cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ingeniaritza genetiko
DNAren txertaketa genoma ostalarian
Hainbat teknika erabil daitezke material genetikoa genoma ostalarian txertatzeko. Bakterio batzuk gai dira berez kanpoko DNA barneratzeko. DNA hori genoman txertatu edo kromosomaz kanpoko material genetiko bezala manten daiteke. Animalia-zeluletan mikroinjekzioa erabili ohi da material genetikoa txertatzeko. Teknika horren bidez, DNA zuzenean sar daiteke nukleoan edo birus-bektoreen bidez barnera daiteke. Landareen kasuan, Agrobacterium bakterioa erabiltzen da maiz DNAren txertaketarako. Izan ere, Agrobacteriumaren T-DNA sekuentziak ahalbidetzen du landareetara material genetikoa modu naturalean barneratzea. Beste metodo batzuk ere erabil daitezke, hala nola, biolistika, non tungstenozko edo urrezko partikulak DNAz estali eta landare-zelulen kontra jaurtitzen diren edo elektroporazioa, non zelulen mintza permeabilizatzen den shock elektriko baten bidez.
Zelula bakarra transformatzen da material genetikoarekin eta, beraz, organismoa zelula horretatik birsortu behar da. Horretarako, landareen kasuan, ehunen kultiboak erabiltzen dira. Animalien kasuan, ordea, ziurtatu behar da material genetikoa enbrioiaren zelula ametan txertatu dela. Nolanahi ere, bakterioak zelulabakarrak direnez eta klonazio bidez ugaltzen direnez, ez da beharrezkoa birsorkuntzarako urratsik jarraitzea. Horrez gain, transformatutako eta transformatu gabeko zelulak bereizteko, hautespen-markatzaileak erabiltzen dira. Horregatik, hautespen-markatzaileak maiz agertzen dira organismo transgenikoetan. Dena den, zenbait estrategia garatu dira markatzaile horiek landare transgeniko helduetatik kentzeko.
Ondoren, organismo ostalariak genea barneratu duela egiaztatzeko, PCRa, Southern hibridazioa edota DNAren sekuentziazioa erabiltzen dira. Gainera, azterketa horiei esker, genearen kopia kopurua eta kromosoma barruko kokapena jakin daiteke. Hala eta guztiz ere, genea egoteak ez du bermatzen haren adierazpen-maila egokia izango denik. Hori dela eta, geneen produktuak (RNA eta proteinak) detektatzeko teknikak ere erabiltzen dira, esaterako, Northern hibridazioa, RT-PCR kuantitatiboa, Western plapaketa, Immunofluoreszentzia, ELISA eta analisi fenotipikoak.
Material genetikoa ausaz txerta badaiteke ere, kokapen jakin batera ere zuzen daiteke. Horretarako, birkonbinazio homologoa erabiltzen da, gene endogeno batean nahi diren aldaketak egiteko. Birkonbinazio homologoa, ordea, ez da oso maiz gertatzen landare eta animalietan espontaneoki, eta beraz, hautespen-markatzaileen erabilera eskatzen du askotan. Dena dela, maiztasun hori handitu daiteke genomaren edizioaren bitartez. Ediziorako, modu artifizialean lortutako nukleasak erabiltzen dira DNA-harizpi bikoitza genomaren gune jakin batzuetan apurtzeko. Ondoren, zelulen mekanismo endogenoak erabiltzen dira apurketa horiek konpontzeko, birkonbinazio homologo edo ez-homologo bidez.
Medikuntza
Ingeniaritza genetikoak aplikazio ugari ditu medikuntzan, besteak beste, drogen fabrikazioa, gizakien ezaugarriak imitatzen dituzten animalia ereduen sorrera eta gene-terapia. Ingeniaritza genetikoa bakterioetan giza intsulina ekoizteko erabili zen lehenengoz. Hormona horrek garrantzi handia du industria farmazeutikoan, mundu osoan milioika gaixo diabetikoek hartu behar dutelako. Garai batean intsulina behi edo txerriaren pankreatik lortzen zen. Gaur egun, aldiz, ingeniaritza genetikoaren bidez lortzen da, intsulinaren sintesia ekoizten duten geneak bakterio edo legamia batean klonatuz, plasmido bat bektore gisa erabilita.
Intsulinarekin bezala, egun gauza bera egiten da gizakien hazkunde-hormonekin, hormona folikulu- estimulatzaileekin (antzutasuna tratatzeko), giza albuminarekin, antigorputz monoklonalekin, faktore antihemofilikoekin, txertoekin eta beste zenbait sendagairekin. Esaterako, egun, interferona ingeniaritza genetikoaren bidez lortzen da, eta teknika horrek asko erraztu eta merkatu du garai bateko ekoizpen prozesu luze eta korapilatsua. Intsulina eta beste proteinekin (hazkunde-hormonarekin, esaterako) egiten den bezala, haren sintesia kodetzen duten gene eukariotoak (leukozitoenak) bakterio batean sartzen dira plasmido baten bidez. Bakterio transgeniko horiek industria bioteknologikoen biorreaktoreetan kopuru handitan ekoitziko dute interferona (edo isolatu nahi den giza proteina). Halaber, saguaren hibridomak ingeniaritza genetikoaren bidez ere egokitu dira gizakien antigorputz monoklonalak sortzeko. 2017an, gaixoaren beraren T zeluletako antigeno kimerikoen hartzaileetan ingeniaritza genetikoaren teknikak erabiltzea onartu zuen Estatu Batuetako Elikagai eta Sendagaien Administrazioak (FDA), minbiziaren leuzemia linfoblastiko akutua tratatzeko. Egun, genetikoki diseinatutako birusak garatzen ari dira, oraindik immunitatea eman dezaketenak,  baina sekuentzia infekziosorik ez dutenak.
Ingeniaritza genetikoa giza gaixotasunen animalia ereduak sortzeko ere erabiltzen da. Esaterako, genetikoki eraldatutako saguak dira genetikoki manipulatutako animalia eredu ohikoena. Minbizia (oncomouse), gizentasuna, bihotzeko gaixotasunak, diabetesa, artritisa, substantzien gehiegikeria, antsietatea, zahartzea eta Parkinson gaixotasuna aztertzeko eta modelatzeko erabiltzen dira. Ildo beretik, genetikoki eraldatutako txerriak ere hazi izan dira giza organoen transplanterako.
Gene-terapia gizakien ingeniaritza genetikoa da, oro har, gene akastunak gene eraginkorrekin trukatzean datzana. Hau da, ingeniaritza genetikoak gaixotasun bat sortzen duten geneak aldatzea ahalbidetzen du, kromosometatik gene okerrak kenduz eta gene zuzenak ipiniz. Gene-terapia somatikoa erabiliz, zenbait gaixotasunen ikerketa klinikoa egin da, besteak beste, X kromosomari lotutako SCID-aren, leuzemia linfozitiko kronikoaren (CLL), eta Parkinson gaixotasunaren inguruan. 2012an, Alipogene tiparvovec bihurtu zen erabilera klinikorako onarturiko lehen gene-terapia. 2015ean birus bat erabili zen gene osasuntsu bat sartzeko larruazaleko gaixotasun arraroa (epidermolisis bullosa) zuen mutil baten larruazaleko zeluletan.
Lerro germinaleko terapiak edozein aldaketa heredagarria izatea eragingo luke, eta horrek ezinegona sortu du komunitate zientifikoan. Izan ere, kezka dago ea teknologia-tratamenduetarako erabili beharrean ez ote den erabiliko gizakien itxura, moldagarritasuna, adimena, izaera edo portaera hobetzeko, bai eta aldatzeko ere. Sendatzearen eta hobetzearen arteko muga zedarritzea zaila izan daiteke. 2018ko azaroan, He Jiankui-k iragarri zuen bi giza enbrioren genomak editatu zituela CRISPR sistemaren bidez: GIB birusak zeluletan sartzeko erabiltzen duen hartzailea kodetzen duen CCR5 genea desgaitu zuen. He-k esan zuen bi neska bikik, Luluk eta Nanak, CCR5aren kopia funtzionalak zeramatzatela CCR5 ezinduekin batera (mosaizismoa) eta oraindik GIBaren aurrean zaurgarriak zirela. Lana arriskutsua, ez-etikoa eta goiztiarra zela salatu zen. Beraz, geroztik legeak zehaztu egin dira, eta, egun, lerro germinaletan aldaketak egitea debekatuta dago 40 herrialdetan.
Bestalde, zientzialariek “gene-bultzadak” (ingelesez gene drives) sortzen dituzte eltxoen genomak aldatu eta malariaren aurrean immune bihurtzeko. Horrek guztiak genetikoki eraldatatutako eltxoak eltxo-populazio osora zabaldu eta gaixotasuna desagerraraztea du helburu.
Ikerketa
Ingeniaritza genetikoa oso tresna garrantzitsua da natura-zientzialarientzat, GEOen sorrera barne, esaterako, geneen analisia egiteko tresnarik baliagarriena bihurtu baita. Hainbat organismoren geneak eta informazio genetikoa bakterio batean sar daiteke eta bertan gorde eta eraldatu, genetikoki eraldatutako bakterioak lortzeko prozesu baten ondoren. Bakterioak merkeak dira, hazteko errazak, klonagarriak, azkar ugaltzen eta erraz transformatzen direnak eta, gainera, ia -80 °C-an gorde daitezke. Gene bat isolatu eta gero, bakterio baten barruan gorde daiteke ikerkuntzarako hornikuntza gisa. Organismoak genetikoki eraldatzen dira gene jakin batzuen funtzioak aztertu ahal izateko. Horien artean aurki dezakegu organismoaren fenotipoan geneak eduki dezakeen funtzioa, non adierazten den genea edota zein beste generekin elkarrekiten duen. Horrela, ikerketa mota horietan funtzioaren galera edota irabazia, eta adierazpen-aldaketa aztertzen dira.
Industria
Organismo bateko zelulak eralda daitezke proteina jakin bat adierazteko, esate baterako, entzima bat adierazteko eta, horrela, intereseko proteina gainadierazi egingo da. Ondoren, eraldaturiko organismoa biorreaktore batean haziz, proteinaren kantitate handiak ekoitz daitezke. Biorreaktorean hartzidura industrial deritzon prozesua gertatuko da, eta, ondoren, proteinaren purifikazioa egingo da. Zenbait genek ez dute ondo lan egiten bakterioen barnean; beraz, legamia-, intsektu- edo ugaztun-zelulak erabil daitezke. Aipaturiko teknikaren bidez, zenbait gauza egin daitezke. Hasteko, farmakoak ekoizteko balio du, hala nola intsulina, giza hazkunde-hormona eta txertoak ekoizteko. Txertoei dagokienez, mikrobio osoak (birusak, bakterioak) erabili ahal dira (hilda edo motelduta), edo soilik mikrobioaren antigenoak, erantzun immunea eragiten dutenak. B hepatitis birusaren txertoak, adibidez, birus horren estalkiaren antigenoak besterik ez ditu. Ingeniaritza genetikoaren bidez birusaren estalki-antigenoen geneak klonatu eta adierazi egin daitezke bakterioetan. Hala, antigeno horiek kopuru handietan ekoizten dira biorreaktoreetan. Bestalde, janaria, erregaiak edo elikadura-osagarriak ekoizteko ere, esaterako, triptofanoa, erabiltzen da aipaturiko teknika. Beste aplikazio bat da genetikoki eraldaturiko bakterioek beren ziklo naturaletik kanpo dauden prozesuetan parte har dezaten eragitea, esate baterako, biorregaien sorkuntzan, olio-orbainen, karbonoaren eta beste batzuen hondakinen garbiketan, edo ur edangarriko artsenikoaren detekzioan. Genetikoki eraldaturiko zenbait mikroorganismo biorremediatzean eta biomining en erabil daitezke. Mikroorganismo horiek aproposak dira metal astunak ingurunetik hartu eta beste konposatu batzuetan txertatzeko gaitasuna dutelako. Horrek badu, nolabait, abantaila bat: azken konposatuak askoz errazago berreskuratzen dira.
Materialen zientzian, genetikoki eraldatutako birusa ikerketa-laborategi batean erabili da litio-ioizko bateria ekologiko bat muntatzeko aldamio gisa Azkenik, bakterioak ingurumen-baldintza jakin batzuen pean adierazten den proteina baten detektore gisa ere erabili dira'''. '''
Nekazaritza
Ingeniaritza genetikoaren aplikazio ezagunetarikoa eta eztabadaigarrienetarikoa da genetikoki eraldatutako laboreak edo animaliak sortu, eta janari transgenikoak sortzeko erabiltzea. Izan ere, laboreak garatu dira, besteak beste, ekoizpena handitzeko, tentsio abiotikoekiko tolerantzia handitzeko, elikagaien konposizioa aldatzeko eta produktu berriak ekoizteko.
Eskala handian merkaturatutako lehen laboreek intsektu-izurrien kontrako babesa eta herbizidekiko tolerantzia eman zuten. Onddo eta birusekiko erresistenteak diren laboreak ere garatu dira, edo garapen bidean daude. Ingeniaritza genetikoaren bitartez landareek herbizidekiko edo intsektuekiko duten erresistentzia apurra nabarmen areagotu daiteke. Herbiziden kasuan, adibidez, bakterio batzuek berezko erresistentzia garatu dute molekula horiekiko. Erresistentzia kodetzen duten geneak Agrobacterium generoko bakterioetara pasatzen dira (Agrobacterium landareen parasitoa da). Agrobacteriumek landarea infektatzen duenean, herbizidekiko erresistentzia transferitzen dio landareari. Halaber, intsektuekiko erresistentziari dagokionez, intsektuak hiltzen dituen bakterio baten toxinaren geneak (Bacillus thuringiensis arenak) klonatu egiten dira landareetan plasmido bat bektore moduan erabiliz. Modu horretan, intsektuen aurreko erresistentzia lortu duten kotoi- eta patata-landare ugari hazi dituzte AEBen. Horrek guztiak laboreetako intsektu eta belar gaiztoen kudeaketa errazten du eta, zeharkako bide batez, laboreen ekoizpena handitzen laguntzen du. Gainera, garapen bidean daude modu zuzenean ekoizpena handitzen duten labore transgenikoak ere. Horretarako, laborategiek labore horien hazkundea azkartzen dute edo landarea erresistenteago egiten dute, hau da, gatzekiko, hotzarekiko edo lehorteekiko tolerantzia hobetzen dute. Bestalde, 2016. urtean izokinak eraldatu ziren genetikoki hazkunde-hormona gehiago izateko eta, horrela, helduen tamaina azkarrago lortzeko.
Horrez gain, nekazaritza-produktuen kalitatea aldatzen duten GEOak garatu dira; horrela, produktu horien nutrizio-balioa igotzea eta industriarako erabilgarriagoak izan daitezkeen ezaugarriak eta kantitateak eskuratzea lortu da. Esaterako, Amflora izeneko patatak industriarako erabilgarriagoa den almidoien nahasketa ekoizten du. Ildo beretik, soja eta koltza genetikoki eraldatu dira olio osasuntsuagoak ekoitz ditzaten. Merkaturatutako lehen elikagai transgenikoa tomate-barietate bat izan zen, heltze-prozesua atzeratuta zeukana. Ondorioz, tomate horren bizitza luzeagoa zen.
Beste aplikazio batzuk
Ingeniaritza genetikoak ingurune naturalen kontzerbaziorako aplikazioak izan ditzake. Esaterako, geneen birus bektoreen bidezko transferentzia proposatu da espezie inbaditzaileen kontrol gisa, bai eta gaixotasunak pairatzeko arriskuan dauden espezieak babesteko txertoak egiteko ere. Zuhaitz transgenikoak landatu dira naturan dauden zenbait patogenoren aurkako erresistentzia eskuratzeko. Organismoak gero eta arazo gehiago dituzte ingurunera moldatzeko, klima-aldaketaren eta beste zenbait asalduraren ondorioz. Geneen eraldaketa irtenbide bat izan daiteke adaptazioa errazteko, eta horrela, espezieen suntsipena gertatzeko aukerak murrizteko. Kontsenbazioarekin lotuta dauden ingeniaritza genetikoaren aplikazioak teorikoak dira eta oraindik ez dira martxan jarri.
Ildo beretik, ingeniaritza genetikoa arte mikrobianoa eratzeko ere erabiltzen da. Zenbait bakterio genetikoki eraldatzen dira argazki zuri-beltzak eratzeko.
Erregulazioa
Ingeniaritza genetikoaren erregulazioa GEOen garapenaren eta erabileraren inguruan gobernuek hartzen dituzten neurri eta arriskuez arduratzen da. 1975. urtean hasi zen garatzen gai honen inguruko erregulazio-markoa, Californian, Asimolar- en, hain zuzen ere. Asimolar-ko bilkuran birkonbinazioaren teknologikoari buruzko borondatezko gidak gomendatu zituzten. Teknologiak aurrera egin ahala, Ameriketako Estatu Batuetan (AEB) Zientzia eta Teknologiaren Politika Bulegoa sortu zen, genetikoki eraldatutako elikagaien inguruko erregulazioa bermatzeko Estatu Batuetako Nekazaritza Sailarekin, Elikagaien eta Sendagaien Administrazioarekin eta Ingurumen Babesaren Agentziarekin batera. Kartagenako Biosegurtasuneko Protokoloa 2000ko urtarrilaren 29an sinatu zen, GEOen lanketa eta erabilera biltzen zuen nazioarteko hitzarmen gisa. 157 herrialde dira protokolo horren parte eta horietako askok herrialde mailako erregulazioak zehazteko erabili ohi dute protokoloa.
Genetikoki eraldatutako elikagaien lege-erregulazioa ezberdina da herrialdearen arabera, eta batzuetan debekatuta dauden arren, beste batzuetan haien erabilera baimenduta dago, maila ezberdinetan bada ere. Herrialde batzuek genetikoki eraldatutako elikagaien inportazioa onartzen dute, baina ez, ordea, haien laborantza (Errusia, Norbegia edota Israel). Beste herrialde batzuetan, Japonian edota Hego Korean esaterako, genetikoki eraldatutako elikagaien ereinketa aurreikusten dute, baina oraindik ez da ekoitzi genetikoki eraldatutako produkturik. Beste herrialde batzuetan, berriz, nahiz eta GEOen ereinketa ez onartu, haien inguruko ikerketa onartzen da. Erregulazio horren inguruko desadostasunik nabarienak AEBen eta Europaren artekoak dira, AEBko politikak produktua du ardatz prozesua gabe, eta egiaztagarriak diren arrisku zientifikoak bakarrik hartzen ditu kontuan; hortaz, funtsezko baliokidetasun kontzeptua erabiltzen du. Europar Batasunean, ordea, munduko erregulaziorik zorrotzena dago indarrean GEOen inguruan. Hala sortutako produktu guztiak “elikagai berritzat” hartzen dira eta, hortaz, azterketa sakon bat egiten zaie, kasuz kasu, Elikagaien Segurtasun Agintaritza Europarraren eskutik. Baimena emateko irizpideak lau taldetan banatzen dira: segurtasuna, aukeratze-askatasuna, etiketatzea eta trazabilitatea. Gainontzeko herrialdeen GEOen gaineko erregulazioa Europarenaren eta AEBenaren artean kokatzen da.
Erregulatzaileak arduratzen dituen gakoa da, esaterako, genetikoki eraldatutako produktuen etiketatzea. Europar Batasunaren arabera, beharrezkoak dira bai etiketa eta bai trazabilitatea ere, aukeraketa egiteko unean beharrezkoa den informazio guztia edukitzeko, datu faltsuak ekiditeko eta merkatutik produktuen kanporaketa errazteko, erosleen osasunean edota ingurumenean kalterik eraginez gero. Ameriketako Medikuen Elkartearen eta Zientziaren Garapenerako Ameriketako Elkartearen ustetan, produktuak kaltegarriak direla erakusten duten datu zientifikorik egon ezean, borondatezko etiketatzeak ere erosleak faltsuki arduratuko ditu. GEO produktuak etiketatzea beharrezkoa da 64 herrialdetan. Etiketatze hori nahitaezkoa izan daiteke genetikoki eraldatutako eduki mailaren atalase bateraino edota borondatezkoa. Kanada eta AEBn, esaterako, guztiz borondatezkoa da genetiko eraldatutako janariaren etiketatzea, baina Europan nahitaezkoa da janari orok, baita GEOren kantitatea % 0,9koa baino handiagoa duen pentsu orok ere, etiketa eramatea.
Eztabaida etikoak
Kritikoek hainbat arrazoirengatik egin dute ingeniaritza genetikoaren erabileraren aurka, kezka etikoak, ekologikoak eta ekonomikoak barne. Kezka horietako asko laborantza transgenikoekin eta horren bidez ekoitzitako elikagaiak seguruak izatearekin lotuta daude, baita laborantzak ingurugiroan duen inpaktuarekin ere. Eztabaida horiek liskarrak, nazioarteko tirabira ekonomikoak eta protestak eragin dituzte, eta herrialde batzuetan merkataritza-produktuen erregulazio murriztaileak ere bai.
Zientzialariak “jainko izatera jolasten ari direla” dioten akusazioak eta beste auzi erlijioso batzuk hasieratik leporatu izan zaizkio teknologiari. Planteatutako bestelako auzi etikoek biziaren patentazioa, jabetza intelektualeko eskubideen erabilera , produktuen etiketa maila, elikagaien horniketaren kontrola eta prozesu erregulatzailearen objektibotasuna biltzen dituzte. Zalantzak sortu badira ere, ikerketa gehienek ondorioztatu dute landare transgenikoen laborantzak nekazarientzako ekonomikoki onuragarriak direla.
Labore transgenikoen eta landare bateragarrien arteko gene-fluxuak, herbizida selektiboen erabilera handiagoarekin batera, gehiegizko sasitzaren garapenaren arriskua areagotu dezake. Beste ingurumen-kezka batzuek xede ez diren organismoetan ere izan dezakete eragina, lurzoru-mikroorganismoetan eta bigarren mailako izurrite erresistenteen areagotzean, besteak beste. Transgenikoen laborantzekin lotutako ingurumen-inpaktu ugari ulertzeko, urte asko pasa behar izaten dira. Esate baterako, genetikoki eraldatutako arrainen komertzializazioarekin, ihes eginez gero etorkizunean sor ditzaketen ingurumen-ondorioen gaineko kezkak piztu dira. Gaur egun, esaterako, genetikoki eraldatutako arrainen komertzializazioaren inguruko kezkak piztu dira; izan ere, ez dago argi zeintzuk izan daitezkeen ingurumenerako ondorioak, horiek ihes egiten badute.
Genetikoki eraldatutako elikagaien segurtasunaren inguruan hiru kezka nagusi daude: erreakzio alergikoren bat sor dezaketen ala ez; ea geneak elikagaietatik giza zeluletara transferi daitezkeen; eta giza kontsumorako onarturik ez dauden geneak beste laboreekin nahas daitezkeen ala ez (194). Adostasun zientifikoa dago egun   kultibo transgenikoetatik datozen elikagai eskuragarriek giza osasunerako ohiko produktuek baino arrisku handiagorik ez dakartela onartzeko orduan,     bai eta elikagai transgeniko bakoitza merkaturatu aurretik kasuan kasu probatu behar dela onartzeko ere. Hala ere, ohikoagoa da elikagai transgenikoak segurutzat hartzea zientzialarien artean biztanle arrunten artean baino.
Sphyraena picudilla
Sphyraena picudilla Sphyraena generoko animalia da. Arrainen barruko Sphyraenidae familian sailkatzen da.
Unitate administratibo
Unitate administratiboa, banaketa administratiboa edo zatiketa administratiboa estatuek administraziorako sortutako estatu azpiko unitate geografikoa da. Gehienetan, unitate administratiboek autonomia maila eta eskuduntza zehatzak dituzte zenbait auzi bere kabuz kudeatzeko, tokiko gobernuen bidez. Estatua baino txikiagoak diren unitate horien bitartez, tokiko jendearen administrazioa errazten da. Unitate administratiboen zatiketak maila bat baino gehiago izan dezake.
Hego Euskal Herrian, unitate administratiboak Espainiako estatuaren menpe daude. Lehen mailako zatiketan, unitate administratiboak autonomia erkidegoak dira; bigarren mailan lurralde historikoak daude EAEren kasuan (Nafarroan ez); eta hirugarren mailan udalerriak daude. Udalerri azpiko tokian tokiko mailak ere badaude.
Ipar Euskal Herriari dagokionez, Frantziaren menpe egonik, lehen maila eskualdea da, kasu horretan Akitania; bigarren maila departamentuk dira, gure kasuan Pirinio Atlantikoak; hirugarren mailan barrutiak daude; laugarren mailan kantonamenduak daude; eta bostgarren mailan komunak (udalerriak.
Oberthal (Suitza)
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Constantin Meunier
Constantin Etterbeek auzoan jaio zen, familia txiro batean. 14 urterekin hasi zen ikasten Bruselako Arte Ederren Akademian. Eskulturatik margolaritzara aldatzea Gustave Courbeten margolan bat ikusi ondoren. 1851n hasi zen erakusten. 1880. urtean, Camille Lemonnierren Belgikako deskribapena ilustratzeko enkargua egin zioten. 1885ean eskulturari ekin zion berriro. Bruselako Société Libre des Beaux-Arts elkartearen sortzaileetako bat izan zen.
Fusigobius duospilus
Fusigobius duospilus Fusigobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Eumyias albicaudatus
Eumyias albicaudatus Eumyias generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Daiki Kanei
Daiki Kanei (金井 大樹, 1987ko abenduaren 8a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Roasso Kumamoto.
Fanfarre
Euskal Herrian, fanfarrea, txaranga ( Heg. ) edo klika ( Ipar. ) haize eta perkusiozko musika-tresnez osaturiko musika-banda bat da, kalejirak eginez kaleetan jaiak alaitzeko jotzen duena. Euskal Herriko jai herrikoietan ohiko osagaia da; hain zuzen, Sanfermin jaietan egiteko garrantzitsua betetzen dute. Abesti herrikoiak jo ohi dituzte, eta askotan tradizionalak izan arren, modernoak ere jotzen dituzte.
Fanfarreko musikari kopurua 6-16 bitartekoa izaten da. Talde profesionalak izan daitezke, edo zalez osaturikoak.
Musika-tresnak
Batez ere metalezko eta perkusiozko instrumentuek osatzen dituzte fanfarreak. Hauek dira taldean ageri ohi diren musika-tresnak:
Taldea handi xamarra denean, musikariez gain gidari edo zuzendari bat tartean izan daiteke, erritmoa eta pasarteak markatzen dituena.
Linden (Suitza)
Linden Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Esgos
Esgos Ourenseko udalerria da, Comarca de Ourense eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.226 biztanle zituen.
Yannick Noah
Yannick Noah (Sedan, 1960) frantses tenis-jokalaria da. Marcel Bernardek 1946an Frantziako nazioartekoak irabazi zituenetik, Noah izan da sari hori irabazi duen lehen frantsesa. Yannick Noahren jokoaren ezaugarri nagusia zerbitzuan oinarritutako joko ikusgarria da. Ospetsu egin zen 1983an Roland-Garrosen Frantziako Nazioartekoetako bakarkako titulua irabazi zuenean Mats Wilanderri irabazita. Frantziako taldeko kapitain izendatu zuten Davis kopan. Hala, 1991n, Frantziak lehiaketa hori irabazi zuen, Estatu Batuen kontra, lehenengo aldiz 1932. urteaz geroztik, eta berriz ere 1996an, Suediaren kontra. Emakumeen Fed Cup-eko Frantziako taldeko buru izendatu zuten gero, eta taldea txapeldun izan zen 1997an; lehenengo aldia zen Frantziako taldeak titulu hori irabazten zuena. Urte hartan bertan, kargu guztiak utzi eta laguntza-taldeetan hasi zen lanean, bereziki haurrak babesteko elkarte batean.
Klute (kraterra)
Klute kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ02 lau-angelukoan dago, Ilargiaren alde ezkutuaren ipar-hemisferioan. 77,5 kilometroko diametroa du. Izena Daniel Kluteren omenez darama.
Krater sateliteak
Krater sateliteak krater nagusitik hurbil dauden krater txikiak dira, eta krater horren izen bera hartzen dute letra larri osagarri batekin (baita horien eraketa krater nagusiaren eraketatik independentea bada ere). Konbentzioz, egitura horiek ilargi-mapetan identifikatzen dira, eta dagokien letra krater nagusitik hurbilen dagoen ertzaren erdian kokatzen da.
Argimuscoko goi-ordokia
Ikerketak
Andrea Orlandok, astrofisiko nuklearrean doktore ikertzailea eta Arkeoastronomiazko Institutu Siziliarreko presidentea, astronomia kulturalari buruzko ikerketak egin zituen, harrien balizko lerrokadura astronomikoen presentziari buruz, eta, beraz, tokiaren erritual edo egutegi funtzio bati buruz.
Paul Devinsek balizko lerrokadurei buruzko beste ikerketa batzuk egitean, setioaren eraikuntza Erdi Aroaren amaieran kokatu zuen, nahiz eta zenbait partetan beranduagokoak izan
2015eko ekainean, Triesteko Unibertsitateko SB Ikerketa Taldeak inkesta akustikoak egin zituen, goi-ordokiko arroken arteko erresonantzia akustikoa atertzeko.
Aztarna arkeologikoak
Orain arte, tokian ez da inolako azterketa arkeologikorik egin; beraz, eremuaren edo edozein herriren erabilerei buruzko datuak osatu gabe daude. Gaetano Maurizio Pantano eta Giuseppe Todaro adituek hipotesi batzuk azaldu dituzte.
Ur-labar deritzonetik gertu, tanke batzuk daude, horietako batek 1,50x0,5 metroko forma erregularra eta arku formako zanga bat du. Ez dago argi zertarako erabili zen. Haitzen forma ere eztabaidagarriak ezin daitekelako gizaaren lana diren ala ez.
Harriak
Hareharrizko forma bitxien jatorria haizean eta euritan bilatu behar da. Megalitoak diruditen horietako asko (tokiko tradizioak historiaurreko populazio bati egozten dizkionak) eremu honetan daude, baita antzinako menhirreak eta ia ezagutu ezin diren trikuharriak ere. Oro har, horiek, izatez, erabat naturalak direla uste da, higadura eolikoak eragindakoak. Megalitoen artean, Portella Cerasaren inguruan, bi harkaitz luze handi daude; beste megalito batek, berriz, ez oso urruti, arrano baten itxura du. Horretan eguzkiaren ikur bat zizelkaturik dago eta jainko bat balitz bezala gurtua izan zen. Mendebalderago, Portella Zillan, eraikin xume batek trikuharri baten hondarrak itxi zituen, aurrealdean haitz erraldoi bat zuela, eroritako menhir baten hondarrak izan daitezkeenak. Historiaurreko gizakiaren presentziaren zantzurik ez da aurkitzen, zeramika, erremintak edo hezurrak kasu, ustezko monumentuen inguruan.
Izarren ispiluaren teoria
Argimuscoren izarren ispilua deitutakoa, Etna mendiaren iparraldean dago, harrizko egitura megalitiko toki zoragarria osatzen duena. Dirudienez, konstelazio patroi bat imitatzeko prestatu ziren. Konstelazioak irudikatzen dituen harrizko artea (ez bakarrik zodiakoaren zeinu modernoak) antzinako astrologian oinarritu zen, hau da, astrologia sideralean. Ez da harritzekoa lekua esanguratsutzat hartuta izatea eta praktikante esoteriko eta okultista asko mendeetan zehar erakartzea. Argimuscon hamar estatua daude non udako zeruan konstelazioak irudikaturik dauden.
Arranoa
Arranoa megalito liluragarrienetako bat da, bloke pentagonalez osatutakoa. Megalitoak hegazti harrapari baten antza du, hegoak erdi zabalduta eta burua hegoalderantz begira ditu. Sinbolismo hermetikoan arranoa izaki pribilegiatua da, lurra zeruarekin lotzen duena. Hildakoaren arimaren ikurra da. Azken hau, heriotzaren ondoren, bizitza berri batera jaiotzen da (errautsetatik altxatzen den fenix alkimikoa bezala). Arranoaren hondoan, Nettuno mendiko kono ederra dago (Rocca Salvatesta), tokiko ekonomian, ziuraski, solstizio edo ekinokzioaren adierazle da.
Sinbolo alkimikoak
Argimuscon, pelikano eta hontza itxurako estatuak daude, baita alanbike alkimikoaren antza duen harkaitz batzuk ere.
Asklepioren profila
Mendebaldeko horman, aurpegiarekin mendebaldeko eguzkirantz begiratzen duen gazte baten profil altiboa sumatzen da. Janusen jainko italiar joniarra iradokitzen du, ondoren, erromatar erlijioan adoptatua eta urteko hasierako hilabeteari izena ematen zaiona. Harekin eguzkiaren zenbait pauso neurtu ziren solstizioetan, ipar-hego diagonalean. Izan ere, Janusen Akantilatu Handiak rol zentrala jokatzen du iparraldearen (Eoliar uharteak) eta hegoaldearen (Etna) arteko edozein harremanetan.
Ama Birjina
Mendebaldera begiratuz gero, otoitz egiten duen emakume bat edo Ama Birjinaren zehaztasun ikaragarrizko megalitoa, ia erretratua, ikus dezakegu. Irudi androgeno misteriotsu honek hogeita sei metroko altuera du, eskuak otoitzean elkartuta dituelarik. Ukondoa, mantua, belauna, txano frigioa buruan eta idulkiaren oinarria ere nabaritzen da.
Ikuzketa errituala
Birjina, Argimuscon antolatutako izarren ispiluaren erdigunea da, gainontzeko irudi guztiek, berarekiko paper lagungarri bat jokatzen baitute. Izan ere, eguzkia Virgon ateratzen da, K.a. 10500 urteko udako solstizioan. Irudi jainkotiar femeninoa irudikatzen du, merkuriozko elementua dena, eguzki disko apolineo jainkotiarraren kontrakoa, maskulinoa, termino alkimikoetan. Merkuriozko elementu bezala, hain zuzen ere, Serpens konstelazio tik eta sugeen eramailetik gertu dago (Ophiuchus), edo Hermesen Kaduzeoaren ikurra (Merkurio), honen inguruan, izatez, bi suge biltzen diren hagaxka bat dena (orain medikuntzaren ikurra dena). Bereziki esanguratsua, Virgo megalitoaren tontorrean igerileku angeluzuzen bat da, gure ustez ikuzketa erritualetarako erabili zena.
Tetragrama eta Sestantea
Argimuscon, tetragrama tenplario bat eta harrizko sestante bat daude. Sestanteak, Erdi Aroko teknika mediko astrologikoen arabera, erabilera diagnostiko eta terapeutikorako balio behar zuen, Pitagorasen esferarekin eta astrolabioarekin elkartuta.
Corvus konstelazioa (Igino - Astronomia) - Sheba estiloko estatuen aplikazio megalitikoak Arnau de Vilanovak egindako medikuntza astralerako. Eredua, segur aski, Abd ar-Rahman as-Sufik idatzitako 964n Liber locis stellarum fixarum liburutik atera zuen Leonard Stone, 1502.
Leo Arnau de Villanova in De Sigillis
Cygnus konstelazioa (Igino-De Astronomia) - Saba estiloko estatua megalitikoa, Arnau de Vilanovak egindako medikuntza astraleko aplikazioetarako. Eredua, ziuraski, 964ko Liber locis stellarum As Sufi fixarumena zen, irudikatutako estatuak, hegoak zabalik ditu, arrazoi estatikoengatik.
Sagitta konstelazioa (Igino-De Astronomia) - Saba estiloko estatua megalitikoa Arnau de Vilanovak egindako medikuntza astraleko aplikazioetarako. Eredua, ziuraski, 964ko Al Sufiren Liber locis stellarum fixarumetik atera zen.
Serpens konstelazioa (Igino-De Astronomia). Saba estiloko estatua megalitikoa Arnau de Vilanovak egindako medikuntza astraleko aplikazioetarako. Eredua, ziuraski, 964ko As Sufiren Liber locis stellarum fixarumetik hartua izan zen (XV. mendeko eskuizkribua Alemaniako Gothako Forschung Bibliothek-en gordailuan, Pergamenthandschrift M II 141, Al Sufik 964an idatzi zuen Liber locis stellarum fixarumaren edizio ugarietako bat zen, grezieratik Ptolomeoren Almagesto itzultzeko).
Crater konstelazioa (Igino-De Astronomia). Saba estiloko estatua megalitikoa, Arnau de Vilanovak egindako medikuntza astraleko aplikazioetarako.
Hidra konstelazioa (Igino-De Astronomia) Saba estiloko estatua megalitikoa Arnau de Vilanovak egindako medikuntza astraleko aplikazioetarako. Eredua, ziuraski, 964ko As Sufiren Liber locis stellarum fixarumetik hartua izan zen (XV. mendeko eskuizkribua Alemaniako Gothako Forschung Bibliothek-en gordailuan, Pergamenthandschrift M II 141, Al Sufik 964an idatzi zuen Liber locis stellarum fixarumaren edizio ugarietako bat zen, grezieratik Ptolomeoren Almagesto itzultzeko).
Ophiuchus konstelazioa (Igino-Astronomia) - Saba estiloko estatua megalitikoa Arnau de Vilanovak eginiko medikuntza astraleko aplikazioetarako - Serpentarioa Antidotariumeko modelorako gomendatua izan zen, ziuraski, Liber locis stellarum fixarumetik hartua izan zen, hamabosgarren Forschung Bibliothek Pergamenthandschrift MII 141 delakoaren edizio ugaietako bat.
Aldekone
Azken urteotan bere baserri izaera galdu du eta etxebizitza asko ari dira eraikitzen auzoan: Ganbe Behekoan, Ganbe Goikoan eta Mantulizen.
Jaiak eta ospakizunak
Auzoko jaiak uztailaren 31ean ospatzen dira San Inazioren omenez.
Mýrdalshreppur
Mýrdalshreppur Islandia hegoaldeko udalerria da, Suðurland eskualdean kokatua. 2011ko erroldaren arabera 469 pertsona bizi ziren bertan.
Udalerria osatzen duten herririk garrantzitsuena Vík í Mýrdal da.
Santa Inês (Paraná)
Santa Inês Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Fusigobius inframaculatus
Fusigobius inframaculatus Fusigobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
James Knox Polk
James Knox Polk (Ipar Carolina, 1795eko azaroaren 2a - Nashville, Tennessee, 1849ko ekainaren 15a) Ameriketako Estatu Batuetako XI. presidentea izan zen.
Abokatua zen, eta Tennesseko estatuko diputatu hautatu zuten Alderdi Demokrataren eskutik (1825-1839), estatu bereko ganberako lehendakari (1835-1839), Tennesseeko gobernadore (1839-1844) eta, 1825. urteaz geroztik, hegoaldeko estatuetako demokraten buruzagi.
Estatu Batuetako lehendakari hautatu zuten (1845-1849), eta mendebaldeko lurraldeen jabe egitera bideratu zituen bere ahaleginak. Texasko lurraldeaz jabetu zen 1845ean, eta Mexikoren aurkako gerra gidatu zuen 1846-1848 urteetan. Guadalupe-Hidalgo hitzarmenaren ondorioz, Mexikok Rio Grande ibaia onartu behar izan zuen Estatu Batuen eta Mexikoren arteko mugatzat. Polk lehendakariak Kuba erosi nahi izan zion Espainiari 1848. urtean; asmo hori, ordea, ezin izan zuen bete.
K-19: The Widowmaker
K-19: The Widowmaker (euskaraz K-19: Alargungilea) 2002ko Kathryn Bigelow estatubatuar zinema zuzendariaren hondamedi eta gerra filma bat da. Bertan, Harrison Ford, Liam Neeson eta Peter Sarsgaard aktoreek antzeztu zuten.
1961eko uztailaren 5an sobietar K-19 itsaspeko nuklearrak izan zuen istripuan oinarritua dago. Film honen arabera itsaspekoak bere eraikuntzan nahiz zerbitzuan sartzean izan zituen istripu eta hildako ugari nahiz ustezko zorte txarrarengatik Widowmaker (Alargungilea) ezizena jaso omen zuen, baina hori ez da egia, betazko istorioan itsaspekoak istripu larri hau jasan aurretik inongo ezizenik ez baitzuen jaso, eta istripua izan ondoren sobietar itsasgizonek eman zioten benetazko ezizena Hiroshima izan baitzen.
Argumentua
Mihhail Polenin (Liam Neeson) kapitainak bere eskifaiaren konfidantza eta estimua izateaz gain, Sobietar Itsas Armadan begirune eta esperientzia gehien duen itsaspeko kapitaina da. Halere, K-19 itsaspekoaren agintetik kendua izan da, goi agintariek itsaspekoa aurreikusitako ordu eta datarako behar den bezala prest egongo ez dela erabaki baidute. Haren ordezkaria Alexei Vostrikov (Harrison Ford) kapitaina izango da, burdinezko borondatea duen ofiziala, K-19 itsaspekoa garaiz itsasoratu dadin lortzen duelarik: 1961eko uztailaren 18ko arratsaldeko 16:00etan... Filma hau hamarkada luzeetan zehar Sobietar Batasuna nahiz Errusiako Gobernuak ezkutuan eduki zuen benetazko gertakarian oinarritua dago.
Sergio & Serguéi
Sergio & Serguéi 2017ko Ernesto Daranas kubatar zinema zuzendariaren filma da.
Mýrdalsjökull
Mýrdalsjökull (islandierazko Limo haran glaziarra, ahoskatua) Islandia hegoaldean dagoen glaziarra da.
Montrond (Jura)
Montrond Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montrond udalerrian erroldatutako biztanleak 441 ziren. Familiak 181 ziren, horien artean 41 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 26 bakarrik bizi ziren emakumeak), 66 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 59 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 15 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 203 etxebizitza zeuden, 180 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 167 etxeak ziren eta 34 apartamentuak ziren. 180 etxebizitza nagusietatik 135 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 14 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 105 etxek bost zituzten. 145 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 89 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 81 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 280 ziren, horien artean 216 aktiboak ziren eta 64 inaktiboak ziren. 216 pertsona aktiboetatik 198 lanean zeuden (111 gizon eta 87 emakume) eta 19 langabezian zeuden (5 gizon eta 14 emakume). 64 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montrond udalerrian 185 unitate fiskal zeuden, 475 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.575 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 zurginak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Montrond udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 564 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Armagnac (edaria)
Armagnaca (armagnac; armanhac, ahoskatua) Frantziako Armagnac eskualdeko brandy bat da. %40ko edo gehiagoko alkohol-tasarekin, lau mahatsondo desberdinetatik (ugni blanc, baco 22 A, colombard eta folle blanche) lortutako ardo zuri lehorraren destilazioaren emaitza da.
Gers, Landak eta Lot eta Garona departamentuetan egindakoak jatorri deitura kontrolatua du.
Espainiako Polizia Nazionala
Espainiako Polizia Nazionala (gaztelaniaz Policía Nacional eta Cuerpo Nacional de Policía) Espainiako Barne Ministeritzaren menpe dagoen segurtasun erakundea da. 1824an sortu zuen Fernando VII.ak. 1986an hasi zen CNP berria, lege bati esker.
55.000 lagunek osatzen dute Espainia osoan banaturik.
Soldatak
Soldata desberdinak dituzte Espainiako helmugaren arabera. Jakin izan denez, Kanariar Uharteetara igortzen dituzten polizia nazionalek 150 euroko hobaria kobratzen dute hileko; aldiz, Hego Euskal Herrira igorritakoek 695,62 euro, Kanarietako soldaten 4,6 halako.
Esleitutako unitateak
Polizia Nazionalak 4 autonomia erkidegoetara esleitutako unitateak ditu: Valentzia, Andaluzia, Galizia eta Aragoi.
2014ra arte Asturiasko Printzerriko Autonomia Polizia ere bazegoen, gaur egun desagertua.
Otročok
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1274. urtekoa da.
Gomesende
Gomesende Ourenseko udalerria da, Terra de Celanova eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.048 biztanle zituen.
Sphyraena pinguis
Sphyraena pinguis Sphyraena generoko animalia da. Arrainen barruko Sphyraenidae familian sailkatzen da.
Araguacema
Araguacema Brasilgo udalerri bat da, Tocantins estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Panamako plaka
Panamako plakak mugakide ditu Karibeko plaka, Ipar Andeetako plaka, Nazcako plaka eta Cocosko plaka.
Panamako plaka, milioi bat urteko, 0.9069ºko errotazio abiaduran mugitzen da, 54º 06' ipar latitudean eta 90º 25' mendebal longitudean kokatutako polo bat erreferentziatzat hartuta.
Artebakarra
Artebakarra Derioko auzoa da. Auzo honek muga egiten du Mungiarekin. Orain arte, baserri auzoa izan da. Hemendik eta urte batzuetara, izaera hori galduko du, izan ere, auzo honetan golf zelaia eta urbanizazioa eraikiko dute, Mantuliz aldean.
Desirée Ndjambo
Desirée Ndjambo León (Madril, 1976ko urriaren 17a) madrildar kazetaria eta aurkezlea da.
Artebakarra
Auzo honetan dago Derioko gasolindegi bakarra eta jatetxe famatu bat.
Desirée Ndjambo
Biografia
Jatorri ginearra duen Desirée Ndjambo Kazetaritzan lizentziaduna da (Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatea) eta Gizarte Lanean diplomaduna (Madrilgo Complutense Unibertsitatea).
Kazetari ibilbidea
Manuel Campo Vidalek sortutako Vivir Viver gaikako kanalean hasi zuen bere ibilbide profesionala. Kanal hori kable eta satelite bidez emititzen zen Espainian eta Portugalen, Canal Satelite Digitalen bidez haun zuzen ere. 1999an, TVEn hasi zen Canal 24 horas kateko El tiempo saioaren aurkezle, eta, gero, albistegien aurkezle. Madrileko Lurralde Albistegiaren bigarren edizioaren (La 2) koeditore eta aurkezle ere izan zen 2004 eta 2006 artean, eta 2006 eta 2007 artean Pepa Buenorekin Los desayunos de TVE saioko erredaktore izan zen.
Artebakarra
Autobidea
1990eko hamarkadan Mungiarainoko autobidea zabaldu zen, horrez gain, gasolindegiaren ondoan Laukarizko auzoko eta bertako etxe dotoreetaraino ailegatzen den errepidea dago.
Desirée Ndjambo
Kazetari ibilbidea
2007 eta 2010 bitartean, Ndjambo kazetari-motozalea Motoziklismoko Munduko Txapelketako erreportaria izan zen, eta gero, Goizeko Albistegian kirol-blokearen aurkezlea izan zen 2010eko irailetik 2012ko abuztura. 2012ko irailetik 2013ko uztailera, Telediario 2 saioko kirolak aurkeztu zituen. 2012ko maiatzean, Eurovisión Abesti Lehiaketaren aurreko eta ondorengo saioa aurkeztu zuen, Destino Eurovisión izenekoa. Urte bereko abenduan Gala Inocente, Inocente aurkeztu zuen deien gunetik.
2013ko ekainean Fernando Romayrekin batera Madrid en concierto. Por un sueño aurkeztu zuen, TVEk emana Madril 2020 hautagaitza olinpikoari laguntzeko. Las Ventas-en egin zen musika-ekitaldi horretan, besteak beste, Melendi, La Oreja de Van Gogh eta Nena Devento abeslariek hartu zuten parte.
2013ko irailetik 2020ko martxora, La 2 noticias saioko erredaktorea eta aurkezlea izan zen. 2020ko martxotik, 24 orduko kanaleko erredaktore izan zen eta La tarde en 24 horas aurkeztu zuen 2021eko irailetik aurrera.Bere kazetari-lan profesionala RTVEko Institutuko irakasletzarekin uztartzen du, lokuzio-eskolak eta albistegien aurkezpena eta jendaurrean hitz egiteko modua emanez. Gainera, galak edo ekitaldiak aurkezten ditu, hala nola Afrikako Koparen Zozketa, Emakumeak Afrikatik Fundazioa, Arnold Classic (munduko kulturista profesional onenen lehiaketa, Arnold Schwarzenegger-ekin batera) eta Miss Guinea, Isaac Vidjrakou Míster Españarekin batera,.
Gong Li (karateka)
Gong Li, txineraz 龚 莉, (Ningde, Fujian (Txina) 1999ko abuztuaren 16a) karatean lehiatzen den kirolari txinatarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabazi zuen, Sofia Berultseva kazakhstandarrarekin elkarbanatuz, kumite >61 kg modalitatean, Feryal Abdelaziz egiptoarraren (urrezkoa) eta Irina Zaretska azerbaijandarraren atzetik (zilarrezkoa) sailkatuz.
Susana Roza
Susana Roza Vigil (Oviedo, Asturias, 1965eko irailaren 28a) asturiar kazetaria, telebistako aurkezlea, irakaslea, enpresaburua, hizlaria eta coaching-a da.
Biografia
Informazio Zientzietako lizentziaduna da (Madrilgo Complutense Unibertsitatea) eta Coaching Exekutiboko masterra (La Salle International Graduate School). Ezkonduta dago eta bi alaba ditu.
Asturias
1989ko urrian ekin zion bere ibilbide profesionalari, Oviedoko (Asturias) TVEren Lurralde Zentroan, oposizioz sartu zen eta bost urtez aritu zen kazetari eta aurkezle lanetan.
Miami
1997ko urtarriletik 2001eko apirilera, CNN k Atlantan eratu zuen talde berrian parte hartu zuen. Kable bidezko albiste-konpainiak proiektu berri bat jarri zuen abian Estatu Batuetarako eta Latinoamerikarako: CNN Gaztelaniaz. Konpainia horretan egindako eguneroko lanari esker, audientzia latinoamerikarraren aintzatespena lortu zuen, kateko aurkezleen artean espainiar bakarra baitzen. Aldi profesional horretan hainbat estaldura eta saio berezi egin zituen, besteak beste, Aita santuak Mexikora egindako bidaia, Monica Lewinsky edo Panamako Kanalean botereak eskualdatzea. Denboraldi horretan NBEko idazkari nagusia, Kofi Annan, edo Estatu Batuetako presidente ohia izandako Jimmy Carter eta Gerald Ford elkarrizketatzeko aukera izan zuen. 1997an, CNNko taldearekin batera, Nazioarteko Lankidetzarako Asturiasko Printze Saria jaso zuen.
Espainiara itzuli
2001eko maiatzean, TVEra itzuli zen aurkezle 24 orduko kanalean eta hantxe egon zen 2004ko abuztura arte.
2004ko irailaren 13tik 2012ko ekainaren 22ra bitartean, TVEko Goizeko Telediarioa aurkeztu zuen, lehenik Igor Gómezekin batera 2006ra arte, eta ondoren Ana Roldánekin, 2006tik 2012ra; Salvador Martín Mateos (2004-2008), Marcos López (2008-2010) eta Desirée Ndjambo (2010-2012), kiroletan eta Marta Jaumandreu (2004-2008), Marta García Gómez (2004-2007), Ana Belen Roy (2008-2012) eta Albert Martínez (2009-2012). 2005etik 2012ra, jaiegun, opor eta absentzietan, Ana Blancoren lekua hartu zuen Telediario 1 saioan. Aldi horretan, gainera, albistegi bereziak aurkeztu zituen, 2011n Madrilen Gazteriaren Mundu Jardunaldia eta Asturiasko Printzea Sarien banaketa zirela eta.
2006ko irailaz geroztik, Omnicom-eko (Madril) "Cursos de Portavoces"-en kolaboratzailea da, eta enpresa-ekitaldi publikoak aurkezten ditu formatu guztietan, gaztelaniaz, ingelesez eta portugesez.
2011ko urritik 2012ko maiatzera bitartean, "Presentaciones Eficaces/Aurkezpen eraginkorrak" saileko irakaslea da MBAn eta La Salleko Unibertsitate Zentroko Proiektu Zuzendaritzako masterrean, Madrilen.
Rio de Janeiro
2012ko abuztuan, RTVEtik alde egin zuen 11 urteren ondoren. Bere senarrarekin Río de Janeirora joatea erabaki zuen. Senarrari lanpostu bat eskaini zioten, eta Brasilgo Mediaproren sorrera, Roza berak ere parte hartuta.
Komunikazio enpresa
2016ko irailaz geroztik, Londresko Inspire Change Ltd-en bideratzaile eta coach-a da.