cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vignieu
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen, 2 argiketariak, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2000. urtean Vignieu udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 481 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fontaine-lès-Luxeuil
Fontaine-lès-Luxeuil Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fontaine-lès-Luxeuil udalerrian erroldatutako biztanleak 1.485 ziren. Familiak 579 ziren, horien artean 154 pertsona bakarrekoak ziren (57 bakarrik bizi ziren gizonak eta 97 bakarrik bizi ziren emakumeak), 170 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 202 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 53 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 655 etxebizitza zeuden, 585 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 47 hutsik zeuden. 598 etxeak ziren eta 55 apartamentuak ziren. 585 etxebizitza nagusietatik 444 bere jabearen bizilekua ziren, 125 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 70 etxek hiru zituzten, 156 etxek lau zituzten eta 332 etxek bost zituzten. 455 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 242 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 262 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Lugoko erromatar harresiak
Lugoko erromatar harresiak Galiziako Lugo hiriburuaren gune historikoa inguratzen du. K. a 13. urtean Paulo Fabio Maximok Augusto enperadorearen izenean Lucus Augusti antzinako erromatar hiria sortu zuen. Sorrera horren helburua Erromatar Inperioak Iberiar penintsularen ipar-ekialdea bereganatzea zen, hiri berri hau harresiz hornitu zuten eta ordutik aurrera aldaketa gutxirekin gaur egun arte iraun du.
Fontaine-lès-Luxeuil
Diru sarrerak
2009an Fontaine-lès-Luxeuil udalerrian 594 unitate fiskal zeuden, 1.510,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.868 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 34 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Lugoko erromatar harresiak
Banaketa eta defentsa gisara eraikia, antzinako Lucus hiria eta bere inguruan garatu den hiriaren arteko elementu integratzailean bihurtu da. Bere hamar ateek hiri baten zati bat bestearekin lotzeko funtzioa dute. Adarve beste kale batean bilakatu da, bertakoek eta kanpotar bisitariek zeharkatzen dutelarik.
Fontaine-lès-Luxeuil
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
Lugoko erromatar harresiak
2000. urtean Unescok Lugoko erromatar harresia Gizateriaren Ondare izendatu zuen eta 2007ko urriaren 6etik aurrera Txinako Harresi Handiarekin senideturik dago.
Fontaine-lès-Luxeuil
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak eta 1 harategia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Joanes Azpilikueta Iriberri
Joanes Azpilikueta Iriberri (Burlata, c. 1522 – Salvador da Bahia (Brasil), 1557) jesuita eta misiolari nafarra. Brasilen João de Azpilicueta Navarro moduan da ezaguna bere jatorriari men eginez
Joanes, Joanes Azpilikuetaren eta Maria Sebastiana Iriberriren semea zen eta Martin Azpilikueta pentsalari handiaren iloba. Hortaz Xabiergo gazteluko leinuarekin ahaidetuta zegoen.
Misiolaria
Gaztetan Coimbra ra joan zen non bere osaba Martin irakasle zen unibertsitatean. Bertan ikasketak egin eta Jesusen Lagundiko kide egin zen 1542an.
1549ko martxoaren 29an Jesusen Lagundiak antolatutako misio baten kide moduan iritsi zen Salvador da Bahiara. Bertara ailegatu orduko jatorrizko biztanleen tupi-guarani familiako hizkuntza ikasteari ekin zion. Handelmann-en historialariaren arabera 1550aren bueltan hizkuntza horren gramatika txiki bat, errezoen itzulpenak eta katixima biltzen zituen liburu bat idatzi zuen. Tamalez, liburu horren alerik ez da gelditzen. Garai horretan herrian eraikitako eskolan eta inguruko herrixka indigenetan burutu zuen bere misio-lana.
Aipatzekoa da tupi-guaranieraz gordentzen den lehen gramatika (Arte de Grammatica da Lingoa mais usada na costa do Brasil) euskal jatorriko beste jesuita batek idatzi zuela 1595an, Jose de Anchieta sortzez kanariarra.
Esploratzailea
1553an Portugalgo errege Joan III.ak agindua eman zuen Sao Francisco ibaiaren barnealdea esploratzekoa. Izan ere, kostaldean bizi ziren konkistatzaile portugaldarrei berria iritsi zitzaien barnealdeko mendietan harri bitxiak, esmeraldak zehazki, eta beste gai baliotsu batzuk bazirela. 1553ko urrian edo azaroan abiatu zen esplorazio-espedizioa Porto Segurotik zeinetan Joanes kaperau joan zen.
Porto Segurotik irten eta Jequitinonha ibaiaren haranean gora Serra do Mar mendilerrora heldu ziren. Hau gainditu eta São Francisco ibaira heldu ondoren atzera egin zuten Verde ibairen barrena eta azkenean Pardo ibaia jaitsi zuten itsasoraino.
Bidaia luzea eta nekez beterikoa izan zen. Bi mila eta hirurehun kilometroetan indigenen erasoak, eguraldi txarra, hotza, oihaneko piztiak eta biderik eza jasan behar izan zituzten urte eta erdi ondoren São Francisco ibaiaren haranera heldu ziren arte.
Bidaiaren berri, jasandako zailtasunak, naturaren deskripzioak eta indigenekin izan zituzten enkontruak aita Azpilkuetak berak Coimbrara 1555. urteko ekainaren 24.an bidalitako eskutitz batean agertzen dira, adibidez :"Hiru hilabetez lurralde oso heze eta hotzetan zehar ibili ginen bertako zuhaizti ugariegatik eta zuhaitzengatik, lodi eta garaiak, beti berdeak dauden hostoekin. Euria egiten zuen sarri; eta gau askotan bustirik lo egiten genuen, batez ere biztanlerik gabeko guneetan eta horrela guztiak, zeinen lagunartean neu nago, gaixotasunez ia hilbeharrean aurkitu ziren, batzuk herrixketan, besteak jenderik bizi ez den eremuetan, zutik odolustea baino beste botikarik gabe, ohinez jarraitzeko beharra bultzatuaz; eta ura eta irina besterik ez elikatzeko (...)"Bidaia horren nekeak bere osasun egoera ahuldu zuen eta 1557ko apirilaren 15a eta 30 artean hil zen Salvador da Bahian.
Amelia Barquín
Amelia Barquín López (Bilbo, Bizkaia, 1965ko uztailaren 5a) Mondragon Unibertsitateko irakaslea da, Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean Kultura arteko Hezkuntza irakasten du.
Haileyville (Oklahoma)
Haileyville Oklahomako hiri bat da. Pittsburg konderrian kokatua dago. 2010ean 813 biztanle zituen, 2.67 kilometro koadrotan banatuta.
Amelia Barquín
Biografia eta ibilbidea
Filologia Hispanikoan doktorea da 1996tik. 2002tik irakaslea da Mondragon Unibertsitatean. Humanitateen eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean dabilen ELEA taldeko koordinatzailea da. Ikerketa-talde horrek gai hauek aztertzen ditu 2002tik ikas-irakaskuntza testuinguru kultura anitzetan aztertzen ditu.
Kulturartekotasuna Euskal Herrian
Hizkuntzen ikas-irakaskuntza testuinguru eleanitzetan, erlijio-hezkuntza, hezkuntza-administrazioen rola eta irakasleen pertzepzioak immigrazioaren eta ikasle etorkinen inguruan.
Hizkuntza ez sexista
Emakundek 2008an argitaratu zuen Euskararen Erabilera Ez Sexista monografikoaren egilea da, eta emakume eta gizonekin lotutako estereotipoak, eta beroriek hizkuntzaren erabileran duten eragina azaleratu ditu.
Espazioen banaketa eta erabilera ez sexista
Horrez gain, hainbat hitzaldi, artikulu eta liburutan eskolarekin oso lotuta dauden gaiak landu ditu, besteak beste: generoen berdintasuna, hizkuntzaren erabilera, klasea eta jatorria.
Argitalpenak
Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-baseak, guztira berak sorturiko 15 lan baino gehiago erakusten ditu.
Dialnet datu basean ere bere lan zientifikoa kontsulta daiteke.
Bere artikulu aipagarrienak hauek dira:
Wernickeren afasia
Wernickeren afasia etenik gabe eta zentzurik gabe, akatsak zuzentzen saiatu barik, hitz egitea eragiten duen asaldua da. Ulermena, errepikapena, izendapena, irakurmena eta idazmena kaltetuak daude. Entzumenezko informazio sentsoriala esanahi-unitateetan itzultzeaz arduratzen den garunaren lobulu tenporaleko eremu batean izandako lesio baten emaitza da. Lesio horiek garuneko hodietako arterian izaten diren istripu zerebrobaskularrek eragiten dituzte.
Boletus pseudoregius
Boletus pseudoregius (Butyriboletus pseudoregius) Boletaceae familiako onddoa da.
Sinonimoa: Boletus speciosus
Deskribapena
Kapela: 5 eta 14 (18) cm. arteko diametrokoa, globo formakoa edo hemisferikoa eta gero, ganbiletik ganbil-lautura, ertza pixka bat soberakinekin, makurretik laura eta gingildun-bihurgunetsua zahartzean. Azala zati txikitan bereizten da, iletsua da, baina gero joan egiten zaio, arrosa-andere-mahats kolorekoa, zenbait tonu purpura-arrosekin, eta gero arrosa-okreak.
Tutuak: Finak, itsatsiak, baina hutsune biribil batekin oinaren jiran, hori bizitik hori-beix kolorekoak.
Hanka: 5-15 x 2-5 cm-koa, oboidea eta zahartzean zilindriko-klabiformea, baina beti erraboilduna oinarrian; horixka goian eta kapelaren kolorea oinarrian eta erdiko zati batzuetan; oinaren koloreko sare finez estalita dago.
Clemenstone
edota Clemenston, 'Treglement', Galesko udalerri bat da, Vale of Glamorgan konderrian.
Boletus pseudoregius
Deskribapena
Haragia: Zuri-horixka, azalaren azpian tonu gorrixkak ditu, oinekoa horia da, eta tonu gorrixkak, kortexean, galerietan eta oinaren oinarrian, moztean urdindu egiten da; usain eta zapore atseginekoak.
Etimologia: Boletus terminoaren etimologia eztabaidagarria da. Pseudoregius epitetoa berriz latinezko regius, errealetik eta grezierazko antzeko-tik, boletus regius delakoaren oso antzekoa delako.
Jangarritasuna
Jangarri bikaina, oina izan ezik, pixka bat larrukara baita.
Nahasketa arriskua
Boletus appendiculatus-ekin nahas daiteke.
Sasoia eta lekua
Hostozabalen basoetan agertzen den espezie berozalea da, haritz, arte eta pagoetan batez ere.
Banaketa eremua: Europa eta Ipar Carolina.
Jenynsia unitaenia
Jenynsia unitaenia Jenynsia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anablepidae familian.
Rubroboletus legaliae
Rubroboletus legaliae (Boletus splendidus) Boletaceae familiako onddoa da.
Marie Meurdrac
Marie Meurdrac (Mandres-les-Roses, c. 1610-1680) kimikari eta alkimista frantsesa izan zen, La chymie charitable et facile, en faveur des dames (Emakumeentzako karitatezko eta erraza den kimika) obrarengatik ezaguna egin zena. 1666an idatzi zuen bere figura ezagutaraztera eman zuen obra, kimika eta farmaziaren inguruan emakume batek eta emakumeentzat idatzitako lehenengoa izanik.
Bizitza
Mandres-les-Roses-eko familia dirudun bateko kide zen Marie Meurdrac, Vincent Meurdrac notarioaren eta Elisabeth Dovet-en alaba zaharrena, hain zuzen. Bere ahizpa bakarra, Catherine Meurdrac (1613-1676), Mémoires (1681) lana idazteagatik izan zen ezaguna. Honen bidez, Marie-ren bizitzaren inguruan dagoen informazio gutxia eskuratu daiteke.
Jakin badakigu, haren formazioa autodidakta izan zela hein handi batean. Hala ere, Parisen Jean Beguin (1550-1620) kimikariaren eskutik farmazia zein kimikako tailer batzuetara joan zen, ziurrenik, bertan parte hartzen zuen emakume bakarra zelarik.
1625ean Henri de Vibrac, Charles de Valois Angulemako dukearen guardiako kapitainarekin ezkondu zen eta Grobois gazteluan bizi izan ziren elkarrekin. Gazteluan Guicheko kondesa ezagutu eta harreman estua sortu zen bien artean. Lagun ona izateaz gain, Meurdrac-en edizioak sortutako gastuen kargu egin zen kondesa, beraz haren obra famatua berari eskeiniko dio aipamen berezi honen bidez: "Nire gauetako bakarrizketek emandako fruitua aurkezteko hautua egin dut: zure osasuna mantentzeko hainbat sendagai sortzeko bitartekoa izango da".
Obra
La chymie charitable et facile, en faveur des dames obrak XVII. mendean kimikaren inguruan zegoen ezagutza jasotzen du, baita Marie-k zenbait kosmetiko, sendagai, droga zein ukenduren prestaketarako eginiko esperimentazio lan batzuen emaitzak ere. Bestalde, jende behartsuaren artean musutruk banatu zituen sortutako produktuak, haien beharrak asetzeko asmoz. Ekintza horietatik datorkio obrari karitate izaera. Hala ere, jende behartsua haren produktuen efektu eta erreakzioak aztertzeko bitarteko gisa ere erabili izan zuen.
Lehenengo bost atalek garai hartako kimikako testu liburuen logika bera jarraitzen dute, helburu nagusia sendagaiak prestatzea delarik. Idazleak kimikako eragiketa errazak azaldu eta sendagaiak landare, animali zein mineral ezberdinetatik sortzeko prozedura ezberdinak mahaigainertzen ditu. Seigarren atalean aldiz, ilerako tinte eta makilajeen prestaketa lanak azaltzeaz gain, ordura arte hauek sortzeko normalean erabiltzen ziren sustantzia ezberdinen arriskuen inguruko argibideak azaltzen ditu.
Marie Meurdrac Paracelso-ren (1493-1541) hiru sustantzien teoriaren jarraitzailea zen. Hala, bere ustez, gorputz guztiak gatz, merkurio eta azufre sustantziez osatuta daude. Beraz, sendagaiak produzitzeko sustantzia guztiak animali, landare eta mineraletatik atera behar dira.
Marie lan ezberdinetan oinarritu zen bere obra garatzeko, besteak beste, Jean de Roquetaillade (1310-1366/1370), Ramon Llull (1232-1315), Joseph du Chesne (1544-1609) eta Nicolas Lémery (1645-1715) bezalako zientzialarien lanetan. Hala ere, ezagutza farmazeutiko handia zuen bere gain.
Esperimentu eta prestaketa ezberdinak edonolako tresna xumeekin garatzeko aukera eskeintzen zuen haren lanean. Hala ere, bere irakurleei haren laborategian ematen zituen kurtso praktikoetara bertaratzeko aukera zabalik uzten zien, ikasiz ahaldundu zitezen. Bestetik, garai hartako testuingurua kontuan hartuta, diskurtso oso ausarta plazaratu zuen liburuan. Meurdac-ek, garunak sexurik ez zuela aldarrikau zuen, emakumeek gizonen bitarteko zein aukera berdinatsuna izango balute, jakintzan bi generoen arteko parekidetasuna emango litzakeela zioen. Honako ideiengatik oso kritikatua izan zen, bereziki Molière antzerkigile famatuarengandik, ideia honekiko kontrakotasuna adierazi zuelarik Emakume jakitunak obran.
Liburuak sekulako inpaktua izan zuen garaian eta izugarri zabaldu zen. Hala, edizio ezberdinak egin behar izan ziren frantsesez, azkena XX.mende inguruan egin zelarik. Bestalde, alemaniera zein italierara itzuli behar izan zen obra. Gaur egun oraindik haren metodo batzuk erabiltzen dira sendagai zein ukendu ezberdinak egiterakoan.
Araceli Oñate
Araceli Oñate Cantero doktorea da eta Francisco de Vitoria Unibertsitateko Gizarte Psikologiako irakaslea.
Lamont Hamilton
Lamont Alexander Hamilton (New York, 1984ko apirilaren 6a -) Estatu Batuetako saskibaloi jokalaria da.
Zenitz (hondartza)
Zenizko hondartza Lapurdiko hondartza bat da, Getaria eta Donibane Lohizune artean dagoena.
Herriguneko hegoaldean, itsasbazterreko kontserbatorioak babestu eremuko fauna eta flora ditu.
Hallett (Oklahoma)
Hallett Oklahomako herri bat da. Pawnee konderrian kokatua dago. 2010ean 125 biztanle zituen, 2.3 kilometro koadrotan banatuta.
Huadu Barrutia
Huadu Barrutia (txinera sinplifikatuz: 花都区; txinera tradizionalez: 花都區), Guangzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 636.706 biztanle bizi ziren 122,0 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 662,55 biztanle/km2 da. Guangzhouko erdigunearen inguruko barrutietako bat da.
DnsSec
Domain Name System Security Extensions (DNSSEC) edo domeinu izen sistemarako segurtasunaren luzapena DNS-ak emaniko zenbait informazio ziurtatzeko IETF-ren espezifikazio multzo bat da, IP sareetan erabilia gehienbat. Hau DNS-arentzako luzapen multzo bat da, DNS bezeroei datu jatorriaren ziurtapena, osotasuna eta ziurtaturiko ezeztapena bermatzen dizkiona.
Hauetariko arazo batzuk konpontzen ari dira jadanik.
Gainbegirada
IP-an oinarritutako sareek, Internet adibidez, IP helbideen artean banatzen dute informazioa. Helbide hau zuzenean erabiltzean hainbat arazo ekar ditzakeenez, DNS zerbitzariak erabiltzen dira. Zerbitari hauek, IP helbideen eta domeinu izenen arteko transkripzioa egiten dute. DNS-a oso erabilkorra da, zoritxarrez ez zen segurua ere izateko pentsatua izan.
Eraso mota asko daude DNS-ari egin daitezkeenak, hauetariko batzuk DNS protokoloaren hauleziei eragindakoak. Threat Analysis of the Domain Name System (DNS) dokumentuak eraso hauen ezagutza gordetzen du, eta DNSSEC zenbateraino beharrezkoa izango litzatekeen erakutsi.
DNSSEC protokoloa interneteko erabiltzaileak babesteko eginiko protokolo bat da, DNS-a ri erasotzen dioten hainbat erasoengandik, DNS katxearen pozoinketa adibidez. DNSSEC-eko erantzun guztiak digitalki sinatuak daude. Sinadura hau aztertuz, DNS erabiltzaile batek emaniko informazioa segurua al den ala ez aztertu dezake.
Hala ere, DNSSEC-ak ez du eraso guztien aurka balio. DNSSEC-ak ez du DoS erasoen aurka balio zuzenean, arazo honetan zenbait abantaila eman arren.
DNSSEC erazagupenak (DNSSEC-bids deiturikoa) DNSSEC protokoloa zehatz mehatz azaltzen du.
Zonaldea zenbakitzea
DNSSEC-aren helburua segurtasuna ziurtatzea izan arren, askoren ustez ahultasun berri bat sartzen du: zonaldea zenbakitzea (baita ere zonalde ibilaldia). DNSSEC-ak zenbait informazio azaleratzea derrigortzen du, DNS arruntek pribatu gordetzen duten bitartean.
Funtzionamendua
DNSSEC-ak gako publikoaren kriptografia erabiliz sinatzen ditu DNS eskaerak. Egiazko DNS gako eskaera kate fidagarri baten bidez ziurtatua izaten da, DNS helburuko zonaldeko gako publiko fidagarriengandik hasita.
Algoritmoa
DNSSEC zabalterraza izateko diseinatua izan zen. Hala, eraso berriak ezagutuaz batera algoritmo berriak sartu daitezkeelarik eraso hauei aurre egiteko. Algoritmo ezagunenak hauek dira:
0 .-Reserved
1 .-RSA/MD5 2 .-DSA/SHA-1
3 .-RSA/SHA-1
4.- RSASHA1-NSEC3-SHA1
5.-RSA/SHA-256 6.- RSA/SHA-512
7.- GOST R 34.10-2001
Luciana Wolf
Luciana Wolf, jaiotzaz Rosa Luciana Bagués Tomás (Zaragoza, 1946ko maiatzaren 26a), zaragozar abeslaria eta politikaria da.
Biografia
Oso txikitatik hasi zen kantatzen. Flamenkoa ere bai, baina laster opera eta zarzuela gustatzen hasi zitzaion. Lucianak honelaxe gogoratzen du bere kantu-hasiera:"'Ni egun osoan abesten ari nintzen. Amak ez ninduen zinemara eramaten eta, lagun batzuekin batera, bizilagunak bisitatzen nituen, etxetik, abestiren bat eskainiz. Txanpon bat ematen ziguten eta, behar adina elkartzen genuenean, zinemara joaten ginen'."Lirikarekiko zaletasuna Lucianara iritsi zitzaion bere maistra Lola Rodríguez Aragónen bidez, eta, aldi berean, Elisabeth Schumann mitikoaren ikasle izan zen. Eskolak 20 minutukoak izan arren, ezin zituen ordaindu. Ahotsa jartzen ikasi zuen eta utzi egin zuen. Gustatuko zitzaiokeen operan eta zarzuelan aritzea, baina orduan dirua behar zuen bizitzeko. Zarzuela kantatuz, enpresaburu batek aurkitu zuen eta errebistarako jauzia eman zuen. Lehen vedette-a izanik, bere lehen senarra, Juan Manuel Wolf, Televisión españolan Fernando García de la Vegaren kolaboratzailea, ezagutu zuen. Senarrak eraman zuen telebista ikustera, eta hantxe hasi zen bere karrera telebistan.
Abeslari
Bere ibilbide artistikoa hasita, 1968an Philips diskoetxeak bere lehen sinplea, No quiero volver a empezar izenekoa grabatzeko aukera eman zion, 1967an argitaratua.
Hurrengo hiru urteetan zortzi single berri grabatu zituen, besteak beste En la gran ciudad (1969), Fernando Arbex-ek konposatua. 1971n argitaratu zuen bere lehen LP-a, Luciana Wolf, eta Canción 71 musika-lehiaketan parte hartu zuen.
Urtebete geroago, Para la paz del mundo argitaratu zuen, Ariola diskoetxe berriarekin. Hurrengo lana inspirazio latinoko Canciones para el atardecer (1973) izan zen. Garai horretan, gainera, TVE Tarde para todos saioan parte hartu zuen.
1974an El toro de la vida sinplea grabatu ondoren, arte-mundutik erretiratu zen.
Politikari
1977an Alderdi Popularrean afiliatu ondoren, 1980ko hamarkadan eta 1990eko hasieran aritu zen politikagintzan, harik eta 1994an esparru horretatik erretiratzea erabaki zuen arte, Madrilgo Udaleko Barajasko Batzarrean kultura-arduradun kargutik kendu ondoren.
Bizitza pribatua
Lehen senarra Juan Manuel Wolf izan zen.
Rafael Puertarekin, etxetresna elektrikoen enpresa bateko publizitate-zuzendaria izan zenarekin ezkondu zen eta zortzi bat urtera banatu.
Distimia
Distimia, nahasmendu distimikoa eta depresio-nahasmendu iraunkorra ere deitua, gogo-aldartearen nahasmendu kroniko bat da, depresio-nahasmendu larrien antzeko ezaugarriak, baina ez hain larriak, dituena. Azken horrekin alderatuta, nahasmendu distimikoaren gertakari depresibo handienak tarteagoak, ez hain biziak eta iraunkorragoak dira.
Panyu Barrutia
Panyu Barrutia (txinera sinplifikatuz: 番禺区; pinyineraz: Pānyú Qū), Guangzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2006ko erroldaren arabera, 947.607 biztanle bizi ziren 122,0 kilometro koadroko azaleran, hortaz, barrutiaren dentsitatea 1.431,69 biztanle/km2 da. Guangzhouko erdigunearen inguruko barrutietako bat da.
Ricardo Valencia
Ricardo Valencia Martinez (Getze Ibargoiti, Nafarroa, 1959ko urriaren 3a - † Dhaulagiri mendia, Nepal, 2007ko maiatzaren 13a), garraiolari ofizioz, alpinista zen. Pirinio, Alpe, Atlas, Ande eta Himalaian ibilia zen.
Dhaulagirira (Himalaia) eginiko espedizioan, bigarren kanpamentuan atseden hartzen ari zela gailurrera igotzeko asmoz, elur-jauzi batek jota hil zen. Santiago Sagaste ere berarekin hil zen.
Hammon (Oklahoma)
Hammon Oklahomako herri bat da. Custer konderrian kokatua dago. 2010ean 568 biztanle zituen, 1.88 kilometro koadrotan banatuta.
Senantes (Oise)
Senantes Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Senantes udalerrian erroldatutako biztanleak 665 ziren. Familiak 242 ziren, horien artean 45 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 74 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 111 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 278 etxebizitza zeuden, 243 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 270 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 243 etxebizitza nagusietatik 211 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 4 etxek bi zituzten, 40 etxek hiru zituzten, 70 etxek lau zituzten eta 127 etxek bost zituzten. 208 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 109 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 119 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 7 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 zurginak, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Senantes udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.027 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ayacucho (departamendua)
Ayacucho Peruko hego-erdialdeko departamendua da. 45.503 km2 ditu. Iparraldean, Andeetako goi-ordokiko lurraldeak daude. Erdialdea menditsua da (Nudo Corihuilca mendia, 5.000 m). Pampas, Mantaro eta Apurimac ibaiek zeharkatzen dute. Klima, hotza edo epela, idorra da. Hango biztanleak, nekazariak gehienbat, guztiz sakabanatuta bizi dira. Jarduera ekonomiko nagusia den arren, oso gutxi garatua eta eskasa da bertako nekazaritza. Berun- eta zilar-meatzeak daude.
Valletta FC
Valletta FC Maltako futbol talde onenetakoa da palmaresari dagokionez, Valletta hiriburukoa. 22 aldiz irabazi du Maltako futbol liga, 13 aldiz kopa eta 10 aldiz Superkopa.
Historia
Taldea 1943an sortu zen Valletta United, Valletta Prestons eta Valletta St. Paul's taldeek bat egiterakoan. Valletta United taldeak aurretik bi liga irabaziak zituen, 1915 eta 1932an.
Ordutik liga eta kopa kopuruari dagokionez Maltako hirugarren taldea da, baina bestalde Superkopa gehien Valletta FC-k irabazi ditu.
2013-14 denboraldian Liga eta Kopa irabazi zituen. Hurrengo urteetan Maltako talderik onena izan da eta Liga eta Kopa titulu berriak eskuratu ditu.
Sirdaryo probintzia
Sirdaryo (edo Sir Daria) probintzia Uzbekistango probintzietako bat da, herrialdearen erdialdean kokatua Sir Daria ibaiaren ezker aldean (hortik datorkio izena). Mugakide ditu Kazakhstan, Tajikistan, Tashkent probintzia eta Jizzakh probintzia. Eremuak 5.100 km² hartzen ditu, ia guztia basamortua. Bertan 648.100 biztanle inguru bizi dira.
Probintzia 9 barrutitan banatua dago. Hiriburua Guliston da (54.000 bizt). Beste hiri nagusiak honakoak dira: Baxt, Boyovut, Farhod, Qahramon, Sayhun, Sirdaryo, Shirin eta Yangiyer.
Bertako klima kontinentala da, negu epel eta hezeekin eta uda bero eta lehorrekin.
Ekonomia kotoi eta zereal landaketan datza. Garrantzi gutxiago dute bazka-landare, barazki, meloi, kuia, patata, arto, fruta eta mahats landaketak. Gainera, Uzbekistango zentral hidroelektriko handienetako bat dago bertan, herrialdeko argindarraren herena ekoizten duena.
Colwinston
, 'Tregolwyn', Galesko udalerri eta komunitate bat da, Vale of Glamorgan konderrian.
Koka (itsasontzia)
Donostian lehenago erabiltzen zen barku eredua, lema popako albo batean zeramana, baztertua izan zen eta, trukean, Arku Atlantikoan Baionako koka mota hedatu zen, lema popa erdialdean zuena (nafar lema ere deitua), eta garraio zama handiagoaz nabigazio hobea erdiesteko aukera ematen zuen. Gai ziren 250 tonarainoko zama eramateko eta, ordu arteko kabotajeko nabigazioaren ordez, itsas zabaleko nabigaziora oldartu zen. Euskal Herriko koka Hansakoaz (Bremen) desberdina zen.
Euskal Herrian, XIV. mendean jo zuen gailurra itsasontzi honen erabilerak. Giovanni Villani kronikari toskanarrak dioenez, euskaldunek sartu zuten koka barkua Mediterraneoan 1304an.
Kapuko aldizkaria
Kapuko aldizkaria Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako campuseko Kazetaritza, Publizitate eta Ikus-Entzunezko Komunikazioko lehen mailako hainbat ikaslek sortutako aldizkaria da. Proiektua Kapuko —hots, kazetaritza, publikazitatea eta komunikazioa— 31 ikasgelan abiatu zen 2011ko otsailean eta urte bereko martxoan kaleratu zen lehen zenbakia.
Östers IF
Östers IF (izen osoa Östers Idrottsförening), Växjö hiriko futbol talde historikoa da. 4 Liga eta Kopa bat eskuratu ditu.
Historia
Öster izenak "mendebaldea" esan nahi du, izan ere Växjöko mendebaldeko barrutian izan baitzuen sorrera 1930an. 1961ean egin zuen debuta lehen mailan eta hurrengo bi hamarkadetan lortu zituen emaitza onenak, lau liga eta kopa bat. 1998an maila galdu zuen eta zailtasun ugari pasa ondoren 2013an berriz ere lehen mailan aritu zen, urtebetez ordea.
Adrien Moerman
Adrien Moerman (Fontenay-aux-Roses, 1988ko abuztuaren 7a -) Frantziako saskibaloi jokalaria da. Hegal-pibota dabil ACB Ligako Bilbao Basket taldean.
Galaktosemia
Galaktosemia gaixotasun hereditario bat da, entzima-urritasun batek eragindakoa, eta galaktosa izeneko azukre sinplea erabiltzeko ezintasunarekin agertzen dena. Galaktosemiak azukre hori organismoan metatzea eragiten du, gibelean eta nerbio-sistema zentralean lesioak eraginez.
Han (etnia)
Han etnia Txina eta munduko talde etniko garrantzitsuena da. Txinako biztanleriaren % 92 eta mundukoaren % 19 etnia honetakoa da.
Paralabuntsovite-Mg
Paralabuntsovite-Mg mineral bat da eta paralabuntsovita taldearen kidea da.
Han (etnia)
Etnia
Han etnia Txinako berezko jendea da; haiek egin zuten txinatar kultura eta estatua, eta denboraren poderioz ondoko etniak erakarri zituzten; batzuk menperatu zituzten, beste batzuen menpean geratu ziren, aldiz (mantxu dinastian adibidez), baina azkenean ia denak irentsi zituzten.
Paralabuntsovite-Mg
Ezaugarriak
Paralabuntsovite-Mg elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.
Han (etnia)
Etnia
Hori dela-eta, ez dira fisikoki berdinak (iparraldekoak eta hegoaldekoak konparatuta), baina bai kulturalki. Txinera hizkuntzaren dialektoak (hizkuntzak, hobeki) hizkuntza erromantzeak bezain ezberdinak dira, hala ere idazkera bat da.
Haien artean azpietniak daude, hakka etnia kasu.
Arotzenkosta
Arotzenkosta Getariako hiru hondartzetako bat da.
Hondartza familiar honetan, itsasbeheran, itsasoa baztertzen da arro bat egiteko.
NGC 5984
NGC 5984 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Japonia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan
Japonia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 37 kiroletan parte hartu zuten 556 kirolarik ordezkatu zuten. Japoniak Udako Olinpiar Joko guztietan parte hartu du 1912ko Udako Olinpiar Jokoetatik, 1948ko Udako Olinpiar Jokoak izan ezik, ez baitzituzten gonbidatu Bigarren Mundu Gerran izandako papera dela eta, eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoak, AEBk zuzendutako boikotean hartu zuelako parte.
Irekiera ekitaldian Rui Hachimura saskibaloi jokalariak eta Yui Susaki borrokalariak eraman zuten bandera. Ryo Kiyuma karatekak bandera eraman zuen itxiera ekitaldian. Kirol guztietan hartu zuten parte, antolatzaile gisa.
3645 Fabini
3645 Fabini asteroide baten izena da. abuztuaren 28an aurkitu zuen A. Mrkos-ek Kleť Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1981 QZ izena zeraman. Ondoren Tatiana Fabini omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3645 Fabini asteroidearen orbitak batezbeste 3,119 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,369 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,869 distantziara. Eszentrikotasuna 0,24 da, eta makurdura orbitala 14,6ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.6 da.
Lacrost
Lacrost Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lacrost udalerrian erroldatutako biztanleak 567 ziren. Familiak 252 ziren, horien artean 59 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 39 bakarrik bizi ziren emakumeak), 102 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 75 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 306 etxebizitza zeuden, 251 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. 299 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 251 etxebizitza nagusietatik 229 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 37 etxek hiru zituzten, 80 etxek lau zituzten eta 126 etxek bost zituzten. 205 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 107 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 119 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 344 ziren, horien artean 239 aktiboak ziren eta 105 inaktiboak ziren. 239 pertsona aktiboetatik 220 lanean zeuden (108 gizon eta 112 emakume) eta 19 langabezian zeuden (11 gizon eta 8 emakume). 105 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lacrost udalerrian 291 unitate fiskal zeuden, 668 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.175 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2000. urtean Lacrost udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mortcerf
Mortcerf Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mortcerf udalerrian erroldatutako biztanleak 1.440 ziren. Familiak 469 ziren, horien artean 98 pertsona bakarrekoak ziren (49 bakarrik bizi ziren gizonak eta 49 bakarrik bizi ziren emakumeak), 114 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 228 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 29 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 547 etxebizitza zeuden, 487 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 35 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 487 etxeak ziren eta 57 apartamentuak ziren. 487 etxebizitza nagusietatik 357 bere jabearen bizilekua ziren, 100 alokairuan okupaturik zeuden eta 30 doan lagata zeuden; 16 etxek gela bat zuten, 35 etxek bi zituzten, 59 etxek hiru zituzten, 122 etxek lau zituzten eta 254 etxek bost zituzten. 380 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 232 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 231 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 933 ziren, horien artean 727 aktiboak ziren eta 206 inaktiboak ziren. 727 pertsona aktiboetatik 674 lanean zeuden (361 gizon eta 313 emakume) eta 53 langabezian zeuden (21 gizon eta 32 emakume). 206 pertsona inaktiboetatik 57 erretiraturik zeuden, 85 ikasten zeuden eta 64 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mortcerf udalerrian 494 unitate fiskal zeuden, 1.340 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.771 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 67 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 20 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 25 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 5 igeltseroak, 2 margolariak, 6 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Mortcerf udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Advance (Indiana)
Advance Indianako herri bat da. Boone konderrian kokatua dago. 2010ean 477 biztanle zituen, 1.61 kilometro koadrotan banatuta.
Dispepsia
Dispepsia, indigestio edo enpatxu izenez ere ezagutua, sindrome gastrointestinal oso ohikoa da. Honek epigastrioan kokaturikoa min edo ondoeza, hantura, distensioa, betekada-sentsazioa, flatulentzia eta botagurea eragiten ditu. Dispepsia organikoa (proba batzuen ondoren, horren jatorria antzematen denean) nahiz funtzionala (beharrezko frogak, endoskopia barne, burutzean, arrazoi organiko jakinik aurkitzen ez denean) izan daiteke.
2018. urtean, metaanalisi bidezko berrikuspen sistematiko baten bidez, dispepsia funtzionalean, heste eta duodenoaren mikrohantura bat ikus zitekeela antzeman zen. Honek esan nahi du funtzional hitzak ez dakarrela patologia organikoaren eza. Egunerokotasunean ez dira mikroinflamazio hauek neurtzeko ikerketa histologikorik egiten, horregatik ez da detektatuko, eta tratamendu farmakologikoa sintomen arintzean besterik ez da zentratuko.
Pertsona batzuen kasuan mikroinflamazio hau flora intestinalaren alterazioen ondorioz sortzen da, elikagaien proteinenegatik eta infekzioengatik.
Sailkapena
3 motatan sailkatzen da:
Dispepsia ez ikertua
Bere kausa posiblea oraindik ikertu ez denean.
Dispepsia organikoa edo sekundarioa
Gaixotasuna azaltzen duten lesio estruktural eta gaixotasun sistemikoak aurkitzen direnean.
Dispepsia funtzional edo idiopatikoa
Sindromea ez da lesio edo gaixotasun detektableekin asoziatuko.
Epidemiologia
Munduan 5 pertsonetatik batek dispepsia izango du (%21). Hauen artean %40ak osasun zerbitzuen lehen mailako arretan laguntza bilatzen du.
Hanna (Oklahoma)
Hanna Oklahomako herri bat da. McIntosh konderrian kokatua dago. 2010ean 138 biztanle zituen, 0.32 kilometro koadrotan banatuta.
Dispepsia
Epidemiologia
Estatuen arabera portzentai hauek aldatu egiten dira. Mexikon ez ikerturiko dispepsiak %7-68 tartean daude. Asiako ikerketen arabera, berriz, dispepsiak %11-%23 tarteko prebalentzia izango du. Indian zehazki %30ak. Orokorrean munduko biztanleriaren %20-%30ak dispepsia sintomak izan ditu azken sei hilabetetan.
Gaixotasun honek prebalentzia altuagoa izango du, gazte, erretzaile, Helicobacter plyori-ren infekzioaren ondorioz, antiinflamatorio ez esteroideoak hartzen dituzten paziente eta morbilitate psikiatrikoa duten pazienteengan.
Etiologia
Dispepsiak hainbat gaixotasunen agerpena adierazi dezake, edota, besterik gabe, etiologia ezezagunekoa izan. Dispepsia kasu guztien %50-70tan ezinezkoa izaten da jatorria zehaztea.
Dispepsia sekundarioa
Dispepsiaren jatorri organiko ohikoenak honako hauek izaten dira:
Dispepsia funtzionala
Dispepsia funtzionalean epigastrioaren betetze-sentsazioa, mina edo bihotzerrea nagusitzen dira, sintoma horien agerpena azaldu dezakeen bestelako gaixotasun organiko, metaboliko edo sistematikorik agertzen ez delarik. Mekanismo fisiopatologikoak anitzak izaten dira:
Ohikoena nahaste digestio-funtzionalen barnean sailkatzea da.
Aipatzekoa da Gastroenteritis mota askok dispepsia kronikoa garatzeko arriskua areagotzen dutela. Aditu batzuen ustez, honen atzean egon daitezkeen arrazoiak heste narritakorraren sindrome post-infekziosoaren antzekoak dira eta fisiopatologia bereko hainbat ezaugarri eman daitezke.
Bestalde, gantzak edota garia dietan hartzeak dispepsia funtzionalaren sintomak sortu edo areagotu dezakete. Beraz, dietan elikagai horien kopurua murrizteak edo guztiz kentzeak sintomak arindu ditzakete.
Patogenia
Ez dago guztiz argi zeintzuk diren dispepsiaren kausak, hala ere, frogatuta dago hainbat infekzio eta elikagai mota patologia honekin erlazionatuta daudela.
Gehienetan dispepsia funtzionala dutenetan inflamazio duodenal mikroskopikoa ageri da, honek irregulartasun motore zein sentsitiboak sortu ahal ditu.
Heste-florako arazoak eta elikagai ezberdinen kontrako erreakzioek ere sor dezakete dispepsia. Substantzia kaltegarriak batez ere  glutena duten elikagaiak eta behi-esnearen proteinak dira. Dietarekin erlazionatutako beste hainbat faktorek dute eragina dispepsia garatzeko unean: elikagai koipetsuen ingesta, gehiegi jatea, alkohola zein tabakoaren kontsumoa, kafeina edo fibra ugaridun produktuak.
Hainbat farmakok, hala nola aspirina eta antiinflamatorioek, efektu kaltegarriak dituzte.
Arazo psikologikoak, estresa, depresioa, ansietatea, lo falta…
Gaixotasun digestibo funtzionalek normalean jatorria garun eta hesteen arteko komunikazioan ematen diren arazoetan dute. Honek hainbat anomalia sortzen ditu organismoan:
--> Traktu gastrointestinaleko arazoek dispepsia pairatzeko aukera asko handitzen dute, hala nola:
Koadro klinikoa
Ikertu gabeko dispepsian ikusgai dena epigastrioaren ondoeza kroniko eta errepikakorra da, non gutxienez hilabete batez iraun duen mina nabari den. Horretaz gain, bihotzerre, distentsio, asetasun goiztiar, betetze-sentsazio, korroskada, goragale edo oka zantzuak ere agertu daitezke.
Diagnostikoa
Ezinezkoa da dispepsia sekundarioa gaixotasun organiko batetik edota dispepsia funtzionaletik desberdintzea metodo hauen bidez: medikuaren inpresio klinikoa, sintomen behaketa, aurrekarien edota arrisku-faktoreen azterketa, gaixoaren datu demografikoen analisia.
Hasierako diagnostikoari dagokionez, Roma IV deituriko irizpideen arabera egin daiteke. Horien bidez, jarraian aipaturiko sintomak azaltzen badira, dispepsia funtzionalaren diagnostikoa baieztatu daiteke: jan-osteko betetze sentsazioa, asetasun goiztiarra, min edo bihotzerre epigastrikoa. Horrez gain, gaixotasun organikoak alboratzeko urdail-hesteetako endoskopia bidezko azterketa sakona egin beharko litzakete. Egunerokotasunean, medikuek kasu zehatzetara mugatzen dute endoskopia bidezko azterketa; batez ere gaixoaren adinean, sintomen larritasunean eta forgaren kostu-eraginkortasunaren araberako banaketa egiten da.
Laborategi frogak
60 urtetik gorako gaixoetan laborategi frogetan biometria hematiko, elektrolito, entzima hepatiko, kaltzio eta tiroidearen funtzioaren balioak aztertzen dira, adin horrek suposatzen duen urdaileko minbizia pairatzeko arriskua kontuan hartuta.
60 urtetik beherako gaixoetan, aldiz, Helicobacter pylori deritzon bakterioaren infekzioaren presentzia aztertzen da laborategian, oso arraroa baita adin horretako pertsonetan urdaileko minbizia azaltzea.
Endoskopia
Urdail eta hesteetako endoskopia sakona edo altua dispepsia eragin dezaketen gaixotasunen diagnostikorako gehien erabiltzen den teknika da. Azterketa honen bidez, duodenoko ultzerak, higadurazko esofagitisa, gaixotasun zeliakoa edo urdaileko minbizia ikusi daitezke, beste zenbait patologiaz gain.
Nazioarteko gidaliburu kliniko gehienek teknika honen burutzea talde hauetako pertsonetara mugatzen dute, kostu-eraginkortasun irizpideak direla medio:
Nandina
Nandina domestica edo nandina Berberidaceae familiako landare loreduna da, ekialdeko Asian jatorria duena. Nandina generoaren espezie bakarra da.
Dispepsia
Tratamendu enpirikoa
Behin H. Pyloriren desagerpena lortu ostean  sintomekin jarraitzen dutenek tratamendu antisekretorea jaso dezakete.
Orix Buffaloes
Orix Buffaloes (オリックス・バファローズ) Japoniako beisbol talde arrakastatsua da, Osaka hirikoa. Japoniako Serieak 4 aldiz irabazi ditu, bigarrena da palmaresean, eta Ozeano Bareko Liga 12 aldiz. Orix finantza zerbitzuak babesten du taldea.
Dispepsia
Dispepsia funtzionalaren aurkako tratamendua
Praktika klinikoan askotan prokinetikoak erabiltzen dira (Hestearen higikortasuna hobetzen duten farmakoak, huste abiadura eta esfinterren funtzioa hobetuz):
Orix Buffaloes
Historia
Orix Buffaloes taldea 2004an sortu zen Kobeko Orix BlueWave eta Osakako Kintetsu Buffaloes taldeek bat egin zutenean.
Hankyu / Orix BlueWave
Hanshin Kyuko trenbideak konpainiaren babesean sortu zen Hankyu taldea Osakan, gerora Hankyo Braves (ausartak) izenarekin ezagutu zena.
1967 eta 1972 artean Ozeano Bareko Ligako talde indartsuena izan zen 5 liga irabaziz, baina Japoniako Serieak beti Tokioko Yomiuri Giantsen aurka jokatzea egokiotu zitzaion eta denak galdu zituen. Toshibaru Ueda entrenatzailea fitxatu eta 1975, 1976 eta 1977ko Serieak irabaztea lortu zuen. 80. hamarkadan ordea Saitama Seibu Lions taldearen nagusitasuna onartu behar izan zuen eta 1984ko Liga baino ez zuen irabazi.
Dispepsia
Dispepsia funtzionalaren aurkako tratamendua
Gorago aipatutako protoi ponpen inhibizio bidezko tratamenduak pazienteen %10ean efektu positiboak izan ditzake.
Zenbait elikagaik dispepsia funtzionalaren sintomak sortu edo areagotu ahal dituzte. Dispepsia glutenarekiko sentsibilitatearekin elkarlotuta dago, beraz, tratamendu dietetikoa komenigarria izan daiteke. Urte eta erdiz (18 hilez) gluten gabeko dieta jarraitzeak sintomak gutxiagotu ditu dispepsiadunen %92ean.
Orix Buffaloes
Hankyu / Orix BlueWave
1988an Hankyu konpainiak Orix konpainiari saldu zion taldea eta 1991ean Kobera aldatu zuen egoitza. 1995ean Liga berria irabazi zuen eta 1996an Liga eta Serieak.
Kintetsu Buffaloes
Osakako Kintetsu Buffaloes taldea 1950an sortu zen. 1959an bi jokalari estatubatuar fitxatu zituen, Glenn Mickens (pitcherra) eta Ron Bottler (catcherra), Japoniako talde batek fitxaturiko lehen amerikarrak izan ziren.
Dispepsia
Dispepsia funtzionalaren aurkako tratamendua
Rifaximinak gaixoen %79arekin funtzionatu du, hobekuntza hau, antibiotikoak heste-floran duen impaktuari zor diogu.
Orix Buffaloes
Kintetsu Buffaloes
Taldeak ez zuen Serierik irabazi baina bai Ozeano Bareko lau Liga.
Dispepsia
Dispepsia funtzionalaren aurkako tratamendua
Antidepresibo triziklikoek erraietako sentsibilitate aferentea gutxiagotzen dute, honek, min epigastrikoa pairatzen dutenentzat konponbidea dakar.