cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kudeaketaren historia
Sistemen teoria
Korronte neoklasikoak Giza Harremanen Eskolak eta behaviorismoak eginiko ekarpenak printzipio klasikoetara (lanaren efizientzia, egitura, kontrola) egokitzen dituen bitartean, Chester Barnardek zabaldu zuen sistema ikuspuntutik erakundea modu integratuan aztertzen zen. Barnardek 1938 urtean idatziriko The Functions of the Executive liburuan, erakundeetan kooperazioak duen garrantzia nabarmendu zuen. Gatazkaren existentzia aitortu eta agintearen, lidergoaren eta komunikazioaren garrantzia ere baieztatu zituen.
Erakundeak bertakoa kideen ekarpen eta beharrizanen asetasunaren orekaz funtzionatzen zuela baieztatu zuen. Aldi berean, langileek onartzen duten aginteaz soilik baliatu behar dela adierazi zuen, goitik inposatutako agintea baztertuz. Talde informalen garrantzia nabarmendu zuen komunikazioa bideratu eta kohesioa sortzeko. Horrela, kudeatzaileen funtzioak bereziki helburuak erakundeko kideen motibazioaren alde planteatu, komunikazio egokia sustatu eta kideen asetasuna ziurtatzea direla adierazi zuen.
Kontingentzia-teoriak: kudeaketa estrategikoa
1950eko hamarkadara arte nagusitu ziren kudeaketa-korronteak ekoizpenarekin eta, ondoren marketinarekin lotuak izan ziren. Gerora, teknologia-aldaketa azkarrek ingurunearen garrantzia nabaritu eta aurreikuspena eta aldaketara egokitu beharra nabarmentzen zituzten ikuspuntuak garatu ziren, kontigentzia-teoriak deitu izan direnak. Ildo horretatik, kudeaketa estrategiko kontzeptua sortu zen, inguruneaz gainera erakundeko kide eta zuzendarien portaera, ezagutza eta beste alderdiak ere integratzen dituena. Ikuspuntu hauen ordezkari nagusi bat Igor Ansoff da. Bereziki goi-zuzendaritzari dagokion zeregina izaten da, enpresaren erabaki nagusiekin loturik eta ez du ezartzen kudeaketa-eredu jakinik, zuzendariei baitagokie helburu eta ingurune bakoitzeko zein dira hartu beharreko erabaki zuzenak. Era berean, beste kudekaeta-korronteetatik ere ekarpenak hartzen ditu: adibidez, teoria situazionala behaviorismoaren baitan sortu bazen ere ere, kontingentziaren korrontean ere bil daiteke.
Hartley (Texas)
Hartley Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hartley konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ternua (arropa marka)
Ternua mendirako arropa ekoizten duen euskal marka da. Besteak beste jakak, prakak, alkandorak, oinetakoak eta osagarriak ekoizten ditu. Import Arrasate enpresako marka da, Astore (arropa marka) bezala.
Ternuaren logotipoa eta izena
Ternuaren logotipoak eta izenak berak Euskal Herriarekin nolabaiteko erlazioa duten sinboloak dira.
Saturno
Saturnoren barrualdea ziurrenik burdin-nikelezko eta arrokazko (silizio eta oxigeno konposatuak) nukleo bat da. Nukleoa hidrogeno metaliko geruza sakon batez, hidrogeno eta helio likidoz osatutako erdi geruza batez, eta, azkenik, kanpoaldeko geruza gaseoso batez inguratua dago. Saturnok hori zurbil kolorea du, goiko atmosferako amoniako kristalak direla eta. Hidrogeno metaliko geruzako korronte elektrikoak Saturno planetaren eremu magnetikoa osatzen duela uste da, berez Lurrarena baino ahulagoa dena, baina Saturno Lurra baino handiagoa denez, momentu magnetikoa Lurrekoa baino 580 aldiz handiagoa da. Saturnoko eremu magnetikoaren indarra Jupiterrenaren hamabosten baten inguruan dago. Kanpoko atmosfera, oro har, berezitasun eta kontraste gabekoa da, nahiz eta iraupen luzeko ezaugarriak agertu ahal diren. Saturnoko haizeen abiadura 1.100 kmtara iritsi daiteke. Jupiterreko haizeak baino azkarragoak lirateke, baina ez Neptunokoak bezainbestekoak.
Planetaren ezaugarri ospetsuena eraztun sistema da. Gehienbat izotz partikulek osatzen dute, hondakin harritsu eta hauts kantitate txikiagoak ere badituen arren. Gutxienez 62 satelite natural ditu bere orbitan, eta horietako 53k izen ofiziala dute. Kopuru honetan ez daude eraztunetako ehunka satelite txikiak. Titan, Saturnoko ilargi handiena eta Eguzki Sistemako bigarrena, Merkurio planeta baino handiagoa da, baina ez hain masiboa. Atmosfera nabarmena duen Eguzki Sistemako ilargi bakarra da.
Ezaugarri fisikoak
Saturno gasezko erraldoi bat da, hidrogeno eta helioz osatuta dagoelako hein handi batean. Gainazal zehatzik ez du, nahiz eta nukleo solido bat izan dezakeen. Saturnoren biraketak esferoide kamuts baten forma ematen dio planetari; hau da, poloetan zapaldua eta ekuatorean konkortua dago. Bere erradio ekuatorialak eta polarrak ia % 10ean ezberdintzen dira: 60.268 km eta 54.364 km hurrenez hurren. Jupiter, Urano eta Neptuno ere, Eguzki Sistemako beste planeta erraldoiak, obalatuak dira, baina gutxiago. Ekuatoreko lurrazaleko grabitate eraginkorra 8,96 m/s-koa da, Lurrekoa baino zertxobait txikiagoa. Murrizketa eta biraketaren ondorioz, poloetakoa % 74koa lurrazalekoarekin alderatuta. Hala ere, ia 36 km/s-ko ihes abiadura du, Lurrekoa baino askoz handiagoa.
Saturno eguzki sistemako planeta bakarra da urak baino dentsitate gutxiago duena, % 30 inguru gutxiago. Nahiz eta Saturnoren nukleoa ura baino askoz ere dentsoagoa den, planetaren bataz besteko dentsitatea 0,69 g / cm3-koa da atmosferaren ondorioz. Jupiterrek Lurraren masa 318 aldiz dauka eta Saturnok 95 aldiz. Elkarrekin, Jupiterrek eta Saturnok Eguzki Sistemako planeten masa guztiaren % 92a osatzen dute.
Barne egitura
Planeta modelo estandarren arabera, Saturnoren barnealdea Jupiterren antzekoa izan daiteke: hidrogeno eta helioz inguraturiko nukleo harritsu txiki bat, hainbat elementu lurrunkorren kopuru txikiekin. Nukleo honek Lurrekoaren antzeko konposizioa du, baina dentsoagoa da. Saturnoren une grabitazionalaren azterketari esker, barruko modelo fisikoekin batera, Saturnoren nukleoaren masari mugak jarri zaizkio. 2004an, zientzialariek estimatu zuten nukleoaren masa Lurrekoarena 9-22 aldiz baino handiagoa zela, 25.000 kilometro inguruko diametroari dagokiona. Hidrogeno metaliko likido geruza lodiago batez inguratuta dago. Ondoren helioz saturatutako hidrogeno molekularreko geruza likido bat dago, pixkanaka-pixkanaka, altuera handitu ahala gas bihurtzen dena. Kanpoaldeko geruzak 1.000 km ditu eta gasez osatua dago.
Saturnok barrualde beroa du. Nukleoak 11.700 °C ditu eta 2,5 aldiz energia gehiago bidaltzen du espaziora Eguzkitik jasotzen duena baino. Jupiterren energia termikoa Kelvin-Helmholtz grabitazio konpresio moteleko mekanismoaren bidez sortzen da, baina prozesu hori bakarrik ez da nahikoa Saturnok duen bero ekoizpena azaltzeko, masa askoz txikiagoa baitu. Mekanismo alternatibo edo gehigarri bat honakoa litzateke: Helio tanten “jaurtiketak” sorturiko beroa, Saturnoren barnealde sakonean. Tanta hauek dentsitate txikiagoko hidrogenotik jaisten doazen heinean, prozesu honek beroa askatzen du marruskadurarengatik eta Saturnoko kanpoko geruzak helioz beteak uzten ditu. Jaisten ari diren tanta hauek nukleoa inguratzen duen helio maskor batean pilatu daitezke. Saturno barruan diamanteen euria egon daitekeela proposatu da, baita Jupiter eta Urano eta Neptuno izotz erraldoietan ere.
Atmosfera
Saturnoren kanpoaldeko atmosfera, bolumenean, % 96,3 hidrogeno molekularrez eta % 3,25 helioz osatua dago. Helioaren proportzioa eskasa da, Eguzkian elementu honek duen ugaritasunarekin alderatuta. Helioa baino astunagoak diren elementuen (metaltasuna) kantitatea ez da zehatz mehatz ezagutzen, baina proportzioak Eguzki Sistemaren eraketan egondakoen antzekoak direla suposatzen da. Elementu astun hauen masa totala Lurraren masa 19-31 aldiz dela estimatzen da, Saturnoko nukleoan kokatuko litzatekeelarik frakzio handiena.
Hodei geruzak
Saturnoko atmosferak, Jupiterrekoak bezala, banda diseinua du, baina Saturnokoak askoz ere ahulagoak eta askoz ere zabalagoak dira ekuatoretik gertu. Banda hauek deskribatzeko erabiltzen den nomenklatura Jupiterrekoen antzekoa da. Saturnoko hodei finagoak ez ziren behatu 80ko hamarkadan Voyager espazio-ontziak bertatik pasa ziren arte. Orduz geroztik, Lurreko teleskopioen kalitatea hobetu egin da eta bertatik behaketak egin ahal dira.
Hodeien konposizioa sakoneraren eta presioaren arabera aldatzen da. Goiko hodei geruzetan, 100-160 K bitarteko tenperaturarekin eta 0,5-2 bar arteko presioekin, hodeiak amoniako izoztuaz osatuta daude. Ur izoztuko lainoak 2,5 bar inguruko presioan hasten dira eta 9,5 bar-eko presiora arte iristen dira. Bertan tenperatura 185-270 K bitartekoa da. Geruza horretan nahasirik amonio hidrosulfitozko izotzezko banda bat dago, presio sorta 3-6 bar eta 190-235 K-eko tenperatura duen zonaldean. Azkenik, beheko geruzetan, non presioa 10-20 bar-eta tenperaturak 270-330 K bitartekoak diren, ur tantak dituen uretan disolbatutako amoniako zonalde bat dago.
Saturnoko atmosferak, orokorrean, ez du ezaugarri berezirik, nahiz eta batzuetan iraupen luzeko obaloak eta Jupiterren ohikoak diren beste ezaugarriak ere agertzen diren. 1990. urtean, Hubble Espazio Teleskopioak Saturnoko ekuatoretik gertu zegoen hodei zuri erraldoi bat aurkitu zuen, Voyager espazio-ontzia bertatik igaro zenean ez zegoena. 1994an ekaitz txikiago bat ikusi zen. 1990eko ekaitza Orban Zuri Handi baten adibidea litzateke, denbora laburra irauten duen fenomeno berezi bat. Saturnoko urte bakoitzean behin gertatzen da, gutxi gorabehera Lurreko 30 urtetan behin, Ipar hemisferioko udako solstizioaren garaian. Aurreko Orban Zuri Handiak 1876, 1903, 1933 eta 1960 urteetan behatu ziren, 1933ko ekaitza ospetsuena delarik. Periodikotasuna mantentzen bada, 2020 inguruan beste ekaitz bat gertatuko da.
Saturnoko haizeak Eguzki Sistemako planetetan gertatzen diren bigarren azkarrenak dira, Neptunokoen ostean. Voyager ontzien datuetan oinarrituta, 500 m/s-ra (1.800 km / h) irits daitezke haize boladak. 2007an Cassini espazio ontziak egindako irudietan, Saturnoko ipar hemisferioan tonu urdin distiratsua agertu zen, Uranokoaren antzekoa. Ziurrenik Rayleighen sakabanaketak eragin zuen kolorea. Termografiak erakutsi du Saturnoko hego poloak zurrunbilo polar epela duela, Eguzki Sisteman fenomeno horren adibide bakarra. Saturnoko tenperaturak normalean -185 °C-koak dira eta zurrunbiloaren tenperatura, aldiz, 122 °C-tara iritsi ohi dira. Saturnoko lekurik beroena dela uste da.
Ipar poloko hodei hexagonala
Ipar poloko zurrunbiloaren inguruan hexagono forma duen hodei bat dago. 78° N latitude inguruan dago eta lehen aldiz Voyager ontzien irudietan ikusi zen. Hexagonoaren aldeak 13.800 km luze dira, Lurraren diametroa baino gehiago. Egitura osoak 10 ordu, 39 minutu eta 24 segundo (planeta irrati emisioen aldi bera) behar ditu bira osoa emateko. Saturnoren barnealdearen biraketa aldiaren antzekoa dela uste da. Egitura hexagonala ez da longitudean mugitzen atmosfera ikusgarriko beste hodeiak bezala. Patroiaren jatorriaren inguruan teoria asko daude. Zientzialari gehienek uste dute atmosferan dagoen uhin-eredua dela. Forma poligonalak laborategian erreplikatu dira fluidoen biraketa diferentzialaren bidez.
Hego poloko zurrunbiloa
Hego poloko zonaldearen HST ren irudiek korronte zurrusta baten presentzia adierazten du, baina ez zurrunbilo polar indartsurik ezta uhin hexagonalik ere. NASAk 2006ko azaroan jakinarazi zuen Cassinik "urakanaren antzeko" ekaitz bat behatu zuela, hego poloan iraunkorki zegoena eta begi inguruko hormak argi zehaztuak zituenak. Begi inguruko hormak Lurretik kanpo ikusten ziren lehen aldia izan zen, ordura arte ez baitziren inongo beste planetetan behatu. Adibidez, Galileo espazio ontziko irudiek ez zuten Jupiterren Orban Gorri Handian horrelakorik erakutsi.
Hego poloko ekaitzak mila milioika urte izan ditzake. Zurrunbilo hau Lurraren tamainarekin alderatuta daiteke eta 550 km/h-ko haizeak ditu.
Beste ezaugarri batzuk
Cassinik hodei-ezaugarri batzuk ikusi zituen iparraldeko latitudeetan, "Perla Katea" izena jarri zitzaion. Ezaugarri hauek hodei geruza sakonetako hodeirik gabeko zonaldeak dira.
Magnetosfera
Saturnok forma sinple eta simetrikoa duen eremu magnetiko intrintsekoa du: dipolo magnetikoa. Ekuatorean duen indarra (0,2 gauss – 20 μT) Jupiter inguruan dagoen eremuarenaren % 5 ingurukoa da eta Lurraren eremu magnetikoa baino apur bat ahulagoa. Ondorioz, Saturnoko magnetosfera Jupiterrekoa baino askoz txikiagoa da. Voyager 2 ontzia magnetosferan sartu zenean, eguzki haizearen presioa altua zen eta magnetosfera 19 Saturno erradio, edo 1.1 milioi km, luzatzen zen, nahiz eta ordu batzuen buruan zabaldu egin zen. Tamaina horretan hiru egunez iraun zuen. Seguruenik, eremu magnetikoa Jupiterrekoaren antzera sortzen da: hidrogeno metaliko likido geruzan dauden korronteek sortzen dute. Hidrogeno metaliko dinamo izena jasotzen du. Magnetosfera hau Eguzkiko haize partikulak desbideratzen eraginkorra da. Titan sateliteak Saturnoren magnetosferaren kanpoaldean orbitatzen du eta Titanen kanpoko atmosferako partikula ionizatuen plasma ematen du. Saturnoren magnetosferak, Lurrekoak bezala, aurorak sortzen ditu.
Orbita eta errotazioa
Saturno eta Eguzkiaren arteko bataz besteko distantzia 1,4 mila miloi kilometro (9 UA) baino gehiago da. Batez besteko 9.68 km/s-ko abiadura orbitala du, eta Lurreko 10.759 egun (edo 29 urte eta erdi) behar ditu Eguzkiaren inguruan bira bat egiteko. Ondorioz, Jupiterrekin 5: 2 batez besteko mugimenduaren erresonantziatik gertu dago. Saturnoko orbita eliptikoa 2.48 ° dago inklinatua Lurrekoarekin alderatua. Perihelio eta afelio distantziak, hurrenez hurren, 9,195 eta 9,957 UA dira batez beste. Saturnoren ezaugarri ikusgarriek abiadura desberdinetan biratzen dute latitudearen arabera, eta hori dela eta hainbat eskualderi errotazio periodo ezberdinak esleitu zaizkie, Jupiterren kasuan bezala.
Astronomoek hiru sistema desberdin erabiltzen dituzte Saturnoko biraketa-tasa zehazteko. I. sistemak 10 ordu, 14 minutu eta 00 segundoko (844.3 ° / d) epea du eta Ekuatoreko Zonaldea, Hego Ekuatoreko Gerrikoa eta Ipar Ekuatoreko Gerrikoa barne hartzen ditu. Poloetako eskualdeek I sistemaren antzeko errotazio-tasak dituztela uste da. Saturnoko beste latitudeek, iparraldeko eta hegoaldeko poloetako eskualdeak alde batera utzita, II. sistema gisa izendatzen dira. 10 ordu 38 minutu eta 25,4 segundoko (810,76 ° / d) errotazio periodoa du. III. sistema Saturnoko barneko biraketa-tasari dagokio. Voyager 1 eta Voyager 2 detektatu dituzten irrati-emisioen emisioen arabera, III, sistemak 10 o 39 min 22,4 segundoko abiadura du (810,8º / d). III. sistemak II. sistema hein handi batean ordezkatu du.
Barneko biraketa denboraren balio zehatz bat zehazteak zaila izaten jarraitzen du. 2004an Saturnora hurbiltzen ari zenean, Cassinik aurkitu zuen Saturnoko irrati biraketa denbora nabarmen hazi zela, gutxi gorabehera 10 o 45 min 45 s-ra (± 36 s) iritsi arte. Saturnoren biraketa tasaren azken estimazioa (Saturno osoko biraketa tasa), Cassini, Voyager eta Pioneer zunden neurketa ugarietan oinarrituta, 2007ko irailean 10 o 32 min 35 segundokoa zela zehaztu zen.
2007ko martxoan, planetaren irrati-emisioen aldaketak ez zuela Saturnoren biraketa-tasarekin bat egiten aurkitu zen. Bariantza hau Saturnoren Entzelado satelitearen geiser jarduerak eragin dezake. Geiser hauen bidez Saturnoren orbitan sartzen den ur-lurruna kargatzen da eta Saturnoko eremu magnetikoan eragiten du, bere biraketa apur bat motelduz planetaren errotazioaren alderatuta.
Nahiz eta arraroa izan, badirudi Saturnok ez duela asteroide troiar ezagunik. Asteroide hauek orbita planeta batekin partekatzen duten asteroideak dira, betiere, L4 eta L5 izeneko Lagrangeren puntu egonkorren inguruan. Puntu hauek planetaren orbitatik 60° aurrera eta 60° atzera kokatuta daude. Asteroide troiarrak Marte, Jupiter, Urano eta Neptunorentzat aurkitu dira. Erresonantzia orbitaleko mekanismoak, erresonantzia sekularrak barne, dira Saturnoren troiar falta ulertzeko azalpen nagusiak.
Satelite naturalak
Saturnok 62 ilargi ezagun ditu, horietako 53k izen ofiziala dute. Horrez gain, 40-500 metroko diametroa duten ehunaka satelite txiki daude Saturnoren eraztunetan, baina ez dira egiazko satelite natural bezala hartzen. Titanek, ilargi handienak, Saturnoko orbitan dagoen masaren% 90 baino gehiago biltzen du, eraztunak barne. Saturnoren bigarren ilargi handienak, Reak, bere eraztun sistema propio ahula izan dezake, baita atmosfera ahul bat ere.
Beste sateliteak txikiak dira: 34 satelitek 10 kilometro baino gutxiagoko diametroa dute eta beste 14k 10 eta 50 kilometroko diametroa dute. Tradizionalki, Saturnoren ilargi gehienak Greziako mitologiako Titanen arabera izendatu dira. Titan da Eguzki-sistemako satelite bakarra atmosfera duena. Bertan kimika organiko konplexua gertatzen da. Hidrokarburo aintzirak dituen satelite bakarra da.
2013ko ekainaren 6an, IAA-CSIC eko zientzialariek Titaneko goi atmosferan hidrokarburo aromatiko poliziklikoak detektatu zituztela jakinarazi zuten. Hauek bizitzaren aitzindari posibletzat hartzen dira. 2014ko ekainaren 23an, NASAk Titaneko atmosferako nitrogenoa Oorten hodeiko materialetatik zetorrela frogatzen zuten datuak zituela jakinarazi zuen. Horrela, kometekin lotuta legoko eta ez Saturno sortu zeneko materialetatik.
Saturnoren satelite Entzelado mikrobio bizitzarako habitat potentzial gisa ikusten da gaur egun. Bere konposizio kimikoa kometen oso antzekoa da. Aukera honen argudio nagusia, Entzeladok jaurtitzen duen izotzean dago. Litekeena da ur likido gaziaren lurrunketaren ostean sortzea izotza. Izan ere, gatza duten sateliteko partikulek ozeanoetakoen antzeko konposizioa baitute. Cassini 2015ean Entzeladoren jaurtiketa horietako baten gainean pasa zen, eta metanogenesian oinarritzen diren bizi formak mantentzeko osagai gehienak zituela aurkitu zuen.
2014ko apirilean, NASAko zientzialariek jakinarazi zuten A Eraztunean ilargi berri baten hasiera posiblea aurkitu zutela, Cassinik 2013ko apirilaren 15ean ateratako argazki batean oinarrituta.
Eraztunak
Eraztunen jatorriari buruzko bi hipotesi nagusi daude. Hipotesi baten arabera, suntsitutako Saturnoko ilargi baten aztarnak dira. Bigarren hipotesiaren arabera, eraztunen jatorria Saturno sortu zuen jatorrizko nebulosaren materialetik soberan geratutakoa litzateke. E eraztunaren izotzaren zati bat Entzelado satelitearen geiserretatik dator. Eraztunetan dagoen uraren ugaritasuna erradialki aldatzen da, kanpoen dagoen A eraztuna ur izoztuan puruena izanik. Ugaritasun aldaketa hau meteoroen bonbardaketen bidez azaldu daiteke.
Eraztun nagusietatik haratago, planetatik 12 milioi kilometroko distantziara Febe eraztun txikia dago, besteekin alderatuta 27 º-ko makurdura duena, eta Febe satelitea bezala, beste norabidea orbitatzen duena.
Saturnoko satelite batzuek, Pandora eta Prometeo barne, artzain-satelite gisa funtzionatzen dute, eraztunak mugatu eta zabal daitezen ekidinez. Pan eta Atlas sateliteek Saturnoren eraztunetan dentsitate olatu lineal eta ahulak eragiten dituzte, beren masen kalkulu fidagarriagoak ahalbidetu dituztenak.
Behaketa eta esplorazioaren historia
Saturnoren behaketa eta esplorazioa hiru fasetan banatu daiteke. Lehenengo garaia antzinako behaketak (hala nola begi hutsez egindakoak) izan ziren, teleskopio modernoen asmakuntza baino lehen. XVII. mendean hasita, Lurretik teleskopio geroz eta aurreratuagoarekin behaketak egin dira. Hirugarren fasean espazioko zundak bisitatzea da, bai Saturno orbitatuz edo bertatik pasaz. XXI. mendean, Lurretik egiten diren behaketek (Lurraren orbitan dauden behatokietatik egindakoak barne, Hubble Espazio teleskopiotik adibidez) jarraitzen dute eta, 2017ra arte, Saturnoren inguruan orbitan zegoen Cassini zundakoek ere.
Antzinako behaketak
Saturno historiaurreko garaietatik ezagutzen da eta idatzitako historiaren hasieran hainbat mitologiatan pertsonaia nagusi bat izan zen. Babiloniako astronomoek Saturno sistematikoki behatu zuten, baita haren mugimenduak grabatu ere. Antzinako erromatarren mitologian, Saturno jainkoa nekazaritzaren jainkoa zen. Planetak bertatik hartzen du izena. Erromatarrek Saturno Kronos jainko greziarraren baliokidea zen. Greziarrek Kronisi eskaini zioten ezagutzen zen planetarik urrunena eta erromatarrek ildo horri jarraitu zioten. Greziera modernoan, planetak antzinako Cronus-Κρόνος izena gordetzen du: Kronos.
Greziar zientzialari Ptolomeo k Saturnoren orbitaren kalkuluak egin zituen planeta oposizioan zegoenean egin zituen behaketetan oinarrituta. Indiar astrologian, bederatzi objektu astrologiko daude, Navagrahas izenez ezagutzen direnak. Saturnoa "Shani" bezala ezagutzen da, eta pertsona guztiak epaitzen ditu bizitza osoan egiten dituzten egintza on eta txarretan oinarrituta. Antzinako txinatar eta japoniar kulturetan Saturno "lur izar" gisa (土星) izendatu zuten. Elementu naturalak tradizionalki sailkatzeko erabiltzen ziren Bost Elementuetan oinarritzen zen izendapen hau.
Antzinako hebreeraz, Saturnori "Shabbathai" deritzo. Bere aingerua Cassiel da. Bere adimen edo onura espirituala 'Agȋȇl (hebreeraz: עֲזָאזֵל, translit.  'Agyal), eta bere izpiritu ilunagoa (deabrua) Zȃzȇl (hebreeraz: זאזל, transl. Zazl). Zazel aingeru handi gisa deskribatu da. Magia salomonikoan, "maitasunezko konjurazioetan eraginkorra" dena. Turkiera otomandarrez, urduz eta malaysieraz, Zazelen izena "Zuhal" da, arabieratik (arabieraz: زحل, translit. Zuhal) eratorritakoa.
Europar behaketak (XVII. – XIX. mendeak)
Saturnoren eraztunak ikusteko gutxienez 15 mm-ko diametroko teleskopioa behar da, eta, beraz, ez ziren ezagutzen Galileok 1610. urtean lehen aldiz ikusi zituen arte. Saturnoren alboetako bi satelite zirela pentsatu zuen. Christiaan Huygensek bereizmen handiagoko teleskopio bat erabili zuen arte ez zen uste hau ezeztatu. Huygensek Saturnoren Titan satelita aurkitu zuen; Giovanni Domenico Cassini ondoren lau ilargi aurkitu zituen: Japeto, Rea, Tetis eta Dione. 1675. urtean, Cassinik Cassini banaketa bezala ezagutzen zuen hutsunea aurkitu zuen eraztunetan.
1789. urtera arte ez ziren garrantzizko aurkikuntza gehiago. Urte horretan William Herschelek beste bi ilargi aurkitu zituen, Mimas eta Entzelado. Forma irregularra duen Hiperion satelitea, Titanekin erresonantzia duena, 1848an aurkitu zuen britainiar talde batek.
1899. urtean, William Henry Pickeringek Febe aurkitu zuen. Satelite oso irregularra da, eta satelite handiak ez bezala, ez du Saturnorekin batera sinkronikoki errotatzen. Mota honetako aurkitu zen lehen satelitea izan zen eta urtebete baino gehiago kostatzen zaio Saturnori bira ematea, atzeranzko orbitan. XX. mendearen hasieran, Titanen egindako ikerketek 1944an atmosfera lodi bat zuela konfirmatu zuten, Eguzki-sistemako sateliteen artean ezaugarri hau duen bakarra.
Voyager ontziek egindako hegaldiak
Ia urtebete geroago, 1981eko abuztuan, Voyager 2k Saturnoren sistemaren azterketa jarraitu zuen. Saturnoko sateliteen irudi hurbilagoak lortu ziren, baita atmosferaren eta eraztunen aldaketen frogak ere. Zoritxarrez, hegaldian zehar, zundaren kamera plataforma birakaria egun pare batez trabatu egin zen eta aurreikusitako irudi batzuk galdu ziren. Saturnoren grabitatea espazio ontziaren ibilbidea Uranora bideratzeko erabili zen.
Zundek satelite berri batzuk aurkitu eta berretsi zituzten, gehienak planetako eraztunen inguruan edo barruan orbitatzen zutenak. Era berean, Maxwell banaketa (C eraztunaren barruan dagoen hutsunea) eta Keeler banaketa (42 kilometroko zabalera duen A eraztuneko hutsunea) ere aurkitu zituzten.
Cassini-Huygens espazio-ontzia
Cassini-Huygens espazio-zunda Saturnoren orbitan sartu zen 2004ko uztailaren 1ean. 2004ko ekainean, Febe satelitetik gertu pasa zen, bereizmen handiko irudiak eta datuak bidali zituelarik. Cassinik Titanetik, Saturnoko ilargi handienetik, hurbil egindako hegaldian, radar bidezko irudiak hartu zituen. Laku handiak eta hauen kostaldea, baita uharte asko eta mendiak ere, ikusi ziren. Ontzia Titanetik hurbil bi aldiz pasa zen, 2004ko abenduaren 25ean Huygens zunda askatu aurretik. Huygens Titanen azalera jaitsi zen 2005eko urtarrilaren 14an.
2005eko hasieran, zientzialariek Cassini erabili zuten Saturnoren tximisten jarraipena egiteko. Saturnoko tximista baten indarra Lurreko tximista batena baino 1.000 aldiz handiagoa da.
2006an, NASAk jakinarazi zuen Cassinik ur likido erreserbak aurkitu zituela Entzeladon. Erreserba hauek gainazaletik hamar metro baino gutxiagotara daude eta geiserretan lehertzen dira. Izotz partikula zurrusta hauek Saturnoren orbitara bideratzen dituzte satelitearen hego poloko haizeek. 100 geiser baino gehiago aurkitu dira Entzeladon. 2011ko maiatzean, NASAko zientzialariek jakinarazi zuten Entzelado "Eguzki Sisteman, Lurretik aparte, bizia ezagutzen dugun moduan izateko aukera gehien dituen gunea” dela.
Cassiniren argazkiek aurretik aurkitu gabeko eraztun bat ezagutarazi dute, Saturnoko eraztun argienetatik kanpo eta G eta E eraztunen barnean. Eraztun honen jatorriaren hipotesia Jano eta Epimeteon ateratako meteoro baten talka da. 2006ko uztailean, Titanen iparraldeko poloetatik gertu zeuden hidrokarburo lakuen argazkiak bidali ziren, 2007ko martxoan baieztatu zirenak. 2007ko martxoan, hidrokarburo itsasoak ipar poloan aurkitu zituzten, handiena ia Kaspiar itsasoaren tamainakoa izanik. 2006ko urrian, 8.000 kilometroko diametro zuen zikloi itxurako ekaitz bat antzeman zuen Saturnoko hego poloan.
2004tik 2009ko azaroaren 2ra, zundak zortzi satelite berri aurkitu eta berretsi zituen. 2013ko apirilean Cassinik planetaren ipar poloko urakanaren baten irudiak bidali zituen. Lurrekoak baino 20 aldiz handiagoa zen eta haizeek 530 km / o abiadura gainditzen zuten. 2017ko irailaren 15ean, Cassini-Huygens espazio-ontzia bere misioaren "Bukaera Handia" egin zuen: Saturno eta Saturnoren barruko eraztunen arteko hutsuneetatik hainbat aldiz pasa zen. Cassini atmosferan sartzean misioa amaitu zen.
Etorkizuneko misio posibleak
NASArentzat, Saturno aztertzen jarraitzea aukera egingarria da, dagoeneko martxan dauden New Frontiers misio programen barnean. Aurretik, NASAk planak egin ditu Saturnoko atmosferan sartuko litzatekeen zunda bat barne hartuko lukeen misio baterako, baita Saturnoko Titan eta Entzelado sateliteetan bizigarritasuna eta bizia aurkitzeko ikerketak ere.
Behaketa
Saturno Lurretik begi hutsez erraz behatu daitezkeen bost planetetatik urrunen dagoena da. Gainontzeko laurak Merkurio, Artizarra, Marte eta Jupiter dira (Urano eta, noizean behin, 4 Vesta begi hutsez ikusgai daude zeru ilunetan). Saturno begi hutsez behatuz gero, gaueko zeruan argi distiratsu eta horia duen puntu bat bezala ikusten da. Saturnoren itxurazko magnitudea 0.46 da, 0,34 desbiderapen estandarrarekin. Magnitude aldakuntzarik handiena eraztun sistemaren inklinazioak eragiten du. Magnituderik distiratsuena, -0.55, eraztunen planoak inklinazio handiena dutenean ematen da, eta magnitude txikiena, 1.17, gutxien dutenean. 29,5 urte inguru behar ditu planetak ekliptikaren zirkuitu osoa osatzeko, atzealdeko zodiakoaren konstelazioen aurka. Jende gehienak gutxienez 30 aldiz handitzen duen laguntza optikoa (binokular handiak edo teleskopio txikiak) behar du Saturnoren eraztunen bereizmen garbiko irudia lortzeko. Saturnoko urte batean bi aldiz (gutxi gorabehera 15 Lurreko urte inguru), eraztunak denbora gutxi batez desagertuko dira ikuspegitik. Hau hartzen duten angeluaren eta haien mehetasunaren ondorioz ematen da. 2025ean gertatuko hurrengo mota honetako "desagertzea", baina Saturno Eguzkitik oso hurbil egongo da edozein eraztun behaketa posible izateko.
Sebastian Urra Jordan
Sebastian Urra Jordan (Lizarra, 1832ko urtarrilaren 19a - León, 1897ko ekainaren 25a) nafar apaiz eta politikari karlista izan zen.
Saturno
Behaketa
Saturno eta bere eraztunak ikusteko momenturik egokiena oposizioan edo bertatik hurbil dagoenean da. Oposizioa, planetaren elongazioa 180º denean ematen da eta beraz, zeruan Eguzkiaren kontrako aldean dago. Saturnoren oposizioa urtero gertatzen da (gutxi gorabehera 378 egunero), eta planeta bere unerik distiratsuenean agertzen da. Lurrak eta Saturnok orbita eszentrikoak dituzte Eguzkiaren inguruan. Honek esan nahi du Eguzkiarekiko distantziak denboran zehar aldatzen direla, eta, beraz, baita beren arteko distantziak ere. Horregatik, oposizio batetik bestera Saturnoren distira desberdina da. Saturno bera ere distiratsuago agertzen da eraztunak ikusgarriagoak diren angelu batean daudenean. Esate baterako, 2002ko abenduaren 17ko oposizioan, Saturno oso distiratsua ikusi zen eraztunen orientazioa Lurrarekiko egokia zelako. 2003. urteko amaierako oposizioan, nahiz eta Saturno Lurretik eta Eguzkiarengandik gertuago egon, ez zen hain distiratsu ikusi.
Sebastian Urra Jordan
Gaztaroa eta Ikasketak
Lizarrako Felipe Urra Saenz de Bikuña (1789-1855) eta Donostiako Manuela Francisca Jordan Iantziren (1797-1873) semea, Lizarran jaio zen 1832ko urtarrilaren 19an, Lehen Karlistaldia hasi baino urtebete lehenago. San Joan Bataiatzailearen parrokian bataiatu zuten urtarrilaren 20an.
Ikasketetan oso ongi egin zuen. Gramatika latinoa ikasi eta Iruñeko seminarioko katedretan matrikulatu zen. Bertan hiru urtez ikasi zuen filosofia eta “oso ongi” lortu zuen. Geroago teologiako sei urte ikasi zituen eta “bikain” lortu zuen lehenengo hiru urtetan eta “meritisimus” azken hirutan. 1854ko irailaren 23an apaiz ordenatu zuten, eta horretarako Aita Santuaren dispentsa lortu zuen adin kanonikoa betetzeko 16 hilabete falta baitzitzaizkion. Valentziako seminarioan jarraitu zituen ikasketak eta teologiako batxilergoa amaitu zuen Eucharistia verum est novae legis Sacramentum tesiarekin. 1856ko urtarrilaren 30ean, Lizarrako Santa Klara komentuko bikario eta konfesorea izendatu zuten, eta bertan egon zen 1857ko urriaren 23ra arte. Orduan, Iruñeko seminarioan logika eta metafisikako irakasle izendatu zuten eta filosofiako irakasle izan zen 1858-59 ikasturtean eta teologiakoa 1860 eta 1866 bitarte.
Nihon Chinbotsu (2006ko filma)
Nihon Chinbotsu (日本沈没) Shinji Higuchik zuzendutako 2006ko filma da, eta Japoniak jasandako hainbat hondamendi naturalek eragindako hondamendia kontatzen du.
Sebastian Urra Jordan
Gaztaroa eta Ikasketak
Severo Andriani Iruñeko apezpikuak 1860an adierazi zuen moduan, Urra “bizitza eta ohitura onak dituen eliz gizona da. Ez dugu interdikziorekin, irregulartasunekin, eliz zentsurarekin edota bestelako eragozpen kanonikoekin prozesatua egon denik jakin, horregatik guztiagatik nahi duen edozein duintasun edo kanongoa hartzeko gai da”.
Saturno
Literatura
Saturno ohiko lekua izan da zientzia fikzioan. Genero honen hasieran Saturno bera zen hainbat istorioren kokapena, baina gaur egungo zientziak aurkitu du planetak ez duela gainazal solidorik eta ezin dela, beraz, lur hartu; gainera, bere atmosfera eta tenperatura ez dira egokiak gizakien bizitzarako. Ondorioz, Saturnoren sistema da gaur egun gehien agertzen dena zientzia-fikzioan, bere eraztunak eta sateliteak barne.
Thalassoica antarctica
Thalassoica antarctica Thalassoica generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
Nihon Chinbotsu (2006ko filma)
Filma 2006ko apirilaren 15ean estreinatu zen Japoniako zinemetan.
1973an, filmaren jatorrizko bertsioa estreinatu zen Nihon Chinbotsu.
Saturno
Literatura
Saturno oso bisitatua izan da komikien munduan ere. Strange Tales, Journey into Mystery edo Supermanen komikietan ohiko lekua da.
Saturnoren sistema Isaac Asimoven The Martian Way agertzen da: Marteko biztanleek Saturnoren eraztunetako izotza erabiltzen dute planeta ureztatzeko. Arthur C. Clarkeren 2001: A Space Odyssey eleberrian espazio ontziak Saturnoren sistema bisitatzen du, nahiz eta filmean Jupiterren sistema bisitatzen den. Kim Stanley Robinsonen 2312 eleberrian gertakari asko ematen dira Saturnoren F eraztunean eta Prometeo ilargian.
Chiloglanis swierstrai
Chiloglanis swierstrai Chiloglanis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Saturno
Zinema eta telebista
Saturno askotan agertu da zinema zein telebistan. Star Trek, Sailor Moon, Futurama edo Betty Boop's Ups and Downs telesailetan agertu da, adibidez. Tim Burtonen Beetlejuice filmaren zaietako bat Saturnon gertatzen da, eta Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer filmean Galactusek Saturno suntsitzen du Lurrera bidean. Interstellar filmean NASAk Saturnotik gertu dagoen zizare zulo batera bidaltzen ditu hainbat astronauta beste planeta baten bila joateko. Gattaca filmean Saturnoren Titan satelitea da bertan agertzen den misioaren helburua.
Sebastian Urra Jordan
Gaztaroa eta Ikasketak
Iruñeko seminarioan gerora diputatu eta karlista nabarmena izango zen Vicente Manterolarekin bat egin zuen ikasle zenean. 1833ko urtarrilaren 22an jaioa, Manterola 1846an Iruñeko seminarioan sartu zen eta latina irakatsi zuen 1858-1859 ikasturtean eta kanona 1861 eta 1862 bitarte, Urrak teologiako eskolak eman zituenean.
Hirurogeiko hamarkadaren amaieran Urra apaiz izendatu zuten Lizarrako San Pedro parrokian eta ospea handia izan zuen. Besteak beste, Francisco Albizu Goldarazek bere ondasunen oinordeko unibertsala izendatu zuen 1873ko apirilean.
Gerra eta Erbestea
Bigarren Karlistaldia hasi zenean karlisten alderdiarekin bat egin zuen San Pedro parrokiako apaiza zen Joaquin Izkuerekin batera. Azken hau Estanislao Aranzadi Izkueren osaba zen. Urrak Karlos Borboikoa Veveyko etxean (Suitzan) izandako bileretan parte hartu zuen 1870eko apirilean, alegia, gertukoak zituen karlisten planak hasiera batetik. 1873ko uztailaren 25ean, etxea utzi behar izan zuen Lizarra liberalen esku erori zenean. Nafarroako Gobernu Batzordeak dimisioa eman ondoren, hura ordezkatu zuen Erresumako Foru Aldundiko kide bihurtu zen Sebastian Urra.
Probintziako diputatu gisa oso aktiboa izan zen. Antonio Pirala historialariak pertsona adimentsu eta trebea eta korporazio horren arima gisa aipatu zuen. Antza denez, behin esan zuen “ez da nahikoa foruak zin egin eta pankartak altxatu gero gerraren operazioetarako dirurik ez bada jartzen”. José Nakens kazetariak gerrako eliza buruzagi karlista nabarmenenen zerrendan sartu zuen eta Eustaquio Etxabe-Sustaetak diputatu gisa egindako zenbait jarduera aipatu zituen 1875ean zehar, besteak beste, Nafarroan Goi Mailako Hezkuntzako Batzordea eratzeko ahaleginak.
Bere lagunarekin, José Perula jeneralarekin, izandako gutun trukeak erakusten duen moduan Urrak aktiboki parte hartu zuen gerraren amaieran alderdi karlistak izan zituen barruko liskarretan. Simón Montoyak 1878ko azaroan Pirala historialariari bidali zion berriagatik ondorioztatzen da jeneral karlistak Urrarekin desadostasunak izan zituela bere troparen gastuak zirela eta, jeneralak harroputzaz jo zuen Urra bai eta “diputatua dela esaten ohi duen apaiz muxu handia” deitu ere.
Leongo Katedralean
1876ko otsaileko karlisten porrotaren ondoren, Aldundi karlista Frantzian erbesteratu zen eta urte hartako maiatzean Sebastian Urra Baionan bizi izan zen. Ez da ezaguna noiz itzuli zen erbestetik baina 1884an Leongo katedraleko xantre zen eta Leongo probintziako Historiako Erret Akademiako kide izendatu zuten. Erlijioa eta morala irakasle izan zen Leongo Escuela Normal Superior de Maestros institutuan. Gai horren testu liburu gisa Leonen argitara eman zuen Elementos de religión y moral liburua 1895ean. Madrilen argitaratutako liburuxkaren egilea ere bada, La creencia católica base de la actual civilización.
Leonen hil zen 1897ko ekainaren 25ean, 65 urterekin.
Michel Foucault
Michel Foucault (Poitiers, Frantzia, 1926ko urriaren 15a - Paris, Frantzia, 1984ko ekainaren 26a) irudi oso garrantzitsua izan zen XX. mendeko pentsamendu frantseserako. Estrukturalismoaren eta postestrukturalismoaren artean kokatzen da. Hil zenerako, Frantzian pertsonarik azkarrenetarikotzat hartua zuten, nahiz eta oso gaztea izan. Berak arkeologotzat zuen bere burua.
Foucault-ek egin zuen lana naturaren ingurukoa izan zen, historia, soziologia, psikologia eta filosofia kontuan izanda. XXI. mendea ren hasieran, Foucault egilerik esanguratsuena bihurtu zen giza zientzietan. Filosofian aldiz ez zitzaion hori gertatu, nahiz eta filosofia bere diziplina nagusia izan, eta horrekin hezi. Hori horrela izan da Foucault-en lana historiaren inguruan egiten delako eta ondorioz, filosofiak esaten duenaren kontra joan zelako askotan.
Bere lana, normalean, ikerketa historiko modura identifikatzen da, baina filosofiarantz orientaturik. Bere bizitzaren amaiera heltzen zela, Foucault-ek esan zuen, bere lan guztia ikerketa bakar bat zela, historian zehar egiak izan duen ekoizpenari buruzkoa zena. Bere obra nagusiez baliatuta, berak nahi zuena, oroitzapen historiko bat sortzea zen, ideien sorkuntzari buruzkoa zena, ideia filosofikoak barne zeudelarik. Saiakera hori ez zen historiaren ikuspegi progresista bat emateko izan, Foucault-ek nahi zuena, gure orainaldia sortzen duten ideiak ulertzen saiatzea zen, baina ez bakarrik funtzio historikoan, baizik eta historian zehar izandako aldaketak ideia horien funtzioan.
Bizitza
Paul-Michel Foucault izena zuen baina, Michel Foucault modura ezagutua da, 1926an jaio zen Poitiers-en, Frantziaren mendebaldean. Bere aita, Paul-André Foucault, kirurgialari bikaina zen, bertako medikuaren semea zena, Paul Foucault ere deiturikoa. Foucault-en ama ere kirurgialari baten alaba izan zen, eta bera ere medikuntza ikasketak gauzatu nahi izan zituen, baina ezin izan zuen nahi zuena egin, ikasketa horiek ez zeudelako emakumeentzako eskuragai.
Foucault, Poitiers-en hesitua izan zen, Alemaniaren okupazioa gertatu zen bitartean. Filosofia txikitatik asko gustatu zitzaion eta gainera, ikasketa akademikoak egingo zituela oso argi zuen. Gainera, bere aitari aurre egin zion, ez zuelako nahi bere familiak medikuntzan izandako bidea jarraitu nahi izan. Gatazka horren ondorioz, esaten da Foucault-ek Paul izena deuseztatu nahi izan zuela. Foucault eta bere aitaren arteko erlazioa oso hotza izan zen bere aita, 1959an hil egin zen arte. Hala ere, erlazio ona izan zuen bere amarekin.
1945ean, Parisera alde egin zuen, gerra amaitu ondoren, École Normale Supérieure d'Ulm instituzioan sartzeko azterketak prestatzeko. Frantzian dagoen, gizarte zientzietako instituziorik garrantzitsuena zen eta izaten jarraitzen duena. Foucault, École Normale instituzioan, 1946. urtean sartu zen, bere irakaslea Maurice Merleau-Ponty izanda eta bere aholkularia Louis Althusser izan zen. Foucault-ek ikasi zuena, filosofia izan zen, baina hala ere, psikologian ere hainbat ikasketa gauzatu zituen. École Normale instituzioan emandako urte horiek, depresioagatik eta bere buruaz beste egiteko gogoengatik markaturik egon ziren. Horren ondorioz, esaten da, urte horiek, Foucault-ek bere homosexualitatea onartzeko baliagarriak izan zitzaizkiola. Instituzio horretan zegoela, frantziako alderdi komunistara batu egin zen 1950. urtean, Althusser-en influentziapean. Baina ez zen izan horren jarraitzaile aktiboa, eta askenean uzten amaitu zuen 1952. urtean Althusser-ek itxaropena galarazi ziolako.
Foucault, École Normale-en zegoen filosofia jarraitzen hasi zen 1951. urtean. Urte horretan psikologia irakasten hasi zen. Bere ikasleetako bat, Jacques Derrida izan zen, geroago bere antagonista filosofikoa bihurtuko zena. Psikologiako laborategian ikertzen ere hasi zen. Psikologiaren eremu desberdinetan lan egiten jarraitu zuen 1955. urtera arte. Gero, Maison de France Uppsala-ko unibertsitatean, Suedian dagoena, zuzendari postua lortu zuen. Suediatik Polonia ra joan zen 1958. urtean kultura frantsesa zabaltzeko, hortik, Hamburgo ra joan zen 1959. urtean. Atzerrian egon zen bitartean, bere lehen obra garrantzitsua idatzi zuen ”erotasunaren historia” deitu zuena, baina 1961era arte ez zen argitaratu. 1960. urtean, Foucault, Frantziara itzuli zen bertan psikologia irakastera, Clermont-Ferrand unibertsitateko filosofia departamentuan. Postu horretan jarraitu zuen 1966 arte, Parisen bizi zen bitartean. 1960an, Parisen ezkerreko militantea, Daniel Defert, ezagutu egin zuen, bere ikaslea zena eta geroago soziologo bihurtuko zena. Berarekin adiskidetasuna sortu zuen, Foucault-en bizitza osorako iraun egingo zuena.
1964. urtean Defert, Tunezera bidali zuten 18 hilabetez, bertan zerbitzu militarra egiteko. Hilabete horietan zehar, Foucault-ek, baten baino gehiagotan bisitatu egin zuen. Horren ondorioz, 1966. urtean, Foucault filosofia irakaslea izateko postua onartu zuen Tunezeko unibertsitatean. 1966. urtean, “Gauzen ordena” atera zuen, liburu berriaren goraipamen eta kritikak ikusi zituen. Liburu hori, nahiz eta oso luzea eta iluna izan, asko saldu zen eta horrek, Foucault Frantziako jakintsuenen artean kokatu zuen.
1968an Frantziara itzuli zenean, Pariseko Vincennes unibertsitateko filosofia departamentua burutu egin zuen. Unibertsitate hori 1968an egindako ikasle mugimenduaren ondorioz sortu zen. Foucault-ek marxista militarrez osatu zuen bere departamentua, haietako asko filosofo frantsesez garrantzitsu bilakatu egin zirenak: Alain Badiou, Jacques Rancière eta Étienne Balibar. Militanziaren ondorioz sortutako iskanbilak, denboraldi batez, departamentua itxi beharra eragin zuen. Hala ere, Foucault, aurrera egiten jarraitu zuen; 1970. urtean Frantziako instituzio intelektualaren presidente izateko hautatua izan zen, Collège de France, deitzen zena. Bertan lan egiten jarraitu zuen bere bizitzaren amaiera ararte. Egin behar zuen gauza bakarra, urtero, berak egindako ikerketei buruzko hitzaldia ematea zen.
Mar Gómez
María del Mar Gómez Hernández (Madril, 1975eko urriaren 15a) espainiar fisikaria eta zientzia dibulgatzailea da.
Michel Foucault
Bizitza
1970. hamarkadaren lehen urteak, oso iskanbilatsuak izan ziren politikarekin zer ikusia zeukaten gauza guztien inguruan. Foucoult orduan, politikara salto egin zuen, batez ere zigor-sistemarekin erlazioa zuenarekin,  "Grupo de Información de Prisiones" sortu egin zuen. Preso politikoak lagundu nahi izanaren ondorioz sortu zuen, baina hala ere, preso guztiei ahotsa ematen saiatu zen. Horrela, Foucault Gilles Deleuze-rengana hurbiltzea lortu zuen.
Mar Gómez
IKasketak
Madrilgo Complutense Unibertsitatean Fisika zientzietan lizentzatu zen 2009an, ondoren Meteorologiako eta Geofisikako masterra egin zuen eta 2014an Atmosferaren fisikan doktoratu zen. Energia berriztagarrien eta Ingurumenaren asterrak ere baditu eginak.
Michel Foucault
Bizitza
1975eko irailean, Espainiako Francoren erregimenak Txiki eta Otaegi euskal herritarrak eta beste hiru preso politiko fusilatu behar zituelako harrotu zen tentsio politikoaren erdian, Foucaultek jarrera aktiboa agertu zuen hilketa horiek salatzen. Madrilera ere bidaiatu zuen hiriburu horretan salaketa adierazpen bat irakurtzeko; ondorioz, atxilotu egin zuten beste aktibista batzuekin batera.
70eko hamarkadaren amaieran, zegoen oldarkortasun politikoa hoztu egin zen. Orduan, Foucault ekintza politikotik aldendu eta kazetaritzarekin hasi zen. Iran en egondako iraultzaren inguruan idatzi zuen aldizkarietan 1978 eta 1979 urte bitartean. Horrez gain, Estatu Batuetan irakasten hasi zen, bertako jendea ikasteko irrikan aurkitu baitzuen.
Mar Gómez
Meteorologia lana
Telebista eta irrati kate desberdinetako hainbat saiotan hartu du parte eta Espainiako National Geographic aldizkarian eta QUO zientzia aldizkarian ere kolaborazioak egiten ditu.
Michel Foucault
Bizitza
Foucault Estatu Batuetan egon zen bitartean Hiesaz kutsatu zela 1984an eta horren ondorioz, bere osasuna murrizketa nabarmena izan zuen. Gaixo zegoela, antzinako sexualitatearen inguruan idatzten amaitu zituen bere egunak. Baina laugarren eta azken liburua, bukatu gabe utzi zuela, hil egin zen, 1984ko ekainaren 25ean. Zeukan guztia Defert-i utzi zion, baina argitalpen gehiago ez egitearen baldintzarekin.
Mar Gómez
Ingurumen krisiaren kontzientziazioa
Nazioarte mailan TED saioan hitzaldiak eman ditu eta Ingurumenaren aldeko kontzientziazio bilgunetan ere parte hartu du. Sare sozialetan zientzia-dibulgatzaile aktiboa da eta ezagun bihurtu da.
Michel Foucault
Psikologiari buruzko lehen lanak
Foucaulten lehenengo lanak ez dauka ezaugarri “foucaultianorik”. Obra horietan, frantziako gazte unibertsitarioen influentziak erakusten zituen: fenomenologia, psikoanalisia eta marxismoa. 1954. urtean Foucaultek egin zuen lehen lana, monografia bat izan zen, gaixotasun mentalei eta izaerari buruzkoa. Liburu fin hau, ikerketa historiko bat hasten du, psikologian aurkezturiko gaien ingurukoa zena, psikologia ebolutiboa, fenomenologia, psikoanalisia eta marxismoan sartu aurretik. Ikuspuntu hauetatik, gaixotasun mentala, babeserako erantzun baten modura ulertu daiteke, norbanakoak kapitalismoaren menpean egonda, pairatu egin behar dituen alienazio egoeraren ondoriozkoa. 1962. urtean Foucault-ek liburuan hainbat aldaketa egin zituen, eta izena ere aldatu zion, “gaixotasun mentala eta psikologia”. Ikuspuntu horren arabera, erotasuna, naturala den gauza da eta alienazioa, erotasun hori, gaixotasunean bihurtzearen erruduna da. Perspektiba horren ondorioz, Foucault zorigaiztoko bihurtu zen eta liburua argitaratu gabe utzi zuen denboraldi batez.
Foucaulten lehenengo etapa honetan, egin zuen beste lan oso garrantzitsu bat, Ludwig Binswanger en lanaren, psikoanalisi existentzial heidegger ianoa zenaren, itzulpena egin zuen. Izaerari eta gaixotasun mentalei buruzkoa zena. Hori aprobetxaturik, Foucault, errealitate, amets eta irudimenaren arteko erlazioa azaltzeko erabili zuen. Binswanger-en eta Freud en ideiak nahasten ditu, baina hala ere, azaltzen du ez batak ez besteak, ez zekiela benetan amets egitearen garrantzia irudimenarentzako zela. Foucaulten ustez, irudimena errealitatea ulertzeko nahitaezkoa da, horren ondorioz, amets egitea existentziarako beharrezkoa dela ziurtatzen du.
Doktoregoa
Foucaulten lehenengo monografia kanonikoa, 1961ean egindako doktoretza izan zen, “Madness and Unreason: A History of Madness in the Classical Age”, azkenean, Erotasunaren Historia modura bakarrik ezagutzen dena. Oso originala den lana izan zen, hainbat influentzia aurkezten dituena baina, ez duena influentzia horiek guztiz jarraitzen. Friedrich Nietzsche ren estilo eta formaren antzekoa da, arrazoiaren eta arrazoi gabearen arteko banaketa egiten duelako. Frantziako historia eta filosofiaren influentzia ere nabari daiteke. XX. mendeko Gaston Bachelard en epistemologiaren apurketari erreferentzia egiten diote Foucault-en lan asko. Hala ere, liburu honetan, Georges Canguilhem ek normalaren eta patologikoaren artean egiten duen banaketa azaltzen du. Gainera, Foucault-en ikuspegia, marxismoari eta historia sozialari asko zor dio, analisi historikoa egiten duelako sozietatearen banaketaren inguruan.
Klinikaren jaiotza
Bere lanaren atalik garrantzitsuena, medikuntza klinikoaren sorkuntza da, iraultza frantsesaren garaian, erakunde sozialak, agintera politiko bihurtzen direnean, lehen aldiz, medikuntza instituzional modernoa lortzeko. 1966an, bere hurrengo liburuarekin, gai honekin jarraituko zuen Gauzen ordena deitzen zen liburuarekin.
Gauzen ordena
Giza zientzien arkeologia izenez ezagutzen den liburua da, eta gaur egungo giza zientzien historia ezagutzea zuen helburu. Giza zientziak ez dute diziplina akademikoak ulertzen, gizakiaren ikerketarako zientziak dira, ezagutzak izan ditzakeen subjektu bezala ulertzen delako. Giza zientzia bezala ulertzen diren irakasgaiak, psikologia, soziologia, historia eta kultura dira.
Liburu honetan, Foucaultek, arrazoibideak izandako eraldaketaz bakarrik arduratzen da, instituzioaren testuingurua kontuan izan gabe. Berak ikertzen dituen gaietan, biologian, ekonomian eta hizkuntzan, ia aldi berean eraldaketa antzekoak gertatzen direla, baina haien artean inongo erlaziorik ez dutela dirudi.