cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Futbol
XIX. mendeko bateratzeak
XIX. mendearen erdialdean, Britainia Handian, Futbol ihauteria arautzeko prozesu bat hasi zen, eta arau idatziak ezarri ziren, zabal partekatu ahal izateko modukoak. Garai hartan futbola bigarren mailako eskola pribatuetako ikasleen artean praktikatzen zen, eskola batetik bestera nabarmen aldatzen ziren arau oso zehaztugabeekin. Eskola batzuetan pilota eskuetan hartuta korrika egin zitekeen, beste batzuetan ez; batzuetan jokoz kanpoko lerro bat zegoen, baina beste batzuetan ez; batzuetan kontrako jokalariari hartu, plakatu eta ostikoka egin ahal zitzaion, eta beste batzuetan ez; batzuek pasean oinarritutako taldekako joko bat sustatzen zuten, baita pasea ere. Beste batzuetan, berriz, jokalari bakoitzaren trebetasunean eta indarrean oinarritutako banakako joko bat bultzatzen zuten. Eta eskola bakoitzean aldaera eta aldaketa amaigabeak zeuden.
1840ko hamarkadan, Britainia Handiak garapen handia izan zuen bere trenbide-sarean, eta, horri esker, pertsonak distantzia handiagoetara joan ziren. Prozesu horrek elkargoen arteko eskumenak gauzatzea ahalbidetu zuen, baina, handik gutxira, argi geratu zen beharrezkoa zela arauak bateratzea.
Futbol Elkartearen legeak 1863an ofizialdu baziren ere, Cambridgeko arauak gaur egungo kodea sortzeko oinarritzat hartu ziren eta Sheffield-eko arauek ere ezaugarri garrantzitsuak ekarri zizkioten kirol berriari.
Futbol modernoa
1863an joko arau zehatzak idatzi ziren eta orduan sortu zen egungo futbola Ingalaterran. Urte gutxi beranduago, 1867an, lehen futbol taldea (Sheffield Football Club) zelaira irten zen.
Data zehatza eta onartua ezartzea zaila bada ere, futbolaren jaiotza 1863ko urriaren 26a izan zen, “The Football Association” sortu zeneko eguna.
Kirolaren nazioarteko hedapena munduan eta Espainian, Lehen Mundu Gerra arte (1900-1914/19)
XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran futbola Europa osoan zehar zabaldu zen. Herrialde gehienek jadanik haien futbol elkartea sortua zuten. Espainian, aldiz, 1913an sortu zen. Europako etorkinen bidez, Hego Ameriketan futbola zabalduz joan zen. Azken hau, gaur eguneko Hego Ameriketako klub askoren izenei erreparatuz hauteman daiteke (River Plate edo Corinthians, adibidez). Futbolaren eraginaren ondorioz, Parisen 1914. urtean Europako zortzi herrialdetako ordezkariek FIFA (Federation Internationale de Football Association) erakundea sortzea eragin zuen. Herrialde hauen artean ez zeuden ez Irlanda, ezta Britainia Handia ere, mundu osoko futbol erakunde bat izateko ideiaren aurka baitzeuden. Sortu eta bi egunetara, Robert Guérin lehendakari izendatu zuten. FIFAren lehen lorpen garrantzitsua FAren (The Football Association) afiliazioa lortzea izan zen. FA Ingalaterrako futbol-erakunde gorena da, 1863ko urriaren 26an sortua. Munduko futbol elkarterik zaharrena da eta Ingalaterrako klub profesional guztiak biltzen ditu. 1910etik aurrera, Europaz kanpoko partaideak afiliatu ziren.
1906. urtean mundu mailako txapelketa bat egitearen ideiak huts egin zuen, eta Joko Olinpikoek ez zuten munduko txapelketa bat sortzeko bezainbeste garrantzirik. Futbola 1900 eta 1904 urteetako Joko Olinpikoetan kirol erakusgarri bezala agertu zen. FIFAren ustez, 1908ko Joko Olinpikoetan mundu mailako lehen txapelketa ofiziala aurrera eraman zen.
Lehen Mundu Gerra (1914-1919) gerrarik gogorrena izan zen. Armadek kirol jarduerak eta txapelketak antolatu zituzten soldaduen kemenari eusteko. Ondorioz, gerrak kirolaren praktika Europako klase ertain eta baxuetako gizonen artean hedatzen eta dibertsifikatzen lagundu zuen. Hala ere, orduko goi mailako futbolean kalte handiak sortu zituen. Europarrek ez zuten uste gerra hain luzea izango zenik. Izan ere, gerra laster bukatuko zela uste zuten, baina ez zen horrela izan. Erresuma Batuak paper garrantzitsua jokatu zuen, eta horren ondorioz, nahiz eta jokatzen jarraitu, futbola asko kaltetu zen. Ingalaterran kirol guztiak bertan behera gelditu ziren futbola izan ezik. Ingalaterrako futbol txapelketa 1916an galarazi zen, Ingalaterran jokatzen zuten jokalari asko gerrara bidaliak izan zirelako. Hauei hasieran traidore deitzen zieten. Klubek erabakitzen zuten jokalaria gerrara zihoan edo ez, eta askok ezetz esan zuten. Jendearen ustez, futbolariek pribilegio hori merezi ez zutenez, gatazka asko egon ziren egoera honen inguruan. Emakumezkoen futbolari dagokionez, XX. mende hasieran zalantzan jarri zen. Britainiako elkarteek ez zuten futbol hau bultzatzen; hau da, ez zen begi onez ikusten jende askoren artean. Arraroa badirudi ere, Lehen Mundu Gerrak emakumezkoen futbolerako onurak ekarri zituen. Fabriketako gizonak gerrara joan ziren eta haien postua taldeen barruan emakumeek hartu zuten. Hauen artean Preston hiriko Dick Kerr´s Ladies taldea izan zen garrantzitsuena.
XX. mende hasieran, Espainiako estatu osoan futbola zabaldu zen futbol klubak sortuz. Hasieran elkarteak atzerritarrez osatuak zeuden. Futbolaren garapen azkarrak honen erregulazioaz arduratuko ziren elkarteak sortzera eraman zuen. Lehena Kataluniako “Foot-Ball Associació” elkartea izan zen. Lehen txapelketa antolatu zen Hispania Athletic Club-ek sortutako “Copa Macaya”-ren bitartez. Urte hauetan futbolak oztopo handiak izan zituen; jokatzeko arriskutsua zela esaten zen. 1902an, nazio mailako lehen txapelketa jokatu zen, “Concurso Madrid de Foot-Ball Association" edo "Copa de la Coronación”, gaurko “Copa del Rey”-aren aitzindaria.
Paratohormona
Paratohormona (PTH) paratiroide guruinak odoleko kaltzio eta fosfato kontzentrazioak erregulatzeko jariatzen duen hormona da. Bere jariaketarako oinarrizko estimulua odoleko kaltzio kontzentrazioa da.
Hormona honen ezinbestekoa funtzioa, odoleko kaltzioa igo eta fosfatoa jaistea da. Hori gertatuko ez balitz, beraien kontzentrazioak saturazio mailatik hurbil geratuko lirateke eta kaltzio-fosfato eran metatuko lirateke hezurretan, kristalak sortuz. Orduan ez kaltzioa eta ez fosfatoa ez lirateke odolera berreskuragarriak izango.
Futbol
Kirolaren globalizazioa, merkaturatzea eta dibertsifikazioa munduan (1992etik gaur arte)
Lokatz futbola 90. hamarkadan eskandinabiarrek sortutako jokoa da. Haien atleta eta soldaduak entrenatzeko teknika bat bezala izan zen. Izan ere, lokatz artean jokatzean, jokalariek gerriraino lokatzez beteta amaitzen zuten. 1998an, joko honek Finlandian ospea hartu zuen, non hamahiru taldek Jyrki Väänänenek sortutako txapelketa jokatu zuten. 1999rako 57 talde zeuden kontinente osoan.
Paratohormona
Odoleko kaltzio kontzentrazio jaitsierak paratiroidea estimulatzen du eta paratohormona jariatzen hasten da hau. Ondoko eraginak izango ditu hormonak:
Futbol
Kirolaren globalizazioa, merkaturatzea eta dibertsifikazioa munduan (1992etik gaur arte)
Lehen Mundiala 2000. urtean ospatu zen Finlandia iparraldeko Hyrynsalmi hirian, eta hain hedapen handia izan zuenez, gaur egun urtero ospatzen den txapelketa bat da. Mundialean 1000 taldek parte hartzen dute. Txapelketan zehar Vuorisuo deituriko kirol instalazioko 20 zelaietan jokatzen dute. 30.000 pertsona inguru biltzen dira bertan eta, futbol konbentzionalean bezala, herrialde desberdinetako jendea joaten da haien selekzioa animatzera. Kirol gehienetan ez bezala, garrantzitsuena haientzat ez da irabaztea. Gainera ez da emakume eta gizonezkoen arteko bereizketarik egiten. Txapelketa amaitzean, denak batera afaldu eta ospakizun bat egiten dute. Gaur egun 200 taldek praktikatzen dute kirol hau eta nahiko ospetsua da Eskozian, Suedian, Islandian, Holandan, Errusian, Txinan eta Brasilen. 90. hamarkadatik aurrera futbolak bigarren garapen bat izan zuen. Kirol klubak kiroleko sozietate anonimo bihurtu ziren. Telebistan partiduak emateagatik diru mordoa lortzen zen. Fitxaketa garestiak hasi ziren, eta Bosmanen sententziari esker, futbolarien globalizazioa hasi zen. Bosman jokalari belgikar bat zen. Bere klubarekin kontratua amaitu eta kontratu berriarekin soldata jaitsi nahi zioten. Beste klub batera joateko nahia zuen, baina bere jatorrizko klubari bere fitxaketagatik ordaindu behar zion. Bosmani ez zitzaion bidezkoa iruditzen, beraz, abokatu baten laguntzaz erreklamazioa egin zuen. Haren helburua futbol jokalarien eskubideak edozein langilenarekin parekatzea zen, Union of European Football Associations-i (UEFA) auzia irabazi zion futbol jokalarien eskubideak hobetuz. Hortik aurrera jokalari batek klub batekin kontratua amaitzen zuenean, jokalari hori automatikoki jokalari aske bihurtzen zen. Gainera, Bosmanen Legeak Europar Batasuneko futbol jokalarien mugimendu librea ekarri zuen, Europako kluben fitxaketa politika aldatuz. Hortik aurrera Europako klubetan jokalari europarrak ez ziren atzerritarrak kontsideratuko. Honi esker, klubek atzerritarren kupoak jokalari ez europarrak fitxatzeko erabili zituzten.
1994. urtean Estatu Batuetan Mundiala egin zen. Kopa Mundial honek, besteekin konparatuz, hainbat berrikuntza izan zituen. Lehenengoa, aurretik aipatutako arau berriak lehenengo aldiz aplikatu zirela da. Bigarrena, Estatu Batuak historia futbolistikorik ez zuenez, hainbat kritika egon zirela. Hala eta guztiz ere, diru gehien lortu zuen eta asistentzia gehien izan zuen Mundiala izan zen. 24 selekzio izan zituen azken mundiala izan zen. Alemania Federalak eta Italiak neurketan berdindu ostean, historian zehar finala penaltietan erabakitzen zen lehenengo aldia izan zen. 2002. urteko mundialaren aurretik hainbat aldaketa egiten ziren lehiaketa honi begira. Hauetatik  garrantzitsuena honako hau izan zen:  Mundialetako historian lehenengo aldiz irabazleak ez zuela hurrengo Kopa Mundialarako pasea ehuneko ehunean bermatuta. Beste aldaketa garrantzitsu bat selekzio guztietako jokalari guztiei antidopin froga egitea izan zen. Urte honetako Mundiala Hegoaldeko Korean eta Japonian egin zen, eta bi herrialdeek batera ospatzen zuten lehen Kopa Mundiala izan zen. Horrez gain, XXI. mendean Asian egindako lehenengoa izan zen. Mundial hau oso ezaguna da polemika arbitralengatik. Hego Korea selekzioari laguntza eskaini zitzaion txapelketako momentu haueten: multzoen fasean Portugalen aurka, final zortzirenetan Italiaren aurka eta final laurdenetan Espainiaren aurka. Hainbat urte geroago, 2015. urtean partidu horietan Hego Koreak azpijokoak egin zituela erakutsi zen. Horren ondorioz, FIFAko hainbat mandatari atxilotuak izan ziren. Horretaz aparte, oso asistentzia gutxi ikusi zen partiduetan zehar. 2010. urtean Kopa Mundiala Hegoafrikan egin zen. Afrikan ospatzen zen lehenengoa izan zen eta bosgarrena hego hemisferioan. Mundial honetara hainbat selekzio bueltatu ziren urte asko Mundialetan lehiatu gabe egon eta gero: Ipar Korea (1966), Honduras eta Zelanda Berria (1982), Algeria (1986), Grezia (1994) eta Txile (1998). Hauei Serbia eta Eslovakia batu behar zaizkie. Espainiaren garaipenarekin lehenengo aldia izan zen Europako selekzio batek Europatik kanpo Mundial bat irabazten zuela.
Kirolaren globalizazioa, merkaturatzea eta dibertsifikazioa. Espainia (1992etik gaur arte).
90. hamarkada n Espainian futbolak eraldaketa bat jasan zuen. Klubek telebistek partiduak emateagatik diru mordoa lortzen zuten, klubak fitxaketa garestiak egiten hasi ziren eta aurretik aipatutako Bosmanen Legea ri esker, klubek haien fitxaketa politika aldatu zuten. Bosmanen efektua 1996-1997 liga txapelketan ikusi zen argi eta garbi, “futbol jokalari atzerritarren inmigrazioak eta milioi askoko diru sarrerek fitxaketa garestiak ekarri zituzten. Uda hartan Espainiako ligan 92 atzerritar izatetik 199 atzerritar izatera pasa zen 170 milioi euro fitxaketetan gastatuz”.
Futbolaren eraldaketa honen ondorioz, kluben arteko desberdintasunak handitu ziren. Futbol kluben lorpenak kluben balio ekonomikoaren araberakoak izaten hasi ziren. Horregatik, ordutik aurrera, tituluak ahalmen ekonomiko handiena zuten klubak lortzen hasi ziren, maila goreneko jokalariak soldata izugarriekin erakartzen zituztelako.
Gizonezkoen futbola ez bezala, emakumezkoen futbola ez zen profesionala 90. hamarkadan RFEF-ak ez zituelako emakumeentzako lizentzia profesionalak onartzen. Hala ere, jokalari semiprofesional gutxi batzuk agertu ziren. Alabaina, emakumezko selekzioak, “jokalari semiprofesional eta amateurrez beteak zeudenak, ez ziren nahikoak munduko potentziekin lehiatzeko, hala nola, Italia edo Alemania. Herrialde hauetan, jadanik, profesionalismorantz pausuak ematen hasiak zirelako. Horregatik, Emakumezkoen Espainiako Selekzioak, garai hartan, ez zen Mundial baterako klasifikatu eta 1997an bakarrik Eurokopa jokatzea lortu zuen”.
NGC 2865
NGC 2865 galaxia bat da, Hydra konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Futbol
Kirolaren globalizazioa, merkaturatzea eta dibertsifikazioa. Espainia (1992etik gaur arte).
“XXI. mendea ren hasieran emakumezkoen futbolak izugarrizko garapen eta hedapena izan zuen Espainian, Superligaren eraketari, gizonezko klub profesionalen inplikazioari eta jokalari mediatikoen agerpenari esker”. Honen adierazle nagusi bat San Mamesen Athetic Club taldeak 35.000 ikusleren aurrean lortutako liga txapelketa izan zen. Nahiz eta selekzioak lorpen garrantzitsurik lortu gabe jarraitu, azpi kategorietako selekzioak potentzia mundialei aurre egiten hasi ziren nazioarteko txapelketetan.
XXI. mendearen bigarren hamarkadan, nahiz eta jokalari gutxi batzuk profesionalak izan, goi mailan gehienak semiprofesionalak ziren. Gizonezko eta emakumezko goi mailako futbolaren artean oraindik ere alde handia zegoen. Nahiz eta egoera honi konponbidea emateko esfortzu handiak egin, ez zuten erantzunik jasotzen, eta, 2019ko azaroan, greba egitea erabaki zuten. Horrela jarraitzea erabaki zuten haien baldintzak hobetu ziren arte. Azkenean, 2020ko otsailean, akordio batera heldu ziren RFEF-arekin, Emakumezko Futbolaren Konbenio Kolektiboa sinatuz. Honen bidez orain arte existitzen ez ziren eskubideak lortu zituzten profesionalizaziora begira pausu handia emanez. Gainera, esan beharra dago “Espainia emakumezko futbolaren buruan jarri zela ez dagoelako sektore honetan konbeniorik duen beste herrialderik Europan”. Emakumezko kirolarentzako gertaera garrantzitsua izan zen, eta hauek dira bertan azaltzen diren neurrietako batzuk: kontratuetan % 75eko partzialitatea, soldata minimo bat izatea, urtean zehar 30 egun opor izatea eta kontratuko azken urtean jokalaria haurdun egon bada hitzarmena beste urte bat luzatzea, baldintza berberak mantenduz.
Futbol zelaia
Jokorako lekua 45 eta 90 metro bitarteko zabalera eta 90 eta 120 metro bitarteko luzera duen belarrezko zelaia izaten da. Area bakoitzean hiru zutoinek osatutako ate bat egoten da. Zelaia bi zatitan banatzen da eta ateen aurrean bina area egoten dira: area txikiak atezaina inork oztopatu ezin duen gunea da, eta area handia atezainak baloia eskuaz jokatu dezakeena eta defentsak ari den taldeak egiten duen falta penalti bezala adierazten dena.
Zelaiaren ezaugarriak
Ondorengo arau hauek kontuan izan behar dira ere:
Jokoaren arauak
Futbol partida baten 10 jokalari eta atezain batek osatutako bi taldek jokatzen dute. Talde batek gola lortu duela esaten da baloia arerioaren atean sartzea lortzen duenean. Jokoaren helburua arerioak baino gol gehiago lortzea da.
Jokoaren hasiera
Bi taldeetako bakoitzak 11 jokalari izango ditu gehienez, eta 7 gutxienez. Partidan zehar, jokalari horiek ordezkoekin aldatu ahal izango dira. Jokalari titularretako batek atezaina izan beharko du. Baimenduta dago taldeko atezain batek eta beste jokalari batek posizioa trukatzea norgehiagokan zehar, betiere etenaldi batean bada, arbitroaren baimenarekin.
Jokalari bakoitzak oinarrizko janzkera bat izan beharko du: mahukadun kamiseta edo jertsea, praka motzak, galtzerdiak, zango-babesak eta oinetako egokiak. Bi taldeetako jantzien koloreak eta atezainenak argi eta garbi bereizi behar dira. Kapitainek (talde bakoitzaren ordezkari diren jokalariak) identifikazio-markaren bat eraman beharko dute, arbitroak beharrezkoa denean deitu ahal izateko.
Futbola forma esferikoko baloi batekin jokatzen da, larruzkoa edo baimendutako bestelako materialez eginda dagoena. 68 eta 70 zentimetro arteko zirkunferentzia izango du, 410 eta 450 gramo arteko masa eta 0,6 eta 1,1 atmosfera arteko presioa itsas-mailan. Jokalariek gorputzeko edozein atalekin ukitu eta mugitu dezakete baloia, besoekin izan ezik. Atezainak abantaila bat du: bere gorputzeko edozein atal erabil dezake horretarako, baina bere penalti-area barruan bakarrik.
Faltak eta jokoari berrekitea
Baloia eskuekin hartu dezakeen bakarra atezaina da, beti ere area handiaren barruan. Talde bereko jokalari batek atezainari baloia eman eta gero eskuarekin hartzen badu, falta da.
Norgehiagoka bakoitza arbitro nagusi batek kontrolatuko du. Arbitro hori lehiaketaren antolakuntzak izendatuko du, eta bera izango da partiduaren agintari nagusia eta jokoaren arauak betearazteko arduraduna. Epailearen erabaki guztiak behin-betikoak dira. Berak bakarrik alda dezake erabaki bat, baldin eta jokoa edo partida berriz hasi ez bada. Gainera, bi arbitro laguntzaile edo marrazainak (lineako gizona) izango ditu eskura erabakiak hartzen laguntzeko. Laugarren arbitro bat ere badago, eta horrek berretsi egiten du; horretaz aparte, ordezkoak eta teknikariak kontrolatzen ditu. Laugarren arbitroak, gainera, ordezkapenak eta arauzko denbora gehitzea adierazten ditu. Epaileak kargu hartuko dio jokalari bati, kargu hartze hori merezi duen arau-hauste bat egiten duenean.
Jokalari batek beste bat jotzen duenean edo jotzen saiatzen den bakoitzean, bultzatzen duenean, abantaila bat ateratzeko atxikitzen duenean, txistua botatzen duenean edo baloia bere eskuekin ukitzen duenean (atezainak izan ezik), epaileak zuzeneko jaurtiketa libre bat markatuko du arau-haustea egin ez zuen taldearen alde, arau-haustea gertatu zen lekutik exekutatuko dena. Penalti-arean gertatzen diren faltak penalti izango dira (penalti-arean markatuta dagoen zirkulutik jaurtiko direnak).
Jokalari batek modu arriskutsuan jokatzen badu, arerioa oztopatzen badu edo atezainari baloia eskuekin ateratzea galarazten badio, arau-haustea egin ez duen taldearen aldeko zeharkako jaurtiketa libre bat markatuko da, arau-haustea egin den lekutik exekutatuko dena. Gainera, zeharkako jaurtiketa libre bat egingo da atezainak pilota bere eskuetan 6 segundo baino gehiagoz mantentzen badu, taldekide batengandik edo zuzenean hegaleko sake batetik jasotzen badu. Jokalari batek txartel horia (kargu-hartzea) edo gorria (kanporatzea) jaso ahal izango du, araudian zehaztutako arau-hausteren bat egiten badu. Jokalari batek txartel gorri bat jasotzen badu, zelaitik botako dute eta ezin izango da beste batekin ordezkatu, gainera, zigorraren arabera, hurrengo partida edo bat baino gehiago galdu ditzake. Jokalari batek partida berean bi txartel hori jasotzen baditu, txartel gorria jasoko du eta kanporatu egingo dute. Txartelak jokalariek jokoaren arauak betearazteko modu bat dira.
Baloia helmugatik irteten bada defentsako jokalari batek ukitu ondoren, korner bat emango zaio aurkariari. Erasotzaile batek azken aldiz ukitzen badu, helmugako sake bat emango zaio defentsa taldeari. Baloiak hegaleko lerroetako batetik zelaia uzten badu, azken aldiz baloia ukitu ez duen taldeari hegaleko sakea emango zaio.
Jokalari batek baloia alboko marratik kanpora botatzen badu, alboko sakea egiten du aurkako taldeak. Bere zelaiko hondoko marratik kanpora badoa, kornerra da eta beste taldearen zelaiko hondoko marratik kanpora badoa, ateko sakea.
Epaileak jokalariak ohartarazi ditzake arauz kontrako ekintzaren bat eginez gero. Futbolean ohartarazpenak txartel horia eta txartel gorria erakutsiz egiten dira, ekintzaren arabera. Bi txartel hori edo gorri bat ikusten dituen jokalariak zelaia utzi behar du. Epaileak talde bereko 5 jokalari bidaltzen baditu, partida amaitutzat ematen da, eta talde horrek galtzen du.
Iraupena eta emaitza
Partida baten iraupena, erregelamenduaren 7. arauan zehaztutakoa, 45 minutuko bi denbora berdinekoa izango da, eta tarteko atsedenaldia ezin izango da 15 minututik gorakoa izan; iraupena lehiaketa bakoitzaren araudiak ezarri beharko du. Denboraren erdi bakoitzaren iraupena aldatu ahal izango da baldin eta lehiaketaren arauek horretarako aukera ematen badute, eta arbitroa eta bi talde parte-hartzaileak ados badaude partida hasi aurretik. Partida jokatu bitartean galdutako denbora zati bakoitzaren amaieran berreskuratu beharko da, eta epaile nagusiaren esku geratuko da horien iraupena.
Kirolaren helburua aurkariak baino gol gehiago sartzea da. Talde batek gol bat sartu duela esango da, baloiak helmuga erabat gainditzen duenean zutoin bertikalen artean eta aurkariaren atearen zutoin horizontalaren azpitik igaroz (betiere aldez aurretik joko-arauak urratu ez badira). Bi taldeek gol kopuru bera sartzen badute, partida berdindutzat joko da.
Esan bezala, partida batek 45 minutuko bi zati izaten ditu, 15 minutuko atsedenarekin tartean. Jokoan zehar izandako geldiuneak direla-eta, epaileak minutu batzuk luzatu dezake zati bakoitza. Denbora tarte honi deskontu-denbora deritzo.
Jokoaren 90 minutua igarotakoan berdinketarekin amaituz gero, luzapena jokatu daiteke partidak derrigorrezko irabazle bat izan behar badu; adibidez, kanporaketetan. Luzapen hau 15 minutuko bi zatik osatzen dute. Hala eta guztiz ere, berdinketak jarraitzen badu, penalti jaurtiketak egiten dira irabazlea erabaki arte. Penalti gehien sartzen dituenak irabazten du norgehiagoka. Kasu askotan, partida berdinketan amaitzen denean, bi taldeetako bat irabazletzat jotzeko moduren bat bilatu behar da, eta hori lortzeko hainbat modu daude. Partida berdinduta amaitzen bada, luzapen bat edo denbora gehigarri bat joka daiteke. Luzapen edo denbora horrek bi zati izaten ditu, gehienetan 15 minutukoa bakoitza, eta bertan hasierako partida jarraitzen da. Gainera, luzapena denbora baino lehen amaitzeko bi modu daude: urrezko gola eta zilarrezko gola, nahiz eta forma horiek alde batera utzi diren azken urteetan. Berdintasunak jarraitzen badu, penaltiak egingo dira. Talde bakoitzak penaltiak txandaka jaurtitzean datza, bakoitzak guztira 5 jaurti arte. Gauzatutako 10 penalti edo penaltien ondoren berdintasunak jarraitzen badu, talde bakoitzeko penalti bat exekutatzen jarraituko da irabazle bat izan arte.
Luzapenaren eta penaltien erabilera oso ohikoa da futbol modernoan, eta horren adierazle nagusia Munduko Futbol Kopako azken faseko kanporaketa-faseak dira. Lehiaketa batzuetan, hasierako partida amaitu ondoren zuzenean hasten dira penaltiak betetzen, luzapena erabili gabe. Sistema horren adibide argia dira Amerika Kopako kanporaketa-faseak.
Adibide guzti hauetan partida bakarra jokatzen zen, baina badira beste txapelketa batzuk non kanporaketa faseak bi partiduetara jokatzen diren, joan-etorriko partidak deiturikoak. Giltza (bi partidak) berdinketan amaitu ote den erabakitzeko, bi taldeen aldeko golak batzen dira bi partidetan, eta emaitza berdina lortzen badute, giltza berdinketan amaitu zela esaten da. Kasu batzuetan, giltza berdinduta amaitzen bada, berdinketa hausteko sistema bat erabiltzen da, luzapenarekin edo jaurtiketa penalekin, eta horiek giltzaren bigarren partida amaitzean exekutatzen dira.
Futbola 17 lege arautzen dute unibertsalak direnak, nahiz eta horien barruan zenbait aldaketa baimentzen diren emakumezkoen, haurren eta seniorren futbolaren garapena errazteko. Arauak argi eta garbi definituta egon arren, aplikazioetan zenbait desberdintasun daude, hainbat alderdiren ondoriozkoak, adibidez, jokoa garatzen den eskualdea. Alde batetik, Europan, bereziki Ingalaterran, arbitroak faltekin eta arau-hausteekin permisiboagoak izateagatik nabarmentzen dira, modu horretan ohartarazpenak eta kanporatzeak murriztuz; beste leku batzuetan, aldiz, Hego Amerikan adibidez, faltak sarriago zigortzen dira txartelekin.
Jokoaren arauak International Football Association Boardek definitzen ditu, FIFAk eta Erresuma Batuko lau elkarteek osatzen duten erakundeak. Aldaketa bat onartzeko, gutxienez FIFAren botoak eta Erresuma Batuko elkarteen 4 botoetatik 2 izan behar ditu.
Jokalarien funtzioak
Atezaina: futbolean, atezaina aurrelariak golik ez sartzeko funtzioa duen jokalaria da, horretarako eskuez baliatu ahal delarik (bere area barruan aurkitzen bada). Oso posizio espezializatua da eta taldeetan arruntena atezain bakarra edukitzea izaten da. Bizkarrean izaten duen zenbaki ohikoena 1, 13 edo 25 izaten da.
Atzelaria: atzean dauden jokalariak dira. Horien helburua kontrako taldeak golik ez sartzea da. Atzelarien dortsal ohikoenak 2tik 6ra izaten dira. Normalean, jokalari indartsuenak eta handienak atzelariak izaten dira eta ia beti futbol partidu bateko talde batek lau atzelarirekin jokatzen du, bi zentral eta bi hegalekoek osatuta.
Erdilaria: erdilaria futbolean zelaiaren erdian jokatzen duen pertsona da. Posiziorik ospetsuena da kirol honetan, hauek bai defentsa lanetan eta baita eraso lanetan ere murgiltzen direlako. Beste gauza batzuen artean, baloiak berreskuratzea, erasoetarako jokaldiak egitea edota baloiaren jabetza mantentzea da beraien lana. Euskal Herrian badaude erdilari ospetsu asko; ospetsuenak Xabi Alonso, Mikel Arteta eta Raul Garcia dira.
Joko sistemak
Joko sistema erasoko eta defentsako mugimenduak egin aurretik talde bateko jokalariek zelaian duten eta mantentzen duten posizio bezala defini daiteke. Antolamendu mota hau atzera-egite baten ondoren edota erdigunetik edo atezaina ren atetik atera ondoren ematen da, eta helburua joko eremua behar bezala okupatzea da. Joko sistema hauek aldaerak izan ditzakete. Hasierako posizio batetik abiatzen den jokalari batek posizio hori aurreratzen edo atzeratzen badu eta denbora jakin batez eta inoiz ez modu iraunkorrean beste lerro batean sartzera iritsi gabe egiten bada joko-sistemaren aldaera bezala kontuan hartuko da. Aldiz, aldaketa era horretan ematen ez bada, joko-sistemaren aldaketa bezala definituko da. Aldaera baloia ren jabetzan egiten bada, erasokoa izango da. Aldaera baloiaren jabetzarik gabe egiten bada, defentsiboa izango da.
Oinarriak:
Hauek dira joko sistema printzipalak:
Sherrill (New York)
Sherrill  New York estatuko hiri bat da. Oneida konderrian kokatua dago. 2010ean 3,071 biztanle zituen, 5.99 kilometro koadrotan banatuta.
Futbol
Euskal Herrikoak
Ipar Euskal Herrian ez dago futbol talde garrantzitsurik, estatuko lehen edo bigarren mailan jokatu duenik. Izan ere, beste kirol batzuek indar handiagoa dute Ipar Euskal Herrian; errugbiak, bereziki.
Selekzio nazionalak
Euskal Herriak ez du talde ofizialik, baina bada Euskal Herriko futbol selekzioa, lagunarteko partidak jokatzen dituena.
Binke
Binke aldizkaria Galdakaon eta Usansolon euskaraz argitaratzen den aldizkaria da. Hilabetekaria da eta 2016ko urtarrilean banatu zuten lehen alea. Hala ere, 2015. urtean hasi zituzten lana eta aurkezpena, konkretuago 2015eko abenduaren 17an. Ordutik galdakoztar eta usansolotar talde txiki batek euskara hutseko, sareko eta paperezko eduki informatiboa eskaintzen dizkio herri hauetako biztanleei.
Edukiak
Galdakaoztar edo usansolotar bati egindako elkarrizketa eramaten dute azalera, aleko elkarrizketa nagusia izaten da. Edukiak elkarrizketatuaren ogibideari buruzkoak izan ohi dira edota azalera ekarri nahi duten gai bati heltzeko elkarriztatuaren identitate edo izaera aprobetxatzen dute. Aginke! izeneko atal komiko eta kritiko bat ere badute, pil-pilean dauden gaiak ikuskera desberdin batekin heltzeko. Hurrengo atalean, Galdakaoko eta Usansoloko kuadrillentzako erakusleiho bat sortu dute, Ostike! izenekoa. Elkarrizketa kazeta-generoa erabiltzen dute, baina elkarrizketatzailea ez da kazetaria izaten, herrietako beste kuadrilla bat baizik.
Horrez gain, herriko jendeak idatzitako edukiak argitaratzen dituzte, elkarrizketa, erreportaje, kronika edota iritzi testu eran. Gainera, herriko jentea izan ohi da protagonista. Amaieran, inoiz falta ez diren elementu bi irakur daitezke: agenda eta Binketxorekin jolasean. Agendan hurrengo hileko eskaintza kulturalen berri izan dezake irakurleak. Binketxorekin jolasean atalean, berriz, umeek bospalau jolas izango dituzte hilero. Eduki guzti honek sarean ere aurkitu daitezke, baita ale osoak ere.
Ildo editoriala
Binke aldizkari abertzale eta euskaltzalea da. Ez soilik kazetariek euskaraz idazten dutelako. Izan ere, eduki informatiboetan edota iritzi testuetan, ildo hori jarraitzen duten ideiak eta gaiak argiak dira. Galdakao eta Usansolo eta galdakaoztarrak eta usansolotarrak dira protagonista edukietan. Hala ere, informazio nazionalean eta tokiko informazioan egindako aipamenetan Euskal Herriaren mugak dira Binkeren lurralde esparrua. Gainera, eduki sozialak lantzeko joera dute, gizartearen auzietan fokua jarriz.
Hedabidearen zuzendaritza
Pertsona hauek osatzen dute aldizkariaren lan taldea:
Negozio eredua
Binke aldizkaria dohainik heltzen da galdakaoztar eta usansolotarren etxeetara. Hala ere, hilabetekariak oinarrizko bi diru iturri ditu bizirik irauteko: diru publikoa eta Binkekide kanpaina. Binkekide kanpainaren bitartez urtean 36 euro kobratzen dizkio irakurleari proiektua laguntze aldera. Inbertsio publiko eta pribatuen atalean, berriz, Galdakaoko Udalak, Bizkaiko Foru Aldundiak eta Galdakoko VUSA Eraikuntzak enpresa pribatuak laguntzen dute aldizkaria.
14.000 ale banatzen ditu hilero galdakaoztar eta usansolotarren etxeetan. Horretarako, lantegia Zamudion duen BEPSA inprentarekin lan egiten du sortutako diseinuak inprimatzeko. Banaketa, berriz, Egunon Lantegi Batuak eta Correosek ahalbidetzen dute; izan ere, hauek dira aleak etxeetara bidaltzeaz arduratzen direnak.
Megachile cetera
Megachile cetera erle espezie bat da, Megachile generoan eta Megachilidae familian.
Megachile hilli
Megachile hilli erle espezie bat da, Megachile generoan eta Megachilidae familian.
Drymarchon margaritae
Drymarchon margaritae Drymarchon generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Jauzi nagusi
Jauzi nagusia (somersault) gimnastikan, gorputzaren zeharkako ardatzaren inguruan airean biraketa osoa egitean datzan ariketa da; edozein aparatutan egin daiteke. Jauzia aurrera, atzera edo albora izan daiteke.
Aurrera eta atzera dauden jauzi nagusien aldaketa ugari daude, eta horien bertsio tekniko zehatzagoak trampolining izeneko lehia-kirolaren parte dira. Kirol honetan lau aldaera daude konpetentzietan egiten diren jauzi nagusien artean: tuck edo taldekatua, pike edo karpatua, straight edo zuzena eta straddle edo hankalatraba.
Rohan jauregia (Bordele)
Rohan jauregia, Palais Rohan, Frantziako Bordele hiriko udalaren egoitza nagusia da. Pey Berland plazan dago. Udaletxea izateaz gain, Bordeleko Arte Ederren Museoaren egoitza ere bada.
1784an 13 urtez eraikitzen egon ondoren amaitu zen. Hasiera batez, Artzapezpikuaren jauregia izan zen. 1997an Frantziako Gobernuak monumentu historiko izendatu zuen.
Allemant (Marne)
Allemant Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Allemant udalerrian erroldatutako biztanleak 159 ziren. Familiak 62 ziren, horien artean 18 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 7 bakarrik bizi ziren emakumeak), 18 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 22 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Tantilla armillata
Tantilla armillata Tantilla generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Allemant (Marne)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 94 etxebizitza zeuden, 69 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 93etxeak ziren. 69 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 95 ziren, horien artean 73 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 73 pertsona aktiboetatik 64 lanean zeuden (36 gizon eta 28 emakume) eta 9 langabezian zeuden (4 gizon eta 5 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Allemant udalerrian 73 unitate fiskal zeuden, 168 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.602 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Allemant udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 774 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Deflaktatzaile
Deflaktatzailea magnitude ekonomiko bati inflazioaren eragina ezabatzea da. Zehazkiago, balio nominalaz neurtzen den magnitude ekonomiko bat deflaktatu egiten da, balio errealera edo prezio konstanteetara bihurtzen denean, aldiz aldiko balioak alderagarriak izan daitezen, inflazioa ezabatuz. Adibidez, langile batek jaso dituen urte batzuetako soldatak alderatzeko, inflazioaren eragina ezabatu behar zaie, nominalki gehiago irabazteak ez baitu esan nahi errealki gehiago irabazten denik, erosteko ahalmena inflazioaren eraginez berdina edo txikiagoa izan daitekeelako.
Saussay (Itsas Sena)
Saussay Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Deflaktatzaile
Deflaktatzaile gisa, prezioen bilakaera azaltzen duen zenbaki indize bat erabili ohi da, balio nominalak horrekin zatituz. Adibidez, 2010 urteko soldata 2000 urteko prezioetara deflaktatzeko, 2000-2010 bitartean izandako prezio-igoerarekin zatitu behar da: adibidez eta zehazkiago, 2010 urteko prezioen indizea, oinarritzat 2000 urtea harturik, 120 bada, bitarte horretan prezioak %20 igo direla esan nahi du; 2010 urteko soldata (prezio konstanteetan edo prezio-igoera baztertuz) zenbat igo den jakiteko, soldata zati 1.20 egin beharko da eta emaitza 2000 urteko soldatarekin alderatu.
Saussay (Itsas Sena)
Biztanleria
2007an Saussay udalerrian erroldatutako biztanleak 320 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 121 etxebizitza zeuden, 115 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 120etxeak ziren. 115 etxebizitza nagusietatik 107 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 77 etxek bost zituzten. 99 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 67 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 226 ziren, horien artean 178 aktiboak ziren eta 48 inaktiboak ziren. 178 pertsona aktiboetatik 168 lanean zeuden (88 gizon eta 80 emakume) eta 10 langabezian zeuden (2 gizon eta 8 emakume). 48 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saussay udalerrian 115 unitate fiskal zeuden, 329,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.552 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Saussay udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Adam Archuleta
Adam Jason Archuleta (Rock Springs, Wyoming, 1977ko azaroaren 27a –) euskal jatorria duen estatubatuar amerikar futbolari ohia da. National Football Leaguen zazpi urtez safety moduan ibili zen 2001 eta 2008 artean.
2010ean Jennifer Walcott playmatea ezkondu zuen eta, egun, ESPN eta Foxen esatari moduan dabil.
Laurogei Urteko Gerra
Espainiako Filipe II.aren hegemonia politikoaren eta kulturalaren aurka hasi zen, hura baitzen hango erregea. Espainiarrek hasieran arrakasta izan arren, iparraldeko probintziek, Gilen Isila buru zutela, erresistentziari eutsi zioten eta, 1572an Brielle hartzean, altxamendua berpiztu zen. 1581ean Zazpi Probintzietako Errepublika ezartzea lortu zuten. Izan ere, gatazkako lehendabiziko fasean (1568-1609), helburua independentzia eskuratzea izan zen. Hamabi urteko meniaren ondoren, bigarren fasean (1621-1648), berriz, independentzia horren aitortza. Gisa horretan, iparraldeko probintziek independentzia de jure 1648an erdietsi zuten, Münsterko Bakearekin (Wesfaliako Bakearen parte zen). Hegoaldeko probintziek (egungo Belgika, Frantziako iparraldea eta Luxenburgo) espainiarren agindupean jarraitu zuten.
Scano di Montiferro
Scano di Montiferro Oristanoko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Laurogei Urteko Gerra
Gatazkak aurrera egin ahala, Herbehereetako probintzia independienteak Europako botere nagusienetakoa bilakatu ziren, haren hazkunde ekonomiko, zientifiko eta kulturalari esker.
Busnago
Busnago Italiako udalerri bat da. Monta eta Brianzako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Laurogei Urteko Gerra
Gerraren arrazoiak
Filipek Savoiako dukea izendatu zuen gobernadore nagusi, probintzia horietako gobernu zentraleko buru. 1559an, Margarita Parmakoa, bere arrebaordea, erreginaorde izendatu zuen. Hori elkarlanean aritu zen bertako zenbait noblerekin (Gilen, Orange-ko printzea; Filipe Montmorency-koa, Hoorn-go kondea; eta Lamoral, Egmont-eko kondea). Filipek bere kontseilari batzuk sartu zien Estatuko Kontseiluan, denentan nabarmenena Antoine Perrenot de Granvelle, Frantzian jaiotako kardinal bat, Kontseiluan ospe handia lortu zuena, Herbehereetako kontseilarien kalterako.
Busnago
Mugakideak
Busnagok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Laurogei Urteko Gerra
Gerraren arrazoiak
Ondoren, Orangek Margarita eta Kontseilua konbentzitu zituen erregeari eska ziezaiotela moderazioz jokatzeko heresiaren kontra. Filipek erantzuna atzeratu zuen, eta, tartean, politika erlijiosoaren kontrako oposizioa zabaldu zen. Erantzun zuenean, 1565eko urrian, Filipek uko egin zion moderazioz jokatzeari eta, arrapostu gisa, 400 noblek, protestanteek zein katolikoek, Inkisizioa kentzeko eskaera egin zuten. Eskaeraren sostengua ikusita, Margaritak eten zuen heresiaren kontrako politika, Filiperen azken erabakiaren zain.
Shoreham (New York)
Shoreham  New York estatuko herri bat da. Suffolk konderrian kokatua dago. 2010ean 531 biztanle zituen, 1.16 kilometro koadrotan banatuta.
Laurogei Urteko Gerra
Lehenengo etapak (1566-1572)
Herbehereetan liskar giroa zegoen matxinadagatik, prediku kalbinistagatik, 1565ko uzta txarraren ondoko goseteagatik eta gerraren ondoriozko estutasun ekonomikoengatik. 1566ko abuztuan, jendetza batek monasterio bat arpilatu zuen Steenvoorden (egun Frantziako iparraldea), Sebastian Matte predikalari buru zuela. Ondoren, antzeko istiluak izan ziren beste toki askotan, arte eta apaindura erlijiosoa suntsitzeko, kalbinistek sustatutako mugimendu ikonoklasta batean (Beeldenstorm). Oro har, tokian tokiko agintariek ez zuten esku hartu bandalismoa gelditzeko. Noblezia erdibitu zen, Orange eta beste noble handi batzuk mugimendu iskabilatsuaren kontra agertu baitziren, eta beste batzuk, batik bat Henrike Bredoredekoa, berriz, alde. Herbehereak berriz mendean izateko, Filipe erregeak armada bat igortzea beste irtenbiderik ez zuen ikusi, eta, hortaz, 1567ko abuztuan, Bruselara abiatu zen 10.000 laguneko tropa bat, Fernando Álvarez de Toledo, Albako dukea, buru zuela.
Albak auzitegi berezi bat ezarri zuen (Raad van Beroerten, Arazoen Kontseilua) erregearen kontra zegoen oro epaitzeko. Albak Filiperen ordezkaritzat zuen bere burua, eta Margaritaren Parmakoaren gainetik pasatzen zen. Gainera, erregeordeaz baliatu zen besteak beste Egmonteko eta Horneko kondeak harrapatzeko. Horrek ekarri zuen Margaritak karguari uko egitea. Egmont eta Horne, katolikoak eta erregearekiko leialak izan arren, traizioa leporatuta epaitu eta hiltzera zigortu zituzten, epelak izan zirelakoan protestantismoaren kontra. Bruselako plaza nagusian egindako exekuzio horiek sumina sortu zuten. Mila lagun baino gehiago exekutatu zituzten hurrengo hilabeteetan. Bakea ekarri beharrean, neurri zorrotz horiek atsekabea areagotu zuten.
Askok ihes egin zuten, tartean Holanda, Zeelanda eta Utrecht probintzietako buru (stadtholder) zen Gilen Orangekoak. Bere lurrak eta tituluak Espainiako erregearen esku gelditu ziren. 1568an bere armadak Herbeheretara eraman zituen. Espainiakoak apirilaren 23an gailendu zitzaizkion Roermonden, baina maiatzaren 23an, Heiligerleeko gudua, Laurogei Urteko Gerraren hasieratzat jotzen dena, matxinatuen garaipena izan zen. Hala ere, Gilen dirurik gabe geldituta, bere armada desegin zen eta bere aliatuena garaitu zuen Albako dukeak.
Matxinada
1570erako, matxinada kontrolpean zegoen Herbeheretan. Hala ere, tropak pagatu nahian, Albak zerga berriak proposatu zituen. Herbehereetako Estatuek uko egin zuten, Baina, 1571n, Albak erabaki zuen zerga hor ibiltzea Estatuak kontra egonda ere. Horrek katolikoen zein protestanteen oposizioa ekarri zuen.
1572ko apirilaren 1ean, matxinatutako nobleen talde batek (Watergeuzen) [Brill] hiria hartu zuen ustekabean. Matxinoek Brill gotorleku eta ikur gisa hartu zuten. Seinale bat izan zen Herbehereetako protestanteak beste behin altxa zitezen. Amsterdam eta Middelburg salbu, Holanda eta Zeelanda probintzietako hiririk inportanteenek bate gin zuten matxinoekin. Gilen Orangekoa matxinadaren burutzan jarri zuten, Holandako, Zeelandako, Frieslandako eta Utrechteko gobernatzaile nagusi eta Stadholder gisa. Adostu zen Orangek eta Estatuek partekatuko zutela boterea. Orangek fede kalbinistari heldu zion 1573an.
Albak, Frantziako erasoari eusten ziola hegoaldean, Fadrique semea igorri zuen iparraldera probintzia matxinoan mendean hartzeko. Bidean, besteak beste, Naarden hiria errenditu zitzaion, baina Fadriquek, halere, etsenplua emateko, biztanleak (katolikoak barne) elizan sartu eta su eman zion. Horrek kemena eman zien matxinoei, ikusita amore emateak ez zuela onurarik ekartzen. Ondoren, espainiarrek Haarlem hartzea lortu zuten, hiriaren erresistentzia gorabehera, baina ez Alkmaar edo Delft. Gainera, matxinoek Zuiderzee eta Middelburg hartu zituzten 1574an.
Utrecht-eko Batasuna
Matxinadari eutsi ezinik, Albaren tokia Luis de Requesens-ek hartu zuen, baina 1576an hil zen. Espainia krisian zegoen eta bankarrot egin zuen 1575ean. Soldaduek hilabete asko ematen zituzten deus kobratu gabe, eta horrek soldaduen beraien matxinadak ekartzen zituen. Halako batean, Antwerp arpilatu zuten 1576ko azaroan, eta 8.000 bat pertsona hil.
Anjou 1582ko otsailean ailegatu zen. Ongietorria eman zioten zenbait hiritan, baina katolikoa izanik, Holandan eta Zeelandan, ez. Anjou, Frantziatik eramandako arrmadarekin, saiatu zen Antwerp indarrez hartzen. Porrot egindakoan, Herbehereak utzi zituen. Ondoren, Estatu Orokorrek erabaki zuten errepublika baten gisa gobernatzea.
Chelidoperca hirundinacea
Chelidoperca hirundinacea Chelidoperca generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Laurogei Urteko Gerra
Farneseren aurrerapenak
Arneguaren ondoren, Espainiak armada bat igorri zuen Probintzia Batuak hartzeko. Hurrengo urteetan, Flandriako eta Brabanteko gehiena hartu zuen Farnesek, eta haietan katolizismoa berrezarri zen.
Gilen Orangekoa hil zuten 1584an. Maurizio Nassaukoa semea bihurtu zen matxinoen buru. 1585ean, Antwerp, garaiko Herbehereetako hiririk handietan, espainiarren esku gelditu zen, baina populazioaren erdiak iparraldera jo zuen. 1560tik 1590era, 100.000 biztanletik 42.000ra pasa zen.
Uzkio Trebiñu
Uzkio edo —Urkabustaizko Uzkio herritik bereizi behar denean— Uzkio Trebiñu Arabako erdialdeko herri bat da, Trebiñukoa. Izen ofiziala Uzquiano da. 2007an, 14 biztanle zituen.
Halls (Tennessee)
Halls Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Lauderdale konderrian dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Laurogei Urteko Gerra
Farneseren aurrerapenak
Herbehereak, hortaz, bitan banaturik gelditu ziren: iparraldea, beregain eta, kalbinismoaren papera zela eta, gero eta protestanteagoa denboraka urrera egina hala; eta hegoaldea, Espainiaren menpe, katolikoa, protestante gehienek iparraldera jo zuten eta.
Uzkio Trebiñu
Garraio
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
Bytów udalerria
Bytów Poloniako Pomeraniako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Bytów barrutian kokatuta. 196,92 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 25346 biztanle zituen.
Winter Park (Florida)
Winter Park Floridako hiri bat da. Orange konderrian kokatua dago. 2010ean 27,852 biztanle zituen, 22.4 kilometro koadrotan banatuta.
Trachusa perdita
Trachusa perdita erle espezie bat da, Trachusa generoan eta Megachilidae familian.
Langeron (Nièvre)
Langeron Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Langeron udalerrian erroldatutako biztanleak 390 ziren. Familiak 151 ziren, horien artean 41 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 53 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 53 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: