cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leptina
Erreferentziak
Wikipediako leptina ingelesez eta gastelaniaz dauden webguneetan dagoen informazio asko erabili da erreferentzietan:
DRAM
Kanpo estekak
Μνήμη τυχαίας προσπέλασης
Hego-mendebaldeko eskualdea
Hego-mendebaldeko eskualdea izan daiteke:
Lee konderria (Virginia)
Lee konderria (Lee County) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jonesville da. 2010eko zentsuaren arabera 25,587 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Lee konderriak 113,289 kilometro koadro ditu. Horietatik 49 ura dira. Beste 112,799 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 22,59 da.
Châtres-la-Forêt
Châtres-la-Forêt Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Châtres-la-Forêt udalerrian erroldatutako biztanleak 768 ziren. Familiak 264 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 92 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 128 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 294 etxebizitza zeuden, 266 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 293 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 266 etxebizitza nagusietatik 218 bere jabearen bizilekua ziren eta 48 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 64 etxek lau zituzten eta 183 etxek bost zituzten. 215 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 85 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 174 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Châtres-la-Forêt udalerrian 282 unitate fiskal zeuden, 814 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.943 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 2 iturginak eta 1 ile apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 arropa denda zen, 1 altzari denda zen eta 1 kirol-denda zen.
2000. urtean Châtres-la-Forêt udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.148 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fagamendi
Historia
1954an Joxe Migel Barandiaranek aurkitu zuen. 2020ko apirila edo maiatzean mendian lanak egiten ari ziren kamioiek suntsitu zuten.
Turismoa
Fagamendi tumulua (normalki trikuharri gisa identifikatuta) Aralarko megalitoen ibilbidearen parte da. Etxarri Aranazko kanpinetik abiatzen den bide hau Txaradigorri mendira igotzen da, eta bidean bederatzi megalito bisitatzeko aukera dago.
Friedrich Koncilia
Friedrich Koncilia (1948ko otsailaren 25a - ) Austriako futbolaria zen.
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Urrotz)
Jasokundeko Andre Mariaren eliza Urrotz udalerrian kokatutako Erdi Aroko kristiau eliza bat da.
Eraikina
Eliza oso handia da, gotorleku itxurakoa, harriz egina. Gaur egungo eraikina gotiko estilokoa da, eta hainbat mendetan (XIV-XVI) aurreko erromaniko baten kokalekuaren gainean egindako hainbat birmoldaketaren emaitza da.
Bost ataletan banatutako habearte bakarra du, kapera nagusiaren aurreko zatian transepto itxurako alboko bi kapera eta burualde poligonala. Estalki-sistema gurutze-ganga sinplekoa da, habeartearen lehen lau ataletarako eta alboko bi kaperetarako, eta izar-gurutzeriakoa gainerakoetarako.
Epistolaren aldeko bigarren ataletik sartzen da, zirkuluerdiko arku txaranbelduko ate batetik. Ate horren arkiboltak landare-dekorazioa duten kapiteletan bermatuta daude. Atearen gainean, tradizio erromanikoko Krismoi bat dago, horman txertatuta. Sarrera arkupe dinteldu batez babesten da, zutabeen gainean. Kanpandorrea elizaren oinaldean dago; barrura sartzen da, baita oinaldean dagoen goi-korura ere, habeartearen lehen atalean, habeartearen bigarren atalean dagoen ate batetik, ebanjelioaren aldean, eta kanpoaldean (iparraldean) erromaniko estiloko dekorazioa du (XII. mendea), tinpano erdizirkularrez egina, krismoiz eta arkiboltaz apaindua, kapitelak dituzten zutabeen gainean.
Barrualdean, zizelkatutako erretaula nagusia eta epistolaren aldeko sakristian, tenpluaren burualdearen ondoan, gordetzen diren hainbat garai eta jatorritako eskulturak nabarmentzen dira. Erretaula nagusia Miguel Espinalen tailerrean (1553-1590) egina da, 1570 inguruan, eta Pedro Landak polikromatu zuen 1632an. Bankua, hiru solairuko bost kale eta atikoa ditu, Pizkunde estiloko arkitekturan mihiztatuta. Bankuan hermes agertzen dira kapitel jonikoen euskarri gisa aingeru, Eliza Latinoko Aita, Santos Lorenzo eta Estebanekin batera, flagelazioa, etab. erliebean; lehenengo solairuan sagrarioarekin batera -epelkoa- bi erliebe daude, Artzainen Adorazioa eta Epifania (edertasun eta adierazkortasun handikoak) eta fardelaren bi irudi, Pedro eta Pablo apostoluak.
Sakristian hainbat tailu eta urregintzako pieza gordetzen dira, Urrozetik datozenak eta gaur egun desagertuta dauden gertuko zenbait ermitatatik datozenak. Hala, San Pedro apostolua (XIV-XV. mendeak), herri itxurakoa, Ama Birjina eta Haurra tente, erromanista estilokoa (ca. 1600), San Jose Haurrarekin (XVIII. mendea), Donejakueko erromes bat (XVIII. mendea), Ama Birjina Haurrarekin (XII. mendea) tronuratua eta bi koroak garai batekoak, kontserbazio egoera onean, Leiundik datorrena, Ama Birjina Haurrarekin, eseria (XIII. mendea), Urroko Ama Birjina Haurrarekin (XII. mendea), Andre Maria oso mutilatua, XVI. mendea. 1570) erretaula nagusiaren egilea.
Elassoma gilberti
Elassoma gilberti Elassoma generoko animalia da. Arrainen barruko Elassomatidae familian sailkatzen da.
Luisa Orange-Nassaukoa
Luisa Orange-Nassaukoa (Haga, 1770eko azaroaren 28 - Amsterdam, 1819ko urriaren 15) Gilen V.a Orange-Nassaukoa eta Gilemina Prusiakoaren alaba zen.
1790ko urriaren 14an Karlos Gilen Fernando Brunswick-Wolfenbüttelekoarekin ezkondu zen. Karlos Gilen Fernando itsua zen eta jaiotzeko desgaitasun mentala zuen. Ez zuten seme-alabarik eduki eta 1806ko irailaren 20an Karlos hil zen. Konderria bere anaiaren esku geratu zen, eta Luisak euren beharra zuen ekonomikoki mantentzeko.
Bere familiak Herbehereak utzi behar izan zituen eta Ingalaterran errefuxiatu. Bere aita hil zenean ama Gilermina Brunswickera joan zen ere. Urte berean Frantziak dukerria inbaditu zuen, eta biak elkarrekin joan ziren Suitzara, diru gutxirekin. 1807an Prusiara iristea lortu zuten, bere amaren familiarekin kontaktatuz. Laster bere senarraren familia ere kontaktatu zuen Ingalaterran. 1814an Herbeheretara bizitzera joan ziren, negua Hagan emanez eta udak Haarlemen.
Ehrendingen
Ehrendingen Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Kooikerhondje
Kooikerhondje edo Kooiker txakurrena (ahate-harrapatzeaileraren txakurtxoa nederlanderaz) jatorri holandarreko spaniel edo txinbo-txakur arraza txiki bat da. Jatorriz, txakur langile gisa erabili zen, batez ere ahateak erakartzeko. Kooikerrak XVII. eta XVIII. mendeetan ezagunak izan ziren eta Rembrandt eta Jan Steen margoetan agertzen dira. Arrazak zabalkundea izan du Estatu Batuetan, Kanadan eta Eskandinavian.
Kooikerhondje kirol-txakur txiki eta deigarria da, laranja eta zuria kolorez. Jatorriz, Herbehereetan hazi zen, ahate-txakur gisa, eta nonbait bere isatsa lumaz apaintzen zuten ehiztariek, ahateak harrapatzeko gizakiak egindako putzuetara erakartzeko ahateak.
Altuerarik egokia estandarrean 40 cm da arretan eta 38 cm emeetan. Belarriek koloretakoak eta ondo estaliak izan behar dute eta idealki puntuekin apainduak.
Trochalopteron fairbanki
Trochalopteron fairbanki Trochalopteron generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Asaccus nasrullahi
Asaccus nasrullahi Asaccus generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.
Lišov (Krupinako barrutia)
Lišov  Eslovakiako udalerri bat da, Krupinako barrutian kokatuta. 19,39 km²ko azalera du eta 230 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1235. urtekoa da.
Matilda Brandenburgokoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa
Matilda Brandenburgokoa (c. 1210 - 1261eko ekainaren 10a) Ascania leinuko kidea zen. 1235etik 1252ra Brunswick-Lüneburgeko lehen dukesa ezkontidea izan zen Welf leinuko Oton I.a ezkondu eta gero.
Biografia
Matilda Alberto II.a Brandenburgokoaren eta bere emazte Matildaren alabarik zaharrena zen, Wettin leinuko Konrado II.a Lusatiakoaren biloba. Albertoren osaba Bernardo Anhaltekoa zen eta Saxoniako Dukerria jaso zuen Henrike Lehoiak 1180an utzi behar izan zuenean. Matiladaren aitak Brandenburgoko margraverria zuzentzen zuen 1205etik eta, hasiera batean, Enperadorearen Hohenstaufen leinuari leiala izan zen. Hala ere, 1208an Filipe Suabiakoa erail zutenean Oton IV.a Welfoaren alde jarri zen. Alberto II.aren heriotzean Joanes I.a eta Oton III.a anaiek hartu zuten boterea. Hauek ere Saxoniako Welfoen alde egiten jarraitu zuten Brunswickeko alodioaren inguruan zuten gaztazkan.
Welfoen eta Ascaniatarren arteko adiskidetzen neurri gisa Matilda 1228an ezkondu zen Oton welfoarekin, Oton IV.a enperadorearen lehengusua eta Henrike Lehoiaren biloba. Biak zirenez Magno Saxoniakoaren ondorengoak, Honorio III.a aita santuaren baimena behar izan zuzten. Aldi berean, Matildaren ahizpa gaztea Elixabete Henry Raspe Turingiakoarekin ezkondu zen.
1235ean Mainzen ospatu zen Dieta Inperialean Oton I.ak akordioa erdietsi zuen Frederiko II.arekin eta Brunswick-Lüneburgeko dukerri berria eskuratu zuen. Matilda, beraz, dukesa izendatu zuten.
Matilde eta Otonek hamar ume izan zituzten.
Piripiri (Piauí)
Piripiri Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Tropidophoxinellus hellenicus
Tropidophoxinellus hellenicus Tropidophoxinellus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
MARPOL
Itsasontzien Kutsaduraren Prebentziorako Nazioarteko Konbentzioa (MARPOL eta MARPOL 73/78 izenekin ere ezaguna, MARine POLution "itsasoko kutsadura" ingelesezko hitzen akronimo gisa) nazioarteko hitzarmen edo arau-multzo bat da, eta ontziek eragindako kutsadura prebenitzeko helburua du. Nazioarteko Itsas Erakundeak (NBEko erakunde espezializatua) garatu zuen. 1973an onetsi zen hasiera batean, baina ez zen inoiz indarrean sartu.
21. mendeko lehen laurdeneko bertsioaren matrize nagusia 1978ko Protokoloaren bidezko aldaketa da, eta ordutik aldatzen jarraitu a, zuzenketa asko egin baitira. 1983ko urriaren 2an sartu zen indarrean. 2022 urtea bitartean, 119 herrialdek berretsi dute. Itsas ingurunea babestea du helburu, hidrokarburoen eta beste substantzia kaltegarri batzuen bidezko poluzioa erabat ezabatuz, eta istripuz gerta daitezkeen deskargak minimizatzea.
Egitura
Ontziek eragindako kutsadura-iturriak biltzen dituzten arauak jasotzen dituzten sei eranskinek osatzen dure arau multzo nagusia:
I. eranskina.- Hidrokarburoek eragindako kutsadura prebenitzeko arauak.
II. eranskina.- Soltean garraiatutako gau kaltegarri likidoek eragindako kutsadura saihesteko arauak.
III. eranskina.- Itsasoz fardeletan garraiatutako substantzia kaltegarrien kutsadura prebenitzeko arauak. Aukerako eranskina da, salgai arriskutsuen garraioa Salgai Arriskutsuen Nazioarteko Itsas Kodeak arautzen baitu.
IV. eranskina.- Ontzietako ur zikinek eragindako kutsadura prebenitzeko arauak.
V. eranskina.- Ontzietako zaborrak sorturiko kutsadura prebenitzeko arauak.
VI. eranskina.- Ontziek eragindako kutsadura atmosferikoa prebenitzeko arauak. Eranskin honek 2005eko maiatzaren 19an hartu zuen indarra.
Heteromycteris oculus
Heteromycteris oculus Heteromycteris generoko animalia da. Arrainen barruko Soleidae familian sailkatzen da.
Lope de Aguirre descuartizado
Lope de Aguirre descuartizado (Lope Agirre laurdenkatuta) 1963an Akademia Erraria-k plazaratu zuen liburu baten izenburua da. Auñamendi argitaletxearen eskutik, 1961eko urriaren 29an, Oñatiko auzoa den Araotzen Akademiak antolatu zuen jardunaldiaren testuak bildu ziren lan honetan. Urte horretan Lope Agirreren heriotzaren laugarren mendea bete zen eta haren irudia erreibindikatzeko antolatu zuten ekimen hura.
Parte-hartzaileak
Liburuan egile hauen lanak jaso ziren:
Liburuan ere Lope Agirreren testu batzuekin batera, anonimoak diren egileen lanak biltzen dira.
Oinarrizko ideiak
Akademikoek nolabait Espainiako historiografiak Agirreren aurkako ikuspegia salatzen zuten. Haien ustez, Agirre ez zen beste konkistatzaileak baino eroago edo basatiago. Historia garaileek idazten dute eta Agirreren kasuan ere horrela gertatu zen. Akademia Errariak Agirreren errebeldia erreibindikatu nahi zuen. Jakina, frankistentzat hori ez zen ideia egokia eta, horregatik, taldearen sustatzaile nagusia zen Juan Cruz Jakaren aurkako presioak areagotu zituzten.
Salvador Vidal
Salvador Vidal Ribes (Valentzia, 1953ko maiatzaren 2a) bikoizketa aktore valentziarra da. Bere lana antzerkian hasi zuen. 19 urterekin Bartzelonako "Voz de España" estudioetan debutatu zuen "42ko Udara" filmaren bikoizketarekin, esatari paperarekin. Urte batzuk geroago, 1976an, bere lanik garrantzitsuenetarikoa egin zuen Dustin Hoffman bikoiztuz "Marathon Man" filmean. Urtebete lehenago "Gauerdiko cowboya" filmeko Jon Voight bikoiztu zuen, bi filmak zuzendari berarenak izanik, hots, John Schlesingerenak.
Santa Rosa
Santa Rosa Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Salvador Vidal
Aktoreen ahotsa
Bere ahotsa ohikoa izaten da gazteleraz Ed Harris, William Hurt, Michael Douglas, Richard Gere, Mel Gibson, John Travolta, Liam Neeson, Don Johnson eta George Clooney bikoiztean, besteak beste.
Saint-Louis zubia
Saint-Louis zubia, Pont Saint-Louis, Frantziako Paris hiriburuan dagoen zubi bat da, Sena ibaia zeharkatzen du. Iraganetik leku honetan zubiak egon arren, gaur egungoa 1970an eraiki zen eta 67 metro luze ditu.
Parisko 4. barrutian dago, eta île de la Cité eta île Saint-Louis uharteak elkarlotzen ditu.
Bilboko euskara
Bilboko euskara, Bizkaiko hiriburuaren euskal hizkera jatorrizkoa da, mendebaleko euskara edo bizkaieraren aldaera dena. Bilboko euskara hiriaren erdigunean, Zazpikaleetan, ohiko hizkuntza izan zen Erdi Arotik XIX. mende hasieraraino. XIX. mendean zehar, ordea, gaztelania gailendu zen Bilboren erdigunean, nahiz Bilboko erdara hark euskarazko hainbat hitz eta eragin gorde zituen. Bilboko jatorrizko azpi-euskalkiak bizirik segitu zuen hiriaren periferiako nekazari auzo batzuetan, eta azken hiztunak gune horietan iraun dute XXI. mende hasieraraino. Iñaki Gaminde ikertzaileak hiru gunetan topatu ditu: Bilboren Errekaldeko mendialdean, Larraskitu izeneko auzoan, bestetik Begoña partean (Mahatserri aldean), eta azkenik Bilbo eta Arrigorriaga arteko Buia auzoan. Hiru gune hauek elkarrengandik banatuta daude eta beren artean badira hizkera mailako alde txikiak (Begoñan eta Larraskitun euskarari euskerie esaten diote, Buian berriz auskerie). Koldo Zuazoren arabera, Bilboko jatorrizko euskara Nerbioi ibarrean egindakoaren antzekoagoa da (Arakaldo, Arrankudiaga, Arrigorriaga, Basauri, Ugao eta Zaratamoko hizkerak), Txorierri edo Uribe Kostakoa baino. Bilbon, zer esanik ez, jatorrizko euskaldun horiez gain hiriaren erdigunean bizi diren euskaldun asko ere badira, Bizkaiko (eta urrunagoko) herrietatik iritsiak edota ikastolan, eskolan edo euskaltegian hizkuntza ikasi duten euskaldunberriak. Izatez, Begoña, Larraskitu eta Buia aldeko jatorrizko euskal hiztunak dozena gutxi batzuk dira gaur egun, gehienak adinekoak, eta horien aldean askozaz ugariagoak dira beste etorki bat duten Bilboko euskaldunak. Horregatik, gaur egun Bilbon entzun litekeen euskara era askotakoa izaten da (euskara batua, Bizkai aldeko zenbait azpi-euskalki, etab).
XVI-XVIII. mendeetan
Jose Maria Sanchez Carrion "Txepetx" hizkuntzalariaren arabera, "aspaldidanik Bilbo euskara landuaren plaza izan da".
Euskaraz dagoen atsotitz bildumarik zaharrena, 1596. urtean argitaraturiko Refranes y Sentencias liburua da. Joseba Lakarrak egindako ikerketaren arabera bilduma hori Bilbon osatu zela dirudi, bertako azpi-euskalkiari dagozkion hainbat ezaugarri ageri baititu. XVI. mende amaierako Bilboko euskararen adibide gisa, beraz, Refranes y Sentencias bildumako esaera batzuk ipin litezke, nahiz esaera zaharrak izanik zenbait ezaugarri arkaiko zituzten, baita beren garairako ere:
Mende erdi geroago, 1653. urtean, Rafael Mikoleta bilbotar elizgizonak Modo breve de aprender la lengua Vizcayna izenburudun liburuxka idatzi zuen, euskara ikasteko metodo labur bat (nahiz ez zen argitaratzera iritsi). Liburu horrek erakusten duenez, ordurako Bilboko euskarak galdu egin zuen s/z eta ts/tz txistukarien arteko bereizketak (Refranes y sentencias bilduman nahiko ondo mantentzen zena). Hola, Bizkai aldean gaur egun hain ohikoa den "seseoa" Bilbo aldean sortu zela dirudi, eta bertatik inguruko eremu euskaldunetara zabaldu zela geldiro geldiro. Refranes y sentencias bildumako beste ezaugarri arkaiko batzuk ere galdu egin ziren Mikoletaren garairako. Hona Mikoletaren liburuko pasarte batzuk, bi zaldunen arteko elkarrizketa bati dagozkionak:
Refranes y sentencias bildumak eta Mikoletaren lanak erakusten dutenez, Bilboko pertsona eskolatu batzuk euskara idatziz jasotzeko interesa izan zuten XVI-XVII. mendeetan. Geroago ere, Bilbon sortutako jatorrizko beste hiztun batzuk euskaraz idatzi zuten XIX. mende hasieran, adibidez Juan Mateo Zabala fraileak edota jaiotzez okondarra zen Jose Paulo Ulibarri, umetan Bilboren aldameneko herrira, Abandoko elizatera (gaur egun Bilbo), bizitzera joan zena. Nolanahi ere, Bilboko elitea erdaldunduz joan zen denboran zehar, eta joera hori Bilboko herritar apalen artera zabaldu zen. XIX. mende hasieran, Juan Antonio Mogelek zioenez, Bilbon ohikoa omen zen euskara-gaztelania arteko mordoiloak entzutea kalean, eta horren adibide gisa honako esaldia ematen zuen: ''ene! ara toroa plasan mansania jaten''. Luze gabe Bilboko Zazpikaleetako herritar gehienak erdaldundu egin ziren, baina behinolako beren hizkuntzaren arrastoa beren gaztelanian geratu zen. Alfonso Irigoien euskaltzainak argitaratu zituen datuei esker, badakigu 1683an bilbotarrek, euskaraz berba egiteaz gainera, Donibane Lohizuneko merkatariei, haiekin izaten zituzten tratuetan, eskutitzak euskaraz egiten zizkietela. (Garai hartan "Viluao" idazten zen "Bilbao"?) Horrela zioen eskutitzak:
Gaztelaniaren bilbotar dialektoa (XIX-XX. mendeak)
Emiliano Arriaga eta beste autore batzuek Bilboko gaztelania bereziaren lekukotzak bildu zituzten XIX. mende amaieran. Erdara horren adibide ezagun bat, hein batez estereotipatua, Una ronda de barregarris izeneko kantua da. Hona ahapaldi bat:
Hola, bilbotar petoen (txinboen) erdaran ohikoa zen "seseoa" (Bizkaiko euskaldunen artean bezala), baita euskarazko hitzak eta esamoldeak baliatzea edo moldatzea ere beren gaztelanian (haser chalos adibidez, 'txalo egin'). Bilbotar erdaldunek erabiltzen zituzten euskal jatorriko berba gehienak Bilbo aldeko euskaratik hartutakoak ziren. Hona horietako batzuk: achur, amaiquetaco, arlote, bustina, cacati, carramarro, chalo, chimino, chimbo, chiquito, chirloras, chocholo, furrustada, gangarra, ichulapico, iñurri, jaunchu, larri, moscorra, quiliquili, saguchu, sapaburu, saran, sensumbaco, sirimiri, urrecha.... XX. mendean zehar Bilboko erdararen ezaugarri horietako asko galduz joan ziren gaztelania estandarragoaren fabore. Baina berba berezi batzuk oraindik ere entzun litezke Bilbo aldean.
Begoña, Larraskitu eta Buiako azken lekukoak (XX. mendean)
Bilboren XX. mendeko hazkunde urbanoak inguruko nekazari eremuak irentsi bazituen ere, Bilboko udalerriaren mugen barruan, mendialdeko hiru nekazari gunetan, jatorrizko euskal hiztun gutxi batzuk iraun dute XX. mende osoan, gaur egun arte. Batetik, Begoña edo Mahatserriko toki batzuetan aurki litezke, Otxarkoaga aldean batik bat (Arbolantxa, Santo Domingo-Egirleta eta Azkarai). Bestetik Errekalde auzoko mendialdean, Larraskitu deritzon inguruan (San Justo, Bentabarri eta San Roke guneak alegia), Pagasarri mendiaren bidean daudenak. Eta azkenik Bilboko Abusu auzoa eta Arrigorriagako herrigunearen artean Buia edo Buja, Buiagoiti, Seberetxe eta Irusta aldean. Hona, lagin gisa, hiru gune horietako hiztunei Iñaki Gamindek grabatutako pasarte batzuen transkripzioa, behinolako Bilboren gainean ari direla:
Lehen begiratuan XX. mendeko lekukotza hauetako euskarak Mikoletaren liburuan eta Refranes y sentencias bilduman ageri denetik nahiko desberdina dirudi. Izan ere Bilbo aldeko euskarak, beste hizkera askok bezala, aldaketa fonetiko eta bestelako ugari izan ditu mendeetan barrena. Hala ere jarraitasunak ere antzeman litezke XVI-XVII. mendeetako Bilboko euskararen eta XX. mendekoaren artean. Horretarako aski da garai horietan guztietan dokumentatu diren oinarrizko hitz batzuk zerrendatzea, eta zer mantendu den eta zer aldatu den ikustea. Zerrendako berba eta forma hauetako asko ohikoak dira Bizkai osoan eta are Euskal Herriko beste euskalki batzuetan ere. Beste batzuk soilik Bilbo aldean edo gertuen dauden eskualdeetako euskalkietan entzun litezke (batez ere Txorierri, Nerbioi ibar, Arratia eta Orozko aldean). Izenak artikuluarekin jaso dira, bokal elkarketek sortzen dituzten aldaketa fonetikoak hobeto ikusteko:
Ordezkatze prozesua eta biziberritze ahaleginak XX. mendean
Euskararen ordezkatze prozesua Bilbon aspaldian hasi bazen ere, gaztelania XIX. mendean nagusitu zela esan liteke. 1898rako, orduko Euskalzale aldizkariaren arabera, hiritarren laurdena bakarrik euskalduna zen, horien artean sartuz ez soilik Bilbo bertan sortutakoak, baita beste herri batzuetatik iritsiak ere. Miguel de Unamuno idazle eta filosofo bilbotarra egoera horretaz jabetzen zen, eta bere moduan interpretatu zuen: "El vascuence no puede acomodarse a la vida moderna (...) Bilbao hablando vascuence es un contrasentido (...) El vascuence se extingue (...) Enterrémosle santamente". Garai hartan abian zen industrializazioak eta inmigrazioak gazteleratze prozesua azkartu baino ez zuten egiten.
Urte haietan, beste alde batetik, zenbait euskaltzalek, euskara biziberritzeko ahaleginak egin zituzten. Batetik Resurreccion Maria Azkue aipatu beharra dago: lekeitiarra zen sortzez, baina laster Bilbon kokatu eta euskararen aldeko ekimen mordoa bultzatu zuen bertatik: Bilboko Institutu Probintzialean euskara katedrako irakaslea izan zen hogeita hamar urtez, euskarazko zenbait aldizkari sortu zituen (besteak beste aipaturiko Euskalzale), euskara ikasteko metodoak idatzi,etab. Garrantzia berezia izan zuen Euskaltzaindiaren sorrerak 1919. urtean, Azkue buru zuela hain zuzen. Akademiaren egoitza ere Bilbon kokatu zen. Bestetik Sabin Arana eta berak sortutako EAJ alderdiaren ekimenak aipatu behar dira. Aranak hizkuntzaren estatusa hobetu nahi zuen, baita korpusa arautu ere. Horretarako hizkuntza eredu garbizale bat bultzatu zuen, Lecciones de Ortografía del Euzkera Bizkaíno eta Deun-ixendegi euzkotarra idatziz, besteak beste. Aranaren euskara eredua ("euzkerea") eragin handikoa izan zen Gerraurrean bere alderdikideen artean, batez ere Bizkaian. Nolanahi ere, Azkueren eta Aranaren euskara ereduek sarritan tupust egiten zuten, eta ugariak izaten ziren batzuen eta besteen jarraitzaileen arteko eztabaidak eta liskarrak, ortografia, hizkuntzaren batasuna eta antzeko gaien inguruan. Aldiz denak bat zetozen euskara sozialki bultzatzeko asmoan. Alde horretatik Aranaren ideologiak bultzatuta Bilboko sabindar gazte talde batek euskara ikasteari ekin zion, eta 1911. urtean Euzkeltzale Bazkuna izeneko elkartea sortu zuten. Elkarte horrek Euzko Deya izeneko aldizkaria argitaratu zuen euskara hutsez 1916-1922. urteetan, baita beste zenbait liburu eta testu ere. 1920. urteko Bilboko errolda ofizial baten arabera badakigu une hartan euskara zekitela Bilboko biztanleen %20'8ak (orduko ehun mila biztanleetik hogei mila inguruk). 1929 eta 1936 urteen artean Bilbon Euzkerea kultur aldizkaria argitaratu zen eta 1937an Eguna, euskara hutsezko lehen egunkaria.
Gerraurrean euskararen alde egindako ekimenak frankismoak eten zituen. Industrializazioa eta inmigrazioa ere suspertu egin ziren. Nolanahi ere, frankismo urte haietan Bilbon euskararen aldeko ekimen berriak jarri ziren abian. Gabriel Arestiren ekarpena azpimarra daiteke, besteak beste, literatura arloan egindako lan ugariekin (Harri eta Herri moduko poesia bilduma, adibidez, 1964an). Euskara batuaren mugimenduak ere, urte haietako Bilbon izan zuen gune garrantzitsu bat, Aresti bera estandar berriaren sustatzaile nagusietako bat izanik, eta Imanol Berriatuak zuzendutako Anaitasuna aldizkaria, plataforma garrantzitsu bat. Ikastolen mugimendua garai hartan hasi zen suspertzen eta Bilbon zenbait ikastola sortu ziren. Euskal kantagintza berriaren baitan Bilbon Oskorri taldea sortu zen 1971an.
Zenbakiak
2001eko datuen arabera, Bilboko biztanleriaren %15.32 zen euskalduna eta %21.15 ia-euskalduna edo izateko bidean: 51.302 elebidun, 71.189 elebidun hartzaile eta 212.485 erdaldun elebakar.
Urte horretako inkesta horren arabera, 15.303 bilbotarrek euskara ama-hizkuntza zeukaten, 8.353 pertsonak euskara eta gaztelania, 304.443k gaztelera bakarrik eta 6.877k beste batzuk.
Euskaraz hitz egiteko gaitasuna, asko handitu da hirian azken urteotan, batuaren hezkuntza zabalduz joan den heinean. 1981ean %6.38 baino ez zen euskaraz zekiten pertsonen kopurua. Dena den, adinaren arabera ezberdintasun handiak daude, 15 urtetik beherako umeen artean euskaldunen kopurua %40 inguru da, baina 40 eta 60 urte bitarteko pertsonetan ez da %5era ere iristen.
Hezkuntza
Euskal Herriko Ikastola Konfederazioaren barruan, hiru zentro daude Abusu, Txurdinaga ("Kirikiño") eta San Adrian ("Urretxindorra") auzoetan. Santutxun, berriz, ibilbide luzea du "Karmelo" ikastolak.
Helduen hezkuntzari dagokionez, euskaltegi sare zabala dago hirian, hala AEKkoak (Indautxu, San Inazio ("Larrako"), Zazpikaleak ("Lizardi"), Deustu ("Matxintxu"), Iralabarri ("Urtats"), Zorrotza eta Santutxu), nola HABEkoak (Zazpikaleak ("Bilbo Zaharra"), Abando ("Gabriel Aresti", "Juan Mateo Zabala", "Ulibarri", "Mondragón Lingua" eta "Bai&Bye"), Indautxu (Labayru), Matiko, eta Deustuko Unibertsitatea).
Bertsolaritza, literatura eta musika
Bertsolaritzak hiriburu bizkaitarrean oihartzun handia izan du historikoki, izan ere Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren finala bertan antolatu dute 15 aldiz azken 2007 arte. Bestalde, Santutxuko bertso-eskolak ibilbide luzea du, eta hortik atera dira Arkaitz Estiballes eta Urtzi Urrutikoetxea moduko bertsolariak.
Literatura mailan, XX. mendeko euskarazko idazlerik berritzaile eta eraginkorrenetarikoa bilbotarra dugu, Gabriel Aresti alegia. Azken hamarkadetan ugari dira hiriko seme-alabak zein hiriarekin lotura estua dutenak arlo honetan nabarmentzekoak: Andolin Eguzkitza, Patxi Iturregi, Manu Ertzilla, Luigi Anselmi, Andres Urrutia, Juan Ramon Madariaga, Paddy Rekalde, Lutxo Egia, Goizalde Landabaso, Asel Luzarraga, Julen Gabiria, David Tijero, Unai Elorriaga eta Urtzi Urrutikoetxea.
Azkenik, folk musika arloan aipatzekoak dira Oskorriren taldekideak eta Ibon Koteron moduko musikariak. Pop-rockean, bestela, Zea Mays, Idi Bihotz eta Kloratita taldeak eta hiriburuarekin lotutako Rafa Rueda, Txuma Murugarren eta Anje Duhalde abeslariak.
Hedabideak
Auzoetako aldizkarien artean Mahatserriko "Berton", Deustuko "Prest" eta Zorrotzako "Zorrotz-Morrotz" ditugu, alde batetik. Bestetik, "Bilbo Hiria Irratia" katea eta Bilbotik emititzen duen "Bizkaia Irratia" azpimarratzekoak dira. Azkenik, 2009an emititzen hasiko den Ibaizabal Telebista aipatzekoa da.
Euskararen Etxea
Euskararen Etxea euskarari buruzko gune espezializatua da, Bilboko San Ignazio auzoan dagoen eraikin batean kokatua. 2004an zabaldu zen.
Santutxu
Santutxuko bertso-eskola beteranoenetako bat da, Bilboaldeko nagusia dena. Bestela, Asapala Kultur Elkarteak Santutxun du egoitza eta bertatik Berton aldizkaria argitaratzen zuen, besteak beste. Anaitasuna aldizkariak ere Santutxun izan zuen egoitza nagusia. Pertsona helduei euskara irakasteko lehenengo gau-eskoletako bat izan zen Santutxukoa 1966an. Euskara modu komunikatiboan eta praktikoan irakasteko Euskalduntzen eta Alfabetatzen liburuak bertan sortu ziren. Ordura arte erabili zen "Euskara ire laguna" liburua agortu zenean, euskara batu berri hura ikasteko metodologia berritzaile bat sortu zuten. Modu autodidaktan, talde-lanean, eta Imanol Berriatuaren gidaritzapean asmatu zuten metodoak arrakasta lortu zuen gero, eta hainbat gau-eskoletan erabili izan zen hainbat urtez. Lehenengo gau-eskola haren sortzaileen artean hauek ere ibili ziren: Joseba Arrieta, Patxi Uribarren, Martin Basterra, Joserra Etxebarria, Tasio Erkizia, Joseba Basterra...
Karmelo ikastola ere lehenengoetako bat izan zen.
Ingurune honetan mendeetan zehar Bilboko euskararen aldaera bat ("Begoñako euskerie") egin izan dute bertokoek, bereziki 1960ko hamarkada arte. Iñaki Gaminde hizkuntzalari errekaldetarrak ikertu duen Bilboko euskeraren hiru aldaeretako bat dugu Begoñako euskerea edo euskerie, besteak Buia eta Larraskitukoak dira.
Loudoun konderria (Virginia)
Loudoun konderria (Loudoun County) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Leesburg da. 2010eko zentsuaren arabera 312,311 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Loudoun konderriak 134,974 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,445 ura dira. Beste 13,353 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 231,39 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 312,311 pertsonetatik 233,421 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 38,576 dira. 21,934 beltzak edo afroamerikarrak. 520 amerikar natiboak ziren eta 143 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45,795 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 808 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 9,690 pertsonek kokatzen zuten.
Waddinxveen
Waddinxveen Herbehereetako Hego Holanda probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 25.415 biztanle zituen.
Elassoma okatie
Elassoma okatie Elassoma generoko animalia da. Arrainen barruko Elassomatidae familian sailkatzen da.
Trochalopteron lineatum
Trochalopteron lineatum Trochalopteron generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Wim Jansen
Wilhelmus Marinus Anthonius "Wim" Jansen (Rotterdam, 1946ko urriaren 28a - Hendrik-Ido-Ambacht 2022ko urtarrilaren 25a) Herbehereetako futbolari eta entrenatzailea izan zen.
Palmaresa
Ajax
Herbehereak
Pāvilosta udalerria
Pāvilosta udalerria (Pāvilostas novads) Letoniako udalerri bat da. 515 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 2575 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Pāvilosta da.
Voorschoten
Voorschoten Herbehereetako Hego Holanda probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 23.479 biztanle zituen.
Omet
Omet Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Omet udalerrian erroldatutako biztanleak 234 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 113 etxebizitza zeuden, 100 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 112 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 100 etxebizitza nagusietatik 83 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 56 etxek bost zituzten. 80 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 41 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 52 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 155 ziren, horien artean 116 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 116 pertsona aktiboetatik 113 lanean zeuden (64 gizon eta 49 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Omet udalerrian 107 unitate fiskal zeuden, 257,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.730 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
2000. urtean Omet udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 152 hektarea erabiltzen.
Asaccus platyrhynchus
Asaccus platyrhynchus Asaccus generoko animalia da. Narrastien barruko Phyllodactylidae familian sailkatuta dago.
Belitung
Belitung (indonesieraz: Pulau Belitung) Indonesiako uhartea da, Javako itsasoan kokatua, Bangka eta Borneo artean. 4.800,6 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 262.428 biztanle zituen. Eztainu meatzeak ditu (kasiterita). 1812an britainiarrek okupatua, 1824an herberetarren eskuetan utzi zuten. Herri nagusiak Tanjung Pandan eta Manggar dira.
1915eko Kontxako Bandera
1915eko Kontxako Bandera (Banderaren 23. edizioa), urte horretako irailaren 19an eta urriaren 3an jokatu zen; Donostiak bere 10. Kontxako Bandera eskuratu zuen.
Kontakizuna
Orio eta San Pedro ziren faboritoak, baina, pronostikoak hautsiz, donostiarrak eta sanjuandarrak sailkatu ziren bigarren jardunaldirako. Oriotarrak eta sanpedrotarrak ez ziren bigarren jardunaldira aurkeztu, arraunlariak arrantza lanetarako behar zituztela argudiatuz.
Donostian, bestalde, ez zen giro oso lasaia, eta bazirudien donostiarrek ez zutela trainerurik aterako. Azkenean, kuadrilla bat osatu eta Soterotxo jarri zen popan. Hirian ez zen ongi ikusten proiektua, Soterotxo kaxkariña izanik barregarri gelditzeko beldur baitziren; ez zegoen konfiantza handirik, jendearen iritziz "sagardotegiko parrandero" gehiegitxo omen zegoelako tostetan kuadrilla hartan. Hala ere, ezusteko handia emanez bandera hura Donostiak irabazi zuen. Bitxikeria xelebre bat ere izan zen Donostiak irabazi izanaren harira: urte hartan faborito nagusi zen Oriori burla egin zioten donostiarrek, Orio irudikatzen zuen hilkutxa bat ere kaleetan zehar eramanez. Hurrengo urtean, oriotarrak garaile irten zirenean donostiarren aurretik, Orioko arrunlari batzuek ziaka aritu omen ziren une batez, atzetik zetorren Donostiari iseka egiteko-edo.
Emaitzak
Bigarren jardunaldian traineruak trukatu egin zituzten bi lehenek.
Santiago (Rio Grande do Sul)
Santiago Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
DuPont (1802–2017)
Dupont (E. I. du Pont de Nemours and Co.ren laburdura) estatubatuar jatorriko enpresa multinazional bat izan zen, nagusiki kimikaren adar industrial batzuetan lan egiten duena, Munduko kimika enpresa handienetako bat izan zen (BASF edo Dow Chemical Company enpresekin batera). Vespel, Neopreno, Nylon, Lycra, Plexiglas, Teflon, Kevlar, Nomex, Tyvek, Sontara eta Corian bezalako material ezagunak garatu dituelako da ezaguna. Bere aurrerapenak marka bilakatzeko ohitura zuenez, bere produktu asko konpainia bera baino ospetsuagoak dira. 2017an Dow Chemicalekin bat egin zuen DuPont berria sortuz.
Arni (Argovia)
Arni Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Gotha
Historia
Dagoeneko VIII mendean aipatzen da Karlomagnoren idatzi batean. Bertan Villa Gotaha izena du, zeinak "Ur onak" esan nahi duen.
Arni (Argovia)
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
DuPont
DuPont de Nemours, Inc., normalean DuPont soilik deitua, estatubatuar jatorriko enpresa multinazional da, nagusiki kimikaren adar industrial batzuetan lan egiten duena. Munduko kimika enpresa handienetako bat da, 2017an Dow Chemical Company eta Du Pont fusionatu zirenean sortu zena.
Gotha
Historia
1640an Saxonia-Gotha dukerriko hiriburu izendatua izan zen. XVIII mendean Voltaire pentsalari frantziarra bertan bizi izan zen denbora luzez eta Gothako gortea Alemaniako ilustrazioaren erdigune bihurtu zen. 1763an Gothako almanakea argitaratzen hasi zen. Almanake honek urtean zehar Europako errege eta nobleen xehetasunak eta diplomaziaren arloko datuak biltzen zituen.
Gothak ere garrantzi berezia izan du Alemaniako langileen mugimenduaren historian. 1875ean bertan sortu zen Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata (SPD) hurrengo programarekin:
.
Bigarren Mundu Gerran ez zen bonbakatua izan, Josef Ritter von Gadolla alkateak 1945ean hiria errenditu baitzuen Aliatuen aurrean. Naziek harrapatu eta exekutatu egin zuten. 1949an Ekialdeko Alemanian sartuta gelditu zen 1990an Alemania biek bat egin zuten arte.
Hiri senidetuak
Eisenach ndorengo hiriekin senidetua dago:
Mudi
Mudi artzain-txakurra txakur-arraza ezohikoa da, jatorriz Hungariakoa. Hungarian ez da Puli eta Komondor arrazak bezain zabaldua, baina arraza propio maitatua da.
Mudiak ilajea erdi izurtua edo kizkurra dauka, baina aurpegian eta hanketan ile motza du. Kolore hauek onartzen dira estandarrean: beltza, errauts-kolorea, marroia, zuria, fawn eta merle.
Landetxerako erabilera anitzeko txakurra da, ehizarako erabil daiteke, karraskariak akabatzeko, zaintzaile ona da, eta artzain-txakur eta behi txakur gisa ere aritzen da.
Andilly (Itsas Charente)
Andilly Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Andilly udalerrian erroldatutako biztanleak 1.900 ziren. Familiak 715 ziren, horien artean 138 pertsona bakarrekoak ziren (69 bakarrik bizi ziren gizonak eta 69 bakarrik bizi ziren emakumeak), 212 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 319 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 46 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 794 etxebizitza zeuden, 722 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 47 hutsik zeuden. 782 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 722 etxebizitza nagusietatik 592 bere jabearen bizilekua ziren, 118 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 17 etxek bi zituzten, 79 etxek hiru zituzten, 232 etxek lau zituzten eta 392 etxek bost zituzten. 587 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 264 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 416 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Andilly udalerrian 751 unitate fiskal zeuden, 2.006 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.232 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 66 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 17 eraikuntza enpresak ziren, 14 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 5 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Andilly udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.108 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Piotr Wrangel
Piotr Nikolaievitx Wrangel (Барон Пётр Николаевич Врангель; Novo-Aleksandrovsk, Errusiar Inperioa, egun Zarasai, Lituania, 1878ko abuztuaren 27agreg./abuztuaren 15ajul. - Brusela, 1928ko apirilaren 25a) errusiar jenerala izan zen.
Bizitza
Errusiarren eta japoniarren arteko gerran parte hartu ondoren, Lehen Mundu Gerran borrokatu zen. 1917. urteko iraultza piztu zenean, Krimeara]a erretiratu zen eta [[Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna|sobietarren aurka jardun zuen Anton Denikinen gudarostearekin batean. Poloniarren eta sobietarren arteko gerra garaian, berriro antolatu zuen Krimean gudarostea (1920), Dnieper ibaiaren inguruak eraso zituen eta Ekaterinoslav (egungo Dnipro) eta Mariupol konkistatu zituen.
Poloniako gerra amaitu zenean, ordea, sobietarrek gogor ekin zioten Wrangeli eta honek Krimearantz egin zuen atzera. Gudaroste sobietarrak Perekopeko istmoa bereganatu zuenean, 120 gerra-ontzi bildu zituen eta aliatuen laguntzaz Konstantinoplarantz abiatu zen 135.000 pertsonarekin batean, 70.000 soldadu barne. 1921. urtean, Frantziak eta Ingalaterrak uko egin zioten Wrangeli laguntza emateari, baina 1925 arte ez zuen borroka eten. Urte horretan bere gudarosteko estatu nagusia desegin zuen, Jugoslaviatik irten zen eta Belgikara erretiratu zen.
Berikon
Berikon Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saint-Michel zubia
Parisko 4. barrutia, 5. eta 6. barrutia elkarlotzen ditu, Île de la Cité uhartea bidez.
Pedro Molina
Pedro Molina (Bartzelona, 1956ko martxoaren 15a) bikoizketa aktore kataluniarra da. Bartzelonako Poble Sec auzoan jaio zen eta 28 urterekin hasi zen ahotsa bikoizten "Voz de España" estudioetan. Bere estreinako lan garrantzitsuena Jeremy Irons bikoiztea izan zen (garai hartan aktore ezezaguna zelarik) "Lidiaren amodioak" telesailean. Bi urteko geldialdi baten ostean, bikoizketara itzuli zen batez ere Bartzelonan lan eginez eta noizean behin Madrilen eta Sevillan.
Aktoreen ahotsa
Bere ahotsa ohikoa izaten da gazteleraz Denzel Washington, Jeremy Irons, Andy García, Jean-Claude Van Damme, John Turturro eta Gary Oldman bikoiztean, besteak beste.
Magny-les-Hameaux
Magny-les-Hameaux Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Magny-les-Hameaux udalerrian erroldatutako biztanleak 8.779 ziren. Familiak 3.073 ziren, horien artean 601 pertsona bakarrekoak ziren (239 bakarrik bizi ziren gizonak eta 362 bakarrik bizi ziren emakumeak), 693 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.466 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 313 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 3.243 etxebizitza zeuden, 3.123 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 103 hutsik zeuden. 2.265 etxeak ziren eta 976 apartamentuak ziren. 3.123 etxebizitza nagusietatik 1.881 bere jabearen bizilekua ziren, 1.164 alokairuan okupaturik zeuden eta 78 doan lagata zeuden; 49 etxek gela bat zuten, 188 etxek bi zituzten, 477 etxek hiru zituzten, 897 etxek lau zituzten eta 1.512 etxek bost zituzten. 2.632 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.287 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.566 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 6.037 ziren, horien artean 4.526 aktiboak ziren eta 1.511 inaktiboak ziren. 4.526 pertsona aktiboetatik 4.202 lanean zeuden (2.169 gizon eta 2.033 emakume) eta 325 langabezian zeuden (177 gizon eta 148 emakume). 1.511 pertsona inaktiboetatik 439 erretiraturik zeuden, 728 ikasten zeuden eta 344 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Magny-les-Hameaux udalerrian 3.189 unitate fiskal zeuden, 9.240,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.162 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 341 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 15 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 49 eraikuntza enpresak ziren, 67 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 13 garraio enpresak ziren, 17 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 21 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 13 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 70 zerbitzu enpresak ziren, 40 administrazio publikoko enpresak ziren eta 18 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 65 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 2 posta bulegoak, 4 banku bulegoak, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 10 igeltseroak, 5 margolariak, 1 zurgina, 6 iturginak, 9 argiketariak, 4 eraikuntza enpresak, 4 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 9 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 1 apaindegia.