cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Konputagarritasunaren teoria
Church-Turing tesia
Hipotesi hau, nahiz eta formalki frogaezina izan, gaur egun onespen ia unibertsala du, eta konputagarritasunari buruzko limiteak finkatu egin zituen, ez baita espero Turing makinen edo bere baliokideak diren ereduen ahalmen konputazional gehiago duen eredu bat sortzea.
Turing Makinaren Baliokideak
Turing Makina baino ahaltsuagorik aurkituak izan ez diren arren, badaude honen baliokideak direnak. Adibidez, while-programak, funtzio μ-errekurtsiboak eta Turing Makinak baliokideak dira, hau da, funtzio mota berdinak konputatzeko gai dira.
Beraz, Lambda kalkuluaren bitartez ere, Turing Makinaren bitartez konputatu daitezkeen funtzioak konputatu ahal izango dira. Lambda kalkulua programazio lengoai unibertsalik txikiena bezala kontsidera daiteke, azken finean, aldagaien ordezkapen batean eta funtzioak definitzeko era sinple batean oinarritzen baita. Lambda kalkuluak, lengoaia funtzionalen gainean eragin handia dauka ere, hala nola, Haskell lengoaian.
Gaur egungo programazio lengoaiak ere Turing Makinaren baliokideak dira. Turing Makinaren baliokideen artean honako hauek ditugu:
Koblentza
Koblentza (alemanez Koblenz) Alemaniako Renania-Palatinatua estatu federaleko hiria da, Rhin ibaiaren bi ertzetan kokatzen dena. Estatuaren erdialdea hartzen duen Koblentza eskualdeko hiriburua ere bada.
Burt Bacharach
Burt Freeman Bacharach (Kansas City, Missouri, 1928ko maiatzaren 12a - Los Angeles, 2023ko otsailaren 8a) estatubatuar musikagile, abesti egile, musika ekoizle eta piano-jotzailea izan zen.
Koblentza
Renania-Palatinatuko hirugarren hiririk handiena da Mainz eta Ludwigshafen am Rheinen atzetik. Koloniatik hego-ekialdera 92 kilometrora dago.
Burt Bacharach
Ehunka abesti konposatu zituen 1950eko eta 1980ko hamarkaden artean, asko Hal David hitzak-egilearekin. Sei Grammy sari eta hiru Oscar sari irabazi zituen. Abesti asko Dionne Warwickentzat konposatu zituen. 1.000 artistak baino gehiagok grabatu dituzte beren abestiak.
Koblentza
Etimologia
Drusok K.a. 8. urtean ezarritako postu militarrak Castellum apud Confluentes (Elkarguneko gotorlekua) izena zuen, bertan Mosela ibaia Rhin ibaiarekin elkartzen baitzen. Koblentza, Confluentes izenaren aldaera da.
Sorrera
Mosela ibaiaren atzealdean dagoen Festung Ehrenbreitstein muinoan badaude K.a. 1000 urteko gotorleku baten aztarnak. Erromatarrak K.a. 55 urtean iritsi ziren Rhin ibairaino Julio Zesarrek gidatu zituelarik eta K.a. 9. urtean goian aipaturiko Castellum apud Confluentes eraiki zuten, ibaien elkarguneak zeukan garrantzia estrategikoa aintzat hartuta. Zubi bat eraiki zuten gaur egungo Confluentes eta Antunnacum (gaur egungo Adernach) artean, bi gotorlekuk zaintzen zutena. Koblentzaren iparraldean Merkurio jainko erromatarraren eta Rosmerta jainko galiar-erromatarraren omenezkoa.
Erdi Aroa
Frankoek sarritan erasotu zuten Koblentza, 259an esate baterako zubia hautsi zuten, baina V mendean Mendebaldeko Erromatar Inperioa erortzean jabetuko ziren hiriaz. Berehala errege-hiri bihurtu zuten. Karlomagnoren Inperioa 814ean zatitzean bere seme Luis Errukitsuaren lurren barnean gelditu zen eta 843ko Verdungo Hitzarmenak Lotaringiaren barnean utzi zuen. Azkenik 925ean Germaniar Erresuman sartu zen, gerora Germaniako Erromatar Inperio Santua bihurtuko zen hartan.
1018an Henrike II.ak Treverisko artzapezpikuari eman zion hiria, eta bere eskutan iraungo zuen XVIII menderarte. Artzapezpikuek hiria gotortu nahi izan zuten eta 1249 eta 1254 artean harresi sendoak eraiki zituzten, bai eta gotorleku bat Festung Ehrenbreitstein muinoan eta Stolzenfels gaztelua ere.
Aro modernoa
Hiriaren garapena Hogeita Hamar Urteko Gerrak eten zuen, frantziarren (1632), suediarren (1633) eta austriarren okupazioak erabat kaltegarriak izan baitziren hiriarentzat. Frantziarrek 1688an berriro hiria setiatu zuten eta beren bonbaketa gogorrek eraikin ugari bota zituzten, tartean merkatarien etxe zaharra (Kaufhaus), 1725ean berreraiki zena.
Koblentzako azken artzapezkpikua zen Klemente Wenceslao Saxoniakoak hiria nabarmen handitu zuen eta Ehrenbreitsteineko Gotorlekua jauregi barroko ederra bihurtu zuen. Artzapezpikua Luis XVI.a Frantziakoaren osaba zenez 1789an Frantziako Iraultzatik ihesi zetozenak hartu zituen hirian. Koblentzan zeuden frantziar hauei Prusia eta Austriako tropak gehitu zitzaizkien eta 1792an Frantziako Errepublika erasotu Erregimen zaharra itzuli nahian baina porrot handia izan zuten. 1794ean frantziako errepublikaren armadak Koblentza hartu zuen Marceau buru zuela. 1801ean artzapezpikua agintetik kendu zuten ia zortzi menderen ondoren. Napoleondar Gerrak bukatzean errusiarrek askatu zuten hiria 1814ean eta 1822an Prusiari zegokion Rhineko Probintziaren hiriburu bihurtu zen.
XX mendea
Lehenengo Mundu Gerraren ondoren frantsesek okupatu zuten hiria eta biztanleak hauei kontra egin nahian Koblenz (alemanezko aldaera) erabiltzen hasi ziren. Bigarren Mundu Gerran B Armada Taldeen egoitza zenez oso bonbakatua izan zen. 1947 eta 1950 artean Renania-Palatinatuko hiriburu izan zen, ondoren hiriburutza Maguntziak hartu zuen.
Hiri senidetuak
Koblentza ondorengo hiriekin senidetuta dago:
Praso
Praso Italiako udalerri bat da. Trentoko probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bryconamericus huilae
Bryconamericus huilae Bryconamericus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Santos Zunzunegi
Santos Zunzunegi pertsonai zenbaiten izena da:
Kazo
Kazoa janariak berotzeko edo egosteko ontzi kirten-luzea da.
Meganthias carpenteri
Meganthias carpenteri Meganthias generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Brookesia ambreensis
Brookesia ambreensis Brookesia generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.
Vianne
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 581 etxebizitza zeuden, 501 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 46 hutsik zeuden. 525 etxeak ziren eta 52 apartamentuak ziren. 501 etxebizitza nagusietatik 356 bere jabearen bizilekua ziren, 134 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 30 etxek bi zituzten, 93 etxek hiru zituzten, 177 etxek lau zituzten eta 200 etxek bost zituzten. 361 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 239 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 206 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 728 ziren, horien artean 498 aktiboak ziren eta 230 inaktiboak ziren. 498 pertsona aktiboetatik 425 lanean zeuden (238 gizon eta 187 emakume) eta 72 langabezian zeuden (22 gizon eta 50 emakume). 230 pertsona inaktiboetatik 98 erretiraturik zeuden, 55 ikasten zeuden eta 77 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vianne udalerrian 491 unitate fiskal zeuden, 1.143,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.456 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 57 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 6 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 16 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 4 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 ile apaindegia, 5 jatetxeak eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak eta 1 harategia zen.
2000. urtean Vianne udalerrian 34 nekazaritza-ustiategi zeuden, 528 hektarea erabiltzen.
Curuxonako geltokia
Curuxona Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, Siero udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Vianne
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Phimophis
Phimophis Dipsadidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerikan bizi dira.
Dikembe Mutombo
Dikembe Mutombo Mpolondo Mukamba Jean-Jacques Wamutomb (Kinshasa, 1966ko ekainaren 25a) NBAko kongotar saskibaloi jokalari ohi bat da. Denver Nuggets (1991-1996), Atlanta Hawks (1996-2001), Philadelphia 76ers (2001-2002), New Jersey Nets (2002-2003), New York Knicks (2002-2003) eta Houston Rockets (2004-2009) taldeetan jokatu zuen.
Lagrange (Maine)
Lagrange Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Penobscot konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Carl (Georgia)
Carl  Georgiako estatuko herri bat da. Dodge konderrian kokatua dago. 2010ean 255 biztanle zituen, 2.81 kilometro koadrotan banatuta.
Gostynin
Gostynin Poloniako Mazoviako voivoderriko hiri-udalerri bat da, Gostynin barrutian kokatuta. 32,4 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 18741 biztanle zituen.
Chon hizkuntzak
Chon hizkuntzek Hego Amerikako Patagoniako hizkuntza indigenen familia bat osatzen dute. Taldea Roberto Lehmann Nitsche k proposatu zuen 1913an tshon izenarekin, eta, gaur egun, hartzen ditu barnean tehueltxe hizkuntza, Argentinan hitz egiten dena eta desagertzetik gertu dagoena, tehueltxetik gertu dagoen teushen hizkuntza eta Suaren Lurraldeko hizkuntza desagertuak, selknam eta haush hizkuntza. "Chon" hitza hizkuntza hauetan "jendea" esan nahi duen errotik hartu zen (tehueltxez č'ōnk 'jende', 'gizon' selknamez ch'óon 'gizon, gizakia'
Carlton (Georgia)
Carlton  Georgiako estatuko hiri bat da. Dodge konderrian kokatua dago. 2010ean 260 biztanle zituen, 2.61 kilometro koadrotan banatuta.
Hakeem Olajuwon
Hakeem Abdul Olajuwon (Lagos, 1963ko urtarrilaren 21a) NBAko nigeriar saskibaloi jokalari ohi bat da. Ezizenez The Dream edota Hakeen the Dream ("Ametsa" edota "Hakeen Ametsa"). Houston Rockets (1984-2001) eta Toronto Raptors (2001-2002) taldeetan jokatu zuen.
Georgi Txitxerin
Georgi Vasilievitx Txitxerin (Гео́ргий (Ю́рий) Васи́льевич Чиче́рин; Karaul, Tamboveko probintzia, Errusiar Inperioa, 1872ko azaroaren 24a - Mosku, SESB, 1936ko uztailaren 7a) errusiar diplomatikoa izan zen. 1918-1930 bitartean Kanpo Arazoetako herri komisarioa izan zen.
Sozialdemokrata zenez 1907. urtean Alemaniara jo behar izan zuen eta Ingalaterrara gero. 1918. urtean Ingalaterratik egotzi zuten. Urte berean Trotskiren postua bete eta Atzerri Arazoetarako herri komisario izendatu zuten. Estatu kapitalistek bultzatzen zuten Errusiaren bakartasuna saihesten ahalegindu zen. 1922an Genovako konferentzian izan zen, eta han alemaniarrekin negoziatu zuen (Rapalloko hitzarmena) Errusia nazioarteko politikagintzara itzul zedin. 1930. urtean Litvinov politikariak hartu zuen Txitxerinen lekua.
Pigmentu biologiko
Pigmentu biologikoak edo biokromoak, izaki bizidunek sortzen dituzten molekula organiko batzuk dira, kolorearen xurgapen selektiboa egiten dutenez funtzio anitzetarako erabiltzen dituztenak. Egitura biologiko askok pigmentuak pilatzen dituzten kromatoforo izeneko zelula espezializatuak dituzte, esate baterako begiek, lumek, larruazalak eta ileak.
Funtzio ugari betetzen dituzte, izaki bizidunaren beharraren arabera. Landareek fotosintesia egiteko baliatzen dituzte edo fruituak helduta daudela adierazteko. Animaliek ezaugarri sexual gisa, egoera emozionalak adierazteko, kamuflatzeko edo eguzki izpietatik babesteko...
Pigmentu biologiko motak
Izaera molekular anitza dute. Gehienak proteinak edo lipidoak dira.
Pigmentuak landaretan
Pigmentuek landaretan betetzen duten funtzio nagusia fotosintesia egiteko eguzki izpiak xurgatzea da. Horretarako klorofila erabiltzen dute, kolore berdea ematen diena, baina baita beste uhin luzera batzutako argi izpiak xurgatzen dituzten pigmentuak ere, karotenoideak esate baterako. Horri esker ahalik eta energia gehien harrapatzea lortzen dute.
Beste funtzio batzuk ere betetzen dituzte pigmentuek landareetan. Polinizatzaileak erakartzeko loreen petaloetan kolore ezberdinetako pigmentuak pilatzen dira, Loreen koloreak ere adierazten du zenbateko nektar kopurua duen barnean. Bestetik fruituak ere kolore berdeak utzi eta heldu ahala laranja edo gorri bihurtzen dira, jangarriak direla (hazia prest dutela) adierazteko.
Landaretako pigmentu nagusiak honako hauek dira:
Pigmentuak algetan
Algak organismo fotosintetiko oso anitzak dira eta pigmentuen aniztasuna ere handia izaten da. Koloreari dagokionez hiru talde handitan bereizten dira alga makroskopikoak:
Dinoflagelatuak alga zelulabakarrak dira. Hauek peridininia erabiltzen dute fotosintesi-pigmentu gisa.
Pigmentuak bakterioetan
Zianobakterioak dira fotosintesia egiten duten bakterioak eta klorofila bereziak erabiltzen dituzte. Bakterio kimiosintetikoek ere pigmentuak erabiltzen dituzte. Taula honetan daude pigmentudun bakterio talde bakoitzak dituen pigmentu biologikoak:
Meganthias filiferus
Meganthias filiferus Meganthias generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Pigmentu biologiko
Pigmentuak animalietan
Animaliek babeserako, kamuflatzeko, arriskuaz ohartarazteko, gorteiatzeko, seinaleak elkarri transmititzeko eta beste hainbat helburutarako erabiltzen dute pigmentazioa. Animalien odolak ere kolorea du, pigmentuen hemo taldeak ematen die kolore hori. Kasu honetan helburua ez da hain nabaria, ez baitu babes edo seinale funtziorik.
Karotenoideak
600 karotenoide inguru aurkitu dira itsasoko animalia, landare eta mikroorganismotan. Animaliek ezin dituzte karotenoide horiek sintetizatu eta landareak janez eskuratzen dituzte. Animalia itsastarretan ugarienak karotenoproteinak dira, karotenoz osaturiko lipoproteina bereziak, bakoitzak 100-200 karoteno molekula ere izan ditzake. Karotenoproteina mota ugari daude eta hainbat kolore sortarazten dituzte; gorria, gorrindola, urdina, berdea... Animalia itsastarretan oso ugaria den beste karotenoide bat astaxantina da, honek kolore urdin-morea eta berdea igortzen ditu. Otarrain eta abakandotan astaxantina-proteina konplexuak kopuru handitan agertzen dira.
Tetrapirrolak
Lau pirrol eraztun dituzte eta karotenoideen ondoren pigmentu ugarienak dira. Oxidazio erreakzioetan paper garrantzitsua betetzen dute eta bide batez animalien pigmentazioaren osagai dira.
Melanina
Animalien tono ilunak, gorrixkak eta horixkak sortarazten dituzte. Tirosina aminoazidoan du jatorria.
Bioluminiszentzia
Ozeano hondoretan ez da argirik iristen eta bertako animalien artean %90 inguruk bioluminiszentzia sortzen dute. Prozesu kimiko baten ondorioz sortzen da argia fotoforo izeneko organo espezializatuan. Marmoka batzuetan esate baterako luziferinak, luziferasak, gatzak eta oxigenoak elkar erreakzionatzen dute argia sortzeko.
Animalia lehortarrak
Luma, azal, ile, ezkata eta bestelako egiturek koloreak izaten dituzte. Bi kolore mota desberdindu behar dira, alde batetik pigmentuak ematen duen kolorea eta bestetik egiturazko kolorea. Pigmentuak ematen duen kolorea berdin ikusten da edozein angelutatik begiratzen dela ere. Egiturazko kolorea aldiz konplexuagoa da, hainbat geruzatako koloreak elkartzen direlako eta begiratzen den angeluaren arabera desberdin ikusten direlako. Azken hauen adibidea da hainbat hegaztiren lumaiak edo hainbat tximeletaren hegalek agertzen duten irisadura.
Pseudalsophis
Pseudalsophis Dipsadidae familiako narrasti genero bat da. Galapago uhartetan, Ekuador, Peru eta Txilen bizi dira.
Zaldi miniatura
Zaldi miniatura zaldi mota bat da, tamainaz oso txikia eta oro har azken hamarkadetan gizakiak egindako hautespenaren bidez beste arraza batzuengatik sortuta.
Zaldi miniatura herrialde askotan zabalduta daude gaur egun, bereziki Ameriketan zein Europan. Zaldi miniatura izendapena animaliaren tamainaren arabera dator. Zaldi miniatura txikienak diren ponien tamainakoak dira, 86-97 cm soin gurutzera.
Nahiz eta txikiak izan, batzuetan eta tamainaz gora behera, poni baino zaldi ezaugarriak gordetzen dituzte, horregatik ponitzat baino zalditzat hartzen dituzte hainbat kasuetan.
Fluor
Fluorra F ikurra eta 9 zenbaki atomikoa duen elementu kimikoa da. 17. taldean kokatzen den, halogeno arinena da eta baldintza estandarretan kolore horiko gas oso toxikoa da (F2). Taula periodikoan elementu elektronegatiboena da eta elementu elektronegatibo gehienak bezala, oso erreaktiboa da, ia beste elementu guztiekin erreakzionatzen baitu, helio eta neona salbuespen.
Zaldi miniatura
Zaldi miniaturen historia
Zaldi hauek garatuak izan ziren Europan XVII. mendetikm aurrera. 1765. urtean jada nobleziarentzako konpainia animaliak dira. Hala ere beste erabilera praktikoagoentzat erabilaik izan ziren, esate baterako meategiko zaldiak bezala.
Fluor
Elementuen artean, fluorra ugaritasun unibertsalaren 24. postuan kokatzen da, eta lurreko ugaritasunaren 13. postuan. Fluorita minerala da fluorraren iturri nagusiena. Fluor elementuaren existentzia 1810. urtean proposatu zen, elementu kimiko hau zuten mineraletatik banatzea saiatu baitzen, nahiz eta praktikan oso arriskutsua izan. 1886. urtean Henri Moissan kimikariak lehenengo aldiz fluorra isolatzea lortu zuen tenperatura baxuko elektrolisia burutuz.
Ezaugarri nagusiak
Fluor atomoak bederatzi elektroi ditu, neonak baino bat gutxiago. Bere konfigurazio elektronikoa 1s22s22p5 da: bi elektroi ditu barneko geruza bete batean eta zazpi betetzeko elektroi bakarra behar duen kanpoko geruzan.
F2-ren lotura energia Cl2 edo Br2-rena baino askoz txikiagoa da; honek eta bere elektronegatibitate altuak, fluorraren disoziazio erraza eta erreaktibitate altua azaltzen ditu.
Giro tenperaturan fluorra hori koloreko gas diatomikoa da. -188 °C-tan kondentsatzen da likido hori argi batera. -220 °C-tan kristalizatzen da, kristal garden eta bigunak eratuz.
Ugaritasuna
Unibertsoan elementu arinenen artean, fluorrak 400 ppb-ko ugaritasuna du, 24.a unibertsoko elementuen artean, oso urria, karbonotik magnesiorako beste elementuak gutxienez hogei aldiz ohikoagoak baitira.
Lurrazalean, fluorra hamahirugarren elementu ohikoena da. Lurreko atmosferan, fluor elementalak, ur-lurrun atmosferikoarekin erreakzionatuko luke erraztasunez, bere presentzia naturala eragotziz; ondorioz, mineral konbinatu gisa soilik aurkitzen da. Fluorita, fluorapatita eta kriolita dira fluor mineral garrantzitsuenak industria mailan.
Fluorita (CaF2), kolorge eta mundu mailan oso ugaria dena, fluorraren iturri nagusia da. Nahiz eta fluorapatitak (Ca5(PO4)3F) munduko fluor gehiena izan, bere masa frakzio baxuak (%3,5), gehiena fosfato bezala erabiltzea dakar.
Historia
Fluor elementalaren isolatzea, azido fluorhidrikoaren korrosibotasun altua zela eta zaila izan zen.
Eratutako konposatuak
Fluorra kimika aberatsa duen elementua da, non metal, ez-metal, metaloide (erdi-metalak) eta oso arraroak diren gas nobleekin erreakzionatzen duen. Fluorraren konfigurazio elektronikoa 1s22s22p5 da, beraz, elektroi bakarra hartzea falta zaio zortzikotearen araua betetzeko, hau dela eta, -1 oxidazio-egoera hartzen du kasu gehienetan.
Metalekin:
Metal alkalinoekin, monofluoruro ioniko oso disolbagarriak osatzen dituzte; hauek sodio kloruroa (NaCl) eta antzeko kloruroen antolamendu kubikoa osatzen dute. Metal lurralkalinoekin, aldiz, difluoruro ionikoak sortzen ditu, baina hauek ez dira uretan disolbagarriak (berilio fluoruroa (BeF2) izan ezik).
Beste aldetik, oxidazio-egoera altuetan dauden metalekin lotura kobalenteen bidez hainbat konposatu eratzen dira: tetrafluoruroak (zirkonio, hafmio eta zenbait aktinidokin), urtze tenperatura altuak dituztenak; pentafluoruroak, polimero linealak eta konplexu oligomerikoak sortuz; hexafluoruroak (non 13 metalek egitura oktaedriko hauek osatzen dituzten, gas eran WF6 eta likido egoeran MoF6 eta ReF6 adibidez); eta heptafluoruroak, bipiramidal pentagonal molekula solidoak osatzen dituztenak, nahiko erreaktiboak.
Hidrogenoarekin:
Fluorrak hidrogenoarekin, hidrogeno fluoruroa (HF) osatzen du, non fluorrak -1 oxidazio egoera hartzen du korrosiboa den gas kolorge bat sortuz. Konposatu honek uraren dentsitate antzekoa du (1,14 g/cm3),  bere masa molarra 20,0063 g/mol da eta bere fusio eta irakite tenperatura k, -83 °C  eta 20 °C dira, hurrenez hurren. Bukatzeko, esan behar da konposatu hau uretan disolbatuta azido ahula dela (pKa= 3,14) eta molekulen artean hidrogeno loturak eratzen dira.
Beste ez-metalekin:
Metaloideen eta p-blokeko ez-metalen fluoruro binarioak, oro har, kobalenteak eta lurrunkorrak dira, erreaktibotasun desberdinak dituztenak; hauen artean:
Produkzioa
Industria arloan, fluorra Moissan izeneko metodoa erabiliz ekoizten da; potasio fluoruro / hidrogeno fluorozko nahaste baten elektrolisi bidez.
Karl O. Christek ere, aberastasun handiko fluorra lortzen duen metodo bat asmatu zuen, hurrengo  erreakzio honetan oinarrituta:
2 KMnO4 + 2 KF + 10 HF + 3 H2O2 → 2 K2MnF6 + 8 H2O + 3 O2↑
2 K2MnF6 + 4 SbF5 → 4 KSbF6 + 2 MnF3 + F2↑
Bi erreakziotan oinarritzen den teknika da (erredox prozesu bat gertatuz).
Aplikazioak medikuntzan
XX. mendearen erdialdeko biztanleriaren azterketak fluoruroak hortzetako kariesa murrizten zuela zabaldu zuen. Hortz-esmalte hidroxiapatita iraunkorrago den fluotapatita bihurtzen da, baina pre-fluoredun hortzen ikerketek hipotesi horri uko egin zioten. Fluoruroa edateko ur naturalean presente zegoen tokietan, umeen gaineko ikerketak egin ostean, uraren hornikuntza kontrolatuaren fluorurazioa 1940ko hamarkadan hasi zen, hortzaren desintegrazioaren aurka borrokatzeko. Hala ere, hortzetako fluoruroa bereziki onuragarriak ez diren beste efektu kaltegarririk ez duten arren, oraindik  segurtasunaren inguruko oposizioak daude.
Toxikotasuna
Fluorra elementu oso toxiko a da organismo bizidunentzat. Gizakien gaineko efektuak hidrogeno zianuroa baino 50 ppm-ko txikiagoa da eta kloroaren antzekoak: begien eta arnas aparatuko narritadura esanguratsua eta gibeleko eta giltzurrunetako kalteak gertatzen dira. Beraz, fluorra bizitzarako eta osasunerako oso arriskutsua da. Begiak eta sudurrak larriki kaltetu daitezke eta 1.000 ppm-ko fluorreko inhalazioak heriotza ekarri dezake minutu gutxitan.
Predazzo
Mugakideak
Predazzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cebus flavius
Cebus flavius Cebus generoko animalia da. Primateen barruko Cebinae azpifamilia eta Cebidae familian sailkatuta dago.
Alberto María de Agostini
Alberto María de Agostini (Pollone, 1883ko azaroaren 2a - Turin, 1960ko abenduaren 25a) argazkilari, dokumentalista, mendizale, geografo eta misiolari salestar italiarra izan zen.
Misioa
Punta Arenas era (Txile) iritsi zen 1910eko otsailean, eta bertan bere Kongregazioaren berezko lanak egin zituen. Suaren Lurraldera espedizioak antolatu zituen, non, lehen aldiz, mapa batzuen bidez soilik ezagutzen ziren mendiak esploratu zituen, eta, gainera, beste tontor batzuk aurkitu zituen, horietako asko, salestar misiolariaren izena dutenak. Olivia mendia ren gailurrera iristea lortu zuen, Ushuaian, Argentinan. Austral indigenekin ere harremanetan jarri zen: selknamekin, zenbait lanetan deskribatu zituenak, eta, argazki ugariren bidez erretratatu zituenak, yaganekin, alakalufeekin, tehueltxeekin eta araukanoekin. Hainbat salaketa publiko egin zituen aborigenen aurkako krimenak egiten zituztenen aurka.
Lanak
Argazkilari gisa lan sakona egin zuen ordura arte ia ezezaguna zen inguru bateko paisaia naturalak eta bertako tribuak grafikoki dokumentatzen. Bere lanak sariak lortu zituen Italian eta Brasilen, eta erakusketak egin ziren Txileko hainbat hiritan.
Maurice Wilkins
Maurice Wilkins (Pongaroa, Zeelanda Berria, 1916ko abenduaren 15a -Londres, Erresuma Batua, 2004ko urriaren 5a) britainiar biofisikaria izan zen, jatorriz Zeelanda Berrikoa.
Alberto María de Agostini
Lanak
Idazle gisa, eta kasu askotan, argazkilari gisa ere bai, hogei bat liburu argitaratu zituen:
Turinen hil zen, 1960ko abenduaren 25ean.
Maurice Wilkins
Birminghamen eta Cambridgen egin zituen ikasketak. Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuetan lan egin zuen atomo-bonbetan erabiltzeko uranioaren isotopoen espektrografian. Britainia Handira itzuli zenean, fisika biologikoa landu zuen batik bat. Besteren artean, molekulak ikertu zituen X izpien difrakzioan oinarriturik, eta haren ikerketa bati esker zehaztu ahal izan zen James Watsonek eta Francis Crickek proposaturiko DNAren molekularen egitura; 1962ko Medikuntzako Nobel Saria lortu zuten hirurek.
Bryconamericus hyphesson
Bryconamericus hyphesson Bryconamericus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Patrick Ewing
Patrick Aloysius Ewing (1962ko abuztuaren 5a, Lagos) NBAko jamaikar jatorriko estatubatuar saskibaloi jokalari ohi bat da. New York Knicks (1985-2000), Seattle SuperSonics (2000-2001) eta Orlando Magic (2001-2002) taldeetan jokatu zuen.
Laurgain
Laurgain Aiako auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 70 biztanle ditu.
Patrick Ewing
Jokalari gisa erretiroa hartu zuenez geroztik entrenatzaile lanetan jardun izan du.
Laurgain
Inguru naturala
Laurgain auzoko lur gehienak Pagoetako natura parkean kokatzen dira. Laurgainen ere Iturraran lorategi botanikoa dago.
Iñurritza biotopo babestuaren zabalpena dela medio, naturgune honen zati bat Laurgain auzoan kokatzen da egun. Bi naturgune hauek bere lurraldean kokaturuik, baiezta dezakegu auzo txiki honek ondare natural garrantzitusa biltzen duela bere baitan.
Baserriak eta kultur eta arkitektura ondarea
Ondarei dagokionez, Laurgain auzoan zenbait eraikin aipagarri daude:
NGC 3198
NGC 3198 galaxia espiral bat da, Hartz Handia konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Baldur von Schirach
Baldur Benedikt von Schirach (Berlin, 1907ko maiatzaren 9a - Kröv, 1974ko abuztuaren 8a) alemaniar politikari nazia izan zen.
Aita noblezia sorabiarra zuen eta ama estatubatuarra. Bere ama hizkuntza ingelesa izan zen eta alemana ikasi zuen bost urterekin. 1932an Hitlerren argazkilariaren alabarekin ezkondu zen. 1925ean nazien alderdian sartu zen. Alderdian gora egin zuen eta 1931tik 1940ra Hitleriar Gazteriako burua izan zen. 1940an Frantziako Kanpainan parte hartu zuen eta burdinako gurutzea jarri zioten.
1940tik 1945era Vienako Gauleiter izan zen. Vienar judu asko kontzentrazio-esparruetara deportatzearen arduraduna izan zen.
Nurenbergeko epaiketetan hogei urteko kartzela zigorra ezarri zioten gizadiaren aurkako krimenengatik.
Gostynin landa-udalerria
Gostynin Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, Gostynin barrutian kokatuta. 270,37 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 12161 biztanle zituen.
Miguel Ángel Juárez Celman
Miguel Ángel Juárez Celman (Córdoba, 1844ko irailaren 29a - Arrecifes, 1909ko apirilaren 14a) argentinar abokatu eta politikaria izan zen. Bere karrera Julio Argentino Roca koinatuaren eraginak markatu zuen, legegintza-karrerara bultzatu zuena. Elizaren eta Estatuaren banaketaren bultzatzaile nabarmena izan zen, eta liberal aristokratikoa, hezkuntza publikoa eta immigrazioa sustatuz.
Nazioko hamargarren presidentea izan zen 1886ko urriaren 12tik, eskuzabaltasunez bultzatu zuen obra publikoa, baina ez zen gai izan egonkortasun ekonomikoa eusteko, eta Leandro N. Alem buru zuen oposizio fronte boteretsu baten eraketari aurre egin behar izan zion, Unión Cívica sortuko lukeena. Alemek, Bartolome Mitre presidente ohiak eta beste batzuek zuzendutako Parqueko Iraultza izeneko altxamenduaren ondoren, eta gobernuak armetan arrakasta izan zuen arren, Juárez Celmanek dimisioa eman behar izan zuen eta bizitza politikotik behin betiko erretiratu zen.
Ernst Gombrich
Sir Ernst Hans Josef Gombrich (Viena, 1909ko martxoaren 30a - Londres, 2001eko azaroaren 3a) Austrian jaiotako arte-historialari bat izan zen, bere bizitza profesionalaren zatirik handiena Erresuma Batuan igaro zuena. Artearen kritikari eta artearen historiari buruzko liburu askoren egilea izan zen; besteak beste, The Story of Art, izugarrizko zabalkundea eta ospea lortutako liburua, eta arte bisualen berri emateko sarrera-liburu ulergarrienetakotzat hartua.
Gombrich-en lehenbiziko liburua, eta ingelesez idatzi ez zuen bakarra, Eine kurze Weltgeschichte für junge Leser (Munduaren historia laburra irakurle gazteentzat)izan zen, Alemanian 1936an argitaratua.
Autore honen beste argitalpen garrantzitsu batzuk honakoak dira: Art and Illusion (1960), zeina kritikoen ustez Gombrich-en lanik eragingarriena eta irismenik handienekoa baita; Meditations on a Hobby Horse (1963), The Image and the Eye (1981), Aby Warburg: An Intellectual Biography (1970), The Sense of Order (1979) eta The Preference for the Primitive (egilearen heriotzaren ondoren argitaratua, 2002an). Bere argitalpenen zerrenda osoa, E.H. Gombrich: A Bibliography, Joseph Burney Trapp-ek argitaratu zuen, 2000n.
Ana Isabel Pérez Asenjo
Ana Isabel Pérez Asenjo edo Anabel Pérez Asenjo Donostiako auzitegiko epailea da, prebarikazioa leporatuta Kote Cabezudoren kontrako auzitik baztertuta, auziko bost urteetan zehar argazkilari gaizkilearen askatasunaz arduradun. 2013tik aurrera Kote Cabezudo argazkilaria salatu duten hainbat emakumek Anabel Pérez Asenjo epailearen kontrako kereila ere jarri behar izan zuten, instrukzioko bost urte eta gero, erasotzaileak kalean eta delitu berriak egiten jarraitzen zuelarik. Kereila hura tramiterako onartu zen, 2018ko maiatzean kasutik kanporatuz Perez Asenjo. Handik egun gutxitara erasotzaile ezaguna atxilotua izan zen eta ondorioz salatzaileen kopurua bikoiztu zen. Anabelek deliturik ikusten ez zuen tokitan, epaile berriak 47 delitu arte topatu zituen.
Kote Cabezudo Auzia
Donostiako epaitegiak 2013ko urtarrilaren 13an jaso zuen lehenbiziko kereila. Cabezudok argazkiak egin zizkion emakume batek jarri zuen, hiru delitu egotzita: iruzurra, sekretuak agerraraztea eta irain egitea. Laugarren instrukzio epaitegiak hartu zuen kereila hura, Ana Isabel Perez Asenjo epaileak. Handik zortzi hilabetera, irailaren 25ean, zabaldu egin zuten kereila: beste hiru salatzaile. Delituen zerrenda ere handitu egin zen. Aurreko hirurekin batera ageri zen beste bost delituren akusazioa: mehatxuak, sexu abusuak, haur pornografia produzitzea eta zabaltzea, adingabeak galbidean jartzea eta bortxaketa. Martxan zen 684/2013 sumarioa. Bortxaketa bat ageri da salaketan. Horrez gain, akusazio nagusia da Cabezudok modelo aritzen ziren emakumeei eraso egin ziela: argazki erotikoak ateratzera bultzatzen zituela, Interneten jarri zituela irudi horiek, eta adingabeekin ere egin zuela hori.
Bost urteko bidean emakume gehiagok bat egin dute kereilarekin: hamar emakume zeuden kereilan 2018an, iturri judizialen arabera. Nolanahi ere, mugimenduak izan ziren 2018ko apirilean, batik bat Mario Diez Fernandez akusazioko abokatuak sare sozialetan salaketa bideo bat egin ostean.
Epaile Aldaketa
EAEko Auzitegi Nagusiak tramiterako onartu zuenez instrukzioko epailearen aurkako salaketa, Pérez Asenjok uko egin zion kasuan jarraitzeari —hala egin beharra zeukan, Botere Judizialaren Lege Organikoaren arabera—. Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak onartu egin zuen uko egite hori. Hortaz, instrukzioa lekuz aldatu zen: laugarren epaitegitik, hirugarrenera. Julian Garcia Marcos epailea hartu zuen epaiketa. 2018ko Martxo amaieraz geroztik, epaile hori izan zen instrukzioa jarraitzen, 2019an itxi zuen arte.
Lake (Wisconsin)
Lake Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Price konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Naantali
Naantali, bertan, Luonnonmaa uhartean, Finlandiako presidentearen udako egoitza, Kultaranta izenekoa egoteagatik da ezguna, "urrezko hondartza esan nahi duena, baita Tove Janssonek sortutako Mumin xarmangarriei buruzko Mundo Mumim parke tematikoa ere.
Preore
Mugakideak
Preorek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Fleming
Fleming honakoa izan daiteke:
Pseudoboa
Pseudoboa Dipsadidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerikan bizi dira.
Beauharnois-Salaberry
Beauharnois-Salaberry Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Montérégie eskualdean kokatuta dago, hiriburua Beauharnois da eta bere sorrera 1982ko urtarrilaren 1an izan zen.
Umiliazioaren mendea
Txinako enperadorearentzat gerra hasiera ia oharkabean gertatzen da. 1920ko hamarkadaren hasieratik goiti, berriz, Txinarentzako data garrantzitsuenetariko bat bilakatzen da: atzerriko eraso inperialistaren hasiera, errepublikak amaituko zuena.
Setter irlandar
Irlandar setterra (ingelesez Irish Setter eta irlanderaz Sotar Rua, literalki "Setter gorri") setter arrazako ehiza txakur bat da.
Umiliazioaren mendea
Kontestu historiko eta geografikoa
Izendapen hau 1915ean agertu zen, Txinako nazionalismoaren gorakada giroan, Japoniako Gobernuak formulatutako Hogeita Bat Eskakizunen aurka eta Yuan Shikairen onarpenarekin; gerora Kuomintang-ek (Txinako Alderdi Nazionalista) eta Txinako Alderdi Komunistak zabalpena eman zioten.
Setter irlandar
Jatorria XVIII. mendearen hasieran Irlandan du, garai honetan txakur arraza hau eskopeta ehizan harrapakina atzemateko hezitua izan zelarik. Antzina bi setter mota zeuden: zuria eta gorria, baina hainbat nahasketen ondorioz irlandar setterra sortu zuten. XIX. mendean zehar txakur arraza honek ospe handia bereganatu zuen, 1882an Dublin hirian Irlandar Setter Gorrixkaren Elkartea sortu zelarik. Bestalde, XIX. mendearen hasieran EEBBra ailegatu eta han ere ospetsu bilakatu zen, handik aurrera mundu osoan ehiza txakur arraza ezaguna bihurtu zelarik.
Umiliazioaren mendea
Kontestu historiko eta geografikoa
1949an Txinako Herri Errepublika ezartzearekin batera amaituko zelakoan, Txinako hainbat intelektual eta politikarik diote, ordea, umiliazio garai hau Taiwanen berreskurapenarekin soilik amaituko dela. 1920ko eta 1930eko hamarkadetako txinatar nazionalistek umiliazioaren mendearen hasiera XIX. mendearen erdialdera kokatzen dute.
Gertaera
Umiliazioaren Mendearen hasiera XIX. mendearen erdialdean hasi zen, Lehen Opioaren Gerraren bezperan, opioarekiko mendekotasun orokortuaren eta Qing Dinastiaren ondorengo gainbehera politikoaren erdian.
Umilaziaoren Mendearen zati gisa aipatu behar diren gertaera nagusiak ondorengoak dira: Lehen Opioaren Gerran (1839-1842) Erresuma Batuaren aurrean izandako porrota, itun desorekatuak, Taiping matxinada (1850-1864), Opioaren Bigarren Gerrako porrota (1856-1860), Udarako Jauregi Zaharraren arpilatzea indar britainiarren eta frantsesen eskutik, Txina-Frantzia Gerra (1884-1885), porrota Lehen Txina-Japonia Gerra (1894-1895), Boxerren Matxinada eta ondorengo errepresioa Nazioarteko Koalizio Militar baten ondorioz (1899-1901), Japoniako Hogeita bat Eskakizunak (1915), Mantxuriako Inbasio Japoniarra (1931-1932) eta Bigarren Txina-Japonia Gerra (1937-1945).
Mende hau benetan noiz amaitu zen edo amaitu ote den galdera edo interpretazio irekia da. Mao Zedong-ek zein Chiang Kai-shek Bigarren Mundu Gerra eta gero kokatzen dute ehun urteko umiliazioaren amaiera. Maok 1949an kokatzen du Txinako Herri Errepublika deklaratzeakin batera. Chiangek 1945ean bukatu zela zioen. Erresuma Batuak eta Estatu Batuek lurraldez kanpoko jurisdikzioa utzi zuten 1943an. Chiang Kai-shek-ek Frantzia behartu zuen Bigarren Mundu Gerraren ondoren bere kontzesio guztiak Txinari ematera.
Mende honen amaiera behin-betikoa Hong Kong 1997an itzultzean, Macao 1999an itzultzean eta Beijingeko 2008ko Olinpiar Jokoak antolatzean gertatu zen.
Parte hartzaileak
Umiliazio mendean zehar Txina hainbat herrialderekin harremando zen, ala nola Japonia, Errusia eta mendebaldeko potentziekin (Erresuma batua, Frantzia, Alemania…), zeinei, besteak beste, lurraldeak utzi edo eman behar zizkien. Adibidez:
Garrantzizko pertsonaiak
Umiliazioaren mendean, nabarmentzekoa dira bi izen, zehatz-mehatz Bigarren Mundu Gerraren ostean, umiliazioaren mendearen amaiera aldarrikatu zutenak, Chiang Kai-shek Taiwaneko diktadorea bat izan zena eta Mao Zedong Txinako politikari, filosofo eta estratega militarra izan zen. Txinako Alderdi Komunistaren sortzaile eta buruzagi nagusia izan zen, baita Txinako Herri Errepublikaren sortzaile eta presidentea ere.
Ferra-saguzar ertain
Ferra-saguzar ertaina (Rhinolophus mehelyi) Rhinolophus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Rhinolophidae familian sailkatuta dago.
Bi azpiespezie ditu:
Oliobide
Oliobidea diametro handiko hodi-instalazio luze bat da petrolioa, haren produktu eratorriak eta biobutanola distantzia luzeetan garraiatzeko erabiltzen dena. Gas naturala garraiatzen duenean, aldiz, gasbidea deitzen da.
Hodien barnealdeko korrosioa eragozteko, fluidoari korrosioaren aurkako substantzia kimikoak (polimeroak) gehitzen zaizkio. Kanpoaldeko korrosioa eragozteko, ordea, oliobideek babes-geruza bat izaten dute (harrikatz-mundruna, petrolioa, zinta plastikoak, etab.). Petrolio gordina daramaten hodiak ez dira lehertzen, baina, apurtuz gero, petrolioa isuri eta kutsadura-arazo larriak eragin ditzakete inguruko uretan eta lurretan. Oso deribatu lurrunkorrak daramatzatenak, berriz, bai lehertu daitezke, eta segurtasun-neurri zorrotzak hartu behar dira hori ez gertatzeko.
Prostata
Prostata (antzinako grezieraz: προστάτης, prostatstris, literalki "aurrean dagoena", "Babeslea", "Zaindaria") ugaztun gehienen ugal-aparatu maskulinoaren organo glandular bat da, gaztaina forma duena. Ondeste aren aurrean eta puxika edo gernu-maskuri aren azpian eta irteeran kokatzen da, nahiz eta honi itsatsita egon daitekeen. Organo honek maskuri a sekundarioa bezala funtzionatzen du, eta presioa egiten du uretra k semen a kanpora bota dezan; horrez gain, maskuri aren pasabidea ixteko ahalmena ere badu, koito an zehar maskuri ak bere edukia aska ez dezan.
Guruin prostatikoak jariatzen dituen substantziak:
Guruin prostatikoaren gainean eta alboetan semen-besikula k daude, semen-likido gehiena sortzen dutenak. Prostatak uretra ren lehen zatia inguratzen du, nondik gernu a eta semen a igarotzen diren zakil eraino.
Hormona maskulinoek guruin prostatikoa estimulatzen dute fetu aren garapenetik. Prostatak hazten jarraitzen du helduarora iritsi arte, eta bere tamaina mantentzen du hormona maskulinoak sortzen diren bitartean. Hormona maskulinoak desagertzen badira, guruin prostatikoa ezin da garatu eta haren tamaina murriztu egiten da, batzuetan ia desagertu arte.
Egitura
Prostata gizonaren ugaltze sistemako guruin bat da, 7 eta 16 gramo inguruko pisua hartzen ohi duena. Pelbis barrunbean kokatuta dago, zehazki maskuriaren alde kaudalean, eta uretraren atal prostatikoa inguratuz agertzen da, maskuriaren lepo eta perine aldeko zeharkako muskulu sakonaren artean. Forma oboideoa du, eta bertan sei aurpegi bereizten dira:
Prostatak, bere kanpo egitura estaliz, faszia bat du, faszia edo kapsula prostatikoa deiturikoa. Guruin honen barne egitura definitzeko guneak zein lobuluak erabiltzen dira, baina gehien erabiltzen dena “gune” terminoa da.
Beraz, prostata hiru-lau gunetan banatzen da, baina hauek gehien bat ikuspuntu histologiko batetik desberdintzen dira, eta baita ultrasoinuen bidez lorturiko MRI irudien bitartez. Aipatutako guneak honakoak dira:
Bestalde, lobulutan banaketa egiten bada honelako hauek bereizten dira: atzeko lobulua (edo istmoa bezala ere ezagutua), eskuin zein ezkerreko alboko lobuluak, eta erdiguneko lobulua.
Prostataren baitan dauden giharrak honakoak dira:
Mazatlán
Mazatlán (nahuatlez: mazatl, “orein” eta tlān, “lekua”) Mexiko mendebaldeko hiria da, Mazatlán udalerriko burua. Sinaloa estatuan dago, Ozeano Barearen ertzean. Bertako hondartza ederrak direla-eta, Pazifikoko perla izena ematen zaio. 2010ean 381.583 biztanle zituen.
Ekonomia
Ekonomiaren oinarriak arrantza (Mexikoko bigarren arrantzontzidi handiena) eta turismoa dira. Arrantza, turismo eta merkataritza portua da.
Prostata
Prostataren odoleztapena
Prostatak odoleztapena jasotzen du beheko arteria besikaletik (barneko arteria iliakoaren adarra), barneko pudendo arteriatik eta erdiko ondeste arterietatik (hemorroidala, hau ere barneko arteria iliakoaren adarra). Hauek atzekoz-aurrerako ibilbidea osatzen dute, prostataren alde dortsaletik bentralera igaroz, apexera iritsi arte.
Barneko besikula arteria, maskuri mailara heltzean, bi adarretan banatzen da. Alde batetik uretrarentzako adarkadura bat ematen du, zeinak uretra eta baita prostataren trantsizio gunea odoleztatzen dituen. Bestalde, prostataren kapsularentzako beste adar bat ematen du, eta honek guruinaren gainontzeko guneak odoleztatzen ditu bertan sartuz eta adartxoak emanez.
Prostataren zain itzulia
Guruinaren zain itzuliaz plexu prostatikoa izeneko zain-sarea arduratzen da. Plexu hau bitan banatua dago, azalekoa eta albokoa. Honek, nagusiki, prostataren alde bentrala inguratzen du, alde dortsalera ere zabalduz alboetatik.
Plexuez gain, prostataren odola hartzeaz ere faszia prostatikoaren zaina arduratzen da (aurreko hiru hauek sortzen ditu alde dortsaleko zakileko zain sakonak, zeinak diafragma pelbikoa igaro ostean hirutan banatzen den).
Azkenik, pudendo eta erdiko ondeste zainek gehien bat prostataren atzealdeko odola hartzen dute, eta baita besikula seminaletakoa. Aipatutako sare hauen bitartez, odola beheko zain besikalean drainatzen dute, eta ostean, hau zain hipogastrikoan amaitzen da.
Tuillako geltokia
Tuilla Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, Llangréu udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Olaskoegia
Olaskoegia Aiako auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 248 biztanle ditu.
Prostata
Linfa drainatzea
Prostataren inguruko linfa hiru gongoil nagusietan drainatzen da. Alde batetik, hodi deferente, besikula seminaleko zenbait hodi eta baita prostata atzeko azalaldeko atalaren linfa kanpoko nodo iliakoetan drainatzen da.
Bestetik, besikula seminaleko beste hodi batzuetako, hodi prostatikoetako eta prostataren aurrealdeko linfak barneko nodo iliakoan amaitzen dira.
Azkenik, prostata barneko linfak nodo hersle eta azpileko nodo linfatikoetan drainatzen du.
Prostataren inerbazioa
Inerbazio bai sinpatiko zein parasinpatikoa jasoko du.
Inerbazio sinpatikoari dagokionez, goiko plexu hipogastrikokoaren nerbio hipogastrikoek (T12-L2) eta beheko plexu hipogastrikoko nerbioek (gerri nerbiotik eratorriak) burutzen dute. Hauek, bereziki, esfinter prostatikoaren eta zuntz muskularren inerbazioaz arduratzen dira.
Inerbazio parasinpatikoari dagokionez, nerbio esplakniko sakro (S3-S4) eta azpileko nerbio esplaknikoen (S2-S4) bidez jasotzen du.
Zuntz hauek, esfinter ildaskatua (esfinter pasibo funtzioa betetzen du), prostataren barneko zuntzak eragiten dituzte parasinpatikoki. Aldi berean, epitelio prostatikoaren ekintza jariatzaileaz arduratzen dira.
Nerbio hauez gain, gainera, nerbio erektore edo azpileko esplaknikokoek (normalki S3-S4, eta ez horren ohikoa S1-S5) ere inerbatzen dute.
Prostataren garapen enbriologikoa
Enbrioi garapenean, hasiera batean, alde kaudalean alantoides izeneko gunea dago. 4. eta 7. asteetan zehar, alantoidesean banaketa bat ematen da eta bertatik sinu urogenitala eta uzki kanala sortzen dira, septo urorrektalak banatuak.
Sinu urogenitala ostera hirutan bereizten da: goialdean maskuria, erdian uretra eta atzealdea enbrioiaren sexu biologikoaren arabera aldakorra izaten da.
Prostata guruina jatorri biko egitura da, batetik endodermikoa eta bestetik mesodermikoa baita. Atal endodermikoari dagokionez, hirugarren hilabete inguruan, uretratren atal prostatikoko zelulak hazi egiten dira mesenkima (mesodermoa) aldera hurbilduz. Gune honetatik sorturiko egiturak, endodermikoak direnez, prostatako guruin sektretorean diferentziatzen dira, eta esandako mesenkimatik, prostatako ehun konektibo eta muskulu lisoa
Beraz, prostata bezalako guruin mistoa eratzen da, eta maskuria garatzen den heinean honen beheko aldean kokatzen da. Honen funtzio egokirako, androgenoen eta testosteronaren beharra izaten du. Nagusiki prostata erregulatzen duen hormona dihidrotestosterona da.
Enbrioi garaian umekiaren aktibitate hormonalaz eta prostaglandinaren jariatzeaz arduratzen da eta, arestian aipatu bezala, adinarekin guruina handitzen da, helduarora arte.
Funtzioa
Prostatak ur prostatikoa ekoiztu eta jariatu egiten du uretra ra hodi prostatikoen bitartez non barrabiletik eta besikula seminal etik datorren jariakinekin bat egiten du semen a deritzogun likidoa sortuz. Semena ugal-aparatu maskulinoa dituzten pertsonek eiakulazioaren bidez jariatzen duten likidoa da. Honen sorkuntza barrabiletan hasten da eta hodi deferenteen bidea jarraituz, azkenik, eiakulazio hodietara ailegatzen da (prostataren mailan) eta uretrara jariatzen da eiakulazio prozesuaren bidez zakiletik ateratzeko.
Prostataren jariakina antigeno prostatiko espezifikoaz (PSA), fibrinogenoz, espermina, zink, magnesioa eta hainbat entzima proteolitikoz osatuta dago. Besikula seminaletik sortutako ur seminalarekin batera, eiakulazioaren ondorioz kanporatzen den jariakinaren zati likidoaren gehiengoa osatzen du (%25a). Ur prostatikoa, semenaren higikortasuna eta bideragarritasuna bermatzen du baginaren azidotasuna neurri batean neutralizatuz.
Erekzioaren (edo zuta) ostean ematen den eiakulazioa nagusitasun sinpatikoa du. Honen eraginez, uretra prostatikotik aurrera dauden muskulu leunak uzkurtzen dira semena kanporatzeko. Aipatzekoak dira prozesu honetan parte hartzen duten prostataren aurrealdean eta atzealdean dauden bi esfinter.
Esplorazioa
Prostata guruinaren egoera esploratzeko hainbat prozedura ezberdin erabiltzen dira:
Sainte-Françoise, Centre-du-Québec (Quebec)
Sainte-Françoise Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Centre-du-Québec eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen Bécancour konderriko eskualde-udalerria da.
Prostata
Skeneren guruinak
Skeneren guruin ak, "Prostata femeninoa" bezala ezagutzen dira; izan ere, Skeneren guruin ak eta prostata maskulinoak antzera jarduten dute biek antigeno prostatiko espezifikoa (PSA), gizonezkoengan sortutako eiakulazio-proteina dena,  eta fosfatasa azido a jariatzen baitute.
Carnesville (Georgia)
Carnesville  Georgiako estatuko hiri bat da. Habersham konderrian kokatua dago. 2010ean 577 biztanle zituen, 6.79 kilometro koadrotan banatuta.
Bécancour (konderriko eskualde-udalerria)
Bécancour Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Centre-du-Québec eskualdean dago, hiriburua Bécancour da eta bere sorrera 1982ko urtarrilaren 1an izan zen.
Cebus robustus
Cebus robustus Cebus generoko animalia da. Primateen barruko Cebinae azpifamilia eta Cebidae familian sailkatuta dago. Brasilen baino ez da bizi. Lehen Cebus nigritusen azpiespezitzat jotzen zuten.
Brookesia bonsi
Brookesia bonsi Brookesia generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.