cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vezot
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hrabovec nad Laborcom
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1463. urtekoa da.
Adolf Erik Nordenskiöld
Adolf Erik Nordenskiöld (Helsinki, 1832ko azaroaren 18a - Dalbjö, 1901eko abuztuaren 12a) suediar jatorriko finlandiar esploratzailea eta naturalista izan zen. Artikoa esploratu eta Zembla Berria eta Siberiako itsasaldeak ikertu zituen. Ipar-ekialdeko Pasaia itsastatu zuen lehenbizikoa izan zen.
Bizitza
Finlandian jaio zen baina arrazoi politikoak zirela eta, Suediara erbesteratu behar izan zuen. Irakaslea izan zen Stockholmen. 1858an eta 1861ean Artikora egindako bi espediziotan parte hartu zuen. 1864an eta 1868an Svalbard uharteetara zihoazen espedizioak antolatu zituen, bide horretatik iparburura iritsiko zelakoan; ez zen heldu baina garrantzi handiko aurkikuntza zientifikoak egin zituen. 1870ean Groenlandiako mendebaldeko kostaldea ikertu zuen. 1875ean Jenisei ibaiaren bokaleraino iritsi zen eta Europaren eta Errusiaren arteko merkataritzarako bide berri bat aurkitu zuen. Harrezkero haren helburu nagusia ipar-ekialdeko igarobidea aurkitzea izan zen. 1878an Göteborgetik irten zen Vega izeneko itsasontzian, Txeliuskin lurmuturra iragan eta Lena ibaiaren bokalera iritsi zen; Ekialdeko lurmuturra atzean utzi eta Japoniara iritsi zen. Suezko kanaletik itzuli zen Europara.
1880ean "Vega"n egindako bidaldia izeneko liburua argitaratu zuen. Faksimile-bildumak eta mapa zaharrei buruzko ikerketak ere argitaratu zituen: Facsimil Atlas (1889) eta Periphus (1897).
Greenwich Village
Greenwich Village, maiz hiritarren artean soilik "the Village" ("Udalerria") izenez deitua, AEBtako New York hiriko Manhattan uhartearen hego-mendebaldean dagoen auzo bat da. Ekialdean Broadway hiribidearekin muga egiten du, mendebaldean Hudson ibaiarekin, hegoaldean Houston kalea du, eta iparraldean berriz 14. kalea.
Izena nederlanderazko antzinako Groenwijck izendapenatik datorkio.
Historia
1712an ofizialki udalerria izendatua izan zen. 1822an New Yorken hedatu zen sukar horiaren izurritearen ondorioz hiritar asko aire garbiagoaren bila Greenwich Villagen bizitzen jartzera bultzarazi zituen.
Gaur egun eta XX. mendearen bigarren erdialdean zehar Greenwich eremua kultura artistikoa bizimodu bohemioaren gotorleku izateagatik ezaguna da. 1950eko hamarkadatik aurrera kafetegi, taberna, antzoki eta arte galerien kokalekua, eta artista eta gautxorien bizilekua izan da. Bertan, Beat belaunaldiak lehenbiziko urratsak ematen zituen, eta folk-rock musikan ere eragin handia izan du. 1950, 1960 eta 1970eko hamarkadetan zehar honako auzotar ezaguen bizilekua izan da: Bob Dylan, Jimi Hendrix, Barbra Streisand, Simon & Garfunkel, Jackson Browne, James Taylor, Eric Andersen, Joan Baez, The Velvet Underground, Nina Simone eta Jeff Buckley (azken hau 1990eko hamarkadaren hasieran).
Bestalde, New Yorkeko Unibertsitatearen kanpus nagusia eremu honetan dago.
Holly Woodlawn
Holly Woodlawn (Juana Díaz, Puerto Rico, Ameriketako Estatu Batuak, 1946ko urriaren 26a - Los Angeles, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 2015eko abenduaren 6a) puertorricar emakumezko aktore transgeneroa zen. Andy Warholen superizarretako bat izan zen, zeren eta Warholen Trash (1970) eta Women in Revolt (1972) filmetan agertu baitzen. Beharbada Lou Reeden Walk on the Wild Side abestian aipatzen den Holly izateagatik ezagunagoa da.
Riedholz
Riedholz Suitzako udalerria da. Solothurn kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Calçoene
Calçoene Brasilgo udalerri bat da, Amapá estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Los Cretinos
Los Cretinos 2002an Arrasaten sortu zen Rock and Roll taldea da.
Mikel Arana
Mikel Arana Etxezarreta (Ordizia, Gipuzkoa, 1973ko urriaren 2a) euskal herritar politikaria da. 2009ko martxoaren 13tik Ezker Batua - Berdeak alderdiko koordinadore nagusia izan zen, 2012an koalizioa utzi eta Ezker Anitza sortu zuen arte. Baita ere, IX. legegintzaldian Eusko-Legebiltzarkide izan zen. Javier Madrazok 2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ostean bere karguari uko egin ondoren izendatu zuten militanteen %86ko babesa lortuz. Zuzenbidean lizentziaduna eta Enpresen Administrazioan masterduna da.
Euskal Herriko Unibertsitateak Donostian duen Zuzenbide Fakultatean Zuzenbide ikasketak egin zituen euskaraz. 1996an, ikasketak amaitzean, Ezker Batua Berdeak alderdiaren militante egin zen.
2009ko Eusko Legebiltzarreko hauteskundetan Ezker Batua - Berdeak alderdiko zerrendaburua izan zen Gipuzkoatik, EAEn aurkeztutako zerrenda guztietatik lortu zuten EB-Bko legebiltzarkide bakarra izanaz. 2012an EB utzi eta Ezker Anitza sortu zuen, alderdi horren parlamentari izatera pasaz. 2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Ezker Anitzak lorturiko emaitza kaskarrak ikusiz, kargua utzi zuen.
Mikel Aranak euskara du ama-hizkuntza, gazteleraz gain, eta ingelesez eta italieraz ere hitz egiten du.
Zistitis
Zistitisa maskuriaren hantura larria edo kronikoa da. Zistitisa ohikoagoa da emakumeengan gizonengan baino.
Tratamendua
Ur asko edan: ikerketek frogatu dutenez, ur asko edateak, zenbait kasutan, desagerrarazi egiten du zistitisa eragiten duen gernu-infekzioa.
Koito ondorengo ezabatze-tratamendua: azken urteetan, antibiotiko dosi bakarreko tratamenduak ere sortu dira. Sexu-harremanak eduki ondoren hartzen da (horregatik esaten zaio koito ondorengo ezabatze-tratamendua). Prebentzio-neurria da, eragotzi egiten baitu zistitisa ager dadin.
Ahabietan oinarritutako konprimituak edo ziropak: koito ondorengo ezabatze-tratamendua beste batekin konbinatzen da, Ameriketako ahabi gorriekin (crawnberry) egindako substantzia batekin, zeina modu jarraituan hartu behar baita zenbait hilabetez. Oroitarazi behar da, dena den, basafruitu horiek zuzenean jateak ez duela balio zistitisari aurre hartzeko. Ahabiek daukaten osagai batek, proantozianidinak (PAC), eragotzi egiten du bakterioak haz daitezen, eta horregatik da eraginkorra osagai hori daukaten konprimituak edo ziropak hartzea. PAC horiei esker, gernua azidoago bihurtzen da, eta azidotasun horrek lagundu egiten du bakterioak desagerrarazten, eta infekzioak eta errepikapenezko zistitisak murrizten.
Autotxertoak: ahotik hartzeko txertoak dira errepikapenezko zistitisaren aurkako beste berrikuntza terapeutiko bat. Horretarako, gernu-analisi bat egin behar da (botika batean egin daiteke), zistitisa sortu duen infekzioa zerk eragin duen jakiteko. Behin hori identifikatu ondoren, autotxerto espezifiko bat egiten dute, hari aurre egiteko. Autotxerto horiek errepikapenezko zistitisaren % 80-90 sendatzen dituzte.
Zain-barneko sendagaiak: oso kasu gutxitan, eta muturrekoetan, erabiltzekoa da, gainerako tratamenduek funtzionatu ez dutenean. Halakoetan, amikazina ematea izaten da ohikoena, antibiotiko bakterizida bat.
Ekologistak Martxan (Euskal Herria)
Ekologistak Martxan (Euskal Herria) Espainiako 300 taldetik gora batzen dituen Ekologistak Martxan konfederazio ekologistaren Hego Euskal Herriko federazioa da. Erakunde askotarikoa eta asanblearioa dugu; alderdi politiko edota erakunde guztiekiko independentea dena. Bertako kideak borondatez aritzen dira lanean eta, beraz, lider esanguratsurik ez du. “Ekologismo soziala” aldarrikatzen duen gizarte mugimendua dugu, hau da, ingurumen arazoen sorburu bezala produkzio eta kontsumo eredu globalizatu hau jotzen dute eta, aldi berean ere, hainbat arazo sozialen sorburu: Ipar eta Hegoaren arteko ezberdintasunak, gizarteko desoreka soziala, etab. Beraz, krisi ekologiko bat galarazteko beharrezkoa ikusten dute sistema hau aldatzea.
Horretarako, Ekologistak Martxanek ingurumena erasotzen duten edozein ekintzen aurkako sentsibilizazio-kanpainak, salaketa publikoak edo lege mailakoak burutzen ditu, eta, era berean, naturarekin bat egiteko ahaleginetan alternatibak proposatzen ditu.
Arerioak
Ekologistak Martxan bezalako presio talde ekologistek arerio bera dute: sistema kapitalista. Izan ere, kapitalismoak dakarren eredu ekonomikoak (kapital metaketa deskontrolatua, betiereko hazkundea, indibidualismoa, berekoikeria, mozkin pribatuak/kanpotasun publikoak, eta abar), neurri handi batean krisi ekologiko bat eragin du. Kapitala denez guztia erabakitzen duena, ekologista askok beharrezko jotzen dute haren kontra agertzea eta salatzea. XX. mendearen erdialdeaz geroztik ekologistek ohartarazi zuten sistema honek ekarri ditzaken ondorio ekologiko tragikoez, baina zorotzat hartu zituzten. Egun, jada beranduegi askorentzat, gizarteko sektore oso handi batek —zientzialari asko barne direla— onartzen du krisi ekologiko batek ondorio tamalgarriak dakartzala gizakiarentzat ere.
Hortxe du Ekologistak Martxan taldeak bere lana: gizartea kontzientziatzea eta ekologiari egindako kalteak salatzea eta galaraztea. Bide horretan aurkitzen ditu etsaiak, hots, kapitalismoari probetxurik handiena ateratzen dioten subjektuak: boteretsuak, multinazionalak, lobby ak, finantza erakunde handiak, eraikuntza enpresak, ingurumenean txikizio handia eragiten duten eraikuntza proiektu erraldoiak (Abiadura Handiko Trena, Super Sur eta antzeko autobiak, superportuak, zentral nuklearrak, zentral termikoak, makro-urbanizazioak, erraustegiak, animalia mehatxatuen babesa, harrobiak...), eta abar.
Sheer Heart Attack
Sheer Heart Attack (euskaraz 'benetako bihotzekoa') Queen taldearen 3. estudioko diskoa izan zen, 1974an EMIk argitaratu zuena. Erresuma Batuan ospetsua izan zen oso eta bertako salduenen zerrenda 2.a izan zen.
Sokotra
Sokotra (arabieraz سقطرى Suquṭrā) Indiako ozeanoan dagoen lau uhartetako uhartedi txikia da, Afrikako Adarreko kostaldetik gertu eta Arabiar penintsulatik 350 kilometrotara kokaturik. Yemengo Errepublikako Hadramaut gobernantziaren zati bat da. Somaliak uhartediaren jabetza aldarrikatzen du.
Dactyloscopus zelotes
Dactyloscopus zelotes Dactyloscopus generoko animalia da. Arrainen barruko Dactyloscopidae familian sailkatzen da.
Sokotra
Geografia
Sokotra munduko leku isolatuenetarik bat da. Uhartedia lehen Gondwana superkontinentearen zati bat zen, baina Erdiko Pliozenoan Adengo Golkoa ireki zenean banatu egin zen.
Uhartedian Sokotra uharte nagusia (3.625 km²), eta "Anaiak" izeneko hiru uhartetxo txikik osatzen dute (Abd al Kuri, Samhah eta Darsah).
Uhartediko lekurik altuena Haghier mendietan dago eta 1.525 metro ditu.
Klima
Klima basamortu eta estepako tropikalarena (Köppen klima sailkapena: BWh eta BSh) da, montzoi urtaroaren eraginez.
Historia
1511n uharteak Mahra sultangoaren kontrolpean erori ziren 1886an britainiar protektoratu bihurtu arte.
1967 ko urrian Mahra sultangoa indargabetua izan zen eta azaroaren 30an Hego Yemengo zati bihurtu. Gaur egun Yemenen dago.
Demografia
Uhartean hizkuntza semitikoa den Soqotri hizkuntzaz egiten da, Hegoko arabikoaren familiakoa (Omango mehri bezala).
Entzelado (satelitea)
Entzelado (edo Saturno II) Saturnoren satelite bat da, William Herschelek XVII. mendean aurkitua. 1980ko hamarkadan Voyager zundek erakutsi zutenez, 498,8 km-ko diametroa du eta jasotzen duen eguzki-argiaren ehuneko handi bat islatzen du. Satelitearen osaerari dagokionez, izotzezko zoru gazte batez estalia dago, honek Eguzkiaren argia islatzen duenez, sateliteak eguerdian -198 ℃ tenperatura baino ez du lortzen. Tamaina txikia duen arren, lurzoru aberatsa du arrasto geologikoei erreparatzen badiegu, izan ere, sateliteak lurralde zaharrak eta kraterrez josiak dituen bezala, gune berri eta tektonikoki itxuraldatuak ere baditu, hauetako asko duela 100 milioi urte inguru sortuak dira.
Lehen aipatu dugun bezala, 1789ko abuztuaren 28an William Herschel astronomialari ospetsuak aurkitu zuen, baina Voyager zundak bere albotik igaro baino lehen (1980ko hamarkada), ia ez zegoen satelite honen xehetasunei buruzko daturik. 2005ean, Cassini zundak egin zituen hegaldiei esker datu gehiago eskuratu ziren. Zehazki, hego poloan ura zuten guneak aurkitu zituen. Zunda honek lortu zituen datuei esker badakigu, hego poloko kriosumendiek, geiser moduan, ur-zurrustak kanporatzen dituztela espaziora, beste hainbat material lurrunkorrekin eta material solidoarekin (sodio kloruroz osaturiko kristalak eta izotzezko partikulak) batera. Material hauek kantitate handian igortzen ditu sateliteak, 200 kilogramo inguru kanporatzen ditu segunduko. Garrantzitsua izan daiteke jakitea, ehun geiser baino gehiago aurkitu direla argizagian. Kanporatzen den materia bi lekutara joan daiteke: zati bat satelitera itzultzen da, elur moduan eta beste zati batek argizagitik ihes egitea lortzen du, Saturnoren E eraztunean aurki daitekeen materia kantitate handienak jatorria hemen du. 2014an, NASAk satelitearen lurrazalaren azpian ozeano handi bat egotea ahalbidetzen duten frogak aurkitu zituela adierazi zuen, ozeano honek, gutxi gorabehera, hamar kilometroko lodiera eduki beharko luke.
Dione satelitearekin batera, 2:1 erresonantzian dabil orbitatzen, Io eta Europaren antzeko egoera batean dagoela esan dezakegu eta beraz, agian, satelitea apur bat berotzeko energia horren ondorio izan daiteke. Hala ere, Entzelado berotzen duen eragilea (edo eragileak) zein den esaterakoan eztabaida handia sortzen da zientzialarien artean eta ikerketa ugari martxan daude oraindik satelitearen misterio hau argitzeko ahaleginetan. Aipatzekoa da, hego poloan beroaren ekoizpena ia 16 megawattekoa dela, uste zena baino hamar aldiz handiagoa, oraindik ez dakigu zein den energia honen jatorria.
Aurkikuntza eta izena jartzea
1789ko abuztuaren 28an William Herschel astronomialariak, 1,2 m-ko bere teleskopio berriarekin (garai hartan munduko handiena), Entzelado satelitea aurkitu zuen. Argizagiak gaur egun duen izena greziar mitologiako Entzelado erraldoiarengandik jaso zuen. Izena John Herschelek proposatu zuen, 1847an, Esperantza Oneko lurmuturrean egin zituen behaketen emaitzak argitaratu zituenean. Saturno II izenarekin ere ezagutzen da.
Behaketa
Satelitearen magnitude ahulak (11,7) eta Saturnorenganako (noski, planetaren distira askoz ere handiagoa da) zein bere eraztunenganako gertutasunak argizagia Lurretik, teleskopio txikiekin, behatzea asko zailtzen du. Espazio-aroaren aurretik aurkitu ziren Saturnoren satelite asko bezala, Entzelado ere Saturnoren ekinokzio baten bitartean behatu zen lehen aldiz, hau da, Lurra eta Saturnoren eraztunak plano berdinean zeudenean. Une berezi horietan, Saturnoren eraztunen distira gutxitu egiten da eta beraz, errazagoa izaten da magnitude txikiagoa duten argizagiak ikustea. Voyager zundak Saturnoren albotik igaro ziren arte, ezer gutxi jakin zen satelite honi buruz. Zehazki, bere ezaugarri orbitalak baino ez ziren ezagutzen ziurtasunez, bere masa, albedoa eta dentsitatea aipatzerakoan ordea, baliospenak baino ez ziren erabiltzen.
Orbita
Entzelado, Dione, Tetis eta Mimasekin batera, Saturnoren barne-satelite nagusietako bat da. Planetatik urrutien dauden sateliteen artean hamalaugarren postua hartzen du eta E eraztuneko alderik dentsoenean zehar dabil orbitatzen. E eraztuna planetatik urrutien dagoena da.
Ozeanoa eduki dezakeen satelite honek Saturnoren planeta-erdigunetik 238 000 km-ra orbitatzen du eta lainoen gaina kontuan hartzen badugu, 180 000 km-ra orbitatzen duela esan dezakegu. Mimas eta Tetisen artean mantentzen da eta 32,9 ordu behar ditu orbita oso bat osatzeko, beraz, gau bakar batean behatua izan daiteke. Entzelado Dionerekiko (satelitea) 2:1 erresonantzian kokatzen da, hau da, Dionek Saturno orbitatzen duen aldi bakoitzean, Entzeladok bi bira ematen dizkio. Erresonantzia honek aipatzen ari garen satelitearen eszentrikotasuna (0,0047) mantentzen laguntzen du eta satelitearen aktibitate geologikoari bero-iturri bat ematen dio.
E eraztunarekin elkarrekintza
Lehen aipatu dugun bezala, E eraztuna Saturnorengandik urrutien kokatzen dena da, baina aldi berean, zabalena ere bada. Disko zabal eta lauso bat da, izotz eta hautsezko material mikroskopikoz osatua. Mimasen orbitan du hasiera eta amaiera ez dago oso ongi zehaztuta, batzuek Rearen orbitaren inguruan amaitzen dela esaten duten bitartean, beste batzuek Titanen orbita baino haratago bukatzen dela babesten dute, hau horrela bada, 1 000 000 km-ko zabalera edukiko luke. Eredu matematiko anitzen arabera, eraztun hau ez da egonkorra eta beraz, 10 000 eta 1 000 000 urte arteko bizi-itxaropena duela babesten dute. Gauzak horrela badira, eraztuna osatzen duten partikulak behin eta berriz birmoldatu behar dira. Gure sateliteak, Entzeladok, eraztun honen gunerik lauso eta meharrenean orbitatzen du. Teoria batzuek E eraztuna osatzen duten partikulen jatorria Entzeladon dagoela susmatzen dute. Cassini zunda satelitetik hurbil igaro zenean teoria hauen susmoei indarra eman zien. Partikula ugari dituen eraztun hau bi mekanismori esker elikatzen da. Partikulen lehen jatorri edo iturria, eta seguruenik garrantzitsuena, Entzeladoren hego poloan kokatzen den zutabe kriobolkaniko bat da. Egia da, ateratzen diren partikula hauen gehiengoa satelitera itzultzen da, baina badira Entzeladoren grabitatearengandik ihes egitea lortzen dutenak ere, hauek Saturnorekiko orbitan sartzen dira. Kontuan hartu behar dugu satelitearen ihes-abiadura 866 km/h-koa dela, Lurrarena 40284 km/h-koa den bitartean. Bigarren iturria Entzeladoko meteorito-bonbardaketa da, honek, lurrazalean dauden hautsezko partikulak altxatu egiten ditu. Mekanismo hau E eraztuna orbitatzen duten satelite guztietan balioduna da.
Tamaina
Entzelado satelite txikia dela esan dezakegu, eguzki-sistemako beste batzuekin alderatuta. 500 kilometro inguruko diametroa dauka, tamaina txikia da, Saturnoren satelite handienarekin, Titanekin, alderatu ezkero, bere diametroaren hamarren bat baino ez dela jakingo dugu. Cassini zundaren datuen arabera, zehazki, 513 kilometroko diametroa duen satelite honen polo batetik bestera joateko 497 kilometro egin behar dira. Ilargiarekin alderatzen badugu, haren tamainaren zazpiren bat baino ez du. Saturnoren satelite handienen zerrendan seigarren postua du, lehena Titanen (5 150 km) eskuetan dago, ondoren, Rea (1 530 km), Japeto (1 440 km), Dione (1 120 km) eta Tetis (1 050 km) daude. Alboan dituzue Entzeladoren tamaina alderatzen duten hainbat irudi.
Errotazioa
Saturnoren satelite handienek bezala, Entzeladok bere periodo orbitalarekin sinkronikoki biratzen du planeta, beraz, bere aurpegietako batekin begiratzen du beti Saturno. Entzeladok, Ilargiak ez bezala, ez dirudi bere errotazio-ardatzaren (1,5º baino gehiago) gainetik libratzen denik. Hala ere, satelitearen formaren azterketek diotenez, satelitea garai batean behartutako eta bigarren mailako 1:4 librazio espin-orbita batean egon zen. Librazio honek, Dionerekiko duen erresonantziak bezala, sateliteari bero-iturri gehigarri bat eman izanaren aukeran pentsatzera bultzatzen gaitu.
Barnealdea
Entzeladoren barnealdeari buruzko informazio gutxi daukagu gaur egun. Cassini-Huygens zunda satelitearen ingurutik igaro zenean ordea, hainbat datu eskuratu ahal izan ziren. Entzeladoren grabitateak Cassini zundaren igaroaldian izan zuen eraginetik ondorioztatu zen argizagiaren masa 1,08 × 1020 kg-koa dela, datu hau gorputzaren tamainarenarekin elkartzen badugu, dentsitatea zein den jakin dezakegu: 1,61 g/cm³, Saturnoren gainerako satelite ertainena baino zertxobait altuagoa.
Sateliteari atera zitzaizkion argazkien azterketa sakon baten ondoren, Cassiniren zientzialari-taldeak errotazio eta librazio mugimenduak doitasun ia osoz zehaztu zituen. Librazio mugimedu zehaztua (altua izanik) izotzezko lurrazalaren azpian ozeano likido bat edukitzearekin bat dator. Laburbilduz, satelitearen barnealdean nukleo harritsu bat dagoela ondorioztatu zen, mundu mailako ozeano likido batez inguratuta eta azken hau, izotzeko geruza batez estalita.
Lehen, hego-hemisferiotik irteten ziren izotz eta ur-zurrustak aztertuta, hemisferio horretako gune jakin batzuetan ur likidoa egongo zela pentsatzen zen, iturri hidrotermalen beroarengatik mantenduko zirenak agregazio-egoera horretan. Azkeneko ikerketek ordea, ur likidoa, lurrazalaren azpian egon beharko lukeen mundu mailako ozeanoan dagoela diote. Honek interes eta arreta berezia piztu du ikerlarien artean, iturri hidrotermalei esker elikatzen eta bizirauten duten organismo biziak egon daitezkeelako bertan.
Lurrazala
Asteroide edo bestelako gorputzen talken erruz gertatzen den kraterizazioa oso prozesu arrunta da eguzki-sistema osoan, Entzelado ez da salbuespena. Izan ere, satelitearen lurrazala kraterrez josita dago, aipatzekoa da ordea, kraterizazioaren dentsitatea ez dela berdina leku guztietan. Aurretik aipatu dugun bezala, gune batzuk ia kraterrik ez dituzten artean, beste eremu batzuetan ez dago besterik. Saturnoko gainerako satelite izoztuekin alderatzen badugu, kraterizatuenak dauden eremuetako kraterren dentsitatea txikiagoa da hemen, beraz, bere lurrazala gazteagoa dela esan dezakegu. Cassini-Huygens misioak egin zituen behaketetan jakin da satelite honetako kraterrak normalean desitxuratuak direla, hau lasaikuntza likatsua deritzon prozesuarengatik edo tektonikaren ondorioz gertatzen diren hausturengatik izan daiteke. Bigarren irudian ikusi daitekeen Dunyazad kraterra Entzeladoko krater desitxuratuen adibide dugu. Voyager 2 zundak Entzeladoko gainazalean mota ezberdinetako haustura tektonikoak aurkitu zituen, hala nola, haran linealak eta ildo lerromakurrak zituzten gerrikoak, Ganimedes satelitean daudenen antzekoak. Gaur egun, Cassini zundak atera zituen datuei begiratu ezkero, argizagi honetako desitxuraketa bultzatzen duen prozesu nagusia tektonika dela jakin dezakegu. Ezaugarri tektoniko mota interesgarrienetako bat hausturak dira, hauek berrehun kilometroko luzera eduki dezakete, bost-hamar kilometroko zabalera eta kilometro baterainoko sakonera. Haustura hauek, astronomia munduan erabiltzen den denbora kantitatea ardatz hartuta, gazteak direla esan daiteke.
Entzeladoko tektonikaren beste adibide bat Voyager 2 zundak aurkitu zuen ildoz osatutako gune bat da. Ganimeden aurki daitezkeenekin antza duen arren, hau konplexuagoa da. Europa satelitean aurki daitezkeenak bezain handiak ez dira, baina Entzeladon ere badira gandorrak.
Voyager 2 zundak atera zituen argazkietan zabaldi edo ordoki lauak ere aurkitu ziren. Hauek, normalean, erliebe gutxikoak dira eta krater eskasia nabarmena dute, azken batean, lurrazalaren gaztetasunaren adierazle ziurrenak dira, seguruenik, duela ehunka milioi urte gutxi sortu ziren. 2005eko uztailaren 14an Cassinik atera zituen argazkien bidez, ordoki lau mota berri baten izatea jakin da. Lurralde honek Entzeladoren hego poloa inguratzen du, hegoaldeko 60o latituderaino, haustura tektonikoz eta gandorrez josita dago. Lurralde honetan krater bakar bat ere ez denez ikusi, orain arte atzeman dugun gunerik gazteenetakoa dela ondorioztatu dezakegu. Cassini zundak egin zituen ikerketa geldituagoei esker, izotz urdina eta etxeen tamainako harrokak, 10-100 metroko diametroa bitartean zutenak, aurkitu dira gune honetan. Aurrez aipatu dugu, Entzelado Saturnoren E eraztunaren partikula-iturri nagusia dela egiaztatu da. Zientzialarien artean nagusi den hipotesia hurrena da: mikrometeroide edo meteorito oso txikiek lurrazalaren kontra talka egiten dute, honek hainbat partikula espaziora irtetea eragiten du, satelitearen inguruan laino bat osatuz. Beste partikula batzuk satelitearen ihes-abiadura gainditu eta Saturnoren orbitaren mende geratzen dira, hau da, E eraztunaren parte izatera igarotzen dira.
Cassini zundak bere barnean zituen hainbat tresnaren bidez, Entzeladok aktibitate geologikoa duela esateko nahikoa froga aurkitu dira. Hego poloan "tigrearen marrak" (tiger stripes ingelesez) izeneko ildo batzuk daude, hauek aireztapen-sareten lan berdina egiten dute eta bertatik lurrun-jarioak eta izotzezko partikula meheak nola irteten diren ikus daiteke. Partikula hauen kristalizazioa kronometro bat bezala erabili daitekeen prozesu bat da: izotz freskoa edo sortu berria kristalinoa da, denboraren poderioz izotz desitxuratu bihurtzen da, hamarkadak irauten dituen prozesu bat dugu hau. Ondorioa hurrengoa da: tigrearen marrek 10 eta 1000 urte bitartean dituzte. Bestalde, ur-lurrunezko atmosfera bat atzeman da, hego poloa dagoen lurraldean kontzentratzen dena, gune honek krater oso gutxi ditu. Atmosfera honen osaera uraren lurrunketarekin edo igorpenarekin bat dator. Horretaz gain, 2005eko uztailean, Composite InfraRed Spectromer (CIRS) instrumentuak hego poloaren inguruan dagoen lurralde hori Entzeladoko gainerakoak baino zertxobait epelagoa (bataz besteko tenperatura baino 15 gradu gehiago) dela aurkitu zuen. Entzeladoren hego poloaren inguruko lurraldea geologikoki aktiboa dela aurkitzea izan da Cassiniren aurkikuntza handienetako bat.
2005etik aurrera eskuratutako datuak
1980ko hamarkadan, Entzelado Voyager zundekin topatu zenean, zientzialariek geologikoki aktibo egon zitekeela esan zuten, bere albedo altuarengatik (honek gainazala gaztea dela esaten digu) eta E eraztunaren erdialdean duen kokapenagatik. Garai horietan, datu hauetan oinarrituta. Entzelado E eraztunaren partikula-iturria zela pentsatzen zen, funtzio hau gauzatzeko sateliteak bere barnetik irteten zen lurrunarekin zerikusia izan zezakeen mekanismo batetaz baliatzen zela ere uste zuten.
2005ean frogatu zen hipotesi hori, Cassini zundaren hainbat tresnari esker. Zunda honek lurpean (sakonera txikian) ur-likidozkoak izan daitezkeen erreserbak aurkitu ditu, Entzeladoren lurrazalean geiser moduan erupzionatzen dutenak. 2006ko martxoan, ikerketa liluragarri bezain garrantzitsu hau Science aldizkari ezagunean argitaratu zen. Cassinik ateratako kalitate altuko argazki batzuetan, abiadura handian partikulak isurtzen dituzten zurrusta izoztuak eta "hegal" altuak ikus daitezke. Isurketa hauek aurrez aipatu ditugun Tigrearen Marrak izeneko guneetan dute jatorria, satelitearen hego hemisferioan. Aipatutako gune hauek, normalean, 130 km-ko luzera, 2 km-ko zabalera eta 500 m-ko sakonera dute. Prozesu hau azaltzeko saiakeran, hainbat eredu aurkeztu dira. Eredu eta datu hauen arabera, zurrusta hauek, lurrazaletik ez oso sakon dauden ur-likidozko gordailuetan dute jatorria. Lurrazaletik 30 eta 40 kilometro artean egon daitekeen lurpeko ozeano horren aldeko froga garrantzitsuenetako bat satelitea geroz eta handiagoa dela da. Ozeanoaren ideiaren aldekoak ez diren zientzialariek beste proposamen bat luzatu dute: satelitearen azpian urez beteta dauden izotzezko kobazulo handiak egotea. Azkeneko ereduek satelitearen aktibitate geologikoa marea-indarrekin soilik azaltzea ezinezkoa dela babesten dute eta beraz, aurrez aipatu dugun ezaugarri geologikoaren bidez hobeto azaldu daitekeela, honek, Entzelado bizi estralurtarra bilatzeko leku bikaina bihurtzen du.
Aurkikuntza hauen aurretik, gure eguzki-sisteman hiru eremutan baino ez zen ziurtzat jotzen bolkanismoa: Lurrean, Ion, Tritonen eta ez hain ziur Artizarrean. Entzeladok zerrenda honetan bere lekua egin du, ondorioz, orain gure izar-sistemako leku interesgarri bihurtu da, ur likidoa lurrazaletik oso gertu egon daitekeelako bertan. 2006ko maiatzean, Francis Nimmo eta Robert Pappalardok (Kaliforniako Unibertsitatekoa eta Pasadenan kokaturiko JPLkoa, hurrenez hurren) Nature zientzia-aldizkarian ikerketa bat argitaratu zuten, Entzeladoko aktibitate geologikoa soilik haren hego poloan zergatik gertatzen den azaltzea helburu zuena. Lan honen egileen arabera, hego poloko gune aktiboaren jatorria satelitearen beste lurralde batean izan dezake. Argizagiaren gune aktiboan gainontzekoetan baino material beroagoak eta dentsitate baxuagokoak aurki daitezkeenez, indar zentrifugoak material dentsoenak ekuatore aldera bultzatuko zituen eta arinenak polo aldera, hau da, material arina denboraren poderioz polo aldera iritsi zen.
2008ko martxoaren 12an Cassini zundak gauzatu zuen igaroaldi batean, harrigarria badirudi ere, Entzeladoren hego poloan kokatzen diren zurrustetatik materia organikoa ere kanporatzen dela aurkitu zen. Beranduago gauzatu zituen beste igaroaldietan (2008ko abuztuaren 11an eta urriaren 31an), Cassinik kalitate altuko zenbait argazki (pixel bat 7m-ko) atera zizkien Tigrearen Marrei, hauei esker, geiser horien kokaleku zehatza jakin ahal izan zen. Azken finean, Cassiniren ikerketek jarraian dituzuen ondorioak atera zituen: Entzelado aktibitate geologikoa duen mundu bat da, batezere bere hegoaldeko lurraldean, bertako aktibitatea plaken (krio)tektonika baten antzekoa da. Tigrearen Marrak Lur planetako ozeanoetan dauden mendikateen antzeko guneak dira, handik ateratzen den materialari esker lurrazal berriak sortzen dira eta geiserretatik irteten den materiala berriz bere jatorrira erortzen denean, bere iturriak estaltzen ditu. Geiserrak beste leku batean berriz azaltzen dira gero.
Ikerketa baten arabera, satelitearen aktibitate geologikoa modu periodikoan gertatzen da, barnealdetik datorren izotz "beroa" gainazalera igotzen denean, lurrazala hautsiz. Entzelado gaur egun une horietako bat bizitzen ari da, horregatik esan dezakegu, geologiako denbora-eskala kontuan hartuta, satelitearen gainazala gaztea dela. Aurrez aipatu ditugun periodoek hamar milioi urte inguru iraun ohi dute eta 100 eta 2000 milioi urtetan behin gertatzen dira.
Cassinik bidalitako datu batzuk erreparatzen baditugu, Saturnoren E eraztunean sodioa aurki daitekeela jakingo dugu. Datu hau, lurpeko ozeano baten izatearen beste froga bat gehiago bezala hartu da. Beraz, zurrusta horiek ez dira geiser bortitzak, igorpen jarraia duten zurrustak baizik, lehen aipatu dugun elementua ezin izan delako izotzaren sublimaziotik etorri.
Zurrusta horietan aurkitu den beste elementu bat amoniakoa izan da, hau ere lurrazalaren azpian ur-likidoa existitzearen froga gisa hartu da.
Espazio-esplorazioa
80ko hamarkadaren aurretik, Entzelado, Saturno orbitatzen zuen puntu txuri txiki bat bezala ikusten zen. Bere inguruko datu bakarrak, bere orbitaren ezaugarriak eta bere masa, dentsitate eta albedoaren kalkuluak ziren.
Entzelado ageri zen lehenengo argazkiak Voyager zundek atera zituzten. Voyager 1 zunda satelitetik urruti igaro zen bitartean, Voyager 2 zunda askoz ere hurbilago pasa eta kalitate altuko argazki mordoa atera zituen 1981eko abuztuan. Argazki hauei esker jakin zen argizagiak gainazal gaztea zuela.
Ikerketa motel eta zehatzagoak 2004ko ekainean Cassini-Huygens zunda iritsi zenean hasi ziren, Saturnoren inguruan orbitatzen hasi bezain laster. Zunda honek atera eta bidali zizkigun datuei esker, gaur egun, satelite hau eguzki-sistemako interes handiko puntu gisa hartzen da, hainbat gauza daudelako ikertzeko oraindik. Jarraian dituzue Cassini bere albotik igaro zen momentuen zerrenda:
Bizi estralurtarra Entzeladon
Entzeladok mundu mailako lurpeko ozeano bat edukitzea ia segurutzat jotzen dugu, bakarrik hau gure begiekin ikustea geratzen zaigu erabatean egiaztatzeko. Zientzialariek planetak ezaugarri hau duela segurutzat jotzen dutenez, galdera batek indar handia hartu du azken urteetan: bizia al dago lurpeko ozeano hartan? Une honetan ezin dugu egiaztatu, baina azkeneko ikerketen arabera, aukerak ugariak dira.
2017an NASAk, satelitearen barneko ozeanoak bizia sortzeko eta mantentzeko beharrezkoak diren baldintzak betetzen dituela esan zuen. Bizia osatzen duten molekulak aurkitzeaz gain (amoniakoa, metanoa), izaki zelulabakarren ekosistemen energia-iturri nagusiak existitzea ziurtzat jo zuten.
2018an, Cassini zundak lehenago lortu zituen datuak motelago aztertuta sortu zen ikerketa bat argitaratu zen Nature aldizkarian. Ikerketa honek baieztatu zuen satelite honetako ozeanoan molekula organiko konplexuak daudela. Aurkikuntza honek satelitean bizia egotea ez du segurutzat jotzen, baina bere barnean dagoen ozeanoa bizia edukitzeko leku aproposago bilakatzen du.
Hurrengo urteetan aurkikuntza gehiago egingo direla uste da eta segurasko, laister jakingo dugu satelite honek bere barnean bizia duen edo ez. Agustin Sanchez-Lavega astrofisikariaren ustetan, egunen batean bizi estralurtarra aurkituz gero, iraultza biomedikoa ekarri dezake. Beraz, guk uste duguna baino garrantzitsuagoa izan daiteke bizia gure planetatik at aurkitzea.
Kanpo estekak
Euskaraz
Yoshio Masui
Yoshio Masui (japonieraz: 増井 禎夫 Masui Yoshio; Kioto, 1931ko urtarrilaren 1a) japoniar biologoa da.
Zoologiako ikasketak egin zituen Torontoko Unibertsitatean, Ontarion. Bere ekarpen nagusia hazkundearen zelularen aurkikuntza izan da. Masui eta bere ikasleek, ekipo kaskar batekin eta diru-laguntza handirik gabe, organismoetan zelulen zatiketa kontrolatzen duen materiala bakartzea lortu zuten. Masuik bere aurkikuntzak egiteko Yaleko Unibertsitateko irakasle baten gomendioari jarraitu zion; lan bikainak egiteko aukera emango zioten teknika merkeei arreta jartzeko eskatu zion irakasle hark, eta halaxe egin zuen. Torontoko Unibertsitateko Zoologia Sailean, Masuik hainbat teknika original asmatu zituen zelulen zatiketaren azterketetan lagungarri izan zitzaizkionak: mikroinjekzio bidezko metodo kuantitatibo bat, 1971n; zelularik gabeko in vitro mitosia, 1983an eta abar. Masuiren mikroinjekzioaren teknikaren bitartez, zelularen zatiketari hasiera ematen dion Maturity Promoting Factor (MPF) eragilea kopuru kontrolatuan sartu ahal izan zuen zelulan, eta orobat sartu zuen zatiketa eteten duen Cytostatic eragilea; era horretan, eragile horiek zelularen hazkundean duten zeregina aztertu ahal izan zuen.
Lahoz
Lahoz Arabako Gaubea udalerria osatzen duten herrietako bat da. Valderejoko Natur Parkearen barruan kokatzen da, eta beraz Valderejo herriko kontzejuetako bat da. (Webgunea). 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak lau biztanle ditu.
Historia
XIV. mendean Lahoztarren dorretxea eraiki zen, gaur egun ez da existitzen. 1273. urtean Valderejoko forua jaso zuen.
Lincoln Building
Lincoln Building, Ameriketako Estatu Batuetako New York hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 205 metro eta 55 solairu dauzka eta 1930ean amaitu zuten eraikitzen.
James Edwin Ruthvin Carpenter arkitektoak diseinatu zuen.
Under My Skin
Under My Skin (euskaraz, nire azalaren azpian), Avril Lavigne abeslari kanadiarraren bigarren estudio albuma da. 2004ko maiatzaren 25ean plazaratu zen AEBn. Lehenengo postua lortu zuen diskoarekin AEBn, Alemanian, Japonian, Australian, Kanadan, Mexikon, Argentinan, Espainian, Irlandan, Thailandian, Hego Korean eta Hong Kongen, gutxi batzuk aipatzearren. Lehenengo astean jada 380.000 ale saldu zituen AEBtan.
Bigarren diska hau ez zuen bere kontura atera, abestiak idazten Chantal Kreviazuk abeslariak lagundu baitzion, eta honenbestez Let Go-n erakutsitako pertsonalitatea aldatu zuen, ospea handiagotzeko oztopo izan ez bazen ere.
Bost single plazaratu zituen disko honetan: Don't Tell Me, My Happy Ending, Nobody's Home, He wasn`t eta Fall to pieces, baina lehenengo biek bakarrik lortu zuten merkatuko lehenengo postuetan kokatzea.
Let Gorekin baino sari gutxiago lortu zituen arren, lortutakoak garrantzitsuagoak izan ziren, eta gainera diska ale gehiago saldu zituen guztira munduan.
Tourra
Kanadan eta AEBn zehar tour arrakastatsu bat egin zuen bere diska aurkezteko: Mall Tourra.
Gunwalloe
, 'Gwynnwalow', Ingalaterrako Kornualles konderriko kostaldeko parrokia zibil eta herri bat da.
Campo Limpo Paulista
Campo Limpo Paulista Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Kristo Ebolin geratu zen
Kristo Ebolin geratu zen (italieraz, Cristo si è fermato a Eboli) Carlo Levi idazle italiarrak 1945ean argitaratu zuen eleberri bat da, euskaraz 1997an agertu zena, Koldo Bigurik itzulita. Liburuak arrakasta handia lortu zuen berehala bai Italian eta bai kanpoan ere eta idazlearen margolari karrerari berari egin zion itzala. Istorioa zinerako eta telebistarako egokitu zuten 1979an Gillo Pontecorvok eta Francesco Rosik: Gian Maria Volonté antzezleak jokatu zuen Carlo Levi idazlearen papera.
Augisey
Augisey Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Augisey udalerrian erroldatutako biztanleak 184 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Kristo Ebolin geratu zen
Liburua 1944an idatzi zuen, Italiarentzat eta autorearentzat berarentzat dramatikoa zen garaian, Levi Florentziako erresistentzia antolatzen zebilelarik, etxe batean ezkutaturik eta bakardadean, nazi eta faxistengandik babesteko.
Augisey
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Kristo Ebolin geratu zen
Liburuaren kontagaia
Levik 1935-36 bitartean Lukanian egindako erbestealdia da; oroitzapen-liburua da, beraz, baina literatura-balio ukaezinak dituena. Narrazioa gertakari gutxitan oinarrituta dago, herri baztertu batzuetako pasadizo arruntetan, baina haien bidez Levik nekazarien unibertsoa aurkitzen du, berak ezagutzen duen zibilizazio hiritarrarekin zerikusirik gabea: unibertso zahar bat, lurrari loturiko tradizio aspaldikoen, gorabehera naturalen, animalien eta espirituen munduaren jiran bizi dena, magiazko sinesteen eta ohituren indarra galdu ez duena. Autorea jakinmin eta errespetu handiz hurbiltzen da mundu horretara, bere azalpen ia etnografikoetan herriko eta biztanleen hainbat irudi interesgarri erakutsiz: otso-aztia, urdanga-osatzailea, Giulia sorgina, malariak jotako nekazari eta umeak, kritika soziala egiten duten herri-antzezpenak... Nekazarien sinesteek ere beste mundu bat osatzen dute, interes handikoa, haren aspaldiko bandiduen altxor ezkutuekin, giza jendeari adarra jotzea maite duten monachicchio izeneko espiritu jostariekin, maitasun-edabeekin, senarra Ameriketan duten emakume abandonatuekin...
Baina tradizio hain aberatseko nekazari mundu horren beste aurpegia agertzen denean, nekazariek nozitzen dituzten zapalkuntza eta pobrezia latza, gaixotasun sendagarrien mehatxu hilgarria, lur erreak emandako uzta txarrak, zerga zentzugabeak, Abisiniako gerrara joateko engainuak, bidegabekeria sozial izugarriak, eta ugazaben axolarik eza eta nagusikeria ikusiko ditugu. Hori esan nahi du izenburuak, ez denbora, ez Historia, ez arrazoia ez eta itxaropena ere ez zirela inoiz iritsi lur haietara; Estatua bere gerrekin, carabinieriekin, zergekin eta utzikeriarekin bakarrik iritsi zela hara.
Augisey
Etxebizitza
2007an 106 etxebizitza zeuden, 80 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 101 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 80 etxebizitza nagusietatik 71 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 63 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Kristo Ebolin geratu zen
Liburuaren kontagaia
Egoera horretan, Carlo Levi pintoreak mediku lanetan hasi beharra sentitzen du, bere inguruko jende zoritxarreko haiek nolabait sendatzen saiatzeko, sendagairik gabe, tresnarik gabe, harik eta gizarte hartako handikien gaiztakeriak debekatuko dion arte. Herriko burges eta lurjabe zikoitz, dirugose eta elkarrenganako etsaitasunez beterikoen aldetik eta Erromako Estatu urrun eta zitalaren aldetik, oztopoak eta debekuak baino ez datoz. Horiek dira Leviren iritziz Italiako Hegoaldekoaren eta, oro har, Italia osoaren hondamenaren erantzunkizuna dutenak. Nekazarientzat Ameriketara joatea da miseria horretatik ihes egiteko era bakarra, eta horregatik haien etxeetan Amabirjinaren irudiekin batera Estatu Batuetako presidentearen argazkia ere egon ohi da, itxaropenaren eta bizimodu hobearen sinbolo gisa. Horregatik, herri haietan emakume asko bakarrik daude, senarra noizbait alde egin eta sekula itzuli ez zelako, emakumeak ume piloarekin utzita, edo umeetako batzuk berarekin eramanez, askotan betiko.
Augisey
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 102 ziren, horien artean 78 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 78 pertsona aktiboetatik 74 lanean zeuden (39 gizon eta 35 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Augisey udalerrian 77 unitate fiskal zeuden, 181,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.650 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Augisey udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zorione Erezuma
Zorione Erezuma Ortiz (Bilbo, Bizkaia, 1969) poeta da.
Biografia
Zorione Erezuma Bilbon jaio zen, eta Gasteizen bizi da. 1994tik, lokuzio, marketin eta publizitate lanak egiten ditu irrati kate batean.
Poesia umetatik emozioak bideratzeko duen formaturik zintzoena da berarentzat, olerkia arimaren lengoaia dela sentitzen du, emozio batena, sentimendu oso sakon batena
Poematrix lehen audioliburuaren ondoren, Poeticias bigarren poema-liburua jaio zen. Era guztietako sentimenduak partekatzeko eta eramangarri bihurtzeko bultzadagatik atera zen argitara. Ondoren urtero urtero argitaratu du poema liburu bat.
Garrigàs
Garrigàs Kataluniako udalerria da, Alt Empordà eskualdean eta Gironako probintzian dagoena. 19,89 km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 395 biztanle zituen.
Banaketa administratiboa
Bost herritan banaturik dago:
Chassenard
Chassenard Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chassenard udalerrian erroldatutako biztanleak 918 ziren. Familiak 379 ziren, horien artean 89 pertsona bakarrekoak ziren (35 bakarrik bizi ziren gizonak eta 54 bakarrik bizi ziren emakumeak), 147 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 120 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 23 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 611 ziren, horien artean 466 aktiboak ziren eta 145 inaktiboak ziren. 466 pertsona aktiboetatik 434 lanean zeuden (231 gizon eta 203 emakume) eta 32 langabezian zeuden (12 gizon eta 20 emakume). 145 pertsona inaktiboetatik 77 erretiraturik zeuden, 32 ikasten zeuden eta 36 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chassenard udalerrian 393 unitate fiskal zeuden, 987 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.729 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 2 iturginak eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
2000. urtean Chassenard udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.349 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Xanthomixis zosterops
Xanthomixis zosterops Xanthomixis generoko animalia da. Hegaztien barruko Bernieridae familian sailkatua dago.
Salmophasia novacula
Salmophasia novacula Salmophasia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Ompok leiacanthus
Ompok leiacanthus Ompok generoko animalia da. Arrainen barruko Siluridae familian sailkatzen da.
Saint-Saturnin (Charente)
Saint-Saturnin Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Ailuronyx trachygaster
Ailuronyx trachygaster Ailuronyx generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Saint-Saturnin (Charente)
Biztanleria
2007an Saint-Saturnin udalerrian erroldatutako biztanleak 1.295 ziren. Familiak 478 ziren, horien artean 72 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 169 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 213 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 519 etxebizitza zeuden, 484 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 512 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 484 etxebizitza nagusietatik 408 bere jabearen bizilekua ziren, 67 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 43 etxek hiru zituzten, 136 etxek lau zituzten eta 291 etxek bost zituzten. 374 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 157 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 299 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Saturnin udalerrian 496 unitate fiskal zeuden, 1.332 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.388 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 12 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 2 margolariak, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.