cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NA-7191
NA-7191 edo Zuñigako errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-132A nafar errepideko 25,73 kilometroan hasi eta Zuñiga udalerriaren erdigunera arte doa. Errepidea 0,57 kilometro luze da.
BERT (hizkuntz eredua)
BERT teknika, Google-k Hizkuntzaren prozesamendurako garatu duen aurre-entrenatutako teknika bat da. Honela ere esatenzaio: Bidirectional Encoder Representations from Transformers, edo transformerretarako kodeketa bidirekzionalen errepresentazioa. BERT 2018an sortu eta argitaratu zuen Jacob Devlin-ek Googleko bere lankideekin. Googlek BERT aprobetxatzen du erabiltzaileen bilaketak hobeto ulertzeko.
Azkenaldian euskararekin aplikatuta ere emaitza onak lortu dira.
BERT ereduak euskararako eta baliabide gutxiko hizkuntzetarako
Hitz-bektoreek (word embedding-ek) eta aurrez entrenatutako hizkuntza-ereduek testu-errepresentazio aberatsetan hobekuntzak egiteko aukera ematen dute, eta hori gero hizkuntzaren prozesamenduko atazetan emaitza hobeak lortzeko ere aukera eman dute. Baina, zoritxarrez, oso garestiak dira entrenatzeko, eta enpresa txiki eta ikerketa-talde askok hirugarrenek aurrez entrenatutako eta eskura jarritako ereduak erabiltzen dituzte, berena eraiki beharrean. Bestalde, hizkuntza askotarako ereduak enpresa txikiagoetan (edo kalitate txikiagokoetan) entrenatu dira. Baina ingelesa ez diren hizkuntzetarako aurrez entrenatutako eredu elebakarrak ez daude beti eskuragarri. Kasurik onenean, hizkuntza horietako ereduak bertsio eleaniztunetan sartzen dira, non hizkuntza bakoitzak gainerako hizkuntzekin partekatzen baititu azpikateen eta parametroen kantitateak, bereziki hizkuntza txikiagoetan, hala nola euskararen kasuan.
2020ko neguan euskarazko corpus elebakar handiagoekin entrenatutako eredu batzuk (FastText word embedding-ak, FLAIR eta BERT hizkuntz ereduak) sortu ziren eta askoz emaitza hobeak dituzte hizkuntzaren prozesamenduko zereginetan publikoki eskuragarri dauden aipatu beste bertsio horiek baino. Emaitza hobeak lortzen dituzte gai-sailkapenean, sentimendu-sailkapenean, baita hitzen kategoriak eta entitateak etiketatzerakoan. Erabilitako eredu guztiak eskuragarri daude publikoki.
Chela cachius
Chela cachius Chela generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
BERT (hizkuntz eredua)
Analisia
BERTek hizkuntza ulertzeko atazetan lortzen dituen emaitza bikainak nola eta zergatik lortzen dituen oraindik ez da ondo ulertzen. Oraingo ikerketetan BERTen irteeraren atzean dagoen hainbat elementuren arteko erlazioa aztertzen ari da: kontuz aukeratutako sarrera-sekuentziak, sailkatzaileen bidezko bektoreen barne-errepresentazioa  eta arretaren (attention) pisuek errepresentatzen dituzten erlazioak.
Valle de la Serena
Valle de la Serena Espainiako Badajoz probintziako udalerri bat da, La Serena eskualdekoa.
BERT (hizkuntz eredua)
Historia
BERTek aurrez entrenatutako testuinguru-errepresentaziotan ditu jatorria: erdi gainbegiratutako sekuentzia-ikasketa, aurre-entrenamendu sortzailea, ELMo, eta ULMFit. Aurreko ereduak ez bezala, BERT sakonki bidirekzionala den hizkuntz errepresentazio gainbegiratugabea da, aurrez entrenatuta dago baina testu-corpus hutsa soilik erabiliz. Testuingururik gabeko ereduek, word2vec edo GloVe esaterako, hiztegiko hitz bakoitzerako errepresentazio-kapsulatu bat (word embedding) sortzen dute; horiekin konparatuta BERT oso bidirekzionala da.
2019ko urriaren 25ean, Google Search-ek iragarri zuen hasia zela AEBn BERT ereduak aplikatzen ingelesezko bilaketa-kontsultetan. 2019ko abenduaren 9an jakinarazi zuen Google Search-ek 70 hizkuntzatan BERT erabiltzen zuela.
Valle de la Serena
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.425 biztanle zituen.
BERT (hizkuntz eredua)
Errekonozimendua
BERTek paper luze onenaren saria irabazi zuen Association for Linguistics Linguistics (NAACL) Ipar Amerikako kapituluaren 2019ko urteko biltzarrean.
Viseu
Viseu Portugalgo hiria da, herrialdearen iparraldean dagoena eta Viseuko Barrutiaren hiriburua dena. 2011ko erroldaren arabera 99.274 biztanle ditu.
Historia
Viseuren historia zeltiar garaian hasi zen, baina erromanizazioarekin erdigune garrantzitsua bihurtu zen, izan ere Mérida, Lisboa eta Galiziarako errepideen arteko bidegurutzea izan baitzen. Lusitaniarren buruzagi famatua izan zen Viriato bertan bizi izan zela ere uste da.
VI mendean bisigodoek hiri bihurtu eta diozesia ezarri zuten bertan. VIII mendean mairuek konkistatu zuten eta bertan izan ziren 1037an Fernando I.a Leon eta Gaztelakoak eskuratu zuen arte. Portugalgo konderriaren hiriburu ere izan zen 1123an eta esaten da Afonso Henriques Portugalgo lehenengo erregea bertan jaio zela. 1383 eta 1385 artean Joanes I.a Gaztelakoaren eskutan izan zen eta honek harresiak eraiki zituen. Alfontso V.ak babes hauek handitu zituen.
XIX mendean hiria zabaldu egin zen erdi aroko mugak gaindituz.
Geografia
Viseuko lautadan kokaturik dago, mendiz inguratuta eta hiru ibai nagusi ditu: Vouga, Dão eta Paiva. Hegoaldean Serra da Estrela mendizerra dauka.
Tenrec ecaudatus
Tenrec ecaudatus Tenrec generoko animalia da. Afrosoricida ordenaren barruko ugaztuna da. Tenrecinae azpifamilia eta Tenrecidae familian sailkatuta dago.
Thomas Vermaelen
Thomas Vermaelen (Kapellen, 1985eko azaroaren 14a - ) flandriar futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vissel Kobe.
Conlig
Conlig (Con Liag) Ipar Irlandako udalerri eta eremu bat da, Down konderrian dagoena.
Abdurrahim El-Keib
Abdurrahim Abdulhafiz El-Keib (عبد الرحيم عبد الحفيظ الكيب; Tripoli, 1950eko martxoaren 2a - AEB, 2020ko apirilaren 21a) Libiako lehen ministroa izan zen. Politikaria, empresaria eta ingeniaritza elektrikoko irakasle izan zen. Trantsiziorako Kontseilu Nazionalak 2011ko azaroaren 24an izendatu zuen lehen ministro. Kongresu aukeratu berriari boterea itzuli zion 2012an.
Crateroscelis robusta
Crateroscelis robusta Crateroscelis generoko animalia da. Hegaztien barruko Acanthizidae familian sailkatua dago.
ALSA
ALSA Grupo S.L.U. (Automóviles Luarca, S.A. izenpean sortua) espainiar garraio-enpresa multinazionala da, 1923an Luarcan sortua. 2005rik aurrera, National Express britainiar enpresarena da. 2008an Transportes Colectivos S.A. erosi zuen eta Hego Euskal Herriko hainbat linea kudeatzen ditu.
Psara
Psara Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Psara pallicaudalis da.
Valea Mare (Kovászna)
Valea Mare (Nagypatak) Errumaniako udalerri bat da, Kovászna konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko luze-zabalean banatuta.
Kovászna konderria gehienbat hungariarra izan arren, udalerriak erabateko errumaniar gehiegoa dauka. 2002ko erroldaren arabera, 1.177 biztanle dauka, % 97,45 edo 1.147 errumaniarrak dira. Gainerako biztanleak motxaileak eta hungariarrak dira, biztanleen % 1,44 eta % 1,10, hurrenez hurren.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
East Lynne (Missouri)
East Lynne Missourieko hiri bat da. Cass konderrian kokatua dago. 2010ean 303 biztanle zituen, 0.84 kilometro koadrotan banatuta.
Johnson & Johnson
Johnson & Johnson, AEBetako multinazional bat da, medikuntza eta sendagai arloko produktuen ekoizlea. 1886an sortua, New Brunswick hirian egoitza nagusia du.
NA-7201
NA-7201 edo Azueloko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-7200 nafar errepideko 10,00 kilometroan hasi eta Azuelo udalerriaren erdigunera arte doa. Errepidea 0,35 kilometro luze da.
Salvatore Accardo
Salvatore Accardo (Turin, ) italiar biolin-jotzailea da. Napoliko Kontserbatorioan ikasi zuen, eta 1956ko azterketetan lehen saria lortu ondoren, Sienako Academia Chigiana ikastetxera joan zen hobekuntza ikasketak egitera. Ordurako Vercelli (1955) eta Genevako (1956) Nazioarteko Lehiaketetan saritua zen, eta 1958an Italiako Irrati Difusioaren saria eta Genevako Biolin Lehiaketa Nazionaleko lehen saria bereganatu zituen. Sari hauek lorturik, Europako eta Ameriketako herrialde guztietara eramango zuten nazioarteko emanaldiak eskaintzen hasi zen. Ganbera-musikaz interesaturik, Italiako Ganbera Orkestra sortu zuen 1968an; 1972an I Musici taldearen eraketan parte hartu eta 1977 arte jarraitu zuen taldean, urte hartan hasi baitzen biolin-jotzaile bakarlarien errepertorio handia interpretatzen. Bakarlari gisa, Accardok Bachen obratik eta Vivaldiren kontzertuetatik hasi eta egungo musikarainoko obrak interpretatzen ditu, baina osperik handiena Paganiniren lan guztien joaldi eta grabazioek eman diote. 1987az geroztik zuzendari-lanetan ere hasi da, baina ez da horregatik bere bakarlari jarduera alde batera utzi. Rossiniren L´occasione fa il ladro opera komikoa izan zen Accardok zuzenduriko lehen obra. Lehen ikasle aritutako lekuan, Academia Chigiana ikastetxean, irakasle ere izan zen 1973 eta 1980 bitartean. Accardok bere jabetzako bi Stradivarius erabiltzen ditu normalean: 1717ko Reiffenber izenekoa bata, eta 1718ko Suzko Txoria bestea. 1992. urtean Cuarteto Accardo taldea sortu zuen.
Jean Delannoy
Jean Delannoy (Noisy-le-Sec, - Guainville, ) frantses zinemagilea izan zen.
Bernardo Ruiz
Bernardo Ruiz Navarrete (Orihuela, Alacant, 1925eko urtarrilaren 8a) 1945etik 1958 arte profesionaletan aritutako txirrindularia da. Frantziako Tourrean podiuma igo zen eta Italiako Giroan etapa bat lortu zuen lehen espainiarra izan zen. Erretiratu ondoren kirol zuzendari bihurtu zen, eta Angelino Solerrekin Espainiako Vuelta bat irabazi zuen.
Jean Delannoy
Biografia
Gerra aurretik, Macao, l'enfer du jeu (1939, Macao jokoaren infernua) lanak teknikari trebea eta antzezle-zuzendari izugarria zela erakutsi zuen. Okupazioan, sekulako arrakasta lortu zuen Pontcarral, colonel d'Empire (1942, Pontcarral, Inperioaren koronela) lanarekin. L'Éternel Retour (1943, Betiereko itzulera) lanean, Tristan eta Iseoren mitoaren bertsio modernoa egiten du.
Ondoren arrakasta handiko lanak egin zituen, eta horietako askok hainbat sari irabazi zituzten. Aipagarriak dira La Symphonie pastorale (1946, Sinfonia pastorala), Dieu a besoin des hommes (1950, Jainkoa gizakien beharretara), Le Garçon sauvage (1951, Mutiko basatia), Chiens perdus sans collier (1955, Lepokorik gabe galdutako zakurrak), Marie-Antoinette (1956), Notre-Dame de Paris (1956, Parisko Notre-Dame), La Princesse de Clèves (1961, Clèveseko printzesa), Les Amitiés particulières (1964, Adiskidetasun partikularrak).
Jean Anouilh, Jean Cocteau, Jacques Prévert eta Jean-Paul Sartrerekin lan egin zuen eta Michèle Morgan, Jean Marais, Pierre Fresnay, Pierre Blanchar eta Jean Gabinen mailako artistak zuzendu zituen. 1985ean ohorezko César Saria eman zioten.
Ball of Fire
Ball of Fire (euskaraz: "Suzko Bola") komedia filma da, Howard Hawks estatubatuar zinemagileak 1941ean zuzendu zuena. Thomas Monroe eta Billy Wilderek idatzitako From A to Z ("A-tik Z-ra") kontakizunean oinarriturik dago; kontakizun horrek, hein batean, Edurnezuri eta Zazpi Ipotxen ipuina zuen oinarri, zazpi irakasleak zazpi ipotxekin eta kabaret dantzaria Edurnezurirekin parekatuz. Gary Cooper, Barbara Stanwyck, Dana Andrews, Dan Duryea eta Kathleen Howard izan ziren aktore nagusiak.
Lau Oscar sarietarako izendapenak jaso zituen, emakumezko aktore onenarena (Barbara Stanwyck), jatorrizko soinu banda onenarena (Alfred Newman), argumentu onenarena (Charles Brackett eta Billy Wilder) eta soinu onenarena (Thomas Moulton), baina ez zuen bat ere irabazi.
Argumentua
Milioi laurden dolarreko dohaintza bati esker, irakasle talde xelebre batek, alargun bat ez beste gainontzekoak ezkongabe edo mutilzaharrak, Gizateriaren jakintza osoa bilduko duen entziklopedia bat osatzeko asmoa du. Euren lana nahiko aurreratua dagoenean, "Sugarpuss" O'Shea (Barbara Stanwyck) kabaret dantzariaren bisita izango dute, kale hizkeraren ikerketa egiten ari den Bertram Potts irakasleak (Gary Cooper) laguntzeko eskatu baitio. Sugarpussek ikerketan parte hartzea onartuko du, baina bere benetako asmoa poliziatik ezkutatzea da. Izan ere, polizia haren bila dabil, bere senargaiaren, Joe Lilac mafiaburuaren (Dana Andrews), aurkako epaiketan lekuko izan dadin. Guzti horren ondorioz, lana birpentsatu beharko dute irakasleek, denbora guzti horretan benetako munduari bizkar emanda bizi izan direla jabetzen baitira.
Bötzingen
Bötzingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Notre Dameko Unibertsitatea
Notre Dame du Laceko Unibertsitatea, soilik Notre Dameko Unibertsitatea (University of Notre Dame) bezala ezagutua, AEBetako unibertsitate pribatu bat da, Gurutze Santuko Kongregazioko katolikoa, AEBetako Indiana estatuko Notre Damen dagoena.
Historia
Unibertsitatea 1842ko azaroak 26an sortu zen Notre Dame du Lac izenarekin, frantsesez "Lakuko Gure Andrea" edo "Lakuko Andre Maria" esan nahi duena, unibertsitatea sortu zuten frantziar jatorrikoa zen Gurutze Santuko kongregazio erlijiosoko fraideek unibertsitatea eraikiko zen eremuaren barnean laku bat aurkitu baitzuten. Benetan, bi laku daude, baina, elezaharrak dioenez, negua zen tokia lehen aldiz bisitatu zutenean, eta lakuak izoztuta zeudela eta guztia elurtuta zegoela kontutan hartuta, laku bakar bat zela pentsatu zuten. Dirudienez, potawatomi tribuko indiarrek neurri handi batean lagundu zuten unibertsitatea garatzen, Gurutze Santuko kongregazioko anaiekin elkarlanean.
Ikasle bizitza
Notre Dameko Unibertsitatea unibertsitate katoliko bat da alde guztietatik. Andre Maria Birjinaganako gurtza etengabe nabarmentzen da, eta bere irudiak koroatzen du eraikin nagusiko kupula. Unibertsitate bizileku guztiek kapera bat dute, eta gela guztietan dago gurutze bat. Ikasleen %80 baino gehiago katoliko praktikanteak dira. Hala ere, eztabaida handia eragin zuen Barack Obama presidenteari 2009ko maiatzak 17an honoris causa doktoretza bat eman izanak. Notre Dameko errektorea zen John I. Jenkins Aitak, Obamari emandako sariak bere aukeraketa historikoa eta pobreziaren aurkako bere borroka programa errekonozitu nahi zuela adierazi zuen. Alabaina, katoliko ugarik saria abortuaren bultzatzaile sutsua zen bati eman izanagatik protestatu zuten (presidentetza hartu bezain pronto hartu zuen lehen neurrietako bat atzerrian abortua sustatzeko finantzazio federalari betoa kentzea izan zen). 50 estatubatuar gotzain eta 300.000 hiritar baino gehiago Obama saritua izatearen aurka agertu ziren, eta Mary Ann Glendon estatubatuar enbaxadore ohiak, intelektual ospetsua eta Harvarden Zuzenbide irakaslea zena, unibertsitateko Laetare Medal domina jasotzeari uko egin zion, Obama gonbidatua zegoen zeremonia berean eman zitzaiona.
Malons-et-Elze
Biztanleria
2007an Malons-et-Elze udalerrian erroldatutako biztanleak 94 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Notre Dameko Unibertsitatea
Campusa
Campusak 1250 akre (5 kilometro karratu inguru) hartzen ditu South Bendetik ipar-ekialdera. Bi laku eta 136 eraikin ditu.
Malons-et-Elze
Etxebizitza
2007an 175 etxebizitza zeuden, 53 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 118 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 167 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 53 etxebizitza nagusietatik 41 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 8 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Notre Dameko Unibertsitatea
Kirolak
Notre Dame lehen mailako potentzia bat da NCAAko I. Dibisioan. Txapelketa nazionalak lortu ditu emakumezkoen saskibaloian (2001), emakumezkoen futbolean (1995, 2004), gizonezkoen eskriman (1977, 1978 eta 1986), emakumezkoen eskriman (1987) eskrima mistoan (1994, 2003, 2005), gizonezkoen golfean, gizonezkoen tenisean eta gizonezkoen crossean. Baina talderik garrantzitsuena, zalantzarik gabe, futbol amerikarrekoa da, 13 titulu nazional lortu dituena (1924, 1929), 1930, 1938, 1943, 1946, 1947, 1949, 1953, 1966, 1973, 1977 eta 1988). Estadio Unibertsitarioan jokatzen du, 80.795 ikuslerentzako tokia duena eta partida guztietan sarrera guztiak saltzen dituena.
Mugo pinu
Mugo pinua (Pinus mugo) Pinaceae familiako espezie baten izen arrunta da, erdialdeko Europako mendietan jatorria duena. Beste lekuetan landare apaingarri moduan erabiltzen dute.
Malons-et-Elze
Diru sarrerak
2009an Malons-et-Elze udalerrian 49 unitate fiskal zeuden, 100 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.575 euro zen.
Valea Seacă (Bacău)
Valea Seacă Errumaniako udalerri bat da, Bacău konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Malons-et-Elze
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Valea Seacă (Bacău)
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Malons-et-Elze
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Malons-et-Elze udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 138 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Domingo Amunátegui Solar
Domingo Amunátegui Solar (Santiago, 1860ko urriaren 20a - ibid, 1946ko martxoaren 4a) Txileko historialaria izan zen. Estatuko ministro kargua, Txileko Unibertsitateko errektorea eta Alderdi Liberaleko zuzendaria izan zen. Miguel Luis Amunátegui Aldunate historialariaren eta Rosa Solar Valdésen semea zen.
Bizitza publikoa
Txileko Unibertsitateko errektorea izan zen, 1911 eta 1923 artean, zailtasun ekonomikoak eta ikasleen ezinegona izan ziren garaietan. Bere agintaldian Kinesiterapia Kabinetea ireki zen; Heziketa Fisiko eta Teknikoko Institutua antolatu zen, Kontseiluaren mende geratu zena; Obstetrizia Eskolan sartzeko baldintzak gogortu ziren. Txileko Unibertsitateko Filosofia Fakultateko dekanoa izan zen. Hizkuntzako Akademikoa ere izan zen. José Victorino Lastarria Lizeoa sortu zuen 1913an.
Sericornis spilodera
Sericornis spilodera Sericornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Acanthizidae familian sailkatua dago.
Domingo Amunátegui Solar
Bizitza publikoa
Maila politikoan, Barne ministro, Justizia ministro eta Hezkuntza ministro karguak izan zituen.
Ana Lecaros Barrosekin ezkondu zen, eta harekin izan zuen, besteak beste, Ximena Amunátegui, Vicente Huidobro eta Godofredo Iommi poeten musa ospetsua, biekin ezkondu zena. Bere anaia Gregorio Amunátegui Solar medikua eta Txileko Unibertsitateko errektorea ere izan zen.
Genta Ito
Genta Ito (伊藤 元太) Japoniako futbolaria da.
Sergi Samper
Sergi Samper Montaña (Bartzelona, 1995eko urtarrilaren 20a - ) kataluniar futbolaria da.
Chela khujairokensis
Chela khujairokensis Chela generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
NA-7203
NA-7203 edo Nazarko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-129 nafar errepideko 2,52 kilometroan hasi eta Nazarko hilerrira arte doa. Errepidea 3,45 kilometro luze da.
Corbet
Corbet (An Carbad) Ipar Irlandako udalerri bat da, Down konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 107 biztanle zituen.
Valea Seacă (Iași)
Valea Seacă Errumaniako udalerri bat da, Iași konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Easton (Missouri)
Easton Missourieko hiri bat da. Buchanan konderrian kokatua dago. 2010ean 234 biztanle zituen, 1.5 kilometro koadrotan banatuta.
Novartis
Novartis, Suitzako multinazional bat da, medikuntza eta sendagai arloko produktuak ekoizlea. 1996an sortua, Basilea hirian egoitza nagusia du.
Protinopalpa
Protinopalpa Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Protinopalpa subclathrata da.
Văleni (Vaslui)
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Azelerazionismo
Azelerazionismoa kapitalismoari aurre egin eta gainditzeko, horren aurka egin baino, horren joera jarraitu eta bizkortu behar dela aldezten duen jarrera politikoa da, haren hondamenera gerturatu eta ordena soziala kolokan jartzeko. Terminoa Benjamin Noys filosofoak asmatu zuen 2010 urtean, jarrera horren aurka iritzita. Lehenagotik, kontzeptua Deleuzek eta Guattarik landu zuten 1970eko hamarkadan "harago joan beharra" aldarrikatuz eta Marxen teorian du jatorria, zeinak baieztatzen zuen kapitalismoak "bere baitan zuela bere hondamenaren hazia". 2013an, Nick Srnicekek eta Alex Williamsek “#Accelerate: Manifesto for an Accelerationist Politics.” izenburuko manifestua plazaratu zuten, ezker politikoaren norabide okerra adierazteko.
Dankler Luis de Jesus Pereira
Dankler Luis de Jesus Pereira (1992ko urtarrilaren 24a - ) Brasilgo futbolaria da.
Weymouth pinu
Weymouth pinua edo estrobo pinua (Pinus strobus) Pinaceae familiako espezie baten izen arrunta da, ekialdeko Ipar Amerikan jatorria duena. Beste lekuetan landare apaingarri moduan erabiltzen dute.
Dankler Luis de Jesus Pereira
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vissel Kobe.
Antología poética vasca
Antología Poética Vasca Vanguardia Obrera argitaletxeak prestatutako liburua da. Argitaletxe hau ezkerreko alderdi espainiar batekin lotura estua zuen, Partido Comunista de España (marxista-leninista)rekin alegia. Dena dela, antologia urte haietako sortzaile nagusiak bildu zituen, idazleak zein marrazkilariak. Poema gehienak euskaraz eta gaztelaniaz jaso ziren, bi salbuespenkin: Jorge Oteiza eta Txabi Etxebarrietarenak, Oteizak berak horrela eskatuta. Liburua José Bergamín idazlearen poema batekin ireki zen. Hitzaurrea, "Kontzientzia, oroitzapena eta poesia, Felix Maraña kazetariarena zen. Ondoren Ramiro Pinillaren testu labur bat jaso zen. Lehen poema, bestetik, Esteban Urkiaga "Lauaxeta"rena zen: "Langile eraildu bati". Izenburua gaztelaniaz zetorren beste bi azpitituluekin: Frankismoaren biktimei eta askatasunaren aldeko borrokariei omenaldia eta A los 50 años de Gernika. Edizio bakarra ezagutu zuen liburuak.
Poetak
Liburuaren lehenengo partean une hartan hilda zeuden poeten lanak jasotzen ziren:
Carpitalpa arendsi
Carpitalpa arendsi Carpitalpa generoko animalia da. Afrosoricida ordenaren barruko ugaztuna da. Chrysochlorinae azpifamilia eta Chrysochloridae familian sailkatuta dago.
Sarawak
Sarawak (malaysieraz ahoskatua) Malaysiako estatua da, Borneon dagoena. Kuching du hiriburua. 124.451 km² ditu eta 2017an 2.770.000 biztanle zituen.
Antología poética vasca
Poetak
Ondoren, bizirik zeuden poetan zetozen, 68 guztiak, tartea Puerto de Santa María espetxean zeuden batzuk. Zerrendan gaur egun ezinezkoa izango zen ideologia desberdinetako sortzaileak zeuden: Pablo González de Langarika, Bernardo Atxaga, Vidal de Nicolás, Carlos Aurtenetxe, Rafael Castellano, Jon Juaristi, Mikel Lasa, Patxi Ezkiaga, Koldo Izagirre, Luigi Anselmi, Joan Mari Irigoien, Gregorio San Juan, Mikel Azurmendi, Joseba Sarrionandia, Joxe Azurmendi, Fernando Aramburu, Bitoriano Gandiaga...
Marrazkilariak
Margolarien eta marrazkilarien lanak ere ugariak ziren. Azala Jose Luis Zumetarena bazen, atzeko azala Rikardo Ugarterena zen. Beste ilustratzaile batzuk hauek ziren: Javier Arocena, Alejandro Tapia, Nestor Basterretxea, Xabier Baztarrika, Iñaki Moreno Ruiz de Egino, Joseba Eskubi, Julia Otxoa...
East Prairie (Missouri)
East Prairie Missourieko hiri bat da. Mississippi konderrian kokatua dago. 2010ean 3,176 biztanle zituen, 3.35 kilometro koadrotan banatuta.
Urre-putzu (Aritzakun)
Urre-putzu Aritzakun (Arizkun, Baztan) haran ean dagoen leku baten izena da, Aintzinaro ko meatzaritza gune batekin eta zenbait kondaira mitologiko rekin lotua.
Kokapen geografikoa
Aritzakun Baztango Udalerrian (Arizkun herrian) dagoen harana da, politikoki Nafarroa Garaia ren parte dena, baina geografiko ki Nafarroa Beherea rekin lotua, Errobi ibaia ren arro hidrografiko an. Harana mendiz inguratuta dago: hego-ekialde an Gorramendi (1.074 m), mendebalde an Lizartzu (793 m) eta Antsestegi (800 m) eta iparralde an Artzamendi (926 m). Aritzakun erreka HM-IE norabidean doa; urre-putzura ailegatzeko, frontoia eta eskola zaharra dagoen auzoko erdigunetik Sumutsuko Bordarantz jo behar da.
Kondaira
Inguruetan Aritzakungo urrea ri buruzko kontuak ezagunak dira: batetik urre-putzu izenekoan metal horretako aleak ateratzen zirela, eta bertan "urrea zerion iturria" zegoela. Kondaira hauek autore askoren idazkietan jaso izan dira, hala nola Luis de Uranzu ren "Lo que el río vió" idazlanean, Florencio Idoate ren "Rincones de la historia de Navarra" liburuan edo Luis Pedro Peña Santiago ren "Montañas del Vasco", I tomoan.
Văleni (Olt)
Văleni Errumaniako udalerri bat da, Olt konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Proschoenobius
Proschoenobius Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Proschoenobius forsteri da.
Văleni (Olt)
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Urre-putzu (Aritzakun)
Urre-putzua
Sumutsuko Bordan errekan gora eginez ailegatzen da urre-putzura: zehazki, Lamiarrita eta Maribeltzeko Borda / Arraxka izeneko etxeen artean dago, zubiaren ondoan. Lurretik ateratzen den ur-begi bat da, metro gutxira Aritzakun errekarekin bat egiten duena; ez da, izenak adieraz dezakeenaren kontra, lurrean eginiko putzurik. Vidal Perez de Villarreal ikerlariaren arabera, izan daiteke antzina horrelakorik egon izana, gero suntsitu edo lurrarekin berdindu eta urez bete zena, meatze-galeriekin askotan gertatzen den bezala. Perez de Villarrealen arabera, harea auriferoak ubidean bertan bahetzen ziren. Harea auriferoaren ustiaketa hau dokumentatua dago: Nafarroa konkistatu osteko garaiko ustiapen-baimen bat gordetzen da, Carlos I-ren erregetzakoa; bertan aipatzen da Nafarroako azken erregeen garaian leku horretan urrea jasotzen zela.
Minetako Zokoa
XX. mende hasieran egindako ikustaldietan, zenbait adituk Minetako Zokoen harri pilaketak glaziar haran etako fenomeno geologiko ei egotzi zizkieten (inguruan ugariak baitira horrelako aztarnak). Geroko autoreen artean, ostera (Peña Santiago adibidez) kondairetako meatzaritza-lanekin lotzen zituen hipotesiak indar gehiago hartu du. Izan ere, erromatar garaian Pompaelo, Oiasso, Lapurdum eta Aquae Tarbellicae lotzen zituzten bideak zonalde honetatik igarotzen ziren.
Perez de Villarrealek eginiko azterketan pilaketa hauek meatzaritza hondakinak zirela baieztatu zuen. Gainera, Minetako Zokoan behinola beste urre-putzu bat ere egon zela ondorioztatu zuen, Arrosenea Gaineko borda inguruan kokatuz; seguraski aintzinako hondakindegien artean ateratzen den ubegian.
Geologiari dagokionez, Aritzakungo lurrak Permiarre ko eta Triasiko ko hareharri eta konglomeratu gorriak dira, haranaren erdian alubioi-multzo handiak sortu dutenak. Meatze lanek alubioi-depositu hauek ustiatu zituzten, ruina montium sistemaren bidez; horretara, bide bazterrean dauden harri-bolak mendia suntsitzeko eta xehetzeko prozesuan apartatutako harriak litzazke. Gainera, bertako hondakinen azterketak urre kopuru txiki bat dagoela baieztatu du (0,5-1,5 g 1000 kg bakoitzeko).
NA-7206
NA-7206 edo Bargota hegoaldeko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-7130 nafar errepideko 68,26 kilometroan hasi eta Bargota udalerriaren erdigunera arte doa. Errepidea 2,73 kilometro luze da.
Lupita Nyong'o
Lupita Amondi Nyong'o (Keniako ingelesez eta gaztelaniaz  ahoskatua; Mexiko Hiria, 1983ko martxoaren 1a) mexikar eta kenyar telebista eta zinemako aktore eta modeloa da, Oskar bat irabazi duena.
Valverde de Leganés
Valverde de Leganés Badajozko udalerria da, Llanos de Olivenza eskualdean dagoena.
Chlorotalpa duthieae
Chlorotalpa duthieae Chlorotalpa generoko animalia da. Afrosoricida ordenaren barruko ugaztuna da. Chrysochlorinae azpifamilia eta Chrysochloridae familian sailkatuta dago.
Valverde de Llerena
Valverde de Llerena Badajozko udalerria da, Campiña Sur eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 714 biztanle zituen.
Herri-salataritza
Herri-salataritza edo legezaintza zigor-prozesuetan legea hausteagatik salatutako pertsonaren aurka auzia aurkezteko ardura da; akzio kriminala egikaritzean datza. Oro har, funtzionario publiko batek gobernuaren izenean gauzatzen du, frogak aurkeztuz, gizartearen interesak aldeztuz eta legea ezartzea sustatuz. Herri-salataritza egikaritzen duenari, Hegoaldean, fiskaltza eta, Iparraldean, prokuradoretza edo parket deitzen zaio.
Elementu klasikoak
Elementu klasikoek, Antzinako Greziako lurra, ura, sua eta airea kontzeptuei egiten diete erreferentzia, zeinak natura eta materia guztiaren konplexutasuna azaltzeko erabiltzen ziren, hauen oinarrizko subtantzia gisa identifikatuz. Egipto, Babilonia, Japonia, Tibet eta Indiako antzinako kulturetan ere antzeko kontzeptuak erabiltzen zituzten, batzuetan “haizea” erabiltzen zuten “airea”-ren ordez; eta, beste batzuetan, bosgarren elementu bat gehitzen zuten, “hutsa” bezala itzuli daitekena. Txinatar Wu Xing sistemak Egurra ( 木mù),  Sua (火huǒ), Lurra (土tǔ), Metala ((金jīn) eta Ura (水shuǐ) kontzeptuak zituen, baina hauek materia mota desberdinak deskribitu baino, energia edo trantsizioak azaltzeko erabiltzen ziren.
Antzinako kultura hauek, baita filosofo anitzek ere, azalpen oso desberdinak ematen zituzten elementuen ezaugarriei eta fenomeno naturalekin duten erlazioari buruz, baita kosmologiarekin duten loturaren inguruan ere. Batzuetan, teoria hauek mitologiarekin nahasten ziren, eta elementu hauek jainkotasun batean pertsonifikatuak ziren. Beste batzuetan, interpretazio atomista (materiaren zati oinarrizkoena, ñimiñoa eta zatiezina) ikus daiteke teoria hauetan. Baziren beste teoria batzuk ere esaten zutenak elementu hauek infinituraino zatitu daitezkeela hauen izaerari eragin gabe. Antzinako Grezia eta Indian Airearen, Lurraren, Suaren eta Uraren inguruko sailkapenak modu filosofikoago batean egiten ziren bitartean, Islamaren Urrezko Aroko zientzialariek behaketa esperimentalak egiten zituzten materia sailkatzeko. Europan, Aristotelesen antzinako sistema erdi aroko sistema (elementu klasikoak) bilakatu zen, zeina 1600. urtera arte, Iraultza Zientifikoaren garaira arte, ez zen modu esperimental baten bitartez frogatu.
Azken mendeetako ikerketa enpirikoaren bitartez frogatu da antzinako sistema hauen azalpenak okerrak zirela. Jakina da teoria atomikoa azalpen zuzena dela, eta atomoak ehun baino gehiago diren elementu kimikotan sailkatu daitezkeela; oxigenoa, karbonoa eta merkurioa adibidez. Elementu hauek konposatu eta nahasketa kimikoak osatzen dituzte, eta tenperatura eta presio desberdinetan, substantzia hauek materiaren egoera desberdinetan azaldu daitezke. Normalean ikus daitezkeen materia-egoerak, egoera likidoa, solidoa eta gas-egoera dira. Plasmak baditu ezaugarri antzekoak Lurra, Ura, Airea eta Sua elementu klasikoekin alderatuz, baina orain badakigu hauek ez direla atomo, substantzia edo energia berezi bati esker sortuak.
Antzinako garaiak
Bost elementuen kontzeptua Hinduismoan eta Buddhismoan oso zabaldua izan zen. Hinduismoan, testuinguru esoteriko baten baitan ulertzen zen, materiaren lau egoerek materia deskribatzen zuten eta bosgarren elementuak materiaren mundutik hareagokoa deskribatzen du. Antzinako Txina, Korea eta Japonian antzekoa gertatzen da. Buddhismoan lau elementu handiei, batzuetan beste bi gehitzen zaizkie, ez dira substantzia gisa ulertzen, baizik eta esperientzia sensorialaren kategoria bezala.
Egipto
Hermes Trismegistus idazleari esleitutako Kore Kosmou (“Munduko Birjina”) testu greziarrean, lurra, ura, airea eta sua aipatzen dira. Horrela deskribatzen dira:"'Eta Isisen erantzuna bete egin zen: Bizidunen artean, lagun batzuk suarekin adiskidetzen dira, beste batzuk urarekin; batzuk airearekin, beste batzuk lurrarekin; batzuk hauetako bi edo hirurekin, beste batzuk guzti hauekin.  Adibidez, seme, otiak eta euli guztiek suarengandik ihes egiten dute; arranoak eta belatzak eta altu hegan egiten duten txori guztiek urarengandik ihes egiten dute; arrainek, airea eta lurrarengandik; sugeak eremu zabalak ekiditen ditu. Sugeak eta gauza maltzur guztiek lurra maite dute; igeri egiten duten gauza guztiek ura maite dute; hegoak dituzten gauzek, airea, bertako hiritarrak izanik; eta bitartean, gorago hegan hegiten duten horiek sua maite dute eta bertatik gertu bizi dira.  Beste animalia batzuek ere sua maite dute; arrabioak adibidez maite du, etxeak bertan baititu. Honek badu zergatia, izan ere, elementu hauetako batak edo besteak euren gorputzen kanpo geruzari forma ematen baitie. Arima bakoitza, beraz, honen barruan egonik, lau elementu hauen bidez sortua eta osatua da.'"Galenoren arabera, Hipokratesek lau elementu hauek erabili zituen giza gorputza deskribatzeko, eta hauek lau humoreekin lotu zituen: behazun horia (sua), behazun beltza (lurra), odola (airea) eta flema (ura). Zaintza malgua zen, eta helburua gaixoa bere oreka naturalera itzultzea zen.
Elementu Kosmikoak Babilonian
Enûma Eliš izeneko mitologia babiloniarraren kosmogonian, K.a. XVIII-XVI mendeen artean idatzitako testu batetan elementu kosmikoek pertsonifikatutako lau jainko azaltzen dira: itsasoa, lurra, zerua eta haizea. Beste testu babiloniar batzuetan fenomeno hauek ez dira jainkotasun batekin lotzen, hauek ez baitira unibertsoaren oinarrizko elementu gisa hartzen, hau ondoren gertatuko da Enpedoklesekin.
Hinduismoa
Bost elementuen sistema Vedaken aurkitu daiteke, Ayurveda hain zuzen ere. Hinduismoaren “bost elementu handiak” hauek dira: bhūmi (lurra), jala (ura), tejas (sua), marut (airea edo haizea) eta vyom (espazioa edo zeroa) edo akash (eterra edo hutsa). Aurrerago esaten da sorkuntza guztia, baita giza gorputza ere, bost elementu hauetaz osatuta dagoela; eta heriotza ondoren, giza gorputza bost elementu hauetan disolbatzen da berriz, naturaren zikloa berriz orekatuz.
Bost elementuak bost zentzumenekin lotzen dira, eta hauek esperientzia sentsibleen medio gisa funtzionatzen dute. Elementu baxuena, lurra, gainontzeko elementuak erabiliz sortua, bost zentzumenen bidez hauteman daiteke -(i) entzumena, (ii) ukimena, (iii) ikusmena, (iv) dastamena, eta (v) usaimena. Hurrengo elementuak, urak, ez du usainik, baina bai gainontzeko zentzumenak. Hurrengoa sua da, entzuna, ikusia eta sentitua izan daitekena. Area entzun eta sentitu egin daiteke. “Akasha” (eter-a) usaimenetik, dastamenetik, ikusmenetik eta ukimenetik haratago dago; hau soilik entzumenaren zentzumenak pertzibitu dezakelarik.
Chelaethiops bibie
Chelaethiops bibie Chelaethiops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Elementu klasikoak
Buddhismoa
Lau elementuak behatzen dituen Buddharen irakaspenak, filosofia baino, sentsazio erreal guztien behaketaren oinarri gisa ulertu ohi da. Lau ezaugarriak honako hauek dira: kohesioa (ura), sendotasuna edo inertzia (lurra), hedapena edo bibrazioa (airea) eta beroa edo energia euskarria (sua). Adimena eta materiaren sailkapen bat proposatu zuen zortzi “kalapas”-en (atomo) arabera, non lau elementuak lehen mailan dauden eta kolorea, usaimena, dastamena eta nutrizioa bigarren mailan dauden (hauek lau elementuen deribazioak izanik).
Txina
Txinatar kulturan elementuen sailkapena desberdina da: Sua, Lurra, Metala (literalki urrea), Ura eta Egurra. Hauek energia mota desberdin bezala ulertuak ziren, bata bestearekin etengabeko interakzio eta jarioan egonik.
Nahiz eta normalean “elementu” bezala itzulia den, xing hitz txinatarrak literalki “izatearen egoera aldakorrak”, “permutazioak” edo “izatearen metamorfosiak” esan nahi du. Sinologoek itzulpen desberdinak egin dituzte hitz honen inguruan. Elementu txinatarrak beti aldaketan eta mugimenduan ikusten ziren.
Filosofia txinatarrean unibertsoa zerua eta lurrak osatzen dute. Bost planeta nagusiek ondorengo elementu hauen izena jasotzen dute: Jupiter木星 Egurra (木) da, Marte 火星 Sua (火), Saturno土星 Lurra (土), Artizarra 金星 Metala (金) eta Merkurio 水星 Ura (水). Gainera, Ilargiak Yin (陰) eta Eguzkiak 太陽 Yang (陽) errepresentatzen dute. Ying, Yang eta bost elementuak I Ching-en gaiekin lotzen dira. I Ching txinatar testu klasikoetatik zaharrenak dira, eta bertan kosmologia eta filosofia sistema bat azaltzen da. Bost elementuak Txinatar astrologiaren zati garrantzitsu bat dira, baita Feng shui izenez ezaguna den geomantzia-sisteman ere.
Bost faseen doktrinak bi oreka ziklo deskribatzen ditu, sortzaile edo eratzailea (生, shēng) den zikloa, eta  gainditzailea edo suntsitzailea (克/剋, kè) den zikloa.
Sericornis papuensis
Sericornis papuensis Sericornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Acanthizidae familian sailkatua dago.
Elementu klasikoak
Txina
Sortzailea Suntsitzailea Badira bi desoreka ziklo ere, ziklo gain-ekintzailea (cheng) eta ziklo mingarria (wu).
Grezia
Enpedokles (K.a. 450 urte inguruan) filosofo siziliarrak frogatu zuen (gutxienez bere burua asetzeko) airea aparteko substantzia bat zela, ikusiz nola buruz behera jarritako ontzia uretan murgiltzean ez zen urez betetzen. Enpedoklesen aurretik, filosofo greziarrek elementu garrantzitsuenaren inguruan eztabaidatu zuten, jakin nahian zein zen besteak sortzen dituen elementua. Heraklitok sua zela zioen, Talesek ura eta Anaximenesek airea. Anaximandrok esan zuen substantzia lehena ez zela horietako bat ere, baina hau elementu horietan bilakatu zitekela, baita elementu bat bestean ere. Enpedokles izan zen lehena lau elementuak proposatzen. Lau “erroak” (ῥιζὤματα, rhizōmata) izena jarri zien.
Badirudi Platon izan zela lehendabizikoa “elementu” (στοιχεῖον, stoicheion) terminoa erabiltzen airea, sua, lurra eta urari buruz hitz egiteko. Antzinako greziako “elementu” hitza, stoicheion (stoicheo hitzetik, “lerrokatu”) hitzetik dator, eta honek “zatiketa txikiena (eguzki erloju batena), silaba” esan nahi du, hitz bat esatean azaltzen den unitate txikiena izanik. Alfabetoaren inguruko metafora antzekoa izan daiteke latinezko elementum hitzaren jatorria, seguruenik ‘l’, ‘m’ eta ‘n’ hizkietan oinarriturik. Dena den, ideia honen inguruan eztabaida dago oraindik.
Aristotelesen Sorkuntza eta Ustelkeriaren Inguruan obran, lau elementuetako bakoitza lau ahalmen sentsibleen arteko birekin lotzen dira: Eskema klasikoak karratu bat beste batean kokatzen du, baten izkinak elementu klasikoak izanik, eta bestearenak honen ezaugarriak izanik. Beste aldeko izkina ezaugarri horren kontrakoa litzateke, “beroa – hotza” eta “lehorra – hezea”.
Aristotelesek eter-a gehitu zuen bosgarren elementu, kintaesentzia bezala. Sua, lurra, airea eta ura lurtarrak eta ustelgarriak izanik, eremu zerutiarretan ez dirudi aldaketarik ematen denik, beraz izarrak ezin dira lau elementu horietaz sortuak egon. Izarrak aldaezina den substantzia zerutiar desberdin batez egina egon behar du.
Proklo filosofo neoplatoniarrak Aristotelesen teoria ukatu zuen. Elementu bakoitzak hiru ezaugarri dituela esan zuen: Sua zorrotza, fina eta mugikorra da; lurra kamutsa, lodia eta mugiezin da. Bi hauek airea eta ura diren bitarteko elementuen bidez elkartzen dira modu honetan:
Tibet
Bön edo antzinako tibetar filosofian; lurra, ura, sua, airea eta espazioaren oinarrizko bost prozesuak fenomena edo osotasun guztien materia esentzialak dira. Oinarrizko prozesuak egutegiaren, astrologiaren, medikuntzaren eta psikologiaren funtsa dira, baita shamanismoaren, tantra eta Dzogchen tradizio espiritualenak ere.
Elementuen izenak eta mundu naturalean katalogatutako sentsazio enpirikoen izenak berdinak dira. Izenak sinbolikoak dira, eta bakoitzak atxiki dituen ezaugarrientzako giltzarria dira. Bön filosofian, oinarrizko prozesuak kanpo, barne eta sekretuak diren energia-indarrekin lan egiteko metaforak dira.
Alkimia
Erdi Aroko alkiminian erabilitako sistema nagusia Jābir ibn Hayyān (Geber) pertsiar-arabiar alkimistak garatu zuena izan zen. Sistema honek oinarrizko lau elementuak erabiltzen ditu, eta bi elementu filosofiko gehitzen dizkio: sufrea, errekuntza printzipioa ezaugarritzen, “erretzen den harria”; eta merkurioa, ezaugarri metalikoen printzipioa ezaugarritzen. Lehen alkimistek bi elementu hauek unibertsoaren ezaugarri sinplifikaezin gisa ikusten zituzen.
Hiru printzipio metalikoak (sufrea sukoitasuna edo errekuntzarekin, merkurioa aldakortasuna eta egonkortasunarekin, eta gatza sendotasunarekin) Parazeltso alkimistaren tria prima bilakatu ziren. Aristotelesen lau elementuen teoria gorputzetan hiru printzipio bezala agertzen zirela defendatu zuen. Printzipio hauek oinarrizkoak direla esan zuen, honetarako egurra sutan nola erretzen den azaldu zuen. Merkurioak kohesio printzipioa ere bazuen, horregatik egurretik alde egiten zuenean, hau desegiten zen. Keak aldakortasuna deskribatzen zuen (printzipio merkuriarra), beroa ematen duten garrek sukoitasuna deskribatzen zuten (sufrea), eta geratzen den errautsak sendotasuna (gatza).
Mundu Islamiarra
Al-Kindi, Avicenna eta Fakhr al-Din al-Razi filosofo islamiarrek lau elementuak beroa eta hotzaren (indar aktiboa), eta lehortasunaren eta hezetasunaren (hartzaileak) izaerekin lotu zituzten.
Japonia
Tradizio japoniarrak 五大 (godai, literalki “bost handiak”) izeneko elementu multzoa erabiltzen du. Hauek lurra, ura, sua, haizea/airea eta hutsa dira. Indiako Vastu shastra filosofiatik eta sinismen buddhistetatik dator. Gainera, elementu klasiko txinatarrak (五行, wu xing) ere badute presentzia kultura japoniarrean, batez ere Erdi Aroko Neo-Konfuzianistei esker.
Mendebaldeko Astrologia
Mendebaldeko astrologiak lau elementu klasikoak erabiltzen ditu horoskopoekin lotzeko. Zodiakoaren hamabi zeinuak lau elementutan banatzen dira: Suak Aries, Leo eta Sagitario izendatzen ditu; Lurrak Tauro, Virgo eta Kaprikornio; Aireak Geminis, Libra eta Akuario; eta Urak Kantzer, Eskorpio eta Piszis.
Aro Modernoa
Tradizio Aristoteliarrak eta Alkimiak zientzia modernoaren teoria eta taxonomia berriei leku egin zien. Antoine Lavoisieren garaian, adibidez,  elementuen zerrendak jada ez zien elementu klasikoei erreferentzia egiten. Zientzialari moderno batzuek elementu klasikoak materiaren lau egoerekin alderatzen dute: solidoa, likidoa, gasa eta ahulki ionizatuko plasma.
Zientzia modernoak oinarrizko partikula motak onartzen ditu, zeinak ez duten azpiegiturarik (beste partikula batzuez eginda ez daudenak, alegia); baita partikula konposatuak ere, zeinak baduten azpiegitura (beste partikula batzuez eginda dauden partikulak).
Darnick
, 'Drochaid Eadaraig', Eskoziako herri bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Custer konderria (Nebraska)
Custer konderria (Custer County) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Broken Bow da. 2010eko zentsuaren arabera 10,939 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Custer konderriak 66,715 kilometro koadro ditu. Horietatik 93 ura dira. Beste 667,057 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,64 da.
Comète sarea
Comète sarea (Réseau Comète; Comet line) Bigarren Mundu Gerran zehar Belgika, Frantzia eta Euskal Herrian soldadu eta hegazkin pilotu aliatuak Erresuma Batura helarazten laguntzen zien erresistentziaren sare antolatu bat izan zen.
1941eko abuztuan Frédéric de Jongh eta Andrée de Jongh flandriar aita-alabek sortu zuten. Bruselan, ebakuatu beharreko gizonei janaria, jantziak eta nortasun-agiri faltsuak ematen zizkieten ezkutatu aurretik. Sareak hegoalderantz gidatzen zituen Frantzia okupatutik Espainia (orduan neutrala zena) eta Gibraltarreraino, hau lurralde britainiarra izanik.
Ibilbidea
Ibilbidea Bruselan hasten zen, han gerra frontearen bestaldean eta etsaiaren eremuan eroritako pilotu aliatuei jana, arropa eta nortasun agiri faltsuak ematen zitzaizkien, sareko ekintzaileek pilotuak ganbera eta sotoetan ezkutatzen zituztelarik.
Bruselatik sare honetako gidariek lagundurik Frantziako Lille, Paris, Tours eta Bordele bidez Euskal Herriko Baiona hirira ailegatzen ziren. Ondoren, euskal mugalarien laguntzarekin Pirinioak mendiz igaro eta Donostiara ailegatuz. Hemendik jada, Bilbo, Madril edota Gibraltarrera jo ohi zuten.
Lechuguilla leizea
Lechuguilla leizea (ingelesez Lechuguilla Cave) 2007ko abuztua geroztik, munduko bosgarren leizerik luzeena (196 km) eta Ameriketako Estatu Batuetako sakonena (489 m). Hala ere, bere geologia bereziagatik, ohiz kanpoko egiturengatik eta sortu zeneko egoeran mantentzeagatik ezagunagoa da.
Mexiko Berriko Carlsbadeko Haitzuloen Parke Nazionalean kokatzen da. Leizearen izena sarrera ondoan aurki daitekeen Agave lechuguilla landaretik datorkio.
Leizean sartzeko baimena ikertzaile-zientifikoei, esploratzaile-taldeei, ikerketa-taldeei eta Parke Nazionalen Zerbitzuen arduradunek antolatutako txangoei mugatuta dago.
Esplorazioen historia
Nahiz eta Lechuguilla Leizearen berri izan, 1986. urtera arte leize txikitzat eta baliogabekotzat hartu izan zen. 1914an meatzari-talde batek guanoa urte batez erauzteko baimena lortu zuen. Garai hartan, "Misery Hole" izeneko leizearen sarrerak 27 m zituen eta leizeak 122 m luzeko ibilbideak zituen.
Meatzaritza lanak bukatu ondoren, oso noizbehinka bisitatua izan zen. 1950eko hamarkadan, espeleologo talde batek haizearen marruma entzun zuen leizearen hondakinezko zorutik igarotzen. Hainbat adituk hondakinen azpian pasabideak zeudela ondorioztatu zuten, oso argi ez zegoen arren. Coloradoko espeleologo-talde batek Parke Nazionalen Zerbitzuen baimena lortu zuen leizea induskatzeko eta 1984an lanei ekin zioten. 1986ko maiatzaren 26an igarobide zabalak topatu zituzten.
1986a geroztik, esploratzaileek 196 km-ren mapak egin dituzte eta 489 m sakonera ailegatu dira. Horiek horrela, Lechuguilla munduko bosgarren eta Ameriketako Estatu Batuetako hirugarren leizerik luzeena eta herrialdeko sakonena gisa sailkatu dute. Gaur egun, mundu osoko espeleologoek lanean dihardute leizearen mapak egiten eta zuloak esploratzen.
Prionotalis
Prionotalis Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Prionotalis peracutella da.
Lechuguilla leizea
Filmaketa
Lechuguilla Leizea BBCren Planet Earth dokumentalen laugarren atalean, "Caves" izenekoan, erakutsi zuten 2007ko apirilaren 22an. Atal horretan, zientzialari eta film-egile talde baten esplorazioa grabatu zuten. 2 urte kostatu zitzaien leizea grabatzeko baimena lortzea eta ziur asko, agintariek ez dute beste filmatzaile-talde baten sarrera baimenduko.
Yutaro Oda
Yutaro Oda (小田 裕太郎) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vissel Kobe.
Gibson's Hill
Gibson's Hill edota Corcreeny (Corr Chríonaigh) Ipar Irlandako udalerri bat da, Down konderrian dagoena. 2001eko erroldaren arabera 186 biztanle zituen.
Braunsbach
Braunsbach Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Valverde de Mérida
Valverde de Mérida Badajozko udalerria da, Tierra de Mérida - Vegas Bajas eskualdean dagoena.
Chlorotalpa sclateri
Chlorotalpa sclateri Chlorotalpa generoko animalia da. Afrosoricida ordenaren barruko ugaztuna da. Chrysochlorinae azpifamilia eta Chrysochloridae familian sailkatuta dago.
Văleni (Neamț)
Văleni Errumaniako udalerri bat da, Neamț konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude: