cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eratsun
Historia
1562an, Altxortegiko Liburuaren arabera, hiru burdinola zeuden Eratsunen: Ollingoa, Zumarreztakoa eta Asurakoa. 1688an, Juan Bautista Alduntzin zen Zumarreztako eta Asurako burdinolen nagusia; 1713-1725 bitartean, berriz, Miguel Arizkun baztandarrak erosi zituen. Lehen Karlistaldia hasi baino lehen, Jose Antonio Muñagorrik errentan hartua zuen Zumarreztako ola (Herrería y fabrica de Bombas y Balas de Zumarrista). Gerran parte hartze garrantzisua izan ondoren -"Bakea eta Foruak" aldarriaren sortzailea izan zen-, gerraondoan buru-belarri lotu zitzaion burdinola ustiatzeari. 1841eko urrian, Esparteroren jarraitzaile amorratua zen Ramon Elorrio txapelgorrien teniente izandakoak soldadu batzuekin agertu eta atxilotu egin zuen. Berehala fusilatu zuten, Zumarreztatik hurbil dagoen Pillotasoro mendatean. Muñagorri erail zuten lekuan harrizko gurutze bat ezarri zuten oroigarri gisa.
Diabetes
Diagnosia
Emaitza positiboa, odoleko azukre altua argirik ez dagoenean, egun desberdin batean errepikatuz baieztatu behar da aurreko metodoetako edozeinekin. Hobe da barau- eta glukosa-maila neurtzea, neurtzeko erraztasunagatik eta glukosaren tolerantzia-proba formalen denbora-konpromiso handiagatik, bi ordu behar baititu burutzeko eta ez baitu pronostiko abantailarik eskaintzen barau-probaren aldean. Egungo definizioaren arabera, 7,0 mmol/L (126 mg/dL) baino gehiagoko glukosa barau neurketa diagnostikotzat hartzen da diabetes mellitusarentzat.
Eratsun
Historia
1855eko maiatzaren 1eko desamortizazioaren legearen ondorioz, irina egiteko errota bat saldu zen 1863an. .
Diabetes
Diagnosia
OMEren arabera, barauko glukosa maila 6,1 eta 6,9 mmol/L (110 eta 125 mg/dL) artean duten pertsonek barauko glukosa urritasuna dutela jotzen da. Glukosaren tolerantzia kaltetua dutela jotzen da 75 gramoko ahozko glukosa karga bat hartu eta bi ordu igaro ondoren 7,8 mmol/L (140 mg/dL) edo goragoko glukosa plasmatikoa duten pertsonek (baina ez 11,1 mmol/L (200 mg/dL) baino gehiago). Bi egoera prediabetiko hauetatik, azken hori, bereziki, diabetes mellitus erabateko progresiorako arrisku-faktore nagusia da, baita gaixotasun kardiobaskularrerako ere. American Diabetes Associationek (ADA), 2003az geroztik, 5,6 eta 6,9 mmol/L (100 eta 125 mg/dL) barau-glukosaren narriadurarako tarte apur bat desberdina erabiltzen du.
Eratsun
Udal hauteskundeak
2007an Pedro Antonio Deskarga Lizalde independentea aukeratu zuten alkate. Baliogabeko botoak zazpi izan ziren (emandako guztien %9,09) eta boto zuriak hamaika (%15,71). Abstentzioa %56,74koa izan zen.
Diabetes
Diagnosia
Gaixotasun kardiobaskularren eta heriotzaren arriskuak zehazteko, hobea da hemoglobina glikatua barauko glukosa baino.
Eratsun
Udal hauteskundeak
2011n ere zerrenda bakarra aurkeztu zen, Latargi izenekoa. Alkate kargurako Francisco María Retegi Deskarga hautatu zuten; beste lau lagunekin batera udalbatza osatu zuen. Latargi izan zen zerrenda bakarra 2015ean ere, eta 56 boto jaso zituen. 2019an, Dagona Eratsun taldeko Iñaki Estanga Mitxelena hautatu zuten alkate.
Diabetes
Prebentzioa
Ez dago 1 motako diabetesaren prebentzio-neurririk. 2 motako diabetesa, mundu osoko kasu guztien % 85-90 hartzen duena, sarritan, saihestu edo atzeratu daiteke. gorputz-pisu normala mantenduz, jarduera fisikoa eginez eta dieta osasuntsu bat eginez. Jarduera fisikoaren maila altuagoek (eguneko 90 minutu baino gehiago) diabetesa izateko arriskua % 28 murrizten dute. Diabetesa prebenitzeko eraginkorrak direla ezaguna den dieta-aldaketak, besteak beste, zereal integraletan eta zuntzetan aberatsa den dieta mantentzea eta gantz onak aukeratzea, hala nola fruitu lehorretan, landare-olioetan eta arrainetan aurkitzen diren koipe poliinsaturatuak. Edari azukredunak mugatzeak eta haragi gorri eta gantz aseen beste iturri gutxiago jateak ere lagun dezake diabetesa prebenitzen. Tabakoa erretzea diabetesa izateko arriskua areagotzearekin eta haren konplikazioekin ere lotuta dago, beraz, erretzeari uztea prebentzio neurri garrantzitsua ere izan daiteke.
Eratsun
Azpiegitura eta garraioak
Leizaran Mariezcurrena autobus konpainiaren Doneztebe, Leitza eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:
Diabetes
Prebentzioa
2 motako diabetesaren eta alda daitezkeen arrisku-faktore nagusien arteko erlazioa (gehiegizko pisua, elikadura ez-osasungarria, jarduera fisikorik eza eta tabakoaren kontsumoa) antzekoa da munduko eskualde guztietan. Gero eta ebidentzia handiagoa dago diabetesaren azpiko faktoreak aldaketa sozial, ekonomiko eta kulturalaren eragile nagusien isla direla: globalizazioa, urbanizazioa, biztanleriaren zahartzea eta osasun-politika orokorraren ingurunea.
Sant'Omero
Mugakideak
Sant'Omerok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Diabetes
Kudeaketa
Diabetesaren kudeaketa odoleko azukre maila normaletik gertu mantentzean zentratzen da, odoleko azukre baxurik eragin gabe. Normalean dieta aldaketarekin, ariketa fisikoarekin, pisu galerarekin eta botika egokien erabilerarekin (intsulina, ahozko sendagaiak) lor daiteke.
Myriostoma coliforme
Myriostoma coliforme Geastraceae familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina desagertzeko arriskuan, babestu egin behar da.
Deskribapena
Karpoforoa: Izar-forman
Eratsun
Jaiak eta ospakizunak
Eratsungo jaiak irailaren 8an ospatzen dira, Ama Birjinaren egunean.
Diabetes
Kudeaketa
Gaixotasunari buruz ikastea eta tratamenduan aktiboki parte hartzea garrantzitsua da, odoleko azukre-maila ondo kudeatzen duten pertsonengan konplikazioak askoz ere gutxiago eta larri txikiagokoak baitira. American College of Physicians-en arabera, tratamenduaren helburua % 7-8ko HbA1C maila da. Diabetesaren ondorio negatiboak azkartu ditzaketen beste osasun-arazo batzuei ere arreta jartzen zaie, besteak beste, erretzea, hipertentsio arteriala, sindrome metabolikoa, obesitatea eta ohiko ariketa eza. Oinetako espezializatuak asko erabiltzen dira oin diabetikoaren ultzerak izateko arriskua murrizteko oinaren presioa arinduz.
Myriostoma coliforme
Deskribapena
Endoperidioa: 3 eta 5 cm bitartekoa, globo formakoa, esporak kanporatzeko hainbat estomarekin (Myriostoma) edo aho zirkularrekin. Gaztetan zilar kolorea du eta helduetan marroi-arrexka.
Diabetes
Kudeaketa
Diabetesa kudeatzeko printzipioak antzekoak izan daitezke diabetesa duten biztanleria orokorrean; hala ere, baliteke kontuan hartu behar izatea esku-hartzea egokitzeko orduan, batez ere populazio berezietan.
Buru-gaixotasun larria dutenak kontuan hartuta, 2 motako diabetesa autokudeatzeko esku-hartzeen eraginkortasuna oraindik gutxi aztertuta dago, eta ez dago froga zientifiko nahikorik esku-hartze horiek populazio orokorrean ikusitakoen antzeko emaitzak ote dituzten erakusteko.
Myriostoma coliforme
Deskribapena
Exoperidioa: 8 cm arteko diametroa duen izarra sortuz irekitzen da, ez da higroskopikoa (ireki edo itxi ez du hezetasunagatik egiten). Endoperidioa (goian) eta exoperidioa (behean), zutabe-egitura gisa elkartuta daude, pseudoestipiteekin edo oin txikiekin. Myriostoma generoko espezie bakarra da.
Diabetes
Bizimodua
Diabetesa duten pertsonentzat gaixotasunari, tratamenduari, dieta aldaketei eta ariketa fisikoari buruzko heziketa onuragarria izan daiteke epe laburrean edota epe luzean odoleko glukosa maila muga onargarrietan mantentzeko helburuarekin. Gainera, gaixotasun kardiobaskularrak izateko arrisku handiagoak direla eta, bizimodu aldaketak gomendatzen dira odol-presioa kontrolatzeko.
Myriostoma coliforme
Jangarritasuna
Jan daiteke, baina desagertzeko arriskuan dagoenez, babestu egin behar da, aurkitzen dugunean horren berri jakinarazi behar diegu adituei.
Diabetes
Bizimodua
Pisua galtzeak aurrediabetesetik 2 motako diabetesera igarotzea ekidin dezake, gaixotasun kardiobaskularra izateko arriskua murrizten du, edo, diabetesa duten pertsonengan, atzerapen partziala eragin dezake. Diabetesa duten pertsona guztientzat onena ez da dieta eredu bakarra. Elikadura-eredu osasungarriak, hala nola dieta mediterraneoa, karbohidrato gutxiko dieta edo DASH dieta, sarritan gomendatzen dira, nahiz eta ebidentziak ez duen bat besteen gainetik jartzen. ADAren arabera, «diabetesa duten pertsonentzako, karbohidrato-ahorakin orokorra murrizteak frogatu du gluzemia hobetzeko froga onena bezala», eta helburu gluzemikoak bete ezin dituzten 2 motako diabetesa duten pertsonentzat edo gluzemiaren aurkako botikak murriztea lehentasuna dutenentzat, karbohidrato gutxiko edo oso gutxiko dietak bideragarriak dira. 2 motako diabetesa duten gehiegizko pisua duten pertsonentzat, pisua galaraztea lortzen duen edozein dieta eraginkorra da.
Myriostoma coliforme
Nahasketa arriskua
Geastrum generoko espezie denak eta Astraeus hygrometricus espezieak izar forma dute, baina esporak sakabanatzeko estoma edo poro bat bakarra dute.
Diabetes
Medikazioa
(*) Agertzen diren sendagaien izenak ingelesez datoz.
Myriostoma coliforme
Sasoia eta lekua
Hostozabalen basoetan (artelatza, estrepa likatsua)
Diabetes
Glukosaren kontrola
Diabetesa tratatzeko erabiltzen diren botika gehienek odoleko azukre maila jaisten dute mekanismo ezberdinen bidez. Adostasun zabala dago diabetesa duten pertsonek glukosaren kontrol zorrotza mantentzen dutenean (glukosa-maila odolean normaltasunez mantenduz) konplikazio gutxiago izaten dituztela, hala nola giltzurrunetako arazoak edo begietako arazoak .. Hala ere, hipogluzemia izateko arriskua nabarmenagoa izan dezaketen pertsonentzat, egokia eta errentagarria ote den eztabaida dago geroari begira.
Valentzia (arraina)
Valentzia (Valencia hispanica; samaruc) arrain ziprinodontiformea da, Valenciidae familiakoa. Katalunian eta Valentziako Erkidegoan baino ez dira bizi, endemikoak dira, eta arrisku larrian daude.
Myriostoma coliforme
Espeziearen egoera
Aranzadi Elkartearen arabera, Myriostoma coliforme desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.
Diabetes
Glukosaren kontrola
Diabetikoen aurkako botika mota desberdinak daude. 1 motako diabetesa intsulinarekin tratatu behar da, hobe da intsulina askapen normalarekin bat datorren bolus basal erregimena erabiltzea: efektu luzeko intsulina tasa basalerako eta efektu laburreko intsulina otorduetan. 2 motako diabetesa, oro har, ahoz hartzen den botikekin tratatzen da (adibidez, metformina), nahiz eta azkenean batzuek intsulinarekin edo GLP-1 agonistarekin tratamendu injektagarria behar duten.
Diabetikoen aurkako botika mota desberdinak daude. 1 motako diabetesa intsulinarekin tratatu behar da; hobe da intsulina askapen normalarekin bat datorren bolus basal erregimena erabiltzea: efektu luzeko intsulina tasa basalerako eta efektu laburreko intsulina otorduetan. 2 motako diabetesa, oro har, ahoz hartzen den botikekin tratatzen da (adibidez, metformina), nahiz eta, azkenean, batzuek intsulinarekin edo GLP-1 agonistarekin tratamendu injektagarria behar duten<.
Metformina, oro har, 2 motako diabetesaren lehen lerroko tratamendu gisa gomendatzen da, ebidentzia ona baitago hilkortasuna murrizten duela. Gibeleko glukosa-ekoizpena gutxituz funtzionatzen du. Beste hainbat sendagai taldek, gehienbat ahoz emandakoak, odoleko azukrea gutxitu dezakete 2 motako diabetesean. Besteak beste, intsulina askapena areagotzen duten agenteak (sulfonilureak); hesteetako azukrearen xurgapena murrizten duten agenteak (akarbosa); dipeptidil peptidasa-4 (DPP-4) entzima inhibitzen duten agenteak, hala nola GLP-1 eta GIP (sitagliptin); gorputza intsulinarekiko sentikortasun handiagoa egiten duten agenteak (tiazolidindiona), eta gernuan glukosaren kanporaketa areagotzen duten agenteak (SGLT2 inhibitzaileak). 2 motako diabetesean intsulina erabiltzen denean, hasiera batean, egintza luzeko formulazio bat gehitzen da, normalean, ahozko botikekin jarraitzen den bitartean. Ondoren, intsulina dosiak handitzen dira glukosaren helburuak lortu arte.
Glukosaren metabolismoa
Metabolismoa gorputzak energia lortzeko elikagaiak erabiltzeko duen modua da. Glukosa gure organismoaren energia-iturri garrantzitsua da. Gure metabolismoak glukosa oxidatzen duenean (glukolisia, Krebsen zikloa eta arnas katearen bidez) energia kimiko ugari (ATP) sortzen da.
Dietaren bidez hartzen dugun glukosaren helmuga honako hau da: erdia (% 50) glukolisian oxidatzen da energia kimikoa sortzeko, % 10 glukogeno bihurtzen da eta % 40 inguru koipe bihurtzen da (lipogenesi izeneko prozesuaren bidez).
Diabetesaren kasuan, pankreak ez du intsulina sortzen edo oso gutxi sortzen du (1. motako DM) edo gorputzeko zelulek ez dute modu egokian erantzuten sortzen ari den intsulinari (2. motako DM). Ondorioz, glukosak zailtasunak ditu zelulan sartzeko eta metabolizatzeko eta glukosaren kontzentrazioa odolean asko igotzen da (hipergluzemia).
Gainera, intsulinarik ezean, glukosa ezin da katabolizatu eta organismoak behar duen energia lortzeko lipidoen katabolismoa aktibatzen du. Ondorioz, gorputz zetoniko ugari sortzen da eta zetosi izeneko asaldura agertzen da.
Odol-presioa jaistea
Gaixotasun kardiobaskularra diabetesarekin lotutako konplikazio larria da, eta nazioarteko jarraibide askok 140/90 mmHg baino txikiagoak diren odol-presioaren tratamendurako helburuak gomendatzen dituzte diabetesa duten pertsonentzat. Hala ere, ebidentzia mugatua dago helburu baxuenak zeintzuk izan behar duten jakiteko. 2016ko berrikuspen sistematiko batek 140 mmHg-tik beherako helburuak tratatzeko kalte potentziala aurkitu zuen, eta 2019an egindako berrikuspen sistematiko batek ez zuen frogarik aurkitu odol-presioa 130-140 mmHg-ra jaistearen ondoriozko onura gehigarririk, nahiz eta kontrako gertaeren arriskua areagotu zen.
2015eko Amerikako Diabetes Association-en gomendioak dira: diabetesa eta albuminuria duten pertsonek renina-angiotensina sistemaren inhibitzaile bat jaso behar dutela, azken faseko giltzurruneko gaixotasunera, gertakari kardiobaskularrak eta heriotzara joateko arriskuak murrizteko. Angiotentsina-entzima bihurtzaileen inhibitzaileak (ACEI) errenina-angiotentsina sistemako beste inhibitzaile batzuekin, esate baterako, angiotentsinaren hartzaileen blokeatzaileak (ARB), edo aliskirena gaixotasun kardiobaskularrak prebenitzeko baino gehiago direla froga batzuk badaude. Azken berrikuspen batek ACEI eta ARBen antzeko ondorioak aurkitu bazituen ere kardiobaskular eta giltzurrunetako emaitza nagusietan. Ez dago frogarik ACEI eta ARBak konbinatzeak onura gehigarriak ematen dituenik.
Ondartza dorrea
Ondartza dorrea Gipuzkoako Bergara udalerrian dagoen pizkundetar estiloko jauregi bat da. Hain zuzen ere, Bergarako Alde Zaharran kokatua dago, Bidekurutzeta kaleko 1. zenbakian, Jauregi etxea, Olaso dorrea eta Bergarako udaletxearen artean. Parean, Iturritxo (edo Ondartza-Zabala) etxea parean dauka, Bidekurutzeta kaleaz bestaldean.
Diabetes
Aspirina
Diabetesaren gaixotasun kardiobaskularrak prebenitzeko aspirinaren erabilera eztabaidagarria da. Batzuek gaixotasun kardiobaskularra izateko arrisku handia duten pertsonei aspirina gomendatzen diete, baina ez da aurkitu aspirinaren ohiko erabilerak konplikaziorik gabeko diabetesaren emaitzak hobetzen dituenik. 2015eko American Diabetes Associationen aspirina erabiltzeko gomendioak (adituen adostasunean edo esperientzia klinikoan oinarrituta) dio: dosi baxuko aspirina erabiltzea arrazoizkoa dela gaixotasun kardiobaskularra izateko arrisku ertaineko diabetesa duten helduengan (10 urteko gaixotasun kardiobaskularren arriskua, % 5-10). Osasun eta Zainketa Bikaintasunerako Institutu Nazionalak (NICE) erakundeak Ingalaterrarako eta Galeserako emandako jarraibide nazionalak aspirina ez erabiltzea gomendatzen du gaixotasun kardiobaskular berretsia ez duten 1 edo 2 motako diabetesa duten pertsonei.
Ondartza dorrea
XVI. mendearen lehen erdian Gaztelako koroaren zerbitzura 53 urtez egon zen Andres Martinez Ondartzak eraiki zuen.
Diabetes
Kirurgia
Obesitatea eta 2 motako diabetesa dutenentzat, pisua galtzeko kirurgia neurri eraginkorra izan ohi da. Kirurgia ondoren, askok odoleko azukre-maila normala mantentzeko gai dira botika gutxirekin edo botikarik gabe, eta epe luzerako hilkortasuna gutxitzen da. Ebakuntzaren ondorioz, badago epe laburreko heriotza-arriskua, % 1 baino txikiagoa hala ere. Kirurgia egokia denean, gorputz-masaren mozketa-indizeak, oraindik, ez daude argi. Aukera hori kontuan hartzea gomendatzen da pisua eta odoleko azukrea kontrolpean eduki ezin dituztenentzat.
Ondartza dorrea
Beste izen batzuk izan ditu: Ondartza komendadorearen etxea, Ondartza etxea eta Burgosko dorrea.
Diabetes
Kirurgia
Aldian-aldian, gaixotasunaren konplikazio larriak dituzten 1 motako diabetesa duten pertsonentzat, pankreako transplantea aurreikus daiteke, gaixotasunaren azken fasean giltzurrun transplantea behar badu ere.
Autogestioa eta laguntza
Mediku orokorreko sistema erabiltzen duten herrialdeetan, Erresuma Batuan adibidez, arreta batez ere ospitaleetatik kanpo egina izan daiteke, ospitalean oinarritutako arreta espezializatua konplikazio, odoleko azukrearen kontrol zail edo ikerketa-proiektuen kasutarako soilik gordetzen baita. Beste egoera batzuetan, mediku orokorrek eta espezialistek arreta partekatzen dute talde-ikuspegi batean. Etxeko teleosasuneko laguntza kudeaketa-teknika eraginkorra izan daiteke.
Epidemiologia
OMEk kalkulatzen du diabetesak 1,5 milioi heriotza eragin zituela 2012an, eta 9. heriotza-kausa da. Hala ere, mundu osoan, beste 2,2 milioi heriotza goiztiarra eragiten dute odoleko glukosa altuak, gaixotasun kardiobaskularrak eta hari lotutako beste konplikazio batzuen arrisku-areagotzeak (adibidez, giltzurrun-gutxiegitasuna), eta, askotan, heriotza-ziurtagirietan, azpiko kausa gisa agertzen dira diabetesa beharrean. Esaterako, 2017an, Diabetesaren Nazioarteko Federazioak (IDF) kalkulatu zuen diabetesak 4,0 milioi heriotza eragin zituela mundu osoan diabetesari zuzenean edo zeharka egotzi litezkeen heriotza-kopuru osoa kalkulatzeko modelizazioa erabiliz.
Diabetesa mundu osoan gertatzen da, baina ohikoagoa da (batez ere 2 motakoa) herrialde garatuagoetan. Hala ere, tasen igoerarik handiena, errenta baxuko eta ertaineko herrialdeetan ematen da, non diabetikoen heriotzen % 80 baino gehiago gertatzen den. Prebalentziaren igoerarik azkarrena Asian eta Afrikan emango dela espero da, non, ziurrenik, diabetesa duten pertsona gehienak biziko diren 2030ean. Garapen-bidean dauden herrialdeetako tasen igoerak urbanizazio- eta bizi-estilo aldaketen joerari jarraitzen dio, barne hartuta gero eta sedentarismo handiagoak, lan fisiko gutxiago eskatzen duten eginbeharrek eta munduko elikadura-trantsizioak, energia-ugariko baina mantenugai-maila eskasekoak diren elikagaien kontsumoa areagotuz (askotan azukre askorekin eta gantz aseekin eta, batzuetan,«mendebaldeko estiloko dieta» deitua). 2017 eta 2045 artean, diabetesa kasuen kopurua % 48 handitu daiteke.
Gaixotasun horrek hainbat konplikazio sortzen ditu, eta maiz begiak, giltzurrunak, nerbioak eta odol-hodiak kaltetzen ditu. Diabetesaren Nazioarteko Eguna azaroaren 14an ospatzen da.
Historia
Diabetesa deskribatutako lehen gaixotasunetako bat izan zen, K.a. 1500. urteko eskuizkribu batean, «gernuaren hustuketa handiegia» aipatuz. Ebers papiroak horrelako kasuetan hartzeko gomendio bat jasotzen du. Deskribatutako lehen kasuak 1 motako diabetesarenak izan zirela uste da. Indiako medikuek garai berean identifikatu zuten gaixotasuna, eta madhumeha edo "eztiaren gernua" gisa sailkatu zuten, gernuak inurriak erakarriko zituela ohartuta.
Diabetes edo pasatu terminoa K.a. 230ean erabili zuen lehen aldiz Menfiseko Apolonio greziarrak. Gaixotasuna arrarotzat jotzen zen Erromatar inperioaren garaian, Galenok bere ibilbidean bi kasu baino ez zituela ikusi esan zuen. Baliteke hori antzinakoen dieta eta bizimoduagatik edo gaixotasunaren fase aurreratuan sintomak klinikoak ikusi zirelako izatea. Galenok gaixotasunari «gernuaren beherakoa» (beherako urinosa) izendatu zuen.
Diabetesari buruzko erreferentzia zehatza duen bizirik iraun duen lehen lana Kapadoziako Areteorena da (K.o. II edo III. mendearen hasieran). Sintomak eta gaixotasunaren nondik norakoak deskribatu zituen, hezetasunari eta hotzari egotzi zizkion, «Eskola Pneumatikoaren» sinesmenak islatuz. Diabetesaren eta beste gaixotasun batzuen arteko korrelazioa planteatu zuen, eta sugearen ziztadaren diagnostiko diferentziala eztabaidatu zuen, gehiegizko egarria ere eragiten duena. Bere lana ezezaguna izan zen mendebaldean 1552. urtera arte, Venezian latinezko lehen edizioa argitaratu zen arte.
Bi diabetes mota bereizitako baldintza gisa identifikatu zituzten lehen aldiz Sushruta eta Charaka mediku indiarrek K.a. 400-500. Tratamendu eraginkorra ez zen garatu XX. mendearen hasierara arte, Frederick Banting eta Charles Herbert Best kanadarrek intsulina bakartu eta araztu zutenean 1921 eta 1922an. Horren ondoren, egintza luzeko NPH intsulina garatu zen 1940ko hamarkadan.
Etimologia
Mellitus hitza, berriz, latinezko mellitus hitz klasikotik dator, mellite esan nahi duena (hau da, eztiz gozatua ; ezti-gozoa ). Latinezko hitza mell-etik dator, zeina mel-etik (eztia, gozoa ; gozotasuna ; gauza atsegina ) eta -ītus atzizkitik datorren. Thomas Willis izan zen, 1675ean, diabetes hitzari mellitus gehitu ziona gaixotasunaren izendapen gisa, diabetesa duen pertsona baten gernuak zapore gozoa zuela (glukosuria) ohartu zenean. Antzinako greziarrek, txinatarrek, egiptoarrek, indiarrek eta persiarrek nabaritu zuten gernuko zapore gozo hori.
Gizartea eta kultura
«San Vizente Adierazpena» 1989ko urriaren 10etik 12ra San Vicenten (Italia) ospatutako nazioarteko konferentzia baten ondorioz argitaratutako diabetesa duten pertsonen osasun-laguntzarako helburu multzo bat da. Hori egitea garrantzitsua da ez bakarrik bizi-kalitateari eta bizi-itxaropenari dagokionez, baita ekonomikoki ―diabetesaren ondoriozko gastuak osasunerako galbide handia direla frogatu da― eta produktibitatearekin lotutako baliabideak osasun-sistementzat eta gobernuentzat.
Sintoma neuroapatikoak dituzten diabetesa duten pertsonak, hala nola oinetan edo eskuetan inurridura edo sorgortzea dituztenak, langabezian egoteko probabilitatea bi aldiz handiagoa dute sintomarik ez dutenek baino.
Estatu Batuetan, 2010ean, diabetesarekin erlazionatutako larrialdietarako bisita-tasa handiagoak izan ziren diru-sarrera txikieneko komunitateetako pertsonen artean (526 bisita 10.000 biztanleko) errenta handieneko komunitateetakoak baino (236 bisita 10.000 biztanleko). Diabetesarekin erlazionatutako larrialdietako bisiten % 9,4, gutxi gorabehera, asegururik gabekoenak izan ziren.
Zenbakitzea
«1 motako diabetesa» terminoak lehengo hainbat termino ordezkatu ditu, besteak beste, haurtzaroko diabetesa, gazteen diabetesa eta intsulinaren mendeko diabetes mellitusa. Era berean, «2 motako diabetesa» terminoak lehengo hainbat termino ordezkatu ditu, besteak beste, helduen agerpena, obesitateari lotutako diabetesa eta intsulinarekiko mendekoa ez den diabetes mellitusa. Bi mota horietatik haratago, ez dago adostutako nomenklatura estandarrik.
Zuhaitz sintetiko
Zuhaitz naturalak baino CO2 bi bider gehiago xurgatzen duten zuhaitz artifizialak dira, beraz ez dute inolako elikagaiak behar, ez eguzkirik ez urik. Klaus Lackner (New York-eko geofisika unibertzitateko ikertzailea) diseinatutako zuhaitz hauek atmosfera garbitzen dute, erregai fosilen erreketa kantitatea jeisten eta berotegi efektuaren kontra egiten.
Diabetes
Zenbakitzea
Diabetes mellitusa, inoiz, azukre diabetesa bezala ere ezagutu izan da, diabetes zaporegabekotik bereizteko.
Zuhaitz sintetiko
Funtzionamendua
Makina hauek teknolegia askoko dorreak bezala estrukturartuta daude, material xurgatzaile bereziekin. Zuhaitz hauek pinuak dituen adar berdintsuak ditu eta orratzak material plastiko berezi batekin eginak daude, hidroxido sodikoarekin, hauek dira karbono dioxidoa xurgatzen dutenak airearen trantzizioarekin.
Diabetes
Beste animalia batzuk
Animalietan, diabetesa txakur eta katuetan aurkitzen da gehien. Adin ertaineko animaliak dira gehien kaltetuak. Txakur emeek arrek baino bi aldiz gehiago jasateko aukera dute, aldiz, iturri batzuen arabera, katu arrek emeek baino joera handiagoa dute. Bi espezieetan, arraza guztiak egon daitezke kaltetuta, baina txakur arraza txiki batzuek diabetesa garatzea ohikoagoa da, adibidez, miniaturazko kanitxeek.
Zuhaitz sintetiko
Funtzionamendua
CO2-a xurgatzeko filtroak erabiltzen ditu, zuhaitz bakoitza 30 filtro izango lituzke, guztira 2.5 metroko luzeerarekin eta metro bateko zabalerarekin. Filtro horietan gelditzen da CO2-a konprimituta likido egoeran, eta horrela, lurrean lurperatuta geldituko litzateke betirako.
CO2 Xurgapen kantitatea
CO2-aren xurgarze prozesua hau zuhaitz naturalak ere egiten dute, baina hauek 1000 bider azkarrago. Hala ere prozesu hau ez da guztiz garbia, karbono dioxidoa xurgatzearen prozesua egiteko, energia behar du eta beraz karbono dioxidoa izuri, xurgatzen duen 1000 gramotik 200 izuriko lituzke.
Diabetes
Beste animalia batzuk
Katukien diabetesa gizakiaren 2 motako diabetesaren antzekoa da. Birmaniar, Errusiako Urdin, Abisiniar eta Norvegiako Basoko katu arrazek beste arrazek baino arrisku handiagoa dute. Gehiegizko pisua duten katuek ere arrisku handiagoa dute.
Zuhaitz sintetiko
Produkzio Bideragarria
Zuhaitz sintetiko bakoitza tona bat korbono dioxido eguneko xurgatu dezake, 20 auto produzitzen dutena egun bakoitzean. Arazo handiena makina hauek fabrikatzeko kostea da, horrelako unitate bakoitza 21.500 euro ingurukoa baita. Kostea oso altua den arren zilegi dela esaten dute zientzialariek.
Diabetes
Beste animalia batzuk
Sintomak likido galerarekin eta poliuriarekin erlazionatu daitezke, baina ondorioak bihurriak ere izan daitezke. Animalia diabetikoek infekzioak izateko joera handiagoa dute. Gizakietan aitortzen diren epe luzerako konplikazioak askoz arraroagoak dira animalietan. Tratamenduaren printzipioak (pisua galtzea, ahozko antidiabetikoak, larruazalpeko intsulina) eta larrialdien kudeaketa (adibidez, zetoazidosia) gizakien antzekoak dira.
Zuhaitz sintetiko
Gaur egun
Zuhaitz hauek edozein leku irekian jarri ahal daitezke, haize errotak bezala, eta arrapatzen duten CO2-a hodi batzuetatik eraman beharko lirateke, geroago lurperatzeko. Beraz leku falta ez da makina hauek jartzearen kontra dagoen arazoa.
Munduak urtero produzitzen duen karbono dioxido kopurua 3.6 gigatona bitartean dago, eta urteak pasa ahala igotzen ari den datua da. Karbono dioxido kantitate hori xurgatzeko 10 milloi zuhaitz sintetiko beharko lirateke, eta beraz 215 milloi euro.
Zientzialarien esanetan, proiektua bideragarria izan daiteke, baina puntu bateraino. Zuhaitz sintetikoak instalatu ahal daitezke, baina ez zenbaki handietan, bakarrik beste soluzio bat bilatzen duten arte.
Boskovštejn
Boskovštejn Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 150 biztanle ditu eta 7,59 kilometro koadroko azalera. Znojmoko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1586 urtean egin zen.
Estatu bien konponbidea
Estatu bien konponbidea deritzo Israelek eta Palestinak elkarren arteko bakea lortzeko bakoitzak bere estatu propioa izateko eskubideari. Ideia honen arabera, Jordan ibaiaren eta Mediterraneo itsasoaren artean bi estatu eraiki behar dira: Israel eta Palestina.
1967ko Sei Eguneko Gerraren ostean Israelek okupatutako Zisjordania eta Gazaren okupazioari amaiera emateko bidea dela uste dute nazioarteko agintari gehienek. Era berean, errefuxiatu palestinarren arazoa konponduko litzateke eta Israelek bere auzokideekiko dituen harreman gatazkatsuak konpontzen lagunduko luke. 2002an egindako inkesta baten arabera, herritar palestinar eta israeldarren %72ak 1967ko gerraren aurreko mugetan oinarritutako bi estatuetako konponbidea babesten du. Hala ere, Iranek eta Hamas eta Hezbollah bezalako taldeek lurralde osoa palestinar arabiarrena dela defendatzen dute eta Erakunde Sionista deuseztatzea nahi dute.
NGC 6686
NGC 6686 galaxia bat da, Lyra konstelazioan. Edward D. Swiftek aurkitu zuen n.
El Camino Angosto (Texas)
El Camino Angosto Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cameron konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Akisgrango jauregia
Akisgrango jauregia edo Aachengo jauregia Karlomagno enperadoreak Karolingiar leinuaren bizileku eta egoitza politiko nahiz erliosoa izateko eraiki zuen eraikin multzo bat zen. Jauregi hau, zehazki, gaur egun Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuan dagoen Akisgran edo Aachen hirian kokatzen zen.
Jauregiaren zatirik handiena mendez-mende suntsituz joan zen, baina Palatinar kaperak oraindik zutik dirau, hau Karolingiar arkitekturaren altxorrik handienen artean kokatu ohi da, bai eta Karolingiar Pizkundea zeritzonaren adibide nabarmenetakoa ere. UNESCO erakundeak, kapera hau, Akisgrango katedralarekin batera, Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Rzezawa
Rzezawa Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Bochnia barrutian kokatuta. 86,35 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 11158 biztanle zituen.
George Young
George Redburn Young (Glasgow, 1946ko azaroaren 6a - Singapur, 2017ko urriaren 22a) australiar musikari, egile abeslari eta musika ekoizlea izan zen. Eskoziar jaio zen eta Australiara emigratu zuen familiarekin. Easybeats eta Flash and the Pan australiar taldeetako kide izan zen. Harry Vandarekin Vanda & Young taldea sortu zuen eta berarekin idatzi zituen "Friday on My Mind" eta "Love Is in the Air" arrakastatsuak. Vandarekin batera, Angus eta Malcolm anaien AC/DC taldearen hasierako ekoizlea ere izan zen.
Bhopaleko istripua
Bhopaleko istripua 1984ko abenduaren 2tik 3ra Bhopal hirian, Madhya Pradeshen (Indian), gertatutako hondamendi larria izan zen, non Union Carbide enpresaren planta kimikoak metil isozianatoko nahigabeko isurketa bat egin zuen segurtasun neurri faltagatik batez ere. Bhopalen 1984an bizi ziren 894.539 biztanleetatik 559.835 pertsona zuzenki isurketaren eraginpean zeuden, eta hauetatik 3000-15.000 inguru hil egin ziren istripua gertatu eta aste batzuen buruan, beste 100.000-200.000 pertsonak oraindik kalte larriak jasaten dituzten bitartean. Gaur egun ez dago oraindik argi zeintzuk izan ziren gertakari latz honen eragileak, ezta haren biktimen kopuru zehatza. "Mende batez ikertu beharko da benetan zer gertatu den jakiteko" izan ziren polizia agente baten hitzak. Bitartean, Union Carbide edo ondoren enpresa erosi zuen Dow Chemical Company multinazional erraldoiek ez dute beraien errua onartu eta ezer gutxi egin dute egoera hobetzeko.
Gertakariak
Union Carbide India Limited (UCIL) sozietate mugatuak Bhopal hirian zuen plantak karbaril pestizida ekoizten zuen Sevin izen komertzialarekin. Karbarila industrialki sortzeko metil isozianatoa erabiltzen da, eta produktu hau gordetzeko eraikinean gertatu zen isurketa. Lantegi kimiko honek 6,8 hektareako azalera du eta milaren bat langile ari ziren lanean han. Batzuk azpikontrataturik zeuden eta gehienek ez zuten mendebaldeko teknologia erabiltzeko nahiko prestakuntzarik.
Abenduaren 2an, arratsaldeko bederatziak aldera langile batzuk metil isozianatoaren biltegi baten irispidea garbitzen ari ziren. Langileek kasu hauetan martxan jarri behar diren itzuleraren kontrako balbulak ez zituzten ipini. Horregatik, gaueko hamarrak inguruan ura 610 biltegian sartzen hasi zela uste da, non 42 tona MIC (metil isozianato)zeuden, eta erreakzio exotermiko bortitz bat hasi zen. Erreakzio hauetan energia askatzen denez, biltegi barneko tenperatura 200 °C-koa izatera heldu zen.
Horrez gain kontuan izan behar da hasieran biltegiko tenperatura 15-20 °C-koa zela, normalean metil isozianatoa egoera likidoan mantendu behar bada ere (0 °C-tan), 2,6 bar-eko nitrogeno-presiopean. Bitartean, kontrol gelatik etengabe kontrolatzen zen presioa eta abenduaren 2ko arratsaldean, arrazoi ezezagunengatik, 0,14 bar-eko presioa erregistratu zen, txikiegia. Gaueko 11etan, biltegiaren presioa 0,69 bar-ekoa zen eta etengabe igotzen ari zela ikus zitekeen. Gasa ateratzen hasi zen 2,76 bar-eko presio gaindtzean. Hori dela eta, 00:15etan zaindariek produkzio-arduraduna jakinaren gainean jarri zuten eta orduan upela hozteko egindako saiakerak alferrikakoak suertatu ziren, haien sistemen eraginkortasun ezagatik. Azkenik, leherketaren beldur (erregistroek diotenez, momentu hauetan presioa 13,79 bar-ekoa izatera heldu zen), langileek alarma jo eta 00:30etan lantegia utzi zuten. Presio handi honek gasa eguratsera heda zedila ahalbideratu zuen.
Guztira plantan 67 tona MIC zeuden gordeta, kopuru nahiko adierazgarria kontuan izanik Europan gehienez 0,5 tona MIC biltegiratzeko baimena baino ez dagoela.
Lostine (Oregon)
Lostine Oregongo hiri bat da. Wallowa konderrian kokatua dago. 2010ean 213 biztanle zituen, 0.77 kilometro koadrotan banatuta.
Bhopaleko istripua
Gertakariak
Bitartean, kanpoan dagoeneko isurketaren efektuak nabariak ziren gaueko 11:00etatik aurrera, arduradunek lantegian isurketa bat egon zela ezeztatu bazuten ere. Hemendik aurrera eta hiru ordutan zehar biltegiko 42 tonak hustuz joan ziren, hiri osoan zehar hedatuz eta herritarrengan eztula, begietako narritadura, goragalea eta asfixia eraginez.
Kaltetutako Bhopaldarretako askok momentuan edo ospitalera bidean hil ziren. Bigarren eguneko heriotza kopuru ofiziala 350ekoa zen eta abenduaren 5ean, kopuru hori 1000 baino handiagoa zela esaten zen. Mundua dagoeneko hunkituta zegoen abenduaren zazpian hildakoen zenbakia 2000 pertsonakoa zela jakin zenean eta abenduaren 8rako 3000 hildako aipatzen ziren.
Kausak
Istripu larri hau batez ere segurtasun arauak ez betetzeagatik eman zen. Modu laburrean kausa nagusiak honako hauek direla esan daiteke:
Segurtasun sistema zaharkituak
Bhopaleko plagizida plantaren balantzeek eraginkortasunaren etengabeko beherakada erakusten dute. Lantegiak 5250 tona/urte fabrikatzeko diseinatua izan zen. 1982an produkzioa 2308 tonakoa izan zen eta 1983an 1657 tonakoa. Urteko galerek (4-5 milioi dolarrekoak) Union Carbideko zuzendaritza kostuak murriztera behartu zuten; pertsonal sailean eta batez ere segurtasun-mailan murriztera hain zuzen. Honen ondorio zuzena ditugu segurtasun sistemetan izan ziren hurrengo arazoak :
Ondorioak
MICz gain, eguratsera kanporatutako gasak hurrengo konposatuak zituen:
Eragin handia izan zuen istripuak jendearengan, gas guzti hauen dentsitatea airearena baino handiagoa zenez, gasa lurrazalean metatu zelako.
Osasunean
Lehenengo efektuak eztula, begi eta eztarri narritadura, goragalea eta asfixia ziren. Efektu hauek jendea ohetik altxarazi zuen. Gauean, autoz zihoazenak ez zuten airearekin horrenbesteko kontaktua izan eta ihes egitea lortu ahal izan zuten, oinez zihoazenek ez bezala.
Epe luzean, aldiz, hainbat ondorio latz pairatu behar izan dituzte Bhopaleko biztanleek. Esate baterako, biriketako arazoak, ugaltzeko ezintasuna, begietako gaixotasunak, malformazioak umeetan, sistema immunologikoko eta neurologikoko arazoak eta beste hainbat. Guztira 200.000 kaltetu daudela esan daiteke.
Ingurumenean
Ingurumenak pairatutako kalteak erabatekoak dira. Alde batetik, lantegia oraindik han dago eta produktuak geratzen dira barnean, arriskutsuak izan daitezkeenak. Horrez gain, lantegiaren materialak deskonposatzen ari dira.
Aipatu beharrekoa da 30.000 pertsonak ur kutsatua edaten dutela gaur egun Bhopalen. Ur horrek hainbat produktu kimiko kaltegarri ditu eta lurzorua ere guztiz kutsatuta dago.
Union Carbideren erantzukizuna
Union Carbidek ez du oraindik ere bere erantzukizuna guztiz onartzen eta enpresaren ustetan, sabotaje bat izan zen eragile bakarra, ez baitagoelako beste azalpenik haien aburuz. Hala ere, hainbat laguntza ekonomiko eman izan dituzte eta ospitale bat ere eraiki dute, baina kontuan izan behar da neurri guzti hauek ez direla nahikoak izan, diru-laguntzak murriztuak baitira.
Gaur egungo egoera
25 urte pasa baldin badira ere, oraindik ez dago kalteak bere gain hartuko dituenik. Biktimentzat, baina, bada errudunik; isuria izan zuen enpresak ez zuela behar bezala jokatu uste dute. Union Carbidek zigorra jaso zuen auzitegien eskuetatik; 1989an 7.500 milioi errupia (470 milioi dolar inguru) ordaintzera zigortu zuen Auzitegi Gorenak, baina kargu zibil eta penal guztietatik libre utzi zuen. Protesta eta mobilizazio ugari egin ziren auzitegiaren ebazpenari erantzuteko. Kaltetuek salatu izan dutenez, 600.000 kalte eskaera aurkeztu izan dituzte auzitegietan; 29.000 besterik ez dituzte onartu.
Asymplecta
Asymplecta Tineidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Asymplecta circumflua da.
Vera–Almanzora geltokia
Vera–Almanzora Andaluziako Almeriako probintziako etorkizuneko tren geltoki bat da, Vera udalerrian kokatuta dagoena.
Murtzia-Almeria abiadura handiko burdinbidearen parte izango da, eta 2023an inauguratzea aurreikusten da.
Angelu inskribatu
Geometrian, Angelu inskribatua erpina zirkunferentzian duen eta aldeak zirkunferentziaren kordak diren angelua da. Angelu inskribatuaren aldeek eratutako zirkunferentzia-arkuaren angelu zentralaren erdia da haren balioa.
NGC 6687
NGC 6687 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Goiaingeru
Goiaingeru edo arkanjelu (, literalki aingeru nagusia) bat goi mailako aingeru bat da. Goiaingeruak hainbat erlijiotan aurki daitezke, edo mitologikoki antza duten izakiak, baina goiaingeru hitza erlijio Abrahamikoei lotuta dago, hau da, Judaismo, Kristautasun eta Islamarekin.
Bixby (Texas)
Bixby Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cameron konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Goiaingeru
Mikel eta Gabriel judu, musulman eta kristau gehienek onartzen dituzte. Tobiasen liburua (Katoliko zein Ortodoxoek Biblian onartua baina Protestanteen arabera aprokrifoa) Rafael ere aipatzen du, goiaingeru gisa. Mikel, Gabriel eta Rafael Erromako Eliza Katolikoak ospatzen ditu irailaren 29an (1921etik 1969ra martxoaren 24a Gabrielentzat eta urriaren 24a Rafaelentzat), eta Ekialdeko Eliza Ortodoxoak azaroaren 8an ospatzen da (egutegi juliarraren arabera, azaroaren 21a litzateke gregoriar egutegian). Islameko Gabriel, Mikel, Israfil eta Azrael goiaingeruek berezko izena dute. Juduen literatura, Enochen Liburuan Metatron agertzen da goiaingeru gisa, "aingeru gorena" izenarekin, nahiz eta fedearen adar guztietan ez den onartzen. Zoroastrismoan testuek diote Ahura Mazdak sei Amesha Spenta handi dituela.
Goian aipatutako fede batzuetan guztira 7 goiaingeruren existentzia aipatzen da, baina zeintzuk diren aldakorrak dira, iturriaren arabera. Rafael, Gabriel eta Mikel beti aipatzen dituzte, besteak aldatuz. Gehienek Uriel izena ere sartzen dute, Esdrasen Liburuaren 2. atalean agertzen dena.
Alsodes vanzolinii
Alsodes vanzolinii Alsodes generoko animalia da. Anfibioen barruko Alsodidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Pseudojohannita
Pseudojohannita sulfato motako minerala da eta zippeita taldearen kidea da.
Angelu zentral
Geometrian, angelu zentrala zirkunferentziaren bi erradioren arteko angelua da.
Pseudojohannita
Ezaugarriak
Pseudojohannita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Bošovice
Bošovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.214 biztanle ditu eta 12,87 kilometro koadroko azalera. Vyškov barrutian dago.
Jieyang
Jieyang (txinera sinplifikatuz: 揭阳, pinyineraz: Jiēyáng), Guangdongo probintziako prefektura mailako hiria da. Azken erroldaren arabera, 5.634.200 biztanle bizi dira bertan, nahiz eta hiriguneko biztanleria 211.000 ingurukoa baino ez den.
Inguru naturala eta kokapena
Jieyang Guangdong probintziaren ekialdean dago, Asiako Hegoaldeko itsasoaren ondoan. Prefektura mailako hiriaren mugakideak honakoak dira: Meizhou iparraldean, Chaozhou ipar-ekialdean, Shantou ekialdean, Hego Txinako itsasoa hegoaldean, eta Shanwei mendebaldean.
Javier Aguirre Onaindía
Javier Aguirre Onaindía, ezizenez El Vasco edo El Vasco Aguirre (Mexiko Hiria, 1958ko abenduaren 1), futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da. Mexikon jaioa, euskal jatorria du.
Mexikoko talde nazionala entrenatu du, eta 2002ko Munduko Txapelketarako sailkatu zuen. Hori baino lehen CF Pachuca taldean aritu zen, zeinekin Mexikoko liga irabazi zuen 1999an. Handik Osasunara igaro zen, non arrakasta handiak lortu zituen, Espainiako Erregeko Kopako finalera jokatzea (2005) eta, taldearen hisotorian lehendabiziz, Champions Leaguerako postuetan sailkatzea (2005-06).
Parakneria spekii
Parakneria spekii Parakneria generoko animalia da. Arrainen barruko Kneriidae familian sailkatzen da.
W eta Z bosoi
W eta Z bosoiak elkarreragin nuklear ahularen partikula bitartekariak dira, naturako lau funtsezko elkarreraginetako bat. Masa handiko hiru partikula mota dira, oro har beste partikula batzuen (leptoiak eta quarkak) zaporea aldatzeaz arduratzen direnak.
CERNean aurkituak izan ziren 1983an, euren existentzia eta ezaugarri orokorrak askoz lehenago aurresanak izan ziren arren. W bosoiak izen hau ingelesezko weak hitzagatik jasotzen du, bereizten duen elkarreragin ahulagatik. Z bosoiak bere izena, aurkitua izan zen azkena izanagatik jasoko zuen, edo "zero" karga elektrikoa izateagatik agian. Tarteko bosoi bezala ere ezagutzen dira.
Propietateak
Bi W bosoi mota daude: bat karga elektriko positiboarekin, funtsezko kargaren parekoa, eta bestea karga berarekin baina negatiboa. W+ eta W- bezala irudikatzen dira, eta biak dira elkarren antipartikula. Z bosoia elektrikoki neutroa da, eta bera da bere antipartikula propioa.
Hiru bosoi motak oso masiboak dira funtsezko partikulak izateko. W bosoiek 80,4 GeV/c2eko masa dute, eta Z bosoiak 91,2 GeV/c2ekoa. Burdin nukleoak baino masiboagoak dira, elkarrekintza honen eragina hain distantzia txikietan gertatzea ongi azaltzen duena, 10-18 metroko neurrian.
Lowell (Oregon)
Lowell Oregongo hiri bat da. Lane konderrian kokatua dago. 2010ean 1,045 biztanle zituen, 2.25 kilometro koadrotan banatuta.
Alsodes verrucosus
Alsodes verrucosus Alsodes generoko animalia da. Anfibioen barruko Alsodidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Thulay
Thulay Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thulay udalerrian erroldatutako biztanleak 208 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 80 etxebizitza zeuden, 74 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 71 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 74 etxebizitza nagusietatik 66 bere jabearen bizilekua ziren eta 8 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 9 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 70 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 50 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 144 ziren, horien artean 108 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 108 pertsona aktiboetatik 101 lanean zeuden (56 gizon eta 45 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Thulay udalerrian 79 unitate fiskal zeuden, 230 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.170 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Silvi
Mugakideak
Silvik honako udalerri hauekin egiten du muga:
2227 Otto Struve
2227 Otto Struve asteroide baten izena da. irailaren 13an aurkitu zuen Indiana University-ek Brooklyn Behatokitik.
Articolla
Articolla Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Articolla cyclidias da.
2227 Otto Struve
Orbitaren ezaugarriak
2227 Otto Struve asteroidearen orbitak batezbeste 2,236 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,847 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,626 distantziara. Eszentrikotasuna 0,174 da, eta makurdura orbitala 4,95ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.4 da.
Distrito Norte (Sevilla)
Distrito Norte Sevilla administratiboki banatuta dagoen hamaika barrutietako bat da. Hiriaren iparraldean dago. Hegoaldean Triana, Macarena eta San Pablo-Santa Justa, ekialdean Este-Alcosa-Torreblanca, iparraldean La Rinconada eta La Algaba eta mendebaldean Salteras eta Santiponce udal eta barrutiekin muga egiten du.
Parakneria tanzaniae
Parakneria tanzaniae Parakneria generoko animalia da. Arrainen barruko Kneriidae familian sailkatzen da.
Xerocomus tumidus
Xerocomus tumidus Boletaceae familiako onddo espezie bat da.
Espezie hau ez da kontsumitu behar, oso urria baita, babestutako espezieen zerrenda gorrietan agertzen da zenbait herrialdeetan.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa, ondoren ganbila; marroi-gorrizka kolorekoa edo okre-gorrixka kolorekoa; gainazalean belus fin batekin, lehorra.
Tutuak: Itsatsiak, motzak, zurixkak, ondoren krema zurbil kolorekoak.
Poroak: Sinpleak, biribil samarrak, zuri-krema kolorekoak, presioarekin ez dira kolorez aldatzen.
Etimologia: Xerocomus terminoa grekotik dator, lehorra, esan nahi duen "xerós" hitzetik eta, buruko ileak, ilea, adatsa esan nahi duen "kóme" hitzetik, espezie gehienen iletxo lehor eta tomentodunari erreferentzia eginez. Tumidus epitetoa berriz latinetik dator, puztua, esan nahi duen "tumidus" hitzetik. Bere oin loditua eta sustrai itxurakoagatik.
Jangarritasuna
Jangarri kaskarra.
Nahasketa arriskua
Baliteke perretxiko txiki honek Xerocomus badius gazte koloregabe baten antza izatea, baina presioarekin kolorez aldatzen ez diren poroen kolore zurixkak eta gainerako ezaugarriek nahastezina egiten duten.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, haritzen azpian, isolatuta edo talde txikitan. Ez da oso ohikoa.
Banaketa eremua
Espainia, Frantzia, Suitza.
Rzgów udalerria (Lodzeko voivoderria)
Rzgów Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Łódź Ekialdea barrutian kokatuta. 66,32 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 10121 biztanle zituen.
Villa del Sol (Texas)
Villa del Sol Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cameron konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 6688
NGC 6688 galaxia bat da, Lyra konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Korda (geometria)
Geometrian, Korda kurba baten bi puntu lotzen dituen segmentua da.
Derek Mahon
Derek Mahon (Belfast, 1941eko azaroaren 23a - Cork, 2020ko urriaren 1a) Ipar Irlandako poeta izan zen.
Biografia
Mahon langile klaseko familia protestante baten seme bakarra zen. Aitak Harland eta Wolff eraikuntza enpresan lan egiten zuen eta ama ehungintza enpresa batean. Egileak adierazi zuen bere haurtzaroan ameslari eta bakarti samarra zela. Gaztetatik interesatu zitzaion literatura. Skegoneil ikastetxean lehen hezkuntza ikasi zuen, eta geroago Royal Belfasteko Errege Erakunde akademikoan. Lan batzuk argitaratu zituen eskolako aldizkarietan. Hugh Haughton kritikariaren arabera, bere lehen poemak kalitate handikoak ziren bere adineko mutil batentzat.