cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Programazio lineal
Ebazkizun primala eta duala
Programazio linealeko primal deritzon ebazkizun batetik, bere modu kanonikoan, beste ebazkizun dual bat erator daiteke:
Ebazkizun primal baten dualaren duala bat dator ebazkizun primalarekin. Aldi berean, ebazkizun primal eta dualaren soluzioak ere loturik daude: soluzio mugatua badu batak, besteak ere hala izango du eta helburuko funtzioen balio optimoak berdinak izango dira; batak soluzio mugagabea badu, besteak ez du soluzio egingarririk izango. Lasaiera osagarriaren teoremaren arabera gainera:
Burgosko probintzia
Burgos Espainiako iparraldean dagoen probintzia da, Euskal Herriko mugakidea. Gaztela eta Leongo autonomia erkidegoan kokatuta dago.
2005. urtean, probintziak 361.021 biztanle zituen. Hiriburu eta hiri nagusia Burgos hiria da.
Mugakideak
Iparraldean Kantabria, Bizkaia eta Araba, mendebaldean Palentzia eta Valladolid, ekialdean Errioxa eta Soria eta hegoaldean Segovia mugakide ditu.
Ingurune naturala
Demanda mendilerroa probintziako ekialdean zabaltzen da, Errioxako mugan. San Millán (2.130 m) probintzia osoko tontorrik altuena da. Ipar-ekialdean, bestela, Santiago Mendiko Monumentu Naturala kokatuta dago, Orduña eta Aiaraldearekin mugan. Bertan dago Nerbioi ibaiaren iturburua, urjauzi bihurturik. Apur bat hegoalderantz, Obarenes mendiak nabarmentzen dira.
Ebro ibaia bestela sartzen da probintzian 710 metroko altueran, eta irteten da 450 metrotan, 145 km-ko ibilbidea egin eta gero. Ibaiadar nagusiak ezkerraldetik Nava, Pandraves, Trueba eta Nela diram eta eskuinaldetik Rudrón, Oca, Oroncillo, Tirón eta Najerilla. Orbaneja, Pesquera, Tudanca, Hocinos, Horadada eta Sobrón-eko haitzarteak aipatzekoak dira.
Duero ibaiak 68 km-ko ibilbidea egiten du. Adarrak ezkerraldetik Riaza eta Arroyo de La Nava dira, eta eskuinaldetik Lobos, Arandilla, Bañuelos, Gromejón, Esgueva, Pisuerga eta Aranzuelo.
Pisuergara iristen dira Arlanzako urak, 135 km-ko ibilbidearekin bigarren luzeena delarik, baita Arlanzón, Abejo, Pedroso, Franco, Pico, Vena, Ubierna, Hormaza, Urbel, Cogollos, Lucio, Odra, Brulles eta Odrilla-ko urak ere.
Trebiñuko auzia
Trebiñuko Konderria Arabako lurraldeetan dagoen eskualdea da, administratiboki Burgosko probintzia dena. Hau horrela da Erdi Arotik, Gaztelako erregeak Nafarroakoa 1200. urtean garaitu zuenean.
Aspalditik eskatu izan dute bertako herritarrek Araban sartzea. Izan ere, azken urteotan erreferenduma egin zuten, eta Burgostik ateratzearen aldekoek irabazi egin zuten. Hala ere, kontsulta baliorik gabe utzi zuten Gaztela eta Leongo agintariek.
Melanophryniscus krauczuki
Melanophryniscus krauczuki Melanophryniscus generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Mireia Vehí
Mireia Vehí i Cantenys (Vilafant, Katalunia, 1985a) kataluniar soziologo eta politikaria da. 2016ko urtarriletik 2019ra Kataluniako Parlamentuko legebiltzarkidea izan zen Herri Batasun Hautagaitza (CUP) alderditik. 2019tik aurrera, Espainiako Kongresuko diputatu ibili da.
Ardi latx
Ardi latxa Euskal Herriko bertako ardi arraza bat da. Bere izena latz izenondotik bide datorkio, latza baita haren ilea. Ardi latxak bi azpimota ditu:
Phthoracma
Phthoracma Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Phthoracma blanda da.
Alaminos (Guadalajara)
Alaminos Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 69 biztanle zituen.
Grossetoko probintzia
Grosseto Italiako erdialdean eta mendebaldeko kostaldean dagoen probintzia da, Toskanako eskualdean kokatuta dagoena.
Laucourt
Laucourt Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Grossetoko probintzia
Herriak
Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:
Laucourt
Biztanleria
2007an Laucourt udalerrian erroldatutako biztanleak 189 ziren. Familiak 59 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 30 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 72 etxebizitza zeuden, 69 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 72etxeak ziren. 69 etxebizitza nagusietatik 54 bere jabearen bizilekua ziren eta 15 alokairuan okupaturik zeuden; 5 etxek hitu gela zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 64 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 135 ziren, horien artean 100 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 100 pertsona aktiboetatik 87 lanean zeuden (52 gizon eta 35 emakume) eta 13 langabezian zeuden (2 gizon eta 11 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Laucourt udalerrian 70 unitate fiskal zeuden, 183 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.827 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Laucourt udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mesoplodon europaeus
Mesoplodon europaeus Mesoplodon generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Ziphiidae familian sailkatuta dago.
Ramon Adan de Yarza
Ramon Adan de Iartza Torre Lekerika (Bilbo, 1848 ko ekainaren 5a – Arrasate, 1917 ko urtarrilaren 25a), ikertzaile askoren iritziz, Euskal Herrian inoiz izan den geologorik garrantzitsuena da. Mundu mailan ere, XIX gizaldiko petrografo ospetsuenetakoa izan zen, eta espeleologia zientifikoaren aitzindarietako bat. Horren erakusgarri da, gaur egun ere, Euskal Herrian arlo horietan egiten diren ikerketa gehienak bere idazlanetan oinarritzen direla.
Gaztaroa
Bere izen osoa Ramon Bonifacio Teodorico Adan de Yarza de la Torre Lequerica zen. Bilbon jaio zen, gaur egun Bidebarrietako liburutegiaren orubean zegoen jauregian, baina jatorriz Lekeitioko leinu boteretsu batekoa zen (Zubieta jauregikoa). Natur Zientziekiko interesa, hain zuzen ere, familiatik zetorkion: etxean birraitonak egindako mineral bilduma zuten; aitak ekarri zuen Bizkaira Pinus insignis espeziea, gero anaiak hedatuko zuena... Bilbon batxilergoa egin ostean, Ramonek 1866 ean Madrileko Meatze Ingeniaritza Eskolan sartzeko frogak gainditu zituen. Ikasketa horiek 1871 ean amaitu zituen eta Bizkaian bertan hasi zen lanean. Baina lanpostua eskuratu eta gutxira II Karlistaldia hasi zen; liberalekin lerratua, besteak beste Bilboko setioan parte hartu zuen.
Profesioa eta afizioa
Gerra ostean, meatze ingeniaritzari berrekin zion; eta lanbideaz aparte -amateur gisa, alegia- ikerketa geologikoan hasi zen. Bere lanen emaitzak Natur Historiako Espainiar Errege Elkartearen eta Espainiako Mapa Geologikoaren Komisioaren aldizkarietan argitaratzen hasi zen; eta 1873 urtean, azken Komisio honen zuzendariaren proposamenez, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako datu bilketaz arduratu zen. Ikerketa horiek ordura arteko azterketa geologiko eta petrografiko guztiak –ikuspegi industrial hutsetik eginak- gainditu zituzten eta, zati handi batean, oraindik indarrean daude.
XIX gizaldi amaieran, Adan de Yarza haitzuloen esplorazioan ere jardun zuela badakigu, batez ere Lea-Artibai inguruan; hura izan zen, esate baterako, 1882 an Atxurrako kobazulo aurkitu berrian lehen ikustaldi zientifikoa egin zuena, Jose Maria Solano Eulate koinatuarekin batera. Hain zuzen ere, Adan de Yarza Bizkaiko espeleologia zientifikoaren aitzindaritzat hartzen da Perea y Zuricalday, Mazarredo eta Uhagon bezalako lagunekin batera. Hala ere, urte asko pasatu beharko ziren talde txiki honek hasitako bideari inork segida eman arte; kontuan hartu dezagun, artean, haitzuloen esplorazioa (baita kirola ere, eta Natur Zientziak oro har) klase altuei mugatutako eremua baino ez zela. 1950 hamarkadatik aurrera etorriko zen klase ertainaren indartzea eta, horrekin batera, espeleologiaren loraldia.
Ogibidea eta afizioa uztartuz, Ramon Adan de Yarzak arrakasta zientifikoa eskuratu zuen; erreferentziako geologoa zenez, arazoak zeudenean aditu gisa kontsultatzen zuten (Arabako Mentiron zundaketa, Zestoako bainuetxeen urak ...) eta ospe horren eraginez, 1896 ean Bizkaiko Meatze Injeniari Buru izendatu zuten; kargu horretan zela parte hartu zuen San Petersburgeko Zientzia Kongresuan.
Petrografia
Bere ikerketa-eremu kutuna petrografia izan zen: arroka eruptiboen azterketan nabarmendu zen, Bizkaiko mapa petrografikoa egin zuen, Murtzian fortunita izeneko minerala deskubritu zuen... Arroken osagaiek lurzoruan zuten eragina aztertzen saiatu zen. Orduko agintariek arlo honetan interes handia baitzuten, Gipuzkoako Foru Aldundiaren enkarguz probintziaren nekazal-geologia aztertu zuen, eta honen ondorioz eskualde bakoitzerako egokienak ziren laboreak zehaztu zituen.
Dibulgazioa eta hezkuntza
Ramon Adan de Yarza, ikertzeaz gain, dibulgazioaz ere arduratu zen. Publiko orokorrari zuzendutako astikulu-sintesiak argitaratu zituen (Euskal-Erria Aldizkarian, adibidez ); hitzaldiak ematen aritu zen (Gipuzkoako Institutuan, elkarte femenino batean...). Gaitasun honek, bistan denez, mundu akademikoaren harreta piztu zuen eta irakasletzako eskaintzak behin baino gehiagotan jaso zituen. Azkenean, 1905 ean Geologia eta Meategien Katedra onartu zuen, Madrilen; baina 1910 erako utzi behar izan zuen, Meatzaritzako Begirale Nagusi izendatu baitzuten, eta Euskal Herrira itzuli zen. Urte berean, Stockholmeko Nazioarteko Geologia Kongresuan parte hartu zuen; hilebete inguru luzatu ziren jardunaldiotan mundu osotik joandako 400 geologo bildu ziren, eta Espainiatik joandako bederatzietako bat Adan de Yarza izan zen.
Amaiera
1915 ean meatze injeniaritzatik ere erretiratu zen, eta ordutik aurrera Lekeition eta Arrasaten zituen lurren administrazioan aritu zen; eta horren barruan, bere arbasoen bideari jarraituz, basogintza eta nekazaritza prozedurak hobetzeko frogak eginaz.
Ramon Adan de Yarza 1917an hil zen, Arrasateko etxean, 68 urterekin, alborengoak jota.
Bibliografia
Ramon Adan de Yarzaren lan nabarmenenak:
Clivocampa
Clivocampa Campodeidae familiako generoetako bat da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.
Juan Bautista Gesalaga
Juan Bautista Gesalaga Beobide, ezagunagoa Zaldubi ezizenez, (Zarautz, Gipuzkoa, 1884ko abenduaren 19a - 1957ko urriaren 28a) euskal idazle eta bertsolaria izan zen.
Lana
Hark egin zituen bertsoak Antonio Zabalak jaso zituen Auspoa bilduman Zarauz´ko Zaldubi bertsolaria izenburupean (Donostia, 1967).
Eranskailu
Eranskailu edo pegatina azalera batean itsasgarri den paper edo plastikozko dokumentu bat da. Maiz, mezu politikoak zabaltzeko erabiltzen da.
Shiner (Texas)
Shiner Texasko hiri bat da. Lavaca konderrian kokatua dago. 2010ean 2,069 biztanle zituen, 6.25 kilometro koadrotan banatuta.
Pulsatrix melanota
Pulsatrix melanota Pulsatrix generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Juan Hartmann
Johannes Franz Hartmann (Erfurt, 1865eko urtarrilak 11-Göttingen, 1936ko irailak 13), Argentinan Juan Hartmann bezala ezaguna, astronomo alemaniar bat izan zen.
Biografia
Hartmannek Tübingenen, Berlinen eta Leipzigen ikasi zuen. Bere ikasketetan zehar A. V. Guestfalia Tübingen ikasle katolikoen elkarteko kide izan zen. 1891n doktoretza lortu zuen eta 1893tik Kuffner behatokian laguntzaile bezala lan egin zuen.
1894an Leipzigera itzuli zen eta 1896tik aurrera Postdameko institutu astrofisikoan lan egin zuen. 1902an irakasle izendatua izan zen. 1909tik 1921 arte irakasle bezala lan egin zuen Götingeneko unibertsitatean eta zuzendari bezala Götingeneko behatokian. 1921ean Argentinako Behatoki Nazionaleko zuzendari izatera pasa zen, La Platan. Gaixotasun larri baten ondorioz 1934an Götingenera itzuli zen, bertan bi urte beranduago hil zelarik.
Hartmannek nagusiki espektroskopiarekin lan egin zuen. Mintaka edo Delta Orion izeneko izarraren Doppler efektua behatuz izarrarteko ingurunearen presentziaren lehen zantzuak aurkitu zituen. Argentinan eman zuen denboran hiru asteroide aurkitu zituen: 965 Angelica, 1029 La Plata eta 1254 Erfordia.
Alarilla
Alarilla Guadalajarako udalerria da, Alcarria eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 136 biztanle zituen.
Glenboig
, 'An Gleann Bhog', Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Coatbridge udalerriaren iparraldean eta Kirkintilloch udalerriaren hego-ekialdean dago, bai eta Glasgow hiriaren erdigunetik 10 miliatara ere.
Piskunovia
Piskunovia Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Piskunovia reductionis da.
Eptesicus floweri
Eptesicus floweri Eptesicus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Interoperabilitate
Interoperabilitatea sistema bateko elementuek elkarrekin modu koordinatuan jarduteko duten ahalmena da. Kontzeptua bereziki informatika (informatika-sareak batera funtzionatzean, adibidez) eta garraioan (adibidez, garraiobide-aldaketa erraztuz bidaiariei) erabiltzen da.
Manex ardi
Manex ardia Euskal Herriko bertako ardi mota bat da, bi arraza dituena:
Edriocampa
Edriocampa Campodeidae familiako generoetako bat da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.
Derryadd
Derryadd (irlanderaz Doire Fhada) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen herrixka bat da, Ulster probintzian. 2001ean 201 biztanle zituen.
Neagh aintziraren hegoaldeko ertzean eta Portadown eta Lurgan hirien iparraldean dago, bai eta Derrymacash udalerriaren alboan ere.
Sardis (Ohio)
Sardis Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Monroe konderrian dago, Ohio estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Plagiotremus townsendi
Plagiotremus townsendi Plagiotremus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Köthel (Stormarn)
Köthel Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Melanophryniscus langonei
Melanophryniscus langonei Melanophryniscus generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Shoreacres (Texas)
Shoreacres Texasko hiri bat da. Chambers konderrian kokatua dago. 2010ean 1,493 biztanle zituen, 2.35 kilometro koadrotan banatuta.
Idorreri
Idorreria kaka egiteko zailtasuna da. Irizpide orokor gisa, idorreria kaka astean hiru aldiz baino gutxiagotan egiten denean ezartzen da, kaka-mokordoak lehorrak eta gogorrak direlarik. Berez ez da gaixotasun bat, beste osasun-arazoen eta dieta desegokien sintoma baizik.
Glenmavis
, Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian.
Le Luot
Le Luot Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Ophiolechia
Ophiolechia Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Ophiolechia contrasta da.
Le Luot
Biztanleria
2007an Le Luot udalerrian erroldatutako biztanleak 212 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 113 etxebizitza zeuden, 86 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 113etxeak ziren. 86 etxebizitza nagusietatik 60 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 50 etxek bost zituzten. 71 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 38 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 124 ziren, horien artean 93 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 93 pertsona aktiboetatik 85 lanean zeuden (47 gizon eta 38 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Luot udalerrian 92 unitate fiskal zeuden, 227 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.016 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 zurgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Le Luot udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 800 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Eumesocampa
Eumesocampa Campodeidae familiako generoetako bat da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.
Mesoplodon ginkgodens
Mesoplodon ginkgodens Mesoplodon generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Ziphiidae familian sailkatuta dago.
Hannibal (Ohio)
Hannibal Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Monroe konderrian dago, Ohio estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Fiebre (musika taldea)
Fiebre 1980ko hamarkadan Iruñean sorturiko pop-rock taldea izan zen.
Diska bakarra atera zuen, ¿A dónde vas?... patatas traigo. Taldea desegin ondoren 1990 urtean Marino, Toño eta Patxik Balerdi Balerdi taldea sortu zuten.
Greengairs
, Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian.
Antesi
Antesia, landareen loraketa da, zehazki, lore baten zabaltze denbora da, non polinizazioa gertatzen den. Dena dela, sarri, loraketa epea, loratzea bera izendatzeko erabiltzen da.
Egun argiko antesia duten loreek kolore biziak izan ohi dituzte, intsektuak erakarri ahal izateko, adibidez tximeletak. Gauean antesia egiten duten loreak, ordea, kolore gabekoak izaten dira, askotan zuriak, gaueko argi gutxi horrekin kontrastea egin ahal izateko.
Haplocampa
Haplocampa Campodeidae familiako generoetako bat da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.
Irminger itsasoa
Irminger itsasoa iparraldeko Ozeano Atlantikoan dagoen itsaso txikia da, Danimarkako itsasartea eta Labrador itsasoaren artean dagoena.
Izena Carl Ludvig Christian Irminger (1802–1888) almiranteordearen omenez jarri zioten, Irminger itsaslasterra bezala.
Praealticus bilineatus
Praealticus bilineatus Praealticus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Aireportuen NAZE kodea
Aireportuen NAZE kodea edo ICAO kodea munduko aireportu bakoitzari ematen zaion lau karaktere alfazenbakizkoen identifikazio kodea da.
Adibideak:
Kodeen egitura
IATA kodeak ez bezala, ICAO kodeek egitura erregionala dute, mundua gune ezberdinetan banatuz; ez daude bikoiztuta; eta ulergarriak dira. Oro har, lehenengo letra kontinenteak ematen du eta kontinente horretako herrialde bakar edo talde baten ordezkari da. Bigarren letra gune horren barruko herrialde baten ordezkari izan ohi da, eta gainontzeko bi karaktereak aireportu bakoitza identifikatzeko erabiltzen dira. Arau honen salbuespena herrialde handienek ematen dute, horietan lehenengo letrak herrialdea identifikatzen du eta gainontzeko hiru karaktereek aireportua identifikatzen dute. Dena dela, ICAO kodeek inguru geografikoa txertatzen dute kodean, IATA kodeak ez bezala. Adibidez, Madril-Barajas aireportuaren ICAO kodea LEMD dela jakinik, eta izanik L letra Hego Europa gunea identifikatzen duen letra, E letra Espainia herrialdea identifikatzen duena, eta MD aireportua identifikatzen duten letrak (MadriD Madril hiriaren izenetik etorritakoak), LEMG kodea duen aireportua Espainian nonbaiten dagoela ondoriozta dezakegu (Málaga-Costa del Sol aireportuaren kodea da, L letra Hego Europa gunea identifikatzen duen letra, E letra Espainia herrialdea identifikatzen duena, eta MG MálaGa Málaga hiriaren izenetik etorritako aireportua identifikatzen duten letrak). Aldiz, IATA kodeak erabilita, MAD eta AGP aireportu kodeak lortuta, informazio horrekin ez legoke bi kodeen artean aireportuen kokapen geografikoa ondorioztatzerik.
Ameriketako Estatu Batuetan eta Kanadan, aireportu gehienei IATA kodeen hiru letrak eman zaizkie, ICAO kodeen berdinak izanik, herrialdea identifikatzen duen hasierako C edo K letra izan ezik, hala nola YYC eta CYYC kodeak (Calgaryko aireportuari dagokien IATA eta ICAO kodeak, hurrenez hurren) edota JFK eta KJFK kodeak (John F. Kennedy nazioarteko aireportuari dagokienak). Kode hauek ez dira nahastu behar irrati-komunikazio edo telebista estazioetan erabilitako adierazleekin, bi herrialde hauetan C eta K letraz hasten diren lau karaktereko adierazleak erabiltzen dituzten arren.
Lurralde batzuek, hala nola Alaska eta Hawaii Ameriketako Estatu Batuetan, edota Kanariak Espainian, ICAOk emandako berezko aurrizkiak dituzte, eta ez dira identifikatzen dagokien herrialdeen identifikazio letrekin. Adibidez, Gomerako eta Tenerife Hegoa aireportuen ICAO kodeak, hurrenez hurren, GCGM eta GCTS dira, GC lurraldearen identifikazio letrak izanik, L (Hego Europa) eta E (Espainia) lurraldeen identifikazio letren ordez.
ICAOk emandako kodeen araberako zerrenda agertzen da jarraian.
Eutrichocampa
Eutrichocampa Campodeidae familiako generoetako bat da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.
Eptesicus furinalis
Eptesicus furinalis Eptesicus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Phricogenes
Phricogenes Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Phricogenes sophronopa da.
Erda
Erda euskal mitologiaren jainkoa edo jainkosa; Akitania erromatarraren garaian Pirineo aldean. Berari buruzko inskripzioa Garona Garaiako Créchets herrian azaldu ziren.
Silsbee (Texas)
Silsbee Texasko hiri bat da. Hardin konderrian kokatua dago. 2010ean 6,611 biztanle zituen, 19.89 kilometro koadrotan banatuta.
Melanophryniscus macrogranulosus
Melanophryniscus macrogranulosus Melanophryniscus generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Txomin Arruti
Txomin Arruti "Mendi-Lauta" (Zarautz (Gipuzkoa), 1897ko urtarrilaren 22a - 1968ko apirilaren 22a) euskal idazlea.
Beganismo
Beganismoa animaliarenganako errespetuan oinarritutako bizimodua eta filosofia da, Ingalaterran 1944an sortua. Beganismoak antropozentrismoa (hau da, gizakia ororen gainetik jartzea) arbuiatzen du. Aitzitik, animalien eskubideen alde egiten du, baina betiere animalien esplotazioaren beraren kontra, ez baita mugatzen haien bizi baldintzak hobetzeko aldarrikatzera.
Hori dela eta, zuzenean edo zeharka animaliak esplotatzen dituzten jardueretan ezin dute parte hartu beganoek, eta, beraz, animaliengan jatorria duen produkturik ez dute kontsumitzen:
Antera
Botanikan, antera, estamine bat amaitzen den zatia da. Hitza, grezierazko anteros hitzetik dator, loratua esan nahi duena, anterak ikusgai egoteak, antesi edo loraketaren punturik gorena adierazten duela esan nahi duelarik.
Angiosperma landareetan, estamina bakoitzak, filamentu deritzon ointxo batean eta antera batean du oinarria, azken hau, albo batetik filamentuari lotua. Anterak extrorsak dira, filamentua, anterara, honen kanpoaldetik lotzen bada, eta introrsak gauza bera barnealdetik egiten badu. Azken kasu hau ez da lehenengoa bezain ohikoa.
Angiospermen antera tipikoa, ezberdingarriak diren bi zatiz osatuta dago, bata bestearen ondoan daudenak, "teka" deiturikoak, konektibo izeneko eremu batetaz lotuak. Gainera, toki honetatik lotzen da antera filamentura. Antera, bere ardatzarekiko perpendikularki ebakitzen bada, antera bakoitzak, bat edo bi polen zaku dituela ikus daiteke, luzera osoan zehar zabaltzen direnak.
Antera, egitura dehiszentea da, hau da, bat batean apurtzen dena bere polena argitan uzteko. Polen zaku bakoitza, orokorrean, luzetarako dehiszentzia batetik irekiko da.
Estamina, espora maskulinoak edo mikrosporak ekoizteko eraldatutako hosto bat da. Espora hauek, polen aleak dira. Polen zakuak mikrosporangioak dira.
Mesoplodon grayi
Mesoplodon grayi Mesoplodon generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Ziphiidae familian sailkatuta dago.
Hontz gabirai
Hontz gabirai (Surnia ulula) Surnia generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago. Iparraldeko Eurasian eta Ipar Amerikan bizi da.
Azpiespezieak
Hiru azpiespezie ditu:
Bandana (Kentucky)
Bandana Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Ballard konderrian dago, Kentucky estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Derrycrew
Derrycrew (irlanderaz Doire craobh) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen landa eremu bat da, Ulster probintzian.
Loughgall udalerriaren parrokiaren eremuaren barnean dago, Tall ibaiaren ertzean.
Metopleura
Metopleura Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Metopleura potosi da.
Albares
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 547 biztanle zituen.
Nicosia
Nicosia izenarekin honakoak aurki daitezke:
Helladocampa
Helladocampa Campodeidae familiako generoetako bat da. Rhabdura taldeko hexapodoak dira.
Hartwood
, 'Coille an Daimh' eta 'Hertwid', Eskoziako herri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian.
Fidelis (Florida)
Fidelis Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Santa Rosa konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
1817 Katanga
1817 Katanga asteroide gerrikoan aurkitutako 1817. asteroidearen izena da. 1939ko ekainak 20an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1939 MB zen. Bere izena Kongoko Errepublika Demokratikoko Katanga probintziagatik jasotzen du.
Szeged
Szeged (IPA: ; serbieraz: Сегедин, Segedin; alemanez: Szegedin edo Segedin; errumanieraz: Seghedin; eslovakieraz: Segedín) Hungariako hegoaldeko hiria da, Csongrád konderriko hiriburua. Tisza eta Maros ibaien elkargunean dago, Errumania eta Serbiako mugetatik hurbil. Hegoaldeko Lautada Handiko hiri nagusia eta herrialdeko hirugarren handiena da. 2015ean 162.593 biztanle zituen.
Klima
Szegedego klimak ozeaniko epelaren (Cfb Köppen klima sailkapenean) eta kontinentalaren (Dfb) arteko ezaugarriak ditu.
Biztanleria
2011n Szegeden 161.131 lagun bizi ziren; etniari dagokionez, %83,9 hungariarrak ziren, %0,9 alemaniarrak eta %0,9 ijitoak.
Szegedeko bilakaera demografikoa (1851-2015)
Hausa
Hausa izan daiteke:
Silverton (Texas)
Silverton Texasko hiri bat da. Briscoe konderrian kokatua dago. 2010ean 731 biztanle zituen, 2.6 kilometro koadrotan banatuta.
Plastiko
Plastikoak kimika eta teknologiaren ikuspegitik, material organiko polimerikoak dira. Karbono, oxigeno eta hidrogenozko (eta neurri txikiagoan fluor, kloro, nitrogeno edo siliziozko) molekula erraldoiz osaturik daude, eta pisu molekular altua dute.Molekulen sorburua naturala edo sintetikoa izan daiteke. Naturalen artean, zelulosa, argizaria eta kautxua daude, eta sintetikoen artean, besteak beste, bakelita, polietilenoa eta nylona.Plastiko moderno gehienak gas naturala edo petrolioa bezalako erregai fosiletatik eratorriak dira; hala ere, azken metodo industrialek material berriztagarrietatik egindako lehengaiak erabiltzen dituzte, hala nola, artoa ren edo kotoi aren eratorriak.
Etimologia
Plastiko hitza grekozko πλοστ ικός hitzetik (plastikoak) dator, "moldekatzeko gai" esan nahi duena. Substantibo gisa, oro har, produktu petrokimikoetatik eratorritako fabrikazioko produktu solidoei erreferentzia egiteko erabiltzen da plastiko terminoa.
Plastikotasun esaten zaio plastikoen fabrikazioan erabiltzen diren materialen deformagarritasunari. Plastikotasunari esker, plastikoen moldekatzea, estrusioa edo konpresioa egin daiteke hainbat forma lortzeko: filmak, zuntzak, plakak, hodiak, botilak eta kaxak, besteak beste. Halaber,plastikotasuna terminoak definizio teknikoa ere badu materialen zientzian, alegia, substantzia solidoen formaren aldaketa itzulezina.
Egitura
Plastiko gehienek polimero organikoak dituzte. Polimero horietako gehienak karbono-atomoen kateetatik sortzen dira, oxigeno, nitrogeno edo sufre atomoak lotuz edo lotu gabe dituztelarik. Kate horiek monomero z osatutako errepikapen-unitate asko biltzen dituztelarik, milaka unitate errepikatu daitezke. Bizkarrezurra atal nagusian dagoen katearen zatia da, errepikatutako unitate asko batzen dituena. Plastiko baten propietateak egokitzeko, alboko kate izeneko talde molekularrak bizkarrezur horretatik zintzilik egoten dira, eskuarki, monomeroetatik. Alboko kate horien egiturak eragina du polimeroaren propietateetan.
Historia
Parkesinea izan zen izakiak egindako lehen plastikoa. Alexander Parkes-ek asmatu zuen 1855ean, eta hurrengo urtean patentatu zuen. Zelulosatik (landareen zelula-pareten osagai nagusia) abiatuta egin zen, eta azido nitrikoa erabili zen disolbatzaile gisa.
Munduko lehen plastiko sintetikoa bakelitea izan zen, 1907.urtean New Yorken Leo Baekelad-ek asmatua. Hain zuzen ere, Baekeland-ek sortu zuen plastics terminoa.
Lehen Mundu Gerraren ondoren kimikan egindako hobekuntzek plastiko mota berrien asmakuntza ekarri zuten, eta lehen ekoizpen masiboak 1940ko eta 1950eko hamarkadan hasi ziren. [58] Polimero berrien lehen adibideak polystyrene (BASF ek 1930eko hamarkadan sortua) eta polinvinyl kloridoa (1872 eta 1920 bitartean sortua) izan ziren.
Polietilenozko terthalatoaren aurkikuntza 1941ean Erresuma Batuko Calico Printers Elkarteko enplegatuei esker gertatu zen. 1954an, Giulio Natta-k polietilenoa aurkitu zuen eta, 1957an ekoizten hasi zen.
Molekularen monomeroaren arabera
a. Naturalak: Monomeroak kautxua, zelulosa edota argizaria substantzia naturaletatik datoz.
b. Sintetikoak: Monomeroak substantzia sintetikoetatik datoz.
Beroarekiko erreakzioa kontuan izanik, termoplastikoak eta termoegonkorrak bereizten dira:
Beroaren aurreko portaeraren arabera
a. Termoplastikoak: makromolekulek egitura askea osatzen dute; hau da, molekulek ez daukate inolako loturarik haien artean. Hori dela eta, beraien forma aldatzeko zenbait aldiz berotu daitezke eta elastikotasun handia daukate. Adibide batzuk dira poli(binil kloruro)a (PVC), polietilenoa (PE), poliestireno a (PS), polipropilenoa(PP) eta poliamidak.
b. Termoegonkorrak: makromolekulak elkar gurutzatu, eta sare bat osatzen dute. Beroa aplikatuz gero, egitura molekular horrek ez du forma-aldaketarik ahalbidetzen. Horrez gain, oso gutxi luzatzen dira. Adibide batzuk dira polikarbonatoa eta polietilenoa.
Elastomeroak
Makromolekulak sareetan antolatzen dira, eta molekula arteko lotura gutxi eratzen dira. Egitura molekular horrek elastikotasun handiko plastikoak lortzea ahalbidetzen du, indar bat aplikatu ostean beraien forma eta neurriak berreskuratzeko gaitasuna baitute. Elastomeroen adibideak dira hurrengo hauek:
Bioplastikoak eta plastiko biodegradagarriak
a. Bioplastikoak: Landareetatik eratorriak dira, eta zelulosa edo almidoia bezalako substantziez osatuta daude. Plastiko konbentzionalek ez bezala, biodegradagarriak eta konpostagarriak dira. Hala ere, beraien ekoizpen-kostua plastiko konbentzionalena baino handiagoa da.
b. Gehigarri biodegradagarriekin ekoitzitako plastikoak: Plastiko konbentzionalak dira baina gehigarri biodegradagarriekin osatuak.
Poliestirenoa
Plastifikatu gabeko poliestirenoa plastiko zurruna, hauskorra eta merkea da, eta plastiko-ereduen kitak eta antzeko piezak egiteko erabiltzen da. Aparrezko beste plastiko gehienak bezala, poliestirenoa "zelula ireki" gisa egin daiteke. Zelula horretan, aparrezko burbuilak elkarri konektatuta daude zelula itxi batean, eta burbuila guztiak desberdinak dira.1950eko hamarkadaren amaieran, inpaktu handiko estirenoa sortu zen, ez baitzen hauskorra. Jostailuzko figurinen eta nobedadeen substantzia gisa erabiltzen da gaur egun.
Goma
Kautxu naturala latex aren eratorria den elastomero bat da (hidrokarburo-polimero elastikoa). Latexa esekidura koloidal esnekara da, eta landare batzuetan espezializatutako hodietan dagoelarik, zuzenean erabil daiteke. Izan ere, Europan kautxua lehen aldiz agertu zen, Brasiletik ekarritako bulkanizatu gabeko latexarekin ur-probak egiten zirelarik. Hala ere, 1839an, Charles Goodyear-ek kautxu bulkanizatua asmatu zuen: polimero-kateen arteko lotura gurutzatuak eratzen dituen sufrearekin berotutako kautxu naturalaren forma bat da, elastikotasuna eta iraunkortasuna hobetzeko. 1851n, Nelson Goodyear-ek betegarriak gehitu zizkien gomazko material naturalei, ebonita sortzeko.
Nylona
Carothers-ek nylonezko zuntz sintetikoa aurkitu zuen, oso gogorra eta malgua zena. Gainera, Carothers-ek eta haren taldeak hainbat poliamida sintetizatu zituzten, 6,6 eta 4,6 poliamida eta poliesterra k barne.
Arrakasta komertziala izan zuen lehen polimero termoplastiko sintetikoa  nylona izan zen. Emakumezkoen nylonezko lehen mediak (nylonak) DuPontek merkaturatu zituen 1939ko Mundu Ferian, New Yorken. 12 urte eta 27 milioi dolar behar izan ziren nylona fintzeko eta prozesu industrialak garatzeko. Ondoren, 6, 10, 11 eta 12 poliamidak garatu dira, eraztun-itxurako monomeroak erabiliz, hala nola kaprolaktama. 66 nylona kondentsazio-polimerizazio bidez egindako materiala da. Hainbat motatako nylonak plastiko garrantzitsu bezala erabiltzen dira oraindik eta, gainera, higadurarekiko oso erresistenteak dira, bereziki olioz bustita badaude. Engranajeak, balbulen asentuak eta junturak egiteko erabiltzen dira; eta beroarekiko erresistentzia ona dela eta, gero eta gehiago erabiltzen dira ibilgailuak garraiatzeko eta beste zati mekaniko batzuetarako.
Toxizitatea
Plastiko puruek toxikotasun txikia dute, uretan disolbaezinak baitira. Pisu molekular handia dutenez, biokimikoki geldoak dira. Hala ere, produktu plastikoek gehigarri ugari dituzte, eta horietako batzuk toxikoak izan daitezke. Adibidez, adipatoak eta ftalatoak bezalako plastifikatzaileak plastiko hauskorrei gehitzen zaizkie maiz, PVCari adibidez. Elikagai, jostailu eta beste hainbat elementutan erabiltzen dira, behar bezain malguak izan daitezen. Konposatu horien aztarnak produktutik atera daitezke. PVCaren kezka dela eta, EBk murriztu egin du DEHP (di-2-etilhexil ftalatoa) eta beste ftalato batzuen erabilera zenbait aplikaziotan, eta AEBetan mugatu egin da DEHP, DPB, BBP, DINP, DIDP eta Dnopen erabilera haurren jostailuetan eta haurren zaintzarako artikuluetan. Elikagaien ontzietan poliestirenozko konposatuak lixibiatzen dira eta kantzerigeno diren susmoa hedatu da. Kezkagarriak izan daitezkeen beste produktu kimiko batzuek alkil fenolak dituzte.
Plastiko bukatua toxikoa izan ez arren, fabrikatzeko erabiltzen diren monomeroak toxikoak izan daitezke. Kasu batzuetan, produktu kimiko horien kantitate txikiak produktuan harrapatuta gera daitezke, eraldaketa egokiro egiten ez bada. Adibidez, Munduko Osasun Erakundearen Minbizia Ikertzeko Nazioarteko Agentziak (IARC), binil kloruroa, PVCaren aitzindaria, gizakientzako kartzinogenoen artean sailkatu du.
A bisfenola (BPA)
Produktu plastiko batzuk degradatu egiten dira jarduera estrogenikoa duten produktuekin. Polikarbonatoak eraikitzeko bloke nagusia, A bisfenola (BPA), elikagaietatik atera daitekeen estrogenoaren antzeko disruptore endokrinoa da. Environmental Health Perspectives ikerketaren arabera, latak, hortzetako zigilatzaileak eta polikarbonatozko botilak estaltzetik ateratako BPAk handitu egin dezake laborategiko animalien kumeen gorputz-pisua. [50] Animalien gainean egindako azterketa berriago baten arabera, BPAk maila baxuetan dagoenean ere, intsulinarekiko erresistentzia eragiten du, eta horrek hantura eta bihotzeko gaixotasunak eragin ditzake.
Plastikoaren industria
Plastikoaren industriak barne hartzen ditu mundu mailako ekoizpena, konposizioa, konbertsioa eta produktu plastikoen salmenta. Ekialde Ertainean eta Errusian behar diren lehengai petrokimiko gehienak ekoizten diren arren, plastikoaren ekoizpena Ekialde Ertainean eta Mendebaldean kontzentratzen da. Plastikoen industrian enpresa ugari daude, eta ekoizpen prozesuan hainbat etapa bereiz daitezke:
Ekoizpena
Hasierako materialak (monomeroak) polimerizatuz sortzen dira plastikoak instalazio kimikoetan, material horiek ia beti petrokimikoak baitira. Plastikoaren ekoizpena ez dago bereziki monopolizatuta, 100 bat enpresak munduko ekoizpenaren % 90 egiten baitute. Gutxi gorabehera ekoizpen guztiaren erdia Ekialdeko Asian egiten da, eta Txina da ekoizle indibidualik handiena.
Osaera
Plastikoa ez da material puru gisa saltzen, aizundu gabe, baizik eta beste produktu kimiko eta material batzuekin nahastuta, ezagunak diren gehigarriekin nahastuta, hain zuzen. Horiek prestatzeko fasean gehitzen dira eta egonkortzaileak, plastifikatzaileak eta koloratzaileak bezalako substantziak dituzte, azken produktuaren bizitza erabilgarria, bideragarritasuna edo itxura hobetzeko. Kasu batzuetan, hainbat plastiko-mota nahastea egiten da, hala nola inpaktu handiko poliestirenoa.
Plastiko termoegonkorren eraketa nahiko sinplea da, likido egoten baitira azken forma hartu arte. Material termoplastikoak lortzeko, plastikoa urtu egin behar da, eta, horretarako, 150–320 °C (300–610 °F) bitartean berotu behar da. Urtutako plastikoa likatsua da eta fluxu laminarra du, eta horrek nahasgaitz bihurtzen du. Beraz, estrusio-ekipoa erabiltzen da konposizioa egiteko. Ekipo hori gai da behar bezala sakabanatutako produktua emateko eta nahasketa ahalbidetzeko.
Bihurketa
Produktu bukatuak ekoizten dituzten enpresei bihurtzaile deritze (batzuetan, transformadore). Mundu osoan ekoizten diren plastiko gehienak termoplastikoak dira eta moldatu arte berotu behar dira. Plastikoa ia edozein formatara molda dezaketen estrusio-ekipo mota ugari daude.
Film-puztea: Film plastikoak (poltsa eramaileak, estalkiak ekoizteko).
Puzte bidezko moldaketa: Azal meheko objektu hutsak (edari-botilak, jostailuak) kantitate handitan ekoizteko.
Moldaketa birakaria: Azal lodiko objektu hutsak (IBC tankeak) ekoizteko.
Material termogogorgarriak ekoizteko prozesua zertxobait desberdina da, plastikoak likidoak baitira hasi aurretik eta ondu egin behar baitira produktu solidoak lortzeko, baina, oro har, ekipoaren zati handi bat antzekoa da.
Ingurumen-efektuak
Plastiko gehienek egitura kimiko iraunkorra dutenez, degradazio naturaleko prozesu askorekiko erresistenteak dira. Material horren zati handi bat mendeetan edo gehiagoan iraun dezake. Frogatuta dago egitura aldetik antzekoak diren material naturalek irauten dutela, hala nola, anbarrak.
Eptesicus fuscus
Eptesicus fuscus Eptesicus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Plastiko
Ingurumen-efektuak
Aurreko mendean sortutako hondakin plastikoen kantitatearen zenbatekoa den estimatu da. Kalkulu baten arabera, 1950eko hamarkadatik plastikozko mila milioi tona hondakin baztertu dira. Beste batzuek 8.300 milioi tona plastiko metatu direla kalkulatu dute; horietatik 6.300 milioi tona hondakinak dira, eta % 9 baino ez da birziklatzen.
Ocean Conservancyk jakinarazi zuen Txinak, Indonesiak, Filipinek, Thailandiak eta Vietnamek itsasora plastiko gehiago isurtzen dutela  beste herrialde guztiek batera baino. Yangtze, Indus, Horia, Hai, Nilo, Ganges, Pearl, Amur, Niger eta Mekong ibaiek munduko kargaren %88-95 garraiatzen dute itsasora. Plastikoaren presentzia, bereziki mikroplastikoak, elikadura-katearen barnean. 1960ko hamarkadan mikroplastikoak ikusi ziren itsas hegaztien hesteetan. Eta, hortik aurrera, kontzentrazio handiagoetan aurkitu dira. Plastikoek elika-katean duten iraupen-denbora luzea ez da ondo ezagutzen. 2009an, hondakin modernoen % 10 plastikoak zirela kalkulatu zen,datu hori herrialdearen arabera aldatzen bada ere. Bitartean, itsas eremuetan dagoen zaborraren % 50 eta % 80 plastikoak dira.
Montrealgo Protokoloaren aurretik, CFCak poliestireno plastikoa fabrikatzeko erabili ziren, eta horrek ozono-geruza gutxitzen lagundu zuen.
Ingurumen-efektuak murrizteko, plastikoaren ekoizpena eta erabilera murriztu behar dira.
Mikroplastikoak
Mikroplastikoak edozein plastiko-motaren zatiak dira, 5 mm-tik beherakoak (0,20), Administrazio Nazional Ozeanikoaren eta Atmosferikoaren (NOAA)[67][68] eta Substantzia Kimikoen Europako Agentziaren arabera. Kutsadura sortzen dute  ekosistemetan sartuz hainbat iturrietatik, hala nola kosmetikoak, arropa eta industria-prozesuak. Gaur egun, mikroplastikoen bi sailkapen daude. Mikroplastiko primarioetan sartzen dira ekosisteman sartu aurretik 5,0 mm-ko tamaina edo txikiagoa duten plastikozko zatiak edo partikulak: arropa-mikrozuntzak, mikroperlak eta plastikozko bolatxoak. Bigarren mailako mikroplastikoak produktu plastiko handienen degradaziotik (deskonposiziotik) sortzen dira behin horiek ingurumenean sartu direlarik. Bigarren mailako mikroplastikoen iturri horietan sartzen dira ur eta freskagarrietarako botilak, arrantza-sareak, plastikozko poltsak, mikrouhin-ontziak, te-poltsak eta pneumatikoen higakinak. Jakina da bi mota horiek maila altuan irauten dutela ingurumenean, bereziki uretako eta itsasoko ekosistemetan, horietan ura kutsatzen baita. Ozeanoko mikroplastiko guztien % 35 ehunetatik/jantzietatik dator, batez ere poliesterrezko, akrilikozko edo nylonezko arroparen higaduragatik, askotan garbitze-prozesuan gertatzen dena. Hala ere, mikroplastikoak airean eta lurreko ekosistemetan ere metatzen dira. Makroplastiko terminoa mikroplastikoak hondakin plastiko handietatik bereizteko erabiltzen da, adibidez plastikozko botiletatik bereizteko.
Plastikoak pixkanaka degradatzen direnez (sarritan ehunka edo milaka urtean), mikroplastikoek probabilitate handia dute organismo askoren gorputzean eta ehunetan itsasteko, barneratzeko eta metatzeko. Ozeanotik nahiz isurketatik datozen konposatu kimiko toxikoek ere biomagnifikatu dezakete elikadura-katean zehar. Lurreko ekosistemetan frogatu da mikroplastikoek lurzoruaren ekosistemen bideragarritasuna murrizten dutela eta lur-zizareen pisua murrizten dutela. Mikroplastikoen zikloa eta mugimendua ez dira guztiz ezagunak ingurumenean, baina gaur egun ikertzen ari dira fenomeno horiek. Txinan, geruza sakona duten sedimentu ozeanikoen ikerketa-txostenen arabera (2020), plastikoen asmakuntza baino askoz zaharragoak dira metatze-geruzetan dauden plastikoak eta, horren ondorioz, azal ozeanikoko laginen txostenetan mikroplastikoen gutxiespena dagoela susmatzen da.
Esne hortzeria
Esneko hortzeria, hortz galkorrak, lehen hortzaldia edo txatxurrak haurtzaroan atera eta 8-10 urte bitartean ahoan aurki daitezkeen hortzak dira. Denera 20 hortz izaten dira, iraunkorrekin alderatuta 12 gutxiago. Erortzeko garaia iristen zaienean, beraien lekua hortz iraunkorrek hartzen dute.
Plastiko
Birziklapena
Birziklatzea beharrezkoa da ia plastiko guztia ez delako biodegradagarria eta, beraz, ingurumenean metatu, eta kalteak eragiten dituelako.
Esne hortzeria
Jaiotzerakoen ahoan hortzak ez dira ageri, baina beranduago aterako diren hortzak jada hezurraren barnean egoten dira, garapenean. Kaltzifikazio prozesu hori haurra umetoki barnean dagoenean hasten da, 14.astean hain zuzen ere. 18.astean hasten da bigarren eta azken haginaren sortze prozesua.
Plastiko
Birziklapena
Gaur egun, ia birziklapen guztia artikulu berrietan erabilitako plastikoa nahastuz eta birmoldatuz egiten da; birziklatze mekanikoa deritzo prozesu horri. Horrek polimeroen degradazio kimikoa eragin dezake.
Esne hortzeria
Kaltzifikazio-prozesua (umetoki barneko asteetan)
ERDIKO EBAKORTZAK:14.ASTEA
Plastiko
Birziklapena
Hondakinen plastikoa berriz ere hasierako produktu kimiko bihur daiteke eta, ondoren, plastiko fresko gisa birprozesa daiteke. Horrek birziklapen handiagoa izateko itxaropena ematen du, baina energia eta kostu handiagoak ditu.
Esne hortzeria
Kaltzifikazio-prozesua (umetoki barneko asteetan)
LEHENENGO HAGINAK:15 ½ ASTEA
Plastiko
Klima-aldaketak
Ikerketen arabera, plastikoak berotegi-efektuko gasen emisiotan baliokide moduan 850 milioi tona (CO2) atmosferara askatzea eragin zuen 2019an. 2030erako, 1.34 bilioi tona aska litezke. 2050erako, plastikoak 56 mila milioi tona berotegi-efektuko gas aska litzake, planetaren gainerako karbono-aurrekontuaren % 14-ra arte.
Esne hortzeria
Kaltzifikazio-prozesua (umetoki barneko asteetan)
ALBOKO EBAKORTZAK:16.ASTEA
Plastiko
Klima-aldaketak
Plastikoek eragin mistoa dute berotze globalean. Plastikoak petroliotik abiatuta egiten dira normalean eta, beraz, plastikoen ekoizpenak emisio berriak sortzen ditu. Hala ere, plastikoak  arinak eta iraunkorrak direnez beira eta metalekin alderatuta, plastikoak energia gutxiago kontsumi dezake. Adibidez, beiraren edo metalaren ordez PET plastikoan ontziratutako edariek garraio-energiaren % 52 aurrezten dutela kalkulatzen da.
Esne hortzeria
Kaltzifikazio-prozesua (umetoki barneko asteetan)
BETORTZAK:17.ASTEA
Juan Iruretagoiena
Juan Iruretagoiena (Zarautz, Gipuzkoa, 1899ko martxoaren 28a - 1982ko abenduaren 24a) euskal idazle, antzerkigile eta itzultzailea izan zen.
Esne hortzeria
Kaltzifikazio-prozesua (umetoki barneko asteetan)
BIGARREN HAGINAK:18.ASTEAIrteten diren lehen hortz galkorrak beheko erdiko ebakortzak izaten dira, haurrak sei hilabete dituenean gutxi gorabehera. Ondoren erdiko goiko ebakortzak irteten dira, 8-12 hilabeteko adin bitartean. Jarraian alboko goiko eta beheko ebakortzen garaia iristen da. Ordu arte haginik ez da ageri ahoan, lehenengoa goiko lehenengo hagina izaten da 16 hilabeterekin, eta behekoa ondoren 14-18 hilabete bitartean hau ere. 19 eta 20 hilabeterekin hurrenez hurren goiko eta beheko betortzak jaiotzen dira eta azkenik bigarren haginak, behekoa lehenengo irteten delarik. Prozesu guztiak bi urte eta erdi irauten du, eta haurrak 6 urte bete arte izango ditu ahoan, orduan hasten baitira lehen hortz iraunkorrak jaiotzen. Hortz galkor hauek hiru urte eta erdi gutxi gorabehera izaten ditugu ahoan, haur batetik bestera bariazioak egon daitezkeela kontutan harturik.
Juan Iruretagoiena
Biografia
Andoainen eta Gasteizen egin zituen ikasketak eta apaiz egin zen. 1921. urtean eman zuen argitara Gau-ostatua bere lehen drama. Espainiako Gerra Zibila hasi aurretik beste bi antzerki plazaratu zituen, Atso poxpoliña (bakarrizketa) eta Otarka aza (ipuina). Garai berberean eman zuen argitara Sutan Biotza itzulpen lana. Harenak dira halaber Kristau-Ikasbidearen Erakutsaldiak Itzalditan (frantsesetik itzulia), Fabiola´ren Mirabea (gaztelaniatik itzulia), eta olerki batzuk ere egin zituen.
Esne hortzeria
Hortzen irtete-prozesuaren hurrenkera
Beheko erdiko ebakortza:8(6-10) hilabeterekin
Goiko erdiko ebakortza:10(8-12)hilabeterekin