cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sormen
Artearen eta zientziaren sormenaren antzeko adibideak
Normala da pentsatzea prozesu zientifiko baten alderdi analitikoa sormena baino gehiago erabiltzen dela, baina sormena aztertzen duten adituek ikertu dute pentsamendu logikoa beti dela sormen-prozesuaren parte edozein arlotan, artetik hasi eta zientziaraino eta negozioetaraino (Tardif & Sternberg, 1988). Sormena ez da ideia berriak asmatzeko trebetasuna bakarrik, baizik eta ideia berri horiek murriztuz eta landu daitekeen ideiak batera bideratuz ere bai. Edozein eremutako pertsona sortzaileek mundua ikusteko modu berriak aurkitzen dituzte. Etengabe galdetzen dute haien buruari: "Zer gertatuko litzateke?" baina ez dira horreta gelditzen. Sormen handiko pertsona batek bere buruari galdera hori egingo balio, galdetu ondoren, ondorioak direla-eta logikoki pentsatzen hasiko litzateke.
Har ezazu, adibidez, Pablo Picassok eta Georges Braquek garatutako margotzeko kubista estiloa. Bi artistak estilo errealistak margotzen espezializatu ziren, baina gero arauak pixka bat aldatzea erabaki zuten. "Zer gertatuko litzateke?", galdetu zioten bere buruari, baita objektu konplexuak irudikatuko ote lituzkeen kubo, piramide eta esfera moduko irudi geometriko soilez osatutako pertsona gisa ere. Orduan, "Zer gertatuko litzateke?" hiru dimentsioko irudi horiek plano bakar batean lisatuko balituzten galdetu zioten haien buruari, objektu hori angelu guztietatik aldi berean ikusiko balute bezala. "Nola begiratuko lituzke elkar?" Picassok, Braquek eta beste zientzialari batzuek subjektuak margotu zituzten, pertsonak bezala, estilo kubista batean, logikoki arau berriak erabiliz. Picasso artista sortzaile handitzat hartzearen arrazoietako bat ideia berri bat bururatu zitzaiolako eta ondoren sortu zuelako da: bere pinturak asmatzen lagundu zion kubismoaren asmakizunaren prozesuan parte hartu zuelako.
Zientzia ia artea, musika edo literaturaren modu berean da sortzailea, hori zientzialariek bere irudimena azalpenak formulatzeko erabiltzen duten moduan ikus daiteke, batzuetan teoria deitzen zaiena. Azalpen hauek ongi informatuak dira, ez dira asmakizun soilak, baina ezin da ezeztatu azken batean irudimenaren ekoizkinak direla. Peter Medawarrek zioan bezala, "Zientzialariek azalpen-egiturak eraikitzen dituzte, zehatz-mehatz frogatzen diren istorioak kontatuz, bizitza errealari buruzko istorio errealak diren ikusteko" (Medawar, 1984). "Istorioak kontatzean", Medawarrek ez du esan nahi zientzialariek ezerezetik gauzak asmatzen ari direnik. Esan nahi du zientzialariek informazio zatiak biltzen dituztela zentzua izan dezaten, egileek pertsonaiak eta gertaerak elkartzen dituzten modu berean. Baina zientzialari baten lana ez da han amaitzen: kontatu duten istorioa zorrotz frogatzen dute, dagoeneko badakigun gainerako guztiaren testuinguruan zentzurik bada ote duen ikusteko.
Sormenaren biologia
Duela urte asko arte, burmuinak funtzionatzeko eremu esklusiboak zituela uste zen. Harik eta medikuntza-irudi bidez erabaki ahal izan zen arte funtzio bat egiten denean, garunak orkestra sinfoniko baten antzera jokatzen duela, elkarren artean hainbat arlo elkarreraginez. Gainera, espezializatu gabeko garun-eremu bat kaltetzen denean, beste eremu batek bere funtzioen ordezkapen partziala egin dezakeela ezarri ahal izan zen.
Teoria asko daude garuneko hemisferio bakoitzak nola eragiten dion pertsona batek pentsatzen duen moduari buruz. Batek bi eremutan banatzen ditu hemisferioak: aldiberekotasun bisualak eta sekuentzial linealak.
Hipotesi horren arabera, pertsona trebe gehienek (ezkerreko hemisferioa gehiago erabiltzen dutenek) informazioa modu "sekuentzial linealean" prozesatzen dute, eta eskema batek prozesamendua osatu behar du hurrengoarekin hasi baino lehen.
Hipotesiak dioenez, ordea, eskuineko hemisferioa nagusi duten banakoek, ezkerrekoetan eta ustez, banako sortzaileetan gertatzen den bezala, "Ikusmen-aldiberekotasunez" prozesatzen dute informazioa, eta modu horretan hainbat eskema aldi berean prozesatzen dira.
Informazioa prozesatzeko modu horien albo-efektu bat da ezkerreko garuneko albokotasun-banakoek zeregin bat osatu behar dutela hurrengoa hasi aurretik. Eskuinean burmuineko albokotasuna duten banakoei, aldiz, zeregin batzuk gurutzatzea errazten die, eta horretarako trebetasun handiagoa dute. Horrek gehiengoaren aurrean (ezkerreko garun-alboa) ezer amaituko ez balute bezala agerrarazten ditu. Txandaka, "aldiberekotasun bisualeko" banakoek ataza anitzeko trebetasun bikaina dute, eta hori, beharbada, sortzaileagoak direla iradokitzen duten pasadizoen jatorrian dago.
Indibiduo gehienek "analisia" erabiliz prozesatzen dute informazioa. Analisi hori problema bat ebazteko metodoa da, unitateetan deskonposatuz eta unitateok banan-banan aztertuz. Aitzitik, "aldiberekotasun bisualeko" banakoek eta ezkertiar gehienek informazioa prozesatzen dute "sintesia" erabiliz, non arazo bat osotasun gisa ebazten den, arazoa konpontzeko harreman-metodo bat erabiltzen saiatuz. Azkenik, pentsatzeko modu horiek ez dira "dena edo ezer". Prozesatzeko estiloak jarraipen gisa funtzionatzen du, non pertsona batzuk "bisualki aldiberekoak" diren eta beste batzuk "lineal sekuentzialagoak" diren.
Hori informatikarekin hobeto azal daiteke. Mikroprozesadore batek informazio-unitate bakarra prozesatu dezake aldi bakoitzean, zenbat ataza egiten ari den kontuan izan gabe. Baina hainbat prozesadore dituen ordenagailu bat abiadura berean gauza bera egiten azkarragoa da.
Neurobiologiak aztertuta, faktore biologiko gehienak herentziaren ondorio dira. Horrela, heltze mentalak geneek ezarritako erritmoari jarraitzen dio. Oso garrantzitsua da ingurunearen eragina, bai soziala, bai naturala, gizabanakoari eragiten diona.
Sortzeko gaitasuna pentsamendu dibergentetzat har daiteke, modu original eta berritzailean pentsatzeko gaitasuntzat, onartutako jarraibideetatik irten eta arazo bati irtenbide desberdinak aurkitzea lortzen duena, baita arazoaren planteamenduak aldatuz ere.
Albo-pentsamendu edo pentsamendu dibergentea deiturikotik, gaur egun, oso gutxi dakigu ziur, eta are gehiago ikerketa psikologikoaren beste arlo batzuekin alderatzen badugu. Jakina da, adibidez, garuneko bi hemisferioak, bata bestearen erreplika, hainbat jarduera-motatan inplikatuta daudela. Ezker-hemisferio aktiboena indukzioari, dedukzioari eta hizkuntzari lotutako prozesuetan espezializatuta dago nagusiki; eskuineko hemisferioak, berriz, ikusmenaren eta ikusmen-memoriaren ahalmenak, espazio-zentzua, formaren eta kolorearen balioespena eta sormena ematen dizkigu.
Informazioa lantzeko eta prozesatzeko modua eta ezkerreko hemisferioa desberdinak dira. Ez ditu ohiko mekanismoak erabiltzen ezkerreko hemisferioak erabiltzen dituen pentsamenduak aztertzeko. Hemisferio integratzailea da, pentsamenduaren egoerak eta estrategiak erabat ulertzen dituena. Hitzik gabeko ahalmen bisio-espazioaren zentroa, sentsazio, sentimendu eta trebetasun espazialetan espezializatua, plastikoak eta musikalak bezalako ikusmen- eta soinu-trebetasunetan espezializatua, hainbat informazio-mota integratzen ditu (soinuak, irudiak, usainak, sentsazioak) eta osotasun gisa transmititzen ditu.
Hala ere, azalpenik gabeko arlo asko geratzen dira. Funtzio intelektualen eta garuneko zelula-taldeen arteko erlazio anatomiko espezifikoak zehazteke daude oraindik. Epe laburreko oroimenaren eta epe luzeko oroimenaren prozesuak, norberaren "niaren", "Subkontzientearen", "Gaindikoaren", lobulu frontalaren eta nortasunaren prozesuak, endorfinak eta gainerako neurotransmisoreak, pentsamendua..., adibidez, hain dira konplexuak, ezen litekeena baita horien funtzionamenduak garun osoa inplikatzea, eta ez soilik garuneko eskualde jakin batzuk. Ikerketek erakutsi dutenez, sormen-berrikuntzak "garuneko eskualdeen arteko aktibazioa eta komunikazioa eskatzen du, pertsona gehienek lotura txikia baitute".
Sormen handiko pertsonak hiru puntutan bereizten dira: jarduera hori oso sakon ezagutzen dute, lobulu frontalaren bidez pentsamendu dibergentea erabiltzeko gai dira, eta neurotransmisoreak modulatzeko gai dira, hala nola noradrenalina eta dopamina lobulu frontalean. Beraz, badirudi lobulu frontala dela sormenerako kortexaren zatirik garrantzitsuena. Azterlanak loaren, gogo-aldartearen, adikzioen eta depresioaren arteko loturak ere azpimarratu zituen, sormenarekin (ikus Kontzientzia (Psikiatria artikulua).
Ezaugarriak
Argitu beharra dago ez dagoela gizabanako sortzailearen estereotiporik, nahiz eta guztiek dituzten antzekotasun batzuk. Hona hemen antzekotasun horietako batzuk:
Kuantifikazio sortzailea
Hona hemen sormena neurtzeko gehien erabiltzen diren aldagaiak:
Faseak
Graham Wallasek, 1926an argitaratutako "El arte del pensamiento" lanean, sormen-prozesuaren lehen ereduetako bat aurkeztu zuen. Wallas ereduan, bost etapako prozesu sendo batek azaltzen zituen ikuspegi sortzaileak eta argiztapenak:
Ikerketa batzuek argitu nahi izan dute "inkubazio-aldiak", arazoa eteteko edo atseden hartzeko aldi bat barne, arazoa sormenez konpontzen laguntzen duen ala ez. Wardek hainbat hipotesi aztertu ditu inkubazio-aldi batek lagunduko lukeelako, ebidentzia batzuk hipotesiarekin koherenteak direlako eta inkubazioak pista faltsuak "ahazten" laguntzen duela frogatzen dutelako. Inkubaziorik ez dagoenez, "konpontzailea" estrategia desegokietan geldi daiteke. Ideia hori ez dator bat aurreko hipotesiarekin: irtenbide sortzaileak inkontzientetik ateratzen dira modu misteriotsuan, kontzientea beste zeregin batzuetan ari denean.
Wallasek sormena eboluzio-prozesuaren ondaretzat jotzen zuen, eta horrek aukera eman zion gizakiari ingurune aldakorretara azkar egokitzeko.
Arthur Koestlerrek neurozientziaren kontzientzia-egoerekin bat datozen fase hauek bereizten ditu:
Taylorren mailak
Alfred Edward Taylorrek bost sormen mota bereizten ditu.
Torranceren faktoreak
Sormen-faktore horiek Taylorren mailekin bat datoz neurri batean. Horrela, abiadura azkarra produkzio-mailarekin lotuta egongo litzateke; originaltasuna berritzailearekin; eta elaborazioa sortzen ari denarekin.
Antzinaroan
Antzinaroan filosofo heleniarrak sormena jainkotasunaren bidez azaltzen saiatu ziren. Sormena naturaz gaindiko inspirazio mota bat zela ulertzen zuten, jainkoen gutizia bat. Pertsona sortzailea ontzi huts bat zen, izaki jainkotiar batek produktuak edo ideiak sortzeko behar zuen inspirazioarekin betetzen zuena.
Adibidez, Platonek zioen poeta izaki sakratua zela, jainkoek bereganatua, eta bere musek diotena bakarrik sor zezakeela (Platon, 1871). Ikuspegi horretatik, sormena hautetsi gutxi batzuen eskura zegoen, eta horrek Pizkundera arte iraungo zuen ikuspegi aristokratikoa izan zen.
Erdi Aroan
Erdi Aroak, gizakiaren garapenerako eta ulermenerako garai ilunkortzat jotzen denak, interes gutxi pizten du sormena aztertzeko. Ez da sormen handiko garaitzat hartzen, eta, beraz, ez zen ahalegin handirik egin sorkuntzaren mekanismoa ulertzeko.
Garai hartan, gizona Bibliako eskrituren interpretazioaren mende zegoen erabat, eta gizakiaren sorkuntza osoa Jainkoari ordainak ematera bideratzen zen. Garai hartako datu bitxi bat legez, sortzaile askok uko egin zioten bere lanak sinatzeari, eta horrek agerian uzten zuen bere nortasuna ukatzen zutela.
Aro Modernoan
Etapa honetan, sormenaren kontzepzio jainkotiarra desitxuratu egiten da ezaugarri hereditarioaren ideiari bide emateko. Aldi berean, ikuskera humanistiko bat sortzen da, zeinetatik gizakia jada ez baita bere patuari edo jainkozko xedeei utzitako izakia, baizik eta bere bilakaeraren egilekidea.
Pizkundean estetika eta artearekiko zaletasuna berreskuratu zen, egileak bere lanen eta beste balio heleniar batzuen egiletza berreskuratu zuen. Garai honetan klasikoa dena berpizten da. Arte-ekoizpena izugarri hazten ari zen, eta, ondorioz, gizabanako sortzailearen adimena aztertzeko interesa ere handitu zen.
Sormenari buruzko eztabaida, garai honetan, «Nature versus nurture» (biologia edo hazkuntza) dualtasunean oinarritzen da, laguntza enpiriko handirik gabe bada ere. Giza adimenari buruzko lehen tratatuetako bat Juan Uharte Donibanekoa mediku espainiarrarena da. Mediku horrek 1575ean argitaratu zuen bere obra: «Examen de ingenios para las ciencias», Psikologia Diferentzialaren eta Orientazio Profesionalaren aitzindaria. XVIII. mendearen hasieran, Koperniko, Galileo, Hobbes, Locke eta Newton bezalako figurei esker, zientziarekiko konfiantza hazi egin zen, eta, aldi berean, giza gaitasunarekiko fedea areagotu, bere arazoak hausnarketaren ahaleginaren bidez konpontzeko. Humanismoa sendotu zen garai hartan.
Sormen prozesuari buruzko modernitatearen lehen ikerketa garrantzitsua 1767an egin zen William Duffen eskutik. Honek jatorrizko jenioaren ezaugarriak aztertuko zituen, talentutik bereiziz. Duffek zioen talentuak ez zuela berrikuntzarik, eta jatorrizko jenioak, berriz, bai. Egile honen ikuspuntuak oraingo ekarpen zientifikoen oso antzekoak dira; izan ere, bera izan zen sormen-ekintzaren izaera biopsikosoziala aipatzen lehena, hura desmitifikatuz eta Sormenaren Teoria Biopsikosoziala bi mende aurreratuz (Dacey eta Lennon, 1998).
Postmodernitatean
Sormenaren azterketarako lehen hurbilketa enpirikoak ez ziren XIX. mendearen bigarren erdira arte gertatu, sormenaren jainkozko kontzepzioa argi eta garbi baztertu baitzen. Era berean, eragina izan zuen une horretan psikologia filosofiatik bereizten hasi eta zientzia esperimental bihurtu izanak, eta, beraz, ahalegin positibista areagotu egin zen giza portaeraren azterketan.
XIX. mendean ezaugarri hereditarioen kontzepzioa nagusitu zen. Sormena gizonezkoen ezaugarri bereizgarria zen, eta denbora dezente behar izan zen emakume sortzaileak egon zitezkeela onartzeko. Medikuntzatik ideia hori sendotuz joan zen, ezaugarri fisikoen heredagarritasunari buruzko hainbat aurkikuntzarekin. Herentzia genetikoari buruzko Lamarck eta Darwinen arteko eztabaida zirraragarriak arreta zientifikoa bereganatu zuen mendearen zati handi batean. Lehenengoak defendatzen zuen ikasitako ezaugarriak elkarren segidako belaunaldien artean gaindi zitezkeela, eta Darwinek (1859), berriz, frogatu zuen aldaketa genetikoak ez direla hain berehalakoak, ezta praktikaren edo ikaskuntzaren emaitza ere, baizik eta espezieen filogenian ausazko mutazioen bidez gertatzen direla, eta horretarako denbora-tarte handiak behar direla.
Sormena aztertzeko postmodernitatea Galtonen (1869) lanetan koka genezake, desberdintasun indibidualei buruzko lanetan, darwiniar bilakaerak eta asoziazionismoaren korronteak eragin handia izan baitzuten. Galtonek ezaugarri hereditarioa aztertu zuen, aldagai psikosozialak alde batera utzita. Hortik, ondorengo ikerketetan eragin handia izan duten bi ekarpen nabarmentzen dira: lotura askearen ideia eta lotura horrek kontzientearen eta inkontzientearen artean nola jarduten duen, gerora Sigmund Freudek bere ikuspegi psikoanalitikotik garatuko duena, eta teknika estatistikoen aplikazioa desberdintasun indibidualen azterketan, zeinak zubi-egile bihurtzen baitute sormenaren azterketa espekulatiboaren eta azterketa enpirikoaren artean.
Psikologian finkatzeko fasea
Galtonen lana interesgarria izan arren, XIX. mendeko eta XX. mendearen hasierako psikologiak prozesu psikologiko sinpleagoak nahi zituen, Konduktismoak markatutako ibilbideari jarraituz, mentalismoa edo behatu ezin ziren prozesuen azterketa baztertzen baitzuen.
Domeinu konduktistak sormenaren azterketa XX. mendearen bigarren erdira arte atzeratu zuen, positibismotik bizirik ateratako lerro pare bat, psikoanalisia eta Gestalt-a izan ezik.
Sormenaren ikuspegi gestaltista
Gestaltek sormenaren ikuspegi fenomenologikoa eman zuen. XIX. mendearen bigarren erdian ekin zion bere ibilbideari, Galtonen asoziazionismoaren aurka eginez, nahiz eta bere eragina XX. mendea iritsi arte ez zen nabaritu. Gestaltistek defendatzen zuten sormena ez dela ideien elkartze soila, modu berritzaile eta desberdin batean. Von Ehrenfelsek lehen aldiz erabili zuen gestalt hitza (eredu mentala edo forma) 1890ean, eta sortzetiko ideien kontzeptuan oinarritu zituen bere postulatuak, gogamenean erabat sortzen diren eta existitzeko sentimenen mende ez dauden pentsamendu gisa.
Gestaltekoen arabera, pentsamendu sortzailea gestalten eraketa eta alterazioa da, eta horien elementuek erlazio konplexuak dituzte nolabaiteko egonkortasuna duen egitura bat eratuz; beraz, ez dira elementuen elkarketa soilak. Sormena arazoaren egituran oinarrituz azaltzen dute, eta esaten dute sortzailearen buruak egitura batzuetatik egonkorragoetara igarotzeko gaitasuna duela. Horrela, intsighta, edo arazoaren bat-bateko ulermen berria (¡Ahá! Edo Eureka! Fenomenoa), egitura mental bat bat-batean egonkorrago bihurtzen denean gertatzen da.
Sormena psikodinamikoen arabera
Psikodinamikoek sormena aztertzeko XX. mendeko lehen ahalegin garrantzitsua egin zuten. Psikoanalisian sormena errealitate kontzientearen eta norbanakoaren bulkada inkontzienteen arteko tentsiotik sortzen den fenomenotzat hartzen da. Freudek dio idazle eta artistek ideia sortzaileak sortzen dituztela bere desira inkontzienteak sozialki onargarria den modu batean adierazteko, eta, beraz, artea konpentsazio-fenomeno bat dela.
Sormena desmitifikatzen laguntzen du, ez baita musen edo Jainkoen emaitza, ezta naturaz gaindiko dohaina ere, baizik eta argiztapen sortzailearen esperientzia inkontzientetik kontzientera igarotzea besterik ez da.
Sormenaren azterketa garaikidea
Gaur egun, ikuspegia dimentsio anitzekoa da. Hainbat alderdi aztertzen dira, hala nola nortasuna, kognizioa, eragin psikosozialak, genetika edo psikopatologia, ildo batzuk aipatzearren, eta, aldi berean, diziplina anitzekoa, arlo asko interesatzen baitzaizkio, psikologiaz haratago. Horixe da enpresaritza ikasketen kasua, sormenak interes handia sortzen baitu berrikuntzarekin eta lehiakortasunarekin duen harremanean.
Horrela, azken hamarkadan, sormenari buruzko ikerketak ugaritu dira, eta entrenamendu- eta trebakuntza-programen eskaintza nabarmentzen hasi da. Hori ulertzeko interesa da ikerketa akademiatik haratago hedatzen dela, eta era guztietako erakundeetara hedatzen dela, gobernuetara barne. Bere azterlana banakako analisitik haratago doa, baita taldekotik edo antolakuntzakotik ere, eta, adibidez, sormen-sozietateei edo sormen-klaseei heltzen die, neurtzeko indizeekin, hala nola: Euro-creativity index (Florida eta Tinagli, 2004); Creative City Index (Hartley et al., 2012); The Global Creativity Index (The Martin Prosperity Institute, 2010), eta Bilboko eta Bizkaiko sormen aurkibidea (Landry, 2011).
Grezia Klasikotik hasi eta gaur egunera arte, eta aztertzen ahalegin handiak egiten ari garen arren, sormenaren definizio unibertsalik ere ez dugu lortu, eta, beraz, oraindik urrun gaude haren esentzia ulertzetik. Agian, azterketa psikologikoari aplikatutako ikuspegi eta teknologia berriekin, neurozientzia kognitibo oparoaren kasuan bezala, fenomeno mental konplexu eta korapilatsu honen gakoak aurkitu ahal izango ditugu, eta, azkenik, XXI. mendea mugarri horren lekuko historiko bihurtuko da.
Sormen motak
Gizaki guztiek portaera ezberdina dute, beraz, sormen motak haien artean ere bereizten dira. Jeffrey Thomas DeGraffek (Michigan, 1958) bost sormen mota proposatzen ditu, pertsona bakoitzaren irudimenaren eta sortzeko gaitasunaren arabera:
Sormen mimetikoa
Sormen mota hau sinpleena da. Lehendik dagoen ideia bat hartzean oinarritzen da, kopiatu, ordeztu edo imitatzeko eta, horrela, unean uneko beharren arabera aplikatu ahal izateko. Ideia bilatzen ari den edo konpondu behar den horretara egokitzea besterik ez da.
Sormen bisoziatiboa
Zentzua izan dezaketen edo ez izan dezaketen ideia edo pentsamendu askotatik sortzen da dena. Ideia horiek guztiak ordenatzeko, identifikatzeko eta sailkatzeko gaitasuna da garrantzitsuena, kontzeptu guztiz berria eta berritzailea lortzeko. Sormen mota honetan hiru alderdi garrantzitsu sartzen dira jokoan: arintasuna, malgutasuna eta fluxua.
Sormen analogikoa
Analogiari esker, guztiz desberdinak diren gauzen arteko antzekotasunak identifika daitezke, eta sormen mota horrek gauza bera aplikatzen du. Helburua pentsamenduetan, arazoetan, esperientzietan edo iraganeko erroreetan oinarritzea da, etorkizunean gerta daitezkeen arazoak hobetzen edo aldatzen saiatzeko, eta, ondorioz, ideia erabat berriak sortzeko. Aukera ematen du ideia desberdinak alderatu eta erlazionatzeko irtenbide berri bat aurkitzeko, bereziki arazo ezezagunen aurrean.
Sormen narratiboa
Istorioak erraztasun eta konfiantza handiz kontatzeko eta sortzeko gaitasuna duten pertsonen artean gertatzen da. Narraziotik haratago doa, izan ere, besteak ez bezalako istorio eta pertsonaiez osatutako mundu bat sortzeko irudimena izatea barne hartzen du, trama bakoitzaren mezua atzemanez.
Intuiziozko sormena
Mota horretan, irudimena emankorragoa bihurtzen da, ideiak erraz sortzen dira eta ez dute eraginik existitzen diren ideietan edo kanpoko egoeretan. Kasu batzuetan, yoga edo meditazioa praktikatzearen ondorioz, prozesu hori errazagoa da, pertsonek pentsamenduak deskonektatzea lortzen dute eta, horrela, ideia berriak sortzen hasten dira.
Garrantzitsua da pertsona bakoitzak zer sormen mota duen zehaztea, hori sustatzeko eta etekina ateratzeko. Indibiduo batek sormen handiagoa duen unea identifikatu behar du, bururatzen zaizkion ideia guztiak idatzi behar ditu, esperientzia berriak bizi behar ditu eta bere prestakuntza bere gaitasunekin lotura handiena duten arloetara bideratu behar du.
Lankidetza sortzailea
Hainbat formatan parte har dezakete zati/pertsona ezberdinek arte-edukia sortzeko:
Sormen blokeoak
Alvin L. Simberg iparramerikarrak sortutako Sormenerako Blokeoei edo Buruko Trabei buruzko estrategia sakonago ulertzeko, Enrique Rodríguez (Kike Rodríguez) ikertzaile eta aholkulariak ikerketa hau Guayaquil hirian sakonki garatzea erabaki zuen 1997an, Monica Herreran ikasten ari zela, gaur egun Casa Grande unibertsitatea bezala ezagutzen dena, funtsera iritsi eta sormenaren sustraiak identifikatu ahal izateko. Oso garrantzitsua zen jakitea Amerikan zer ikasten zen, hiritar sortzaileak ez ezik, herriak edo hiriak ere izateko zeregin atsegin horretan.
Hainbat iturritako edukia ikertuz lortu izan da emaitza hau:
Sormenaren Blokeoak Garatzeko estrategiaren sortzailea iparramerikarra da – Alvin L. Simberg. Gizakiek sozializatzeko premia handia dute, eta horrek eragina du haien portaeran, gehienek nahi duten mailan, hau da, subjektu sozialaren rola bete nahi duten mailan. Gizartean integratzeko, beharrezko jarduerekin, ezinbestekoa zaio orientatzeko modu bat, ona zer den eta txarra zer den onartzea.
Ikaskuntza-etapan, pertsonak estereotipoei helduko die, bere behar biologiko eta sozialei erantzuteko, jokabide-eredu eta -eredu jakin batzuk onartuz, premia horiek asetzeko eta gizarte-ingurunean orientatzeko jarraibide gisa balio diotenak. Normalean, gizabanakoak ez du patroi horietatik kanpo ezer bilatu behar, eta are gutxiago berriak sortu, baztertua izan nahi ez badu. Horrela, gizarte-elkarreragineko arau, eredu eta arau horiek dituen gizabanakoa nortasun sozial bihurtzen da, eta bere nortasuna moldatzen duten jarduera guztiak gizartearen zibilizazio-mailaren mende jartzen ditu.
Metropoli handietan sabai berdeak ezartzean, hiri handietan natura sustatzen laguntzen da, bai eta helduentzako eta txikientzako sormenaren garapena ere.
Asmamena ezin da irakatsi, nahiz eta ikas daitekeen, errutinazko bizitza apurtuz, hau da, beti gauza bera egitearekin apurtuz, edo, besterik gabe, gauza bera egitearekin apurtuz. Horrek esan nahi du irudimena (edo ideia sortzailea) bilatzen ari den gizabanakoa bera dela bere buruan murgildu eta bere baitan lan egin behar duena bere pentsamendu- eta nortasun-trebetasunak garatzeko.
Blokeoak, printzipioz, hainbat inguruabarren ondorio izan daitezke:
Blokeoak izaera desberdinekoak izan daitezke, hala nola:
Naturaren bidez sormena suspertzea
Sormena zerbait berria sortzeko prozesua da, aldez aurretik eskuratutako irudimenetik eta ezagutzetatik abiatuta. Gizakia sortzailea da berez; hala ere, hazten denean, galdu egiten du trebetasun hori, dena arrazionala bihurtu eta esanahi bat aurkitu behar zaiolako bizitzari.
Beharrezkoa da sormen-gaitasuna entrenatzea eta ideien ekoizpena bultzatzea, are gehiago adinekoak direnean. Pentsa liteke helduak direnez ez dela beharrezkoa sormen garatua izatea, baina onura handiak dakartza, hala nola:
Gaur egun, denbora gehiena eraikinez, autoz eta trafikoz inguratuta ematen du norbanakoak, eta hiri handietako bizitzan murgilduta dago. Elementu multzo horrek sormena bigarren mailan jartzen du, baina sormena berreskuratzeko eta suspertzeko moduak ere badaude.
Aire zabaleko jarduera guztiek lasaitasun-, oreka-, bake- eta askatasun-sentsazioak sortzen dituzte; besteak beste, naturarekiko kontaktuak onura asko ditu bizitzaren alderdi guztietan.
Naturak osasuna hobetzen du, eta batez ere adimena; izan ere, atseden hartzeko eta erlaxatzeko aukera ematen du, eskaintzen duen energia positiboaren kantitatea dela eta, neuronak estimulatzeko aukera ematen baitu, eta horrek garapen kognitiboa, ikaskuntza eta sormena bultzatzen ditu, ezagutzarekiko jakin-mina eta interesa piztuz.
Metropoli handietan sabai berdeak ezartzean, hiri handietan natura sustatzen laguntzen da, bai eta helduentzako eta txikientzako sormenaren garapena ere.
Cade museoa
Cade Museum for Creativity and Invention museiak, Gainesville-ko (Florida) museoak, komunitateak eraldatzeko konpromisoa hartu du etorkizuneko asmatzaileak, ekintzaileak eta ikuskariak inspiratuz eta hornituz. James Robert Cade doktorearen izena, Gatorade-ren asmatzaile nagusia, 2006an hasi zen proiektua Cade doktorearen eta Mary Cade bere emaztearen opari eskuzabal batekin. Haien alaba Phoebe Cade Miles eta bere senarra Richard Milesek gidatuta, museoak 2010ean hasi zituen hezkuntza programazioa eta Cade Prize ziotenekoa. Gainera, Gainesvilleko Depot parkeko 21.000 metro karratuko museo-eraikin baten planak garatzen hasi ziren.
Erakusketa bateko margolanak
Erakusketa bateko margolanak (errusieraz Карти́нки с вы́ставки) hamabost zatiz osatutako suite bat da, Modest Musorgskik idatzia 1874an. Musorgskik, lan hau, pianoarentzako idatzi zuen, baina, ziuraski, Maurice Ravel konposatzaileak egin zizkion bere orkestazioagatik eta arregluengatik ezagunagoa da.
Mussorgskyk, lan hau, (aurretik Hartmann suitea izena zuena), bere lagun handia zen Viktor Aleksandrovitx Hartmann arkitekto eta artistaren hil ondorengo erakusketan inspiratua idatzi zuen, Hartmann, 39 urte baino ez zituela hil zelarik, 1873an. Omenaldi bezala, konposatzaileak, erakutsitako margolanetako batzuk "musikan marraztu" nahi izan zituen.
Musika programatiko deritzonen erromantizismoko musikako maisulan bat da.
Margolanak
Erakusketa osatzen zuten Hartmannen margolanak, honako hauek ziren:
Musorgskik, modu bikainean deskriptiboak diren pieza multzo bat egin zuen, Promenade (ibilaldia) izeneko gai dizdiratsu eta noble batekin batasuna lortzen dutenak. Promenade, hasieratik entzuten da, eta lan guztian zehar, erakusketako bisitaria, margolan batetatik beste batetara pasatzen denean. Mussorgskyk, esan bezala, lan hau pianoarentzako idatzi bazuen ere, Promenaden, Ravelek, fagotak eta saxofoiak, harizko musika tresnen laguntzarekin, doinu bare eta malenkoniatsu bat banatzea egin zuen.
Doinua, hondakinetan dagoen gaztelu zahar baten margolanean oinarritua dago, eta olerkiak idatzi eta musika jotzen duen trobadore baten irudian. Mussorgskyren irudi musikalek, duela asko desagertu zen garai bategatik nostalgia igortzen dute, baina badu Baba Yaga izeneko pieza basati eta oldartsu bat, non, inspirazioa, erloju batentzako diseinu bikain batetatik etorri zitzaion, eta, bere izena, oilasko hanka erraldoiek eutsitako hondakinetan zegoen txabola batean bizi zen errusiar elezahar batetako sorgin bati zor diona.
Bust
Bust Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Tupigny
Tupigny Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Bust
Biztanleria
2007an Bust udalerrian erroldatutako biztanleak 445 ziren. Familiak 183 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 71 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Tupigny
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 360 ziren. Familiak 144 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Bust
Etxebizitza
2007an 196 etxebizitza zeuden, 179 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 167 etxeak ziren eta 26 apartamentuak ziren. 179 etxebizitza nagusietatik 142 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 121 etxek bost zituzten. 166 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 75 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 86 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Tupigny
Etxebizitza
2007an 178 etxebizitza zeuden, 150 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 154 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 150 etxebizitza nagusietatik 94 bere jabearen bizilekua ziren, 47 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 14 etxek gela bat zuten, 14 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 40 etxek lau zituzten eta 55 etxek bost zituzten. 89 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 69 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Bust
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 285 ziren, horien artean 220 aktiboak ziren eta 65 inaktiboak ziren. 220 pertsona aktiboetatik 203 lanean zeuden (110 gizon eta 93 emakume) eta 17 langabezian zeuden (6 gizon eta 11 emakume). 65 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Tupigny
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 217 ziren, horien artean 140 aktiboak ziren eta 77 inaktiboak ziren. 140 pertsona aktiboetatik 121 lanean zeuden (73 gizon eta 48 emakume) eta 19 langabezian zeuden (10 gizon eta 9 emakume). 77 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Bust
Diru sarrerak
2009an Bust udalerrian 180 unitate fiskal zeuden, 455 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.388 euro zen.
Tupigny
Diru sarrerak
2009an Tupigny udalerrian 147 unitate fiskal zeuden, 357 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.041 euro zen.
La Salve Bilbao
La Salve Bilbao garagardo fabrika 1886an sortu zuen Jose Schumann Cordés izeneko alemaniar garagardogile baten semeak, Bilbon. Bere historia Salbeko zubiari oso lotuta dago. Zubia dagoen lekuan zegoen egon zen fabrika luzaroan eta zubia egiteko agindutako lur desjabetzeak ekarri zuten, neurri handi batean, La Salve Bilbaoren itxiera, 1978an.
Tupigny
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 3 higiezinen enpresak ziren.
Bust
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
La Salve Bilbao
2014. urteko abuztuaren 8an, ostera, Bilboko garagardo hau berriz itzuli zen merkatura, helburu bikoitzarekin: 2018rako Bizkaiko garagardo merkatuaren %8a lortzea eta Bilbon bertan La Salve Espazioa izeneko fabrika zabaltzea.
Tupigny
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
La Salve Bilbao
Jose Schumannen fabrika
La Salve Bilbao 1886an abiatu zen. Urte horretan, Jose Schumann y Cordes zenak baimena eskatu zuen Salbe izeneko ibaiaren bihurgunean garagardoak eta gasdun edariak merkaturatuko zituen fabrika bat zabaltzeko. Jose Schumannek familian ikasi zuen garagardoa egiten. Bere aita Carlos Federico Schumann Strebel zen, 1870ean Bilbora joandako alemaniar garagardogilea.
Tupigny
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra brikolaje denda handi bat zen.
Bust
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
La Salve Bilbao
Jose Schumannen fabrika
La Salveko ingurua Campo Volantin pasealekuaren bukaeran dago. XIX. mendean, Bizkaiko burgesia loraldian zegoen eta inguru horretan jauregiak eraikitzen hasi ziren. Bertan zeuden landagunea eta moilak ere, eta moila horietara iristerakoan ikusten zuten marinelek lehen aldiz Begoñako Basilika. Horrexegatik deitzen zioten Salbe inguruari, Begoñako Ama Birjinari marinelen salbea abesten ziotelako, lehorreratzeagatik eskerrak emanaz.
La Salve Bilbao garagardoa egiten hasi zenean Salbeko zelaigunean bi etxetxo zeuden, Juan E. Delmas delakoarenak biak ere. Batek, soto lana egiten zuen eta bertan gordetzen ziren botila hutsak, karrotxoak eta bestelakoak. Bestean, garagardoa egiteko labea jarri zuten, hartzidurarako upela, garagarrarentzako txigorgailua, botilak garbitzeko leka, uraren depositua, hozkailuak eta gasdun edariak egiteko lekua.
1887an, Schumannek etxetxo horiek egokitzeko proiektua aurkeztu zuen, Narciso de Goiri arkitektoak sinatuta, eta Udalak onartu egin zuen. Lanari ekiteko, Schumannek Justo Echevarria bilatu zuen bazkide, La Salveko inguru horretan lur sailak zituelako eta, horrez gain, garagardoak eta bestelako edariak saltzeko baimena zeukalako. Harreman horretatik sortu zen ‘Echevarria y Schumman Hijo’ izeneko fabrika baina gutxi iraun zuen.
1897an, bukatu egin zen Schumann eta Echevarriaren arteko elkarlana eta Schumannek soto berri bat eraiki zuen. Horretarako, Artxandako mendiaren magalera jo zuen, Artasaminako errekaren gainera. Lezamako trenaren tunelaren iturburuko ura ustiatzeko baimena eskatu zuen eta eman egin zioten.
1900. urtean, Schumannen aita hil egin zen eta semeak hartu zuen aitak Iturribide kaleko 44. zenbakian zeukan fabrikaren kargua. Fabrikak 26 urte zeramatzan zabalik, 1874tik. Hiru urte gehiago iraungo zituen, 1903raino. Urte horretan, Jose Schumannek aitaren negozioa itxi zuen eta Salbeko fabrika handitu zuen. Besteak beste, izotza egiteko makina jarri zion eta hura merkaturatzen hasi zen, etxeko kontsumorako.
Perez-Yarza familiak hartzen du kudeaketaren ardura
Jose Schumann 1910eko azaroaren 28an hil zen, 49 urte zituela. Bere alargunari, Marina Barasordari utzi zion enpresaren jabetza eta honek ‘Francisco Perezen Alarguna eta Semeak’ elkarteari saldu zion. Elkarte horrek elikadura eta ostalaritza arloko hainbat negozio zituen Bilbon, besteak beste, Boulevard eta Arriaga kafetegiak, Carabanchel taberna eta Excelsior Hotela.
Elkarte hori Lucia Yarzak kudeatu zuen, Francisco Perez senarra hil zitzaionetik, 1896tik, 1923a bitartean. Begoñako alaba honek bere abizenari senarrarena gehitu zionez, seme-alabek Perez-Yarza izena hartu zuten. Horietako batek, Juan Perez-Yarzak, 1907an Santanderretik zetorren ‘La Austriaca’ garagardoa pasteurizatzeko eta botilaratzeko fabrika bat zabaldu zuen, Santi Mami zumarkaleko 26. zenbakian. Data hori gogoan hartuta jarriko zuten gero garagardo botiletan “1907an sortua” goiburua. ‘La Salve Garagardo Fabrika’ izena, berriz, 1911an hautatu zuten.
1920. hamarkadan, Perez-Yarza familiak Bilboko Etxetxu plazan garagardo-saltokia zabaldu zuen. Saltokia eta banaketa-lekua, Bilbo osoan zituzten tabernetarako bertatik banatzen baitzen garagardoa.
Hamarkada horren hasieran, 1920an, La Salvek 762.876 garagardo litro egin zituen eta 1930ean, 776.020 litro.
1923an, Lucia Yarza hil baino 4 urte lehenago, elkarteak izena aldatu zuen eta beste hau hartu zuen, itxieraraino mantenduko zuena: ‘La Salve Garagardotegia, Perez-Yarza Anaiak’. Hiru anaia ziren bazkideak, Pascual, Francisco eta Emiliano Perez-Yarza. Ama, berriz, 1927ko urriaren 3an zendu zen, 80 urte zituela.
1950 eta 1960ko hamarkadetan zehar La Salveren negozioak arrakasta nahiko izan zuen. “La Casilla garagardotegia”, adibidez, oso leku ezaguna zen eta jende asko bertaratzen zen garagardoa kalean edatera eta giroaz gozatzera.
Gainbehera eta itxiera
1968an, Bilbora iparraldetik sartzeko egiten ari ziren autobidearen ibilbidea Salbe zegoen lekutik pasatu behar zela erabaki zen eta lur sailak desjabetu egin ziren. Besteak beste, 1972an zabaldu zuten zubia bertan egiteko. Ordurako, enpresaren jarduna gainbeheran zegoen. 1970. hamarkadaren erdialdean itxi egin zituzten La Salveko zelaigunean zeuden bazkaltzeko tokiak eta bere lekuan etxeak egin ziren. 1978an, enpresa itxi egin zuten.
Bigarren merkaturatzea
2014ko uztailean, Jon Ruiz buru zuen ekintzaile talde bizkaitarrak La Salve Bilbao berreskuratzeko asmoa iragarri zuen, 1910erarte enpresaren kudeatzaile izan zen Perez-Yarza familiaren babesarekin. Garagardo berria abuztuaren 8an merkaturatu zen, Aste Nagusia baino hamabost egun lehenago. Bilboko jaietan sei txoznetan saldu zen La Salve Bilbao.
Garagardoak
Gaur egun, La Salve Bilbao etxeak hiru garagardo egiten eta merkaturatzen ditu.
Berrikuntza
2014an, La Salve Bilbaok lankidetza hitzarmena sinatu zuen elikadura arloko ikerkuntzarako AZTI-Tecnalia zentroarekin. Helburua, 2015 eta 2017 bitartean, berrikuntzarekin lotutako 8 proiektu aurrera eramatea. Espainiako Estatuan, La Salvek berrikuntza mailan lider izan nahi duela adierazi du eta horretarako bere irabazien %20 arlo honetara bideratzeko konpromisoa hartu du.
Honako hauek dira La Salve Bilbao eta AZTI-Tecnaliaren arteko lankidetza hitzarmenak adostutako 8 proiektuak:
La Salve Espazioa
La Salveren proiekturik handienetakoa Bizkaian berriz ere garagardo fabrika bat zabaltzea da, Bilbon zehatz esateko. Bere sasoian eta 1978. urtera arte, Espainiako Printzeak zubiaren ondoan zegoen fabrika, egun Salbe izenez ezagutzen den zubian, hain zuzen. Fabrika berriak La Salve Espazioa izena hartuko luke eta garagardoa egiteaz gain, bere helburua gastronomia, kultura eta turismoa erakartzeko gune bilakatzea litzateke.
Proiektuaren atzean dauden ekintzaileek ez dute, momentuz, non egingo duten iragarri baina fabrika horrek 20 lanpostu sortuko lituzkeela esan dute. Inbertsioa, berriz, 3 milioi eurotan kalkulatzen dute.
Tupigny
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bust
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bust udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 150 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Les Étangs
Les Étangs Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 150 etxebizitza zeuden, 146 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 4 hutsik zeuden. 135 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 146 etxebizitza nagusietatik 135 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 9 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 110 etxek bost zituzten. 127 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 52 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 86 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 266 ziren, horien artean 213 aktiboak ziren eta 53 inaktiboak ziren. 213 pertsona aktiboetatik 200 lanean zeuden (105 gizon eta 95 emakume) eta 14 langabezian zeuden (6 gizon eta 8 emakume). 53 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Les Étangs udalerrian 147 unitate fiskal zeuden, 400,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.082 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 eraikuntza enpresa.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra etxerako tresna denda bat zen.
2000. urtean Les Étangs udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ariosoma sereti
Ariosoma sereti Ariosoma generoko animalia da. Arrainen barruko Congridae familian sailkatzen da.
Cerneda (Abegondo)
San Salvador de Cerneda, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Abegondo udalerrian dagoen parrokia bat da, Coruña probintzian. 2016an 77 biztanle zituen.
Sérgio Henrique Saboia Bernardes
Sérgio Henrique Saboia Bernardes, Embu (1973ko maiatzaren 18a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki.
Fontgombault
Fontgombault Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2007an 269 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fontgombault udalerrian erroldatutako biztanleak 269 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 170 etxebizitza zeuden, 97 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 68 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 165 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 97 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 55 etxek bost zituzten. 77 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 38 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 173 ziren, horien artean 87 aktiboak ziren eta 86 inaktiboak ziren. 87 pertsona aktiboetatik 79 lanean zeuden (43 gizon eta 36 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 86 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 64 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fontgombault udalerrian 97 unitate fiskal zeuden, 210 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.119 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 zurgina eta 1 jatetxe.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
National Iranian Oil Company
National Iranian Oil Company (NIOC; ) petrolioa eta gasa ekoizten eta banatzen duen irandar enpresa estatala da, Teheranen egoitza duena. NIOC munduko bigarren petrolio-enpresa handientzat jotzen dute, eta bere industria-ekipoen % 50-80a ekoizten du estatu mailan, petrolio-ontziak, petrolio-plataformak, miaketarako itsas plataformak eta tresnak barne.
General Carneiro (Mato Grosso)
General Carneiro Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Edward Rydz-Śmigły
Edward Rydz-Śmigły, gerraren izena Śmigły, Tarłowski, Adam Zawisza (Łapszyn, Brzeżanytik gertu, Galitzia eta Lodomeriako Erresuma, Austria-Hungaria, 1886ko martxoaren 11 - Varsovia, 1941eko abenduaren 2a) poloniar militarra izan zen.
Filosofia eta historia ikasi zituen Jagellondar Unibertsitatean eta gero margolaritza Krakovian, Vienan eta Munichen. Vienako erreserbako ofizialen eskolan ere jaso zuen prestakuntza. Lehen Mundu Gerran, Józef Piłsudskik zuzendutako Poloniako brigadan borrokatu zuen eta gudu askotan egin zien aurre errusiarrei. 1917an kartzelan sartu zuten, austriarrei leialtasuna zin egiteari uko egin ondoren.
Poloniako independentziaren ondoren, brigadier jeneral izendatu zuten. Polonia-Sobietar Batasuna Gerran garaipen erabakigarriak lortu zituen. Armadako Inspektore Nagusi izendatu zuten, eta Piłsudski hil ondoren, Poloniako Mariskal bihurtu zen. Garai hartan, Ignacy Mościcki Poloniako presidentearen atzetik estatuko bigarren gizona eta de facto estatuburua izan zen.
1939an, Poloniako armadako komandante-burua zen. Poloniaren inbasioa geldiarazten saiatu zen, arrakastarik gabe. 1939ko irailaren 18an Errumaniara ihes egin zuen eta han giltzapetu zuten. Armada klandestino bat sortzen hasi zen eta armadaren buruzagitzka Władysław Sikorskiri eman zion. Hungarian zehar Errumaniatik ihes egin eta Poloniara iristea lortu zuen, baina lau aste geroago hil zen.
Kale gorrian (Robert Swindells)
Kale gorrian, ingelesezko jatorrikoan Cold Stone, Robert Swindellsek 1993. urtean plazaratutako liburua da, mutil gazte batek etxetik alde egin eta gero kale gorrian bizi dituen ibilerei buruzkoa. Liburu horrekin 1993 urteko Carnegie Medal in Literature saria irabazi zuen.