cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Habearte
Tenplu kristau xaloetan, habearte bakarra egoten da, hormen arteko hutsunea, hain zuen, baina eliz handi eta konplexuagoetan, antzinako erromatar basilika eredutzat hartu zutenez, habearte bat baino gehiago izaten dute, gehienetan, hiru.
Nabe nagusia tenpluaren erdigunean dago, sarrerako atetik gurutzadura edo presbiterioraino. Oro har, nabe nagusiaren paraleloan dauden alboetakoak baino altuera eta zabalera handiagoa du. gotikotik aurrera, altuera jauzi honetan geratzen den horma, beirateak jartzeko aprobetxatu zen, habearte nagusira argia eramateko, hain zuzen.
Eliza barruko nabeen kokapenaren arabera, bi oinplano mota nagusi daude eliza kristauetan: gurutze-oinplanoa (nabe nagusi bat beste batek zeharkatua, transeptua deritzona) eta oinplano basilikala (bat, hiru edo bost nabe paralelo, egitura angeluzuzena osatu eta presbiteroetan amaitzen direnak).
Ulia (argipena)
Ulia izenak adiera zenbait ditu:
Camaleño
Camaleño Kantabriako mendebaldean dagoen udalerria da, Leongo probintzia eta Asturiaseko mugan dagoena, Liébanako eskualdean eta Valdebaró izeneko ibarrean. 33 auzok osatzen dute, herriburua Camaleño bera delarik.
Interesgune handienen artean Santo Toribio de Liébanaren monasterioa eta Fuente Dé bere teleferikoarekin daude, azken hau Europako Mendietara sartzeko bide ezaguna delarik eta bertan Deva ibaiaren iturria ere badagoelarik. Halaber, Mogrovejo herriko multzoa bere dorretxearekin aipatzekoa da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.075 biztanle zituen eta 161,8 km²-ko azalera du.
Mugakideak
Udalerri mugakideak hauek dira: Hegoaldean Vega de Liébana, ekialdean Potes, ipar eta ekialdean Cillorigo de Liébana, ipar-mendebaldean Cabrales (Asturias) eta mendebaldean Posada de Valdeón eta Boca de Huérgano (León).
Teleferikoa
1966an inauguratu zuten ingenieritza sistema hau, 753 metroko desnibela duena eta luzeraz 1.840 metroko kablea. Ibilaldia 3 minutu inguruan egiten da gorantz edo beherantz.
Gastronomia
Jatorrizko izendapena jaso dute bertan ekoizten diren gaztak, "Quesucos de Liébana" alegia. Halaber, bailarako orujoa ezaguna da eta udalerri honetan egiten dute.
Heidi Klum
Heidi Klum (Bergisch Gladbach, 1973ko ekainaren 1a) alemaniar top-model ohia da. 2010ean pasalerak utzi baino lehen, telebista aurkezlea eta aktorea izan da.
Ta Marbuta. Jerusalemen gertatua
Bere laugarren eleberri honek urte hartako Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zuen.
Sinopsia
Euskal etnologo ezagun bat Israela doa hango lurrak eta haitzuloak ikertu asmoz. Hango etnologoek laguntza handia eskaintzen diote eta bere kontu profesionala zuzen doa aitzinera. Taldekako txangoak antolatzen dituen turismo elkarteko gidaria oso gustukoa zaio euskaldun honi eta judutarrarekin ateratzen hasten da. Bestalde, bada Israelen maoista talde iraultzaile baten arrastoa, polizia erdi nahasirik uzten duena, diamante lapurreta eta esportazioa estaltzeko balio duena, hauek ditugu beraz ardatzak: lapurren hizketak, euskaldunaren urtekaria, txango taldearen ibilera konbentzionalak eta polizien ihardunak.
Valdenuño Fernández
Valdenuño Fernández Guadalajarako udalerria da, Campiña del Henares eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 286 biztanle zituen.
Marina (opera)
Marina Emilio Arrieta nafar konposatzaileak sorturiko obra lirikoa da. Hasieran bi ekitaldiko zarzuela izan zen, 1855eko irailaren 21ean Madrilgo Teatro del Circon estreinatu zutena. Zarzuelak Francisco Camprodónen libretoa zuen. Baina, Enrico Tamberlick italiar tenorrak bultzatuta, Arrietak hiru ekitaldiko opera bilakatu zuen, Miguel Ramos Carriónen libretoa zuena. Madrilgo Errege Antzokian 1871ko martxoaren 16an estreinatu zuten.
Valdelcubo
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 66 biztanle zituen.
Martin Bañezen eresia
Martin Bañezen eresia leinuen gerretako garaitik gordetako hil-kantu bat da, XV. mendearen erdi partekoa. Arrasateko jaun ganboatar bat oinaztarrek hil zutenean, haren emazteak kantatu zuena Arrasaten. Herri horretako seme Esteban Garibaik jaso zuen XVI. mendean, ahoz aho ehun urtez transmititu ondoren.
Testuinguru historikoa
1464. urtean izan zen Martin Bañez Artzubiagakoaren hilketa. Ganboarren aldekoa zen jaun hau, eta Arrasatetik Garagartzara zihoan batean, Ibarretako burdinolaren parean, oinaztar batzuek hil zuten, Butroe familiakoek nonbait.
Mondragoe erre eta Gomez Gonzalez indarrez hil ondoren, Gipuzkoako merio nagusia zen Petri Lopez Aiarakoak, bandoen arteko liskarrak bukatzeko asmoz, zigor eredugarri batez punitu egin zituen Mondragoekoak. Zaldunak sutara kondenatu, kapareak itoarazi putzu batean, harri astuna lepotik zintzilikatuta, eta beste enparauak urkamendira bidali zituen, nahiz eta, azkenean, heriotza-zigorra lursail eta diru-isunekin ordeztu zen.
Bakea azalekoa omen zen eta 1464ko maiatzaren arratsalde batean, bost oñaztarrek Martin Bañez Artazubiagakoa erail egin zuten, Ibarretako olatik Mondragoera etxeratzen ari zenean. Aramaioko Juan Alonso Mujika izan zen erasoaren gidari eta bertan hil zuten Martin Bañez, gertaerak baino lehen Artazubiagakoaren gaineko heriotza zigorra bertan behera geratua izan bazen ere. Alargunak negar saminari eman zion, eresi askoren bidez. Horietako bat Esteban Garibaik bildutako hau, non azpimarratzekoa den tonu oldarkorra.
Hitzak
Martin Bañezen gorpua Arrasatera ekarri zuten, eta haren ondoan kantatu omen zituen bertsoak bere alargunak, Santxa Otxoa Ozaetakoak.
Guess Who's Coming to Dinner
Guess Who's Coming to Dinner (euskaraz: Asma ezazu nor datorren afaltzera) komedia filma da, Stanley Kramer estatubatuar zinemagileak 1967an zuzendu zuena. Spencer Tracy, Sidney Poitier, Katharine Hepburn, Katharine Houghton, Beah Richards eta Roy E. Glenn aktore nagusiak izan ziren.
Oscar sarietarako hamar izendapen jaso zituen, eta bi irabazi: emakumezko aktore onenarena (Katharine Hepburn) eta jatorrizko gidoi onenarena. Gizonezko eta emakumezko aktore onenen BAFTA sariak ere irabazi zituen.
Argumentua
Familia oneko neska gazte bat (Katharine Houghton) jaiotetxera itzuli berri da, eta guraso adinduei (Spencer Tracy eta Katharine Hepburn) senargaia –Sidney Poitier, sendagile beltza–aurkeztu die. Nahiz eta neskaren gurasoek pentsamolde ireki eta aurrerakoia izan, nahastuta daude, bereziki aita, halako ezkontzak alabari arazoak besterik ez dizkiola ekarriko uste baitute.
Jakingarriak
Garai hartako estatubatuar gizartearen kritika satirikoa da, gaia arrazismoa baita. Hollywooden arraza ezberdinetako bikote bat protagonista izandako lehenengoetakoa izan zen. Bestalde, Spencer Tracyk eta Katharine Hepburnek –benetako bizitzan bikote ziren– elkarrekin lan egin zuten azken filma izan zen, lehen emanalditik 17 egunera Spencer Tracy hil egin baitzen. Gainera, Katharine Houghton, haien alabaren papera antzeztu zuena, Katharine Hepburnen iloba zen.
Maria Nafarroakoa erreginaren Orduen liburua
Maria Nafarroakoa erreginaren Orduen liburua Bartzelonan egindako eskuizkribu irudiztatu gotikoen orduen liburua da. Egilea Ferrer Bassa izan zen, bere tailerreko gutxienez best bi langileen laguntzarekin, Arnau Bassa, bere semea, eta Baltimoreko Maisua. Enkargua, bestetik, Petri IV.a Aragoikoa erregeak egin zuen, bere lehenego emazteari, Maria Nafarroakoari, ezkontza-opari moduan. Liburua 1342 inguruan egin zen. Liburua Veneziako Biblioteca Nazionale Marcianan gordetzen da gaur egun.
Historia
Petri IV.a Aragoikoa erregeak 1338an Joana II.a Nafarroakoaren alaba Maria (1329–1347) ezkondu eta lau seme-alabak izan zituzten. Ezkontzarako, opari gisa, Orduen liburu hau enkargatu zuen. Enkargua Jaume Ferrer Bassa margolariari egin zion. Ez zen artista honi egiten zion lehenengo enkargua baina kasu honetan, ez bestetan bezala, ez dago kontratu bat, ordainketen ordaingariak baizik. Ordainagirien datak 1340ko ekainaren 1tik irailaren 19 arte doaz. Badago ere beste dokumentu bat lan honen erreferentziaz; dokumentu 1342ko apirilaren 26an erregeak Mariari bidali zion gutuna da. Dena dela, 1980an Rosa Alcoy historialariak eskuizkribuaren data 1346an kokatu zuen eta, horren arabera, gutunean aipatutakoa beste liburu izango litzateke.
Maria erregina laugarren haurra erditzeko unean hil zenean, garaian ohikoa zen moduan, liburua ziur aski haren alabaren baten eskuetara pasako zen.
Egileak
Hasiera batean, Santiago Alcolea Blanchek egindako ikerketetan, egile bakarra aipatzen zen, Jaume Ferrer Bassa. Geroago, Alix Saulnier-Pinsard ikerlariak egile nagusia bezala Arnau Bassaren izena aipatu zuen, aurrekoaren semea, alegia; baita ere identifikatu gabeko beste egile bat aipatu zuen. XX. mende amaieran, bestetik, Rosa Alcoy eta Joaquín Yarza ikerlariek obraren inguruko ikerketa desberdinak argitaratu zituezten; horien arabera, margolanen ezaugarriak aztertu eta konparatu ondoren, hiru artisten lana identifikatu zuten. Haien ustez, ez ziren laguntzaile hutsak eta liburua talde lanaren emaitza izango litzateke. Hauek dira hiru margolari: Ferrer Bassa, Arnau Bassa eta Baltimoreko Maisua, lantegi bereko artista. Ferrer Bassa lantegiko maisu nagusia zen. Haren estiloa hasieran gotikoa bazen, gero Florentzia eskolako eta Sienako eskolako eragina jaso zuen.
Egitura
Liburua lehen mailako larruzko orriez egina dago. Haien neurriak, gutxi gorabehera, 171 x 119/120 zm.koak dira. Orriak 2tik 350 arte zenbatuak daude. Bat falta, 258.ena, baina, antza, ez zuen ez testurik eta ere marrazkirik. Testuak XIV. mendeko Orduen liburuena da; zehatz-mehatz Parisko estiloa jarraitzen zuen (secundum usum Parisiensis). Liburuak Orduen liturgia osoa jaso zuen, gaueko eta eguneko orduak bereizita:
Liburuak, dena dela, badu ezaugarru desberdin bat: San Luisen ofizioa jasotzen du.
Egutegian, bestetik, santuen presentzia mugatua da. Egun bakar bat agertzen beste kolore batekin, Jesusen jaionkundearena, alegia.
Phaethornis subochraceus
Phaethornis subochraceus Phaethornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Zinborio
Zinborioa edo zinborrioa gurutzadura estaltzeko eraikitzen den dorre zilindriko edo oktogonala da, gehienetan argi sarrerez hornitua (leihoak, beirateak, argizuloak).
Ez da bakarrik arkitektura erlijiosoan erabiltzen, tenpluetan gehien erabiltzen den arren. Transeptuaren zabaleraren arabera, gurutzadura karratua izan daieke, edo laukiluzea. Edozein kasutan bere lau aldeak, toru formako arku banakin osatuak daude, hauen gainean zinborioa altxatzen delarik. Hau, oinplano zirkular edo oktogonalekoa denez, gurutzadura karratua edo laukiluzea den bitartean, behar bezalako eustea egiteko, azken honen lau erpinetan beste hainbeste egitura atal gangatuak jartzen dira, hiruki esferiko forman, kasu honetan petxina deritzelarik, edo harresiz kanpoko mentsula forman, non tronpa deitzen diren. Zinborioa, bere astuntasuna arintzen duten eta goikaldeko argiztapena mesedetzen duten argizulo edo zuloen bidez sartua doa.
El dominó azul
El dominó azul Emilio Arrieta nafar konposatzaileak sorturiko zarzuela da. Francisco Camprodónen libretoa Daniel-François-Esprit Auberren Le dominó noir lanean oinarrituta zegoen. 1853ko otsailaren 19an estreinatu zuten Madrilgo Teatro del Circon.
Éditions Larousse
Éditions Larousse Frantziako argitaletxe bat da, hiztegiak eta erreferentzia lanak argitaratzen espezializatua. Pierre Laroussek sortu zuen 1855an, bere lehen lanarekin, guztietan ezagunena, Petit Larousse.
Vivendi Universalk erosi zuen 1998an. Vivendik dirua galdu zuen 2002an eta Lagardère Groupi saltu zion, Larousse berriro ere frantziar eskuetan utziz. 2004tik aurrera Hachette Livreren subsidiarioa izan da.
Larousse Gastronomique ere ekoizten du eta eduki irekiko doako online entziklopedia.
Adriana Lima
Adriana Francesca Lima (Salvador da Bahia, 1981eko ekainaren 12a) brasildar modeloa da. Pasaguneko, publizitate-iragarkietako eta Victoria's Secret-en aurpegietako bateko nazioarteko modeloa da.
Mr. Queen
Mr. Queen 2020ko Hego Koreako telesaila da, Shin Hye-sun eta Kim Jung-hyun protagonista dituena.
Ez da posible (abestia)
Ez da posible Ruper Ordorika oñatiar musikariaren abestia da. 1990an izen bereko Ez da posible diskoaren barnean kaleratu zuen. Kantuan Ruperrek Josu Muguruzarekin izandako topaketa bati eta ondorengo gertakariei egiten die erreferentzia (Josu 1989an hil zuten Madrilen). Bestalde, kantuari izena ematen dion espresioa Lazkao Txikiri hartu omen zion Ruperrek, Xalbador hil zela jakin zuenean erran omen zuena, hain zuzen.
Oedipina gephyra
Oedipina gephyra Oedipina generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Alejandro Lizaso
Alejandro Lizaso Eizmendi (Orio, Gipuzkoa, 1909ko azaroaren 9a - Legutio, Araba, 1937ko apirilaren 5a ) gipuzkoar txistularia izan zen. Espainiako Gerra Zibilean hil zen Eusko Gudaroste ko kapitaina zelarik. Eusko Gudariak ereserkia ondu zuen.
Valdepeñas de la Sierra
Valdepeñas de la Sierra Guadalajarako udalerria da, Sierra Norte eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 202 biztanle zituen.
Myotis frater
Myotis frater Myotis generoko animalia da. Chiropteraren barruko Myotinae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Elikagai funtzional
Elikagai funtzionala ohiko elikadurarekin batera hartzen den elikagaia da, pilula, kapsula edo dieta gehigarria ez dena eta efektu nutrizionalez gain, organismoaren funtzioren baten edo gehiagoren gainean efektu onuragarria duena, bai osasun egoera hobetzeko baita gaixotasun bat pairatzeko arriskua murrizteko ere.
Osagaietako batek organismoaren funtsezko funtzioetan berariazko eragin mesedegarria izango du. Elikagaiari osagai bat gehituz edo kenduz, egitura kimikoa aldatuz edo biodisponibilitate a handituz bilakatu dezakegu elikagai bat funtzional.
Ezaugarriak
Osasun fisiko zein psikologikoaren eragin positiboa edota gaixotasunak nozitzeko arriskua murriztu dezaketen elikagaiak dira. Eragin horien efektua zientifikoki frogatuta egongo dira eta akzio mekanismoak adierazita.
Elikagai funtzionalak ohiko elikaduraren barne sartzen dira, hau da, ez dira ez pilula ez hauts solugarriak izango, elikagaiak izango dira. Horretaz aparte, zehaztuta egongo da daukaten funtzioa eta funtzio hori bete dadin elikagai horretatik hartu beharreko kantitatea.
Edozein elikagai ezin da funtzionala izan; mota hauetako produktuak Europako arautegiak erregulatzen ditu elikagai berri en arautegiaren barruan.
Produktu hauen helburua egoera osasuntsua mantentzen laguntzea, hots, beharrizan nutritibo etara heltzeko errefortzu izantnea; eta gaixotasun konkretuak pairatzeko arriskua edo horien tratamendua egitea. Efektu onuragarri horien arabera honako sailkapen hau egin daiteke:
Probiotikoak
Probiotikoak hesteetan bizirik dauden eta mikrobiota ren parte bihurtzen diren mikroorganismoak dira. Kantitate nahikoan elikagaien bidez hartzen direnean horien hainbat onura lor daitezke: laktosaren liserigarritasuna hobestea, Ca xurgapena hobestea, beherakoen ondorengo egoera mikrobianoan laguntzea eta funtzio immunearen estimulazioa eragitea.
Probiotiko bezala erabiltzen diren mikroorganismo arruntenak Lactobacillus eta Bifidobacterium generoko zenbait espezie dira, horien artean L. rhamnosus, L. casei, L. johnsonii, B. adolescentis, B. bifidum eta B. lactis. Organismo hauek dituzten produktu ohikoenak esnekiak (jogurta, kefirra, gazta) eta hartzitutako bestelako elikagaiak (Chucrut, miso pasta...).
Zuntz dietetikoa
Zuntz dietetikoa bide gastrointestinalaren entzimen hidrolisiarekiko iraunkorrak diren landare jatorriko polisakarido osoak dira. Zuntzaren gomendio dietetiko orokorra 25-30g/egun-ekoa da eta zahartzaroan gomendioaren maximoak lortzea saiatu beharra dago. Zuntzak dituen funtzioak desberdinak izango dira zuntz motaren arabera:
Funtzio horiek hainbat onura ekarriko dituzte organismoarentzat, hala nola, koloneko minbizia ekidin, hestean zeharreko garraioa ahalbidetu, biotzeko gaixotasunak pairatzeko arriskua murriztu, e.a.
Gantz azidoak
Gantz azidoak karbonoz eta hidrogenoz osatutako kate luzeko estruktura lipidikoak dira. Molekulek dituzten lotura kopuruaren arabera gantz azido aseak, monoasegabeak edo poliasegabeak izango dira. Elikagai funtzionaletan interesgarriak diren gantz azidoak omega-3 eta azido oleikoa dira. Omega-3 gantzen artean garrantzitsuenak alfa-linoleikoa, EPA (azido eikosapentanoikoa) eta DHA (azido dokosahexanoikoa) dira eta arrainetan eta arrainetatik eratorritako olioetan aurkitu daitezke (izokina, sardina, berdela, amuarraina...). Azido oleikoaren iturri garrantzitsuena oliba olioa da.
Lipido mota hauek sistema kardiobaskularrean garrantzi handia dute, izan ere, sistema kardiobaskularrean ematen diren gaixotasunen prebentzioa eragiten dutelako eta minbizi mota batzuen aurkako babesa direlako.
Antioxidatzileak
Antioxidatzaileak beste molekulen oxidazioa prebenitzen edo atzeratzen dituzten molekulak dira. Molekulak oxidatzen direnean erradikal askeak sortzen dira, zeluletan kalteak eragiten dituztenak. Antioxidatzaileen funtzioa da eurak lehenago oxidatzea da erradikal askeen formakuntza ekiditeko. Era naturalean aurki daitezkeen molekulak dira, bereziki fruta eta barazkitan aurki daitezkeenak, baita te, ardo eta fruitu lehorretan ere. Antioxidatzaile diren molekula batzuk hauek dira: C bitamina, E bitamina, likopenoa, beta karoteno ak eta zinka.
Antioxidatzaileen onura nagusiena aterosklerosi arriskua murriztea eta zahartzea moteltzea dira, LDL molekulen oxidazioa ekiditen baitute.
Fitokimikoak
Fitokimikoak landareek ekoizten dituzten substantziak dira baina gizakiarentzat esentzialak ez direnak.
Zaindu maite duzun hori
Zaindu maite duzun hori Ruper Ordorika abeslari oñatiarraren rock abestia da. "Kantuok jartzen ditut" diskoaren barneko laugarren abestia da. Kantua Euskaldunon Egunkaria itxi ondorengoan idatzia da, eta egileak inpotentzia hori adierazi nahi izan zuen kantuan.
Erabilpenagatik polemika
2012ko abenduan, polemika parea izan ziren abestiaren inguruan. batetik, Patxi Lopez lehendakariak kargua utzi baino lehenxeago bere blogean argitaratu zuen kantua, bideoa eta hitzak partekatuz. Kritika jaso zuen kantuaren azpiko kritika alde batera utzi izana, non eta Lopezen gobernua oso hotza izan zen Egunkaria auziak kaltetaturikoekin.
Egun batzuk geroago, ETB1eko gabonetako abestien ohiko programa (ospetsuek kantu ezagunak abesten dituztenekoa) Eusko Legebiltzarreko hainbat taldetako legebiltzarkideek kantatu zuten abestia, baita Egunkariaren itxiera txalotu zuten PPkoek, eta horrek ere kritikak eragin zituen. Ruper Ordorikak ere aukera desegokitzat jo zuen, eta berak sorpresa desatsegina jaso zuela, ez baitzuen jakin aldez aurretik.
Eratorritako lanak
2013an Trifulca Posse proiektu musikalak mix bat argitaratu zuen Raper Ordorika izenburua emanda, kantuaren mix bat eginez Rapper's delight raparen hastapenetako doinu arketipikoarekin eta Billy Prestonen With you I'm born again-ekin.
Julius Naue
Julius Naue (Köthen, 1835eko ekainaren 17a – Munich, 1907ko martxoaren 14a) margolari, ilustratzaile eta arkeologo alemaniarra izan zen.
August von Kreling-en ikaslea, Moritz von Schwind-entzat egin zuen lan Munichen 1866ra arte. Arkeologian, Nauek Historiaurreko ezpatak aztertu zituen, batez ere Brontze Arokoak. Naue motako ezpatek haren omenez jaso zuten izena.
Scopelengys tristis
Scopelengys tristis Scopelengys generoko animalia da. Arrainen barruko Neoscopelidae familian sailkatzen da.
Zisjordaniako israeldar harresia
Zirjordaniako israeldar harresia (arabieraz جدار إسرائيلي في الأراضي الفلسطينية المحتلة, eta hebreeraz גדר ההפרדה) Israelgo gobernuak Zisjordania inguratuz eraikitzen ari den harresia da, gaur egun oraindik amaitu gabe dago. Harresi honen %10a Lerro Berdearen ibilbidea jarraitzen du, beste gainontzeko %80a Zisjordaniako lurretan barneratzen delarik, Zisjordanian dauden israeldar kokalekuak bereganatu asmoz zenbait lekutan 20 kilometro barneratuz, tartean Ariel, Gush Etzion, Emmanuel, Karnei Shomron, Guiv'at Ze'ev, Oranit eta Maale Adumim israeldar kolonoen kokapenak daudelarik. Eraikitzetik amaitzean Zisjordaniako lurraldearen %10a inguru Israelgo aldean geldituko da, 2006ko proiektuaren arabera behin amaituta 721 kilometro luze izango zituen.
Harresi honen proiektuak israeldar eta palestinaren arteko liskar eta estabaida larriak sorrarazi ditu, NBEak nahiz mundu osoko giza eskubideen aldeko erakundeek Israelgo gobernua kritikatu dutelarik. 2004ean Nazioarteko Justizia Auzitegia legez kanpokoa zela aldarrikatu eta hura lehen bai lehen erautsi behar zela aipatu zuen. Halere, 2008ko abuztuan 721 kilometro luzeko proiektuaren %58a jadanik eraikia zegoen, %9a eraikitze lanetan zen, eta gainontzeko %33a proiektuan mantendua baina oraindik eraikitzeke zegoen.
Eastport (Michigan)
Eastport Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Antrim konderrian dago, Michigan estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Méricourt-l'Abbé
Méricourt-l'Abbé Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Balearica
Balearica hegaztiak Gruiformes Familia garabiak (Gruidae]) eta horrek bi espezieen [[Afrika banatuta generoa da.
Méricourt-l'Abbé
Biztanleria
2007an Méricourt-l'Abbé udalerrian erroldatutako biztanleak 565 ziren. Familiak 217 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 43 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 98 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 230 etxebizitza zeuden, 218 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 220 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 218 etxebizitza nagusietatik 190 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 135 etxek bost zituzten. 161 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 94 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 106 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Dexter (Kentucky)
Dexter Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Calloway konderrian dago, Kentucky estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Méricourt-l'Abbé
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 376 ziren, horien artean 276 aktiboak ziren eta 100 inaktiboak ziren. 276 pertsona aktiboetatik 257 lanean zeuden (140 gizon eta 117 emakume) eta 20 langabezian zeuden (9 gizon eta 11 emakume). 100 pertsona inaktiboetatik 37 erretiraturik zeuden, 26 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Méricourt-l'Abbé udalerrian 215 unitate fiskal zeuden, 578,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.035 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 iturgina eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Méricourt-l'Abbé udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 216 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Plaça de les Glòries Catalanes
Kataluniar Lorien enparantza (katalaneraz Plaça de les Glòries Catalanes), sarritan Lorien enparantza edota soilik Loriak bezala izendatua, Kataluniako Bartzelona hiriburuko plaza bat da.
Se encuentra en el Sant Martí barrutian dago, Eixample barrutiarekin mugatzen, eta bertan hiriko hiru ardatz nagusienek bat egiten dute: la Diagonal etorbidea, Gran Via de les Corts Catalanes etorbidea eta Meridiana etorbidea. Bertan Agbar dorrea kokatzen da.
Ibarrezker
Ibarrezker ([ibaʁes̻keʁ̞]) Zuberoako Basabürüko degarie edo eskualdea da (frantsesez, Val Senestre), Uhaitzandi ibaiaren goi-arroko eskuinaldean. Ezkerraldean, berriz, Ibarresküin dago, Basaüruko gainerako zatia.
Karolína Kurková
Karolína Kurková (Děčín, 1984ko otsailaren 28a) txekiar top-model da. Gisele Bündchen eta Natalia Vodianovarekin batera egungo modelorik ospetsuenetariko bat da. Aktorea ere izan da.
Solivomer arenidens
Solivomer arenidens Solivomer generoko animalia da. Arrainen barruko Neoscopelidae familian sailkatzen da.
Arnuero
Arnuero Kantabriako udalerria da. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 2.122 biztanle zituen eta 24,7 km²-ko azalera du.
Geografia
Udalerriak honako herriak ditu:
Estibalitz–Oreitia geralekua
Estibalitz–Oreitia Euskal Herriko Arabako tren geraleku bat da, Gasteiz udalerrian kokatuta dagoena.
Phaethornis squalidus
Phaethornis squalidus Phaethornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Trochilidae familian sailkatua dago.
Estibalitz–Oreitia geralekua
Geralekua 1862ko urtarrilaren 26an ireki zen.
Egoera
Geltokia Madril—Hendaia burdinbidearen 502,03 kilometro-puntuan dago, 536,74 metroko altueran, Dulantzi eta Gasteiz geltokien artean. Tartea bide bikoitzekoa da eta elektrifikatuta dago.
Historia
Geltokia 1862ko urtarrilaren 26an inauguratu zen Gasteiz - Olazti tartea martxan jarri zenean Madril—Hendaia burdinbidea erradialean. 2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
2008. urtean, Miranda Ebroko iparraldeko tarteak Bloke Automatiko Banalizatua (BAB) inauguratu zuen, CTC eta guzti, Miranda Ebro eta Altsasu arteko tartean dagoen eskuzko Bloke Elektrikoa (BEM) ordezkatuz. Horren ondorioz, Estibalitz–Oreitia edo Langraiz bezalako geltoki askok zirkulazio-langileak izateari utzi diote.
Geltokia
Estibalitz–Oreitia geraleku txiki bat da, hurbil dagoen Estibalizko Andre Mariaren santutegia inspiratutako aterpe bat zuena, baina hau eraitsia izan da. Bi alboko nasa eta bi bide ditu.
Etorkizuna
ArabaTran proiektuaren barruan, Euskotrenek Miranda Ebro - Altsasu lineako geltokietako bat izango litzateke.
Oedipina gracilis
Oedipina gracilis Oedipina generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Cabassous
Cabassous ugaztunen Hego eta Erdialdeko Amerikako armadiloak generoa da.
Olarrain paper-fabrika
Olarraingo paper-fabrika 1883-1884 urtean sortu zuen Francisco Antonio Sarasolak Tolosako Olarrain auzoan, aurretik kobre-ola zen eraikinean Laurak Bat izenarekin Oria ibaiaren ondoan.
Historia
XIX. mendearen bukaeran kartoia eta biltzeko paperean espezializatua bazegoen ere, paper zuria, koloretakoa etab. ekoizten zituen.
1901 urtean La Papelera Españolaren parte izatera eta Olarraingo paper-fabrika izenez ezagutzera pasa zen. 1937 urtetik aurrera lasto eta espartzu pasta bakarrik egiten zuen, papergintza utziz, ekoizpena hain urria izan zen arte non fabrika 1957an itxi zen.
Gaur egun paper-fabrikara zihoan akueduktua zutik dirau eta eraikuntza eta elementu berezien katalogoan dagoenez Olabarriako Hirigintza Plan Orokorraren arabera elementu hau eta bere ingurua berritu eta zaindu nahi dira.
Oedipina grandis
Oedipina grandis Oedipina generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Teklatu-jotzaile
Teklatu-jotzailea edo teklista tekla-instrumentuak jotzen dituen musikaria da.
Rochebrune (Drôme)
Rochebrune Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rochebrune udalerrian erroldatutako biztanleak 46 ziren. Familiak 23 ziren, horien artean 10 pertsona bakarrekoak ziren (10 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 10 bakarrik bizi ziren emakumeak), 10 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 3 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 53 etxebizitza zeuden, 22 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 50 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 22 etxebizitza nagusietatik 18 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 15 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 12 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 31 ziren, horien artean 23 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 23 pertsona aktiboetatik 18 lanean zeuden (9 gizon eta 9 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren eta 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Rochebrune udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Van Dyne (Wisconsin)
Van Dyne Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Fond du Lac konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Termofilo
Termofiloak (grezieratik: θερμo, termo, "bero" + φιλíα, filia, "zale") bizi ahal izateko tenperatura beroak behar dituzten izaki bizidunak dira. Termofilo guztiak gai dira 50-70 °C bitarteko tenperaturetan bizi eta ugaltzeko.
Bizidun hauek habitat oso beroetan daude: iturri termaletan (AEBetako Yellowstone Parke Nazionalean lehenengo bakterio termofiloak aurkitu ziren), urpeko iturri edo fumaroletan, hartzitzen ari diren material organikoetan (konpostean, esaterako), lurzoru beroetan eta basamortuetan, ur-berogailu bezalako ingurugiro artifizialetan, etab.
Termofilo gehienak bakterioak eta arkeobakterioak dira. Kopuru txikiagoan bada ere, badaude ere onddo, landare eta animalia termofiloak, Riftia pachyptila anelidoa bezalakoak (iturri termaletan bizi dena). Orokorrean, eukarioto termofiloek ezin dute 60 °C-tik gora bizi. Tenperatura horren goiti bizi diren bizidun guztiak prokariotoak (bakterio eta arkeobakterioak) dira.
Termofiloek moldaera zelularrak eta molekularrak dituzte tenperatura altuei aurre egin ahal izateko. Prokarioto termofiloen entzimek eta beste proteina batzuek askoz hobeto jasaten dute beroa prokarioto normalenak baino, eta haien makromolekulek tenperatura altuetan funtzionatzen dute hobekien. Horretaz gain, zelula mintz berezia dute termofiloek, gantz-azido asez betea (termofiloak ez diren bizidunek gantz-azido asegabeak dituzten bitartean).
Mikrobiologo gehienen ustez mikrobio termofilo eta anaerobioak izan ziren antzinako Lurraren lehenengo bizidunak, orain dela 3.000 milioi urte, gutxigora behera, agertu zirenak.
Bi termofilo mota daude: hertsiak eta fakultatiboak.
Hauetaz gain, hipertermofilo deritzonak dira tenperatura altuenetan bizi direnak. Hauek 75 °C-tik gorako tenperaturetan ugal daitezke, eta 100 °C-tik gora ere bizi daitezke ur likidoa dagoenean (itsasoaren eremu sakonetan, presio handiko tokietan). Hipertermofilo ia guztiak arkeobakterioak dira.
Mikrobio termofiloak
Bakterioen artean hauek dira aipagarrienak:
Arkeobakterioen artean, besteak beste, hauek daude (hipertermofiloak dira):
Detritiboro
Detritiboroak, detritu jale izenez ere ezagunak, beraien nutrienteak detrituetatik (deskonposatzen ari den materia organikotik, animalia eta landare zatietatik adibidez) lortzen dituzten heterotrofoak dira. Mota askotako ornogabeek, ornodunek eta landareek koprofagia egiten dute. Detritiboro guzti horiek koprofagia egiten duten bitartean, deskonposizioari eta nutrienteen zikloei laguntzen diete. Beste deskonposatzaileetatik desberdindu behar dira, bakterio, onddo eta protistetatik adibidez, materia organikoa deskonposatzeko moduan desberdinak baitira. Hala ere, askotan deskonposatzaile eta detritiboro hitzak sinonimotzat erabiltzen dira.
Detritiboroak ekosistemen aspektu garrantzitsua dira. Konposatu organikoak dauden edozein gunetan bizi daitezke, itsas ingurunean barne, non urpeko jaleetaz ez diren desberdintzen askotan.
Ohiko detritiboroen artean Collembola, milazangoak, kukurutxak, bareak, itsas izarrak, itsas luzakorrak daude. Sarraskijaleak ez da uste detritiboroak direnik, normalean materia organiko kantitate handiak jaten dituztelako, baina detritiboro eta sarraskijaleak maila bereko lana egiten dute materia kontsumizioari dagokionez. Egurraren kontsumizioa, bizia nahiz hila, xilografia izenez ezagutzen da. Egur hilaz soilik elikatzeari sapro-xilografia deritzo, eta bizidun haiei sapro-xiligrafoak.
Organismo detritiboroen ezaugarriak
Organismo detritiboroen ezaugarri nagusia materia organikoa deskonposatzen laguntzen dutela da, ekosistemen zeharreko energia fluxuan eta kate trofikoetan paper garrantzitsu bat betez. Materia organikoa ahotik barneratu eta organismo barruan digerituz, detrituen partikula handiak fragmentatu edo zatitzen dituzte, azken deskonposatzaileek lanerako azalera handiagoa izan dezaten. Horrela, detritiboroen laguntzaz, azken deskonposatzaileak nutrienteak deskonposatzeaz eta birziklatzeaz arduratzen dira kate trofikoak itxiz, bizidunen materia organikoa materia inorganiko bilakatzea ahalbideratuz.
Ekologia
Detritiboro batzuk basoetan bizi dira eta organismo horiek garrantzi handikoak dira nitrogenoaren zikloan, zona bentikoetan eta kate trofiko esentzialetan.
Onddoak, deskonposatzaile paperean, gaur egungo lurreko bizitzarako garrantzi handikoak dira. Karbonifero garaian zehar, onddoek eta bakteriek lignina digeritzeko gaitasuna oraindik garatu beharrean zuten, eta horregatik landare hil asko pilatu ziren garai horretan, gerora erregai fosil bilakatuko zirenak.
Sedimentuetatik zuzenean elikatzean konposatu organikoak lortzeko zenbait detritiborok kutsagarriak diren elementuak pilatzen dituzte ustekabean.
Detritiboro-komunitateek baliabide detritikoak deskonposatzen dituzte ia sistema natural guztietan. Aitzitik, baliabide detritikoek bottom-up efektu nabarmenak izan ditzakete detritiboroen komunitateetan. Ikerketa askok detritiboro eta deskonposizio prozesuak aztertu arren, gutxi batzuk hartu dituzte kontutan detritiboro eta detritu arteko elkarrekintzak sistema bereko prozesu lehiakor bezala. Sistema askotan, baliabideen pultsuek lurpeko sistemetan input kritiko garrantzitsuak ekartzen dituzte. Pultsu detritiko horiek komunitate detritiboroen eta detrituen deskonposizioaren arteko elkarrekintzak eragin ditzakete.
Lurzoruaren karbono galerak handitzean berotze antropogenikoak kliman feedback positiboak eragin ditzazke. Galera horiek, neurri batean, detritiboro ornogabeen aldetik materia organikoaren deskonposizioa handiagotzearen ondorioz sortzen dira eta, ezezaguna da nola aldatuko den detritiboroen elikadura-jarduera berotzearekin, batez ere lehorte baldintzetan.
Ipar Amerikako boreal basoetan lau urteko manipulazio esperimentuak erabiliz, ikertu da, nola tenperatura (giroan, inguruneko + 1.7 °C eta giro + 3.4 °C) eta prezipitazioen (giroak eta udako prezipitazioa% 40) perturbazioek eragiten duten detritiboroen elikadura-jardueran. Aurreikuspen orokorrei aurka eginez, berotzeak ez du garrantzia handiko eraginik detritiboroen elikaduran. Hala ere, prezipitazioen murrizketekin konbinatuta, berotzeak elikatzeko jardueran %14ko galera ekarri zuen. Lursail eta data guztietan, detritiboroen elikadura-jarduera positiboki lotuta dago lurzoruaren bolumenaren mikrobioen arnasketarekin. Emaitza horiek lurzoruaren materia organikoaren deskonposizio-tasa motelagoak iradokitzen dituzte eta, beraz, klima-aldaketa antropogenikoarentzat onuragarriak diren feedbacka murriztu da.
Organismo detritiboroen egokitzapenak
Detrituaz elikatzen diren organismen artean ere saprofagoak eta mineralizatzaileak aurkitzen dira.
Organismo saprofagoak edo saprofitoak, usteljaleak
Organismo saprofagoek materia organikoa zuzenean zelulen mintzetatik zehar zurgatzen dute kanpoko digestioaren bidez. Organismo horiek nahitaezko saprofitoak izan daitezke beren janari-iturri bakarra detritua bada, eta aukerakoak bere bizi-zikloaren zati batean detrituz elikatzen badira.
Protistak izan ohi dira, normalean onddoak eta bakterioak, hormadun edo paretadun zelulak edukitzeagatik bereizten direnak, osmotiko deritzon elikadura mota batekin. Prozesu honetan hondakinetan dauden molekula organikoak apurtzeko entzimak jariatzen dituzte eta molekula disolbagarri horiek osmosiz xurgatzen dituzte hormaren eta zelula-mintzaren bidez.
Valderrebollo
Valderrebollo Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
Detritiboro
Mineralizatzaileak
Talde honetan dauden bakterioek beste organismo batzuetako materia ez-organikoa lortzen dute eta gatz mineral bihurtzen dute beste izaki bizidun batzuek asimila dezaten. Bakterio horiek bioelementuen zikloak itxi behar dituzte, hala nola nitrogenoarena, ekosistema guztietan.
Organismo mineralizatzaile detritiboroetan landareek asimilatu behar duten nitrogenoa eta sufrea oxidatzen dituzten bakterioak daude.
Valderrebollo
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 56 biztanle zituen.
Tona (Katalunia)
Tona Kataluniako udalerria da, Osona eskualdean eta Bartzelonako probintzian kokatuta dagoena. 16,5 km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 7.955 biztanle zituen.
Valdesotos
Valdesotos Guadalajarako udalerria da, Sierra norte de Guadalajara eskualdean dagoena.
Detritiboro
Lur-zizareak
Lur zizareak uretako jatorria duten animaliak dira, orokorrean gune hezeetan bizi direnak eta bertan deskonposatzen ari den materia organikoaz elikatzen dira. Lur-zizareek larruazaleko arnasketa egiten dute eta ez dituzte leku lehorrak jasaten. Hezetasun ona duten lurzoruetan tunelak zulatzen dituzten bitartean, lurzoruko partikulek dauzkaten hondar organikoak elikagai bezala aprobetxatzen dituzte. Gainera, tunel horiek garrantzitsuak dira landareentzako, lurreko airea mugitzen dutelako. Digestioaren ostean, nitrogenodun hondakinak askatzen dituzte, fosforo eta potasioan ere aberatsak direnak, lurzorua eratzen eta elikatzen laguntzen dutenak. Bestalde, beraien digestioari esker paper garrantzitsua betetzen dute humusaren eraketan, hau landareentzat onuragarria izanik.
Valdesotos
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 30 biztanle zituen.
Detritiboro
Kukurutxak
Kukurutxak leku ilun eta hezeetan, egur ustelaren azpian adibidez, bizi diren krustazeoak dira. Arnasa hartzeko eremu heze batekin kontaktuan egotea beharrezkoa dute.
Landareen eta animalien hondakinez elikatzen dira; hala nola, elikagai solidoak mastikatzeko aukera ematen duen ahoa dute, hala nola, hosto eta intsektu hilen kanpo eskeletuak.
Milazango
Milazango gehienak detritujaleak dira eta deskonposatzen ari den landarez, gorotzez edo lurzoruarekin nahastutako materia organikoaz elikatzen dira.
Sarritan, eroritako hostoen zatiketa eta deskonposizioan eta lurzoruaren eraketan paper garrantzitsua jokatzen dute diplopodo espezie gehienak lurrean bizi dira eta eskabatzaileak direlako. Hori dela eta, horien eragina lurzoruan fisikoa eta kimikoa da, honen izaera aldatuz, bere porositatea areagotuz, ura atxikitzeko ahalmena handituz eta mantenugai-garraio prozesuei eragitez; landareen materia aldatzeaz gain, bere digestioaren eta ondorengo gorotz deposizioaren bitartez, landareen materia deskonposatzen duten bakterioen ekintza indartzen laguntzen duten osagai nitrogenatuak askatzen dituzte. Lur-zizare populazioak baso tropikaletan bajuak direnean, milazangoekek paper garrantzitsua jokatzen dute orbelaren mikrobio bidezko deskonposizioa erraztuz.
Beste milaznago batzuk deskonposizioan dagoen landare-gaiaz gain, onddoez elikatzen diren miriapodoak dira. Landareen fluidoak txupatzea baimentzen dien ahoko aparatua dute. Lur-zizareek bezala, organismo detritujale hauek garrantzitsuak dira lurzoruaren eraketarako konposatu nitrogenatuak kaka egiterakoan, eta  orbela zatikatzeko eta deskonposatzeko ahalmenagatik. Kalkulatu da milazangoak direla urte batean zehar basoetan produzitzen den orbelaren % 31 kontsumitzen dutenak.
Karramarro biolin jotzailea
Karramarro mota hau lokatz edo lohi hondoa duten marearteko eta azpi itsasaldien estuarioko zonetan bizi da. Mangladietan, paduretan, eta Afrikako mendebaldeko hondar edo lokatzeko hondartzetan, Atlantiko Mendebaldean, Ekialdeko Pazifikoan eta Indo-Pazifikoan aurkitzen da.
Karramarro mota hau sedimentuak hartuz elikatzen da, horietatik materia organikoa eskuratzen du, eta bere digestioaren bidez konposatu organikoetan aberatsa den hondakin bihurtzen du.
Onddo saprofitoak
Onddo saprofitoak beren bizitzako ziklo osoa materia organiko inertearen (bizigabearen) gainean garatzen dute. Materia organikoa entzimen bidez disolbagarri bihurtzen dute eta, kanpoko digestio honen ondoren xurgatu; horrela elikatzen dira.
Organismo detritujale hauek deskonposatzen ari den materia mota desberdinak degradatzeko espezializatuta daude; egur edo zur-hondarren gainean aurki ditzakegu, nahiz eta onddo espezie desberdinek erasotzen duten substratu hau bere deskonposizio-mailaren arabera; badira lignino edo zelulosa erasotzen duten edo ez kontutan hartuta, erabiltzen duten entzimetan desberdintasunak ere.
Bakterioak
Bakterio nitrifikatzaileak eta sufre oxidatzaileak zeregin garrantzitsua dute nitrogeno, sufrea eta karbono zikloetan; izan ere, mikroorganismo horiek elektroi errezeptore gisa erabiltzen dituzte konposatu ez-organikoak, hala nola nitratoak, sulfatuak edo karbono dioxidoa, prozesu biogeokimikoak aurrera eramanez, esaterako, desnitrifikazioa, sulfato murrizketa eta azetogenesia.
Maxillicosta lopholepis
Maxillicosta lopholepis Maxillicosta generoko animalia da. Arrainen barruko Neosebastidae familian sailkatzen da.
Tatiana Zelentsova
Tatiana Petrovna Zelentsova (Татьяна Петровна Зеленцова; Novorossisk, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1948ko abuztuaren 5a) sobietar hesi lasterkari ohia da. Bere kirol-ibilbidean munduko bi errekor ezarri zituen emakumezkoen 400 metroko hesi lasterketetan. 1978ko Europako Atletismo Txapelketan urrezko domina irabazi zuen.
Z (filma)
Z 1969ko pelikula franko-aljeriarra da, Costa-Gavrasek zuzendua eta paper nagusietan Jean-Louis Trintignant, Jacques Perrin, Yves Montand e Irene Papas aktoreekin grabatua.
Sinopsia
Filma Greziako Diktadura garaian kokatzen da. Diputatu ezkertiar baten pertsonaia baten inguruan (Yves Montand) datza zuzendariaren ikuspegia, herrialdea gobernatzen duen Batzar Militarraren kontrako mitin bakezaleak ematen dituelarik. Gobernuak sistematikoki oztopatutako hitzaldietako bat amaitzean, kotxe batetik ateratako gizabanako batek kolpatu egiten du heriotza eraginez. Guztiz partziala eta manipulatua den poliziaren ikerketaren arabera, auto istripu bat izan zela ziurtatzen da. Bitartean, ikerketa faltsuaren eta Diktaduraren kontrako protestak areagotu egiten dira kaleetan.
Alde batetik instrukzio epaile bat (Jean-Louis Trintignant) eta beste aldetik kazetari bat (Jacques Perrin) kasua ikertzen hasten dira. Pixkanaka frogak eta lekukoak aurkituz doaz, eta poliziaren goi karguen aginduetara dagoen eskuin muturreko talde batean ezartzen da hilketaren erantzukizuna. Ikerketa aurrera joan ahala, goi karguen inplikazioa gero eta argiagoa da. Epailea hausnarketak baztertzeko gonbidatzen dute, baina hala eta guztiz ere, kasuarekin jarraitu eta azkenean Batzar Militarreko goi karguak hilketan inplikatzea lortzen du. Epaiketa ematen den bitartean, lekuko guztiak hilda agertzen dira. Aldi berean epailea kasutik kanpo uzten dute eta kazetariari hiru urteko espetxe zigorra ezartzen diote.
Filma, bere thriller itxura dela medio, Batzar Militar greziarraren funtzionatzeko modua agerian uzten du, Diktaduraren kontrako aldarrikapen indartsu eta askatasunaren aldeko oihu batean bihurtuz. Amaierako kredituetan argi ikusten da mezua, bertan Batzar Militarrak ezarritako debekuak agertzen dira.
Filma benetako egoera batean datza eta 1963an Grigoris Lambrakis diputatuaren heriotzarekin zerikusia izan zuten gertaeretan oinarritzen da.
Oi Pello Pello
Oi Pello Pello euskal abesti herrikoia da. Resurreccion Maria de Azkue ikertzaileak Azkainen jaso zuen XIX.mendeko bukaeran edo XX. mendearen hasieran eta Cancionero Popular Vasco liburuan argitaratu zuen 1920an-edo, Aita Donostia musikariaren laguntzarekin.
Kantutegi herrikoian arrakasta lortu duten beste abesti tradizional batzuen egitura errepikatzailea du, non ahapaldi edo estrofa bakoitza aurrekoarekin lotzen baita. Egitura tipikoa da euskal kantutegian, agertzen da Zozoa, Irungo Maio edo Aldapeko sagarraren adarraren puntan abesti ezagunetan, edo Alouette kantu frantsesean ere.
Lihoa edo artilea lantzeko beharrezko diren urrats guztiak azaltzen dira abestian banan-banan eta estrofaz estrofa: irutea, astalkatzea, harilkatzea, xuritzea, irakitzea, pikatzea eta jostea. Garai hartan lihozko arropak eta izarak edukitzeak bizitza bigunagoa eta atseginagoa izateko balio izan zuen baserrian. Neolitikotik hasita kultura guztiek landu dute lihoa. Esate baterako. Dimako emakumeek orokorrean eta Braulia Pujana dimoztarrak konkretuan behar handia egin zuten liho-kultura horren barruan.
Abestiaren hitzen esanahia
Badira zenbait interpretazio kantaren benetako esanahiaz:
Zaila da jakitea zein zen jatorrizko esanahia, baina testuinguru diferenteetan esanahi diferenteekin erabili ahal izatea abestiaren arrakastarako eta iraunkortasunerako faktorea izan da, ziur.
Hitzak
''Oi! Pello, Pello, logale nauk eta
jinen niza ohera?
Irun ezan eta gero, gero, gero,
irun ezan eta gero, gero, bai.
''Oi! Pello, Pello, astalkatu diat eta
Petxina
Petxina kupula baten oinarri zirkularra eta azpiko espazio karratu baten arteko topaketa konpontzen duen hiruko formako eraikuntza elementua da. Hiruki formako azalera esferiko bat du, hiru zirkunferentzia arkuk mugatua. Kupula eliptiko batetatik laukiluze formako oinplano batetara pasatzea ere ahalbidetzen du. Petxinek, kupularen pisua izkinetara bidaltzen dute, zutabeen gainean eutsita daudelarik.