cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Melanoma
Etiologia
Oro har, pertsona batek melanoma pairatzeko duen arriskua bi faktoreren araberakoa da: alde batetik, faktore intrintsekoen araberakoa eta, bestetik, ingurumeneko faktoreen araberakoa. Hala, faktore intrintsekoek familiaren historia eta oinordetzan hartutako genotipoa hartzen dituzte barne; eta, ingurumen- edo kanpo-faktorerik garrantzitsuena, berriz, eguzki-argiarekiko esposizioa da.
UV erradiazioa
Azterketa epidemiologikoek iradokitzen dutenez, argi ultramoretik (UVA eta UVB) datorren erradiazioarekiko esposizioa da melanomaren agerpenaren arrazoi nagusietako bat.
Horrez gain, autobrontzeatzeko oheen UV erradiazioak melanoma izateko arriskua ere areagotzen du. Minbizia Ikertzeko Nazioarteko Agentziak egiaztatu du beltzarantzeko oheak "minbizi-eragileak" direla gizakientzat, eta hogeita hamar urte bete baino lehen beltzarantzeko gailuak erabiltzen hasten diren pertsonek melanoma garatzeko % 75 aukera gehiago dituztela. Bestalde, hegazkinetan lan egiten dutenek ere arrisku handiagoa dutela dirudi, UVrekiko esposizio handiagoaren ondorio direla uste baita.
Genetika
Familietan sarri gertatzen diren zenbait mutazio arrarok melanomarekiko sentiberatasuna asko areagotzen dute.
Familia melanoma genetikoki heterogeneoa da, eta locia 1p, 9p eta 12q kromosometako besoetan du. Gertakari genetiko ugari melanomaren patogenesiarekin erlazionatu dira (gaixotasunen garapena). Tumore anizkoitzaren 1. ezabatzailearen (CDKN2A/MTS1) geneak p16INK4a kodetzen du – ziklinen menpeko proteinen kinasen(CDK) pisu molekular txikiko proteina inhibitzailea. Familiako melanoma anizkoitz atipikoaren sindromea autosomikoki transmititzen da, dominanteki zehazki, eta batez ere CDKN2A mutazioekin erlazionaturik dago.
Beste mutazio batzuek arrisku txikiagoa ematen dute, baina ohikoagoak dira populazioan. Esate baterako, MC1R genean mutazioak oso ohikoak dira (ilegorri guztien dute kopia mutatu bat), eta MC1R genean mutazioak dituzten pertsonek zahartzaroan melanoma garatzeko aukera handiagoak dituzte.
Laburbilduz, honako geneetan gertatzen diren mutazioek melanomarekiko sentiberatasuna areagotzen dute:
Seinaleak eta identifikazioa
Melanomaren seinalerik garrantzitsuena larruazalean dagoen orbain berriren bat izaten da edo tamainaz, formaz edo kolorez aldatu den bat. Horiez gain, besteak bezalakoa ez den orin bat ere seinale garrantzitsua izan daiteke.
ABCDE araua melanomaren ohiko seinaleak identifikatzeko metodo bat da.
Patogenia
Erradiazioak zelulen DNA kaltetzen du, oro har, timinaren dimerizazio bat izan ohi dena, eta zelula barruko makineriak konpondu ez badu, zelula-geneetan mutazioa sortzen du.
Pazienteen melanoma metastasikoen laginen genomaren sekuentziazio masiboari esker, hainbat mutazio detektatu ahal izan dira, ez bakarrik mutazio puntualak (batez ere C->T trantsizioak), baita berrantolatze kromosomikoak ere (ezabapenak, anplifikazioak, translokazioak), kromotripsiaren fenomenoa barne, zeinak ezegonkortasun genomiko handia eragiten baitute. Zelula zatitzen denean, mutazio horiek zelula-belaunaldi berrietara hedatzen dira. Mutazioa protoonkogene baten gainean gertatzen bada (onkogene bat sortuko duena) edo tumoreak ezabatzen dituzten geneetan gertatzen bada, mitosiaren abiadura edo zelulen zatiketa zelularra kontrolik gabekoa bihurtzen da, tumore bat sortzea eraginez.
Iragarpena
Pronostikoa eta tratamendu aukerak faktore hauen araberakoak dira:
Diagnostikoa
Inguru hori behatzea da melanoma bat susmatzeko metodorik ohikoena. Melanomak detektatzeko (eta biziraupen-tasak handitzeko), melanomak ezagutzen ikastea gomendatzen da (ikusi "ABCDE" identifikazio-metodoa), eta orbainak aldian-aldian aztertzea eduki ditzaketen aldaketak behatzeko (forma, tamaina, kolorea, azkura edo odol-jarioa). Bestalde, oso garrantzitsua da kalifikatutako medikuari galdetzea. Azaleko lesio susmagarrien pertsona-ikuskapena zehatzagoa da azaleko lesio susmagarrien irudien ikusizko ikuskapena baino. Bestalde, espezialista gaituek, dermoskopia erabiltzen dute lesio gaiztoak identifikatzeko. Ildo honetatik, erreflektantziako mikroskopia konfokalak dermatoskopiak baino sentikortasun eta espezifikotasun handiagoa izan dezake azaleko melanomaren diagnostikoan, baina azterketa gehiago behar dira emaitza hori baieztatzeko.
Gorputzeko argazkigintza osoa, ahalik eta gorputzeko azaleraren dokumentazio fotografikoa barne, arrisku handiko pazienteen jarraipenean erabiltzen da. Antzemate goiztiarra ahalbidetzeko teknikaren berri eman da, eta ikuspegi errentagarria ematen du (edozein kamera digitalekin), baina haren eraginkortasuna zalantzan jarri da, aldaketa makroskopikoak detektatzeko gai ez delako. Diagnostiko-metodoa irudi dermoskopikoekin batera erabili behar da (eta ez ordezko gisa), eta bi metodoen konbinazioak detekzio-tasa oso altuak ematen dituela dirudi.
Biopsia
Azterketa bisual baten eta azterketa dermatoskopiko baten ondoren, edo in vivo diagnostikatzeko tresnen bat, hala nola mikroskopio konfokala erabili ondoren, medikuak orbain susmagarriaren biopsia egin dezake. Anestesia lokalaren pean egindako azaleko biopsiak diagnostikoa egitea eta larritasuna zehaztea ahalbidetzen ditu. Ondoren egin daitezkeen biopsia motak zerrendatzen dira :
Mota histopatologikoak
Beste histopatologia-mota batzuk dira:
In situ edo inbaditzailea
In situ melanoma bat ez da mintz basaletik haratago barreiatuko; melanoma inbaditzaile bat, ordea, mintz basaletik haratago barreiatuko da.
Estadioak
Melanomaren 4 estadio posible daude: I, II, III eta IV. Fase horietako bakoitzaren sailkapena TNM izeneko hiru faktoreren araberakoa izango da. T melanomaren beraren hedadura lokalari dagokio, N gongoilei (baita metastasi berezi batzuei ere) eta M beste organo batzuetako metastasiei. Minbiziari buruzko Amerikako Batzorde Bateratuaren (AJCC) arabera, 8. edizioa:
1. eta 2. etapetan, N mota (gongoil linfatikoa) behar da:
1., 2. eta 3. etapek M bat (metastasi-egoera) behar dute:
Laborategia
Laktato-deshidrogenasaren (LDH) probak askotan erabiltzen dira metastasiak detektatzeko, nahiz eta metastasia duten paziente askok (baita fase terminalean ere) LDH normala duten; LDH oso altu batek, sarritan, gaixotasunak gibelera duen hedapen metastasikoa adierazten du.
Ohikoa da melanoma diagnostikatu zaien pazienteek toraxeko erradiografia eta LDH testa izatea, eta kasu batzuetan CT, MRI eta/edo PET miaketak. Nahiz eta eztabaidagarriak izan, zainetako gongoil nodoen biopsiak eta gongoil linfatikoen azterketa ere egiten dira, gongoil linfatikoetara nola hedatzen den ebaluatzeko. Melanomaren diagnostikoa S-100 proteina-markatzaileak bermatzen du. S100 proteinak molekula azido txikiak dira, eta zelula-funtzio ugaritan parte hartzen dute. Oso hedatua dago giza ehunetan, baita melanoman ere. Hala, gaur egun, melanomaren biomarkatzaile onena da. S100Bk p53 tumorea ezabatzen duen proteinarekin interakzio zuzena duela frogatu da, eta, beraz, haren funtzioa murriztu eta melanoman tumorenesiaren sustapena eragiten du.
Erradiazio ultramorea
Erradiazio ultramoreko iturriekiko (eguzkia eta autobrontzeatze-oheak) esposizioa minimizatzeak, eguzki-babeseko neurriei jarraitzeak eta eguzkitik babesteko arropa eramateak (mahuka luzeko alkandorak, galtza luzeak eta hegal zabaleko kapelak) babesa eskain dezakete.
Azazkal-lanparak (azazkal-saloietan azazkal-margoak lehortzeko erabiltzen direnak) UV erradiazioaren beste iturri arrunt eta hedatu bat dira, saihets daitekeena. Nahiz eta UV azazkal-lanparak erabiliz azaleko minbizia garatzeko arriskua txikia izan, oraindik gomendatzen da hatzik gabeko eskularruak erabiltzea eta/edo SPF 30 edo gehiagoko duten kremak aplikatzea eskuetan, UV azazkal-lanpara bat erabili aurretik.
Gorputzak UV argia erabiltzen du D bitamina sortzeko, eta, beraz, hartzen den eguzki-argi maila orekatua izan behar da D bitamina maila egokia mantentzeko eta melanoma arriskurik ez izateko. Goputzak ordu erdi inguru behar du eguneko D bitamina sortzeko, baina aldi berean ordu erdi ere nahikoa da azaleko erredura bat eragiteko. Hala, eguzki-argiaren esposizioa tarteka izan daiteke aldi berean izan beharrean.
Eguzkitako kremak
Eguzkitako kremak eraginkorrak dira melanoma saihesteko. Gaur egungo kremek dituzten osagaiek (abobentzona, zink oxidoa eta titanio dioxidoa) eraginkortasunez blokeatzen dituzte bai UVA, bai UVB. Bestalde, eguzkitako kremek ere babesten dute larruazaleko beste minbizien aurrean.
Medikamentuak
2005eko berrikuspen batek estatina eta fibratoen botikak melanoma izateko arriskua murrizten duela frogatu zuen. 2006ko berrikuspen batek, ordea, ez zuen inolako onurarik eragiten dutela onartzen.
Tratamendua
Bost tratamendu estandar erabiltzen dira:
1. Kirurgikoa
Kirurgia da melanoma gehienen tratamendu nagusia, eta, eskuarki, hasierako etapetan dauden melanomak sendatzen ditu.
1.1.1 Mohs kirurgia
Egoera batzuetan, Mohs-en kirurgia (Mohs-en kirurgia mikrografikoa edo MMS ere esaten zaio) aukera bat izan daiteke. Kirurgia mota hori maizago erabiltzen da azaleko beste minbizi mota batzuetarako, eta bere erabilerak melanomaren tratamenduan zalantzak eragiten ditu.
Prozedura horretan, azala (melanoma barne) geruza oso meheetan kentzen da. Ondoren, geruza bakoitza mikroskopioz aztertzen da. Minbizi-zelulak badaude, medikuak beste larruazal geruza bat aterako du. Hori errepikatu egiten da geruza batek minbizi-zantzurik ez dagoela erakutsi arte. Prozesu hori motela da, askotan ordu batzuk hartzen ditu, baina tumorearen ondoko larruazal arrunt gehiago salbatzeko aukera ematen du.
1.1.2 Anputazioa
Ezohiko egoeretan, melanoma oineko edo eskuko hatz batean dagoenean eta sakon hazi denean, baliteke hatz horren zati bat edo guztia moztu behar izatea.
1.3.Melanoma metastasikoaren kirurgia
Melanoma larruazaletik beste organo batzuetara (biriketara edo garunera) zabaldu bada (metastasia), minbizia nekez sendatuko da kirurgia bidez. Nahiz eta hedapen-eremu bat edo bi soilik aurkitzen diren irudi bidezko azterketen bidez, hala nola ordenagailu bidezko tomografia edo erresonantzia magnetiko bidezko irudigintza bidez, baliteke beste eremuetara zabaldu izana eta eremu horiek txikiegiak izatea azterketa horien bidez hauteman ahal izateko.
Batzuetan, kirurgia egiten da egoera horretan, baina helburua minbizia kontrolatzen saiatzea da, sendatu beharrean. Metastasi bat edo gehiago egonez gero, eta horiek erabat erauzi ahal izanez gero, kirurgia horrek pertsona batzuen bizitza luzatu lezake. Leku batzuetan, hala nola garunean, metastasiak erauzteak lagundu dezake sintomak prebenitzen edo arintzen eta pertsonaren bizi-kalitatea hobetzen.
2. Kimioterapia
Kimioterapia minbiziaren tratamendua da, minbizi-zelulen hazkuntza geldiarazteko botikak erabiltzen dituena, zelulen heriotza eraginez edo zatiketa geldiaraziz. Kimioterapia ahotik edo zain edo muskulu batean injektatzen denean, sendagaiak odolera sartzen dira eta gorputz osoko minbizi-zeluletara irits daitezke (kimioterapia sistemikoa). Kimioterapia likido zefalorrakideoan, organo batean edo gorputz-barrunbe batean, hala nola sabelaldean, zuzenean jartzen denean, sendagaiek eremu horietako minbizi-zelulei eragiten diete batez ere (eskualdeko kimioterapia).
Bradornis pallidus
Bradornis pallidus Bradornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Melanoma
3. Erradioterapia
Erradioterapia minbiziaren tratamendua da, energia handiko X izpiak edo beste erradiazio mota batzuk erabiltzen dituena, minbizi-zelulak hiltzeko edo zatitzea geldiarazteko. Kanpoko erradioterapiarako makina bat erabiltzen da, erradiazioa gorputzaren kanpoaldetik minbizidun eremura bidaltzen duena. Kanpoko erradioterapia melanomaren tratamendurako erabiltzen da eta batzuetan terapia aringarri gisa ere erabiltzen da sintomak arintzeko eta bizi-kalitatea hobetzeko.
Eviota atriventris
Eviota atriventris Eviota generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Melanoma
4. Immunoterapia
Immunoterapian gaixoaren immunitate-sistema erabiltzen da minbiziari aurre egiteko. Gorputzaren defentsa naturalak minbiziaren aurka bultzatzeko, zuzentzeko edo leheneratzeko, gorputzak edo laborategiak egindako substantziak erabiltzen dira. Minbiziaren tratamendu hori terapia biologiko mota bat da.
Melanoma tratatzeko, immunoterapia mota hauek erabiltzen dira:
5. Terapia bideratua
Terapia bideratua minbizi-zelula espezifikoak identifikatu eta erasotzeko drogak edo beste substantzia batzuk erabiltzen dituen tratamendu mota da. Terapia zuzenduek, oro har, kimioterapiak edo erradioterapiak baino kalte gutxiago eragiten diete zelula normalei. Melanoma tratatzeko ondorengo terapia mota hauek erabiltzen dira edo aztertzen ari dira:
Rol bideo-joko
Rol bideo-jokoak ((computer) role-playing game edo (C)RPG) bideo-jokoen genero bat da, non jokalariak mundu zehatz batean murgilduta dagoen pertsonaia baten (edo talde bateko kide batzuen) ekintzak kontrolatzen dituen. Bideo-joko horietako gehienek mahaiko rol-jokoetan dute jatorria (Dungeons & Dragons barne), eta askotan hauen terminologia, eszenatoki eta joko-mekanika erabiltzen dituzte. Mahaiko rol-jokoekin dituzten antzekotasunak honako hauek dira: istorio eta elementu narratibo garatuak, jokalariaren pertsonaiaren hazkundea, konplexutasuna, baita birjokogarritasuna eta murgiltzea ere. Bitarteko elektronikoak joko-zuzendari baten beharra alde batera uzten du eta borroka ebazteko abiadura areagotzen du. Rol bideo-jokoak testuan oinarritutako bideo-jokoetatik 3D esperientzia aberatsetara aldatu dira.
Horná Ves (Prievidzako barrutia)
Horná Ves  Eslovakiako udalerri bat da, Prievidzako barrutian kokatuta. 18,57 km²ko azalera du eta 1449 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1293. urtekoa da.
Atifete Jahjaga
Atifete Jahjaga (Gjakova, Kosovo, 1975eko apirilaren 20a) kosovar politikaria eta estatu-emakumea da, Kosovoko Errepublikako hirugarren presidentea izandakoa 2011 eta 2016 bitartean. Errepublikako lehenengo emakumezko presidentea izan zen.
Herrialdeko presidente aukeratu aurretik, Kosovoko Poliziaren zuzendariordea izan zen.
Zirkulu oskulatzaile
Geometrian, zirkulu oskulatzailea kurba baten puntu batean, haren kurbadura eta ukitzaile berak dituen zirkulua edo zirkunferentzia da. Kurbaren puntu bakoitzean hari ongien hurbiltzen zaion zirkulua da, eta, kurba endekatuak, zuzenak kasu, alde batera utzita, kurbaren puntu bakoitzean bakarra da.
Takashi Kamoshida
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tochigi SC eta Fukushima United FC.
West Country
West Country (Mendebaldeko Herrialdea) Ingalaterraren hego-mendebaldeko lur eremu bat da, zehatz definituta ez dagoena, gutxi gorabehera Hego-mendebaldeko Ingalaterraren eremuarekin bat datorrena. Avon, Kornualles, Devon, Dorset eta Somerset konderriak barne hartzen ditu, askotan Gloucestershire eta Wiltshire konderriak eta Scilly uharteak ere bai. Erabilera batzuetan, eremu zabalagoak ere barne hartzen ditu; beste batzuetan, berriz, eremu murritzagoa da.
Flora Brovina
Flora Brovina (Skenderaj, Kosovo, 1949ko irailaren 30a) albano-kosovar poeta, pediatra eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea da. Skenderaj hirian jaio bazen ere, Pristinan hazi zen. Hantxe eskolaratu ez ezik, medikuntza ikasketak ere hasi zituen. Unibertsitate ikasketak Zagreben amaitu zituen, pediatrian espezializatuz. Ondoren Kosovora itzuli eta kazetari-lanak egin zituen aldi batez albanierazko Rilindja egunkarian. Handik gutxira, osasungintzara itzuli zen Pristinako Ospitale Orokorreko pediatria sailean lan egiteko.
Kosovo herrialde burujabe gisa aitortu ondoren, Flora Brovina Kosovoko presidentetzarako aurkeztu zen Kosovoko Alderdi Demokratikoaren hautes-zerrendan.
Hisahito Inaba
Hisahito Inaba (稲葉 久人, 1985eko maiatzaren 26a - ) Japoniako futbolaria da.
Fixin
Fixin Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 354 etxebizitza zeuden, 326 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 331 etxeak ziren eta 21 apartamentuak ziren. 326 etxebizitza nagusietatik 266 bere jabearen bizilekua ziren, 53 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 73 etxek lau zituzten eta 213 etxek bost zituzten. 247 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 117 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 184 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 471 ziren, horien artean 325 aktiboak ziren eta 146 inaktiboak ziren. 325 pertsona aktiboetatik 310 lanean zeuden (165 gizon eta 145 emakume) eta 15 langabezian zeuden (9 gizon eta 6 emakume). 146 pertsona inaktiboetatik 68 erretiraturik zeuden, 55 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fixin udalerrian 322 unitate fiskal zeuden, 777,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.733 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 52 komertzioetatik, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 13 eraikuntza enpresak ziren, 18 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 18 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 3 zurginak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 4 jatetxeak.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 kirol-denda zen.
2000. urtean Fixin udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 280 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Anolis semilineatus
Anolis semilineatus Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Gonostoma denudatum
Gonostoma denudatum Gonostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Gonostomatidae familian sailkatzen da.
Cocal dos Alves
Cocal dos Alves Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Horné Vestenice
Horné Vestenice Eslovakiako udalerri bat da, Prievidzako barrutian kokatuta. 9,96 km²ko azalera du eta 624 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1332. urtekoa da.
1953ko Kontxako Bandera
1953ko Kontxako Bandera (Banderaren 58. ekitaldia, garai hartan 51. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 6 eta 13an jokatu zen, eta Oriok bere 16. Kontxako Bandera eskuratu zuen, hirugarren jarraian.
Masaya Saito
Masaya Saito (斎藤 雅也, 1985eko ekainaren 8a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tochigi SC.
Wisches
Wisches Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Wisches udalerrian erroldatutako biztanleak 2.166 ziren. Familiak 844 ziren, horien artean 218 pertsona bakarrekoak ziren (107 bakarrik bizi ziren gizonak eta 111 bakarrik bizi ziren emakumeak), 238 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 309 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 79 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 964 etxebizitza zeuden, 863 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 60 hutsik zeuden. 708 etxeak ziren eta 252 apartamentuak ziren. 863 etxebizitza nagusietatik 622 bere jabearen bizilekua ziren, 219 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 58 etxek bi zituzten, 158 etxek hiru zituzten, 175 etxek lau zituzten eta 466 etxek bost zituzten. 664 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 394 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 363 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.385 ziren, horien artean 1.051 aktiboak ziren eta 334 inaktiboak ziren. 1.051 pertsona aktiboetatik 983 lanean zeuden (518 gizon eta 465 emakume) eta 69 langabezian zeuden (23 gizon eta 46 emakume). 334 pertsona inaktiboetatik 138 erretiraturik zeuden, 96 ikasten zeuden eta 100 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Wisches udalerrian 866 unitate fiskal zeuden, 2.198,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.181 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 100 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 5 janari enpresak ziren, 14 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 15 eraikuntza enpresak ziren, 13 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 4 okindegiak eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Jurema (Piauí)
Jurema Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Antropozentrismo
Antropozentrismoa (grezieratik, ἄνθρωπος, ánthrōpos, «gizakia», eta κέντρον, kéntron, «erdigunea») gizakia unibertsoko entitate garrantzitsuentzat eta beste edozeren neurri eta erdigunetzat hartzen duen mundu ikuspegia da. Ikuspegi honek giza balio eta esperientzietan oinarrituz interpretatzen du mundua. “Antropozentrismo” terminoa humanozentrismoa terminoarekin ere erabili daiteke eta batzuk, kontzeptua bera, giza nagusitasuntzat edo giza apartekotasuntzat  jotzen dute.
Antropozentrismoa sakon errotuta dago giza kultura modernoan eta garrantzi handiko kontzeptua da ingurumen-etikaren eta ingurumen-filosofiaren esparruan, non, gizakiaren eta ingurumenaren arteko eragin trukaketan sortzen diren arazoen funtsezko kausatzat maiz hartzen den gizakia bera. Hala ere, antropozentrismoaren defendatzaile askok diote horrek ez duela zertan horrela izan, eta epe luzera begira gizakientzat ingurune globala etengabe egokitu behar dela eta benetako arazoa azaleko antropozentrismoa dela.
Ingurumen filosofia
Antropozentrismoa (homozentrismoa edo giza supremazismoa bezala ere ezagutzen dena ) hainbat ingurumen-defendatzailek edo ekologistak defendatu izan dute; hala nola, Dave Foremanen Confessions of an Eco-Warrior eta Christopher Manesen Green Rage bezalako liburuetan. Zenbaiten ustez, antropozentrismo kontzeptu problematiko nagusiena da ingurumen-filosofian, non, mendebaldeko jarrera tradizionaletan joera sistematiko batek gizatiarra ez den mundura egiten dituen baieztapenak nabarmentzeko erabiltzen den. Val Plumwood filosofo eta ekofeminista australiarrak, antropozentrismoak teoria berdean, androzentrismoak teoria feministan duen eta etnozentrismoak arrazismoaren aurkako teorian duen antzeko eginkizuna duela argudiatu zuen. Paralelo hori azpimarratzeko, gizakia ardatz hartzearen ideiari deitzen dio “antropozentrismoa” Plumwoodek.
Ekologia sakonaren defendatzaileek ingurumen-etikari lotzen zaion lehen saiakera filosofiko hedatuetako bat, John Passmoreren Man’s Responsibility for Nature, kritikatu izan dute, izan ere, bere izaera atropozentrista dela eta, maiz, mendebaldeko pentsamendu moral tradizionalaren osagarria dela baieztatzen du. Izatez, krisi ekologikoaz arduratzen diren antropozentrismoaren aldekoek diote ingurune osasuntsu eta jasangarria mantentzea beharrezkoa dela giza ongizaterako.
William Greyren arabera, “azaleko” ikuspuntu batetik begiratuta, arazoa ez da gizakiarengan zentratzea. Honela dio: “Ikuspegi ez oso sakonetan gaizki dagoena ez da gizakien ongizateaz duen kezka, baizik eta ez duela nahikoa aintzat hartzen ongizate hori zertan datzan. Ikuspuntu honen arabera, giza interesa duen nozio antropozentriko aberats eta sendoa garatu behar dugu epe laburreko ikuskera azpiratzaile eta egozentrikoa ordezteko”. Bestalde, Plumwoodek, Environmental Culture: The Ecological Crisis of Reason lanean Greyren antropozentrismoa desegokia dela argudiatu zuen.
Ekologista askok ikuspegi filosofiko antropozentrikoa hartzen dute bere baitan eta, horrekin bat, gizakien onurarako ingurumena salbatzearen alde argudiatzen dute. Greyk honela idatzi zuen: ”Biosfera aberatsa eta anitza sustatzeaz arduratu behar dugu. Loraldi horren zati legitimotzat har daiteke giza loraldia egiazki”. Hala eta guztiz ere, bizitzaren loraldiaren erdian dagoen giza loraldiarekiko kezka hori ekologia sakonetik eta biozentrismotik bereizezina dela esaten da, antropozentrismoaren antitesi gisa eta antropozentrismoaren forma orokor gisa proposatu dena.
Ekologia sakona eta azaleko ekologia
Ekologia sakona kontzeptua Arne Naess norvegiar filosofoak sortu zuen 1973an. Naessek ekologia sakona definitzen du azaleko ekologiarekin kontrajarrita: azalekoa izango litzateke ingurumenaren erabilera okerrak gizakiei ekar liezazkiekeen osasun- eta aberastasun-arazoek eragindako kezka ekologikoa; sakona izango litzateke defendatzen duen mundu naturalean berezko balioa aurkitzen duen ekologia.
Ingurumen etika
Ingurumen etika, ingurumen filosofiaren baitan aurkitzen den filosofia praktikoaren eremu jakin bat da, zeinak, entitate naturalak eta baliabide naturalen erabilera jasangarria babesteko egin daitezkeen funtsezko argudioak ematen dituen. Korronte honen beste aldean aurkitzen diren paradigma nagusiak, antropozentrismoa, fisiozentrismoa (ekozentrismo bezala ere ezagutzen dena) eta teozentrismoa dira.
Ingurumen-etikak hainbat diziplinatan eragiten du, besteak beste, ingurumen-zuzenbidean, ingurumen-soziologian, ekoteologian, ekonomia ekologikoan eta ingurumen-geografian.
Bodø
Bodø (norvegieraz ahoskatua;  Bådåddjo, Bodö) Norvegiako udalerria da. Nordland konderrian kokatua dago. 1392.08 km² ditu eta 46,049 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Antropozentrismo
Ingurumen etika
Ingurumen-etikaren esparru akademikoa Rachel Carsonen eta Murray Bookchinen lanei, bai eta 1970ean lehendabizikoz ospatu zen Lurraren Eguna bezalako ekitaldiei erantzunez hasi zen garatzen, orduan hasi baitziren filosofoei eskatzen ingurumen arazoen alderdi filosofikoak kontuan har zitzaten. Sciencen argitaratutako bi artikuluk berebiziko eragina izan zuten: Lynn White-en The Historical Roots of our Ecologic Crisis” (1967ko martxoan ) eta Garrett Hardinen The Tragedy of the Commons” (1968ko abenduan ).
Arlo honetako nazioarteko lehen aldizkari akademikoek Ipar Amerikan dute sorburua, 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadaren hasieran: Enviromental Ethics (1979) eta The Trumpeter: Journal of Ecosophy (1983). Beranduago, 1992an, lehen aldizkari britainiarra argitaratu zen: Enviromental Values.
Ingurumen etikaren argudio antropozentrikoa
Antropozentrismoa egoera jakin guztietan gizakia elementu garrantzitsuena dela uste izatea da, hau da, giza espeziea izango da kezkarik nagusiena. Antropozentrismoaren aurka daudenek argudiatzen dute, egoera baten ingurumen-etika kontuan hartzean, mendebaldeko tradizioak Homo sapiens-a aldez aurretik jartzen duela, baita gizakiek beren ingurunea edo beste organismo batzuk ebaluatzen dituztela haien erabilgarritasunaren arabera ere. Askok argudiatzen dute ingurumen ikerketa guztiek jaso beharko luketela gizaki ez diren izakien berezko balioaren ebaluazioa. Ideia horretan oinarriturik, Tarik Kochi eta Noam Ordanen An Argument for the Global Suicide of Humanity artikuluak, gizakiek euren burua borondatez desagertzeko aukera bat aztertu berri du. Egileek esperimentu mental gisa aipatzen dute, eta ideia hori ez litzateke aurrera eman beharreko ekintza gisa ulertu behar.
Baruch Spinozak gizakiek gauzak objektiboki begiratuko balituzte, unibertsoan gauza orok balio bakarra duela deskubrituko luketela arrazoitu zuen. Era berean, Spinozaren susmoa da, gizakia ardatz duen etika antropozentrikoa errealitatearen deskribapen zehatza ez izatea eta giza ikuspegi horretatik haratago joanik, errealitatearen bestelako irudikapen bat izatea.
Nahiko berria den ikuspegi batek, etika biotikoak, antropozentrismoa bizitzaren etorkizunarekin lotzen du eta giza identitatean oinarritzen da. Ikuspegi horren helburua gizakiak bere espeziea mantentzea da eta, halaber, etorkizunean bizitza ziurtatzea. Gizakiek, azken finean, bizitzaren etorkizuna ziurta dezakete, eta etorkizun horrek helburu kosmiko bat eman diezaioke gizakiari.
Tradizio judua eta kristaua
1985eko CBC telebista-sareko A Planet For the Taking seriean, David Suzuki doktoreak aztertu zituen Itun Zaharreko antropozentrismoaren sustraiak eta, orobat, gizaki ez ziren animalien giza ikuspegia edo iritziak nola moldatu ziren. Antropozentrismoaren defendatzaile kristau batzuek Biblian oinarritzen dute beren sinesmena, Hasieraren liburuko 1:26 bertseta bezala. Halere, Bibliak Jainkoari sortzaile gisa garrantzi osoa ematen diola esan daiteke; gizakiak, aldiz, sorkuntzaren beste zati bat dira, besterik ez.
Tradizio konfuziarra
Mentzio konfuziar filosofo txinatarrak eginiko gizakien eta animalien arteko bereizketaren arabera, gizakiek bakarrik garatzen dituzte balio moralak. Book of Documents lanean, bost klasikoetako batean, gizakia guztien artean dohatuena dela baieztatzen da. Irakaspen horiek balio moralen garapenean oinarritzen dira batez ere, baina inplizituki, gizakiak gainerako animaliak baino hobeak direla baieztatzen dute. Muturreko batzuek Homo sapiens espeziea Animalia erresumako kidea ez dela esatera ere iritsi dira.
Giza eskubideak
Antropozentrismoa giza eskubideen kontzeptu naturalista batzuen oinarria da. Antropozentrismoaren defendatzaileek giza eskubide unibertsalak defendatzeko funtsezko premisa dela argudiatzen dute, moralki garrantzia duena gizakia izatea besterik ez baita.
Esate baterako, Mortimer J. Adler filosofoak honela zioen: “Gizaki guztiak, gizatasunean berdinak izanik, beren gizateria komunari dagozkion alderdi guztietan berdin-berdin tratatu behar direla dioen oinarri moralaren gaineko diskriminazio kaltegarriaren aurka daudenek ez lukete oinarri sendorik izango euren printzipioari eusteko”. Adler-ek hemen dioena da, egun “giza apartekotasuna” deritzona ukatzeak tirania ekar dezakeela, eta, aldi berean, gizakiek estatus moral bakarra ez dutela sinestera iristeak haien askatasunaren oinarri intelektuala kolapsatzea ekarriko lukeela :
Discovery Institutuko Wesley J. Smith antropozentrismoaren defendatzailearen arabera, giza apartekotasuna da elkarren arteko giza betebeharrak, mundu naturala eta animaliak gizatasunez tratatzeko bide ematen duena. Animalien eskubideen ideologiaren kritika den A Rat is a Pig is a Dog is a Boy lanean honela zioen :
Animalien eskubideak
Animalien eskubideen eta ongizatearen defendatzaileek gogor kritikatu dute antropozentrismoa, izan ere, gizakiak beste animalia batzuk baino garrantzitsuagoak direlako ustea faltsua dela diote, baita, gizakiek bezala, gizaki ez diren animaliek ere berezko balioa dutela ere. Lehen kritikarietako bat J. Howard Moore zoologo eta filosofoa izan zen, zeinak The Universal Kinshipen (1906) Charles Darwinen Espezieen jatorria (1859) antropozentrismoaren galera ekarri zuela argudiatu zuen, eta honela esan zuen: "Gizakien eta gizaki ez direnen arteko ustezko harresi psikikoa, gizakiaren irudimenetik at, inoiz izan zen harresi psikikoa besterik ez da. Fikzio hutsa da. Ideia hori antropozentrismoaren ustelkeriaren erlikia da, eta giza berekoikeria eta harropuzkeriagatik irauten du garaiz garai. Ez du oinarririk ez zientzian, ezta zentzu komunean ere. Bere errua gutxitzen ahalegintzen da gizakia, bere burua goraipatuz eta biktimak mespretxatuz".
Peter Singer eta David Pearce filosofoek, besteak beste, etika antropozentrikoaren aurkako argudioak eman dituzte, eta etika antiespezista edo sentientista baten alde eginez, gizakiei beren espeziearen arabera balio handiagoa eman beharrean, baldintza berdinetan, era berean sendoak diren interesak ere kontuan hartu behar direla baieztatzen dute. Printzipio utilitarista hori John Stuart Mill-ek Utilitarianism (1876) obran Jeremy Benthami egotzitako “guztiek bat izan behar dute, inork ez bat baino gehiago” esaeran oinarritzen da.
Psikologia kognitiboa
Psikologia kognitiboan, pentsamendu antropozentrikoa honela defini daiteke: “gizakiekin analogiaz ezezagunak diren espezie edo prozesu biologikoei buruz arrazoitzeko joera”. Analogia bidezko arrazoiketa pentsamendu estrategia erakargarria da, eta tentagarria izan daiteke gizakiaren esperientzia bera beste sistema biologiko batzuetan aplikatzea. Adibidez, eskuarki heriotza desiragarria ez denez, tentagarria izan daiteke heriotza maila zelularrean edo naturako beste edozein lekutan ere desiragarria ez dela pentsatzea (izatez, programatutako heriotza zelularra fenomeno fisiologiko funtsezkoa izanik eta ekosistemak ere heriotzaren menpe egonik). Aitzitik, pentsamendu antropozentrikoak pertsonak beste organismo batzuei giza ezaugarriak ez egoztera ere eraman ditzake. Esaterako, erakargarria izan daiteke pentsatzea, oker bada ere, gizakiengandik oso ezberdina den animalia batek, intsektu batek adibidez, ez dituela gizaki batek dituen ezaugarri biologiko partikularrak izango, hala nola, ugalketa edo odol-zirkulazioa.
Pentsamendu antropozentrikoa, batez ere, hamar urte bitarteko haur txikiekin aztertu izan dute biologian hezteko pentsamendu mota horrek duen garrantziaz interesaturik dauden zenbait garapen-psikologok. Egindako azterketa horietako batean, Japonian, sei urte arteko haurrek beren familiakoak ez diren espezieei dagozkien giza ezaugarriak dituztela jabetu dira, hala nola, untxiarenak, matxinsaltoarenak edota tulipanarenak. Nahiz eta gerora, adin jakin batean, honek iraungo ote duen ziur ez jakin, argi dakite salbuespenezkoa den giza pentsamendu horrek, gutxienez, helduarora arte jarrai dezakeela, baita biologian gero eta heziketa handiago bat jaso duten ikasleek ere.
Hiri inguruetan hazitako haur estatubatuarren ikerketa baten ondorioz, pentsamendu antropozentrikoa berezko giza ezaugarria dela dioen ideia zalantza jarri da. Badirudi, haurrek pentsamendu antropozentrikoaren gainean duten begirada aldatu egiten dela naturari buruz duten esperientziarekin eta gizakiek mundu naturalean duten lekuari buruz duten kultura usteekin. Aldiz, landa inguruetan hazitako haurrek, animalia eta landare espezie ezberdinekin duten gertuko harremanagatik, hiri inguruetan hazitako haurrek baino gutxiago erabiltzen dute pentsamendu antropozentrikoa. Ameriketako herri indigena batzuetako haurrak aztertzen dituzten ikerketek ere pentsamendu antropozentrikoaren presentzia gutxi nabaritu dute.
Herri kultura
Zientzia fikzioan, humanozentrismoaren ideiak bat egiten du gizakiak, izaki eta espezie gisa, maila goreneko izaki sentiberak direlako ustearekin. Funtsean, arraza edo espezie nagusitasunak gizaki ez sentikorren aurkako diskriminazioa eta intolerantzia dakar, arraza nagusienek beren arrazakoak ez direnekin egiten duten moduan. Kontzeptu honen adibide argia Mass Effect seriean kontatzen den istorioan islatzen da. Gizakiaren nagusitasunaren ideiari muzin egin dion egilerik ere bada, eta horren erakusle da Mar Twainek Letters from the Earth liburuan adierazi nahi izan duena. Beste adibide bat, George Orwellen Animal Farm eleberria dugu, non antropozentrismoaren gaia ageri den. Aipatzekoa da 2012ko The Superior Human? dokumentala ere, zeinak antropozentrismoa sistematikoki aztertzen duen. Azken honetan, balioa iritzi bat dela ondorioztatzen da, eta azken batean, gizakien gehiengoak bere burua engainatzen duela gizakiak gainontzeko espezieak baino baliotsuagoak direla sinesteagatik. Filmaren arabera, joera horrek bultzatzen du erosotasun sentsazio batekin eta gizakiak ez direnen esplotaziorako aitzakiarekin antropozentrismoak gizartean irautea.
Eztabaidak
Terminoa modu askotara erabilia izan da. Alde batetik, historiografian, kultura errenazentista eta modernoa kalifikatzeko, Erdi Aroko teozentrismoari kontrajartzeko. Erdi Aroko kulturatik modernorako trantsizioa ikuspegi filosofiko eta kultural baten trantsizioa da oinarrian, jainko judukristau bat zentroa izatetik gizakia izatera (hala ere, hainbat autorek eztabaidatu dute hori eta Erdi Aroko ikuspegia eta Errenazimenduko ikuspegiaren arteko jarraipenaren alde egin dute. Bestalde, testuinguru moderno batean, antropozentrismo esan zaie epaitzeko paradigma gisa soilik gizakien berezitasunak izan dituzten dotrinei.
Plano moralean, gaur egungo antropozentrismoa defendatua izan da espezismoaren inguruko eztabaidan eta beste espezie batzuetako animalienganako kontsiderazio moralaren eztabaidan. Batzuen ustez, gizakia da kontsiderazio moral bat izan behar duen izaki bakarra edo gizakien interesak animalien interesen gainetik daudela. Posizionamendu hau borrokatua izan da animalien eskubideak defendatzen dituzten pertsonen aldetik.
Gegeen Khan
Gegeen Khan (Шидэбал Гэгээн хаан; ; jaiotza izenez Shidibala; 1302ko otsailaren 22a - 1323ko irailaren 4a) Yuan dinastiako bostgarren enperadorea izan zen. Mongol Inperioko bederatzigarren Khagan ere izan zen baina, garai haietan, Inperioa banaturik zegoen. Administrazio sisteman konfuziar printzipioen onarpenaren alde egin zuen lehen mongol enperadorea izan zen.
Igoera
Shidibala Khunggirateko Ayurbarwada Buyantu Khan eta Radnashiriren seme nagusia izan zen. Ayurbarwada 1320ko martxoaren 1ean hil zen, 1316an jada Shidibala printze oinordeko izendatuta. Ekintza honek Khayisan anaia zaharrenari honen semea, Khunggirat, printze oinordeko izendatzeko heriotza-ohean emandako hitza ezeztatu zuen. Ondorioz, bi hamarkadako asaldura politikoaren aldia hasi zen. Khunggirat taldea, Temuder eta Dagiren agindupean, are indartsuago bihurtu zen gortean. 1323ko irailaren 4an, Nanpoko estatu-kolpea jazo zen: Temuderren aldekoek, mendekuaren beldur, enperadorea hil zuten. Shidibala hil ondoren, haren ondorengoetako inork ez zuen berriro inperioa gobernatuko.
Ténéréko arbola
Ténéréko arbola (Arbre du Ténéré) akazia bakartia, agian Acacia raddiana edo Acacia tortilus bat, izan zen, behin munduko osoko arbolarik bakartiena izan zena. Ténéré eskualdea zeharkatzen zuten karabanek erreferentziatzat hartzen zuten, 400 kilometroko eremuan bakarra zelako. 1973an libiar kamioilari batek arbola jo eta lurrera bota zuenez, metalezko eskultura batek ordezkatua izan zen. Bertoko tuaregek miresten zuten arbola hau egun Niameiko Museo Nazionalean gordetzen dute.
Akazia hau basamortua egun baino hezeagoa zenean jaio eta bakarrik iraun zuen hamarkadetan zehar. 1938 eta 1939 arteko neguan inguruan putzu bat eraiki zuten eta bere sustraiak 33 eta 36 metro artean dagoen maila freatikoraino heltzen direla konturatu zuten.
Gonostoma elongatum
Gonostoma elongatum Gonostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Gonostomatidae familian sailkatzen da.
Bradornis infuscatus
Bradornis infuscatus Bradornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
David Niven
James David Graham Niven (Londres, 1910ko martxoaren 1 - Château-d'Oex, 1983eko uztailaren 29), ingeles aktorea zen, Oscar sariaren irabazlea.
Iosefo Masi
Zazpiko errugbiko jokalari bezala hasita, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen Fijirentzat.
Zazpiko errugbia
2020ko Fiji Bitter Marist 7s txapelketan emanaldi ikusgarrien ostean, Selekziorako hautatu zuten, non partidetako batean hattrick bat ere lortuko zuen.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan debutatu zuen Fiji ordezkatuz. Fijiko selekzioan, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan gizonezkoen zazpiko errugbi txapelketan lehiatzeko hautatu zuten.
Errugbi Liga
2021eko irailaren 20an, Masikauk North Queensland Cowboys-ekin sinatu zuen National Rugby League-n, garapen eta ordezko kontratu batekin. Cowboys-en NRL taldearekin entrenatuko du, eta harrobiko talde batean jokatuko du Queensland Kopa, 2022an.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berrikoaren (zilarrekoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Napolioni Bolaca, Vilimoni Botitu, Meli Derenalagi, Sireli Maqala, Iosefo Masi, Waisea Nacuqu, Kalione Nasoko, Semi Radradra, Aminiasi Tuimaba, Asaeli Tuivuaka, Jerry Tuwai, Josua Vakurunabili eta Jiuta Wainiqolo-k.
Anolis transversalis
Anolis transversalis Anolis generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Tropismo
Tropismoa estimulu edo kinada baten aurrean landareek burutzen duten mugimenduari deritzo. Tropismoa eragiten duten estimuluak anitzak izan daitezke (argia, grabitatearen indarra, gai kimikoak...) eta landareek antzematen dituzte, zentzumen-organoak ez izan arren.
Landareek burutzen duten higidura oso motela da, eta norabidearen arabera bi tropismo mota sortzen ditu:
Bost tropismo mota daude:
Massapê do Piauí
Massapê do Piauí Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Eviota bifasciata
Eviota bifasciata Eviota generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Narvik
Narvik Norvegiako udalerria da. Nordland konderrian kokatua dago. 2022.62 km² ditu eta 18,384 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Teodoro Obiang Nguema
Teodoro Obiang Nguema Mbasogo (Acoacán, Ginea Espainiarra, ) Ekuatore Gineako militarra eta politikaria da, herrialdeko presidentea 1979tik.
Bizitza
Estatu kolpe baten bidez 1979ko abuztuan Macías lehendakaria (bere osaba) aginpidetik kendu eta diktadura ezarri zuen, Kontseilu Iraultzaile Militar bat sortuta. Kontseilu horrek Ekuatore Gineako errepublikako lehendakari izendatu zuen. Urte berean, amnistia eman zien 5.000 atxilotu politikori; Macías epaitzeko agindua eman, eta irailean hil egin zuten.
1990eko hamarraldian, erregimena irekitzen hasi zen, itxuraz, ordea. Hala, 1993an egin ziren legebiltzarrerako lehen hauteskunde alderdi anitzekoak, eta Obiangen alderdiak gehiengo absolutua lortu zuen. Antzera gertatu zen 1995eko udal hauteskundeetan, baina ordukoan oposizioak ez zituen emaitzak onartu. 1996ko lehendakaritzarako hauteskundeetan ere arazoak izan ziren, eta oposizioko bi alderdi nagusiak, azken unean, erretiratu egin ziren. Obiangek botoen % 97 eskuratu zuen, baina, oposizioaren esanetan, abstentzioa % 70ekoa izan zen.
Margo Martindale
Margo Martindale (Jacksonville, Texas, AEB, 1951ko uztailaren 18a) antzerki, zinema eta telebistako aktore estatubatuarra da. 2023an HBO Maxen estreinatutako Mrs Davis serieko izen bereko moja protagonista (Betty Gilpinek interpretatua) zuen  seriean parte hartu zuen.
Biografia
Margo Martindale William Everett eta Margaret Pruitten alaba da.
Lan ibilbidea
2011n, Primetime Emmy saria eta Telebistako Kritikaren Saria jaso zituen, Mags Bennettek Justified-en bigarren denboraldian izandako paper errepikariagatik. Martindale lau aldiz izendatu zuten Emmy sarietarako The Americansen Claudia gisa egindako lanagatik, eta saria 2015. eta 2016. urteetan lortu zuen.
2004an Tony sarietarako ere izendatu zuten Big Maman Broadwayn egin zuen debuta zela eta, Cat on a Hot Tin Roof/ Katua zinkezko teilatuan egindako filmagatik. Martindale bere buruaren fikziozko bertsio gisa agertu zen Netflix BoJack Horeman-en komedia animatuan.
Canhac del Causse
Canhac del Causse Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Caniac-du-Causse udalerrian erroldatutako biztanleak 330 ziren. Familiak 132 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 eraikuntza enpresa.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lurrin-denda bat zen.
2000. urtean Caniac-du-Causse udalerrian 32 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.792 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Flacey (Côte-d'Or)
Flacey Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Flacey udalerrian erroldatutako biztanleak 170 ziren. Familiak 66 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 66 etxebizitza zeuden, 64 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 1 hutsik zegoen. 64 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 64 etxebizitza nagusietatik 52 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek hitu gela zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 53 etxek bost zituzten. 53 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen: