cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Astigarreta (Nafarroa)
Ingurune naturala eta klima
Urteroko egun euritsuak 120 izaten dira ibarraren hegoaldean eta 140-150 egun iparraldean. Gunerik menditsuenetan egun euritsuak 150 baino gehiago izan daitezke.
Estazio meteorologikoak
Erroiberran dagoen Aurizperri kontzejuan, itsasoaren mailatik 871 metrora, Nafarroako Gobernuak 1972an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975an, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Erro kontzejuan, itsasoaren mailatik 672 metrora. Erroko estazioa da Astigarretarako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.
Historia
1280an, oraindik, Erro eta Zilbetirekin batera, petxa ematen zion erregeari, baina, 1366an, jada, jenderik gabeko toki bezala agertzen da. Bere lurrak, Zilbetitik Lintzoainerako norabidean dagoena, Zilbetikoan sartu zen.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Ezkila
Ezkila edo kanpaia ezkila-mihi batek jotzen duen metalezko instrumentua da. Musika egiteko erabil daiteke, bai eta erlijio ekitaldietarako ere.
Miren Arantza Madariaga Aberasturi
Bizitza pertsonala
Alaba baten eta seme baten ama da.
Ezkila
Historia
Tamaina geroz eta handiagoa egin zen ahalik eta XIII. mendean tamaina handiko kanpaiak egin ziren arte. XVI. mendean oso tamaina handiko ezkilak erabiltzen ziren.
Budismoak ere erabiltzen dituzte euren errituetan. Tibeteko "tingsha" ezkilak horren adibide dira.
Europako hainbat erabilera
Europako ezkilak komunikazio tresna bat izan dira tradizionalki. Eliza katolikoak, ortodoxoak, anglikanoak eta protestanteak erabili izan dituzte. Gaur egun erabilera gutxitu den arren, ezkila mota batzuk entzuten ere.
Hainbat dei mota daude. Ohikoena ordua emateko erabiltzea da, baina baita mezetara deitzeko ere. Hil kanpaiak eta sua dagoela ohartarazteko kanpaiak ere jotzen dira oraindik, baina hirietan ohitura hori galduz doa.
Kanpaiak musika egiteko ere erabiltzen dira; kanpanologia da erabilera hori aztertzen duen jakintza adarra. Bi tradizio nagusi bereizten dira Mendebaldeko Europan: karilloia eta change ringing delakoa. Lehenengo motaren izena frantses “quadrillon” hitzetik dator, eta Herbehereetan sortu zen XVI. mendean. Palanka sistema batekin jotzen zen lehen, baina orain automatizatuta daude karilloi asko.
Change ringing delakoa Ingalaterran garatu zen XVII. mendean. Taldean jotzen da eta sekuentzia matematiko bat jarraitzen du. Kanpai hauek buelta osoa ematen dute haien uztarriaren inguruan, soinu alaia emanez. Ohikoa da Ingalaterrako herrietan ezkila mota hori entzutea.
Euskal Herrian
Euskal Herrian mantentzen da, Gaztela eta Kataluniako hainbat lekutan bezala, eskuzko kanpai-jotzearen tradizioa, konjuro baten modukoa usadioz, baina nekazaritzari lotua. UNESCOk Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial izendatu zuen ekintza hau 2022an. Hainbat herritan gordetzen dira horrelako ohiturak, adibidez, Altsasun edo Los Arcosen.
Materiala
Gehien erabiltzen den materiala brontzea da, baina bestelako aleazioak erabili izan dira, lekuan leku. Burdina erabiltzen da askotan. Ezkila txikietarako urrea eta zilarra erabiltzen da.
Rignosot
Rignosot Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 50 etxebizitza zeuden, 48 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 3 bigarren erresidentzia ziren. 48 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 48 etxebizitza nagusietatik 44 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek hitu gela zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 31 etxek bost zituzten. 44 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 69 ziren, horien artean 50 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 50 pertsona aktiboak lanean(27 gizon eta 23 emakume) zeuden.. 19 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Rignosot udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 327 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Llampha
, 'Llanffa', Galesko herrixka bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Bridgend udalerritik hurbil dago.
Nafarroako Rural Kutxa
Nafarroako Rural Kutxa (Caja Rural de Navarra) kreditu-kooperatibaren forma juridikoa duen nafar finantza-erakundea da, eta Europako eta Espainiako banku-araudiaren eta gainbegiratzearen mende dago. 1910ean sortu zuten, bere jatorria lehen sektoreari lotuta zegoelarik, gaur egun bere bezeroei izaera unibertsaleko finantza zerbitzuak eskaintzen dizkien arren. Espainiako Bankuan erregistratuta dago 3008 erregistro-zenbakiarekin. Espainiako Rural Kutxen elkarteko (AECR) kide da, eta Kreditu Kooperatiben Batasun Nazionalean sartuta dago.
1990eko hamarkadatik Nafarroako Rural Kutxa Rural Kutxen taldekoa da. Integrazio-sistema hori banka federatuaren eredu batean oinarrituta dago.
Bulego sarea
Nafarroako Rural Kutxak 250 bulego ditu lurraldeka honela banatuta: 140 Nafarroan, 37 Gipuzkoan, 33 Bizkaian, 16 Araban eta 24 Errioxan. 2017. urtearen amaieran, erakundeak 959 langile zituen.
Lans (Saona eta Loira)
Lans Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Bicknell (Indiana)
Bicknell Indianako hiri bat da. Knox konderrian kokatua dago. 2010ean 2,915 biztanle zituen, 3.49 kilometro koadrotan banatuta.
Lans (Saona eta Loira)
Biztanleria
2007an Lans udalerrian erroldatutako biztanleak 882 ziren. Familiak 312 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 108 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 152 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Altzolako Lonja etxea
Altzolako Lonja etxea Elgoibarren dagoen antzina burdin merkataritzari lotutako aduana-etxea da.
Lans (Saona eta Loira)
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 333 etxebizitza zeuden, 317 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 328 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 317 etxebizitza nagusietatik 291 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 105 etxek lau zituzten eta 188 etxek bost zituzten. 222 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 102 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 207 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Altzolako Lonja etxea
Ezaugarriak
Zubi ondoan dagoen eraikina, Deba-Elgoibar errepidearen aldamenean.
Lans (Saona eta Loira)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Altzolako Lonja etxea
Ezaugarriak
Aurreko aldea harri landuz osatua dago eta, bertan, azpimarragarriena, solana bat, zutabe klasikoetan oinarritua eta puntu erdiko hiru arkuz egina. Ezkerreko aldean, ibai gainean, zutabe gainean eta puntu erdiko arkuz osatuak, lau hutsune interesgarri ikus daitezke.
Lans (Saona eta Loira)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 616 ziren, horien artean 469 aktiboak ziren eta 147 inaktiboak ziren. 469 pertsona aktiboetatik 440 lanean zeuden (242 gizon eta 198 emakume) eta 29 langabezian zeuden (15 gizon eta 14 emakume). 147 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 47 ikasten zeuden eta 45 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lans udalerrian 323 unitate fiskal zeuden, 925 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.626 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 margolariak, 2 iturginak eta 2 argiketariak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Lans udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 6020
NGC 6020 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Indianola (Pittsburg konderria, Oklahoma)
Indianola Oklahomako herri bat da. Pittsburg konderrian kokatua dago. 2010ean 162 biztanle zituen, 0.81 kilometro koadrotan banatuta.
Porrot (argipena)
Porrot hitzak asmo eta helburuetan espero ziren emaitzak ez lortzea da. Erabilera zenbait ditu:
Bernardo Biarnokoa
Bernardo Biarnokoa edo Bernardo Foixkoa (?-1381) frantziar jatorriko noble bat izan zen, Medinaceliko konde titulua jaso zuena, eta, hala Medinaceli leinuaren sortzailea izan zena.
Ama ezezagunekoa, Gaston Febus, Foixko XII. kondearen semea izan zen. Hasieran Bernardo Biarnotarra deitua, bere aitak errekonozitu zuen, familiaren abizena erabiltzeko eskubidea emanez, ezkontzaz kanpoko semea zen aldetik, heredentzia orotik kanpo geratu zen arren. Gaztelan borrokatu zuen Henrike II.a Gaztelakoaren zerbitzura honen Petri I.a Gaztelakoaren aurkako borrokan, zerbitzu honengatik Medinaceliko konderria eman ziolarik.
Sevillan ezkondu zen 1370eko irailak 14an Isabel de la Cerda Pérez de Guzmánekin, El Puerto de Santa Maríako Anderea, Fernando de la Cerda Gaztelako infantearen birbiloba eta Guzmán Ona Sánlucarreko I. jaunaren biloba. Ezkontza horretatik Gastón de Bearne y de la Cerda, Medinaceliko II. kondea (1371-1404) eta María de Bearne y de la Cerda (?-1381) jaio ziren.
Santa María de Huertako monasterioan lurperatua dago, Soriako probintzian.
Llanmaes
, 'Llanfaes', Galesko udalerri txiki eta komunitate bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Llantwit Major udalerritik hurbil dago.
Enrique Herrero Ducloux
Enrique Herrero Ducloux (Castejón, - Buenos Aires, ) nafar kimikaria izan zen. Umea zela, Argentinara joan eta bertoko herritartasuna bereganatu zuen. La Platako Unibertsitatean irakaslea, 1923an Las ciencias químicas monografia argitaratu zuen.
Sermaize
Sermaize Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sermaize udalerrian erroldatutako biztanleak 236 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 95 etxebizitza zeuden, 89 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 94etxeak ziren. 89 etxebizitza nagusietatik 74 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 5 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 76 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 52 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Norte de Santander (departamendua)
Norte de Santander Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen ipar-ekialdean dagoena, Andeetako eskualdean. Iparraldean eta ekialdean Venezuelarekin du muga, hegoaldean Boyacá eta Santander departamenduekin eta mendebaldean Santander eta Cesarrekin. 21.658 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 1.367.716 biztanle zituen. Hiriburua Cúcuta da (618.310 biztanle 2010ean ). Guztira 40 udalerri ditu.
Sermaize
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 160 ziren, horien artean 124 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 124 pertsona aktiboetatik 112 lanean zeuden (65 gizon eta 47 emakume) eta 12 langabezian zeuden (1 gizon eta 11 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Koreografia
Koreografia ballet baten pauso, mugimendu eta irudien multzoari esaten zaio; baita ere ballet baten pauso, irudi eta jirabirak. Koreografia Dantza eta balletetako mugimenduak sortu eta osatzearen artea da, edo arte horretako lan bakoitza. Koreografiak osatzen dituzten pertsonak koreografoak dira. Dantza edo gorputz-adierazpen baten pauso, irudi edo mugimenduak, aldez aurretik sortu eta pautatuak. Koreografiak osatzen dituzten pertsonak koreografoak dira.
Sermaize
Diru sarrerak
2009an Sermaize udalerrian 93 unitate fiskal zeuden, 249,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.744 euro zen.
Koreografia
Etimologia
Grezieratik datorren hitza: κορεια (koreia), «dantza»; eta γραφια (graphia), «grafia» edo «idatzia».
Koreografia motak
Asko dira aipatu daitezkeen koreografia motak:
Sermaize
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak igeltseroa ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Parascorodita
Parascorodita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Parascorodita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 - 2 da.
HB Tórshavn
HB Tórshavn (izen osoa Havnar Bóltfelag Tórshavn), Faroetako futbol talde arrakastatsuena da, Tórshavn hiriburukoa. 1904ean sortu zen eta Faroetako 24 liga eta 27 kopa eskuratu ditu.
Shepherd (Montana)
Shepherd Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Yellowstone konderrian kokatuta dago, Montana estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ukrainako inbasioa (2022)
Ukrainako inbasioa 2022ko otsailaren 24an hasi zen, Errusia k bere mugak gurutzatu eta Ukrainan eskala handiko interbentzio militar bati ekin zionean. Inbasioak maila bat gorako eraman zuen 2014. urtean hasi Errusia-Ukraina Gerra, gatazka armatua Ukraina osora hedatuz. Ukrainako Gobernua errendituko zelako hasierako aurreikuspena bete ez zenean, iraupen luzeko gerra bilakatu zen, eta urtebete baino gehiago luzatu da hainbat frontetan. Errusiako Vladimir Putin presidenteak inbasioari "operazio berezia" deitu zion hasieran.
Inbasioak berehala piztu zituen aurkako erreakzioak munduan, gehienean Errusiaren kontra. Berehala, NATOren inguruan Mendebaldeko bloke bat osatu eta inplikatu zen Ukrainaren alde, AEBren eta Europako estatu gehienen babesaz. Inbasioak munduko geopolitika eta ekonomia aztoratu ditu, nabarmenki inflazioaren igoera handia ekarriz, Ukrainako zerealaren eta Errusiako gasaren mendekotasuna zirela eta; Finlandiak bere neutraltasun historikoa hautsi zuen, NATOra sartuz.
Errusiar eraso militarrak migrazio mugimenduak eragin zituen Ukrainan ia hasieratik, Ukraina barnekoak, lehendabizi, eta kanpora, gero, Europako beste herrialdeetara bereziki, oro har eskuzabalik hartua. Milioika pertsonek ihes egin behar izan dute beren etxeetatik, eta gatazkak milaka hildako eta zauritu eragin ditu. Zaporizhiako zentral nuklearra kontrolatzeko borrokek eta arma nuklearrak erabiltzeko Errusiaren mehatxuek krisi nuklear baten aukera berpiztu dute.
3670 Northcott
3670 Northcott asteroide baten izena da. urtarrilaren 22an aurkitu zuen E. Bowell-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1983 BN izena zeraman. Ondoren Northcott omentzeko izena eman zitzaion.
Ukrainako inbasioa (2022)
Aurrekariak
XX. mende guztian, Ukrainaren eta Errusiaren zaleen arteko tentsioak izan dira, eta inoiz baino biziago 2014az geroztik. Urte horretako otsailean, Ukrainako Parlamentuak Viktor Yanukovitx, ordu arteko presidentea 2004tik eta Errusiara lerratua, kargugabetu zuen. Gizon armatuek Krimeako parlamentua hartu zuten eta Errusiako bandera altxa zuten.
Urte hartako martxoan, Krimeako penintsula anexionatu zuen Errusiak, erreferendum baten ostean eta, gainera, gerra hasi zen Donbassen, Donetsk eta Luhansk probintzietan. 2014tik, Errusiaren zaleek kontrolatu dituzte probintzia horietako eremu batzuk. 15.000 hildako izan ziren eremu horretan Ukrainar armadaren eta milizien arteko borroketan.
Inbasioa hasi baino hilabete batzuk lehenago, Vladimir Putinek eskatu zuen NATOko kidetza 1997ko mugetara itzultzea. 2022ko otsailaren 21ean Vladimir Putin Errusiako presidenteak Donetskeko Herri Errepublikaren eta Luhanskeko Herri Errepublikaren independentzia aitortu zituen. Horri jarraiki, otsailaren 22an, Errusiako Biltzar Federalak aho batez baimena eman zion presidenteari indar militarra Errusiako mugetatik kanpo erabiltzeko.
Errusiak Ukraina inbaditzeari ekin
Otsailaren 24ko goizeko 05:00ak ETT inguruan (UTC+2), Putinek "operazio militar berezia" iragarri zuen Ukraina ekialdean; minutu batzuk geroago, misilekin erasoak hasi ziren Ukraina osokoan zehar, Kieven –Ukrainako hiriburuan– barne, Ukrainako Muga Zerbitzuak Errusiarekin eta Bielorrusiarekin zituen mugako-postuei erasoak izan zirela adierazten zuten bitartean. Bi ordu geroago, Errusiako lehorreko indarrak herrialdean sartu ziren.
Solaris (sistema eragilea)
Solaris Sun Microsystemsek garatutako UNIX sistema eragilea da. Software bera oraindik jabeduna den arren, sistema eragilearen atal nagusia software libreko proiektu batean askatu da, OpenSolaris izenpean.
3670 Northcott
Orbitaren ezaugarriak
3670 Northcott asteroidearen orbitak batezbeste 3,368 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 3,07 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,665 distantziara. Eszentrikotasuna 0,088 da, eta makurdura orbitala 10,86ºkoa da.
Ukrainako inbasioa (2022)
Errusiak Ukraina inbaditzeari ekin
Ukrainako Presidente den Volodymyr Zelenskik gerra-legea aldarrikatuz, Errusiarekiko harreman diplomatikoak hautsiz eta mobilizazio orokorra iragarriz erantzun zuen. Inbasioak nazioarteko kondena zabala jaso zuen, Errusiari zigorrak ezartzea barne, Errusian gerraren aurkako protestei atxiloketa masiboekin erantzun zitzaien bitartean.
Otsailaren 24an, Kremlinek agindu zuen «operazio militar berezia» hasteko Ukrainan. Iparraldetik, ekialdetik eta Krimeatik, gutxienez hamar tokitatik igaro zuten muga Errusiako tropek, eta hainbat hiri bonbardatu eta eremu batzuk kontrolatu zituzten. Kievera bidean, Txernobylgo planta nuklearra ere okupatu zuten. Inor gutxik espero zuen tamaina horretako eraso bat.
Gorakada militar hau Vladimir Putinek, presidente errusiarrak, 1997-osteko NATOren zabaltzearen kritika modura bideratu zuen, Errusiarako segurtasunerako mehatxu gisa ulertzen baitzuen. Ukraina Aliantza Militarrera eranstea debekatzeko nahia erakutsi zuen, oinarri irredentistetan oinarriturik.
3670 Northcott
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.2 da.
Ukrainako inbasioa (2022)
Errusiak Ukraina inbaditzeari ekin
Martxo hasieran hiri handi bat okupatu zuten Errusiako soldaduek, Kherson, eta Mariupol setiatzen hasi ziren. Ordurako milioi bat ukrainar ihes eginak ziren herrialdetik kanpora.
Inola (Oklahoma)
Inola Oklahomako herri bat da. Rogers konderrian kokatua dago. 2010ean 1,788 biztanle zituen, 17.29 kilometro koadrotan banatuta.
Zantzu (argipena)
Zantzu hitzak adiera zenbait ditu:
Ukrainako inbasioa (2022)
Errusiak Ukraina inbaditzeari ekin
Gerra hasi eta bi astera, tropa errusiarrek hiriburura heldu ezinik jarraitzen zuten, eta aienatzen hasia zen gerra azkar irabaziko zuten ustea. Sumin eta Kharkiven ere ezin izan ziren sartu. Hiri handiak saihestuz, errepidez aurrera egiten saiatu ziren, Kieverantz; Khersondik mendebaldera egiten ere ahalegindu ziren. Baina aurrera egin ezinik gelditu ziren, ukrainarren erantzunarengatik: zubi gehienak bota eta tanke askori kalte egitea lortu zuten.
Martxo erdialdean, Errusiako soldaduek Kievera sartu ezinik jarraitzen zuten oraindik, ukrainarren oposizioa zela medio; hiriburuaren aldiriak okupatu zituzten.
Hego-ekialdean, aldiz, Khersondik Luhanskerako lurralde zerrenda bat hartzea lortu zuten, Krimea Errusiarekin lurrez lotuz. Mariupol zen eremu horretan kontrolpean hartu ez zuten hiri bakarra.
Gerraren lehen fasea amaituta
Kremlinek martxoaren 25ean iragarri zuen «gerraren lehen fasea» bukatu zela: Kiev ingurutik tropak erretiratuko zituela, eta handik aurrera Donbassko probintzietan egingo zuela indarra. Hilabeteren ondoren, bistan zen Kremlinek ez zuela behar bezala neurtu erasoa, eta bertan behera utzi zuen hiriburua kontrolatzeko asmoa. Ukrainarrek, berriz, hiriburuaren defentsan murgilduta, kontuan hartzeko moduko lurralde zatiak galdu zituzten hego-ekialdean.
Martxo bukaeran, soldadu errusiarrek Izium bereganatu zuten —hilabete baino gehiago zeramaten hiri hori hartu ezinik—. Handik hegoaldera zein ekialdera zabaltzeko aukera ematen zien horrek, Donetsk eta Luhansk aldera.
Turkian, berriz, bi aldeetako Atzerri ministroak aurrez aurre bildu ziren martxoaren 29tik apirilaren 1era. Ez zuten akordiorik egin, eta negoziazioak trabatuta daude harrezkero.
Kievez iparraldeko erretreta
Kieveko probintzia osoa berreskuratu zuten ukrainarrek, Errusiako soldaduak erretiratu ostean, eta Txernobylgo planta nuklearra ere utzi zuten. Errusiarrek hilabetez okupatutako herrietan egindako hilketak agertzen hasi ziren: mila ukrainar baino gehiago hil zituzten Kieveko aldirietan —ia 300 Butxan bakarrik—: epaitu gabe, kalean eta eskuak lotuta zeuzkatela batzuk, hobi komunetan... Gerra krimenak egitea leporatu dio Mendebaldeak Putini.
Kramatorsken tren geltoki bat bonbardatu zuen Errusiak apirilaren 7an, eta 50 herritar baino gehiago hil zituen. Ordurako iparraldeko frontetik erabat erretiratua zen Errusia: tropak berrantolatzen ari zen, Ukraina ekialdean erasoa bizkortzeko. Apirilean, lehen kontraeraso ekintzak egiten hasi ziren Ukrainako indarrak: errusiarren Moskva gerraontzia urperatu zuten, Errusiako lurretan eraso batzuk egin zituzten helikopteroekin, eta Kherson mendebaldean lurralde zati batzuk berreskuratu zituzten.
Kharkiv eskualdeko atzerakada
Maiatzaren 14an, errusiar indar erasotzaileek porrot egin zuten Kharkiv inguratzen, Ukrainako bigarren hiri handiena; aldiz, ukrainar kontraerasoan, errusiarrak atzera egiten hasi ziren hiritik, AEBko defentsa agentzia batek adierazi zuenez. Baieztapen hori berretsiz, hilaren 17an, Ukrainako Gobernuak adierazi zuen Kharkiveko eskualdea berreskuratzen ari zirela errusiarren lepotik, eta Errusiako mugetaraino heldu zirela haren armadak, baita mugako argazki batzuk erakutsi ere. Irailaren 15ean Volodimyr Zelenski ukrainar presidentea Iziumen agertu zen, Kharkiv oblast edo eskualdean, errusiarrei atzera kendutako hiri suntsitua. Adierazi zuen "8.000 m2 irabazi" zietela jada Putinen indarrei.
Mariupolgo setioa
Hilabete eta erdiz kalez kale borrokatu ziren ukrainazaleak eta errusiazaleak Mariupolen. Apirilaren 21erako, hiria defenditzen ari ziren azkeneko indar ukrainarrak Azovstal altzairutegian babestu ziren, 2.000 soldadu inguru —tartean, Azov batailoi ultraeskuindarreko kideak—. Europako altzairutegi handienetakoa da, eta tunelak ditu lurpean. Errusiak uko egin zion sartzeari, baina «askatutzat» jo zuen hiria. Hurrengo egunetan altzairutegia bonbardatzen jarraitu zuten errusiarrek, eta setioa gogortu zuten.
Kontraerasoa
Maiatzetik aurrera, kontraeraso ekintzak ugaritzen ahalegindu ziren Ukrainako indarrak. Kherson probintziaren mendebaldean eta Kharkiven iparraldean batez ere. Azken horretan, ukrainarrek lortu zuten errusiarren menpe zeuden hainbat herri berreskuratzea.
Kakhovkako presaren haustura
2023ko udaberrian, Hegoaldeko ukrainar-errusiar frontea Dnieper ibaian egonkortu zen. Ekainaren 6an, errusiarren kontrolpeko Nova Kakhovka hiri pareko presa hondoratu egin zen, eta urtegi horretako ur kantitate handiak askatu ziren ibaian behera: alimaleko uraldia zein kalteak eragin zituen ibaiaren arroan. Ondorioz, 600 kilometro karratuko (edo 230 milia karratu inguruko) lurraldea geratu zen uholdearen pean, eta milaka biztanlek utzi behar izan zuten bizilekua.
Datu sismikoek agerian utzi zutenez, presa leherketa batek zartatu zuen. Ukrainar eta errusiar agintariek elkarri leporatu zioten hondamendiaren errua. Kremlingo buruzagien esanetan, haustura ukrainarrek eragin zuten errusiarrak eta Krimea edateko urik gabe uzteko, urtegi hori haien ur hornidura iturri nagusia baita. Ukrainar agintariak saiatu izan ziren lehenago Krimeari edateko ur hornidura mozten, Ukrainatik bereizi zenean.
Donbassko frontea
Errusiako tropek etengabe eraso zioten apirilaren 18tik hego-ekialdeko frontean. Lur eremu batzuk bereganatu zituzten, batez ere Luhansken —probintzia horren %90 kontrolpean hartua zuten—. Maiatz hasieran, Sievierodonetsk zen eskualde horretan bereganatu ez zuten hiri handi bakarra, eta maiatzean borrokak gogortu zituzten errusiarrek inguru horretan guztian, baita aireko erasoekin ere —hiriak 100.000 biztanle zituen gerra aurretik—.
Azovstaleko ukrainar indarren errenditzea
Mariupol, Azov Itsasoaren kostaldean, begiz jo zuten errusiar agintariek, bere garrantzi ekonomikoagatik eta interes geoestrategikoagatik, eta errusiarrek Ukrainan inguratutako lehendabiziko hiri handietako bat bihurtu zen; gainera, eskuin muturreko Azov Batailoiaren egoitza izan zen. Errusiarrek gogor bonbakatu zuten hiria, sinbolismo bereziaz bertako antzokia. Azovstal altzairutegian gordeta jarraitzen zuten azkeneko soldadu ukrainarrak errenditu egin ziren, eta hiri osoa errusiarren esku geratu zen maiatzaren 20an, setio luzearen ondoren. Ordurako hiria goitik behera suntsitua zegoen, eta ehunka milaka herritarrek ihes egin zuten.
Luhanskeko erasoa
Maiatzaren 7an Popasnan sartu ziren indar errusiarrak, eta defenditzaile ukrainarrek atzera egin zuten; inguru horietan lur gehiago hartu zituzten errusiarrek, eta harrezkero asteak zeramatzaten Sievierodonetsk erabat inguratu eta setiatu nahian. Sievierodonetskeko gudua izan eta gutxira, errusiar gudarostearen menpe geratu zen ukraniarren menpe zegoen Luhanskeko oblastaren azken zatia.
Hego-mendebaldeko ukrainar kontraerasoa
2022ko irail amaieran, ukrainar indarrek kontraeraso arrakastatsu bati ekin zioten hego-mendebaldeko frontean, Khersonen eskualdean. 2022ko urriaren 9an, leherketa handi batek kalte larriak eragin zizkion Krimea penintsula eta Errusia elkartzen zituen zubi ikoniko bati, 2014an Putinek inauguratuari, errusiar gobernuak ukrainar zerbitzu sekretuei egotzia. Ondorioz, Errusiak hainbat misil jaurti zituen Zaporizhia, Kiev, Lviv eta beste hiri batzuen kontra, kalteak eta hildakoak eraginez eta tentsioa areagotuz. Azaroaren 11n, berriz, errusiarrek Kherson hiria utzi zuten, eta ukrainar indarrak hirira sartu ziren; zenbait herritarrek abegitsu egin zieten harrera.
Bakhmuteko gudua
Urtarrilean eta otsailean, errusiar indarrek Bakhmuten kontrako lur erasoari ekin zioten, ordu arte ukrainar eskuetan. Gerra aurretik 70.000 biztanle zituen hiri txiki hori Donbassko industriagune bat zen, garrantzi estrategiko txikikoa, bidegurutze batean kokatua. Une horretan Mendebaldeko indar aliatuen tankeak eta armamentua heltzen ari ziren Ukrainara, baina errusiarrek, Wagner Taldeak zuzendurik, bikoitza zuten tanke kopurua. Hiria suntsiturik geratu zen, eta Mendebaldeko inteligentzia iturriek 20.000-30.000 baja zenbatu zituzten borrokaldian.
2023ko apirilaren 3an, Yevgeny Prigozhin Wagner Taldeko bozeramaile eta buruak adierazi zuen kontrolpean hartu zutela Bakhmut erdialdea. Maiatzaren 20an, berberak eta Errusiako Defentsa Ministerioak adierazi zuten mendean hartu zutela Bakhmut, egun batzuk geroago Mendebaldeko iturriek aitortua. Hiria ia erabat suntsiturik geratu zen.
Wagner Taldearen matxinada
2023ko ekainaren 23an, Errusiako Wagner mertzenario-taldeak Errusiako Armadaren aurka jo zuen, Jevgeni Prigozhin buruzagiaren eta Errusiako Defentsa Ministerioaren arteko tentsio gero eta handiagoen ondoren. Prigozhinek Ministerioari bere indarren aurkako eraso bat egitea leporatu ostean, "mendekua" hitz eman zuen. Sergei Xoigu defentsa-ministro errusiarrari errua egotzi zion Errusiako borroka-eremuko porrotengatik eta heriotzengatik, eta adierazi Ukrainako gerra Errusiako "eliteen onurarako [egin]" zela. Ondorioz, Segurtasun Zerbitzu Federalak (FSB) kasu penal bat ireki zuen Prigozhinen aurka, "matxinada armatua pizteagatik".
Prigozhinek 25,000eko milizia indartsua Errusiari begira jarri zuen, Ukrainatik Rostov Donerantz aurrera eginez, Rostov oblastean (Errusia), eta hauxe esan zuen: "Norbait gure bidean sartzen bada, dena suntsituko dugu"". Prigozhinek esan zuenez, bere indarrek ez zuten erresistentziarik izan Rostov Donen sartu zirenean. Putinek Wagnerren ekintzak traizio-ekintzatzat hartu zituen, Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerraren testuinguruan "bizkar-labankada", eta matxinada zapaltzeko "neurri gogorrak" hartzeko mehatxua ere plazaratu zuen. Behin-behinean, matxinada zapuzturik geratu zen Bielorrusiaren bitartekaritzaz egindako akordioaren bidez. Prigozhinek herrialde horretan hartu zuen aterpe.
Polonian eroritako misilen krisia
Poloniar eta ukrainar agintariek errusiarrei egotzi zieten leherketa horren erantzukizuna, eta larritasun goreneko krisi labur bat piztu zen. Estatu Batuetako aditu eta arduradun militarrek, ordea, leherketaren lekua aztertu ostean, luze gabe ondorioztatu zuten ukrainarren aire defentsa misil bat bide zela, errusiar misilen kontra jaurtia. Bitartean, errusiarren aire erasoek argindarrik gabe utzi zituzten 10.000.000 ukrainar neguaren atarian, eta G-20ak, Indonesian bilduak, gaitzetsi egin zuen Ukrainako gerra.
2022-2023ko udazken-neguko erretagoardiako misil erasoa
2022ko udazkenean Khersondik erretreta egin ondoren, errusiar agintariek Ukrainako energia azpiegitura jarri zuten jopuntuan, energia instalazioei eraso eginez. Horrek askotariko gabeziak ekarri zituen hiri eta herrietan negua hurbildu ahala, herritarren berokuntzan nabarmenki. 2023ko urtarrileko 3an, berriz, ukrainarrek Donetsk gainean eraso egin zuten, lanbide heziketako zentro batean bilduta zeuden soldaduei, 89 hildako eraginez, errusiar iturriek adierazi zutenez.
Errusia barneko Ukrainaren erasoak
2023ko ekain-uztailean, Ukrainak hegoalde eta hego-ekialdean kontraerasoa egin ahala, Ukraina dronak erabiltzen hasi zen Errusiako erretagoardian erasoak egiteko. 2023ko uztailaren 24an, Moskuri eraso egin zion, eta kalteak eragin Errusiako Defentsa Ministerioaren Moskuko egoitza nagusi aldamenean. Beste hamazazpik Krimean egiten zuten eraso. Errusiak "terrorismo lotsagabea" deitu zien erasooi.
Nazioarteko ekonomiaren krisia
2022ko Ukrainako inbasioak nazioarteko eszena politiko-ekonomikoa aztoratu zuen. Ukraina zerealen munduko esportatzaile nagusietako bat da. Errusiak zereal hori Ukrainako portuetatik esportatzea eragotzi zuen, herrialde ugaritan prezioen igoerak ekarriz, garian eta artoan aurrekaririk gabekoak, NBEren arabera, baita krisi sakona eragin ere zenbait herrialdetan, bereziki Afrikan, Ekialde Hurbilean eta Asian. Zehazki, 2022ko apirilean, olio- eta gari-gabeziak gogor astindu zituen Egipto, Somalia eta Libanoko herritarrak. Esportatzeko eragozpen horrek ordezko ibilbideak bilatzera eraman zituen ukrainar agintariak, Europar Batasunarekin bat eginik. Itsasoz ezin zenez, ukrainar zerealak lehorretik esportatu ziren Ekialdeko Europako herrialdeetan barrena, baita horietan biltegiratu eta saldu ere, askoz merkeago, krisi larria piztu zuena bertako zerealak, lehiatu ezinik, irtenbiderik gabe geratzean.
Herrialde askok, hala nola Poloniak, Eslovakiak, Hungariak eta Bulgariak, itxi egin zieten bidea ukrainar lehengai horiei. Hungarian, Europar Batasuna dirulaguntzen bitartez saiatu zen ataka larri hori goxatzen. Oro har, Hungaria izan zen Ukrainako inbasioak kaltetuenetako bat, % 26,2ko inflazioaz 2023ko urtarrilean, hurbiletik zuela Estonia, % 25,4ko prezio igoerekin; Txekian, inflazioa % 19koa izan zen urtarrilean. Desegonkortasunaren erdian, 2022ko apirilaren 12an, Euriborrak goranzko joera etengabeari ekin zion, urtebetetik gora, bertan behera utziz ordu arteko Euriborraren % 0 inguruko interes tasak.
Inflazioak, hala ere, Europar Batasuneko herrialde guztiak jo zituen gogor, aipatu arrazoiez gain, sorburuan izanik Errusiako gasaren mendekotasuna eta hari uko egiteko EBren politika, beste erregai-hornitzaile batzuetara jo beharra ekarri zuena. 2020ko apiriletik 2022ko apirilera, Herbeheretan petrolio gordinaren prezioa % 350 hazi zen. Herrialdeak herrialde, europar krisitzat jo da. Errusiako gas-horniduraren etena zela eta, areagotu egin ziren Ozeano Artikoan erregaia zulaketen bidez eskuratzeko ahaleginak eta planak; talde ekologistek hondamendi ekologikoez eta klima-aldaketarentzako arriskuez ohartarazi zuten. 2022ko irailean, Nord Streameko sabotajeak eten egin zuen iraunkorki Errusiako gas horniduraren aukera.
2022ko uztailean, Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganen eta NBEren bitartekaritzaz, hitzarmen bat josi zen zerealari itsasoz aterabide bat emateko eta, ondorioz, krisia arintzeko. Ondorioz, 32 milioi tona labore ale eta ongarri esportatu ahal izan ziren urtebetean. Aldiz, 2023ko uztailaren 18an, Errusiako gobernuak hitzarmena ez berritzea erabaki zuen, Mendebaldearen zigor ekonomikoak haren nekazaritza kaltetzen ari zirela argudiatuta. Biharamunean, Errusiak gogor egin zion eraso misil eta dronen bidez Odesako portuari, eta 60.000 tona zereal suntsitu, ukrainar iturrien arabera.
Laguntza militarra
2022ko udazkenean, Volodomir Zelenski Ukrainako presidenteak areagotu egin zituen mugimendu diplomatikoak Mendebaldeko herrialdeetatik material militarra eskuratzeko. Estatu Batuetako gobernuak lur-aire defentsa armamentua hasi zen bidaltzen, baita Mendebaldeko beste herrialde batzuek ere. Bada, 2022ko abenduan, Estatu Batuetako gobernuak iragarri zuen lur-aire defentsa sistemak igorriko zituela Ukrainari laguntzeko, eta berdina egin zuten ondoren Herbehereek eta Alemaniak; gainera, ukrainarrek estatubatuar militarren entrenamendua jasoko zuten horiek erabili ahal izateko.
Espainiako Defentsako ministro Margarita Robles prest agertu zen urtarrilaren 25ean, halaber, Leopard 2 tankeak Ukrainara igorri eta ukrainarrak entrenatzeko. Ukrainak Estatu Batuen laguntza militarra jasotzen jarraitzeko konpromisoa jaso zuen: besteak beste, munizioa, radarrak eta aireko defentsa sistemak. Inbasioa hasi eta ia urtebetera, Estatu Batuek 30.000 milioi euro inguru gastatu zituzten Ukraina militarki laguntzen. 2023ko maiatzean, Alemaniak armetarako 2.700 milioi euroko dirulaguntza iragarri zuen Ukrainarentzat:aireko defentsa, artilleria eta ibilgailu blindatuak.
Ukrainak hegazkin militarrak igortzeko eskatu zien Mendebaldeko aliatuei, hala nola F-16 Fighting Falcon modeloa. Haatik, hasiera batean Mendebaldeko potentziek uko egin zioten, hainbat arrazoi argudiatuz: batetik, pilotuak entrenatzeak eramaten duen denbora luzea eta mantentze-lan handia eskatzen dutela; bestetik, ordea, ukrainarrek hegazkinok Errusiako lurraldean sartzeko erabiltzeko arriskua ikusi dute, baita Mendebaldeko herrialdeak gerraren zurrunbilora arrastatzekoa ere.
Hala ere, 2023ko apirilerako, Europako zenbait herrialde hasiak ziren hegazkinak igortzen, hala nola Eslovakiak MiG 29 ehiza hegazkinak, eta Poloniak. Mendebaldeko herrialdeek, hala nola Erresuma Batua, Herbehereak, bat egin zuten politika horrekin eta, 2023ko maiatz erdialdean, ateak erabat ireki zituzten gerra hegazkinak Ukrainara igortzeko. Hilabete bereko 21ean, Japoniako G-7ren goi-bilkuran, AEBk eta Mendebaldeko beste herrialdeek laguntza militar gehiago agindu zioten Zelenskiri, kaza hegazkinetarako entrenamendua ere tartean. Putinek gerra hegazkinak Ukrainara igortzeak gatazka gaiztotzeko "arrisku izugarria" ekar zezakeela ohartarazi zuen. Ildo beretik, 2023ko uztailaren 8an, AEBk Ukrainari kontraerasorako barreiatze bonbak igorriko zizkiola iragarri zuenean, aldi baterako Ukrainaren "munizio gabeziari aurre egiteko", Anatoli Antonov Errusiaren AEBko enbaxadoreak adierazi zuen erabaki horrek gizateria mundu gerra batera hurbiltzen zuela.
Bestalde, Errumania NATOren abangoardiako posizio bilakatu da, atzerriko 4.600 tropa ingururi abegi eginez, tartean direla tankeak; gainera, NATOren misil defentsa sistema batez hornitzen da eta azpiegitura militarra eskaintzen du. Aurreikusi da artilleria astunaren hornikuntza handituz joango dela 2023an. Errusiako agintariek, berriz, Bielorrusia nuklearki hornitu dute, eta arrisku nuklearraren diskurtsoa gogortu dute urte bereko udaberrian.
Kanpo harremanak eta diplomazia
Ukrainiako inbasioak aldatu egin zituen ordu arteko nazioarteko orekak. Europar Batasunak gaitzetsi egin zuen inbasioa, baita Mendebaldeko potentziek ere. Inbasioa gertatzen eta ia berehala, Volodymyr Zelensky ukrainar presidenteak EBn sartzeko eskaera formala egin zuen; hiru astera, ordea, Ukrainak adierazi zuen inoiz ez zuela NATOn sartu ahalko. Luze gabe Ukraina Mendebaldeko herrialdeen laguntza hasi zen jasotzen, hala humanitarioa nola militarra. 2023ko neguan, Bakhmuteko erasoa gertatzen ari zela, Zelenski presidentea itzuli diplomatikoetan ibili zen Mendebaldeko herrialdeetan Ukrainaren aldeko laguntza areagotu zezaten.
Europar Batasuneko agintariak 2023ko otsailaren 3an Kievera bertaratu ziren beren babes osoa berrestera; babesa otsailaren 9an berretsi zen Bruselan, Zelenskiren bisitan. 2023ko otsailaren 20an, Joe Biden Estatu Batuetako presidenteak ezusteko bisita egin zuen Kievera, eta Ukrainari babes osoa agindu, baita Ukrainaren lurralde osotasunarekin eta arma gehiago ematearekin konpromisoa agertu ere.
Erretagoardiako errepresioa
Inbasioa hasi eta berehala, Kremlineko gobernuak debekatu egin zuen inbasioari gerra esatea, "operazio berezi" bat zelakoan. Errusian antolatu gerraren kontrako elkarretaratzeak debekatu egin ziren edo poliziak desegiten zituen. Gainera, bi asteren buruan, Errusian inbasioari buruzko informazio faltsua zabaltzen zuten hedabideen kontrako lege bat onartu zen, eta ia berehala Errusiako agintariek gobernuaren ildo politikoaz kanpora kokatzen zen eta milioika entzule zituen Moskuko Oihartzunak irrati katea iraunkorki itxiarazi zuten.
2022ko apirilean, poliziak Vladimir Kara-Murza, Putinen erregimenaren kontrako buru ezagunenetako bat, atxilotu eta espetxeratu zuen, Estatu Batuetako Arizona estatuan Errusiako armadari buruzko informazio faltsuak zabaldu zituelakoan. Evguenia haren emazteak salatu zuenez, Errusian gerra horren kontra jendaurrean edozer esatea hamabost urte arteko espetxealdiaz zigortzen da.
Kontrako aldean, 2014an Euromaidanean hasitako joerari lotuz, inbasioa hasi eta aste batzuetara, martxoan, Volodymiyr Zelenskyk debekatu egin zituen errusiarren alde jokatzearen akusaziopeko alderdiak, orotara inbasioaren aurreko hauteskundeetan milioika boto jaso zituztenak: botoen % 16-20 inguru. Ukrainar agintarien debeku-joera hori 2015ean hasi zen, alderdi komunistak legez kanpo utziz, urte horretako komunismoaz garbitzeko legearen arabera. Veneziako Batzordeak hori gogor kritikatu zuen. Une honetan, ez dago bere burua ezkerrekotzat jotzen duen alderdirik Ukrainan. 2022ko martxoan, gero eta handiagoa zen Ukrainan agintariek jazarritako blogari eta aktibista ezkertiarren kopurua. Polarizazio horrek, aldi berean, errusiarren lerroetara bultzatu ditu beren burua pertsegitua ikusten duten pertsona ugari, Ukrainan etorkizunik ez dutelakoan.
Kultura eta hizkuntza arloko inplikazioak
Ukrainako biztanleriaren zati handi bat errusieraz mintzatzen da, historikoki Errusiako eta Sobiet Batasunaren estatu proiektuari loturik garatu den joeraz. Ukrainako 43 milioi biztanletik (2022ko urtarrila), % 63k ukrainera zuten ama hizkuntza, eta % 10ek, berriz, errusiera. Aldiz, inbasioaren ondorioz, asko izan dira Ukrainako biztanleak ukrainerara aldatzen, errusiera erasotzaileen hizkuntzatzat jo ondoren, baita lehen hizkuntzatzat errusiera zutenak. Ukrainaren gobernu egiturek sustatu dute 1991tik, orduko konstituzioan ukrainera bihurtuz hizkuntza nazional bakartzat. Haatik, lege hori ez zen aplikatu eta ez zituen eguneroko ohiturak asko aldatu. Hori aldatzen ari da, orain. 2022ko ekainaren 21ean, gerra betean, Kieveko Errusiako motiboak zituzten kale izenak aldatzearen alde egin zen bozketa batean.
Erlijioa da beste gai arantzatsuetako bat, ukrainarrak Eliza ortodoxoaren partaide baitira, Moskuko patriarkatuaren mendeko. Hamarkadetan, ukrainar ortodoxoek kontraesanez bizi izan dute hierarkia horren pisua. 2010ean, apezpiku-hierarkiak bilkura batera deitu zituen Kherson inguruko 200 apaiz, beren elizetan errusiarren aldeko Viktor Janukovitxen aldeko botoa eska zezaten, Le Monde aldizkariak azaldu duenez. Gainera, 2022ko inbasioaren ondoren, parrokietako apaizek aginduak jasotzen zituzten bertako eliztarrek ukrainar armadarekin "errusiarrak hiltzeko" bat egin ez zezaten, eta errusiar militarrak askatzaile gisa omentzeko.
2023ko uztailean, Khersonen, Natibitatearen Andre Maria elizak harremana hautsi zuen Moskuko patriarkatuarekin, bat eginez Ukrainako Elizarekin. Oro har, isiltasuna izaten da nagusi elizetan obedientzia desberdinen gainean. 2023ko uztailean, Odesako katedral historikoak kalte larriak jasan zituen, ustez errusiar misil batek eraginda. Samin handia eragin zuen, eta katedraleko apaiz nagusiak "terrorismo" eta "basakeria" hitzak erabili zituen erasoari buruz.
Saussan
Biztanleria
2007an Saussan udalerrian erroldatutako biztanleak 1.482 ziren. Familiak 536 ziren, horien artean 100 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 120 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 244 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 72 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 570 etxebizitza zeuden, 543 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 515 etxeak ziren eta 48 apartamentuak ziren. 543 etxebizitza nagusietatik 442 bere jabearen bizilekua ziren, 90 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 20 etxek bi zituzten, 79 etxek hiru zituzten, 155 etxek lau zituzten eta 282 etxek bost zituzten. 452 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 192 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 320 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saussan udalerrian 540 unitate fiskal zeuden, 1.511,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.039 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 70 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 23 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 4 igeltseroak, 2 zurginak, 6 iturginak, 2 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 3 jatetxeak eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 liburu denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 2 altzari dendak ziren.
2000. urtean Saussan udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 145 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Llanbethery
, 'Llanbydderi', Galesko udalerri txiki bat da, Vale of Glamorgan konderrian. Llancarfan komunitatearen barnean dago.
Llanblethian
, 'Llanfleiddan', Galesko udalerri bat da, Vale of Glamorgan konderrian.
Berankortasun
Zuzenbidean eta finantzetan, berankortasuna pertsona batek eginbideak eta zorrak behar den garaian (epemugan, zorren kasuan) bete eta kitatu gabe uztean sortzen den egoera da. Eginbide eta zor horiek betetzeko, prozesu judiziala abiarazi daiteke; zorren kasuan, ohikoa da zorra kitatzeko berandutze-interesak eta kobrantza-kostuak gehitzea zorrari.
Portugalgo kastroak
Kastroa —Ipar Euskal Herrian gaztelu zahar ere deitua— historiaurreko gotorleku mota bat da. Sarri daude 300 eta 600 metroko garaieran, haranen arteko igarobidea militarki kontrolatzeko.
Portugalgo kastroen edo gaztelu zaharren zerrenda:
Frahier-et-Chatebier
Frahier-et-Chatebier Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak