen emakumerik onartzen eta fakultateak ukatu egin zion fisiologia klaseetara edo laborategietara sartzea. Zorionez, bere lankide maskulinoek hitzaldietako apunteak partekatu zituzten, eta, azterketa sakon baten ondoren, ohorez onartu zituen bere doktorego-azterketak. Bere zailtasunei buruz idatzi zuen American Association of University Women Journalen, "Emakumeak gizakiak izan aurretik".
Estatu Batuetara itzuli zenean, Hydek lankide akademiko eta ongile dirudunen laguntza lortu zuen emakumeak zientzian laguntzeko funts bat sortzeko. Napoliko Mahaiaren Elkartea ikerketa zientifikoan laguntza finantzarioaren eta profesionalen iturri bihurtu zen, eta 36 emakumek jaso zuten programa. 1927an, beka bat ezarri zuen Kansasko Unibertsitatean (KU) zientzietako ikasketetan aritzen ziren emakumeentzat, eta Ida H. Hyde Nazioarteko Beka eman zuen Estatu Batuetako Emakume Unibertsitarioen Elkartearekin (AAUW). Kansasko Unibertsitateko campusean, zientzia-eraikinetako osasun-instalazioak izateko presioa egin zuen; eraikin horiek gizonezkoentzako bainuekin baino ez ziren eraiki, eta emakumeentzako instalaziorik behar ez zela pentsatuta. Behin eta berriz presioa egin zuen unibertsitatean ordainketa-berdintasuna lortzeko, eta komunitatean lan egin zuen hainbat lanbidetan emakumeentzako aukerak handitzeko.
1920an erretiratu zen 63 urterekin. Erretiroa hartu ondoren, hainbat tokitara joan zen, Suitza, Austria, Egipto, India eta Alemaniako hainbat tokitara barne. 1945eko abuztuaren 22an, Ida Hyde garuneko hemorragia batetik hil zen.
Sing for Absolution
Sing for Absolution (euskaraz Absoluzioaren Abestia) Muse ingeles rock alternatibo musika taldearen abesti bat da. 2004an Absolution diskoaren barnean argitaratu zuten.
Bakar-joko (taula-jokoa)
Bakar-jokoa, bere bertsio ezagun eta sinpleenean senku izenez ere ezaguna, buruhausgarri bat da, zuloak dituen taula baten gainean jolasten dena, piezak zulo batetik bestera mugituz. Jokoaren jatorria ez da guztiz ezaguna, baina XVIII. mendeko erreferentzia zuzenak daude.
Bakar-joko horien hasiera berdina da: taulako zulo guztietan pieza bana dago, erdiko zuloan ezik. Piezek salto egiten dute ondoan beste pieza baten gainetik hutsik dagoen hurrengo zulora geratzeko. Gainetik salto egindako pieza erretiratu egiten da. Prozesua behin eta berriz errepikatuz, azkenean taulan pieza bakarra geratzen da, gehienetan azken pieza erdian utziz. Jokoak aldaera zenbait ditu taulako zulo kopurua, zuloek osatzen duten egitura eta hasierako zuloa zein diren.
Bílovice-Lutotín
Bílovice-Lutotín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 523 biztanle ditu eta 6,87 kilometro koadroko azalera. Prostějoveko barrutian dago.
Meteor
Meteor Ronald Neamek zuzendutako 1979ko filma da, eta munduaren amaiera eragin dezakeen meteoro baten lurrerako hurbiltzea kontatzen du. Filmeak kritika gogorrak jaso zituen eta ez zuen uste baino arrakasta gutxiago lortu zuen mundu osoko zinemetan.
Ameriketako Estatu Batuetan 1979 urriaren 19an estreinatu zen.
3946 Shor
3946 Shor asteroide baten izena da. martxoaren 5ean aurkitu zuen L. G. Karachkina-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1983 EL izena zeraman. Ondoren Shor omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3946 Shor asteroidearen orbitak batezbeste 2,145 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,945 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,344 distantziara. Eszentrikotasuna 0,093 da, eta makurdura orbitala 3,19ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 14.6 da.
Gurutze Sainduaren eliza (Baiona)
Gurutze Sainduaren eliza Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen eliza bat da. Hiriaren iparraldean dagoen Gurutze Saindua auzoan kokatzen da, auzoari izen ematen diolarik.
1981eko uztailaren 13an sagaratu zen.
Polidimita
Polidimita sulfuro motako minerala da eta linnaeita subtaldearen kidea da.
Ezaugarriak
Polidimita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 - 5,5 da.
Kosciuszko mendia
Kosciuszko mendia, ofizialki ingelesez Mount Kosciuszko eta Australiako aborigenek Tar Gan Gil deitua, Australia geografikoko mendirik altuena da.
Kokapena
Snowy Mountains edo "Mendi Elurtsuetan" dago; mendikate hau Australiar Alpeen barruan dago eta aldi berean hau Australiako ekialde ia osoa iparraldeko Queenslandetik erdialdeko Victoriara doan Mendikate Banatzaile Handiaren (Great Dividing Range) zatia da.
Bere izena daraman Parke Nazionalaren barnean dago, Hegoaldeko Gales Berria estatuan Victoriarekiko mugatik hurbil.
Izenak
Aborigenek mendiarentzat duten izena Tar Gan Gil edo Targangil da, beste forma batzuk agertzen badira ere ; azken urteetan toponimoa ikusgarritasuna irabazten ari da eta bigarren forma eski-gune batena da. 2005ean Hegoaldeko Gales Berrian izena koofizial bihurtzeko proposamena luzatu zen baina poloniar jatorriko australiarren presioagatik ez zen onartu.
Przywidz udalerria
Przywidz Poloniako Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Gdańsk barrutian kokatuta. 129,34 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5836 biztanle zituen.
Rockville (Indiana)
Rockville Indianako herri bat da. Parke konderrian kokatua dago. 2010ean 2,607 biztanle zituen, 3.87 kilometro koadrotan banatuta.
Kosciuszko mendia
Izenak
Paweł Edmund Strzelecki poloniarrak izendatu zuen horrela Tadeusz Kościuszko bere herriaren heroi nazionalaren omenez. Lehen garaietan grafia sinplifikatua erabiltzen zen eta Kosciusko idazten zen ; 1997an onartu zen Kosciuszko idazkera, polonierazkotik (Kościuszko) hurbilago.
Jatorrian Kosciuszko mendiaren ondoan dagoen beste mendi baten izena zen, baina neurketen ondorioz Townsend mendia (Mount Townsend) altuena zela ondorioztatu zen eta beraz izenak elkartrukatu zizkieten, altuena Kosciuszko izan dadin.
Ahoskera ere australiar anglo erara egiten da, ez polonieraz egokitu beharko zen bezala.
Gailurrerako bidea
Australiako mendi askoren moduan teknikoki erraza da gailurrera heltzea. Charlotte Passeraino errepidea dago eta hortik 8 bat kilometrotan ibiliz tontorrera hel daiteke. 1976 arte Rawson's Passeraino ere heltzen ziren ibilgailuak baina ingurumena babestearren aukera hori itxi egin zen.
Thredbotik ere igo daiteke berebiziko konplikazio teknikorik gabe; bide biek bat egiten dute Rawson's Passen; 2007an bertan Australiako komun publikorik altuena (2100 m) zabaldu zen. Egun 100000 bat lagunek bisitatzen dute mendia udan eta horrek kezka handia sortu du.
Uharte-kontinenteko sapaia
Beti eztabaidan, Australia geografikoki batzuetan uharterik handientzat eta beste batzuetan aparteko kontinentetzat hartzen da. Bi kasuetan Kosciuszko mendirik altuena da; Australiako kontinente geologikoan Nemang Kawi (Puncak Jaya indonesieraz, 4884 m) litzateke altuena. Hori dela eta "Zazpi gailurrak" (ingelesez Seven Summits) zerrendan, non kontinente bakoitzeko tontorrik altuena agertzen den, bata edo bestea egon ohi da. Australiak administratiboki kontrolatzen edo kontrolatu nahi dituen lurralde bitan daude mendi altuagoak: Ozeania mailan Zeelanda Berriko Aoraki ere (3754 m) erruz gailentzen zaio; baina beste alde batetik Mauna Kea sumendia dago Hawaii uharteetan, zeina, itsaso-azpiko mailatik neurtuta (ez bakarrik lurrazaleko uharteko itsas-mailatik), munduko mendirik altuena litzatekeen, 9.966 metro itsasoaren hondotik, 4.205 meters itsas-mailatik.
Cocotropus larvatus
Cocotropus larvatus Cocotropus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aploactinidae familian.
Berlin (Txillida)
Berlin eskultura monumentala da, Eduardo Txillidak egina, Berlingo Alemaniako Kantzelaritzaren egoitzan kokatua 2001. urtetik.
Burdinazko egitura handiak, bi zutoinetan oinarritua elkarrekin bat egiten duten beso makurrekin, irudikatu eta omendu nahi du Alemaniaren batasun prozesua.
Rolf Becker editore alemanak enkargatu zion mezenas gisa lana Txillidari, eta Alemaniako estatuari oparitu zion Beckerrek lana. Eskultura 2000. urtean forjatu eta garraiatu zuren Berlineraino, baina inaugurazioa 2001. urteko maiatzean izan zen. Hala ere, eraikinetik gertuegi zegoelakoan, 2002. urtean atetik urrundu egin zuten 30 metro inguru.
Alemaniako kantzelari edo gobernuburuak atzerriko gobernuburu bat hartu behar duenean, ohikoa da protokolozko harrera zeremonia Berlin eskulturaren aurrean egitean, hala nola Angela Merkele k lehen aldiz Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministro izendatu berria hartu zuenean, 2019ko abuztuan.
Conspiracy Theory
Conspiracy Theory (euskaraz Konspirazioaren Teoria) 1997ko Richard Donner estatubatuar zinema zuzendariaren suspensezko filma bat da. Mel Gibson, Julia Roberts eta Patrick Stewart aktoreek antzeztu zuten.
AEBetako herri kulturan hain errotuak dauden konspirazio teorien hiri kondairetan oinarritua dago.
Kantzer tropikoa
Kantzer tropikoa ekuatoretik iparraldera 23º27' dagoen paraleloa da. Eguzkia iparraldeenen modu zenitalean jo dezakeen paraleloa da. Ekaineko solstizioan eguzki izpiak elkartzutak dira latitude honetan. Kantzer tropikoak, era berean, zonalde tropikalaren iparraldeko muga zehazten du.
Conspiracy Theory
Argumentua
Jerry Fletcher (Mel Gibson) konspirazio teoriekin erabat obsesionatua bizi den New York hiriko taxilari erosko eta hitzontzi bat da, ezkutuko asmo sekretuei buruz dena dakiela ustee du eta ustez denok zelatatzen gaituzten horiek mundua guztia heuren kontrolpean izan nahi duteela, gai honekin bere taxian sartzen den bidaiari oro gogaitzen duelarik. Behinola bere ustez ezkutuko diren asmo horien berri ematera Justizia Saileko Alice Sutton (Julia Roberts) abokatu gaztearen bulegora joango da. Hasiera batean, abokatuak taxilaria eroskotzat hartuko du. Baina lasterrera biek norbaitek atzetik jarraitzen dituela jabetu eta heuren bizitzak salbatzeko borrokatu beharko dute.
Kantzer tropikoa
Izenaren jatorria egun horretan antzina Eguzkia Kantzer konstelazioan zegoelako eman zitzaion. Gaur egun, hala ere, Geminis konstelazioak hartzen du leku hori.
Lurraren esferako paraleloa, latitude zirkuluetan bosgarren handiena.
Zeharkatzen dituen herrialdeak
Tropiko honek herrialde eta eskualde hauetatik igarotzen da, Ozeano Atlantikotik ekialdera: Mendebaldeko Saharako, Mauritania,Mali, Aljeria, Niger, Libia, Txad, Egipto, Saudi Arabia, Arabiar Emirerri Batuak, Oman, India, Bangladesh, Myanmar eta Txina.Taiwan, Hawaii (Estatu Batuak), Mexiko eta Bahamak.
Klima
Kantzer Tropikoko klima, oro har, beroa eta lehorra da, Txinako eskualde menditsu hotzenetan eta ekialdeko kostaldeetan izan ezik, non prezipitazio orografikoak oso astunak izan baitaitezke, leku batzuetan urtean 4 metro. Kantzer Tropikoko eskualde gehienek bi estazio dituzte: uda oso beroa, 45 °C-ra iristen dena, eta negu epela, 22 °C inguruko maximoekin. Kantzer Tropikotik hurbil edo bertan dagoen lurraren eremu handi bat Saharako basamortuaren barruan dago; ekialdean, berriz, Monzoiaren araberako klima da, hau da, ekainetik irailera bitarteko denboraldi heze baten ondoren euri gutxi urtearen gainerako hilabeteetan.
Kulturan
Henry Miller estatubatuar idazleak Tropic of Cancer nobela idatzi zuen 1934an.
NGC 6501
NGC 6501 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Kaprikornio tropikoa
Kaprikornio tropikoa ekuatoretik hegoaldera 23º27' dagoen paraleloa da. Eguzkia hegoaldeenen modu zenitalean jo dezakeen paraleloa da. Abenduko solstizioan eguzki izpiak elkarzutak dira latitude honetan. Kaprikornio tropikoak, era berean, zonalde tropikalaren hegoaldeko muga zehazten du.
Psary udalerria
Psary Poloniako Silesiako voivoderriko landa-udalerri bat da, Będzin barrutian kokatuta. 46,16 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 11966 biztanle zituen.
Zibor 17
Zibor 17, '''17. Androidea, 17. Zenbakia edo 17' bakarrik (jatorrizko japonieraz 人造人間17号 edo Jinzō'ningen Jūnanagō ?'') Dragoi Bola manga eta Dragoi Bola Z eta GT animeetako fikziozko pertsonaia da. Gero Doktoreak Son Goku akabatzeko sortutako androideetako bat da 16, 18, 19 eta 20rekin batera.
Ziborren iritsiera
Trunksen etorkizunean bere arreba Zibor 18rekin ageri zen, eta modu ezezagun batean ustekabean Vegeta Super Saiya ere irabazita. Son Gohanek bakarrik bizi iraun zuen, beraz ezkutuan entrenatzera joan zen Super Saiya bilakatu eta nahikoa indar zuenean ziborrak garaitzeko. Teorian ziborretako bat garaitzeko gai izango zen baina etsaiak 2 izanda denak bere aurka jokatzen zuen. Trunks entrenatu zuen bera ere Super Saiya bilaka zedin. Handik gutxira Gohan akabatu zuten eta Trunksek amorratuta Super Saiya bilakatzea lortu zuen. Handik gutxira Gohan mendekatzeko borrokatu zen baina larriki zauritu zuten. Bulmagatik izan ez balitz hil egingo zen. Etorkizuna aldatzeko modu bakarra iragana aldatzea zela ikusita, Trunks iraganera joan zen, etorkizuna zearo aldatuko zuela jakin gabe.
Orainaldiko Zibor 17 zegoen indartsuena zen, Zibor 16ren antzeko indarraz. Satan Txikirekin borroka labur bat izan zuen. Cellen berri jakin bezain laster Satan Txikik onena Zibor 17 eta Zibor 18 hiltzea izango zela ondorioztatu zuen, honek ez zitzan xurgatu. Baina ez du helburua lortzen eta Cellek biak xurgatu zituen. Gohanek Cell garaitu eta gero, bi ziborrei barnean zeuzkaten bonbak kendu zizkieten.
17k Boo Ahaltsua akabatzeko Indar Unibertsalaren erasoa prestatzeko energia eman zuen.
Zibor definitiboa
Izan zituzten porroten ondoren Gero eta Mu Doktoreek infernuan elkar ezagutu zuten. Biek Espazioko Gerlarien eta Son Gokuren aurkako mendekua burutzea nahi zuten, beraz bien jakintza elkartu eta ziborrik indartsuenaren (17) bertsio berri bat sortu zuten. Bertsio berri hau jatorrizkoa baino askoz indartsugoa zen eta gainera originalarekin sinkronizatzeko gai zen zurrunbilo bat sortuz. Zurrunbilo hau infernua eta bizidunen mundua lotzen zituen atea zen. Baina beste helburu bat ere bazuen: Son Goku infernuan harrapatuta uztea, hau zurrunbiloa zerk eragin zuen ikustera joango baitzen. Bera pasa ondoren zurrunbiloa itxi egingo zen.
17 berria bizidunen munduan zela eta Goku infernuan, ziborra Vegetaren aurka borrokatu zen minutu batzuez jatorrizko 17ren iritsieraren zain zen bitartean. Bitartean 17a bere arreba 18, Krilin eta euren alaba Maronekin zegoen. Bapatean, inongo arrazoi gabe, 17 hiria suntsitzen hasi zen. Zibor 17k bere arrebarekin batzea nahi zuen planean. Krilin eta emaztea hau geratzen saiatu ziren, baina ahalegin guztiak alferrik izan ziren. Krilin akabatu eta 18 konorte gabe geratu zen.
Azkenean 17 biak elkartu eta zibor definitiboa sortu zen: Super 17.
Son Goten, Oob, Vegeta eta Son Gohanek bere aurka borrokatzeari ekin zioten baina denak garaituak izan ziren. Vegeta Super Saiya 2 eraldaketan bakarrik iraun zuen bizirik Son Goku iritsi zen arte. Hau Super Saiya 4 bilakatu eta borroka ikararri bati hasiera eman zioten.
Gokuk bere ki erasoen energia guztia xurgatzen zuela ikusitean, bere energia guztia botatzea pentsatu zuen, honela ezingo zuelakoan energia guztia xurgatu eta erasoaren ondorioz azkenean desgin egingo zelakoan. Kame Hame Ha 10 bidertua jaurti zion baina planak huts egin zuen. Super 17k energia guztia xurgatu eta gainera bere indarra izugarri hazi zen, Gokuren antzeko indarra izateraino. Hemendik aurrera 17k bere alde zuen guztia eta izugarrizko egurra eman zion Gokuri. Honek nekatuta bere itxura normala hartu zuen. Haserrealdi momentu batean Super 17k Mu Doktorea akabatu zuen.
Super 17
Super Zibor 17 (jatorrizko japonieraz スーパー 17号 edo Sūpā jūnanagō ?) androide definitiboa zen, jatorrizko 17 eta infernuan sortutako Zibor 17ren bertsio berriarekin elkartzean sortua.
Androide definitibo hau erdi androidea erdi makina-mutantea zen. Jatorrizko 17 baino askoz altugoa zen, adats beltz luzeduna eta bekainik gabea. Eskuetan energia xurgatzeko gailuak zituen, edozein eraso xurgatzeko gai zirenak nahiz eta gorputz osoarekin xurga zitzakeen. Energia xurgatzen zuen bitartean ez zen erasotzeko gai, ordea, hori zen bere akatsa. Zibor 19 eta Zibor 20rekin erabilitako sistema oso antzekoa zen. Bere izaerak ez zuen zerikusirik jatorrizkoarekin, ez zitzaion axola min egitea, nahiz eta Zibor 18 ikustean erreakzionatu egiten zuen, jatorrizkoaren zerbait geratzen zitzaiola erakutsiz. Mu Doktoreari kasu egiteko zegoen programatuta eta honek Gero Doktorea akabatzeko agindu zion.
17 berria
17 berria (jatorrizko japonieraz 新17号 edo Shin jūnanagō ?) Gero Doktoreak eta Mu Doktoreak sortutako jatorrizko 17ren kopia bat zen, honekin sinkronizatzeko sortua, infernua eta bizidunen munduaren artean zurrunbilo bat sortuz, eta fusionatzean Super 17 sortu zen.
Kanpo estekak
List of Dragon Ball characters Lista postaci występujących w Dragon Ball
Eguzki-erradiazio
Eguzki erradiazioa eguzkiak igorritako erradiazio elektromagnetikoen multzoa da. Erradiazio hau, gehienbat izpi infragorriz, argi kusgaiz eta izpi ultramorez osatua dago, eta, intentsitate askoz apalagoan gamma izpiz, X izpiz, mikrouhinez eta irrati uhinez. Lurrazalera ez da erradiazio osoa heltzen, askotan atmosferan dauden gasek izpi ultramoreak xurgatzen baitituzte. Eguzkian segundoko 20 milioi Kelvin gradutan 600.000.000 tona hidrogeno fusionatzen dira eta 3,7x1023 kW-ren baliokide den energia igortzen du, hau da, eguzkiaren gainazaleko metro karratu bakoitzeko 64.070 kW igortzen ditu.
Eguzki erradiazioaren efektuak atmosferako gasengan
Lurraren atmosfera diatermikoa da, hau da, ez da eguzki erradiazioarekin soilik berotzen.
Fotoiak beraien energia eta edo uhin-luzeraren arabera hau egiteko gai dira:
Eguzki erradiazioa energia iturri gisa
Bi modu daude eguzki-erradiazioaz baliatzeko: pasiboa, hau da, eguzki-erradiazioa ahal den gehien aprobetxatzeko eraikinak orientatuz (faktore hau arkitektura bioklimatikoan erabiltzen da) edo modu aktiboa, eguzki-erradiazioa aprobetxatzeko gai diren elementu teknikoak erabiliz.
Nóos afera
Nóos afera edo Urdangarin afera, auzitegietan Babel operazioa ere deitua, Iñaki Urdangarin enpresaburuari, Espainiako Cristina Borboikoaren senarra eta, beraz, Espaniako Errege Etxearen kidea ere badena, berak zuzendutako enpresa-sare baten bitartez diru publikoaz jabetu eta ezkutatzea leporatzen zaion ustelkeriazko afera da.
Eguzki-erradiazio
Eguzki erradiazioa energia iturri gisa
Eguzkiarena energia iturri berriztagarrien artean etorkizun handien duenetakoa da, hiri-ingurumenean integratzeko dituen aukerengatik. Proposatzen den energia-eredu aldaketan, energia iturri berriztagarrien artean herritarrek eta toki erakundeek eguzki energian dute, hain zuzen, protagonismorik handiena.
Nóos afera
Auziperatuak
José Castro epaileak 10 pertsonei egotzi zien hainbat delitu:
Iñaki Urdangarin
Inaki Urdangarin Liebaert (Zumarraga, 1968 - ) Vital Kutxako lehendakaria izan zen euskal herritar bankari baten eta belgikar aristokrata baten semea da. Balentin Berriotxoa bere amonaren osaba izan zen, aitaren aldetik. Oso txikia zelarik, bere familiarekin Bartzelonara aldatu eta hango jesuiten eskola batean hezi zen. UBI marianistekin ikasi zuen Gasteizen. Eskubaloi-kirolari moduan nabarmendu da gaztetan. Bartzelona Futbol Klubarekin Espainiako hamar ASOBAL Liga, 7 Errege-Kopa eta Europako sei Kopa irabazi zituen. Atlanta (1996) eta Sidneyko (2000) Olinpiar Jokoetan brontzezko domina bana irabazi zituen Espainiako selekzioarekin. Hain zuzen, Atlantako Olinpiar Jokoetan ezagutu zuen Espainiako Cristina Borboikoarekin ezkondu zen 1997 urtean. Harekin ezkontzearekin batera Palmako duke izendatu zuen Espainiako erregeak eta Balear Uharteetan, hain zuzen, burutuko zituen bere negozio ilunetako batzuk, bertako botere politikoekin harremanetan. Enpresaritza ikasketen lizentziatura bukatu gabe zituen eta eskubaloi jokalari moduan lan egiten zuen artean. 2001 urtean ESADE negozio-eskolan masterra eskuratu zuen. Lehenagotik ezagutzen bazuen ere, han finkatu zituen gerora berarekin batera Noos institutuan lan egin eta dirua legez kanpo bereganatzeko enpresa-taldea osatu zuen Diego Torres irakaslearekin izan zituen harreman estuak. 2001-2002 urteetan Octagon ikus-entzunezkoen enpresan egin zuen lana lagun baten eskutik. 2002 urtean Espainiako Komite Olinpikoaren lehendakariorde izendatu zuten eta lehendakaritzarako hautagaitza prestatzeko lanak egin zituen, baina porrot egiten zuen horretan, kirol federazioetan ez baitzuten bere jokabidea begi onez ikusi.
Nóos enpresaren azpikeriak
1999 urtean Diego Torresek Nóos izeneko irabazi asmorik gabeko enpresa sortu zuen, 2003 urtera arte jarduerarik izan ez zuena. 2003 urtean Nóos izeneko aholkularitza-enpresa estrategikoa sortzen du Iñaki Urdangarinekin batera. Enpresa taldeak babesletza eta mezenasgoa gaietan kudeaketa estrategikoari buruz goi mailako consulting zerbitzuak eskaintzen zizkien, bereziki enpresa handiei, think tank moduan. Iñaki Urdangarin institutuaren presidente izan zen 2004-2006 urte bitartean, Diego Torres presidenteorde eta Cristina Espainiako Infanta, Urdangarinen emaztea, bokala izan ziren, hurrenik hurren. Enpresa taldean tandema osatzen zuten: Torresek bere ezaguerak aplikatzen zituen, Urdangarinek bere izena eta harremanak (kirolari ospetsua zenekoak eta Espainiako Errege Etxeko Kidea izateagatik) ekartzen zituen bitartean. Horiekin batera, aferan nahastuta inputaturik izan ziren Ana Maria Tejeiro (Diego Torresen emaztea), Miguel Tejeiro eta Marcos Tejeiro, aurrekoaren anaiak, guztiak Noos enpresan jarduten zutenak.
Noos institutuak ez zuen jarduerarik izan 2004 urtera arte, Iñaki Urdangarin presidente sartu zenean. Orduantxe hasi ziren ustelkeria-mataza osatzen. Funtsean, Noos institututik kongresuen antolaketa-zerbitzuak eta txostenak eskaintzen zitzaizkien erakunde publikoei, bereziki kirolari eta gizarte-erantzukizunari buruzko gaietan, baina gehiegizko aurrekontuak eskatuz, alegiazko zerbitzuak aitzakiatzat hartuz eta lortutako mozkinak euren eskuetara desbideratuz zerga-paradisuen bitartez. Ikerketan egindako zenbatespenen arabera, Urdangarinek %170eko mozkinak eskuratzen zituen eskainitako zerbitzuen kostuaren gainetik (aurrekontuetan zerbitzuen kostua ia hirukoiztu, alegia).
Kontratu horiek Urdangarinen enpresei esleitzeko erakunde publikoetan Generalitat Valenciana, Valentziako Udalak eta Balear Uharteetako Gobernua izan ziren, biak Partido Popular alderdiaren eskuetan. Horrela, beste enpresen inongo lehiaketarik gabe Noos institutuak 900.000na euroko kontratua jaso zuen 2004, 2005 eta 2006 urteetan Valencia Summit biltzarra antolatzeagatik, kirolari eta turismoari buruzkoa. Halaber, 382.000 euro jaso zituen inoiz ospatu ez ziren Europar Jokoak ospatzeko antolakuntzagatik. Balear Uharteetan, 2005 eta 2006 urteetan kirol kongresu bana antolatzeagatik 1.2 eta 1.1 milioi auro jaso zituen Nóos institutuak; kasu honetan, Jaume Matas, Balear Uharteetako orduko presidentea, izan zen kontratu horiek agindu zituena, bere zuzeneko turismo eta presidentzia kontseilarien bitartez, horretarako ahalmen juridiko ad hoc paratuz. Illes Balears izena hartu zuen txirrindularitza taldearen fitxa eskuratzeko bitartekari moduan ere aritu zen, 300.000 euro jasoz taldea sustatzeko alegiazko bulego bat zabaltzeagatik, inoiz funtzionatu ez zuena. Horrela, gehiegizko aurrekontuak kobratzeaz gainera, botere politikoekin zituzten harremanak baliatzen zituzten kontratuak lehiarik gabe eskuratzeko. Hori dela, auziperatuak izan ziren Generalitat Valencianako goi kargu bi eta Balear Uharteetako Jaume Matas, Palma-Arena afera baitan ere auziperatua eta kartzela hiru milioi euroko fidantza ordaindu ondoren saihestu zuena.
Kontratu nagusi horietaz gainera, hainbat udal eta enpresetan ere kolpea jo zuten Urdangarin eta bere laguntzaileek. Aceralia, Telefónica, SGAE, Valencia Club de Fútbol, Villarreal Club de Fútbol eta Kataluniako Generalitatetik ere dirutza handiak jaso zituzten. Batzuetan, kontratuak Urdangarin Espainiako Errege Etxeko kidea zelako soilik sinatzen ziren, konpromisoz, negozio lohiak zirela jakin arren Esate baterako, Villarreal Club de Fútbol futbol taldeari 690.000 euro kobratu zitzaizkion 10 orriko txosten batengatik, Internetetik hartutako testua barne-hartzen zuena. Enpresa handiei 100.000 euroko tarifa minimoa kobratzea zuten erregelatzat. Era horretan, 16 milioitik gora euro fakturatu zituela zenbatetsi da, 103 enpresa eta erakunde ezberdinekin; diruaren %40a erakunde publikoetatik jaso zuen.
Gehiegizko mozkin horiek Ogasunari ezkutatzeko, Urdangarinek eta Torresek jarduera jakinik gabeko enpresa-elkarte bat osatu zuten Nóos enpresaren inguruan, helbide berdinarekin: Nóos Consultoría Estratégica, Aizoon S.L., Virtual Strategies S.L., Shiriaimasu eta Intuit Strategy Innovat. Adibidez, Urdangarin eta Cristina infantaren jabetzakoa den Aizoon izeneko enpresaren bitartez, burutu gabeko zerbitzuen truke faktura faltsuak egiten zituzten, Nóos enpresaren mozkinak murriztu eta zerga gutxiago ordaintzeko ; era horretan, Aizoon enpresak bere fakturazioaren %90a jasotzen zuen Nóos institututik. Lekuko batzuek Urdangarinen lehengusutik alegiazko lan kontratuak sinatu zituztela baieztatu zuten, diru-kopuru txikien trukean, enpresa horietako gastuak justifikatzeko. Cristina Borboikoa Nóos enpresaren zuzendaritzako kidea ere bazen, baina finantza arlotik aparte kokatzen zen eta horregatik epaileen ikerketatik at geratu zen, inplikazio zuzenik gabe. Aldi berean, Espainiako Errege Etxean Elena eta Cristina Borboikoaren idazkaria izan zen Carlos García Revengak ere Noos institutuaren diruzain eta zerga-aholkulari moduan jardun zuela zabaldu zen. Urdangarinen anai batek ere dirua jaso zuen enpresa-saretik.