cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diego Lazkano
Bizitza
1789an Lasarteko Brigiden komentuko kapilau izendatu zuten. Garai honetan Usurbilgo parrokoak salatu zuen Inkisiziora "kanpotik zetozen berrikuntzei erakutsitako zaletasunagatik", hau da, Frantziako Errepublikak onartutako Apaizen Konstituzio Zibila kristau fedearen kontrakoa ez zela defendatzeagatik. Honen ondorioz, Donostiako San Frantziskoko komentuan hilabete batez kartzeleratua, ondoren, 1792an, Logroñora erbesteratu zuten.
Santa Fe (Argentina)
Santa Fe Argentinako ipar-ekialdeko hiria eta ibai portua da, izen bereko probintziaren hiriburua, nahiz eta probintzia horretako hiririk populatuena Rosario den. Paraná eta Salado del Norte ibaien bilgunean dago. 268 km²ko eremua du eta 2010ean 391.231 biztanle zituen. Unibertsitatea du. Hiri modernoa da, hiribide eta parke zabalez hornitua.
Diego Lazkano
Bizitza
Baina bi urte barru, frantziarren inbasiopean Lasarten zegoen berriro ere, iraultzaileekin lankidetza estuan, burges ilustratuen talde bateko partaide, Romero eta Aldamar buru zirela. Lasarten ospatu ziren ezkontza zibilak bedeinkatzea izan zen bere deliturik handiena, bere ustez, ezkontza hitzarmen soila besterik ez baitzen, agintari zibilei zegokiena eta ez elizari.
Santa Fe (Argentina)
Historia
Juan Garai bizkaitar konkistatzaileak sortu zuen hiria 1573ko azaroaren 15ean, eta Santa Fe de la Vera Cruz izena eman zion. 1660. urtean, egungo lekura aldatu zuten hiria.
Diego Lazkano
Bizitza
Frantsesek alde egin zutenean 1795ean erbesteratu behar izan zuen eta urte bat beranduago Godoyri bere kapeilantza berreskuratzeko instantzia eskatu zion, erantzunik jasoko ez zuena. Frantziar inbasiopean izandako jarrera defendatuz zenbait liburuxka argitaratu zituen Baionan. Ebanjelioa eta jatorrizko eliza aldarrikatuz, ezkontza zibilak bedeinkatuz bere jarrera defendatu zuen. Espainiar agintarien asmoak ezagutzen zituelako ihes egin zuela eta bere adinagatik berriz kartzelatik pasatzeko prest ez zegoela adierazi zuen. Berak idatzitako lehen liburuxkak Zizurkilgo bikarioa zen Jose Antonio de Olanoren erantzuna jaso zuen. Lazkanok berriz ihardetsi zuen kontzilioetan hartutako erabakiak Jaungoikoaren hitzetatik bereiztuz. 1800an Jose Antonio Carrerak Donostian beste liburuxka bat argitaratu zuen "Reparos de un anonimo contra lo que ha escrito el presbitero Lazcano sobre el matrimonio". Lazkanok berehala erantzun zuen beste foileto batekin, bere jarrerak azpimarratuz. Donibane Lohizunen bizi izan zen 1810ean hil zen arte.
Vy-le-Ferroux
Vy-le-Ferroux Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Diego Lazkano
Idazlanak
Haren idazlanak Inkisizioaren zentsura jasan zuen bere heriotzaren ondoren ere. Marcelino Menendez Pelayok "espainiar heterodoxo"tzat hartu zuen "XVIII. mendeko seme desorekatua" zela esanez.
Santa Fe (Argentina)
Ekonomia
Probintziako administraziogune eta kulturagune nagusia da, eta merkataritza asko bideratzen da halaber Paraná eta Salado del Norte ibaietan zehar. Industria (janari industria, ehungintza, kimika industria, tresneria mekanikoa) ez dago oso garatua.
Ondasun nabarmenak
Monumentuei dagokienez, aipagarriak dira Santa Fe katedrala (1685), San Frantzisko eliza eta komentua (1680), Ama Birjina Mesedetakoaren eliza (1660-1754) eta XVIII. mendeko jauregiak.
Trappeto
Mugakideak
Trappetok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Vy-le-Ferroux
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Moctezuma Xocoyotzin
Moctezuma II.a edo Moctezuma Xocoyotzin (nahuatlez: Motēcuhzōma Xōcoyōtzin; 1466 aldean – 1520ko ekainaren 29a) Tenochtitlángo bederatzigarren tlatoani (agintaria) izan zen eta 1502 eta 1520 artean gobernatu zuen. Espainiarren konkista bere erregealdian hasi zen. Axayácatl Enperadorearen semea zen. Apaiz hautatu zuten eta 1502an bere osaba Ahuitzotl ordezkatu zuen gobernuan, oraingo Michoacánetik Tehuantepecera. Tehuantepeceko kapitala Tenochtitlan zen. Hiri handi honek, 1325ean laku batean sortua zenak, 1519an 100.000 biztanle zituen. Bere domeinuak egituratzeko asmoz, gobernu zentral indartsu bat sortu zuten eta zerga sistemak ordenatu zituen.
Vy-le-Ferroux
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 106 ziren, horien artean 77 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 77 pertsona aktiboetatik 73 lanean zeuden (45 gizon eta 28 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vy-le-Ferroux udalerrian 71 unitate fiskal zeuden, 163 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.030 euro zen.
Moctezuma Xocoyotzin
1518an Yucatanen kostaldean Juan de Grijalvaren presentziaz (Espainiako esploratzailea) konturatu ziren. Azteken subiranoak mezulariak bidali zituen eta atzerritarrei opariak bidali zizkien. 1519ko azaroaren 8an Hernán Cortésen espedizioa bere ertzetan lehorreratu zenean, Moctezumak ez zuen izan problemarik hau Quetzalcoatl bezala identifikatzeko, eta 1519ko azaroan ospatsuki Tenochtitlanen jaso zuen, eta opari baliotsuz estali. Halere, egun gutxi batzuen ostean, Cortés, bere gizonen eta beronen bizitzaz kezkatuta, enperadorearen menpe baitzeuden, mugimendu ausart batez, Moctezuma preso hartu zuen eta haren jabe egin. Baita bere inperioarena ere.
Vy-le-Ferroux
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Diego Lazkano
Idazlanak
Lazkanok egindako itzulpenak ez dira nabarmendu, nahiz eta interesa izan. Aipagarriena 1786an Tolosan argitaratutako "Ensayo sobre la nobleza de los bascongados para que sirva de introducción a la Historia general de aquellos pueblos", Dom Sanadon frantzes benediktinoak Pauen urte bat lehenago argitaratutako lanaren itzulpena.
Gulf Park Estates (Mississippi)
Gulf Park Estates Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Jackson konderrian dago, Mississippi estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Joniako Uharteak
Joniako Uharteak (Ιόνια νησιά; Isole Ionie) Greziako uharte multzoa da, Itsaso Jonikoan dagoena. Heptanesoa (Zazpi uharteak) izena eman ohi zaie, nahiz eta multzoa beste uharte txiki askok ere osatu.
Geografia
Joniako Uharteak Grezia kontinentalaren ipar-mendebaldeko itsasertzaren aurrean daude. Hauek dira uharte nagusiak, iparraldetik hegoaldera:
Lehenbiziko seiak mendebaldeko Greziako itsasertzearen parean daude, Itsaso Jonikoan (hortik beren izena). Zazpigarrena, Zitera, Peloponeso penintsularen hegoaldeko hiru irtenguneetako azkenaren aurrean dago. Azken hori Atika eskualdeari dagokio, eta gainontzekoek Joniako Uharteak izeneko eskualdea eratzen dute.
Historia
Antzina greziarrek kolonizatu zuten uhartedia. Veneziaren esku egon ziren XV. mendetik XVIII. mendera arte. Frantsesen, errusiarren eta britainiarren mendeko lurraldea ere izan zen baina Jurgi I.a Greziako erregearen garaian Greziaren esku geratu ziren berriro.
IbilArte
IbilArte euskal kultura eta ikastolen hezkuntza proiektua zabaltzeko eta sustatzeko egiten diren hainbat ekintza dira. 2002 urtean hasi zen. eta eguneraino jarraitzen du. 2008an Zornotzan ospatuko da. Antolatzaileak Bilbao Bizkaia Kutxa, Andra Mari Ikastola, eta Ikastolen Elkartea dira. Ibilartek laguntza ekonomikoak Eusko Jaurlaritza, Bizkaiko Foru Aldundia, AXA eta Já produkzioetik jaso ditu.
Klec (Jindřichův Hradeceko barrutia)
Klec Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 173 biztanle ditu eta 6,32 kilometro koadroko azalera. Jindřichův Hradeceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1386 urtean egin zen.
Mamhilad
, 'Mamheilad', Galesko udalerri eta komunitate bat da, Monmouthshire konderrian.
Tetraferriflogopita
Tetraferriflogopita silikato motako minerala da eta biotita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Tetraferriflogopita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak.
NGC 510
NGC 510 izar bikoitz bat da, Pisces konstelazioan. Herman Schultz astronomoak 1867an aurkitu zuen, azaroaren 11an haren tokia markatuz.
Okendo almirantearen estatua
Okendo almirantearen estatua Donostiako Okendo plazan dagoen XIX. mendeko estatua bat. Antonio Okendo almirantearen omenez Martzial Agirre Lazkano eskultoreak egina.
Ezaugarriak
Eskultorea Martzial Agirre Lazkano bergararra izan zen. Hainbat ezberdintasun egon ziren eskultorearen eta San Fernandoko Errege Akademiaren artean obraren gauzatzeari buruz.
Ondarea
Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da.
Pitcairn (Pennsylvania)
Pitcairn Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 3,294 biztanle zituen, 1.31 kilometro koadrotan banatuta.
Dendropsophus riveroi
Dendropsophus riveroi Dendropsophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ane Albisu
Ane Albisu Iriarte (Donostia, Gipuzkoa, 1960ko martxoaren 23a) euskal aktore, euskal filologo, euskara irakaslea eta euskal jantzietan aditua da.
1999tik 2000ra Goenkale telesailean Lourdes izeneko pertsonaia antzeztu zuen.
2006an euskal jantziei buruzko liburua argitaratu zuen, Atondu - XXI. Menderako Proposamena izenburuduna.
Paraliparis nigrolineatus
Paraliparis nigrolineatus Paraliparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Alfontso IV.a Aragoikoa
Alfontso IV.a Aragoikoa Onbera (Napoli, 1299 - Bartzelona, 1336ko urtarrilaren 27a), Sardinia, Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea izan zen (1327 - 1336).
Biografia
Jakue II.a Aragoikoa eta Blanka Anjoukoa gurasoak zituen.
Urgelleko konderria eta Greziako Atenas eta Neopatriako dukerriak konkistatu zituen.
Ezkontza eta seme-alabak
1314an Teresa Entençakoa ezkondu eta zazpi seme-alabak izan zituzten:
1329an Alfontso XI.a Gaztelakoaren arreba Leonor ezkondu eta seme bi izan zituzten:
Calomys tener
Calomys tener Calomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Shannon (Georgia)
Shannon Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Floyd konderrian dago, Georgia (AEB) estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Koaleszentzia
Koaleszentzia material bi edo gehiagoren artean batean batzeko ahalmena da. Adibidetzat jar daiteke merkurio tantek duten gaitasuna, ukitzearekin bakarrik tanta bakarra osatzeko aukera ematen dutenak. Ura eta olioa nahastekotan ere gertatzen da tanten eratze efektua, denborarekin berriro hasierako formara itzulita.
Glibc
Glibc, libc6 bezala ere ezagutua, GNU proiektuaren C liburutegi estandarra da.
Unix98, Single UNIX Specification, POSIX (1c, 1d eta 1j) espezifikazioez eta C99 ISOaren zenbait funtzionalitatez gain, Glibc-k GNU garatzeko hainbat hedadura erabilgarri edo beharrezko dauzka.
Glibc oso portagarri da, bai kernel ezberdinetan erabiltzeko edo baita hainbat hardware ezberdinetan ere. Ofizialki honako harwdarean funtzionatzen du: x86, mk68, alpha, powerpc, arm, cris, mips, s390, and sparc.
Glibc erabiltzeko gai diren kernelak aldiz: Hurd, Linux eta FreeBSD eta NetBSDren kernelekin. BeOS eta ondorioz Haiku sistema eragileetan libroot bezala erabiltzen da (modifikatuta).
2006ko Irailean kaleratu zen 2.5 bertsioa.
Mardy (Monmouthshire)
Mardy, 'Y Maerdy', Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.
Ustica
Ustica Italiako udalerri bat da. Palermoko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Usticak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Panlong Barrutia
Xiaodian Barrutia (txinera sinplifikatuz: 盘龙区; pinyineraz: Pánlóng Qū), Kunming osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 600.000 pertsona bizi ziren 339,79 kilometro koadroko azaleran.
Klecany
Klecany Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 3.558 biztanle ditu eta 10,16 kilometro koadroko azalera. Praga-Ekialdeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1260 urtean egin zen.
Pogonophryne permitini
Pogonophryne permitini Pogonophryne generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Artedidraconidae familian.
Kealakekua (Hawaii)
Kealakekua Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hawaii konderrian dago, Hawaii estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
France Gareau
France Gareau (Verner, Kanada, 1967ko apirilaren 15a - ) atleta profesionala izan zen eta 17 urterekin 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen 4 x 100 metroko erreleboan. 42,77 segundoko denborarekin, helmugara Estatu Batuen atzetik eta Erresuma Batuaren aurretik heldu zen. Gareauk 1990eko Commonwealth Jokoetan, 1993ko Udako Unibertsiadatan eta bi Joko Frankofonotan ere irabazi zituen erreleboko dominak.
Saint-Victor-Rouzaud
Saint-Victor-Rouzaud Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Victor-Rouzaud udalerrian erroldatutako biztanleak 217 ziren. Familiak 74 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 31 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 88 etxebizitza zeuden, 78 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 87 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 78 etxebizitza nagusietatik 61 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 7 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 58 etxek bost zituzten. 67 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 54 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 132 ziren, horien artean 92 aktiboak ziren eta 40 inaktiboak ziren. 92 pertsona aktiboetatik 83 lanean zeuden (47 gizon eta 36 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 40 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 2 argiketariak.
2000. urtean Saint-Victor-Rouzaud udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hargin marka
Hargin markak harginek harrietan egiten zituzten sinboloak edo alegoriak ziren. Marka hauek Antzinaro eta Erdi Arotik ezagutzen dira. Sinbolo horiek errealitateak edo ideia abstraktoak adierazten zituzten baina gaur egun askotan ez gara interpretatzeko gauza; batzutan haien esanahiak galdu dira, bestetan haien esanhi sinbolikoa aldatu egin dira. Marka hauek grafitietatik bereizi behar dira: grafitiak eraikina behin altxatuta egiten ziren, ez harriak lantzeko prozesuan.
Hargin markak ikertzen dituen zientzia edo diziplina gliptografia da.
Historia
Egile batzuen ustez marka zaharrenak Egiptoren Mesopotamiaren eta Antzinako Greziaren eraikinetan ikus daitezke. Erdi Aroan harginen taldeak eliza eta monasterio sendoak eraikitzen espezializatuak zeuden eta Kristandade osoan zehar mugitzen ziren haien aportazio teknikoak eginez, eraikinen kalitate arkitektonikoa hobetzeko. Beren markek, taldearen identitate-sinboloak, hormetako harlanduetan iraun dute. Erdi Arotik datozen markek informazio handia ematen dute. Haiei esker kronologiari eta egileei buruzko datu asko jaso daitezke. Bereziki XI. mendetik XIV. mendera jauregietan, elizetan, gazteluetan... ugariak ziren. Arkitektura prerromanikoan, aldiz, ez dira aurkitu.
Erdi Aroko hargin marketan esanahi desberdinak aztertu dira:
Aro Modernoan, bestetik, XVIII. mendetik ia desagertu ziren. XX. mendean berriro jarri ziren modan, batez ere eraikinen zaharberritzearekin batera.
XIX. mende arte ez zitzaien garrantzi handirik eman ikur hauei. Ez ziren ikertzen. Gehienetan esanahi iluna ematen zitzaien, astrologia eta magiarekin lotuta.
Etxeandia dorretxea
Kokapena
Dorrea Erribera kalearen 30 zenbakian dago, Alde Zaharraren ertzean, Zubi Zahar retik metro gutxira. Kale Handitik ere sarrera du (39 zenbakia).
Ezaugarriak
Eraikina harlangaitz a eta harlandu a erabiliz eraikia dago. Egitura sinplea du, oin karratukoa, eta jatorriz hiru solairu zituen. Argizuloen eta gezileiho en aztarnak ditu. Egitura oso eraldatua dago; elementurik zaharrenak eraikina konpontzeko lanetan aurkitu ziren, Erribera kalera ematen duen fatxadan
Hauen gainean solairu gehiago eraiki izan dira: laugarrena (jatorrizko ganbararen mailan) eta haren gainean bostgarrena, seigarrena eta ganbara bat.
Eraikina mendiaren malda piko batean eraikia dago, beraz altuera desberdintasun handia du fatxaden artean: Erribera kaletik beheko solairua eta sei pisu ikusten dira; Kale Handitik bi bakarrik. Kale bien arteko desnibela gainditzeko eskaileradun pasabidea dago, nondik 1. 2. 3. eta 4. solairuetarako sarbideak dauden. Beheko solairura (Apallu taberna) Erribera kaletik sartzen da; eta Kale Handitik 5. 6. eta ganbarara.
Termini Imerese
Termini Imerese Italiako udalerri bat da. Palermoko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. Haren biztanle,  kilometro koadroko azaleran banatuta daude.
Mugakideak
Termini Imeresek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Antzinaroa
Azken urteetako indusketa arkeologikoek azaldu duten moduan, toki hau Historiaurrean populatuta zegoen. Hala ere, erregistro historikoak K.a. 409an hasi ziren, Hanibal Magon kartagotarrak, ondoko Himera hiria guztiz suntsitu zuenenan. Bizirik irtendakoak Termae, hiriari abiatu ziren (gaurko Termini). Antzinakoen ustez Termae Himeraren ondorengoa zen. Himera izan zen lehenengo greziar kokalekua Siziliako iparraldean. Honetaz gain, postu estrategiko bat zen kartagotar ekialdeko muga kontrolatzeko. Tuzididesek zioen Himera izan zela greziar hiri bakarra Siziliako kostalde honetan, baina hau ulertu behar da greziar hiri idenpendentei zegokienez. Izan ere, Milae, iparraldean zegoena, aurrekoa zen baina Zankleren (gaur egungo Messina) menpekoa zen. Adituen arabera, Himera Zankleren kolonia bat zen, baina Tuzizidesen ustez, Zankleko emigranteak Sirakusako atzerriratuekin elkartu ziren hiri horretan, kalkistar erakunde eta doriar dialektoak zituena. Estrabonek eta Skimno Kioskoak diote Himera Milasen ostean sortu zela (haien ezarpenez ondoriozta daitekeen moduan) eta gehitzen dute Tuzididesek ez zuela sorrera-data aipatzen. Hala ere, Diodororen arabera, Himera bazegoen kartagotarrek hiria suntsitu baino 240 urte lehenago. Hau izango zen K.a. 648. urtean. Egia esan, ez dago informazio askorik lehenengo urteei buruz. Aristotelesen arabera, Falaris tiranoak hiria gobernatu zuen, eta hau da informazio bakarra K.a. 490 arte. Urte horretan, Eszitasek, Zankleko tiranoak, aldi baterako aurkitu zuen babesa Himeran jatorrizko hiritik kanporatua izan ondoren. Gertakizun hau eta gero, Terilo despotak gobernatu zuen hiria. Tirano honen boterea gogortu zen Anaxilas Reggiokoarekin aliantza bat sinatzean. Hala ere, Terilok amore eman zuen Teronen aurrean, Agrigentoko tiranoa, Himeratik kanporatu zuena. Honen ondoren, kartagotarrei laguntza eskatu zien eta hauek antolatu zuten K.a. 480an Siziliarako lehen espedizio handia.
Erdi Arotik Aro Garaikidera
Erromatar Inperioa erori ondoren, hiriaren gainbera nabaria izan zen, baina geroago, gotzain-hiria bihurtu zen XII. mende arte. Normandoen garaiaren hasieran, Termini errege-hiria bilakatu zuten, horregatik 42 città demaniali-ren bat izan zen. Hauek tokiko nobleziaren ordez, koroak zuzenean gobernaturiko hiriak ziren. Erdi Arotik XIX. mendeko hasiera arte, itsasontziek ekarritako alea eta beste elikagai batzuk Terminin biltegiratzen ziren errege-biltegi konplexu batean (caricatore regio). Diru sarrera horiek hiria aberasteaz gain, Siziliako portu handienetariko bat bilakatu zuten. Merkataritzazko harreman estuak izan zituen Genova, Pisa eta Venezia itsas-errepublikekin baita Mediterraneoko portu handienekin ere (Marsella, Bartzelona, e.a.) eta XVI. mendetik Atlantikoekin ere. XVII. mendearen amaieran, Termini Ereina, Imerese Ereina di Palermoko Akademiaren adar bat izan zen, baina laster Accademia Mediterranea Euracea ezarri zen. XIX. mendean, caricatoreren itxierak krisi sakona ekarri zuen, zeinak XX. mendera arte iraun baitzuen. Orduan, artisautzazko eta aurreindustriazko aktibitateek ohizko nekazaritza ordezkatu zuten, ordura arte hiriko oinarrizko aktibitatea zena. Harrez geroztik, populazioak beherakada izan zuen, gehienbat Ameriketara emigratu zuelako. Hala ere, XX. mendearen hasieran Agrigento, Messina eta Ragusako inmigranteak Terminin finkatu ziren. 1970 eta 2011 artean, Terminin ezarri zen Fiat automobil-industriaren lantegi bat, non 126, Panda eta Punto modeloak egin baitzituzten. Instalazio hauetan, 2005 eta 2011 bitartean, bigarren belaunaldiko Lanzia Ypsilon muntatu zen. 2011n instalazioetan lau milioi automobil ekoiztu izana ospatu zen. 2011ren amaieran, Fiat ekoizleak planta Chery txinatar konpainiari saldu zion. Ondoan dagoen planta elektrika batek, ENEL enpresarena, 454 MW ekoizten du.
Andecha Obrera
Andecha Obrera Asturiasko erakunde nazionalista eta ezkertiarra izan zen, 1980ko hamarkadan zenbait lehergailu jarri zituena. Erakundearen jarduera 1985 urtean poliziak indargabetu zuen lehergailu batez amaitu zen, inongo adierazpen edo erreibindikaziorik gabe.
Paraliparis nullansa
Paraliparis nullansa Paraliparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Klenčí pod Čerchovem
Klenčí pod Čerchovem Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.322 biztanle ditu eta 18,09 kilometro koadroko azalera. Domažliceko barrutian dago.
María Zambrano
María Zambrano Alarcón (Vélez-Málaga, Málaga, 1904ko apirilaren 22a - Madril, 1991ko otsailaren 6a) espainiar filosofo eta saiakeragilea izan zen. 1981ean Asturiasko Printzea saria jaso zuen eta 1988an Cervantes saria. XX. mendeko espainiar pentsalari garrantzitsuenetako bat izan zen.
Bizitza
Malagako Velez-Malaga udalerrian jaio zen Maria Zambrano 1904ko apirilaren 22an. Blas eta Araceli gurasoak maisu-maistra ziren eta aitona ere. 1905ean Madrilera bizitzera joan zen familia osoa eta handik Segoviara, aitak Gramatica Castellanaren katedra lortu ostean. Hantxe eman zuen Mariak haurtzaroa eta bertan jaio zen Araceli ahizpa, bere esanetan “bizitzako poztasunik handiena”.
1936an Alfonso Rodríguez Aldave historiagilearekin ezkondu zen. Espainiako Guda Zibileko eta Bigarren Gudako urte gogorrak elkarrekin eman ostean, banandu egin zen bikotea, Mariak Parisen jarraitu zuelarik gaixo zegoen ahizpa zaintzen.
Espainiako Gerra Zibil etik ihesika, erbestea ezagutu zuen. Bere atzerrialdia oso luzea izan zen eta Frantzia, Kuba, Mexiko, Puerto Rico, Italia eta Suitzan bizi izan zen. 1984an Madrila itzuli eta han bizi izan zen hil arte.
Formazioa
1924an Filosofia eta Letrak ikasteari ekin zion Madrilgo Unibersitate Zentralean eta 1928an doktoregoa prestatzeari. Madrileko El Liberal egunkariaren “Aire Libre” sailean hasten da kolaborazio lanak egiten. Hezkuntza Sozialeko Ligaren fundazioan hartzen du parte, bertan bokala izanez eta filosofiako klaseak ematen ditu Eskola Institutoan, txikitatik zituen osasun-arazoak etetera bultzatu zuten arte (oraingoan diagnostikoa zehatza da: tuberkulosisa). Baina Mariak bere idatzi eta kolaborazioekin jarraituko zuen.
1931an Xavier Zubiriren irakasle laguntzaile izendatzen dute, honen ordezkapenak eginez 1935 arte Unibertsitate Zentraleko Zubiriren Filosofiaren Historia katedran. Sasoi honetan hasi zuen ere amaituko ez zuen bere doktorego-tesia, “Gizabanakoaren salbamena Spinozan” gai hartuta.
Politika
Koalizio errepublikano-sozialistaren parte zela, 1931eko apirilaren 14ko Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren ospakizunean egon zen, baina uko egin zion PSOE alderdiren izenean diputatu gisa aritzeko proposamenari. Alderdien politikarekin ilusioa erabat galduta, aurrerantzean pentsamendura bideratuko du bere kezka politikoa: razionalismoa eta bere gehiegikeriak kritikatuko ditu bere lumarekin eta haren ordez arrazoi alternatibo eta integratzailea proposatuko du, arrazoi poetikoa hain zuzen.
Aitortzak
Bere lan zabala ez zen aintzat hartu Espainian erbestetik itzuli zen arte. 1981ean, Komunikazio eta Giza Zientzien Asturiasko Printzea saria jaso zuen eta Velez-Malagako udalak, bere jaioterriak, Alaba Kutun aitortza egin zion. Hurrengo urtean, Malagako Unibertsitateak Honoris Causa doktore izendatuko zuen.
Valledolmo
Valledolmo Italiako udalerri bat da. Palermoko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Valledolmok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Francisco Iturribarria
Francisco Iturribarria Lauzirika (Bilbo, 1863ko azaroaren 7a - 1916ko apirilaren 12a) bizkaitar olerkaria izan zen. Urduñan eta Gasteizen ikasi zuen eta Santurtzin, Portugaleten, Abandon eta Bilbon egon zen apaiz. Kazeta karlistetan idatzi zuen hasieran, eta nazionalistetan ondoren. Txomin Agirre, Ramón Basterra eta Karmelo Etxegarai izan zituen lagun min. Poema-bilduma bat eman zuen argitara 1898. urtean, Poesías izenburuaz.
Bixkek
Bixkek (errusieraz eta kirgizeraz Бишкек) Kirgizistango hiririk handiena eta hiriburua da. Gainera, Txui eskualdeko hiriburu administratiboa ere da. Herrialdearen iparraldean dago, Kazakhstango mugatik hurbil. 1.059.137 biztanle zituen 2021ean.
Historia
1878an sortu zuten errusiarrek Pixpek (Пишпек) izeneko gotorleku gisa eta 1926 eta 1991 bitartean Frunze (Фрунзе) izena eduki zuen, Mikhail Frunze militar boltxebikearen omenez. Izena kirgizen nazio edaria egiteko erabiltzen den tresnatik dator.
Mária Gulácsy
Mária Gulácsy (Berehove, Zakarpattia, Ukraina 1941ko apirilaren 27a - 2015ko apirilaren 13a) eskrima praktikatzen zuen kirolari ukrainiarra izan zen, taldekako florete modalitatean espezializatua.
Ibilbidea
Gulácsy Ukrainan jaio zen, baina, Budapesten hezi zen. Eskrima egiten hasi zen 1957an, 16 urterekin. 5 urte geroago, Hungariako talde nazionalera batu zen eta 1962tik 1968. urterarte izan zen talde horretako partaide.
Gulácsyk irabazi zituen titulu internazional guztiak taldean irabazi zituen, Lídia Dömölky, Ildikó Rejtö eta Ildikó Bóbisekin batera.
Maryland (Monmouthshire)
Maryland, Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.
Mária Gulácsy
Ibilbidea
Gulácsy 1972an erretiratu zen eskrimatik, ondoren, gramatikako irakasle bilakatuz Budapesteko institutu batean, 1996. urterarte. Mária 2015eko apirilaren 13an hil zen, Budapest, Hungarian.
Dominak
1968ko Mexikoko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen Hungariako taldeak. Mária munduko txapelketatan izan zen 1962 eta 1967an, eta, 1966ko munduko txapelketan ere zilarrezko domina lortu zuten.
Wuhua Barrutia
Wuhua Barrutia (txinera sinplifikatuz: 五华区; pinyineraz: Wǔhuá Qū), Kunming osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 660.000 pertsona bizi ziren 397,86 kilometro koadroko azaleran.
Walter Brennan
Walter Andrew Brennan, (Swampscott, Massachusetts, 1894ko uztailaren 25a - Oxnard, Kalifornia, 1974eko irailaren 21a), ezagunagoa Walter Brennan izenaz, aktore estatubatuarra zen.
Chenillé-Changé
Chenillé-Changé Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chenillé-Changé udalerrian erroldatutako biztanleak 137 ziren. Familiak 39 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 19 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 61 etxebizitza zeuden, 41 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 57 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 41 etxebizitza nagusietatik 21 bere jabearen bizilekua ziren eta 20 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 19 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 64 ziren, horien artean 43 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 43 pertsona aktiboetatik 37 lanean zeuden (18 gizon eta 19 emakume) eta 6 langabezian zeuden (4 gizon eta 2 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Dendropsophus robertmertensi
Dendropsophus robertmertensi Dendropsophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Chenillé-Changé
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Chenillé-Changé udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Baphomet
Baphomet (Erdi Aroko latinez: Baphometh, Baffometi; okzitanieraz: Bafometz), Bafomet, Bafumet, Bafometo edo Baffometo ere deitua, Tenpluko Ordenarekin lotutako idoloa da, denboraz, Kristautasunaren aurkako ikur bihurtu dena. Satanismoak zein Satanen Elizak sinbolotzat hartzen dute.
Deskribapena
Numena izan zitekeen Baphomet bi adar txikiez buru bizardun bat zen. Kristauek deabruarekin lotu zuten eta Tenpluko Ordenaren aurka erabili zuten, haren bidez, deabruarekin harremanak zituztela erakusteko. Onarpen hori torturen bidez lortu zituzten. 1854an Eliphas Lévi okultista frantsesak Dogme et rituel de la haute magie liburua argitaratu zuen eta haren ondoren Baphometen irudia oso manipulatua izan da, akerrarekin zein Satanekin lotuz, baina berez ez zuen loturarik.
Jatorria
Baphometen jatorria azaltzeko hipotesi desberdinak landu dira:
Tetraferroplatinum
Tetraferroplatinum elementu natiboak motako minerala da.
Ezaugarriak
Tetraferroplatinum elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 5 da.
Waimānalo (Hawaii)
Waimānalo Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Honolulu konderrian kokatuta dago, Hawaii estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Savigny-sur-Orge
Savigny-sur-Orge Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 37.469 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Savigny-sur-Orge udalerrian erroldatutako biztanleak 37.469 ziren. Familiak 15.027 ziren, horien artean 4.621 pertsona bakarrekoak ziren (1.836 bakarrik bizi ziren gizonak eta 2.785 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4.030 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 5.082 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.294 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 24.564 ziren, horien artean 18.542 aktiboak ziren eta 6.022 inaktiboak ziren. 18.542 pertsona aktiboetatik 16.966 lanean zeuden (8.876 gizon eta 8.090 emakume) eta 1.576 langabezian zeuden (796 gizon eta 780 emakume). 6.022 pertsona inaktiboetatik 1.699 erretiraturik zeuden, 2.531 ikasten zeuden eta 1.792 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Savigny-sur-Orge udalerrian 14.909 unitate fiskal zeuden, 37.051 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.132 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 1.455 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 25 janari enpresak ziren, 7 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 44 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 222 eraikuntza enpresak ziren, 288 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 91 garraio enpresak ziren, 95 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 46 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 55 finantziazio enpresak ziren, 71 higiezinen enpresak ziren, 230 zerbitzu enpresak ziren, 171 administrazio publikoko enpresak ziren eta 108 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 417 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 1 lan bilaketa bulegoa, 4 posta bulegoak, 14 banku bulegoak, 4 funerariak, 19 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 5 autoeskolak, 42 igeltseroak, 41 margolariak, 26 zurginak, 38 iturginak, 22 argiketariak, 26 eraikuntza enpresak, 36 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 2 aldi baterako lan enpresak, 79 jatetxeak, 33 higiezinen agentziak, 7 tintoreriak eta 12 apaindegiak.
2009an zeuden 106 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 14 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 23 okindegiak, 13 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 1 arraindegi zen, 6 liburu dendak, 12 arropa dendak, 6 etxerako tresna dendak, 2 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 3 altzari dendak, 1 kirol-denda zen, 3 drogeria, 3 lurrin-dendak, 4 bitxi-dendak eta 7 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 psikiatriko, 12 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 10 haur-eskola eta 9 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Savigny-sur-Orge udalerrian 5 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 2 hezkuntza orokorreko lizeo.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 1.807 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 3.598.
Savigny-sur-Orge udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.
Euskaldun
Euskaldunak Euskal Herrian bizi den jatorri ez indoeuroparreko Europako herria dira, ezaugarri nagusi gisa euskara duena. Halaber, euskaldun euskal hiztunari deritzo: hain zuzen, euskaldun izenaren adiera arruntena horixe da, «euskaraz dakiena».
Euskal Herriko biztanleei euskal herritar edo —gaur egun gutxiago erabiltzen den izena— euskotar deritze. Basko hitza ere erabili izan da inoizka.
Etimologia
Etimologiari dagokionez, euskaldun hitzak euskara eta -dun osagaietatik eratorria, «euskaraz badakiena» (euskara duena) esan nahi du. Horren antonimoa erdaldun da, hau da, «erdara (euskara ez den edozein hizkuntza) duena, euskaraz jakin gabe». Euskaldun hitza, baina, euskal herritarra izendatzeko ere erabiltzen da, hain bistan den etimologia oker samar erabilita ere (zentzugabea da «euskaldun horrek ez daki euskaraz» edo «euskaldun hori erdalduna da» esatea, Koldo Mitxelenak ondo adierazi bezala).
Era berean, euskaldundu aditzak «euskara ikasi edo irakatsi» esan nahi du, eta ez «euskal herritar bihurtu»: zentzugabekeria litzateke «euskaldunak euskalduntzea» esatea, «euskal herritarrak euskalduntzea» edo «euskal jatorrikoak euskalduntzea» esan beharrean.
XIX. mendean, abertzaletasun modernoaren sortzaile Sabin Aranak euskotar (euzkotar, bere garaian) neologismoa sortu zuen, edozein euskal herritar (nahiz euskalduna, nahiz euskaragabea) izendatzeko. Egun, hala ere, euskotar hitza ia ez da erabiltzen.
Azkenaldian, Euskal Herriko jentilizioa erabiltzen da gizatalde hau definitzeko, eta euskal herritar era gero eta zabalduagoa da.
Beste zenbait hizkuntzatan, honela izendatzen dira euskaraz dakigunok: Basque speakers (ingelesez), euscaldunas, euskaldunes edo vascohablantes (gaztelaniaz; vascoparlante izena gutxiespenezkoa da berez, ikus parlaren definizioak DRAE hiztegian), bascophones (frantsesez).
Euskal herritarrok izendatzeko, berriz, hitz hauek darabiltzate: Basques (ingelesez), vascos (gaztelaniaz), Basques (frantsesez), bascs (katalanez), Basken (alemanez), basgiaid (galesez)...
Jatorriari buruzko teoriak
Euskararen jatorria munduko hizkuntzalari asko kezkatu dituen gaia da. Teoria ugari sortzeko hizpidea jarri du, Europan indoeuropar jatorria ez duen hizkuntza baita, hurbileko seniderik eta inguruko ezein hizkuntzarekin harreman zuzenik gabea. Teoria ugari eta oso ezberdinak proposatu dira azkeneko hamarkadetan, eta mundu mailako hizkuntzalari mordoa batu da hizkuntza berezi honen jatorriaren bilaketara. Une honetaraino, ordea, aurrerapenak egin diren arren, euskararen gurasoaren arrastorik edo jatorriaren inguruko teoria segururik ez da aurkitu.
Euskararen jatorria modu askotara aztertu izan da historia osoan. Hizkuntza baten jatorria aztertzen duen hizkuntzalaritzaren adarra hizkuntzalaritza historikoa da (diakronikoa). Hizkuntzalaritza historikoaren metodoan, toponimia, onomastika, etimologia, morfologia, sintaxia eta arkeologia erabili izan dira eta, azken urteotan, genetika ere sartu da. XVI. mendetik aurrera, ugaldu egin ziren euskararen jatorriari buruzko azalpen mitikoak Euskal Herrian, foruen inguruko eztabaidan kokatuta. Artikulu honetan, gure hizkuntzaren jatorriari erreparatzen zaio. Eztabaida horri lotuta, hizkuntzaren iraupenaren gaia agertzen da maiz.
Euskaldunak
Euskaldun gehien-gehienak Euskal Herrian bizi dira, honela banatuta:
Beraz, Euskal Herrian guztira 714.136 dira euskaldunak. Horiez gain, munduan barna badira beste euskaldun milaka batzuk.
Euskal diaspora
Euskal diaspora, hainbat arrazoi direla eta euren lurraldea utzi duten euskal herritarren sakabanaketari deritzo. Kopuruaren aldetik, euskal diasporako kide gehienak Espainian, Frantzian eta Ameriketako herrialde hauetan bizi dira: Argentinan, Kuban, Txilen, Uruguain, Mexikon, Venezuelan, Kolonbian eta Estatu Batuetan. Horregatik bizi dira herrialde haietan hainbat euskaldun, eta euskaldun izan gabe euskal jatorria duten gizabanako ugari.
Historia
Euskal Herriko edo euskaldunen historia Europako herri zaharrenetariko baten historia da. Paleolitotik hasita, hainbat herriren influentzia jaso du euskaldunen herriak, zeltak, erromatarrak, frankoak, bisigodoak, musulmanak, gaztelarrak, ingelesak. Gaur egun Espainia eta Frantziaren artean kokatuta dago eta bi herri horien historiaren pasarteak jasan ditu. Bitarte horretan euskararen inguruan batzen den herrian Nafarroako Erresuma bezalako egitura politikoak egon ziren eta hainbat gerra, horietako asko inguruko estatuen eta euskaldunen konpetentzia gatazkek sortuak.
Herri nekazari eta abeltzaina izatetik, Europar Batasunaren barruan dagoen eskualde industrializatu eta aberatsa izatera igaro da baina, horretarako, antzinako egiturak eta antolaketak guztiz eraldatu behar izan zituen.
Jozef Schmidt filosofoaren arabera, euskaldunak Neolitoko ugalketa kulturaren jatorrizko eramaileak dira, Lascauxen edo Altamiran labar-pinturen garaian Frantzian, Iberiar Penintsulan eta Europako hego-mendebaldean sortu baitziren.
Euskara
Euskara euskaldunek hitz egiten duten hizkuntza hizkuntza bakartua da. Gaztelania, frantsesa eta gaskoierarekin batera Euskal Herrian mintzatzen den hizkuntzetako bat da, jatorrizkoa, gaur egun egoera gutxituan dagoena. Euskara ez dago philum indoeuroparraren barruan sailkatuta eta Europako mendebaldean izan zen hizkuntza-familia baten azken agerpentzat hartzen da.
Antzina, Errioxan, Kantabrian, Burgosen, Huescan eta Zaragozan ere hedatuta zegoen, eta Akitanian eta Erdialdeko Pirinioetan ere bai.
Iberiar Penintsulan oraindik bizirik dirauen erromatarren aurreko hizkuntza bakarra da. Gutxitze prozesu gogorra jasan du, etenik gabe lurraldeak eta hiztunak galduz (ez, ordea, beti eta kopuru absolututan). Nafarroa Garaian bereziki, prozesu hori nabarmena da. XIX. mende bukaeran eta XX. mende hasieran, hainbat intelektualen eta politikariren eraginez (Arturo Kanpion, Sabin Arana...) nolabaiteko biziberritzea izan zuen, abertzaletasunarekin estuki loturik. Frankismoan (1936–1977) jazarpen latza pairatu ondoren, XX. mende erdialdetik aurrera hasi da indartzen, idatzizko estandarizazioari dagokionez batez ere.
1980ko hamarkadatik aurrera, erakundeen onarpena lortu zuen, lurralde zatiketa handiekin bada ere. Gernikako Estatutuak euskara Euskadiren berezko hizkuntza izendatu eta gaztelaniarekin batera ofiziala egin zuen Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan (Trebiñuko Konderrian eta Turtzioz-Billaberden izan ezik). Nafarroa Garaian, Euskararen Legearen eraginez, herrialdeko ipar-mendebaldean (Eremu euskalduna) soilik da koofiziala. Iruñean eta erdialdeko beste hiri garrantzitsuetan (Eremu mistoa), onarpen maila txikiagoa eta traba handiagoak ditu. Nafarroa hegoaldean (Eremu ez-euskalduna), berriz, euskara ez dago onartuta. Ipar Euskal Herriari dagokionez, euskarak ez du onarpen instituzionalik, frantsesa hizkuntza ofizial bakarra izanik.
O Barqueiro (Mañón)
O Barqueiro, Espainiako A Coruñako probintziako Mañón udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia autonomia erkidegoan.
Euskaldun
Euskara
XX. mendean euskara batua sortu zen euskalkien arteko aldeak gainditzeko beharrari erantzunez; gaur egun, hizkuntza koofiziala da Euskal Herriko lurralde batzuetan. Komunikabide, ikaskuntza, administrazio eta aisian erabiltzen da, lurralde eta eremuen arabera gorabehera handiak dauden arren.
Bertsolaritza
Nahiz eta lehenagoko aztarnak ere badiren, bertsolaritza XIX. mendetik aurrera garatu zen Euskal Herrian. Ez zen lurralde guztietan indar berarekin hedatu, ordea. Gipuzkoako eskualde batzuek eman zituzten bertsolaririk ezagunenak. XIX. mendeko gerra eta gatazkek eskaini zuten bertsoetarako gai ugari. Hori dela eta, frantsesen aurkako, karlisten garaiko eta Kubako gerrei buruzko bertso mordoxkak iritsi zaizkigu: ahoz aho banaka batzuk, idatziz gehienak. Kanta paperen bidez zabaldutako bertsoak oso modan egon ziren, zenbait kasutan orduko gertaera eta albisteak jakinarazteko modurik herrikoienetakoak izan baitziren.
Mende hartako bertsolari zaharrenen artean, Xenpelar errenteriarra dugu ospetsuena. Haren bertso-sorta askok bizirik diraute euskal kantutegian: Betroiarenak, Pasaiako zezenarenak edo Ia guriak egin du, esaterako. Bat-bateko bertsolari moduan nabarmendu ez baziren ere, Jose Mari Iparragirre eta Bilintxen bertsoak ere aipagarriak dira. Lehenaren Ume eder bat eta Gernikako arbola edo bigarrenaren Bein batian Loiolan eta Loriak udan intza bezela, oso ezagunak dira. Azpimarratzekoak dira Iparraldeko koblakariak ere, hala nola Zuberoako Piarres Topet «Etxahun» barkoxtarra (Ürx'aphal bat badügü, Maria Solt eta Kastero...) eta Nafarroa Behereko Joanes Otsalde bidarraitarra (Lurreko ene bizia, Iruñeko ferietan...).
Euskal dantzak
Euskal dantzak euskal kultura eta folklorearen osagai garrantzitsuak dira. Herri, eskualde edo lurralde batetik bestera dantzaak aldatu egiten dira, baita esanahia eta dantza egiteko modua ere (jantziak, partaideak, etab.). Dantza batzuk oso zaharrak dira, ia betidanikoak, baina badago antzinako dantzen bertsio eraberritu ugari ere.
Erlijioa
Euskaldunen gehiengoa katolikoa da gaur egun. Hala ere, Elizaren eragina ez da antzina bezain handia euskaldunengan, zeinak XIX. mendean katolizismoari erabat lotzen baitziren, euskaldun, fededun esamoldeak dioen moduan.
Euskal mitologia
Gainerako herri eta kulturen antzera euskal mitologia alegiazko kontakizun, antzinako balizko jainko edo heroien egintzetan edo egiazko gertaeretan oinarritzen da, gehienetan, izadiaren indarren edo giza izaeraren alderdien oihartzuna dakarrena.
Kondaira sinbolikoa, munduaren hasierako edo denbora historikotik kanpoko gertakari harrigarriren baten berri ematen du askotan. Antzinako jainko edo heroien ekintzetan edo egiazko gertaeretan oinarritzen dira alegiazko kontakizunak, jatorri ezezagunekoak eta herri baten tradiziozko pentsamendu kolektiboaren osagai direnak, naturaren indarrari edo giza izaeraren zenbait alderdiri buruzko ikuspegia eta sinesteak islatzen ditu.
Pilota
Pilota —edo, Euskal Herritik kanpo, eusko pilota— Euskal Herriko kirola da. Orokorrean bi edo lau pilotarik (bi taldetan banatuta) txandaka pilota frontis izeneko aurreko hormaren kontra jotzen dute, tantoa lortu nahian. Pilota jotzeko erabiltzen den tresnaren arabera ezberdintzen dira joko motak: eskuz, palaz, xisteraz, xarez, etab.
Pilota joko asko egon arren eta herri askok horrelako jolasak izan arren, euskaldunek beste hainbat gauzarekin bezala ederki jakin dute pilota jokoa egokitzen: beren tokira moldatu dute pilota eta bertako ezaugarriez hornitu: plaza, leku, arau, pilota, jotzeko tresnak, instalazioak, materialak, etab. Horren ondorioz, gaur egungo joko horiei pilota jokoak deritzaie.
Herri kirolak
Herri kirolak Euskal Herrian antzinatik jokatu izan diren kirolei deitzen zaie normalean. Horietako asko bertan sortutakoak eta bereziak dira. Herri kirolen jatorria garai bateko hainbat lan jarduera aisialdira bideratzean dago. Baserritarrak nahitaez egin behar zituen eguneroko betebeharrak kirol bilakatu ziren denborarekin.
Eusko abertzaletasuna
Euskaldunen gizataldearen edo talde etnokulturalaren aldarrikapen politikoa egiten duen mugimendua da eusko abertzaletasuna eta euskal nazionalismoa. Mugimendu horren arabera, euskaldunen herria, Euskal Herria, errealitate kulturala ez ezik, errealitate politikoa ere bada, eta, hortaz, nazio bat osatzen du.
Historian zehar, hainbat egilek euskal lurraldeen nazio izaera goraipatu bazuten ere, eta historialari batzuek sustraiak askoz lehenago ipintzen badituzte ere, euskaldunen aldarrikapen politiko zehatza egin zuen lehena Sabin Arana izan zen, euskal nazionalismoa eta Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) sortu baitzituen: XIX. mende bukaeran eta XX.aren hasieran, besteak beste euskalduntasuna arrazan oinarritu zuen. 1959an Euskadi Ta Askatasuna (ETA) sortu zen: oro har, eta aurretik izandako saiakera batzuen erreleboa hartuz, ezkerreko euskal nazionalismo baten oinarriak ezarri baitzituen.
Luis Martín Núñez
Luis Martín Núñez, (Bilbo, 1966ko abuztuaren 5a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Bilboko Athletic Klubeko harrobitik ateratako erdilaria da.
Ibilbidea
''2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Sargazoen itsasoa
Sargazoen itsasoa Ozeano Atlantikoko iparraldeko eremu bat da, mendebaldeko (O) 70º - 40º meridianoen artean eta iparraldeko (N) 25º - 35º paraleloen artekoa. Bermudako Hirukia deritzonaren zati bat da.