cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ashi aintzira
Hakone mendiaren galdara batean dago eta 6'9 km²-ko azalera du. Ur termal ugari ditu eta Fuji mendiaren ikuspegi itrzelak oso turistiko bihurtu dute. Aisialdirako itsasuntzi ugarik zeharkatzen dute aintzira, denetan ikusgarrienak antzinako gerra-belaontziak dira.
Hakoneko teleferikoari esker alboan dagoen Ōwakudani haranera joan daiteke.
Thibaut Vervoort
Thibaut Vervoort (1992ko urriaren 2a) belgikar saskibaloi jokalaria da. Belgika ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.
Sarre
Sarre edo Saarland (Saarland, ahoskatua; Sarre,  ahoskatua) Alemaniako hego-mendebaldeko estatua. Saarbrücken da hiriburua. Gainontzeko hiri nagusiak Neunkirchen, Homburg, Sankt Ingbert, Saarlouis eta Völklingen dira.
Geografia
Muga hauek ditu: iparraldean eta ekialdean, Renania-Palatinatua; mendebaldean, Luxenburgo; hegoaldean, Frantzia.
Sarre ibaiak eratutako haranak hartzen du estatua. Haranaren iparraldean Hunsrück mendialdea dago, eta, hegoaldean, Lorrenako mendiak (695 m ditu mendi garaienak). Blies eta Prims ibai txikiek Sarre ibaian isurtzen dute ura. Klima kontinentala da, eta 800 mm euri-ur egiten du urtean batez beste.
Historia
Herri zeltak bizi ziren Sarre aldean erromatarren garaian, eta franko germaniarrak zabaldu ziren K.o. II. mendetik aurrera. Karolingiar inperioaren ekialdeko lurraldea izan zen, eta Berant Erdi Aroan jaurgo ugari osatu ziren.
Westfaliako bakearen ondoren (1648), Frantziako koroaren eraginpean egon zen; 1684-1697 bitartean, Frantzia barneko lurralde bihurtu zuten, eta, 1792-1815 bitartean, Frantziako departamendu izan zen. 1815-1870 bitartean Renaniari lotuta egon zen, eta, 1871. urtetik aurrera, industria azkar garatu zen hango ikatz-hobiei esker.
Lehen Mundu Gerraren amaieran (1918), beretzat eskatu zuen Frantziak Saarland, baina aliatuek ez zuten horrelakorik onartu eta Nazioen Ligaren babespean geratu zen. Frantsesen eskuetara igaro ziren, hala ere, ikatz-hobiak. 1935ean biztanle gehienek (% 90etik gora) Alemaniako Reich-ean sartzea aukeratu zuten erreferendumean. 1945ean frantses-armada sartu zen Sarren, eta 1947an Sarreko lurralde autonomoa eratu zuten Frantziari loturik. 1955ean, ordea, biztanle gehienek (% 68k) autonomia haren aurka eta Alemania Federalarekiko batasunaren alde eman zuten botoa erreferendumean. 1957ko urtarrilaren 1ean Alemania Federaleko 10. land edo estatu bihurtu zen.
Barrutiak
Sei landa-barrutik (Landkreise) osatzen dute Sarre:
Hiri handienak
Datuak 2010ko abenduaren 31koak dira.
Politika
Honako hauek izan ziren hauteskundeetako emaitzak:
Ekonomia
Ikatz-arro garrantzitsua eta oparoa izan da, Saarlouisetik Saarbrückenera eta Saarbrückenetik Neunkirchena luzatzen diren ardatzak batez ere. Hala eta guztiz ere, XX. mendearen erdialdetik aurrera, nabarmen murriztu da ikatz-ekoizpena, eta industria (altzairugintza, metalurgia, tresneria elektrikoa eta mekanikoa, beiragintza, janari-industria, zurgintza, papergintza, industria kimikoa) da, egun, ekonomia-jarduera nagusia.
Gizateriaren Ondare
Völklingengo burdingintza izenarekin UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Völklingen hiriaren ondoan dagoen burdin lantegia.
Saint-Cirgues-de-Malbert
Biztanleria
2007an Saint-Cirgues-de-Malbert udalerrian erroldatutako biztanleak 215 ziren. Familiak 89 ziren, horien artean 27 pertsona bakarrekoak ziren (23 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 31 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 27 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 168 etxebizitza zeuden, 97 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 53 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 168etxeak ziren. 97 etxebizitza nagusietatik 82 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 58 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 53 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 33 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 132 ziren, horien artean 93 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 93 pertsona aktiboetatik 91 lanean zeuden (49 gizon eta 42 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Cirgues-de-Malbert udalerrian 102 unitate fiskal zeuden, 222 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.756,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 zurginak ziren, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Saint-Cirgues-de-Malbert udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
L'ora legale
L'ora legale 2017ko Ficarra e Picone italiar zinema zuzendarien film komikoa da.
Argumentua
Pietrammare herriko biztanleak kaosean bizitzen ohituta daude: errepideek zulo handiak dituzte, sekulako trafikoa jasan behar izaten dute, zaborra pilatzen da kaleetan, txakurren gorotzak ez dira jasotzen... Egoera honekin nazkatuta, alkate berria aukeratu dute, eta hau hauteskunde-programan agindutako guztia martxan jartzeko prest azalduko da, hasieran behintzat.
Hatsumōde
Hatsumōde (初詣) sintoismoaren termino bat da, urte berriaren hasieran santutegi bat bisitatzeari erreferentzia egiten diona. Pertsona batzuek tenplu budista bat bisitatzea aukeratzen dute santutegi baten ordez. Bisita honetan, oro har, urte berrirako desioak eskatzen dira, o-mamori berriak erosten dira (kutunak edo talismanak) eta aurreko urteko kutunak tenplura itzultzen dira erre ditzaten. Horrez gain, tosoa (urte berrio sake berezia) eta omikuji, urte berriaren zoria zehazten duen orakulu moduko bat, erosten dira.
Urte berriko gauerdian, jendeak tenpluak eta santutegiak bisitatzen ditu, tenpluko kanpaien soinua entzuteko, hatsumōdeari hasiera ematen diona. Urteko lehen hiru egunetan, bisitari ugari joaten dira tokiko tenpluetara (barnealdeko herrien kasuan) eta tenplu ospetsuetara (hirien kasuan). Bisitari ugari iristen diren tenplu nagusien artean, Meiji Santutegia (Tokio), Sumiyoshi-taisha (Osaka), Fushimi Inari-taisha (Kioto), Atsuta Santutegia (Aichi), Tsurugaoka Hachiman-giu (Kanagawa), Dazaifu Tenman-gu (Fukuoka) eta Hikawa Santutegia (Saitama) daude.
Hatsumōdearen jatorria toshigomoriaren (年籠) ohituratik dator, hau da, Urte Zahar gauetik tutoretza edo ujigamiaren santutegian sartu eta gau osoan esna egotea kamiari harrera egiteko. Horrez gain, santutegira urte berrian erromesaldia egiteko ohitura norabide oparo horretako "norabide oparorako" edo ehōmōde-rako erromesaldian oinarritzen da, hau da, urte berrian jainkotasuna biziko den norabidean Txinatar zodiakoaren arabera.
Alexandro I.a Errusiakoa
Alexandro I.a Errusiakoa (Александр Павлович, Aleksandr Pavlovich; San Petersburgo, 1777ko abenduaren 23a – Taganrog, 1825eko abenduaren 1a) Errusiako enperadorea izan zen 1801-1825 bitartean, Poloniako erregea 1815-1825 bitartean eta Finlandiako Duke Handia 1809-1825 bitartean.
Biografia
Alexandro Paulo Petrovitx duke handiaren, gero Paulo I.a tsarra izango zenaren, eta haren emazte Sofia Dorotea Wurtembergekoaren semea zen, eta Katalina II.a Errusiakoaren biloba. Batetik, Katalina II.aren gortean pentsamendu askearen giroa bizi izan zuen, eta, bestetik, jaurlari militarrarengandik errusiar autokraziaren tradizioak ikasi zituen. Aitak gizadiaren aldeko maitasun teorikoa eta gizakiaren kontrako gutxiespen praktikoa elkartzen irakatsi zion. Joera kontraesankor horiek bizitza osoan izan zituen, eta aurrera eraman zuen politikaren gorabeheretan islatzen zen.
Křekov
Křekov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 190 biztanle ditu eta 3,84 kilometro koadroko azalera. Zlín barrutian dago.
Alexandro I.a Errusiakoa
Tronuratzea
1801eko martxoaren 23an tronuratu zen, aita eraila izan ondoren. Konspiratzaileek Paulo tsarra boteretik kendu bai, baina ez zutela hilko esan zioten. Kontrakoa gertatzean, errudun sentitu zen, enperadore izatera hilketa baten bidez iritsi zelako. Pixkana-pixkana Eliza ortodoxorantz gerturatu zen, eta politika kontserbadorea eraman zuen ordutik aurrera hil zen arte.
Křekov
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1295 urtean egin zen.
Lincolnia (Virginia)
Lincolnia Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fairfax konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Alexandro I.a Errusiakoa
Tronuratzea
Lehen momentutik agertu zuen mundu mailan paper garrantzitsua jokatzeko asmoa, eta gaztetasunak ematen zion grina guztia jarri zuen bere ideal politikoak errealitate bihurtzeko eginkizunean. Haren erreforma-asmoak ingeles erakundeetan inspiratuta zeuden, baina uneko aukerak guztiz gainditzen zituzten, eta erreforma gutxi iritsi ziren zertzera.
Erreformak
Errusian ere erreforma zenbait egin ziren, baina autokrataren eta bere funtzionarioen interferentzia susmagarriak zirela medio, ezin izan zuten iraun. Eratu berriak ziren Ministroen kontseilua eta Estatuaren kontseilua, esaterako, tsarraren eta bere begikoen tresna esklabo bihurtu ziren.
Kanpo-politika
Ingelesekin aliatua (1801) eta Napoleonen aurka jardun zuen (1805). Austerlitzeko gudua galdu ondoan, Napoleonekin bakea izenpetu eta haren ondora lerratu zen, Ingalaterra eta Suediaren aurkako gerra aldarrikatuz eta Turkiarekin bakea izenpetuz. Berriz ere Frantziarekikoak hautsi ondoan, Napoleonek Errusia inbaditu zuenean, eutsi ahal izan zion erasoari. Waterlooko guduaren ondoren, kanpo-politika alde batera utzi zuen.
Ezkontza eta ondorengoak
Alexandro Elisabet Alexeievnarekin (jaiotza-izena: Luisa Badengoa) ezkondu zen, eta bi alaba izan zituzten, urte gutxirekin hilak biak ere. Horretaz gain, bederatzi seme-alaba izan zituen hainbat maitalerekin.
Grand Trunk Road
Grand Trunk Road edo GTR (euskaraz, «Enbor Handiko bidea» edo «Tronpa Handikoa») Hego Asiako errepide nagusietariko bat da; zaharrena eta luzeena. Azken bi milaurtetan Indiako azpikontinentearen ekialdeko eta mendebaldeko lurraldeak lortu ditu. Errepide mitiko hau Unescoaren Gizateriaren Ondarea izateko bidean dago.
Historia
Literatura budistak eta Mahabharata bezalako testu indiarrak Maurya Inperioa aurretik ere Grand Trunk errepidearen existentzia ematen du eta Uttarpatha edo "Iparraldeko bidea" deitzen zen. Errepideak Indiako ekialdeko eskualdea Erdialdeko Asiarekin eta Antzinako Greziarekin lotzen zuen.
Sher Shah Suri, Sur Inperioko Erdi Aroko agintariak, Chandraguptako Errege Bidea berreraikitzeari ekin zion XVI. mendean. Ibilbide zaharra Sonargaon eta Rohtasen bere zabalera handitu zen. Fruta-arbolak eta itzal-arbolak landatu ziren. Bi kilometrotan sarai bat eraiki zen. Lorategiak ere autobidearen zati batzuen ondoan eraiki ziren. Saraian gelditzen zirenei janaria doan ematen zitzaien. Bere seme Islam Shah Surik sarai gehigarri bat eraiki zuen Sher Shah Surik Bengalarako bidean eraikitako sarai bakoitzaren artean. Jahangirrek bere erregealdian sarais guztiak adreilu eta harriz errez eraikitzeko dekretua eman zuen. Hosto zabaleko zuhaitzak landatu ziren Lahore eta Agra arteko tartean eta zubiak eraiki zituen. Ibilbidea "Sadak-e-Azam" izenez izendatu zuen Surik; mogolen garaian "Badshahi Sadak" izena hartu zuen.
1830eko hamarkadan, Ekialdeko Indietako Konpainiak metalezko errepideak eraikitzeko programa bat hasi zuen, merkataritza zein administrazio helburuetarako. Errepidea, gaur egun Grand Trunk Road izena duena, Kalkutatik Delhitik barrena, Kabulera, Afganistanera berreraiki zen.
Indiako errepideko gune historikoen multzoa UNESCOren Gizateriaren Ondarearen behin-behineko zerrendara aurkeztu zen 2015ean, "Uttarapath, Badshahi Sadak, Sadak-e-Azam, Grand Trunk Road" izenarekin.
Ibilbidea
GTRek gaur egun jarraian lotuta mantentzen den 2.500 kilometroko bidea da. Bangladeshko Sonargaonen, Narayanganj barrutian hasten da, Bangladeshko erdialdean. Ondoren, Indian jarraitzen du; hiri eta herri hauek igarotzen ditu: Howrah, Bardhaman, Panagarh ,Durgapur, Asansol, Dhanbad, Aurangabad, Dehri-on-sone, Sasaram, Mohania, Mughalsarai, Varanasi, Prayagraj, Kanpur, Kalianpur, Kannauj, Etah, Aligarh, Ghaziabad, Delhi, Panipat, Karnal, Ambala, Ludhiana, Jalandhar eta Amritsar.
Iruditegia
<Gallery mode=packed> Fitxategi:University of Engineering and Technology on Grand Trunk Road in Lahore.jpg|GTR Lahoren. Fitxategi:Wrecked T55 on the Jalalabad - Kabul road.jpg|Jalalabad-Kabul errepidea, azken zatia eta arriskutsuena. Fitxategi:Jhelum River Bridge.JPG|GTR Jhelum ibaiaren gainean, Pakistanen. Fitxategi:Grand Trunk Road.jpg|GTR Haryanan </Gallery> <Gallery mode=packed> Fitxategi:GT Road Mughalsarai.jpg|GTR Mughalsarai hirian, Uttar Pradesh estatuan. Fitxategi:Durgapur Xpressway.jpg|Durgapur. Fitxategi:Grand Trunk Road - Howrah 050052.JPG|GTR Howrahen Maidan, Mendebaldeko Bengala. Fitxategi:Bhadeya village view from NH2.jpg|GTR Biharren </Gallery>
Eupsophus vertebralis
Eupsophus vertebralis Eupsophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Alsodidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ranma ½
Ranma ½ (らんま½ Ranma Nibun-no-Ichi, Ranma erdia ahoskatuta) manga sorta baten izena da. Rumiko Takahashi mangaka da gidoilari eta marrazkilaria. Weekly Shônen Sunday aldizkarian argitaratu zen 1987 ko irailetik 1996 ko martxoa bitartean. Shogakukan argitaletxean 38 tankōbon liburukitan bildu zituan istorio guztiak.
Bussiares
Bussiares Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 113 ziren. Familiak 42 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 17 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 17 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 57 etxebizitza zeuden, 46 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 57etxeak ziren. 46 etxebizitza nagusietatik 29 bere jabearen bizilekua ziren eta 17 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 30 etxek bost zituzten. 40 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Neufelderkoog
Neufelderkoog Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
1969ko Paris-Roubaix
1969ko Paris-Roubaix txirrindularitza lasterketa klasiko honen 67. edizioa izan zen, eta ihesaldi batean irabazi zuen Walter Godefrootek.
Wheatcroft (Kentucky)
Wheatcroft Kentuckyko hiri bat da. Webster konderrian kokatua dago. 2010ean 160 biztanle zituen, 0.64 kilometro koadrotan banatuta.
Wheelwright (Kentucky)
Wheelwright Kentuckyko hiri bat da. Floyd konderrian kokatua dago. 2010ean 780 biztanle zituen, 4.56 kilometro koadrotan banatuta.
La Chaise
La Chaise Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Chaise udalerrian erroldatutako biztanleak 35 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 25 ziren, horien artean 20 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 20 pertsona aktiboetatik 18 lanean zeuden (11 gizon eta 7 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 5 pertsona inaktiboetatik 4 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa batena zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zygodontomys brevicauda
Zygodontomys brevicauda Zygodontomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Gao Shiyan
Gao Shiyan (1996ko urtarrilaren 22a) saskibaloi jokalari txinatarra da. Txina ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.
Laterallus albigularis
Laterallus albigularis Laterallus generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
Olba
Olba Teruelgo udalerria da, Gúdar-Javalambre eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 169 biztanle zituen.
Křelov-Břuchotín
Křelov-Břuchotín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.711 biztanle ditu eta 7,91 kilometro koadroko azalera. Olomouceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1345 urtean egin zen.
Rebeka
Rebeka (hebreeraz: רִבְקָה, Rivqa, "lotu") Bibliako pertsonaia da, Isaaken emaztea eta Esau eta Jakoben ama. Isaak zaharra eta itsua zenean Rebekak Jakobi lagundu zion Isaakek, Esau zelakoan, Jabok bedeinka zezan. Elezaharraren arabera Makpelako lezean hilobiratu zuten Rebeka, Hebronen.
Enkarterriko asto
Enkarterriko astoa Euskal Herriko mendebaldeko eskualdean mantendutako bertako asto arraza da. Gaur egun, bereziki Karrantza aldean hedatuta dago, nahiz eta Gipuzkoan, esate baterako, antzeko morfologiako astoak egun arte mantendu diren. Azken urtetan arraza berreskuratzeko elkartea sortu da Gipuzkoan. Euskal Herriaz gain, arraza mendebaldeko Kantabrian ere zabaldurik egon da, nahiz eta egun bertan ia desagerturik dagoen. Piriniar astoa izeneko asto arrazarekin antzekotasun handiak ditu, bere senide hurbila izanik.
Garai batean baserriko lan indarra astoa eta idia izan ziren, baina Euskal Herriko industrializazioa dela eta, eta honek berekin batera ekarritako baserriko lanen mekanizazioarekin, kopuruari dagokionez atzerakadarik handiena jasan duen aberea da etxeko astoa. Arrazak Bizkaiko Enkarterrietan zein Arabako ipar ekialdean du jatorri, baina Enkarterriko asto arraza Euskal Herri osoan zabaldutako antzinako asto mota izan zen. Ezaugarri bereziena bere tamaina txikia da, inguruko beste asto arrazekin konparatuz gero. Enkarterriko astoak nekez gainditzen ditu 120 cm. soin gurutzera.
Arrazaren historia
Enkarterriko astoak, baserriko lanaz gain, Enkarterri aldeko meategietan lanean ibili ziren bertako bagoietatik tiraka. Beraien tamaina txikia eta indar handia zela eta, preziatuak izan ziren lantegi horretarako, pottokak bezala. Lantegi hau dela eta, pottokaren kasuan bezala, horregatik uste da arraza gehiago mantendu dela Enkarterrietan. Eskualdean, joan den mendeko zazpigarren hamarkadaren hasieran 1.000 asto inguru zeuden zentsaturik. Hogei urte geroago 100tik behera besterik ez ziren. Datu honek Euskal Herriko gainontzeko eskualdeen egoerarako baliagarria izan daiteke.
Egoera
Zalantzarik gabe esan daiteke etxe-astoa dela Euskal Herri guztian industriaren garapenarengatik eta nekazaritzako lanen mekanizazioarengatik atzerakadarik handiena jasan duen etxe aberea.
2005. urtean 100 eme baino gutxiago zeuden. Hainbat partikular eta erakunde publikori esker kopurua zerbait emendatu da, baina Equus Survival Trust elkartearen irizpideen arabera, arraza galzorian dago, hazkuntzarako 300 eme baino gutxiago baitaude.
Bizkaian ADEBUEN elkarteak bultzatzen du Enkarterriko astoaren iraupena. Bizkaiko Foru Aldundiak asto samalda bat mantentzen du Gordexolan.
Gipuzkoan bertako astoa berreskuratzeko Giasel elkartea sortu zuten 2002. urtean. Gaur egun Giaselek 150 asto baino gehiago zaintzen ditu herrialdean. Horietatik 50 eme kalifikatuta daude, eta arren artean 6 dira kalifikatuak.
Urtero Lazkaon ospatzen da Lazkaoko astotxo eguna, eta azken urteetan ospakizun hori bertako astoaren berreskurapenerako eguna ere bilakatu da.
Ojos Negros
Ojos Negros Teruelgo udalerria da, Jiloca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 510 biztanle zituen.
Fort Hunt (Virginia)
Fort Hunt Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fairfax konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Eurycea bislineata
Eurycea bislineata Eurycea generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Ramhusen
Ramhusen Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Křelovice (Pelhřimoveko barrutia)
Křelovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 347 biztanle ditu eta 15,36 kilometro koadroko azalera. Pelhřimoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Odontesthes retropinnis
Odontesthes retropinnis Odontesthes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Atherinopsidae familian.
White Plains (Kentucky)
White Plains Kentuckyko hiri bat da. Hopkins konderrian kokatua dago. 2010ean 884 biztanle zituen, 8.05 kilometro koadrotan banatuta.
Neuville-sur-Touques
Biztanleria
2007an Neuville-sur-Touques udalerrian erroldatutako biztanleak 245 ziren. Familiak 105 ziren, horien artean 31 pertsona bakarrekoak ziren (23 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 35 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 177 etxebizitza zeuden, 104 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 56 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 176etxeak ziren. 104 etxebizitza nagusietatik 83 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 60 etxek bost zituzten. 65 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 150 ziren, horien artean 99 aktiboak ziren eta 51 inaktiboak ziren. 99 pertsona aktiboetatik 89 lanean zeuden (52 gizon eta 37 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 51 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Neuville-sur-Touques udalerrian 107 unitate fiskal zeuden, 262 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.925 euro zen.
Laterallus exilis
Laterallus exilis Laterallus generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
Neuville-sur-Touques
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2000. urtean Neuville-sur-Touques udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 948 hektarea erabiltzen.
Tysons (Virginia)
Tysons Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fairfax konderrian kokatuta dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Arberoa ikastola
Arberoa ikastola Nafarroa Behereako ikastola bat da. Donamartiri herrian dago kokatuta. Arberoa eskualdeko haurrak biltzen ditu.
Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioa rekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.
Pedagogia
2018an, ikastolan grabatutako Lepe Arberoan, komunikazio ez bortitza bizitzen dokumentala plazaratu zuen Itziar Bastarrika Madinabeitiak.
Zavkhan probintzia
Zavkhan (Завхан) Mongoliako 21 aimag edo probintzietako bat da, herrialdearen mendebaldean. Ulan Batorrekin 1.104 kilometrora dago. Hiriburua Uliastai da. Aimagaren izena Zavkhan ibaiak ematen dio, Gobi-Altai aimagarekin muga zehazten duena. 82.455,66 kilometro koadro ditu eta biztanle.
Klima
Zavkhanek Mongoliako tenperatura hotzenak izaten ditu. Udan ere elurra egin dezake. Tosontsengelen, Zavkhaneko barrutirik (som) handienean, −52.9 °C erregistratu dira. Bertan ere erregistratu da historiako presio barometrikorik altuena Lurrean, 1.085,7 hektopascalekin, 2001eko abenduaren 19an.
Arnegi
Arnegi Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Garazi eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 8,1 kilometrora. Altuera 218 eta 1 410 metro artekoa da, eta 21,21 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 237 biztanle zituen.
Bertako biztanleak arnegitarrak dira.
Izena
Arnegi beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Arnegi izena Arranhegi izenaren uzkurduratik dator, eta, aldi berean, arran ("arantzastu") eta hegi hitzen elkarketak osatzen du.
Geografia
Aintzila Luzaideko ibarran dago.
Historia
XVIII. mendera arte, Arnegi Luzaide udalerriko auzo bat zen. Hala ere, Frantziar eta Espainiar Estatuek muga bat ezarri zuten Luzaideko ibarran, muga tradizionalak errespetatu gabe, eta 1659ko azaroaren 7an Arnegi eta Luzaide banandu zituen, bi estatu ezberdinetan jarriz. Hori dela eta, Arnegiri udalerria eman zioten, udalerri independente bihurtuz. Arnegiri Ondarrola edo Ondarla auzo luzaidarra ere gehitu zitzaion, luzaidarra zen Elizaldeko auzoarekin jarraitasun geografiko bera izan arren, administratiboki Frantziaren mende zegoena. Prozesu bera, baina alderantziz gertatu zen Pekotxetako tokiarekin. Aurretik, Arnegi auzoaren zati bat (izatez, jarraikortasun geografiko bat ere osatzen dute), honetatik nahitaez banandua izan zen, Luzaideko auzo bat bihurtuz, Espainiar Estatuan.
Arnegin 1614an sinatu zen Erroko eta Baigorriko ibarren artean Sorogainibar eta Kintoa larreen inguruan bakeak egiten saiatzen zen akordioa.
Luxenburgo barrutia
Luxenburgo Luxenburgoko 3 barrutietako bat da. Bere barnean 4 kantoi eta 47 komuna daude.
Arnegi
Historia
Frantziar Estatuaren lurraldea bi eremutan banatu zenez, bata Wehrmachten mendekoa eta bestea Vichyko gobernuak administratua 1940ko ekainaren 22an, Arnegi Hirugarren Reichako administrazioari esleitu zitzaion. Demarkazio-linea ibarran egon zen, Arnegi eta Luzaide artean.
Luxenburgo barrutia
Geografia
Luxenburgoko Barrutiak ekialdean Grevenmacherreko Barrutia, iparraldean Diekircheko Barrutia, mendebaldean Belgikako Luxenburgoko Probintzia eta hegoaldean Frantziako Mosela departamenduarekin egiten du muga.
Arnegi
Ekonomia
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da. Luzaiden egon arren, Arnegiko bizilagun asko Pekotxetako bentetean ari dira lanean, eta horiek dira udalerriko hornidura-gune nagusia.
Erakunde publikoak
2017ko urtarrilaren 1era arte, Arnegi Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.
Kultura
Donejakue Bidea udalerritik igarotzen da, Donibane Garazitik datorrena. Hurrengo udalerria Luzaide da.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Arnegi sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Baigorri, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena, Garaziko gainerako herriak ez bezala.
Antonio Gorriaran
Antonio Gorriaran Laza (Muskiz, ) bizkaitar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena.
Arnegi
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Křelovice (Plzeň-Iparraldeko barrutia)
Křelovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 231 biztanle ditu eta 21,11 kilometro koadroko azalera. Plzeň-Iparraldeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1045 urtean egin zen.
Sara (argipena)
Sara izan daiteke:
Astronomia
Pertsonaiak eta izenak
Seven Corners (Virginia)
Seven Corners Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fairfax konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Jesusen Gurutziltzaketa
Jesusen gurutziltzaketa Judean gertatu zen 30 eta 33. urteen artean. Jesusen gurutziltzatzea ebanjelioetan kontatzen da eta Bibliako epistoletan aipatzen da. Itun Berriko historialari eta aditu gehienek Jesus Nazaretekoari gurutzean gertatutako heriotza gertaera historikoa dela onartzen dute , historialariek eta I. eta II. mendeetako kristauak ez ziren beste autore batzuek azaldua. Hala ere, historialarien artean ez dago gurutziltzatzearen xehetasunei buruzko adostasunik.
Itun Berriaren arabera, Jesus atxilotu, Jerusalemgo Sanedrinak epaitu eta Pontzio Pilatos prokuradoreak zigorkatua eta, azkenik, gurutziltzatua izatera kondenatu zuen. Oro har, gertakari horiek "Nekaldia" izenez ezagutzen dira. Kristauak ez diren iturri batzuek, Josefo edo Tazitok kasu, Jesusen heriotza bortitzaren irudi historiko bat ere ematen dute, baina oso eskematikoa. Bestalde, Bibliaren ikerlari gehienentzat, Jesus Nazaretekoaren kondena inskripzio edo titulus bat egotea (lau ebanjelio kanonikoetan aho batez agertzen dena) bere nekaldiaren izaera historikoaren daturik sendoenetako bat da.
Jesusen sufrimendua eta haren heriotza kristau-teologiaren alderdi nagusiak dira, salbazioaren eta errugabetzearen doktrinak barne. Kristauek teologikoki Jesusen heriotza gurutzean sakrifizio garbitzailea den heriotza bezala ulertu dute. Kristau katoliko eta ortodoxoek Eukaristia ospatzen dute sakrifizio honen eguneratze edo jarraipen bezala, denbora eta espazioa alde batera utzita.
Historikotasuna
Jesusen Bataioa eta bere Gurutziltzatzea historikoki Jesusi buruzko bi gertaera segurutzat jotzen dira. James Dunnek dioenez, "Jesusen bizitzako bi gertakari hauek ia unibertsalki baiesten dute" eta "hain leku handia hartzen dute gertaera historikoen 'ia ezin da zalantzan jarri edo ukatu' euren garrantzi historikoaren eskala", sarritan Jesus historikoa aztertzeko abiapuntuak baitira. Bart Ehrmanek dio Jesusen gurutziltzatzea, Pontzio Pilatosen aginduz, haren elementurik seguruena dela. John Dominic Crossanek dio Jesusen gurutziltzatzea edozein gertaera historiko bezain segurua dela. Eddyk eta Boydek diote orain "irmoki ezarrita" dagoela Jesusen gurutziltzatzearen baieztapen ez-kristau bat dagoela. Craig Blombergek dio Jesus historikoaren hirugarren bilaketan aditu gehienek gurutziltzatzea eztabaidaezina dela uste dutela. Christopher M. Tuckettek dioenez, Jesusen heriotzaren arrazoi zehatzak zehaztea zaila den arren, hari buruzko gertaera eztabaidaezinetako bat gurutziltzatua izan zela da.
Ikertzaileak gurutziltzatzearen historikotasunean ados badaude ere, horren arrazoian eta testuinguruan desberdinak dira. Adibidez, E. P. Sandersek eta Paula Fredriksenek gurutziltzatzearen historikotasuna babesten dute, baina Jesusek ez zuela bere gurutziltzatzea aurreikusi diote, eta gurutziltzatzearen iragarpena "elizaren sorrera" dela. Geza Vermesek ere gurutziltzatzea gertaera historikotzat jotzen du, baina bere azalpena eta aurrekariak ematen ditu horretarako.
Ebanjelioen harmonizazioa
Kristoren Nekaldia izenarekin "Jesu Kristok gurutzean hil aurretik jasan zituen sufrimenduak" ulertzen dira, inongo ebanjelio partikular, kanoniko edo apokriforen beharrezko harremanik gabe. Batzuk, lau ebanjelio kanonikoen harmonia bat sortzen saiatu dira, Taziano jada II. mendean eta K. Bornhäuser eta P. Benoit akademiko modernoen artean bezala. Narrazio harmonizatu hau ez zen inoiz homogeneoki onartua izan, adibidez, greziar eta latindar kristauen arteko liskarrek Nekaldiren datari buruz frogatzen duten bezala. Siriako Elizak, lau ebanjelio kanonikoak harmonizatu zituen Tazianoren Diatessaron hartu zuena, ondoren, ebanjeliko singleen mesedetan uztea nahiago izan zuen. Eta ordurako Agustin Hiponakoaren garaian (354 – 430) ebanjelio kanonikoetan irakurtzen diren Jesusen nekaldiaren narrazioen arteko ezberdintasunak nabaritzen ziren, horregatik baztertu gabe.
Sanedrinaren epaiketa
Hiru Ebanjelio sinoptikoen arabera (Mateo, Marko eta Lukas), Jesus Getsemaniko lorategian atxilotu zuen Apaiz Gorenen, eskribauen eta zaharren agindupean zegoen talde batek, eta Juda Iskariotek musu batekin identifikatu zuen. Joanen arabera, Jesus atxilotu zutenak apaiz gorenek eta fariseuek izendatutako guardiak izan ziren, "Kiliarka" baten agindupean, beraz, praetoriumeko soldaduak zituen erromatar ofizial baten lan bezala aurkezten du. Bertsio honetan Jesusek bere burua identifikatu zuen. Batzuek ukatu egiten dute Joanek soldadu erromatarrek operazioan parte hartzeari buruz dioenaren historikotasuna (Mommsen, Blinzler, Barrett, Lohse, Besnier), beste batzuek onartu egiten dute (Bruce, Goguel, Winter).
Atxilotu ondoren, Jesus, sinoptikoen arabera, Kaifas apaizaren etxera eraman zuten. Juanen Ebanjelioaren arabera, lehenbizi Anasen aurrean eraman zuten, eta hark, gero, Kaifas suhira bidali zuen, "urte hartan apaiz gorena zena". Hiru sinoptikoen artean ere desberdintasunak daude Jesusen galderaren inguruan agintari juduen artean. Markos eta Mateo Sanedrin osoak gau hartan bertan egin zuen lehen bileraz mintzatzen dira. Jesusek blasfemia bidezko heriotza merezi zuela erabaki zuen, eta Sanedrinak hurrengo goizean egin zuen bigarren bileran, Pilatosengana bidali zuten. Lukasek Sanedrinaren bilera bakar bati buruz hitz egin du goizean, eta ez du berariaz aipatzen kondena. Juanek ez du hitz egiten ez Sanedrinaz, ez Jesus atxilotu ondoren apaiz batek egindako galdeketari buruzko kondena batez, baizik eta aste batzuk lehenago Sanedrinak Lazaro Betaniakoaren berpizkundearen inguruan egindako bilera batez, non, Kaifasek eskatuta, Jesus hiltzea erabaki baitzen.
Raymond Edward Brown jakintsu eta apaizak, exegesiaren kritika historikoa erabili zuen lehen akademiko katolikoetako batek, ikusi zuen Jesusek eratutako arazoa eztabaidatzeko Sanedrinek izandako bilera bateko kristau komunitatearen artean indarrean zegoen oroitzapen bat sinoptikoen narrazioetan sar zitekeela soilik Jesusen Jerusalemera bere heriotza baino pixka bat lehenago iritsi izanari dagokionez, hirira egindako bisita bakarra. Juanek hainbat bisita kontatzen ditu, eta Jesus hil baino aste gutxi lehenago egindakoa aukeratu zuen bilera hori aipatzeko. Brownen arabera, Sanedrinen bilera batean, Jesus atxilotu aurretik, Markosek eta Mateok aurkeztutako premiazko gaueko saioa baino onargarriagoa izan daiteke. Köstenbergerrek ere, Juanen Lazarorekin zerikusia zuen bilera bat aipatzeak, Markosek eta Mateok hitz egiten duten saioaren inguruko bere isiltasuna azaltzen duela uste du.
Brownek, ebanjelioetan eta bere egileek oinarri bezala erabili zituzten ahozko tradizioetan transmititzen dena ulertzeko, xehetasun bakoitzaren historikotasuna baieztatzeko obsesioa, kristauek gertatu zenaz ezer ez zekitela dioen ustea baino oztopo txikiagoa ez dela ikusten du. Brownen arabera, bost dira lau ebanjelioetako narrazioetan oinarri sendoa duten puntuak :
Dukeko Unibertsitateko akademikoa den Ed Parish Sandersek ere, Jesus historikoari buruzko ikerketa garaikidearen aitzindarietako batek, epaiketaren kontakizunaren desberdintasunak aztertzean, ez du batere babesten Mateok eta Markosek aipatzen duten gaueko bilera:
Markosek eta Mateok kontatzen dutenez, Sanedrinak Jesus blasfemiagatik hiltzera kondenatu zuen bera Mesiasa, Jainkoaren Semea zela adieraztean. Kontrara, Lulasek ez du hitz egiten Sanedrinen gaitzespenaz, ez eta blasfemia-akusazio batez ere, eta Juanek ez du aipatzen Sanedrinen bilerarik, ez Jesusen atxiloketa-gauean, ez hurrengo goizean. Sandersek eta Brownek uste dute Jesusek Mesias eta Jainkoaren Semea zela esateak, ebanjelioen idazketaren garaiko ideien atzeranzko proiekzioa dela, termino horiek kristauentzat zutelako zentzua, kristauak ez ziren garaiko juduei blasfemia iruditzen zitzaiena.
Brownek interpretatzen du ebanjelariek narrazioaren apaiz gorenaren galdera interpretatzen zuen jendearentzat idazten zutela: "Mesiasa al zara, Jainko bedeinkatuaren semea?", judu garaikideen etsaitasunaren adierazpen gisa, kristauen fedearen froga eta gorespen liturgikoa.
Erromatarren kondena
Ebanjelioen arabera, apaizek galdeketa egin ondoren (Sanedrinek parte hartu ala ez), Jesus agintari erromatarrei eman zitzaien. Hurrengo goizean, erromatarren epaiketak eguerdia baino lehen egiten zirenez, Jesus Pontzio Pilatosen aurrean eraman zuten, Jerusalemgo erromatar prokuradorearen aurrean. Lukasen Ebanjelioak gehitzen du Pilatosek Jesus bidali zuela Herodes Antipasen aurrean, Galileako tetrarka, Jerusalemen Pazkoan bisitan baitzegoen. Hau historikoki zuzena, zeren lege erromatarrean jurisdikzioa akusatuaren jatorrizko lekuari baitzegokion. Lukasen arabera, Herodesek mespretxatu egin zuen Jesus, eta Pilatosengana bidali zuen, ez baitzion ezer leporatzen.
Ebanjelioen arabera, Pilatos zalantzati zegoen Jesus kondenatzeko, eta esaten dute ez zuela aurkitu heriotza-merezimendurik. Hala ere, Jesusen gainean jarritako arantza-koroak eta karguko idazkian idatzitako esaldiak adierazten dute gurutzean hiltzera kondenatu zutela, sedizio karguaren pean, juduen errege izendatu zutelako. Horrek esan nahi du, praktikan, Lex Appuleia de Maiestate aplikatzea, 15 urte lehenago Tiberio Zesarrek sinatutakoa. Tazitok gai honetaz esaten duen gauza bakarra hauxe da: Christus Tiberio imperitante per procuratorem Pontium Pilatum supplicio adfectus erat ("Tiberio enperadorearen pean, Kristo Pontzio Pilato prokuradoreak exekutatu zuen"), eta Luzio Apuleio Saturnino, lege honen egilea, K.a. 100ean hila izan zela.
Pilatosen jarrera errukiorra eta zalantzazkoa, ebanjelioetan deskribatua, ez dator bat Flavio Josefok bere izaera bortitzari eta krudelkeria izugarriari buruz deskribatutakoarekin. Gainera, Pazko jaiagatik preso bat akalmazioz askatzeko erabakia herriari emanez Pilatos aurkezten duen atalak ez du iturri erromatar, judu eta helenistikoetan baliozko aurrekaririk.
Zigorkatzea
Flagrum taxillatum edo flagrum izeneko akuiluaren bidezko zigorkatzea, exekuzio ororen legezko aurrekari erromatar bat zen. Estatu Batuetako Medikuntza Elkartearen aldizkari batek, The Journal of the American Medical Association, honela deskribatzen du erromatar praktika: "Normalean, erabiltzen zen tresna zartailu labur bat zen (flagrum), zenbait larru-zerrenda solte edo txirikordatu zituena, luzera desberdinekoak, tartean burdinazko bolatxoak edo ardi hezur zati zorrotzak zituztenak [...]. Soldadu erromatarrek behin eta berriz biktimaren bizkarrean gogor jotzen zutenean, burdinazko bolek kolpe sakonak eragiten zituzten, eta ardi hezurrak zituzten larruzko tirek azala eta larruazalpeko ehunak mozten zituzten. Orduan, biktima astintzen jarraitu ahala, zauriak azpiko gihar eskeletikoetaraino iristen ziren, eta odola zerion haragi-zerrenda dardartiak sortzen zituzten ".
Ez da ezagutzen Jesusek zenbat zartada jaso zituen, juduen legearen arabera 39 kolpe baino ez baitziren ematen, erromatarrek askoz gehiago ematen zuten bitartean. Geroagoko umiliazioak, errege gisa mozorrotu zutenean mantu gorri batekin, bere eskuineko eskuan kanabera bat zetro gisa eta arantzazko koroa batekin, dirudienez, legioen ohitura bati jarraitzen dio: urte amaierako saturnaletan esklabo bat aukeratzen zuten errege janzteko, umiliatzeko eta, ondoren, sakrifikatzeko. Erromatar soldaduek tu egin zioten eta jo egin zuten. Iseka egiten zioten, esanez: "Salba, juduen erregea!" .
Via Crucisa
Ebanjelio sinoptikoen arabera, exekutatua izateko atera bezain laster, Simon Zirenekoa izeneko gizon bati gurutzea eramatera behartu zuten, Jerusalemgo Via Dolorosa izena duen kaletik. Ebanjelioetan ez da inoiz aipatzen Jesus gurutzearen pisupean lurrera erori zenik, edo Veronika izeneko emakume batek aurpegia oihal batez garbitu zionik: istorio horiek ondorengo eliz tradizioan oinarritzen dira. Aldiz, Joanen Ebanjelioak ez du Simon Zirenekoa aipatzen, baizik eta Jesus deskribatzen du bere gurutzea kargatuz.
Ebanjelioetan, Jesus, Golgota izeneko toki batera eraman zuten, arameraz "Garezurraren tokia" esan nahi duena. Markosen ebanjelioak dio Jesus gurutziltzatua izan zela hirugarren orduan (goizeko 9ak); Juanen ebanjelioak, berriz, seigarren orduan izan zela dio (goizeko 11etatik eguerdiko 12ak arte).
Arte kristauak eta zenbait lan zinematografikok ez bezala, erruztatuak habe txiki bat baino ez zuen kargatzen bi sorbalden gainean, uztarri bezala, patibulum, antenna edo furca deitua, zeharkako habe bezala erabiltzen zena. Gurutze klasiko oso batek 100 kg inguru pisatuko zukeela uste da, torturak ahuldutako gizon batek karga zezakeenik ezinezko bihurtuz.
Jesusen kontzepzio herrikoi kristaua, gurutze osoa bere sorbalden gainean kargatuz, nahiko berandu aurkezten da arte kristauan. Jesusen irudikapen ezagunenik zaharrena, gurutzea daramana, 420-430ekoa da. Irudia, British Museumean zaindutako bolizko plaka bat da, eta Kristo, neurriz kanpoko gurutze txiki bat kargatzen erakusten du, lurretik altxatzen den † forma duen gurutze batekin. Antzerako irudikapen ez-errealista, orain galdutako sarkofago batean agertzen da, Borgo Vecchion aurkitua zena (gurutze txikia T eran). Nahasmena, grezierazko gurutze hitzetik dator (stauros), iturri klasikoetan edozein zatiri erreferentzia egiteko erabiltzen baitzen, eta ez nahitaez gurutze oso bati.
Karguen inskripzioa
Zigortuaren ondoan, batzuetan, zigorraren arrazoiak idazten ziren, titulus izenarekin (τίτλος). Dion Kasioren Historiæ Romanæ liburuan agertzen da kargu hauek nola egiten ziren. Ebanjelioetan aipatzen da Jesusen gainean horrelako titulu bat jarri zela, baina soilik Joanen ebanjelioak dio kargua hiru hizkuntzatan idatzi zela: hebreera (nahiz eta Alfred Wikenhauserrek eta Brown diote, ziurrenik, aramera izango zela ), greziera eta latina, Pazko eguna zela eta iritsiko zen jendetzak irakurri zezan.
Joanen arabera kargua zuen inskripzioak zioen «Jesus Nazaretekoa, Juduen erregea» (ιησους ο ναζωραιος ο βασιλευς των ιουδαιων). Markosen arabera «Juduen erregea» baino ez zuen jartzen (ο βασιλευς των ιουδαιων) ; Lukasen arabera «hau da Juduen erregea» (ο βασιλευς των ιουδαιων ουτος) ; Mateoren arabera «Hau da Jesus, Juduen erregea» (ουτος εστιν ιησους ο βασιλευς των ιουδαιων). Juanek aipatzen du apaiz gehienek eskatu zutela inskripzio hori aldatu behar zela eta jarri «Honek esan zuen: Juduen erregea naiz». Pilatosek eskari hori ukatu zuen esanez «idatzitakoa, idatzita bego».
Vulgatako latinezko bertsioan «» gisa agertzen da, eta hortik arte kristauan erabili ohi den INRI laburpena; greziar tradizioan INBI (ἸΝβἸ) erabiltzen da, Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων esaldiaren laburpena.
Espoliazioa eta heriotza
Ohikoa zen exekuzio taldea lau soldaduz eta zenturioi batez osatuta egotea, eta hauek biktimaren ondasunak erreklamatu ahal izatea bere soldataren zati bezala (espollatioa). Izan ere, Bibliak, gurutziltzatu ondoren, soldaduek euren jantziak banatu zituztela kontatzen du.
Halaber, arte kristauan tradizionalki irudikatu ez bezala, Josef Zias irakasleak, Rockefeller Unibertsitateko antropologo eta Israelgo Antzinatasun eta Museoen Departamentuko kuradore ohiak, iradokitzen du Judeako gurutziltzaketak ez liratekeela oso gurutze garaietan egingo, exekuzioetarako egurrik erabilgarriena olibondoa izango litzatekeelako eta zuhaitz hauek ez direlako oso altuak.
Ebanjelioen arabera, erromatarrek, Jesusi, behazuna zuen ardoa eman zioten edateko. Jesu Kristoren garaian, erromatar soldaduek ardo ahul, azido edo mikatz bat edaten zuten, latinez "acetum" (ozpina) bezala ezagutzen zena, edo, urarekin diluitua zegoenean, "Posca". Ziur aski hau izan zen Jesusi gurutzean zegoen bitartean eskaini zitzaion edaria. Ebanjelio batzuen arabera, berak uko egin zion bere sufrimendua arintzeko aurkeztu zitzaion ardo garratz eta drogatu horri (mirrarekin edo behazunarekin). Batzuek, likore hau, Jerusalemgo emakumeek prestatzen zutela uste dute, gurutziltzatzearen biktimen minak arintzeko, eta erromatarrek hau onartzen zutela amore emateagatik.
Jesusen azken hitzak
Jesusen azken hitzak, edo Zazpi Hitzak ebanjelio kanoniko guztien artean aipatzen diren esaldiak dira. Tradizioz, "Hitzak" deitu izan dira laburpen horiek. Esaera horietatik hiru Lukasen ebanjelioan bakarrik agertzen dira, eta bi, Juanen ebanjelioan bakarrik. Beste esaera bat Mateoren Ebanjelioan zein Markosenean agertzen da, eta beste bat Joanengan bakarrik agertzen da, baina Mateo eta Marcosengan aipatzen da. Mateo eta Markosen kasuan, Jesusek Jainkoa oihukatzen du. Lukasengan, bere hiltzaileak barkatzen ditu, lapur penitentea lasaitzen du eta bere izpiritua Aitari ematen dio. Joanengan, amarekin hitz egiten du, egarri dela dio, eta bere lurreko bizitzaren amaiera deklaratzen du. Zazpi esaera horiek, "Azken hitzak" izanik, gurutzean hiltzen ari zen gizon honentzat azken batean garrantzitsua zena ulertzeko modu bat eman dezakete. Bibliako kontakizunetan erregistraturiko esamoldeen eskasiak, Jesus han zintzilik egon zen orduetan nahiko isilik egon zela iradokitzen du.
XVI. mendetik asko erabili dira Ostiral Santuko sermoietan, eta horien azterketa teologikoari buruzko liburu osoak idatzi dira. Gurutzearen Azken Zazpi Hitzak tradizio anglikanoko, katolikoko, protestanteko eta beste tradizio kristau batzuetako liturgiaren zati integral bat dira. Zazpi esamoldeen tradizioa kristau ikuspegiaren adibide bat da ebanjelio harmonia bat eraikitzeko, non ebanjelio ezberdinen materiala konbinatzen den, Ebanjelio bakoitzetik haratago doan kontakizun bat sortuz. Honakoak dira Jesusen azken hitzak ebanjelio ezberdinen arabera, ohiko hurrenkeran :
James Dunnen arabera zazpi esaldi hauek tradizioan oinarrituta daude eta ziurrenik Jesusen azken orduen kontakizunean sartutako esaldiak izango lirateke. Hala ere, Ene Jainko, ene Jainko, zergatik utzi nauzu? esaldia egiazkotzat jotzen du, esaldi lotsagarria delako eta lotsaren irizpidearen arabera erlijio batek ez luke bere aurkako esamolderik sartu beharko.