cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Itsas garapen iberiarra (1400-1600)
Aurrekariak
Oztopoak zeuden lan egiteko; itsasontziak egiteko egurraren menpekotasuna, esaterako. Geografiak mesede egin zion Portugali, uretarako sarbide irekia eta portuetarako kostalde egokia ahalbidetu baitzuen, baina zuhaitzak lortzeko baso urriak gudukatu behar izan zituzten. Itsas eraikitzaileak animatzeko asmoz, gobernuak berariazko laguntzak emango lizkieke eremu jakin batzuei. Hori izan zen Lisboaren kasua, non gobernuak erabat ezabatu zuen errege basoko zuhaitzen gaineko zerga, ehun tona baino gehiago izango liratekeen ontzi bihurtuko ziren zuhaitzentzat. Zuhaitz gutxiago egoteak esan nahi zuen eraikuntzan lan egiten zuten pertsonek ez zutela akatsetarako lekurik izango, eta, beraz, eraikitzen ari ziren itsasontziak ontzi teknologia berrienekin eraikitzen ari ziren, portugaldarren hedapena uraren bidez garatzera eraman zutenak. Espainiak errazago izan zuen ontzigintzarekin, Portugal baino basotuago zelako. Horrek ez du esan nahi Espainiak zuhaitzen hornikuntza mugagabea zuenik, baina bai itsasontzien aldaketarako leku gehiago eman ziela. Espainiak ez zion bere herriari zuhaitzak mozteko agindu, zuhaitzak iraunarazteko zuen nahia zela eta; hori egurraren ustezko beharragatik eta zuhaitzek ezkurrak eta abereentzako babeslekua emateko beharragatik gertatu zen. Espainiako monarkiak moztu zituzten zuhaitzak ordezkatzeko eskatu zion jendeari, moztutako zuhaitz bakoitzeko bi hazi landatu zitezen. Tamalez, zuhaitzak duela gutxi moztutako basoak dituzten eremuetara transplantatu ziren. Horrek sarritan hiltzen ziren zuhaitzak sortu zituen, inguru berrira behar bezala egokitzeko gai ez zirelako. 1560ko eta 1570eko hamarkadetan, Felipe II.a, ontzigintzarako egurrarekiko benetako interesa erakusten hasi zen, eta zenbait barrutitan ezarri behar ziren haritz-zuhaitz kopuru zehatz bat esleitzen hasi zen. Behin betiko lege batzuk aplikatzen ari ziren, errege zuzenean informatzen zuten basozaintza bereziekin; honek, korporazio batzuek pobrezia erregutzen zutela ere eragin zuen. Espainiarrak ontzigile bikainak izan ziren; geroago, mendean horretan ontziak berak merkataritza elementu gisa erabili zituzten. Ingelesek, beren kabuz, espainiarrei sei galeoi erostearen erregistroak dituzte, euren berezko ontzidia eraikitzeko asmoz. Zuhaitzen eskaintza gero eta handiagoa izanik, ontzigintzaren etorbide errentagarriak eraikuntza bultzatu zuen. Ontzigintza Espainiako ekonomian integratu zen; arlo espezializatuak garatu ziren. Sevilla, esaterako, ezaguna zen ontzien konponketagatik, kandelen fabrikazioagatik eta ontzioletako horniduretarako gaileta eta upelen fabrikazioagatik. Interes komertzial horiek itsasontzien etengabeko garapena finantzatu zuten. Ontzi hobeak, azkarragoak eta indartsuagoak bidali behar ziren bitartean, jendea teknologiak hobetzeko gai zen, eta horrek are gehiago zailtzen zuen itsasontziak kostaldetik urrunago ausartzea eta ozeano osoa zeharkatzea.
Gaztela baino askoz lehenago, Portugalek uharte atlantikoak kolonizatu zituen, Madeira, Azoreak, Cabo Verde, Sao Tome... Afrika inguratzen zuen itsas bide bat ezarri zuen, ibilbide osoan zehar kostalde ugari zituena.
Kostaldeko esplorazioaz gain, itsasontzi portugaldarrek beste bidaia batzuk ere egin zituzten informazio meteorologikoa eta ozeanografikoa biltzeko. Bidaia horiek Bissagos uharteetako artxipelagoek erakutsi zituzten, non portugaldarrek 1535ean garaitu zituzten. Trindade eta Martim Vaz, San Pedro eta San Pablo Artxipelagoa, Fernando de Noronha, Corisco, Elobey Grande, Elobey Chico Annobon, Ascensión uhartea, Bioko uhartea, Malvinas uharteak, Printze uhartea, Santa Helena uhartea, Tristan da Cunha uhartea eta Marde los Sargazos.
Haizea ren patroiak eta itsaslasterra k, haize alisioak eta bira ozeanikoak Atlantikoan ezagutzeak eta latitudea zehazteak Afrikatik itzultzeko biderik onena aurkitzera eraman zuten: Erdialdeko Atlantikoa Azoreetaraino zeharkatuz, Ipar hemisferioko erlojuaren orratzen noranzkoan biratzen duten haize eta korronteak, mundu mailako haize-sistemak eta Coriolis efektua ren ondorioz, Lisboarako bidea erraztuz eta portugaldarrei kostaldetik urrunago joateko aukera emanez, maniobra hori ezagutu zen. "Volta do Mar" (ingelesa: itzuli 1565ean, printzipio hau Ozeano Barean aplikatzeak Manilako galeoi en ibilbide komertziala aurkitzera eraman zituen espainiarrak.
Nahiz eta, harrigarria bada ere, bazeuden beste faktore batzuk iberiar menderatzearen aurka zeudenak. Afrikako ibaietatik bidaiatuz edo Mundu Berriko populazio indigenekin topo eginez, bi taldeek erraz maniobratzeko moduko kanoak zituzten, portugaldarren eta espainiarren gainean presio handia eragin zezaketenak. Bertakoek, karabeletatik gertu nabigatu eta jaurtigaiekin gogor eraso zezaketen, eta, ondoren, ihes egin, iberiar itsasontziak, borroka distantzia ideal batean jarri aurretik. Bertakoek, karabeletatik gertu nabigatu eta jaurtigaiekin gogor eraso zezaketen, eta, ondoren, ihes egin, iberiar itsasontziak, borroka distantzia ideal batean jarri aurretik.
Itsasontzien diseinua
Ozeanoko bidaia luzeek itsasontzi handiagoak eragin zituzten. "Nau" edozein itsasontzi handiren portugaldar sinonimo arkaikoa zen, batez ere merkantzia-ontziak. Itsasertzak suntsitzen zituen pirateria zela eta, itsas armadan erabiltzen hasi ziren, eta kanoientzako portuak jarri zitzaizkien, eta, horren ondorioz, nau baten sailkapena, bere artilleriaren boterearen araberakoa zen. Karraka edo nao-a hiruzpalau masta ko itsasontzia zen. Txopa altu eta borobildua zuen, txopazko-gaztelu handi bat, branka zko gaztelua eta brankan maspreza zituena. Portugaldarrek erabili zuten lehenik, eta espainiarrek ondoren. Itsas merkataritza gero eta handiagora ere egokitu ziren. XV. mendean 200 tonako edukiera izatetik 500era pasatu ziren. XVI. mendean bi bizkar zituzten, brankan eta txopan gazteluak, bata bestearen gainean jarritako kandeladun bi eta lau masta bitartekoak. XVI. mendean Indiara egindako bidaietan erabilitako karrakek, ertz altuko merkataritza ontzi handiak eta kandela karratudun hiru masta ziren, 2.000 tonara iristen zirenak.
Interesa zuten pertsonek merkataritza errentagarri baten bila zebiltzan merkatariak biltzen zituzten, hasiera batean ozeanoko eremu zabaletatik bidaiatzearekin amets egiten ez zuten pertsonak. Merkatariak aldaketarako eragileak ziren. Ontzi indartsuagoak nahi zituzten, ahalik eta karga kopuru handienarekin eraginkorragoak izango zirenak. Merkatariek itsasontzi handiak desiratzen zituzten, erasotzeko zailagoak zirelako eta merke garraiatu zitzaketelako salgaiak soltean. Ontzi erraldoi horiekin zuten arazoa: errotazio tasa luzea zutela, errentagarritasun gutxiagokoa zela, eta ontzi txikienak artilleriarekin hornitzen hasi zirenean, ontzi handiak ahulak bihurtu ziren. Gainera, ontzi hauen eraikuntzak, egungo 2 milioi dolarreko balioa zuen. Garrantzitsua da adieraztea aldaketa bat erraztu behar zela. XV. eta XVI. mendeetan, merkatariek ontzi txikien aldeko apostua egin zuten. Belaontzi astunak izatetik arinagoak izatera pasa ziren. Hau, gutxi gora-behera, jendea kostaldeetatik urrunago esploratzeko zuen ahalmenaz ohartzen hasi zen aldi berean izan zen.
Ontziaren aldaketa asmoaren araberakoa da; teknologiak ez dira berez asmatzen eskaririk gabe. Merkataritza enpresa gisa hasi zitekeena azkenean aurkikuntza bidaia bihurtu zen. Urrutiko merkataritzaren nahiak ontzi hobeak garatzea espero zela esan nahi zuen. Marinel kopuru mugatu batek kontrola zitzakeen itsasontzi egonkorrak behar ziren, kostaldean eta ibaietan zehar erraz maniobratzeko bezain txikiak, baina hornidurak garraiatzeko eta merkantziekin distantzia luzeetan zehar komertzializatzeko bezain handiak. Merkatarientzat ontzien garapen berriak behar ziren, eta ontziek hobera egin ahala jendea konturatu zen esploratzeko potentziala zutela. Eta behin jendeak esploratzeko gogoa zuela jakin zuenean, itsasontziek ere aldatu zuten beren funtzioa. Esploraziorako ontziek lan nagusi bat zuten: esploratzaile baten informazioa eramateko, ez zituzten merkatari baten ondasunak edo gerlari baten kanoiak eraman behar. Jabetze hartze hau izugarria izan zen, ontzigintzako ingeniariek, orain zituzten eraikuntza proiektu berrienetarako asmo zehatz bat zutela esan nahi izan zuelako. Masta nagusian aparailu karratu bakar batean oinarritzen zen Mediterraneoko gerraontzia egokitzen hasi ziren, eta poliki-poliki zama tona kopurua handitzen hasi ziren. XV. mendean eraldaketa erraz ikus daiteke, itsasontziak aparailu bakar batetik hainbat izatera pasatu baitziren eta artilleriarekiko menpekotasun handiagoa izaten hasi baitziren. Ontzi komertzial eta militarren arteko hibrido polit baten froga da hau. Teknologiak errazago komunikatzen ziren, eta, ondorioz, ontzietako eskualdeen arteko aldeak ez ziren hain nabariak. Testuliburu batean begiratzen denean, hainbat nabe-izen ikus daitezke mende honetan, baina, berez, nabe horietako asko, funtsean, berberak ziren. Itsasontzientzako helburu komun batekin, lurralde berrien esplorazioa eta koroaren hedapena zena, itsasontziak modu uniformeagoan diseinatu ziren eta patroi komunak sortu ziren. XV. eta XVI. mendeetan, erabiltzen ziren itsasontzi nagusiak karabelak eta naoak (karraka) ziren. Karabelak bakarrak dira bere arketipoan, "Eboluzionatutako" ontzi bat direlako. Ontzi txiki ireki baten moduan hasi ziren, kostaldeko merkatariek eta arrantzaleek erabili zutena. Behin itsasontzia merkataritza eta arrantza baino zerbait gehiagorako erabiltzen hasi zirenean, itsasorako eraiki behar zela ulertu zuten, zamarako egin beharrean. Karraka habe gehiagorekin eraikitzen hasi zen. Handiagoa zen, eta "lanerako zalduntzat" jotzen zen; kolonoak, armak, tresnak eta hornidurak eraman zitzakeen. Karraka, karabelarekiko kontraste argi bat zen, nagusiki, bere erabilgarritasun egoera, karabelaren abiadura izan ezik, zela medio. Itsasontzi hauek Espainia eta Portugal euren artean mundua banatzera bultzatu zituzten. Iraganeko berrikuntzetan oinarritu zen teknologiaren garapen altu horrek esploratu gabeko uren hedapen eta esplorazio handiagoa ahalbidetu zuen, inolako inhibiziorik gabe.
Karabelak eta haien nahitazko eboluzioa
Bere izenaren jatorriak nolabaiteko eztabaida eragiten du,nahiz eta irmoki sostengatu da  karabela hitza grezierazko Καραβος hitzetik datorrela, eta  ontzi arina esan nahi duela. "Honela deitutako itsasontzia, benetako ospea izan zuena XV. eta XVI. mendeetan, portugaldarrek aurkikuntza bidaietan eta Kristobal Kolon ek mendebalderako abenturan erabilitakoak, guerra ontzien familiaren egitura txiki bat zen. Bere garaikideeak baino  forma dotoreagoa zeukana eta txikiagoa zena.Belaontzi azkarragoa zen, trebeagoa, eta hobeto egokitzen zen abiadura eta maniobra azkarrak eskatzen zituzten enpresa guztietara ". Txopa karratuak, brankako eta popako gazteluak eta gotorleku nahiko altuak zituen, branka-haga bat eta, normalean, lau masta. Zaila da aparailua espezifikoki begiratzea, aldiaren eta nazionalitatearen arabera, aparailua aldatu egiten zelako. Lehen karabelek ez zuten kandela karraturik, nahiz eta geroago trinketean kandela karratuak eramaten zituzten azkarrago ibiltzeko edo eguraldi txarrerako. Aparailurik identifikagarriena, lau mastako ontzi bat zen, aurrerantz mugitzen zen branka-trinkete karratu batekin, tope biribil bat eta latexezko hiru masta zituena, pixkanaka tamaina gutxituz zihoazenak. Salbuespenak ikusiz gero, ikus daiteke masta nagusiek batzuetan trinketearen antzeko taula biribila zeramatela. Beste karabela mota bat, lau mastakoa zen, baina kandela latindar eta karratuak honelako egitura zeukaten, lehen eta laugarren mastak, kandela latindarrekoak ziren, bigarren eta hirugarren mastak, kandela karratuak zituzten bitartean. Ontzi barietate horiek esplorazioaren arabera aldatzen ziren; gehienek, berriz, laurogei tona inguruko irismena zuten. Karabelak, zehazki, aurreko ontziak gainditzeko diseinatu ziren. Bidaia arin eta ez oso sakonetarako pentsatuta zeuden. Hasiera batean nahiko laburrak izan ziren distantzian eta iraupenean  bidaia horiek. Bidaiak luzeagoak ziren heinean, karabelak, eurekin bat egin zezaketen biltegiratze ontzi handiagoen menpe egoten hasi ziren. Hornikuntza biltegi erraldoi bat izango zen itsasontzi bat behar zuten, baita karabelak finkatua zuten boterea gai izatea ere, hortik naoaren asmakuntza.
Baliagarria da itsas ontzien hiru fasetako karabelak behatzea: lehenengo karabelak, esplorazio-karabelak eta flota-karabelak. Espainiarrak eta portugaldarrak aurkikuntzei ekin aurretik, karabelak txikiak ziren, eta ez ziren gai bazterreko bistatik ateratzeko. Haietako batzuek ez zuten estalkirik ere. Hurrengo fasea esplorazio karabelena izan zen. Iberiarrak beren kostetan berehala negozia zitezkeenak baino gauza gehiagoren bila hasi ziren heinean, urrea, esklaboak, marfila eta espeziak iberiar munduaren parte izan zitezkeen ontziekin esperimentatzen hasi ziren. Karabela hobetu aurretik, iberiarrak itsasontzi ugariren menpe zeuden: txalupa eta barinelak. Horiek XV. mendean erabiltzekoak ziren, eta Bojador inguratzeko erabiltzen ziren, hamabi urte eta hamabost bidaia zeramatzatenak hura osatzeko. Bi ontziak Afrikako kostaldean beherago jarraitzeko erabili ziren. Txalupak hogeita bost eta hogeita hamar tona artean pisatzen zuen; partzialki estalita zegoen, eta belaontzitzat jotzen zen, normalean ontziaren edukiera bete zezaketen hamalau edo hamabost gizonekin arraunean egin zezakeen arren. Barinela antzekoa zen, baina pixka bat handiagoa. Ontzi hauek eragina izan zuten bere garaian, baina arazoa zen esploraziorako geldoak eta erabilezinak izatera jotzen zutela. Ontzi hauek bidea irekitzen zutenean baina Afrikatik itzultzean kostaldetik igotzen zirenean, zaila egiten zitzaien ipar-ekialdeko haizeen aurka borrokatzea. Kandela karratuak eta arraunak gehitzea ere motelegia zela iruditu zitzaion. Teknologia aldatu egiten da jendeak eskatzen duenean; tripulazio handiagoen, horniduren eta merkataritza kamioien beharra zegoen, maniobragarritasun gehiagoren nahia aipatu gabe.
Nao-ak
Karabela oso loriatsua izan arren, bere izaera arinak ozeanoaren baldintza lurrunkorrei aurre egiteko modukoa zela esan nahi zuen. Bidaiak luzeagoak egiten ziren heinean, esploratzaileek gehiago eskatzen zieten ontziei; hala, karabelak beste lankide bat izan zuen: naoa. Nabe hau armamentu eta karga kopuru handiagoak garraiatzeko diseinatu zen, arrazoizko abiadura eta iraunkortasuna mantenduz. Kaskoa eta aparailua aurreko itsasontziak baino sofistikatuagoak ziren eta horrek ozeanoan erraztasun handiagoa izatea ahalbidetu zuen.Forma hau ez zen karabelatik kanpokoa, bertsio hobetua zen. Uraren goialdean esertzeko gai zen; aurreko ontzietako ideia hibridoa zen hori, ontzi osoa zabalagoa izatea ahalbidetzen zuena. Ontzi hauek branka-mastak eta bele habia zuten goiko kandelak zituzten, oraindik, mesana latinoekin eta kandela nagusi karratuekin nahasten ziren bitartean. Oraindik karabelaren abantailak zituen itsasontzi marinelago baten eskaria zegoen, eta horregatik diseinatu zuten naoa.
Galeoiak
gerrara joateko asmo zehatzarekin eginak izan zirelako, eta, bere lana hori zenez, soldadu eta marinelen beharrak asetzen zituzten bitartean itsasoan eraginkorragoak izateko eginak izan ziren.
Espainia ko Itsas Armada Garaitezina ren porrotaren ondoren, galeoiak ospe handia galdu zuen; XVII. menderako, jada, Iberiar Inperioen beharretara hobeto egokituko ziren ontzi berriak diseinatzen ari ziren. Eskari berriek itsasontzien teknologia berriak ekarri zituzten. Ontzigintzaren garapenak Estatuaren garai eta motibazioetara egokitu ziren, nahiz eta ontzigintzaren gainbehera nabarmena gertatu zen inperio iberiarrak barne gatazka gehiagotara egokitzen ziren heinean.
NGC 4146
NGC 4146 galaxia bat da, Coma Berenices konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Saint-Étienne-de-Lugdarès
Saint-Étienne-de-Lugdarès Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Étienne-de-Lugdarès udalerrian erroldatutako biztanleak 452 ziren. Familiak 148 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 384 etxebizitza zeuden, 159 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 181 bigarren erresidentzia ziren eta 44 hutsik zeuden. 343 etxeak ziren eta 35 apartamentuak ziren. 159 etxebizitza nagusietatik 120 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 55 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 115 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 87 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 60 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 258 ziren, horien artean 149 aktiboak ziren eta 109 inaktiboak ziren. 149 pertsona aktiboetatik 143 lanean zeuden (79 gizon eta 64 emakume) eta 6 langabezian zeuden (4 gizon eta 2 emakume). 109 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 78 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Étienne-de-Lugdarès udalerrian 138 unitate fiskal zeuden, 322,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.141 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 2 igeltseroak, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Saint-Étienne-de-Lugdarès udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.440 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Paparroiak Saskibaloi Elkartea
Hastapenak
Saskibaloi talde hau, Ander San Sebastianek sortu zuen 2007ko udan. Izena, Lekeitioko euskalki bereziaren bitxikeri bat da, eta bainujantzia esan nahi du hango hizketan (paparroiak edo taparrabos).
Lehen partida, 2007ko irailaren 22an jokatu zuen taldeak 28 - 74 galduz Galdakao Ibaizabal taldearen aurka.
2007/2008 denboraldiko jokalariak (gizonezko seniorrak)
4# AITOR ARETXAGA, Lekeitio (hegala)
5# MIKEL MENDEZ, Lekeitio (eskolta/hegala)
6# AITOR BARCENA, Bilbo (basea/eskolta)
7# ANDER SAN SEBASTIAN, Mendexa (basea/eskolta)
8# ARITZ ZABALETA, Lekeitio (hegala)
9# XABI IBARLUZEA, Markina-Xemein (hegala)
10# JOSU GALLASTEGI, Lekeitio (basea/eskolta)
12# IBAN BARINAGA, Mendexa (eskolta/hegala)
13# AINTZA ITURRASPE, Lekeitio (eskolta)
14# GORKA RODRIGUEZ, Lekeitio (hegala/hegal-pibota)
15# GOTZON ATXURRA, Lekeitio (pibota)/ NICO GOMEZ (basea/eskolta)
16# ERIK ASTOREKA, Lekeitio (pibota)
17# DANI BRICEÑO, Caracas -Venezuela- (hegal-pibota)
2008/2009 denboraldiko jokalariak (gizonezko seniorrak)
4# AITOR ARETXAGA, Lekeitio (hegala)
5# JOSU OZKORTA, Lekeitio (hegal-pibota)
6# AITOR BARCENA, Bilbo (basea/eskolta)
7# ANDER SAN SEBASTIAN, Mendexa (basea/eskolta)
8# ARITZ ZABALETA, Lekeitio (hegala)
9# VICENTE RODRIGUEZ, Lekeitio (hegala)
10# JOSU GALLASTEGI, Lekeitio (basea/eskolta)
11# JOKIN GARAI, Lekeitio (hegala/hegal-pibota)
12# IBAN BARINAGA, Mendexa (eskolta/hegala)
13# AINTZA ITURRASPE, Lekeitio (eskolta)
14# GORKA RODRIGUEZ, Lekeitio (hegala/hegal-pibota)
15# ARITZ ARIZMENDI, Ondarroa (pibota)
16# ERIK ASTOREKA, Lekeitio (pibota)
17# DANI BRICEÑO, Caracas -Venezuela- (hegal-pibota)
18# GORKA GACHO, Lekeitio (hegal-pibota)
Libertat!
'''Libertat! - Esquèrra Revolucionària d' Occitània' (euskaraz, Askatasuna! - Okzitaniar ezker iraultzailea'') 2009an sortutako mugimendu politikoa da eta haren ekintza-eremua Okzitaniako eskualde historikoa da, Frantzia, Italia, Espainia eta Monako estatuetan kokatuta dagoena. Libertat! hainbat talde politiko ezkertiar ete okzitaniar nazionalisten batasunerako deidarraren ondorioa da. 2009ko irailean, Anaram Au Patac, Hartèra, Combat d'Òc eta kide-egiterik gabeko militante nazionalistak.
Ideologia
Libertat! justizia sozialaren alde, kultura okzitaniarraren onarpenaren alde, okzitanieraren aintzatespenaren alde, herrien autodeterminazioaren alde, herrien arteko anaitasunaren eta elkartasunaren alde, sozialismoaren alde, baztertzearen aurka (arrazista, faxista, falokrata, etc.) eta kapitalismoaren alternatiba den gizarte baten eraikitzearen alde, beste batzuen artean.
Libertat! lekuko taldeetan egituratzen da, zonalde okzitaniarraren geografia hizkuntzalaritzaren eta kulturalaren arabera. Beraz, gaurko egunaraino, zazpi sekzio daude, Auvernian, Akitanian, Carcinen, Bordeleko Iparraldean, Kaskoinian, Tolosan, Lengadòcen, Proventzan eta Aran haranean.
"Vivre et décider au Pays", "De retraite en retraite, une vie de défaites", "Libertat per la lenga, per lo pais", etab., haien lelo nagusiak dira.
Partaidetza hauteskundeetan
Libertat! alderdiak 2011ko Pirinio Atlantikoetako hauteskunde kantonaletan parte hartu zuen, Arzac Kantonean. Mugimenduak emandako botuen % 3,25 lortu du.
Arnold Jung Lokomotivfabrik
Arnold Jung Lokomotivfabrik (Arnold Jung Lokomotivfabrika), Jung izenez ere ezaguna, Alemaniako tren -makinen fabrikatzailea izan zen, batez ere bide estuko lokomotora txikiak. Egoitza nagusia Kirchen-en, Renania-Palatinaton, Alemanian.
Historia
Konpainia 1885eko otsailaren 13an sortu zuten Arnold Jung-ek eta Christian Staimer-ek Jung & Staimer OHG izenarekin. Urte bereko irailaren 3an lehen lokomotorra entregatu zen. 1913 inguruan Arnold Jung Lokomotivfabrik GmbH, Jungenthal izena hartu zuen konpainiak. 1976an lokomotor hauen fabrikazioa gelditu zen beste produktu batzuen alde, hala nola makineria, bagoiak, blindajeak, garabiak eta zubi-jaurtigailuak. Jungek 12.000 lokomotor baino gehiago eraiki zituen. 1950eko hamarkadan 2-6-2 motako 51 DB 23 lokomotora eraiki zituen, 1959an 23 105 zenbakia barne, Deutsche Bundesbahn-eko azken lurrunezko lokomotorra. Jungek beste erabilera batzuetarako galdarak ere egiten zituen, hala nola zapalgailuak. Hamarkada berean, Jung diesel lokomotorrak ere fabrikatzen ari zen.
Ekoizpena 1993ko irailaren 30ean amaitu zen eta fabrika itxi zuten, nahiz eta konpainia oraindik Jungenthal Systemtechnik GmbH bezala existitzen den.
La Llaguna
La Llaguna edo la Llagona (katalanez; ) Katalan Herrietako udalerri bat da, Capcir eskualdean kokatua; zenbait iturrik, ordea, Conflenten barruan sartzen dute. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Geografia
Hiru eskualderen batzarlekuan, udalerrian herri barneaz gain els Cortals herriska ere dago, 1822 arte udalerri independentea izan zena.
"Montlluís-la Quillana" izena daraman aerodromoa udalerri honen lurretan dago, la Quillana mendatetik hurbil. Mendatearen inguruan eskia praktikatzeko eremuak daude.
Biztanleria
2007an la Llaguna udalerrian erroldatutako biztanleak 274 ziren. Familiak 117 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (18 bakarrik bizi ziren gizonak eta 18 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 9 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 400 etxebizitza zeuden, 116 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 272 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 292 etxeak ziren eta 107 apartamentuak ziren. 116 etxebizitza nagusietatik 67 bere jabearen bizilekua ziren, 46 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 41 etxek bost zituzten. 87 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 57 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 195 ziren, horien artean 148 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 148 pertsona aktiboetatik 141 lanean zeuden (81 gizon eta 60 emakume) eta 6 langabezian zeuden (4 gizon eta 2 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an la Llaguna udalerrian 107 unitate fiskal zeuden, 258 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.902,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 autoeskola zen eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 liburu denda zen.
2000. urtean la Llaguna udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 171 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Schistura sonlaensis
Schistura sonlaensis Schistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Sangerville (Maine)
Sangerville Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Piscataquis konderrian kokatuta dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Tramonti di Sotto
Tramonti di Sotto Italiako udalerri bat da. Pordenoneko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Tramonti di Sottok honako udalerri hauekin egiten du muga:
London Calling (abestia)
London Calling (euskaraz Londres Deituz), The Clash ingeles punk taldearen abesti bat da. Armagideon Time (1979, Armagedoi Garaia) diskoan argitaratu zuten.
Deinagkistrodon acutus
Deinagkistrodon acutus Deinagkistrodon generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.
Delphi (Mayo konderria)
(irlanderaz Fionnloch) Irlandako herri bat da, Mayo konderrian dagoena.
Doohoma
(irlanderaz Dubh Thúama) Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian dagoena.
Seamus Heaney
Seamus Heaney (Castledawson, Ipar Irlanda, 1939ko apirilaren 13 - Dublin, 2013ko abuztuaren 30a) irlandar idazlea izan zen, poesia eta saiakera landu zituena. Literaturako Nobel Sariduna izan zen.
Literatura-ibilbidea
1957an Belfast hirira joan zen, eta Queen’s unibertsitatean ingeles literatura ikasi zuen. Urte batzuk geroago, berriz ere Befastera bueltatu zen, eta 1966 eta 1972 bitartean irakasle gisa jardun zuen. Horren ondoren, literatura izan zuen lanbide bakar. Heaney irlandar katolikoa zen, eta Ulster eskualdeko katoliko eta protestanteen arteko gatazkak asko eragin zion.
1962an bere lehenengo poemak argitaratu zituen, aldizkarietan, Incertus ezizenaz. Belfasteko literatura giroa ezagutu zuen, eta poeta gazteen elkarte bat sortzen lagundu zuen. Garai hartako poesiek Ipar Irlandako herri giroko bere esperientzia pertsonalak biltzen dituzte. Horrelakoak idazteagatik abertzale irlandartzat zeukatela ohartu zenean, Ulsterretik alde egin zuen eta Irlandako Errepublikara joan zen bizitzera familiarekin 1972an, Dublinera hain zuzen.
Handik aurrera bere poesia gai unibertsaletara zabaldu zen, eta sinbolismorantz egin zuen, gauza misteriotsu eta anbiguoekiko zeukan lilura agerian jarriz. Heaneyren obretako batzuk pisu handikoak dira poesia unibertsalean: North (1975, Iparra) da haren lanik hoberena, Ulsterri buruzko inpresio sorta bat.
Dublingo Carysfort College ikastetxean 1975 eta 1980 bitartean irakasle gisa aritu zen.
1984an Estatu Batuetako Massachusetts estatuko Harvard unibertsitatean katedra bat bereganatu zuen. Gainera, 1989 eta 1994 artean Ingalaterrako Oxfordeko unibertsitatean olerkigintzako katedratikoa izan zen. 1990ean antzerki lan bat idatzi zuen, The Cure at Troy: A Version of Sophocles Philoctetes, antzinako antzerki lanaren bertsio modernoa, oso harrera ona izan zuena.
1995an Literaturako Nobel Saria irabazi zuen.
1996 an Bartzelona n Hizkuntza Eskubideen Deklarazio Unibertsala babestu zuten pertsona ospetsuetako bat izan zen.[1 ]
Pivka ibaia
Pivka ibaia Esloveniako ibai bat da, Karniola Beherea-Kostaldea eskualde estatistikoan kokaturik dagoena.
Ibilbidea
27 kilometro eskas egiten dituen arren oso ezaguna da Postojnako leizea eratu baitu. Herrialdeko leize luzeena da eta Esloveniako turismogune garrantzitsuenetakoa ere bai. Bertatik atera eta Planina leizean sartzen da, eta bertan Rak eta Unica ibaiekin elkartzen da.
Congy
Congy Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Congy udalerrian erroldatutako biztanleak 266 ziren. Familiak 101 ziren, horien artean 23 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 19 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 43 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 131 etxebizitza zeuden, 112 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 127 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 112 etxebizitza nagusietatik 89 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 37 etxek lau zituzten eta 57 etxek bost zituzten. 92 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 47 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 165 ziren, horien artean 136 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 136 pertsona aktiboetatik 124 lanean zeuden (73 gizon eta 51 emakume) eta 13 langabezian zeuden (3 gizon eta 10 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Congy udalerrian 112 unitate fiskal zeuden, 262 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.072 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ile apaindegia zen.
2000. urtean Congy udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, 975 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Spanish Bombs
Spanish Bombs (euskaraz Espainiar Bonbak), The Clash ingeles punk taldearen abesti bat da. London Calling (1979, Londres Deituz) diskoan argitaratu zuten.
Épeugney
Épeugney Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Épeugney udalerrian erroldatutako biztanleak 492 ziren. Familiak 194 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 67 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 63 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 215 etxebizitza zeuden, 201 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 174 etxeak ziren eta 42 apartamentuak ziren. 201 etxebizitza nagusietatik 149 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 15 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 114 etxek bost zituzten. 185 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 69 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 119 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Épeugney udalerrian 202 unitate fiskal zeuden, 518 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.801 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 32 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Épeugney udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Santa Clara (New York)
Santa Clara Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Franklin konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Moenkhausia schultzi
Moenkhausia schultzi Moenkhausia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
NGC 4148
NGC 4148 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. Heinrich Louis d'Arrestek aurkitu zuen n.
Veloute saltsa
Veloute saltsa edo krema saltsa Roux (gurin eta gari-irina minutu batzuetan egosia) zuri edo ilun bati salda zaporetsu bat gehituz lortzen den saltsa. Sukaldaritza Frantziar  klasiko bat da  eta aldaera desberdin asko ditu.
Velute saltsaren erabilerak
Barazki, arrain edo haragi prestaketa desberdinen saltsa moduan erabiltzeko
Gimnastika 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Emakumezkoak oreka barra
Emakumezkoen oreka barra 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Ariake Gimnastika Zentroan egin zen 2021eko uztailaren 25etik abuztuaren 3ra bitarte. 14 gimnastek hartu zuten parte, 8 nazionalitatekoak.
Guan Chenchen eta Tang Xijing txinatarrek irabazi zuten urrea eta zilarra, euren lehen dominak. Simone Biles estatubatuarrak bere brontzezko domina errepikatu zuen, zazpigarren domina guztira. Bilesek, domina honekin, Shannon Miller berdindu zuen historian domina gehien lortu duen estatubatuar gimnasten artean. Olinpiar Jokoetan eta Munduko Txapelketatan dituen 32 dominekin, Larisa Latynina sobietarra berdindu zuen historian domina gehien irabazi dituen gimnasten artean.
Txapelketa
Emakumezkoen sailkapen fasean notarik onena izan zuten zortzi gimnastek parte hartu zuten finalean, herrialde bakoitzetik gehienez ere bi.
Sailkapena
Erreserban geratu ziren hiru gimnastak honakoak izan ziren:
Chelydra acutirostris
Chelydra acutirostris Chelydra acutirostris Chelydra generoko animalia da. Narrastien barruko Chelydridae familian sailkatuta dago.
Begoña Sopelana
Begoña Sopelana Basauri (Iurreta, Bizkaia, 1944ko ekainaren 23a - ib.1999ko irailaren 12a) bizkaitar maistra eta soziologoa. Euskal kooperantea. Emakume aitzindaria lankidetzan, 20 urte eman zituen koperante El Salvadorren.
Bizitza
Iurretan jaio eta lehen eskolatzea herrian egin ondoren, 15 urte zituela, Magisteritza ikasten hasi zen. 1962an diplomatura eskuratu zuen arren, 1968ra arte administrari lanak egin zituen. Irakaskuntzan jarduteko grinak, ordea, hezkuntza proiektu batean parte hartzera bultzatu zuen.
Kooperante lana
1968an egin zuen lehen bidaia El Salvadorrera zenbait boluntariorekin, hezkuntza proiektu batean parte hartzera. Eskolak eman zituen moja ikastetxe batean eta A.M.A. mediku kontsultategian ere aritu zen lanean. Bi urtez boluntariotzan jardun ondoren, Iurretara itzuli eta soziologia ikasketak egin zituen.
El Salvadorreko esperientzia hark eragin sakona utzi zion, eta 1977an jesuitek bultzatutako "Fe y Alegria" Gobernuz kanpoko erakundean eman zuen izena, biztanle marjinatuentzako eskolak antolatzeko asmoz. Garai hartan Begoñak 1980ean erail zuten Monseñor Romerorekin lan egin zuen.
Romerok eskatuta Begoña Boliviara joan zen, Andeetako paraje hartan martxan zeuden herri irrati eskolak ikusi eta aztertzera El Salvadorren bideragarri izan zitezkeen. Handik itzultzean, ostera, giro nahasia aurkitu zuen, gerra giroa. 1978. eta 1979. urteetan hasi zen, etengabe, elizetan zeuden gerrako errefuxiatuei laguntzen. Horretan jarraitu zuen 1984. urtera arte. Hezkuntza zuen xede, umeena ez ezik, baita nagusiena ere, helburuen artean bertako maisu-maistrak prestatzea baitzen.
1987an, gerraoste gogorrean, Las Vueltas herria eraikitzen jardun zuen herritarrekin batera, hutsetik hasita. Sei urte eman zituen Las Vueltasen. Irakurtzen eta idazten irakatsi zien hango biztanleei. Sasoi hartan Begorekin idazten eta irakurtzen ikasi zuten gazteak gerora irakasleak izatera heldu ziren, berak irakatsitakoari jarraipena emanez. Era berean, emakumeen jabekuntza eta lan komunitarioa bultzatu zituen.
Itzulera
1993an Iurretara itzuli zen. Osasun arazoak zituen, baina ez zuen inoiz eten El Salvador eta Honduras herrialdeekiko haria. Hirugarren Mundua eta Pakea Gobernuz kanpoko erakundearen bidez mantendu zuen lotura azkeneraino.
Maryse Wolinski
Maryse Wolinski (Aljer, 1943ko maiatzaren 3a - Paris, 2021eko abenduaren 9a) frantses kazetari eta idazlea izan zen. 2015eko urtarrilaren 7an Charlie Hebdoren aurkako atentatuan hil zen Georges Wolinski marrazkilariaren emaztea izan zen
Travesio
Travesio Italiako udalerri bat da. Pordenoneko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Travesiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Heteropneustes
Heteropneustes arrain siluriformeen generoa da, hegoaldeko Asiako ur gezatan bizi dena. Heteropneustidae familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.
Sic transit gloria mundi
Sic transit gloria mundi latinezko esaldia da eta literalki euskaraz hau esan nahi du: "Honela igarotzen da munduaren loria". Garaipenen iragankortasuna adierazteko erabili ohi da.
Jatorria
Esaera honen jatorria Tomas Kempiskoaren (1380 - 1471) Jesukristoren Imitazioa idazlaneko pasarte batean dago (1.3.6: "O quam cito transit gloria mundi"). Euskarara honela itzul daiteke: "Oi, zeinen azkar igarotzen den munduaren loria".
Velles (Marne Garaia)
Velles Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Velles udalerrian erroldatutako biztanleak 85 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 52 etxebizitza zeuden, 37 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 51etxeak ziren. 37 etxebizitza nagusietatik 31 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 27 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 51 ziren, horien artean 42 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 42 pertsona aktiboetatik 38 lanean zeuden (23 gizon eta 15 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 9 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Velles udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Homo homini lupus
Homo homini lupus latinezko esaldi bat da, euskaraz "gizona gizonarentzat otsoa [da]" esan nahi du. Tito Marcio Plauto (254 K.a. - 184 K.o.) erromatar komediografoaren Asinaria idazlanean agertzen da, honetan zehazki hau aipatzen du:
GIS
Geografia-informazioko sistemen (GIS) helburua, erreferentzia geografikoa duen informazioa digitalizatzea, datu-baseetan gorde eta antolatzea, analisi geografikoak egitea eta emaitzak mapen bidez irudikatzea da. Hala ere, azken urteetan GISak ahalmen berriez hornitu dira, esaterako GPS datuen integrazioa, metadatuen sorrera, mundu birtualen sorrera, programazio-lengoaia estandarren bidezko pertsonalizazioa, etab.
Informazio geografikoa (lurraldearen informazioa) era antolatuan gorde, kudeatu eta analizatzeko sistema, software, hardware, datu eta teknikari espezializatuz osatua eta lurralde-arazoei konponbidea ematen laguntzeko erabiltzen dena.
Homo homini lupus
"Lupus est homo homini, non homo, quom qualis sit non novit."
GIS
GISak ondoko moduluez osaturik daude: informazioaren sarrera; datu-basearen gordetzea eta antolaketa; analisi geografikoa; eta emaitzen adierazpen grafikoa.
GISek maneiatzen duten informazioak formatu berean eta euskarri berean (era digitalean) egon eta erreferentzia-sistema komuna izan behar du erabilgarria izan dadin. GISak gordetzen duten informazioa hainbat iturritatik etor daiteke: teledetekzioa, kartografia, datu demografiko edo klimatikoak, lurraldearen eredu digitalak, etab.
Aplikazio-eremu zabala dute, hala nola arkeologia, lurraldearen antolakuntza, kartografia, edota soziologia.
Homo homini lupus
(Otsoa da gizona gizonarentzat, ez gizona, bestea zein den ezagutzen ez duenean) XVII. mendeko Thomas Hobbes ingeles filosofoak bere Leviatán liburuaren bidez bilakatu zuen esaldi hau ospetsu; liburu honetan berekoikeria gizakion jokabidean oinarrizkoa dela dio, nahiz eta gizartea jokabide hau konpontzen saiatu, elkarbizitzaren mesedetan. Sarritan, eta hutsegitez, filosofo honi egotzi izan zaio esaldi honen sorkuntza.
Askotan gizateriak berekiko gauza ditzakeen izugarrikeriak islatzeko esaldi hau aipatu ohi da.
Gramatikalki, nominatibo eta datibo batez osaturik dago: homo, -inis (gizon), eta lupus-i (otso).
Plautoren esaldiaren kontrapuntu gisa Senekak "gizona gizonarentzat zeozer sakratua da". esaldia aipatu zuen.
Balaenoptera
Balaenoptera Balaeonoptiidae familiaren generoa da, zere izen arrunta duena.
Ailt an Chorráin
Ailt an Chorráin (ingelesez Burtonport) Irlandako Donegalgo konderrian dagoen kostaldeko udalerri eta portu bat da. Gaeltacht eremuan dago, hots, irlandera hiztunen eremuan. Dungloe udalerritik 7 kilometro ipar-mendebaldera kokatua dago.
Bertan, Arranmore uharteko An Leadhb Gharbh udalerriko portura joateko ferriak atera ohi dira.
Historia
Udalerri honetan 1798ko Irlandako matxinadan aldameneko Inishmacadurn uhartean James Napper Tandy irlandar nazionalistaren gidaritzapean frantziar gudaroste baten lehorreratzea oroitarazten dun plaka bat dago.
Revolution Rock
Revolution Rock (euskaraz Iraultzaren Rocka), The Clash ingeles punk taldearen abesti bat da. London Calling (1979, Londres Deituz) diskoan argitaratu zuten.