cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gales
Hizkuntzak
Bi hizkuntza nagusi horiez gain, XX. mendean zehar Galesen beste herrialdeetako hainbat hiztun komunitate ezarri dira, adibidez, bengalera eta kantonera hiztun talde nabarmenak daude, asiar immigrazioaren ondorioz. Fenomeno hau ez da galestar hirietan bakarrik ematen, baita era apalago batean udalerrietan ere. Italiar Gobernuak ere jatorri italiarra duten galestarrentzako italierazko ikastaroak antolatu izan ohi ditu. Beste hizkuntza horiek, ingelesak eta galesak ez bezala, ez dute ofizialtasunik, halere zerbitzu publikoek gutxiengo etnikoen hizkuntzetako hiztunentzat eta euren beharrentzat zuzendua dagoen argibidea argitaratu ohi du, gainontzeko Erresuma Batuan egin ohi den bezala.
Galesko txoko guztietan bi hizkuntzen arteko nahasketa oso ohikoa da, honen ondorioa "Wenglish" edo "Cofi" (azken hau Caernarfon inguruan) delakoa da.
Demografia
2001eko erroldaren arabera, Galesko biztanleriaren % 96 arraza zuriko britainiarrak dira, eta % 2,1 ez dira zuriak (nagusiki asiarrak dira ). Arraza zurikoak ez diren gehienak hegoaldeko portudun hirietan bizi dira, hots, Cardiff, Newport eta Swansea. Galestar-asiar komunitate gehienak Bigarren Mundu Gerra ostean ailegatu eta ezarri ziren. Orain dela gutxiago, Europar Batasunan herrialde gehiago sartu direnez, herrialde horietako jendea ere ezarri da, adibidez Polonia -nahiz eta Galesen bizi diren poloniar batzuk Bigarren Mundu Gerra amaitu ostean etorritakoak ere izan.
2001an Lan Egiteko Adinean zegoen jende helduaren % 71k euren burua erabat galestartzat zuen eta beste % 7k euren buruak partzialki galestartzat zituen (hauetako gehienek euren buruak galestar nahiz britainiartzat zituzten). Berriki egin den ikerketaren arabera, Galesko biztanleriaren % 35ek galestar abizenak zituzten (Ingalaterrako biztanleriaren % 5,4k eta Eskoziako % 1,6ak ere galestar abizenak dituztela aldarrikatzen dute ). Dena dela, orain arte "ingeles" abizentzat jo izan diren abizen asko (adibidez, "Greenaway") gaur egun galestar abizenen itzulpen okerrak ("Greenaway" = "Goronwy") direla ikusi da. Aldiz, ohituraz orain arte galestarren artean maiz topatu izan diren deitura batzuk (adibidez, "Richards"), agian Britainia Handiko beste eskualde edo herrietan ere jatorria dutela ere iradoki izan da.
2001eko galestar biztanleriaren laurden bat Galesetik kanpo jaiotakoa zen, nagusiki Ingalaterran; horietako %3a Erresuma Batutik kanpo. Galesen jaiotako biztanleri kopurua herrialdean zehar aldakorra da: ehuneko handienak Hego Galesen Haranetan daude eta txikienak, aldiz, Erdi eta Ipar-Ekialdeko Galesen. Adibidez, Blaenau Gwent eta Merthyr Tydfil udalerrietako biztanleriaren % 92 jaiotzez galestarra zen; Flintshire konderrian, ordea, % 51 eta Powys konderrian % 56 besterik ez ziren. Gertakari honen arrazoi nagusietako bat jaiotzak izaterakoan ospitale egokienak mugaz harago dauden Ingalaterran daudela da. Estatu Batuarren artean 1,75 milioi lagunek galestar jatorria dutela diote, 2006an Kanadarren artean 467.000 pertsonek.
Ekonomia
Historikoki, meatzaritzaren jarduera oso garrantzitsua eduki dute lurraldean, ikatza, burdina, kobrea, zilarra, beruna eta urrea ustiatuz nagusiki.
Osasun zerbitzua
Galesen osasun publiko zerbitzua Gales NHS (galesez: Cymru GIG; Euskadiko Osakidetza edota Nafarroako Osasunbide antzekoa) erakundeak eskeintzen du, hau jatorriz eta hasiera batean 1946an National Health Service Act agiriaren bidez sorturiko Ingalaterra eta Galesko NHS erakundeko egituraren barnean zegoen, baina 1969tik aurrera Gales NHS erakundearen ardura Galesko Estatu Idazkariak du. Era berean, XXI. mendean 1999ko Iztuleraren ondorioz Gales NHS erakundeko ardura Galesko Biltzar Nazionala eta Agintaritzari eman zitzaion, gaur egun 90.000 langile ditu, honek Galesko langile gehien dituen erakundea bilakatzen duelarik. Galesko osasun eta gizarte laguntzaren gabinete ardura duen pertsona, Galesko Biltza Nazionaleko Osasun eta Gizartegintzako Ministroa da.
Erlijioa
Galesko erlijio nagusiena Kristautasuna da, 2001eko erroldaren arabera biztanleriaren % 72ak bere burua kristautzat du. Galesko Presbiteriar Eliza da kristauen artean fededun gehienen dituen kristau erlijio, XVIII. mendean sortu zen eta 1811ean Ingalaterrako Elizatik bereizi zen. Bigarren postuan Galesko Eliza dago, hau Anglikar Komunioaren barnean dago. Garai batean Ingalaterrako Elizaren zati izana da, baina Britainiar Gobernuak legeztatutako 1914eko Galesko Elizaren Agiriaren ondorioz lekuz kanpo gelditu zen (1922 arte agiriak ez zuen eraginik izan). Hirugarren postuan Eliza Katoliko Erromatarra dago, biztanleriaren % 3arekin. Galesen kristauak ez diren erlijioak gutxiengo bat dira, biztanleriaren % 1,5a edo. Aldiz, biztanleriaren %18ak erlijioei dagokionez ez erlijioso edo fedegabea aldarrikatzen da. Eliza Apostolikoak bere urteroko biltzarrak Swansean burutzen ditu, usadioz abuztu aldera.
Galesko santu zaindaria San David da (ingelesez Saint David, galesez Dewi Sant), bere jai eguna San David Eguna delarik (ingelesez Saint David's Day, galesez Dydd Gŵyl Dewi Sant), urtero martxoaren 1ean ospatzen da.
1904an erlijio berpizkundea jazo zen (1904-1905 Galestar Berpizkundeak edo soilik 1904ko Berpizkundea bezala ezaguna), mugimendu honen bultzatzailea Evan Roberts predikatzailea izan zen eta Galesko eskualde ugari bereganatu zituen, jende asko bere buruz Ezkonformista eta Anglikar Kristautasunera bihurtu zelarik, batzuetan herri osoak ere. Gaur egungo Galesko Pentecostal eliza ugarik berpizkunde honetatik sortu zirela aldarrikatzen dute.
Jesenice
XX mendea
Bigarren Mundu Gerraren ostean fundizio berriak ireki ziren eta Jeseniceren "urrezko aro" berri bat abiatu zen, Jugoslaviako altzairugintza garrantzitsuenetakoa bihurtzeraino. Langileak etorri ziren eta azpiegitura berriak eta etxebizitza ugari eraiki ziren. 1970 hamarkadan 8.000 langiletik gora izan zituen.
Gales
Erlijioa
Galesko erlijio ez-kristau handiena Islama da, 2001eko erroldaren arabera Gales osoan 30.000 musulman zeuden. Hauetaz gain Hindu eta Sikh taldeak ere badaude, nagusiki Hego Galeseko hirietan: Newport, Cardiff eta Swansea, bitxikeri gisa aipatzekoa da Budista kontzentrazio handiena mendebaldeko baserri giroko Ceredigion konderrian dagoela. Judaismoa Galesen ezarri zen lehenbiziko erlijio ez-kristaua izan zen (Erromatarren aurretik zegoen animismoaren salbuespenarekin, noski), dena dela 2001eko datuen arabera juduek gainbehera jasan duten eta gaur egun 2.000 inguru izango dira.
Paganismoa eta Wicca erlijioak Galesen gorantz doaz. 2001ean Ingalaterra eta Galesen 7.000 Wicca fededun zeuden, baita 31.000 pagano edo jentil ere.
Kultura
Gales beti bere berezko kultura izateagatik nabarmendu izan den herrialdea da, berezko kultura horren barnean hizkuntza, ohiturak, jai egun bereziak eta musika daudelarik.
Musika
Galesko musika eta olerkien jaialdi garrantzitsuena National Eisteddfod delakoa da. Hau urtero hiri edo udalerri ezberdin batean ospatu ohi da. Llangollen International Eisteddfod jaialdiak mundu osoko abeslari eta musikariei euren dohaiak erakusteko aukera ematen die.
Sarritan Galesi «abestigintzaren lurraldea» deitu izan zaio, herrialde honetako kultura herrikoian abestiek eta musikak garrantzi itzela izan baitute, anglosaxoi munduan ezaguna da galestarrek abestirako duten joera eta trebezia, bereziki eta Euskal Herrian gertatu ohi den bezala gizonezkoen abesbatzek paper garrantzitsua jokatu izan ohi dute, munduko leku askotan Gales ordezkatu izan dutelarik.
Galestar abesti herrikoien artean munduan zehar ezagunena dena Galesko ereserkia ofiziala den Hen Wlad Fy Nhadau da, halere honako galestar abesti herrikoi hauek ere ezagunak dira: Calon Lân, Men of Harlech, Cwm Rhondda, Sospan Fach, Myfanwy, Yma o Hyd...
Indie musika motako galestar talde ugari ere badaude: 1990eko hamarkadan Manic Street Preachers, Catatonia, Stereophonics, Feeder, Super Furry Animals eta Gorky's Zygotic Mynci, beranduago berriz Goldie Lookin' Chain, mclusky, The Automatic, Steveless eta Los Campesinos! taldeak Galestik haratago atera dira. Hain ezagunak ez diren beste talde batzuk ere Galesen sortuak izan dira: Skindred, The Blackout, Lostprophets, Kids In Glass Houses, Bullet For My Valentine, Funeral for a Friend eta 1970eko hamarkadan hauen aitzindaria izan zen Man taldea ere.
Galesko folk edo musika herrikoiak ere berpizkundea pairatu du, musikari eta talde berriak sortu direlarik: Crasdant, Carreg Lafar, Fernhill, Siân James, Robin Huw Bowen, Llio Rhydderch, KilBride eta The Hennessys taldea. Galesko musika eta dantza herrikoietako jarraitzaile eta zaletuen elkarte ugari daude. Welsh Folk Song Society (Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru) elkarteak abesti eta doinu herrikoien bilduma asko argitaratu ditu. Welsh Folk Dance Society (Cymdeithas Ddawns Werin Cymru) elkarteak berriz amateur mailako taldeen sareari laguntza eman eta gai honi buruzko material ugari argitaratu du.
Clear izeneko musika herrikoiaren elkarteak harpa musika-tresna bultzatzeko hainbat musika eskola martxan jarri ditu, hauek dira galestar musika-tresna herrikoi batzuk. harpa hirukoitza (galesez: telyn deires), biolina, gaita (pibau), crwth, pibgorn (Euskal Herriko albokaren antza handia duena) eta beste batzuk musikatresna batzuk ere. Cerdd Dant elkarteak abestigintzaren artea bultzatzen du eta urtero egun bat irauten duen jaialdia antolatu ohi du. Gales guztian zehar ugariak dira musika herrikoia bultzatzen duten elkarte, musikarien komunitateak, agentziak, proiektuak eta elkarlanak. Horretaz gain Galesko ereserkiak, ahozko bertsogintza eta narrazioa, eisteddfodau txikiak eta olerkigintza bultzatzen duten elkarteak ere badaude.
.br
.br Brasili dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Brasilgo Internet Kudeaketa Batzordeak kudeatzen du. Kontaktu lokala behar da edozein domeinu erregistratzeko. Portugeseko karaktereak dituzten domeinuen erregistroa ere onartzen da.
Gales
Musika
"Sîn Roc Gymraeg" (Galesezko Rock Eszena) jaialdian hizkuntza horretan burututako rock abestietatik hip-hop musikaraino entzun daiteke. Snowdoniako bihotz-bihotzean dagoen Dolgellau udalerrian 1992az geroztik urtero Sesiwn Fawr (Emanaldi Ahaltsua) jaialdia ospatu ohi da. Jaialdia Galesko galesezko musika jaialdi garrantzitsuena izateko asmoz sortu zen.
Galesko BBC Orkestra Nazionalak Galesen nahiz nazioartean musika klasikozko emanaldiak eskaintzen ditu. Mundu osoan ospe handia duen Galesko Opera Nazionalak gaur egun bere egoitza Cardiff badian dagoen Wales Millennium Centre eraikinean du, aldiz Galesko Gazteen Orkestra Nazionala mota honetako munduko lehenbizikoa izan zen.
Ingelesezko galestar literatura
XVII. mende arte, galestar idazle gehienek galesez idatzi ohi zuten. Garai hartan jaiotzez galestarrak izanik baina ingelesez idazten zuten George Herbert (1593–1633) eta Henry Vaughan (1622–1695) idazleen salbuespena izan ezik, bi hauek ingelesez nahiz latinez idatzi baitzuten.
Bereziki XIX. mendean Hego Galesen gertatu zen industrializazioaren ostean, galestar herri eta baserri girotik hirietarako emigrazioa eman zen, gainera usadioz gales hiztunak ziren eremuetan ingelesa nagusitzen hasi zen. Lehenbiziko anglo-galestar idazleak hauek izan ziren: Arthur Machen (1863–1947); Caradoc Evans (1878–1945), narrazio labur eta eleberrien idazlea; Jack Jones (1884–1970) idazle eta antzerkigilea; Howard Spring (1889–1965) kazetari eta eleberri idazlea; Lewis Jones (1897–1939) idazle sozialista; eta Rhys Davies (1901–1978) narrazio labur eta eleberrien idazlea.
Mundu osoan ospetsu den norvegiar jatorriko haurrentzako ipuin idazle den Roald Dahl galestarra Cardiff hiriko Llandaff auzoan jaio zen. Saunders Lewis (1893–1985) olerkari eta ekintzaile politikoak ingelesez nahiz galesez idatzi zuenez, anglo-galestar literaturan nahiz galestar literaturan sar liteke. Rhys Davies XX. mendeko galestar idazle emankorrenen artekoa da.
1950ean Galesen jaio eta hil zen Bertrand Russell filosofo, matematikari, historialari, sozialista, bakezale eta gizarte kritikariak Literaturako Nobel Saria irabazi zuen.
Jaiotzez Newport hirikoa eta ezizenez "tramp poet" ("kale olerkaria") duen W. H. Davies (1871–1940) idazle autobiografikoa jaiotzez galestarra zen eta Georgiar olerkari multzoko buruetako bat bezala oroitua da, nahiz eta bere bizitzako zatirik handiena Galestik kanpo eman eta bere idazkien gai gehienak Galestik kanpo burututako bidaiak eta pastoralei buruzkoa izan. 1926an Galesko Unibertsitateak Davies idazlea Doctor Litteris, honoris causa ohorearekin saritu zuen. Daviesen lagunmin handia zen Edward Thomas (1878–1917) olerkaria arrakasta handiko kazetaria eta beranduago idazle bilakatuko zena ere, orokorrean galestar jatorrizkoa eta anglo-galestar olerkari gisa jo izan da.
Anglo-galestar olerkari ospetsuena Dylan Thomas (1914–1953) da, bere haurtzaro eta gaztaroa Swansea eta Carmarthenshiren igaro zituen, gerora leku hauek bere idazkietan eragin sakona izan zutelarik. Bere idazlan ospetsuena 1954an argitaratutako Under Milk Wood da. Ingelesez idatzi zuten beste galestar olerkari garrantzitsuak hauek dira: Idris Davies (1905–1953); Vernon Watkins (1906–1967); R. S. Thomas (1913–2000); eta Alun Lewis (1915–1944).
Robert Graves, Wilfred Owen eta Gerard Manley Hopkins bezalako olerkariak ere anglo-galestar taldean sar litezke, hauek Galesi buruz, han bizi izandako oroitzapenei buruz idatzi edota galestar odolekoak baitira.
Galesezko galestar literatura
Galesezko literatura Europan iraun duten zaharrenetakoa da (irlanderaz eta Eskoziako gaeleraz idatzitako literaturarekin batera), VI. mendean hasi eta XXI. mendean ere bizi-bizirik baitirau. Literatura horrek gales hikuntzak berak bezala, hainbat gorabehera izan ditu.
Erdi Aroan Aneirin eta Taliesin olerkari galestarrek ospea edukitu zuten, azken horrek Taliesinen liburua idatzi zuelarik. Garai hartan galesez idazten zuten gertakari narratzaileek (cyfarwydd), ipuin kontalariek eta olerkari profesionalek galestar erregeen gorteetako babesean egin ohi zuten. Gerora, Gwyneddko Erresumaren gainbehera eta 1282ko Galesko Inpenendentziaren galtzearekin bat galesezko literatura ere krisian sartu zen. Garai honetan galesez idatzitako hainbat erlijio eta lan praktikoei buruzko idazlanak idatzi ziren, horren adibidea Mabinogion idazlana da. Berpizkunde garaian ere protestante nahiz katolikoek euren fedeen aldeko galesezko idazlanak idazteaz ziurtatu ziren.
XVIII. mendean galesez idatzi zutenen idazleetako batzuk besteen artean William Williams Pantycelyn, Ann Griffiths, Siôn Bradford eta Iolo Morganwg izan ziren.
XIX. mendean nabarmendu ziren idazleak emakumezkoen artean Lady Charlotte Guest eta Lady Llanover izan ziren. Gizonezko idazleen artean berriz hauek: Evan Evans, John Blackwell, William Thomas, John Ceiriog Hughes, Thomas Price, Charles Ashton eta Daniel Owen.
XX-XXI. mendeko idazle eta olerkari garrantzitsuenak Saunders Lewis, Kate Roberts, John Ellis Williams, Aled Islwyn, Angharad Tomos, Euros Bowen, Geraint Bowen, Marion Eames, Hywel Teifi Edwards, Wiliam Owen Roberts, Mihangel Morgan, Alan Llwyd, Dic Jones, Menna Elfyn, Urien Wiliam, Sir Ifor Williams, Gwynn ap Gwilym eta Bethan Gwanas izan dira.
Zinemagintza
Aipatzekoa da orain dela gutxi berpiztu den Doctor Who kultuzko telesaila klasikoa Galesen sotua izan dela (BBC Wales), atal asko Cardiff hiriburuan kokatuak izan direlarik. Filma eta ekoizpen ugari Galesen zehar filmatu edo kokatuak izan dira eta gero mundu osoko ikusleek gozatu ahal izan dituzte.
Horren adibide nagusi ditugu Euskal Herriko antzoki eta telebista kateetan sarritan bistaratu den eta Hugh Grant aktoreak antzeztu duen The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain ("muino bat igo eta mendi bat jeitsi zuen ingelesa") (1995), eta Llŷr Ifans eta Rhys Ifans aktoreek antzeztu duten Twin Town ("hiri bikia") (1997). Galesi buruzko ingelesezko beste film batzuk: Conway Castle (1898), Wales, England: Land of Castles and Waterfalls (1908), A Welsh Singer (1915), The Life Story of David Lloyd George (1918), The Citadel (1937), The Proud Valley ("haran harroa") (1940), Blue Scar (1949), Tiger Bay (1959), Dylan Thomas (1962), Under Milk Wood (1972), Grand Slam (1978),
Halere, beharbada Gales mundu osoan zehar herrialde gisa ezagutarazi duen film garrantzitsuena 1941eko John Ford zuzendariaren How Green Was My Valley ("zein berdea zen nire harana") maisulan klasikoa izango da, filma honek bere bizimodu osoa ikatz-meatze baten inguruan duen galestar herrixka eta familia bati buruzkoa da.
Galesezko zinemagintza ere sortu da, eta haren film garrantzitsuenen artean ondorengo hauek daude: O'r Ddaear Hen (1980), Milwr Bychan ("haur soldadua") (1986), Rhosyn a Rhith (1986), Un Nos Ola Leuad (1991), Hedd Wyn (1992), Cwm Hyfryd ("nire haran ederra") (1993), Gadael Lenin ("Lenin alboratzen") (1993), Ymadawiad Arthur ("Arthurren irteera") (1994), Y Mapiwr (1995), Tylluan Wen (1997), Pum Cynnig i Gymro (1998), Solomon & Gaenor (1999), Eldra (2002), Y Mabinogi (2003), Y Lleill (2005), Calon Gaeth ("Herrialde Txikia") (2006)... Horien guztien aitzindari izango ziren 1935an eginiko Y Chwarelwr film laburra —galesezko lehenbiziko filma—, 1940eko Yr Etifeddiaeth eta 1949ko Noson Lawen.
Gales aktore ezagun askoren jaioleku izan da: Richard Burton, Anthony Hopkins, Hugh Griffith, Desmond Llewelyn, Terry Jones, Kenneth Griffith, Jonathan Pryce, Timothy Dalton, Catherine Zeta-Jones, Ioan Gruffudd, Rhys Ifans, Michael Sheen, Matthew Rhys, Christian Bale... Badira galestar jatorriko ingeles aktoreak ere: John Rhys-Davies, Vinnie Jones...
Sukaldaritza
Galesko lurraren % 80 gutxi-gorabehera nekazaritzarako erabili ohi da. Halere, lur honetatik gutxi goldatu liteke, gehiena ganadu edo aziendari eskainitako larreak dira, adibidez, ardiak eta behiak. Nahiz eta haragi eta esnetarako behiak ugari izan, betez ere Carmarthenshire eta Pembrokeshire eskualdetan, Euskal Herriaren gisa Gales bere ardiengatik ezaguna da, bertan ardi hazketa ugaria delarik, hortaz usadioz arkume haragia Galesko sukaldaritzarekin lotu ohi da. Galestar plater nagusienen artean hauek daude: laverbread (alga oinarritzat hartuz), Bara brith (fruitudun ogia), cawl (arkume edo bildots gisatua) eta cennin cawl (porrusalda), galestar opilak, eta arkume haragia. Batzuetan gosaltzeko berberetxoak urdaia lagundurik jan ohi dira. 2005ean Galesko Sukaldaritza taldeak Luxenburgoko Munduko Txapelketatik 8 urrezko domina, 15 zilarrezko eta brontzezko zazpirekin bueltatzea lortu zuten, eta munduko sailkapenean 7. postuan kokatu ziren.
Hedabideak
Cardiff hiriburua Galesko komunikabide nazionalen egoitza da. BBC Wales katea Cardiffeko Llandaff barrutian kokatzen da, kate honek BBC One eta BBC Two kateetarako galestar ekoizpenak burutzen ditu. BBC 2W katea BBC Two katearen galestar bertsio digitala da, eta gauero iluntzeko 20,30etatik gaueko 20,00ak arte bereziki Gales oinarritzat duen programazioa aireratzen du. Erresuma Batuko ITV merkatal kateak galestarrei zuzendurik dagoen ITV Wales katea eskaintzen du, bere estudioak Cardiff hiriko Culverhouse Cross auzoan daudelarik. S4C katea Cardiff hiriko Llanishen auzoan kokatzen da eta bere programazio nagusiena ia osoki galesez aireratzen du, aldiz ingeles hiztunek Channel 4 katea ikusten dute. Bestalde, S4C Digidol (S4C Digitala) osoki galesez da. Channel 4 eta Channel 5 kateak ere orain ia herrialde osoan telebista digital edo satelite bidez ikus daitezke.
Leonard Cohen: I'm Your Man
Leonard Cohen: I'm Your Man 2006an, Lian Lunsonek Leonard Cohen egile abeslariari buruzko film dokumentala egin zuen, bai biografiaz bai haren lanez. Izenburuak Cohenen beraren disko baten izenburuarekin jolasten du, I'm Your Man (1988).
Gales
Hedabideak
Galesen saldu eta irakurtzen diren egunkari gehienak estatu eremukoak dira, hortaz Erresuma Batua osoan irakur litezke, salbuespena Eskozia da, han egunkari gehienak eskozierari egokituak dauden azpizenburuekin kaleratzen baitira. Galesen kokatuak dauden egunkarietako batzuk hauek dira: South Wales Echo, South Wales Argus, South Wales Evening Post, Liverpool Daily Post (Galestar argitalpena) eta Y Cymro, azken hori galesezko argitalpena. Western Mail egunkaria bertako egunkaririk salduena da, Hego Galesen argitaratua da eta igandeko Wales on Sunday gehigarria du. Biak Erresuma Batuko egunkari argitaratzaile nagusiena den Trinity Mirror enpresak argitaratzen ditu. Western Mail eta South Wales Echo egunkariek euren egoitzak Cardiffeko erdigunean dagoen Thomson House eraikineko bulegoetan dituzte.
Leonard Cohen: I'm Your Man
Edukia
Filmaren oinarria 2005earen urtarrilean Sidneyko Opera Housen abeslariari egin zitzaion omenaldia da. Omenaldiak Come So Far For Beauty izenburua zuen eta Hal Willnerrek ekoiztu zuen. Filmaren bukaeran Leonard Cohenek eta U2k 2005ean espreski filmarako New Yorken abestu zuten aktuazioa ikus daiteke. Filma Estatu Batuetan 2006ko ekainaren 21ean estreinatu zen. Banaketa Lions Gate Entertaiment enpresak egin zuen. Urte bereko uztailean soin bandaren CDa plazaratu zen.
Gales
Hedabideak
Lehenbiziko galesezko egunkaria Y Byd izan da, 2008ko martxoaren 3an argitaratzen hasi zelarik. Dena dela, 2008ko otsailaren 15an diru finantziazio arazoak zirela eta, Y Byd egunkaria argitaratzeko egitasmoan jarraitzeari uko egin zitzaiola iragarri zen.
Ingelesez aldizkari ugari argitaratzen dira Galesen, baina orobat badira argitaratzen diren astekari eta hilabetekariak. Galesek 20 argitaletxe ditu, eta gehienek ingelesez argitaratzen dute. Hala ere urtero, batez beste, galesez 500-600 izenburu edo liburu argitaratu ohi dira.
Leonard Cohen: I'm Your Man
Parte hartzaileak
Omenaldian abeslari hauek parte hartu zuten: Nick Cave, Jarvis Cocker, The Handsome Family, Beth Orton, Rufus Wainwright, Martha Wainwright, Teddy Thompson, Linda Thompson, Antony, Kate and Anna McGarrigle. Cohenen ohiko koruko abeslariak, Perla Batalla eta Julie Christensen gonbidatu bereziak izan ziren.
Gales
Kirolak
Galesen zaletu eta jarraitzaile gehien dituzten kirolak errugbia eta futbola dira, Galesek beste herrialde batzuk bezala nazioarteko kirol ospakizun nagusienen artean bere berezko ordezkaritza du, horien artean Munduko Futbol Txapelketa, Munduko Errugbi Txapelketa eta Commonwealtheko Jokoak daudelarik (halere Olinpiar Jokoetan Britainia Handiaren ordezkaritzaren barnean joan ohi da).
Ziurrenik Galesko kirol ospetsuena eta lorpen handienak eman dizkiona errugbia da, herrialde honetan kirol honek dituen zaletu ugariak direla eta, ia erlijio maila bereganatzen du, honek bereziki Hego Galesen jarraipen izugarria du, eremu hau Galesko errugbi talde onenen kokalekua delarik. Zeelanda Berrian gertatzen den moduan Galesen ere errugbia nortasun nazionalaren oinarrizko zatia da, nahiz eta usadioz futbola Ipar Galesko kirolik jarraituena izan den. Galesek bere berezko Galesko errugbi selekzioa eta Galesko futbol selekzio nazionala ditu, azken hau munduko hirugarren futbol selekzio zaharrena da, beste kirol gehienetan ere bere ordezkaritza nazionala duelarik. Galesko atleta eta kirolari onenak Cardiff hiriko Galesko Kirol Institutuan eta Kirolgune Nazionalaren Estalitako Pistan, Newporteko Galesko Belodromo Nazionalean eta Swaseako Galesko Pool Nazionalean entrenatu ohi dute.
Galesko errugbi selekzio nazionalak urtero Sei Nazioen Torneoan parte hartu ohi du. Horretaz gain Galesek Munduko Errugbi Txapelketa guztietan ere parte hartu du, 1999an txapelketa Galesen jokatu zen, bere emaitzik onena jokatu zen lehenbiziko txapelketako hirugarren postua izan zelarik. Galesko errugbi taldeek Irlanda eta Eskoziakoekin batera Europako Heineken Cup eta Magners League txapelketak jokatzen dituzte, baita EDF Energy Cup txapelketa ere.
Futbolean, selekzio nazionala munduko hiru zaharrenen artean dago, lehenengo partida 1876an jokatuz Eskoziaren aurka. 1958an parte hartu zuen Munduko Futbol Txapelketan, Suedian, lehen eta azken aldiz. Bestela, John Benjamin Toshack, Neville Southall, Ian Rush, Gareth Bale eta Mark Hughes daude azken urteotako jokalari ezagunenen artean.
Herrialde barneko txapelketei dagokienez, berezko liga daukate 1992tik, historikoki hiru talde nagusiek (Swansea City AFC, Cardiff City FC eta Wrexham AFC) Ingalaterrako Ligan jokatzen duten arren.
Errugbian, Galesko errugbi selekzioak antolatu zuen 1999an munduko txapelketa. Halaber, Sei Nazioen Torneoaren ohiko partaidea da.
Geraint Thomas eta Luke Rowe txirrindulariak hemen jaiotakoak dira.
Garraioa
Galesko Hegoaldeko kostaldean zehar dauden hiri eta udalerriak elkarlotzen dituen errepide nagusia M4 errepidea da, honek Gales, Ingalaterra eta azkenik London ere lotzen dituelarik. Galesko errepide honen zatia Galesko Legebiltzarraren ardurapean dago, Gales Mendebaldean dagoen Pont Abraham udalerriko Second Severn Crossing zubian hasi eta Cardiff, Newport eta Swansea hiriak elkarlotzen ditu.
Ipar Galesen A55 autopistak antzeko papera betetzen du, adibidez Ipar Galesko kostaldeako Holyhead eta Bangor udalerriak Wrexham hiria eta Flintshire konderriarekin lotuz, Ingalaterrarekin ere lotzen delarik, batez ere Chester hiriko eremua. Galesko ipar-hegoalde ardatz nagusia A470 errepidea da, Cardiff hiriburutik Llandudno udalerrira doalarik.
Cardiffko Nazioarteko Aireportua Galesko aireportu handiena eta nazioarteko maila duen bakarra da, nazio mailako loturak nahiz nazioarteko helmugak eskaintzen ditu, bai Europa nahiz Ipar Amerikara. Cardiff hiriko erdigunetik 19 kilometro hego-mendebalderantz dago, Glarmorgan haranean. 2007ko maiatzetik aurrera Highland Airways eskoziar konpainiak Anglesey eta Cardiff hiriburuaren arteko hegaldiak eskeintzen ditu.
Herrialde honek Galesko Legebiltzarrak ustiatzen duen trenbide sare nabarmena ere badu, honen ardurapean trenbide zaharrak berrireki eta trenaren erabilpena zabaldu da. Cardiff Central eta Cardiff Queen Street tren-geltokiak herrialdeko nahiz nazio mailako tren-geltoki handi eta jendetsuenak dira. 1960eko hamarkadan mozketa batzuk burutu ondoren Galesko trenbide sarearen gehiengoa ekialde-mendebaldeko norantzan zuzendua dago, honela Ingalaterrara bidaiatzeko aukera ugari daudelarik. Galesko iparraldetik hegoaldera doazen tren zerbitzuak Ingalaterrako Chester eta Shrewsbury hirien artean jardun ohi dute. Galesko Hegoaldean dagoen Cardiff hirian eta bere inguruetan hainbat trenbideetako zerbitzuek jarduten dute, eta tokian-tokiko edo hurbileko linea gisa oso erabiliak izan ohi dira.
Gales osoan zehar jardun ohi duen tren konpainia nagusiena Arriva Trains Wales delakoa da. Galestik Ingalaterrako Crewe, Manchester, Birmingham eta Cheltenham hirietara doazen lineak ere baditu. Virgin Trains konpainiak Galesko iparraldea eta London lotzen dituzten zerbitzuak ustiatzen ditu, hauek West Coast Main Line izeneko trenbide eremuaren barnean daudelarik. First Great Western konpainiak ordu-erdiro Londonetik Cardiff eta Newportera doazen trenak ditu, Swanseara doan ordu bateko jarraipena ere baduelarik. Cardiff eta Newportetik Ingalaterrako hegoaldera doazen zerbitzuak ere eskaintzen ditu. CrossCountry konpainiak Cardiff hiriburutik hasi eta Mendebaldeko Midlands, Ekialdeko Midlands eta Yorkshire konderriak zeharkatuz Nottingham eta Newcastle upon Tyne hirietara doazen zerbitzuak eskeintzen ditu.
Ferry zerbitzu erregular batek Gales eta Irlanda itsasoz lotzen ditu, Galesko Holyhead portua Irlandako Fishguard portuarekin lotuz eta Swansea hiria Cork hiriarekin, azken hau 2010eko martxoan berreskuratuko delarik.
Galestarrak Hego Amerikan
"Y Wladfa" edo Galeseko kolonia bertan sortzeko asmoz joandakoek aztarnak utzi dute oraindik, lurralde haren hiri nagusiak Chubuteko probintziaren Trelew, Puerto Madryn, Rawson eta Trevelin dira, baina erdigune historiko eta kulturala Gaiman da.
Gaur egun, Chubuten 25.000 gales hiztun bizi direla kalkulatu da.
Galestarrak Ipar Amerikan
Galestarrak Ipar Amerikan Ameriketako Estatu Batuetan daude hedaturik nagusiki, batik bat ipar-ekialde (Northeast) eta erdi-mendebaldean (Midwest), baina baita Kanadan ere.
Gimnastika 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan - Emakumezkoak bakarka aparatu guztiak
Emakumezkoen aparatu-guztiak bakarka 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Ariake Gimnastika Zentroan egin zen 2021eko uztailaren 29an. 80 gimnastek hartu zuten parte, 49 nazionalitatekoak.
Sunisa Lee estatubatuarrak irabazi zuen txapelketa, AEBk 2004tik irabazi duen modalitatea. Bost aparatuetan, hala ere, txapeldun ezberdinak izan ziren. Brasilgo Rebeca Andradek zilarra irabazi zuen, bere lehen domina eta gimnastika artistikoan bere herrialdeak lortutako lehena. Angelina Melnikova errusiarrak brontzea eskuratu zuen, taldeka irabazi zuen dominari bakarkakoa ere gehituz.
Sailkapena
Herrialde bakoitzeko bi gimnasta baino ez dira pasa, beraz hauek puntuazioa lortu zuten, baina ez ziren finalera pasa.
Campudan
Campudan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Campuzan udalerrian erroldatutako biztanleak 153 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 80 ziren, horien artean 64 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 64 pertsona aktiboetatik 61 lanean zeuden (30 gizon eta 31 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 16 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Campuzan udalerrian 62 unitate fiskal zeuden, 141,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.909 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoak zurgina ziren.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Campuzan udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 300 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Domingo Urbizu
Domingo Urbizu Arimasagasti, (Idiazabal, Gipuzkoa, 1655 eko iralaren 8an - Sevilla, 1701 eko urtarrilaren 25ean) Sevillako goi burukrazian lan egin eta aberastu zen. Alcantarako Zaldun izendatu zuten. Dozenaka artelan eta mila liburutik gorako bilduma osatu zuen.
Bizitza
Domingo Urbizu Arimasagastiren gurasoak Sevastian Urbizu eta Estivariz Arimasagasti ziren, Idiazabalgo familia indartsunetakoen ondorengoak biak ere. Familiakoren batek lagunduta, gaztetan Sevillara joan zen bizi izatera.
Sevilla, garai hartan, Europa osoko hiri garrantzitsuenetakoa zen. Andaluziako hiriak Mundu Berri ko komertzioaren monopolioa zuen, eta Ameriketatik ekarritako guztia bertako portutik sartzen zen. Urbizu Sevillara iritsi zenean, hiria ez zen bere garai loriatsuena bizitzen ari (1649 urteko izurritea ren ondorioz biztanleriaren erdia hil zen) baina hala ere, Sevillak negozio eta aukeren hiri kosmopolita izaten jarraitzen zuen; eta Urbizuk jakin izan zuen hori baliatzen.
Burokraziarako lanean
Ibilbide luzea egin zuen goi burokraziako karguetan. Guztira 28 urtez lan egin zuen postu ezberdinak betez.
Lehen urteetan, 1671n hasita, itsasontziek derrigorrezkoa zuten aseguruaz arduratzen zen Kontratazio etxe ko Contaduría de Diputados de la Avería delakoan lan egin zuen. Ondoren, Kontrazio Etxeko Alguazil Nagusi kargua eman zioten, eta bertako epaile ofiziala ere izan zen.
1693an, Montellanoko kondea k, Urbizu Indietako armada eta floten horniduraren ardura eman zion, eta 1696an Nueva Españako flota ren hornidura eta armamentuaren erosketen arduradun egin zuten.
Aurreko karguak bete ondoren, 1699an Ogasuneko ohorezko kontseilari izendatu zuten. Horrez gain, Almadén go zilar meategietan inspektorea lanak egin zituen.
Halako kurrikulumarekin, ospe nabarmeneko eta itzal handiko gizona bilakatu zen Urbizue eta 1694an Alcantarako ordena militar eta erlijiosoko Zaldun izendatu zuten.
Bizimodua Sevillan
Domingo Urbizu Catalina Trujillorekin ezkondu zen. Senar-emazteek ez zuten seme-alabarik izan.
Bikotearekin batera, Urbizuren iloba bat bizi zen: Miguel Aldasoro Urbizu (Idiazabal, 1678). Miguel, Domingoren arreba Poloniaren semea zen, eta bere osabaren eraginari esker lehenengo Sevillan, eta gerora Ameriketan postu garrantzitsuak izatea lortu zuen.
Familiarekin bizi ziren baita ere, neskame eta esklaboak. "Catalina Trujilloren testamentuan jasotzen denaren arabera, ondorengoak ziren etxeko zerbitzariak: “Maria Josefa, doncella de edad de 18 años, a quien yo he criado en mi casa, (…) Francisca de Morales, doncella que es en mi casa, (..) tengo por esclava captiva a Maria de nación turca, de edad de 22 años (…) tengo por esclava captiva a Viancia Maria, negra de edad de 24 años”."Urbizu-Trujillotarrak, Sevillako Abades kalearen hasieran zegoen jauregi batean bizi ziren, Artzapezpikuaren palazioaren atzean, Giralda tik oso gertu.
Bilduma
Jauregiko paretak margolanez beteta zeuden. Guztira, 90 koadro eta irudi inguru (beste iturri batzuen arabera 206 dira). Andaluziako pintura barroko ak, gehienak. Artista onenen obrak gordetzen zituen Urbizukoak: Bartolome Esteban Murillo, Valdes Leal eta Iriarte margolari azkoitia rrarenak besteak beste.
Artelanez gain, liburutegi erraldoia zeukan jauregian. Adituen arabera unibertsitate eta komentuetan egon zitezkeen liburutegiak alde batera utzita, Sevilla osoko liburu kolekzio handiena eta aberatsena. Arlo guztietako jakintzak jasotzen zituzten Urbizuren liburutegian gordetako altxorrek: historia, kronika, literatura, matematika, arteak, astronomia, arkitektura… eta gaztelerazko liburuez gain, latinez, italiarrez, flamenkoz eta portugesez idatzitako liburuak zeuden. 1421 ale guztira. Urbizuren figura ikertu duen Jose Garmendia Arruebarrena historialariaren arabera, humanista, gizon kultua eta sinesmen handikoa zen Idiazabaldarra.
Sevillan bizi arren, Euskal Herria ri buruzko interesa ere mantendu zuen Urbizuk. Liburutegian zeuden obren artean, aipatzekoak dira Euskal Herriko idazleek idatzitakoak edo euskal gaiei buruzko obren bilduma aberatsa. Dozenaka liburuen artean, batzuk aipatzearren, Garibai ren “Ylustraciones genealógicas” edo Ramírez de Avalos en “Crónica de los Reyes de Navarra” besteak beste. Catalina Erausokoa ren eskuizkribu bat ere gordetzen zuela uste da.
Epiploi txiki
Abdomeneko erraiak geruza desberdinez osaturik daude: mukosa geruza, mukosapeko geruza, giharrezkoa eta adbentizia, zeina abdomenaren kasuan peritoneoa izango den. Osaera hau digestio aparatu osoan zehar mantentzen da.
Domingo Urbizu
Heriotza
1701eko urtarrilaren 25ean, Sevillan hil zen Urbizu hiru hilabeteko gaixoaldiaren ondoren. Sevillako katedral eko zeremonia burua eta Urbizuren lagun mina zen Adrian de Elossu k, jaiotzez Elorrio koak, azaldu zuenez Urbizu testamenturik egin gabe hil zen: “como la enfermedad del difunto fué dilatada y con accidentes raros que casi siempre lo tuvieron con la cabeza lastimada, no pudo hacer testamento.”
Hil baino urtebete lehenago, Urbizu desagertuta dagoen Sevillako San Frantzisko komentuko Congregación de los Vizcainos delakoaren maiordomo aukeratu zuten hirian bizi ziren euskal eliteen artean. Komentu honetan “Capilla de los Vizcainos” izenez ezagutzen zen kapera bat zegoen, eta bertan Gipuzkoa eta Bizkai ko jauntxoak lurpertzen ziren. Urbizu bertan ehortzi zuten hil ondorengo egunean 50 lagun bertan zirela.
Epiploi txiki
Urdaila estaltzen duen adbentizia geruza serosoa da, eta errai peritoneoz osaturik dago. Peritoneoak errai eta pareta orriak ditu, eta hauek biak elkartzeko omentu edo epiploi txikia eta nagusia daude. Omentu, izatez, sabeleko organoak lotzen dituen periotoneoaren toles bikoitzari esaten zaio. Omentu txikia edo epiploi txikia omentu gastrohepatiko izenez ere ezagutzen da. Urdailaren bihurgune txikitik duodenoaren goiko zatira luzatzen da, urdailaren bihurgune txikia eta gibelaren hiloa ere lotzen dituelarik.
Omentu txikia 2 atal edo lotailuz osaturik dago:
Domingo Urbizu
Heriotza
Trujillok abestutako 2.000 meza ordainduta utzi zituen hil aurretik, Sevilla osoko komentu eta elizetan. Ondorengo zuzenik ez zuenez, bere ondasun gehienak, etxea barne, bere ahizpa Rosa Maria Trujillori utzi zizkion. Miguel Aldasoro ilobarentzako ere 400 zilarrezko ezkutu uztea erabaki zuen eta bere etxeko esklaboei dirua eta bera hil ondorengo askatasuna eman zien. Dozenaka pertsona gehiago ere, batez ere emakumezkoak, ageri dira Trujilloren onuradunen zerrendan. Testamentua banatzearen arduradun bezala, Elossua katedraleko zeremonia buru zena izendatu zuen Catalina Trujillok.
Hauek guztiak, ordea, Catalinak hil ondorenerako zituen nahiak baino ez ziren. Izan ere alargundu berriak senarrak dirua adina zor utzi zizkiola konturatu zen.
1703an, Urbizu hil eta bi urtetara, Elossua zeremonia buruak Segurako mojen komentu tik bidalitako eskutiz bat jaso zuen. Gutun hartan, Idiazabalgo jatorriak zituen baina Quito n jaioa zen sor Maria Beatriz Antonia de Cristo Arrue Onrramuño lekaimeak, “La Indianesa” ezizenez ezaguna, Domingo Urbizuk agindutako dirua erreklamatu zuen.
Epiploi txiki
Osaerari dagokionez, zati batzuk gantzezkoak ditu (lodienak) eta beste eremu batzuetan berriz oso fina da.
Domingo Urbizu
Heriotza
Mojaren aita, Juan Antonio Arrue, Santiagoko ordena ko zalduna, Urbizuren lagun mina zen, eta harekin izandako tratuen ordaina zen lekaimeak komentuko obrak ordaintzeko Urbizuen alargunari erreklamatzen ziona: “los reales que se me estaban debiendo hasta este tiempo (…) para satisfacer a los maestros que han acabado la Iglesia del convento, (…) suplico se sirvan de socorrerme con los reales del alcance(…), para que pueda redimir tantas vejaciones y molestias que padezco (…) teniendo presente la amistad que mi padre y Sr. tuvo con el Sr. D. Domingo, y también correspondencia de tantos años conmigo.”
Epiploi txiki
Funtzioak
Funtzioei dagokionez, gibel pedikulua osatzen duten egiturak bertatik bideratzea eta urdaila eta gibela lotzea dira gehienbat. Halaber, epiploien funtzioa, peritoneoaren parte direnez, erraiak finkatzea da, eta baita erraien odoleztapena ahalbidetzeko odol hodien garraioa burutzea ere. Hala eta guztiz ere ez dira beharrezkoak, hau da, kirurgietan kenduz gero pazienteak ez du ondorio larririk izango. Funtzio immunologikoa ere betetzen dute, abdomeneko infekzioak saihesten baitituzte. Azkenik, iskemia kasu batzuetan odol hodiren bat ixten denean, odol hodiak sortzeko gaitasuna dute, FGF fibroblastoen hazkuntza faktorea eta VEGF endotelioen hazkuntza faktorea ekoizten baitituzte.
Domingo Urbizu
Heriotza
Segurako mojaren eskutitzak izan zuen erantzuna. Adrian Elossuren eskutitzean irakur daitekenez, Urbizuk diru gutxi utzi zuen: “la suma dificultad que hay en su cobranza por el poco caudal que dejó el difunto (…) juntándose a esto otros muchísimos acreedores con crecidas porciones.” Egoera hartan, Trujillo andrea gorriak ikusten ari zen: “Doña Catalina con todo su crédito está tan alcanzada y afligida que ampara lo preciso de su alimento (...) con la general ruina de los caudales, no es fácil salir de ella.”
Pinakoteka
Guztira 90 koadro eta irudik osatzen zuten Urbizuren pinakoteka. Tartean, garaiko margolari garrantzitsuenen obrak zeuden.
Epiploi txiki
Barne egiturak
Gibel-duodeno lotailu horretan honako hauek agertuko zaizkigu:
Jatorri enbriologikoa
Enbrioi garapenean, zeharkako tolespenaren eta luzetarako tolespenaren (zefalokaudalaren) ondorioz endodermoa eta bitelo zakua ren atal bat enbrioian barneratuko dira. Horrela alde zefalikotik kaudalera hedatzen den endodermozko hodi bat izango dugu, hasierako hestea, eta bertatik digestio aparatuko organoak garatuko dira.
Endodermo hodi honetatik eratorritako urdaileko egiturak peritoneo paretara lotuta egongo dira, 5. aste inguruan garatuko diren eta jatorri mesodermikoa edukiko duten 2 mesenterioren bitartez:
Hortaz, omentu txikiak jatorri mesodermikoa izango du (septum transversum-etik eratorria), digestio organoak peritoneoaren aurreko paretara lotzen dituen mesenterio bentralaren atal bat izango delarik. Hasieran, hestearen aurrealdean kokatuko da, baina garapenean ematen diren biraketa ezberdinak direla eta, goi eskumalderuntz abiatuko da, urdailaren bihurgune txikian eta duodenoaren hasiera zatiaren goikaldean geldituz.
Patologiak
Omentu txikiaren infartua : Patologia arraro eta nahiko ezezaguna da. Ohikoagoa da 40-50 urteko gizonezkoetan, eta egindako laparotomien %0,1a suposatzen du. Omentu txikiaren zati bat infartatzean nekrosia gertatuko da, eta horrekin batera hantura prozesu bat emango da peritoneoan edota pareta abdominalean. Normalean kausa ezezagunen ondorioz gertatzen da, baina baliteke irrigazio baskular anormal edota ahularen ondorioz gertatzea, hau maizago emango delarik eskumaldean. Beste batzuetan, abdomen barneko beste patologia batzuengatik gerta daiteke, esate baterako, herniak, hantura kronikoak, neoplasiak…
Arrisku faktore ezberdinekin erlazionatu da, hala nola, ariketa fisiko nekagarriak, asko jatea, obesitatea, traumatismo ezberdinak edota aurretik egindako kirurgia abdominalak.
Sintomak hurrengoak dira:
Omentu txikiaren eragabetasun linfatikoa : Eragabetasun linfatikoak ohikoagoak dira gizonezkoen artean, abdomeneko eragabetasun linfatiko ohikoenak mesenterioan, omentu txikian edota mesokolonean agertzen direlarik. Eragabetasun hauek ezaugarri makro edo mikro kistikoak eduki ahal dituzte, normalean lobulatuak izaten dira eta hanturaren barnealdea likido linfatikoz edo hemorragikoz beteta ager daitezke. Normalean eragabetasun linfatikoak ehun bigunetan agertzen dira, non hedatzeko erraztasun gehiago edukiko duten.
Jeronimo Aiantz
Jeronimo Aiantz Beaumont (*Gendulain, Nafarroa Garaia 1553- †Madril, Espainia 1613ko martxoaren 23a) nafar militarra izan zen. Lagun polifazetikoa, margolari, kosmografo, musikari eta, batez ere, asmatzailea izan zen. Lurrun-makinaren erabileraren aitzindaria, instrumentu zientifikoak hobetu eta haize-errotak sortu zituen. Urpekaritza egiteko kanpaia asmatzeaz gain, 1606an lurrun-makinaren lehendabiziko patente erregistratu zuen.
Amaren partez, Leringo kondearen familiakoa izan zen eta haurtzaroa jaioterrian eman ostean 1567an Madrilera joan zen Filipe II.a Espainiakoaren paje izateko. Italiako gerretan aritu zen, soldadu moduan nabarmendu. Lope de Vegak bere balentriak Lo que pasa en una tarde izeneko komedian azaldu zituen. 1587an Meategien Administratzaile Nagusi bilakatu eta asmakizunak egin zituen ekoizpena hobetzeko.
Edoardo Sanguineti
1960ko hamarkadan Gruppo 63 taldeko burua izan zen. Molière, Joyce, Shakespeare, Brecht eta egile greziar eta latindarren itzultzaile ere izan zen. 1979 eta 1983 artean Italiako Parlamentuko diputatu izan zen, Alderdi Komunistaren zerrendetan independente gisa.
Babirusa
Babirusak suidoen familiako ugaztun artiodaktiloen genero bat dira. 80 cm altu izaten dira eta 1 m inguru luze. Oso ile urria dute. Letaginak, behekoak eta goikoak, gora begira izaten dituzte. Emeak letagin txikiak ditu; arrari, berriz, etengabe hazten zaizkio, goraka eta atzeraka bihurrituta, zenbaitetan kopetako azala zulatzeraino.
Landareak eta ugaztun txikiak janez elikatzen dira. Egunez lotan egoten dira eta gauez irteten dira jatera. Sulawesi, Boru eta Anboina uharteetako oihanetan bizi dira, talde txikietan.
Fnac
FNAC (Fédération Nationale d'Achats des Cadres), elektronikan, argazkigintzan, liburuetan, musikan eta bideogintzan aditua den enpresa frantziarra da. Internet bidez ere bere produktuak eskaintzen dituenez, Frantziako enpresarik modernoena da salmenta mota horretan.
Gaur egun, enpresaren zuzendaria Denis Olivennes da eta Frantziakoa Bruno Crémel en kontrolpean dago. Enpresak 44 filial ditu Belgika, Italia, Grezia, Espainia, Portugal, Brasil eta Taiwanen. Era berean, 67 denda ditu Frantziako 55 hiritan.
Dendak
2009an, dendak Frantzian, Belgikan, Brasilen, Espainian, Euskal Herrian, Grezian, Italian, Portugalen, Suitzan eta Taiwanen zituen.
Brasilen
Bederatzi denda daude.
Euskal Herrian
Bost denda daude: Baiona n, Iruñea n, Donostian eta Bilbon (bi denda).
Espainian
Hogeita bederatzi denda, Hego Euskal Herrikoak batuta: Bartzelona (L'illa), Bartzelona (Triangle), Bartzelona (Diagonal Mar), Madril (Callao), San Sebastián de los Reyes (Madril), Leganés (Madril), Zaragoza, Sevilla, Asturias, A Coruña, Valentzia, Alacant, Murtzia eta Marbella. Egoitza nagusia Madrilgo Pozuelo de Alarcón udalerrian dago.
Portugalen
Hamazazpi denda daude.
FNACen zerbitzuak
FNAC enpresa aditua da elektronika, musika, liburu edota bideo-jokoetan. Era berean, forum deituriko gune bat ere izaten dute FNAC guneek, hitzaldiak, aurkezpenak, kontzertuak eta erakusketak egiteko. Halaber, kafetegia ere izaten dute.
Olabeagako geltokia
Olabeaga Euskal Herriko Bizkaiko tren eta autobus geltoki bat da, Bilbo udalerriko Olabeaga auzoan kokatuta dagoena.
Geltokia 1888ko martxoaren 19an ireki zen.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Irisgarritasuna
Geltokia guztiz iristezina da Mugikortasun Urriko Pertsonentzat, geltokira zein nasetara sarbideak eskailera bidez baino ez daudelako komunikatuta. Arartekoak argitaratutako irisgarritasuna eta garrioaren ikerketa-diagnosiaren arabera, «Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ezin du modu autonomoan nasa eta unitate mugikorraren plataformaren arteko desnibela libratu, nasaren muturretik trenaren plataformara arteko tartea handiegia baita», eta «Burdinbide zerbitzuen eragileak ez dio Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileari bermatzen ibilgailutik igo edota jaistea.»
Historia
Geltokia 1888ko martxoaren 19an inauguratu zen, Bilbo-Santurtzi burdinbide tartea irekitzearekin batera, geroago Portugaletera helduko zen linean. Lanak Bilbotik Portugaleterainoko Burdinbide Konpainiak egin zituen. 1889. urtean geltokiari Bizkaiko Foru Aldundiaren esku zegoen Trianoko Burdinbidea batu zitzaion, hasiera batean zamak garraiatzeko zena, eta geroago bidaiarientzako zerbitzua eskaintzen hasi zuena.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Trenbidearen Hegoaldeko Saihesbidea
1999 urtera arte, eta lineen helmuga, Santurtzi eta Muskizetik abiatuta hurrenez hurren, Bilbo–Naxa geltokia izan zen. Bilboko zentzuan ibiltzen ziren trenek, Olabeagako geltokia pasatu ondoren, gaur egungo Abandoibarra gunea zeharkatzen zuten, eta itsasadarrari jarraituz, Bilbo–Parke/Guggenheim geltokian geldialdia egiten zuten. Handik Uribitarte eta Erripa kaiak igaro eta Naxako geltokira heltzen ziren. Aldiz, linearen zerbitzuek Abandoko Indalecio Prieto geltokia zuten helmugatzat.