cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plentzia
1780tik gaur arte itsasontzien matrikulazioa asko jaitsi da, itsasadarrean sortzen ziren hondar-bankuak zirela-eta; izan ere, sarrera itxi egiten zuten, eta itsasontziek ez zuten igarotzerik, bertan harrapatuta geratu nahi ez bazuten. Gaur egun, Astillero plaza, Butroe itsasadarraren sedimentuen gainean eraikia da, garai batean itsasontziak eraikitzen ziren lekua gogorarazten duen bakarra. 2009an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen Plentziako alde zaharra, monumentu-multzo sailkapenarekin.
Geografia
Plentzia hiria Uribe Kostako eskualdearen erdialdean kokaturik dago, Barrika, Urduliz, Gatika, Lemoiz eta Gorliz inguruan dituela. Plentziako itsasadarrak (edo Butroe erreka) herria hegoaldetik iparraldera zeharkatzen du, Plentziako badian itsasoratu arte, Urgoso errekaren urak jasota. Aipagarria da Plentziako hondartza, turismoa erruz erakarri duena. Basoak urriak dira, Isuskitza ingurukoak kenduta; horrez gain, Saratxagan belardiak daude. Hainbat muino dago herrian, Jentilmendi mendia, esaterako.
Historia
Erromatar aztarnak aurkitu dira herrian, baina hiribildu moduan XIII. mendean sortu zen, Plasentia de Butron izenarekin (hortik eratorria da gaurko Plentzia), Diego Lopitz Harokoak balea arrantzan eta merkataritzan ziharduen eta Gaminizena zen lurralde bateko gunea mugarritu zuenean, hain zuzen ere, 1299an, Gaminiz. Hiribilduari Logroñoko Forua eman zitzaion, eta hurrengo Bizkaiko jaun-andreek eta Gaztelako errege-erreginek forua berretsi zuten.
Butroetarrak herriaz jabetu ziren, baina XVI. mendean horren gaineko boterea galdu zuten. Hortik aurrera bere goraldia izan zuen Plentziak, ontzigintza, balea-arrantza eta merkataritza zirela eta. Ontzigintzaren azken aztarna Astillero plaza da.
XVIII. mendean beheraldi handia hasi zen, izan ere, Espainiar-Britainiar gudan flota guztia galdu eta herrian industrializaziorik gertatu ez zenez, bere inguru naturala bere horretan mantendu zuen Plentziak. Azken arrazoi horregatik, burgesia txikiak udako herri bihurtu zuen Plentzia, batez ere XIX. mende amaieratik aurrera.
Gaur egun, berriz, Plentzian dago Bilboko Metroko amaierako geltokietako bat. Plentziari hainbat urbanizazio berri dagozkio, esaterako Isuskitza deritzona (Plentziako Abanikoa, horrela deitua airetik daukan itxuragatik), Butroe ibaian gora dago, Plentziatik bi kilometrora ibaiak egiten duen errebolta zabal baten barruan.
Ekonomia
Hirugarren sektorea nagusi da, ostalaritzari lotua.
Lehen sektoreari dagokionez, arrantza portua aipatzekoa da. Nekazaritza ere garrantzitsua izan da herriaren historian, baina gaur egun zahartze-prozesua nabaria da herrian.
Politika eta administrazioa
2015eko udal hauteskundeen emaitzen ondorioz, Euskal Herria Bildu koalizioko David Crestelo hautatu zuten alkate. Crestelok bere taldearen lau zinegotzien eta Plentziako Independenteen bi zinegotzienak eskuratu zituen. EAJk bost zinegotzi lortu zituen.
2019eko udal hauteskundetan, EAJ k alkatetza berreskuratu zuen 12 urte ondoren. Elixabete Uribarri Uriarte abokatua alkate hautatu zuten.
Metroa
Bilboko metroaren 1. lineak Plentzia zeharkatzen du, eta udalerrian Plentzia izeneko geltokia du.
Kirola
Hainbat kirol elkarte daude herrian:
Plentziako Itsas Estazioa
Plentziako Itsas Estazioa edo PIE Plentziako hondartzan dagoen ikerketa-zentroa da, Itsas Biologia eta Bioteknologia Esperimentalean aritzen dena. Ionan Marigomez izan zen sustatzaile nagusia eta 2012tik bera izan da zentroaren zuzendaria eta gidaria. Euskal Herriko Unibertsitateak Itsas Biologian esperimentazio-zerbitzua sortzeko interesa aitortu zuen: estazioak itsasoko ur-bolumen handiak aztertzeko aukera ematen du, eta, horri esker, esperimentuak beste modu bideragarriago batean egin daitezke. Pentsaezinak baina beharrezkoak diren baliabide horiek bikaintasuneko ikerketa-talde finkatuentzako "laborategi" itzela da. Plentziako Itsas Estazioa dagoen eraikina 1923an eraikitako erietxea zen. Bizkaiko Aurrezki Kutxa zaharrak hezur-tuberkulosiaren gaixoentzako helioterapia-erietxe bihurtu zuenean. .
Ondasun nabarmenak
Hirigune historikoa ibaiak berak eta elizak, Butroetarren dorreak eta merkatuaren plaza dauden guneak mugatzen dute (eremu lau hori izan zen mendeetan zehar hiriaren gune nagusia). Oinplanoak Bastida ereduari jarraitzen dio eta hiru kale paralelo ditu: Goienkale, Artekale eta Barrenkale, eta garai batean ibaira ematen zuten bi kantoik zeharkatzen dituzte. Kaleek eta kantoiek zabalera bera dute: bost urratsekoa. Kantoiek erribera eta hirigunea lotzen dituzte, eta kaleak ibaiertzarekiko paraleloak dira, lurraren bideei jarraiki. Espazioa Erdi Aroko ereduei jarraiki banatuta dago: lursailak estuak eta sakonak dira. Horietako askok gaur arte iraun dute, eta hiriko hasierako etxebizitzen ezaugarri ziren baratza batzuek ere bai. Askotan, lursail bat baino gehiago elkartu dira eraikin handiagoa egiteko. Garai bateko harresietatik, elizatik gertu, alde zaharraren goialdean dagoen atari irekia bakarrik gelditzen da: Santiagoko atea. Erdi puntuko arkua da, kanoi eskartzanoa duena, eta neurriak eta faktura ikusita, XVI. mendekoa dirudi.
Hirigunea estua zenez, zenbait zabalgune egin behar izan ziren. Kalebarria, elizaren atzealdean dagoen kalexka irregularra, lehena izango zen, eta geroago, XIX. mendean, Portaleta eta Barrenkale eta Artekaleren luzapenak egin ziren. Baina errebal nagusia erribera izan zen, itsasadarrari irabazitakoa, gaur egun udarako egoiliarrentzat txalet eta etxebizitza-eraikinez bete dena.
Arkitekturari dagokionez, badira zenbait eraikin aipagarri. Zaharrena, Santa Maria Madalena eliza da, Bizkaiko arkitektura erlijiosoaren adibide berezia. Elizaren dorre-arkupea oso elementu interesgarria da, oso sendoa, defentsarako, eta, aldi berean, zelatan egoteko eta argia emateko balio duena. Hiru habeartekoetako espazioaren kontzepzioa ere aipagarria da: garaiera berean estalita daude, espazioa bateratzeko asmoz, argi eta garbi.
Pizkunde garaiko egoitzazko arkitekturaren adibide ederra Torreon dugu, udaletxe zaharra eta gaur egungo Kultura-etxea. 1562ko eraikina da eta garai hartan jauregiek zuten diseinua du. Dorretxeen eredu tradizionalari jarraitu arren, bao asko ditu, zabal samarrak.
Aldapa berean, Eleiz enparantzaren izkinan, Torreon eraikinaren antzeko eraikin bat agertzen da argazki zaharretan. Etxebizitza egiteko zaharberritu dute. Armarria eta jatorrizko eraikina 1603. urtekoa da eta Butroetarrena da, hemen izan baitzuten euren dorretxea.
XIX. mendeko etxebizitza neoklasikoak ere badu garrantzia, Plentziak etxea asko eta asko berritu zituen garaikoa. Aipagarriak dira 1865eko Opatuako jauregia, Kristo enparantzan; Camposena etxea, Barrenkale 3an; edo Goienkale 4-6ko etxetzarra.
Interesgarria da Plentzian dauden arrantzaleen etxebizitzen adibide urriak jasotzea (elizako kalexka). Familia bakarreko etxeak dira, atxikiak, lursail sakonak eta fatxada estuak dituztenak, bi garaierakoak, bi isurialdeko teilatukoak, teilatu-gailurra fatxadarekiko paraleloa dutela. Beheko solairua kalea baino maila beheagoan egon ohi da, eta biltokirako erabiltzen zen. Goiko solairuan —askotan eskailera edo zurezko patio batetik igotzen zen hara—, egon ohi da etxebizitza, eta gorago, ganbara.
Ramanuja
Ramanuja Indiako hegoaldeko erlijio-gizon eta filosofo hindua (Sriperumbudur, India, 1077 - Srirangam, 1137). Sri Rangamgo tenpluan jardun zuen, bertako gurtza antolatu zuen eta tenplu berriak sortu zituen handik kanpora, Vishnu eta Sri haren emaztearen ohoretan betiere. Deboziozko liburuak idatzi zituen eta aipagarriak ditu bereziki Veda (Vedarthasamgraha), Brahma-sutra (Sri-bhasya) eta Bhagavadgita (Bhagavadgita-bhasya) liburuei buruzko iruzkinak. Giza arimaren batasuna aldarrikatu zuen eta bhajti edo gurtzaren balioa defenditu zuen.
Webster (New Hampshire)
Webster Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Merrimack konderrian dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Chaetostoma palmeri
Chaetostoma palmeri Chaetostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Hiena
Hiena Carnivora ordenako Hyaenidae ugaztun familiako animalien izen arrunta da. Ugaztunen artean txikiena den familia da eta lau espezie ezagutzen dira, Crocuta, Hyaena eta Proteles generoetan. Dibertsitate txikia izan arren, Afrikako eta Asiako ekosistementzat funtsezko osagaiak dira.
Jamaikaren banaketa administratiboa
Jamaikaren banaketa administratiboa historikoki hiru Konderritan egin da eta gaur egun Parrokia edo Parish izeneko unitate administratibotan banatzen da. Guztira 14 dira gaur egun.
Hiena
Hienidoak Eurasian sortu ziren lehen aldiz eta bi adar ezberdinetan garatu ziren; batetik egitura arineko txakurren antzeko hienak eta bestetik, hezur sendodun hienak. Txakurren antzeko hienek duela hamabost milioi urte aurrera egin bazuten ere (Ipar Amerika kolonizatu zuen taxon batekin), klima-aldaketaren ondoren desagertu egin ziren, kanidoak Eurasiara iristearekin batera. Hezur sendodun hienak berriz (orbandunak, marradunak eta arreak)  Eurasia eta Afrikako sarraskijale nagusi bihurtu ziren.
Taxonomia
"Hiena" izena, dagoeneko erregistratu zen Goi-Aleman Zaharrean ijēna bezala, Goi-Aleman Ertainean hientier eta Goi-Aleman berantiarrean hienna bezala. Latinez hyaena bilakatu zen, grekerako ὕαινα ( hýaina; ὗς, hӯs, 'txerria') hitzetik garatu ostean.
Filogenia
Hyaenidae familia
Datu molekularretan oinarriturik eginiko ikerketa berrien arabera (Koepfli et al, 2006), iraungiriko hiena espezieen arteko harremana hurrengoa da:
Itxura
Hienek nahiko gorputz-enbor motzak dituzte, nahiko handiak dira eta otsoaren itxura daukate, baina bizkarreko atzekaldea otsoena baino baxuago daukate. Aurreko atalak luzeak ditu, atzealdekoak oso motzak eta lepo zabal eta motza. Garezurra, kanido handienaren antzekoa da, baina askoz ere handiagoa eta astunagoa dute, aurpegi-eremu motzagoarekin. Hienak digitigradoak dira, aurreko eta atzeko gorputz-adarrak lau hatzez hornituak dituzte, eta horietako bakoitzak kuxin lodiak ditu. Kanidoek bezala, hienak azkazal motzak, kamutsak eta ez-erretraktilak dituzte. Ile gutxi eta lodia du, eta sabelaldean ia ez du ilerik. Espezie gehienek ile luzeko melena bat dute, gurutzearen edo buruaren gainean zabaltzen dena. Orbandun hienak izan ezik, hienek ile marratuzko estalkiak dituzte, seguru asko beren arbaso bizidunetatik heredatuak. Belarriak luzeak dira eta ertz basal sinpleak dituzte eta ez dute burtsa marjinalik. Bizkarrezurrak, orno zerbikalak barne, mugikortasun mugatua du. Hienek ez dute baculumik. Bi saihets-hezur gehiago dituzte kanidoekin alderatuta, eta mihia felido eta bizidunen antzekoa da. Espezie gehienetan arrak emeak baino handiagoak izaten dira, orbandun hienetan saldu; izan ere orbandunetan emeak arrak baino sendoagoak izaten dira. Azken hauen kasuan, emeen kanpoko genitalek arren antz handia izaten dute.
Hortzeria felidoen antzekoa da, baina sarraskia jateko eta hezurrak birrintzeko espezializatuago dago. Karnasialak, bereziki goikoak, oso indartsuak dituzte eta atzerantz mugituta daude masailezurraren presio handieneko puntura arte. Beste hortzak, goiko haginak azpigaratuak izan ezik, sendoak dira, oinarri zabalak eta ertz ebakitzaileak dituzte. Letaginak laburrak dira, baina lodiak eta sendoak. Masailezurraren kasuan, txakurrenak baino indartsuagoak dira; izan ere, hienek hezurrak hausten dituzte aurreko hortzekin, eta txakurrek berriz, molar postkarioekin. Maisailezurretako indarra dela eta, orbandun hienek eta marradun hienek txakur bat hil dezakete, lepoan hozka bakarra eginez eta azala hautsi gabe. Orbandun hiena famatua da, duen pisuaren proportzioan duena indarragatik, baina beste animalia batzuk ere indartsuak dira proportzioan (Tasmaniako deabrua esate baterako).
Hienek ez dute guruin odoriferorik perineoan, baina ile gabeko larruazal poltsa handiak dituzte uzki-zuloan. Uzki-guruin handiak irekitzen dira uzkiaren barruan eta goialdean. Bilgor guruin asko dauzkate uzki-guruinetako zuloen eta horien gainean. Guruin horiek belarraren zurtoinetan itsasten den jariakin krematsu zuria sortzen dute. Jariatze horren usaina oso fuertea da, xaboi erre usaina du eta gizakiek hainbat metrotara hauteman dezakete usaina haizea alde duenean. Jariakinak, batez ere, lurraldea markatzeko erabiltzen dira, baina marradun hienak lurzorura isurtzen dute erasotuak izaten direnean.
Hiena orbandunaren berezitasun bat emearen ugaltze-organoan datza, klitoria erektil baten itxurakoa baitu. Hala izanik, zaila izaten da hienen generoen arteko bereizketa egitea, eskroto faltsua baitute.
Jokaera
Hienak, felido edo biberridoen antzera apaintzen dute heuren burua baina genitalen miazkatzeko modua, katuaren antzekoagoa da (gibelaren atzealdean eserita, hankak, bertikalki gorantz irekita). Nolanahi ere, beste feliforme batzuek bezala, aurpegia ez dute «garbitzen». Beste haragijale batzuek bezala egiten dute kaka baina, kanidoek ez bezala, ez dute inoiz hanka altxatzen txiza egiten dutenean; ekintza hori ez dute lurraldea markatzeko erabiltzen. Haren ordez, hienak lurraldea markatzeko beren uzki-guruina erabiltzen dute, biberrido eta mustelidoek mezala. Lehoiek edo zakurrek eraso egiten dietenean, hiena marradunak eta hiena marroiak hildakoarena egiten dute babesteko, baina orbandun hienak aurre egin eta gogor defendatzeko joera aurkezten dute. Hiena orbanduna oso bokalizatzailea da eta garrasi, marmarti, kexu, soinu baxu, barre, algara eta bikien errepertorio zabala sortzen du. Hiena marraduna isilagoa da eta haren bokalizazioak barre-algaretara eta ulu ixilagoetara mugatzen dira. Estalketa garaian, kopulazio tartea hartzen dute eta kanidoek ez bezala, kopulazio bat baino gehiago eta laburrak izaten dituzte. Hiena orbandunen kumeak ia erabat garatuta jaiotzen dira, nahiz eta helduen markarik ez duten izaten jaio berrietan. Marradun hienen kumeak aldiz, helduen markekin jaiotzen dira, begi itxiekin eta belarri handiekin. Hienek ez dute janaririk pasatzen ahotik ahora kumeentzat eta orbandun hienetako har helduek ez dute parte hartzen kumeen hazkuntzan, marradun-hiena harrek berriz bai, parte hartzen duten kumeen hazkuntzan.
Marradun-hiena sarraskijalea da batez ere eta batzuetan, tamaina txikiagoko animaliaren bati eraso egiten dio, hil arte eta odoren jan egiten du. Beren dieta, fruituekin osatzen dute. Orbandun-hiena, tartekako sarraskijalea da eta tamaina ertaineko ungulatu taldea erasotzen du. Tamaina ertaineko animalia hauen atzetik akitu arte joaten da eta kanidoek egiten duten bezala, behin akituta bizirik jaten dituzte.
Orbandun-hienek beste haragijaleek baino portaera sozial konplexuagoa dute, eta Cercopithecinae primateen antzeko ezaugarriak dituzte taldearen tamainari, egiturari, lehiari eta lankidetzari dagokienez. Hienen adimenaren adierazgarri da, hildako presa sarraskijaleetatik babesteko garraiatzen dutela. Beste adierazpen bat ehiza-modu estrategikoan egiten dutela da.
Habitat eta Hedapena
Lau hiena-espezieetatik hiru Saharaz hegoaldeko Afrikan daude kokatuta, eta sabana, sastrakadi eta basamortuko habitat batean bizi dira. Laugarren espeziea, hiena marraduna, Afrika iparraldean eta ekialdean dago, baita Ekialde Ertainean ere, Indian.
Tesi eleberri
Tesi eleberria literaturan ausnarketa filosofikoa, politikoa, zientifikoa edo erlijiosoa lantzen den azpigeneroa da. Liburu horietan ausnarketa argumentoa baino garrantzitsuagoa da. Protagonistak ideia edo korronte filosofikoen adibideak dira. Kontzeptua batzutan zentzu gutxiesgarriarekin erabili izan da eta, horregatik, gaur egun, Eleberri ideologikoa esaten zaie baita ere. Nolabait, liburu hauek helburu didaktikoa dute.
Lehen lanak
Genero didaktiko hau XVIII. mendean agertu zen, Ilustrazioarekin batera. Denis Diderot edo Voltaire bezalako idazleak dira azpigenero honen lehenengo egileak. Lanok errealistak izan nahi zuten, "sinesgarritasunaren eta irudikapenaren estetikan oinarrituta".
Paul Bourget eleberri mota honen adibiderik adierazgarriena izan da. Hala ere, bere eleberriak "eleberri analitiko" gisa definitzen zituen berak. Haren arabera, George Sand eta Victor Hugoren eleberriak ziren benetako tesi eleberrien egileak.
Euskal literaturan
Maria Jose Olaziregien iritziz Txomin Agirreren eleberriak eta estilo horren jarraitzaileen lanak tesi eleberrien sailkapenean sartuko lirateke: "azken batean tesi eleberria da harena (Agirrerena), hiru ardatzen inguruan taxutua -fedea, abertaletasuna eta euskalduntasuna- eta kontalari ahalguztidun batek zuzendua eta kontatua".
Bismutita
Bismutita karbonato motako minerala da.
Ezaugarriak
Bismutita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3,5 da.
NGC 4629
NGC 4629 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Heinrich Louis d'Arrestek aurkitu zuen n.
Anshan (Pertsia)
Anshan (gaur egun Izeh, pertsieraz ایذه) antzinako Elamdar Inperioko hiri eta lurralde bat izan zen, gaur egungo Irango Khuzestan probintzian dagoena, bajtiari jatorriko biztanleriaduna.
Anshan garrantzitsu K.a. 2350 inguruan bihurtu zen, baina bere garairik oparoena K.a. XIII. mendea eta K.a. XII. mendea bitartean izan zen, elamdarrak Anshanen eta Susan errege zirenean eta noiz behinka Babiloniako hiriak inbaditzen zituztenean. Itxuraz, inguru hau pertsiarren esku erori zen K.a. 675ean. Bere hondakinen artean funtsezko aurkikuntzak egin dira, elamdar idazkeraren hasiera adierazten duten aleak kasu.
The Isolator
The Isolator Hugo Gernsback (1884-1967) idazle eta asmatzaileak asmatutako gailua izan zen.
Tboli herria
Tboli herria Tabato hegoaldeko herri indigenetako bat da Mindanao hegoaldean, Filipinetan.
The Isolator
1925ean patentatu eta aurkeztu zuen. Izenak dioen bezala, kasko nabarmen horrek erabiltzailea isolatzen zuen soinuetatik, ikusmen periferikoa mugatzen zuen eta, hala, arreta lanean jartzen laguntzen zion.
Melanothallita
Melanothallita haluro motako minerala da.
The Isolator
Oxigeno botila bat ere bazeukan, erabiltzailea arnasteaz ere kezka ez zedin. Zientzia fikzio modernoaren aitzindari izan zen Hugo Gernsback. Besteak beste, Amazing Stories aldizkaria sortu zuen. Eta Zientzia Fikziozko Munduko Konbentzioak banatzen dituen sariak Hugo dute izena haren omenez. Baina kasko isolatzaileak ez zuen arrakastarik izan.
Melanothallita
Ezaugarriak
Melanothallita haluro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Tboli herria
Mindanaoko etnografiako eta literaturako gorputz nagusia den herri honek izen- aldaera asko hartzen ditu: T'boli, Tböli, Tagabili, Tagabilil, Tagabulul eta Tau Bilil, Eurek Tboli izena ematen diote beren buruari. Haien kokalekua eta nortasuna ez dira zehatzak egin diren ikerketetan; zenbait argitalpenek Tboliak eta Tagabiliak herri ezberdin gisa aurkezten dituzte; batzuek Tboliak kokatzen dituzte Buluan lakuaren inguruan, Cotabatoren arroan edo Ipar Agusan. Tboliak, orduan, mendi-mazeletan bizi dira, Alahko goi-ibarraren bi aldeetan, eta Maitum, Maasime eta Kiambaren kostaldean. Garai batean, Alah haraneko goiko solairuan ere bizi ziren Tboliak. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, hau da, Filipinetako beste leku batzuetako kolonoak iritsi zirenetik, pixkanaka mendi-hegaletara bultzatu dituzte. Orain arte, bailara emankorretik ia kanporatuta daude.
Weirgor (Wisconsin)
Weirgor Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Sawyer konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Tboli herria
Inguruko tribuetan bezala, Úbûs, Blàan, Blit, Tà-Segél eta Tasaday tribuak muinoz, paganoz, animistez eta abarrez osatutako tribu izendatu dituzte, herri musulman indigenen edo kolono kristauen aurka. Testuinguru politikoetan, ordea, Lumad taldeak terminoa (Cebuano terminotik eratorria indigenentzat) termino generiko gisa zabaldu da Mindanaoko herri indigenentzat.
Musika
Tboliek hainbat agung multzok osatzen duten musika-ondarea dute: zintzilikario handien multzoak, zintzilikatuak edo sostengatuak, gongak, inongo tresna melodiko akonpainamendurik gabeko droi gisa jarduten dutenak.
Beste tresna batzuen artean hegelung delakoa ere sartzen da.
Tboli erlijio indigena
T'boli herriak erlijio tradizional oso konplexu batean sinesten du, eta erlijio hori bakarra da eskualdean. Bere erlijioa eskualde mailan konplexua da, eta Tboli psikeari dagozkion bizimoduek eta sineste-sistemek osatzen dute. Hala ere, garai modernoetan, bere erlijioa neurri bateraino degradatu da katolizismo erromatarra, protestantismoa eta islama sartu direlako. Hala ere, komunitate batzuek beren arbasoen praktika erlijiosoak babesten eta mantentzen jarraitzen dute, duela milaka urte ezarri zirenak.
Ernst Bloch
Ernst Bloch (Ludwigshafen, Alemania, 1885eko uztailaren 8a - Tübingen, Alemania, 1977ko abuztuaren 4a) filosofoa izan zen. Gaztetandik lotu zitzaion sozialismoari, eta Thomas Münzer, iraultzako teologoa eman zuen argitara (1922). Nazismoaren aurka egiteagatik Ameriketara erbesteratu zen (1935). Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan Leipzigeko Karl Marx unibertsitatean irakatsi zuen filosofia. 1961. urtetik aurrera Tübingengo unibertsitatean jardun zuen. Bertan, utopiaren funtzioari buruzko lanetan jarraitu zuen; utopia gizarteen etorkizun historikoaren ikusmolde nagusi gisa ulertzen zuen.
Bere lanik ezagunenetako bat Das Prinzip Hoffnung da ("Itxaropen Printzipioa").
Gantz-azido
Gantz-azidoak kate hidrokarbonatu lineal luzea duten molekula organiko lipidikoak dira, katearen muturrean karboxilo taldea (-COOH) dutenak. Gehienek karbono-kopuru bikoitia dute.
Gantz-azidoen oinarrizko formula kimikoa CH3–(CH2)n–COOH izaten da. Askotan haien formula (R-COOH) moduan idazten da, R gantz azidoen kate hidrokarbonatua izanik.
Ugaztunengan gantz-azidoek lipidoen osaketan parte hartzen dute: glizerolarekin elkartzerakoan triglizerido izeneko molekulak sortu ohi dituzte, ehun adiposoan pilatzen direnak.
Nutrizionalki, heldu baten gomendio dietetikoa, energiaren %30-35 lipidoetatik eskuratzea da.
Motak
Karbonoen arteko lotura kobalentearen arabera, gantz-azidoak bi motakoak izan daitezke:
Gantz azido asegabeek daukaten lotura bikoitza bi motakoa izan daiteke:
=== Gantz Azido Esentzialak === Organismoak Gantz Azido ugari sintetiza ditzake. Hala ere, badaude gantz batzuk gorputzak sintetizatu ezin dituenak eta hauei Gantz Azido Esentzialak deritze. Gantz Azido esentzial hauek, gure gorputzak sintetiza ezin dituenez, dietatik hartu behar ditu. Ganzt Azido esentzialen artean, honako bi hauek daude:
Haurdun dauden emakumeak
Hauen gomendioa %3 linoleikoa (omega -3) eta %6 linolenikoa (omega -6) hartzea da, oreka mantentzeko helburuarekin, ama zein umekiaren osasuna babestu dadin.
Gainera, Gantz Azido Aseetan eta kolesterol maila altua duten elikagaiekin kontuz ibili beharra dago.
Edoskitzaroan
n-3 eta n-6 gatz azidoen gomendioak haurdunaldiaren antzerakoak dira. Umearen zelulen eraketarako oso baliagarriak dira eta horregatik amak umeari esnearen bitartez pasatzen dizkio gant azido esentzial hauek.
Haurdunaldian bezala, Gantz Azido Ase eta kolesteroletan aberatsak diren elikagaiekin ontuz ibili behar da
Gantz Azido Aseak
Gantz Azido Aseak gehienbat animalia jatorriko elikagaietatik lortu daitezke, batik bat, haragian, gurinean hestebetaetan edo gantzetan. Bestalde, landare jatrriko elikagaietatik ere etor daiteke, batik bat, koko eta palma olioetatik. Bi gantz hauek elikagai industria n, edo opilgintza n erabiltzen dira elikagai ezberdinak frijitzeko.
Ganzt Azido Asegabeak
Ganzt Azido asegabeak animalia zein landare jatorriko eikagaietatik lortu daiteke. Aguakatea, oliba olioa, ekilore olioa, fruitu lehorrak, arrainak...
Ezaugarriak
Gantz-azidoak anfipatikoak edo bipolarrak dira. Horrek esan nahi du haien molekula zati polarrak dituela (uretan disolbagarriak) eta zati apolarrak (uretan ez-disolbagarriak). Kate hidrokarbonatua da zati apolarra, eta talde karboxiloak (-COOH) talde polarra osatzen du.
Gantz-azidoak uretan sartzen direnean haien molekula urarekiko duen afinitatearen arabera orientatzen da: zati apolarra goiko aldean, uretatik kanpo, eta zati polarra ur barnean.
Lipido aseak, trans gantzak eta kolesterola
SFA eta kolesterol ugariko dietek kardiopatia iskemikoa pairatzeko arriskua areagotu eta arrisku faktore garrantzitsuena LDL maila altua da.
Gantz Azido Asegabeak
Gantz Azido poliasegabe kantitate egokiak hartzeak, oso papel garrantzitsua dauka osasunaren eraginean:
Manuel Mitxeltorena
Joseph Manuel Maria Joaquin Mitxeltorena Llano (Oaxaca, 1804 - 1853ko irailaren 7a) euskal jatorriko mexikar militar eta politikari bat izan zen. Mexikar Gudarosteko Mexiko Iparraldeko Brigada Jenerala izan zen. 1842-1845 bitartean Kaliforniako gobernadorea ere izan zen.
Galez
Galez Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Galez udalerrian erroldatutako biztanleak 135 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Interakzio biologiko
Interakzio biologiko deritze ekosistema batean espezie ezberdinen artean gertatzen diren elkarreraginei. Ekosistema bateko bizidunek populazio edo komunitateak osatzeko gai dira. Modu berean, haien artean eraginak sor ditzakete. Elkarreragin hauek direla eta, haien arteko portaera ezberdinak isla ditzakete. Ondoren ikusiko ditugu espezie ezberdinen artean sortzen diren hainbat elkarreragin mota:
Galez
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 74 etxebizitza zeuden, 60 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 69 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 60 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 1ek bi zituen, 13 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 35 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Interakzio biologiko
Lehiaketa edo leiha
Oro har, bizidunen arteko lehia elikagaiak lortzeko premiak bultzatuta sortzen da, baina espazioak (bizilekuak) ere badu horretan zeresanik. Esate baterako, itsasertzeko harraldean (mareak bustitzen dituen harrietan) bizi diren zirripedoek (zenbait krustazeo) eta moluskoek (lapak, esaterako) lehia bizia izaten dute beren artean espazioa bereganatzeko.
Galez
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Rugby (Ipar Dakota)
Rugby Ipar Dakotako hiri bat da. Pierce konderrian kokatua dago. 2010ean 2,876 biztanle zituen, 5.02 kilometro koadrotan banatuta.
Galez
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 82 ziren, horien artean 58 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 58 pertsona aktiboetatik 57 lanean zeuden (29 gizon eta 28 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Interakzio biologiko
Mutualismoa
Espezie desberdinek osatutako elkarteetako partaideen onura dakarren eta inori kalterik sortzen ez dion harreman mota da mutualismoa.
Bi espezie elkarturen artean harreman anatomiko-funtzional estu eta iraunkorra finkatzen denean sortzen den mutualismo motari sinbiosia deritzo; alga baten eta onddo baten arteko sinbiosiak, esaterako, likena osatzen du. Onddoak hezetasuna eta babesa eskaintzen dizkio algari eta algak elikagaiak onddoari.
Elkarren artean lortutako janaria elkarbanatzea da mutualismo mota hedatuena. Zelentteratuen artean (anemonak, aktiniak, korolak...) askotan gertatzen da harreman hori; esaterako, aktinianren eta karramarro ermitauaren arteko mutualismoa adibide egokia da elkarte mota hau nolakoa den ulertzeko: karramarroak leku batetik bestera eramanten du aktinia (etxetzat aukeratu duen oskolaren gainean) eta aktiniak babesa eta defentsa ematen dio karramarroari.
Galez
Diru sarrerak
2009an Galez udalerrian 58 unitate fiskal zeuden, 132,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.580 euro zen.
Interakzio biologiko
Komentsalismoa
Bi espezieren arteko elkarreragin honetan, espezie batek probetxua ateratzen du, eta besteak ez du onurarik ateratzen, baina ezta kalterik jasaten ere.
Komentsalismoa uste ohi den baino gertaera arruntagoa da, animalia jankide edo komentsalak ostalariaren janari hondarrez elikatzen baitira. Esate baterako, belaki baten barrunbean zenbait jankide topa daiteke, anfipodoak (krustazeo txikiak) eta lamelibrankioak (molusku txikiak) nagusiki. Dena den, komentsalimosaren eta parasitimoaren arteko muga ez dago garbi-garbi zehaztua. Beste komentsalismo motak dakarte hurrengoko hau:
Parasitismoa
Espezie biren arteko elkarketa honetan, espezie bat (bizkarroia edo parasitoa) beste baten (ostalaria) bizkar bizi da, eta kalte egiten dio ostalari horri. Bizkarroiak (parasitoak) ostalariaren premia du, baina ostalariak ez du inola ere bizkarroiaren beharrik.
Galez
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 finantziazio enpresa zen.
2000. urtean Galez udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 217 hektarea erabiltzen.
Blaan
Blaan Herriak Manny Pacquiaori eman zioten Datu titulua.
Izena
Blaan hizkuntzaren izen historikoa da, eta blaanduna hiztunena. Hizkuntzak bilano izena ere hartzen du.
Galez
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Interakzio biologiko
Parasitismoa
Parasitismoa ostalariaren barruan gerta daiteke, bizkarroia edo parasitoek sortu denean, hestezizareek, teniak eta abarrek sortua denean, esate baterako. Baina ostalariaren kanpoan dauden bizkarroiek ere sor dezakete parasitismoa, adibidez eltxoek, tximitxek, kaparrek, zorriek, arkakusoek, onddo ugarik... Onddoak animalia, landare eta beste onddo batzuen parasito edo bizkarroi izan daitzeke. Landareen bizkarroien % 90 onddoak izaten dira eta kalte handiak eragiten dizkiete zuhaitzei.
Parasitismo motak
Hainbat talde biologikotan existitzen dira parasitismo forma ezberdinak. Hauen artean hurrengo hauek ditugu:
Coutençon
Coutençon Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Interakzio biologiko
Parasitismo motak
Gorputz batean hartzen duten lekuaren arabera, parasitoak honela sailka daitezke:
Harraparitza
Oso ezaguna da espezieen arteko harreman hori. Hau animalia batzuk beste batzuk janez bizitzean datza. Populazio batek (harraparienak) elikadura (energia eta materia) lortzeko beste espezie baten populazioa (harrapakinena) ustiatzeari esaten zaio harraparitza. Harrapariek, oro har, ez dute harraparien populazioa osorik agortzen; izan ere, populazio hori agortuko balute eurak ere gosez hilko lirateke, ez bailukete janaririk izango.
Coutençon
Biztanleria
2007an Coutençon udalerrian erroldatutako biztanleak 252 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Kubota gaztelua
Kubota gaztelua (久保田城) Japoniako Akita hirian dagoen gaztelu japoniarra da. Yadome-jō (矢留城) edo Akita-jō (秋田城) izeneaz ere ezaguntzen da.
Coutençon
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
NGC 4630
NGC 4630 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Kubota gaztelua
Historia
1602an Satake Yoshinobuk tokugawatarren eskutatik Akita eremua eskuyratu zuen eta 1604an gaztelua eraiki zuen. Inguruan herria eratuz jona zen baina sute batek 1633an gaztelua erre zuen. Bi urte beranduago berreraiki zen. "Kubota izena" lehen aldiz 1647ko agiri batean azaltzen da.
Coutençon
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Interakzio biologiko
Beste interakzio biologiko batzuk
Honakoak dira:
Kubota gaztelua
Historia
1776ko sute handian herria eta gaztelua erre ziren eta zutik iraun zuena 1778an jotako tximistak erre zuen. Guztia berreraikitzeari ekin zioten eta 1781ean bukatu zituzten lanak. 1797an beste sute batek gazteluaren iparraldeko eraikinak erre zituen.
Chaetostoma patiae
Chaetostoma patiae Chaetostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
San Prospero
Mugakideak
San Prosperok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Interakzio biologiko
Mutualismoa
Bi espezieen arteko erlazioa da, zeinetan aldi batez elkarri onurak ematen dizkioten.
Coutençon
Etxebizitza
2007an 121 etxebizitza zeuden, 97 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 115 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 97 etxebizitza nagusietatik 86 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 63 etxek bost zituzten. 81 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 57 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Interakzio biologiko
Sinbiosia
Sinbiosia bi organismoren arteko erlazioa da, biei onura dakarkiena. Bi organismo horiei sinbionteak deritze.
Coutençon
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Interakzio biologiko
Sinbiosia
Askotan, sinbionteak ezin dira elkarrengandik banatuta bizi, hain da handia batak bestearekiko duen mendekotasuna.
Coutençon
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 178 ziren, horien artean 136 aktiboak ziren eta 42 inaktiboak ziren. 136 pertsona aktiboetatik 125 lanean zeuden (62 gizon eta 63 emakume) eta 11 langabezian zeuden (5 gizon eta 6 emakume). 42 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Francisco Brines
Francisco Brines Bañó (Oliva, Espainia, 1932ko urtarrilaren 22a - Gandía, Espainia, 2021eko maiatzaren 20a) espainiar poeta izan zen, Espainiako 50eko Belaunaldiko kidea. 2001etik hil zenera arte Espainiako Errege Akademiako kide izan zen. Espainiako Letren (1999), Iberoamerikar Poesiako Sofia Erregina (2010) eta Miguel de Cervantes (2020) sariak irabazi ditu.
ARPANET
ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network) konputagailu sarea, martxan jarri zen lehen pakete kommutazio sarea izan zen. Estatu Batuetako Defentsa Sailaren eskakizun bat medio sortu zen, herrialdeko erakunde ezberdinak elkar komunikatzeko helburuarekin. Lehen nodoa Kaliforniako unibertsitatean sortu zen eta 1990 urtera arte Interneten bizkarrezurra izan zen, 1983an TCP/IP protokolorako trantsizioa burutu zenetik.
Kubota gaztelua
Historia
1868ko Boshin Gerran gazteluak Meiji enperadorearen alde egin zuen baina inguruko samuraiek erasotu zuten. Dena dela gaztelua azkenean errenditu egin zen enperadorearen aurrean. Domeinua desgein eta prefetura eratzean 1872an gaztelua bazterrean utzia izan zen eta 1880ko sute berri batek ia erabat suntsitu zuen. 1892an santutegi xintoista bat eraiki zen gazteluaren eremuan eta 1896an hiriko parkea bihurtu zen.
ARPANET
Gaur egun datu eta ahots komunikaziorako hedatuenen dagoen sarea pakete kommutaziokoa izan arren, ordura arte zirkuitu kommutazioko sareak erabiltzea zen ohikoena datu komunikaziorako, oinarrizko sare telefonikoan bezala, eta linea dedikatuak erabiliz.
Pakete kommutazioaren bitartez, datuak paketetan kapsulatuz, sistemak linea bakar bat erabili dezake makina ezberdinekin komunikatzeko. Linea partekatzeaz gainera, pakete hauetako bakoitza modu independentean bideratu daiteke.
Arpaneten aurrekariak
Konputagailu ezberdinetan dauden erabiltzaileak elkar komunikatzeko gai den sarearen kontzeptua, Bolt, Beranek and Newman-eko (BBN) J.C.R. Licklider-ek formulatu zuen lehen aldiz 1962ko abuztuan, “Sare Galaktikoa” eztabaida gai zuen memorandum batean.
Urte hartako urrian, Estatu Batuetako Defentsa Saileko ARPAk (Proiektu Aurreratuen Ikerkuntzarako Agentzia) deitu zion Licklider-i. Foro honetan, Ivan Sutherland eta Bob Taylor kontzeptuaren garrantziaz konbentzitu zituen agentzia utzi eta lanarekin hasi aurretik. Bitartean, 1959az geroztik, arma nuklearrekin gauzatutako eraso bat jasateko gai izango zen komunikazio sare seguru batean lanean ari zen Paul Baran RAND Corporation-en, helburu militarrekin.
Emaitzak 1960tik aurrera argitaratu ziren, eta bi ideia nagusi deskribatzen zituzten:
Eskema honen behin betiko laburpena 1962an aurkeztu zen eta 1964an argitaratu. Ordurako, Leonard Kleinrock, mezuak gorde eta birbidaltzearen kontzeptuan ari zen lanean MIT-en (Massachusettseko Teknologia institutua) burutzen ari zen doktoretza tesirako. 1964an liburu bezala argitaratu zen komunikazio sareei aplikaturiko Ilaren teoriaren analisi garrantzitsu bat barneratzen zuen, baina bere lanean ez zen oraindik paketeetan zatitzeari buruzko ideiarik.
Fisikako Laborategi Nazionaleko Donal Davies izan zen 1965ean kontzeptu hauek guztiak lotzen hasi zena Erresuma Batuan Denbora Banatuz Multiplexatzeari buruzko biltzar batean egon eta gero. Modu independentean garatu zuen bere ikerketa, eta ez zuen Baran-en lanaren berririk izan 1966rarte. Kasualki, Davies izan zen “pakete” terminoa erabiltzen lehena.
Interakzio biologiko
Sinbiosia
Adibidez, likena bizidun sinbiotikoa da: onddoa eta alga dira likena eratzen duten sinbionteak.
Weld (Maine)
Weld Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Franklin konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Interakzio biologiko
Protokooperazioa
Bi organismo edo poblazioen arteko interakzioa da, zeinak elkarren onuragarriak diren. Erlazioa ez da beharrezkoa bi espezieetarako, banandurik bizi daitezkeelako. Erreinu ezberdinetako organismoen artean eman daitezke horrelako egoerak. Adibidez:
Coutençon
Diru sarrerak
2009an Coutençon udalerrian 97 unitate fiskal zeuden, 286 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.744 euro zen.
ARPANET
Arpaneten aurrekariak
Gauzak horrela, lau ikerketa zentro independente bihurtu ziren ARPANET-en lehen nodo esperimental: DARPA, RAND Corporation, MIT eta NPL (Erresuma Batuan).
Coutençon
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Durangoko heresia
Testuingurua
Erdi Aro aren garai honetan jende xehearen bizitza mingotsa zen: etengabeko borroka eta lan gogorraren erdian, gosea eta izurritea noiznahi jasaten zuten. Erlijiozko heresiek eta politikazko disidentzia edo iraultza letasun mugimenduek egoera honi erantzun bezala ulertu izan dira: heriotza osteko zeruaren zain egon beharrean, bizitzaren baldintzak hobetzeko ahalegina. Autore batzuen arabera, Durangoko heresen doktrinak estoiko en apatheia kontzeptuarekin eta sufismo arekin lotura nabarmenak ditu.
Coutençon
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 2 zurginak eta 1 argiketaria.
Durangoko heresia
Ideologia
Fraticelli frantziskotarren heresiarekin antzekotasunak bazituen ere, hauen aldean oinarri teologiko sakonagoak zituen. Ernesto García Fernándezen iritzian, "badaude parekotasun batzuk "Izpiritu Askearen Anaiekin" (sexualitateari buruzkoak batez ere), dotrina Joakindarrekin (Espiritu Santu aren Aroaren iristeaz), eta halaber, Wiclifdar eta Hustar XIV. mende amaieran eta XV. mende hasieran azaldutako ideiekin (elizaren aberastasuna, doktore eta teologoek egiten duten liburu santuen interpretazioa, Aita Santu aren kontrako iritziak, eta abar)". Zentzu horretan, Durangoko heresak, lehen aipatutakoekin batera, Luther rek XVI. mende an bultzatuko zuen Erreforma protestante aren aintzindaritzat hartzen dira.
Sineste hauek hartu zuten jokabide eta jarrera praktikoa "ondasunen eta emakumeen" (sic) partekatzea izan zen. Zentzu horretan, talde hark kutsu komunista edo sozialista nabarmena izan zuen. Bestalde, frai Alfonsoren ustez harreman sexualek esangura berezi bat zuten: bizitza dakarren eta askatzen gaituen maitasunezko atsegina elkarbanatzeak zentzu eukaristiko bat hartzen zuen, salbaziorako eta Jainkoarekin elkartzeko bidea irekiz. Honen kontura, Durangoko hereseak hippi en "komuna erotiko" batekin parekatu izan dira.
Bere gutunean ageri denez, frai Alfonsok benetan sinesten zuen Jainkoak berari eta bere mugimendukideei agindu ziela ordenu berria predikatzea. Baina eztabaida teologikorako prest agertu zen arren, bere eskaintzak ez zuen harrera onik izan boteretsuen eta elizgizonen aldetik.
Durangoko hereseen eta beste disidenteen doktrinen ondorioak bizitza eta gizarte osoari hedatzen zirenez, mugimendu hauetako askok boterea eskuratu nahi izan zuten, benetako iraultza bultzatuz eta borroka armatu a erabiliz. Uste denez, frai Alfonsok berak, Durangaldeaz jabetzeko altxamendu armatu bat prestatzen ziharduen ihes egin behar izan zuenean.
Gertakariak
Alfonso de Mella Zamora ko familia aberats batean jaiotako fraide frantziskotarra zen. Italia n urte batzuk egin zituen (agian fraticellien ideiak bereganatuz), eta elizako hierarkiarekin arazoak izan zituen: bere ideiak zirela eta, Perugia ko komentu batean zigortuta urte batzuk eman zituen, eta konfesio ak hartzea eta predikatzea debekatu zitzaion. Santa Maria del Poyo-ko monastegitik (Caceres) ere igaro zen. Gorabeherak gorabehera, 1440 inguruan Durangon agertu zen. Han bere familiak Barrenkaleko etxe baten maiorazko a bazuen ere, horri uko egin eta ostatu batean bizitzen jarri zen. Berarekin beste frantziskotar batzuk zeuden, seguraski haietako bat Francisco del Castillo. Lehenik doktrina baserrietan zabaltzen hasi ziren, arrakasta handirik barik; gero Durangoko herrian hasi ziren, eta arrakasta berehalakoa izan zen. Durangon bazen San Frantziskoren hirugarren ordeneko komentu bat, non andre beatak bizi ziren; Alfonsoren mugimenduarekin bat egin zuten, eta gero inguruetako emakume gehienak. Herese kopuru zehatza ezezaguna bada ere, "ehundaka" izan zirela uste da eta Durangaldean hedatzeaz gain (Mañaria, Izurtza, Abadiño eta Berriz) Aramaio eta Zornotza aldera ere zabaldu zen.
ARPANET
ARPANETen abiapuntua
Hau guztia gertatzen zen bitartean, ARPA eta Taylor konputagailu sare bat sortu nahian zebiltzan oraindik. 1966 urtearen bukaeran, Taylor, Lawrence G.Robertsekin jarri zen harremanetan (MIT, Lincoln Laborategia) sare berriaren sorrera proiektua zuzendu zezan. Aipatu berri den Denbora Bidezko Multiplexazioari buruzko biltzarrari esker ezagutzen zuen Robertsek Davies.
Durangoko heresia
Gertakariak
Errepresioa 1444 inguruan hasi zen, hiru epaile apostolikoz osatutako batzorde batek 90 pertsona eskumikatu zituenean, Santiagoko beatorioan zeuden mojak barne. Agintariek zailtasun handiak izan zituzten hereseak harrapatu ahal izateko, haiei ihesi mendietan biltzen baitziren. Joan II.a Gaztelakoak bidalitako inkisizioak erreprimitu zituen eta ehunetik gora heriotza zigorra ezarri ondoren hamahiru erre zituen elizaren aurrean Kurutziagan (gero Kurutziagako gurutzea egingo zuten), eta beste hirurogeita hamar Santo Domingo de la Calzadan eta Valladoliden. Mella bera eta bere lagun frai Guillen tarteko, ihes egitea lortu zuten. Sektako emakume batzuk ere haiekin ziren, eta lehenik Santander aldera jo zuten; gero itsasoz Granadako erreinu ra joan ziren, eta handik Alfonsok Gaztelako erregeari gutun bat idatzi zion, bere ihesaren zergatiak azalduz eta doktrina predikatzeko askatasuna eskatuz. Idatzi honetan azaltzen denez badirudi ongi zegoela frai Alfonso musulman en artean (Islam aren zenbait alderdi ere goraipatuz), baina han ere arazoak izan zituen -arrazoiak ezezagunak dira- hangoek kanaberak jaurtikiz hil baitzuten. 1453an, Fernando de Munqueta, bizkaiko abadeak, Nikolas V.ari idatzi zion Mella eta Alvisaren jarraitzaileak geratzen zirela esateko. Beraz, Enrike IV.aren eta Calahorrako apezpikuaren laguntzarekin Fray García de Entrenak, Burgosko San Miguel del Monte monasterioko zuzendariak, egun ezezagunak diren auto berriak bultzatu zituen.
ARPANET
ARPANETen abiapuntua
Roberts-en kontzeptu originala, denbora bidezko multiplexazioaren teknika erabiliz makinak zuzenean kableak erabiliz lotzean oinarritzen zen. 1967an, lehenengo bileretako batean, parte hartzaileetako askok ez zuten nahi beraien konputagailuek linea telefonikoak kudeatzerik. Haietako bati, Wesley A. Clark, komunikazio loturak kudeatzeko ordenagailu bereizi batzuk erabiltzea otu zitzaion. Ideia honi esker, konputagailu nagusien lan zama arintzea lortu zen, sarea ordenagailu ezberdin guztietatik isolatzeaz gainera.
Oinarri honekin hasi zen hasiera batean ARPANETen diseinua. Robertsek bere lehen plana sinposio batean aurkeztu zuen 1967an. Ekitaldi honetan zegoen Roger Scantlebury ere, Daviesen kolaboratzailea. Honi esker eztabaidatu ahal izan zuten pakete kommutazioari buruzko ideia, eta Robertsek Baranen lana ezagutu ahal izan zuen.
Durangoko heresia
Ondorengoak
Prozesuaren ostean, Calahorrako Inkisizioaren epaimahaiak Durangaldean jarri zuen egoitza 1499tik 1502ra eta 1507tik 1509ra. Haiek egindako ikerketen txostenak (non hobendunen izen eta hutsegiteak azaltzen baitziren) Santa Maria elizan gorde ziren, eta han izan ziren XIX. mende hasierara arte: orduan, frantziarren inbasioarekin batera, dokumentuak eliza aurrean erre ziren, heretikoak erretako leku berean (itxuraz, inbaditzaileen ideiak heretikoenekin bat zetozela uste zutelako). Beraz, urte askoan Durangoko heretikoen ideiez ezer gutxi jakin da.
ARPANET
ARPANETen sorrera
1968ko udan bazegoen jada ARPAk onartutako plan oso bat, eta lehiaketa bat antolatu zen balizko 140 hornitzaileren artean. Hala ere, haietako hamabik bakarrik aurkeztu zuten proposamenen bat. 1969an, BBNri (Lickliderelen, Sare Galaktikoa kontzeptuaren sortzailearen lantoki izan zena) egin zitzaion kontratua.
Kubota gaztelua
Historia
1989an gazteluko yagura (harresiko dorre txikia) bat eraiki zen hiriko turismoa bultzatzeko eta 2001ean sarrerako atea berreraiki zen.
Interakzio biologiko
Amensalismoa
Espezie baterako kaltegarria eta besterako neutrala den asoziazioa.
ARPANET
ARPANETen sorrera
BBNren eskaintzak Robertsen egitasmoa jarraitzen zuen. Ordenagailu txikiei Interfazeko Mezu Prozesadoreak deitu zitzaien (IMP). Gorde eta birbidali teknika inplementatzen zuten, eta modem telefoniko bat erabiltzen zuten beste ekipo batzuetara konektatzeko (56Kb/s-eko abiaduran). Ordenagailu nagusiak neurrira eginiko serie interfazeen bitartez konektatzen ziren IMPtara.
Interakzio biologiko
Inkilinismoa
Espezie batek onurak lortzen dituen bitartean, besteak ez ditu onura ezta kalterik jasaten.
ARPANET
ARPANETen sorrera
IMPak, hasieran, Honeywell-en DDP-516 ordenagailuekin inplementatu ziren. 24KBeko memoria nagusia zuten eta gehienez lau ordenagailu nagusi elkar konektatzeko gaitasuna, hauek beste urruneko sei IMPrekin konektatuz. BBNk behar zen software eta hardware guztia izan zuen prest bederatzi hilabeteren buruan.
Interakzio biologiko
Erraztea
Espezieetako batek onurak lortzen ditu.
ARPANET
ARPANETen sorrera
Aurrerago, honako aldaketak egingo ziren, besteak beste: IMP bakoitzeko erabiltzailearen makina bat baino gehiago konektatzea (dirua aurrezteko) eta erabiltzailearen makinek IMP batekin baino gehiagorekin komunikatzea (hutsegiteen aurrean babesa izateko).