cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Werner Heisenberg
Werner Karl Heisenberg (Würzburg, 1901eko abenduaren 5a – Munich, 1976ko otsailaren 1a) fisikari alemaniarra izan zen, mekanika kuantikoan nabarmendua, batez ere teoria kuantikoaren ziurgabetasunaren printzipioa ezartzeagatik. Halaber, fisika nuklearrean eta partikulen fisikan ere ekarpen handiak egin zituen.
Spirit Lake (Idaho)
Spirit Lake Idahoko hiri bat da. Kootenai konderrian kokatua dago. 2010ean 1,945 biztanle zituen, 59.2 kilometro koadrotan banatuta.
Italiar nazionalismo
Italiar nazionalismoa Italiaren kultur eta politika batasunaren alde egiten duen ideologia da. Nazionalismo hori hertsiki lotuta dago Italiako estatu zentralista modernoaren sorrerarekin 1870 ean eta geroko haren garapenarekin, eta italiarrak antzinako erromatarren ondorengotzat dauzka.
Italiar nazionalismoak sinesten du italiarrak etniaz, kulturaz eta hizkuntzaz milurteko batez Itailiar Penintsulan bizi izan ziren antzinako erromatarren ondorengoak direla. Italiar nazionalismoaren lehen haziak Errenazimenduan aurki daitezke. Italiar nazionalismoa indar politiko gisa 1830ean agertu zen lehen aldiz Italiar Penintsulan, Giuseppe Mazzini ren gidaritzapean. Horrek Pizkundea ekarri zuen 1860tik 1870era. Italiar nazionalismoa sendotu egin zen I. Mundu Gerra n, Austria-Hungaria ren kontrolpean ziren lurraldeak beretzat aldarrikatuz, baita italiar faxismoa ren aldian.
Mugimenduaren haziak
Piemonte italiar lurraldeetako erregimen liberal bakarra zen 1848ko iraultzetatik. Ahalmen ekonomiko handiko erresuma zen eta, bertan umotutako herri mugimenduekin uztartuta, beste italiar herria askatzeko asmoa umotu zen. Asmo horrek Milango bost egunetan izan zuen abiapuntua. Piemonteko elite liberalek, Viktor Emanuel II.a Sardiniakoa erregea buruzagi sinbolikotzat hartuta (automatikoki Italiakoa bihurtu zen zenbaki berdinarekin), bat egin zuten harekin. Giuseppe Garibaldi jarri zen orduan ekimen nazionalistaren buru arlo militarrean.
Orduan Europan ontzen ari ziren teoriekin bat etorriz, eliteek italiar batasun hura aurrera eramateko tradizio luze eta sendo bat aipa zezaketen Italiaren naziotasunaren frogagarri: literatura eta administrazioko hizkuntza komun bat izatea, inoiz ez baitzuten izan elkarrekin identifikatzen zituen estaturik. Italiera, baina, ez zen egunerokotasunean erabiltzen zen herri edo nazio hizkuntza bat; 1870eko bateratzearen unean, estimazioa da estatu berriko biztanleriaren % 2,5ek soilik hitz egiten zuela, gainerako gehiengo handia beste hizkuntza eta hizkera batzuetan mintzatzen zen, askotan elkarrekin ulertezinak. Alde horretatik, benetan, 1860an bazen herri bat, etorkizunean italiar herria bihur zitekeena.
Italia bateratzetik 1945 arte
Italiaren bateratzea Piemonte ko Erresumak zuzendutako konkista izan zen lurralde bakoitzetik abiatutako mugimendu bat baino gehiago. Italiaren konstituzio berria Piemontekoa zen, eta Italian zehar ezarritako agintariak piemontetarrak izan ziren. Cabour rek tokian tokiko eliteei ordena berrian zati bat agindu arren, hura hil egin zen luze gabe eta, emandako hitzaren ordez, estatu bereziki zentralista eratu zuten Erroman, tokiko eliteen partaidetza txikiaz, hasieran. Bultzada zentralista horri, gogor egin zioten Erroman (Vatikanoa k), Venezia n, Napoli n (1861-1865) eta abarretan. Piemonteko gobernuak 116.000 soldadutik gora bidali zituen Napoliko matxinada zapaltzera, eta tokira gerra odoltsu eta lazgarria ekarri. Iparraldeko agintariek primitibo, alfer eta atzeratutzat eta espainiarren eraginpekotzat jo zituzten toki horietako herritarrak. Altxamenduek 1880 arte iraun zuten Napolin Behin Erroma eta Venezia Erresuma berrira sartuta (1870) eta estatua bateratuta, Maximio de Acegliok, Italiaren bateratzearen teorialari eta politikariak adierazi zuenez, "egin dugu Italia dagoeneko, goazen orain italiarrak egitera", ez baitzegoen italiar kontzientzia nazionalik. 1876an, Lehen Hezkuntzako nahitaezko eskolatzea agindu zuen gobernu liberal berriak.
Italia berriko desarrollismoaren zabalkundeak, hasierako librekanbismoak eta sortutako desoreka sozial handiek haserrea eta matxinadak eragin zituzten, baita pobrezia ere lurralde batzuetan, adibidez, Sizilia ko ehungintza industria porrotera bidali zuen. Trukean, gobernua Italiaz kanpoko gerrei eta errebantxismoari lotu zitzaion, adibidez, Hego Tirol eta Triesteri buruz, baina bereziki 1882 eta 1889an Eritrea Italiarentzat okupatuz eta Somalian gerra bat piztuz hurrenez hurren. Ondoren, Etiopia konkistatzen saiatu ziren, baina garaituak izan ziren Adwako bataila n.
Parisko historia
Parisko historia 2.500 urtetan zehar hedatzen da, zeinetan hiria kokagune zelta txikia izatetik Europako estatu modernoko hiriburu kulturanitza eta munduko hiri global nagusietakoa izatera hazi zen.
Italiar nazionalismo
1945etik aurrera
Gerra amaierako faxismo politikoaren bukaerak (1945) bete-betean ireki zituen ateak egitasmo komunista ezartzeko. Aldiz, gerra hotzaren polarizazioaren ondorioz, Italia demokrazia-kristauaren eskuetan geratu zen, komunistekin lehian. Biak ere italiar nazioaz hitz egiten zuten, eta Italiako Alderdi Komunistak luze gabe alboratu zituen proposamen federalistak, estatu zentralistaren aldeko mezua zabalduz.
Parisko historia
Antzinaroa
Parisii galiar herriak menperatzen zuen gaur egungo Parisko eremua Julio Zesarren tropak Paris setiatu zutenean. Uste da Parisii herriak fundatu zuela hiria K. a. 250 eta 200 urteen bitartean, baina ezezaguna da hiriaren lehenengo kokapena.
K. a. 52. urtean, erromatarrek hiria bereganatzen dutenean, Lutezia izendatu eta Sena ibaiaren ezkerraldean berreraiki zuten I. mendean. Hurrengo mendeetan hiria aberastu eta handitu zen: foroa, jauregiak, bainuak, antzokiak eta abarreko eraikinak izan zituen. Erromatar Inperioaren gainbeherarekin eta III. mendeko germaniar inbasioekin hiria ere krisialdian sartu zen. K. o. 400erako, Lutezia, hein handi batean, biztanleek utzita zegoen, erdialdeko irlako gotorlekua baino handiagoa ez zen.
Erdi Aroa
Paris izena IV. mendean jaso zuen hiriak eta Klodoveok, frankoen buruzagiak, bihurtu zuen hiriburu 508. urtean. Hala ere, karolingiar garaietarako, (IX. mendean), Paris feudoko konderriko gotorlekua baino ez zen. Parisko kondeek, aldiz, emeki emeki boterea eta estatusa bereganatu zuten, eta, azkenean, mendebaldeko frankoen erregeak baino boteretsuagoak bilakatu ziren, batik bat Oto Parisko kondeari esker, bikingoen aurrean Parisko defentsan erakutsitako adorearengatik (885-886). Hurrengo mendean, 987an, Hughes Capet Parisko kondea Frantziako errege hautatu zuten, kapetar leinua sortuz eta Paris Frantziako hiriburu bihurtuz.
Filipe Augustoren erregealdian (1190-1220), harresi handiago bat eraiki zen, zeinek ibaiko bi ertzak ixten zituen. Berak ere unibertsitatea sortu zuen bertan. Gaur egun ere ikusgai den eremu banaketa sortu zen garai horretan: erdialdea (uhartea eta ingurukoa) gobernuari eta eliza-instituzioei dagokie, ezkerraldean unibertsitatea eta hezkuntza instituzioak daude, eta, eskuinaldean merkataritza eta salerosketarako gunea da. XIV. mendean, Karlos V.ak (1371-1380) beste harresi nagusiago bat eraikitzen du hiriaren defentsarako.
Aro Modernoa
XVI. mendearen amaiera eta XVII. mendearen hasiera bitartean, Henrike IV.ak lehenengo multzo arkitektonikoak eraikitzen ditu, Place des Vosges bezalakoa. Bere oinordekoa Luis XIII-k harresia luzatzen du eta Luis XIV.ak aipatutako harresia bota eta bere ordez bulebar handiak eraikitzen ditu.
Horren ondoren, Napoleon Bonaparte jeneralak bere burua enperadore autoproklamatu ostean, Paris bihurtzen du Inperioko hiriburu. Luis Filipen agintaldian, hiria inoiz baino lasterrago hasi zen.
Napoleon III.aren agintaldian hiriaren transformaziorik garrantzitsuena burutu zen. Enperadoreak Haussmann baroia bultzatu zuen Paris momentuko hiririk modernoena bihurtzeko. Hiri zaharra suntsitu eta bulebar handiak eta eraikin modernoak eraiki ziren, Garnier opera haien artean. Ur-hornikuntza berriak burutu ziren, baita beste lan publiko asko ere.
Paris, XIX. mendearen bigarren erdialdean, hainbat eta hainbat Erakustaldi Internazionalen egoitza izan zen, Haien artean garrantzitsuena 1889koa da, iraultzaren lehenengo mendeurrena ospatzeko burutu zena. Ekitaldi honetarako eraiki zen Eiffel Dorrea, hasiera baten denboraldi baterako eraiki zena eta oraindik ere zutik dirauena. XX. mendearen hasieran Parisko metroaren lanak hasi ziren eta 1900eko Udako Olinpiar Jokoak hirian antolatu zituzten, historiamodernoaren bigarren edizioa izan zena.
1940an, Wehrmacht-ak (Alemaniako armada) konkistatu zuen hiria; Bigarren Mundu Gerran, hain zuzen ere. Okupazio-ejertzitoak administratu zuen Paris, eta lau urteren buruan abandonatu zuten hiria, hondamendi handirik sortu gabe (beste hiri europar sufritutako horrenbeste ez, behintzat). 1944ko abuztuaren 26an aliatuak hirian sartu eta askapena ospatu zuten.
1968ko maiatzak, bestela, XX. mendearen ikur bat ekarri zuen, iraultza soziopolitikoa deitutakoa. Anarkistek eta komunistek bultzatutakoa, deskolonizazioa izan zen testuinguru nagusietakoa, Frantziak galdutako boterea Afrikako hainbat lurraldetan, alegia. François Mitterrand presidentearen administraziopean, 1980ko eta 1990eko hamarkadaren hasieran, hiriaren hirigintzak eta azpiegiturek berrikuntza handia jaso zuten. Hiriko gune deprimituak berritu ziren (La Villette eta ezkerraldea, esaterako), eraikin esanguratsu ugari eraiki ziren (liburutegia, Arche de la Défense edota Musée d'Orsay), eta Louvreko Museoa guztiz eraberritu zen.
François Hollanderen agintaldian, bestela, hiriak jasan zituen historiako atentaturik lazgarrienak, Islamiar fundamentalismoak eraginda: 2015eko urtarrilean, Charlie Hebdoren aurkako atentatua izan zen, 12 hildako utzi zituena, eta urte bereko azaroan hiru erasotan 130 pertsona hil zituzten, bereziki antzoki batean. Urte hartan bertan, 2015eko NBEren Klima Aldaketari buruzko Konferentzia burutu zuten Parisen.
Brandon (Saona eta Loira)
Brandon Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Brandon udalerrian erroldatutako biztanleak 286 ziren. Familiak 114 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 31 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 43 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 168 ziren, horien artean 127 aktiboak ziren eta 41 inaktiboak ziren. 127 pertsona aktiboetatik 120 lanean zeuden (68 gizon eta 52 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 41 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Brandon udalerrian 115 unitate fiskal zeuden, 284 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.279 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen eta 2 argiketariak.
2000. urtean Brandon udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 510 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Trapagako geralekua
Trapaga Euskal Herriko Bizkaiko tren geraleku bat da, Trapagaran udalerrian kokatuta dagoena.
Geralekua 1933ko uztailaren 16an ireki zen.
Egoera
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Irisgarritasuna
Nahiz eta sarbidea irisgarria izan, nasa eta trenaren arteko tartea dela eta geltokiaren erabilera ez da irisgarria. Arartekoak argitaratutako irisgarritasuna eta garrioaren ikerketa-diagnosiaren arabera, «Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ezin du modu autonomoan nasa eta unitate mugikorraren plataformaren arteko desnibela libratu» eta «Burdinbide zerbitzuen eragileak ez dio Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileari bermatzen ibilgailutik igo edota jaistea».
Historia
Geralekua 1933ko uztailaren 16an inauguratu zen, Bilbo-Muskiz burdinbide Barakaldotik Muskizera tartea irekitzearekin batera.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Geralekua
Geralekuak trenbide eta nasa bakarra du, eta markesinaz hornituta dago.
NGC 4587
NGC 4587 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Johann Palisaek aurkitu zuen n.
Fréchendets
Fréchendets Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fréchendets udalerrian erroldatutako biztanleak 32 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 22 etxebizitza zeuden, 13 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 9 bigarren erresidentzia ziren. 20 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 13 etxebizitza nagusietatik 10 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 2 etxek bost zituzten. 13 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 7 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 7 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 25 ziren, horien artean 17 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 17 pertsona aktiboetatik 13 lanean zeuden (5 gizon eta 8 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 gizon). 8 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen, 2 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra zerbitzu enpresa batena zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hipposideros camerunensis
Hipposideros camerunensis Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.
Baryancistrus xanthellus
Baryancistrus xanthellus Baryancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Vezzano sul Crostolo
Vezzano sul Crostolo Italiako udalerri bat da. Reggio nell'Emiliako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Vezzano sul Crostolok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bigcreekita
Bigcreekita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Bigcreekita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.
Arkaitz
Arkaitz Gipuzkoako mendia da, Aloñako mendilerroaren erdialdean kokaturik dagoena Botreaitz eta Urrabiatza mendien artean.
Warren (New Hampshire)
Warren Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Grafton konderrian dago, New Hampshire estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Osnabrock (Ipar Dakota)
Osnabrock Ipar Dakotako hiri bat da. Cavalier konderrian kokatua dago. 2010ean 134 biztanle zituen, 0.78 kilometro koadrotan banatuta.
Goux-les-Usiers
Goux-les-Usiers Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Goux-les-Usiers udalerrian erroldatutako biztanleak 644 ziren. Familiak 252 ziren, horien artean 63 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 34 bakarrik bizi ziren emakumeak), 92 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 13 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 282 etxebizitza zeuden, 260 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 226 etxeak ziren eta 53 apartamentuak ziren. 260 etxebizitza nagusietatik 200 bere jabearen bizilekua ziren, 49 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 20 etxek bi zituzten, 39 etxek hiru zituzten, 60 etxek lau zituzten eta 140 etxek bost zituzten. 234 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 131 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 102 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 387 ziren, horien artean 296 aktiboak ziren eta 91 inaktiboak ziren. 296 pertsona aktiboetatik 284 lanean zeuden (164 gizon eta 120 emakume) eta 10 langabezian zeuden (4 gizon eta 6 emakume). 91 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 26 ikasten zeuden eta 34 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Goux-les-Usiers udalerrian 270 unitate fiskal zeuden, 678 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.312 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 36 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 2 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Goux-les-Usiers udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.092 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sthaviravāda
Sthaviravāda (स्थविरवाद; ) literalki "Zaharren Irakapenak", Budismoaren eskola goiztiarretako bat izan zen. Budismoaren hasieran izan zen bi mugimenduetako bat izan zen, Budismo pre-sektarioaren aurretik egondako Zisma Handiaren ondoren sortua. Beste eskola Mahāsāṃghika izan zen.
Bere jarraitzaileei Sthavira izena ematen zitzaien eta beranduago beste eskola batzuetan banatu ziren, adibidez Sarvāstivāda eta Vibhajjavāda eskolak. Azken honetatik garatu ziren eskolak Tāmraparnīya (beranduago Theravada deituko zena), Dharmaguptaka, Mahīśāsaka eta Kāśyapīya izan ziren.
Gabriel García Márquez
Gabriel José de la Concordia García Márquez (Aracataca, Magdalena, Kolonbia, 1927ko martxoaren 6a – Mexiko Hiria, 2014ko apirilaren 17a) kolonbiar eleberrigile, gidoigile eta kazetaria izan zen, maitasunez Gabo edo Gabito bezala ezagutua Latinoamerika osoan. XX. mendeko autore esanguratsuenetako bat izan zen, batez ere gaztelaniaz, eta 1972ko Neustadt Nazioarteko Literatura Saria eta 1982an Estokolmo n Literaturako Nobel Saria eman zizkioten. Bere buruari zuzendutako heziketa egin zuen, zuzenbide ikasketak utziz kazetaritzan aritzeko. Hasieratik ez zuen inhibiziorik erakutsi Kolonbiako eta kanpo politikako kritiketan. 1958an, Mercedes Barcha Pardorekin ezkondu zen ; bi seme izan zituzten, Rodrigo eta Gonzalo.
García Márquez kazetari gisa hasi zen, eta ez-fikziozko lan txalogarri eta kontakizun labur asko idatzi zituen, baina ezagunagoa da bere eleberriengatik, hala nola, “Ehun urteko bakardadea” (Cien años de soledad) (1967), “Heriotza iragarritako baten kronika” (Crónica de una muerte anunciada) (1981), eta “Maitasuna koleraren garaian” (El amor en los tiempos del cólera) (1985). Bere lanek gorazarre kritiko handia eta arrakasta komertzial zabala lortu dute, batez ere “errealismo magikoa” izenez ezagutzen den estilo literarioa ezagun egiteagatik, elementu eta gertaera magikoak erabiltzen baititu beste egoera arrunt eta errealista batzuetan. Bere lan batzuk fikziozko Macondo herrian daude girotuta (batez ere Aracataca bere jaioterrian inspiratua), eta gehienak bakardadearen gaia jorratzen dute. Gaztelaniazko idazlerik itzuliena da.
1970ean "persona non-grata" izendatu zuten Kolonbian, orduko presidente militarrak hala erabakita, idazlearen aktibismo politikoa zela-eta. Baina 2014ko apirilean García Márquez hil zenean, Juan Manuel Santos Kolonbiako presidenteak, "Inoiz bizi izan den kolonbiarrik handiena" izendatu zuen.
Bizitza goiztiarra
García Márquez Aracatacako karteldegian: "Edozein herrialdetako latinoamerikar sentitzen naiz, baina ez diot inoiz uko egin nire aberriaren nostalgiari: Aracataca. Egun batean itzuli nintzaion, eta ohartu nintzen errealitatearen eta nostalgiaren artean zegoela nire lanaren lehengaia."
Gabriel García Márquez 1927ko martxoaren 6an jaio zen Aracatacan, Kolonbian, Gabriel Eligio García eta Luisa Santiaga Márquez Iguaran izan zirela gurasoak. Gurasoak maitemindu zirenean, amaren aitak, Nicolás Ricardo Márquez Mejía koronelak, harreman hura gaitzetsi egin zuen, Aracatacara telegrafista gisa iritsi zen Gabriel Eligio García bere alabarentzako gizon desegokia zela uste zuelako. Izan ere, senargabeko amaren semea zen, Kolonbiako Alderdi Kontserbadoreko kidea eta emakumezalea. Bikotea banantzeko asmoz, Luisa hiritik atera zuten, baina Gabriel Eligiok erraz gorteatu zuen Luisa bibolinez jotako serenatekin, maitasunezko poemekin, gutunekin eta maiz bidaltzen zizkion mezu telegrafikoekin. Azkenean, familiak amore eman zuen eta 1928ko ekainaren 11n ezkondu ziren Santa Marta n. Gurasoen tragikomedia hau inspirazio-iturria izan zen semearentzat, “Maitasuna koleraren garaian” liburua idazteko.
Brochiloricaria chauliodon
Brochiloricaria chauliodon Brochiloricaria generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Gabriel García Márquez
Bizitza goiztiarra
Gabriel Garcia Marquez jaio eta gutxira, bere aita farmazialari gisa hasi zen lanean, eta 1929ko urtarrilean Barranquillara joan zen bizitzera, Luisa emaztearetin, Gabriel semea Aracatacan utziz, amaren aldeko aitona-amonen zaintzapean. Haurtzaroko lehen urteak beraiekin pasa zituenez, eragin handia izan zuten haren garapen goiztiarrean. 1936ko abenduan, aitak Sincéra eraman zituen bera eta anaia, eta 1937ko martxoan, berriz, aitona hil zitzaion. Familia Barranquillara joan zen lehenik, eta Sucre ra gero, non aitak farmazia bat hasi zuen.
Aitonak, "Papalelo" deitzen zuena, bere hiru seme ofizialez gain, beste bederatzi seme-alaba izan zituen emakume desberdinekin. “Mila Eguneko Gerra”ko beteranoa zen. Kolonbiako liberalek heroitzat zuten koronela, eta errespetu handia zioten. Ezaguna zen García Márquez jaio eta hurrengo urtean gertatu ziren banana sarraskien inguruan isilik egoteari uko egin ziolako. Garcia Marquezek "historia eta errealitatearekiko zilbor-hestea" bezala deskribatu zuen koronela, kontalari bikaina zelako. Garcia Marquez bilobari klaseak eman zizkion hiztegitik, zirkura eraman zuen urtero, eta izotza erakusten lehena izan zen. Bere esanetan, United Fruit Company-ren dendan aurkitutako "miraria". Koronelak gaztetan Medardo Pacheco akabatu zuen duelu batean, eta noizean behin bere biloba gazteari honakoa esaten zion: "Ezin duzu imajinatu zenbat pisatzen duen hildako batek", gogoraraziz ez zegoela gizon bat hiltzea baino zama handiagorik, García Márquezek geroago bere eleberrietan txertatuko zuen ikasgaia.
Amaren ama, Tranquilina Iguarán Cotes (berarentzat amona Mina), “irudimen eta superstizioso handiko emakume” gisa deskribatzen zuen García Márquezek, etxea mamuen istorioekin, aieruekin, augurioekin eta seinale misteriotsuekin betetzen zuen emakume bezala, eta aitonaren eragina handia izan bazen, ez zen gutxiago izan amonarena. García Marquezek esanda, bere eragin literario nagusia izan zen amona. Batez ere istorioak kontatzeko zuen gaitasun hori izan zelako bere inspirazio nagusia. Kontakizunak oso fantastiko, ezohiko edota sinesgaitzak izanik ere, egiazkoak bailiran kontatzeko zuen gaitasun hori. Amona Mina izan zen, halaber, hogeita hamar urte beranduago García Marquezek Ehun urteko bakardadea eleberrian (bere nobelarik ospetsuenean) aurkeztu zuen Ursula Iguaran pertsonaia sortzeko inspirazio nagusia.
Hezkuntza eta helduaroa
Sucre ra iritsi ondoren, García Márquezek heziketa formala hastea erabaki zuten, eta barnetegi batera bidali zuten Barranquillara, Magdalena ibaia ren bokalean dagoen portura. Han, mutil lotsatia izatearen ospea hartu zuen, poema umoretsuak idatzi eta komiki zerrenda umoretsuak marrazten zituena. Serioa eta kirol jardueretan gutxi interesatua, ikaskideek Zaharra deitzen zioten.
García Márquezek institutuko lehen urteak 1940tik aurrera San José jesuita ikastetxean (gaur egun San José Institutua) eman zituen, eta han argitaratu zituen bere lehen poemak Gazteria ikastetxeko aldizkarian. 1943an, gobernuak emandako beka bati esker, Bogota ra bidali zuten ikastera, gero Zipaquiráko Lizeo Nazionalera lekualdatu zuten, hiriburutik ordubetera zegoen hirira, eta han amaituko zituen bigarren mailako ikasketak. Bogotan egon zen bitartean, hainbat kiroletan nabarmendu zen, eta Zipaquiráko Lizeo Nazionaleko taldeburu bilakatu zen hiru diziplinatan: futbola, beisbola eta atletismoa.
1947an graduatu ondoren, García Márquez Bogotan geratu zen Kolonbiako Unibertsitate Nazionalean zuzenbidea ikasten, baina denbora libre gehiena fikzioa irakurtzen eman zuen. Franz Kafkaren “Metamorfosia”, garai hartan Jorge Luis Borges ek itzuli zuela pentsatzen zuten oker, bereziki inspiratu zuen lana izan zen. Hunkituta zegoen idaztearen ideiarekin, ez literatura tradizionalarekin, baizik eta bere amonaren istorioen antzeko estiloarekin, zeinetan "gertakari eta anomalia apartak txertatzen baitzituen, eguneroko bizitzaren alderdi bat besterik ez balira bezala. "Idazle izateko gogoa handitu egin zitzaion. Horrela hasi zen berean hasi zen El Espectador egunkarian bere lehenengo ipuinak argitaratzen. Zehazki, 1947ko irailaren 17an argitaratu zen “Hirugarren etsipena” (La tercera resignación). Argitalpen horiek “Txakur urdinaren begiak” (Ojos de perro azul) liburuan bildu zituen gero.
Bere pasioa idaztea bazen ere, 1948an zuzenbidearekin jarraitu zuen, aitari atsegin emateko. Apirilaren 9ko “Bogotazo”ko istiluen ondoren, Jorge Eliécer Gaitan buruzagi popularraren hilketaren ondoren, unibertsitatea mugarik gabe itxi zen eta bere barnetegia amaitu zen. García Márquez Cartagenako Unibertsitate ra joan zen eta El Universal-eko kazetari gisa hasi zen lanean. 1950ean zuzenbide ikasketak bukatu zituen kazetaritzan zentratzeko, eta norabiderik eta dirurik gabe pasatu zituen hainbat hilabete. Parkeetan lo egiten hasi zen eta prostituten auzo batean bizitzen bukatu zuen, Barranquillako El Universal eta Heraldo de Barranquilla izeneko egunkarietan lanean hasi zen arte. "Jirafa" deitu zion bere zutabeari. Urte gogorrak bizi izan zituen arren, zoriontsua zen. Garcia Marquezek goi mailako ikasketak inoiz amaitu ez bazituen ere, zenbait unibertsitatek, tartean New York eko Columbia Unibertsitatea k, idazkerako ohorezko doktoretza eman zioten.
Kazetaritza
Garcia Marquezek Kolonbiako Unibertsitate Nazionalean Zuzenbidea ikasten ari zela hasi zuen kazetari ibilbidea. 1948an eta 1949an Cartagenako El Universal-erako idatzi zuen. 1950etik 1952ra arte zutabe "kapritxo" bat idatzi zuen "Septimus" izenarekin, Barranquillako El Heraldo egunkarirako. García Márquezek El Heraldo-n igarotako denboraz ohartarazi zuen: "Artikulu bat idazten nuenean hiru peso jasotzen nituen, eta beste hiru, agian, editorialagatik." Denbora horretan, “Barranquilla Taldea” izeneko idazle eta kazetari talde informaleko kide aktibo bihurtu zen, bere ibilbide literariorako motibazio eta inspirazio handia ematen zion elkartea. Ramon Vinyes bezalako pertsona inspiratzaileekin lan egin zuen, García Márquezek “Ehun urteko bakardadea” eleberrian liburu-dendaren jabe zen katalan zahar bat bezala irudikatzen zuena. Garai hartan, García Márquez Virginia Woolf eta William Faulkner idazleen lanak ere aurkeztu zioten. Faulknerren teknika narratiboek, gai historikoek eta landa-eremuen erabilerak eragina izan zuten Latinoamerikako autore askorengan. Barranquillaren inguruneak lehen mailako hezkuntza literarioa eta Karibe ko kulturari buruzko ikuspegi paregabea eman zion García Marquezi. 1954tik 1955era, García Márquezek denbora eman zuen Bogotan, eta bertako El Espectador egunkariko erredakzioan sartu zen, zinemako kritikak eta erreportajeak idatziz.
1955. urtean bere lehenengo saria irabazi zuen, “Larunbataren ondorengo eguna” (Un día después del sábado) lanarekin, eta “Orbela” (La Hojarasca) bere lehen nobela argitaratu zuen. Bertan, Faulknerren eraginpean, gerora oinarri izan zuen literatur mundua eraiki zuen. Izan ere, hor agertzen dira ondorengo eleberrietan eta kontakizun laburretan azaltzen diren hainbat pertsonaia eta giro, eta baita Macondo ere, García Márquezek sortutako alegiazko herria. Urte haietan, Kolonbian errepresio politikoa areagotzen ari zen, eta ezkerreko ideologia zuten kazetarien atzetik hasi zen erregimena. Ondorioz, kazetari, zinemako berriemaile eta nobelagile bezala lehenengo arrakastak lortzen hasi zen une hartantxe, bere herrialdetik ateratzea erabaki zuen. Horrela, 1955-58 urte bitarteak Europan pasa zituen kazetari-lanetan, El Espectador egunkariko berriemaile gisa, eta zinema munduarekin eta glamourrarekin txundituta, zinemako ikasketak egin zituen Italian.
Politika
Garcia Marquez "ezkertiar konprometitua" izan zen bizitza osoan, sinesmen sozialistei atxikia. 1991n “Afrikako historia aldatzen” (Changing the History of Africa) argitaratu zuen, Angolako Gerra Zibile ko eta Hegoafrikako mugako gerra ko kubatar jardueren ikerketa miresten zuena.
Habanako giroa zapuzten hasi zenean, Prensa Latina bulegoak irekitzen hasi zen Latinoamerikako hainbat hiriburuetan, eta 1961ean New Yorkera bidali zuten García Márquez bere familiarekin, berriemaile gisa. Urte horretan argitaratu zuen “Koronelari ez dio inork idazten” (El coronel no tiene quien le escriba.) Baina iraultzaren aurka zeuden disidente kubatarrengandik mehatxuak eta kritikak jasotzen hasi zen, bere erreportajeetan kontatzen zuenarekin bat egiten ez zutelako. Familiari beldurra sartu zitzaion, eta Mexikora mugitu ziren lasaitasun bila. Mexiko Hirian jarri ziren bizitzen 60. hamarkadaren hasieran, eta hantxe jaio zen 1962an Gonzalo bigarren semea. Egun berean eman zioten 3.000 dolarreko balioa zuen ESSO Eleberriaren Saria, “Ordu txarra” (La mala hora) lanarekin. Urte berean argitaratu zuen baita “Ama Handiaren hiletak” (Los funerales de la Mamá Grande).
Hondoratutako marinel baten istorioa
Eztabaidari amaiera emanez, El Espectador egunkarirako idatzi zuen azken editoriala hamalau berri-artikulu izan ziren. Bertan, Kolonbiako Itsas Armadako ontzi baten hondoratzea nola gertatu zen azaltzen zuen “ontzigainean merkantzia kontrabandozko karga bat askatu zelako." Garcia Marquezek istorio hau bildu zuen hondoratzetik bizirik atera zen marinel gazte bati egindako elkarrizketen bidez. Artikulu haiek eztabaida publikoa sortu zuten, ekaitza izan zela hondoratzearen errudun kontakizun ofiziala gutxietsi zutelako, eta bizirik atera zen marinela goretsi.
Eztabaida horren aurrean, El Espectador-ek García Márquez Europara bidali zuen atzerriko berriemaile izateko. Baina El Independiente egunkariak ordezkatu zuen Gustavo Rojas Pinilla jeneralaren gobernu militarrean garaian, eta bertan bere bizipenei buruz idazten zuen, Kolonbiako agintariek itxi arte. García Márquezek kazetaritzan izandako aurrekariak oinarri fundazionala izan ziren bere idazketa-karrerarako. Bell-Villada literatur kritikariak ohartarazi zuenez: "Kazetaritzan izandako esperientziengatik, García Márquez da bizirik dauden autore handi guztien artean, eguneroko errealitatetik hurbilen dagoena."
“Etxea” (La casa) eleberria idazteko ideia buruan zuela, ez aurrera ez atzera geratu zen, bere karrera literarioa bukatutzat zegoela sentitzera iritsi arte. Eta orduan zinema munduan hasi zen lanean. Carlos Fuentes idazle mexikarrarekin batera Juan Rulforen “Urrezko oilarra“(El gallo de oro) lana egokitu zuen zinemarako gidoi formatura, eta Arturo Ripsteinek zuzenduko zuen “Hiltzeko garaia” (Tiempo de morir) filmaren gidoia ere idatzi zuen bere lan-taldearekin. Gerora, aipatutako zuzendariak Grcia Marquezen hainbat lan zinemaratuko zituen, eta horrek lasaitasun ekonomiko bat eman zion familiari. Baina berak idatzi egin nahi zuen, idaztea zen bere izateko arrazoia.
QAP
García Márquez 1992 eta 1997 bitartean emititu zen Kolonbiako QAP albistegiaren jatorrizko sortzaileetako bat izan zen. Erredakzio eta kazetaritza burujabetzaren promesak erakarri zuen proiektura.
Ezkontza eta familia
García Márquezek 1944an eskolan zegoela bere bizitzako maitea izango zena ezagutu zuen, berarengandik bananduko ez zen adiskidea, literaturan izan zuen konplizea, bere ametsak betetzeko babes osoa emango zion emakumea, Mercedes Barcha. Berak hamabi urte zituen eta Mercedesek hamaika.
Europara atzerriko berriemaile gisa bidali zutenean, Mercedes Barranquillara noiz itzuliko zain geratu zen. Azkenean, 1958an ezkondu ziren. Hurrengo urtean jaio zen haien lehen semea, Rodrigo García, gaur egun telebista eta zinema zuzendaria dena. 1961ean, familia Greyhound autobusean joan zen Estatu Batuetako hegoaldera, eta azkenean Mexiko Hiria n kokatu zen. García Marquezek Estatu Batuetako hegoaldea ikusi nahi izan zuen beti, William Faulknerren idazkiak inspiratu zutelako. Hiru urte geroago, bikotearen bigarren semea, Gonzalo García, Mexikon jaio zen. Gonzalo diseinatzaile grafikoa da gaur egun Mexiko Hirian.
2022ko urtarrilean jakin zen García Márquezek alaba bat izan zuela, Indira Cato, 1990eko hamarkadaren hasieran Susana Cato idazle mexikarrarekin izandako ezkontzaz kanpoko abentura batetik. Indira Mexiko Hiriko dokumentalen ekoizlea da.
Orbela
“Orbela” (La Hojarasca) da García Márquezen lehen eleberria, eta zazpi urte behar izan zituen argitaletxe bat aurkitzeko. García Márquezek zioenez, "idatzi zuen guztiaren artean, Orbela zuen gogokoen, zintzoena eta espontaneoena zela uste zuelako." Eleberriko gertakari guztiak gela batean gertatzen dira, ordu erdiko epean, 1928ko irailaren 12an, asteazkena. Koronel zahar baten istorioa da (García Márquezen aitonaren antzekoa), kristau baten ehorzketa egiten saiatzen dena onarpenik gabeko mediku frantses bati. Koronela bere alabak eta bilobak bakarrik onartzen dute. Eleberriak haurrak heriotzarekin izan zuen lehen esperientzia aztertzen du bere kontzientziaren jarioari jarraituz. Liburuak Isabel koronelaren alabaren ikuspegia ere agerian uzten du, ikuspuntu femeninoa eskaintzen duena.
Ordu txarra
García Márquezen bigarren eleberria “Ordu txarra” (La mala hora), 1962an argitaratu zen. Eleberriak jatorriz “Ezer balio ez duen herri hau” (Este pueblo de mierda) zuen izenburua. "Ordu txarra" eleberrian agertzen diren pertsonaia eta egoera batzuk berriro agertzen dira Ehun urteko bakardadean.
Ehun urteko bakardadea
Mexiko Hirian bizi izan ziren urte haietan idatzi zuen Ehun urteko bakardadea, 1967ko maiatzaren 30ean argitaratu ondoren, bere lanik esanguratsuena bilakatu zen. Lehenengo edizio hartan 8.000 kopia atera ziren eta 2 asteko epean saldu ziren ale guztiak. Hurrengo hiru hamarkadetan 37 hizkuntzetara itzuli zen eta 25 milioi ale saldu ziren mundu osoan. Ikaragarrizko arrakasta izan zuen lanak eta berehala bihurtu zen Latinoamerikako arimaren ispilu eta mundu osoko nobelista garrantzitsu gehienen eredu. “Macondo” herrian bizi zen Buendía familiaren historia kontatzen duen eleberri honek errealismo magikoa du ardatz. Bestalde, garai hartako literaturan erabateko eragina izan zuen liburu honi ahozko tradizioaren kutsu handia antzematen zaio.
Hemezortzi urte zituenetik, García Márquezek nobela bat idatzi nahi izan zuen, bere aitona-amonen etxean oinarritua. Hala ere, tonu egokia bilatzen ahalegindu zen, eta ideia baztertu zuen, harik eta egun batean erantzunak bere familia Acapulco ra eramaten zuen bitartean jo zuen arte. Autoa jiratu eta familia etxera itzuli zen, bera idazten hasteko. Autoa saldu zuen, familiak dirua izan zezan idazten zuen bitartean bizitzeko. Nobela idaztea uste baino askoz gehiago luzatu zen, eta egunero idatzi zuen 18 hilabetez. Emazteak kredituz eskatu behar izan zien janaria harakinari eta okinari, baita bederatzi hilabeteko alokairua ere, jabearen kredituaren truke. Idazkerak iraun zuen hemezortzi hilabeteetan, García Márquez bi bikoterekin bildu zen gauero, Eran Carmen eta Álvaro Mutis, eta María Luisa Elío eta Jomí García Ascot, eta eleberriaren aurrerapenaz hitz egiten zuten, bertsio ezberdinak probatuz.
Liburua 1967an argitaratu zenean, bere eleberririk arrakastatsuena bihurtu zen, "Ehun urteko bakardadeak" 50 milioi ale baino gehiago salduz. Liburua Jomí García Ascot y María Luisa Elíori eskaini zien. "Historiak Buendía familiaren zenbait belaunaldiren kronika egiten du, Macondo fikziozko herrixka hegoamerikarra sortu zuten garaikoak, beren proba eta atsekabeen bidez, eta intzestu, jaiotza eta heriotzen adibideak erabiliz. Macondoren historia kritikariek orokortu ohi dute Latinoamerika osoko landa hiriak irudikatzeko, edo behintzat Garcia Marquezen jaioterriko Aracatacatik gertu.
Nobela oso ezaguna bilakatu zen, eta García Márquezek Nobel Saria eta Rómulo Gallegos saria irabazi zituen 1972an. William Kennedyk "Genesia ren Liburuaz geroztiko lehen literatura-obra" deitu zion, gizadi osoarentzat irakurtzea eskatu beharko litzatekeena, eta horri erantzuteko ehunka artikulu eta literatur kritika-liburu argitaratu dira. Liburuak hainbat laudorio jaso arren, García Márquezek garrantzia kendu ohi zion bere arrakastari. Behin esan zuen: "Kritikari gehienak ez dira konturatzen "Ehun urteko bakardadea" bezalako nobela bat txantxa samarra dela, lagun minentzako seinalez betea, eta horrela, aita santua izateko eskubidea aldez aurretik araututa izanik, liburua deskodetzeko ardura hartzen dute, eta beren burua ergel bihurtzeko arriskua hartuz."
"Ehun urteko bakardadea" idatzi ondoren, García Márquez Europa ra itzuli zen, oraingoan bere familia ekarriz Bartzelona ra zazpi urtez bizitzera. García Márquez nazioarteko aintzatespenak, nobela argitaratzearekin batera, Kolonbiako gobernuaren eta gerrillaren arteko hainbat negoziaziotan erraztaile gisa jarduteko gaitasuna ekarri zion, besteak beste, Apirilaren 19ko Mugimenduan (M-19), eta gaur egungo FARC eta ELN erakundeetan. Bere idazkiaren ospeak buruzagi boteretsuekiko adiskidetasuna ere ekarri zuen, besteak beste, Fidel Castro Kubako presidente ohiarekin, Gabo eta Fidelen adiskidetasun baten erretratua-n aztertu dena. Garai hartan, Mario Vargas Llosas ek ukabilkada bat eman zion aurpegian, literatura modernoaren sukar handienetako bat bihurtu zena. Claudia Dreifus-i 1982an eskainitako elkarrizketa batean, García Márquezek Castrorekin zuen harremana literaturan oinarritzen zela adierazi zuen: "Gurea adiskidetasun intelektuala da. Agian ez da oso ezaguna Fidel oso gizon kultua dela. Elkarrekin gaudenean, literaturaz asko hitz egiten dugu. "Harreman hori Reinaldo Arenas idazle erbesteratuak kritikatu zuen 1992ko “Gaua erori baino lehen” (Antes de que anochezca) memoria-liburuan.
Patriarkaren zahartzaroa
Marcos Pérez Jiménez diktadore venezuelarraren ihesaren lekuko izan zenean, diktadore eleberri bat idazteko inspirazioa hartu zuen García Márquezek. Bere esanetan, "lehen aldia izan zen Latinoamerikan diktadore bat erortzen ikusten genuena". García Márquez 1968an hasi zen “Patriarkaren zahartzaroa” (El otoño del patriarca) idazten eta 1971n amaitu zela esan zuen; hala ere, diktadore eleberria apaintzen jarraitu zuen 1975ean Espainian argitaratu zen arte. García Márquezen ustez, eleberria «boterearen bakardadeari buruzko olerkia» da, Jenerala bezala ezagutzen den betiko diktadore baten bizitzari jarraitzen baitio. Eleberria Jeneralaren bizitzarekin lotutako pasadizo batzuen bidez garatzen da, ordena kronologikoan agertzen ez direnak. Nahiz eta istorioaren kokapen zehatza ez den ageri nobelan, alegiazko herrialdea Karibeko lekuren batean dago.
García Márquezek bere azalpena eman zuen argumentuari buruz: “Nire asmoa beti izan zen Latinoamerikako diktadore guztien sintesia egitea, baina bereziki Karibekoena. Dena den, Venezuela ko Juan Vicente Gomez en nortasuna hain zen indartsua, nigan lilura berezi bat sortzen zuela, eta dudarik gabe, Patriarkak berea beste inorena baino askoz gehiago du.” "Patriarkaren zahartzaroa" argitaratu ondoren, García Márquez eta bere familia Bartzelona tik Mexiko Hiri ra aldatu ziren, eta García Márquezek hitzeman zuen Augusto Pinochet Txile ko diktadorea kargutik kendu arte ez zuela berriro argitaratzeko konpromisorik hartuko. Baina azkenean, Pinochet boterean zegoela argitaratu zuen Heriotza iragarritako baten kronika, ezin baitzuen isilik egon bidegabekeriaren eta errepresioaren aurrean.
Eréndira errugabearen eta bere amona bihotzgabearen ipuin sinestezin eta tristea
“Eréndira errugabearen eta bere amona bihotzgabearen ipuin sinestezin eta tristea” (La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada) askatasunarekin amets egiten duen, baina bere amama zekenaren albotik ihes egin ezinik dagoen neska mulata baten istorioa aurkezten du.
Eleberriaren argumentuak hamalau urteko Eréndira gaztearen bizitza-bidaia deskribatzen du, amonarekin bizi dela beraien etxeari ezustean su ematen dionean. Amonak zorra ordaintzera behartzen du Eréndira, emagaldu bihurtuz errepidean alferrak bezala dabiltzan bitartean. Gizonak ilaran jartzen dira Eréndirako zerbitzuez gozatzeko. Azkenean, bere maitale maitagarri eta sinesgarri samarra den Ulisesen laguntzarekin ihes egingo du, baina berak amona hil ondoren soilik. Hilketaren ostean, Eréndirak bakarrik ihes egiten du gauean, mutila dendan utziz amonaren gorpuarekin. Eréndira eta bere amona García Márquezen "Ehun urteko bakardadea" aurreko eleberrian ere agertzen dira. "Eréndira errugabearen eta bere amona bihotzgabearen ipuin sinestezin eta tristea" 1972an argitaratu zen. Eleberria Ruy Guerra k zuzendutako 1983ko Eréndira film artistikora egokitu zen.
Heriotza iragarritako baten kronika
“Heriotza iragarritako baten kronika” (Crónica de una muerte anunciada), Ruben Pelayo literatur kritikariak kazetaritza, errealismoa eta detektibe-istorioaren konbinazioa deitu zuena, 1951n Kolonbiako Sucre n jazo zen benetako hilketa baten inspiratuta dago, baina García Márquezek esan zuen benetako gertakarietatik ezer ez dela geratzen abiapuntutik eta egituratik haratago. Santiago Nasarren pertsonaia García Márquezen haurtzaroko lagun on batean oinarrituta dago, Cayetano Gentile Chimento.
Maitasuna koleraren garaian
"Maitasuna koleraren garaian" (El amor en los tiempos del cólera) 1985ean argitaratu zen lehen aldiz. Maitasun istorio ez-ohikotzat hartzen da, "maitaleak euren 'urrezko urteetan' aurkitzen dute maitasuna, hirurogeita hamarreko hamarkadan, heriotza guztia denean haien inguruan".
"Maitasuna koleraren garaian" bi bikoteren istorioetan oinarrituta dago. Fermina Dazaren eta Florentino Arizaren maitasun gaztea García Márquezen gurasoen maitasun harremanean oinarritzen da. Baina García Márquezek elkarrizketa baten azaldu zuenez: "Desberdintasun bakarra da [nire gurasoak] ezkondu egin zirela. Eta ezkondu bezain laster, jada ez ziren interesgarriak literatur pertsonaiak bezala". Zaharrekiko maitasuna egunkariko istorio baten oinarritzen da, urtero Acapulco n elkartzen ziren ia 80 urte zituzten bi amerikarren heriotzaz. Behin txalupa baten atera ziren, eta marinelak hil zituen bere arraunekin. García Márquezek adierazi zuenez, "haien heriotzaren bitartez, haien amodio sekretuaren istorioa ezagutu zen. Liluratu egin ninduten. Bakoitza beste pertsona batekin ezkonduta zegoen".
Bahiketa baten albistea
“Bahiketa baten albistea” (Noticia de un secuestro) 1996an argitaratu zen lehen aldiz. Ez-fikziozko liburu bat da, eta Kolonbian 1990eko hamarkadaren hasieran Medellín eko kartelak egindako bahiketa eta ekintza narkoterroristak aztertzen ditu. Droga kartela Pablo Escobar rek sortu eta kudeatzen zuen. Testuak Kolonbiako pertsonaia nabarmenen bahiketa, espetxeratzea eta azkenean askatzea kontatzen du, politikariak eta prentsa kideak barne. Liburuaren jatorrizko ideia García Márquezi Maruja Pachón Castro Hezkuntza ministro ohiak eta Luis Alberto Villamizar Cárdenas Kolonbiako diplomazialariek proposatu zioten. Biak Pablo Escobarren biktima ugarien artean zeuden, gobernua presionatzeko saiakeran bere estradizioa geldiarazteko, egindako bahiketa, hilketa eta ekintza terroristak zirela eta.
Kontatzeko bizi eta Nire emagaldu malenkoniatsuen oroimena
2002an García Márquezek “Kontatzeko bizi” (Vivir para contarla) memoria liburua argitaratu zuen, proiektatutako hiru liburukiko autobiografia baten lehena. Edith Grossman-en ingelesezko itzulpena (Living to Tell the Tale), 2003ko azaroan argitaratu zen. Bestalde, 2004ko urrian “Nire emagaldu malenkoniatsuen oroimena” (Memoria de mis putas tristes) eleberria argitaratu zuen. Bertan, 90 urteko gizon baten eta prostituitzera behartutako gaztetxo baten maitasun istorioa garatzen da. "Nire emagaldu malenkoniatsuen oroimena-k" polemika eragin zuen Iran en, hasierako 5.000 ale inprimatu eta saldu ostean, debekatu egin baitzuten.