cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Terreña behi
Narrua gaztain-kolorekoa edukitzen dute, zenbait tonalitatetan, eta baita hur-kolorekoa ere. Muki-zuntzak, berriz, beltzak edo arbel-kolorekoak izan ohi dituzte. Nekez izaten dituzte soin-gurutzera 142 cm. baino garaiera handiagoa. Adar finak dauzkate, zuriak, eta gehienetan beltzak muturrean. Emeek krema koloreko erroak dauzkate, ilez estalita. Bere haragiaren kalitate handia dela eta, arrazak bultzada berria hartu du 2010.tik aurera, Euskal Herriko beste zenbait lekuetara zabalduz eta garai bateko hainbat eskualdetara itzuliz. Arraza honetako behiak ugalkortasun handikoak dira, euren landatartasuna dela eta.
Etimologia
Izenaren etimologiari dagokionez, terreña edo terreño hitz erromantzea, nahiko ezaguna da Araba aldean, eta zera adierazten du: aspalditik bertako abelzainek hazitako behi azienda dela. "Bertakoa" esan nahi du, "Lurrekoa" hain zuzen, frantsesaren "terroir" bezala. Kanpoko arrazako aziendaren aurrean erabiltzen da adiera hau.
Dena den, aipatu behar da hizkuntzaz erromantzaturiko Hego Euskal Herriko zenbait eskualdetan, "terreña" adiera erabilia izan da piriniar behiak izendatzeko ere. Hau dela eta, kontu handiaz erabili behar dira agiri zaharren bidez arrazaren hedapena finkatzerakoan, beste hainbat datuak erabiliz. Aipatzen diren behien ezaugarriak esate baterako.
Azienda terreñari izen horrekin egindako lehen aipamena 1832.en urteko agiri batean azaltzen da. "Terreño" izen hau gainera soilik behi azienda izendatzeko erabiltzen da. Honen antzeko izendapena gazteleraz "Ganado del País" da.
J.M.Bañuelos Atxiaga albaiteroak, joan den mendearen erdi aldean, "Ganado Serrano" deitzen zuen Burgos eta Araba arteko mendiko azienda terreñoa, Artziniega aldean larratzen zena.
Era berean, Orozkon Mendebaldeko euskaraz Bertoko behia euskal izena erabilia izan da, eta Gueñes zein Galdamesen, berriz "Vaca del Pais".
Sanchez Beldak "Razas Bovinas Españolas" bere liburuan "Remedon" adiera erabiltzen du zera gaineratzu, bertakoek halaxe izendatzen dituzte montxina eta terreñak larreten diren mendiaren izena erabiliz.
Jatorria eta arrazaren historia
Duela urte gutxi arte, azienda terreña ez da aipatua izan aparteko arraza bezala liburu teknikoetan, nahiz eta lehen esan den bezala, aski ezaguna izan aspaldidanik abelzainen artean. Harrigarria da ezagupen ofizial eza horren aurrean abeltzain zaharren ezagupen zehatza arrazaren eta bere ezaugarrien inguruan. Baita arrazaren deskribapen hainbat agiri zaharretan. Eta hau guztia nahiz eta ekonomikoki terreñek pisu handia izan duten Euskal Herriko baserri askoren ekonomian, eta nekazal lanetarako tresna garrantzitsua izan. Egoera hau desente aldatu da azken urtetan.
Esate baterako Sanchez Belda adituak 1984en urtean argitaratutako "Razas bovinas españolas". delako gida-liburu mardulean, terreña arraza apenas aipatzen da. "Ganado serrano o Montino" delako zehaztu gabeko multzo batean sartzen da, eta gainera terreña arraza behi montxinarekin nahastutzen du Beldak arraza berbera bezala hartzen du.
Errekonozimendu falta honek zera ekarri du; terreña behiei buruzkoa datuak biltzeko zailtasunak aipamen zein agiri historikoetan. T. Etxeberria teknikariak, esate baterako, zera aipatzen du Behi piriniarrei buruzko liburu batean; Arabako Zuian, Ametzaga herrian, bazirela 1920.en urtean piriniar arrazako ez ziren bertako mendiko behiak, mintza ilun eta ilaje gaztainkara iluna zeukatena. Ezaugarri hauek betizuak izatea baztertzen dute, eta adierazten digute seguruenik behei terreñen aurrean gaudela.
Joan den mendearen erdialdean terreña behiaren 15.000 abelburu inguru zeuden Araban eta Bizkaian.
Orohar, historikoki azienda terreñoak errekonozimendu eskasa jaso du teknikarien aldetik, ez laborarien aldetik ordea. 1.861en urtean Gipuzkoako Foru Aldundiak Alpetar behi arreak inportatzen hasi zen, eta abere hauek inguruko herrialdetara zabaltzen hasi ziren bertako arrazen kaltetan. Gauza berbera gertatu zen Araban bertan 1850ean Arabako Foru aldundiak arraza bereko zezenak ekartzen hasi zenean bertako behi azienda "hobetzeko" asmoz.
L.Sanchez eta F.Berrokalek, 1954.en urtean "Arabako I.en Kontseilu Ekonomiko-Sindikalarentzat" egindako txosten batean zera adierazten dute terreña arrazaren nahiko deskribapen zehatze eginez gero;
A.Solano albaitariak bere aldetik, Zigoitia udalerriko abelgorriei buruz txosten bat egiterakoan, zera aipatzen zuen 358 behi ale "Terraña arrazakoak, edo nahastuak". Kasu honetan "terreña" eta "nahastua" sinonimo gisa erabiltzen zuen. Honek ematen digu abere hauen bariabilitate morfologiko eta faneroptikoaren neurria.
J. M. Bañuelos albaitariak, Arabarekin zein Bizkaiarekin muga egiten duen Burgosko Mena Haranean dauden terreña behian oinarriturik, arrazaren ezaugarri klasikoen aipamena egiten zuen 1951en urtean albaitarien kongresu baterako.
Baina arrazaren ezagupenerako funtsezkoa izan zen Patxi Gonzalez Angulok albaitariak, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin, 1988en urtean egindako lana. Lan honetan behi montxina ere ikertzen zuen. Baita bi arrazen arteko harremana.
Ematen duenez Arabako lurrak, euskal mendien hegoaldean kokaturik, arraza honen jatorrrizko gune nagusia izan dira. Araban, lehen esan bezala, behi gorrien motako azienda zabaldurik egon da aspaldidanik (betizu eta piriniar behiak) Nahiz eta joan den mendeko asken hamarkadetan atzerapen nabarmena jasan zuten. Behi azienda mota honen guneak gero eta trinkoagoak izan dira ekialdera joz. Azienda terreñak aspaldiko uroen eraginaz gain, Iberiar Peninstulako hegoaldetik ekarritako enbor turdetanoaren aziendaren eragina jaso du. Jakina Araba kultura ezberdinen nahasketa-gunea izan da, eta aldi berean, eta ondorioz, bertako etxabereen arrazena. Honen ondorioz Araban nahastu dira Iberiar Penintsulan eta Europako hainbat eskualdetan zabaldu diren Sanchez Belda adituak deskribaturiko behi aziendaren hiru enbor nagusiak:
Alde batetik Iberiar Penintsulako hegoaldetik ekarritako turdetar enbor gorria bertan etxekotutako uroekin nahastuko zuten. Azienda hau, seguruen, Iberiar enborreko azienda beltzarekin nahastuko zen baita ere arraza hauek gure artean izan duten aurrerapen-atzerapen fase ezberdinetan. Aldi berean kantabriar enborrak bere odol ekarpena egingo zuen Euskal Herriko lurretan barrena igarotako edo bertan finkatutako hainbat herrien eskutik, agian zelta beraiek ekarrita. Urteak aurrera joan eta eragin hauek murriztu beharrean, areagotzen joan dira. Horretarako laguntzaile ere eskualde hautean ospatutako azienda azoka ezberdinak. Euskal lurraldeko azoketan, non kanpoko behi eta zezenak ekartzen zituzten saltzeko edota bertako jendeak La Encina, Medina de Pomar edo Reinosako azoketar joz eta bertan kantabriar enborreko arraza ezberdinetako zezenak erosiz beraien behiak "hobetzeko".
Behi gorrien, hau da, betizu eta piriniar behien hedapen mugak ondo finkatuz gero, esan dezakegu terreña behia kantabriar behi enbor-gaiztankararen barnean koka dezakegula. Ezaugarri morfologikoez gain, kontutan hartuz dena den azienda terreñoaren barnean eman den hetereogenitatea eta ezberdintasunak, ezinbestekoa da arraza enbor honen barnean kokatzea. Kontutan hartuz ere terreñoen jatorrizko guneak gune kantabriarrekin betidanik izandako harreman estuak. Azken finean arrazak garai bateko autrigoi euskal tribu aurre erromatarraren lurraldea hartzen du. Lurralde honetan topatu dezakegu egun kantabriar enborrean kokatzen diren behi arrazak, tudanka behiaren kasua, eta aldi berean behi gorrien hedapen gune zaharrak. Hala ere, ezin da zeharo baztertu arrazaren jatorria arraza bakarrekoa edota arraza anitzekoa, nahiz eta azken aukera honek indar-puntu gehiago izan.
Dena den, ezin da zeharo baztertu inolako hipotesik, hau da, arrazaren jatorria arraza bakarrean oinarriturik egon edota arraza anitzekoa izan, nahiz eta azken aukera honek indar-puntu gehiago izan. Garbi dagoena zera da, urteren joan etorriak eta nahasketaz gain, edo beraiek bultzatutik, beraien artean nahiko homogeneoak diren terreña arrazako hainbat gune sortu dira Kantabriar Mendimultzoaren mendebaldeko lurretan.
1832en urtetik arrera Arabako Foru Aldundiak herrialdeko behi aziendaren zentsoak burutu zituen. Bertan terreña arrazako behiak egertzen dira.
Mitologia eta sinesmenak
Betizuak eta gainontzeko bertako behi arrazek, terreña barne, eragin handia izan dute euskal mitologia eta elezaharretan, non behi itxurako animaliek zezen gorri, ahatxe, ahatxe gorri edota behigorri izena hartzen duten. Mitologiaren betizu behi azienda hau oro har leizeekin eta Mari jainkosarekin lotuta azaltzen dira kondaira zaharretan.
Banaketa geografikoa
Terreña arrazaren hedapenari dagokionez, Gorbeiako barietatea Gorbeiako Parke Naturalean zein Araba eta Bizkaiko inguru horretako herrietan dago banatuta.
Heliobolus nitida
Heliobolus nitida Heliobolus generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Terreña behi
Banaketa geografikoa
Gorobel mendilerroko terreñak Arabako ipar ekialdean daude.
Songbird
Songbird debaldeko multimedia erreproduktore eta nabigatzailea da. Nabigatzen ari zaren orrian aurkitutako multimedia edukia automatikoki ordenagailuan izango bagenu bezala exekutatzeko gai da. Edukia antolatzeko, SQLite erabiltzen duen multimedia edukien liburutegia ere badu.
Mozillaren XULRunner plataforma erabiltzen du eta Linux, Mac OS X eta Windows sistementzako eskuragarri dago 57 hizkuntzatan, euskara barne.
Terreña behi
. Terreñak Erdialdeko Sistemako mendietan. Guadarrameñas.
Euskal Herriarekiko mugakideak diren Burgos eta Kantabriako aspaldiko gunez gain, terreña izeneko eta itxurako bertako behiak mantendu dira egun arte Lozoyako haranean, Madrilgo Erkidego Autonomoaren Erdialdeko Sisteman, Euskal Herriko gunetatik urruti samar. Eskualdeko argazki zaharretan ageri dira mota honetako behiak, uztarriak lotzeko erabiltzen ziren adar handiekin eta ohiko ilaia beltzakin bizkarrean arraia gorritzagoa nabarmena, hau da, terreña behien ezaugarri nabarmenak.
Raimundo García García
Raimundo García García, Garcilaso ezizenaz ezaguna (León, 1884ko martxoaren 15a - Iruñea, 1962ko urriaren 16a ) espainiar kazetari eta politikaria izan zen.
Biografia
Madrilen ikasi ondoren, 18 urte zituela Iruñera joan zen. Hasieran El Eco de Navarran eta 1911tik aurrera Diario de Navarra lan egin zuen. EAJ lehen aldiz Nafarroa Garaian sortu zenean, Garcíak Iruñeko lehen batzokiaren inauguraziora bertaratu zen, 1910ean. 1912tik 1962ko heriotza arte azken egunkari horren zuzendaria izan zen, baita ezin besteko pertsonaia ere XX. mende erdialdeko Nafarroan ere.
Terreña behi
. Terreñak Erdialdeko Sistemako mendietan. Guadarrameñas.
Behi hauek desagertzeko zorian daude egun, eta antzineko itxurako abelburu gutxi daude. Antza ez dago martxan inolkako berreskuratze plangintza erraginkorrik.
Raimundo García García
Biografia
Parlamentarismoa kritikatu zuen, eta diktaduraren aldeko posizio argia hartu, bereziki 1917ko iraultzaren ondoren. Horrenbestez, Miguel Primo de Riveraren diktaduraren etorrera harro txalotu zuen (1923-1930); hain zuzen, haren Batzar Nazionaleko kide izan zen.
Autozerbitzu
Saltokietan, autozerbitzua erosketak egin eta ordainketa egiteko sistema bat da, non bezeroak berak erosi nahi dituen produktu guztiak hartu ondoren, produktuak kutxa erregistratzaile batetik pasa eta ordaindu beharrekoa kalkulatzen den. Horretarako, produktuak apaletan jarrita egoten dira, bezeroaren eskura. Produktu bakoitzaren prezioa ere zehazten da apaletan, bezeroak aurrez jakin dezan zenbat ordaindu behar duen produktu hori erosten badu. Autozerbitzua ohiko erosketa-sistema da supermerkatu eta hipermerkatuetan, baina denda zenbaitetan ere erabiltzen da. Lehenengo autozerbitzuak XX. mendearen hasieran garatu ziren Estatu Batuetan.
Raimundo García García
Biografia
Azpilanean aritu zen 1931-1932an Euskal Estatutua zapuzteko eta ezin bestekoa izan zen arrakastarik izan ez zezan. 1931tik Errepublika hondoratzeko eskuindar indarrak bateratzea lortu zuen, Diario de Navarrako linea editorialaren bitartez Errepublikaren kontrako alarma giroa sortzeaz arduratu zen eta, azkenik, Rodeznoko kondearekin batera, erabakigarria izan zen karlistek eta Emilio Molak lankidetza hitzartu eta 1936ko uztaileko Espainiako estatu-kolpeak aurrera egin zezan. 1933tik 1936ra Espainiako Gorteetan parlamentaria izan zen.
Terreña behi
. Terreñak Erdialdeko Sistemako mendietan. Guadarrameñas.
Gainontzeko bertako behi arraza landatarrak bezala beste hainbat arrazek ordezkatu dituzte. Azken hamarkadetan beste behi arrazekin gurutzatzen joan dira, esate baterako avileña behiekin, berain jatorrizko ezaugarriak galduz. Izenaz eta bi gunetako terreña behiek daukaten antz handiaz aparte, ez da ezagutzen bi arrazak konparatzen dituen ikerketarik. Sanchez Beldak "Razas bovinas españolas" bere gida-liburuan Guadarramako behi hauek terreñaren behi mota berbera direla dio, baina datu gehiago eskeini gabe.
Songbird
Historia
Pioneers of the Inevitable ("Ezinbestekoaren aitzindariak" euskaraz), hau da, POTI Inc. taldeak, 2006 urtean sortu zuen Songbird. Izan ere lehen bertsioa (beta), 0.1 edo "Hilda" izenez ezaguna, 2006ko otsailaren 8an argitaratu zen. POTI -ko taldekideak lehenago Winamp, Netscape Navigator eta Mozilla Firefox bezalako proiektuetan ibili ziren lanean. Robert Lord-en kasua da hori, Songbirden sortzailea eta konpainiari izena jarri ziona. Dena den, 2008ko abenduaren 2rarte ez zen aurkeztu Songbird 1.0 "Genesis".
Marambat
Marambat Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Meindert Hobbema
Meindert Hobbema (Amsterdam, Herbehereak, 1638ko urriaren 31 - ib., 1709ko abenduaren 7a) holandar margolari eta marrazkilaria izan zen. Jacob van Ruysdaelen ikaslea eta laguna zen.
Biografia
Hobbemaren margolari-formazioari buruz gauza gutxi ezagutzen da. 1668an zerbitzari batekin ezkondu zen, eta handik urtebetera administrazioan hasi zen lanean. Hortaz, 1669. urtetik aurrera, asko jaitsi zen bere lan-kopurua.
Hobbemaren heldutasun garaiko paisaiek, ordea, ez zioten jarraitu Ruisdaelen bideari: gero eta zehatzagoak ziren, eta marrazki-gaiak fideltasun handiz erakusten zituen. "Ur-errota" (Paris, Louvre museoa), adibidez, maisulana da xehetasun analitikoari dagokionez. Paisaietako atzeko planoek xehetasun gehiegikoak dira. Naturalismoa eta izadiaren poesia intimoa indar handiz adierazi zituen lan hauetan: "Paisaia eguzkitan" (Rotterdam, B.V.B.), "Etxea ibai baten ertzean" (Amsterdam, Rijksmuseum), "Deventerren ikuspegia" (Mauritshuis), "Baso-bidea" (Londres, National Gallery). Lan horiek guztiak 1669. urtea baino lehenagokoak direla dirudi. Urte horren ondoren, egin zituen lanak: "Brederode gazteluaren hondakinak" (1671, Londres, National Gallery); "Middelharniseko bidea" (1689, Londres, National Gallery), Holandako paisaien artean maisulantzat hartzen dira.
Marambat
Biztanleria
2007an Marambat udalerrian erroldatutako biztanleak 380 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 56 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Terreña behi
. Terreñak Erdialdeko Sistemako mendietan. Guadarrameñas.
Guadarramako terreña hauek, Euskal Herrikoak bezalaxe, oso landatarrak ziren, ama onak, larre eskasetan ohituak eta oso egokiak gurdietatik tiratzeko zein uztarrian ibiltzeko.
Marambat
Etxebizitza
2007an 160 etxebizitza zeuden, 153 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 154 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 153 etxebizitza nagusietatik 127 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 85 etxek bost zituzten. 119 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 93 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Terreña behi
Arrazaren lehendabiziko deskribapena
Patxi Gonzalez Angulo albaitariak bere lana burutu arte arrazaren deskribapen bakarra 1951en urtean J. M.Bañuelosek egindakoa zen. Bertan berak deitutako "ganado serrano" (mendiko azienda) deskribatzen zuen. Arabako eta Burgosko muga artean hedatzen zena eta esate baterako Artziniega herrian larretzen zen azienda deskribatu zuen.
Marambat
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Terreña behi
Arrazaren lehendabiziko deskribapena
Bañuelosek tamaina ezberdinetako abelburuak biltzen zituen behi mota bat aipatzen du. Beraien artean Ilajea kolore ezberdinetakoa zeukaten abelburuek. Haragi, esne zein lanerako abere aproposak ziren, erabilera anitzekoak beraz. Aparteko gantza emaleak. Itxura oneko abereak ziren, nahiz eta landatarrak izan. Ondo proporzionatutako burua zeukaten, mustur gainekoak zerbait ganbilak, adar ondo zuzendurik, kolore gaztain argia eta hondoa horixka. Kolore beltza hanken aldera eta irekiera naturaletara hedatzen zen. Ondo osatutako errapeak zeuzkaten, nahiz eta txikiak eta iles estaliak izan. Ditiburu mardulak, epitelial ezkatatze ugariekin.
Orti Otsoitz
Orti Otsoitz —Fortun Otsoitz izen-deiturez ere ezaguna— ( c. 980–Leza de Río Leza, c. 1050) Iruñeko Erresumako noblea izan zen.
Biografia
1016an, Nuño Alvarez gaztelarrarekin batera, Iruñeko Erresuma eta Gaztelako konderriaren arteko muga ezarri zuen, agiria senior Furtun Ogoiz de Pampilona esaldiarekin sinatuz.
Terreña behi
Arrazaren lehendabiziko deskribapena
Angulo beraz bere lana burutzerakoan ez zen erreza izan terreña arrazaren ikerketa biotipologikoa burutzea. Garai hartan ez baitzegoen inolako deskribapen zehatzik arraza terreñari buruz, eta hori naiz eta, lehen esan bezala, historikoki garrantzi handiko arrraza izan eta araba eta mendebaldeko Bizkaiaren behi azienda naguzia izan mendetan. Beste zailtasunak arraza definitzeko orduan honakoak izan ziren; arraza hedatzen den biotopo eta paisaia ezberdinak eta garai hartan geratzen ziren arrazako behi populazio eskasa. Populazio honen gainean eragin handia izan du gainean historikoki inguruko behi aziendarekiko gurutzaketak. Haietako asko terreñaren oso gertuko arrazak gainera.
Marambat
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Terreña behi
Terreñaren aldaerak
Euskal Autonomi Erkidegoko Agintaritzaren Aldizkariaren terreñari buruzko dekretuan, zera esaten da;
Orti Otsoitz
Biografia
Viguerako tenente (1013ko apirila-1050eko azaroa), Arnedokoa (1040ko maiatza) eta Cantabria - Meltriakoa (1015eko urria-1042ko apirila) izan zen. 1040an Gartzea III.a Santxez Naiarakoak Camerosko lehendabiziko tenente izan zen, baina Eneko Ximenez bere birbilobara arte Camerosko Jaurerria ez da ukaitza feudala izango.
Songbird
Historia
Sortu zenetik 3 urte igaro ondoren, 2009ko otsailean, Robert-ek utzi egin zion zuzendaria izateari beste lan batzuk egiten jarraituz.
Terreña behi
Terreñaren aldaerak
Hala ere nahiko zabaldua dago adituen artean bertako behi hauetan bi aldaera daudela: Gorbeialdeko terreñoa edo gorbeiarra, eta Gorobelgoa edo "Haitzeko terreñoa" delakoa. Patxi Gonzalez Angulo albaiteroak ere, arrazari bere lan mardulean, bi aldaera hauek aipatzen ditu.
Cristóbal Villalba
Cristóbal Villalba (Plasencia, 1475-Lizarra 1516) estremadurar kapare eta gaztelar militarra izan zen. Iparraldeko Afrikan eta Italian hasi zen borrokatzen, Napoliko konkistan Gonzalo Fernández de Córdobaren ondoan arituz.
Orti Otsoitz
Biografia
1045ean Calahorrako konkistan parte hartu zuen. 1049an Nalda, Leza de Río Leza eta Juberako jaun bilakatu zen.
Dina Boluarte
Dina Ercilia Boluarte Zegarra (Chalhuanca, 1962ko maiatzaren 31) perutar abokatu eta politikaria da. Peruko egungo lehendakaria da 2022ko abenduaren 7az geroztik, Pedro Castillok Peruko Kongresuan egindako autokolpe saiakeraren ondorioz sortutako botere-hutsunearen ondorioz. Herrialdearen lehendakaritza hartu duen lehen emakumea da.
Peruko Errepublikako presidenteorde izan zen 2021eko uztailaren 28tik 2022ko abenduaren 7ra, Peru Libre alderdiko hautagai gisa, 2021eko hauteskunde orokorretan hautatu baitzuten. 2021]eko uztailetik 2022ko azarora bitartean, Peruko Garapen eta Gizarteratze ministro izan zen.
Biografia
1962ko maiatzaren 31n jaio zen, Chalhuancan, Apurimacen. Dina Baluarte abokatua da eta graduondoko bat du San Martin de Porres Unibertsitatean.
Cristóbal Villalba
1512an, Fadrique Álvarez de Toledoren zuzendaritzapean, koronela izan zen Nafarroako konkistan. Hainbat ekintzatan hartu zuen parte, ezagunena 1516ko martxoan Piarres Nafarroakoaren atxiloketarena izanik.
Hyèvre-Magny
Hyèvre-Magny Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Marambat
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 igeltseroak, 1 iturgina eta 1 ile apaindegia.
Boxeoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak eulia
Boxeoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak eulia 2021eko uztailaren 26tik abuztuaren 7ra ospatu zen Ryōgoku Kokugikanen. 28 herrialdetako 28 boxeolarik hartu zuten parte. Eulian 48 eta 52 kilogramo arteko boxeloariek hartzen dute parte.
Hyèvre-Magny
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Terreña behi
Gorbeialdeko terreña
Gorbeialdeko eta mendimultzo hau Enkarterriko mendiekin lotzen dituzten mendietako baldintza ekologikoek larre nahiko eskasak eskaintzen dizkiote behiei. Kasu askotan aldatutako pinu beltzaren pinudietan larretzen dira, bazka gutxiko larre eremuak beraz. Baldintza hauen eraginez, Gorbeialdeko terreña behiak txikiak dira, pinudietan jateko gutxi dagoelako. Mendi hauen kaskoetako larreak ere Araba Aldeko Arkamu edo Badaiako mendimultzoenak baina eskasagoak dira aldi berean.
Hyèvre-Magny
Etxebizitza
2007an 59 etxebizitza zeuden, 27 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 54 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 27 etxebizitza nagusietatik 19 bere jabearen bizilekua ziren eta 7 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 20 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 6 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Songbird
Historia
2010eko urtarrilean, Philipsek adierazi zuen Songbirden bertsio pertsonalizatu bat erabiliko zutela beraien audio-bideo erreproduktore eramangarrietako mota batzuetan.
Terreña behi
Gorbeialdeko terreña
Behi hauek joera iheskor eta mesfidati daukate, zeren eta beraien uztiapen moduak horretarako bultzatzen ditu. Behiak mendi-pinudietan askatzen dira libre eta abelburuek sarritan tratu gutxi izaten dute beraien jabeekin. Hau horrela izan da ganaduzaleek industrian lan egiten zutelako eta abelkuntza jarduera marginaltzat zeukatelako edota mendiko terreña hauek baserriaren ia bazterreko jarduera bat zirelako. Eragin guzti hauek esplikatzen dute nola hainbat adituek terreña hauek behi montxinekin nahastu dituzten, arraza berbera direla esanez.
Marambat
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen eta 1 brikolaje denda handia zen.
Hyèvre-Magny
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Cristóbal Villalba
Cisneros kardinalaren agindupean, Erresumako gazteluak moztu zituen. Aginduak bete ondoren, hurrengoa esan zuen:
Terreña behi
Gorbeialdeko terreña
Terreña hauen oinarrian aspaldiko betizu behiak dade, edo antzineko piriniar behiak. Aspaldiko behi hauek "hobetzen" saiatu dira askotan beste arrazekiko gurutzaketa anitzekin baina beti kale eginez, jatorrizko habitaten baldintzak direnak direlako. Azienda hauengan hegoaldeko behi arrazen eragina egon da, kasu askotan tamaina handiagoko behiak. Eragin honek abelburuen tamaina handitu du, baina beti larreek ezartzen dituzten mugak kontutan hartuz.
Oro har oso azienda landatarra da. Kasu batzuetan jabeen arretatik nahiko aparte bizi izan direnak, hainbat ezugarriei dagokienez aldakortasun handiko abereak dira eta etekinen aldetik ez oso emankorra. Hau, jakina, terreñek aparteko gasturik ez izatearekin (bazka eta pentsuetan) orekatzen da. Gorbeialdeko terreña hauek hainbat ezaugarri partekatzen dituzte behi montxinoekin eta hau dela eta, garai batean, hainbi arrazen ezaugarriak finkatu baino lehen, zenbait adituek bi arraza nahasten zituzten.
Badaiako mendimultzko terreñoak talde honetan sailkatu daitezke ere. Badaiako azienda honek piriniar behien eragin handia izan du, bertan arraza honetako behiak larretzen zirelako.
Marambat
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Marambat udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 680 hektarea erabiltzen.
Terreña behi
Haitzetako edo Gorobelgo terreña
Terreña mota hau bereziki Araba aldean hedatzen da. Gorobel eta Gibijo mendimultzoetan. Baita Badaiako mendietan zein Arkamoko mendilerroan ere
Dina Boluarte
Biografia
Bere karrera politikoa 2007an hasi zuen, Erregistro Nazionalean (Reniec), abokatu eta bulego-buru gisa. 2018an, Peru Libertario alderdiarekin Surquilloko alkatetzarako hautagaia izan zen. Bi urte geroago, 2020ko ezohiko parlamentu-hauteskundeetan parte hartu zuen, Peru Libre hautagaitzan, baina ez zuen eserlekurik lortu.
Danimarkako futbol kopa
Danimarkako futbol kopa (danieraz Landspokalturneringen) Danimarkan 1955. urtetik aurrera jokatzen den futbol txapelketa bat da. Irabazlea hurrengo urteko UEFA Europa Leaguera sailkatzen da.
Terreña behi
Arrazaren ezaugarri morfologikoak
Ezaugarriei eta itxura orokorrari dagokienez, arraza eumetrikoa, ortoidea eta sublongilineoa da. Oso gogorra da eta gorputz-garapen txikia du. Abere sendoak dira eta euren ingurune naturalean itxura dotorea dute. Euren gorpuzkera ikusirik, trakziorako abere onak direla nabari da.
Cristóbal Villalba
Emaztearekin lo-kuluxka bat hartzen ari zela hil zen. Kronikalari batzuen arabera, Luis IV.a Beaumontekoa Leringo kondeak pozoitua izan zen, bere jaurerrien harresiak moztu zituelako.
Terreña behi
Gorputz-enborra
Beltza eta malgua da. Kokospe handia eratzen du, eta lepoko tauletan toles nabarmenak ditu.
Dina Boluarte
Biografia
2021ean lehendakariorde izateko hautagai aurkeztu zen Pedro Castillo buru zuen zerrendan. Hautagaitzak irabazi zuen bigarren itzulian eta urte bereko uztailaren 28an hartu zuen kargua. Gainera, 2021eko uztailaren 29an Gizarte Garapen eta Gizarteratze arloko Ministro izateko zin egin zuen, 2022ko azaroaren 25era arte, orduan uko egin baitzion kargu horri Betssy Chávez Ministroen Kontseiluko lehendakari izendatua izan ondoren.
Hyèvre-Magny
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 41 ziren, horien artean 33 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 33 pertsona aktiboetatik 26 lanean zeuden (14 gizon eta 12 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Terreña behi
Neurriak eta pisua
Arraza eumetrikoa da. Neurri harmonikoak ditu, bere gorpuzkerari dagozkionak. Ez dago tamainaren eta pisuaren batez besteko estandarrik. Beraz, askotariko neurriak onartzen dira, hazkuntzaren eta beste inguruabar batzuen araberakoak.
Hyèvre-Magny
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa batena zen.
Antanas Kavaliauskas
Renaldas Seibutis (Vilnius, 1984ko irailaren 19a -) Lituaniako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.
Songbird
Doakoa
Hainbat plataformetako beste erreproduktoreekin gertatzen den bezala (Winamp, iTunes, Banshee...), Songbird doakoa da. Baina, Songbird askea da, bere GPL lizentziak adierazten duen legez.
Marambat
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Songbird
Gehigarriak
Erabiltzaileek gehigarriak instalatu ditzakete erabilgarritasuna hobetu eta ezaugarriak aldatuz. Gehigarri guzti hauek gehigarrien webgunean biltzen dira. Adibide batzuk: iPod-erako sostengua, LyricMaster abestien letrak lortzeko eta antolatzeko, Last.fm-rekin bat-egitea eta abar.
Belvidere (Illinois)
Belvidere  Illinoiseko hiri bat da. Boone konderrian kokatua dago. 2010ean 25,585 biztanle zituen, 31.28 kilometro koadrotan banatuta.
Marambat
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Metauranospinita
Metauranospinita fosfato motako minerala da eta meta-autunita taldearen kidea da.
Songbird
Gehigarriak
Gainera, erraza da Songbirden itxura aldatzea "lumak" izeneko gehigarriekin. Edonork sortu ditzake CSS (edo XUL) eta irudiekin lan egiteko tresna batzuez baliatuz, Photoshop edo GIMP adibidez.
0.4 (Cher) bertsioan bi luma lehenetsi zeuden:
1.1.2 (Hootie) bertsioko luma lehenetsia:
1.4.3 (KoЯn) bertsioan, luma ilunago bat ezarri zen:
Metauranospinita
Ezaugarriak
Metauranospinita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.
Terreña behi
Izaera eta portaera
Abere bizkor, bizi eta orekatuak dira, eta gogortasun handikoak. Txikiak eta landatarrak dira. Gehien bat nekazaritzarako erabili izan ohi dira eta aipagarria da arraza honetako idien lan bikaina. Beste alde batetik, horren landatarrak izanik, amatasun handikoak dira.
Karbono dioxido
Karbono dioxidoa, karbono (IV) oxidoa, edo anhidrido karbonikoa konposatu kimiko bat da (formula kimikoa CO2), molekula bakoitza karbono atomo batez eta honi kobalenteki lotutako bi oxigeno atomoz osatuta dagoena. Bere Lewis egitura O=C=O da, molekula linear ez-polarra da, nahiz eta lotura polarrak izan. Egoera estandarretan (1 atm, 25 ºC) usain eta kolorerik gabeko gas ez-errekorra da.
Terreña behi
Terreñaren gertuko behi arrazak
Terreña eta montxina arrazak, azpimultzo bakarrean kokatzen dute adituek. Kanpotik erakarritako arrazez gain, bertako haragi-behi arraza bik bere garapena zanpatu dute, ekialdetik Piriniar behiak eta Kantabria aldetik Tudanka behiak, montxinaren kasuan bezala beraz.
Karbono dioxido
Historia
XVIII. mendean, Joseph Black kimikari eskoziarrak "aire egonkorra" deituriko gas bat aurkitu zuen, tuparri eta kareharrien desegituraketa kimikotik sortua.
Terreña behi
Behi montxina
Montxina Euskal Herriko eta Kantabriako mendietan aspalditik bizi den bos taurus espeziearen basa-behiaren arraza da. Egun behi montxinak betizuengandik zenbait ezaugarrietan nahiko ezberdindurik baldin badaude, ezaguna da garai batean kolorez askoz gorriagoak zirela, adarrak lira itxurakoak zeuzkatela eta finean betizuen barietate bat omen zirela. Batzuen ustez, montxina behia da terreña behiari, betizua piriniar behiari dana, hau da, antzineko arbaso arkaikoagoa eta menditarragoa.
Karbono dioxido
Historia
Horren ondoren, Antoine Lavoisier kimikariak, kimika modernoaren oinarriak ezarri zituenak, erregaien inguruko esperimentu bat egitean, "aire egonkorraren" ezaugarri berberak zituen gas bat identifikatu zuen, eta horri karbono dioxido izena eman zion.
Terreña behi
Behi montxina
Sanchez Beldak montxina arraza eta terreña arraza edo behi mota berberatzat jotzen du.
Karbono dioxido
Berotegi efektua
Karbono dioxidoa berotegi efektua sortzen duen gasetako bat da eta Lurrak tenperatura jakin eta bizigarri batean manten dezan laguntzen du, neurri batean bada, beti ere. Karbono dioxido barik, Lurra izotz bloke handi bat litzateke. Bestalde, karbono dioxido larregik berotegi efektua areagotu egiten du. Horren ondorioz, planetak beroketa orokorra jasan lezake.
Terreña behi
Behi montxina
Patxi Fernandez Angulok, terreña behien eta montxinen inguruko bere ikerketan, arrazak bereizten ditu; baina, era berean, montxina terreñaren arraza "antzinakoa" dela jotzen du. Betizua piriniar behiaren kasuan bezalaxe.
NGC 4749
NGC 4749 galaxia bat da, Draco konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Terreña behi
Piriniar behia
Piriniar behia, Euskal Herrian abelgorri izenaz ezaguna izan dena, bertako behi arraza bat da.
Uste da piriniotar behiaren jatorria betizu arraza dela.
Piriniar behia terreñaren arbasoa da, Tudanka behia eta egun desagertutako beste zenbait kolore iluneko behiekin batera.
Tudanka behia
Tudanka behia edo "tudanka", euskaraz "duranga" aldarea erabiltzen da, Kantabriako bertako behi arraza bat da, bereziki komunitatearen mendebaldeko aldean hedaturik dagoena. Hauetako zenbait behi, bere estimu handia zela eta, Kantabriarekin mugakideak dieren zenbait euskal eskualdetan erabiliak izan dira ere. Bizkaiko Karrantzan zein Enkarterriko beste hainbat herrietan bereziki. 1.832en urtetik aurrera Arabako Foru Aldundiak herrialdeko behi aziendaren zentsoak burutu zituen eta bertan aipatzen ziren tudanka arrazako idi pareak herrialdean.
Tudanka behiak, eta bere antzeko arraza desagertuek, campurriana behiak eta lebaniega behiak, eragin nabarmena izan dute terreña behian.
Pasiega behia
Pasiega behi arraza duela urte gutxi berreskuratzen hasi da Kantabria aldeko Pas ibaiaren eskualdean. Behi mota hau desagertzeko zorian egon da eta mantendutako hainbat abelburuen esker berreskurapena abiatu ahal izan dute. Kolore gorriko behiak dira. Esne behia da, baina uste da terreñatik datorren arraza bat dela.
Karbono dioxido
Berotegi efektua
Azken urteotan, karbono dioxidoaren kopurua asko emendatu da atmosferan eta horrek, hein handi batean, Lurraren beroketa areagotzen du.
Terreña behi
Arrazaren egoera
Euskal Autonomia Erkidegoan 450 abelburu zeuden erroldaturik 1996en urtean. Hazitarako bost zezen baino besterik ez zeuden.
Duela ehun urte terreña behia herrialdeko arraza nagusia zen. 1960en hamarkadan, Araban zeuden behien % 60 terreñak ziren. Duela bi hamarkada berriz ehun buru baino ez ziren geratzen herrialde osoan .Ez da hamarkada asko, zikiratutako zekor terreñoak euskal herri kirol mota bat diren idi-demetan erabiltzen zirela, baina zoritxarrez gaur egun kanpoko beste idi arrazek hartu dute beraien lekua, terreñen kaltez. Joan den mendean herrialdan nekazaritzako lanerako zeuden idi pareen %30-%40 artean arraza terreñokoak ziren. 1916en urtean Araban 13.346 idi zeuden zenbaturik. Jakina, traktoreak agertu eta zabaltzea kolpe handia izan zen arrazarako.
Arabako Foru Aldundiak, 1988an, arraza hau gordetzeko plan bati ekin zion. 1999en urtean terreña arrazako 450 behi eta 4 zezen zeuden Araban. Gutxiegi oraindik arrazaren etorkizuna bermatzeko. Gainera adinez zaharrak ziren abereak ziren kasu askotan.
Beraz, nahiz eta XX. mendean zehar dexente murriztu den animalia hauen populazioa, mendiko larretan beste arraza batzuetako arrekin gurutzatu baitira, abeltzain batzuek arraza hau gordetzeko erakutsi duten gogoari esker, arbasoek utzi ziguten ondare hau mantentendu da eta antza gure mendearen hasierako hamarkadan arraza bultzateko interesa berpiztu da.
Arabako Foru Aldundiak behi samalda bat mantentzen du Valderejoko natura parkean gordekin genetiko gisa eta arrazaren berreskurapena bultzatzeko.
Araban gehien zabaldutako terreñaren barietatea, Garobel Mendizerrako Terreña edo "hitzetakoa", Arabako ipar ekialdean hedatzen da bereziki.
Oinazetako ostiralean Laudion, San Isidrotan Arespalditzan, San. Roketan Amurrion eta arrazari buruzko azoka monografika Kuartangon maiatzeko bigarren igandean.
Bizkaiko Foru Aldundiak 1996an urtean arraza berreskuratzeko plan zehatz bati ekin zion, duela gutxi sortu den abeltzainen elkartearekin batera.
1996an Bizkaian egin zen azken erroldaren arabera, Bizkaian arraza garbiko 122 eme zeuden, eta 150 ziren abere nahastuagoak. Hazkuntzarako erabili moduko zezenak denera lau ziren.
Bada arraza honetako elkarte bat Bizkaian, BITEBEL (Bizkaiko Terreña eta Betizu Elkartea) izenekoa, 1996an sortua. Elkartean 18 abeltzain zeuden, 122 arraza garbiko terreña zituztelarik.
Bizkaiko Foru Aldundiak arraza bultzatzen du ekimen ezberdinen bidez.
Gorbeiako barietatea, Bizkaina zabalduen dagoena, Gorbeiako Parke Natural inguruko herrietan eta Araba eta Bizkaiko inguruko herrietan dago banatuta. Markinan urriaren bigarren larunbatean burutzen den Euskal Herriko Arrazen Erakusketan. Santa Luzia egunetik (abenduak 13) hurbilen dagoen larunbatean Orozkoko ferian. Azken hau monografikoa izaten da.
Mende honen hasierako hamarkadan arraza hedatzen joan da herrialdean, eta hainbat baserrietan ikusi daiteke egun. 2010. urtean Gipuzkoako Terreña Elkarteko 17 kidek osatutako elkarteak 17 kide zituen, eta hauen artean, bi urtetik gorako kalifikatuak 167 buru zituzten.
Ormaiztegiko bertako arrazen azoka, urrian.
Uro berriak eta terreñak
Uro berriak edo "Heck azienda" izenez ezaguturiko bobido edo betabereak, 1920. urtean Lutz eta Heinz Heck anaia eta biologo germaniarrek XVII. mendean desagertutako uroa berreskuratzeko saiakeren ondorio dira.
Ikerlari hauen teoriaren arabera, espezie bat ez da guztiz iraungitzen bere ondare genetikoa erabat desagertzen ez den bitartean, eta antzineko uroen zenbait ezaugarri gordetako hainbat behi arraza irauten dutenez gero, posiblea ikusten zuten haien bidez arraza berreskuratzea. Kontutan hartu behar da Heck anaiak nazizaleak zirela eta uroek eragin handia izan dutela germaniar mitologian.
Beraien lana burutzeko Europako antzineko hainbat behi arraza erabili zituzten. Harenondorioz Heck azienda (Bos taurus) mota bat da finean. Heck anaien ustez, desagertutako uroen erregresio bat lortu zuten antzinako behi azienden arteko gurutzaketen ondorioz. Hala ere egitasmoa oso eztabaidatua izan da. Akatsak ikusten zaizkio bai genetikaren aldetik, baita fenotipoari dagokionez ere. Heck anaiek zenbait marrazki zahar eta labar pinturak erabili zituzten beraien "uro ideala" zehazteko, eta hauetako hainbat marrazkien benetakotasuna zalantzan dago. "Benetako azken uroak 1627. urtean desagertu ziren Poloniako basoetatik.
Argi dago Heck azienda horrek antzekotasun handia duela terreña behiekin. Baita Kantabriar behi enborreko beste hainbat arrazekin, esate baterako behi sayaguesarekin edo alistanarekin, behi arraza hauek terreñaren antzekoak izanik ere. Dena den, azienda terreñoa tamainaz txikiagoa da Heck azienda baino, honek zer ikusirik izan dezake bare hauen bizi baldintzekin eta larretzen diren parajeen larre kalitate eskasarekin. Bizi diren habitatekin lotutako tamaina ezberdintasun hau terreña beraren bi aldaera artean ematen da, leheneago aipatu denez.
Aipatzekoa da terreñaren hedapen gunearen bihotzean, Gibijo mendimultzoan eta Txiripi leizean egindako indusketa arkeologikoetan, aztarna ugari agertu zirela bai uroenak, baita etxeko aziendarena eta baita ere bion arteko nahasketarenak. Honek agerian uzten du bertako uroak etxeko behiekin nahastu egin zirela. Txiripiko leizeabn neolitoko aztranak daude, baina baita erromatarren garaikoak eta baita gerokoak ere.
Heck anaien egitasmoarekin ados bai, baina ez erabat beraiek egindako lanarekin, "Taurosproject" egitasmoak Hecken anaien ideia jarraitu nahi dute baina haientzako egokiagoak diren behi arrazak eta gurutzaketak erabiliz. Haietako batzuek terreña gertuko arrazak, haien artean lehen aipatutako sayaguesa arraza.
Arrazaren etorkizuna
Alde batetik aipatu beharra dago arrazaren balore kultural eta ekologikoa, baliabide eskaseko larreak kudeatzeko tresna gisa. Larre hauek gainera askotan balore ekologiko eta paisajistiko handiko lekuetan egoten ohi dira, babestutako gunetan eta abar. Erabilera hau berdina da aldez aurretik aipatutako "uro berriena" Europako hainat gune babestuetan.
Bestalde, ezin ahaztu hainbat mendetan terreña behiek laborantzarako nahiz idi demetarako abere ugari eman dutela. Beraz, gure kulturarekin eta herri kirolekin lotura handia dute.
Egokia litzateke beraz idi-demetan dabilen mundua ere, bertako arrazei begira jarriko balitz beraien zaletasunari erantsitako balorea bezala.
Europako Erakundeek onartu zuten, bertako beste hainbat arrazekin batera, terreña arrazaren okela Eusko label izendapenerako kanpoko hainbat behi arrazak baztertuz.
Predappio
Predappio Italiako udalerri bat da. Forlì-Cesenako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Predappiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ramona Pikabea Mitxelena
Ramona Pikabea Mitxelena (Oiartzun, Gipuzkoa. 1917ko otsailaren 13a – ib. 2013ko otsailaren 19a) trikitilaria, baserritarra eta garaiko bular-tiratzailea izan zen.
Bizialdia
Gurasoak Agustin eta Dolores izan ziren. Zortzi senidetatik zazpigarrena zen eta ume-umetatik Iturriotzeko Portugal baserrian bizi izan zen. Deitu ere hala deitzen zioten, Portugalko Erramona, nahiz eta Bordaberri baserrian jaioa izan. Bost seme-alabaren ama izan zen. Baserritarra izanda, lanbide erantsia zuen, senarrarekin batera Errenteriako merkatuan esnea saltzen. Ezkondu zenetik hasi zen etxez-etxe esne-partitzen. Urte luzez astoaren laguntzaz ibiltzen zen baina geroago Renault kuatro-kuatro bat erosita izan zuten aukera tratua edo salgaiak gehitzeko. Etxean sortutako loreak saltzen hasi ziren eta garaia zenean etxeko sagarrak saltzen ere bai. Horrela eman zituen urte luzeak, senarrarekin batera 80 urteren bueltan, plazara joateari utzi zion arte.
Bularretik tiratzen ibiltzen zen, bularreko mina zuten emakumeei laguntzen eta noiz edo noiz sasi-emagin lanak egitea tokatuz gero, etzen atzean geratzen zen horietakoa, horretan ere aritu izan bai zen. Ukenduak egiten bazekien eta, saldu ez ezik, eskuzabala ere bazen, behar zuenari musu-truk emanez. Ezkondu ondorengo afizio handiena, kakorratzez eta puntuz lan egitea izan zuen. Kakorratza-lanak batez ere, horretan aritzeko tarte guztiak onak izaten bai zituen, baita Errenteriara egiten zituen asto-gaineko bidaiak ere.
Soinujolea
Sei-zazpi urterako ikasi zuen Erramonak soinua jotzen. Baserrian sagardotegia zuten eta bertara joaten ziren lehengusu soinujoleengandik ikasi omen zuen berak. Amak zozketa batean irabazitako trikitixa izango zuen bidelagun gaztaroa bertatik hasita. Jolasean aspertuta ere trikitixa atera eta dantzatzeari errex ekiten omen zioten. Familian ez zen bakarra izan soinua ikasi zuena, Iñaxio, anaia gazteagoa ere, soinujolea izan zen.
“Ramoni, festaz festa ibiltzen zen soinua bizkarrean hartuta” dio Juan Mari Beltranek. Emakume zinez alaia zen. Altzibarko plazan-eta, dantza-korroan soinua joez bera ere dantzan ibiltzen omen zen, festa girotzen. Herritik edonora egiten ziren neska-mutilen ibilaldietan bidelagun izaten zuten. Horietakoa dugu Sanjuan itturrira, mendiz mendi Lesakaraino oinez joaten ziren hura.
Festa non, Erramona han. Inguruan ospatzen ziren atsolorretara ere bere soinuarekin azaltzen omen zen beti.
Egunkaria-ko elkarrizketan aitortzen duenez, hogeitalau urterekin, aita hil eta gero, utzi zion soinua jotzeari. Ez zuen berriro hartu, 50 urte gerora arte. Ugaldetxo Kultur Taldekoek, herriko soinujotzaileei omenaldia egingo zitzaien aitzakiarekin berriz hartu zuen iloba baten soinua eta ez zitzaiola ahaztu ikusita, gustura hartu zuen parte omenaldi hartan.1991ko martxoak 3an izan zen omenaldia, Madalensoro pilotalekuan. Handik aurrera jarraitu zuen berriro gaztetako afizioarekin.
Emakume musikariak.
Emakume musikarien artean Maurizia dugu ezagunetariko bat, baina, Beltranek dioen modura, Mauriziaren aurreko eta atzeko izen handiak daude Euskal Herri osoan, ahaztuta geratutako asko. Plazetan ibiltzen ziren emakume musikariak ez zeuden ondo ikusita, musikariak pertsonai publikoak baitziren. Garai haietan pertsonaia publikoa izatea gizonei soilik zegokien eta norma horretatik ateratzen zirenak gaitzetsi edo ixilduak izaten ziren. Goitizen itsusiak jarri ere bai: come-hombres, amona-berde... Etxean soinua jotzen zutenak asko izaten ziren baina kalean ez ziren ikusten, utzi ere ez. Askotan plazetara ateratzeko, eta babes modura, anaia, aita, edo senarraren arrimoa behar izaten zuten.
Beltranek XVII. mendeko Inesa Gaxen ekartzen du gogora, sorgina izatearen akusazioagatik Inkisizioaren jazarpena sufritu zuen emakumea. Bere kontrako karguen artean, danbolina jotzen zuela aipatzen du. .
Adolfo Jainagak 2016an esaten zuen: "gaur egun emakumeak nagusitzen dira soinu txikiarekin, ikasleen %80 inguru andrazkoak direlako". Bera hasi zenean, berriz, emakumeek soinuarekin jardutea ia pentsaezina zen. Gizonen artean fama txarra bazuen, emakumeen artean are eta gehiago. Askok ezkondu eta, derrigortuta, soinua betiko lurperatzen zuten. Lurperatu zentzu literalean. Baserri batean baino gehiagotan lurra mugitzen hasi eta hantxe agertu izan ohi baidira soinuaren piezak.
Amak taldeko GU abestian azpimarratzen den egoera bera: "'Zenbat pandero hots, zenbat trikiti kantu ez ote ditugu hiltzera kondenatu' "
Premilcuore
Premilcuore Italiako udalerri bat da. Forlì-Cesenako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Premilcuorek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ugao
Geografia
Ugaoko orografia malkartsua da. Ez du tontor garairik, baina zaila da bertan toki laurik aurkitzea. Mendiz inguratutako haran batean dago. Mendebaldean udalerriko punturik altuena Artanda mendia da (547 m), eta ekialdean Pagasarri mendiaren magalek osatutako zenbait muinotxo daude. Nerbioi ibaiak hegoaldetik iparraldera zeharkatzen du udalerria. Haran estuan kokatua dago ibaia, eta ekialdetik Zeberio erreka jasotzen du ibaiadar nagusi. Udalerrian badaude Nerbioira isurtzen diren beste errekasto batzuk ere.
Udalerri mugakideak
Inguruan dituen udalerriak hauek dira: Arrigorriaga, iparraldean; Arrankudiaga, mendebalde eta hegoaldean; eta Zeberio, ekialde eta hegoaldean.
Auzoak
Horrez gain, landa-auzo txikiak ditu Ugaok: Udiarraga, Arandia, Markio, Basakoetxe, Elosu, Astibi, Beretxa, Iturrigorrialde, Ondategui, Urkemendi, Usila, Lupardo, Leitoki eta Dimutio-Etxebarri
Politika
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, EAJko Ekaitz Mentxaka hautatu zuten alkate. EAJk zazpi zinegotzi lortu zituen, eta Bilduk lau.
2015eko udal hauteskundeen emaitzen ondorioz, Ekaitz Mentxakak alkate postua berretsi zuen. EAJk zortzi zinegotzi lortu zituen, eta Bilduren ondorengoa zen Euskal Herria Bilduk hiru.
Euskara
Herriko hizkera mendebaldeko euskararen —bizkaieraren— sartaldeko multzoan sailkatu du Koldo Zuazo hizkuntzalari ezagunak.
Euskaldun kopurua handituz joan da Ugaon azken 20 urtean.
Hala ere, kale erabileraren neurketek erakusten dute euskararen erabilera jaitsi egin dela Arratia-Nerbioi eskualdean.
Jaiak eta ospakizunak
Jai nagusia Udiarragako Ama Birjinaren omenezkoa da, irailaren 8an ospatua.