cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pedro Ipiña
Biografia
Espetxetik ateratzea lortu zuenean, jantoki bat izan zuen.
Francisco Antonio Agurto
Ez zen inoiz ezkondu eta, hiltzean, Iñigo Eugenio (1648-1715) bere anaiak ordezkatua izan zen.
Slippery Rock (Pennsylvania)
Slippery Rock Pennsylvaniako borough bat da. Butler konderrian kokatua dago. 2010ean 3,625 biztanle zituen, 4.26 kilometro koadrotan banatuta.
Antemio
Antemio (Procopius Anthemius; 420 inguru - 472ko uztailaren 11), 467tik hil zen arte mendebaldeko erromatar enperadorea izan zen.
Baliteke Antemio azken enperadore trebea izana. Inperioak zituen bi erronka militarrei aurre egiten saiatu zen. Alde batetik, Galian zeuden Eurikoren bisigodoak eta, beste aldetik, Ipar Afrikan zeuden Genserikoren bandaloak eraso zituen.
Leon I. ekialdeko enperadorearen babesa jaso zuen, haren alaba Rizimerorekin ezkondu baitzen. Iliriako matxinoek ere bat egin zuten enperadorearekin.
Nolanahi ere Antemiok ez zuen adina zorterik germaniarren aurka. Eurikok erromatarren armada garaituta, erromatarren menpe segitzen zuten Galiako hainbat hiri konkistatu zuen. Genserikoren kontra ekialdeko laguntza jaso bazuen ere, vandaloek haren itsas-armada suntsitu zuten.
470ean, Antemio gaixotu zen. Pozoia zelakoan, nobleziaren aurka egin zuen Antemiok. Rizimero, Inperioko itzalpeko boterea, Milanen matxinatu zen. 6.000 soldadu harturik, Erroma eraso zuen Antemio atzemateko. 5 hilabete ondoren, Antemio atxilotu eta hil zuen Rizimerok.
Immunitate
Medikuntzan, immunitatea organismo batek infekzioaren aurrean duen erresistentziari deritzo. Erresistentzia hori immunitate-sistema eraginkor batean datza, hots, organismoak dituen defentsa biologiko guztien multzoan.
Bi immunitate mota daude: sortzetiko immunitatea (innate immunity, ingelesez), eta hartutako immunitatea (adaptative immunity, ingelesez). Hartutako immunitatea, halaber, bi motakoa izan daiteke: naturala eta artifiziala. Lehenengoa zein bigarrena era pasiboan edo aktiboan lor daitezke (ikusi diagrama)
Immunitate pasiboak gutxi irauten du organismoan, epe motzekoa da (hilabete gutxi batzuk besterik ez). Immunitate aktiboa, aldiz, luzaro mantentzen da, batzutan bizitzan osoan ere.
Bi immunitate hauen arteko funtsezko desberdintasuna honetan datza: immunitate aktiboaren kasuan mikrobio patogenoaren antigenoak organismoan sartzen dira (antigorputzen ekoizpena eragiten); immunitate pasiboaren kasuan, aldiz, organismoan sartzen direnak ez dira mikrobioaren antigenoak, mikrobio horren aurkako antigorputzak baizik.
Esan ohi da immunitate aktiboa profilaktikoa dela, eta immunitate pasiboa terapeutikoa: azken hau gaixotasuna agertzen denean erabiltzen da.
Sortzetiko immunitatea
Gizabanako batzuek jaiotzatik dutena. Immunitate mota honen atzean ez daude antigorputzak, arraza eta espezie batzuek dituzten berezitasun genetiko eta biokimikoak baizik, mikrobio baten infekzioa ekiditen dutenak.
Arraza mailan ere antzeman daiteke sortzetiko immunitatea. Jakina da ardi arraza zehatzek karbunkoarekiko duten erresistentzia berezia.
Palma di Montechiaro
Palma di Montechiaro Italiako udalerri bat da. Agrigentoko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Immunitate
Immunitate pasiboa
Immunitate mota honetan organismoak behar dituen antigorputzak kanpotik jasotzen ditu, ez ditu berak ekoizten.
Bi motakoa izan daiteke: naturala eta artifiziala
Immunitate pasibo naturala
Amarengandik datorrena da. Haurdunaldian amaren antigorputzek karena zeharkatu eta umekia babesten dute infekzioetatik. Ig G da karena zeharka dezakeen antigorputz bakarra. Umea jaiotzen denean, beraz, amaren antigorputzak ditu odolean, eta gehiago jasotzen ditu amagandiko edoskitzealdian (amaren esneak Ig A motako antigorputz ugari baititu). Immunitate pasibo naturalak funtsezko eginkizuna betetzen du umearen lehenengo bizialdian, bere immunitate-sistema garatzen den bitartean
Immunitate pasibo artifiziala
Organismoak kanpoko antiserum baten bidez lortu beharreko antigorputzak lortzen duenean. Transferentzia hori egiteko erabiltzen diren antigorputzak giza-antigorputzak edo zaldiarenak izan ohi dira. Antigorputz horiek purifikatuak erabil daitezke, antigorputz monoklonal moduan edo serum edo plasmaren moduan.
Immunitate pasibo artifiziala terapeutikoa da: antigorputzak organismoan zuzenean sartzean gorputzak lehenago aurre egiten die mikrobio patogenoei (ez baitu berak antigorputzak ekoitzi behar). Antibiotikoak agertu aurretik immunizazio pasiboa asko erabiltzen zen, eta gaur egun ere immunoeskasia dutenei, pozoien aurkako terapian eta tratamendurik gabeko hainbat gaitz infekziosoren aurka erabili ohi da (Ebola sukar hemorragikoen aurka, esaterako).
Immunitate aktiboaren aldean, immunitate pasibo artifiziala ez da iraunkorra, kanpotik sartutako antigorputzak odoletik desagertuz baitoaz. Antigenoarekin beste kontaktu bat izatean, gainera, ez dago erantzun sekundariorik sortzen (ikus aurrerago)
Immunitate aktiboa
Immunitate mota honetan mikrobio patogenoaren antigenoak organismoan sartzen dira eta antigorputzen ekoizpena eragiten dute. Mikrobio patogeno batek T eta B linfozitoak azkartzen dituenean linfozito horiek "oroimena" garatzen dute: patogeno horrekin berriz kontaktua egitean berebiziko erantzuna sortzen dute, patogenoa txikitzeko.
Bi motakoa izan daiteke: naturala eta artifiziala
Immunitate aktibo artifiziala
Txertoen erabileran datza. Txertoek mikrobio patogenoaren antigenoak dituzte, baina ahalmen patogenorik gabe. Horrela, txertoek antigorputzen ekoizpena bultzatzen dute organismoan infekzioa sortu gabe.
East Richmond Heights (Kalifornia)
East Richmond Heights Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Contra Costa konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Vigneux-sur-Seine
Vigneux-sur-Seine Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 26.497 biztanle zituen.
Koštice
Koštice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 581 biztanle ditu eta 16,72 kilometro koadroko azalera. Lounyko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1310 urtean egin zen.
Vigneux-sur-Seine
Biztanleria
2007an Vigneux-sur-Seine udalerrian erroldatutako biztanleak 26.497 ziren. Familiak 9.417 ziren, horien artean 2.345 pertsona bakarrekoak ziren (895 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.450 bakarrik bizi ziren emakumeak), 2.247 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 3.589 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.236 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Immunitate
Immunitate aktibo artifiziala
Txertoak dauzkan mikrobio hilda edo motelduek antigeno moduan jarduten dute, erantzun immunitario primario deritzona eraginez; aldi berean, linfozitoek oroimen immunologikoa garatzen dute lehen kontaktu horren ostean. Modu honetan, mikrobio horrek geroago infekzioa sortzen badu organismoa ez du ezustean harrapatuko, erantzun azkarra eta egokia (erantzun immunitario sekundarioa) emango baitu mikrobioa deuseztatzeko (antigorputzak eta T linfozito hiltzaileen bidez)
Vigneux-sur-Seine
Etxebizitza
2007an 10.235 etxebizitza zeuden, 9.619 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 81 bigarren erresidentzia ziren eta 535 hutsik zeuden. 4.821 etxeak ziren eta 5.367 apartamentuak ziren. 9.619 etxebizitza nagusietatik 4.584 bere jabearen bizilekua ziren, 4.868 alokairuan okupaturik zeuden eta 167 doan lagata zeuden; 322 etxek gela bat zuten, 932 etxek bi zituzten, 3.063 etxek hiru zituzten, 2.877 etxek lau zituzten eta 2.425 etxek bost zituzten. 4.844 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5.057 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2.369 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Immunitate
Txerto motak
Txerto gehienak muskulu barneko injekzioaren bidez hartzen dira, digestio-aparatuan indargabetzen direlako edo era egokian xurgatzen ez direlako.
Vigneux-sur-Seine
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Immunitate
Txerto motak
Lau txerto mota daude:
Vigneux-sur-Seine
Diru sarrerak
2009an Vigneux-sur-Seine udalerrian 9.440 unitate fiskal zeuden, 27.150 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.339 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 786 komertzioetatik, 10 erauzte enpresak ziren, 15 janari enpresak ziren, 4 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 22 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 150 eraikuntza enpresak ziren, 197 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 65 garraio enpresak ziren, 44 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 23 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 24 finantziazio enpresak ziren, 25 higiezinen enpresak ziren, 85 zerbitzu enpresak ziren, 78 administrazio publikoko enpresak ziren eta 42 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 220 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 posta bulegoa, 7 banku bulegoak, 1 funeraria, 16 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 4 autoeskolak, 15 igeltseroak, 29 margolariak, 15 zurginak, 32 iturginak, 20 argiketariak, 13 eraikuntza enpresak, 13 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 34 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 4 tintoreriak eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 68 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 5 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 15 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 13 okindegiak, 5 harategiak, 3 liburu dendak, 8 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 2 zapata-dendak, 1 elektrotresna denda zen, 2 altzari dendak, 2 bitxi-dendak eta 9 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 8 haur-eskola eta 9 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Vigneux-sur-Seine udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 1.315 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gipuzkoako Poliklinika
Gipuzkoako Poliklinika edota Donostiako Poliklinika (gaztelaniaz Policlínica Gipuzkoa) Gipuzkoako Donostia hiriburuko Miramon-Zorroaga auzoan kokatua dagoen ospitale pribatu bat da. Hain zuzen ere, Miramongo Teknologi Parkean dago, Donostia Unibertsitate Ospitalea eta Institutu Onkologikotik hurbil.
Gas
Gasa materiaren lau egoera nagusietako bat da. Ez dauka forma eta bolumen definiturik, eta libreki higitzen diren atomo edo molekulez osatua dago. Materiaren egoera solidoarekin eta likidoarekin alderatura, gasak dentsitate eta likatasun txikiagoa dauka. Gas baten bolumena aldatu egiten da tenperatura edo presioa aldatzean, gas idealen legeak dioen bezala. Gasen beste ezaugarri nabarmen bat abiadura handiz hedatzeko gaitasuna da, edozein edukiontziren espazioa uniformeki bete arte.
Smethport (Pennsylvania)
Smethport Pennsylvaniako borough bat da. McKean konderrian kokatua dago. 2010ean 1,655 biztanle zituen, 4.24 kilometro koadrotan banatuta.
Gas
Gas bat osatzen duten molekulek ia ez dituzte elkarrengana erakartzen, eta, beraz, hutsean mugitzen dira abiadura handian eta elkarrengandik oso bereizita, propietateak honela azalduz :
Oinarrizko gasak
Baldintza estandarretan egonkorrak diren gas molekular diatomiko homonuklearrak diren elementu kimiko bakarrak hidrogenoa (H2), nitrogenoa (N2), oxigenoa (O2) eta bi halogeno dira: fluorra (F2) eta kloroa (Cl2). Gas noble monatomikoekin —helioarekin (He), neonarekin (Ne), argonarekin (Ar), kriptona (Kr), xenonarekin (Xe) eta radonarekin (Rn)— elkartzen direnean, oinarrizko gas esaten zaie gas horiei.
Cambuskenneth abadia
Cambuskenneth abadia (Cambuskenneth Abbey) Eskoziako Cambuskenneth herrixkako abadia baten hondarrak dira, Stirling hiritik gertu daudenak. A mailako eraikina izendaturik dago.
Sladenia zhui
Sladenia zhui Sladenia generoko animalia da. Arrainen barruko Lophiidae familian sailkatzen da.
Gas
Izena
Gas hitza neologismoa da, Jan Baptist van Helmont kimikari flandriarrak proposatua XVII. mendean, grezierazko chaos (kaos) hitzaren nederlanderako ahoskatzearen idazkera fonetiko gisa. Euskaraz beste neologismo bat ere sortu zen XX. mendean, laspel, baina gaur egun ez da ia erabiltzen.
Cambuskenneth abadia
Historia
Dabid I.a Eskoziakoak sortu zuen 1140 urtearen inguruan. Hasiera batean Stirligenko Andre Mariaren abadia izena izan zuen. Stirlingetik hain gertu egonik, Eskoziako abadia garrantzitsuenetakoa izan zen garai batean, Edinburgheko Holyrood abadiaren pare izateraino. 1326an Roberto I.ak parlamentua ospatu zuen bertan Dabid II.a bere ondorengo izendatzeko. 1486 eta 1488an Jakue III.a eta emazte Margarita Danimarkakoa bertan hobiratu zituzten.
Gas
Historia
1648an, Jan Baptista van Helmont kimikariak, kimika pneumatikoaren aitatzat hartzen denak, gas hitza sortu zuen (denbora batez egoera aeriformea ere erabili zen), grezierazko kaos (nahasketa) hitzetik abiatuta, anhidrido karbonikoaren ezaugarriak definitzeko. Izendapen hori, gero, gas-gorputz guztietara hedatu zen, fluido elastikoak, fluido konprimagarriak edo aireak ere deituak, eta materiaren egoeretako bat izendatzeko erabiltzen da.
Cambuskenneth abadia
Historia
Eskoziako Erlijio Erreformaren ondoren 1559an abadia ertan behera gelditu zen. Eraikin gehienak erre egin ziren. XIIImendeko kanpaidorreak zutik iraun zuen eta 1859an berriztua izan zen. 1908an Eskoziako koroak beregain hartu zuen eta gaur egun Historic Sctlanden eskutan dago.
Gas
Historia
Gasek solidoen eta likidoen aldean duten ezaugarri nagusia da ezin direla ikusi eta ukitu, baina, haiek bezala, atomoz eta molekulez konposatuak daude.
Gasaren izaeraren zioa molekuletan dago, bata bestearengandik oso bereizita eta ausazko mugimenduekin. Materiaren beste bi egoerekin gertatzen den bezala, gasa ere likido bihur daiteke tenperatura oso baxuak jasaten baditu. Prozesu horri kondentsazioa esaten zaio lurrunen kasuan, eta likuefakzioa gas perfektuen kasuan.
Gas gehienek, kondentsazioa lortzeko, tenperatura oso baxuak behar dituzte. Adibidez, oxigenoaren kasuan, behar den tenperatura -183 °C-koa da.
Gasen lehen legeak XVII. mendearen amaieratik garatu ziren, zientzialariak konturatzen hasi zirenean gas lagin baten presio, bolumen eta tenperaturaren arteko erlazioetan, sistema itxi batean, gas guztientzat baliagarria izango zen formula bat lor zitekeela. Horiek antzera jokatzen dute baldintza ugaritan, molekulak elkarrengandik aldenduago daudelako, eta, gaur egun, gas ideal baten egoera ekuazioa teoria zinetikotik dator. Orain, gasen lehengo legeak gas idealaren ekuazioaren kasu berezitzat hartzen dira, konstante mantendutako aldagai batekin edo gehiagorekin.
Enpirikoki, tenperaturaren, presioaren eta bolumenaren arteko erlazio proportzionalak ikusten dira, gas idealen legea eragiten dutenak eta Émile Clapeyronek, 1834an, lehen aldiz ondorioztatua.
Ezaugarri fisikoak
Gasa osatzen duten atomoak edo molekulak modu independentean mugitzen dira (solido edo likido batekoak baino modu askeagoan), haiek batera mantenduko dituen edo sakabanatuko dituen indarrik gabe. Partikulen arteko elkarrekintza bakarrak talka bakan eta ausazkoak dira; bakoitza ausazko norabidean eta abiadura handian higitzen da. Abiadura tenperaturaren araberakoa da eta Maxwell-Boltzmann banaketaren bidez definitzen da. Beraz, gas fasea egoera guztiz kaotikoa da.
Gas baten egoera termodinamikoak hiru propietate dauzka: bolumena, tenperatura eta presioa. Aldagai hauen arteko erlazioa gas idealen funtsezko legearen bidez azaltzen da: gas ideal baten presioa bere tenperaturarekiko eta molekula-kopuruarekiko proportzionala eta bere bolumenarekiko alderantziz proportzionala da.
Likidoak eta plasmak bezala, gasak ere fluido isurkor eta askeak dira. Higitu ondoren, ez dira beren jatorrizko konfiguraziora itzultzen. Likidoek ez bezala, huts-ingurune batean gordetako gas askeek ez dute bolumen finkorik betetzen; horren ordez, espazio osoa bete arte hedatzen dira. Kontuan izan behar da baldintza hau soilik gertatzen dela huts-inguruneetan. Esaterako, aire zabalean karbono dioxidoa isurtzen bada, gasa ez da hedatuko eta lurrera eroriko da, airea dentsoagoa delako.
Gasen portaera makroskopikoa
Gas bat behatzean, ohikoa da erreferentzia-marko bat edo luzera-eskala bat zehaztea. Luzera handiagoko eskala gasaren ikuspuntu makroskopiko edo global bati dagokio. Alde horrek (bolumena) gas-partikulen lagin handi bat edukitzeko adinako tamaina izan behar du. Lagin-tamaina horren ondoriozko estatistika-analisiak aldean dauden gas-partikula guztien batez besteko portaera sortzen du (hau da: abiadura, tenperatura edo presioa). Aitzitik, luzera txikiagoko eskala ikuspuntu mikroskopiko bati edo partikulen ikuspuntu bati dagokio.
Makroskopikoki, gasaren ezaugarriak gasaren partikulen (abiadura, presioa edo tenperatura) edo ingurunearen (bolumena) arabera neurtzen dira. Adibidez, Robert Boylek kimika pneumatikoa ikasi zuen bere ikasketa-ibilbidearen zati txiki batean. Bere esperimentuetako batek presioaren propietate makroskopikoak eta gas baten bolumena erlazionatu zituen. Bere esperimentuan, J hodi-manometro bat erabili zuen, J hizkiaren formako saiakuntza-hodi bat dirudiena. Boylek gas inerte bat harrapatu zuen saiakuntza-hodiaren mutur itxian merkurio-zutabe batekin, eta horrek partikula-kopurua eta tenperatura konstanteak izatea eragiten du. Gasaren presioa handitzen zenean, harrapatutako gasaren bolumena murriztu egiten zela ikusi zuen zutabeari merkurio gehiago gehitzean (horri, alderantzizko erlazioa esaten zaio). Gainera, Boylek behaketa bakoitzaren presioa eta bolumena biderkatu zituenean, produktua konstantea izan zen. Harreman hori mantendu zen Boylek behatutako gas bakoitzerako, eta horrek (PV=k) legera eraman zuen, arlo horretan berak egindako lanaren omenez izendatua.
Tresna matematiko asko daude gasen propietateak aztertzeko. Gasak muturreko baldintzen mende dauden heinean, tresna horiek konplexuagoak bihurtzen dira: fluxu ez likatsurako Eulerren ekuazioetatik hasi eta efektu likatsuak erabat azaltzen dituzten Navier-Stokesen ekuazioetaraino. Ekuazio horiek kasuan kasuko gas-sistemaren baldintzetara egokitzen dira. Boyleren laborategiko taldeak algebra erabiltzea ahalbidetu zuen bere emaitza analitikoak lortzeko. Emaitzak, gasak aztertzen ari zelako presio nahiko baxuko egoeretan, posible izan ziren modu ezin hobean jokatzen zutelako. Erlazio ideal horiek erabiltzen diren materialetan, hainbat hegaldi-baldintzatarako segurtasun-kalkuluei aplikatzen zaizkie. Gaur egun erabiltzen den goi teknologiako ekipoa ingurune operatibo exotikoenak segurtasunez esploratzen laguntzeko diseinatu zen, non gasek jada ez duten modu ezin hobean jokatzen. Matematika aurreratu horrek estatistikak eta aldagai anitzeko kalkulua barne hartzen ditu, eta aukera ematen du egoera dinamiko konplexuak konpontzeko, hala nola ibilgailu espazialak berriz sartzea. Adibidez, irudian agertzen den espazio-anezkaren birsarreraren analisia karga baldintza horren behean materialaren propietateak egokiak direla bermatzeko. Hegaldi-erregimen horretan, gasak jada ez du modu ezin hobean jokatzen.
Gasen legeak
Lege askok aztertzen dute gasen presioa, bolumena eta tenperatura arteko erlazioa.
Boyle-Mariotteren legea
Boyle-Mariotteren legea gas idealen legeetako bat da, prozesu isotermoa aztertzen duena hain zuzen ere. Robert Boylek Oxforden (1664) eta Edme Mariottek Parisen (1676), bakoitzak bere aldetik, aurkituriko legea da.
Legeak dioenez, gas baten sartu-irtenik gabe gasaren tenperatura konstante mantentzen bada gas honen gaineko presioa eta gasaren bolumena alderantziz proportzionalak dira. Hau da:
Ikurrak:
Boyleren saiakuntza
Hau da Boylek egin zuen esperimentua. Tenperatura konstante mantenduz, presioa handitu ahala bolumena jeisten zela ikusi zuen, baina, beti ere, bien arteko biderkaketa konstante mantentzen zen. Horretarako, ontzi batean, gasa sartu zuten, eta, goiko aldean, enbolo batekin hermetikoki itxi. Enboloan pisua jarriz, hura jeitsi eta bolumena txikitzen zenean, ontzi barruko gasaren presioa igo egiten zen; aldiz, enboloa jasoz, presioa txikitu egiten zen bolumena handitzean.
Azalpena
Bolumena txikitzerakoan, gas molekulek toki gutxiago dute mugitzeko, eta maizago jotzen dituzte ontziaren hormak. Aldiz, bolumena handitzerakoan, molekulek toki gehiago dute, eta hormen kontrako talkak gutxiagotu egiten dira.
Charlesen legea
Charlesen legea Jacques Charles fisikari frantziarrak 1787an azaldutako legea da, baina ez zen ezagutarazi 1802 arte, Gay-Lussacek beronen berri eman zuen arte. John Dalton kimikari ingelesak, bere aldetik, lege bera lortu zuen 1801ean (oraindik, Charlesen legea publikatu gabe zegoen), baina Charlesek, lehenago aurkitzeaz gain, askoz hobeto dokumentatua zuenez beronen izena darama legeak. .
Legea
Legeak dioenez, gas baten sartu-irtenik gabe gasaren presioa konstante mantentzen bada, gas horren bolumena eta gasaren tenperatura zuzenki proportzionalak dira. Hau da:
Ikurrak:
Saiakuntza
Charlesek, ontzi batean, gas bat sartu zuen goian enbolo batek hermetikoki ontzia ixten zuelarik. Orduan, ontzia berotzerakoan enboloa igo egiten zela (bolumena handitzearen ondorioz) ikusi zuen, eta berriz hozten uzterakoan enboloa jeisti egiten zela.
Azalpena
Gasa berotzerakoan, gasaren molekulek abiadura handiagotzen dute, eta hormen kontrako talkak ugaritzen dira ontziaren berneko presioa handituz. Enboloak gora jotzen du presio atmosferikoarekin berdintzen den arte.
Gay-Lussacen legea
Gay-Lussacen legea Louis Joseph Gay-Lussac kimikari frantziarrak 1805ean azaldutako legea da. Gas idealen legeetako bat da. :
Azalpena
Gasaren molekulak berotzerakoan azkarrago mugitzen dira, eta, beraz, hormen aurka egiten dituzten talkak ugaritu egiten dira. Aldiz, tenperatura jeistean, molekulak moteldu egiten dira, eta hormen aurkako talkak, gutxitu.
Gas idealen legeak
Gas idealen legeak gas idealek presio, bolumen eta tenperaturaren artean dituzten erlazioak azaltzen dituzten legeak dira.
Legeak argitzen duenez, aldagai osagarrien doitze bat eragingo du hasierako egoera betako (1) gas batean aldagai baten magnitude bat aldatzean berdintasuna mantentzeko amaiera egoeran (2).
Tenperatura konstante mantentzen bada (T1 =T 2), posible da berau ekuaziotik kentzea. Beraz berdintasuna presio eta bolumen arteko aldaketen bidez mantentzen da.
Gas idealen ekuazioa
Émile Clapeyronek azaldu zuen lehenengo aldiz, 1834ean. Aurretik Boyle, Mariotte, Charles eta Gay-Lussacek eginiko lanak bateratu ostean lortu zuen ekuazioa sortzea. Ekuazioa honako hau da:
Ikurrak:
Legeak argitzen duenez, aldagai osagarrien doitze bat eragingo du hasierako egoera betako (1) gas batean aldagai baten magnitude bat aldatzean berdintasuna mantentzeko amaiera egoeran (2).
Tenperatura konstante mantentzen bada (T1 =T 2), posible da berau ekuaziotik kentzea. Beraz berdintasuna presio eta bolumen arteko aldaketen bidez mantentzen da.
Daltonen legea
Daltonen legeak gas nahasketa baten guztirako presioa gas bakoitzak bolumen osoa okupatuko balitz eragiten dituzten presioen batzea dela argitzen du.
Lege hau presio partzialen legea bezala ere ezagutzen da, gas batek X presioan batean duen presio partziala nahasketan dagoen gasen proportzioarekin zuzenki proportzionala baita.
Natalia Dicenta
Natalia Dicenta Herrera (Madril, ) espainiar aktore, mezzosoprano eta telebista aurkezlea da. Lola Herrera eta Daniel Dicenta aktoreen alaba, neskatoa zenetik aritu da ikuskizunetan lan egiten.
Gas
Daltonen legea
Hau da, gas nahasketa batean osagai batek P presioan nahasketaren bolumenaren %20 betetzen badu, osagai horrek 0,2 Pko presio partzial bat du.
Henry legea (gasen disoluzioa)
Henry-ren legea: Disoluzio diluitu ideal batean, solutu baten lurrunaren presioa ematen digu. Disolbatzailearentzat Roult-en legea erabiltzen jarraitzen da: PA=xAP∗A
Gas bat likido batekin harremanetan ipintzean, gasaren molekulak (bere energia termodinamikoa -presio eta tenperatura- dela eta) gas-likido interfasean sartu, eta haren barnean banatzen dira. Egoera horri gasen disoluzioa esaten zaio, hau da, gas-likido disoluzio baten eraketa. Gas bat fase likidoan disolbaturik dagoenean, gasaren kontzentrazioari, (c) esaten zaio fase gaseosoan dagoenean eta presio partzialarentzako (p) erabiltzen den bitartean. Bada, Henry-ren legeak, bi adierazpen erlazionatzeko, Henryren konstantea erabiltzen du, horrela desio den presioa kalkulatzea ahalbidetuz.
Horretarako, disolbatzaile bat eta solutuak dituen disoluzio diluitu ideal bat dagoenean, solutuek gas fasean eragiten duen presioa kalkulatzen da.
Arapiles
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 548 biztanle zituen.
Gas
Henry legea (gasen disoluzioa)
μi,l(T,P)=μi,v(T,P) (1)
μ0i,l(T,P)+RTlnxi=μ0i,v(T)+RTlnPiP0 (2)
μ0i,l(T,P)−μ0i,v(T)RT=lnPixiP0 (3)
P0eμ0i,l(T,P)−μ0i,v(T)RTKH=Pixi (4)
Pi=KHxi (5)
Henry legeak argitzen duenez, tenperatura jakin batean eta saturazioa egoeran, likido batean disolbatzen den gas kopurua gasak likidoaren azalean eragiten duen presioarekiko zuzenki proportzionala da.
Henry legean izendatzen duen saturazio kontzeptuak gasaren presioren (gas egoeran) eta bere tentsioaren (likido egoeran) dagoen orekaz ari da. Presioa tentsioa baino handiago denean, azpisaturazio egoera esaten zaio; berdinak direnean, saturazio esaten zaio, eta presioa disolbaturiko gasaren tentsioa baino txikiagoa denean, supersaturazioa esaten zaio. Azpisaturazioan dagoen likido batek gas egoerako gasa disolbatuko du oreka (saturazio) iritsi arte. Supersaturazio egoeran, disolbaturiko gasa botako du oreka (saturazio) egoerara iritsi arte.
Grahamen legea (gasen zabalkundea)
Bi gasen arteko zabalkunde fenomenoa. Lege horrek gasak nahasteko abiadura argitzen du. Oinarrian, tenperatura eta presio egoera beretan, bi gasen arteko zabalkundea gasen masa molarren erro karratuarekiko alderantziz proportzionala dela dio.
non:
Beste era batera esanda, tenperatura eta presio berean, molekula arinak dituen gas baten zabalkunde abiadura molekula astunak dituena baino handiago da.
Fick legea (gasen zabalkundea)
Gas batek zuntz bat (edo ehun kapa bat) zeharkatzeko duen transferentzia tasa azaltzen du. Hura, ageriko superfiziearekiko eta bere bi egoeren arteko ezberdintasunarekiko, proportzionala da, eta, zuntz/ehunaren lodierarekiko, alderantziz proportzionala da. Zabalkunde abiadura, gainera, zabalkunde konstantearekiko (parte hartzen duten ehun eta gas bakoitzerako bakarra), proportzionala da.
Gas erreala
Aplikazio gehienentzat, hain analisi zehatza ez da beharrezkoa, eta gasaren hurbilketa ideala arrazoizko zehaztasunez erabil daiteke. Bestalde, gas errealaren ereduak gasen kondentsazio-puntutik gertu erabili behar dira, puntu kritikoetatik gertu, presio oso altuetan, eta, beste kasu batzuetan, ez dira hain ohikoak.
Gehiago findu nahi bada edo portaera idealari ihes egiten dion gasen portaera neurtu nahi bada, gas errealen ekuazioetara jo beharko da, askotarikoak eta konplikatuagoak baitira zenbat eta zehatzagoak izan.
Gas errealak ez dira infinituki hedatzen, bolumen gehiago hartuko ez luketen unea iritsiko bailitzateke. Horren arrazoia da bere partikulen artean, atomoak zein gas nobleetan edo molekuletan (O2) (gas gehienetan bezala), nahiko indar txikiak ezartzen direla karga elektrostatikoen ausazko aldaketen ondorioz, Van der Waalsen indarrak deitutakoak.
Zenbat eta errazagoa izan bere formula kimikoa eta zenbat eta txikiagoa izan bere erreaktibotasuna (loturak sortzeko joera), orduan eta gehiago egiten du bat gasaren portaerak portaera idealarekin. Horrela, adibidez, gas nobleek, molekula monoatomikoak direnez eta erreaktibotasun oso txikia dutenez (batez ere helioak), idealetik nahiko hurbil dagoen portaera izango dute. Ondoren, gas diatomikoak etorriko dira, bereziki hidrogeno arinena. Ez dira hain idealak izango triatomikoak, karbono dioxidoa bezala; ur-lurrunaren kasua are okerragoa da; polarra denez, hidrogenozko zubiak ezartzeko joera dute molekulek, eta horrek idealtasuna are gehiago murrizten du. Gas organikoen barruan, portaera egokiena metanoak izango du, karbono-katea koipeztatu ahala idealtasuna galduz. Horrela, butanoa idealtasunetik urrun samar egongo dela espero izatekoa da. Hau da, gasa osatzen duen partikula zenbat eta handiagoa izan, orduan eta probabilitate handiagoa elkarren artean talka egiteko eta elkarreragiteko, eta faktore horrek idealtasuna murrizten du. Gas horietako batzuk nahiko ondo hurbil daitezke ekuazio idealen bidez; beste kasu batzuetan, berriz, parametroen doikuntzatik enpirikoki askotan kendutako ekuazio errealetara jo beharko da.
Idealtasuna ere muturreko baldintzetan galtzen da, hala nola presio altuetan edo tenperatura baxuetan. Bestalde, idealtasunarekiko bat-etortzea areagotu egin daiteke presio baxuetan edo tenperatura altuetan lan egiten badugu. Baita egonkortasun kimikoagatik ere.
Portaera eskala mikroskopikoan
Gas bat mikroskopio baten bidez behatu ahal izango balitz hura osatzen duten partikulak (molekulak, atomoak, ioiak) ikusteko bezain indartsu batekin, modu aleatorioan edo gutxi-asko mugituz ikusiko genituzke. Gasa osatzen duten partikula horiek mugimenduaren norabidea soilik aldatzen dute beste partikula batekin edo edukiontziko hormen kontra talka egiten dutenean. Talka horiek guztiz elastikoak direla uste badugu, substantzia gas idealtzat har dezakegu. Partikulen portaera, maila mikroskopikoan, gasen teoria zinetikoak deskribatzen du.
Gasen teoria zinetikoa
Teoria zinetiko molekularrak gasen portaera eta propietateak adierazten ditu. Teoria zinetiko molekularra Daniel Bernoulli, Ludwig Boltzmann eta James Clerk Maxwellen ikerketei esker garatu zen XIX. mendearen bigarren zatian.
Teoria zinetikoak gasen propietate makroskopikoei buruzko informazioa ematen du, konposizio molekularra eta mugimendua kontuan hartuta. Momentuaren eta energia zinetikoaren definizioekin hasita, momentuaren kontserbazioa eta kubo baten erlazio geometrikoak erabil daitezke tenperatura- eta presio-sistemaren propietate makroskopikoak molekula bidezko energia zinetikoaren propietate mikroskopikoarekin lotzeko. Teoriak, bi propietate hauentzako, batez besteko balioak ematen ditu.
Gasen teoria zinetikoak sistemak (gas-partikulen bilduma kontuan hartuta) nola erantzuten dien tenperatura-aldaketei azaltzen lagun dezake, dagokion energia zinetikoaren aldaketarekin.
Adibidez: imajina dezagun gas-partikula kopuru finko bat duen tamaina finkoko ontzi zigilatu bat dugula (bolumen konstantea); zero absolututik abiatuta (atomoek edo molekulek energia termikorik ez duten tenperatura teorikoa; hau da, ez dira mugitzen, eta ez dute bibratzen), sistemari energia gehitzen hasten gara ontzia berotuz barneko partikuletara energia transferitzeko. Bere barne energia zero puntuko energiaren gainetik dagoenean, hau da, bere energia zinetikoa (energia termikoa ere esaten zaio) zero ez denean, gas partikulak edukiontziaren inguruan mugitzen hasiko dira. Ontzia gehiago berotu ahala (energia gehiago gehitu ahala), partikulen batez besteko abiadura handitu egiten da sistemaren barne-energia osoa handitu ahala. Partikula guztien batez besteko abiadura handiagoa denez, talkak abiadura handiagoan gertatzen dira (hau da, talka gehiago denbora-unitateko) partikulen eta edukiontziaren artean, bai eta partikulen artean ere.
Maila makroskopikoan, presioaren kantitate neurgarria partikula eskopikoen mikro talka horien eta gainazalaren arteko zuzeneko emaitza da. Horren gainean, molekula indibidualek indar txiki bat eragiten dute, eta bakoitzak eremu espezifiko baten barruan aplikatutako guztizko indarrari laguntzen dio.
Halaber, makroskopikoki neur daitekeen tenperatura kantitatea, horrenbestez, partikulek erakusten duten mugimenduaren edo energia zinetikoaren guztizko kantitatearen kuantifikazioa da.
Higidura browniarra
Higidura browniarra fluido batean esekitako partikulen ausazko mugimendua deskribatzeko erabiltzen den eredu matematikoa da. Gas-partikulen animazioak (partikula arrosak eta berdeak erabiliz) erakusten du portaera horrek gasen hedapena (entropia) eragiten duela. Gertakari horiek partikulen teoriaren bidez ere deskribatzen dira.
Banakako gas-partikulak (atomoak edo molekulak) behatzea egungo teknologiaren mugan (edo harantzago) dagoenez, kalkulu teorikoek bakarrik ematen dute horiek mugitzeko moduari buruzko iradokizuna, baina higidura browniarra ez bezalakoa da, higidura browniarrak arrastatze-indar leuna baitakar gas-molekula askoren marruskadura-indarraren ondorioz, gas-molekula batek (edo batzuek) partikularekin izandako talka bortitzen ondorioz puntuatua. Partikulak (normalean, milioika edo milaka milioi atomo ditu), horrela, ibilbide irregular batean mugitzen dira, baina ez gas molekula indibidual bat aztertuz gero espero litzatekeen bezain irregularra.
Molekula arteko indarrak
Gas bat konprimatzean, molekulen arteko indarrek, hala nola irudiaren ur-molekulen arteko hidrogeno-loturek, paper aktiboagoa izaten hasten dira.
Partikulen arteko une bateko atrakzioek edo aldaratzeek eragina dute gasaren dinamikan. Kimika fisikoan, molekulen arteko indarren izena Van der Waalsen indarra da. Indar horiek zeregin bat dute gas baten propietate fisikoak zehazteko, hala nola likatasun edo fluxu bolumetrikoa. Indar horiek, baldintza jakin batzuetan, alde batera uzten baditugu, gas erreal bat gas ideal bat balitz bezala tratatu ahal izango dugu, eta, horrela, gas idealen legea erabili ahal izango dugu. Gasekiko erlazio horiek behar bezala erabiltzeko, teoria zinetikora itzuli behar da. Gasaren partikulek karga magnetikoa edo molekulen arteko indarra dutenean, beste molekuletan duten eragina areagotu egiten da haien arteko espazioa murriztu ahala. Kargarik ez dagoenean, partikulen arteko espazioa puntu jakin batera behar adina murriztu denean, partikulen arteko talkak ezin dira saihestu tenperatura normal batean.
Gas baten partikulen arteko talka-kopurua handitzeko, beste bide bat litzateke gas-bolumen finko jakin bat berotzea, gainera, partikulen tenperatura handiagoa, beraz, talkak izateko probabilitate handiagoa. Horrek guztiak esan nahi du ekuazio ideal horiek arrazoizko emaitzak ematen dituztela presio edo tenperatura handiko kasuetan izan ezik (ionizazioa). Salbuespenezko baldintza horiek aukera ematen dute gasaren barruan energia transferitzeko, eta, hain zuzen ere, energiaren barne-transferentziarik ez egoteak ahalbidetzen du baldintza idealei buruz hitz egitea, energia-trukea sistemaren mugetan bakarrik gertatzen baita.
Gasen portaera
Materiaren partikulen portaera termikorako interes handikoak diren lau kantitate neurgarri daude: presioa, bolumena, tenperatura eta materialaren laginaren masa (edo are hobeto substantzia kantitatea, moletan neurtuta).
Edozein gas fluidotzat hartzen da jariakin gisa jokatzeko aukera ematen dioten propietateak dituelako.
Molekulek, etengabe mugitzen ari direla, elastikoki talka egiten dute beren artean eta gasa duen ontziaren hormen kontra, eta presio iraunkorra egiten dute haien aurka. Gasa berotzen bada, bero-energia hori molekulen energia zinetikoan inbertitzen da; hau da, molekulak azkarrago mugitzen dira, eta, beraz, ontziaren hormen aurkako talka-kopurua handitu egiten da kopuruari eta energiari dagokionez. Ondorioz, gasaren presioa handitu egiten da, eta, ontziaren paretak zurrunak ez badira, gasaren bolumena handitu egiten da.
Astroblepus supramollis
Astroblepus supramollis Astroblepus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Astroblepidae familian.
Gas
Gasen portaera
Gas batek kimikoki aktiboa izateko joera du bere gainazal molekularra ere handia delako; hau da, bere partikulak etengabeko mugimenduan daudenez bata bestearekin talka egiten, errazagoa egiten du substantzia baten eta bestearen arteko kontaktua, erreakzio abiadura handituz likidoekin edo solidoekin alderatuta.
Gas baten portaera hobeto ulertzeko, beti gas idealari buruzko azterketak egiten dira, gas ideala inoiz existitzen ez bada ere, eta hauek dira gas idealaren propietateak:
Gasen portaera azaltzeko, teoria berriek, propietate edo mugako propietate desberdinetako gasekin (UF6 izenez ezagutzen den gasik astunena dena) esperimentatzeaz gain, estatistika zein teoria kuantikoa erabiltzen dituzte.
Gas batek ez du, ez formarik, ez bolumen finkorik ere; bere molekulen kohesio ia nulua eta energia zinetiko handia ditu ezaugarri, eta horiek mugitu egiten dira.
Dentsitatea
Tenperaturak eta presioak solidoengan eta likidoengan duten eragina oso txikia denez, likido edo solido baten konprimagarritasuna da: 10-6 bar-1 (1 bar=0,1 MPa), eta dilatazio-koefiziente termikoa da: 10-5 K-1.
Bestalde, presioak eta tenperaturak eragin handia dute gasen dentsitatean. Gas idealen legeak matematikoki deskribatzen du hiru magnitude hauen arteko erlazioa:
non R\, gas idealen konstantea, p\, gasaren presioa, M\, masa molarra eta T\, tenperatura absolutua den.
Horrek dakar 300 K (27 °C) eta 1 atm-ko gas ideal batek bere dentsitatea bikoiztuko duela presioa 2 atm-ra igotzen bada tenperatura konstantea mantenduz edo, txandaka, tenperatura 150 K-ra jaisten bada presio konstantea mantenduz.
Gasaren presioa
Teoria zinetikoaren esparruan, gas baten presioa gasaren molekulek edukiontziaren paretekin talka egiten duten indarren emaitza makroskopiko gisa azaltzen da. Presioa, beraz, gasaren propietate mikroskopikoei erreferentzia eginez defini daiteke.
Presioa honela kalkula daiteke:
(gas ideala)
Emaitza hori interesgarria eta esanguratsua da, ez bakarrik gas baten presioa kalkulatzeko modu bat eskaintzen duelako, baizik eta aldagai makroskopiko behagarri bat, presioa, molekula bidezko batez besteko energia zinetikoa, 1/2 mv rms², zuzenean ikus ezin daitekeen magnitude mikroskopikoa delako. Kontuan izan ontziaren bolumenak eragindako presioaren emaitza jasotako gas-molekulen guztizko energia zinetikoaren bi heren dela.
Reynolds zenbakia
Fluidoen mekanikan, Reynolds zenbakia inertzia-indarren (vsρ) eta indar likatsuen (μ/L) arteko erlazioa da. Zenbaki adimentsional garrantzitsuenetako bat da fluidoen dinamikan, eta, eskuarki, beste zenbaki adimentsional batzuekin batera, antzekotasun dinamikoa zehazteko irizpidea emateko erabiltzen da. Horrela, Reynolds zenbakiak modelaketaren emaitzen (diseinua) eta eskala handiko benetako baldintzen arteko lotura ematen du. Fluxua karakterizatzeko ere erabil daiteke.
Likatasuna
Likatasun edo biskositatea fluido guztiak duten propietate fisiko bat da, eta hori fluido batean aurkitzen diren eta abiadura ezberdinetan mugitzen diren partikulen arteko kolisioetatik sortzen da, mugimenduari erresistentzia indar bat sortuz teoria zinematikoaren arabera. Fluido bat tubo baten barnealdetik pasarazten denean, fluido horren partikulak azkarrago mugitzen dira tuboaren ardatzetik gertu eta geldoago tuboaren paretetatik gertu direnak. Horregatik, ezinbestekoa da indar ebakitzaileak existitzea marruskadura indarrak ezarritako erresistentzia indarrak gainditu eta fluidoa mugitu ahal izateko. Hori gertatuko ez balitz, ez litzateke mugimendurik existituko.
Muga-geruza
Partikulak bere baitan mugitzen den objektu baten gainazalean itsasten dira. Partikula-geruza horri muga-geruza deitzen zaio. Objektuaren gainazalean, funtsean, estatikoa da gainazalaren marruskaduraren ondorioz. Objektua, bere muga-geruzarekin, objektuaren forma berria da, objektua hurbildu ahala gainerako molekulek ikusten dutena. Muga-geruza hori azaleratik bereiz daiteke funtsean azalera berri bat sortuz eta fluxuaren ibilbidea erabat aldatuz. Horren adibide klasikoa galeran sartzen den profil hegoarra da. Delta hegalaren irudiak argi eta garbi erakusten du muga-geruzaren lodiera, gasak eraso-ertzean zehar eskuinetik ezkerrera egiten duen heinean.
Entropia maximoaren printzipioa
Askatasun graduen kopuru osoa infinitura hurbiltzen den heinean, sistema aniztasun handienari dagokion makroegoeran aurkituko da. Printzipio hori irudikatzeko, begiratu metalezko barra izoztu baten gainazaleko tenperatura. Gainazaleko tenperaturaren irudi termikoa erabiliz, behatu gainazaleko tenperaturaren banaketa. Tenperaturaren hasierako behaketa horrek mikroegoera adierazten du. Etorkizuneko uneren batean, gainazaleko tenperaturaren bigarren behaketa batek bigarren mikroegoera sortzen du. Behaketa-prozesu horrekin jarraitzean, litekeena da barraren gainazalaren historia termikoa ilustratzen duten mikroegoera batzuk sortzea. Mikroegoeren serie historiko horren karakterizazioa posible da guztiak multzo bakar batean arrakastaz sailkatzen dituen makroegoera aukeratuz.
Oreka termodinamikoa
Sistema baten energia-transferentzia amaitzen denean, egoera horri, oreka termodinamikoa esaten zaio. Oro har, baldintza horrek esan nahi du sistema eta inguruak tenperatura berean daudela, eta, beraz, beroa ez da jada haien artean transferitzen. Era berean, kanpoko indarrak orekatuta daudela (bolumena ez da aldatzen) eta sistemaren barruko erreakzio kimiko guztiak osatuta daudela esan nahi du. Sistemaren arabera, kronograma aldatu egiten da gertaera horietarako. Giro-tenperaturan urtzen den izotz edukiontzi batek orduak eramango ditu; erdieroaleetan, berriz, gailua piztuta egotetik itzalita egotera doan trantsizioan gertatzen den bero-transferentzia nanosegundo gutxi batzuen ordenakoa izan liteke.
Dulau
Dulao edo Dulau Bizkaiko mendia da, 1152 metro ditu eta Gorbeiako mendilerroan kokatuta dagoena. Aldamin mendiaren ondoan dago.
Alveringem
Alveringem, Belgikako mendebaldean dagoen hiria da, Mendebaldeko Flandria probintzian. Udalerriak herri hauek hartzen ditu barnean: Alveringem bera, Beveren-aan-de-IJzer, Gijverinkhove, Hoogstade, Izenberge, Leisele, Oeren, Sint-Rijkers eta Stavele. 2013ko urtarrilaren 1ean 4.990 biztanle zituen.
Leucopternis melanops
Leucopternis melanops Leucopternis generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.
Oecomys auyantepui
Oecomys auyantepui Oecomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Dyscophus antongilii
Dyscophus antongilii Dyscophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Olibrio
Flavio Anizio Olibrio (Flavius Anicius Olybrius) 472ko uztailaren 11tik urriaren 23 arte mendebaldeko erromatar enperadorea izan zen.
Bandaloek arpilatu ostean, Erroma utzi zuen. Konstantinoplan kontsul izendatu zuten 464an. Garai horretan Plazidiarekin, Valentiniano III.aren alabarekin ezkondu zen. Geiserikoren semea, Huneriko, Plazidiaren alaba batekin ezkondu zen. Lotura honen izenean, Geiserikok Olibriorako aldarrikatu zuen enperadore titulua.
Ababuj
Ababuj Teruelgo udalerria da.
Kostníky
Kostníky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 198 biztanle ditu eta 12,97 kilometro koadroko azalera. Třebíčeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1398 urtean egin zen.
Jean Negulesco
Jean Negulesco (Craiova, Errumania, 1900 - Marbella, Espainia, 1993) zinema-zuzendaria izan zen. Jatorriz errumaniarra, estatubatuar hiritartasuna hartu zuen. Oso gazte zela, Parisa joan zen, margolaritza ikastera. 1927an, Estatu Batuetara joan zen bere koadroak erakustera, eta han geratu zen. Hollywooden, jantziak eta dekoratuak marraztu zituen.
Film nagusiak: The Mask of Dimitrios (1944) eta Titanic (1953).
Zealoctenus
Zealoctenus armiarma Araneomorphae generoa da, Miturgidae familiakoa. Zeelanda Berrian aurkitzen da. Zealoctenus taxon monotipikoren elementu bakarra da.
Tomichita
Tomichita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Tomichita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.
Smicksburg (Pennsylvania)
Smicksburg Pennsylvaniako borough bat da. Indiana konderrian kokatua dago. 2010ean 46 biztanle zituen, 0.38 kilometro koadrotan banatuta.
Porto Empedocle
Porto Empedocle Italiako udalerri bat da. Agrigentoko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Porto Empedoclek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eumecichthys fiski
Eumecichthys fiski Eumecichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Lophotidae familian sailkatzen da.
Dyscophus guineti
Dyscophus guineti Dyscophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ababor eta istribor
Ababor, itsasontzi batean edo uretatik mugitzen den beste edozein garraiobidetan, joanaren zentzuan, ezker reko aldea da, edo, zehazkiago esanda, ezkerreko aldea txopatik brankara begira (azken hau ontziaren aurrealdea). Eskuin aldeari, istribor deritzo.
Erabilpena
Itsasontzietan, bi alboei, ezkerra eta eskuinari izen ezberdinak ematearen arrazoia, nahasketak eragoztea da, marinel ak lasai mugi baitaitezke aurrera eta atzera, eta atzerantz begira ari den tripulatzaileak, eskuinaz hitz egin dezake ezkerrari erreferentzia eginez, eta alderantziz. Alboak, lehen deskribatu bezala izendatuz, ez dago nahasteko modurik.
Etimologia
Hitz honen jatorria batzuk, antzinako norvegiera edo eskandinabiera n kokatzen duten arren (bak = bizkarra), benetan, bombordo portugesezko hitzetik dator, Portugalen garai kolonia letik. Hegoaldeko Afrikarantz hedatzen ari zenean, afrikar kostaldearen erreferentzia hegoalderantz nabigatzen ari zirela bom bordo zen, erreferentzia ona alegia, ezkerrerantz begiratzen zutenean.
Istribor hitza ere, portugesetik dator este-bordo-tik, estibordo-ra eboluzionatu zuena. Bombordoa ez bezala (erreferentzia bezala beti lurra edo kostaldea zuena) estibordoan, portugaldar marinelek ozeano a baino ez zuten ikusten, eta hortik datorkio bere izen gutxiesgarria.
Seinalizazioa
Itsasontzian zenbatu beharreko objektu guztiek, ababorrean aurkitzen badira, zenbaki bikoitiak daramatzate (su itzalgailu, larrialdi irteerak, etab... kasu).
Rila
Rila (Рила) hego-mendebaldeko Bulgariako mendigunea da, Balkanetako garaiena, Rodopeen mendebaldean dagoena. 2.629 kilometro koadroko eremua hartzen du. Musala mendia (2.925 m) da gailurrik gorena. Mendi hauen erdian dago Rilako monasterioa, Bulgariako ospetsuena. Iskar, Maritsa eta Mesta ibaiek mendigune honetan dute iturburua.
Abejuela
Abejuela Teruel udalerria da, Gúdar-Javalambre eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 57 biztanle zituen.
Opistodomos
Opistodomos edo opisthodomos izenez ere erabilia, antzinateko greziar tenplu baten atzeko aldean dagoen tokia da. Jatorriz, Οπισθόδομος, őπισθεν (opistho = atzean) eta δόμος (domos = etxea), adierazten du opisthodomos tenpluaren atzeko zatian kokatuta dagoela hain zuzen ere. Bestalde naos erdiko gunea da eta pronaos aurreko aldea.
Solifugae
Solifugae izen bereko ordenako araknidoak dira. Trakea bidez hartzen dute arnasa eta obiparoak dira. Armiarmaren antzekoak dira, eta ozka pozoitsua dute. 10-60 mm luze dira. Gauzaleak dira eta Afrikan, Asia hegoaldean eta Ameriketan bizi dira gehienak, baina Iberiako eta Balkanetako penintsuletan ere badira. 10 familia eta 1.100 bat espezie ezagutzen dira.
Lophotus capellei
Lophotus capellei Lophotus generoko animalia da. Arrainen barruko Lophotidae familian sailkatzen da.
Raffadali
Raffadali Italiako udalerri bat da. Agrigentoko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.