cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hildur Guðnadóttir
Karrera
2019ko Joker filmeko partitura konposatu zuen, Joaquin Phoenix eta Robert de Niro aktoreek antzeztu zuten eta Todd Phillipsek zuzendu zuen. Horregatik, Veneziako 76. Nazioarteko Zinema Jaialdian Soundtrack Stars Award saria eta Jatorrizko partitura onenaren Golden Globe saria irabazi zituen. Golden Globe sarietan kategoria honetan irabazten duen emakumezko bakarlari bakarra izan zen. 92. Akademiaren Sarietan, Hildurrek Jatorrizko Partitura Onenaren saria irabazi zuen, 2000. urtean Jatorrizko Partitura Dramatikoa eta Jatorrizko Musika edo Komedia Partitura kategoriak 2000. urtean bateratu zirenetik irabazi zuen lehen emakumea izan zen. Oskarra irabazi zuen lehen islandiarra da.
Ion Iliescu
Ion Iliescu (Oltenita, Errumania, 1930eko martxoaren 3a -) errumaniar politikaria da, Errumaniako lehendakari izana (1990-1996 eta 2000-2004).
Biografia
Iliescu Gazte Komunisten kide egin zen 1944an, Alderdi Komunistak Errumanian indarra izan baino askoz lehenago. Gazte Komunisten Batasunaren Batzorde zentralaren idazkari izan zen 1956an, eta 1965ean, alderdiaren Batzorde Zentralaren kide.
Nicolae Ceaucescu alderdiaren idazkari nagusi egin zenean, begiko zituenak jarri zituen aurrean, eta arerio zitezkeenak gero eta gehiago urrundu zituen kargu garrantzitsuetatik. Hala, 1971n Iliescu kargu guztietatik kendu zuen, Batzorde Zentraletik izan ezik, eta Timisoarara bidali zuen alderdiaren eskualdeko idazkari gisa lan egitera.
Ceaucescurekin gustura ez zeuden funtzionario ohiek osatutako oposizioko kide izan zen Iliescu. Oposizioaren ekintzek indar handia hartu zuten 1989. urtearen amaieran, Timisoaran hasitako matxinada hiribururaino zabaldu zenean, azkenik Ceaucescu kargutik kendu eta hil zuten arte.
Iliescuk berehala hartu zuen Nazio Salbaziorako Frontearen presidente kargua, behin-behineko gobernuaren Kontseiluarena. 1990eko maiatzean botoen % 85 izan zuen 1930eko hamarkadaz geroztik egiten ziren lehen hauteskunde libreetan, eta errepublikaren presidente bihurtu zen. 1992ko lehendakaritzarako hauteskundeetan botoen % 61 izan zuen. Merkatu-ekonomiarako bidean behar ziren erreformak eginez jarraituko zuela agindu zuen, baina astiroago. 1995ean Europar Batasunean sartzeko eskaria aurkeztu zuen Errumaniak.
Oposizioko Emil Constantinescu buru zuen Konbentzio Demokratikoa koalizioak irabazi zituen 1996ko parlamenturako hauteskundeak, botoen % 54rekin, eta Iliescuk % 46 lortu zituen. 2000. urteko hauteskundeetan, Iliescuk Corneliu Vadim Tudor ultra-nazionalistari irabazi zion. 2004. urtera arte Errumaniako eta bere alderdiko lehendakari izan zen.
Gorutz
Gorutz Taldea hainbat euskal herritar artistaren taldea izan zen. 1974ko otsailaren 9an izan zen Gorutz taldearen aurkezpena, Eibarko Euskadiko Kutxaren aretoan. Taldearen sortzaileak lau izan ziren: Fernando Beorlegi, Daniel Txopitea eta Iñaki Larrañaga Iglesias pintoreak, eta Marino Plaza zeramista.
Garai hartan, Euskal Herrian egiten zen paisaia idealista eta margolan kostunbristatik aldentzeko asmoz osatu zen. Hitz gutxitan esanda, bide berriak ikertzeko eta elkarrekin erakusketak antolatzeko helburuarekin. Partaideek norberaren garapen askea, artearen askatasuna eta elkar laguntza izan zituzten oinarri. Juan San Martinek 1977an, Gorutz taldeari buruz horrela idatzi zuen Egoibarra aldizkarian: "...bere kideek bide abangoardistak jarraitzeko konpromezua hartu dute...Gorutzekoek ondo asko dakite egite-teknikak artistarentzako baliabideak direla -eta ez helburuak- interpretazioan askatasun osoz sortzeko".
Gorutz taldearen lanak Eibarren, Elgoibarren, Gernikan, Irunen, Gasteizen eta Iruñean izan ziren ikusgai, besteak beste. Geroago, artista bakoitzak indibidualki bere bideari ekingo zion. Baina, 2004an, Reencuentro Grupo Gorutz erakusketa kolektiboa izan zen, Egia kultur etxean (Donostia), eta hau izan zen Gorutz taldearen azken erakusketa.
Lanak
Fernando Beorlegik eta Daniel Txopiteak oinnarri sozial eta errealista zuen errealismo magiko bat jorratu zuten, eta Iñaki Larrañaga berriz abstrakto-geometriko batean murgilduko zen.
Metrodora
Metrodora Antzinako Greziako medikua izan zen, Egipton II. eta IV. mendeen artean bizi izan zena. Emakumezko batek idatzitako textu mediku zaharrenaren egilea da, Emakumezkoen gaixotasun eta zainketen ingurukoa (Περὶ τῶν Γυναικείων παθῶν τῆς μἠτρας) izena duena.
Metrodoraren biografiari dagokionez izena baino ez da ezagutzen.
Lana
Metrodoraren lanak medikuntzaren inguruko eremu ugari hartzen ditu barnean eta 63 atal ditu. Hipokratesen eragin handia nabari da. Sintomatologia eta etiologiaren inguruko gaietan ekarpen handiak egin zituen.
Latinezko aurreneko itzulpenak III eta V mendeen artean agertu ziren, sarritan Kleopatraren izena erabiliz. Ezagutzen den eskuizkribu zaharrena Florentzian aurkitzen da. Aintzinako Grezia eta Erromako medikuez gain Erdi Aroko Europar anitzek ere erreferentziatu izan zuten.
Metrodorak praktika klinikoan oinarritu zituen bere idatziak, modu digitalean (eskuaren bidez) zein speculuma erabiliz izandako esperientzietan.
Mizpah (Minnesota)
Mizpah Minnesotako hiri bat da. Koochiching konderrian kokatua dago. 2010ean 56 biztanle zituen, 7.85 kilometro koadrotan banatuta.
Acheilognathus elongatus
Acheilognathus elongatus Acheilognathus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Ville-devant-Belrain
Ville-devant-Belrain Frantziako udalerria da, Meuse departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ville-devant-Belrain udalerrian erroldatutako biztanleak 29 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak) eta 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 13 etxebizitza zeuden, 11 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 13etxeak ziren. 11 etxebizitza nagusietatik 10 bere jabearen bizilekua ziren eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek lau gela zituzten eta 9 etxek bost zituzten. 11 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 4 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 7 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 17 ziren, horien artean 12 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 12 pertsona aktiboetatik 11 lanean zeuden (8 gizon eta 3 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 5 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Ville-devant-Belrain udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
The Canongate
, Eskoziako Edinburgh hiriburuko barruti bat da.
Ville-devant-Belrain
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Scinax alcatraz
Scinax alcatraz Scinax generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Štěchov
Štěchov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 179 biztanle ditu eta 1,67 kilometro koadroko azalera. Blanskoko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1209 urtean egin zen.
Cordón del Azufre
Cordón del Azufre ehun metro batzuetako diametroa duten jarduerarik gabeko krater txikien kate bat da, Andeetan kokatutako sumendi ez-aktibo bat osatzen duena, Argentinako Catamarca probintziaren eta Txileko Atacama eskualdearen mugan.
Inezia inornata
Inezia inornata Inezia generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Hillsdale konderria (Michigan)
Hillsdale konderria (Hillsdale County) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hillsdale da. 2010eko zentsuaren arabera 46,688 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Hillsdale konderriak 157,214 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,298 ura dira. Beste 154,916 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,7 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 46,688 pertsonetatik 45,591 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 826 dira. 206 beltzak edo afroamerikarrak. 162 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 185 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 518 pertsonek kokatzen zuten.
João Bernardo Vieira
João Bernardo "Nino" Vieira (Bissau, 1939ko apirilaren 27a - ibidem, 2009ko martxoaren 2a) gineabissautar militar eta politikaria izan zen. Hiru aldiz izan zen Ginea Bissauko presidentea (1980-84, 1984-99, 2005-09), 23 urte guztira.
Papel etnia gutxiengoko kidea zen. 1960an PAIGCn sartu zen eta portugaldarren aurkako gerrilla gerran parte hartu zuen. 1978an Luis Cabral presidenteak lehen ministro izendatu zuen. 1980ko azaroaren 14an presidente bihurtu zen Cabral kargutik kendu zuen estatu kolpe militar baten ostean.
Zumalakarregiren atea
Ezaugarriak
Frantziako Atea 1533an eraikia izan zen. 1512ko gaztelar gudarosteen Nafarroako konkistaren ostean, arrazoi defentsiboak zirela eta, potentzia menperatzaileak menperatutako hiriak bere itxura alda zezan beharrarazi zuen. Aurretik Iruñeak bere historian inoiz ez zuen bere burua iparraldetik defenditu behar izan, aitzitik bai hegoaldetik, hortaz bere defentsa aldatzera beharrarazia izan zen eta harresiak alderantzizko zentzuan jartzera. Hegoalderantz ireki zen, antzinako gaztelar eta aragoitar etsaiei irekia, aldiz, iparralderantz itxi zen, antzinako bereko lurraldea zen Nafarroa Beherea, eta Frantziari itxia.
1753an Filipe V.a Espainiakoaren aginduz kanpoaldeko beste ate bat gehitu zitzaion, honetara zubi altxagarri baten bidez sartu zitekeelarik, azken horren kateak oraindik gordeak daude.
Antzinako harresiaren handitasun eta kolore grisaxkak ate honetara joateko bidean zehar alboetan aparkatuak dauden autoek oso bestelako itxura dute. Eguneko edozein ordutan familia osoak, haurrak, gazteak, helduak eta adinduek hiritik atera edo sartzeko ate hau zeharkatu ohi dute.
Kanpoaldetik lehenbiziko ate edo ataka hau zeharkatzean, goialdean atea ireki edo erabat itxi nahiz zubi altxagarria igo edo jaisten duten gailu, engranaje eta gurpilak ikus daitezke. Ate hau igaro ondoren, aldapa gainditu eta bigarren atearekin topatuko gara, hau da benetan antzinako Frantziako atea. Azken hau zeharkatu ondoren Iruñeko Alde Zaharreko Nabarreria kalean zehar barneratuko gara.
Zumalakarregi
Frantziako Atea deritzona Zumalakarregiren Atea bezala ere ezaguna da, Tomas Zumalakarregi jeneral karlistak hiria ate hau zeharkatuz utzi zuelako.
Izan ere, Zumalakarregi Frantziako Atetik metro batzuk gorago dagoen garai horretako Karmen kaleko 25 portalean bizi zen eta bertatik atera zen, Frantziako Atea zeharkatuz, 1833ko urriko goiz batean Karlisten armada antolatu eta gidatzeko.
Izena aldatzearen proposamena 1939ko urtarrilaren 31ko Iruñeko udal batzan Valeriano Zabalza Ilundain zinegotzi jaimistak egin zuen eta onartua izan zen.
Ate zaharrenaren ondoan harrizko idazkun bat dago, Zumalakarregiren kontakizunarekin. Honela dio idazkunak:
Saiguède
Saiguède Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saiguède udalerrian erroldatutako biztanleak 687 ziren. Familiak 239 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 81 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 122 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 268 etxebizitza zeuden, 251 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 258 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 251 etxebizitza nagusietatik 229 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 78 etxek lau zituzten eta 151 etxek bost zituzten. 214 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 77 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 169 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 448 ziren, horien artean 349 aktiboak ziren eta 99 inaktiboak ziren. 349 pertsona aktiboetatik 324 lanean zeuden (177 gizon eta 147 emakume) eta 25 langabezian zeuden (9 gizon eta 16 emakume). 99 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 12 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 iturgina, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2000. urtean Saiguède udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 890 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Morosaglia
, Korsikako iparraldeko udalerria da,  departamentuan. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle zituen.
Indiar (argipena)
Indiar hitzak adiera zenbait ditu:
Roberto Uriarte
Roberto Uriarte izan daiteke:
Pellona castelnaeana
Pellona castelnaeana Pellona generoko animalia da. Arrainen barruko Pristigasteridae familian sailkatzen da.
Myosorex varius
Myosorex varius Myosorex generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Myosoricinae azpifamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.
Montevideo (Minnesota)
Montevideo Minnesotako hiri bat da. Chippewa konderrian kokatua dago. 2010ean 5,383 biztanle zituen, 12.34 kilometro koadrotan banatuta.
Štěchovice (Prague-West barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1239 urtean egin zen.
Gerstenberg
Gerstenberg Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Galileo Galilei
Lehen urteak
Galileo zazpi anai-arrebako familia batean jaio zen Pisan; aita, Vincenzo Galilei, musikagilea zen. Pisako Unibertsitatera hamazazpi urterekin iritsi zen, eta han medikuntza, matematika eta fisika ikasi zituen. Unibertsitate hartako ikasle zela, katedraleko lanpara bati begira geratu zen, lanpararen mugimendu erregularrari zehatz esanda. Etxera itzuli eta berunezko bolatxoekin eta luzera desberdineko hariekin esperimentuak egiten hasi omen zen. Bolatxoen pisua edozein izanda ere, joan-etorria egiteko bolatxoek denbora berdina behar zutela konturatu zen; denbora hariaren luzerak baino ez zuen aldatzen. Diotenez, horrela hasi zen penduluaren historia.
Txikitatik ikasteko gaitasun handia erakutsi bazuen ere, ikasle bihurriaren fama izan zuen. Besteak beste, Pisako Unibertsitatean zegoela arropa akademikoak janzteari uko egin zion, lana egokiro egiteko traba egiten ziola argudiatuz. Ukapen hori larrutik ordaindu zuen, unibertsitatetik bota egin baitzuten. Hala ere, Florentzian matematika ikasten jarraitu, irakaskuntza pribatuan hasi eta bere lehenbiziko lanak argitaratu zituen. 1589an, Guidobaldo del Montek lagundurik, lortu zuen nahikoa kostata Pisako Unibertsitatean Matematikako katedra.
Lorpen zientifikoak
25 urte zituela izendatu zuten Pisako Unibertsitateko matematikako irakasle. Matematika eta esperientzien bidez, garai hartan Aristotelesen teorian oinarrituta zegoen eskolastika zientzia ofiziala ikuspuntu kritikotik aztertu zuen. Horretan, maisu handitzat zeukan Arkimedesen eragina nabarmena eta garrantzitsua izan zen.
Galileo fisikako bi teoria garrantzitsuren asmatzailea izan zen. Bere lehen lanak azelerazioari buruzkoak izan ziren eta fisika modernoan erabiltzen den azelerazioaren kontzeptua sortu zuen; azelerazioa denbora jakin batean abiadurak izaten duen igoera dela dioena, alegia. Fisikari egin zion bigarren ekarpen nagusia mugimenduan dauden objektuen marruskadura eta inertziari buruzko kontzeptu berria izan zen. Indarraren osagaiak definitzeko 1590ean hainbat esperientzia hasi zituen eta, adibidez, bala baten ibilbidea eragiten duten indarrak beherantz eta aurrerantz zuzendurik daudela frogatu zuen. Esperientzia horiek garai hartan berriak ziren dinamika eta mekanika zientziei buruzkoak izan ziren eta ondorioak Elkarrizketak (Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo tolemaico e copernicano) liburuan argitaratu zituen 1632an. Haren lanak mugimenduaren eremuak ulertzeko oinarri bat izan ziren eta, besteak beste, Isaac Newtonek mugimenduaren legeak ondorioztatzeko erabili zituen.
1591ean Galileoren aita hil zen, seme-alaba ugari utzirik, eta Galileoren dirua ezinbestekoa zen familiaren beharrak estaltzeko. Horrezaz gainera, etsai asko zituen Pisan, Aristotelesen kontrako erasoak zirela-eta. 1592an, beste kontratu bat erdietsi zuen Paduako Unibertsitatean eta hemezortzi urte iragan zituen bertan, soldata hobearekin eta giro erosoagoan.
Mugimendua ikertzen denbora asko pasa bazuen ere, Galileok beti azaldu izan zuen interes handia astronomiarekiko. XVII. mendearen hasieran, herbeheretar batzuek lente ahur bat eta beste ganbil bat elkartuz objektuak zeuden baino hurbilago ikustea lortu zutela entzun zuen. Ideia horretaz baliatuz, objektuak hogeita hamar aldiz handitzen zituen teleskopioa egin zuen, baita 1609an erakustaldi publikoa eskaini ere. Galileoren aurkikuntza nagusia, dena dela, ez zen teleskopioa egitea izan, zeru izartsura begira jartzea, baizik. Horrela, bera izan zen ordura arte ikusezinak ziren izar eta sateliteak ikusten lehen pertsona.
Behaketa anitz eta jarraikiei esker, izar berriak agertu bezala desagertzen zirela ohartu zen, eta unibertsoa finkoa ez baina aldakorra dela ondorioztatu zuen. Ondoren, banaka-banaka, Ilargia, Jupiter, Artizarra, Saturno eta Eguzkia behatu zituen. 1610ean, Jupiterren bueltan zebiltzan lau satelite aurkitu zituen eta martxoan, berriz, Artizarra eta Merkurio ere Eguzkiaren inguruan biratzen zutela ohartu zen. 1610eko urrian, Eguzki-orbanak aurkitu zituen eta, horiei jarraiki, Eguzkia bere baitan itzulika zebilela ondorioztatu zuen. Bestalde, Esne Bidea milaka izar txikiz osatua zegoela ikusi zuen eta ez zela, ordura arte uste izan zen bezala, “lurrun uniformea”. Bere aurkikuntza astronomiko guztiak Siderus Nuncis (“Zerutar Mezularia”) liburuan argitaratu zituen eta, noski, zeresan handia sortu zuen garai hartako zientzialarien artean.
1610ean jaioterrira itzuli, eta Toskanako duke handiaren gorteko matematikari eta filosofoa izan zen bere heriotza arte.
Elizarekiko eztabaida
Oso gizon elizkoia bazen ere, Inkisizioak Galileoren aurkako susmoa zuen. Berak idatzi zuenez “Jainkoaren agerbideak ez du miresgarritasun gutxiago Naturan, Liburu Santuetan baino”. Garai hartan, ordea, esaldi hori panteismotzat har zitekeen. Bestalde, filosofo eskolastikoek Aristoteles eta Ptolomeoren teoria geozentrikoa defendatzen zuten, alegia Lurra unibertsoaren erdian dagoela, eta beste edozein teoria Bibliaren aurkakotzat hartzen zuten.
Teleskopioaren bidez egindako behaketak ez zetozen bat ptolomeotar sistema geozentrikoarekin, eta Galileo Kopernikoren teoria heliozentrikoaren alde azaldu zen. 1616an, ordea, Inkisizioak debekatu zion Kopernikoren teoria irakastea. Hurrengo bi hamarkadetan, Kopernikoren sistemaren aldeko arrazoiak landu zituen, eta 1532an plazaratu zituen Elkarrizketak liburuan. Bere etsaiek Urbano VII.a aita santua liburuko pertsonaia batek irudikatzen zuela sinetsarazi zuten eta, liburua debekatzeaz gain, Galileo presondegian sartzea lortu zuten.
1633ko ekainaren 22an, Erromako Inkisizioak Galileoren aurkako epaia zabaldu zuen. 69 urte zituen eta makal zebilen; beraz, errukitzeko eskatu zion Inkisizioari. Tortura-mehatxua egin zioten eta, mehatxu hori egiazkoa zelakoan (1600. urtean Giordano Bruno erre baitzuten, unibertsoaren teoria naturalista bultzatu izanagatik), Kopernikoren teoria arbuiatu egiten zuela zin egin zuen; are gehiago, bere teoriak bultzatuko zituen edonor salatuko zuela zin egin zuen. Elkarrizketak liburua Index Expurgatorius izeneko zerrendan sartu zuten, hots, Erromatar Eliza Katolikoak debekatutako liburuen zerrendan; debekua 1835 arte egon zen indarrean. 1992an Joan Paulo II.a aita santuak haren kontrako zigorra eta gaitzespena kendu zuen.
Adin handia zuenez ez zuten preso eraman, baina etxean atxilotua egon zen handik aurrera, lehenik Erroman, gero Sienan (Ascanio Piccolomini artzapezpikuaren etxean), eta azkenik Arcetrin. Horrezaz gainera, bere ideiak eztabaidatzea, bileretan parte hartzea eta bisitak izatea debekatu zioten. Hernia mingarria zuenez, Florentziako sendagile batengana joateko baimena eskatu zuen; baina Inkisizioak, baimena ukatzeaz gain, berriro eskatzen bazuen kartzelaratuko zutela jakinarazi zion. Denborarekin zigorra arinduz joan zen, eta azken urteetan Vincenzo Viviani eta Evangelista Torricelli izan zituen ikasle. Torricelliren laguntza izan zuen bere lanik hoberenetako bat idazteko, Discorsi intorno a due nuove scienze, 1638an argitaratu zena. Urte horretan erabat galdu zuen ikusmena.
1642ko urtarrilaren 8an hil zen, Arcetrin, Florentziatik hurbil. Hiri honetako Santa Croce basilikan lurperatu zuten. 1737an, haren omenezko mausoleo eraiki zen basilikaren erdialdean; bertan ehortzi zituzten Galileoren eta Vincenzo Vivianiren gorpuzkinak.
Teleskopioaren hobekuntza
Hans Lippershey Holandako optikariak largabista asmatu zuen 1608an. Hasieran, jostailu gisa erabili zen, gauzak zazpi aldiz handiago ikusteko aukera ematen zuelako, baina bazterretatik aldaketa handiak eraginda. Galileori 1609ko maiatzean heldu zitzaion tresna haren berri, eta handik abiatuta eraiki zuen bere lehen errefrakzio-teleskopioa. Gisa hartan lortu zuen teleskopio astronomikoa sortzea. Gauzak 30 aldiz handiago ikusteko aukera eman zuen.
Asmakuntza hark aldaketa handia eragin zuen Galileoren bizitzan, ordura arte fisikaria zena astronomo bihurtu baitzen. Zeruko gauzak ikusteko gaitasuna lortu zuen, eta izarren mugimenduak estrapolatzen hasi zen.
1609ko abuztuaren 21ean bukatu zuen bere bigarren teleskopioa, eta Veneziako senatuan aurkeztu zuen. Ikusleak txunditu zituen, teleskopioarekin Murano uhartea ikustean. Uhartea, berez, 2,5 kilometro urrunago dago, baina 300 metroko distantzian balego bezala ikusi zuten. Galileok tresna hori Veneziako Errepublikari oparitu zion. Azken hau oso interesatuta zegoen tresna hark izan zezakeen erabilera militarrarekin. Eskaintza horren trukean, Galileok bizitza osorako lortu zuen Paduako Unibertsitateko postua, eta soldata bikoiztu zioten.
Dena den, Galileok eraiki zituen teleskopio asko ez ziren kalitate onekoak. Zurezko edo kartoizko hodi batzuetan sartzen zituen lenteak.
Galileok aurkeztutako sistema heliozentrikoaren inguruko frogak
Bertrand Russell-en arabera, Galileo eta eliza katolikoaren arteko gatazka, arrazoimen induktiboaren eta arrazoimen deduktiboaren arteko gatazka izan zen. Indukzioa, errealitatearen behaketan oinarritua, Galileok metodo zienfikoan lehen aldiz erabli zuena, proba esperimental eta baieztapenak eskaini zizkion. Horrela, teoria heliozentrikoarekin lotura eginez, Galileo beti behaketa esperimentaletatik ateratako datuetan oinarritzen zen, zeintzuk bere argumentuen baliotasuna frogatzen zuten. Laburbilduz, nahiz eta batzuetan Galileoren Lurraren mugimenduaren inguruko teoria zalantzan jarri den, hark argitaratutako proba esperimentalak hurrengo hauek dira:
Mendiak Ilargian
Galileoren lehenengo aurkikuntza izan zen, teleskopioaren laguntzaz, 1610. urtean Sidereus nuncius-en argitaratua izan zena. Proba honekin, zeruak perfektuak diren eta Ilargia esfera lisu eta aldaezina den tesi aristotelikoa gezurtatzen du. Horren aurre, Galileok haren behaketako hainbat marrazki aurkezten ditu, eta gainera mendien altueren inguruko estimazioak.
1610eko udazkenean asmatu zuen gauzak hogei aldiz handitzen dituen teleskopioa, eta Ilargiaren fase guztiak adi begiratu ondoan, ondorioztatu zuen ez zela esfera lau eta aldaezina zuen zerbait. Hori izan zen Galileoren lehenengo aurkikuntza. Gisa hartan, tesi aristotelikoa gezurtatu zuen. Alabaina, Aristotelesen arabera, bi mundu bereizten ziren: Ilargiaren azpikoa eta Ilargiaren gainekoa. Ilargiaren azpikoa ez zen perfektua, eta aldakorra zen. Ilargia eta Ilargitik haragoko eremuan, aldiz, esfera perfektu eta leunak baizik ez zeuden.
Galileok, ordea, itzalaren eta argiaren arteko trantsizio gune bat ikusi zuen, eta ohartu zen Ilargiaren formak ez zirela erregularrak. Gisa hartan ondorioztatu zuen, Aristotelesen teoriak baliogabetzeaz gainera, Ilargian mendiak bazeudela. 7.000 metroko mendiak zeudela ere ondorioztatu zuen. Garai hartan, oraindik ez zen neurtu Lurreko mendi altuena, beraz pentsatu zuen Ilargiko mendiak Lurrekoak baino garaiagoak zirela.
Emaitzak Sidereus nuncius-en argitaratu zituen.
Jupiterren sateliteak
Seguraski Galileoren aurkikutza ospetsuena. 1610. urteko urtarrilaren 7an gauzatutakoa, eta Europa osoan astindu handia eragin zuen. Cristobal Clavio-k, jesuiten Eskola Errromanoko astronomoa, adierazi zuen: “Todo el sistema de los cielos ha quedado destruido y debe arreglarse”. Froba garrantzitsu bat zen, zeruko gorputz guztiak ez zirela Lurraren inguruan mugitzen frogatzeko, Jupiterren inguruan lau planetek (garai hartan Ilargia eta Eguzkia “planeta” kontzeptuaren barruan sartzen ziren) biratzen baitzuten.
Venus-en faseak
Froga hau metodo zientifikoaren adibide bikain bat da, Galileok lehen aldiz erabili zuena. Behaketa 1610. urtean egin zuen, nahiz eta argitalpena 1623. urtean egin, El Ensayador-ekin batera. Bere autoritatea finkatzeko, kriptograma zifratu baten bidez berri ematen. Venus Eguzkiaren inguruan biratzen dela teoriaren froga, Venusen tamaina aldaketen argumentua izan zen: Fase betea eta handia, Fase berria (Eguzki eta Lurraren artean dagoenean, hain zuzen ere). Froga honek Ptolomeo-ren sistema guztiz ezeztatzen du, geroago defendaezina bilakatu zena. Eskola Erromanoko jesuitek ez zuten beste biderik izan eta haien teoria alde batera utzi behar izan zuten, Tycho Brahe-ren sistema onartuz, garai hartara arte ez zuenak onarpenik eduki.
Mareen argudioa
“Diálogos sobre los dos máximos sistemas del mundo”-eko laugarren jardunaldian aurkeztua. Galioleoren argumentu propio eta bikain bat da; hala ere, huts egin zuen argumentu bakarra da. Galileoren arabera, Lurraren errotazioak, Eguzkiaren inguruan mugitzean, Lurraren lurzoruan azelerazio eta dezelerazioak gertatzea hamabi orduro, mareen eragileak izango zirenak. Funtsean, argumentua zuzena da, eta indar hau existitzen da errealitatean, baina bere intentsitatea Galileok kalkulatu zuena baino askoz ere txikiagoa da, eta gainera, ez da mareen kausa. Newton-ek arazo honi erantzun bat eman zion, indarraren jatorria eta kalkulu direfentziala, handidura bikoitzak azaltzeko. Baina, oraindik teoria honek ere porrot egin zuen, bere testuinguruan, Galioren tesiak arazo gutxiago aurkezten zituen eta mareen azalpenerako onargarriagoa zen.
Eguzki- orbanak (Bigarren froga)
Berriro ere, bere lanean, munduko sistemen elkarrizketa, Galileok Eguzki-orbanen argumentua berrartzen du, Tycho Brahe-ren sistemaren aurkako argumentu indartsu batean bilakatuz, geozentristen azken babesa zena. Galileok Eguzkiaren errotazio-ardatza inklinatua dagoela behatzen du, Eguzki-orbanek urtaro aldaketak edukitzea eginarazten duena. Orbanen mugimendua Lurrak eragiten badu, Galileok inertziazko mugimenduen azalpena ematen du: Lurra tranlazioan dagoenean, eta Eguzkia; berriz, errotazioan. Azken honen kontran, Eguzkia bakarrik mugitzen bada, bi ardatz desberdinen baitan, fisikaren onargarritasun gabeko motoreek eraginda. Argudio hau, berriz ere, froga berri bat da, Venus-en faseekin batera, izaera positibo eta experimentalekoak Lurraren mugimendua frogatzen dutela.
Azken urteak
1633. urteko abendutik 1638. urte arte Galileo Florentzian bizi izan zen. Han bisita batzuk jaso zituen, bere hainbat obrek mugaldea gurutzatzea baimendu zuena. Liburu hauek Estrasburgo eta Parisen agertu ziren, latinez.
1636. urtean Luis Elzevier-rek “Discursos sobre dos nuevas ciencias”-en zirriborro bat jaso zuen florentziar maisuaren partez. Galileok idatzitako azken liburu izan zen; han fisika aristotelikoaren bukaera adierazten du. Liburua justu eskuineko begiko erabilera galdu baino lehen bukatzen du, 1637. urteko Abuztuaren 4ean.
1638. urteko urtarrilaren 2an, Galileok bista guztiz galtzen du. Suertez, Dino Peri-k, Aita Ambrogetti-rekin batera, Galileoren etxean bizitzeko baimena lortzen dute, azken honek “Discursos” laneko seigarren eta azken atalen oharrak hartuko dituen.
Liburu osoa 1638. urteko uztailean argitaratu zen Leiden (Herbehereak) eta Parisen. Garaiko pertsona handienek irakurriko dute. Descartes-ek adibidez, Mersenne-ri, paristar argitaratzailea, liburua irakurri ondoren egindako behaketa eta oharrak bidaliko dizkio.
José Antonio Garrido
José Antonio Garrido (Barakaldo, 1975eko azaroaren 28a -) euskal txirrindulari ohia da, 1999 eta 2008 artean profesionala izan zena. Bere ibilbidean hiru garaipen lortu zituen.
Inezia subflava
Inezia subflava Inezia generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
José Antonio Garrido
Palmaresa
1998 (amateurra)
2000
Missy-aux-Bois
Missy-aux-Bois Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
José Antonio Garrido
Palmaresa
2002
Galileo Galilei
Azken urteak
Galileok bitartean, itsasotik gertu kokatzeko baimena jasotzen du, San Giorgio-ko haren etxean. Han hil arte egongo da, bere dizipuluengatik (Viviani, Torricelli, Peri, eta abar) inguratua, astronomian eta beste hainbat zientzietan lan eginez. 1641. urte bukaeran, Galileok penduluaren oszilazioa erlojuen mekanismora ezartzen saiatzen da.
José Antonio Garrido
Emaitzak lasterketa nagusietan
-: Ez zuen parte hartu Err.: Erretiratu zen
Galileo Galilei
Azken urteak
Egun batzuk geroago, 1642. urteko urtarrilaren 8an, Galileo Arcetri-n hiltzen da 77 urterekin. Bere gorpua Florentzian urtarrilaren 9an ehorzten da. 1736. urteko martxoaren 13an, Santa Cruz de Florenciako elizan haren ohorez mausoleo bat eraikitzen da.
Missy-aux-Bois
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 103 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Galileo Galilei
XX. mendea -erreabilitaziorik gabeko omenaldia-
Juan Pablo II-ak historian zehar, Eliz-gizonek egindako akatsen inguruko barkamena eskatu zuen. 1979. urtean, Galileoren kasuan, berraztertze zintzo eta aurreiritzi gabea proposatu zuen, baina batzordeak, beste behin, Galileoren tesiak heliozentrismoa frogatzeko argumentu zientifikoez faltan zegoela eta Elizaren errugabetasunari, instituzio bezala, eutsi zion eta Galileok bere irakasleei obedentzia aitortu, haren zigorra justifikatuz eta errehabilitazioa osoa saihestuz. Ratzinger kardinalak, “Congregación para la Doctrina de la Fe”ko prefektua, 1990. urteko otsailaren 15ean “Universidad romana de La Sapienza”n argi adierazi zuen, bere hitzaldian Paul Feyerabend-en baieztapena berea egin zuenean.
Missy-aux-Bois
Etxebizitza
2007an 46 etxebizitza zeuden, 41 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 46etxeak ziren. 41 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren eta 14 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 26 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Galileo Galilei
XX. mendea -erreabilitaziorik gabeko omenaldia-
Deklarazio hauek, 2008. urtean eztabaida garrantzitsu baten gaia bihurtu zen, orduko Benedicto XVI Aita Santuak Erromako Universidad de La Sapienza-ko bisitari uko egin behar izan zioenean.
Ratzingerren autoreen aipuak egitea ohikoa da, a priori Elizak proposatutako kontrakoak, bere tesia indartzeko, Paul Feyerabend aipatzen zuen antzera, “filosofo agnostiko eta eszeptiko”a bezala kalifikatzen duenean, Ernst Bloch ere aipatzen du, “marxista erromantiko” bezala izendatzen duena, Galileoren zigorraren zuzenketa ez bakarrik haien garaira testuingururatzen, baita gure garaira ere.
Missy-aux-Bois
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 67 ziren, horien artean 52 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 52 pertsona aktiboetatik 48 lanean zeuden (29 gizon eta 19 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Galileo Galilei
XX. mendea -erreabilitaziorik gabeko omenaldia-
Dudarik gabe, zientzialarientzako bieztapena asko ere eskandalagarriagoa dela iruditzen zaie, baita C. F. von Weizsäcker-en hitzak bereak egiten ditu:
Ratzinger-rek Galileok “Pandoraren kutxa” zabaldu zuela kontsideratzen badu, ezin da ahaztu Inkizio erromatarra edo Santu Ofizioa izan zela Galileo zigortu zuena.
Missy-aux-Bois
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Juan Ajuriagerra kalea (Bilbo)
Juan Ajuriagerra kalea, Bizkaiako Bilbo hiriburuan dagoen kale bat da, Abando auzoan. Juan Ajuriagerra politikari abertzalearen omenezko izena darama.
Kokalekua
Ertzilla kalean hasi eta Abandoibarrako Euskadi plazan amaitzen da.
Missy-aux-Bois
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bogata
Bogata Errumaniako udalerri bat da, Mureș konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Galileo Galilei
Balantze zientifikoa
1633. urtean, Ofizio Santuak “Diálogo” debekatu zuen, 1632. urtean Galileok idatzitako lana eta espetxeratua izateko ordena eman zuen, baina zigorra ez zen betetzera iritsi.
Galileoren ekarpen zientifikoekin lotura eginez, Kopernikok eta Keplerrek ekarpenez gain, astronomiaren esparru zabalean, iraultza zientifikoaren izenpean ezagutzen dira, zeintzuk zientzia modernoari (matematikak, mekanismoa eta esperimentazioa) hasiera eman zioten, eta paradigma aldaketa bat suposatu zuten bai astronomian baita beste hainbat diziplinen lan egiteko moduan ere.
Stephen Hawking-entzat, Galileo zientzia modernoaren jaiotzaren erantzule nagusia izan zen; Albert Einstein-ek zientzia modernoaren aita deitu zuen.
Zientzia eta fedearen arteko elkarrizketa
Bere kondena eta liburuen debekua eta 376 urte geroago, Astronomiaren Nazioarteko Urteko ekitaldietan, “Federación Mundial de Científicos”ek Galileoren omenez meza bat ospatu zuen, 2009ko otsailaren 15ean egin zena Gianfranco Ravasi monsinoreak (“Consejo Pontificio de la Cultura”ko presidentea) buruturik.
Egoitza Santua ospakizun horretaz baliatu zen legatu zientifikoa doktrina katolikoaren barne sentitzeko.
2009. urtean ere, Astronomiaren Nazioarteko Urtearen barruan, Egoitza Santuak Galileo Galileiren nazioarteko biltzar bat antolatu zuen.
Martxoan, Erroman “Galileo y el Vaticano” deituriko liburua aurkeztu zen, italieraz idatzia, zeinetan astronomo eta Elizaren arteko harremana azaltzen den. Liburu hau aurkeztean, “Consejo Pontificio de la Cultura”ko presidenteak, Gianfranco Ravasi artzapezpikua, liburu honek Elizak zientziarekiko "harreman bizi eta lasaiago bat” errazten ziola aintzakotzat hartu zuen.
Uztailan, Galileori egindako prozesuaren inguruko behaketen argitalpen berri bat aurkeztu zen. Liburuki berri honen izenburua “Documenti vaticani del processo di Galileo Galilei” (Vatikanoko dokumentuen Galileo Galileiren prozesua), Archivo Secreto Vaticano. Liburuki hau Archivo Secreto Vaticano-ko prefektuaren esku egon zen, Sergio Pagano monseinorea.
Metodo zientifikoak
Galileok ekarpen originalak egin zituen mugimenduaren zientzian esperimentuaren eta matematikaren arteko konbinazio berritzaile baten bidez. Garai hartan zientzian ohikoagoak ziren William Gilbert-en ikerketa kualitatiboak, magnetismoari eta elektrizitateari buruzkoak. Galileoren aitak, Vincenzo Galilei laute-jole eta musikaren teorizatzaileak esperimentuak egin zituen fisikan ezagutzen den erlazio ez-linealik zaharrena ezartzeko: korda luzatu baterako tonua tentsioaren erro karratuaren arabera aldatzen da. Behaketa hauek musika-tradizio pitagorikoen esparruan kokatzen dira, instrumentu-egileentzat oso ezagunak direnak, besteak beste, hari bat zenbaki oso batez banatzeak eskala harmonikoa sortzen duelako. Horrela, matematiken kopuru mugatuak musika eta zientzia fisikoak lotuta zituen aspalditik, eta Galileo gazteak bere aitaren oharrak tradizio horretan zabaltzen ikusi zituen.
Naturako legeak matematikoak direla argi eta garbi adierazi zuen lehen pentsalari modernoetako bat izan zen Galileo. The Assayer-en idatzi zuen: "Filosofia liburu handi honetan, unibertsoan, dago idatzita... Matematikaren hizkuntzan dago idatzita eta bere pertsonaiak triangeluak, zirkuluak eta bestelako irudi geometrikoak dira ..."
Bere lanak beste urrats bat suposatu zuen zientzia filosofiatik eta erlijiotik bereizteko; giza pentsamenduan garapen handia izan zen. Behaketaren arabera iritziak aldatzeko prest zegoen askotan. Bere esperimentuak egin ahal izateko, Galileok luzera eta denbora estandarrak ezarri behar zituen, egun desberdinetan eta laborategi desberdinetan egindako neurketak modu erreproduzigarrian alderatu ahal izateko. Horrek oinarri fidagarria eskaintzen zuen arrazoibide induktiboak erabiliz lege matematikoak baieztatzeko.
Galileok matematikaren, fisika teorikoaren eta fisika esperimentalaren arteko harreman egokiarekiko estimu modernoa erakutsi zuen. Parabola ulertu zuen, bai sekzio konikoen aldetik, bai  abszisaren karratuaren arabera (x) aldatzen den ordenadaren (y) aldetik. Galileok, gainera, baieztatu zuen parabola zela airez erresistentziarik edo bestelako asaldurarik gabe uniformeki azeleratutako jaurtigai baten ibilbide teorikoki ideala. Teoria honen baliozkotasunak mugak zituela onartu zuen, eta oinarri teorikoengatik ohartarazi zuen Lurraren pareko tamainako jaurtigaien ibilbidea ezin zela parabola izan.
Astronomia
Galileok 1604an Keplerren supernobaren behaketan egin zuenean eta urrutiko izar talde bat zela ondorioztatu zuenean, zeruaren aldaezintasunaren nozio aristotelikoa deuseztatu zuen.
Bere teleskopio errefraktorea erabiliz, Galileok 1609 amaieran ikusi zuen Ilargiaren gainazala ez dela leuna. Hurrengo urte hasieran, Jupiterren lau ilargi handienak ikusi zituen. Geroago, 1610ean, Artizarraren faseak —heliozentrismoaren froga— eta Saturnorenak behatu zituen, planetaren eraztunak beste bi planeta zirela uste zuen arren. 1612an, Neptuno behatu zuen eta bere mugimendua adierazi zuen, baina ez zuen planeta gisa identifikatu.
Galileok eguzki orbanen inguruko azterketak egin zituen, Esne Bidea, eta izarren hainbat behaketa egin zituen, haien itxurazko neurria teleskopiorik gabe nola neur zitekeen ere aztertu zuen.
Pellona dayi
Pellona dayi Pellona generoko animalia da. Arrainen barruko Pristigasteridae familian sailkatzen da.
Lières
Lières Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Scinax altae
Scinax altae Scinax generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Lières
Biztanleria
2007an Lières udalerrian erroldatutako biztanleak 359 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 25 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 58 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 136 etxebizitza zeuden, 128 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 136etxeak ziren. 128 etxebizitza nagusietatik 107 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 89 etxek bost zituzten. 98 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Medikuntza heroiko
Medikuntza heroikoa, agortze heroikoaren teoria ere deitua, metodo terapeutiko bat zen. Tratamendu zorrotzekin, odol-ateratze, purga eta izerditzeak gomendatzen zituen, gorputzaren shockaren bitartez, desoreka humoralari aurre egin eta oreka berria lortzea zuen helburu. Medikuntza Heroikoaren Aroan (1780–1850) praktika mediko ortodoxoaren buru izatera iritsi zen, XIX. mendearen erdialdean baztertu zen arte, tratamendu leunagoak eraginkorrago agertu zirelako eta tratamendu aringarrien ideia garatzen hasi zelako.
Lières
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 211 ziren, horien artean 151 aktiboak ziren eta 60 inaktiboak ziren. 151 pertsona aktiboetatik 135 lanean zeuden (79 gizon eta 56 emakume) eta 14 langabezian zeuden (7 gizon eta 7 emakume). 60 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lières udalerrian 133 unitate fiskal zeuden, 361 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.739 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 iturgina eta 2 ile apaindegiak.
2000. urtean Lières udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Galizismo
Galizismoa frantses hizkuntzatik euskarara edo beste hizkuntza batera sartu den hitza da: adibidez, charmant > xarmant; vite > fite.
Acheilognathus fasciodorsalis
Acheilognathus fasciodorsalis Acheilognathus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Laurent Schwartz
Laurent Schwartz (Paris, Frantzia, 1915eko martxoaren 5a - Ib., 2002ko uztailaren 4a) matematikaria izan zen.
Parisko École Normale Supérieuren egin zituen lehenengo ikasketak, eta 1937an graduatu zen matematikan. Doktoregoko ikasketak Estrasburgoko Zientzietako Fakultatean egin zituen. Hurrengo urteetan, Grenobleko eta Nancyko zientzietako fakultateetan aritu zen irakasle, eta garai hartan egin zuen banaketaren teoriari buruzko lan famatua. 1953an Parisa itzuli zen, eta han irakasle egon zen, 1959 arte.
Parisko Eskola Politeknikoan ere irakatsi zuen, eta erretiratu baino lehen, hiru urte eman zituen Parisko VII. Unibertsitatean. Banaketen teoriari buruzko ideiak Généralisation de la notion de fonction, de dérivation, de transformation de Fourier et applications mathématique et physiques (1948) liburuan agertu zituen lehenengo aldiz. Banaketen teoria kalkulu diferentzial eta integralaren hedapen bat zen. Heaviside eta Diracek, Schwarzek ez bezala, aplikazio berezi batzuei begira orokortu zuten kalkulua, oinarri matematiko abstrakturik eta zehatzik gabe. Era horretan, Schwarzen lana oso berritzailea izan zen. Harvardeko 1950eko Nazioarteko Kongresuan, Fields domina irabazi zuen. Horrez gainera, beste sari asko ere eman zizkioten Schwarzi: besteak beste, Parisko Zientzietako Akademiaren eskutik jaso zituen sariak 1955, 1964 eta 1972. urteetan. Ohorezko doktoregoak ere jaso zituen unibertsitate askotan, besteak beste, Humboldt (1960), Brusela (1962), Lund (1981), Tel-Aviv (1981), Montréal (1985) eta Atenaskoetan (1993). Kalkulu estokastiko diferentzialak ere landu zituen.
Sara de Sancto Aegidio
Sara de Sancto Aegidio (Sara St. Gillesekoa edo Sara de Saint Gilles bezala ere ezaguna) XIV. mendeko medikua izan zen.
Sara de Sancto Aegidio Marseillan bizi zen, Frantzian. Davinen alaba eta Avraham izeneko medikuaren alarguna zen. Bere praktika eta ezagutza medikoa Salon-de-Provence-ko Salvetus de Burgonoro bere ikaslearekin 1326ko abuztuaren 28an sinatu zuen kontratatuagatik ezagutzen da. Kontratuak dio Sara de Sancto Aegidiok zazpi hilabetez medikuntza irakatsi behar ziola, baita ostatua eta arropa ere eman beharko ziola. Sara de Sancto Aegidioren ikasleak, berriz, bere ikasketetan jasotako diru-sarrerak emango zizkion. Dokumentu hau irakasle-ikasleen kontratu mota honen adibiderik zaharrena eta ezagunena da.
Bălăușeri
Bălăușeri Errumaniako udalerri bat da, Mureș konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Myosorex zinki
Myosorex zinki Myosorex generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Myosoricinae azpifamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.
Montgomery (Minnesota)
Montgomery Minnesotako hiri bat da. Le Sueur konderrian kokatua dago. 2010ean 2,956 biztanle zituen, 6.78 kilometro koadrotan banatuta.
Bălăușeri
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Inezia caudata
Inezia caudata Inezia generoko animalia da. Hegaztien barruko Tyrannidae familian sailkatua dago.
Štěchovice (Strakoniceko barrutia)
Štěchovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 224 biztanle ditu eta 7,29 kilometro koadroko azalera. Strakoniceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1316 urtean egin zen.