cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pablo Zalba
Biografia
1997an Nafarroako Unibertsitatean Ekonomia eta Enpresa ikasketak egin ondoren, zenbait enpresa pribatutan lan egin zuen. 2009ko hauteskundetan, europar legebiltzarkide hautatu zuten, Alderdi Popularraren zerrendan.
Kidal eskualdea
2012ko apiriletik de facto Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimenduak (MNLA) dauka eskualdearen kontrola. MNLAk eta Ansar Dine talde islamistak Azawaden independentzia aldarrikatu zuten, baina nazioarteak Maliren parte dela irizten dio.
Le Sappey-en-Chartreuse
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Pablo Zalba
Biografia
2011ko martxoan The Sunday Times egunkariak eginiko kazetaritza lan batean, legeak diruaren truke onartzen zituzten europar legebiltzarkideetakoa izateaz akusatu zuten.
Kidal eskualdea
Geografia
Kidal eskualdeak mendebaldean Tonbuktu eskualdearekin du muga, hegoaldean Gao eskualdearekin, ekialdean Nigerrekin eta iparraldean Aljeriarekin. Hiri handienak Kidal, Tessalit eta Aguel'hoc dira.
Le Sappey-en-Chartreuse
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pablo Zalba
Biografia
Hala ere, ikerketak eginda, Zalbak iruzurrik ez zuela egin ondorioztatu zuen OLAFek (Europako Batzordearen Iruzurraren aurkako Bulegoa). Izan ere, lobby bateko kidetzat hitz egin zioten kazetariek iradokitako aldaketa proposamenak parlamentuan aurkeztea onartu zuen Zalbak, eta aurkeztu ere egin zituen, baina ez zuen trukean dirurik jaso.
Kidal eskualdea
Geografia
Basamortuko klima dauka. Egunez tenperatura 45 °C-ra irits daiteke eta gauez 5-12 °C-ra.
Demografia
2009an 67.638 biztanle zituen. Tuareg (Kel Tamasheq) da etnia nagusia eta songhai, kunta eta arabeak ere daude.
Banaketa administratiboa
Kidal eskualdea lau barrutitan (cercle) banaturik dago: Abeïbara, Kidal, Tessalit eta Tin-Essako.
Ezmel Ablitaskoa
Samuel edo Ezmel Ablitaskoa (Ablitas, ? - ?, 1342), "Ablitasko judu aberatsa" ezizenaz ezaguna, mailegu-emaile nafarra izan zen, Nafarroa eta Aragoiko erregeak finantzatu zituena.
Biografia
Ezmelek Ablitasko juduen artean ezaguna zen On Joseph aita zuen. Aragoiko erregeari eta Nafarroako jauntxoei hain diru-kopuru handiak maileguz eman zizkion (itzuli ez zizkiotenak) ezen Samuelek ezin baitzituen zergak ordaindu. Bere heriotza eta gero, bere iloba zen Samuel II.a Ablitaskoa eta Tuterako kristau bat bere ondarearen administratzaile bilakatu eta zinpean jabetzak saltzera behartu zituzten, tartean altzariak, dirua, urrezko eta zilarrezko ontziak, loreontziak edo tailuak.
Beste azalpen bat ere badago: 1340 inguruan, mailegu asko eman zizkion nafar jauntxoei, hasieran interesik gabe, baina San Joan egunerako ordaintzen ez bazuten, % 20ko interesean. Hil zenean, erret-ondasunaren zordun zelako, erreginak bereganatu zituen Ezmel Ablitaskoaren diru-kontuak. Petri IV.a Aragoikoak, ordea, dirua zor zion Ablitasi: 60.000 soldata edo 3.000 bartzelonar libera hain zuzen ere; Nafarroako erregeak, halaber, bere alaba Mariaren dotea zor zion aragoiarrari. Aragoiko erregeak emaztearen doteaz kitatu zuen Ezmel Ablitasen jaraunsleekin zuen zorraren truke.
Dena dela, 1343an Joana II.a Nafarroakoak bere ondarea konfiskatu zuenean, erret-ogasunak dirutza handia lortu zuen, tartean, erregeak berak zuen 53.000 liberako zorra.
Clayton Oscar Person
Clayton Oscar Person (Regina, Saskatchewan, Kanada, 1922ko maiatzaren 16a - Vancouver, Kanada, 1990eko irailaren 1a) biologoa izan zen. Saskatchewanen eta Albertan hezi zen. Bizkarroi-ostalari arteko harremanen genetikaren munduko ikertzaile handienetakoa izan zen. Bere metodo teorikoak oso erabiliak izan dira —nekazaritzan eta basogintzan, batez ere— bizkarroiek eragindako eritasunei aurre egiteko. 1981. urtean Kanadako Errege Elkartearen Flavelle domina eman zioten, eta hurrengo urtean Kanadako Genetika Elkartearen Bikaintasunaren saria eskuratu zuen.
Banchory-Devenick
, 'Beannchar Dòmhnaig', Eskoziako herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.
Pterygoplichthys zuliaensis
Pterygoplichthys zuliaensis Pterygoplichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Astúlez
Astúlez Arabako mendebaldeko herri bat da, Gaubea udalerrikoa. 2007an zazpi biztanle zituen.
Izena
Euskaltzaindiak adierazitako euskal izena Astúlez da; hala ere, izen ofiziala Estuliz du euskaraz, eta Astúlez gaztelaniaz.
Geografia
Mendiz inguraturik dago herria, ekialdetik izan ezik, bertatik Astulezko erreka ateratzen da Tumecillo ibairantz. Mendiek 1000 metrotako altuera ere gainditzen dute baina gazteluaren hondarrak dituenak 786 metrotako garaiera du. Hariztiek, artadiek eta pagadiek estaltzen dituzte maldak.
Angus Groom
Angus Groom (Glasgow (Eskozia), 1992ko ekainaren 16a) britainiar arraunlaria da.
Enrique Rodríguez Galindo
Gerra zikinean ibiltzeagatik, eta Lasa eta Zabalaren hilketan inplikatuta egoteagatik GAL eko partaide bezala, 2000. urtean 71 urteko espetxe-zigorra jaso zuen. 2004an, osasun-arazoak zituela eta, kartzelatik atera zuten. 2021eko otsailaren 13an hil zen, COVID-19aren eraginez.
Lehen Urteak
Granadan (Espainia) jaio zen 1939ko otsailaren 5ean, Guardia Zibileko ofizialorde baten semea, eta Ubedako Guardien Akademian sartu zen 1958an. Bigarren guardiako lana lortu ondoren, oposizio baten ondoren, Zaragozako Akademia Militar Nagusira sartzea lortu zuen, non teniente bezala graduatu zen 1965ean, bere lehen destinoa Huescako herri bat izan zelarik.
Ondoren, Ekuatore Gineako kolonia zaharrean borondatezko destinoa eskatu zuen. 1970ean teniente izendatu zuten Gipuzkoako Trafiko azpisektore desagertuan, Donostian, eta 1971n kapitain lana lortu zuen. Ondoren, lau urtez, Guardia Zibilaren Sustapen Zentroan aritu zen irakaskuntzan, polizia-ekintzara itzultzea erabaki eta Cadizeko Komandantzian destinoa eskatu zuen arte. Han eman zituen kapitain izateko azken bost urteak.
Intxaurrondora iritsiera
Enrique Rodriguez Galindo 1980an iritsi zen Euskal Herrira, Donostiako Intxaurrondo auzoko Guardia Zibilaren kuartelera. Kuarteleko bigarrena zen. Ofizialki ez zen hura Intxaurrondoko burua, gainetik beti zeukan beste norbait; baina de facto harena zen Intxaurrondoko agintea, eta haren goikoek apenas egiten zuten denboraldi motz bat Donostian. 1988an lortu zuen kuarteleko buru izatea.
PSOEk 1982ko hauteskundeak irabazi eta gero, Barne eta Justizia Ministerioko talde berriak kargutik kendu nahi zuen. "Kargutik kentzea zaila zen", Fernando Lopez Agudin Ministerioko prentsa arduradunaren esanetan. "ETAri buruzko aditu nagusia zen eta sekulako babesa zeukan Espainia osoan". Galindo botatzeak eragingo lituzkeen kritiken beldur, karguan utzi zuten. Ez hori bakarrik. Jeneral izendatu zuten 1995eko abuztuan.
Mauvezin (Pirinio Garaiak)
Mauvezin Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Enrique Rodríguez Galindo
GALen sorrera
CESIDen 1983ko irailaren 28ko paper baten arabera -Frantzia hegoaldea-, "ekintza bortitzak" egingo ziren laster. Ekintzak Intxaurrondoko Guardia Zibilek egin behar zituzten; beste batzuk, berriz, Frantzian kontratatutako beste pertsona batzuek.
Mauvezin (Pirinio Garaiak)
Biztanleria
2007an Mauvezin udalerrian erroldatutako biztanleak 225 ziren. Familiak 100 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Enrique Rodríguez Galindo
GALen sorrera
Erabaki politiko hori hartu eta ekintzak gauzatzerako bide labur horretan, beste bilera bati buruzko erreferentzia bat ere badago, eta CESIDeko bi bulego oharren arteko mugimendu bat islatzen du. Intxaurrondoko guardia zibil batek -Jose Maria Velazquez Sorianok- Lasa-Zabala auziaren sumarioan deklaratuzuenez, 1983ko abuztuan Galindoren etxean bilera bat egin zuten, eta Intxaurrondoko hamabost guardia zibil inguruk parte hartu zuten.
Mauvezin (Pirinio Garaiak)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Enrique Rodríguez Galindo
GALen sorrera
Honela jasotzen ditu sumarioak Velazquez Sorianoren adierazpenak: "Galindok esan zigun Espainiako Gobernuaren agindua zuela ETAren kontra borrokatzeko,baina ez ordura arte erabilitako bideekin. Aukeratuak izan ginela esan zigun, eta Iparraldera joan behar genuela,legez kanpoko ekintzak egitera". Velazquez Sorianok sei aldiz berretsi zuen deklarazio hori instrukzio epailearen aurrean, nahiz eta epaiketan ukatu.
Mauvezin (Pirinio Garaiak)
Etxebizitza
2007an 152 etxebizitza zeuden, 104 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 36 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 139 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 104 etxebizitza nagusietatik 85 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 12 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 30 etxek lau zituzten eta 46 etxek bost zituzten. 64 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 55 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Enrique Rodríguez Galindo
GALen sorrera
Espainiako Gobernua eta Galindo gero eta ataka estuagoan zeuden GALen ekintzengatik, baina Espainiako Gobernuak probokaziotzat har zitekeen erabakia hartu zuen: 1992ko abuztuan Galindo brigadako jeneral izendatu zuen, koronel karguan sei hilabete eskas eginda.
Mauvezin (Pirinio Garaiak)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Enrique Rodríguez Galindo
Lasa-Zabala auzia
Gomez de Liañok Galindo espetxeratu zuen 1996ko maiatzean. Epailearen esanetan, "Galindo izan zen, ikusita oinazeek bi mutilak ze egoera negargarritan utzi zituen, erabaki zuena Lasa eta Zabala Alicantera eramatea eta desagerraraztea". Barrionuevok, Verak eta Corcuerak prentsaurrekoa antolatu zuten, esateko Galindoren lekua hartu nahi zutela espetxean. Gomez de Liañoren erabakiak "tristura eta frustrazioa" eragin zizkion Felipe Gonzalezi.
Mauvezin (Pirinio Garaiak)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 129 ziren, horien artean 91 aktiboak ziren eta 38 inaktiboak ziren. 91 pertsona aktiboetatik 89 lanean zeuden (49 gizon eta 40 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 38 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Enrique Rodríguez Galindo
Lasa-Zabala auzia
Lasa eta Zabala galdekatuak eta torturatuak izan ziren La Cumbre jauregian. Epaiaren arabera, Dorado eta Bayo aritu ziren haiek galdekatzen -torturarik ez zuen frogatutzat jo epaiak, gorpuak aurkitu zirenerako hezurrak bakarrik gelditzen zirela eta horrekin torturatuak izan zirela baieztatzea ezinezkoa zela argudiatuta-, eta Angel Vaquero kapitainak ere "maiztasunez" bisitatu zituen. "Lehen egunean Enrique Rodriguez Galindo eta Jose Julian Elgorriaga Goienetxek ere bisitatu zituzten", dio epaiak.
Mauvezin (Pirinio Garaiak)
Diru sarrerak
2009an Mauvezin udalerrian 106 unitate fiskal zeuden, 239 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.227 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 4 higiezinen enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Enrique Rodríguez Galindo
Lasa-Zabala auzia
Epaiketan "jainkoagatik" eta bere "ohorearengatik" zin egin zuen ez zuela zerikusirik izan hilketekin. Bayori eta Doradori buruz esan zuen "inoiz" eduki zituen "gizonik onenak" zirela terrorismoaren kontrako borrokan, eta haien pareko sei gizonekin "Hego Amerika osoa konkistatu" zitekeela. Ordurako Bayo eta Doradok zigorrak jaso zituzten torturengatik eta armazko lapurretagatik.
Mauvezin (Pirinio Garaiak)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 margolaria.
Enrique Rodríguez Galindo
Lasa-Zabala auzia
71 urteko kartzela zigorra ezarri zioten Galindori, Lasa eta Zabalaren bahiketagatik eta hilketengatik. Auzitegi Gorenak lau urte gehiago ezarri zizkion,bere karguaren izaera publikoa larrigarria zela iritzita.
Mauvezin (Pirinio Garaiak)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Mauvezin udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 517 hektarea erabiltzen.
Enrique Rodríguez Galindo
Beste kasu batzuk
Garzonek Oñederra kasuko susmagarritzat ere jo zuen Enrique Rodriguez Galindo, Andres Cassinello Guardia Zibileko Estatu Nagusiko buru ohiarekin eta Jose Antonio Saenz de Santamaria, Guardia Zibileko zuzendari nagusia eta Poliziako inspektore nagusi ohiarekin batera. Peroteri espetxeko ziegan -CESIDeko sekretuak kaleratzeagatik zegoen preso- atzemandako agirietan (gero CESIDek desklasifikatu behar izan zituenak) oinarritu zen. Garzonek ez zien zehazki ekintza bat egozten, GAL Berdearekin lotura izatea baizik. 2002an epaileak inputazioa kendu zien Casinello, Galindo eta Manglanori -lehenago kendu zion Saenz de Santamariari-; delitu konkreturik ezin zitzaiela leporatu, eta erakunde armatuko kide izatearen delitua ordurako preskribituta zegoelako. Auzia 2003an artxibatu zuten.
Bere karreran zehar, hedabide desberdinek, Diario 16, Egin eta Egunkariak, narkotrafiko sareei lotuta egotea eta gizakien salerosketa leporatu zioten, nahiz eta epaileek ez zuten horregatik kondenatu. 2006an, El Mundo egunkariak Guardia Zibilaren Informazio Zerbitzuak 1992ko urriaren 17an egindako txosten sekretu bat argitaratu zuen, non Galindok narkotrafikoarekin dirua irabazi zuela onartzen zen. Txostenaren arabera, irabaziak terrorismoaren aurkako borrokara desbideratu ziren, eta, geroago, horien zati bat Galindoren diru kutxara joan zen. Galindok Diario 16 eta Egin egunkariak salatu zituen albiste horiek argitaratzeagatik, baina 1999an eta 2000n epaiketak galdu zituen. Era berean, Negu Gorriak euskal taldea salatu zuen "Ustelkeria" abestiaren letragatik, non taldeak Egunkarian argitaratutako albistearen berri eman zuen, nahiz eta guardia zibilak auzia galdu zuen.
Mauvezin (Pirinio Garaiak)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Enrique Rodríguez Galindo
Kokainaren afera
1988ko maiatzaren 7an, Espainiako poliziak Irunen atzemandako 150 kilo kokaina desagertu ziren, inork ikertu gabe. Ia mila kilo kokaina atzeman zituztela jakinarazi zuten eta bi urtera jakin zen bi egunera 850 zirela zeuzkatenak, azalpenik gabe. Gertaeran oinarriturik, Negu Gorriak taldeak gertaerei buruzko Ustelkeria abestia kaleratu zuen 1991ko Gure jarrera diskoan, Enrique Rodriguez Galindo Intxaurrondoko kuarteleko burua seinalatuz. Galindok salaketa jarri zuen –eta 2001ean epaiketa galdu– taldearen eta Esan Ozenki diskoetxearen aurka, elkartasun oldea eraginez. 1989an abiatutako “Navajas txostenak” Intxaurrondoko Guardia Zibilaren hainbat buruzagi narkotrafikoko operazioekin lotzen zituen, baina txostena “desagertu” egin zen.
Kartzela eta gero
Rodriguez Galindo 2000. urteko maiatzaren 9an sartu zen Alcala de Henaresko espetxe militarrean. 2003ko uztailaren 14an Ocaña IIra eraman zuten, militar estatusa kendu ziotelako. Senideek indultua eskatu zuten, 100.000 sinaduraren babesarekin. Auzitegi Goreneko Fiskaltzak indultua baztertu egin zuen. Hala ere, Rodriguez Galindo hilabete gutxira atera zen espetxetik, 2004ko urriaren 1ean, gaixotasunagatik. 2005eko urtarrilaren hirugarren gradua eman zioten eta, ondoren, urriaren 4an baldintzapeko askatasuna eman zioten. 75 urteko kartzela zigorretik lau urte eta lau hilabete inguru egin zituen espetxean.
2021eko otsailaren 13an hil zen, COVID-19 pandemiaren ondorioz Azkenengo egunak Zainketa Intentsiboetako Unitatean igaro zituen oso larri eta otsailaren 2tik koma egoeran zegoen.
Vitorchiano
Vitorchiano Italiako udalerri bat da. Viterboko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Vitorchianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Seamus Costello
Seamus Costello, irlanderaz Séamus Mac Coisdealbha (Bray, Wicklow konderria, 1939 - North Strand, Dublin, 1977ko urriaren 5a) irlandar errepublikar politikari eta ideologo ezkertiar eta sozialista bat izan zen.
Irlandako Langileen Alderdia eta Irlandako Armada Errepublikarra - Ofiziala talde armatuko buruzagia izan zen, gerora baita Irlandar Alderdi Errepublikar Sozialista eta Irlandako Nazio Askapenerako Armadakoa (INLA) ere bai.
1969an Ipar Irlandako gatazka hastearekin bat IRA eta Sinn Féin alderdian desadostasun eta zatiketak gertatu eta errepublikar eszisiooen arteko etsaitasun handi bati ekin zitzaion.
1977ko urriaren 5ean Dublinen bere autoan zegoela tiroz hila izan zen. Heriotza jazo eta berehala IRA Ofizialak eta Behin-behineko IRAk haren hilketaren ardurarik ez izana iragarri zuten eta Irlandar Alderdi Errepublikar Sozialistak hilketa gaitzesi zuen. INLAko talde aurkari bateko kideek ere hura hil izana ukatu zuten. Halere, INLAk Jim Flynn IRA Ofizialeko kidea haren hilketaren erruduntzat identifikatu zuen, 1982ko erakinean Jim Flynn tiroz hila izan zen, hain zuzen ere, Costello hil zen lekutik oso hurbil.
Javier Redin
Javier Redin Mainz (Uharte, Nafarroa, 1922ko abenduaren 13a - Iruñea, Nafarroa, 1980ko urtarrilaren 7a) nafar organista eta abesbatza-zuzendaria izan zen.
Biografia
Bere jaioterrian eta Iruñeko apaizgaitegian egin zituen Musikako eta Elizako ikasketak. Lizarrako apaiz lagun eta organista izendatu zuten 1947. urtean, eta Musika Elkarte Kulturala sortu zuen herri horretan. Iruñeko San Agustin elizako organista eta kapilau izendatu zuten hiru urte geroago, eta Santa María la Real abesbatza sortu zuen; abesbatza horrekin emanaldi arrakastatsuak izan zituen Europako hiri nagusietan.
Vuontisjoki
Vuontisjoki ibaia, Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen ibaia da, bertan jaiotzen eta hiltzen baita. Vuontisjärvi aintziran sortzen da, Vuontisjärvi herrixkaren altxoan (Hetta hiriburutik pare bat kilometrotara) eta Ounasjoki ibaia Käkkälöjoki ibaiarekin batzen denean desagertzen da.
Vuontisjokiko ur garbietan, laponiako amuarrain artikoak, amuarrain marroiak eta izokinak arrantzatu daitezke.
Russellville (Ohio)
Russellville Ohioko herri bat da. Brown konderrian kokatua dago. 2010ean 561 biztanle zituen, 1.89 kilometro koadrotan banatuta.
Oriako Traineru Jaitsiera
Oriako Traineru Jaitsiera Orion neguan (otsail edo martxoan) jokatzen den erlojupeko estropada da. Oria ibaian jokatzen da, Saikolatik Orio herriko zubira. 4.000 edo 6.000 metroko distantzia osatzen dute ontziek, kategoriaren arabera.
Neguan antolatu zen lehenengo estropada izan zen. Hurrengo urteetan beste hainabt tokitan ere antolatu izan dira estropadak.
Parte hartaileak
Tostarteko hainbat ontziren arteko estropada izaten da, eta azken urteetan gizonezkoek, emakumezkoek, gazteek, beteranoek eta llagutek ere hartu dute parte. Tartean valentziarrak, katalanak eta andaluziarrak ere aritu dira traineru zein llagutetan. 2019an, arraunlari herbeheretarrez osaturiko bi traineru ere izan ziren, bata gizonezkoetan eta bestea emakumezkoetan.
Hona hemen azken ekitaldietako datuak:
Palmaresa
Hona hemen traineruen arteko lehiaketako emaitzak:
Grand National
Grand National (euskaraz Nazional Handia) Erresuma Batuan ospatu ohi den oztopodun zaldi lasterketa garrantzitsuena da. Urtero Liverpool hiritik iparraldera eta oso hurbil dagoen Aintree udalerrian ospatu ohi da. Mundu osoko zaldi lasterketa gogorrenen artean sailkatu ohi da.
Historia
Lehiaketa hau ehizaren usadioaren ondorioz sortu zen. XVIII. mendean Ingalaterrako larre eta zelaiak ataka eta hesiz itxitzen hasi ziren, horregatik ehiza egunetan hesi hauek zaldiz jauzi eginez gainetik igarotzen ziren. Ehiztari batzuk euren jauzilaria edo ehiztaria lasterrena zela erakutsi asmoz bertako ohiko abiapuntuak ziren elizetako kanpandorretatik hasitako lasterketak antolatu zituzten.
Ofizialki, lehebiziko lasterketa 1839an Liverpool hiritik hurbil dagoen Aintree udalerrian ospatu zen. Bertan 17 lasterkarik parte hartu zuten, hauek larre soroetan zehar zaldiz 6 kilometro egin zituztelarik. Lasterketa honek ardiak gordetzeko hesiak, harresi bat eta bi erreka barne hartzen zituen.
Ezaugarriak
Lasterketa urtero apirileko aurreneko larunbat arratsaldean ospatu ohi da. Bertan lehiatzen diren zaldiak zailduak, disziplinatuak eta buruargiak izan behar dute: 30 oztopo handi gainditu eta 7 kilometro luze duen ibilbide latz batean zehar lauhazkatu behar baidute, hots, antzeko lasterketetan iragan ohi den distantzia baino kilometro eta erdi luzeagoa da.
Lasterketa Aintreeko zirkuituari bi bira ematean datza, lehenbiziko birak 16 oztopo ditu, bigarrenak aldiz 14, aurreko bi kentzen baitira: eserlekua eta ur jauzia.
Lehiaketan 40 zaldi batera lehiatzera ere iritsi daitezke, sarritan hauetako askok jada zaldunik gabe helmugara iristeko gai ere badirelarik. Honek Grand National lehiaketa oso lasterketa arriskutsua bilakatzen du.
Puyko Andre Maria
Puyko Andre Maria edo Puyko Birjina Mariaren izena da eta Lizarrako zein Merindadeko (Nafarroa Garaia) zaindaria da.
Etimologia
Lizarran frankoen komunitate indartsua bizi izan zen eta hizkuntza horretatik etor daiteke: puy edo menditxo. Beste hipotesiaren arabera Nafarroan puyo hitza erabiltzen zen. Andre Mariaren irudia menditxo baten goi aldean aurkitu zen eta horrek justifikatu dezake.
Historia
Agerpenaren data moduan 1085. urtean izan zela esan ohi da. Antso V.a Remiritz Iruñeko erregeak Andre Mariaren ohorean baseliza eraikitzea agindu zuen. 1958ko maiatzaren 25ean koroatu zuten eta urtero, egun horretan, hiriko festak ospatzen dira.
Basilika
Egungo Puyko Andre Mariaren basilika hiriko goi aldean dago, izen bereko ikastetxearen ondoan. Eraikin hori Victor Eusa arkitekto nafarraren lana da. Barruan Andre Mariaren tailu gotikoa gordetzen da.
Tower (Cork konderria)
Tower (irlanderaz Teamhair) Irlandako Cork konderriaren hegoaldean dagoen udalerria da. Gaur egun, Cork hiriko auzunea bilakatu da.
Gurutzeta/Cruces-ko geltokia
Gurutzeta/Cruces Bilboko metroaren 2. lineari dagokion lurpeko geltokia da, Barakaldoko Gurutzeta auzoan kokatuta dagoena. 2002ko apirilaren 13an inauguratu zen, eta Bizkaiko Garraio Partzuergoaren 2. tarifa-gunean dago.
Metroaren 2. linearen adarraren azken geltokia da, San Ignazion 1. linearekin lotu baino lehen. Izan ere, tarte hau lurrazpiko Bilboko metroaren geltoki biren arteko luzeena da, 4 minutuko iraupenarekin, Bilboko itsasadarra zeharkatuz.
Geltokiak, Gurutzetako auzokoez gain, Osakidetzaren Gurutzetako Unibertsitate Ospitaleari ematen dio zerbitzu. Horrek, 2. linearen adarraren geltokirik erabiliena izatera eraman zuen 2011n, 3.684.961 mugimendu jasanik.
2015eko martxoaren 27tik doako Wi-Fi zerbitzua eskaintzen da geltokian, WifiNova enpresaren [TUWI] Metro sarearen bitartez.
Lotuneak
Geltokiaren kanpoaldean Kbus eta Bizkaibus zerbitzuak hornitzen dituzten hiru autobus geraleku daude. Hurrengo lineak geralekuetatik pasatzen dira:
Ben Xaprut
Shem-Tob ben Isaak Xaprut (שם טוב אבן שפרוט; Tutera, XIV. mendeko erdia - ?) filosofo, mediko eta polemista euskal-judua izan zen. Batzuetan bera baino lehen jaiotako Shem-Ṭob ben Isaac Tortosakoarekin edo bere izenkidea eta X. mendean khazariarren erregea zen Hasdai Ibn Shaprutekin nahasten dute.
Biografia
Bere gaztaroan jatorrizko bekatu eta eroskundeari buruzko jendaurreko eztabaida famatua izan zuen Pedro Martínez de Lunarekin, gero Benedikto XIII.a Avignongoa antipapa bilakatuko zena. Eztabaida hau Iruñean 1375eko abenduaren 26an apezpikuak eta teologoen aurrean izan zen.
Astuvansalmiko labar-pinturak
Astuvansalmiko labar-pinturak (finlandieraz, Astuvansalmen kalliomaalaukset) Hego Savoniako Ristiina udalerrian dauden Paleolitoko labar-pintura multzoa da. Hauek, Saimaa osatzen duten aintzira bateko, Yövesiko hondartza batean dagoen labarrean margotuak daude. Finlandia eta Ipar Europa osoko labar-pintura multzo handiena da, guztira 65-70 bat pintura baitaude, eta k.a. 3000 eta 2000 urte artekoak dira. Nahiz eta ristiinarrek margolan hauek ezagutzen zituzten, ofizialki, Pekka Sarvas finlandiar arkeologoak aurkitu zituen 1968. urtean.
Ben Xaprut
Biografia
1370eko hamarkadan Nafarroan izandako gatazkak zirela eta, Ibn Xaprut, beste askok egin zuten moduan, erbesteratu eta Tarazonara joan zen, non juduen eta kristauen medikua izan zen. Ordurako jadanik eruditu talmudiko garrantzitsuenetarikoen artean zegoen zen eta Sheshetek eta berak elkarri bidali zizkioten eskutitzak.
NGC 5474
NGC 5474 galaxia espiral bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Astuvansalmiko labar-pinturak
UNESCOren Gizateriaren Ondare izateko hautagaia da 1990. urtetik eta higaduratik onik irten den munduko labar-pintura ezagunena da.
Oboyerita
Oboyerita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Oboyerita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1,5 da.
Astuvansalmiko labar-pinturak
Aurkikuntza
Nahiz eta, ristiinarrek margolan hauek ezagutzen zituzten, ofizialki, Pekka Sarvas finlandiar arkeologoak aurkitu zituen 1968. urtean. Guztira, 65-70 bat pintura daude eta denak okre gorriz margoturik daude; hain zuzen, 18-20 bat altze, 20 bat gizaki irudi, animalien oinatz eta esku ugari, 8-9 txalupa, irudi geometrikoak eta arraina eta txakurra diruditen bi irudi daude.
Labar-pintura hauek, hain zuzen, giza buru bat dirudien eta pinturak higaduratik babestu dituen labar batean daude margotuak. Gaur egun, Yövesi (Saimaa) aintzirako urazaletik 7,7 eta 11,8 metroko altueren artean daude, nahiz eta aspaldian urertzetik hurbilago zeuden; ondorioz, adituek uste dute margolanen egileak txalupetatik margotu zituztela. Honela, pintura zaharrenak (k.a. 3000 eta 2000 urte artekoak) goian daude eta berrienak aldiz, behean.
Irudien interpretazioa
Irudiek, Ipar Europa eta Siberiako xamanismo ohiturekin lotura estua dutela uste dute adituek. Sinesmen hau zuten gizakiek, eguzkia (bizitzaren ikurra), zerutik korrika zebilen altze edo orein bat zela uste zuten. Egunero, Altze Handia, espiritu onen eta jainkoen lekua zen ekialdetik atera eta heriotzaren lurraldea zen mendebaldera joaten zen; bizitzaren irudikapena. Altzeak gainera, iparraldeko gizakien harrapakin nagusienetako bat izan direnez betidanik, herri honen unibertsoaren erdigunea izaten ziren. Horregatik, Astuvansalmiko pinturetan ageri diren altze gehienek, bihotza irudikatzen duten puntuak dauzkate eta guztiak, bat izan ezik, mendebaldera begira daude.
Pinturak, tribuko xamanek margotu zituztela uste dute adituek. Labar honetan egiten zituzten errituetako kanta eta dantzen bidez, hauek trantzean sartu eta espirituen munduarekin harremanetan jartzen ziren. Finn etniako xamanek, altzeen buruaren itxura zuen maskara bat erabili ohi zuten eta horregatik, pinturetan agertzen diren gizaki gehienak finn xamanak zirela uste dute. Harritzekoa da bestalde, emakume arkudunen irudia. Emakumeek, ez zuten ehiztari-biltzaile gizarte horretako ehizetan parte hartzen eta horregatik, adituek emakume arkudunak, Kalevala mitologiako Tellervo jainkoaren irudikapenak direla uste dute. Hauek, ehiza ona iragarri ohi zuten. Ebatzi gabeko irudi bakarra, eskuak aldakan dituen gizona da, Astuvansalmi gizona deiturikoa.
Aipatzekoak dira bestalde, labar-pinturetan agertzen diren txalupak. Finnen sinesmenen arabera, hildakoak, mendebaldera, altzeen burua zuten itsasontzietan bertaratzen ziren; eta horregatik, txalupen irudiak leku berezia izaten zuen erritu honetan. Txalupa hauek, Iparramerikako amerindiarrek erabiltzen zituztenen antzekoak dira irudien arabera, luzeak eta estuak, eta larruz eta egurrez eginikoak. Honek, bikingo herria iritsi baino lehen, itsasontzia dagoeneko lurraldeko garraiobide nagusietako bat zela erakusten du.
Eskandinavia, Siberia eta Kareliako labar-pinturekin, sinesmenekin eta antzinako mitoekin alderatuz gero, Astuvansalmiko pinturak konplexuak direla aitortu dute adituek, baina guzti hauekin erlazio estua dutela. Samien antzinako kulturak ere zeresan handia dauka; izan ere, finnen eguzkiaren irudi berean sinesten eta erritu xamaniko antzekoak egiten zituzten.
Ratko Mladić
Ratko Mladić (Ратко Младић, [râtkɔ mlǎːditɕ] ahozkatua) 1943ko martxoaren 12an jaio zen Božanovići-n (gaur egungo Bosnia-Herzegovina) eta 1992-1995 urteen arteko Bosniako Gerran Bosniako Serbiar Errepublikako Armadako Estatu Goreneko Buruzagia izan zen.
Bizitza
1996an, beste buruzagi serbo-bosniar batzurekin batera, gerra krimenak eta genozidioa burutu izana egotzi zion Nazioarteko Zigor Auzitegiak. Sarajevoko setioan 10.000 pertsona hiltzea leporatzen zaio, baita Srebrenican 1995eko uztailaren 11ean 8.100 gizon eta ume bosniar hiltzea ere (Bigarren Mundu Gerraren ostean buruturiko genozidio handiena denan).
2011ko maiatzaren 26an, Boris Tadić Serbiako presidenteak, Mladić atxilotu eta Hagara estraditatuko zutela iragarri zuen, Nazioarteko Zigor Auzitegian epaitua izan dadin.
Colombotte
Colombotte Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 34 ziren, horien artean 28 aktiboak ziren eta 6 inaktiboak ziren. 28 pertsona aktiboetatik 24 lanean zeuden (16 gizon eta 8 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 6 pertsona inaktiboetatik 2 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren.
3292 Sather
3292 Sather asteroide baten izena da. irailaren 24an aurkitu zuen C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels-ek Palomar Behatokitik.
Colombotte
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
3292 Sather
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 2631 P-L izena zeraman. Ondoren Sather omentzeko izena eman zitzaion.
Colombotte
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Colombotte udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
3292 Sather
Orbitaren ezaugarriak
3292 Sather asteroidearen orbitak batezbeste 2,398 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,064 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,733 distantziara. Eszentrikotasuna 0,139 da, eta makurdura orbitala 2,14ºkoa da.
Colombotte
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
3292 Sather
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.9 da.
Osteogenesi inperfektu
Medikuntzan, osteogenesi inperfektua edo kristalezko hezurren gaitza, I motako kolagenoa ren jaiotzetiko gutxiegitasunak eragindako asaldura kongenitoa da. Hezurren gehiegizko hauskortasunagatik ezaugarritzen da eta arazo hau pairatzen dutenek, behar baino kolageno gutxiago edo kalitate gutxiko kolagenoa izan ohi dute.
Gurasoengandik heredatu edo mutazio berri baten ondorioz sor daiteke.
Oso erraz bereizten da erradiologikoki, hain zuzen ere, jaio baino lehen bereizi ahal da.
Gaixotasun hau gaixotasun arraro bat da. Munduko %0,008 bakarrik jasaten du (0,5 milioi pertsona gutxi gorabehera, Espainian 2.700 pertsona inguru).
Etiologia (genetika eraginak)
Normalean, gaixotasun autosomiko gainartzailea da (bi gurasoen gen batekin nahikoa da gaixotasuna jasateko). COL1A1 edo COL1A2 genetan akatsen eragina da. Pertsona batek osteogenesi akastun jasaten badu, haren seme-alabei transmititzeko %50eko posibilitatea dauka.
Beste batzuetan, CRTAP edo LEPRE1 genen akatsak dira. Hauek herentzia autosomiko azpirakorra jarraitzen dute (guraso biek transmititu behar dute genea eta ez da beharrezkoa haiek gaixotasuna jasan dezatela azpirakorra baita, hau da, genearen eramaileak dira).
Oso gutxitan, baina gertatu ahal da kristalezko hezurrak jasatea eta ez izatea herentziako arazo bat, mutazio berri bat baizik.
Sintomatologia
OI-ren sintoma nagusia hezurren apurtzeko erraztasuna den arren, beste hainbat sintoma eragin ohi ditu:
Sailkapena
Sillence medikuak 1979an ezarritako sailkapena jarraituz, lau mota bereizi dezakegu:
Mota hauetaz gain, garrantzitsuenak eta oinarrizkoak direnak, beste hainbat mota berriagoak bereizi dezakegu iturburu batzuen arabera (hamabost arte diote batzuk). Taula bat laburpen moduan aurkituko dugu segidan non zortzi mota biltzen dira eta erraz bereizten dira.
Irudi bidezko diagnostikoa
Normalean, diagnostikoa sintometan eta irudi bidezko frogetan oinarriturik egiten da. Gehienetan, trauma txikien ondoriozko hezur-hausturen presentzia eta esklerotika ren kolore urdinxka nahikoak dira diagnostikatzeko. Hala ere, zenbaitetan X-izpien bidezko froga radiologikoak aurrera eramaten dira, gorputz-adarren eta bizkarrezurraren anormaltasunak aurkitzeko helburuarekin.
Gainera, diagnostiko radiologikoa jaio aurretik egin daiteke ere. Esate baterako, II motako OI-a, haurdunaldian zehar diagnostikatzen da maiz, gaixotasuna ren ezaugarri tipikoak askotan ultrasoinuen bidez detektatu ahal direlako.
Biopsia
Larruazala ren biopsia bat egin daiteke I motako kolagenoaren egitura eta kantitatea aztertzeko.
Froga genetikoak
Diagnostikoa DNA test bat eginez baiezta daiteke, zehazki COL1A1, COL1A2, eta IFITM5 geneen sekuentziazioa eginez. OI mota bortitzak jaio aurretik diagnostikatu daitezke in-vitro teknika genetikoez baliatuz.
Diagnostiko diferentziala
Garrantzitsua da haurren kontrako gehiegikeritik bereiztea, bi kasuetan sendatze-fase ezberdinetan dauden haustura anitzak aurki daitezkeelako. Egoera hauek haien artean ezberdintzea zaila izan daiteke, bereziki bestelako ezaugarririk agertzen ez denean.
Horrez gain errakitismoa, osteomalazia eta beste sindrome eskeletiko arraroekin nahas daiteke OI, sintoma berdintsuak dituztelako.
Tratamendua
Kristalezko hezurrak ez dauka sendatzeko formarik. Tratamendua aldakorra da pertsonarekiko eta berak jasaten dituen sintomekiko. Helburua, hausturak saihestea; hausturak gertatutakoan, ondo sendatzea; mugikortasuna eta independentzia mantentzea; eta giharrak eta hezurrak indartzea da. Hau lortzeko, fisioterapia, mugikortasunari laguntzeko gailuen erabilera, botikak eta medikamentuak eta kirurgia erabiltzen dira.
Heldu aroan, hezur-hausturen zenbakia murrizten da nahiz eta geroago berriz ager dezan. Bizitza osasuntsu eta produktibo bat izan ahal izateko, neurriak hartzea eta tratamendu mediku goiztiar eta mantentzaile bat nahitaezkoak dira.
Hezur-hausturak sahiestea
Hezur-hausturak sahiestea ezinbestekoa da gaixotasun hau pairatu ahal izateko. Lortzeko hainbat gauza egin daitezke, hala nola:
Hezur-hausturen tratamendua
Hezurrak apurtzen direnean, oso garrantzitsua da azkartasunez igeltsurekin, ferulekin edo ortopedia-tresnekin tratatzea, traumatologo baten aholkuak jarraituz beti.
Fisioterapia
Haurretan, laguntza handikoa da: giharren indarra garatzera, gaitasun aerobikoa handitzera eta arnasketa hobetzera laguntzen baitie. Behar duten umeek, mugikortasunari laguntzeko gailuak* erabiltzen ikasi dezakete. Horrez guztiaz gain, ume txikiei, fisioterapia haien gaitasun motorrak garatzera laguntzen die.
Botikak
Medikuek hainbat medikamentu aholkatu ahal dituzte hezurren dentsitatea handitzeko eta honek, hezur-hausturen zenbakia murrizteko. Pertsona batzuk, haien bizitza osoan zehar medi- kamenduak hartuko beharko dituzte.
Kirurgia
Askotan beharrezkoa izango da hezur baten haustura sendatzeko. Beste batzuetan, barra metalikoak txertatu ahal dira hezur luzeetan (hala nola femurrean edo tibian) etorkizuneko hausturak saihesteko. Kirurgia hortz ahulak eragindako arazoetan eta entzumen-arazoetan lagundu dezake baita.
Nola egin aurre minari?
Minari aurre egiteko hiru aukera ditugu: metodo fisikoak, psikologia-metodoak eta medika- mentuak. Askotan, minari aurre egiteko tratamendu multidisciplinario bat behar du, psikologiaren, medikuntzaren eta errehabilitazioaren arloan espezialistak behar direnean.
Prebentzioa
Larrialdietan zer egin jakiteko, gomendagarria da mediku batekin hitz egitea jakin bezain pronto. Bestalde, osteogenesi inperfektu duten ia pertsona guztiak osteoporosia izango dute haien bizitzaren edozein momentuan. Hori ekiditeko, hezurraren masaren galera murriztu behar da:
Haustura gehien saihesteko, ezinbestekoa da fisioterapia jarraitzea, aurretik aipatutako moduan, hainbat gailuen eta ariketen laguntzaz.
Lasa (argipena)
Lasa izenak hainbat adiera eduki ditzake:
Bouconville
Bouconville Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bouconville udalerrian erroldatutako biztanleak 49 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 29 etxebizitza zeuden, 24 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 27 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 24 etxebizitza nagusietatik 22 bere jabearen bizilekua ziren eta 2 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek hitu gela zituzten, 2 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 20 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 11 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 10 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 29 ziren, horien artean 21 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 21 pertsona aktiboetatik 20 lanean zeuden (13 gizon eta 7 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 8 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak iturgina ziren.
2000. urtean Bouconville udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Masters Txapelketa
The Masters, Masters Txapelketa edo Augustako Mastersa, golf profesionalaren lau txapelketa nagusienetariko bat da, urtero apirilaren lehendabiziko astean Augustako Golfezko Klub Nazionalean egiten dutena. PGA Tour, Europako Tour, eta Japoniako Golf Tourrentzat txapelketa ofiziala da. Txapeldunak, sariaz gain, jaka berdea lortzen du.
Lee ekaitz tropikala (2005)
Lee ekaitz tropikala 2005ko 13. ekaitza izan zen.
Masters Txapelketa
Ibilbidea
Lehen mintegia zenez, mintegi-landare izena dute:
Lee ekaitz tropikala (2005)
Ekaitza itsaso zabalean sortu eta kostaldera hurbildu aurretik desegin zen.
Kanpo estekak
List of storms in the 2005 Atlantic hurricane season
NGC 5475
NGC 5475 galaxia bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Vladimir Lenin
Vladimir Ilitx Ulianov, Lenin (errusieraz: Влади́мир Ильи́ч Улья́нов (Ле́нин); Simbirsk, 1870eko apirilaren 22agreg./apirilaren 10ajul. – Gorki Leninskiye, 1924ko urtarrilaren 21a) errusiar iraultzaile, politikari eta teoriko politikoa izan zen. 1917tik 1924ra Errusia sobietarraren eta 1922tik 1924ra Sobietar Batasunaren lehen gobernuburu eta fundatzailea izan zen. Bere administraziopean, Errusia, eta geroago Sobietar Batasuna, Alderdi Komunistak gobernatutako alderdi bakarreko estatu sozialista bihurtu zen. Ideologikoki marxista zen, eta berak egindako garapen ideologikoei leninismo esaten zaie.
Simbirskeko klase ertain-altuko familia batean jaioa, Leninek politika sozialista iraultzailea besarkatu zuen 1887an, bere anaia exekutatua izan ondoren. Kazango Unibertsitate Inperialetik kanporatu zuten Errusiar Inperioko tsarren gobernuaren aurkako protestetan parte hartzeagatik, eta hurrengo urteak zuzenbidea ikasten eman zituen. 1893an Petrogradora joan zen eta aktibista marxista nabarmen bihurtu zen. 1897an sedizioagatik atxilotu zuten eta hiru urtez Xuxenskoiera erbesteratu zen, Siberiara,, non Nadezhda Krupskaiarekin ezkondu zen. Erbesteratu ondoren, Mendebaldeko Europara joan zen, eta Errusiako Alderdi Laborista Sozialdemokrata Marxistaren (RSDLP) teoriko nabarmena bihurtu zen. 1903an, funtsezko papera jokatu zuen RSDLParen zatiketa ideologikoan, Julius Martoven mentxebikeen aurkako fakzio boltxebikea gidatuz. 1905eko errusiar iraultzaren porrotaren ondoren, Lehen Mundu Gerra Europa osoan proletarioen iraultza bihurtzeko kanpaina egin zuen, eta, marxista gisa, kapitalismoa boteretik kentzea eta sozialismoarekin ordezkatzea eragingo zuela uste zuen. 1917ko Otsaileko Iraultzak tsarra boteretik kendu eta behin-behineko gobernu bat ezarri ondoren, Errusiara itzuli zen Urriko Iraultzan paper nabarmena betetzeko, boltxebikeek erregimen berria boteretik kendu zuten garaian.
Leninen gobernu boltxebikeak Ezkerreko Sozialista Iraultzaileekin, sobiet hautatuekin eta alderdi anitzeko Batzar Konstituziogile batekin partekatu zuen boterea hasieran, nahiz eta 1918an boterea Alderdi Komunista berrian zentralizatu zuen. Leninen gobernuak lurra nekazarien artean banatu zuen eta bankuak eta industria handia nazionalizatu zituen. Lehen Mundu Gerratik erretiratu zen, potentzia zentralei lurraldea lagatzeko itun bat sinatuz, eta munduko iraultza sustatu zuen Internazional Komunistaren bidez. Oposiziogileak Izu Gorrian zapaldu zituzten, Estatuko segurtasun zerbitzuek administratutako kanpaina bortitza; dozenaka mila hil edo kontzentrazio-esparruetan sartu zituzten. Bere administrazioak 1917tik 1922ra Errusiako Gerra Zibilean ezkerreko eta eskuineko armada antiboltxebikeak garaitu zituen eta 1919-1921eko gerra poloniar-sobietarra gainbegiratu zuen. Gerraren, gosetearen eta herri-altxamenduen suntsipenari erantzunez, 1921ean Leninek hazkunde ekonomikoa sustatu zuen Politika Ekonomiko Berriaren bidez. Errusiarrak ez ziren zenbait nazio Errusiar Inperiotik independizatu ziren 1917tik aurrera, baina horietako hiru Sobietar Batasun berrian bildu ziren 1922an. Lenin Gorkin hil zen, eta Iosif Stalin haren oinordekoa izan zen sobietar gobernuaren figura nagusi.
Haurtzaroa: 1870-1887
Bere birraitona-amonengana jotzen badugu, errusiar, alemaniar, suediar, judu, txuvax eta kalmuk jatorriak aurki daitezke. Bere aita, Ilia Nikolaievitx Ulianov, antzinako jopu familia batekoa zen; Iliaren aitaren etnia oraindik ez dago argi, eta Iliaren ama, Anna Alexeievna Smirnova, erdi kalmuka eta erdi errusiarra zen. Klase apaletik etorri arren, maila ertaineko estatusera igo zen Ilia, Kazango Unibertsitate Inperialean fisika eta matematika ikasiz, Penzako Nobleziaren Institutuan irakatsi aurretik. Ilia Maria Alexandrovna Blankekin ezkondu zen 1863. urtearen erdialdean. Ama luterano-alemaniar aberats baten eta kristautasunera bihurtu eta mediku gisa lan egiten zuen aita judu errusiar baten alaba zen. Petrovski-Xtern historialariaren arabera, litekeena da Leninek amaren balizko jatorri judua ez ezagutzea, Anna ahizpak hil ondoren bakarrik aurkitu baitzuen. Beste bertsio baten arabera, Mariaren aita Katalina Handiak Errusiara gonbidatutako kolono alemaniarren familia batetik zetorren.
Ezkondu eta gutxira, Iliak lanpostu bat lortu zuen Nizhni Novgoroden, eta sei urte geroago Simbirsk barrutiko eskola primarioen zuzendari izatera igo zen. Bost urte geroago, probintziako Eskola Publikoetako zuzendari izendatu zuten, eta 450 eskola baino gehiago sortu zirela gainbegiratu zuen, gobernua modernizatzeko planen barruan. 1882ko urtarrilean, hezkuntzari eskaini zion dedikazioak San Vladimir Ordena merezi izan zuen, herentziazko noble estatusa ematen ziona.
Lenin Streletskaia Ulitsan jaio zen, Simbirsken, gaur egungo Ulianovsken, 1870eko apirilaren 22an, eta sei egun geroago bataiatu zuten; txikitan Volodia bezala ezagutzen zen, Vladimir izenaren hipokoristiko bat. Zortzi seme-alabetan hirugarrena izan zen, eta bi anaia nagusi izan zituen: Anna (1864an jaioa) eta Aleksandr (1866an jaioa). Gurasoek hiru seme-alaba gehiago izan zituzten: Olga (1871n jaioa), Dmitri (1874an jaioa) eta Maria (1878an jaioa). Ondorengo bi anaia haurtzaroan hil ziren. Ilia Errusiako Eliza Ortodoxoko kide elizkoia zen, eta seme-alabak bertan bataiatu zituen, nahiz eta Maria, hezkuntza arloko luteranoa, neurri handi batean kristautasunari ezaxola zitzaion, eta iritzi horrek eragina izan zuen bere seme-alabengan.
Bere gurasoak monarkikoak eta kontserbadore liberalak ziren, Alexandro II.a tsar erreformistak 1861eko erreforma emantzipatzailearekin konprometituak; erradikal politikoak saihesten zituzten, eta ez dago frogarik poliziak pentsamendu subertsiboz zaintzapean jarri zituela baieztatzeko. Uda oro Kokuxkinoko landetxe batean igarotzen zuten. Bere anai-arreben artean, Lenin zen Olga arrebarengandik hurbilen zegoena, sarritan hara bidaltzen baitzuen; izaera oso lehiakorra zuen eta suntsitzailea izan zitekeen, baina normalean bere portaera txarra onartzen zuen. Kirolari bikaina zen eta bere denbora librearen zati handi bat aire zabalean edo xakean jokatzen pasatzen zuen, eta eskolan nabarmentzen zen Simbirskeko Gimnasio Klasiko diziplinatu eta kontserbadorea.
1886ko urtarrilean, Leninek 15 urte zituela, bere aita burmuineko odoljario baten ondorioz hil zen. Ondoren, bere portaera alderrai eta gatazkatsu bihurtu zen eta Jainkoarengan zuen sinesmenari uko egin zion. Garai hartan, Leninen anaia zaharrena, Aleksandr, Sasha izenaz maitekiro ezagutzen zuena, San Petersburgoko Unibertsitatean ikasten ari zen. Alexandro III.a tsarraren erreakzionarioaren monarkia absolutuaren aurkako asaldura politikoan sartuta, Aleksandrek ezkertiarren idazki debekatuak aztertu eta gobernuaren aurkako protestak antolatu zituen. Tsarra hil nahi zuen zelula iraultzaile batekin bat egin zuen eta bonba bat eraikitzeko aukeratu zuten. Atentatua gertatu aurretik, konspiratzaileak atxilotu eta epaitu zituzten, eta Aleksandr urkamendian hil zuten maiatzean. Aitaren eta anaiaren heriotzak eragindako trauma emozionala gorabehera, Leninek ikasten jarraitu zuen, eskolan graduatu zen bere ikasgelako onena izanik eta bere errendimendu bikainagatik urrezko domina batekin, eta Kazango Unibertsitatean zuzenbidea ikastea erabaki zuen.