cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaligae
Batenbatek, zola edo moztutako larru zati bat izan dezake. Sandalia hauek, oinaren erdialdean eta orpoaren gainaldean lotzen ziren. Gainera, soldaduentzako, zolek burnizko iltzeak sartzen zitzaizkien, honako xede hauekin:
Oso erraz ezagutzen dira, estatua askotan irudikatuta agertzen baitira. Gainera, aurkikuntza arkeologikoek, ale mordoa eman dute, batzuetan, kontserbazio egoera bikainean.
Beckett Ridge (Ohio)
Beckett Ridge Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Butler konderrian dago, Ohio estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Épernayko barrutia
Épernayko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 91.471 biztanle ditu 2.156 kilometro koadrotan. Guztira 164 udalerri ditu. Bere hiriburua Épernay da.
New London (Texas)
New London Texasko hiri bat da. Rusk konderrian kokatua dago. 2010ean 998 biztanle zituen, 22.28 kilometro koadrotan banatuta.
Georgiako Sobietar Errepublika Sozialista
Georgiako Sobietar Errepublika Sozialista (georgieraz: საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, sakartvelos sabch'ota socialist'uri resp'ublik'a; errusieraz: Грузинская Советская Социалистическая Республика, Gruzinskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika), edo Georgiako SES Sobietar Batasuna osatzen zuten errepubliketako bat izan zen.
Egungo Georgiako Errepublikan zegoen, 1810ean Errusiar Inperioak konkistaturiko errepublika autonomoa ordezkatu zuen eta 1991n independentzia lortu zuen.
1922. urteko martxoaren 12tik errepublika Transkaukasiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren parte zen (Armeniako Sobietar Errepublika Sozialistarekin eta Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialistarekin batera), harik eta 1936. urteko abenduaren 5ean Transkaukasiako errepublika desegin zuten arte. Une horretatik aurrera, abenduaren 30etik aurrera zehazki, Sobietar Batasuna osatzen zuten errepubliketariko bat izan zen. Hiriburua Tbilisi zuen.
Jata (mendia)
Jata Bizkaiko mendia da, Maruri-Jatabeko udalerriaren barruan dagoena, Bakio eta Mungiako mugetan kokatuta. Izen bereko mendilerroan dago. 599 metro garai da.
Igotzeko lekuak
Bakio eta Armintza arteko errepidean ere hainbat eta hainbat pista irteten dira Jatara igotzeko.
Pedro Berrondo
Pedro Maria Berrondo Lasarte (Oiartzun, Gipuzkoa, 1919ko urtarrilaren 11 - Donostia, Gipuzkoa, 2002ko abenduaren 27a) euskal idazlea, itzultzailea eta apaiza izan zen. Osorik euskaratu zuen Miguel de Cervantes-en Don Kijote Mantxa'ko eleberria, bi liburukitan argitaratua 1977an eta 1985ean.
Biografia
Pedro Berrondo oiartzuarra Aranguren baserrian jaio eta hazia zen. Gaztetan, Espainiako Gerra Zibilaren ondorio gaiztoak jasan zituen, 18 urteko anaia fusilatuta hil baitzuen gudaroste frankistak.
Apaiz ikasketak Gasteizko (Araba) eta Saturrarango (Gipuzkoa) seminarioetan egin zituen. Apaiztu ondoren 1943an, Azkoitiko (Gipuzkoa) Arrietamendi auzoko erretore izan zen 1949 arte. Handik, Ekuadorrera joan zen, misioetara, eta han bizi izan zen 1965 arte. Ameriketatik itzulita, lehenik Eibarren (Gipuzkoa) egon zen apaiz, eta gero, 1967an, Donostiara (Gipuzkoa) bidali zuten. Bertan gelditu zen erretiroa hartu arte.
Euskaltzaindiaren Gipuzkoako ordezkari izan zen hiru urtez, 1967ko irailetik 1970eko iraila arte, Manuel Lekuona oiartzuar euskaltzainburuaren babesean.
Pedro Berrondo Donostian hil zen, 2002ko abenduaren 27an.
Lanak
Berrondok urte luzez argitaratu zituen bere idazlanak Donostiako El Diario Vasco egunkarian. 1970. urtean hasi zen zutabe labur bat argitaratzen euskaraz, Ebanjelioen iruzkinak eginez. 1973tik aurrera, gaztelerazko erlijio sailaren arduradun bihurtu zen, euskarazkoarekin batera. Horrez gain, egunkariak 1971an astero argitaratzen hasi zen euskarazko orrialdearen arduradun izan zen.
Zinkowoodwardita
Zinkowoodwardita sulfato motako minerala da eta woodwardita taldearen kidea da.
Pedro Berrondo
Lanak
Itzulpenaren esparruan, lehen lana 1973an kaleratu zuen: Pilar Cuadra y Echaideren Perfil y pulso de Guipúzcoa obraren euskarazko bertsioa izan zen, Ertzpegi ta Biotz taupadak, Auñamendi argitaletxeak argitaratua.
Zinkowoodwardita
Ezaugarriak
Zinkowoodwardita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 da.
Entomacrodus thalassinus
Entomacrodus thalassinus Entomacrodus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Pedro Berrondo
Lanak
Hil ondoren argitaratu zen Berrondoren beste itzulpen bat, Opus Deiren sortzaile Jose Maria Escriva de Balaguer-en Forja obraren euskarazko bertsioa, Sutegi izenburuaz (Madril 2003).
Kixote euskaraz
Pedro Berrondoren lana soka luze baten amaiera izan zen, Cervantesen eleberria euskara itzultzeko aurrez saio asko egin baitzen.
1904an, Kixoteren lehen ataleko zatiki batzuk argitaratu ziren Biarritzen, Ernest Zeitz-en inprimategian, Joan Piarres Duvoisin kapitainak euskaraturik, izenburu honekin: Don Kixoten gerthakariak deitzen den liburuko aintzin-solasa eta hari darreitzan hirur buruchoak.
Urte bat geroago, 1905eko martxoaren 13an, Julian Apraiz arabar euskaltzale zerbantistak liburuxka bat argitaratu zuen Gasteizen, Domingo Sar-en etxean, izenburu honekin: Donkituera umill euskalduna Cervantes-eri opatua Manchako don Quijote, seme argi ta ospatsua agertu zanetik irugarren eunki-urrenean. Hirurehun urte betetzen ziren, orduan, Kixote lehenengoz argitaratu zenetik. Liburuaren zati batzuk zituen euskaratuta, Paulo Zamarripak, Evaristo Bustintza Kirikiñok, Mateo Mujikak eta Alberto de Palacio Elissague arabar arkitektoak eginda.
1928an, Iruñeko Udalak lehiaketa bat egin zuen Kixoteren eta Azpeitiko Santxoren arteko borrokaren atala (IX, I) euskaratzeko. Idazle eta itzultzaile asko aurkeztu ziren, eta guztien artean saria «Nikolas Ormaetxea» Orixek irabazi zuen.
Berrondoren itzulpena
Pedro Berrondok bere Don Kijote Mantxa'ko itzulpena hizkera herrikoi baten oinarrian egin zuen, gipuzkeraz, ia oiartzueraz esan daiteke, Euskaltzaindiak 1968an Arantzazun onartutako euskara batuaren arau ortografiko, morfologiko eta gramatikaletatik urrun.
Nolanahi ere den, itzulpenak alderdi jakingarri asko ditu, guztiaren gainetik Berrondok egindako ahalegina, bere hizkuntza oinarrietatik abiatuta, Cervantesen narrazioaren giroak duen arkaismoa birsortu eta gaur egungo irakurleari helarazteko.
Rosemount (Ohio)
Rosemount Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Scioto konderrian dago, Ohio estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Portillada
Portillada Nafarroako ibaia da, Aragoi ibaiaren adarra; 30 km. 15 km egiten ditu Nafarroan, eta Zaragozako herrialdean gainerakoak. Xabier, Kaseda eta Zarrakazteluko udalerrietako lurrak ureztatzen ditu, ura Aragoi ibaian isuri baino lehen. Izen desberdinak ditu herrien arabera. Portillada izeneko sakana gurutzatzen du, Zarrakastelun; bertan izen bereko urtegia dago.
Hego Dublineko konderria
Hego Dublineko konderria (ingelesez South Dublin County; irlanderaz Contae Átha Cliath Theas) Irlandako Errepublikako konderri bat da, lehengo Dublingo konderriaren zati batez osatuta dago. Konderri honetako hiriburua Tallaght da. 1993ko Bertako Gobernuaren (Dublin) Agiriari esker 1994ko urtarrilaren 1etik aurrera Hego Dublinek konderri maila lortu zuen.
Hego Dublineko armarriaren goiburua irlanderaz Ag Seo Ár gCúram da eta ingelesez This We Hold In Trust, euskaraz "Fidatzen Garen Honetan").
Hiriak
Dublin ekialdeko suburbioak dira:
HMS Victory
Gudaontzi hau Portsmouth hirian museo gisa behin betiko ainguratuta dago. Gaurko egunez eskifaia nahiz kapitaina ere baditu, bere azken itsasguda ospetsuari esker Royal Navyko ezaugarri sinbolikoenetakoa bilakatu delarik, itsasguda honek Britainia Handiari ia mende batean zehar itsasoetako subiranotasun osoa eman baitzion.
Transkaukasia
Transkaukasia edo Hegoaldeko Kaukasia Kaukasia Handiaren eta Kaukasia Txikiaren arteko eskualde menditsua da. Politikoki Armenia, Georgia eta Azerbaijan estatuak eta eztabaidaturiko Abkhazia, Hego Osetia eta Karabakh Garaia ditu barnean. Historian zehar eskualdea bitan izan da batua:
Euskarazko izena errusierazko zakavkazie hitzetik eratorria da, "Kaukasoz haraindiko eskualdea" esan nahi duena (erromatar transalpinoarekin gertatu zen moduan)
Bizantziar arkitektura
Bizantziar arkitektura Bizantziar Inperioan garatu zen arkitektura da. Batez ere inperioko hiriburu Konstantinoplaan garatu zen, egungo Istanbulen (Turkian), eta ekialdeko Mediterraneoko lurretan hedatu zen: Grezia (Tesalonika, Mistra), Italia (Ravenna, Venezia), Sizilia (Monreale, Cefalu, Catania). Eragin handia ere izan zuen Mendebaldeko Europako arkitekturan (Akisgrango jauregia) eta Islam hasierakoan (Jerusalemeko Arrokaren Kupula).
Eraikin nagusia Hagia Sofia eliza da, Konstantinoplan, bizantziar estiloaren arketipoa eta gauzatze ospetsuena. Arkitektura honen bereizgarri nagusia kupula da, adreiluzko petxina gainean eraikia. Kanpoaldea soilki zarpeatua dago, barnealdea ordea, kolore biziko mosaikoz eta haitzurdinezko marketeriaz apainduak.
Erlijio arkitektura
Bizantzioko arkitektura besteetatik bereizten duten elementu nagusiak kupulak eta gangak dira. Espazio luzaranak estaltzeko kanoi ganga erabiltzen zen eta lau angeluko espazioak estaltzeko, berriz, kanoi ganga eta kupula. Estalki horiek erabiltzeak bi arazo handi ditu : alegia, batetik, eraikuntzaren oinaren espazio karratutik estalkien espazio biribilera nola igaro eta, bestetik, estalkiak kanporantz egiten duen indarrari, bultzadari, nola eutsi. Bizantzioko arkitekturak erromatarren garaiko zenbait eraikuntzatan (Karakalaren Termak) erabilitako konponbide bera erabili zuen lehenengo arazoa konpontzeko: petxinak eta kupulako eraztuna. Bultzadaren arazoa konpontzeko, berriz, material arinak erabiltzeaz gainera kupula txikiagoak jarri ziren kupula nagusiaren albo banatan eta horien alboetan are txikiago batzuk, kupula nagusiaren bultzada beste guztien artean banatzeko. Azkeneko kupula horiei hormek eusten zieten eta, behar izanez gero, hormabularrak edo ostikoak jartzen ziren kanpotik hormei eusteko. Hormek, gainera, puntu erdiko arkuak zituzten, horien bidez arkuen zutabe zilindrikoetan deskargatzeko bultzada.
Hagia Sofia
Bizantzioko arkitekturak Justinianoren garaian (527-565 bitartean enperadore) iritsi zuen heldutasuna. Konstantinoplako Hagia Sofiaren eliza da haren erreinaldian egin zen arkitektura lan inportanteena. Antemio Tralleskoak asmatu zuen proiektua eta Isidoro Miletokoak burutu zituen eraikitze lanak. Hain zoragarria iruditu zitzaion jendeari eraikuntza ezen Jainkoak berak asmatu zuela eta Justiniano enperadoreari aingeru baten bidez jakinarazi ziola zabaldu baitzen. Ohiko basilika oinaren arabera egin zen eraikuntza, baina kupula handi batekin eta bultzada berdintzeko sistema batekin : luzera ardatzean jarritako bi kupula erdi, ardatz horri buruz diagonal jarritako bi nitxorekin. Zama banatzeko sistema hori zela-eta, ez zen zutaberik jarri beharrik izan basilikaren habearteak bereizteko. Erromatarren eta paleokristauen garaiko basiliketan, berriz, ezaugarri nagusietako bat zutabeak ziren.
Barruan, 1.000 metro koadro baino gehiago dituen areto batean, nitxorik gahe, airean zintzilik dagoela ematen du kupulak (31 metroko diametroa). Zutabeak, eraikuntzaren euskarri nagusiak, harriz egin ziren, adreilu-morteroetan izaten diren uzkurtze eta zabaltze efektuak ez izateko. Zutabe nagusiek 44 metroko karratu bat eratzen zuten eta haien gainean lau arku handi eraiki ziren. Arku horien erpinen eta arkuak elkartzen dituzten petxinen gainean eraiki zen kupula nagusia, berrogei nerbiok ataldua barrutik eta beste hainbeste nerbio laburrek sendotua kanpotik ; nerbioetan tartekaturik leiho txiki batzuk egin ziren kupula argitzeko.
Kupulak kanporantz egiten duen indarrari eusteko bi kupula erdi egin ziren luzerako ardatzean. Kupula erdiek kupula nagusiaren diametro berdina dute eta, arestian esan den hezala, ardatzari buruz diagonal jarrita dauden bina nitxotan deskargatzen dute beren bultzada. Zehar ardatzean, berriz, iparraldeko eta hegoaldeko arkuen tinpano hormetan deskargatzen da bultzada, hormaotan zulatuta eta elkarren gainean jarrita dauden bi arku ilaren (sei arku txiki goikoan eta lau handi behekoan) arkuen zutabeen bitartez.
Eraikitze lanean arazo handiak sortu ziren eta sortu ahala konpondu behar izan zituzten arkitektoek. Lau arkuen bultzada zela-eta, eraiki ahala okertu zen eraikuntza, eta kupula egiten hastean hark estali beharreko espazioa uste baino gehiago zabaldu zela ohartu ziren. 558an kupula lurrera erori zen, lurrikara batzuen ondoren, eta berriro eraiki zuten 563an, aurrekoa baino bost metro altuago (65 metro). 975ean, lurrikara baten ondoren, mendebaleko kupula erdia lurreratu zen eta berriro eraiki behar izan zuten. Gero, atari handi bat erantsi zioten mendebalean, eta 10.000 metro koadrotik gora hartzeraino handitu zen azkenerako.
Turkiarrek, gero, lau minarete gehitu zizkioten, eta itxura hori gorde du gaur egun arte.
Bizantzioko arkitekturaren xedea barne espazioak sortzea zen, eta Hagia Sofiako eraikitzaileek ere, joera horri jarraiki, barneari eman zioten lehentasuna, kanpoaldearen kaltean, Hagia Sofia kanpotik ez baita oso ikusgarria. Kupula, kupula erdi eta nitxoen arteko loturak espazioa horizontalean eta, areago oraindik, bertikalean luzatzen delako urtua ematen du. Kupula sail horri eusteko ez hormarik ez, itxuraz, zutaberik izateak areagotu egiten dute barrunbearen efektua. Zutabeak alboko habearteetatik ikusita baizik ez dira nabarmentzen, baina fustearen marmolezko azal polikromoa hondoko hormaren zokaloarekin nahasten eta berdintzen da.
Barneko dekorazioaren eginkizuna espazioari handitasun efektua ematea zen. Lehenago esan den bezala, marmol kolore askotako azalek estaltzen zituzten zutabeak, pilareak eta horma zokaloak. Zorua, berriz, marmol gris ilunezkoa zen. Horma garaiak, gangen azpia eta kupulak, berriz, mosaikoz hornitu ziren : gurutzeak eta izarrak urrezko hondo batean. Kupula handiaren erdian, apaingarri gisa, mosaiko bat zegoen : gurutze handi bat zirkulu batean sartua. Gainerakoan, aldarearen eta koruaren artean, urrezko lanparak eta zilarrezko xaflak zeuden apaingarri gisa.
Dekorazioak sortzen zuen efektua argiak areagotzen zuen. Leihoak estrategikoki banatuak eta beira koloreztatuez estaliak zeuden. Argitasuna handituz-handituz zihoan alboko habearteetatik erdikora. Han,erdiko habeartean, kupula nagusiko leihoek eta alboetako tinpanoetakoek oso ondo argiztatzen zuten eraikuntzaren erdigunea.
Ravennako San Vitale
Hala ere, oinplano oktogonala du, eta Erromako Santa Konstantzaren eragina izango du segur aski, honek ere oin oktogonala baitu, baina handiagoa da eta espazio efektuan aberatsagoa. San Vitaleren barne espazioaren efektua bizantziar arkitekturaren patroiaren araberakoa da : horma oktogonal batek eusten dio erdiko kupulari, kupularen zama deskargatzen laguntzeko nitxo erdizirkularretan eraldatua ; nitxoak deanbulatorioan barruratzen dira eta horien bidez forma berri nahasi batean elkartzen dira erdiko gunea eta deanbulatorioa. Gangen zama deskargatzeko sistema horrek leiho handiak zabaltzeko aukera eman zuen, hala behealdean nola goialdean ; San Vitaleren barrualdea, beraz, oso ondo argiztatua dago.
Dekorazioari dagokionez, aipagarriak dira aldarearen alde banatako mosaikoak : batean Justiniano eta bestean Teodora irudikatzen dira, nor bere zerbitzariez inguraturik.
Veneziako San Marko
Bizantzioko arkitektura Italiako inperioaren bi gotorleku nagusietan errotu zen : Venezia eta Sizilia. Bi leku horietako eliza bizantziar gehienak ez dira oso aipagarriak, bat izan ezik : Veneziako San Marko basilika.
Bata bestearen gainean jarritako arkitektura molde ezberdinen konbinazioaren emaitza da San Marko : 1073an sagaratu zen, baina XVII. mendea arte iraun zuten eraikuntza lanek. Lauki batean sartuta dagoen gurutze grekoa du oina. Bost kupula ditu guztira, erdian bat eta gurutzearen beso bakoitzaren gainean beste bana. Kupula hauek ez daude danborren gainean jarriak ; horren ordez, erraboil itxurako zurezko oskolak ezarri zizkieten gainean, kobre urreztatuzko xaflez estali zituzten oskolok, eta lanterna bana ipini zieten gainean ; hori guztia kupulari handitasun itxura emateko eta urrutitik bistarazteko. Eta hala, San Markoko kupula urreztatuak erreferentzia puntu ezin hobeak izan ziren Veneziara hurbiltzen ziren itsasontzientzat. Monasterioetako bizantziar elizak ez bezala, barrualdea, mosaikoz apaindua, oso zabala da, ahalik eta eliztar kopuru handiena hartu ahal izateko.
Errusiako bizantziar elizak ere zurezko egiturak dituzte kupuletan. Horien adibiderik ospetsuena Moskuko San Basilio katedrala da, Kremlinaren ondoan.
Beste eraikinak
San Vitale eta Hagia Sofiaren ondoren, Bizantzioko erlijio arkitekturak ez zuen haien adinako monumenturik eraiki. IX. eta XI. mendeen bitartean monasterioetan eraiki ziren elizak, aurrekoen handitasun irrika gabe, eta haiek baino txikiagoak, beraz.
Garai hartako elizek greziar gurutzearen itxurako oina dute, nartexa alde batean eta absidea bestean. Erdiko kupula danbor zilindriko eta leihodun batek eutsita dago, elizako gainerako atalak baino jasoagoa.
Dekorazioa
Bizantziar elizen barruko mosaikoak eta pinturak ez ziren ez apaingarri hutsak ez helburu didaktiko hutsez eginak ere. Dekorazioak jainkoaren erreinuaren distira adierazi behar zuen, batetik, eta liturgia ospatzeko giro egokia eskaini, bestetik. Dekorazioak aparteko garrantzia zuen bizantziar arkitekturan, barrualdeak sortzeko asmatua baitzen. Mosaikoez, margoez eta gur egiteko gauzez betea zegoen barrualdea, eliztarren arreta haietara erakartzeko.
Mosaikoak eta ikonoak egiteko prozedurak, batetik, eta erabili beharreko kanonek, bestetik, zehaztasunez definitzen zuten margolanaren nolakotasuna, eta baziren gainera pintoreentzako gida bereziak. Gorputzak bederatzi bururen altuera izan behar zuen eta hirurena gorputz enborrak. Aurpegiak hiretan zatitua egon behar zuen, eta sudurraren luzera hartzen zen banakotzat. Irudiak, beraz, erabateko perfektotasuna adierazi behar zuen.
Oso margo distiratsuak erabili ziren. Mosaikoen koloreek ez dute errealitatea erakutsi nahi, begiralea hunkitu baizik. Ez dago itzalik, eta argi-itzalak arropa zimurren efektua egiteko eta gorputzei bolumena emateko erabiltzen dira, baina ez dute argiaren norabide bakarraren logika betetzen. Hondo urrezkoek irudiaren eta arkitekturaren arteko muga markatzen dute, eta argitasun gutxi dagoenean irudia nabarmentzen dute.
Elizako ikonografia Pantokratorraren edo Ama Birjinaren inguruan antolatzen zen. Kupulan edo absidearen sakongunean irudikatzen ziren hauek, absidean, Pantokratorraren aldamenean, aingeruak edo profetak irudikatzen ziren eta erdiko kupulako petxinetan berriz, lau ebanjelariak.
Erlijio gaiak ez ezik gai profanoak ere irudikatu ziren, San Vitaleko mosaikoetan, adibidez. Gai horiek, eta orobat landare edo lerro hutsezko dekorazio geometrikoa, ikonoklasten aroan zabaldu ziren batez ere.
Centropus andamanensis
Centropus andamanensis Centropus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cuculidae familian sailkatua dago.
Pécs
Pécs (latinez: Quinque Ecclesiae; kroazieraz: Pečuh; alemanez: Fünfkirchen; serbieraz: Печуј, Pečuj; eslovakieraz Päťkostolie; turkieraz Peçuy; italieraz Cinquechiese) Hungariako hego-mendebaldeko hiria da, Baranya konderriko hiriburua. Hegoaldeko Transdanubia eskualdean dago, Kroaziako mugatik hurbil, Budapestetik 200 kilometrora. 2015ean 145.985 biztanle zituen.
Erromatarrek sortu zuten hiria, II. mendearen hasieran, eta Sopianae izena eman zioten.
Ondarea
Europako bosgarren unibertsitaterik zaharrena du (1367), Pécseko Unibertsitatea, aurretik Janus Pannonius Unibertsitea deitua, kroaziar jatorriko Janus Pannonius (Ivan Česmički tokiko hizkuntzan; 1434-1472) olerkari bikainaren omenez. Pio II.a aita santuak Pécseko gotzain izendatu zuen 1460an, eta Matias I.a Hungariakoa erregearen mezulari lan egin zuen.
Pécsen, Hungariako otomandar artearen adibiderik hoberenak daude, turkiar okupazioaren garaian (1543-1686) eraikiak.
Mihai Bravu
Mihai Bravu honakoa izan daiteke:
Pécs
Ondarea
Interes turistikoko tokien artean, nabarmentzekoak dira Katedrala, Gazi Kasim Pasha meskita eta Arkeologia Museoa.
Knocknacarry
Knocknacarry (irlanderaz Cnoc na Caraidh) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen herrixka bat da, Ulster probintzian. 2001ean 138 biztanle zituen.
Cushendun udalerritik kilometro bat mendebaldera dago.
Legionario
Legionarioa (legionarius), erromatar legioko partaidea zen. Hau, orohar, 15 urtetik gorako erromatar hiritarrek osatuta zegoen. Legionario baten soldadutzaren iraupena, Errepublika goiztiar garaian, kanpaina militarrarena zen. K. a. II. mendean, gehienezko zerbitzua 16 kanpainatakoa izan behar zela ezarri zen. Marioren aldaketen ondoren, zerbitzuaren iraupena, 25 urtean ezarria geratu zen, eta 20ra laburtu zen Augustoren agintaldian. Bere zerbitzuengatik soldata bat jasotzen zuen, eta, bere soldadutza amaitu ondoren, lurrak, edo, Augustogandik hasita, Aerarium Militarisak ordaindutako diru kopuru bat.
Legionarioa bi xabalinekin armatuta egon ohi zen (bata astuna, pilum, pluralez pila, eta bestea arina), ezpata bat (gladiusa), eta, Tiberioren agintaldi arte, sastakai bat (pugio). Bere babeserako kasko bat (galae), eraztun bat (lorica hamata), armajantzi xafladun bat (lorica segmentata) edo armajantzi ezkatadun bat (lorica squamata), eta laukizuzen formako ezkutu bat (scutum) zeramatzan. Azken honek babes metaliko bat zeraman eskuaren posiziorako. Euren ekipamendua sandalia pare batek (caligae) eta bizkar zorro batek (sarcina) osatzen zuten.
Euren ezaugarri garrantzitsu bat, askotan handiagoak eta hobeto ekipatuak zeuden armaden aurka borroka egin behar izaten baitzuten, gorputz oso diziplinatu baten zati osatzea zen (exercitum), bai mugimendu militarrak modu zehatzean egiteko, bai dortokarako eta bai ingeniaritza militarreko lanean aritzeko ere (kanpamentu, harresi eta gotorleku eraikitzea) eta lan publikoetan (bideak, zubiak, akueduktuak).
Geroztik, legionario deitu dira historiako hainbat gorputz militarretako kideak. Adibidez: Frantziako Atzerritar Legioa, Espainiar Legioa eta Poloniar Legioa osatzen duten militarrak.
Unbe
Unbe mendiak Butroe harana eta Erandioko Goierri auzoa banatzen du. 302 metroko garaiera du. Unbe auzoan kokatuta dago.
Unbeko Ama Birjina
Mendia oso ospetsua da Ama Birjina agertu omen zelako 1941ean. Urte horretan Felisa Sistiagari Ama Birjina agertu omen zitzaion bere baserrian (Unbe mendiaren ondoan). Hurrengo agerkundea 1968ean izan zen; oraingoan San Pedro agertu omen zitzaion. 1969ko martxoan berriro agertu zen Ama Birjina. Ordutik, bere etxe ondoko iturriari darion urak sendatzeko balio duela esaten da.
Urte horretan bertan kasua argitara atera zen. Ordutik, hainbat eta hainbat agerpen izaten dira (azkena 1988an). Eta Espainia osotik hainbat eta hainbat erromes joaten da Unbera. Felisa Sistiaga 1990ean hil zen.
Madoqua kirkii
Madoqua kirkii Madoqua generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Antilopinae azpifamilia eta Bovidae familian sailkatuta dago
Unbe
Igoerak
Unbe mendia urbanizatuta dago goitik behera. Izan ere, mendiaren postontzitik gertu txaletak daude Unbe-Mendi izeneko urbanizazio pribatuan. Igotzeko lekurik arruntena Akarlandako landetatik da. Igoera oso leuna da.
Jose Elizondo
Jose Elizondo Lopez (Tolosa, Gipuzkoa, 1865eko irailaren 14a - Donostia, Gipuzkoa, 1943ko apirilaren 18a) euskal idazle eta antzerkigilea izan zen. Cecilia Urain Egiarekin ezkondua 1.892ko urriak 11ean, Deban.
Lanak
Euskal-Erria, Euskal-Esnalea eta Vida Vasca aldizkarietan idatzi zuen. Gipuzkoarra aldizkari abertzaleko zuzendaria izan zen.
Myroconger compressus
Myroconger compressus Myroconger generoko animalia da. Arrainen barruko Myrocongridae familian sailkatzen da.
Flynn Ogilvie
Flynn Andrew Ogilvie,, (Wollongong, Hegoaldeko Gales Berria, Australia, 1993ko irailaren 17a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik.
Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.
Mnemosine tximeleta
Imagoa
Tximeleta zuria da eta aurreko hegalen puntatan kolore grisak azaltzen zaizkio. Hegal bakoitzean bi orbain beltz deigarri ere baditu. Azpialdean nerbiadura grisa nabarmenduta dauka. Emea arraren antzekoa da baina gardenagoa izan ohi da, azpialdean nabari da batez ere.
Tximeleta handiak izaten dira Papilionidae familiako espezieak. Mnemosine tximeleta haien artean txikienetakoa bada ere 6 cm-ko hegal-zabalera hartzen du.
Beldarra
Mnemosine tximeletaren beldarra beltza eta arantzatsua da. puntu hori edo laranjazko lerroak ditu. Puntu horiek ez dira borobilak izaten.
Bizi zikloa
Errunaldi bakarra duen tximeleta da. Beldarrak lozorroann igarotzen du negua udaberrian elikatuko den landarearen oinean. Corydalis generoko landareak dituzte gustokoen. Tximeletak ekaina eta uztailan zehar ikusten dira.
Carpococcyx radiceus
Carpococcyx radiceus Carpococcyx generoko animalia da. Hegaztien barruko Cuculidae familian sailkatua dago.
Bodhrán
Bodhrán irlandar jatorria duen perkusiozko musika tresna da, XVII. mendetik aurrera ezaguna dena. Folk musikaren arloan erabilia da, batez ere zeltiar kulturetan. "The Chieftains", "De Dannan", "Planxty" eta "Kíla" moduko taldeek tresna famatu egin dute azken hamarkadetan.
Musika-tresna honen jotzaile trebe edota adituen artean honako hauek daude: Seán Ó Riada, Kevin Conneff, Christy Moore, Dónal Lunny, Liam Ó Maonlaí edota Rónán Ó Snodaigh.
Gaur egun, beste herrialde batzuetara hedatu da bere erabilera, tartean Euskal Herrira.
Zaldua
Zaldua Nafarroako erreka da, Arakil ibaiaren ezkerraldeko adarra; 7 km. Lizarragako mendatearen iparraldeko mazelan du iturburua, eta Ergoiena eta Etxarri Aranatzeko udalerrietako lurrak ureztatzen ditu, ura Arakil ibaian isuri aurretik.
Oroszhegy
Oroszhegy ("errusiar mendi" esan nahi duena; Dealu) Errumaniako udalerri bat da, Hargita konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko luze-zabalean banatuta.
Litoria brevipes
Litoria brevipes Litoria generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Nous irons tous au paradis
Nous irons tous au paradis 1977ko Yves Robert frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da. Un éléphant ça trompe énormément filmaren jarraipena da.
Argumentua
Marthe neska-laguna norbait laztantzen ikustean Étienne Dorsay jeloskor jarri zen. Tartean bere lagunek etxe berri bat erosi dute.
New Summerfield (Texas)
New Summerfield Texasko hiri bat da. Cherokee konderrian kokatua dago. 2010ean 1,111 biztanle zituen, 12.17 kilometro koadrotan banatuta.
Bobby Fischer
Robert James "Bobby" Fischer (Chicago, AEB, 1943ko martxoaren 9a - Islandia, 2008ko urtarrilaren 17a) xake jokalari estatubatuar-islandiarra (2005ean eman zioten isladiar herritartasuna) izan zen, Nazioarteko Maisu Handia eta Munduko Xake Txapelduna. Gaztaroan famatu bilakatu zen xakean jolasteko zuen abileziagatik, eta, 1972. urtean, Ameriketako Estatu Batuetan jaiotako Munduko Xake Txapelketako lehen irabazlea bihurtu zelako. Txapela hiru urtez mantendu zuen, 1975era arte.
Munduko Txapeldun
1971ko Hautagaien Txapelketan izugarrizko erakustaldia eman zuen: final-laurdenetan eta finalaurrekoetan Mark Taimanov eta Bent Larsen hartu zituen mendean hurrenez hurren, bi kasuetan 6 eta hutseko emaitzarekin, oso aspalditik ikusten ez zen gauza. Goi mailako xakean berdinketa da ohikoena eta pentsaezina zen horrelako emaitzarik ikustea, are gutxiago hori bi aldiz jarraian gertatzea. Hautagaien Txapelketako finalean Tigran Petrosian munduko txapeldun ohia hartu zuen mendean nagusitasun osoz, 6½ eta 2½, eta horrela 1972ko Munduko Xake Txapelketarako txartela eskuratu zuen.
Munduko Txapeldun titulua eskuratu zuen Islandian jokatu zen 1972ko Munduko Xake Txapelketan Boris Spaski sobietarra menperatzean (8½ - 12½), Gerra Hotzaren testuinguruan presio politikoak tarteko, gogoratzen den lehia ezagunenetako batean (XX. mendeko Match-a deitua).
Gainbehera
Artean 26 urte baino ez bazituen ere, Munduko Txapelketa irabazi eta gero Fischerrek xake profesionala erabat alboratu zuen, eta hogei urtez ez zuen jendaurrean agerpenik egin. Batzuen ustez, bere burua jokalari onentzat izan arren, galtzeari izugarrizko beldurra sartu zitzaion. Ordurako obsesio asko eta desoreka zantzuak zituen, bere adierazpenetan islatzen zena, eta urteekin okerrera egingo zuen.
1992an, Jugoslavian, Fischerrek eta Spaskik 1972ko lehiaren errebantxa jokatu zuten, lagunarteko erakustaldi moduan. 1972koarekin alderatuta egoera guztiz desberdina zen. Alde batetik, Sobietar Batasuna desegina zen eta, Gerra Hotza amaituta, ez zegoen tentsio politikorik; gainera, ordurako, Spaskik frantziar herritartasuna zuen. Bestalde, Fischerrek 20 urte zeramatzan xaketik aldenduta eta une hartan Spaski FIDEren zerrendan 106. postuan zegoen; horrenbestez, lehiak ez zuen 1972koaren mailarik izan, baina hainbeste urteren ostean Fischerren berragerpena izateak interesa piztu zuen. Lehia Fischerrek irabazi zuen 10 eta 5. Hala ere izan zen polemikarik: jokalarientzako ordainsaria handia zen (3,65 milioi dolar irabazlearentzat eta 1,35 galtzailearentzat), baina AEBetako gobernuak Fischerri lehian parte hartzea debekatu zion, AEBek Jugoslaviari ezarritako blokeo ekonomikoa zela eta; hala eta guztiz ere, Fischerrek debekuari muzin eginez jokatzea erabaki zuen eta AEBetako gobernuak bere aurkako atxiloketa agindua eman zuen.
Lehia haren ondoren, espetxeratua izateko mehatxuagatik AEBetara itzuli ezinda, iheslari moduan ibili behar izan zuen eta Budapesten hartu zuen bizitokia, eta ondoren, 2000-2002 urteetan, Filipinetan. 2004an Japoniako airoportu batean atxilotua izan zen, AEBek pasaportea baliogabetu baitzioten. Zortzi hilabetez atxilotuta eduki zuten, harik eta Islandiak herritartasuna eman zion arte. 2008an hil zen, Reykjaviken.
Ossineke (Michigan)
Ossineke Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Alpena konderrian dago, Michigan estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bodenwerder
Bodenwerder Alemaniako herri bat da, Weser ibaiaren ibarrean dagoena. Saxonia Beherea estatuan dago, Holzminden barrutian, eta Bodenwerder kolektibitateko hiriburua da. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta. Herri ospetsua da, XVIII. mendean Münchhausengo Baroia bertan jaio zelako. Baroi honi buruzko museoa eta monumentua dira herriko atrakzio nabarmengarriak.
Tudela de Duero
Tudela de Duero Valladolideko udalerria da, Tierra de Pinares eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 8.503 biztanle zituen.
Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian
Espainiako Gerra Zibilak Euskal Herrian 1936 ko uztailetik 1937 ko ekainera iraun zuen, estatu kolpea eman zenetik tropa frankistak Bilbora sartu eta mendebaldeko Bizkaiko mugaraino okupatu arte. Espainian gerra amaitu arte (1939ko apirila), Hego Euskal Herria erretagoardian geratu zen, elikagaien eskasia eta errepresio gogor bat pairatuz.
Valdivienne
Valdivienne Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Saint-Germain-les-Paroisses
Saint-Germain-les-Paroisses Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian
Ipar Euskal Herria errefuxiatuen aterpe bilakatu zen, hasieran eskuindar askoren eta estatu kolpearen jarraitzaileen babesleku; kolpistek herrialdea okupatu ahala, berriz, haien errepresiotik ihesi milaka herritar eta gerlari joan ziren hara ihesi. Agintari frantsesek haietako asko harrera esparru inprobisatuetan bildu zituzten, nahiz eta askok makiarekin bat egiten amaitu zuten, Bigarren Mundu Gerra hastean. 1936ko urrian, Eusko Jaurlaritza eratu zen, eta gero erresistentzia eta espioitza sarea antolatu zuen erbestetik.
Espainian eztabaidan zeuden printzipio sozio-ekonomiko eta ideologikoei, Euskal Herrian nazio-auzia batu zitzaien, euskal abertzaletasuna, bereziki EAJ, eta karlismoa (tradizionalismoa) eragile politiko garrantzitsuak izanik. Hain zuzen, bigarren indar politiko horren konplotak bermatu egin zuen estatu kolpearen garaipena Nafarroa Garaian. Ipar Euskal Herrian, Jean Ibarnegarai politikari kontserbadore nafarrak errepublikarren eta euskaltasun politikoaren kontra jo zuen.
Valdivienne
Biztanleria
2007an Valdivienne udalerrian erroldatutako biztanleak 2.455 ziren. Familiak 1.052 ziren, horien artean 304 pertsona bakarrekoak ziren (108 bakarrik bizi ziren gizonak eta 196 bakarrik bizi ziren emakumeak), 348 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 348 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 52 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Augustin Etxeberri
Augustin Etxeberri (Sara, Lapurdi, 1849ko martxoaren 23a - ib., 1890eko otsailaren 3a) euskal idazlea izan zen.
Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian
Gerra Zibilak Francoren diktadurari eman zion hasiera 40 urtez, Euskal Herriarentzako efektu traumatikoz. 150.000 euskal herritar inguru erbesteratu ziren, Nafarroa Garaian bakarrik 3.500 pertsona inguru erail zituzten erretagoardian, ugaldu egin ziren garaileekin bat egin ez zuten familien konfiskazioak. Isiltasuna eta umiliazioa nagusitu zen, areago emakumeen kontra. Adierazpide folklorikoak izan ezik, euskara eta euskal kultura debekatu eta jazarri egin ziren.
Aurrekariak
1931n Espainia Errepublika bihurtu eta erregimen berria aldarrikatu zuen lehendabiziko udalerria Eibar izan zen 1931ko apirilaren 13an. Laster, Konstituzio berria onartu zen, eskuineko alderdien gustukoa ez zena. Espainian gizarte-asaldura izan zen garai hartako ezaugarrik nabarmenena. Ezkerreko alderdiek Elizaren aurka eta sekularizazioaren alde azaldutako jarrerak eskuineko alderdiak mugiarazi zituen. Gainera, azken horiek beren gizarte-pribilegioak kolokan ikusi zituzten, ezker iraultzailearen indarra zela eta. 1932ko irailaren 9an Kataluniak bere autonomia-estatua lortu zuen. Hego Euskal Herriaren estatutua (1931-1932), berriz, aurrera atera ezinik geratu zen, Espainiako parlamentuan blokatua eta, Euskal Herrian bertan, indar karlisten zatiketa nabarmen batez.
Valdivienne
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian
Aurrekariak
1933tik aurrera, Manuel Fal Conde andaluziarra jarri zen Nafarroako karlisten buruan, errepublika suntsitzeko ikuspegi militarista baten aldekoa. Harrezkero, errepublikaren kontrako kolpea prestatzen hasi zen, horretarako Eibartik bertatik zabaltzen ziren armekin talde paramilitarrak osatuz: Erreketea. Ildo beretik, karlisten artean Victor Pradera tradizionalistaren tesiak gailendu ziren, errepublikaren eta abertzaletasuna ren guztiz kontrakoak. 1934ko langile-istilu larrietan, euskal estatutuaren aldeko Marcelino Oreja Elosegi enpresaburu karlista erabakigarria hil zuten Gipuzkoan, jazoeren segida azkar batean.
Harrezkero, zatiketa erabatekoa izan zen euskal lurraldeetan erreakzioko indarren eta errepublikari aukera bat ematen zioten euskal indarren artean eta, era berean, euskal estatutuaren kontra eta aldekoen artean. 1936ko otsailaren 16an, hauteskundeak egin eta Fronte Popularrean elkartutako ezkerreko alderdiek (tartean Eusko Abertzale Ekintza) irabazi zuten. Hego Euskal Herrian, berriz, eskuineko alderdiak irten ziren garaile. Eskuineko blokeak hamabost diputatu, Fronte Popularrak hamabi diputatu eta EAJk hamar diputatu lortu zituzten. EAJk, guztira, 130.000-140.000 bitarte boto lortu zituen, batez ere herri txikietan bilduak.
Valdivienne
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian
Aurrekariak
Madrilgo gobernu ezkertiar berriak, mugimendu trakets batean, Emilio Mola, errepublikaren kontrako garbia zen jenerala ("zuzendaria"), Iruñera bidali zuen Espainiako erdigunetik urruntzearren. Aldiz, Iruñea n bere asmoetarako giro aproposa aurkitu zuen, ez zailtasunik gabe ordea. Uztail hasiera-erdialdera, azkenean, Diario de Navarrako zuzendari Raimundo Garcia 'Garcilaso' k eta Rodeznoko Konde Tomás Domínguez Arévalok bitartekari-lanak egin zituzten karlisten eta Molaren artean Altxamendua koordinatzeko. Bilkura horietako asko Irantzuko monasterioan gertatu ziren, eta Lizarrako alkate Fortunato Agirrek horien berri izan zuen, baita alderdiko eta gobernuko ordezkariei horietaz ohartarazi ere, baina ez zen entzuna izan.
Valdivienne
Etxebizitza
2007an 1.380 etxebizitza zeuden, 1.067 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 149 bigarren erresidentzia ziren eta 164 hutsik zeuden. 1.303 etxeak ziren eta 39 apartamentuak ziren. 1.067 etxebizitza nagusietatik 801 bere jabearen bizilekua ziren, 254 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 30 etxek gela bat zuten, 50 etxek bi zituzten, 166 etxek hiru zituzten, 289 etxek lau zituzten eta 532 etxek bost zituzten. 842 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 403 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 548 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian
Hasierako nahasmena
Horiek horrela, 1936ko uztailaren 17an Francisco Franco jenerala Melillan Errepublikaren aurka altxa zenean, harekin bat egin zuen Iruñean zegoen Mola jeneralak eta nafar errekete karlistek. Araban ere, Jose Luis Oriol lurjabe karlistak, bere botereaz baliatuz, altxamenduaren alde jarri zuen ia herrialde osoa. Bizkaia errepublikaren alde agertu zen eta Gipuzkoan zalantza uneak izan ziren hasiera batean. Horrenbestez, laster Hego Euskal Herria bitan zatitu zen.
Valdivienne
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.525 ziren, horien artean 1.179 aktiboak ziren eta 346 inaktiboak ziren. 1.179 pertsona aktiboetatik 1.107 lanean zeuden (598 gizon eta 509 emakume) eta 72 langabezian zeuden (31 gizon eta 41 emakume). 346 pertsona inaktiboetatik 124 erretiraturik zeuden, 92 ikasten zeuden eta 130 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian
Hasierako nahasmena
Matxinoek EAJ beraien alde jartzea espero bazuten ere, alderdi kontserbadore eta kristaua baitzen, alderdi hori Errepublikaren alde azaldu zen. Hala ere, alderdiaren jarrera eztabaidan zen azken unera arte: Bizkaian duda barik egin zuen legezkotasunaren alde, Gipuzkoan zatiketa gertatu zen, baina errepublikaren aldekoak nagusitu ziren; Nafarroa Garaian eta Araban, berriz, elkarren aurkako jarrerak izan ziren alderdi barnean: neutraltasunaren aldekoetatik altxamenduaren aldeko atxikimendu gutxi gorabehera bortxatuetara. Horren adibide izan zen Beorlegi jeneralak Donostia hartu eta gero Arturo Kanpion euskaltzale zaharra Diario de Navarra egunkarian Altxamenduaren alde idatzitakoa, idazki horren zintzotasuna auzitan ere jarri den arren. edo Araban Jabier Landaburuk izandako jarrera. Duda horiek zirela eta, Emilio Molak hilabete itxaron zuen, 1936ko abuztuaren 18ra arte, abertzale erakundeen deuseztatzea agintzeko.
Valdivienne
Diru sarrerak
2009an Valdivienne udalerrian 1.109 unitate fiskal zeuden, 2.578,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.237 euro zen.
Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian
Hasierako nahasmena
Euskal Elizaren jarrera ere heterodoxoa izan zen. Marcelino Olaetxea Iruñeko apezpikuak, hasieran, gerra piztea gaitzetsi zuen, eta uko egin zion tropa karlistak bedeinkatzeari. Hala ere, abuztuaren 6an, Mateo Mujika Gasteizko apezpikuarekin batera, gutun pastorala izenpetu zuen katolikoak «etsai komunaren aurka» borrokatzera deitzeko. Proposatu izan da gutun horiek idaztera behartuak izan zirela; Mateo Mujikari kargua utzarazi ere egin zioten, eta Ipar Euskal Herrian hartu behar izan zuen aterpe, Kanbon.
Apaizeriaren jarrera ere gizartearena bezalakoa izan zen. Nafarroa Garaian gehienek matxinoen alde egin zuten, armak ere hartuta. Stanley Payne ren iritziz, Bizkaian eta Gipuzkoan, apaiz asko abertzaleak izanda, politika nahiago zuten nagusiei zor zieten mendetasuna baino. Hori zela eta, 1936ko udazkenerako 15 euskal herritar apaiz fusilatu zituzten matxinoek, "matxinada bultzatzeagatik".
Valdivienne
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 67 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 27 zerbitzu publikoetatik, 2 posta bulegoak ziren, 1 banku bulegoa, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 4 margolariak, 6 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 etxerako tresna denda zen, 1 altzari denda zen eta 1 lurrin-denda zen.
2000. urtean Valdivienne udalerrian 49 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.192 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian
Kezka handitzen Bilbon
Frantzia eta Erresuma Batu ko itsas armadako ontziak itsasadarreko bokalera hurbildu ziren hainbatetan, Espainiako kostaldean askotan egiten zutena bestalde, ohartaraziz frantsesak eta britainiarrak ebakuatu behar zirela. Bilbon, britaniar kontsulatuetako pertsonak eta, oro har, britaniar komunitateak, ez baitziren gutxi, hiriburutik alde egin zuten langile mugimenduaren goraldiaren beldurrez, Steer-ek kontatzen duenez; izan ere, haietako asko mea ustiapeneko adituak eta ontzioletako teknikariak ziren. Ihes horrek konpon ezineko kaltea egin zion Bilboko negozio munduari eta ekonomiari.
Telesforo Monzon gazteak Bartzelonara bidaiatu zuen armak eskuratzera. Aldiz, ikaratuta atera zen erantzunarekin: Espainiako gobernua Irun eta Donostia defenditzeko 1.000 errifle uzteko prest zegoen, besterik ez. Euskal abertzaleak beren kabuz aritu behar ziren: Bilboko Espainiako Banku ko eta beste bankuetako gordailuen urre guztia atzeman zuten, eta kolpisten itsas blokeoari muzin eginez arrantzontzietan salbu garraiatu zuten Baiona ra. Bertatik, Monzon eta Irala Parisera eta Alemaniara abiatu ziren armak erostera. Hendaiatik tren bagoi bat arma bete igaro ahal izan zen Irunera Frantziako Alderdi Komunista ren ekintza bati esker, Frantziako gobernuaren oztopoen gainetik.
Kolpistak nagusitu, errepresioz
Hasiera-hasieratik, Espainia osorako garrantzi handikoa izan zen Iruñean Mola jeneralak egin zuen altxamendua, oligarkiak, karlistek, Eliza katolikoak eta hedabide nagusiek lagundua. Ondoren, Nafarroa Garai osoan matxinatuen aurkako indarrak erabat desagerrarazteko ahaleginetan, errepresio bortitza ezagutu zen. Karlistaz eta falangistaz osatutako eskuadroiek hiru mila bat pertsona eta gehiago hil zituzten, ia denak zibilak.
Bortizkeriaren biktima nagusiak FNTT eta Unión General de Trabajadores sindikatuetako kideak izan ziren. Bi sindikatu horiek nagusi ziren Erriberan, eta lurrik gabeko nekazariak ordezkatzen zituzten. Aipagarria da, alde horretatik, Sartagudako sarraskia: 1.300 biztanleko herrian ia 90 bizilagun hil ondoren, Sartagudak Alargunen Herria ezizena hartu zuen.
Hala ere, Errepublika garaian garrantzi handikoak izan ziren beste auziek, esate baterako Euskal Herriarentzako Sortarauak, ez zuten izan nekazaritza-auziak eragindakoak bezainbesteko errepresiorik. Izan ere, altxatuek Nafarroa Garaiaren euskal nortasuna ez zuten dudatan jartzen. Nolanahi ere, euskaltasun kontzientea eta ekintzailea gogor jazarria zen. Lizarran eta Elizondon, esaterako, abertzaleak pertsegitu eta haien jabetzak suntsitu eta bahitu ez ezik, euskarazko liburuak erre ziren, eta ikastoletan txikizioak eragin. Errepresio hartan, hildako gehien izandako udalerriak Iruñea (298), Lodosa (133), Mendabia (99), Azkoien (89), Corella (87), Sartaguda (84), Milagro (78) eta Azagra (71) dira.
Hona hemen adibide bi:
Fundulus
Fundulus arrain genero bat da. Fundulidae familiaren barruan sailkatzen dira.
Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian
Kolpistak nagusitu, errepresioz
Lizarrako eta Tafallako kartzeletan, epaiketarik gabeko exekuzioak izan ziren, 1936ko irailean eta urrian, hurrenez hurren. Agintari kolpistek 200 nafar baino gehiago kolpisten alde borrokatzera estutu zituzten, baita haiek ondorioen beldurrez izena eman ere, eta Sanjurjo Tertzioa eratu zen. Alabaina, Aragoin zebiltzala, haien mesfidantzaz, militar kolpistek zigor eredugarri bat ezartzea erabaki zuten: fusilamenduz denak hil zituzten 1936ko urrian. Lodosara, Anistasinitarren Zirkua heldu zen uztailaren 17an, eta ikuskizun bat ere eman zuen; aldiz, hilaren 19an, estatu kolpea Lodosan gailendu zenean, Guardia Zibilak zirkua kentzea agindu zuen, eta artistak zein langileak atzeman zituzten; Larragan eta Mendabian hil zituzten gehienak, gazte eta zahar.
Elizaren rola eta karlismoaren pisua
1936ko uztaileko estatu kolpearen prestaketan, elizgizon ugarik partaidetza aktiboa izan zuten. Manuel Artze Otxotorena Zamora ko apezpikuak, estatu kolpe aurretik Nafarroara egindako azken bisitan, sotanak baino fusilak bidal ziezazkiotelako desioa adierazi zion Iruñeko bere jostun konspiratzaileari. Elizgizonek harreman estua zuten karlista eta militar matxinoekin, eta berehala onartu zuten agur faxista; batzuk gogotik abiatu ziren frontera. Lucio Urtubiak lehen eskutik eta gordintasun osoz azaldu zuen Nafarroan orduan aurkitu zuen Eliza zapaltzailearen erretratua.