cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Glutinoglossum glutinosum
sinonimoa: Geoglossum glutinosum
Deskribapena
Karpoforoa: 3 eta 7 cm arteko altuerakoa. Likatsua (behatzen artetik ihes egiten du). Arre-beltzetik beltzera doan kolorearekin. Burua luzetara hondoratua, forma luzanga du, oin betea, arrexka eta ezkata batzuekin.
Etimologia: Glutinosum epitetoa latinetik dator, “glutinosus” hitzetik eta likatsu, lirdingatsu, esan nahi du.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Biskositatea agerikoa denez, denbora hezean errazago identifikatzen dira. Eguraldia lehorra bada, Geoglossum fallax delakoarekin nahas daiteke, honek parafiso ezberdin samarrak ditu, terminalak alboetara makurtzeko joera baitu.
Banaketa eremua
Afrikako iparraldea, Asia, Europa, Ipar Amerika.
Korteberria
Korteberria Artaxoa udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.
XIII. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Artaxoako Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak korteberritarrak ziren.
Izena
Korteberria toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Abian
Abian Mañeruibarreko Zirauki udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.
XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Ziraukiko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak abiandarrak ziren. Ez dakigu non dagoen.
Izena
Abian toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Jacqueline Lamba
Jacqueline Lamba (Saint-Mandë, Frantzia, 1910eko azaroaren 17a - Rochecorbon, 1993ko uztailaren 20a) frantziar margolari surrealista izan zen. Bere lehen senarra André Breton izan zen (1934tik 1943ra).
Biografia
Saint-Mandeko Parisko aldirian jaio zen Lamba, 1910eko azaroaren 17an. Aita, José Lamba, auto-istripu batean hil zen 1914an, Lambak hiru urte zituela, eta ama, Jane Pinon, tuberkulosiaz hil zen 1927an. Jacqueline Lambak artearekiko zuen maitasuna, Parisen hazten ari zen haur bat zenean, hasi zen, eta sarritan Louvre bisitatzen zuen amarekin eta ahizparekin. Palais Gallieran, dekorazio-arteen erakusketak, oihal inprimatuenak eta paper pintatuarenak ikusi zituen. Horrek gozarazi egin zion, eta artista bisual gisa zuen prestakuntzan erabakigarria zela frogatu zuen.
Argia oso garrantzitsua zen. Jacquelinek esan zuen bezala, “Objektua argiak sortutako espazioaren zati bat besterik ez da. Kolorea bere hautapen ez-arbitrarioa da transfigurazioan. Testura da aukeraketa horren kristalizazioa. Lerroa ez da existitzen, forma da. Itzalik ez dago, argia da jada”.
Lambaren bizitzako lehen urteetan, eta nerabezarora arte, prakak jantzi zituen, ilea moztu eta berari buruz hitz egiten zuena "Jacko" zela esaten zuen. Goitizen hori eta itxura aldaketa hori gurasoen etsipenaren ondorioa izan zen. Lamba jaiotzean mutil bat espero zuten eta ez neska bat. Lambak asko irakurtzen zuen eta bere iritziak oso landuak ziren. Beste alde batetik izaera gogorreko emakumea zen eta Bastillaren Eguna ezizena jarri zioten. Jacqueline Lamba margolaria eta marrazkigilea ere izan zen.
André Bretonekiko harremana
Arte Apaingarrien Goi Eskola Nazionalean (Ecole des Arts Décoratifs) zihoala, arte-unibertsitate bat, Alderdi Komunista Frantsesarekin bat egin zuen. Ama hil ondoren, Lamba Rue de l'Abbayeko mojek zuzendutako "Emakume gazteentzako etxe" batera joan zen bizitzera. Denbora horretan, dekorazio-diseinuak egiten aritu zen hainbat saltoki handirentzat. Ecole des Arts Décoratifs-etik graduatu ondoren, lehengusu batek iradoki zion André Bretonen, surrealismoaren buruzagiaren, liburu bat irakurtzeko. Bere liburuetako batzuk irakurri ondoren, berak zera esan zuen: “Harrituta nengoen, ez zen surrealismoa interesatzen zitzaidana, Bretonek esaten zuena zen, niri eragiten zidaten gauzak esaten zituelako, zehazki pentsatzen ari nintzena, eta ez nuen zalantzarik era batera edo bestera elkartuko ginela".
1925ean, Arte Apaingarrien Goi Eskola Nazionalean sartu zen, eta 1929an graduatu zen. Han ezagutu zuen bere lankide surrealista, Dora Maar, eta hark, gero, zera adierazi zuen: "Jacquelinerekin estu lotuta zegoen. Berak galdetu zidan, non daude surrealista famatu horiek?' eta"Café de la Place Blanche" ren berri eman nion. Gero, Lamba kafetegira joaten hasi zen, eta 1934ko maiatzaren 29an, Breton ezagutu zuen, bigarren aldiz ezagutu zuena Rue Rochechouart-eko Koliseoan ur azpian biluzik dantzatu ondoren. Geroago, Bretonek topaketa horri buruz idatzi zuen Mad Love izeneko liburuan, eta Lamba emakumea "gehiegizko edertasuna" gisa deskribatu zuen. Paul Éluard eta Nusch Éluardekin batera ezkondu ziren, Café de la Place Blanchen gaua igaro eta hiru hilabetera, eta Alberto Giacometti eskultorea izan zen haien aitabitxia. Bretonen poesian agertzen jarraitu zuen beraien harremanak iraun zuen bitartean.
Naziek Lamba eta Breton bilatzen ari ziren eta Marseillan Varian Fryrekin topo egin zuten. Aube alaba txikia besoetan eramanez, Pirinioetan zehar ihes egin zuten, Amerikaranzko bide seguru baten bila. 1940ko ekainean Dora Maarri idatzitako gutun batean, Frantziatik ihes egin ondorengo bere bizitzari buruzko datu asko eman zizkion. Huguette ahizpa Parisen utzi beharraz idatzi zion, eta Benjamin Péret eta Remedios Varo lagunez ere galdetu zuen. Martiguesko hondartzan "edertasun handiko" arrantzale-txabola txiki batean bizi zirela esan zion.
Aube Elléouët Breton izeneko alaba izan zuten. 1943an banandu zen Bretonengandik. Askotan, bere balioa ezkutatuta geratzen zen bere senarrak zuen ospeagatik. Salomon Grimberg jakintsuak idatzi zuenez, "Bretonen emaztea bezala", "izenik gabe egon zen, eta "bera",edo "inspiratu zuen emakumea" edo "Bretonen emaztea" deitu zioten beti.
Arte erakusketak eta bidaiak
1936ko irailaren 6an, Lambak Paris utzi zuen, Ajacciora (Frantzia) joateko, eta Breton eta zortzi hilabeteko alaba utzi zituen. Ezkontzaren beste une batzuetan ere joan zen, baina beti itzultzen zen Bretonekngana. 1939an, Andre Bretonengandik Jaqueline Lambak hartu zuen atsedenaldi batean, Canneseko Midi hondartzara joan zen Pablo Picassorekin eta Dora Maarrekin. Picassok bi emakumeak marraztu zituen Night Fish-ing in Antibes lanean (1939).
Lambak Mugimendu Surrealistan parte hartu zuen 1934-1947 bitartean. 1943an, Peggy Guggenheimek Art of This Century galeriako 31 emakumeren erakusketan sartu zuen Lamba, New Yorken.
Mexikon zazpi hilabete igaro ondoren, Diego Rivera eta Frida Kahlorekin, Lamba eta Kahlo lagunak egin ziren. Biek borroka egin zuten beren nortasun artistikoarengatik, gizon famatuekiko ezkontza nahasien erdian. Kahlok bere lagunen kezkak atzeman zituen 1943ko pinturan. Andregaia izututa dago bizitza irekia ikustean: Lamba, panpina txiki bat balitz bezala, irudikatzen da, fruta handiago eta irekiago baten artean, gizonezkoen eta emakumezkoen genitalen formen berri ematen duena. Jacquelineren aipamen batek Breton eta Lamba bikote famatuak Aube alabarekin duen etxeko bizitzari begirada txiki bat ematen digu. "Bretonek gutxi irabazten zuen eta konpultsiboki biltzen zuen". "Dirurik gabe igarotako urteak, bilduma baliogabe batez inguratuta" gogoratzen du.
Jacqueline Lambak bere lehen banakako erakusketa New Yorken, Norlyst Galerian, egin zuen 1944ko apirilean. Olio-pinturako hamaika pintura, sei paper eta oraindik surrealista labur "ars poetica".
David Harerekiko harremana
Bretonengandik banandu ondoren, Lamba David Harerekin ezkondu zen, eskultore estatubatuar batekin.
Andre Bretonek ez bezala, gorra zela uste baitzen, Jacqueline Lambak erraz hitz egin zezakeen ingelesez. Bretonek sortu zuen VVV aldizkariko itzultzaile nagusia bihurtu zen, eta VVVra konektatutako guztientzako itzultzaile. VVVn lanean ari zela, David Hare aldizkariaren editorea ezagutu zuen. 1942an Andre Breton utzi eta David Harerekin Roxburyra, Connecticutera joan zen. Herentzia baten ondorioz, biak eroso bizi zitezkeen. Elkarrekin arte erakusketa egin  zuten San Frantziskoko Arte Modernoaren Museoan, 1946ko abuztuan eta irailean. "Jacqueline Lambaren pintura eta David Hareren eskultura" (Grimberg, p11) Elkarrekin semea izan zuten, Meredith Merlin Hare. (Grimberg, 11. or.)
Hareren droga-kontsumoaren eta emakumezaletasunaren ondorioz, ezkontza 1954an amaitu zen. Jacqueline Frantziara itzuli zen. Harek Jacquelineri dirua bidaltzen jarraitu zuen hilero hurrengo 42 urtez. 1955ean, Lamba banandu zen.
Bitan ezkonduta egon ondoren, Jacqueline lagun batekin partekatu zuen: "surrealismoa margotu zuen Bretoni atsegin emateko eta Hareri atsegin emateko paisaia espresionistak eta gero beretza tmargotzen zuen". Lagunek ikusi zuten beren pintura-trazuak oso leunak zirela, ez oso gogorrak.' Bere kabuz bizi zela, bere pinturak hiri-paisaia konplexu, zehatz eta transzendentalak ziren aldi berean, eta hilabeteak behar izan zituen osatzeko.
Bizi-amaiera
Bere bizitzako azken bost urteetan, Lambak Alzheimer gaixotasuna izan zuen. Bizitzaren amaieran, Lambak garuneko isuri bat izan zuen.
Azkenik, Rochecorbonen landara eramateko eskatu zien alabari eta semeari, han eman baitzituen azken urteak. Haren seme-alabek, Aubek eta Merlinek, erretiro-etxe batera eramateko eskaera bete zuten. Han, XVIII. mendeko gaztelu frantses batean kokatu zen, eta hantxe egon zen bitartean, “arkatz bati eutsi ezin izan zion arte egin zuen artea”. Argiarekiko etengabeko interesa agerikoa da haren hilarrian: “Jacqueline Lamba 1910-1993, “eguzkilorearem gaua” (Svododa).
Castanopsis
Castanopsis Fagaceae familiako zuhaitz iraunkorren generoa da. 120 espezie inguru dira, Asiako ekialdeko ingurune tropikal eta subtropikaletan bizi direnak. Guztira 58 espezie Txinakoak dira, eta horietatik 30 endemikoak dira; beste espezieak hegoalderago daude, Indotxinatik Indonesiara, eta baita Japonian ere. Espezie asko egurrerako erabiltzen dira, eta horietako askoren intxaurrak jangarriak dira.
Castanopsis proiektuak 393 espezie deskribatzen ditu eta horietatik 140 bakarrik onartzen dira.
Taxonomia
(D.Don) Spach-ek deskribatu eta Histoire Naturelle des Végétaux-en argitaratu zuen generoa. Phanérogames 11: 142, 185. 1841. Espezie tipoa Castanopsis armata (Roxb.) Spach
Espezieak
(Kew jarraituz)
Erru (zuzenbidea)
Errua betebeharraren izaeraren araberako arreta, denboraren eta lekuaren inguruabarrei egokitzen zaiena, ez izatea da.(Espainiako Kode Zibileko 1104. artikulua) Estatuak kanpoan definitzen du legezko erruduntasuna, edo, eskuarki, "Justizia-auzitegi" batek. Krimen baten "errudun" izateak batek zigor-lege urratu duela esan nahi du.
Josef
Istorioaren konposizioa K.a. VII. mendearen eta K.a. V. mendearen hirugarren laurdenaren arteko aldiari dagokio, hau da, jakintsuek «Genesiaren liburua» datatzen duten garaia, gutxi gora behera. Tradizio errabinikoan, «Mashiach ben Yosef» izeneko bigarren Mesias baten arbasotzat hartzen da, Mashiach ben David-ekin batera gaizkiaren indarren aurka gerra egingo duena eta Jainkoaren eta Israelen etsaien aurka borrokan hilko dena.
Etimologia
Bibliak bi azalpen eskaintzen ditu Yōsēf izenari buruz: Lehenik eta behin, «āsaf (hebreeraz: אָסַף)»/sp/ errotik, «kendu» hitzarekin alderatzen da: «Eta haurdun gelditu, eta seme bat izan zuen; eta esan zuen: Jainkoak kendu dit nire laidoa» («Genesis 30:23») ; Orduan, Yōsēf/ysp/ antzeko erroarekin identifikatzen da, «gehitu» esan nahi duena (hebreeraz: יֹסֵף): «Eta Josef izena eman zion, eta esan zuen: Jaunak beste seme bat gehitu dit». («Genesis 30:24»).
Jaiotza eta gaztaroa
Denbora igaro eta ez zirela itzultzen ikusita, Jakobek Josef bidali zuen haien bila eta ondo zeudela egiaztatzera. Haren anaiek, Josef zetorrela urrunetik ikusita, hiltzeko asmoa izan zuten. Ruben, nagusia, ez zela ideia ona konbentzitzen saiatu zen, baina, Josef iritsi zenean, hutsik zegoen ur putzu batera bota zuten hura, eta gordeta eduki zuten harekin zer egin erabaki arte. Hurrengo egunean, Egiptorako merkatari-karabana bat igaro zen leku hartatik, eta Josefen anaiek esklabo gisa saldu zieten. Jakobengana itzultzean, gezurra esan zioten patriarkari: Josefen tunika besterik ez zutela aurkitu, zeina, arkume-odolean sartuta, otso batek erasotu zuela sinestarazi zioten. Jakobek, atsekabetuta, negar egin zuen bere seme maitearen heriotzagatik. Horrela abiatu zen Josef Kanaandik Egiptora iristeko.
Potifarren morroi
Jose foren lanetatik abiatzen den tradizioaren arabera, hiksoen garaian kokatzen du, Josef saldu eta Potifar izeneko funtzionario baten etxera eraman zuten garaian. Hark etxeko administrazioa eman zion. Bibliako kontakizunaren arabera, Potifarren emaztea Josef limurtzen saiatu zen. Horretarako, bere logelara deitu, eta sexu-harremanak izatea proposatu zion; hebrear gazteak, ordea, ezetz esan zion, eta gelatik irten zen gainjantzia bertan utzita. Potifarren emazteak, bere helburua lortu ez zuenez, hartaz baliatzen saiatu zen, eta, froga gisa, gainjantzia erakutsi zuen. Potifarrek, beraz, espetxera bidali zuen Josef.
Kopariaren eta okinaren ametsen interpretazioa
Kartzelan, Josefek faraoiaren koparia eta okina aurkitu zituen. Biek hala biek amets misteriotsuak izan zituzten, eta Josefek kontatzeko eskatu zien haiek interpretatzeko gai zela esanez.
Kopariak bere ametsetan hiru mahats-mordo zukutzen zituela faraoiaren kopan kontatu zion, eta Josefek interpretatu zuen handik hiru egunera errugabetzat joko eta bere postua berreskuratu zuela. Ondorioz, faraoiari bere alde hitz egiteko eskatu zion.
Orduan, okinak bere ametsa interpretatzeko eskatu zion, zeinetan hegaztiek ogiz betetako hiru saskiren edukia jaten baitzuten. Josefek azaldu zion handik hiru egunera exekutatuko zutela eta hegaztiek bere gorpua jango zutela.
Handik hiru egunera, faraoiaren urtebetetzea zen, eta hark oturuntza bat antolatu zuen bere morroi guztientzat; bere postua itzuli zion kopariaren buruari, baina okina zintzilikarazi zuen («Génesis 40:20-22»). Guztia Josefek esandakoaren arabera bete zen. Hala ere, koparia, bere burua aske ikustean, Josefez ahaztu zen.
Faraoiaren ametsen interpretazioa
Bi urteren buruan, faraoiak amestu zuen Niloko ibaiertzetan zegoela, itsasertzean bazkatzen zuten zazpi behi lodi ateratzen zirela uretatik; ondoren, uretatik beste zazpi behi igotzen ziren, meheak, eta lehenbizikoak jaten zituzten batere gizendu gabe. Faraoia esnatu egin zen orduan, baina, berriz ere loak hartzean, gari-kanabera batetik pikorrez betetako zazpi kanabera-mutur ateratzen zirela egin zuen amets, baina, haien atzean, beste zazpi kai-mutur zeuden, hutsak eta basamortuko haizeak erreta, eta aurrekoak jaten zituzten. Hurrengo egunean, faraoia bere ametsengatik atsekabetuta zegoen; Egiptoko jakintsuak kontsultatuta, inork ez zituen haiek interpretatzen jakin izan.
Orduan, koparia Josefez oroitu zen, eta kartzelan gertatutakoa kontatu zion faraoiari. Hartaz, faraoiak Josefi dei egiteko agindu zuen. Kartzelatik atera zutenean, ilea moztu eta arropa berriak eman zizkioten faraoiaren aurrean agertu aurretik. Hark esan zion: «Amets bat izan dut, eta inork ez daki interpretatzen; zuri buruz, berriz, amets bat entzun bezain laster interpretatzen duzula entzun dut». Josefek erantzun zion: «Ez, nik ez; Jainkoa izango da aldeko erantzuna emango diona faraoiari». Faraoiak, orduan, Josefi esan zion: «Hau da nire ametsa; ni ibaiaren ertzean nengoen, eta ibaitik zazpi behi lodi eta eder igo, eta ibaiertzeko soroetan bazkatzen jarri ziren, eta, hara non, beste zazpi behi, gaizto, itsusi eta mehe igo ziren, Egiptoko lur osoan hain gaiztoak sekula ikusi ez nituen bezalakoak, eta behi gaizto eta itsusiak lehengo zazpi behi lodi eta ederrak jan zituzten, eta haien sabelean sartu ziren jakin gabe nola, zeren, haien itxura, hasierakoa bezain txarra izaten jarraitzen baitzuen. Eta esnatu egin nintzen. Ametsetan ere, gari-kanabera batetik pikorrez betetako zazpi kai-mutur ateratzen zirela ikusi nuen, baina, haien ondoren, beste zazpi kanabera-mutur zeuden, hutsak eta basamortuko eguzki-haizeak erreta, eta zazpi gari-kanabera horiek aurreko ederrak jaten zituzten. Igarleei kontatu diet, eta inork ez du azalpenik ematen jakin izan».
Josefek esan zion faraoiari: «Faraoiaren ametsa bakarra da. Jainkoak zer egingo duen jakinarazi dio faraoiari. Zazpi behi ederrak zazpi urte dira, eta zazpi gari-kanabera ederrak zazpi urteko aberastasuna eta oparotasuna dira. Besteren atzetik igo ziren beste zazpi behi mehe eta gaiztoak beste zazpi urte dira, eta eguzki-haizeak erretako zazpi gari-kanabera lehorrak zazpi urteko gosetea da. Hauxe diot faraoiari: Jainkoak zer egingo duen erakutsi diola. Zazpi urteko oparotasuna izango dute Egiptoko lurralde osoan, eta zazpi urteko eskasia etorriko da haien atzetik, zeinak Egiptoko lurreko oparotasun guztia ahantzaraziko duen, eta goseak lurra kontsumituko du. Eskasia dela eta, ez da ezagutuko lurrean ugaritasunik, oso handia izango baita. Faraoiari ametsa bi aldiz errepikatzeari dagokionez, kontua da gertaera Jainkoak irmo dekretatu duela eta Jainkoa azkar arituko dela. Orain, bada, faraoiak gizon adimentsu eta jakintsu bat bilatu beharko du, eta jarri Egiptoko lurren buru. Izenda bitza faraoiak intendenteak, lurra bisitatzen dutenak eta oparotasun-urteetan Egiptoko lurreko uztaren bosten bat jasoko dutenak; etorriko diren urte onen produktua bil dezatela eta hirien mantenurako meta dezatela garia faraoiaren eskura, eta gorde bezate Egipton gosez egongo diren zazpi urteko erreserbarako eta lurra ez dadin gosez hil.
Guztiek konforme zirudien Josefen hitzekin, eta faraoiak berak, txundituta, esan zuen: «Zeu izango zara nire etxea gobernatuko duena, eta nire herri guztiak obedituko dizu; zu baino handiagoa tronutik soilik izango naiz». Hori esanda, faraoiak eraztuna kendu, eta Josefi jarri zion, arropa zuriz eta lihoz janzteko agindu zuen; lepoan, urrezko lepokoa jarri zion, eta agindu zuen ezen Josef faraoiaren bigarren gurditxoan igotzean, haren aurrean abrek, erreberentzia esamoldea, oihuka zezaten, eta Zafnat Paneaj dei ziezaioten, zeinak «Jainkoa etorri, eta hura bizitzara etorri zen» esan nahi duen, gutxi gorabehera. Azkenik, faraoiak Asenat eman zion emaztetzat, Potifera Ona elizgizonaren alaba.
Denbora igaro, eta, eskasia iritsi baino lehen, Josefek bi seme izan zituen Asenat emaztearekin. Lehenari Manases deitu zion, «Jainkoak nire zigor guztiak eta nire aitaren etxe osoa ahantzarazi dizkit» esan baitzion bere buruari, eta Efraim txikienari, esaten baitzuen: «Jainkoak nire zaletasunaren lurraldean eman dit fruitua», baina sekula ez zituen aita eta anaiak ahaztu, eta inoiz ez zuen berriro ikusteko itxaropenik galdu.
Urbe (Zirauki)
Urbe Mañeruibarreko Zirauki udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.
Josef
Anaiekin eta aitarekin berrelkartzea
Egipton, zazpi urteko oparotasuna amaitu zenean, gosea iritsi zen, eta herriak faraoiari oihu egiten zion, zeinak Josefengana joateko eta hark esandakoa egiteko esaten baitzien. Jende asko joan zen Josefi garia erostera, ez bakarrik Egiptokoa, baita beste lurralde batzuetakoak ere.
Urbe (Zirauki)
XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Ziraukiko Udalara pasa ziren.
Josef
Anaiekin eta aitarekin berrelkartzea
Goseak Kanaango lurrak ere jo zituen, bereziki, Beer-Xeva, Jakob bere jendearekin bizi zen lekua. Egipton garia zegoela jakin ondoren, hamar seme nagusiak Egiptora bidali zituen, eta Benjamin berarekin atxiki zuen, guztien artean txikiena, bere ondoan. Hamar anaiak faraoiaren gortera iritsi ziren laguntza eske, eta Josefen aurrean aurkeztu zuten beren burua. Ez zuten hura ezagutu, oso aldatuta baitzegoen eta, gainera, egiptoar gisa janzten baitzen.
Baina Josefek bai ezagutu zituen haiek, baina disimulatu egin zuen, eta ea nondik zetozen galdetu zien itzultzaile baten bitartez. Anaiek Kanaandik zetozela erantzun zioten, elikagaiak erostera, baina Josefek lapurrak eta espioiak zirela egotzi zien. Denak elkarren anaiak zirela erantzun zioten, Jakoben semeak. Josefek erantzun zien: «Nola izan daiteke hain aberatsa semeetan?», eta haiek azaldu zioten hamaika anaia zirela, baina adingabea, gazteena, alegia, aitarekin geratu zela. Josefek, hiru egunerako, anaiak kartzelara bidali zituen, eta, denboraldi horretan, Josefi egindako gaizkiari buruz hausnartu zuten. Josefek, entzule zela, bere hitzek eragiten zioten emozioagatik, atzera egin behar izan zuen. Hiru egunen buruan, Josefek askatu egin zituen, eta Kanaanera garia eramango zutela esan zien, baina, bere hitzak egiazkoak zirela frogatzeko, itzuli, eta Benjamin seme txikia berekin ekarri beharko zuketen. Bien bitartean, Simeon bahitu eta giltzapetu egin zuen. Gainera, haiek gariagatik ordaindutako dirua beren zakutotan sartu zuen.
Urbe (Zirauki)
Bertako biztanleak urbearrak ziren.
Josef
Anaiekin eta aitarekin berrelkartzea
Kanaanera itzuli zirenean, anaiak harrituta geratu ziren beren zakutotan ordaindu zuten dirua ikustean, eta beldur ziren egiptoarrek egoera hori erabiliko ote zuten esklabo bihurtzeko eta ondasunak kentzeko. Aitari gertatu zitzaien guztia kontatu, eta Jakob Simeonengatik tristatu zen, baina ez zirela Egiptora itzuliko Benjaminekin erantzun zien, zeren ordurako Josef galdua zuen, eta ezingo zuela Benjamin ere galdu, geratzen zitzaion Rakelekin izandako seme bakarra. Baina lehorteak eta eskasiak jarraitu zuten, eta, behin eta berriz esanez, Rubenek eta Judak Jakob limurtzea lortu zuten, eta Jakoben semeak Egiptora itzuli ziren Benjaminekin.
Egiptora itzultzean, Josefen etxezainak hartu zituen Jakoben semeak, eta hark ez zutela diruz arduratu behar esan zien, eta, gainera, Simeonekin bildu zituen. Denak Josefen etxera gonbidatuak izan ziren, zeinari aitak emandako opariak eman zizkioten. Josef, Benjamin hainbeste denbora igaro ondoren ikustean, poztu egin zen, eta geletara joan zen emozioz negar egitera. Indarberritu ondoren, Josefek otordu batera gonbidatu zituen anaiak, eta adinaren arabera egokitu zituen. Hori ikusita, asko harritu ziren, baina Josefen etxezainak zilarrezko kopari esker asmatu ahal izan zuela esan zien, magikoa baitzen. Denek jan eta edan zuten zoriontsu; bereziki, Benjamínek, bere anaiek baino janari gehiago eta hobea jaso baitzuen. Esklaboak anaien zakutoak gariaz betetzen ari zirela, Josefek proba bat pasarazi zien, eta zilarrezko kopa bat sartu zuen Benjaminen zakutoan. Anaiak hiritik alde egin zutenean, soldaduek harrapatu zituzten, eta koparen lapurreta leporatu zieten. Haiek ukatu egin zuten gertatutakoa, baina soldaduek zakutoak begiratu, eta, Jakoben semeen harridurarako, kopa Benjaminen zakutoan agertu zen. Orduan, soldaduek besteek beren bidea jarrai zezaketela esan zieten, baina lapurrak bertan gelditu behar zuela. Anaietako batek ere ez zuen hori onartu nahi izan, eta denak itzuli ziren Josefengana, zeinak lapur bat defendatzea aurpegiratu eta beren herrira itzultzeko esan baitzien. Hala ere, anaiek erantzun zioten nahiago zutela hil aita, berriz ere, sufritzen ikusi baino, zeinak ordurako seme kutun baten galera jasana baitzuen, eta ezingo zuela berriro jasan.
Urbe (Zirauki)
Izena
Urbe toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Josef
Anaiekin eta aitarekin berrelkartzea
Orduan, Josefek soldaduak eta esklaboak kanporatu, eta oihuka negarrez hasi zen, hain indar handiz ezen negarrak faraoiaren jauregian ere entzun ziren. Aldatuak zirela eta anaia txikiarengatik bizitza emateko prest zeudela ikusita, Josefek, azkenean, bere burua aurkeztu zuen bere anaien aurrean. Haiek harrituta gelditu, eta beldur izan ziren, seguru asko, mendeku hartu nahi izango zuela pentsatuz, baina Josefek lasaitu zituen, esanez: «Ez kezkatu, dena Jainkoaren lana izan baitzen, beharrezkoa zen ni Egiptora etortzea, gure herriak, Israelek, eskasia eta gosete horretan bizirik iraun zezan».
Faraoiak gertatutakoaren berri izan zuenean, Josefi esan zion Jakob-eta bere herrira gonbida zitzala Egiptora, laborantza-lurrak oparitu nahi baitzizkien Josefek egiptoarrengatik egindakoarengatik. Josefen anaiak Kanaanera itzuli ziren, Egiptoko opariz beteta, eta guztia kontatu zioten Jakobi; Jakob, alaitasunez betea, familiarekin abiatu zen Egiptorantz. Aita eta semea elkarrekin aurkitzean, Jakobek zera esan zuen: «Eskerrak eman nahi dizkiot Jainkoari nire seme maitea bigarren aldiz eman didalako, Berak modu misteriotsuan egiten du lan!». Josefek beraren azken urteak berekin bizitzen geratzeko eskatu zion, baita herri osoa geratzeko ere. Hark onartu egin zuen, baina baldintza batekin: Herria «Kanaan, agindutako lurrera» itzultzean, bere gorpuzkiak hara eramanak izan zitzaten.
Urbe (Zirauki)
Izena
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Josef
Anaiekin eta aitarekin berrelkartzea
Jakob eta bere familia, orduan, Gosengo lurraldean bizi izan ziren, Behe Egiptoko abereen artzaintzarako lekuan, Avarisetik gertu, K.a. XVII. mendean Egipton nagusi izan ziren hikso dinastiaren hiriburua izan zena.
Heriotza
Bibliako kontakizunaren arabera, ehun eta hamar urte zituela hil zen Josef. Bere gorpuak baltsamazioa jaso, eta sarkofago batean jarri zuten, hau da, goi-mailako dignatarioei emandako tratua izan zuen, baina ez, lehenago eta bere azken nahia eta Fede ekintza gisa, bere hezurrak Agindutako Lurrera eramateko eskatu gabe.
Urbe (Zirauki)
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Josef
Heriotza
Ondoren, herri hebrearrak Exodoa hasi zuenean, eta Sukkotetik (Egipto) atera zenean, Moisesek Josefen hezurrak haiekin eramateko agindu zuen («Exodo 13:19»). Aurrerago, Josuek Sikemen lurperatu zituen Joseren gorpuzkiak, Jakoben landan eta aitarenekin batera lurperatu zuten («Josué 24:32»). Teologo askok Josefen irudia Jnumhotep II.aren (Khnumhotep) irudiarekin lotu dute; izan ere, Beni Hassaneko (Egipto) herri beduinoan aurkitutako hilobian, gizon bizardunak Egiptora beren familiekin eta ahuntzekin sartzen, koloretako pinturak zituzten tunikak aurkitu zituzten. Hori guztia Sesostris II.a faraoiaren garaian gertatu zen, orduan eraiki baitzen Josefen kanala, Bahr Yussef-en kanala izenekoa. Kanal hori Nilotik ekialderantz doan desbideratze bat da, eta Al-Faiyumeko oasiaren laku artifiziala sortu zuen.
Historikotasuna
Testu biblikoak eta ondorengo kontakizunak kenduta, ez dago ebidentzia arkeologikorik edo dokumentalik Josefen existentziari buruzkoa
Josef, historikoki, Egiptoko XIV. dinastiako Hiksoren immigrazioarekin lotzen da, eta argudiatu izan da Josefen esklabo gisa saltzearen kontakizuna, 20 zilarrezko piezarengatik («Genesis 37:28»), garai hartako prezio komuna islatzen duela, prezio hori, ondoren, etengabe handituz joan zen aldiekin kontrajarriz, eta horrek historia geroko asmakizun bat izatea baztertuko luke.
Thomas L. Thompson-en eta John Van Seters-en lanetik abiatuta, Josefen eta gainerako patriarken historikotasunari buruz ez dagoela ebidentziarik egiaztatu da, eta karaktere horiek Aro arruntaren aurreko lehen milurtekoko legenda eta kontakizun herrikoietatik eratorriak direla. Ondorioz, Josef jakintza generoaren fikziozko istorio bateko protagonistatzat jotzen da, hala nola Ahikar, monarkia juduaren azken urteetan edo, are, erbestearen ondoren erredaktatua.
Pareko biografikoak
Josefek, beste pertsonaia bibliko batekin, Danielekin, pareko nabarmena du. Era berean, bere bizitzako alderdi dramatikoek (anaiek gutxiesten dute, eta, gero, goi-estatus batera etorria da) ezaugarri komun batzuk dituzte Daviden bizitzarekin.
Silvia Rau
Silvia Rau (Alemania, XX, mendea) alemaniar gimnasta artistikoa da. Ekialdeko Alemaniarekin lehiatuz, 1983an brontzezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan.
1983
Taldekideak Maxi Gnauck, Gabriele Faehnrich, Astrid Heese, Diana Morawe eta Bettina Schieferdecker izan ziren.
Ekitate (zuzenbidea)
Ekitatea (equity) zuzenbidearen xede diren segurtasunaren eta justiziaren arteko oreka errespetatuz epaileak arazo konkretuak erabakitzean legearen hitzen eta zentzuaren artean bilatu behar duen moldaketa da. Ekitatea Ingalaterrako Kantzelaritzako Gortean garatu zen lege-gorputz partikular bat da. Barne-zuzenbidean dago, bai zuzenbide zibilean, bai common law sistemetan, bai nazioarteko zuzenbidean. Ekitatearen tradizioa Antzinaroan hasten da, Aristotelesen idazkiekin (epieikeia) eta erromatar zuzenbidearekin (aequitas). Ondoren, zuzenbide zibileko sistemetan, ekitatea lege-arauetan txertatu zen, eta ohiturazko zuzenbideko sistemetan, berriz, lege-gorputz independente bihurtu zen.
Frederiko Augusto II.a Saxoniakoa
Frederiko Augusto II.a (Friedrich August II.; Dresden, 1797ko maiatzaren 18a - Brennbüchel, Karrösten, 1854ko abuztuaren 9a) Saxoniako erregea izan zen 1836tik hil zen arte.
Maximiliano Saxoniakoa eta Karolina Parmakoaren semea izan zen. 1830eko Uztaileko Iraultzak istiluak eragin zituen Saxonian eta Maximilianok tronurako eskubideei uko egin zien irailean. Frederiko Augusto tronuaren oinordeko eta erregeorde bihurtu zen orduan.
1836an Antonio erregea hil zen eta bere iloba Frederiko Augusto errege berria izendatu zuten. Ministro liberalak izendatu zituen eta zentsura ezabatu zuen. 1849an matxinada bat zapaldu zuen tropa prusiarren laguntzarekin.
Bi aldiz ezkondu zen. 1819an Maria Karolina Austriakoarekin eta 1833an Maria Ana Bavariakoarekin. Ez zuen seme-alabarik izan.
1845ean hil zen Tirolera egindako bidaia batean, zaldi batek buruan jo ondoren. Bere anaia Joan bere ondorengoa izan zen errege gisa.
Fèves au lard
Fèves au lard, bines edo haricots au lard ere deitua, Quebeceko plater tradizionala da. Normalean, babak urdaiarekin eta melaza edo astigar-jarabearekin nahasita egoten dira, eta gero labean poliki-poliki prestatzen dira.
Fèves au lard plater tradizionala da, azukre-garaian azukre-txaboletan eskaintzen dute Quebecen eta Kanadako frantsesez hitz egiten duten beste eskualde batzuetan.
Palma Zaharra
Jacopo Palma, Palma Zaharra deitua (Serina Alta, c. 1480 - Venezia, 1528ko uztailaren 30a) italiar margolaria izan zen.
Ibilbide profesional osoa Venezian egin zuen. Beharbada Andrea Previtalliren ikaslea izan zen. Bere lehen lanek Giovanni Belliniren eragina jaso zuten baina gero Giorgione eta Tizianoren estiloa eta gaiak jarraitu zituen. Denbora batez Veneziako margolaririk eskatuena izan zen.
Pastoral mitologiak eta Veneziako edertasunen erretratuak margotu zituen. Gai erlijiosoak eta aldareetarako lanak ere bai.
Sun Yang
Sun Yang (1991ko abenduaren 1a) txinatar igerilari olinpiko eta mundiala da. 2012an, Olinpiar Jokoetako urrezko domina irabazi zuen lehen atleta txinatarra izan zen Sun. Sun da 200 metrotik 1.500 metrora estilo libreko distantzia bakoitzean urrezko dominak irabazi dituen gizonezko lehen igerilaria. Urrezko domina olinpiko bat hiru aldiz, eta denbora irregularreko munduko txapelduna, historian gehien apaindutako igerilari txinatarra da. 2017an, NBC Sports-ek honela deskribatu zuen: "seguru asko garai guztietako estilo libreko igerilaririk onena".
Marka pertsonalak
Gakoa: AS = Asiako Erregistroa, NR = Erregistro Nazionala, OR = Erregistro Olinpikoa, WR = Munduko Erregistroa
Astaputz erraldoi
Astaputz erraldoia, putzaundia, otsoputz handia (Calvatia gigantea) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Gaztetan gleba zuria denean jan daiteke, baliteke propietate sendagarriak izatea ere, baina kontuz, metalak xurgatzen ditu. Espezie hau maiz agertzen da komunikabideetan, tamaina ikusgarria duelako.
Frankensteinen munstro
Frankensteinen munstroa fikziozko pertsonaia bat da, Mary Shelleyren Frankenstein edo Prometeo modernoa eleberrian lehen aldiz agertu zena. Hilotzen zati desberdinetatik sortutako izaki bat da, eta Victor Frankenstein sortzaileak ematen dio bizia esperimentu batean ondorioz. Pertsonaia herri-kulturaren parte izatera iritsi da, eta eleberrietako, komikietako, telesailetako eta filmetako beste pertsonaia batzuk sortzeko iturri izan da.
Astaputz erraldoi
Deskribapena
Karpoforoa: Oso handia, globo itxurakoa eta hanka gabea. Diametroa 65 cm-koa izan daiteke eta 25 kg hartu dezake. Bere tamainagatik, urtero espezie bitxi gisa egunkarietan agertzen dena da. Oinarria antzua da, eta zahartzean belardietan lehortzen da. Karpoforoak, gaztea denean gleba zuri bat du eta zahartzean berde-horixka koloreko hauts-itxurako masa baten bihurtzen da.
Frankensteinen munstro
Izenik eza
Eleberrian bere zurztasunaren, alienazioaren sinboloa da, eta ez du giza zentzurik ezta nortasunik. Istorioko pertsonaiak — batez ere, Victor Frankenstein — berari buruzkoak dira, eta hainbat izen erabiltzen dituzte: deabrua, doilorra... Modu esanguratsuan, "Munstro" hitza eleberrian gutxitan erabiltzen da.
Astaputz erraldoi
Deskribapena
Etimologia: Calvatia hitza "calvus" hitzetik dator, burusoila, hau da: garezur baten antza duen onddoa. Maximun epitetoa latinetik dator, handiena esan nahi duen "Maximus" hitzetik. Neurri oso handia duelako.
Frankensteinen munstro
Izenik eza
Munstro anonimoa tradizioaren parte bihurtu zen Mary Shelleyren istorioa Londresen eta Parisen obra serio eta komikoetan eszenatokietara egokitu zenean eleberria agertu ondorengo hamarkadetan. Mary Shelley bera Presumption eleberriaren emanaldi arrakastatsu batean izan zen. "Antzezlanaren egitarauak izugarri dibertitu ninduen, pertsonaien zerrendan T. Cooke jauna agertzen baitzen", Leigh Hunt lagunari idatzi zionez. "Izendaezina izendatzeko modu anonimo hau nahiko ona da".
Astaputz erraldoi
Jangarritasuna
Perretxikoa zuria den bitartean jan daiteke. Bere ahaideak Lycoperdon generoko espezieak bezala, gozoenak frijituta dira. Aragoiko Pirinioetan, xerra bat mozten diote kontsumitzeko, eta gainerakoa zelaian uzten dute astaputza atera gabe, hurrengo egunetarako.
Frankensteinen munstro
Izenik eza
Hutsune horretan, ulergarria da Frankensteinen sortzailearen izena laster erabiltzea bere sorkuntzaren izenerako ere. Akats hori eleberria argitaratu ondorengo lehen hamarkadetan gertatu zen, baina 1930 eko hamarkadara arte ez zen ezaguna egiten hasi, Boris Karloff protagonista zuen Universal estudioetako film ospetsuarekin. Filma, neurri handi batean, Peggy Weblingen antzezlan batean oinarritzen da, 1927 .urtean Londresen estreinatua. Bitxia bada ere, Weblingen Frankensteinen benetan izen hori ematen zaio bere izakiari; hala ere, Universalen pelikularen kredituek Karloffek han galdera ikurrekin bakarrik interpretatu zuen pertsonaiaren zerrenda jasotzen dute.
Astaputz erraldoi
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean. Zelaietan, belardietan eta lorategietan.
Frankensteinen munstro
Deskribapena eta izaera
Nobelan, munstroa garaiera handiko izaki humanoide bat bezala agertzen da, «zatien txikitasuna oztopo handia baitzen nire lanaren azkartasunerako »,  oin ingurukoa (Victor Frankensteinek berak dioenez), zortzi oin ingurukoa (2,44 metro, gutxi gorabehera). Aldez aurretik pentsatuta, sortzeko prozesuaren xehetasunak zehaztugabeak dira, nahiz eta inplizitua den disekzio-geletako, patibuloetako eta hiltegietako gorpu-zatiak erabili zituela sortzaileak. Honela deskribatzen du:
Astaputz erraldoi
Banaketa eremua
Ipar Amerikako ekialdea, Europa, Erdialdeko Amerika, Asiako iparraldea, Australia, Zeelanda Berria.
Frankensteinen munstro
Deskribapena eta izaera
Nola adieraz niezaioke katastrofe haren aurrean sentitu nuen zirrara, edo esaldiak aurkitu hainbeste ahalegin eta lanen prezioan sortu zuen sortze nazkagarria deskribatzeko? Haren gorputz-adarrak, egia da, ongi proportzionatuak zeuden, eta haren hazpegiek edertasun apur bat izan ez zezaten saiatu zen. Edertasuna! Jainko maitea!
Astaputz erraldoi
Taxonomia eta nomenklatura
Espeziea 1786an deskribatu zuen lehen aldiz August Johann Georg Karl Batsch naturalista alemanak, Lycoperdon giganteum izenarekin.
Frankensteinen munstro
Deskribapena eta izaera
Bere azal horixkak ia ez zuen muskulu eta odol-hodiz estaltzen sarea. Ilea luzea eta lasaigarria zuen, hortzak oso zuriak, baina horrek guztiak begi beiratsuen izua areagotu besterik ez zuen egiten, haien kolorea sakonki hondoratuta zeuden orbita zurbilenarekin nahas baitzitekeen, aurpegiko azal zimurtuarekin eta ezpain beltzezko aho zuzenarekin kontrastean zegoena. Ai! Inork ez zukeen jasango haren ikusmenak sortzen zion izua. Momia kirastu berpiztu bat ez zatekeen sortze hura bezain beldurgarria irudituko. Oraindik bukatu gabe nengoela ikusi nuen, eta orduan ere nazka eman zidan. Baina bere muskulu eta artikulazioei bizitza transmititzean, Dantek berak ere imajinatu ezin izango zuen zerbait bihurtu zuen .»
Los Órganos
Los Órganos Monumentu Naturala Espainiako Gomera uharteko Vallehermoso udalerriko naturagune babestu bat da.
Geologia
Itsas labar batek osatzen du, eta itsasoaren higadurak agerian utzi du tontor trakitiko baten barrualdea. Bertan, tutuen itxura duten kolada isuriak ikusten dira; horien ondorioz sortu da haren izena.
Frankensteinen munstro
Elleberrian
Victor Frankenstein bere sortzailearen bizitza jaso bezain laster, honek bere kasa abandonatzen du, bere itxura fisiko ikaragarri eta nazkagarriagatik higuinduta. Zenbait egunez, munstroa, izuturik, goibeldurik eta bere nortasunaz ezjakinean, basoetan barrena dabil, ahal duen bezala bizirauten basa-baiaz eta ibaiko urez. Eguraldiak okerrera egiten duen heinean, eta janaria basoan gero eta urriago bihurtzen den heinean, gertuko herri batean bilatzen du babesa, non gizakiekin harremanetan jartzeko egiten dituen ahalegin guztiak bortizki eta modu tamalgarrian amaitzen diren, itsustasunagatik denek arbuiatzen baitute. Azkenik, aterpe abandonatu batean aurkitzen du aterpea, urruneko etxalde batean. Bertan, familia bat bizi da, De Laceytarrak, jatorriz Frantziakoa. Hurrengo hilabeteetan, eta etxeko bizilagunak ikusi gabe ikustearen poderioz, haiekin maitemintzen baita, munstroak hitz egiten, irakurtzen, idazten ikasten du, eta inguratzen duen mundua hobeto ulertzen hasten da. Guria, adierazgarria eta findua bihurtzen da. Baina bere deformazio fisikoaz eta bere jaiotzaren anormaltasunaz ere jabetzen da, pertsonengandik aldentzen baitute. Frankensteinen laborategitik eraman zituen arropetako poltsiko batean aurkitzen dituen paper batzuei esker, Frankensteinen egunerokoak direnak, bere sortzailearen historia eta bere jaiotzari buruzko xehetasunak ezagutzen ditu, eta horrek bere buruarekiko gero eta gaitzespen handiagoa eragiten dio.
Los Órganos
Flora
Zerrenda floristikoak 6 landare ez-baskular eta 159 landare baskular biltzen ditu. Horietatik 51 Kanarietako landare endemikoak dira, eta horien artean 6 genero endemikoak dira. Endemismoetatik 10 Gomera uhartekoak dira.
Frankensteinen munstro
Elleberrian
Hala ere, ez dio uko egiten familiaren lagun egiteko aukerari, eta seme-alabak kanpoan diren egun batean, aitarengana hurbiltzen saiatzen da, itsu dagoenez, ezin baitu ikusi, eta, beraz, ez da jabetzen bere itxuragabetasunaz. Hala ere, gainerako familia itzultzen denean, berriro arbuiatzen eta izutzen dute, eta kolpeka kanporatzen dute etxetik.
Berriro bakarrik eta izaki adimentsu ororen konpainiatik bereizita, basoan barrena ibiltzen da berriro, Victor Frankenstein aurkitu eta bere sinpatia eta betebeharrak bere sortzaile gisa eskatzeko itxaropenarekin. Bidean, itota hiltzeko zorian dagoen neskato baserritar bat aurkitzen du. Bizitza salbatzen dio, baina neskatoaren aitak aurkitzen duenean, eskopeta batekin tiro egiten dio eta hiltzeko zorian dago.
Gertaera horrek erabat mingostuta eta gizateriaren aurkako gorroto eta mendeku nahiez, azkenean Geneva ingurura iristea lortu zuen, Frankensteinen familia bizi den hirira. Halabeharrak William ekin topo egitea eragiten du, Victorren anaia txikiarekin, eta bere ahaidetasunaren berri izatean, amorruzko amorru batean, hil egiten du. Adorez eta amorruz, hilketetatik alde eginez, hilketaren erruak Justineri, haurra zaintzeaz arduratzen den neskameari, leporatzeko moduan konpontzen ditu frogak.
Handik gutxira, Victor Frankensteinekin topo egingo du, eta bere istorioa kontatuko dio. Amorruz leporatuko dio Victor Frankenstein sortu izanaren errua, gero hari muzin egin eta erabateko bakardadean murgildutako bizimodu mingots eta miserablera kondenatu izanagatik. Bere lankide bat, bere antzeko izaki bat, baina sexu femeninokoa, sinesteko eskatzen du, zeinarekin giza auzotasunetik betiko urrunduko dela agintzen baitu. Munstroak kontatu dion istorioak hunkituta, baina baita bere krimenen izaera ezagutzean asaldatuta ere, eta bere balizko mendekuaren beldur, Frankensteinek bere haurraren desioak betetzea onartzen du. Zientzialaria eta bere lagunik onena, Henry Clerval, Eskoziako txoko batera joango dira, non, ezkutuan, bigarren izaki bat sortzeari ekingo dion. Hala ere, gero eta higuin handiagoa sentitzen du zereginagatik, eta damuak eta gizadiarentzat arriskutsua izango den munstro-arraza sortzeko aukerak oinazetuta, ezin izaten du jarraitu. Munstro larritua berriro agertzen da, eta Frankensteinen eginbeharretara jotzen du berriro, bere lanarekin jarrai dezan erregutuz. Baina Frankenstein zurrun ageri da eta, emaitzarik lortzen ez duenez, erretiratu egiten da mehatxu izugarriak eginez: "Joan egingo naiz, baina, gogoratu: zure eztei-gauera joango naiz". Handik gutxira, munstroak Henry Clerval estrangula zuen, eta Victor krimen horretaz akusatu zuten. Bere aita zaharrak, Suitzatik iritsiak, kartzelatik eta urkamenditik salbatu zuen. Lur jota, eta beldurrak eta obsesioak jota, bere bizitza ahal duen moduan berregiten saiatzen da: Genevara itzultzen da eta Elizabeth Lavenza bere betiko neskalagunarekin ezkontzeko prestatzen da. Baina munstroak bere mehatxua betetzen du: eztei-gaua, Victorrek, bere bizitzaren beldur den arren, kanpoan ematen duen une bat aprobetxatuz, Elizabeth itotzen eta hiltzen du.
Heriotza eta zorigaitz ugari jasan ezinik, Frankensteinen aita tristuraz hiltzen da, eta horren ondoren Victor bera arrazoia galtzeko zorian dago. Inork ez du sinesten munstro bat dela heriotza horien guztien atzean dagoena, eta bere bizitzatik geratzen dena hari jazartzera eta akabatzera sagaratzea erabakitzen du. Handik urte batzuetara, Artikoko bakarlekuetara iristen da, eta han, Walton kapitainak, nabigazio-ibilbideak erraztuko dituen iparralderako pasabide bat aurkitu nahi duen esplorazio-espedizio baten zuzendariak, hilzorian bere itsasontzian jasotzen du. Bere azken hatsarekin bere istorioa kontatzen dio, berak egindako akats berberak ez egiteko eskatzen dio eta Munstroa desegiteko erregutzen dio. Handik gutxira, Walton itsasontzira joan zen, sortzailearen gorpuaz kexatu zen, eta, bere patu garratz eta garratzagatik, Waltoni erregutu zion ez zezala bere krimenengatik gogorregi epaitu (inork ez baitu berengatik berak bezainbeste sufritu), eta itsasontzia utzi zuen, Ipar Poloan su batean bizirik erre zela zin eginez.
Analisia eta interpretazioa
Nobelako hainbat kritikari eta aztertzailek, sakon aztertu dutenek, Munstroa amarik gabeko haur baten metafora izan daitekeela esan dute: Mary Shelleyk berak ama jaio eta gutxira galdu zuen, eta berak aitarekin harreman arazotsu samarra izan zuen bizitza osoan. Munstroak bezala, Maryk ere haurtzaro bakarti eta bakarti bat izan zuen, maiz irakurtzen edo idazten eman zuena. Beste batzuetan, Munstroa, hain zuzen ere Industria Iraultzaren hastapenetan agertua, klase sozial zapaldu baten sinbolotzat ikusi izan da: Shelleyk berak idatzi zuen Munstroak "jabetzaren banaketa, aberastasun izugarriak eta pobrezia maltzurra aitortzen" zituela. Beste batzuek kontrolik gabeko teknologia baten emaitza tragiko gisa ikusi dute Munstroa: jendeak menderatu ezin den zerbait sortzeko duen beldurra gorpuztea. Era berean, bere historian tradiziozko ezagutza zientifiko patriarkalaren kritika inplizitua ikusi nahi izan da, emakumeak horretatik baztertuta daudela. Aldi berean, bizitza artifizialaren sorkuntzari buruzko Europako Erdi Aroko elezaharrekin lotuko litzateke, hala nola Fausto edo Golem, zeinetan osagai magikoa edo naturaz gaindikoa zientziak ordezkatuko zukeen. Baina Munstroak, gizabanako gisa, badu alderdi tragiko eta ia existentzialista bat ere. Joseph Carrollek honako hau adierazi du: "protagonistak eta antagonistak bereizten dituzten ezaugarrien arteko lurralde mugakidea". Alberto Manguelek honako hau esan du: "Adan sufritzaileak bezala, mundu honetara etortzeko inoiz eskatu ez zuen buztin zati bizia da. Bere bertsiorik gorenean Hamlet da, Segismundo da La vida es sueño de Calderón lanean, bere buruari galdezka ea ez ote den hauts mota bat oskol baten barruan . “Eleberriaren multzoa" bere gurasoak, bere jainkoak sortu eta arbuiatu zuen izaki baten oihua bezala ikus daiteke, zientziaren, munstroak sortzen dituen arrazoiaren ametsaren…”
Irudikapen nabarmenak
Gordetako Munstroaren lehen agerpen zinematografikoa J. Searle Dawleyren 1910 eko Frankenstein film labur mutuan izan zen, non Munstroa Charles Ogle k antzezten duen. 16 minutu irauten duen filma Edisonen estudioek ekoitzi zuten eta liburutik nabarmen aldentzen da. Han, Munstroa bizkarrez kargatutako pertsonaia iletsu bat bezala agertzen da, Victor Hugo ren Quasimodo a gogorarazten duena, ile handi eta mardul batekin eta kopeta lau batekin, agian ondorengo karakterizazioen aitzindaria. Dirudienez, Ogle izan zen daraman makillajearen egilea.
Baina Munstroaren irudirik ezagunena, herri-kulturan sendoen errotuta geratu dena, Boris Karloffena da 1931 ko Frankenstein filmean, James Whale k zuzendua eta Universal estudioek ekoitzia, eta haren jarraipena, Frankensteinen emaztegaia. Karloffen Munstroa irudi ikaragarria da, garezur altu eta laukoa, hilotz itxurakoa eta lepoan torloju bereziak dituena, pertsonaiaren sinbolo gisa geratu direnak (liburuan aipatzen ez diren arren) eta bateria baten borneak bezala jokatzen dutela suposatzen dena, elektrizitatea bere gorputzean sar zedin ahalbidetuz. Jantzi ilun bat darama, estuegia eta motzegia tamainarako, eta asfaltozko bota handi batzuk, Karloff are altuago sentiarazteko. Oso indartsua den arren, bere ibilerak zurrunak eta traketsak dira (Munstro originalari kontrajarrita, bizkorra eta azkarra baitzen). Makillajea, eragin handikoa eta oso kopiatua izan dena, Jack Pierc ek egin zuen, Unibertsaleko beste munstro batzuk makillatu zituena, hala nola Barre egiten duen Gizakia, Momia eta Gizotsoa. Filmean eta haren ondorioetan, Munstroa pentsamolde nahiko sinple eta haurrentzako izaki gisa agertzen da, nahiz eta Frankensteinen neskalaguna lanean hitz egiten ikasiko duen, baina esaldi labur eta ia artikulatuekin. Suaren beldur da. Karloffek Frankensteinen Itzala filmean Munstroa berriz interpretatuko lukeen arren, Universalek pertsonaiari buruz ekoitzitako hirugarren filma, hurrengoetan beste aktore batzuk izango lirateke – nagusiki, Glenn Strange –, pertsonaia berrartuko luketenak, nahiz eta bere oinarrizko ezaugarriak eta Jack Pierceren makillajea gorde. Gaur egun, Karloffen aurpegiaren irudia, Frankensteinen makillajearekin, bere alaba Sara Karloffen konpainiarena da: Karloff Enterprises.