cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diskurtsoaren analisi
Diskurtso korporatiboa
Diskurtso korporatiboa korporazioek erabiltzen duten hizkuntza bezela definitu daiteke oro har. Honek korporazioek mundu osora bidaltzen dituzten mezuak eta beraien egituran komunikatzeko mezuak biltzen ditu.
Ikuspuntuak
Hizkuntzalaritzaren diskurtso analisian hurrengo ikuspuntu teorikoak eta ikuspegi analitikoak erabiliak izan ohi dira:
Nahiz eta ikuspuntu hauek hizkuntzaren erabileraren aspektu ezberdinak nabarmendu, guztiek hizkuntza interakzio sozial bezala ikusten dute eta diskurtsoa erantsita duten testuinguru sozialekin arduratzen dira.
Askotan diskurtsoen egitura 'lokala' eta egitura 'globala'-ren artean bereizketa egiten da, hala nola, diskurtsoen eta elkarrizketen organizazio eskematikoa. Izan ere, diskurtso mota asko 'laburpen' global batez hasten dira, tituluetan adibidez.
Diskurtso analisten arazo nabarmenena eskatu den espezifikazioaren ezaugarri partikular bat garrantzizkoa den ala ez erabakitzea da. Hizkuntzalari askok egiten duten galdera da: "Badaude printzipio orokorrak espezifikazio baten izaera edo garrantzia determinatzen dutenak?".
Intereseko topikoak
Diskurtsoen analisiaren topikoak barneratzen dute:
Protagonista
Protagonista literatura, antzerki, musikazko narrazio eta film bateko pertsonaia nagusia da, irakurle eta ikusleek gehienetan bere egiten dutena eta maiz antagonista izeneko pertsonaiarekin gatazkan jarduten duena. Herri-sinesmenaren kontra, protagonista heroi eta bilau gisa sailka daiteke istorio batean: fikziozko lan batean paper nagusia betetzen duen pertsonaia bat besterik ez da.
Concertgebouw
Koninklijk Concertgebouw (euskaraz Errege Kontzertu-Aretoa) Herbehereetako Amsterdam hiriko kontzertu-areto bat da. Sonoritate onena duten mundu osoko hiru kontzertu-areto edo antzokietako bat da, beste hiruak Bostongo Symphony Hall eta Vienako Musikverein kontzertu-aretoak direlarik.
Lux (Saona eta Loira)
Lux Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lux udalerrian erroldatutako biztanleak 1.673 ziren. Familiak 672 ziren, horien artean 188 pertsona bakarrekoak ziren (84 bakarrik bizi ziren gizonak eta 104 bakarrik bizi ziren emakumeak), 244 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 200 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 728 etxebizitza zeuden, 696 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 542 etxeak ziren eta 185 apartamentuak ziren. 696 etxebizitza nagusietatik 428 bere jabearen bizilekua ziren, 259 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 59 etxek bi zituzten, 128 etxek hiru zituzten, 213 etxek lau zituzten eta 291 etxek bost zituzten. 394 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 313 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 311 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.135 ziren, horien artean 806 aktiboak ziren eta 329 inaktiboak ziren. 806 pertsona aktiboetatik 740 lanean zeuden (397 gizon eta 343 emakume) eta 66 langabezian zeuden (33 gizon eta 33 emakume). 329 pertsona inaktiboetatik 121 erretiraturik zeuden, 111 ikasten zeuden eta 97 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lux udalerrian 743 unitate fiskal zeuden, 1.713,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.787 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 47 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 18 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 iturgina, 2 ile apaindegiak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 3 altzari dendak, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Lux udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 531 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1 eta botika 1 bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 6120
NGC 6120 galaxia bat da, Corona Borealis konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Villa del Casale
Villa del Casale (Villa Rumana dû Casali) erromatarren azken aldiko villa baten hondarrak dira, Italiako Piazza Armerinako udalerrian daudenak. UNESCOk 1997tik Gizateriaren Ondarea aldarrikatu zuen. Ospetsua da, gehienbat, egoera onean dituen mosaikoengatik. Hauek denboraren zehar mantendu dira lokatzezko geruza bati esker, antzinako uholde batek sortutakoa.
Aurkikuntza
Lehenengo indusketak XIX. mendearen amaieran egin eta 1929an bukatu ziren, baina emaitza onik atera gabe. Villaren eta mosaikoen benetako aurkikuntza Gino Vinicio Gentiliri dagokio. Arkeologo italiar horrek, tokiko biztanleen oharrak kontuan hartuz, baztertutako indusketak 1950ean berriro hartu zituen. Aurkitu ziren mosaiko ugarien estiloan oinarrituta, hasieran uste zen villaren data K.o. IV. mendekoa zela, nahiz eta geroko ikerketek zehaztu zuten 285 eta 305en artean. Era berean, pentsatu zen villa 50 urtetan eraiki zela, baina geroago uste zen 80 urtetan altxatu zutela. Amaierako iritzia da 5 edo 10 urtetan behar zirela. Gaur egun ematen du eraikuntzak ez zuela gehiegi iraun.
Azalpen orokorra
Villaren hondarren artean badaude lau gune hainbat apaindurarekin baina beraien artean harreman estua dutenak: Gela askoren zoladura mosaikoz apainduta daude, koloreztatutako teselekin. Geletan anitz estilo daude, baina horrek ez du esan nahi garaikideak ez direnik, baizik eta hainbat artisauk lan egin zutela. Villaren gune bakoitzak ardatz propioa du. Hala ere, guztiak lau angeluko peristiloaren urmaelaren gunean elkartzen dira. Ageriko asimetriei dagokienez, litekeena da villa proiektu bateratu bat jarraituz eraiki zela. Beharbada, eraikinaren hasierako eredua peristilo bateko villa litzateke, baina geroago, proiektu horri originaltasuna emateko, zenbait aldaerak gehitu zitzaizkion. Eraikuntzaren batasuna agerian dago barneko korridoreen funtzionaltasunean, eta publiko eta pribatuen arteko gelen banaketan.
Testuinguru historikoa
Erromatar Inperioaren lehenengo bi mendeetan, Siziliak depresio ekonomikoa jasan zuen sistema latifundista zela kausa. Orduko produkzioa oinarritzen zen, gehienbat, esklaboen lanetan. Hiriko bizitza gainbehera joan zen eta landa eremuak giza-basamortu bihurtu ziren. Siziliako landak IV. mendearen hasieran oparotasuna ezagutu zuen merkataritzari esker. Jarduera horren aztarnak Filosofiana, Sciacca, Punta Secca eta Naxos hirietan aurkitu dira. Aldaketa horren beste zantzu bat da irlaren gobernadoreari emandako titulu berria. Lehen corrector deitzen zen eta gero consularis.
Arrazoiak, dirudienez, bi motatakoak izan ziren: alde batetik Afrika Prokontsularreko probintzien garrantzia, Erroma aletegi moduan Egiptoko ekoizpena Konstantinoplara (K.o. 330etik Inperioren hiriburu berria) bideratzen zelako. Era horretan, Siziliak, bi kontinenteen arteko merkataritza-bideetan, izugarrizko garrantzia hartu zuen. Beste aldetik, erromatar nobleek eta senatariek hiriak hasi ziren uzten, landa eremuetara abiatuz zerga-presioetatik eta hiria mantentzeko gastuengatik. Horrela, lur jabeak zuzenean haien jabegoetatik hasi ziren arduratzen. Garai horretan, eremuak ez ziren lantzen esklaboen lanarekin, kolonoekin baino. Diru kantitate handiak erabili ziren handitzeko eta apaintzeko hirien kanpoko egoitzak.
Nor zen villaren jabea?
Arlo honi buruz asko eztabaidadu da eta hainbat hipotesi plazaratu dira. Lehenengo teoriaren arabera, villaren jabea Maximiano tetrarka litzateke (285-305), abdikazioaren ondoren erretiratu zena. Hala ere, geroko ikerketen arabera Maximianok, Siziliaren ordez, Campanian igaro zituen azken urteak. Berriki, pentsatu da Maxentzio (305-312), Maximianoren semea litzatekeela. Egia esanda, ez daude aztarnarik esateko Casaleko villa hau enperadoreen egoitza zenik. Azken urtetako indusketek erakutsi dute halako egoitzak nahiko arruntak zirela erromatar goi aristokraziaren artean. Gaur egungo tesirik akreditatuenaren arabera, Jabea zen Konstantino gariko handiki bat, Luzio Aradio Proculo Populonio, Siziliako gobernadorea 327-331 bitartean eta erromatar kontsula 340an. Luziok, pretore zen bitartean 320an, Erroman antolatutako jokoak hain arranditsuak izan ziren non haren ospeak luzaroan iraun baitzuen. Agian, villaren mosaiko batzuk (ehiza handia, zirkuaren jokoak) jai horiek gogorarazten dituzte. Beste teorien arabera, villaren jabeak honako hauek izan zitezkeen: Gaio Ceionio Rufo Volusiano hiriko prefektua eta kontsula Maxentzio eta Konstantinoren garaian (306-337). Jatorriz afrikarra zen eta han jabetza handiak zituen; Inperioko prokuradore bat, Ceiono Lampadio, Volusianoaren semea, Konstantzio II.aren garaian (353-359) prefekto zena; Memmio Vitrasio Orfito, hiriko prefektua Konstanzio II.aren garaian eta Siziliako gobernadorea. Gizon hau Afrikako eta ekialdeko probintzietatik zetozen animaliez arduratzen zen. Garaikidea zen Amiano Martzelino kronikaren arabera, Nemmiok eraiki zuen Zirku Nagusiko Obelisko Lateraniarra; Klaudio Mamertino, Juliano enperadorearen garaiko (361-363) errektore ospetsua; Viro Nicomaco Flaviano gaztea, erromatar aristokrata, IV. eta V. mendeen artean bizi zena. Dirudienez, honek Tito Livioaren Annalak zuzendu zituen Ennaren ondoan bizi zenean.
Sarrera
Ataria, joniar kapitelezko zutabez inguratutako patio bat zen. Erdialdean iturri baten hondarrak daude.
Triklinioa
Erromatar jantokia da. Bazituen sofa eta hiru aldeetako plataforma eta estalitako zonalde bat janariak uzteko, eszena mitologikoekin apainduta.
Termak
Villaren sarreratik zuzenean termetan sartzen da. Lehenengo gela apodyterium moduan erabili zen eta zuloan badaude mosaikoak etxekoandrea irudikatzen dutenak. Hortik korridore batera igarotzen da, zenbait absidetan bukatzen duena eta Erromako Zirku Nagusiaren eszenekin apaindurik. Askotariko zehaztasunak ditu, adibidez koadrigazko lasterketak, non ikusten den frakzio berde edo Prasina irabazi duela. Korridore honetan estalitako gimnastika-ariketak egiten ziren. Jarraian, frigidariuma dago, gela oktogonala, sei horma-hobi abside arantzadunak. Hauetariko bi sartzeko erabiltzen ziren. Abside formako igerileku bat dago ere. Erdialdeko gelaren mosaikoak arrantzale eta nereiden, tritonen eta itsas zaldien eszena bat irudikatzen du, guztiak egokituta daude gelaren forma oktogonalari.
Korridorea ehiza eszenekin
Korridore honek 65,93 metroko luzera eta 5 zabalera du. Bi absidetan amaitzen du, zeinek animalia basatien ehiza irudikatzen duten. Pizti horiek Erromako anfiteatroko jokoetarako zuzenduta zeudenez, ez zen inolako animaliarik hil. Estilo desberdinak nabaritzen dira korridorearen luzeran. Hortaz, ondorioztatzen da bi maisu zeudela, iparraldeko irudiak gailentzen dira haien aberastasun bolumetrikoengatik. Litekeena da iparraldeko langilea berritzaileagoa izatea Greziako eta Asia Txikiko ereduak hartuz. Hegoaldeko maisuak, kontserbadoreagoak, III. mendeko kanonak jarraitu ditu.
Limasolgo aintzira gazia
Limasolgo aintzira gazia edo Akrotiriko aintzira gazia (Αλυκή Λεμεσού, Alyki Lemesos; Limasol Tuz Gölü), Zipre hegoaldeko Akrotiri hirian dagoen natur eremua da, herrialdeko aintzira handiena hain zuzen ere.
Mediterraneo itsasoaren ekialdean dagoen hezegune garrantzitsuenetakoa da ekologiari dagokionez eta horregatik 2003an Ramsar lekua izendatu zuten.
Geografia
Limasol da inguruko hiri handiena (bi kilometrotako distantziara dago) eta honek ematen dio izena. 10'65 kimoletro koadrotako azalera du eta oso osorik Akrotiri eta Dhekelia base burujabe britainiarraren lurretan kokaturik dago. Sakonera oso txikia du, metro batekoa gehienez eta azalera guztiaren erdia 30 cm-ko sakoneran dago. Aintzira guztia itsasoaren mailaren azpitik dago, punturik sakonena 2'7 metrotara hain zuzen ere.
Neguan euri urak jasotzen baditu ere udan lehortzera iristen da, baina ez beti.
Fauna eta flora
Larnakako aintzira gaziak baino gazitasun maila txikiagoa du. Kate trofikoaren oinarrian Branchinella spinosa krustazeo txiki gorria da.
Aintzirak milaka hegazti migratzaile erakartzen ditu. BirdLife International erakundeak 2.000-20.000 flamenko (Phoenicopterus roseus) artean biltzen da negua pasatzeko. Migrazioetan Zipretik pasatzen diren hegaztien %70ak Limasolgo aintziran hartzen dute atseden. Grus virgo kurriloa ere hegazti esanguratsua da, Afrikako populazio guztiaren erdia bertan izaten baita abuztuaren erdialdetik iraila hasierara arte. Beste hegazti ohiko batzuk honako hauek dira: lertxuntxo txikia, beltzarana, pratinkola, murgilari arrea, hegabera ezproinduna, zankaluzea, frankolin beltza eta amiltxori txikia.
Dortoka berdea eta Egiazko kareta dordoka ere bizi dira bertan.
Urdulizko geltokia
2015eko apirilaren 2an eta bi urtez zerbitzuz kanpo gelditu zen, geltoki parean zegoen pasonibela kendu eta geltokia lurperatzeko lanen ondorioz. 2017ko apirilaren 10ean Urduliz - Plentzia tartea berrireki zen, Urdulizen egindako lanak amaitu ondoren. Hala, Bilboko metro sareko azken pasonibela ezabatu zen.
Limasolgo aintzira gazia
Geologia
Geologoen esanetan kostaldearen parean zegoen uharte bat kostaldearekin elkartu zen erdian aintzira bat eratuz.
NGC 6122
NGC 6122 galaxia bat da, Corona Borealis konstelazioan. Guillaume Bigourdanek aurkitu zuen n.
Urdulizko geltokia
Bidaiariak
Bizkaiko Garraio Partzuergoak urtero argitaratzen dituen bidaiarien datuen arabera, geltokiak hurrengo bidaiari kopurua izan ditu:
Limasolgo aintzira gazia
Estatusa eta eztabaida
1878an britainiarrek Zipre okupatu zuten. 1960an Ziprek independentzia lortu zuenean Londresko eta Zuricheko akordioetan britainiarren bi eremu militar mantentzea adostu zen, bata Akrotirin (Limasoldik gertu) eta bestea Dhekelian (Larnakatik gertu). Akrotiriko eremuak bi base militar hartzen ditu, RAF Akrotiri eta RAF Episkopi, eta hamaika herri ere barnean hartzen ditu.
2003an Erresuma Batuko Defentsa ministroak bi antena erraldoiren eraikuntza iragarri zuen, Ekialde Ertaineko "irrati entzumen posta" sarearen barnean daudenak. Bertako eta Europa osoko ingurumen aktibistek desadostasuna adierazi dute basabizitzan izango dituen ondorioengatik. Ondoan dagoen aireportu militarrak ere kalteak eragiten duela adierazi dute.
Urdulizko geltokia
Bidaiariak
2015eko apirilaren 2an Sopela-Plentzia tartea zerbitzuz kanpo utzi zen, Urdulizko pasonibela kendu eta geltokia lurperatzeko lanen ondorioz.
Oklokrazia
Oklokrazia (ὀχλοκρατία, jendetzaren boterea) edo jendetzaren gobernua demokraziaren endekapen-moduetako bat da, monarkia tirania edo aristokrazia [[oligarkia bihur daitekeen bezala. Batzuetan gehiengoaren tiraniarekin nahasten da, bi terminoak estuki lotuta baitaude.
Demokrazia, etimologikoki, «herriaren gobernua» da, bere borondate orokorrarekin estatuaren boterea legitimatzen duena; oklokrazia, berriz, «jendetzaren gobernua» da, hau da, «jendetza, masa edo jendetza ekoizpen biopolitikoko eragile bat da, eta gai politikoei heltzeko orduan, borondate akastuna du, ebikziorako joera duena, nahastua eta irrazionala, eta, beraz, ez du autogobernurako gaitasunik, eta, beraz, ez ditu gordetzen herritzat hartzeko beharrezko baldintzak».
Astigar gorri
Astigar gorria (Acer rubrum) Sapindaceae familiako zuhaitz espezie bat da, hosto erorkorrekoa.
Jatorriz Kanadakoa, XVII. mendearen erdialdean ekarri zuten Europara.
Ezaugarriak
Loreak helikopteroko formakoak dira. Bere izerdia Kanadan erabiltzen zuten zauriak sendatzeko. Bere jatorria Kanada da eta horregatik Kanadako banderan horrelako hosto gorri bat agertzen da. Enborra gris iluna eta leuna du. Loreak udaberrian agertzen dira, txikiak eta gorriak, hostoak baino lehen. Fruituak samarrak dira.
Bere zur gogorra oso preziatua da marketeria egiteko.
Hostoak
Hosto erorkorrekoa da. Hasieran berde ilunak dira gainaldetik eta zurizkoak azpialdetik, gorrira mudatzen dira udazkenean.
Artaxoa
Artaxoa Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 32,2 kilometrora. Altuera 325 eta 647 metro artekoa da, eta 67,14 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Artaxoa batez ere bere harresiengatik da ezaguna; Erdi Aroko harresi-multzoa da, oso ondo kontserbatua. Bere kokapen geografiko bereziak, aldi berean, inoren lurrean eta inguruko eskualde guztietan kokatzen du, Nafarroako Erdialdekoa izan arren, Erriberako orografia eta paisaia bereziagoak baititu, eta Tafallaldeko parte izan arren, ez dago Erdialdea administrazio-eskualdean, Izarbeibar-Noveneran baizik. Erdi Aroko hiribildu garrantzitsu hau erresuma independente baten hiriburua ere izan zen, Artaxoako erresuma, XII. mendean 14 urte eskas iraun zuena. Novenerako hiribildua izan zen. Artaxoa Nafarroako Gorteetan jarlekudun hiria izan zen.
Izena
Artaxoa toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Izen hau "arte ona" bezala interpretatu izan da, eta Mikel Belaskoren arabera, okerra bada ere, ez legoke gaizki bideratuta. Alfonso Irigoienek Artaxo (Longida), Artasobarrena (Harana) eta Artajona (Guardia) izenak aipatzen ditu, guztiek elementu komun bat dutela adieraziz eta Nafarroa aldean palatalizazio bat gertatu zela erakutsiz (x > j); Araban, aldiz, ez (x > s).
Irigoienen ustez, Artaso izena Artazu bertze izenaren ahoskera erromanizatzailea da seguruenik, Artatza izenaren esanahi berekoa, eta arta ("arte") eta -zu atzizki kolektiboaz osatua. Atzizki hori izango zen disonantzien jatorria, latinez -su izango baitzen, eta Artaso, Artasonis (akusatibo: Artasonem), bihurtu zen. Hortik Artasona aterako zen, Nafarroako formetan eta baita Arabako batean ere, palatalizazio espresiboz agertzen direnak.
Armarria
Artaxoako armarriak honako blasoi hau du:
Bandera
Artaxoako banderak Artaxoako armarri dauka hondo gorri baten gainean.
Geografia
Artaxoa Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Tafallaldea eremu naturalean eta Novenera eremu historikoan.
Inguru naturala eta kokapena
Erriberriko merindadean kokaturik, Artaxoa Nafarroako bi autobide nagusien artean kokatzen da, AP-15 autobidea eta Iruñea eta Logroño batzen dituen autobidea (A-12). Zerko izeneko etxe multzoa, muino baten gainean dago, hauxe da Artaxoako erdi aroko herrixka izandakoa. Ondorengo mendeetan, Artaxoa muino horren ondoko lur lauetan zehar garatu zen. Gaur egun, betan bizi da biztanleria gehiena eta bertan daude zerbitzu guztiak, igerileku publikoa, liburutegia, medikua eta abar.
NA-601 errepidea, udalerriaren behekaldetik igarotzen da eta Artaxoa Mendigorria eta Tafallarekin elkartzen ditu. Erliebea 500 eta 600 metro arteko muinoek osatzen dute, eta udalerriko punturik garaienak iparralde eta ekialdean daude, itsasoaren mailatik 650 metrora.
Udalerrian Artadia, Elizaldea, Korteberria eta Otsandoa herri hustuak daude.
Klima eta landaredia
Klima mediterraniar-kontinentala da, uda lehor eta negu hotzekin. Batez-besteko tenperatura 13 eta 14 gradu bitartekoa da, eta prezipitazioa 450mm eta 600mm ingurukoa. Urteroko egun euritsuak 70 inguru izaten dira. Nafarroako Erdialdean bezala, Artaxoan ekaitz ugari izaten da udaberritik udazkenera. Ekaitzak Errioxan dauden hegoaldeko mendietan sortu eta iparralderantz egiten dute, Artaxoa zeharkatuz, hau bereziki nabarmena da udazken eta udaberrian. Hauek dira baita ere urteko urtarorik euritsuenak, eta udan egoten den ekaitz bakanen bat kenduta, eguneko prezipitaziorik ugarienak, orduan ematen dira.
Ia ez da jatorrizko harizti eta artadien arrastorik geratzen. Gaur egun, birlandaturiko pinuak dira udalerriko basoetan nagusi (Alepoko pinuak eta Austriatik ekarritako pinu beltzak). Dena den, basoek udalerriaren %2a baino ez dira, birlandaketak inguruko herritan baino askoz urriagoak izan zirelako.
Estazio meteorologikoa
Artaxoan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.
Antzinaroa
Artaxoako lehen aztarna arkeologikoak historiaurrekoak dira. Horren barruan, dolmen-sektore bat dago, Nafarroako estaziorik hegoaldekoena. Tomás López Sellések eta Baltasar Anduezak aurkitu zituzten Enerizko lepoko bi trikuharri monumentalak eta Farangorteako Meategia hartzen ditu. Fernandez Medranok eta Juan Maluquer de Motesek induskatu zituzten. Arkitektura ikusgarria dute, eta galeriako hilobi handiak dira, banantze-lauzarekin (edo leihoarekin). 20 metro baino gehiagoko diametroa eta 2,5 metro baino gehiagoko altuera duten tumuluen erdian daude. Ez datoz guztiz bat tipologia megalitikoetan lehen mailakotzat onartutako motekin; beraz, arrazoizkoa da estalitako galerien eta korridore-hilobien arteko erdibideko aldaera partikular gisa interpretatzea, horrek barietate megalitikoaren definizio berririk ekarri gabe. Aguarroia, Andiuz, Artadia, Landerdoia, Saragorria, Txikiturria eta Zerkondoan Eneolitoko eta Brontze Aroko aztarnategiak daude. Burdin Aroko herrien aztarnak kontserbatzen dituzte: Dorre, Gazteluzar eta Gontzelaia. Hortik dator zezen-buruarekin apaindutako arara bat.
2007ko azarotik 2008ko otsailera bitartean esku-hartze arkeologiko bat egin zen, Nafarroako Gobernuak eskatuta, setioa leheneratzeko, eta K.a. I. eta II. mendeen arteko data zuen kokaleku erromatar bat zegoela berretsi zen. Erromatarren behe inperioko, garai berantiarreko eta Goi Erdi Aroko estratu eta egitura arkeologikorik ez egoteak adierazten du espazio hori Erdi Aroko erdialdeko mendeetara arte abandonatuta geratu zela.
Erdi Aroa
Artaxoa musulmanek, aragoiarrek eta gaztelarrek borrokatu zuten nafarrekin, eta hainbat birpopulatze-etapa egin behar izan zizkioten. XI. mendean zegoen egoerari buruzko lekukotasuna ematen dio Paskoal II.a Aita Santuaren buldak Pedro I.a Santxitz nafar erregeari, honako zati honetan: "eta, pobre-pobrea eta ia inolako onibarrik gabea zenez, azken finean, populatua bezala, erregeak berak, errukiz mugiturik, bere etxaldea eman zion; gainera, aske eta betiko egin zuen".
XI. mendean, Andre Mari Zuria, Elizaldeko Andre Maria eta San Gil monasterioen eta landa-elizen eta San Joan parrokiaren inguruan barreiatutako populazioak iraun zuen. Antso Gartzeitz IV.a erregeak Gartzea Azearitz nobleari "ad populandus" herria eman zion, eta honek 1070ean Andre Maria eliza Sant Chuan d'a Penya monasterioari eman zion. Handik gutxira, Petri Rodezkoak, Iruñeko apezpikuak, 1084an Tolosako San Zerningo kalonjeei bertako eliza eman zien, bere ondasun, errenta eta hamarreneko guztiekin, Antso V.a Ramiritz erregearen onespenarekin. Titular berriek 1625era arte iraun zuen priorerri bat eraiki zuten, Orreagako kolegiatara pasa zena Okzitaniako Sent Martinekin trukatzeagatik.
Uc de Concasek, XI. mendean zehar errektore izan zen lehen kalonjeak, basoberritzea bultzatu zuen; 1103rako harresitutako esparrua, San Saturnino eliza eta etxeak eraikiak zeuden. Laster, aldeak sortu ziren monje pinatarrekin hamarrenak ordaintzeagatik; auzian aita santuek, erregeek eta prelatuek parte hartu zuten; Iruñeko, Carcasonako eta Tarazonako apezpikuek Artaxoako tenplua sagaratu zuten, XIII. mendean egungo gotikoak ordezkatu zuena.
1110ean, Antso Fortunioitzek Artaxoan zituen lurrak saldu zizkien Uc de Concas abadeari eta San Saturnino monasterioari. 1137an, jakin denez, Gartzia V.a Ramiritz erregea Artaxoako bizilagunengana joan zen, Arnaldo abadearen aurka zituzten kereiletan bitartekari lanak egiteko.
1144. urtetik 1158. urtera arte Artaxoa Nafarroako Erresumaren barnean zegoen erresuma txiki bat izan zen. Iruñeko Erresumaren erregea zen Gartzia V.a Ramiritz Gaztelako Alfontso VII.aren alabarekin ezkondu zen, Urraka Gaztelakoarekin, honek dote bezala Artaxoa, Erriberri, Larraga eta Miranda Arga hiriak jasoz. Bikotea hil hondoren, Urrakaren anaiordeak, Antso III.a Gaztelakoak, Artaxoako lurrak gobernatzen jarraitu zuen, hauek Gaztelari lotuak baino burujabeak izanik 1158an Nafarroako Erresumaren eskuetara bueltatu ziren arte.
Antso VI.a Nafarroakoa erregeak 1193an foru partikularra eman zion pribilegioekin eta salbuespenekin. Antso Jakitunak urtean mila marabedi on eta pisuzkoetara murriztu zituen bere bularrak; eta auzokide bakoitzak bere ondasun, altzari eta erroen arabera ordain zezala, eta, beraz, libre utzi zituen ezein jaun, jaun, afari, bederatzigarren, haragi edo beste ezer emateko, salbu eta giza hilketa eta koloniak, baldin eta ez bazeuden jaun, krabelin, merino, saion eta mailegugileen artean, herriak esku ez zeukan botere hura. Novenerako forua deiturikoaren indarraldian sartu ziren.
1193 eta 1208 urteen artean, Antso VII.a Nafarroakoa erregeak "bederatzigarrena" izenaz ezagutzen zen petxaren zenbatekoa 7000 soldatetara murriztu zuen. Zerga hori urtean behin bakarrik ordaindu beharko zuten. Artaxoako harresiak, herriak Goi Erdi Aroan bizi izandako oparotasunaren adierazle dira. Parrokiako gurtza 1276an berrogei elizgizon zenbatzera iritsi zen eliz kabildo batek egin zuen. Priorerriaren ondarea herrian eta Larragan eta Erriberrin zabaldu zen nagusiki.
1269an, Tibalt II.a Nafarroakoa erregeak edozein arrazoirengatik gertatzen ziren hilketa guztien askatasuna eman zien Artaxoako biztanleei, gurutzadetarako eman zizkioten 2000 sausen ordainetan. Kontuen liburuek Artaxoarekin zerikusia duten zenbait kasuren berri ematen dute justizia aferako kapituluetan. Horietako bat 1334an gertatu zen, Martín Peritz Elokoa gazteluaren aurrean urkatu zutenean, egiaztatutako ebasketen ondorioz. Urte berean, gazteluan giltzapetu zituzten gaizkile asko, ebasketak egitea egotzita, eta zentsura eta zigor gorena ezarri zieten; besteak beste, Gartzia Peritz Lizurkoa gazteluaren aurrean urkatu zuten, egiaztatutako hilketagatik. Migel Fernanditz delako bati ere gertatu zitzaion, gizon bati arropak lapurtu eta gero hiltzeagatik. Hau publikoki atxilotu zuten eta ondoren urkatu egin zuten. Gontzalo Urdialaitz, Lizarran hainbat ebasketa egin zituena, urkamendiko zigorra jasan zuen gazteluaren aurrean, Arketatik preso ekarriz. Beste kasu aipagarri bat Antso Sanoitz Gelbentzukoa da. Lapur gisa atxilotu zuten, Iruñera eraman zuten eta Galeako dorretik amiltzera kondenatu zuten. Zigor berdinarekin, Galeako dorretik beren buruak zintzilikatuz, Iruñera zazpi lapur bidali zituzten, Joan Peritz Lekunberrikoa merinoaren aurka borrokatuz, zazpi peoi zaurituz, lapurreta saiakeran.
1380an, Karlos II.a Nafarroakoak Joan Abartzuzakoa eta Joan Murelukoari agindu zien ez zezatela behartu Artaxoako priorra bera eta gerrako laguntza gisa bere priorearen errazioneroak tasatuta zeuden 70 florinak ordaintzera; izan ere, hiri horretan jarri zuten kapitainak hartu zituen prioratoaren errentak.
Zerkoaren multzoak agerian uzten du garai hartan hiriak izandako gorakada, baina XIV. mendeko izurriteek eta krisiek populazioa hamarrenera murriztu zuten. XIV. mendeko Izurrite Beltzak hildako eta kalte handiak eragin zituen Artaxoan. Biztanleria hamarren batera gutxitu zen. Herriaren desagertzea eragozteko, Karlos III.a Nafarroakoa erregeak, artaxoarrak "hiritar libre" izendatu zituen eta Lizarrako San Martingo forua eman zion herriari, asteroko merkatua antolatzeko eskubidearekin 1423. urtean. Erregeak, gainera, hiri ona deklaratu zuen, Nafarroako Gorteetan eserlekua eman zion eta armarri bat eman zion, gerora erabiliko zuena eta akutalitatean jarraitzen duena.
Joanes eta Katalina erregeek hiribilduaren gaineko eskubideak eman zizkioten Leringo kondeari, Nafarroako kondestableari. Arrazoi horrengatik hainbat gatazka sortu ziren, bizilagunek ez baitzuten errege-dekretuaren aurrean etsi beren pribilegio zaharrak argudiatuz. Horregatik, dohaintza ezeztatu egin zen eta hiribildua Errege Koroan sartu zen 1484ko urriaren 29an. Hala ere, kondeak, beaumontarren buruzagiak, armetara jo zuen bere asmoei eusteko, eta 1494an armadun jendearekin hirira etorri eta obedientzia eskatzera bultzatu zuen. Bizilagunek uko egin zioten erregeari, eta Kondestableak erregeak izendatutako alkatearengan eta Larraga, Deikaztelu eta Mendabia herrietako gazteluetako espetxeetara eramandako gizonengan egiten zituen laidoak eta harrapaketak ikusita, erregearengana jo zuten, eta erregeak bi kapitain bidali zituen Artaxoa aska zezaten. Halaxe egin zuten, bada, eta Kondestableak desjabetutako alkatea jarri zuten berriro. Hiribildua bereganatzeko ahaleginetako batean, Leringo kondea harrika baztertu zuten bertako emakumeek. 1498an, Joanes Labritekoa erregeak, aurreko erregeek Artaxoako hiribilduaren gainean egindako esker on guztiak behin betiko deuseztatuz, errege ondarean sartu zuen betiko, inoiz saldu, bahitu edo banandu ezin zitezen aginduz.
Aro Modernoa
1513an, gaztelarren Nafarroako Erresumaren inbasioaren inguruabarrak aprobetxatuz, Leringo kondeak herria bereganatzeko saiakera berri bat egin zuen. Oraingoan jende armatuarekin sartu zen hiribilduan eta jurisdikzioaren indarrez jabetu zen. Karlos I.a Espainiakoak 1520an berretsi zuen Nafarroako zuzenbidearen aurkako egintza ez-legitimo hori. Urtebete geroago, Cisnerosek gaztelua eraisteko agindua eman arren, Xerles Erbiti alkaide izendatu zuten, André Foixkoak izendatua.
Deskargako gudua
Deskargako gudua 1835ko ekainaren 2an Deskargako mendate inguruan gertatu zen gudua izan zen.
Artaxoa
Aro Modernoa
1536an, XI. mendetik Tolosa Okzitaniako katedraleko prioratua izan ondoren, elizbarruti honetako eta Iruñeko agintariek artaxoar priorerria iraungi egiten zen akordio bat adostu zuten, nahiz eta Tolosak bere errentetarako eskubideari eutsi zion, geroago Orreagako kabildoarekin trukatu zuena Okzitanian zituen beste errenta batzuengatik.
Deskargako gudua
Gudua
Zumalakarregik 1835eko maiatzaren hondarrean Ordizia setiatu zuen, zenbait arrakastaren ostean hiriak menperatzeko gauza zela erakutsi nahiean. Ordizian bildutako liberalek erasoari eutsi zioten, artilleria karlistaren aulezia nabarmena zelako eta laguntza jasoko zutenaren itxaropenez. Honela, Jauregi Donostiatik Tolosara gerturatu zen, Espartero Bizkaitik Bergarara, Valdes Arrasaten zegoen bitartean.
Artaxoa
Aro Modernoa
1797 eta 1798 urteen artean, Artaxoak Muru Artederretarako bidea eraiki zuen, Iruñearekiko komunikabideak hobetzeko asmoarekin.
Deskargako gudua
Gudua
Zumalakarregi Ordiziako setioa gogortzen saiatu zen, laguntzak jaso aurretik menperatzearren. Gómez Tolosa aldera bidali zuen "Artzaiaren" indarrei eusteko eta Eraso Urretxura Esparterorenak kontrolatzera. Ekainaren 2an Espartero Deskargan kokatu zen beste buruzagi liberalen berrien zain. Gauean sekulako ekaitza jasan zuten eta Esparterok, Valdesen berririk ez zuenez, Bergarara erretiratzea erabaki zuen.
Artaxoa
Aro Garaikidea
XIX. mende herrian pattarra ekoizten zuten bortz lantegi pribatu eta publiko bat zeuden. Horrez gain, olioa ekoizten zuten lau errota zeuden. 1863an Karitatearen Alaben ordena bat ezarri zen herrian, Aingeruaren ikastetxearen zuzendaritza hartu eta Ospitaleko gaixoak zaintzeaz arduratzen hasi zirelarik. 1870ean "Eskorten Elkartea" sortu zen.
Deskargako gudua
Gudua
Bitartean Erasok Bizkaiko lantzarien talde bat eta Arabako Gidariak bidali zituen errekonozimendu bat egitera Deskargaruntz eta, ustekabean, liberalen kanpamenduaren erdian aurkitu ziren. Gauaren eta ekaitzaren ondorioz liberalak eraso gogor baten aurrean zirela uste izan zuten, sakabanaketa izugarria sufrituz. Bergara aldera eginiko erretirada desastre huts bat gertatu zen, karlista gutxi batzuk 2.000 liberal preso hartu zituztelarik. Liberalengan sortutako beldurrak Bergaratik Bilborantz mugi arazi zituen Esparterorenak. Valdes Iruñera eta Jauregi Donostiara erretiratu ziren.
Artaxoa
Aro Garaikidea
Artaxoak Nafarroako nekazaritza kooperatibismoaren historiari egindako ekarpena erabakigarria izan zen: 1904ko azaroaren 10ean Caja Rural Nekazaritza Kooperatiba sortu zen, 1939ko abenduaren 3an San Francisco Javier Upeltegi Kooperatiboa, 1944ko azaroaren 24an Nuestra Señora de la Merced Trujal Kooperatiboa, 1962ko abuztuaren 6an Trilladora Nuestra Señora de Jerusalem Kooperatiba eta 1965eko uztailaren 3an San Saturino Kooperatiba.
Demografia
biztanle zituen Artaxoak.
Ekonomia
Artaxoako iharduera ekonomiko nagusia nekazaritza izan da historikoki. Abeltzantzak garrantzia handia dauka herrian, behi, txerri eta ardi guztiak zenbatuta 30 000 abelburu inuguru dagoelarik. Garia eta garagarra dira labore nagusiak Nafarroako Erdialde guztiak gertatu bezala. Horrez gain, XX. mendean zehar industria xume garatuz joan zen, palak, artisautza produktuak eta elikagaiak ekoizten zituztenak. Artaxoan lur amankomunek 1237 hektarea hartzen dituzte (erroldaturiko laborantza lurren %18,6). Zerealak (garagarra garia baino gehiago), mahastiak, eta olibondoak dira landatzen diren laborerik ugarienak. Sekain lurren hedapena XIX. mendearen amaieran hasi zen, eta urte gutxitan landatutako lurren azalera 1.741 hektareatik (1891) 3993 hektareara hazi zen (1935). Mahastien gutxitzea nabarmena izan zen XX. mendean zehar, batez ere filoxeraren gaitzak eraginda eta 1.314 hektareatik 295 hektareara jaitsi da (1980ko hamarkadan).
Deskargako gudua
Gudua
Ekainaren 3an Ordizia errenditu zen, segidan Bergara, Tolosa, Eibar, Irun eta Durango karlisten eskutan geratuz. Deskargako sorpresaren eragina sekulakoa izan zen, Gipuzkoa eta Bizkaia osoak, hiriburuak ezik, Zumalakarregiren menpe geratu baitziren.
Artaxoa
Ekonomia
Azken urteetan nekazalturismoaren garapena gertatu da, eta horrela, hainbat landetxe zabaldu dira udalerrian.
Industria
Nafarroako Gobernuak industrialdeak sustatzeko sortutako Nasuinsa elkartearen ekimenez, Vergalada industrialdea eraikitzea erabaki zuten. Proiektua 2008ko otsailaren 7an aurkeztu zioten gobernuko ordezkariek Artaxoako udaleko arduradunei eta herrigunearen kanpoaldean eraik behar zen 50 000 metro koadroko gune batean. Indusrialdeak bederatzi lursail izango zituen orotara. Azpiegituraren datu teknikoak honakoak dira:
2008ko krisialdi ekonomikoaren ondorioz proiektua bertan behera geratu zen, eta gaur egun herriaren hegoaldean nekazaritzari lotuta dauden zenbait nabe aurki daitezke bakarrik, hurbileneko industriaguneak Barasoain eta Tafallakoak izanik.
Parke eolikoak
Artaxoan Nafarroako Gobernuak eraikitako bi parke eoliko daude, "Karakidoia" eta "Egastiaga" izenekoak. Lehenak 15,00 megawatteko potentzia dauka eta airesorgailuak Artaxoa eta Barasoain bitartean hedatzen dira, bigarrenak 6,00 megawatteko potentzia dauka eta parkeko airesorgailuak Artaxoako mugen barruan bakarrik hedatzen dira.
Politika
Artaxoako udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta zortzi zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Juan Ramon Elorz Domezain da, Artaxoa Kudeaketa eta Garapenako hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.
Udaletxea 1959. urtean eraikitako harrizko eraikina da, eta San Pedro elizaren ondoan dago. Udaletxe berria zaharra zegoen toki berdinean eraiki zen eta beheko solairu eta gainean eraikitako beste bi solairu dauzka. Fatxada nagusiak malda handiko bi kaleen elkargunean dago.
Egungo banaketa
Artaxoako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Juan Ramon Elorz Domezain da, Artaxoa Kudeaketa eta Garapena zerrendakoa. Zinegotziak 8 daude:
Batzordeak
Artaxoako Udalan 16 bartzorde ditu. Horietako bakoitzaren buruan hautetsi bat dago:
Leporinus acutidens
Leporinus acutidens Leporinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Artaxoa
Alkateak
1979tik, Artaxoak 8 alkate izan ditu:
Garraioa
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du zeharkarrikan Tafallarantz.
Hirigintza
Herria Artaxoako muinoaren hegoaldeko hegaletik hedatzen da, eta bere baserria kale estuetan biltzen da. Kale horiek malda sare bat osatzen dute, lurraren desnibeletara egokitzen diren beste malda batzuekin gurutzatuta. Remaguako atarian Eugenio Mendioroz karrikako aldapa hasten da, Ospitalekoak luzatuta hirigune osoa zeharkatzen duena. Bertan eta beste bide batzuetan ugariak dira arku zorrotzeko edo zirkuluerdiko atariak dituzten eraikuntzak, XVI. mendekoak, eta armarri barroko itxurosoak. Karrika Nagusian XVIII. mendeko jauregiak daude.
Euskara
Euskaldun peto-petoen artean, bai onomastika pertsonala, bai toponimia, XII. mendetik daude horren lekuko. Gaur egun ofizialtasunik ez izan arren, euskara izan zen artaxoarren ama hizkuntza XIX. mendeko azken herenera arte, eta hizkuntzaren arrastoak gelditzen dira oraindik ere herriko leku izenetan, hala nola Kaskiturria, Zumadia, Andiuz, Farangortea edo Txerriturria izenetan. Bertako euskalkia hegoaldeko goi nafarrera zen, Iruñean solastatzen zen euskalki berbera.
1703an, normalean, herri osoan hitz egiten zen euskaraz, urte hartan egindako informazio batean Nikolas Armendariz lekukoak euskaraz azaltzen baitzuen, interesatuak, Larragako bizilagunak, ez baitzekien ondo hizkuntza hori, Grazian Dartaguite Artaxoako bizilagunei eta Estefania Zurur emazteari aztertu beharreko gaia, gaztelaniaz ez zekitelako, baizik eta euskaraz bakarrik.
1863an gaztelaniaren eta euskararen arteko muga zen.
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Artaxoa ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Koldo Zuazok, 2010ean, Artaxoa ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Artaxoa eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 1,46k zekien euskaraz, 2010ean % 1,47 eta 2018n % 5,10k.
2009an Artaxoako, Larragako eta Mendigorriko guraso batzuek Biderra taldea sortu zuten, hiru herri horietako umeek irakaskuntza publikoan euskaraz (hau da, D ereduan) ikasi ahal izateko beharrezkoak diren neurriak lortu nahian.
Kirolak
Herriak bi futbol elkarte dauzka, C.A. Artajones eta C.D. El Cerco. Biak herriko La Alameda belar naturaleko futbol zelaiean jokatzen dira, entrenamenduak ondoko legarrezko zelaiean eginez. Bi cluben eta udalaren arteko harremanak eztabaidatsuak izan dira, liskarrak auzitegietaraino iritsiz.
Herrian udal igerilekuak aurki daitezke, baita pilotaleku bat.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Lizuniaga
Lizuniaga Nafarroako Bera udalerriko lursailetan kokatua dago mendatea da, Lapurdiko mugatik 500-600 metrora. Alde batetik Nafarroako Bera udalerria eta bertzetik Lapurdiko Sara udalerria lotzen ditu. 236 metroko garaiera du.
Berez, Nafarroa eta Lapurdiren arteko muga ez dago gain honetan, Beratik Sarako norantzan gain honetara igo eta jeitsierako bihurguneea igaro ondoren basogune batean seinalez adierazi dago, Lizuniagako mendatetik 500-600 metro ingurura.
Lizuniagako igoera
Urtero urriaren 25aren inguruan, Lizuniagako mendaterako igoera antolatzen da. Korrikalariek 4.9 kilometroko ibilbidea egiten dute, mendatearen gaineraino.
Larhun
Lizuniagako mendatea ohiko abiapuntua da Larhun mendira (905 m) igotzeko. 2 ordu eta 15 minutuko ibilaldia da igoera.
Oomizete
Hifa (zelula zelulanitz erraldoi) deritzen harizpi-sortek osaturiko egitura onddoenaren antzekoa da, baina euren zelula-paretak, onddoenak ez bezala, zelulosa du, kitina gabe. Horien artean, saprofitoak eta landare eta animalien bizkarroiak daude, hala nola, Physohora (patatarena), Saprolegina (arrainena), Plasmopara (mahatsondoaren mildiu edo gorrina), eta abar.
Artsaia Musik Club
Artsaia Musik Club Aitzoainen kokatuta dagoen ikuskizun aretoa da. Kontzertuengatik eta diskotekarengatik ezaguna, musika taldeek entseatzeko lekua ere badauka. 1995eko urtarrilaren 5ean inauguratu zen, parte hartu nahi zuten taldeekin (hala nola Tahúres Zurdos, Barricada, De 2 en Blues Band edo Tubos de Plata).
Kanpo estekak
www.artsaia.com
Thieuloy-Saint-Antoine
Thieuloy-Saint-Antoine Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thieuloy-Saint-Antoine udalerrian erroldatutako biztanleak 336 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 130 etxebizitza zeuden, 122 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 127 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 122 etxebizitza nagusietatik 81 bere jabearen bizilekua ziren, 40 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 41 etxek lau zituzten eta 51 etxek bost zituzten. 86 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 55 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 57 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
3743 Pauljaniczek
3743 Pauljaniczek asteroide baten izena da. martxoaren 10ean aurkitu zuen E. Barr-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1983 EW izena zeraman. Ondoren Paul M. Janiczek omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3743 Pauljaniczek asteroidearen orbitak batezbeste 2,237 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,992 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,482 distantziara. Eszentrikotasuna 0,11 da, eta makurdura orbitala 5,38ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.3 da.
Thieuloy-Saint-Antoine
Diru sarrerak
2009an Thieuloy-Saint-Antoine udalerrian 123 unitate fiskal zeuden, 344,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.440 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 4 zurginak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 elektrotresna denda zen eta 1 kirol-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Van Diemen's Land (filma)
Van Diemen's Land (euskaraz Tasmania), 2009ko Jonathan auf der Heide australiarrak zuzendutako abenturazko thriller film bat da. Oscar Redding eta Greg Stone aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
1822, Tasmania, Alexander Pierce (Oscar Redding) irlandarra eta beste hainbat irlandar, ingeles eta eskoziar presok ostutako iheslari taldea Mcquire badiako espetxe latzetik ihes egitea lortu eta lurralde ezezagunean barneratuz giza baldintzak muturrera eraman eta bizirauten saiatu beharko dira.
NGC 6123
NGC 6123 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Grand Ole Opry
Grand Ole Opry ingelesez egindako musika-irratsaioa da, country musikaren zaharrena dena.
Astero ematen dute zuzenean Opryland izeneko antzoki batetik (Nashville, Tennessee). Bere historian zehar country musikako izar handiek desfilatu zuten, Porter Wagoner desagertutik Dolly Partonera.
1925eko azaroaren 28an sortu zuen George D. Hay jaunak WSMn ordubeteko irratiko "bihitegi-dantza" gisa. Gaur egun, Opry Entertainment-ek (Ryman Hospitality Properties, Inc. dibisioa) igortzen du, eta AEBetako historian luzeena izan den irrati-transmisioa da. Country musika eta bere historia ohoratzen ditu. Opry-k country musika, bluegrass, folk musika eta gospela jotzen duten abeslari ospetsuen eta artista garaikideen nahasketa bat aurkezten du, baita emanaldi komiko eta parodiak ere. Mundu osoko ehunka mila bisitari eta milioika irrati eta Internet entzule erakartzen ditu.
Curtisko geltokia
Curtis Galiziako Coruñako probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
3744 Horn-d'Arturo
3744 Horn-d'Arturo asteroide baten izena da. azaroaren 5ean aurkitu zuen San Vittore Behatokia-ek Bologna Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1983 VE izena zeraman. Ondoren Horn-d'Arturo omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3744 Horn-d'Arturo asteroidearen orbitak batezbeste 3,018 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,867 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,17 distantziara. Eszentrikotasuna 0,05 da, eta makurdura orbitala 10,42ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.1 da.
Thézan-lès-Béziers
Thézan-lès-Béziers Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thézan-lès-Béziers udalerrian erroldatutako biztanleak 2.484 ziren. Familiak 1.004 ziren, horien artean 240 pertsona bakarrekoak ziren (143 bakarrik bizi ziren gizonak eta 97 bakarrik bizi ziren emakumeak), 324 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 332 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 108 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.191 etxebizitza zeuden, 1.023 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 93 bigarren erresidentzia ziren eta 75 hutsik zeuden. 1.042 etxeak ziren eta 138 apartamentuak ziren. 1.023 etxebizitza nagusietatik 747 bere jabearen bizilekua ziren, 239 alokairuan okupaturik zeuden eta 37 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 43 etxek bi zituzten, 187 etxek hiru zituzten, 349 etxek lau zituzten eta 435 etxek bost zituzten. 763 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 465 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 459 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Thézan-lès-Béziers udalerrian 1.008 unitate fiskal zeuden, 2.485 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.840 euro zen.