cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Melba Liston
Melba Liston, moldatzailea
B zk. Album hauetan Melba Listonek konpondutako aipamena ageri da.
Melba Liston, orkestrako moldatzaile eta zuzendaria, zuzendari nagusia
B zk: Album horietan Melba Listonek konpondu eta zuzendutako aipamena agertzen da.
Alice Coltrane
Alice Coltrane, ezkondu aurretik Alice McLeod (Detroit, 1937ko abuztuaren 27a - Los Angeles, 2007ko urtarrilaren 12a) konpositore, pianista, organo-jotzaile eta jazz harpa- jotzaile estatubatuarra izan zen.
Jesse Eisenberg
Jatorri juduko newyorkarra da, eta 1996an egin zuen debuta telebistarako lanetan. 2009an zineman lehen rol protagonista izan zuen eta 2022an lehen filma zuzendu zuen.
Alice Coltrane
Ezaguna da, besteak beste, jazz-bandetan harpa erabili zuten musikari entzutetsuetako bat zelako, bera baino lehen, Daphne Hellman (1916-2002), Betty Glamann (1923-1990), Dorothy Ashby (1932-1986), Corky Jale (1936) eta, geroago, Deborah Henson-Conant.
John Coltranerekin ezkondu zen, eta musikaria hil zenetik bere ondarearen zaintzailea izan zen.
Coltrane hil ondoren, bere bizitza espiritualtasunera eta meditaziora bideratu zuen, Indiara bidaiatu eta hinduismoan hasi zen, 'Turiya Sangitananda' izena hartu zuen. Kaliforniara itzuli ondoren, gogoeta-musikan aritu zen.
John Coltraneren lana inspirazio-iturri garrantzitsua izan zen harentzat, baina Alicek bere musika-estilo propioa garatu zuen bere instrumentu nagusiekin, pianoarekin, organoarekin eta harparekin, baita bibrafonoarekin eta Indiako instrumentu batzuekin ere, besteak beste tanburarekin.
Nandankanan
Nandankanan Parke Zoologikoa 437 hektareako zoologikoa eta lorategi botanikoa Bhubaneswar hitiaren aldirietan dagoena (Odisha, India). 1960an ezarri zen naturgune bezala, eta 1979an ireki zen zoo gisa jendearentzat. 2009an Zoo eta Akuarioen Munduko Elkartearekin (WAZA) bat egin zuen Indiako lehen zoologikoa izan zen. Lorategi botaniko bat ere badu, eta haren zati bat santutegi izendatu dute. Nandankanan hitzak zeruko lorategia esan nahi du bertako odia hizkuntzan. Bhubaneswar hiriburutik gertu dago, Chandakako basoaren inguruan, ondoan Kanjia lakua duelarik.
Fauna
166 espezie ordezkatzen dituzten 1.660 animalia inguru bizi dira zoologikoan, ugaztunen 67 espezie, 81 hegazti-espezie eta 18 narrasti-espezie barne. Animalien heriotza-tasa, 2008-2009 ekitaldian, Indiako apalenetako bat izan zen, % 3,1ekoa urteko batez besteko nazionalarekin alderatuta (% 10).
Animalien artean nabarmentzen dira Indiako krokodilo espezie indigenak (gabiala, zingira krokodiloa) putzu handietan (banatuta espezieak), orein asier txikien zenbait espezie (Axis porcinus, muntiaka, Moschiola indica...), eta tigreak.
Nandan tigrea
21. mendearen lehen laurdeneko zooko biztanle ezagunena seguruenik Nandan tigre ar handia da. 2013an, inguruko basoetatik zoo barrura sartu zela ikusi zuten, eta baita irten zela. Barruko emeren batek erakarrita gertatuko zela pentsatu izan zuten, eta tigrea inguruan zelarik, hiri handi batetik (Bhubaneswar) gertu, zonalde populatuan, hura inguratu eta salbu harrapatzeko operazioa egin zen. Harrapatuta, erabaki beharra zegoen zer egin, eskualdea ez zen segurua tigre bakarti batentzat edo gizakientzat, eta aukerak ziren zooan hartzea edo tigre erreserba batera eramatea.
Hortaz, izena eman eta Nandankananen hartzea erabaki zuten agintariek. Bi urtez publikoa ikusi gabe egon zen, baina gero espazio zabal egokitu zitzaion, eta bertako eme batzuekin ere gurutzatu dute, tigrekume zenbaiten aita izan delarik.
Galanperna zinabrio-kolore
Galanperna zinabrio-kolorea (Cystoderma cinnabarinum edo Cystodermella cinnabarina) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da gomendatzen sukaldean erabiltzea.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 6 (8) cm bitarteko diametrokoa, kanpai formakoa. Gorri bizi (zinabrio gorria) kolorekoa edo laranja-adreilu kolorekoa, ezkata piramidal txikiez estalita.
Orriak: Zuriak edo krema-zuri kolorekoak, estu, eta estuak, hasieran itsatsi-biribilduak, ondoren oinetik bereizita.
Hanka: Zilindrikoa, erraboildun samarrekoa, 4 eta 6 cm bitarteko altuerakoa eta 0,4 eta 0,9 cm bitarteko lodierakoa. Oina bi zatitan banatzen duen eraztun zurixka eta furfurazeo bat du, goialdea zurbila eta behekoa kapelaren kolore berekoa. Egitura ezkatatsua eta haritsua du.
Etimologia: Cystoderma terminoak azala anpuluekin edo garatxoekin dituela esan nahi du. Cinnabarinum epitetoa latinetik dator, zinabrioaren kolore, esan nahi duen "cinnabarinus" hitzetik. Bere koloreagatik.
Jangarritasuna
Ez da gomendagarria, baina ez toxikoa.
Roxana Saberi
Roxana Saberi, persieraz رکسانا صابری (Belleville, Jersey Berria, AEB, 1977ko apirilaren 26a) estatubatuar kazetaria da. Iranen AEBrako zelatatzea leporatuta, 2009ko otsailean atxilotu zuten eta 2009ko maiatzean askatu.
Biografia
Aita, Reza Saberi, persiar jatorrikoa da, eta ama, Akiko Saberi, japoniarra. Bellevuen eta Fargon (Ipar Dakota) hazi zen. eta Minnesotan izan zen Konderriko Unibertsitatean. Northwestern Unibertsitatean eta Cambridgen egin zituen ikasketak. Edertasun-erregina izan zen, eta Miss Dakota del Norte ere izan zen, urte hartako 10 Ms. Amerikar onenen artean.
Iranen atxilotua
2009ko apirilaren 8an, Persiako gobernuak 10 urtera kondenatu zuen espioitza-delituagatik. Besteak beste, zenbait gobernuren (bereziki AEB), eta haren ustezko senargaia Bahman Ghobadi zinemagile persiar saridunaren eta Shirin Ebadhi Bakearen Nobel saridunaren kexen ondoren askmatu zuten. Saberik bi astez egindako gose-greba bat egin zuen. Auzitegian ezarri zen bera ezin zela espioitzagatik kondenatu, Iran ez baitzegoen AEBrekin gerran. 2009ko maiatzean askatu zutenean, Errepublika islamiarrean hurrengo bost urteetan krimen bat eginez gero, kartzelara joateko zigorraren menpe gelditu zen. Askatu eta berehala alde egin zuen Iranetik. Isilean Vienara, Austriara joan zen. Estatu Batuetara irailaren 22an heldu zen. La Palman bizi da, Murcian.
Galanperna zinabrio-kolore
Sasoi eta lekua
Udazkenean, pinudien goroldio artean. Urria.
Banaketa eremua
Afrika, Asia, Europa, Ipar Amerika.
2003ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2003ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 21.Edizioa izan zen. Azaroaren 7etik 30era ospatu zen Soreasu antzokian. Hala ere, herriko enparantza nagusian eta kaleetan zehar ere egin ziren zenbait antzezlan eta ekitaldi.
Edizio honetan Aktoreen eguna ospatu zen, euskal aktoreei omenaldia egiteko asmoz. Bertan, Goenkale telesailari aitortza berezia egin zitzaion eta Pako Aristi k telesail honi buruz idatzitako liburuxka aurkeztu zen.
2003ko Ikusleen saria, zenbait urte eta gero berriro berreskuratua, Lakrikun Antzerki Taldea ren "Agorafogobiatuta" lanak eta Puzkarri-ren "Txirri, Mirri eta Txiribiton Jr eta pantera beltza" lanek jaso zuten eta kartelaren egilea Oxel Arrieta izan zen, lehiaketa bidez.
Egur-ziza bidaiari
Egur-ziza bidaiaria (Pholiota gummosa) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Flammula gummosa
Deskribapena
Kapela: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, ondoren ganbila, azkenean kamutsa edo zertxobait hondoratua; oso hori kolore argikoa, hori-lasto kolorekoa edo, hori-berdexka argikoa, zahartzean koloregabetzen joaten da, kolore okre antzeko bat hartuz. Azal likatsu samarra du gaztetan, gero lehorra, gutxi ikusten diren ezkata txikiz zikinduta eta zahartzean desagertu egiten dira.
Orriak: Estu, Itsatsiak, kolore hori oso argikoak, ondoren beix kolorekoak, eta azkenik, herdoil kolorekoak.
Hanka: 3 - 6 x 0,5 - 0,8 cm-koa, zilindrikoa, zaila, zahartzean barnehutsa; zuri-horixka kolorekoa edo hori-berdexka argikoa, zahartzaroan marroixka oinarritik hasita, ile meheez estalia. Zuri-horixka koloreko eraztuna du.
Haragia: Mehea, kolore hori argikoa; usain ahula, baina ez desatsegina; errefau-zaporea.
Etimologia: Pholiota terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. Gummosa epitetoa, elastikoa delako du.
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea. Kalterik egiten ez duen espeziea.
Nahasketa arriskua
Pholiota lenta delakoarekin, kolore argikoa da hau ere, baina honek ez du tonu horixkarik, krema kolorekoak baizik, eta ez da soropildua sortzen. Bere itxura eta habitata kontuan hartzen badira, zaila da nahastea.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, sortaka zuhaitzen motzondoetan edo itxuraz lurrean basoko bideetan zehar, ibilgailuen arrastoen lokatzean. Oso ohikoa.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Australia, Zeelanda Berria.
Crimson Peak
Crimson Peak (euskaraz Muino Gorrixka), 2015eko Guillermo del Toro mexikarrak zuzendutako amodiozko film gotiko bat da. Mia Wasikowska, Jessica Chastain, Tom Hiddleston, Charlie Hunnam eta Jim Beaver aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
1889, AEB, Buffalo udalerria, Carter Cushing (Jim Beaver) estatubatuar negoziogizon aberatsaren alaba den Edith Cushingek (Mia Wasikowska) hildako bere amaren mamuaren bisita jasoko du, ondorengoa esanez: "Kontuz Muino Gorrixkarekin!".
1901, Edith idazlea bilakatu eta familian jazotako tragedia baten ondorioz bere hautzaroko lagunmina den Alan Michael doktorea (Charlie Hunnam) eta Sir Thomas Sharpe (Tom Hiddleston) ingeles baroiaren arteko maitasunean aukeratzeko ez da gai izango. Bere iraganeko mamuetatik ihes egin ahal izateko, Ingalaterrako Cumbria konderrian dagoen Allerdale Hall etxaldera joango da, bertan eraikinak arnasa hartu, odola isuri eta oroitzeko gaitasuna duela jabetuko da.
My Family's Slave
Iturria
Eudocia Tomas Pulido filipinar emakumearen bizitza kontatzen du. Familian Lola (tagaloz: amona) deitzen zioten. Egilearen familiarekin bizi izan zen 64 urtez, denbora gehienean esklabo gisa, eta familiako hiru belaunaldi hazten lagundu zuen. Pulido Tizon familiaren urruneko ahaide pobre bat zen. 1940ko hamarkadan, egilearen aitonak engainatu egin zuen morrontzara, eta gero 18 urterekin «oparitu» zioten egilearen orduko 12 urteko amari esklabo pertsonal gisa. 1964an etorri zen Estatu Batuetara, diplomatikoa zen egilearen aitari lotutako pasaporte berezi batekin. Bere bidaia-agiriak 1969an iraungi ziren, eta egilearen familiak jasotzen zuen egoiliar iraunkorra izateko eskubidea ezin zuen, hurrengo bi hamarkadetan legez kanpoko etorkin bihurtuz AEBetan. Azkenean, 1986ko immigrazioaren erreformaren ondorioz amnistia jaso zuen, eta AEBetako herritar bihurtu zen 1998ko urrian.
Tizon familiak zailtasun handiekin bizi izan zuen Filipinetatik Los Angelesera, Seattlera eta azkenik Oregonera joan zirenean. Egilearen aitak bere kontsularen kargua utzi zuen, apustulari eta emakumezale bihurtuz eta azkenean familia utziz. Amak ordu luzeak egiten zituen medikuntza ikasten bitartean eta geroago berriro ezkondu zen. Pulidok egilearen gurasoengandik etengabeko tratu txarrak eta utzikeria jasaten zituen, bere zerbitzuengatik soldatarik edo ordainsaririk ez jasotzeaz gain. Alex Tizonek Pulido ekarri zuen bere etxera bizitzera eta ordaindu zion bidaia bere jaioterria bisitatzeko, 83 urte zituela. 2011ko azaroaren 7an hil zen, 86 urte zituela eta Tizonek bere errautsak Mayantocera itzuli zituen.
Harrera
My Family's Slave, The Atlantic aldizkariak argitaratutako istorioa, ospetsu bihurtu zen eta eztabaida handia piztu zuen Estatu Batuetan zein Filipinetan. Kritika nahasiak jaso zituen. Filipinarrek oro har Tizon goraipatu zuten, mendebaldeko iruzkintzaile askok kritikatu zuten bitartean.
Slate aldizkari estatubatuarrak adierazi du «filipinar kultura, historia edo ekonomia ezagutzen ez duten pertsonengandik datorren epai zabala». Geroago idatzi zuenez, Filipinak garapen bidean dauden herrialde bat denez, «dirua dutenen eta dirurik gabekoen arteko desberdintasun handiak pobrezian jaiotako askorentzat, batez ere probintzietan, esklabutza-kultura aukera bideragarria bihurtzen du».
«Istorio zintzo eta hunkigarri» gisa goraipatu zuen artikulua Chicago Tribune aldizkariak . Kritikak ere jaso zituen. Randy Ribayk zalantzan jarri zuen Tizon kritikatu zutenen goi-maila morala haurren lana erabiliz eraikitako gailu mugikorren bidez. Randy Ribayk zalantzan jarri zuen haurren lana erabiliz eraikitako gailu mugikorrak erabiliz Tizon kritikatu zutenen goi mailako morala. Irakurle batzuek Tizon «filipinar etxeko laguntzaileen zapalkuntza sistemikoan errudun» bezala deskribatu zuten.
Hoy aldizkariaren arabera, My Family's Slave munduko artikulu irakurriena izan zen 2017an.
1999ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
Edizio honetan Nemesio Etxaniz idazle azkoitiarra omendu zuten Enparan Dorretxean. Gainera, irrati lehiaketa antolatu zen topaketen baitan, omendutako idazle honi buruz izan zen eta Herri Irratia n izan zen guztia entzungai.
1999ko Ikusleen saria, talde profesionalari, Hika Antzerki Taldeak jaso zuen "Euskal off 2050" lanarekin, eta talde amateurrari Lakrikun Antzerki Taldea k "Zereko zera zertzen delako zereko zerarekin" lanarekin. Euskal Antzerki Bultzatzaile Saria Lukas Dorronsorok jaso zuen. Kartelaren egilea Vanesa Ugartemendia izan zen, lehiaketa bidez.
Irrati lehiaketan Urola Ikastola Azpeitiak irabazi zituen DBH lehenengo zikloko bi sariak. Bigarren ziklokoa, aldiz, Xabier Munibe Azkoitia Ikastolak irabazi zuen eta Azpeitiko Ikasberri Ikastolak bigarrena.
Ramzan Kadyrov
Ramzan Akhmatovitx Kadyrov (Рамзан Ахматович Кадыров; Къадар Ахьмат-кӏант Рамзан; Tsentaroi, 1976ko urriaren 5a) Txetxeniar Errepublikako presidentea da.
Bere Errepublika zuzentzen du indarkeriaren eta errepresioaren bidez, bereziki emakumeen, homosexualitatearen eta giza eskubideen aldeko aktibisten aurka.
Errusiako armadako teniente jeneral maila du, eta Ukrainako inbasioan parte hartzen du bere tropekin, Errusiako bandoaren barruan.
Inbutu (onddoa)
Inbutua (Clitocybe infundibuliformis) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Clitocybe gibba.
Oina kenduta jangarria da, bakarrik gaztetan, kapela zabaltzen denean usaina eta zaporea mantentzen ditu, baina haragia dagoeneko larrukara da, sindrome muskarinikoa eragiteko arriskuarekin.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, oso inbutu itxurakoa eta titi apur batekin; ertz oxkarratua, belusduna eta beherantz biribildua. Kolore arre-txigortu argia edo arre-horixka, gamuzaren antzekoa.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Liraina, haritsua, barrualdean harroa. Zurbila, zurixka, kapelaren koloreko erreflexuekin, oinarria ile zurixka batek estaltzen du.
Haragia: Zuria, zaila, mehea ertzean eta ugariago erdian. Usain ahula eta atsegina du.
Etimologia: Clitocybe hitza grekotik dator, burua, esan nahi du, kapelaren formagatik. Infundibuliformis epitetoa latinetik dator, inbutu forman, esan nahi duen "infundibuliformis" hitzetik.
Jangarritasuna
Jangarria, baina pixka bat larrukara.
Nahasketa arriskua
Clitocybe catinus delakoak, haragi oso mehea du, eta kolore zurbilagoa. Clitocybe vermicularis, udaberriko espeziea da, adreilu kolorea du eta irin usaina. Clitocybe squamulosa espezieak, kapela fibriloso-ezkatatsua du eta kolore bereko oina du. Guztiak jangarriak dira.
Sasoia eta lekua
Oso arrunta udan eta udazkenean, bai koniferoen artean, bai hostogalkorren hosto hilen alfonbretan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa.
Anna Estelle Glancy
Anna Estelle Glancy (Waltham, Massachusetts, AEB, 1883ko urriaren 29a - ib., 1975eko maiatzaren 19a) estatubatuar astronomoa eta lente profesionalen diseinatzailea izan zen. Lente horien lanak lente, kamara, teleskopio eta tresna optiko militarren optika hobetu zuen. Walthamen (Massachusetts) jaio eta hil zen.
Detective Story (1951ko filma)
Detective Story (euskaraz Detektibe Istorioa), 1951ko William Wyler estatubatuarrak zuzendutako zinema beltzeko drama film bat da. Sidney Kingsley estatubatuar antzerkigilearen Detective Story (1949) antzezlean oinarritua dago. Kirk Douglas, Eleanor Parker, William Bendix, Cathy O'Donnell, George Macready, Gladys George, Joseph Wiseman, Lee Grant eta Gerald Mohr aktoreek antzeztu zuten.
Oscar Sarietarako lau izendapen izan zituen: Zuzendari onenaren Oscar Saria (William Wyler), Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Eleanor Parker), Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Lee Grant) eta Egokitutako Gidoi onenaren Oscar Saria (Robert Wyler eta Philip Yordan).
Argumentua
AEBetako New York hiriko Manhattan barrutian dagoen polizia komisaldegiko bateko eguneroko gorabeherak deskribatzen dira. Jim McLeod (Kirk Douglas) detektibeak krimenen bat burutzeaz susmagarriak diren edozeinengandik informazioa eskuratzeko metodo gupidagabeak erabiltzen dituen gizasemea da.
Ainhoa Nadia Douhaibi
Biografia
Gizarte hezitzaile eta bitartekari kulturala izan da urteetan, eta arrazakeriaren aurkako aktibista izan da Tanquem els Cie, Bartzelonako Assemblea Antiracista eta Stop Deportaciones kolektiboetan. Horrez gain, Universitat Oberta de Catalunya- ko irakasle gonbidatua ere bada. 2014ean ''Dejadnos crecer. Menores migrantes bajo tutela institucional'' liburuan parte hartu zuen, berak idazten duen kapituluan bere esperientzia kontatzen du. Izan ere, bi urtez aritu zen Bartzelonan haur etorkinei harrera egiteko zerbitzu baten. 2019an, Salma Amazian-ekin batera ''La radicalización del racismo. Islamofobia de Estado y prevención antiterrorista'' liburua idatzi zuen.
Wanuri Kahiu
Wanuri Kahiu (Nairobi, Kenya, 1980ko ekainaren 21a) kenyar zinema-zuzendaria da. Hainbat sari eta izendapen jaso ditu bere filmengatik, besteak beste, Zuzendari Onena, Gidoi Onena eta Film Onena 2009ko Afrikako Akademiaren Zinema Sarietan. 2018an Cannesko zinemaldian antolatu zen Soldata-berdintasunaren eta parekotasunaren alde-ko adierazpenean parte hartu zuen.
Dahmer – Monster: The Jeffrey Dahmer Story
Dahmer – Monster: The Jeffrey Dahmer Story izenburuarekin 10 ataleko telesaila egin zuen Netflixek 2022an, Jeffrey Dahmer serieko hiltzailearen krimenak eta bizitza kontatuz. Ryan Murphyk eta Ian Brennanek sortua, Evan Peters du protagonista Dahmerren rolean, eta beste aktore nagusi batzuk dira Richard Jenkins, Molly Ringwald, Michael Learn eta Niecy Nash.
Wanuri Kahiu
Ibilbide profesionala
Warwickeko Unibertsitatean 2001ean Kudeaketa Zientzietan graduatu ondoren, Los Angeles Kaliforniako Unibertsitateko Zinema eta Telebista Eskolako Arte Ederren Masterreko zuzendaritza-programa batean matrikulatu zen.
Dahmer – Monster: The Jeffrey Dahmer Story
Mundu mailako estreinaldia izan zenean 2022ko irailean, Netflixek euskarazko azpidatziekin banatu zuen.
Wanuri Kahiu
Ibilbide profesionala
2009an Kahiuk zuzendutako From a Whisper filmak hamabi izendapen jaso zituen, eta bost sari irabazi zituen Afrikako Akademiaren 5. Zinema Sarietan.
Afrofuturismoa
Kahiuren lana Afrofuturismoarekin lotuta dago, bai bere sorkuntza artistikoan, bai bere lanerako inspirazioetan, eta Afrikako kutsua du azpikulturara hurbiltzean. Afrikako mitologia, espiritualtasun eta naturalismoen sakontasunaren, indarraren eta istorioen bidez, Kahiuk esaten du Afrikako kulturak eta herriak duela mendeetatik pentsamendu afrofuturistan sartuta daudela. Funtsean, Kahiuk mundu espiritualetik oso hurbil kokatzen du Afrika, eta espiritualtasuna eta errealitatea bateratzea ahalbidetzen du, bai historian bai bizitako errealitatean. Kahiuren aburuz, Afrika berez futurista den espazioa da, eta inguruko teknologiari, naturari eta denbora linealari buruzko mendebaldeko binomioak desegiten ditu. Afrikaren futurismoa Mendebaldeari gertatu zaion edozer baino askoz zaharragoa, sakonagoa eta aberatsagoa da. Kahiuk Afrofuturismo bat identifikatu du, bere kronologia, narratiba eta espazioak berreskuratzetik pasatzen dena. Fenomeno hori Pumzin filman hauteman daiteke, non berrerabiltzea Afrikako berezko jarduera gisa agertzen den.
Gobernuz kanpoko erakundeen kritika
Kahiuk irudi horiei aurre egiteko Afrikari buruzko filmak egiten dituen zinemagile baten lana bezala kokatzen du bere lana. Bere filmak hurrengo belaunaldientzat direla dio: "“Haurrak hazten ari garelako eta hemen dagoeneko existitzen diren pertsonak daudelako (neure alaba oraintxe bertan badago), eta horiei historia kontatzen ari garelako: oso mezu argiak bidali behar ditugu.”"
Iñigo Ibargoien
Iñigo Ibargoien Azkarate (Usurbil, Gipuzkoa, 1995eko irailaren 3a) gipuzkoar futbolaria da. Normalean aurrelari gisa aritzen da, baita eskuin hegalean ere.
Ibilbidea
''2022ko maiatzaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Galanperna piriniar
Galanperna piriniarra (Phaeolepiota aurea) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Ez kontsumitzea gomendatzen da. Ondo eder bat da, batez ere garatuta dagoenean, txapela Lepiota gisan irekia duenean. Espezie urria, babestu beharrekoa, Pirinioetan oso leku lokalizatuetan agertzen da.
Sininimoa:Pholiota aurea.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ia globo itxurakoa eta gero pixka bat zabaldu egiten da, titiarekin, eta ertza barrurantz okertua luzaroan. Azala okre kolorekoa, edo hori-urrekara kolorekoa du, eta gaztetan pikor txikiz estalia dago eta gero ile finez.
Orriak: Itsatsiak edo eskotatuak, zabalak, okre zurbil kolorekoak, baina denbora luzez oso zurbilak.
Orri eskotatuak: Oionera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Hanka: Zilindrikoa, gehienetan polaina gisa estaltzen duen armilla batekin, eta, azkenik zabalgune baten bukatzen da, eraztuna da, eta gaztetan kapelaren ertzei lotuta egoten da. Kapelaren kolore berekoa eta hau ere pikortsua. Eraztunetik gora, oina zurixka da.
Haragia: Lodia, hasieran zuria, gero horixka kapelan eta zertxobait arrosa oinean, usain zianikoa du, almendra mikatza gogorarazten duena, eta zapore gogorra eta ez oso atsegina.
Etimologia: Aurea epitetoa latinetik dator, urre kolorekoa esan nahi duen "aureus" hitzetik. Bere koloreagatik.
Jangarritasuna
Erdipurdiko jangarria.
Nahasketa arriskua
Gymnopilus spectabilis delakoarekin. antzeko kolorea du, zuntzak ditu kapelan eta ez da oso ezkatatsua, taldeka ateratzen da, hildako egurretan (ez lurrean)
Sasoia eta lekua
Udazkenean, batez ere leku goroldiotsuetan, bide bazterretan, asunetan, hostozabal eta koniferoen basoetan, baino gehiago koniferoetan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Eurasia, Ozeania.
Espeziearen egoera
Aranzadi Elkartearen arabera, galanperna piriniarra desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.
1996ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
1996ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 14. Edizioa izan zen. Abenduaren 1etik 21era arte ospatu zen Zelaitxo aretoan. Hala ere, udaletxean eta Antxieta eraikinean ere ekintza batzuk egin ziren.
Edizio honetan Xabier Lizardi omendu zuten, berari buruzko erakusketa bat irekiz Antxieta Etxean eta omenaldi ekitaldian bere olerkien errezitaldi bat eginez. In Fraganti antzerki taldea arduratu zen horretaz Edi Naudoren zuzendaritzapean. Gainera, irrati lehiaketa antolatu zen topaketen baitan eta idazle honi buruzkoa izan zen eta Herri Irratian izan zen guztia entzungai.
Euskal Antzerki Talde Amateurren Elkartearen (EATAE) bilkurabat burutu zen herrian eta antzerki amateurraren topagunea ere egin zen. Elkarte hau bereziki kritikoa izan zen topaketekin, antolakuntza kritikatuz eta berrazterketa baten beharra azpimarratuz.Topagune honetan, hitzaldi hauek egin ziren:
Txotxongilo Artegintza erakusketa ere egin zen topaketen baitan eta bertan munduko txoko desberdinetako txotxongiloak jarri ziren ikusgai.
1996ko Ikusleen saria Tanttaka taldearen “El florido Pensil” lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Julian Ruiz Requena izan zen, lehiaketa bidez.
Irrati lehiaketan Karmelo Etxegarai Ikastolak irabazi zuen DBH lehenengo zikloko lehen saria eta Andoaingo Aita Manuel Larramendi Ikastolak bigarrena. Bigarren zikloko lehen saria Zarautzeko Salbatore Mitxelenak irabazi zuen eta bigarrena Karmelo Etxegarai Ikastolak.
1997ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
1997ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 15.Edizioa izan zen. Urriaren 10etik abenduaren 21era arte ospatu zen Zelaitxo aretoan. Hala ere, herriko kiroldegian, Enparan dorretxea n eta beste zenbait gunetan ere ekintza batzuk egin ziren. Edizio hau udazken osora luzatzen lehena izan zen, ordura arte topaketak abendura mugatzen baitziren.
Edizio honetan Piarres Larzabal eta Aita Jose Antxieta omendu zituzten, berauei buruzko liburuxka bana argitaratuz. Gainera, irrati lehiaketa antolatu zen topaketen baitan eta omendutako bi egile hauei buruzkoa izan zen eta Herri Irratia n izan zen guztia entzungai.
Talde amateurrei bultzada berezi bat emateko asmoz, edizio honetan bi talde amateurri sari edo aitortza berezia egiten zaie eta beraien antzezlanak herriz herri antzezteko aukera luzatzen zaie. Aukeratutako taldeak Antxieta Antzerki Taldea eta Bordaxuri taldea k izan ziren.
1997ko Ikusleen saria, talde profesionalari, Tanttaka Antzerki Taldea kk jaso zuen, eta talde amateurrari Antxieta Antzerki Taldeak. Euskal Antzerki Bultzatzaile Saria Goenkale telesailak jaso zuen .Kartelaren egilea Iñaki Martinez izan zen, lehiaketa bidez. Irrati lehiaketan Xabier de Munibe Ikastolak irabazi zuen DBH lehenengo zikloko lehen saria eta Karmelo Etxegarai Ikastola bigarrena. Bigarren zikloko biak ere, Karmelo Etxegarai Ikastola irabazi zituen.
Notarioen jauregia
Notarioen jauregia, italieraz Palazzo dei Notai, Italiako Bolonia hiriaren erdigune historikoan dagoen jauregi bat da, San Petronio basilikaren parean.
Klik kimika
Klik kimika konposatu kimikoak sintetizatzeko metodologia bat da K. Barry Sharpless-ek proposatu eta garatu duena. Konposatu kimikoak modu azkar eta fidagarri batean sintetizatzen dira molekula txikiak lotzean. Naturaren sintesibideak imitatzean oinarritzen da.
Ezaugarri nagusiak
Klik kimikan erreakzioek honelako ezaugarriak izan behar dituzte:
Prozesuak, halaber, propietate hauek izan beharko lituzke:
Notarioen jauregia
Antzina hiriko notarioen lan jarduera Notarioen Elkarteak kudeatzen zuen, elkarte honek 1381an jauregi hau eraikiarazi zuen.
Klik kimika
Ezaugarri nagusiak
Klik kimikaren kontzeptu asko subjektiboak dira eta nekeza izango da erreakzio batek guztiak betetzea.
Hainbat adibide
Klik kimikaren erreakzio-mota tipiko batzuk zehazten dira segidan.
Erabilera
Klik kimikaren erabilera tipikoetako batzuk segidan zerrendatzen dira:
Klik kimika biomolekulak selektiboki etiketatzeko erabili izan da. Erreakzioa organismo bizidun batean egingo denez irizpide are zorrotzagoak bete beharko ditu: bioortogonala izan behar du, hots, usatutako erreaktiboek ezin dute sistema biologikoarekin elkarrekin eta ez dira toxikoak. Halaber, pHak neutroa izan behar dut eta erreakzio-tenperaturak gorputz-tenperaturaren parekoa behar du izan.
1995eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
1995eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 13. Edizioa izan zen. Abenduaren 1etik 21era arte ospatu zen Zelaitxo aretoan. Hala ere, Urrestillako frontoian, Sanjuandegiko Aitonenan, enparantza nagusian, udaletxean eta Soreasu antzoki zaharrean ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren. Izan ere, edizio honetan topaketek agertokiak zabaltzea erabakitzen du, herritarrek gertuago senti dezaten. Agertoki hauetan talde amateurrek antzeztu zuten.
Ubik (eleberria)
Ubik, 1969ko Philip K. Dick estatubatuar idazlearen zientzia-fikzioko eta umorezko eleberri bat da. Nagusiki hainbat errealitate eta unibertsoei buruzkoa da, bata bestearen barnean daudenak.
1995eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
Hain zuzen, amateur taldeek pisu berezia izan zuten topaketen edizio honetan, 9 antzezlanetik 6 amateurrenak izanik. Arrazoi honengatik, "Antzerki amateur maratoia" deitu zitzaion herrian zehar egin ziren antzerki emanaldi hauei. Aipatzekoa da guztira 5 antzezlan estreinatu zirela topaketa hauetan, estreinatzeak duen garrantzia azpimarratuz.
Ubik (eleberria)
Argumentua
Glen Runciter hilda dago, edo gainontzeko guztiak al daude? Ziurra dena Runciterren lehiakideek antolatutako leherketaren ondorioz norbait hil dela da. Baina dueluan zehar nere nagusiaren mezu bitxiak jasotzen hasiko da, baita morbodunak ere. Eta mundua bere inguruan haiei ere denbora askorik gelditzen ez zaien moduan desegiten hasiko da.
1995eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
Edizio honetan Iñaki Begiristian omendu zuten eta irrati lehiaketa idazle honi buruzkoa izan zen, irratsaio hauek Herri Irratian izan izan ziren entzungai.
1995eko Ikusleen zein kritikaren sariak Markeliñe Taldearen “Kale gorrian” lanak jaso zituen eta kartelaren egilea Jon Berdejo izan zen, lehiaketa bidez. Irrati lehiaketan Alegiako San Juan Herri Eskolak irabazi zuen DBH lehenengo zikloko lehen saria eta Azkoitiko Xabier Munibe Ikastolak bigarrena. Bigarren zikloko lehen saria Andoaingo Aita Manuel Larramendik irabazi zuen eta bigarrena Tolosako Laskurain Ikastolak.
Kiernan Shipka
Kiernan Brennan Shipka (Chicago, Illinois, AEB, 1999ko azaroaren 10a) estatubatuar zinema eta telebistako aktorea da. AMC Mad Men telesaileko Sally Draperren papera da aipagarriena, Nickelodeon-en La leyenda de Korra telesailean Jinoraren rola betetzen duen ahots-aktorea da; Sabrina Spellman Netflix Chilling Adventures of Ianaren jatorrizko serieko protagonista da.
Lehen urteak
Chicagon jaio zen Shipka, Illinois, John Young Shipka higiezinen garatzaile baten eta Erin Ann-en alaba bakarra. Aretoko dantza-eskolak hartu zituen bost urte zituenetik. Familia Los Angelesera (Kalifornia) joan zen bizitzera, sei urte zituenean aktore-karrerari laguntzeko.
Aktore ibilbidea
Shipka aktore hasi zen, telebistako iragarki batean, artean umea zela.
Mad Men telesaileko taldearen barruan, Screen Actors Guild Award bat irabazi zuen Interpretazio Hoberenarengatik, 2008an eta 2009an drama batean.
2014. urtean Flowers in the Attic-en agertu zen Catherine Leigh Dollanganger-en paperean.
2018tik 2020ra bitartean, Netflixen Chilling Adventures of Sabrinaren jatorrizko seriearen protagonista izan zen, Sabrina Spellmanen rolean.
Bizitza pertsonala
Shipkak inspirazio gisa Grace Kelly du. Berak Muay Thairen eskolak hartu ditu eta hamabi urte zituela gerriko beltza lortu zuen Taekwondon.
Margaret Mayall
Margaret Walton Mayall (Condado de Cecil, AEB, 1902ko urtarrilaren 27a - Cambridge, AEB, 1995eko abenduaren 6a) estatubatuar astronomoa izan zen.
Lana
Mayallek Annie Jump Cannonentzat lan egin zuen Harvardeko ordenagailu gisa. Fotometrian eta izar bideragarrien espektro-klaseetan jarri zuen arreta, eta gai horiei buruzko artikuluak argitaratu zituen. American Association of Variable Star Observersen zuzendaria izan zen 1949tik 1973ra. 1958an, Annie Jump Cannon saria irabazi zuen Astronomian. Haren senarra Newton Mayall izan zen.
Aingeruak nekez ausartzen diren tokian
Aingeruak nekez ausartzen diren tokian (Where Angels Fear to Tread) E. M. Forster idazleak 1905ean plazaratu zuen eleberria da. Izenburua Alexander Poperen An Essay on Criticism liburuaren lerro batetik dator: "For fools rush in where angels fear to tread" (Aingeruak zapaltzeko beldur diren tokietan ergelak sartzen dira).
Laburpena
Aingeruak nekez ausartzen diren tokian Forsterrek argitaratutako lehendabiziko eleberria da, 1905ean hain zuzen ere. Ingelesa izan arren, herri eta kultura mediterraneoenganako interes handia izan zuen beti eta Italian gertatzen da hemen kontatzen zaigun istorioa. Pertsonaia nagusiak bi emakume ingeles eta gizon italiar bat dira eta liburuak bi kultura ezberdinon arteko gatazka erakusten digu, pertsonaiek bizi dituzten egoeretan oinarriturik. Forsterrek XIX. mendeko hizkuntza elaboratu eta korapilatsuari utzi eta hemen estilo libreago eta ahozkoagoa erabili zuen. Bere garaiko gizarteari buruzko ardura erakutsi zuen beti eta gizarte maila ertaineko bizimoduaren begirale zehatz eta zorrotza izan zen.
Bertsioak
BBCk 1966an egokitu zuen eleberria telebistarako, Hilabeteko Antzezlan gisa. 1991n Charles Sturridgeren pelikula bihurtu zen, Rupert Graves, Giovanni Guidelli, Helen Mirren, Helena Bonham Carter eta Judy Davis aktoreek antzeztu zuten. Eleberriaren hamar ataleko irrati-moldaketa bat eman zen BBC Radio 4-n. Mark Weiserek eleberria opera gisa estreinatu zuen Peabody Institute of Music-en, 1999an, eta 2015ean izan zuen estreinaldi profesionala Kaliforniako Opera San Josén.
Arroz de pato
Arroz de pato edo arroza ahate haragiarekin, Portugalgo  gastronomian  ezaguna den platera da, bereziki Alenjo inguruan. Arroz lehorra da, bere horretan edo hornigai moduan jaten dena.
Errezeta
Mahaikideak: 4-6
Osagaiak
Prestaketa
Oharra
Donetsk eta Luhanskeko 2022ko ebakuazioa
Ebakuazioa
2022ko otsailaren 18an, Denis Pushilin Donetskeko Herri Errepublikako buruzagiak iragarri zuen herritarrek Errusiara ebakuatu behar zutela Ukrainaren eraso mehatxuaren ondorioz. Geroago, Leonid Pasechnik, Luhanskeko Herri Errepublikako buruzagiak, gauza bera egin zuen eta biztanleria zibila Errusiara eramango zutela iragarri zuen. Ukrainak, ordea, ukatu egin zuen bi errepubliken aurkako erasoaldia hastearen akusazioa. Ebakuaziorako lehen trena otsailaren 19an abiatu zen Errusiara. Errusiako Larrialdi Egoeren Ministerioaren arabera, Donbasseko 50.000 ebakuatu Errusiara iritsi ziren ebakuazioa iragarri eta lehen bi egunetan.
Ukrainako agintariek jakinarazi zuten Donetskeko eta Luhanskeko pertsona gehienek ez zutela etxetik alde egin. Pertsona batzuk beldurragatik joan ziren, ez ukrainar erasoaldi baten salaketengatik esan zuten. Dmitri Peskovek, Vladimir Putin Errusiako presidentearen prentsa idazkariak, esan zuen ez zuela informaziorik Donetskeko Herri Errepublikan gertatzen ari zenaz.
Ourenseko katedrala
Ourenseko Katedrala, San Martini eskainia, hiriko monumentu erlijioso nagusia da. XI. eta XIII. mendeen artean eraikia, 1867tik basilika txikiko ohoreak ditu tenplu honek, Pio IX.a aita santuaren Breve Pontificioren arabera, urte horretako ekainaren 30ean sinatua.
Gaur egun, katedrala interes kulturaleko ondasuntzat jotzen da (1931ko ekainaren 3ko dekretuaren bidez, Altxor Artistiko Nazionalaren monumentu historiko-artistiko izendatu zuten).
XII. mendeko bigarren erdikoa eta XIII. mendekoa da. 1188an Aldare Nagusia sagaratu ondoren, Espainiako tenplu erromaniko handienetakotzat eta Galizian Erdi Aro ko eraikin gorenetakotzat hartzen da. Ondorengo eranskinek ondoz ondoko garaietako estiloen lagin anitza osatzen dute (erromanikoa, gotikoa, errenazentista, barrokoa, neoklasikoa eta egungoa).
Bere egitura trantsizioko erromanikoa da. Oinplanoa gurutze latindarra da, eta 84 metro luze ditu, eta hiru nabe.
Egungo katedrala aurreko basilika baten gainean eraiki zela uste dute hainbat historialarik. Basilika hura sueboen garaikoa zen.
Fatxada nagusia
Hiru atari erromaniko ditu, puntu erdiko arku ekin. Erdiko pilarean David erregearen irudia ikus daiteke, XVI. mendean bere jatorrizko lekutik hona ekarria.
Accursioren jauregia
Mendeetan zehar elkartu ziren eraikin multzoa da, hasiera batez Francesco Accursioren bizilekua izana. 1336an Agureen Egoitza bilakatu zen, hiriko aginte nagusiaren kokapena.
Ourenseko katedrala
Dorreak
Amaitutako bi dorre eta amaitu gabeko beste bat ditu. Elizaren mendebaldean, fatxada nagusiaren alboan, Kanpaien Dorrea dago, 40 metro luze dituena. Jatorrizko dorre erromanikoari bi gorputz gehitu zitzaizkion XVI. mendean. Fatxadaren hegoaldean San Martin dorrea dago, amaitu gabekoa, XVI. mendean egiten hasitakoa. Hegoaldeko fatxadan Erlojuaren Dorrea dago, XVI. mendekoa.
Iparraldeko fatxada
Gotorleku itxura dauka eta erromanikoa eta gotikoa nahasten ditu. 1471an Alonso Pimentelek, Benaventeko kondeak, katedrala asaltatu zuen iparraldetik, eta fatxada oso kaltetuta geratu zen. Gero, damututa, kondeak berak ordaindu zuen fatxadaren berreraikuntza, eta horregatik dauzka estilo desberdinak nahastuta.
Hegoaldeko fatxada
Honek ere gotorleku itxura dauka. Mateo Maisuaren influentzia nabariak ditu. Eskuman Erlojuaren Dorrea dauka, XVI. mendekoa. Dorre honek fatxadaren hasierako armonia apurtu zuen.
Absidea eta zinborioa
Korrejidorearen Plazan absidea dago, eta zinborio oktogonala ere ikus daiteke.
Paradisuaren Elizpea
Mendebaldeko atari handia XIII. mendekoa da. Compostelako katedraleko Portico da Gloria imitatzen du, modu sinplifikatuan, nahiz eta irudiak hieratikoagoak eta erromanikoagoak izan. Compostelako ataria baino 50 urte inguru beranduago egin zen. Gaur egun ikusten den polikromia XVIII. mendekoa da, nahiz eta zati batzuetan jatorrizko pintura ikus daitekeen.
Eskulturen helburua Erdi Aro ko herritarrei Bibliako pasarteak irakastea zen. Ezkerretik eskuinera Itun Zaharreko profetak ikus daitezke, eta eskuinean 12 apostoluak daude. Erdiko arkuetan Apokalipsiko 24 agureak ageri dira, musika tresnekin. Eskuineko arku txikian Azken Judizioa ikus daiteke.
Aldare nagusia
Erretaula gotikoa dauka, Holandako Cornelisek egina, 1516 eta 1520 urteen artean. Hilobi gotiko anonimo bat ere badauka, Galizian dagoen hilobi monumentu garrantzitsuenetako bat.
Kristoren kapera
Kapera XVI. mendean eraiki zuten. XIV. mendekoa izan daitekeen tailla bat dauka.
Zinborioa
Zinborioa Badajozeko Rodrigok egin zuen, 1499 eta 1505. urteen artean. Estilo gotikoan eginda, korronte hispano-flamenkoan. 28 metroko garaiera du.
Museoa
1954an zabaldu zuten. Nabe nagusiak eta transeptuko hegoaldeko besoak sortzen duten angeluan kokatzen da, amaitu gabe dagoen klaustro gotikoan.
San Petronio basilika (Bolonia)
San Petronio basilika, Italiako Bolonia hiriko erdigunean dagoen basilika bat da, Notarioen jauregiaren parean. V. mendean hiri honetako artzapezpikua izan zen San Petroniori sagaratua dago.
Phoebe Waterman Haas
Phoebe Waterman Haas, jaiotzaz Emma Phoebe Waterman (Ipar Dakota, AEB, 1882ko irailaren 20a - Vilanova, Pensilvania, AEB, 1967) estatubatuar astromoa izan zen. Astronomian doktoretza jaso zuen lehen emakume estatubatuarretako bat izan zen (1913). Karrera profesional formala ezkontzaren ondoren amaitu zuenean, herritar zientifiko gisa, Izar Aldakorreko Behatzaileen Amerikako Elkartean (AAVSO) boluntario gisa lagundu zuen. Phoebe Waterman Haas Behatoki Publikoak bere familiaren dohaintzen laguntza jaso zuen eta bere omenez halaxe izendatu zuten.
San Petronio basilika (Bolonia)
1390ean eraikitzen hasi zen, hiriko udalak Antonio di Vincenzo arkitektoari basilika eraikiaraztea agindu zionean, eta XIV. mendean zehar amaitu zen. Tamaina eta neurri bikainetako eraikina da: 132 metro eta 60 metro zabal, gangak 45 metroko altuera du.
Phoebe Waterman Haas
Bizitza
Phoebe Waterman Haas Ipar Dakotan jaio zen, Estatu Batuetan, 1882an, Emma Phoebe Waterman bezala. John Charles Waterman zuen aita. Hasieran gurasoek irakasten zioten etxean, eta gero Grand Rapids, Michigan, bigarren hezkuntzako eskolan hasi zen ikasten.
Hezkuntza eta lan goiztiarra
Une horretan, emakume batek astronomiaren arloan profesionalki parte hartzeko modu onartua "konputagailu" bat izatea zen, datuak aztertuz eta kalkuluak eginez. Mount Wilson behatokiko konputagailu gisa 1909tik 1911ra, Phoebek astronomo aitzindariekin lan egin zuen, hala nola George Ellery Hale, Walter S. Adams, Jacobus Kapteyn eta Harold D. Babcock. Espektroen sailkapenean eta murrizketan eta laborategiko espektroen neurketan parte hartu zuen. Eguzkiaren errotazioa ere aztertu zuen.
Phoebek ikerketa profesionaleko astronomo osoa izan nahi zuen, bere oharrak eginez eta analisiak eginez. 1911n Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn postulatu zuen doktorego-programa baterako. Onartu egin zuten eta San Joseko Lick Behatokian behaketak egiteko gai izan zen, 36 hazbeteko errefraktorearen Brashear espektrografoa erabiliz. 4Filosofia-doktoretza bat jaso zuen Astronomian 1913ko maiatzaren 14an. Tesiaren izenburua "Izar distiratsuenen espektroaren ikus-eremua" izan zen. Berkeley Kaliforniako Unibertsitatean astronomian doktoretza bat irabazi zuen lehen emakumea izan zen. (Watermanen hitzaldia Anna Estelle Glancy lankidearena baino lehenago argitaratu zen, eta egun berean eman zitzaion titulua. )
AAVSO lana
1953an, AAVSO Harvard College-ko behatokitik banandu zen, eta kokapen fisikoa eta finantziazioaren zati handi bat galdu zituen. Phoebe Waterman Haas boluntario gisa eskaini zen AAVSOko zuzendari Margaret Mayalli laguntzeko. Hurrengo hamaika urteetan, Haasek lagundu zion, hegoaldeko izar aldakorrentzako bospasei eguneko batezbestekoa kalkulatuz. Haren datuak AAVSOk argitaratutako argi-kurben oinarria izan ziren. Berak eta bere familiak ere lagundu zuten diruz AAVSOren alde.
Phoebe Waterman Haas 1967an hil zen.
Legatua
1945ean, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Phoebek eta Otto Haasek Phoebe Waterman Fundazioa sortu zuten aitarik gabeko haurrei laguntzeko eta medikuntza- eta hezkuntza-erakundeei laguntzeko. Aita hil eta 15 urtera lan egin behar izan zuen Otto Haasek. Fundazioak William Penn Fundazioa izena hartu zuen gerora.
Rohm y Haas enpresak urtero sari bat aurkezten du Phoebe Haasen izenean. Phoebe Waterman Haas saria bere kideek izendatutako emakume bati ematen zaio, lidergo nabarmena erakusten duena eta konpainiaren barruan eta kanpoan jarraitu beharreko eredu gisa balio duena.
Phoebe Waterman Haas behatoki publikoa
Washingtongo Airearen eta Espazioaren Museo Nazionalaren behatokia, Phoebe Waterman Haas Behatoki Publiko izendatu zuten, Thomas W. Haas Fundazioak (Phoeberen bilobak sortua) 6 milioi USDren dohaintza bat aitortzeko, Museoko Behatoki Publikoaren Programarako zuzkidura ezartzeko.
Thuan An
Thuan An Vietnamgo hiria da, Bình Dương probintzian dagoena. Herrialdearen hego-ekialdean dago, Ho Chi Minh Hiriaren metropoli eremuan. 2019an, 588.616 biztanle zituen.
Charles Cornwallis
Charles Cornwallis, I. Cornwallis markesa (Londres, 1738ko abenduaren 31a - Ghazipur, 1805eko urriaren 5a) britainiar jenerala izan zen.
Eton Collegen eta Cambridgeko Unibertsitatean hezi zen eta 1757an armadan sartu zen. Zazpi Urteko Gerran parte hartu zuen eta 1762an bere aita hil zenean Cornwallis markesa titulua jaso zuen oinordetzan. 1781ean bere armadak errenditu zizkien frantziar eta estatubatuarrei Yorktowngo guduan garaitua izan ondoren.
1786an gobernadore nagusi eta komandante buru izendatu zuten Indian. Han erreformak egin zituen Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainian eta lurraren gaineko zergetan.
1798an Lord teniente eta Irlandako komandante buru izendatu zuten. 1798ko Irlandako matxinadaren errepresioa eta 1800eko Britainia Handiko eta Irlandako Batasun Agiria gainbegiratu zituen.
1802an Amiensko Ituna sinatu zuen britainiarra izan zen, eta 1805ean Indiara bidali zuten berriro, eta han hil zen.
Mary Osborne
Mary Osborne (1921ko uztailaren 17 a - 1992-ko martxoaren 4 a) jazzeko gitarrista, abeslari eta gitarra fabrikatzaile estatubatuarra izan zen. Gitarra elektrikoa profesionalki jo zuen lehen emakumea izan zen. 40ko eta 1950eko hamarkadetako jazzean eragin nabarmena izan zuen, baita 1940ko hamarkadako swing-arotik bop-erako trantsizioan ere. Zale askorentzat, swing estiloari esker, R&B eta rock and rollaren lehen arkitektoa izan zen.
Lehen urteak eta eraginak
Osborne Minot-en jaio zen, Ipar Dakotan, eta hamaika seme-alaben hamargarrena izan zen. Bere gurasoek musikarako joera zuten: amak gitarra jotzen zuen eta aitak biolina, lantegi txiki batean fabrikatzeaz gain, beren negozioa bizartegia bazen ere, bertako musikarien topalekua zen. Handik era guztietako musika-tresnak pasatzen ziren eta Mary txikiak jo zezan etxera eramaten zizkioten. Horrek musika-hezkuntza eklektikoa eman zion. Gurasoek bultzatuta, lau urte zituela kantatzen, klakea dantzatzen, ukelelea, banjoa, pianoa jotzen eta biolina jotzen ikasi zuen. Bederatzi urte zituela, aitak gitarra bat oparitu zion Eguberrietan, eta txundituta geratu zen, Guitar Player aldizkarirako 1974an egindako elkarrizketa batean adierazi zuenez: Hamar urte zituela, banjoa jo zuen aitaren bandan, eta kantuan, klakean eta biolinean, kontrabaxuan eta gitarran aditu bihurtu zen, baina azken hori zen gehien liluratzen zuen musika-tresna, eta laster bihurtu zen interprete trebatua, Bismarck eta Ipar  Dakotako neska hirukotearekin birak egiten hasteko. Ordurako hamabi urte zituen, baina, berez, country musika egiten zuen, gitarra akonpainamendu-tresna gisa erabiliz, kantatzen zuen bitartean, eta biolinarekin txandakatzen zuen. Artean ez zuen jazz hitza entzun, nahiz eta bere etxean irratiz entzun Red Norvo bibrafonista eta Mildred Bailey abeslaria, zuzenean, Chicagoko Blackhawk jatetxetik, "entzun nituen lehen jazz-musikariak". Hamazazpi urte zituela, Mary Osborne musika-genero horren zale bihurtu zen, eta jo zuen lehen jazz-gitarra Django Reinhardtena izan zen, nahiz eta Eddie Lang eta Dick McDonough gitarristen interpretazioek ere liluratu zuten.
1938an, Osborneren bizitza eta bere jotzeko modua asko aldatu ziren. Bere lagun musikariek Bismarcken The Dome izeneko klub batetik pasatzera animatu zuten, Alphonso Trent piano-jolearen Septetoa entzuteko. Banda horretan zegoen Charlie Christian gitarrista, harentzat guztiz berria zen musika-tresna bat jotzen zuena: gitarra elektrikoa. Klubean sartu zenean, Osbornek pentsatu zuen entzuten ari zen soinua saxo tenore batena zela; gitarrista bakarlari bati ez zion inoiz entzun melodia nagusia jotzen Christianek egiten zuen bezala: "Ezagutzen nuen gitarra elektriko bakarra hawaiiarra zen", esan zuen. "Nik garai hartako jazz-gitarrista guztiak entzuten nituen, baina guztiek jotzen zuten akustikoan. Baina han zegoen Charlie Christian 'St. Django Reinhardten 'Louis Blues', nota onekoa, baina gitarra elektriko batekin. Inoiz entzun ez zuen gauzarik harrigarriena izan zen".
Emanaldia amaitu zuenean, Christianekin hitz egin zuen ukitu zuen gaiaren bertsioaz. Txundituta geratu zen neskak buruz konposizioaren akordeak bazekizkielako eta Django Reinhardten zalea zela ikusi zuenean. Berarekin joatera gonbidatu zuen, eta aholku eta ideia batzuk emateko bezain eskuzabala izan zen, Osbornek Down Beat aldizkarirako 1951ko elkarrizketa batean gogoratuko lukeen bezala.