cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carmen Martínez Sancho
Doktoretza
Unibertsitateko karrera amaituta, doktoretza hasi zuen, José María Plans y Freyre (Espainian erlatibitatearen teoria sartzen lehena) zuzendariaren zuzendaritzapean, eta doktorego tesia egin zuen, Matematikako doktore titulua lortuz. Bere tesiaren izenburua "Concepto de función, funciones continuas y semicontinuas, sus propiedades" zen. Horrela, unibertsitateko ikasketak arrakastaz amaitu zituzten beste emakume batzuen eredua jarraitu zuen, nahiz eta zailtasunak izan zituzten. Doktoregoko Aparteko Saria lortu zuen doktorego-tesiagatik, eta Matematikan doktore den lehen emakume espainiarra izan zen. Geroago, Carmenek Ferroleko (Coruña) Batxilergoko Institutuko Matematikako katedra lortu zuen, eta 1928-1929 ikasturtean irakasleen parte izatera iritsi zen. Ondoren, Madrilgo Beatriz Infanta Institutuko irakasle izendatu zuten, Carmen Vielva Otorel Ferroleko beste lankide batekin batera, eta handik urte batzuetara, Sevillako Murillo Institutuan aritu ziren irakasle biak.
Madrilen
1920ko irailaren 29an, Madrilgo Institutu-Eskolako Matematika Ataleko bigarren mailako irakasletzarako hautagai gisa onartua izatea eskatu zion Ikasketak Hedatzeko Batzordeari. Honek eskaera onartu zuen. Gainera, bere neba txikiak bere klaseetara joaten ziren.
1927an, Espainiako Elkarte Matematikoan sartzea lortu zuen, bere zuzendaritza-batzordeko kide gisa, eta 1928ko maiatzaren erdialdean, José Gabriel Álvarez Udek zuzendutako Revista Matematica Hispano-Americana aldizkariaren erredakzio-batzordean sartu zen.
Mintegi-Laborategi Matematikoan, Azterlan eta Ikerketa Zientifikoak Zabaltzeko Batzordeak bultzatuta, bereziki Geometria diferentziala eta Serie infinitoak landu zituen, ondoren JAEko pentsiodun gisa jarraituko zituen lan-ildoak.
Alemanian
1930eko azaroaren 4an, Ikasketak Hedatzeko Batzordeak zortzi hilabeteko pentsioa eman zion Alemanian Geometria multidimentsionaleko ikasketak jarraitzeko, Ferroleko Bigarren Hezkuntzako Tokiko Institutuko katedraduna izan zenean. Berlingo Unibertsitatean egon zen bitartean, Kurt Hensel irakaslearen klaseetara joan zen Mathematisches Seminar der Universität delakora. 1932ko uztailaren 13ko ministro-agindu bidez, Berlingo Unibertsitateko egonaldia beste bi hilabetez luzatu zen, hilean 600 pezetako esleipenarekin. 1932ko irailaren 2an amaitu zuen bere lana Alemanian, eta 1931ko urtarriletik abuztura egindako lanaren memoria aurkeztu zuen, 21 orrialdekoa, eta, aldi berean, Hammerstein eta Bieberbachen ikastaroetara joan zen.
Sevillan
Sevillako Institutu-Eskola itxi zenean, Carmen Murillo Institutura joan zen. Han Manuel Lora Tamayo zuzendariaren laguntza izan zuen, eta hark gogoratu zuen Maria del Carmenek nola lagundu zion Matematikako arazoak konpontzen, biek Madrilgo Unibertsitateko Zientzia Fakultatean ikasten zutenean. Urte bereko irailaren 11n, doako matrikula eskatzeko espedienteak berrikusteko batzordeko kide izendatu zuten. 1937-1938 ikasturtean Matematika ematen zuen lehen, hirugarren eta bosgarren mailetan. Nahitaezko arazketa-espedientea ireki ondoren, 1939ko ekainaren 14an katedradun gisa berretsi zuten.
1949ko apirilaren 4ko saioan Murillo Institutuko idazkari izendatu zuten, eta Vicente Genovés izan zen zuzendaria, Filosofiako katedraduna. 1952ko irailaren 24ko akta-liburuan jasotzen denez, bere borondatez idazkari kargua utzi zuen arte, lan handia egin zuen eta kantina-jangela zerbitzuaren sorrera bultzatu zuen, herrietan bizi ziren baliabide ekonomiko gutxien zituzten ikasleek behar bezala jan zezaten eta hotzik pasa ez zezaten arratsaldeko eskolak noiz irekiko zain. Hala ere, Frankismoaren lege eta hezkuntza erreformen ondorioz, bere erreformak ezartzeko trabak aurkitu zituen. Geroago, Patricio Peñalver Batxilergoko bere ikaskideak, Sevillako Unibertsitateko Zientzien Fakultateko katedradun eta dekanoak, Unibertsitatean laguntzaile izateko plaza baterako oposizioa egiteko eskatu zion. Unibertsitatean Kimika Zientzietako ikasleentzako Matematikako eskolak eman zituen 1957-1958 ikasturtera arte.
Madrilera itzultzea
1974an, Murillo Institutuko katedradun zela erretiroa hartu zuen, eta Madrilera itzuli zen. Han, Matematikako eskolak eman zituen eremu xume batean zegoen Jesús María de Vallecas ikastetxean. Han, Carmenek zaintza eta arreta berezia eskaini zien gizarte-egoera baxuko emakumezko ikasleei.
Funesko erromatar upategiak
Funesko erromatar upategiak Nafarroa Garaiko Argako Erriberako Funes udalerrian kokatutako upategiak dira, Erromatar Inperioaren garaian eraikiak. Ebro ibaiaren ondoan daude, garai urrunetatik zibilizazio-bidea izan zen ibaiaren ondoan. Lurralde bikainak dira garia, mahatsondoa eta olibondoa lantzeko, erromatarrek irizpide industrialen arabera aprobetxatu zituztenak.
Ardoa egiteko prozesuaren aztarnak geratu dira Euskal Herrian induskatutako beste hiribildu batzuetan, hala nola Arellaon, Ledean edo Faltzesen. Funesko upeltegia ere erromatar hiribildu batekoa izango zen, baina lau dolareen kopuruak eta edukierak herrialdean ardoa egiteko erabiltzen den instalazio erromatar handiena dela adieraz lezake.
Jose Esteban Urangak eta Juan Maluquer de Motesek aurkitu zuten aztarnategia, eta Jorge de Navascuesek induskatu zuen 1959an. Aurkitu zutenean, Iberiar Penintsulako erromatar upeltegirik garrantzitsuena zen.
John Pilger
John Richard Pilger (Bondi, 1939ko urriaren 9a) kazetari, idazle, akademiko eta dokumental zinemagile australiarra da. Gaur egun New Yorkeko Cornell Unibertsitateko irakasle gonbidatua da. Lehenik ezaguna bilakatu zen bere Kanbodiako genozdioaren inguruan eginiko erreportajeagatik.
Tom Brokaw
Thomas John Brokaw (Webster, 1940ko otsailaren 6a) kazetari eta idazle estatubatuarra da.
Ed Bradley
Edward Rudolph "Ed" Bradley, Jr. (Filadelfia, 1941eko ekainaren 22a – Manhattan, 2006ko azaroaren 9a) kazetari estatubatuarra izan zen, 60 Minutes programan eta CBS katean egindako erreportajengatik ezaguna. Estatu Batuetako Etxe Zuriko lehen korrespontsal beltza izan zen CBS katean eta igandeko erreportajeak egiten zituen.
María José Gómez Redondo
Ibilbide profesionala
Arte ikasketak Segoviako Arte Aplikatuen Eskolan hasi zituen, eta gero Madrilgo Arte Ederren Fakultatean lizentziatu zen doktoretza egiteko. Arte Ederretan doktorea da, Madrilgo Complutense Unibertsitatean.
Madrilgo Arte Ederren Zirkuluko Gaur Egungo Arteari buruzko tailerretan parte hartu zuen Richard Artschwager artista garaikidearekin, eta Gibson eta Coleman-en Tailerrean, Arléseko Nazioarteko Argazki Topaketetan, Frantziako Arlés hirian.
Bere prestakuntza piktoriarraren ondorioz, bere intereseko gaietan sakondu zuen ikuspegi plastikoarekin, eta argazkiaren bidez irudikatzen zituen. Bere lanetan ikuslearen inplikazioa bilatzen zuen, bere lanean giro iradokitzailea sortuz, narrazio pistak eta misterio guneak eskainiz.
Bekak
Kultura Ministerioak Ayllonengo Arte Ederretako ikasleentzako Pentsio-beka lortu zuen.
Hezkuntza eta Zientzia Ministerioko Teoria eta Kritika Artistikoaren arloko ikerketa-beka.
Vía Fundazio Pribatuaren Herbehereetako artistentzako pentsio-beka.
Banesto arte-sorkuntzarako beka.
Erakusketak
Banakako erakusketak nabarmentzen dira Madrilgo Círculo de Bellas Artes-en (1990), Galería Rafael Ortiz, Sevilla (1991) eta Canal de Isabel II.ean, Madril (1993).
Jose Emilio Esparza Viela
Jose Emilio Esparza Viela (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1919ko martxoaren 18a - Iruñea, Nafarroa Garaia, 1970eko urriaren 19a) Abokatua eta funtzionarioa. Nafararroako Turismo eta Informazioa sailean aritu zen lanean. Historia, Etnografia eta Toponimia zituen bereziki gustoko eta gai hauen inguruan hainbat artikulu idatzi zituen aldizkarietan, batez ere Principe de Viana eta herria bertan bere lagunekin sortutako Chakain aldizkarian. Lesakako Olentzeroren tradizioa berreskuratu eta sustatu zuen jadanik oso ezaguna den Olentzero txapelketa antolatuz. Bi lan adierazgarri utzi zituen: Noticia curiosa sobre Olentzero en la Navidad de Lesaca (Iruñea, 1950; bigarrena, 1972) eta  De toponimia navarra, entrega centrada en las Cinco Villas del Bidasoa. Azken gai honi buruz egindako ikerketa asko argita eman gabe utzi zituen.
Hermogenes (arkitektoa)
Hermogenes Prienekoa (Hermogenes, Ἑρμογένης) Karian zegoen Alabandako arkitekto greziarra izan zen. Hermogenesek pseudodipterusak asmatu zituen, itxuraz bi zutabe-lerro baino ez zituzten tenplu forma bat, diru eta lan asko aurrezteko. Eredu joniarrari mesede egin zion doriarraren gainean. Dianaren tenpluaren deskribapena Magnesiari (berak eraikia) eta Bakoren tenpluaren deskribapena Teosen utzi zituen idatzita.
Urtzi Iraizoz Remiro
Santiago Irigoien ekin hasi zen txistua ikasten eta Barañain go Musika Eskolan jarraitu zituen ikasketak. Ondotik, Iruñeako Pablo Sarasate Kontserbatorioan ikasi zuen azkenerako Musikene n konposizioa ikasiz. Xubela taldeko kide, saria irabazi zuen txistuarentzako Durango Hiria konposizo txapelketan. Pablo Sarasate Kontserbatorio Profesionalean dihardu irakasle eta departamentu buru.
Haritz-marasmio
Haritz-marasmioa (Gymnopus dryophilus) onddo espezie bat da.
Marasmio jangarriak baino askoz balio gastronomiko gutxiago du. Oina kenduta, dastatu daiteke, baina kalitatea oso mugatua da, haragia urria eta elastikoa baita. Haragi gorrien, ehizaren edo saltsa fuerteen osagarri gisa bakarrik gomendatzen da.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 6 cm arteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero laua edo hondoratu samarra. Azala leuna, ertza batzuetan ildaskatu samarra, higrofanoa, beraz, hezetasunaren arabera kolorea aldatu egiten da, arrosa-lehoi koloretik, hori-okrera edo zuri-okre zurbilera.
Orriak: Zuriak edo horixkak, meheak, estu, ia libreak, dekurrente samarrak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak. Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa, 3 eta 6 cm arteko garaierakoa, mehea, irmoa, leuna, fistulosoa, horixka edo gorri-lehoi kolorekoa.
Haragia: Mehea, zuria eta usain arinekoa eta zapore atseginekoa. Etimologia: Collybia antzinako grekotik dator, eta txanpona esan nahi du. Perretxikoaren formagatik. Dryopphilus epitetoa grekotik dator, haritza esan nahi duen "drys" hitzetik, eta laguna esan nahi duen "filos" hitzetik. Espeziearen habitatagatik.
Jangarritasuna
Jangarria, baina interes gutxikoa sukaldaritzan, ez baita oso haragitsua.
Nahasketa arriskua
Marasmius oreades jangarri bikainarekin, baina honek orriak nahiko zabal eta sabeldunak ditu, orriek kolorea ere argiagoa dute, Gymnopus dryophilus delakoaren antzeko espezieak eta aldaerak daude. Funicularis aldaera, hori-sufre kolore eder bateko orritxorekin. Oedipus aldaera, oina oinarrian lodituta duena, erraboil oso nabarmena osatuz. Antzeko beste espezie batzuk, Collybia acervata delakoa da, kolore arre-gorrixkarekin eta Collybia hariolorum delakoa, oso antzekoa, baina usain desatsegina duena.
Sasoia eta lekua
Oso perretxiko arrunta erretxinadunen eta hostozabalen basoetan, tenperatura zero gradutik jaisten ez bada, urteko sasoi guztietan bizi da, apiriletik abendura.
Banaketa eremua
Mundu osoko baso epeletan.
Natibitateko Andre Mariaren eliza (Faltzes)
Eraikina
Herriaren mutur batean dago, malkar baten azpian. Eraikuntzaren historia konplexua da; izan ere, harresiren baten behealdean aztarnak kontserbatzen dira, eta horrek adierazten du XIII. mendeko jatorrizko tenplu aurregotiko bat egon zela, hiru nabez osatua ziurrenik. Ondoren, obra batzuk egin ziren, eta horien lekuko da oraindik alboko portada gotikoa. XVI. mendean eraldaketa garrantzitsu bat jasan zuen, non antzinako tenpluaren zati handi bat suntsitu zen, ia oin berriko bat eraikitzeko. Obra horiek 1567. urtekoak dira, eta Joan Orendain eta Antton Anoeta harginen artean egin zituzten. Hargin horiei zor zaie egungo eraikinaren espazio-antolaketa, gurutze latindarreko oinplanokoa, burualde zuzenean koroatutako nabe zabalekoa. Hala ere, bai altxaeren bai estalkiaren itxura, neoklasikoa, XVIII. mendeko zaharberritzeei zor zaie, tenplua hondatuta baitzegoen. Inazio Asensio, Ventura Rodríguezen ikaslea, arduratu zen 1779tik 1781era luzatu ziren lanez. Arkitekto honek elizaren barrualdea arkitektura-handitasun gisa konfirmatu zuen, kanoi erdiko estalkia eta gurutzaduraren kupula eliptikoa eraikiz, nabearen hiru atalak markatzen dituzten pilastren ordena erraldoiaren ondoan. Dekorazio-errepertorioaz gain, Nafarroako estilo neoklasikoaren adibiderik aipagarrienetako bat izan zen, Ventura Rodriguezen zorduna izatea logikoa den bezala. Nabearen alde banatan dauden kaperek osatzen dute tenpluaren egitura. Beste eraikuntza-etapa bat koru barrokoa izan zen, 1749an Manuel Olorizek eraiki zuena. Parrokiak bi sakristia ditu: bata, XVI. mendekoa, tertzeletedun gangaz estalia, eta bestea, Joan Larreak 1715 eta 1718 urteen artean eraikia, eraberritze neoklasikoan aldatu zena. Obren segida horren isla garbia da kanpoaldea, eta ez da batere batasunik ageri, ez bakarrik materialean, Erdi Aroko eta XVI. mendeko harlanduak adreiluzko eranskinekin batera bizi baitira, baita kronologia desberdinez eraikitako eraikuntzen artikulazioan ere. XV. mendeko portada gotikoa arku bikoitz bat da, karpanela barrualdean eta konnopiala kanpoaldean. Kapitel apainduko zutabetxo-sortetan oinarritzen da, nahiz eta oso galdua izan. Adreiluzko arkupea segur aski Pedro Agirrek egin zuen 1683 inguruan.
Tenpluaren barruan, beste tailu batzuen artean, kutxetako Andre Mariaren tenplua nabarmentzen da, gaur egun elizaren buru den arren, desagertutako ermitaren titularra izan baitzen. Ama Birjinaren eta Haurraren tailua da, XVI. mendearen lehen erdialdeko errenazentista, espresibista, eta oraindik ere ezaugarri flandestarrak ditu; polikromia XVIII. mendekoa da. Parrokiaren barrualdea apaintzen duten erretaula asko dokumentatuta daude, hala nola San Joan Bataiatzailearena eta Santa Katalinarena, Jakako arkitektoak, Juan Tornesek, 1741 eta 1744 artean zizelkatu zituen, eta oso originalak izan ziren bere arkitektura ikusgarriarekin, inguruko erretaulekin alderatuta. Ondorengoak, 1760 eta 1761ekoak, Sortzez Garbiari eta Arrosarioko Ama Birjinari eskainitako erretaulak dira, Dionisio Villodasek rococo estiloan eginak. Biek dituzte Madrildik bidalitako titularren tailuak, eta haien dotorezia eta fintasuna dela eta, Salvador Carmona eskultorearen zirkuluaren barruan koka daitezke.
Sortzez Garbiaren irudia Vicente Badaran jaunak bidali zuen 1770 inguruan. Neoklasikoak, 1801koak eta Joaquín Villanovaren proiektuaren arabera eginak, San Pedroren eta Elurretako Ama Birjinaren erretaulak dira. XIX. mendeko oihal batean berrbrodatua dagoen arren, XVII. mende hasierako terno gorri baten zati bat kontserbatzen da, larru bihurrituko kartelez apaindua.
Jack Warden
Jack Warden, John Warden Lebzelter jaioa (Newark, New Jersey, 1920ko irailaren 18a - New York, 2006ko uztailaren 19a) estatubatuar aktorea izan zen. Birritan izendatu zuten Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Sarirako, Shampoo eta Heaven Can Wait filmetan egindako lanagatik.
Javier Igiñiz Etxeberria
Javier Maria Igiñiz Etxeberria (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1945eko irailaren 26a) ingeniari, ekonomilari eta politikaria da.
14 urte zituela Peru ra emigratu behar izan zuen bere familiarekin bizimodu hobe baten bila.
Bigarren Hezkuntzako ikasketak bukatu ondoren Ingenieritza Mekanikoa eta Elektrikoa ikasi zituen Peruko Unibertsitate Nazionalean ondotik Iowara aldatu eta bertan Ekonomia ikasketak egiteko. Azken esparru honetan doktoretza lortu zuen  New School for Social Research of Nueva York delakoan. Bere tesian, Marxen politika ekonomikoaren inguruan aritu zen hausnarketan, batez ere garapen bidean dauden herialdeei begira.
90.hamarkadan ofizialki egin zuen salto polika mundura ezkerreko zenbait talde politikoren kanpaina buru lanetan. Aipatzekoa da, ezin izan duela inoiz lehendakaritza postuetarako bere burua aurkeztu ez delako Perun jaioa eta bertako legediak jaiotzez peruarra ez denari horrelako postutara aurkeztea galerazten dio.
Herrialde maila erakunde garrantzitsu askoren zuzendari izan da, besteak beste:  Consorcio de Investigación Económica y Social (CIES), Fondo Nacional de Compensación y Desarrollo Social (FONCODES), Consejo Nacional de Educación edo Acuerdo Nacional. Aholkulari lanetan ere aritu da Lan Ministerioarentzat eta Pobreziaren kontrako Mahaiko kidea ere bada.
Esparru akademikoan Peruko Unibertsitate Pontifizioan aritu da lanean, beti ere Ekonomiari buruzko eskolak ematen. Departamentu buru eta Centro de Investigaciones Sociales, Económicas, Políticas y Antropológicas (CISEPA)ko zuzendari. Notre Dame eta Oxford unibertsitateetan klaseak eman izan ditu irakasle gonbidatu bezala eta ikerlari aritu da MIT ospetsuan.
Faltzesko gaztelua
Faltzesko gaztelua Nafarroa Garaiko Argako Erriberako Faltzes udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Faltzes hiribildua menderatuz, Erdi Aroan gaztelu bat eraiki zen, jatorria X. mendekoa zuena, eta gaur egun aztarnaren bat baino ez dago zutik.
Historia
1276an, Joana I.a erreginari omenaldia egin zion, haren eta beste bi gotorlekuren izenean: Gartzea Gontzalitz Andosillakoa. Lau urte geroago, Gartzea Martinitz Uritzekoa agertu zen alkaide gisa, eta 100 soldata eta 10 kahitzeko atxikipena jaso zuen, baita lhenaren gaineko esleipen bat eta mendi-hausturengatiko zigorrak ere. Alfontso Diaz Morentin izan zuen oinordeko.
1321ean Bernat Donapaleu alkaidea zen. Karlos II.a Nafarroakoak 1351n Joan Fernanditz Arellaori eman zion zaintza, eta 1359an, Luis infanteak Roi Martinitz Allori eman zion. 1366an, Salbatoreko baseliza gotortzeko agindu zuten, eta bizilagunei lanak egiteko eskatu zieten, bertatik gaztelutik baino lur-eremu handiagoa baitzegoen. 1739an erregeak Jean Pasquier notarioa izendatu zuen alkaide, eta herriko bailea eta atxikipenetik gorako beste errenta batzuk eman zizkion, mugako plaza zelako. Hurrengo urtean hainbat konponketa- eta egokitze-obra ordaindu ziren. Ziur aski gaztelua kaltetuta geratuko zen 1378ko gazteluaren eraso eta arpilatzean.
1400. urtean Jaquet de Tronchoy alkaidea zen, arma-sarjentua. 1409an Karlos III.a Nafarroakoak izendatutako Lope Semenoitz Uxuekoak hartu zuen haren lekua, eta 1418an kontserbazio-lanak egin zituen. Juan Ortiz de Bañanok 1423an jarraitu zituen. Zuria I.a erreginak, 1428an, Juan de Valtierra ezkutariaren esku utzi zuen gazteluaren zaintza, eta haren oinordekoa izan zen Ferran Martinitz Artiedakoa 1435ean, bost urte geroago dorre nagusiaren estalkia konpontzen zuena. 1449an postuan jarraitzen zuen. 1457an, Joan II.ak Piarres Azkoiengoa eta Ezpeletakoari eman zion jaurerria, eta honek Juan Lopez Mirafuenteskoa berretsi zuen alkaide gisa, 1460an omenaldiaren dorrearen karela konpondu baitzuen, 15 libera gastatuz.
XV. mendearen amaieran, hiribilduaren jaurerria eta Isabel Foixkoa gaztelua zituen, San Estebaneko kondesa, Piarres Azkoiengoaren emaztea, 1504an Katalina I.a erregina izendatu zuena oinordeko gisa. Kondesa hil ondoren, albazeek konponketak egin zituzten gazteluan eta goarnizioaren gastuak ordaindu zituzten. 1508an, beste errenta batzuekin batera, Joan del Bosquet diruzain eta kantzilerrari atxikipena eman zitzaion. Nafarroa konkistatu ondoren, Fernando Katolikoak jaurerria eman zion, gazteluarekin eta jurisdikzioarekin, Alonso Carrillo de Peralta jaunari, Faltzesko markesari, beretzat eta bere ondorengoei betiko. Horregatik, Faltzesko gotorlekua handik gutxira emango ziren eraiste-aginduetatik kanpo utzi zuten.
1802ko deskribapen batean, gazteluaren zati bat dela adierazten duen paredoi bat aipatzen da. Antzina, gazteluaren inguruan hainbat aldiz aurkitu ziren hilobiak eta txanponak.
Philippe Kahn
Philippe Kahn (Paris, 1952ko martxoaren 16a) ingeniari eta lau teknologia-enpresen (Borland, Starfish Software, LightSurf Technologies eta Fullpower Technologies) enpresaburua da. Kahn-i lehen kamaradun mugikorren sorrera egozten zaio, jantzi daitezkeen jabetza intelektualdun objektuak sortzen aurrendaria izan da eta hainbat patenteren jabea da Gauzen Internet, Adimen artifizial eta teknologiako arloetan.
Jimmy Neutron: Boy Genius
Jimmy Neutron: Boy Genius (euskaraz: «Jimmy Neutron: Mutil Jenioa») 2001eko John A. Davis estatubatuar zinema zuzendariaren konputagailuzko animaziozko komedia filma bat da. Debi Derryberry, Patrick Stewart, Martin Short, Rob Paulsen eta Jeffrey Garcia aktoreek bikoiztu zuten.
Harrera
Rotten Tomatoes iritzi-bateratzailearen arabera, filmak %74ko onarpen kalifikazioa du 76 kritika kontuan izanda, eta batez beste 6,4/10. Metacritic "Metascore" atalan, filmak 65/100 dauka, 21 kritiken bidez. FilmAffinity-n, 5,0/10 eman zion audientziak, 3.322 botoen bidez.
Fermin Martzillakoa
Fermin Gartzeitz Martzillakoa infantzoi noble bat izan zen, eta, basailuekin batera, Navas de Tolosako guduan parte hartu zuen. Hori dela eta, Antso VII. Azkarra Nafarroako erregeak Nafarroako kateak bere armarrian jartzeko baimena eman zion Martzilla hiribilduari.
Fermin eta bere basailuek Navas de Tolosan egindako emanalditik Julio Altadill atera zuen, eta, horren ondorioz, Martzillak, hasiera batean, Nafarroako kateak zituen gaztelu bat eraman zuen armarri gisa, eta ez 1912an udal-blasoian zegoen zuhaixka bat, non egiazkotasunaren zalantza sortu baitzen. Martzillak Navas de Tolosan parte hartu zuen Nafarroako berrogeita bederatzi herrirekin, eta guztiei eman zitzaien herriko armetan kate kontsabidatuak izateko ohorea. Berrogeita hamar herrietatik hogei herrik, besteak beste Martzillak, galdu zuten blasoi-marka hori.
Paul Herijgers
Paul Herijgers (Herentals, 1962ko azaroaren 22a), belgikar txirrindulari ohia da. Gaztetan, mendi bizikleta n aritu zen, baina gero, ziklo-kros ean aritu zen gehien bat. Belgikako txapelduna izan da bi espezialitateetan eta munduko txapelduna ziklo-krossean.
Mendi bizikleta
1990 1991 1992
Ziklo-Krosa
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Mycena crocata
Mycena crocata Mycenaceae familiako onddo espezie bat da.
Sukaldaritzarako interesik gabea. Nahiko ohikoa da orbelpean lurperatutako pago adartxo hiletan.
Deskribapena
Kapela: 1,5 eta 2,5 cm arteko diametrokoa, kanpai itxurakoa, gero zabaldua, lepomakurra. Kolorea, hori zurbiletik gris-lur kolorera doana, ertza zurbilagoa eta ildaskatua, gorri-azafrai kolorez zikindua, zahartzean.
Orriak: Itsatsiak eta sabel pixka batekin, zuriak, baina zahartzean azafrai koloreko distirekin.
Hanka: Luzea, zurruna eta hutsa, laranja koloreko sustraiarekin. Gaztetan hori-sufre kolorekoa, ondoren laranja-azafrai kolorekoa.
Haragia: Irmoa, laranja kolorekoa, latex gorri-azafrai koloreko ugarirekin. Zapore gozokoa.
Etimologia: Mycena terminoa latineteik dator, perretxikoa, onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia. Crocata epitetoa berriz grekotik dator eta "azafraiaren kolorekoa" esan nahi du. Bere latexagatik.
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea.
Nahasketa arriskua
Mycena sanguinolenta eta Mycena haematopoda bezalako latex gorriko beste Mycena batzuekin, baina hauek enbor hiletan ateratzen dira eta ez orbeletan.
Banaketa eremua
Europa eta Japonia.
Tat Ton parke nazionala
Tat Ton parke nazionala (อุทยานแห่งชาติตาดโตน) Thailandian dagoen naturgune garrantzitsua da. Chaiyaphum probintzian dago, Laen Kha mendilerroan. Ur-jauziak eta mendi-lautadako paisaiak ditu. 1980ko abenduaren 31n, Tat Ton Thailandiako 23. parke nazional izendatu zuten.
Geografia
Tat Ton Parke Nazionala Mueang Chaiyaphum barrutiko Chaiyaphum herritik 23 kilometro iparraldera dago. Parkearen azalera 217 kilometro koadrokoa da.
Parkeak Laen Kha mendietako hiru gailur biltzen ditu: Phu Kaset, Phu Dee eta Phu Youk.
John Michael Bishop
John Michael Bishop (York, Pennsylvania, 1936ko otsailaren 22a) estatubatuar immunologo eta mikrobiologoa da. 1989ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Harold E. Varmusekin batera onkogene eretrobiralei buruzko ikerketagatik.
Tat Ton parke nazionala
Turismoa
Parkeko elementu erakargarririk ezagunena Tat Ton ur-jauzia da. Ur-jauzia 6 metroko altuera ditu baina 50 metroko zabaleraraino hedatzen da maiatzetik urrira bitartean euri-denboraldietan. Parkeko beste ur-jauzi batzuk Tat Fa, Pha Lang eta Pha Song Chan dira.
John Michael Bishop
Bere ikerketen zati handi bat Harold Varmusekin egin zuen eta biek onkogene erretrobiralen jatorri zelularra aurkitu zuten.
Tat Ton parke nazionala
Flora eta fauna
Parkeko basoetan Dipterocarpus generoko espezieak dira nagusi (Dipterocarpus tuberculatus eta Dipterocarpus obtusifolius barne), hosto iraunkorreko zuhaitz lehorrak dira. Beste zuhaitz espezie batzuk Shorea obtusa, Shorea siamensis eta Pterocarpus macrocarpus dira.
Animalia-espezieen artean, oreinak zaunkalariak, basurdeak, mangostak eta Siamgo erbiak daude.
Andreas Zaimis
Greziako Independentzia Gerran turkiarren aurka borrokatu zuen talde armatu bateko buruzagia izan zen. 1826tik 1827ra Greziako behin-behineko gobernua zuzendu zuen. Thrasivoulos Zaimis semea eta Alexandros Zaimis biloba Greziako lehen ministroak izan ziren.
Nasir al-Din al-Tusi
Muhammad ibn Muhammad ibn al-Hasan al-Tūsī, Nasir al-Din al-Tusi (Tus, 1201eko otsailaren 18a – Bagdad, 1274ko ekainaren 26a) edo Tusi polimata, arkitekto, filosofo, mediku, zientzialari eta teologo persiarra izan zen. Tusi Erdi Aroko Islameko zientzialari handienetarikoa kontsideratzen da.
Lanak
Tusik 150 lan inguru ditu, 25 pertsieraz idatziak eta gainerakoak arabieraz. Tratatuetako bat bi hizkuntzetan eta turkieraz ere idatzi zuen.
Harold E. Varmus
Harold Eliot Varmus (Oceanside, New York, 1939ko abenduaren 18a) estatubatuar zientzialaria da. 1989ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen John Michael Bishopekin batera onkogene eretrobiralei buruzko ikerketagatik.
Osasun Institutu Nazionaletako zuzendaria izan zen 1993 eta 1999 artean, eta Minbiziaren Institutu Nazionala zuzendu zuen 2010etik 2015era.
Etxeberri (Funes)
Etxeberri Argako Erriberako Funes udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erriberagoiena eskualdean.
XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Fuensko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak etxeberritarrak ziren. Ez dakigu non dagoen.
Izena
Etxeberri toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Zenbozain
XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Funesko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak zenbozaindarrak ziren. Ez dakigu non dagoen.
Izena
Zenbozain toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Chlorobium
Chlorobium generoa sufrearen bakterio berdeen multzoan dagoen genero bakteriarretako bat da, bakterio Gram negatiboz osatua dagoena. Bazilo itxura dute, ez dira mugikorrak eta fotosintesi bakteriarra egiten dute, SH2 izanik elektroien emailea eta CO2 karbono iturria:
CO2 + SH2 + argia → (CH2O)n + 2S
Beste sufrearen bakterio berdeen aldean, Chlorobiumek ez ditu gas-bakuolak. Sortzen duten sufre elementala (S) ez dute zelula barruan pilatzen; kanpora botatzen dute.
Antonia Maymón
Antonia Rufina Maymón Giménez (Madril, Espainia, 1881eko uztailaren 18a - Beniaján, Murtzia, 1959ko abenduaren 20a) espainiar pedagogo arrazionalista, militante naturista, anarkista, feminista eta idazlea izan zen.
Biografia
Antonia Rufina Maymón Aragoiko familia batean jaio zen Madrilen. Irakasle-ikasketak Zaragozako 'Escuela Normal Femenina'-n egin zituen; hiri horretan, Lorenzo Laguna irakasle arrazionalista eta anarkistarekin ezkondu zen. Berarekin lan egin zuen Zaragozako Eskola Modernoan 1908 eta 1910 bitartean, Boletín de la Escuela Modernan kolaboratuz. Enseñanza Científica y Racional. Marokoko gerraren aurkako Batzorde Nazionaleko kide izateagatik, Teresa Claramunt eta Josefa Lópezekin batera prozesatu eta kondenatu zuten. Urte horietan, lehen kazetaritza-artikuluak argitaratu zituen hainbat aldizkari anarkistatan, hala nola La Enseñanza Moderna eta Cultura y Acción. Bikotea Bordelera erbesteratu zen 1911n, eta Antonia 1913ko amnistiarekin itzuli zen, senarra hil ondoren.
Itzultzean, hizlari gisa aritu zen herrialde osoan zehar, eta maistra gisa aritu zen Bartzelonako, San Feliu de Guíxols, Elda eta Beniajango eskoletan. Herri horretan hainbat urtez bizi izan zen, eta kultura-ateneoa sortu zuen. Mugimendu naturistaren bultzatzaile izan zen Espainian, eta ideal horiei buruzko biltzarretan parte hartu eta buru izan zen Bilbon eta Malagan.
1931n Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatzean, Beniajanera joan zen, eta han finkatu zen behin betiko; han, Lanaren Konfederazio Nazionalerako (CNT) mitinak eman zituen, eskola bat izan zuen bere etxean eta gizarte-lan handia egin zuen behartsuenen artean. 1932an Estudios Racionalistasak argitaratu zituen, eta eskola bakarraren hezkuntza-pentsamendua azaldu zuen, gizarte-klaseak bereizi gabe.
Espainiako Gerra Zibila amaitzean, kondenatu eta kartzelaratu egin zuten 1944 arte. Bi urte geroago, berriz atxilotu zuten ia urtebetez, eta kartzelatik atera zen, oso osasun eskasean. Beniajango etxera itzuli zen, eta eskola partikularrak eman zituen. Bertako ospitale batean hil zen 1959ko abenduaren 20an, 78 urte zituela.
Idealak eta lanak
"(...) erabat sinetsita nago, Natura bete-betean hezita, beren gaitasunak ondo bideratuta, ongirako sentimenduak garatuta, eta, azken batean, hezkuntza integrala jasota, izaki gozo, maitekor, zuzen eta zentzuzko bihurtuko direla."Maymónek bi ideal desberdin gisa defendatzen zituen naturismoa eta anarkismoa, baina bat egiten zuten helburu berean, hierarkiarik eta bidegabekeriarik gabeko ordena natural batean:"(...) nire aburuz, ez da naturismoa norbanakoaren bizitza integralaz arduratzen ez dena, eta bizitza hori berdintasunezko gizarte baten barruan bakarrik garatu daitekeenez, legerik eta gobernurik gabe, esplotatzailerik eta esplotaziorik gabe, hortik ondorioztatzen dut naturismoa eta anarkismoa oso lotuta doazela, ezin direla banandu ideia horietako bakoitzari zerbait falta izan gabe."Feminista hasiberri gisa ere nabarmendu zen:"Zerbait kostatuko zaie gizonei emakumeak haien parean ikustea, eta emakumeei errutinen eta konbentzionalismoen aurka borrokatzen ohitzea, baina konfiantza izan behar da gazte berritzaile horretan."Naturismoaz asko idatzi zuen, baina baita bere grina handiaz ere: hezkuntzaz. 1908. eta 1939. urteen artean, antzeko hainbat argitalpenetan hartu zuen parte, etenik gabe: Acción Social Obrera, Cultura y Acción, Esnar, La Enseñanza Moderna, Helios, Gizateria Berria, Ideas y imágenes, Egonimenak, Naturismoa, Aurora Berria, Solidaridad Obrera, Garai Berriak, Lurra eta Askatasuna, Erpina edo Bizitza eta Lana.
Patrozinioko Andre Mariaren baseliza
Patrozinioko Andre Mariaren baseliza Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Milagro udalerrian kokatutako kristiau baseliza bat da, XVIII. mendean eraikia. Barroko estiloa ditu.
Eraikina
Biztanleriaren beheko aldean dago. Efektu barroko handiko fabrika honek Pedro Agirre maisuaren proiektuari jarraitzen dio; 1699 eta 1703 artean eraiki zen. Nafarroako Barrokoaren kontzepzio landuena da, Tuterako Irakaskuntzarekin parekotasuna onartuz. Oinplano oktogonalean elipse bat dago, ardatz nagusia tenpluaren noranzkoarekin bat datorrena; lau angelu nagusietan gurutze greko bat sortzen duten esparru karratu batzuk irekitzen dira, eta, ondorioz, eraikin honen tentsio espaziala areagotu egiten da. Aberastasun eta konplexutasun bera transmititzen da aurrez aurre dauden estalkira, binaka, kupulak linternekin eta ertz-gangak, guztiak gurutzaduraren kupula eliptiko handiak lotuak. Oinplanoaren eta estalkien ikuskera askotariko horrekin kontrastean, euskarri-sistema hizkuntza argi eta soilean adierazten da, erlaitz batean luzatzen diren ordena erraldoiko pilastra kaxeatuetan oinarrituta.
Kanpoaldean, berriz ere bolumen-jokoak, argi-itzalen kontrasteak eta paramentu leunez apaindutako eremuek efektu barroko iradokitzailea lortzen dute. Eraikina koroatzen duten dorre txiki, kupula eta pinakulu ugariek arrotz egiten dute eskualde honetako berezko arkitekturatik, baina materialak, adreiluak eta harekin egindako dekorazio-lanek erabat integratzen dute bere ingurunean. Patrozinioko Ama Birjina, basilikaren titularra, tailu gotikoa izan daiteke, zaharberritzean erabat aldatu bada ere.
Koskojeta
Koskojeta Argako Erriberako Azkoien udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erriberagoiena eskualdean.
Bertako biztanleak koskojetarrak ziren.
Izena
Koskojeta toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Historia
Martzillak eta Azkoienek auzitegietara jo zuten, eta herri hustuak libre utzi zituen lurren jabetza eztabaidatu zuten, Azkoien irabaziz.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Navarra Televisión sariak
Navarra Televisión sariak Navarra Televisión hedabideak 2016tik ematen dituen sariak dira, Nafarroako Foru Komunitatean arrazoi desberdinengatik nabarmendu diren nafarren lana aintzatesteko. Ekimena Carlos Ciriza eskultorearen proposamen batean oinarritzen da. Proposamenak telebistaren webgunearen bidez egiten dira.
Kategoriak
Sariak arlo desberdinetan ematen dira:
Sari hauek enpresa erakunde desberdinen babesa dituzte:
1. edizioa
Irabazleen lehen edizioan, 2016ko azaroaren 24an Iruñeko Nafarroako Biltzar eta Entzutegiko Jauregian (Baluarte) ospatu zen, Bodegas Ochoa enpresako Jesús Alfaro medikua, Adriana eta Beatriz izan ziren irabazleak. Code Matrix, Nafarroako Paralinpiadak eta Milagro herria (Nafarroa).
2. edizioa
2017ko azaroaren 30ean Baluarten ere ospatu zen bigarren edizioan Iñaki Redín, Isabel Villanueva, Carlota Ciganda, Postres Ultzama konpainia eta Ochagavía herria izan ziren irabazleak.
4. edizioa
IV. edizioan, irabazleak Natalia Lacunza izan ziren gazte baloreetan (Vanessa Garde eta Mario Cornagoren aurka), Mai Garde (Alberto Undiano Mallenco eta Juan Peralta Gasconen aurka) kirol balioen kategorian, Alzheimerraren Senideen Elkartea. Nafarroako Pazienteak ('Los de Bronce'ren eta IES Plaza de La Cruz) gizarte-balioen kategorian, Nafarroako Familia Enpresaren Garapenerako Elkartea (Ana Monreal-en aurka) enpresa-balioen kategorian, La Iruñesa ('Flamenco on su' jaialdiaren eta Alfredo Sanzolen aurka) kultur balioen kategorian eta Tafalla (Orreaga eta Legardarekin alderatuta) herri eredugarri gisa. Galan Nafarroako Gobernuko presidente María Chivite izan zen. Ruth Lorenzok, Miguel de Lucas magoak, Bruno eta Lorena Jiménez bikoteak edo Aroa Berrozpe monologoak hartu zuten parte gala honetan.
5. edizioa
V. edizioan, COVID-19 pandemia dela eta, edukiera mugatu behar izan zen, eta sarirako hautagaiak bakarrik joan ahal izan ziren. Gala horretan, Javier Erro (2018an La voz saioan (Espainia) lehiakidea) eta Cepeda, Carlos Right eta Serafín Zubiri nafarren musika emanaldiak izan ziren.
6. edizioa
VI. edizioan, Gizarte Balioen Ohorezko Saria eman zitzaion David Beriain kazetariari, kazetari gisa egindako lanagatik. Irabazleak enpresa-balioetan STI Norland (Grupo Apex eta Falcón Electrónicaren aurka), Raduan Hamdai (Carlos González eta Nicolás Atanesen aurka) balore gazteen kategorian, Beatriz Zudaire (Asier Martínez eta Iñaki Narrosen aurka) kirol kategorian izan dira. balioak, Juan Larreta (Ayuda Contenedores eta Hoteles Pamplona-ren aurka) gizarte-balioen kategorian, 'Loizuko gizona' (Maite Beaumont eta La Kukularen aurka) kultur balioetan eta Unzué (Valcarlos, Cintruénigoren aurka) aurkikuntza eta ikerketa. ) herri eredugarri gisa. Nerea Rodríguez abeslaria, Miguel de Lucas magoa, Anne Lukin y Los Tenampas abeslaria, Aroa Berrozpe stand-up nafarra eta "Por Esto Cantamos Juntos" abestiarekin Iruñeko Orfeoia izan ziren. Elma Saiz kontseilaria izan da ekitaldira María Chiviteren izenean.
7. edizioa
VII. edizioan, irabazleak Jaso Musikala (Clara Galle eta Courage Adamsen aurka) gazteen baloreetan, Club Deportivo Beti Onak (Pamplona Atletico eta Unai Lasoren aurka) kirol balioetan, Banco de Alimentos de Navarra (Clúster 'SOS Ukraine'ren aurka) izan dira. , eta Pastoral Penitenciaria de Navarra) balio sozialetan, Raquel Andueza (Estaciones Sonoras Jaialdiaren eta Álex Pinaren aurrean) kultur balioetan, ATECNA (Grupo Enhol eta Zucamiren aurrean) enpresa balioetan eta Lerín (aurrean). Zangoza eta Faltzes ) herri eredugarri batean. Gala 2022ko azaroaren 24an izan zen Baluarten.
San Bartolome eliza (Martzilla)
San Bartolome eliza Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Martzilla udalerrian kokatutako kristiau eliza bat da. Neoklasiko estiloa ditu.
Eraikina
Dorrea adreiluzkoa da, eta oso zaharra den beste baten berreraikuntza ere bada, 1773an konponketak jasan zituena.
Antzinako parrokia-eliza, eta aztarnarik ez duena, monasterio zahar baten ondoan zegoen, komunitate zistertar batek zuzendua (1429tik 1774ra), eta ez da ezer geratzen; izan ere, haren gainean jauregi-etxe handi bat eraiki zen, duela gutxi arte "Atariko etxea" bezala ezagutzen zena, eta gaur egun desagertua.
Parrokia-eliza, jatorrian, San Bartolome apostoluari eskainia izan zen, eta apaiz bikario batek eta bi onuradunek zerbitzatzen zuten, guztiak Balbastroko Kabildoaren ordezkari gisa. Dokumentu zaharrenek 1534an elizaren existentziari buruz hitz egiten dute. 1578an, bertze dokumentu batzuek eliza horretan egindako konponketei eta obrei buruz hitz egiten dute, non lehen aldiz parrokia gisa agertzen den. Lehen bataio-erregistroak 1537ko ekainaren 3koak dira. Parrokia eraiki orduko, apaizak monasterioa ez den beste etxe batean bizi ziren, eta, beraz, ez da harritzekoa 1686an apaizetxean konponketak aipatzen eta zaharberritzen zituzten dokumentuak agertzea.
Barrualdean, modernoa eta funtzionala, XVII. eta XVIII. mendeetako erretaula barrokoak ditu, eskulturazkoak eta pinturazkoak, bai eta XVI. mendeko bi tailu (Ama Birjina Haurrarekin eta Gurutziltzatua) eta XIII. mendeko Ama Birjinaren irudi gotiko arkaizduna ere, zaharberritzean aldatu zena. Pluko Ama Birjinaren omenezko beirate bikain bat nabarmentzen da, sarrerako arkupearen gainean dagoen okuluan.
Done Jakue eliza (Funes)
Done Jakue eliza Argako Erriberako Funes udalerrian kokatutako Erdi Aroko kristiau eliza bat da.
Eraikina
Herriko gunerik garaienean, parrokia hau dago. Hirian dagoen harginak, Domingo Igarzabalek, eraiki zuen XVII. mendeko lehen hamarkadan, ertaroar eliza zaharreko gainean. Gurutze latindarreko oinplanoa du, hiru ataleko habeartea, alboko kapera Ebanjelioaren aldean eta burualde pentagonala. Habeartea kanoi-erdiko gangaz estalita dago, ilargixkak ditu, eta kapera nagusia galloidun gangaz. Horrela, dekorazio manierista osoa motibo geometrikoz aberasten da. XVIII. mendean, egitura hori handitu egin zen, eta atal bat gehitu zitzaien oinean eta Kristoren kaperan, erdiko oinplanoa eta horma-hobiak zituela, koruaren ondoan. 1770ean, Manuel Sanz de Calahorra eta Antonio Zenzano igeltseroen lanak dokumentatu ziren. Kapera horren aurretik, 1761ean, Jose Peñalba igeltseroak egin zuen sakristia, José Argós obra-maisuaren aztarnen arabera, nahiz eta jatorrizko gelatik oinplanoak bakarrik dirauen, estalkia modernoa baita.
Kanpoaldean, ageriko adreilua uzten da, eta, beraz, eraikina Nafarroako Erriberako ohiko arkitekturan integratzen da, sarrerako harmailadi handia puztuz. Bere liraintasunagatik nabarmentzen da dorrea, eraikuntzaren aldi berean egina, hau da, XVII. mendearen hasieran. Bertan, beherantz doaz beste poligonal batez errematatutako bost gorputz kubiko, erdi-puntuko arkuz eta adreiluzko lan geometrikoz apainduak. Beste elementu aipagarri bat arkupe barrokoa da, zirkuluerdiko arkuduna, 1748 inguruan Miguel Pérez Villafrancako igeltseroak egin zuena. Parrokian kontserbatzen den hornidura artistikoaren barruan Vicente Berdusanek margotutako mihiseen bilduma nabarmentzen da, gehienak erretaula nagusirako.
Mazoneria bi garaitakoa da. 1665 inguruko erretaula barroko zaharrak erreforma handia jasan zuen errokoko garaian, 1760 ingurukoa, eta Lizarrako Lukas Menaren tailerrarekin lotu daiteke. Erretaula marko ona da, San Pedroren eta San Pauloren tailekin, eta kerubinen buru finekin, Berdusanen mihise sailerako. 1665 inguruan finkatu behar da haren kronologia. Margolariaren lehen garaiko obra da, eta erdiko kalea hartzen duen Santiago Matamorosen mihisea nabarmentzen da, konposizio barroko dinamiko batekin, kolore diagonal ugariko konposizioarekin. Bere obraren aldi honi dagokion bezala, artista oraindik eskultorikoagoa da pintura baino, eta, aldi berean, argiztapenean kontrasteak atsegin ditu, aurrerago urre-koloreko atmosfera argi bihurtuko direnak. Erretaula honetan datatutako mihiseak, 1665ean sinatu eta datatutako Santiago Matamoros, 1665ean edo 1666an San Jose Haurrarekin eta 1669an Kalbarioa dira. Urte batzuk geroago, parrokia honetarako Santa Teresaren Transverberazioari eskainitako koadro bat margotu zuen, 1676an sinatua, Fiteroko parrokiakoa gogorarazten duena, Berdusanena.
Arrosarioko eta San Joseko alboko erretaulak, XVII. mendeko azken hereneko barrokoak, dekoratibismoagatik nabarmentzen dira. Tomas Martinez eskultoreak 1762an eraberritu zituen, Errosarioko Ama Birjinarenean XVIII. mendearen bigarren erdialdekoa den titularraren tailu bat gordetzen duen dosel ikusgarri bat sartuz. Luxuzko arteen artean, traza gotizista duen zilarrezko kopoi bat nabarmendu behar da, nahiz eta kutxa «a candelieri» motibo errenazentistekin apaintzen den, 1540 inguruan datatzeko aukera ematen duena.
Fernando Sapo
Ibilbidea
90eko hamarkadan El Corazón del Sapo (1991-2000) hard-core militante musika taldeko partaidea izan zen. 2001ean Joseba Ponce-rekin batera Kuraia punk-rock taldea martxan jarri zuten, Galder Izagirre eta Mikel Kazalis-ekin batera. 2007an KOP taldearekin abeslari bezala aritu zen eta Nostrat diska argitaratu. 2009an Estricalla taldea sortu zuen, hardcore-punk erritmoetan murgilduz, bertan Hodei (Erantzun, Humilitate), Erik(Hartzak, Odolaz Blai), Txomin(Kuma No Motor, The Rodeo Idiot Engine) eta Bati(Kloakao, SNFU) bidelagun izan zituelarik. Paraleloan Matxura taldean aritu zen Mikel Kazalis, Aitor Abio eta Txarli Diaz-ekin batera.
2016ena Galder Izagirrerekin batera, Bonberenea Ekintzak-en eskutik "Kamusada&Ordu erdia 51n” argazki eta olerki liburua argitaratu zuen.
2018an elektronika eta elektrikoa nahastuz Zigor DZ-rekin batera ONKI XIN taldea martxan jartzen du "Bizi bagara Erregeen buruak zapaltzeko izango da” diska argitaratuz. 2019an 4 kantu osaturiko "After-egon" maxia argitaratu. Eta 2021an "Hikikomori" diska luzea.
2022an Estricalla taldeko Hodei, Txomin, Erik eta Fer-ek Galder Izagirre bidailagun dutela BAZKA taldea sortu eta "Basoaren Ilunean Dantza" diska grabatzen dute.
Kuraia
Kuraiarekin eginiko kolaborazioak:
Aurora Cáceres Moreno
Zoila Aurora Cáceres Moreno "Evangelina" (Lima, 1877ko martxoaren 29a - Madril, 1958ko otsailaren 14a) Peruko idazle, kazetari eta feminista izan zen.
Bere lehen idazkietan "Evangelina" ezizenarekin ezagutzera eman zen. Idazle gisa, normalean Aurora bere bigarren izenarekin sinatu zuen.
Emakumeen eskubideen aldeko borrokan konprometitua eta borrokalari soziala, 1919an proletarioen protestarekin lotu zen eta 1930ean Luis M. Sánchez Cerro komandanteari Peruko emakumeen boto eskubidea eskatu zion. 1924an Feminismo Peruarra erakundea sortu zuen. 1909an Latinoamerikako Literatur Batasunaren sortzailea ere izan zen. Bere lanik ezagunenetako bat La rosa muerta (1914) eleberria da, modernismo literarioarekin duen loturagatik aztertua.
Biografia
Aurora Cáceres Peruko familia ospetsu batean jaio zen. Bere aita Andrés Avelino Cáceres jenerala Peruko armadaren buruzagia izan zen Pazifikoko Gerran (1879-1884) eta bi aldiz (1886-1890) eta (1894-1895) presidente izatera iritsi zen. Txikitan, Txileren eta Peruren arteko Ozeano Bareko gerra bizi izan zuen. Orduan, ahizpa hil egin zuten, familiarekin txiletarrengandik ihesi zihoala. 1891n, aitaren karrera diplomatikoari jarraituz, Ingalaterrara eta Frantziara joan ziren.
1895ean familiarekin Argentinara joan zen bizitzera, Nicolas de Pierolak Perun estatu-kolpea eman ondoren. Etapa horretan Buenos Airesko mundu intelektualean aktiboki parte hartzen hasi zen, hainbat egunkaritarako artikuluak idatziz, besteak beste, Bucaro Americano, non Ricardo Palma, Amado Nervo, Rubén Darío edo Leopoldo Lugones bezalako autoreek ere idazten zuten, eta Clorinda Matto de Turner eta Margarita Práxedes Muñoz herrikideek sortutako Filosofia Positiva-n. 1896an Búcaro Americano-n La emancipación de la mujer argitaratu zuen. Bost urtera Buenos Airestik Europara itzuli zen. Alemana ikasi zuen Berlinen eta 1902an Parisko La Sorbonako Goi Ikasketen Eskolan graduatu zen "Feminismoa Berlinen" tesiarekin.
Abateen Andre Mariaren eliza
Abateen Andre Mariaren eliza Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Milagro udalerrian kokatutako kristiau eliza bat da, XVII. mendean eraikia. Gotiko-pizkundar estiloa ditu.
Aurora Cáceres Moreno
Biografia
1905ean, Limara itzultzean, Andereen Gizarte Zentroa sortu zuen, emakumearen hezkuntza sustatzeko.
Abateen Andre Mariaren eliza
Eraikina
Herriaren goikaldean parrokia altxatzen da, 1581etik aurrera Juan Jose Gabadi eta Martin Peñarrieta harginek eraikitako tenplu gotiko-pizkundar zabala, Amador de Seguraren trazei jarraituz. Eliza inguruan oso zabalduta dagoen tipo bati egokitzen zaio: lau ataleko nabe handi bat -koruarena Francisco Garraus arkitektoak gehitu zuen 1946an-, kaperak kontrahormen artean eta burualde pentagonala. Multzoa ganga izartsu batek estaltzen du. Ganga horrek giltzarri apainduak ditu, eta horma-bularrei atxikitako zutabeetan bermatzen da. Fabrika hori kanpoaldean dago, adreiluzko paramentuekin; dorrea da bolumen nabarmena. Sakristia XVIII. mendean eraiki zen, lau ertz-gangaz estalitako estalki bitxi batekin. Ganga horren erdian taulamendu zati bat dago, eragin handiko aingeru batekin.
Aurora Cáceres Moreno
Biografia
Frantziako hiriburuan ezagutu zuen gero bere senarra izan zena, Enrique Gómez Carrillo eleberrigile, kazetari, diplomatiko eta bohemiar guatemalarra, Parisen ikusgarritasun handieneko Latinoamerikako idazlea eta Modernismoaren figura nagusietako bat zena. Une horretan, Aurorak Europako hainbat hedabidetan ere kolaboratu zuen, besteak beste ABC hedabide espainiarrean eta Blanco y Negro aldizkarian. Biak ibili ziren zirkuitu intelektual berdinetan Latinoamerikan eta Europan, izan ere, biek kolaboratu zuten El Liberal-en.