cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aintzane Ezenarro
Legebiltzarkidea
Legebiltzarkide lanetan Terrorismoaren Biktimen batzorde txostengileko kide izan zen, eta terrorismoaren biktimak aitortzeko legearen idazketan parte hartu zuen. Halaber, motibazio politikoko egoera batean izandako giza eskubideen urraketak eta beste sufrimendu bidegabe batzuk jasandako biktimen batzorde txostengilean hartu zuen parte, eta Bake eta Bizikidetzako Batzordearen bultzatzailea izan zen 2012an, non "zoru etikoa" adostu zen.
2011tik aurrera Aralarrek Ezker Abertzalea, Eusko Alkartasuna eta Alternatibarekin egindako bidearekiko kritiko azaldu zen eta 2012ko apirilaren 4an Mikel Basabe eta Oxel Erostarberekin batera alderditik kanpo geratzen zirela adierazi zion alderdiak. Geroago, uztailaren 31n, hirurek legebiltzarkide karguak utzi zituzten.
Kazetaria
Elkarri gizarte-mugimenduaren aldizkariko zuzendaria izan zen 1998 eta 2001 bitartean. 2001eko abenduan Joan B. Cendrós-en omenezko saria jaso zuen, Kataluniari buruz Herrialde Katalanetatik at idatzitako artikulu onenak aintzat hartzen dituena, Elkarriren aldizkarian argitaratutako "Catalunya por el diálogo" lanagatik.
Gogora
2013ko ekainetik Lehendakaritzan aholkulari gisa lanean hasi arte, 2014ko apirilean, Adi-Adian biktimei buruzko ikasgeletako programari jarraipena emateko eta hura sendotzeko arduraduna izan zen.
Memoria, Elkarbizitza eta Giza Eskubideen Institutua "Gogora" abian ipini zuen Eusko Jaurlaritzak 2015eko uztailean, Bakegintza eta Bizikidetza ataletik sortutako ekimena, bertako zuzendari Aintzane Ezenarro izendatuta.
Gegeneophis madhavai
Gegeneophis madhavai Gegeneophis generoko animalia da. Anfibioen barruko Indotyphlidae familian sailkatuta dago, Gymnophiona ordenan.
Holy War (Manowar)
Holy War (euskaraz Gerra Santua) Manowar estatubatuar heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1987ko Fighting the World diskoaren barnean merkaturatu zuten.
Colonfay
Colonfay Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 68 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 35 etxebizitza zeuden, 25 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 35etxeak ziren. 25 etxebizitza nagusietatik 21 bere jabearen bizilekua ziren eta 4 alokairuan okupaturik zeuden; 8 etxek hitu gela zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 10 etxek bost zituzten. 20 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 43 ziren, horien artean 32 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 32 pertsona aktiboetatik 28 lanean zeuden (17 gizon eta 11 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 1 eraikuntza enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Colonfay udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aintzane Garate
Miren Aintzane Garate Pagaldai VIII. legegintzaldiko EHAKeko eusko legebiltzarkidea izan zen 2005etik 2009ra bitartean. Ogibidez, irakaslea da.
Jai Hindley
Jai Hindley (Perth, Australia, 1996ko maiatzaren 5a) txirrindulari australiarra da. Errepideko txirrindularitzan profesionala da 2016a geroztik, eta 2020ko Italiako Giroan bigarren egin zuen.
Melamphaes typhlops
Melamphaes typhlops Melamphaes generoko animalia da. Arrainen barruko Melamphaidae familian sailkatzen da.
Jai Hindley
Ibilbideko garaipenik nabarmenena 2022ko Italiako Giroa izan da.
Palmaresa
2019 2020 2021 2022 2023
Japoniako kultura
Japoniako kultura kontinentetik eta Ozeano Bareko uharteetatik heldutako migrazio-uhinek eta Txinaren eraginak sortutako prozesuak sortu zuen. XVII. mendean, el Tokugawa shogunerriak bultzaturiko isolamendu aroak (sakoku)- XIX. mendeko amaiera arte, Meiji Arora arte, iraun zuena- berezko ezaugarri batzuk sortu zituen. Ordutik hona, eta batez ere, Bigarren Mundu Gerra amaitu eta gero, mendebaldeko eragina nabarmena izan da. Bilakaera honek ekialdeko beste kulturetatik berezkoa den kultura bat sortu du.
Japonian, «betebehar» eta «ohore» ideiek, giri (義理) deitua, elkarrekiko harremanetan eragin handia dute, mendebaldeko kulturetako indibidualismotik urrun dagoena. Familia, eskola eta lagunarteko harremanetan «jokabide zuzena» eta «moralitatea» ez dira mendebaldean bezain aintzat hartuak; nagusi eta ezezagun artekoetan, berriz, formalagoak dira. Japoniera ere kulturaren bilakaera eginkizun inportantea izan du. Era berean nemawashi (根回し) jokabidea- proiektu bat burutzeko prestaketa harmoniatsu eta adostasunezkoa egitea- ere nagusia da.
Wrightsboro (Ipar Carolina)
Wrightsboro Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. New Hanover konderrian dago, Ipar Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Japoniako kultura
Bestetik, japoniarrek umore-sena nahaspilatua dute, bere kultura, etika, hizkuntza eta erlijioarekin lotura estua duena, beste kulturen ikuspegitik ulertzea zaila egiten dena.
Janzkera
Japonian bi janzkera mota daude: tradizionala eta modernoa. Herrialdeko jantzi tradizional nagusia kimono (着物) da, ekitaldi berezietan emakume, gizon eta umeek erabilia eta barrukoa, forru eta goikoa dituena. Kimono baten mahukak emakume ezkondu eta ezkongabeak bereizi ditzake. Janzteko zaila denez, egun apenas ez da erabiltzen. Hala ere, badaude beste jantzi tradizionalak: yukata (浴衣) izeneko udako kimono arina; hakama (袴) izeneko zeremonia-jantzia; jinbei (甚兵衛, 甚平) izeneko gizonezko pijama; eta jūnihitoe (十二単) izeneko emakume nobleentzako kimono berezia. Gerriko tradizionalak obi (帯) du izena eta kimono, hakama eta yukatarekin batera erabiltzen dute. Oinetako tradizionala honako hauek dira: tabi (足袋) eta jika-tabi (地下足袋) deitutako galtzerdiak; zōri (草履) izeneko sandaliak; geta (下駄) deitutako eskalapoi mota; eta monje budistek waraji (草鞋) sandaliak erabiltzen dituzte.
Japonian sortutako janzkera moderno batzuk mundu osora zabaldu dira: ganguro (ガングロ) estiloan emakumeek diseinuzko jantziak, beltzaran-koloreko azala eta modako osagarriak erabiltzen dituzte. Lolita (ロリータ・ファッション) estiloan viktoriar aroko jantziak erabiltzen dituzte, rokoko gotiko, punk, meido eta abarrezko ikutiak dituztenak. Bitxia baden ere, hedabideetan japoniar eskolako uniforme janzkera modua ere zabaldu da. Edonola ere, mundu osora gehien zabalduriko japoniar estilo modernoa cosplay (コスプレ) da, anime, manga edo bideo-jokoen pertsonaia baten mozorro-jantzia ipintzean datzana.
Gastronomia
Japoniar gastronomiak historia luzea du eta gastronomia sofistikatu, dotore eta urte-sasoiko produktuei lotuta dago. Txinako gastronomiak bezala, shushoku (主食) edo jaki nagusiak bost dira (五穀: 米, 麦, 粟, 豆, 黍 o 稗): arroz, gari, olo, babarrun eta artatxikia. Platerren, okazu (おかず) deituak, ezaugarri nagusia janariari zapore ematea da eta, gehienetan, gaziak dira.
Lesná (Znojmoko barrutia)
Lesná Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 263 biztanle ditu eta 3,43 kilometro koadroko azalera. Znojmoko barrutian dago.
Japoniako kultura
Gastronomia
Japoniako janari estandar batean karbohidratozko katilu bat (shushoku) dago, tsukemonoz (ozpinetako bat), zopa katilu batez eta okazuz (arraini, haragi, barazki...) osaturik. Okazu kopuruen arabera, janariaren izena ezberdina da: ichijū-issai (一汁一菜) sinpleena da baina ichijū-sansai (一汁三菜) tradizionala da. Uharte-herrialdea izandako, itsaski eta arrain asko jaten dute.
Shushoku edo karbohidratozko katilu ohikoenak honakoak dira: japoniar arroz (gohanmono); congee (粥) edo arrozahia; donburi (丼), haragi edo barazkidun arroza; sushi (寿司) edo barazki, arrain edo haragi duen arroza. Fideoak ere ospetsuak dira oso, soba (蕎麦), udon (うどん) edo ramen (ラーメン) izanda. Shushaku edo japoniar ogia ere ezaguna da, curry-ogia (カレーパン) edo anpan (あんパン) goxoa izanda.
Luis Pérez
Luis Pérez izan daiteke:
Japoniako kultura
Gastronomia
Okazu edo plater ezagunenak hauexek dira: agemono frijituak: korokke (コロッケ), tenpura (てんぷら), tonkatsu (豚カツ), etc.; yakimono parrilan erreak: okonomiyaki (お好み焼き), teriyaki (照り焼き), takoyaki (たこ焼き), yakitori (焼き鳥), eta abar; nabemono baporetan egina: sukiyaki (すき焼き), oden (おでん), eta abar; nimono erregosiak: nikujaga (肉じゃが), sōki (ソーキ), eta abar; itamemono edo nahaskiak: chanpurū (チャンプルー), eta abar. Sashimi (刺身) edo arrain edo itsaski meheki xerratua okazu ere bada. Suimono edo shirumono zopak: miso zopa (味噌汁), zōni (雑煮), eta abar; (Tsukemono (漬物), ozpinakoak, ikura (いくら), eta abar; natto (納豆), soja hartzitua; chinmi eta eskualdeko jakiak.
Azkenburuko ezagunenak wagashi (和菓子) izena dute: anmitsu (あんみつ); kakigori (かき氷) edo zaporezko izotza; kompeitō (金平糖) edo japoniar azukre-almendra; meloi-ogia (メロンパン) eta besteak. Azkenburuko tradizionalek dagashi dute izena eta modernoek yōgashi (castella (カステラ), adibidez).
Hizkuntzak
Japoniera hizkuntza eranskaria da, idazkera-sistema konplexua duena. Hiru glifo mota ditu: txinatar karaktereak, kanji (漢字) deituak, V. mendean Txinatik ekarriak; eta bi silabario: hiragana (平仮名) eta katakana (片仮名), IX. mendean Japonian bertan sortuak. Latindar alfabetoa batzutan erabiltzen dute, Hepburn erromanizazioa transilterazio hedatuena izanda.
Hedabideak
Japonian 100 milioi telebista inguru daude eta herrialdeko informazio eta entretenimendu iturri nagusia da. Hainbat motako telebist-saio dituzte, anime, kirol, telesaila, lehiaketa, berriak... . Sei kate nagusi dituzte: NHK (日本放送協会) publikoa eta Nippon TV (日本テレビ), Tokyo Broadcasting System (東京放送), Fuji TV (フジテレビジョン), TV Asahi (テレビ朝日) eta TV Tokyo (テレビ東京) pribatuak. Gainera kable eta satelite bidezko kateak ere badituzte, adibidez PNE edota SKY Perfect TV.
Irrati-kate nagusiak NHK, Japan Radio Network eta National Radio Network dira. Herrialdeko bost egunkarik nagusienak Yomiuri Shimbun (読売新聞), Asahi Shimbun (朝日新聞), Mainichi Shimbun (毎日新聞), Nihon Keizai Shimbun (日本経済新聞) eta Sankei Shimbun (産経新聞) dira. Badaude eskualdeko egunkari batzuk ere: Tokyo Shimbun (東京新聞), Chunichi Shimbun (中日新聞), Nishinippon Shimbun (西日本新聞) edota Hokkaido Shimbun (北海道新聞). Ingelesez The Japan Times argitaratzen dute.
Kaligrafia
Japonierazko glifoak erabiltzea zaila da eta shodo izeneko kaligrafia arte bat da. Esaldi, poema, istorio edo karaktere solte idazten dituzte.
Eskultura
Japoniar eskultura tradizionalaren gaiak eta teknikak eskola budista eta xintoistetatik datozte. Material erabiliena zura da, lakatua, urreztatua edo margotua izanda. Brontze eta metalak ere inportanteak dira. Lehen harria eta zeramika ohikoagoak ziren.
Ikebana
Ikebana (活花) japoniar lore-konpontze artea da. Bere, diseinu sinpleak, dotoreziak eta harmoniak nazioartean ospetsu bilakatu dute.
Ukiyo-e
Ukiyo-e zuran estanpazio-artea, Meiji aurreko artearen ezaugarri nagusienetariko bat da.
Margolaritza
Japoniar margolaritza bere bilakaera izan du historian zehar. Pintatzeko moduan tradizionala eta teknikak naturalak izan ziren, baina Asia kontinentaletik eta mendebaldetik ekarritako teknikak ere erabili zuten. Kanō Sanraku, Maruyama Ōkyo edo Tani Bunchō margolari ezagunak dira.
Herri kultura
Japoniar herri kultura modernoan manga/anime, bideo-joko edo kawaii terminoa oso inportanteak dira. Herri kultura ez du egungo jokabide eta kezkak bakarrik adierazten baizik eta iraganekiko lotura ere. Egungo filmak, telebista saioak, telesailak eta musika literatura eta arte mugimendu tradizionaletan oinarrituta daude eta bere gaiak eta estiloak tradizionalen jarraipena besterik ez dira. Baina herri kultura ez ezik entretenimendua ere badira eta baita mudu moderno eta bere arazoetatik aldentzeko aukera ere. 1986an egindako ikerketa batean, japoniarren >%80 ak bi ordu eta erdi baino gehiago ematen du telebista ikusten, irratia entzuten edota aldizkari eta egunkariak irakurtzen. Nerabeen artean denbora handiagoa zen. 1980ko hamarkadaren amaieran, familia-denbora aisialdiaren parekoa izaten zen, parke edo merkataritza-gunetan olgetan izanda. Gizarte oso langilea bada ere, japoniarrak bere aisialdian entretimenduaren bila doaz eta ohikoa da lanerako bidean irakurri edo musika entzutea.
Japoniar musika, film, bideo-joko edota manga (漫画) eta anime (アニメ) industria nazioartean zabaldu dira. Japoniatik ere, karaokea (カラオケ) zabaldu da, pantaila baten bidez abesti baten hitzak abestea.
Japoniako jolas tradizionalak umeentzako jolasak dira, adibidez Kagome Kagome (かごめかごめ) edo jankenpon (じゃん拳); badaude karta-jokoak ere: hanafuda (花札) edo menko (めんこ); hitz-jokoak ere badituzte: henohenomoheji (へのへのもへじ) edo hiragana karekatereen bitartez aurpegiak egitea edota palindromo-esaldien kaibun (回文) izenekoa. Hala eta guztiz ere, ezagunenak Txinan jatorria duen go (囲碁) eta xakearen antzekoa den shōgi (将棋) deitua.
Geinōkai
Japoniar celebrity edo ospe arloak geinōkai (芸能界) du izena eta ospetsuei geinojin (芸能人) edo tarento (タレント) diete; izena ingelesezko talent hitzetik ekarria, aktore, modelo edo abeslariak ez diren baina hedabideetan agertzen diren pertsonak dira. Badaude japoniarrak ez diren tarentoak ere, gaijin tarento (外人タレント) deituak.
Kirola
Japonian badaude kirol tradizional eta modernoak, azkenak Meiji Aroa baino geroago agertu direnak; biek ospetsuak dira oso japoniarren artean eta gazte-gaztetik egiten dute. Borrokarako ez diren kirol tradizionalak falkoneria, ehiza, haize parpailen lehiaketak, kemari (蹴鞠) pilota jokoa eta yabusame (流鏑馬) dira. Borroka-arte tradizional nagusiak aikido (合氣道), iaido (居合道), judo (柔道), jujutsu (柔術), karate (空手), kendo (剣道), kenjutsu (剣術), shurikenjutsu (手裏剣術) edo sumo (相撲) dira.
Kirol moderno nagusiak beisbol, futbol, saskibaloi, boleibol, mahai-tenis, errugbi eta australiar futbol dira. Automobilismo eta motoziklismo ere egiten dute. Japonian ere zenbait kirol moderno sortu dira, ezagunenak ekiden (駅伝) korrika-txapelketa, keirin (競輪) txirrindularitza-txapelketa eta soft tennis (ソフトテニス) erraketa-jokoa izanda.
Herrialdeko kirol ekitaldi nagusi batzuk antolatu ditu: 1964ko eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoak, 1972ko eta 1998ko Neguko Olinpiar Jokoak eta 2002ko Munduko Futbol Txapelketa.
Erlijioa
Japoniar gehienak ez dira erlijo baten sinisdunak baizik eta bere eguneroko bizitzan erlijio ezberdinen tradizioak ospatzen dituzte. Sinkretismo izeneko prozesu horretan, jaialdi budista, kristauak eta xintoistak ospatzen dituzte.
Herrialdeko erlijiorik nagusienetariko bat da xintoismoa (神道) da, bertan sortu eta bertan baino ez dena praktikatzen. Budismoa ailegatu baino lehen herrialdeko erlijio bakarra zen eta japoniar mitologian oinarrituta dago. Erlijio politeista hau bere santutegian edo jinjan (神社) egiten dute eta lau oinarri ditu: tradizio eta familia, naturarekiko maitasuna, garbikuntza eta jaialdi tradizionalak ospatzea. Xintoismoak ez du inolako liburu santurik eta ez du proselitismorik egiten. Hori dela eta, ez du Japoniatik at atera. Meiji Arotik Bigarren Mundu Gerrara arte, estatu-erlijoa zen eta, garai haietan, beste erlijioak debekatzen zituen, batez ere oso antzekoa zen japoniar budismoa.
Budismoa Koreatik VI. mendean ailegatu eta hurrengo mendetik aurrera hedatu zen. Herrialdearen barnean hainbat eskola eta joera sortu ziren, denak mahāyānan oinarrituak. Hala ere, herrialden gehien hedatu eta eragin handiagoa izan zuen adarra zen (禅) joera da. Egun, zenik aparte, Jōdo Shinshū (浄土真宗) eta Jōdo Shū (浄土宗) eskola liberalak- hauek, Lur Askeko budismoaren adarrakoak izanda, ez dute monje-bizitza bultzatzen- eta Nichirenen budismoa (日蓮系諸宗派) dira zabalduenak. Japoniar budismoa hain loturik dago xintoismoarekin ezen batzutan erlijio bakartzat duten.
1549tik aurrera, kristautasuna Japonian barrena sartu zen. Mende bat geroago ia desagertu eta Nagasaki inguruan baino ez zituen sinesdunak. Berriro, XIX. mendearen amaieran saiakera bat egin eta poliki zabaldu zen. Egun 1,4 miloi kristau daude Japonian eta heziketan eta administrazioan eragina du. Judaismo, hinduismo eta islam ere sartu dira baina ez dute zabalkuntza handirik izan. Berez erlijioak ez badira ere, konfuzianismo eta taoismo japoniar budismoan ere eragina izan zuten, batez ere ezaugarri kulturaletan.
Kandaulesek, Lidiako erregeak, bere emaztea ezkutuan erakusten dio Gigesi, bere ministroetako bati, ohera doan bitartean
Gaia
1830ean estreinakoz erakutsia. Herodotoren Historiak liburuaren eszena bat erakusten du, non Kandaulesek, Lidiako erregeak, Giges bere bizkartzaina gonbidatzen duen emaztearen logelan ezkutatzera eta Nisia emakumeari biluzik begiratzera, bere edertasuna erakusteko. Nisiak Giges zelatatzen ikusten du eta bere exekuzioa onartzeko edo Kandaules zigor gisa hiltzeko desafioa egiten dio. Gigesek Kandaules hil eta bere lekua hartu nahi du errege gisa. Ettyren margolanak Nisiak, oraindik bere senarra ez den norbaitek begiratzen diola konturatu gabe, arropa guztia kentzen duen unea erakusten du. Gigesek ekitaldia ikusi zuen eta nolabait gaur egun voyeurismo gisaa ezagutzen duguna sortu zuen.
Helburua
Antza, Ettyren asmoa lezio morala ematea omen zen, emakumeak objektuak ez direla eta, sarritan, gizonezkoek haien eskubideak kaltetzen dituztela azaltzea, alegia. Horrela diote espezialista batzuek baina, baita ere, egileak bere asmoak ez zituela oso garbi azaldu. Ondorioz, margolana oso polemikoa izan zen; askoren ustez lan pornografikoa zen eta inmoral gisa katalogatu zen.
Historia
1830ean aurkeztua, Robert Vernonek erosi zuen eta 1847an, beste lanekin batera, estatuari eman zion. 1849an The Art Journal aldizkariak Vernonen margolan horien erreprodukzio eskubidea eraso zuen baina Ettyren lan hau, haren ospe txarra zela eta, Kandaulesena ez zen zabaldu. 1929an, margolana Tate Galeriaren eskuetara pasa zen eta han babestua jarraitzen du.
Konposizioa
Gigesek, ate atzean ezkutatuta, Nisiaren gorputz biluziari begiratu bat ematen dion unea erakusten du koadroak. Kandaules biluzik dago ohean; Nisia, berriz, biluztu egiten da, eta Giges oin-puntetan doa ate inguruan, begirada bat ematera. Nisiak oihal zati bat hartzen du, Kandaulesen gorputzetik ebakitzen duen lerro bertikal bat osatzen duena bere hanken goialdean, emakume indartsu baten eskuetan gizona zikiratzeko gaia aipatuz. Egileak irudiak koadrotik kanpora inor begira ez egoteko moduan jartzen ditu, eta ikuslea Nisiaren atzean dagoenez, Ettyk ikusleak Gigesen voyerismo eta intrusio zentzu bera sentitzea nahi zuen, ikuslea emakume biluzia zelatatzera behartuz. Oihalen ugaritasunak eta ezaugarri arkitektonikoek nahita puzten dute eszenaren izaera klaustrofobikoa eta, inplizituki, bortitza.
Maxixatzen Euskaldunon Elkartea
Maxixatzen Euskaldunon Elkartea Azkoitiko (Gipuzkoa) euskara elkartea da, 1996an sortua. Haien lehen ekimena Maxixatzen aldizkaria sortzea izan zen. 1996an, lagun talde bat elkartu eta euskara hutsezko aldizkaria argitaratzen hasi ziren, hilean behin, eta etxez etxe doan banatzeari ekin zioten. Herriko merkatariei esker finantziatu zen proiektua bere hastapenetan. Haietaz gain, bazkideek osatu dute elkartearen beste oinarri sendoa urteetan zehar.
Historia
Maxixatzen aldizkariaren lehen alea 1996ko abuztuaren 14an kaleratu zen, herriko festen (Andramaixek) bezperan. Lagun talde batek euskarazko herri aldizkaria sortzearen ideia hura gauzatu zuenean artean ez lokalik, ez materialik ezta plangintza argirik ez zutenean. Garai hartan Maxixatzen euskara elkarteak kudeatzen zuen aldizkaria eta hura zen euren zereginik nagusiena. Guztira 2.500 ale inguru banatzen ziren Azkoitiko herritarren artean, beti ere doan. Herriko merkatarien eta bazkideen ekarpenei esker finantzatu izan da proiektua. Denborarekin iritsiko ziren Azkoitiko Udalaren, Gipuzkoako Foru Aldundiaren eta Eusko Jaurlaritzaren diru-laguntzak ere.
Sortu eta gutxira, Topagunea euskara elkarteen federazioaren parte izatea erabaki zuen Maxixatzenek. Gainera, 1998an, kultur ekimenak antolatzen hasi zen Azkoitiko euskara elkartea : kontzertuak, bertso-saioak, hitzaldiak eta abar. Bere kabuz zein Topaguneak koordinatutako Kultur Errota zirkuituaren baitan antolatzen zituen ekimenak. Aldi berean, euskara babesteko hainbat egitasmo bultzatu izan ditu elkarteak, hala nola, Korrika, Bai Euskarari dinamika, Errigora, Euskaraldia… Azkoitiko Euskara Mahaiaren parte ere bada Maxixatzen, eta herrian euskarak izan duen egoera ikertu eta datuak biltzen ere aritu da azken urteetan, besteak beste, soziolinguistika ikerlanak sustatuz eta kale-erabilerari buruzko txostenak osatuta.
Bi liburu ere argitaratu ditu Maxixatzenek mende laurdeneko ibilbidean: Lander Mujika Garmendia, Haritz Elorza Lasa, Azkoitiko gaitzizenak (2004); eta ASKOREN ARTEAN: Azkoititik begiratuta, 1996-2006 (2006). Azken urteetan, Maiatzeko Lorak eta Orbel Jokoak ekimenak antolatu izan ditu euskara elkarteak, baita Azkoitiko Udalarekin elkarlanean antolatutako liburu azoka bat ere.
1996an aldizkariaren lehen zenbaki hura kaleratu zenetik, Maxixatzenen komunikabide proiektuak aldaketa asko ezagutu ditu. Aldizkaria hamabostekaria izatera pasatu zen lehenengo, eta astekaria gero, 2003ko udazkenean. 2009an, aldiz, zailtasunek eraginda, komunikabidearen aldi baterako etena iritsi zen. Nahiz eta herri komunikabide proiektuak etena izan, taldeak barne dinamikan jarri zuen indarra eta euskara elkartea berritzen eta  sendotzen asmatu zuen.
2015. urtean berrekin zion elkarteak komunikabideari. Berrikuntzekin kaleratu zen Maxixatzen; izan ere, aldizkariaz gain, maxixatzen.eus atari digitalarekin nahiz sare sozialekin aurkeztu zen herrian. 2020. urtetik Maxixatzen herri komunikabidea ez dago euskara elkartearen baitan, Urolako Komunikazio Taldearen (UKT) baitan baizik. Baleike, Erlo Telebista, Karkara, Urola Kostako Hitza eta Uztarria-rekin batera tokiko sei komunikazio proiektu solteren lekuan, komunikazio proiektu sendo bat osatu zuten orduan.
Balearica regulorum
Balearica regulorum Balearica generoko animalia da. Hegaztien barruko Gruidae familian sailkatua dago.
Le Longeron
Le Longeron Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 858 etxebizitza zeuden, 811 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 32 hutsik zeuden. 818 etxeak ziren eta 38 apartamentuak ziren. 811 etxebizitza nagusietatik 619 bere jabearen bizilekua ziren, 183 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 47 etxek bi zituzten, 104 etxek hiru zituzten, 164 etxek lau zituzten eta 492 etxek bost zituzten. 607 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 359 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 404 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.324 ziren, horien artean 998 aktiboak ziren eta 326 inaktiboak ziren. 998 pertsona aktiboetatik 942 lanean zeuden (531 gizon eta 411 emakume) eta 56 langabezian zeuden (22 gizon eta 34 emakume). 326 pertsona inaktiboetatik 157 erretiraturik zeuden, 110 ikasten zeuden eta 59 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Longeron udalerrian 853 unitate fiskal zeuden, 2.113 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.687 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 79 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 9 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 19 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 24 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 4 zurginak, 1 iturgina, 2 argiketariak, 3 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 okindegiak eta 1 arropa denda zen.
2000. urtean Le Longeron udalerrian 42 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.769 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Le Longeron udalerrian hezkuntza orokorreko lizeo bat zegoen 432 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Augustoren Mausoleoa
Augustoren Mausoleoa, K.a. I. mendeko hil tenplu ikusgarri bat da, oinplano zirkularrekoa, Erroman dagoena.
Historia
Mausoleoaren eraikuntza, Augustok berak hasi zuen, K.a. 29an, Alexandriatik itzuli ondoren, K.a. 31n, Aktiumeko guduan Marko Antonio garaitu eta honela Egipto konkistatu ondoren. Alexandrian egon zenean, Alexandro Handiaren hilobi helenistikoa ikusi zuen, ziuraski, oinplano zirkularrekoa, hau, bere hilobi propioa eraikitzeko oinarri bezala hartu zuelarik. Bertan lurperatua izan zen lehen pertsona, Martzelo izan zen, Augustoren iloba, K.a. 23an hil zena. Honen ondoren, Marko Agripa, Druso, Luzio Zesar eta Gaio Zesar lurperatuak izan ziren bertan. Augusto, 14an lurperatua izan zen, jarraian, Druso Gaztea, Livia Drusila eta Tiberio lurperatuak izan zirelarik. Ez da ezagutzen Klaudio enperadorea toki berean lurperatua izan ote zen. Mausoleo honetan lurperatua izan zen azken pertsonaia, Nerva enperadorea izan zen, 98an. Erromatar Inperioko tronuan honen ondorengoa izan zena, Trajano, erraustua izan zen, eta bere errautsak, Trajanoren Zutabearen oinean urrezko kutxa batean utzi ziren.
Gaur egungo egoera
Beste garai batean, Erromako lurperaketa toki garrantzitsuena izan zena, gaur egun, belar txarrez eta nekostaz betea. Jazoera asko jasan ditu denboran zehar, mahasti, lorategi edo baita Erdi Aroko gotorleku bezala ere erabili izan delarik.
Egitura
Monumentuak, egitura zirkular bat bezala pentsatua, 87 metroko diametroa zuenk, eta, sarreran, bi obelisko zituen. Barnealdea, euren artean lotutako pasabide kontzentrikoz josia zegoen, familia inperialeko pertsonaia ezberdinen errautsak aurkitzen ziren tokia.
Fabio Sacchi
1998
Bernocchi Kopa
2001
Tour Down Underko etapa bat
2003
Romagnako Giroa
Les Clefs
Les Clefs Frantziako udalerria da, Savoia Garaia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Les Clefs udalerrian erroldatutako biztanleak 572 ziren. Familiak 224 ziren, horien artean 64 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 88 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 369 etxebizitza zeuden, 230 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 131 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 274 etxeak ziren eta 91 apartamentuak ziren. 230 etxebizitza nagusietatik 147 bere jabearen bizilekua ziren, 76 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 17 etxek bi zituzten, 39 etxek hiru zituzten, 64 etxek lau zituzten eta 103 etxek bost zituzten. 205 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 107 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 110 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 381 ziren, horien artean 306 aktiboak ziren eta 75 inaktiboak ziren. 306 pertsona aktiboetatik 295 lanean zeuden (173 gizon eta 122 emakume) eta 11 langabezian zeuden (7 gizon eta 4 emakume). 75 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 32 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Les Clefs udalerrian 221 unitate fiskal zeuden, 571,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.222 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Les Clefs udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 462 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Fabio Sacchi
2004
Portugalgo Itzuli ko etapa bat
Les Clefs
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fabio Sacchi
2005
Milan-Turin
Bizikletaren Munduko Eguna
2018ko apirilean, Nazio Batuen Batzar Nagusiak Bizikletaren Nazioarteko Eguna izendatu zuen ekainaren 3a.
Leszek Sibilski izeneko zientzialari poloniar batek NBEk Bizikletaren Nazioarteko Egunerako Ebazpena sustatzeko kanpaina bat abiatu zuen, eta, azkenean, 57 herrialderen babesa lortu zuen. Horrelako nazioarteko egun bat ospatzeko ideia Txirrindularien Munduko Aliantzak (WCA) eta Europako Txirrindularien Federazioak ere bultzatu zuten.
Isaac Feld-ek diseinatu zuen Bizikletaren Nazioarteko Egunerako logotipoa, eta John E. Swanson irakasleak egin zuen animazioa. Logotipoak Lurbiran mugitzen diren hainbat motatako txirrindulariak agertzen ditu, #June3World Bicycle Day etiketarekin. Eman nahi den mezua da bizikleta gizateria osoarena dela eta, gainera, klima-aldaketaren, kutsaduraren eta zirkulazio-pilaketen aurkako borrokan oso baliagarria dela.
Orion (konstelazioa)
Orion edo Ehiztaria —Orion— konstelazio nabarmenena da. Zeru-ekuatorean kokatuta dago, eta beraz, munduko edozein lekutatik ikus daiteke. Konstelaziorik handienetakoa eta distiratsuenetakoa da, eta errazen antzeman daitekeenetakoa. Izenak Orion greziar mitologiako ehiztari bati egiten dio erreferentzia. Orion Eridanus ibaia konstelaziotik hurbil dago, bere bi ehiza-txakur Canis Major eta Canis Minorrekin, Taurusen kontra borrokan. Batzuetan Lepus (erbia) ehizatzen ere irudikatu izan da. Bere izarrik distiratsuenak Rigel (Beta Orionis) eta Betelgeuse (Alpha Orionis) dira, eta ezaguna da bertan dauden nebulosa nabarmenak direla eta.
Orion ez da sailkatzen ipar zein hego hemisferioko konstelazioen artean, baizik eta ekuatore zerutiarreko konstelazioen artean, bi hemisferioetan kokatuta baitago, eta bere erdi bat Ipar zein Hego Polotik ikus daitekeelako.
Zeruan duen garrantzia dela eta, antzinako herri askok mitoak sortu zituzten Orion konstelazioaren inguruan. Arabiarrek eta greziarrek, batez ere, zezen bat hiltzen zuen ehiztari gisa irudikatu zuten, gutxienez arma bat eskuan zuena. Bere azpian txakurrak zituen, bata handiagoa, bestea txikiagoa. Scorpiusek hil zuela ere aipatzen da. Orionen erdian dauden hiru izarrek osatzen duten gerrikoa, eta bertatik eskegitzen den ezpata, ohikoa da konstelazioaren irudikapen askotan.
Ezaugarriak
Orionek muga egiten du Taurusekin ipar-mendebaldean, Eridanusekin hego-mendebaldean, Lepusekin hegoaldean, Monocerosekin ekialdean eta Geminirekin ipar-ekialdean. 594 gradu koadro estaltzen ditu, 88 konstelazioetatik hogeitaseigarrena tamainan. Konstelazioaren mugak Eugène Delportek jarri zituen 1930ean, 26 aldeko poligono batek mugatuta. Koordenatu sistema ekuatorialean igoera zuzena 04h 43.3m eta 06h 25.5m artean dago, deklinazioa 22.87º eta -10.97º artean kokatzen den bitartean. Nazioarteko Elkarte Astronomikoak 1922an erabakita, konstelazioaren hiru letrako laburdura "Ori" da.
Orion ikusgai egoten da zeruan urtarriletik martxora gaueko lehen orduetan, neguan Ipar Hemisferioan eta udan Hego Hemisferioan. Tropikoetan (Ekuatoretik 8º baino gutxiagora) konstelazioa zenitetik igarotzen da.
Maiatza eta Uztaila artean (uda Ipar Hemisferioan, negua Hego Hemisferioan) Orion egunean zehar ateratzen da, beraz ezin da ikusi latitude gehienetan. Hala ere, Antartikako neguko hilabeteetan Eguzkia horizontetik behera dago baita eguerdian ere. Izarrak (eta beraz baita Orion ere) ikus daitezke eguerdiko orduetan, oso baxu Iparraldean. Hego Poloan bertan, Amundsen-Scott estazioan, Rigel 8º baino ez da igotzen horizontetik, eta Orionen Gerrikoa bere inguruan dago. Hego Hemisferioko udan, Orion ikusgai egoten denean, konstelazioa ezin da ikusi Antartikan eguzkia ez delako sartzen.
Ekuatoretik gertu dauden herrialdetan (Kenya, Indonesia, Kolonbia, Ekuador) Orion buruen gainean egoten da Abenduan gauerdian eta ilunabarrean otsailean.
Beste izarrak aurkitzeko laguntza
Orion oso erabilgarria da inguruko beste izar batzuk topatzeko. Gerrikoa hego-ekialderantz luzatuz gero Siriorekin (α CMa) egiten da topo; ipar-mendebalderantz luzatuz gero, Aldebaran (α Tau). Bi sorbaldekin egindako lerrotik ekialdera dago Procyon (α CMi). Rigeletik Betelgeusera doan lerroak Castor eta Pollux (α Gem eta β Gem) aurkitzen ditu. Gainera, Rigel Neguko Hexagonoaren parte bada. Sirio eta Procyon Neguko Hirukiaren eta Hexagonoaren parte dira.
Elementuak
Orionen zazpi izarrik distiratsuenek harea-erloju baten itxura duen asterismoa edo forma osatzen dute zeruan. Rigel, Betelgeuse, Bellatrix eta Saiph izarrek laukizuzen bat osatzen dute, eta erdian hiru izar daude, Alnitak, Alnilam eta Mintaka, Orionen Gerrikoa deitzen dena osatuz. "Gerriko" horretatik jaisten beste hiru izar txiki daude, Orionen Ezpata deitzen dena, baina hiru horietatik erdikoa ez da izar bat, Oriongo Nebulosa baizik.
Izar hauetako gehienak urdin bero super-erraldoiak dira, eta "gerrikoko" zein "ezpatako" izarrek Orion OB1 Elkartea osatzen dute. Bere distira gorria dela eta, Betelgeuse nabarmentzen da, baina talde beretik ihes egindako kide bat izan liteke.
Espazio sakoneko objektu nabarmenak
Orionen gerrikotik zintzilik, haren ezpata dago. θ1 eta θ2 Orionis izar multzoa dago, Trapezioaren kumulua deituriko gunea, Orion Nebulosarekin (M42). Oso objektu ikusgarria da, begi hutsez ikusita izarra ez den zerbait dirudiena. Prismatikoekin gas argitsua, jaiotzen ari diren izarrak eta hautsa ikus daitezke. Trapezioaren kumuluan jaio berriak diren izar asko daude, horietako batzuk nano marroiak; guztiak daude gutxi gora behera 1.500 argi-urteko distantziara. Izena trapezoide bat sortzen duten lau izar distiratsuengatik dator, baina argi gehiena distiratsuenetik dator, ehunka mila urte batzuk dituena. Chandra X-izpi behatokia erabilita ikusi da tenperatura oso altuak dituztela eremu honetan, 60.000 Kelvin inguru, eta oraindik izarak sortzen ari direla inguruko nebulosan.
M78 (NGC 2068) Orionen dagoen beste nebulosa bat da. 8.0ko magnitudea du, eta bere hegoaldean dagoen Orion Nebulosa baino pixka bat apalagoa da; hala ere, gutxi gora behera distantzia berdinera dago, 1.600 argi-urte inguru. Teleskopiotik behatuta kometa bat dela eman dezake. M78k elkarrekintza du V351 Orionis izar aldakorrarekin, oso tarte gutxitan ikus daitekeen distira aldaketak direla eta. NGC 1999 konstelazio honetan dagoen beste nebulosa interesgarri bat da, Orion Nebulosatik gertu hau ere. 10.5eko magnitudea du eta 1.500 argi-urtera dago. V380 Orionis izar aldakorra NGC 1999ren barruan dago. IC 434, edo Zaldi Buru nebulosa, beste nebulosa famatu bat da, ζ Orionisetik gertu. Zaldi baten buruaren antza duen hauts ilunezko hodei bat du, eta hortik datorkio izena. 6.400 argi urtera dagoen NGC 2174 igorpen-nebulosa bat da.
Nebulosa hauez gain, Orion teleskopio txiki batekin behatuz gero, beste objektu nabarmen batzuk ikus daitezke, hala nola M43 eta M78, edo Iota Orionis eta Sigma Orionis izar anizkoitzak. Teleskopio handiago batekin Barnard begizta edo NGC 2024. Nebulosa guzti hauek Oriongo Hodei Konplexu Molekularraren parte dira, gugandik 1.500 argi-urtera dagoena eta ehunka argi-urteko zabalera duena. Gure galaxian ikus daitekeen izar-formazio gunerik aktiboenetako bat da.
Konstelazioaren eremuak
Orionen Gerrikoa konstelazioaren barruko asterismo ezagun bat da. Hiru izar distiratsuk osatzen dute: Zeta (Alnitak), Epsilon (Alnilam) eta Delta (Mintaka). Alnitak Lurretik 800 argi urtera dago eta Eguzkia baino 100.000 aldiz distiratsuagoa da; bere erradiazioaren zatirik handiena ultramorea da, giza begiak ikus ezin dezakeena. Alnilam 1.340 agi urtera dago eta 1,7ko magnitudea du, baina bere argi ultramorea Eguzkiarena halako 375.000 aldiz da. Mintaka 915 argi urtera dago eta bere magnitudea 2.21 da. Eguzkia baino 90.000 aldiz distiratsuagoa da eta izar bikoitza da: euren artean 5,73 eguneko orbita osatzen dute. Ipar Hemisferioan Orionen Gerrikoa gauez ondo ikusten da urtarrilean, gaueko 9ak aldera, gutxi gora behera meridiano lokaletik gertu dagoenean. Alnitaketik hegoaldera Sigma Orionis dago, bost izarrek osatutako sistema anizkoitza, 1.150 argi urtera eta 3,7ko magnitudearekin. Mintakatik hegoaldera Eta Orionis izar sistema laukoitza dago.
Orionen Ezpata deitzen den asterismoan Orion nebulosa, Messier 43 nebulosa, Korrikalariaren nebulosa eta Theta Orionis, Iota Orionis eta 42 Orionis izarrak daude.
Ehiztariaren Burua deitzen den eremuan hiruki txiki bat dago. Hirukiaren goiko izarra Meissa da, 08 III mota espektraleko izar urdin erraldoi bat, 3.54eko itxurazko magnitudearekin. Phi-1 Orionis eta Phi-2 Orionis dira hirukiaren oinarria. Eurengandik gertu dago FU Orionis izar gaztea.
Historia eta mitologia
Orion konstelazioaren lehen irudikapen ezaguna Aurignac kulturako mamut bolizko grabatu bat da, 1979an Alemaniako Ach bailaran aurkitua. Arkeologoek uste dute orain dela 32.000 eta 38.000 urte inguru egin zela. Orionen irudia argi agertzen da munduko kultura askotan, eta mito asko ditu berari lotuta. Gaur egun ere Orion erabiltzen da sinbologian.
Antzinaroko Ekialde Hurbila
Sumertarrentzat Gilgamexen epopeia eta Orion loturik zeuden. Anu jainkoak Gilgamex hiltzeko Gugalanna zezena bidali zuen. Gilgamexek hau hil zuen, eta sumertarrek Orion eta Taurus konstelazioak horrela lotu zituzten. Orioni URU AN-NA izena ematen zioten, "Zeruko Argia". URU AN-NA bera Gilgamex zen, aizkora batekin eskumako eskuan eta ezpata batekin bere gerrikoan.
Antzinako Egipton Orionen izarrak jainkotzat hartzen ziren, Sah izenekoa. Orion Sirius baino lehenago agertzen denez zeruan, eta Siriusen orto heliakoa Eguzki egutegi egiptoarraren oinarria zenez, Sah oso gertu zegoen mitologian Sopdetekin, Siriusen pertsonifikazio jainkotiarra. Sopdu Sah eta Sopdeten semea zen. Sah askotan Osirisekin sinkretizatzen da, Sopdet Osirisen emazteko mitologikoarekin lotzen den bitartean, Isis. Piramideetako Testuetan, K. a. XXIV. mendekoak, Sah da hildako faraoiek hartzen duten bizitzaren-osteko jainkoetako baten forma.
Armeniarrek euren patriarka legendarioa eta herriaren sortzailea den Hayk Orionekin lotzen zuten. Armenieraz egindako Bibliaren itzulpenean Orion Hayk bezala itzultzen da.
Bibliak hiru aldiz aipatzen du Orion, eta jatorrizkoan "Kesil" (כסיל, literalki, eroa) bezala agertzen da. Hala ere, hau etimologikoki lotuta egon daiteke "Kislev" hitzarekin, Hebrear egutegiaren bederatzigarren hilabetea (Azaroa-Abendua), eta hau, aldi berean, hebreerazko K-S-L erroarekin lotuta egon daiteke, "kesel, kisla" hitzetan bezala (כֵּסֶל, כִּסְלָה, itxaropena, positibotasuna), hau da, neguko eurien itxaropena. Hala agertzen da ("Bera da Hartzaren eta Orionen sortzailea" ),  ("Nork askatuko du Orionen gerrikoa?" ) eta  ("Bera izan zen Pleiadeak eta Orion sortu zituena" ).
Antzinako Aramen konstelazioa Nephîlā′ gisa agertzen da, eta Nefilim herria Orionen ondorengoa zela esaten zen.
Greziar eta erromatar mitologian
Greziar mitologian, Orion, ehiztari erraldoi eta naturaz gaindiko indartsu bat zen, Euryaletik jaioa, Gorgona bat, eta Poseidon (Neptuno), itsasoaren jainkoa. Mito batek Gaiak Orionen aurka duen amorrua kontatzen du, Lurreko animalia guztiak hilko zituela esatera ausartu zena. Jainkosa amorratua, Orion, eskorpioi batekin bidaltzen saiatu zen. Hau, Scorpius eta Orion konstelazioak, aldi berean, zeruan sekula ez egotearen arrazoia bezala ematen da. Hala ere, Ophiuchus, sugearen eramaileak, Orion berpiztu zuen antidoto batekin. Esaten denez, arrazoi horregatik dago Ophiuchus konstelazioa Scorpius eta Ehiztariaren artean.
Konstelazioa agertzen da Horazioren Odatan (3.27.18), Homeroren Odisean (5. liburua, 283. lerroa) eta Iliadan eta Virgilioren Eneidan (1. liburua, 535. lerroa).
Arabiar astronomia
Arabiar astronomiari zor dizkiogu Orionen izar ia guztien izenak (Bellatrix izan ezik), izan ere Erdi Aroko arabiar astronomia oso garrantzitsua izan zen. Orionen antzinako izena al-Jawza’ zen, "anaiak", eta gaur egun izen hori Gemini konstelazioa izendatzeko erabiltzen dute arabiarrek. Uste denez, hasiera batean Orionen Gerrikoa bakarrik izendatzeko erabiltzen zen izen hori. Denborarekin, hiru izar horien goiko eta beheko beste bi izarrak eskuak eta oinak identifikatzeko erabili ziren.
Arabiar kondaira zahar batek kontatzen du al-Jawza’ izeneko emakume baten eta Suhayl izeneko gizon baten arteko maitasun istorioa. Gizonezkoa ibaiaren beste aldean bizi zen, bere bi ahizpekin (ash-shi’rayan). Ezkontza iritsi zen gauean al-Jawza’ hilda zegoen; bere bizitza arriskuan zegoela ikusita, Suhaylek hegoaldera egin zuen eta bere bi ahizpetako batek ibaia gurutzatu zuen berarekin elkartzeko. Hortik aurrera ahizpa horri ash-shi’ra al-‘abur (Gurutzatu zuen Shi'ra) izena eman zioten eta besteari ash-shi’ra al-ghumaysa’. Kondaira honi lotutako izarrak dira Orionen Gerrikoko erdikoa (al-Jawza'), Canopus (Suhayl), Sirius (ash-shi’ra al-‘abur) eta Procyon (negarrez geratu zena).
Denborarekin, al-Jawza' hedatuko zen bi esku, bi oin, buru bat eta ilea izan arte. Beranduago bi eserleku eta arku bat jarri zioten. Izar guzti horiek gaur egungo inguruko konstelazioen parte dira. VIII. mendean greziar astronomia testuak itzuli ziren arabierara, eta al-Jawza’ izena Gemini konstelazioari eman zioten, izen berria jarriz Orioni: al-jabar, "erraldoia".
Asiako antzinaroa
Txinan Orion zen Ilargiaren hogeita zortzi jauregietako bat (Xiu; 宿). Shen (參) bezala ezagutzen da, literalki "hiru" Orionen Gerrikoari erreferentzia zuzena. 參 txinatar karaktereak (shēn) jatorriz Oriongo konstelazioa adierazten zuen, (Shang dinastiaren bertsioan, orain dela hiru milurteko, gainean Orionen gerrikoaren errepresentazioa ziren hiru izarrak agertzen ziren, buru baten gainean (ikus en:wkt:參).
Rig Vedan Orion konstelazioa Mriga gisa agertzen da, oreina. Esaten da aurrean zein atzean dituen bi izar distiratsuen pareak ehizan ari diren txakurrak direla, eta erdian dauden hiru izarrak oreina, ezpatatzat hartu ohi duguna oreinkumea izanda. Folklorean Mrigari Harnu deitu ohi zaio, eta abesti asko daude berari buruz. Malaysian Orionen Gerrikoari Bintang Tiga Beradik deitzen zitzaion, "Hiru Izar Anaiak". Indian Nataraja edo dantzari kosmikoa deitu zaio, Shivaren avatarra.
Europako folklorea
Henrike Knörrek jasotako izarren euskal izenen arabera, Orion "soldadua" deitu izan da Euskal Herrian.
Hungariar tradizioaren arabera, Orion Íjász arkulari magijoa da. Azken urteetan berraurkitutako mitoen inguruan, antzina hungarieraz Nimrod deitzen zen, ehiztari handia, Hunor eta Magor bikien aita. "π" eta "o" izarrak (goian eskubian) sega izango litzateke. Orionen Gerrikoari "Epailearen makila" deitzen zitzaion (Bírópálca).
Eskandinaviako tradizioan Orionen Gerrikoa Friggen gorua zen. Finlandian gerrikoari eta azpiko izarrei Väinämöisen viikate (Väinämöinenen sega). Alnilam, Alnitak eta Mintakak osatutako asterismoarentzat beste izen bat Gerrikoa zen, eta azpian zituenak, beste tradizio batzuetan bezala, Kalevaren ezpata (Kalevanmiekka).
Siberian, Txuktxientzat Orion ehiztari bat zen; Aldebaran berak botatako gezi bat izango litzateke, Mendebaldeko ohituretan bezala.
Espainiar tradizioan, eta hedaduraz Hego Amerikako herri askotan Orionen Gerrikoaren izarrei Hiru Mariak deitu izan zaie. Hego Amerikan ere Errege Magoak deitzen zaie izar hauei.
Amerikak
Mexikoko ipar-mendebaldeko Seri herriak Oriongo gerrikoari Hapj deitzen zion, ehiztari bat adierazten zuen izena. Gerrikoaren erdian dagoen izarra zauritutako orein bat izango litzateke euren kondairetan.
Lakota natibo amerikarrentzat Tayamnicankhu (Orionen gerrikoa) bisonte baten bizkarrezurra da. Orionen laukizuzen handia, bisontearen saihetsak dira; gertu dagoen Taurusko Pleiadeen izar kumulua, bisontearen burua da, eta Sirius, Canis Maiorren, Tayamnisinte bezala ezagutzen dena, bere isatsa da. Lakoten beste mito batek, Orion, Eskuaren Konstelazioa izenekoaren behealdeko erdia, bere berekoikeriagatik jainkoen zigor bezala erauzi zuen buruzagi baten besoa irudikatzen zuela aipatzen du. Bere alabak, bere besoa zerutik berreskura zezakeen pertsonarekin ezkontzeko eskaintza egin zuen, eta, beraz, Izar Eroria gerlari gazteak (bere aita izar bat zen eta bere ama gizakia zen), bere besoa itzuli eta bere alabarekin ezkondu zen, jainkoen eta gizateriaren arteko harmonia sinbolizatuz belaunaldi gazteenaren laguntzarekin. Hatz erakuslea Rigelek irudikatzen du; Orion Nebulosa hatz lodia da; Orionen Gerrikoa eskumuturra da; eta Beta Eridani izarra hatz txikia da.