cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Itsasondo
Historia
Bozue Handi elkarteko kide ere bazen Itsasondo; Enerio-Aralar mendietako baso eta abeltzaintzarako baliabideen ustiapena kudeatzen zuen erakundea zen Bozue Handi elkartea. 1615ean, Oria ibaiko batura osatu zuen, Arama, Gaintza, Legorreta, Altzaga eta Zaldibiarekin batera. 1845ean hautsi zen batura hori. 1966ko otsailaren 5ean, barruti txikia zela eta diru urritasuna zuela argudiatuz, Itsasondoko udalerriari batzeko eskaera egin zion Altzagak. 1967an onetsi zen eskaera. 1990etik, bi udalerri dira Altzaga eta Itsasondo.
Behe Erdi Aroan, handiki leinuen multzo txiki batzuk zeuden herrian. Haietako batzuk ganboatarren etxearekin lotzen ziren; Ibarratarrak, kasu. Horiez gain, Rekalde, Etxeberria eta Isasagatarrak zeuden. Azken horietatik dator herriaren izena.
Garai batean, meategi ugari egon ziren herrian; arbela ateratzen zuten haietatik. Ustiapen horrek eragin nabarmena izan zuen herriaren garapenean. Gaur egun, lan horren arrasto ugari daude herrian: etxe askotako teilatuak arbelezkoak dira, eta meategirako bideak eta meategietako zuloak ere badira. 1970ean itxi zituzten arbeltegiak. Gertaera horrek erabateko aldaketa ekarri zuen herriko bizimoduan eta ekonomian.
Ekonomia
2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: Lehen sektorea, BEGaren %2,5. Bigarren sektorea %67,8. Hirugarren sektorea %26,9. Eraikuntza %2,8.
Feminismoaren uhinak
Feminismoaren uhinak (edo olatuak edo boladak) esamoldea erabiltzen da emakumeak herritar gisa egindako aurrerapenen ibilbidea adierazteko. Feminismoaren uhinak hiru etapa nagusitan sailka daitezke: lehenik, feminismo ilustratu a (Barrokotik Frantziako Iraultza ra arte); bigarrenik, feminismo liberal-sufragista (Seneca Fallseko Adierazpenetik [1848] Bigarren Mundu Gerraren amaierara arte); eta, hirugarrenik, feminismo garaikidea (1968tik XXI. mendera arte).
Itsasondo
2011ko udal hauteskundeak
2011ko maiatzaren 22ko udal hauteskundeetan emaitzen ondorioz, 2011n Itsasondoko alkatea Bilduko Areti Gkika izan zen, greziar jatorriko emakume euskalduna (gaur egun Katalunian bizi da). 2012an Gkikak dimititu egin zuen eta Asier Garro izendatu zuten alkate.
Feminismoaren uhinak
Feminismoa modernitateko tradizio politiko, demokratiko eta berdintzaile bat da. Feminismoak gizarte erlazioetan aldaketak proposatzen ditu; gizarte berri bat eraiki nahi du, emakume a libre izan dadin, hierarkia k ezabatu daitezen eta sexuen arteko desberdintasuna desager dadin. Horrez gain, esan daiteke feminismoa ideia sistema orokor bat dela, eremu guztietan (familia, hezkuntza, politika, lana eta abar.) emakumearen egoeraren ikasketa eta analisia abiapuntu duena. Feminismoak, orobat, asimetrian eta sexu menderakuntzan oinarritutako erlazioak ezabatzea du helburu.
Lycodes paucilepidotus
Lycodes paucilepidotus Lycodes generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Feminismoaren uhinak
Feminismoaren uhinak zer diren eta nondik datozen ulertzeko, beharrezkoa da XVII. mendeko egoera aintzat hartzea. Garai hartan, norbanakoaren nozio berria planteatu zen, filosofia politiko barrokoaren barruan. Gainera, mende hartan norbanakoa izaki abstraktu eta determinaziorik gabetzat hartzen zen. Ikusmolde sozial hori amaitu zen herritar izatearen aukera zabaldu zenean. Beraz, demokraziaren printzipioak ezartzen hasi zirenean, norbanakoa gizaki libre kontsideratzen hasi zen.
Lehenengo uhina
Feminismoaren lehenengo uhina Barrokotik Frantziako Iraultzara arte (1789) hedatu zen, mende luze bat. Esan daiteke François Poullain de La Barre apaiz idazlearekin hasi zela, Frantziako Iraultzaren garaian emakumeen eskubideen alde idatzi batzuen, bereziki 1673ko De l’égalité des deux sexes, discours physique et moral où l’on voit l’importance de se défaire des préjugez liburuarekin; saiatu zen frogatzen emakumeek pairatzen zuten menderakuntza ez zela arrazoi naturaletan oinarritzen, baizik aurreiritzi kulturaletan.
Aurrekariak: Feminismo ilustratua
Lehenengo uhin feministak Argien Garaian ditu oinarriak, zenbait adituren arabera. Izan ere, feminismo ilustratua, filosofia politiko modernoaren garapenean, demokratismo primitiboaren zuzenketa bezala jaio zen. Feminismoa ez zen, beraz, bikaintasunarekin lotutako diskurtso bat, berdintasunarekin lotutakoa baizik.
Garaiko pentsalari garrantzitsuak
Mary Wollstonecraftek idatzitako A Vindication of the Rights of Woman (1792) obra oso garrantzitsua izan zen pentsamolde feministaren sorreran. Bertan, garaiko emakumearen egoeraren zertzeladak eman zituen Wollstonecraftek. Emakumeak historian zehar gizonen menpeko izan direla aipatu zuen, emakumeek gizonak baino hezkuntza aukera gutxiago izan zutelako. Horrez gain, azpimarratu zuen emakumeak baztertuak izan zirela, gizatasun bertuteak ukatu egin zitzaizkion eta. Beste alde batetik, emakumeen askatasunaz idatzi zuen, askatasun ezak indargabetu egin baitzituen emakumeak. Azkenik, nabarmendu zuen historian zehar egin izan zen sexu bereizketaren ondorioz emakumeari ahultasuna egotzi zitzaiola. Feminismo ilustratuak izan zuen polemika lantzen du Wollstonecraften lanak. Hori horrela, feminismo idatziaren abiapuntutzat hartu izan da. Ilustrazioa ren garaian, Jean-Jacques Rousseau filosofaren ideiek mugarri bat ezarri zuten garai hartako pentsamendu sozialean. Izan ere, Rousseauk azpimarratu zuen gizonezkoak desberdin tratatu behar zirela, haien bizitzeko modua desberdina baitzen. Gainera, gizonezkoek eduki ahal zituzten ahuleziak gizarte «emetu» baten ondorioz sortu zirela esaten zuen, naturak gogor jo baitzuen gizonengan. Azkenik, Rousseauren aldarri garrantzitsuena izan zen gizonak gizona behar zuela bizitzeko, baina ez emakumea. Rousseaurentzat estatu ideala zen gizonezkoa familiaren buruzagia eta herritarra izatea. Horrenbestez, emakumeak mendekotzat hartzen zituen: emakumeen balioak ziren, Rousseaurentzat, gozo izatea, laguntzea, gizonarentzat atsegina izatea eta umeak zaintzea.
Egoera
Rousseau bezalako pentsalarien ideiei aurre egiteko hasi zen indartzen pentsamendu feminista. Hastapenean, feminismoa eta demokrazia lotzen hasi ziren. Frantziako Iraultzaren deklarazioa Rousseauren pentsatzeko eran oinarritutako esaldiz beteta egon zenez, garaiko egoera aldatzeko beharra ikusi zuten askok. Hala, emakumeen eskubideen aldarrikapenak egiten hasi ziren. Gizarterako sentimendu igualitarista zabaldu zen batez ere. Horretarako, Frantziako Iraultzako eta Ilustrazioko ideiei aurre egitea beharrezkoa zen.
Nahiz eta zenbait gauza aldatzen hasi, lorpenak ez ziren inola ere izan handiak. Rousseauren eta enparauen ideiek oso presente jarraitzen zuten eta horien arabera funtzionatzen zuen garaiko gizarteak. Oro har, egoera honelakoa zen garaiko gizarte antolamenduari dagokionez: familia hierarkikoa zen, gizona buru zela; emakumeen esparrua etxera mugatzen zen, maila pribatura; emakumeek arrazoinamendurik ez zutenez, ezin zuten gizartea aurrera atera; eta, azkenik, emakume eta herritar izatea ezinezkotzat hartzen zen garai hartan. Beraz, emakumeak ez ziren herritar, emazte eta ama zirelako. Gainera, estatua gizonezkoek sortzen zuten, gizonezkoek zituztelako eskubideak eta betebeharrak. Azkenik, emakumeek obeditu egin behar zuten eta gizonezkoekin atsegin izan. Feminitatearen eredu berriak hasi ziren sortzen, emakumea amatasunarekin, menderakuntzarekin eta sakrifizioarekin lotzen zen. Gainera, emakumeek emazte izateko baino ez zutela balio azpimarratzen zen. Emakumea naturatzat hartzen zen, gizona kulturatzat; naturak eskatzen zuen, hain zuzen ere, emakumeak egoera hartan jarraitzea.
Lortutakoa
Feminismo ilustratuan edo lehenengo uhinean, azkenik, demokrazian oinarritutako gizartea hasi zen sortzen. Feminismo ilustratuaren lorpenak izan ziren herritarren legeria berria eta hezkuntza burgesa instituzionalizatzea. Lorpen urriak izan ziren, orobat, alde batetik, emakumeen adingabetasuna ez baitzen auzitan jartzen, emazte eta alaba soilik izan zitezkeen; bestetik, emakumeek gizonarekiko errespetuz, men eginez eta sakrifizioz jardun behar zuten. Azkenik, garaiko hezkuntza sistemak ere baztertu egiten zituen emakumeak; hezkuntzatik kanpo zeuden.
Garaiko egoera
Teoria politiko liberala Rousseauren printzipioen nahaste batetik sortu zen. Horrela, liberalismoak adierazten zuen publiko/pribatu eta familia/estatu bereizketak lausoagoak zirela. Izan ere, familia oso elementu garrantzitsua bihurtu zen eta sexuen bereizketa gaizki ikusten hasi zen.
Zenbait pentsalariren eragina
Lehenengo uhineko pentsalarien aurka agertu ziren misoginia erromantiko deritzonaren zenbait partaide. Misoginia erromantikoak emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunak argumentatzea zuen helburu, Rousseauren ideietan oinarritutako printzipioak erabiliz. Horrela, emakumearen bazterketa filosofiaren bidez argudiatzen hasi ziren. Mugimendu horren parte izan ziren zenbait filosofo, besteak beste Hegel, Schopenhauer eta Nietzsche. Hegelek, esate baterako, azaltzen zuen emakumeek eta gizonezkoek patu desberdina dutela; hortaz, emakumeen patua familia zen bitartean, gizonezkoena estatua zen. Gainera, Rousseauk egin zuen bezala, emakumea pribatutasunarekin lotu zuen eta gizonezkoa publikotasunarekin.
Seneca Fallseko adierazpena: abiapuntua
1848. urtean, 68 emakume eta 32 gizon liberalek Seneca Fallseko Adierazpena deiturikoa adostu zuten, Seneca Fallsen. Adierazpen horrek Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Aldarrikapenaren forma izan zuen, 12 erabaki izan zituen bere baitan. Erabakien artean aurkitzen ziren emakumeentzat herritartasuna, eta morala edo ohiturak aldatzeko printzipioak. Emakumea gizonaren azpian kokatzen zuten legeak naturaren aurkakoak zirela aldarrikatu zuten.
Lortutakoa
Sufragismo a izan zen aldarrikapenaren beste parte garrantzitsu bat. Mugimendu hori internazionala izan zen eta helburu nagusia izan zen boto eta hezkuntza eskubideak lortzea. Garai hartan, emakumeek idazten, irakurtzen eta oinarrizko kalkuluak egiten baino ez zuten ikasten, etxea zaintzeko beharrezkoak baitziren. Feminismoaren bigarren uhin honetan, emakume asko erdi mailako hezkuntzan sartzeko eskubidea hasi ziren aldarrikatzen. Nolanahi ere, emakume ugarik goi mailako ikasketak amaitzea lortu zuten arren, titulua jasotzeko eskubiderik ez zuten izan.
Itsasondo
2015eko udal hauteskundeak
2015eko maiatzaren 24ko udal hauteskundeetan botoen %66arekin EH Bilduk bost zinegotzi eskuratu zituen eta Asier Garrok hartu zuen alkate postua. Beste bi zinegotziak aldiz, EAJ-PNV ren esku geratu ziren, bozen %27arekin.
Feminismoaren uhinak
Lortutakoa
Beste alde batetik, boto eskubidea lortzea izan zen helburu nagusietako bat. XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran boto eskubidea lortzeko hamaika aldarrikapen egin ziren. Lehen Mundu Gerran herrialde batzuetan lortu zuten boto eskubidea emakumeek. Bizpahiru hamarkadatan, Bigarren Mundu Gerrara piztu zenerako, jada lortua zuten emakumeentzako boto eskubidea Mendebaldeko herrialde gehienetan, diktadura zirenetan izan ezik. Sufragismoak planteatu zituen bi helburuak ―hau da, boto eta hezkuntza eskubideak― lortu egin ziren, baina 80 urte behar izan ziren horretarako. Sufragismoak, bestalde, elkartasuna eta herritarren borroka adierazi zituen; XX. mendean zenbait manifestazio baketsu egin ziren. Hortaz, aktibismoa erdi-mailako klasera eta langile klasera iritsi zen.
Itsasondo
2019ko udal hauteskundeak
2019ko maiatzaren 26ko udal hauteskundeetako emaitzetan EH Bilduk botoen %69 lortu zuen, bost zinegotzi eskuratuz. Ordutik, alkatetza Iñaki Aizpururen  esku geratu zen. EAJ-PNVk lortu zituen beste bi zinegotziak, botoen %26arekin.
Alkateak
Hauek izan dira Itsasondoko azken alkateak: a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.
Feminismoaren uhinak
Simone de Beauvoir: Bigarren Sexua
1949. urtean argitaratu zuen Simone de Beauvoirrek Bigarren sexua obra. Feminismoaren obrarik garrantzitsuenetakotzat hartzen da. Emakume izatea zer den hausnartu zuenean hasi zen idazten. Emakumearen inguruko egoerak azaleratzen ditu psikologiaren, antropologiaren, biologiaren eta beste zenbait arloren ikuspegitik. Beauvoirren iritziz, emakumea sozialki sortu dugun izaki kultural bat da. Gainera, ondorengo esaldi ospetsua esan zuen: emakume ez da jaiotzen, bilakatu egiten da.
Itsasondo
Alkateak
b Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu, Eusko Abertzale Ekintzaren hautagai bezala.
Feminismoaren uhinak
Ezaugarriak eta lortutakoa
1970eko hamarkadan, feministek patriarkatu kontzeptua sortu zuten. Feminismoaren hirugarren uhinaren abiapuntua 1968ko ezker kontrakulturala izan zen, politikari dagokionez. Baita ere, 1968ko maiatzean Frantzian eta Europako beste herrialde batzuetan izandako mobilizazio masiboek eragin handia izan zuten. Garai hartako feminismoak feminitatearen mistikaren amaiera aldarrikatu zuen. Boto eskubidea, hezkuntza eskubidea eta lanbide duina izateko aukera jada lortuta bazeuden ere, oraindik hierarkia eta desberdintasunak ziren nagusi gizartean. Beraz, aurretik lortutako eskubideek ez zuten egoera sakonki aldatu.
Itsasondo
Alkateak
c 2012an Areti Gkika alkateak dimisioa aurkeztu zuen.
Euskara
Itsasondoko euskara erdialdeko euskararen (gipuzkeraren) aldaera bat da, sartaldeko euskararen barnean kokatzen den Goierriko euskara, hain zuzen. Urolaldeko hizkerarekin batera osatzen du Sartaldeko azpieuskalkia, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Itsasondo Goierriko euskararen eremuaren erdialde samarrean dago, eta horrenbestez bete-betean ditu Goierriko euskararen ezaugarriak.
Feminismoaren uhinak
Ezaugarriak eta lortutakoa
Handik aitzina, beste eskubide batzuk aldarrikatzen hasi zen feminismoa. Hortaz, askatasun sexualari buruzko eztabaidak sortzen hasi ziren: eskubide sexualak eta ugaltzekoak. Horrekin batera, ezkondu aurreko harremanak, antisorgailuak edo pilula izan ziren eztabaidagai gizartean.
Itsasondo
Euskara
2016an herritarren %84,45 euskalduna zen.
Jaiak
Jaiak irailaren hirugarren asteburuan dira. 2002ra arte abuztuan ospatzen ziren. Maiatzean eta irailean Urki auzoko jaiak ere ospatzen dira.
Feminismoaren uhinak
Ezaugarriak eta lortutakoa
1980ko hamarkadan, emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunak oraindik nabariak zirenez, tentsioak areagotu egin ziren. Gainera, beste zehar lerro bat zabaldu zen: klase arteko desberdintasuna. 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990koaren hasieran, eztabaida sozial handi bat sortu zen, ekonomiaz, botereaz eta harreman sozialez.
Aditu askok azpimarratzen duen legez, hirugarren uhineko feministek feminismo desberdin bat aldarrikatzen zuten, ordura artekoa ez bezalakoa. Izan ere, bigarren uhineko feminismoa esentzialismoarekin, naturalismoarekin eta unibertsalismoarekin lotzen zuten. Horren ondorioz, garaiko feminismoa kontraesankortasunean, diferentzian eta ugaritasunean oinarritzen zen.
Interpretazio desberdinak
Feminismoaren uhinen kronologian beste interpretazio batzuk egon dira, ikerlarien artean ez baitago aho bateko adostasunik, feminismoaren aroak deskribatu eta bereizterakoan.
Aditu batzuen iritziz, lehenengo uhin feminista Seneca Falls-eko aldarrikapenarekin hasten da. Beraz, Simone de Beauvoir eta bere Bigarren sexua lehen uhin horretan kokatzen dute. Bigarren uhina, berriz, Betty Friedanen Feminitatearen mistika (1963) lanarekin hasten da eta 1970eko hamarkadako amaierara arte luzatzen. Azkenik, hirugarren uhina 1990eko hamarkadan hasi eta XXI. mende hasiera arte kokatzen dute askok. Azkenik, ikerlari batzuen iritziz XXI. mendearen lehen hamarkadatan feminismoaren laugarren uhin bat sortu zen, bereziki transfeminismoaren eta beste korronte feminista berrien eraginez.
Lasioglossum nymphale
Lasioglossum nymphale erle espezie bat da, Lasioglossum generoan eta Halictidae familian.
Saint-Severreko abadia
Saint-Severreko abadia (Abbaye de Saint-Sever) Landetako izen bereko herriko beneditar abadia da, X. mendearen amaieran Gilen Santxitz Gaskoiniakoak eraikia.
1911n Frantziako gobernuak monumentu historiko eta 1998an UNESCOk Gizateriaren Ondare (Donejakue Bidearen barnean) izendatu zuten. Erdi Aroan oso abadia boteretsua izan zen, Iruñea inguruan eliza bat, Girondan lurrak edota Soulac-sur-Merreko elizaren jabea zena.
Fujiwara no Teika
Fujiwara no Teika (japonieraz 藤原定家, Fujiwara no Teika ; 1162 - 1241eko irailaren 26a), Fujiwara no Sadaie edo Sada-ie bezala ere ezagutua, Heian garaiaren amaiera eta Kamakura garaiaren hasierako waka olerkari japoniar, kritikari, eleberrigile, kaligrafo, antologista, eskriba eta aditu bat izan zen. Bere eragina izugarria izan zen, gaur egun oraindik, Japoniako olerkaririk handienen artean aipatzen da, beharbada, waka olerkaritzako maisurik handiena, bost lerro eta, orotara, 31 silabatan datzan antzinako olerkaritza mota bat.
Olerkigintza konposaketan izan zituen ideia indartsuek, eragin bizia izan zuten, eta oso aztertuak izan ziren Meiji aroaren amaieran. Olerkari klan batetakoa, Teika, Fujiwara no Shunzei olerkari ospetsuaren semea izan zen. Go-Toba Enperadore inseiaren arreta izan ondoren, Teikak bere karrera dizdiratsua hasi zuen, interes estetikodun arlo ugari hartuz. Go-Toba Enperadorearekin izan zuen harremana, hasieran, adeitsua izan zen, eta honek, antologia bilketak enkargatzen zizkion, baina, beranduago, Enperadorearen gortetik kanporatua izan zen. Hala eta guztiz ere, bere ondorengoek eta ideiek, japoniako olerkaritza klasikoa domeinatu zuten mendeetan zehar.
Sebastes rufus
Sebastes rufus Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Minamoto no Sanetomo
Minamoto no Sanetomo (源 実朝) Kamakura shogunerriko hirugarren shoguna izan zen, baita Japoniako Minamoto klaneko azken gobernaria ere. Minamoto no Yoritomo lehen shogunaren eta honen emazte Hojo Masakoren bigarren semea izan zen. Bere anaia nagusia, Minamoto no Yoriie, bigarren shoguna izan zen.
Bere aita 1199an hil ondoren, bere aitona Hojo Tokimasak usurpatu zuen shogunerriaren botere politiko eta militarra, shogun titulua, modu nominalean pertsona bati utziz. Yoriie bihurtu zen shogun 1202an, baina hurrengo urtean tronutik kendu zuten, eta etxe atxiloketarekin kondenatua izan zen Hojo klanaren aurkako konspirazio bat egotzi zitzaiolako, eta klan honetako kideek hil zuten 1204an. 1203an, Sanetomo bera bihurtu zen shogun, baina bere ama Hojo Masakoren mendeko gobernari txotxongilo bat izango zen, eta bere aitonaren aurkako gatazka bat sortzeko manipulatua izango zen. Honela, Tokimasa, bere biloba tronutik kentzen saiatuko zen askotan 1205etik aurrera.
Sanetomok, Hojo klanarenganako botererik ez zuela zekienez, bere denbora, olerkaritzan eman zuen, Fujiwara no Teikaren laguntzarekin 700 olerki inguru idatziz. Gorte Inperialarekin harremanetan jartzea ere lortu zuen, honek ere botere oso mugatua zuelarik, eta Zuzenbidearen Ministro (ministrorde moduko bat) izendatua izan zen 1218an. Hilko zutenaren beldurrak, alkoholismo kronikoan erorrarazi zuen.
1219ko ilargi urte berrian, bere lehengusu Minamoto Kugyok hil zuen, Yoriieren bigarren semea zena. Seme-alabarik izan ez zuenez, Minamoto klaneko Seiwa Genji leinua amaitu egin zen. Bera hil ondoren, erregearte garai batean sartu zen shogunerria, non 1221eko Jokyu Gerra eta, shogunerriaren barnean, Hojo klanaren sendotzea nabarmenduko ziren.
Greene (New York)
Greene  New York estatuko herri bat da. Chenango konderrian kokatua dago. 2010ean 1,580 biztanle zituen, 2.77 kilometro koadrotan banatuta.
Winston Churchill
Winston Churchill (1874ko azaroaren 30a, Blenheim jauregia - 1965eko urtarrilaren 24a, Londres) britainiar politikaria, Erresuma Batuko lehen ministroa eta literaturazko nobel sariaren irabazlea izan zen. Bere emaztea Clementine Hozier izan zen (m. 1908-1965)
Sir Winston Leonard Spencer Churchill Lord Randolph Churchil, Marlborougheko zazpigarren kondea eta Jennie Jerome estatubatuarraren semea izan zen. Abentura-nobela batzuk idatzi eta kalifikazio akademiko eskas batzuen ondoren, politikan jardun zuen. Lehen Mundu Gerratean amiralgoaren Lord izan zen; guda hartan hainbat lardaskeriaren erantzule izan zen.
1953an Churchillek Literaturako Nobel saria irabazi zuen, gerra garaiko bere memoriengatik. Berak sortu zuen Iron Curtain (altzairuzko oihala) terminoa, Europa komunista eta kapitalistaren arteko banantzea irudikatzeko.
Haurtzaroa eta eskola: 1874–1895
Churchill bere familiaren antzinako etxean jaio zen, Blenheim jauregian Oxfordshiren, 1874ko azaroaren 30ean, Erresuma Batua munduko potentzia nagusia zen garaian. Zazpikia izan zen nahiz eta jaiotzean hiru kilo pisatu.
Churchill lord Randolph Churchillen, Marlborougheko zazpigarren dukearen hirugarren semea, eta Jennie Jerome estatubatuarraren semea zen, Leonard Jerome aberats estatubatuarraren alaba. Haren familia britainiar aristokraziaren baitan gorenetakoa zen, eta hala, herrialdeko elite agintariaren barruan hezi izan zen. Gurasoak 1873ko abuztuan ezagutu zuten elkar eta hiru egunetara ezkon-hitza eman zuten. Parisko britainiar enbaxadan ezkondu ziren 1874ko apirilean. Bikotea bere diru-sarreretatik bizi zen eta horrek haien bizi mailari ezin eustea ekarri zuen, izan ere, ohiko neurritan aberatsak baziren, aberatsen neurrirako txiroak gertatzen ziren.
Churchillek haurtzaroa zenbait eskola barnetegitan eman zuen, horien artean Harrow Schooleko Headmaster's House. Churchillek ez zuen aurrerapen handirik egin Harrowen; maiz zigortzen zuten haren lan eskasagatik eta dedikazio faltagatik. Izaera independente eta errebeldea zuen; maila akademikoan lorpen handirik ez zuen lortu, hainbat gai suspenditu zituen, matematikak eta historia ezik, horietan ikasle hoberenen artean baitzegoen. Alta, eskolako esgrima txapeldun izatea lortu zuen.
Birritan saiatu zen, arrakastarik gabe, Sandhursteko Errege Akademia Militarrean sartzen, baina hirugarren saiakeran lortu zuen, 1893ko irailean. 1894ko udako oporrak Belgikan eman zituen bere anaiarekin, eta Londresen egun batzuk pasa zituen ere. Sandhursteko hezkuntzak 15 hilabete iraun zuen eta 1894ko abenduan graduatu zen. Hortik gutxira, 1895eko urtarrilean, bere aita hil zen. Amarekin zuen urruntasunagatik, Churchillek maiz adierazten zuen bere familia gazte hil zela.
Kuba, India eta Sudan: 1895–1899
1895ko otsailean Churchill bigarren lotinant sartu zen Britainiar Armadako Queen's Own Hussars izeneko 4. erregimentuan, egoitza Aldershoten zuena. Chuchill gogotsu zegoen gerra egoerak aurrez aurre ikusteko eta bere amaren influentzia erabili zuen bere buruan gerra zonalde batera bidali zezaten. 1895eko udazkenean bera eta Reginald Barnes Kubara bidaiatu zuten bertako independentzia gerra ikuskatzera. Bertako independentistak urritzen saiatzen ari zen Espainiako tropekin batera elkartu ziren eta zenbait liskarretan preso hartu zituzten. New Yorkera bidaiatu zen ere eta bertan Bourke Cockran politikari aberatsarekin egon zen, Churchill gaztearengan eragin handia izan zuena. Churchillek miresmena zuen Estatu Batuekiko eta bere anaiari idatzi zion "herrialde handia zela" eta amari "zein jende apartekoak diren amerikarrak" idatziz.
Hussarsekin batera, 1896ko urrian Churchill Bombay iritsi zen, Britainiar Indian. Hortik gutxira Bangalorera mugitu zuten eta Barnesekin batera egoitza partekatu zuen. Churchillek 19 hilabete eman zituen Indian eta tartean Kalkuta, Hyderabad eta Ipar Mendebaldeko muga bisitatu zituen. Bere burua nahiko hezita ez zegoelakoan, autoikaskuntza plan bat abiatu zuen, eta hala, Platonen, Adam Smithen, Charles Darwinen, eta Henry Hallamen lanak irakurtzeari ekin zion. Berarengan eragin handiena beregan izan zutenak izan ziren Edward Gibbonen The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, Winwood Readen The Martyrdom of Man, eta Thomas Babington Macaulayren idatziak. Britainiar parlamentuko gaietan interes handia zuen eta gutun batean hala esan zuen, bere burua "guztiz Liberaltzat hartzen duela, izenean ezik". Horrekin gaineratu zuen ezingo zuela inoiz Alderdi Liberalean sartu Irlandako autonomiari ematen zioten babesagatik. Aldiz, Alderdi Kontserbadoreko Tory democrazy zeritzan sektorean sartu zen eta etxera egin zuen bisita batean bere lehenengo hitzaldia eman zuen alderdiko batzar batean Bathen. Ideia erreformista eta kontserbadoreen nahasketa eginez, hezkuntza sekularraren eta publikoaren alde agertu zen; aldiz, emakumeen bozkaren aurkako jarrera agertu zuen eta Suffragetteak "mugimendu irrigarritzat" hartu zuen.
Churchillek Swat Haraneko kanpainan aritzea erabaki zuen kazetari gisa. Horretarako The Pioneer and The Daily Telegraph egunkarien akreditazioa lortu zuen. Familiari idatzitako kroniketan kontatzen zuen bi aldeetakoek gatazkan zauritutakoak sakrifikatzen zituztela, nahiz eta argitaratzen zituen erreportajetan tankera horretako Britainiar Armadaren ekintzak aipatzen ez zituen. Britainiar tropekin batera sei astez egon zen 1897ko urrian Bangalorera berriro itzuli bitarte. Bertan, bere lehenengo liburua argitaratu zuen, The Story of the Malakand Field Force. Orduan ere bere fikziozko lan bakarra idatzi zuen, Savrola.
1898ko lehen zatian Bangaloren zegoen bitartean, Churchill Herbert Kitchenerren Sudaneko kanpaina militarrean sartzen saiatu zen. Kitchener hasieran kontra zegoen uste baitzuen Churchillek publizitatea eta dominak baino ez zituela bilatzen. Kalkutan, Meeruten eta Peshawarren denbora bat igaro ostean, Churchill berriro itzuli zen Ingalaterra itsasontziz Bombaytik ekainean. Ingalaterran, hainbat kontaktu egin zituen, horien artean Lord Salisbury lehen ministroari Downing Streeteko 10. zenbakira egindako bisita, Kitchenerren kanpainan sartzeko babesaren bila. Adostu zuen gertakariak kontatuko zituen zutabe bat idatziko zuela The Morning Posterako. Egiptora iritsi zenean, Lantzarien 21.era batu zen Kairon Nilon barrena hegoaldera egin aurretik. Omdurmaneko guduko lekuko izan zen eta oso kritiko agertu zen Kitchenerren ekintzekin, batez ere zauritutako etsaiei emandako tratuagatik. Urrian Ingalaterrara itzuli zenean kanpainaren kontakizuna idatzi zuen The River War izeneko liburuan, 1899ko azaroan.
Legebiltzarrean sartzeko saiakerak eta Hegoafrika: 1899–1900
Churchillek parlamentuan aritzeko gogoa zuen eta horretarako kontatuak egin zituen Alderdi Kontserbadorearen barruan. Pamela Plowdenekin harremana trabatu zuen eta emaitzarik lortu ez arren, biziarteko lagunak bilakatu ziren. Abenduan hiru hilabetez bueltatu zen Indiara, bestea beste, polo jokoarengatik zuen maitasunarengatik. Kalkutan egon zen bitartean, George Nathaniel Curzon erregeordearen etxean egon zen. Etxerako bidean, bi aste eman zituen Kairon eta bertan Abbas II.a Egiptokoa Kedivea ezagutu zuen. Ingalaterrara iristean, apirilean, bere atentzioa politikan pausatu zuen, Alderdi Kontserbadorearen hainbat topaketetan agertu zen eta zenbait jardueretan parte hartu zuen. 1899ko ekainean Oldham, Lancashire, barrutiko bi hautagai kontserbadoreen artean aukeratu zuten. Nahiz eta ordura arte Oldhamen hautagai kontserbadoreak aukeratu ziren, hauteskunde hauetan Alderdi Liberalak, estuki bazen ere, irabazi zuen.
Erresuma Batua eta Boer errepubliken arteko Bigarren Boerren Gerrari aurrea hartu eta Southamptonetik itsasontzia hartu eta Hegoafrikara abiatu zen Daily Mail eta Morning Post egunkarietarako kazetari gisa aritzeko. Lurmutur Hiritik Ladysmith inguruko gatazka zonaldera joan zen urrian. Bere trena errailetik irten zen Boer tropen eraso baten ondorioz eta preso hartu zuten. Abenduan, Churchill eta beste bi lagunek presondegitik alde egin zuten komuneko paretatik salto eginez. Churchill merkantzia tren batean polizoi moduan bidaiatu zuen eta ondoren meategi batean gordetzea lortu zuen. Churchill Boer agintarien jomugan bazegoen ere, beste tren batean polizoi moduan sartu eta Portugaleko Ekialdeko Afrikan sartzea lortu zuen.
Durbanera iritsi zenean Churchill konturatu zen bere ihesaldiak Britainia Handian atentzio handia erakarri zuela. 1900an lotinant izendatu zuten eta Ladysmitheko setioan eta Pretoriako hartzean parte hartu zuen. Bere kanpainako idazkietan, britainiarrek Boerrei emandako tratua gaitzesten zuen eta "eskuzabal eta tolerantziaz" tratatzeko eskakizuna luzatzen zuen, "bake azkar" bat lortzeko deia egiten zuen aldi berean. Pretorian izandako garaipenaren ostean, Lurmutur Hirira bueltatu zen eta uztailean Erresuma Baturantz itsasoratu zen. Izandako bizipen eta kronikekin London to Ladysmith via Pretoria liburua argitaratu zuen.
Parlamentuko lehen urteak: 1900–1905
1900eko uztailean, Southamptonera iritsi ostean, apartamentu bat alokatu zuen Londreseko Mayfair auzoan eta hori izan zen bere egoitza nagusia ondorengo sei urtetan. Bigarren aldiz alderdi kontzerbadoreko hautagaia izan zen Oldham barrutian eta oraingoa postua lortu zuen. 25 urterekin Parlamentuko kide bihurtu zen. Garai hartan Parlamentuko kideek ez zuten soldatarik eta dirua irabazteko Churchillek Hegoafrikari buruzko hitzaldiak eman zituen. Erresuma Batuan barrena urrian eta azaroan ibili ondoren, Estatu Batuetara joan zen eta bere lehenengo hitzaldian Mark Twain idazlea izan zuen aurkezle. William McKinley lehendakaria eta Theodore Roosevelt lehendakari ordearekin bildu zen. Ondoren hitzaldi gehiago eman zituen Kanada n eta 1901eko udaberrian Paris en, Madril en eta Gibraltar ren aritu zen. 1900eko urrian Ian Hamilton's March liburua argitaratu zuen Hegoafrikan izandako bizipenen inguruan.
1901eko otsailean Churchillek bera eserlekua hartu zuen Komunen Ganberan eta eman zuen diskurtsoak entzute handia izan zuen medioen artean. Kontserbadoreen Hughligans izeneko taldeari lotu zitzaion, nahiz eta zenbait gaietan kritiko agertu gobernu Kontserbadorearekin. Boer agintari militar baten exekuzioa gaitzetsi zuen eta gastu publikoaren aurkako aipamenak egin zituen. Harremanak trabatu zituen Liberalen buruzagiekin, bereziki H. H. Asquithekin. Halako testuinguruan, "ezkerrerantz jo" zuela idatzi zuen eta Liberalen eta Kontserbadoreen arteko "Tarteko Alderdi" bat sortzea iradoki zuen.
Lasioglossum ovaliceps
Lasioglossum ovaliceps erle espezie bat da, Lasioglossum generoan eta Halictidae familian.
Winston Churchill
Parlamentuko lehen urteak: 1900–1905
Komunen Ganberan geroz eta gehiagotan bokatzen zuen Churchillek Liberalekin batera eta gobernuaren kontra. 1903ko otsailean, gastu militarraren handitzearen aurka bozkatu zuten 18 diputatu kontserbadoreen artean egon zen. 1903ko maiatzean, Joseph Charberlainek, Kolonietarako Estatu Idazkariak, Britainiar Inperioan kanpotik sartzen ziren gaien gaineko muga-zergak ezarri nahi zituen. Churchill horren aurkako kontserbadoreen ahots nagusia bilakatu zen. Bere burua "merkataritza askearen miresle sendotzat" hartzen zuen eta uztailean Free Food League protekzionismoaren aurkako taldearen sortzailea eta kide nagusienetakoa bilakatu zen. Urrian, Balfourren gobernuak Chamberlainen alde egin zuen eta neurri protekzionistak iragarri zituen.
Churchillek Balfourren gobernuari eta protekzionismo inperialari egiten zion kritikarekin batera, Ludloweko Liberalen hautagaiaren aldeko babes gutunak idatzi zituen, zenbait kontserbadoreen amorrua sortu zutenak. 1903ko abenduan Oldhameko Elkarte Kontserbadoreak iragarri zion zutela babestuko hautagai izateko hurrengo hauteskunde orokorretan. 1904ko martxoan Balfour eta haren aldeko Kontserbadoreak Komunen Ganberatik alde egin zuten Churchillek hizketaldia ematen ari zela. 1904ko maiatzaren 31ean Kontserbadoreen taldeko kide izateari utzi eta Liberalen kide bilakatu zen.
Kolonietarako Estatu Idazkari Orde: 1905–1908
1905eko abenduan, Balfourrek dimisioa eman zuen Lehen Ministro bezala eta Eduardo VII.a erregeak Liberalen buru zen Henry Campbell-Bannermani eman zion gobernua osatzeko aukera. Campbell-Bannermanek, langilegoaren gehiengo mantendu nahian, Komunen Ganberarako hauteskunde orokorrak deitu zituen 1906ko urtarrilerako. Liberalek irabazi zituzten hauteskunde horiek. Churchill Liberalen zerrendan joan zen Manchesterko Ipar Mendebaldeko barrutian eta eserlekua lortu zuen. Urtarrilean ere Churchillek bere aitari buruz egindako biografia argitaratu zen eta 8.000 liberako aurre ordainketa bat jaso zuen, ordura arte Britainia Handian biografia politiko batengatik ordaindu zen kopururik handiena. Orokorrean, harrera ona izan zuen liburuak. Garai horretan ere argitaratu zen Churchill berari buruzko biografia bat, Alexander MacCallum Scott liberalak idatzia.
Gobernu berriak Churchill Kolonietako bulegoko estatu idazkari orde izendatu zuen, hark berariaz eskatuta. Victor Bruceren esanetara lan egin zuen eta Edward Marsh hartu zuen idazkari gisa, 25 urtez bere idazkaria izango zena. Ministerioko lan berri horretan jaso zuen lehen enkargua Transvaal lurralderako konstituzio baten zirriborroa egitea izan zen. 1906an Orangeko Estatu Libreari gobernua ematearen ikuskaritzaz arduratu zen. Hegoafrikako gaietan britainiarren eta boerren arteko oreka bilatu zuen. Era berean, txinatar langileen murrizketa graduala bultzatu zuen. Europako kolono eta Afrikako populazio beltzaren arteko harremanen inguruan bere kezkak adierazi zituen: Zuluek Natalen egin zuten Bambatha matxinadaren ondoren, kexu agertu zen europarrek eginiko "sarraski nazkagarriagatik".
1906ko abuztuan, Churchillek oporrak itsasontzi batean eman zituen, Deauvillen, Frantzian, eta denbora gehiena polora jokatzen eta apustuan eman zuen. Hortik Parisera joan zen eta ondoren Suitza (Eggishorn mendia igo zuen), eta gero Berlin eta Silesiara. Azken leku honetan Gilen II.a kaiserraren gonbidatua izan zen. Ondoren, Veneziara joan zen eta hortik itzuli bati ekin zion moto baten Italian barrena Lionel Rothschild lagunarekin. 1907ko maiatzean, beste lagun baten etxean egin zituen oporrak, Maurice de Forest, Biarritzen. Udazkenean itzuli bat egin zuen Europa eta Afrikan barrena: Frantzia, Italia, Malta, Zipre, Suezko kanala, Aden eta Berbera. Mombasaruntz itsasoratu zen eta ondoren Kenyara eta Ugandara joan zen trenean. Nilo ibaian nabigatu zuen. Esperientzia hauen inguruan The Strand Magazinen idatzi zuen eta ondoren liburu batean bildu zituen guztiak, My African Journey.
Merkataritza ganberako lehendakari: 1908–1910
1908an Asquithek Campbell-Bannermanen lekukoa hartu zuenean, Churchill Merkataritza Ganbarako lehendakari izendatu zuten. 33 urte zituen eta Kabineteko kiderik gazteena zen 1866tik. Kabineteko kide berrienak behartuta zeuden legez berriro hautatuak izatera apirilean egin zen hauteskundean. Churchillek Marchester Ipar Mendebaldeko eserlekua galdu zuen Kontserbadoreen mesedetan 429 botorengatik. Liberalek orduan Dundee barrutiko hauteskundeetan jarri zuten Churchill, itxuraz askoz ere bermatuagoa zegoen eserlekua lortzeko eta eserlekua lortu zuen arazorik gabe. Kabineteko lanetan David Lloyd George politikari liberalarekin aritu zen erreforma soziala bultzatzen. Hitzaldi batean adierazi zuen “britainiar abangoardiak garai guztietako gozamen guztietaz disfrutatzen bazuen ere, erretagoardiak egoera basatietan bizi behar zela”. Horri aurre egiteko hark izendatutako “Estatuaren esku-hartze eta erregulazio sarea” bultzatu zuen, Alemania k egiten zuenaren antzera. Gai honen inguruko bere hitzaldiak hainbat bolumenetan argitaratu ziren: Liberalism and the Social Problem eta The People's Rights.
Aurre egin behar izan zuen lehengo zereginetako bat arbitraje lanak izan ziren Tyne ibaiko ontzioletako langileen eta nagusien arteko gatazkan. Ondoren, Arbitraje Auzitegi ezarri zuen etorkizuneko industria gatazkak ebazteko. Honekin, tartekari prestigioa irabazi zuen. Lege bat proposatu zuen minetako langileek lan ordu gutxiago egin zitzaten, Mines Eight Hours Bill bezala ezaguna izan zena. 1908an Merkataritza Batzordeen Lege Proiektua aurkeztu zuen, eta horren arabera, Merkataritza Batzordeak eskumena izango zuen nagusi esplotatzaileak prozesatzeko eta gutxieneko soldata eta otorduetarako langileen atsedena ezartzeko. Lege proiektua gehiengo handiz onartu zen. Langabezi aseguruaren planaren ideia proposatu zuen, zati batean estatuak finantzatuko zuena.
Gizarte erreforma guzti horien finantziazioa ziurtatzeko, berak eta Lloyd Georgek Reginald McKennasen gerra industriaren zabalkundea salatu zuten. Churchillek publikoki muzin egin zien Alemaniarekin gerra ekidinezina zela uste zutenei eta 1909ko udazkenean Alemania bisitatu zuen. Kaiserrarekin egon zen eta alemaniar armadaren maniobrak ikuskatu zituen. Bizitza pertsonalari dagokionez, Churchiller ezkontza proposamena luzatu zion Clementine Hozierri; irailean ezkondu ziren Saint Margaritan, Westminsterren. Ezkon-bidaia Baveno, Venezia eta Moraviako Veveří gazteluan egin zuten. Ondoren, Londresen jarri ziren bizitzen, Eccleston Squareko 33an. Hurrengo uztailean alaba bat izan zuten, Diana.
Christiana Figueres
Karen Christiana Figueres Olsen (San Jose, Costa Rica, 1956ko abuztuaren 7a) antropologoa, ekonomialaria eta analista da.
Winston Churchill
Merkataritza ganberako lehendakari: 1908–1910
Gizarte erreformak lege bihurtzeko, Asquithen gobernu liberalak Herriaren Aurrekontu moduan aurkeztu zituen. Oposizioan zeuden kontserbadoreak Aurrekontuaren Protestarako Liga sortu zuten. Erreformaren aldekoek Aurrekontuaren Liga sortu zuen eta Churchill liga horren lehendakari egin zuten. Aurrekontua Komunen Ganberan onartu bazen ere, atzera botea izan zen Lorden Ganberan, kontserbadoreek agintzen zutena. Churchillek ohartarazi zuen goi klaseak legearen oztopatzeak langile klasea asaldatuko zuela eta horrek klaseen arteko gerra ekar zezakeela. Geldiunetik irteteko, gobernuak hauteskunde orokorrak deitu zituen 1910eko urtarrilean eta liberalek garaipen estua lortu zuten. Churchillek Dundeeko eserlekua berritu zuen. Hauteskundeen ondoren, Lorden Ganberaren deuseztea proposatu zuen kabinetearen memorandum batean eta iradoki zuen ganbera bakarreko sistema bat behar zela, eta bestela, bigarren ganbera txikiago bat kontserbadoreen abantaila ezabatuko lukeena. Apirilean Lordek amore eman eta aurrekontua onartu zen.
Christiana Figueres
Klima Aldaketari buruzko Nazio Batuen Esparru Konbentzioko (CMNUCC) idazkari exekutibo izendatu zuten 2010eko maiatzaren 17an, eta Yvo de Boer ordeztu zuen. Figueres Costa Ricako negoziazio-taldeko kidea izan zen1995etik, eta CMNUCCren eta Kiotoko Protokoloaren negoziazioetan parte hartu zuen. Klima-aldaketar i aurre egiteko tresna nagusiak diseinatzen lagundu zuen, eta Latinoamerikak Konbentzioan aktiboki parte hartzeko funtsezko sustatzailea izan da. TIME aldizkariak munduan eragin handiena duten 100 pertsonaietako bat izendatu zuen 2016. urtean.
Winston Churchill
Barne ministro: 1910-1911
1910eko otsailean Churchill barne ministro izendatu zuten eta poliziaren eta espetxeen inguruko kontrola eman zioten. Espetxeen erreforma programa aurrera atera zuen. Bereizketa bat ezarri zuen kriminal arrunten eta preso politikoen artean, azken hauei neurri ez hain zorrotzak ezarriz. Presoentzako liburutegiak jartzen saiatu zen, eta neurriak hartu zituen urtean lau alditan gutxienez espetxeetan irakurketak edo kontzertuak antola zitezen. Zorrak ordaintzen ez zutenentzako zuzeneko espetxeratzea kentzea proposatu zuen eta 16 eta 21 urte bitartekoen espetxeratzea debekatzearen alde egin zuen. Barne ministro zeneko 43 heriotza-zigorretatik 21 kommutatu zituen.
Erresuma Batuko garai hartako gai nagusienetako emakumeen sufragioa zen. Churchillen emakumeen bozkatzeko eskubidea babestu zuen, nahiz eta babes hori baldintzatu egon hautesleagoaren gehiengoak (gizonezkoak) horren alde agertzearekin. Gaiaren inguruko erreferenduma egitea proposatu zuen, baina ez zuen Asquithen onespenik jaso eta emakumeen sufragioaren gaia konpondu gabe jarraitu zuen 1918ra arte. Suffragette askok Churchill emakumeen sufragioaren aurkakotzat hartu zuten eta haren mitinetara joan ziren protesta egitera. 1910eko azaroan, Hugh Franklin sufragistak Churchill erasotu zuen zartailu batekin; harrapatu zuten eta sei astez atxilotuta egon zen.
1910eko udaran, Churchillek bi hilabete eman zituen Foresten yatean Mediterraneoan. Britainia Handira bueltan, Tonypandyko Matxinadaz enkargatzea eskatu zioten. Gatazka honetan Rhondda Haraneko ikatz meatzariek protesta egiten ari ziren lan-baldintza hobeak eskatzeko. Glamorganeko polizia buruak laguntza eskatu zion armadari matxinadak kontrolatzeko. Churchillek, armada dagoeneko bidean zegoela jakitean, baimena eman zien Swindon eta Cardifferaino joateko, baina haren zabaltzea debekatu zuen. Jakitun zen tropen zabaltzeak odoljarioa baino ezin zezakeela ekarri. Hori beharrean, Londresko 250 polizia bidali zituen, su-armarik gabekoak, Galesko lankideei laguntzeko. Matxinadak aurrera egiten zuenez, protestan ari zirenei gobernuko industria artekariarekin elkarrizketa izatea proposatu zien. Maila pribatuan, Churchillek adierazi zuen bai meatzeko jabeek eta baita greban ari ziren meatzariek oso jarrera zentzugabeak zituztela. The Times eta beste medio batzuek meatzariekin bigunegia izaten ari zela leporatu zioten. Bestalde, Alderdi Laboristako askok, sindikatuekin lotura estua zutenak, gogorregia izan zela egotzi zioten.
Asquithek hauteskunde orokorrak deitu zituen 1910eko abendurako. Liberalek garaipena lortu zuten eta Churchillek ere berriro lortu zuen Dundeeko eserlekua. 1911ko urtarrilean, Churchill Sidney kaleko setioan nahasi zen. Hiru letoniarrek hainbat polizia hil zituzten eta Londresko East Endeko etxe batean gotortu ziren, poliziak etxea inguratu ostean. Churchillek bat egin zuen poliziarekin baino ez zuen haien operazioan esku-hartze zuzenik izan. Etxeak su hartu ostean, suhiltzaile brigadari etxean ez sartzeko agindu eman zien letoniarrak oraindik ere arrisku bat suposa zezaketenaren beldurrez. Gertaeraren ondoren, lapurretako bi hilda agertu ziren. Nahiz eta kritikak jaso hartutako erabakiagatik, zera adierazi zuen, "pentsatu nuen hobe zela etxea erretzen uztea britainiar onen bizitzak arriskuan jartzea lapurrak erreskatatzeagatik baino".<refFerguson, Niall (2000). Empire: How Britain Made the Modern World. London: Penguin Books Ltd. ISBN 978-0-14-100754-0. name=":1" />
1911ko martxoan, Ikatz Meategietako lege proiektuaren bigarren irakurketa sartu zuen parlamentuan, ikatz meategietako gutxieneko baldintzak ezartzen zituena. Horrekin batera, Denden lege proiektua ere bultzatu zuen dendetako langileen lan baldintzak hobetzeko. Azken honek denda jabeen oposizioa izan zuen eta emendakin askorekin bihurtu zen lege. Apirilean, Lloyd Georgek estreinako langabezia eta osasun legedia ezarri zuen, National Insurance Act 1911 izenekoa. Churchillek legearen idazkeran lagundu zuen. Maiatzean Churchillen bigarren haurra jaio zen, Randolph, aitonaren izena hartu zuena. 1911an gorantz egiten ari zen gatazka soziali aurre egitea tokatu zitzaion eta Liverpoolera tropak bidali zituen zamaketarien protestak baretzeko eta trenbideen greba orokorra konpontzeko. Agadirko krisialdia gertatu zenean, Alemaniaren eta Frantziaren arteko gerra pizteko zorian jarri zuena, Churchillek iradoki zuen negoziazioek huts egiten bazuten Erresuma Batua Frantzia eta Errusiarekin lerratu beharko zela eta Belgika, Herbehereak eta Danimarkako independentzia bermatu behar zela Alemaniaren ustezko zabaltzeari aurre egiteko. Agadirko krisialdiak eragin handia izan zuen Churchillengan eta itsas armadaren zabaltzearen haren ustearen inguruan.
Amiralgoaren Lehen Lord: 1911–1915
1911ko urrian, Asquithek Churchill Amiralgoaren Lehen Lord izendatu zuen. Egoitza ofiziala Amiralgoaren Etxean ezarri zuen eta bulegoa Enchantress amiralgoaren laketontzian. Hurrengo bi urte eta erdian hainbat lanetan zentratu zen, ontzigintza prestakuntza berrikusten, egoitzak eta ontziolak bisitatzen eta alemanen ontzigintza garapena arakatzen. Alemaniako gobernuak gerrako itsasontzien ekoizpena igotzea onartu zuenean, Erresuma Batuak gauza bera egingo zuela zin egin zuen, eta alemanek eraikitako gerra ontzi bakoitzeko Britainia Handiak bi eraikiko zituela. Uste zuen Alemanian "lur jabe aristokrazia batek gobernatzen zuela eta itxaropena zuen gerra ekidin zitekeela "indar demokratikoek" gobernuaren kontrola hartzen bazuten. Gatazka saihesteko, gonbita luzatu zuen Alemaniaren eta Erresuma Batuak ontzi eraikuntza proiektuak elkar artean gutxitzeko, baina bere eskaintza arbuiatu zuten.
Egin zituen erreformen artean, soldaten igoera eta aisialdirako baliabideak handitu zituen, itsaspekoen eraikuntza bultzatu zuen eta ikuspegi berri bat eman zion Itsas eta Aire Errege Zerbitzuari, hegazkinak helburu militarretarako erabilpena bultzatuz. "Itsas-hegazkin" terminoa sortu zuen eta horietako 100 egitea agindu zuen. Era berean, erabaki zuen Britainiar Itsas Armada ahalguztidunaren oinarrizko erregaia aldatzea, ordura arteko ikatza alboratu eta petrolioaren aldeko apustua eginez. Zenbait liberalek ontzigintzan egiten ari zen gastuaren aurka agertu ziren. 1913ko abenduan dimisioa ematearekin mehatxatu zuen 1914-15 bitartean lau gerra ontzi berri egiteari ezetza esaten bazioten. Eugenesiaren aldekoa zen eta parte hartu zuen Adimen Urrikoen 1913ko legearen idazketan. Halere, legean ez zen kontuan izan berak nahiago zuen esterilizazio metodoa eta horren ordez erakundeetan konfinatzea lehenestu zen.
Christiana Figueres
Biografia
Klima-aldaketari buruzko aholkulari nagusia da ENDESA Latinoamerikarako, eta Karbono Proiektuetan Arriskua Ebaluatzeko Agentziako Batzorde Nagusiko lehendakariordea.
Winston Churchill
Lehen Mundu Gerraren piztea
1914ko ekaineko Franz Ferdinand, Habsburgotar Monarkiaren oinordekoaren erailketaren ondoren gerra hotsak oso nabariak ziren Europan. Churchillek itsasontziak gerrarako prestatzen hasi zen. Nahiz eta alderdi liberalaren barruan gerran sartzeko oztopo handirik ez egon, Britainiar Kabineteak gerra aitortza Alemaniak Belgika inbaditu ondoren egin zuen. Churchillen zeregina izan zen Britainiako gerra itsasuntziteriaren ikuskaritza egitea. Bi asteko epean, britainiar ontziek 120.000 soldatu garraiatu zituzten Mantxako kanalean barrera Frantziaraino. Abuztuan, Alemaniako Ipar Itsasoko portuen blokeoa gainbegiratu zuen janarien itsasozko garraioa saihesteko. Urpekontziak Baltikora bidali zituen Errusiako Itsas Armada laguntzeko alemaniar gerra itsasontzien aurka. Abuztuan ere, Itsas Infanteria Brigada Ostendera bidali zuen alemaniar tropak hegoalderako bultzada eteten laguntzeko.
José Antonio Latorre
José Antonio "Txato" Latorre Beaskoetxea (Zorrotza, ) bizkaitar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritzen zena.
Christiana Figueres
Biografia
Erantzukizun politikoei dagokienez, 1982tik 1985era bitartean, Bonneko (Alemania) Costa Ricako enbaxadako ministro aholkularia izan zen, eta Merituaren Ohorezko Gurutze Handia eman zioten, alde biko harremanetan nabarmen jardun zuelako. 1987an, Costa Ricako Plangintza Ministerioko Nazioarteko Lankidetzarako zuzendaria izan zen. 1988an Costa Ricako Nekazaritza Ministerioko Kabineteko buru izendatu zuten.