cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Échebrune
Diru sarrerak
2009an Échebrune udalerrian 202 unitate fiskal zeuden, 494 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.573,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 eraikuntza enpresa eta 2 ile apaindegiak.
2000. urtean Échebrune udalerrian 45 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.368 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Mariya Ahmed Didi
Mariya Ahmed Didi (Male, Maldivak, 1963) maldivar politikaria, legebiltzarkidea eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da. Maldivetako Alderdi Demokratikoko kidea da. 2018ko azaroaren 17az geroztik Maldivetako Defentsa ministroa da. Maldivetako Defentsako lehen emakume ministroa da.
Échebrune
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mariya Ahmed Didi
Galesko Aberystwytheko Unibertsitatean egin zituen Zuzenbide ikasketak. Didi Maldivetako lehen emakume abokatua da. 4 legegintzalditan jarraian hautautu dute legebiltzarkide.
Dennis Quaid
Dennis William Quaid (Houston, Texas, 1954ko apirilaren 9a) estatubatuar aktore bat da. Antzeztutako film nabarmenenen artean honako hauek daude: Breaking Away, Innerspace, Great Balls of Fire!, Dragonheart, Switchback, The Rookie, The Day After Tomorrow, Traffic, Vantage Point, Footloose, Frequency, The Parent Trap eta Soul Surfer.
Randy Quaid aktoraren anaia eta Jack Henry Quaid aktorearen aita da.
Saint-Yorre
Saint-Yorre Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Tatsuya Yamashita
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka eta Consadole Sapporo.
Saint-Yorre
Biztanleria
2007an Saint-Yorre udalerrian erroldatutako biztanleak 2.734 ziren. Familiak 1.212 ziren, horien artean 376 pertsona bakarrekoak ziren (172 bakarrik bizi ziren gizonak eta 204 bakarrik bizi ziren emakumeak), 444 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 280 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 112 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.399 etxebizitza zeuden, 1.256 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 129 hutsik zeuden. 1.007 etxeak ziren eta 386 apartamentuak ziren. 1.256 etxebizitza nagusietatik 795 bere jabearen bizilekua ziren, 440 alokairuan okupaturik zeuden eta 21 doan lagata zeuden; 8 etxek gela bat zuten, 94 etxek bi zituzten, 310 etxek hiru zituzten, 406 etxek lau zituzten eta 438 etxek bost zituzten. 894 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 618 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 488 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Yorre udalerrian 1.295 unitate fiskal zeuden, 2.849,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.985 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 151 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 12 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 17 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 22 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 9 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 6 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 15 zerbitzu enpresak ziren, 20 administrazio publikoko enpresak ziren eta 13 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 41 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 autoeskolak, 4 igeltseroak, 3 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak, 5 argiketariak, 5 ile apaindegiak, 5 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen. Saint-Yorre udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 279 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fundulus albolineatus
Fundulus albolineatus Fundulus generoko animalia da. Arrainen barruko Fundulidae familian sailkatzen da.
Mino anais
Mino anais Mino generoko animalia da. Hegaztien barruko Sturnidae familian sailkatua dago.
Tierp udalerria
Tierp Suediako udalerria da. n kokatua dago. 2573,8 km² ditu eta 20,581 biztanle ditu.
Ariya Jutanugarn
Ariya Jutanugarn (เอรียา จุฑานุกาล; Bangkok, Thailandia, 1995eko azaroaren 23a) thailandiar golfaria da. Emakumezkoen Munduko Golf Sailkapeneko lehen postuan sailkatuta egon zen 2017ko ekainaren 12tik 25era.
Iberolacerta martinezricai
Iberolacerta martinezricai Iberolacerta generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Kapildui (Iruraitz-Gauna)
Kapildui Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Iruraitz-Gaunan sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 50 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %17,79.
Planeta saria
Planeta eleberri saria literatura sari komertziala da. Urtero, 1952tik,urriaren 15ean, Bartzelonan, Planeta argitaletxeak saria argitaratu gabeko eleberri onenari ematen dio. Liburuak argitaletxeak berak aukeratzen ditu eta hori eztabaida frankoren jatorria izan da, sarritan iragarri baino lehen irabazlearen izena ezagutu egin baita. Miguel Delibesek eta Ernesto Sabatok, esaterako, ez zuten saria onartu aurretik eskaini egin zitzaielako. Sariaren sortzailea José Manuel Lara Hernández editorea izan zen.
Diruaren ikuspuntutik, munduko sari onenetarikoa da: gaur egun irabazleak 601.000 € eta finalistak 150.250 € jasotzen dituzte. Dirudienez, munduan Nobel saria da zifra horiek gainditzen dituen sari bakarra.
Teodora Zuloaga
Teodora Zuloaga Estringana (Madril, – Segovia, ), espainiar zeramikaria izan zen.
Biografia
"Tolola" izenez familiartean ezaguna, artisau-tradizioko familia batean jaio zen. Lanbidea eta zeramika-teknikak familiak alfarrean ikasi zituen, Daniel Zuloaga aitarekin eta Juan eta Esperanza neba-arrebekin batera, lanean laguntzen zuen bitartean.
1925ean, bere ahizpa Esperanzarekin batera, Espainiako Gobernuaren pentsioa jaso zuen Sèvresen (Frantzia) Zeramika ikasteko. lehenago familiako beste kide batzuek egin zuten bezala.
Segoviara itzuli zen, San Juan de los Caballeros elizan kokatua zegoen familiaren tailerrera eta bertan, bisitatzen zituzten artista askok erretratatu zuten, ezohikoa baitzen emakumeak lanbide horretan ikustea. Bere neba-arrebekin batera aritu zen alfar lanetan eta, bere ahizpa Esperanza hil ondoren, enpresaren zati administratiboaz arduratu zen. Antonio Mazorriaga Martínez Segoviako artxibozainarekin ezkondu zen, eta alargun geratu zen 1944an. 1948an Segovian familia museoa sortu ondoren, zuzendari izendatu zuten eta 1969ra arte egon zen karguan. 1976ko urriaren 30ean hil zen Segoviako hiriburuan.
Mabuya lineolata
Mabuya lineolata Mabuya generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Esperanza Zuloaga
Esperanza Zuloaga Estringana (Madril, – Segovia, ), espainiar zeramikaria izan zen.
Daniel Zuloagaren alaba, Sèvresen eta Limogesen ikasi eta neba-arrebarekin batera lan egin zuen.
Noboru Nakayama
Noboru Nakayama (中山 昇, 1987ko uztailaren 7a - ) Japoniako futbolaria da.
Anemofilia
Anemofilia polinizazio mota bat da, haizeak eramaten ditu polen aleak. Horretarako, pisu txikiko eta airean flotatzeko moduko polen asko behar da, erraz barreiatzeko eta ernalketa ziurtatzeko.
Noboru Nakayama
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.
Anemofilia
Landare anemofiloek ez dute ikusgarritasunik behar eta, askotan, ez dute periantorik; lurrinik edo nekatarrik ere ez dute sortzen. Lore sexubakarrak dituzte eta, sarritan, dioikoak dira, autogamia edo autopolinizazioa saihesteko.
Europa Zero Zabor
Europa Zero Zabor (Zero Waste Europe), baita ere ZWE, Europa osoko sare bat da, tokiko eta nazioko 35 Gobernuz kanpoko erakunde bultzatuta, balio eta helburu komunak partekatzen dituztenak. Elkarrekin lan egiten dute zero hondakinen etorkizunerako. Erakunde kideek zero hondakin sustatzen dituzte zero hondakinen hierarkiaren ildotik, zero hondakinen udalerrien sarea administratzen dute eta erabakiak hartzen dituztenekin eta enpresekin elkarreragiten dute. ZWE sarea hazkunderako, inspiraziorako eta berrikuntzarako gune bat da, eta kideek elkarrekin egiten dute lan ahots batu eta indartsu batean, Europan aldaketa positiboa sustatzeko. Komunikaziorako tresna ingelesa erabiltzen dute. 2010ean sortu zen eta haren bilego nagusia Bruselan dago.
Zer da Zero zabor?
Zero zabor estrategia holistiko bat da, hondakin edo zabor kopurua murriztean (edo ezabatzean) datzana zibilizazio industrialean. Erabili eta botatzeko egungo eredu lineala birpentsatu eta sistema zirkular bat eraikitzea du helburu, toxikorik gabe, gatazka-guneetatik datozen baliabideekiko menpekotasunari amaiera eman, eta kalitateko eta tokiko lanpostuak sortzeko aukera emateko.
Bulego nagusia
Bruselan (Belgika) kokatuta, Zwe-ko langileak zero hondakinen mugimendua babesteko eta Europako mailan asmo handiko politikak gidatzeko lan egiten du. Langileen taldea nabarmen hazi da 2010ean Zwe-ren Fundazioaz geroztik, eta ikusmen eta helburu berdina duten pertsona guztietatik eta mundu osoko jendeak barne hartzen ditu. 2023an hauek ziren buru nagusiak:
Congolacerta asukului
Congolacerta asukului Congolacerta generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Europa Zero Zabor
Bulego nagusia
Guztiak hogei pertsonek osatzen dute bulego nagusia.
Abedin (kraterra)
Abedin Merkurioko krater bat da. Egitura konplexua du, lurzoru leun batekin, paretazko terrazekin eta mendi zentral batekin. Abedinen inguruan krater txikiak daude, ziurrenik lehengoaren ejekzioz sortutako inpaktu sekundarioekin. Iparmendebaldeko sekzioak dauden ejekzioak erreflexio txikiagoa dute.
Lady and the Tramp
Lady and the Tramp (ezagunago gaztelaniaz La dama y el vagabundo; euskaraz Dama eta Arlotea) 1955an Walt Disneyk ekoiztu eta Clyde Geronimi, Wilfred Jackson, eta Hamilton Luskek zuzendutako marrazki bizidun film bat da.
Santiago Irigoyen
Lesakan jaio zen, 1913an. Jaioterriko Musika Akademian hasi zen musika ikasten, eta 1926ean bandan sartu zen; tronboiarekin hasi zen eta tronpetarekin jarraitu zuen. Urte horretan bertan, txistularien errepertorioa bi hilabetean ikasi behar izan zuen, eta 1927ko urtarrilaren 1ean jendaurrean aurkeztu zen lehen aldiz. Txistulari moduan. Errenteriako Alejandro Lizaso txistulariaren eskolak hartu zituen. Urte askotan Lesakako txistularien irakasle izan zen, eta bizitzan zehar omenaldi asko jaso izan ditu. Txistu bandarako pieza ugari idatzi zituen. Lesakan hil zen, 2007an.
Naoki Arimura
Naoki Arimura (有村 直紀, 1987ko apirilaren 25a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.
Iglesias (Burgos)
Iglesias Burgosko udalerria da, Odra-Pisuerga eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 144 biztanle zituen.
Cancan
Cancan, 1840ko hamarkadam music hall aretoetan ezagun egin eta gaur egun arte Frantziako kabaretetan dantzen den dantza mota energetiko eta fisiko bat da. 1890eko hamarkadan, Parisko kabaretetan, Moulin Rouge tartetan, dantzatua izateagatik mundu mailan ospetsu bilakatu zen.
Jatorriz, gizonezko nahiz emakumezkoek dantzatzen zuten, baina gerora emakumeei loturiko dantza izatera igaro da.
Dantza honetako ezaugarri nagusia ostiko altua, splita (hankak luze-luze jarriz lurzoruan ezartzea), itzulipurdiak eta hainbat apaindura dira. Dantza mota honetako doinu ezagunena Jacques Offenbach judu-alemaniar musikagileak konposatutako Orphée aux enfers (1858, Inpernuetako orfeoia) musikalana da.
Douglasita
Douglasita haluro motako minerala da.
Ezaugarriak
Douglasita haluro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Eutropis macrophthalma
Eutropis macrophthalma Eutropis generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Lúčnica nad Žitavou
Lúčnica nad Žitavou Eslovakiako udalerri bat da, Nitrako barrutian kokatuta. 12,10 km²ko azalera du eta 931 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1113. urtekoa da.
Urrutia
Urrutia eta Urruti izenek hainbat adiera dituzte:
Deitura
Urrutia eta Urruti Euskaltzaindiak onartutako grafiak dira. Urruty frantsesezkoa da.
Teoria musikal
Musikaren teoria jakintza-eremu bat da, musikako hainbat elementu ikertzen duena, besteak beste, musika aztertu, entzun, ulertu eta konposatzeko garapena eta metodologia. The Oxford Dictionary of Music-ek elkarrekin lotutako hiru alderdi deskribatzen ditu:
Uppsala udalerria
Uppsala Suediako udalerria da. n kokatua dago. 2234,44 km² ditu eta 211,044 biztanle ditu, hauetatik 140.454 Uppsala herriburuan.
Teoria musikal
Musika-teorian espezializatutako pertsona bat musika-teorialaria da.
Uppsala udalerria
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Polioximetileno
Polioximetilenoa (POM), poli(metilen polioxido), poliazetal eta poliformaldehido izenez ere ezaguna, zurruntasun handiko termoplastiko kristalinoa da, usatzen dena zurruntasun handia, marruskadura txikia eta egonkortasun dimentsional bikaina eskatzen duten doitasunezko piezetan. POMa homopolimero eta kopolimero gisa produzitzen da. Bi kasuetan dira polimero gogorrak, zurrunak urradurarekiko erresistentzia bikaina eta itxura ona dutenak (gainazal oso distiratsua izan dezake) lortzen dira. Oso kristalinoak eta opakuak izaten dira, eta, kolore naturala zuria izan arren, koloreztatuak erabiltzen dira. Izpi ultramoreekiko eta azido eta alkaliekiko erresistentzia txikia dute.
Beste polimero sintetiko askorekin gertatzen den bezala, hainbat enpresa kimikok ekoizten dute, eta alde txikiak dituzte formulan eta izenean, hala nola Delrin, Celcon, Duracon eta Hostaform. Lehen aldikz, Du Pontek merkaturatu zuen 1958an Delrin marka komertzialarekin.
Teoria musikal
Historia
Musikaren ikuspegi teorikoa Antzinate urrunenera arte arakatu daiteke. Zibilizazio kultuetan, nagusiki, musika ohitura tradizionala kontzienteki egituratutako arte bihurtzen lagundu zuten faktoreen artean dago. Horregatik, teoriak parte-hartze espezifikoa du musikan, bereziki mendebaldeko musikan. Hala ere, urteen poderioz, eta batez ere XIX. mendean zehar, musika-teoriaren kontzeptu orokorrenak eraldaketa bat izan zuen, "teoriaren" jatorrizko ikuskera grekotik urruntzen dena «begiespena, azterketa, espekulazioa» gisa (grekozko θωρία, begiespena).
Polioximetileno
Injekzio edo estrusio bidez moldekatutako POMaren aplikazio tipikoak errendimendu handiko ingeniaritza-osagaiak dira, hala nola engranaje txikiko gurpilak, bola-errodamenduak, eskiak finkatzeko sistemak, segurtasn-uhalak, labanen kirtenak eta segurtasun-sistemak. Materiala asko erabiltzen da automobilgintzan eta kontsumo-elektronikan. Barretan edo xaflatan produzitzen da eta gero mekanizatu egiten da.
Teoria musikal
Historia
Gaur egun, mendebaldean, musikaren teoria, haren inguruko ezagutza guztiarekin batera, musikologiaren kontzeptu orokorrean biltzen da. Irakasgai honek musikaren edozein adierazpen, sinesmen edo ikuskera har dezake, baina musikaren teoria ekitaldi sinkroniko edo diakronikoei, konposizio bati edo gehiagori eta hura osatzen duten elementuei buruzko eztabaidetara mugatzen da.
Polioximetileno
Propietateak
Inpaktuarekiko erresistentzia handia, zurruntasuna eta gogortasuna ditu ezaugarri POMak -40 °C bitartean. Berezko kolorea zuri opakoa da, oso kristalinoa delako, baina merkatuan kolore guztietan dago eskuragarri. Dentsitate hau du: ρ=1,410 - 1,420 g/cm³. Industrian injektatzen den materialik kristalinoena da. Hala ere, azido sendoen aurrean arazoak ditu.
Teoria musikal
Edukia
Musika-teoriaren curriculum-edukiak elementu hauek izan ditzake: afinazioa, tarteak, eskalak eta akordeak, tinbrea, testura, artikulazioa eta dinamika, forma, notazio-sistemak, etab. Bigarren hautemate maila batean, teoriak, analisiaren eta hautematearen bidez, musika konposizioan erabiltzen diren teknikak azal ditzake. Hainbat irakasgairen bidez (harmonia, kontrapuntua, etab.), musika ikasteak arte hori ulertzearekin zerikusia duten kontzeptu guztiak biltzen ditu, musika-teorialariek garatutako formula, arau eta ereduen bidez.
Oro har, musikaren teoriaren lanak deskribatzaileak eta preskriptiboak ere izan dira, bi helburu horiekin batetik praktika definitu eta bestetik geroko praktikan eragina izaten saiatzen baita. Hala, musikaren teoria nabarmen geratzen da praktikatik at, baina etorkizuneko esplorazioa eta exekuzioa ere markatzen ditu. Hala, aurreko musika-praktika batetik dator teoria, prestakuntza espezializatuko hezkuntza-testuinguru batean oinarrituta.
Polioximetileno
Aplikazioak
Mekanika orokorraren, automozioaren, etxetresna elektrikoen eta osasunaren sektoreetan, aplikazio klasikoen artean, hauek sartzen dira:
Basilornis celebensis
Basilornis celebensis Basilornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Sturnidae familian sailkatua dago.
Polioximetileno
Aplikazioak
Oro har, injekzio bidezko POMa doitasunezko pieza metalikoak ordezkatu ditu. Perdoi txikiko osagaien eta dimentsioari dagokionez egonkorrak diren osagaien eremuan aurkitzen ditugu:
POMen kopolimero elastikoa oso egokia da snap fit itxituretarako eta hodiak, eta automobilen barneko eta kanpoko estaldurak finkatzeko klipetarako. Elastomero-aleazioak, talkarekiko erresistentzia hamar aldiz biderkatzen dutenak eta urradurarekiko erresistentzia handia dutenak, itxigailu elastikoak dituzten karkasetarako, ibilgailuen eta eskien fijazioetarako eta lan astuneko kremaileretarako. POM erabiltzen da, halaber, kakoak, torlojuak, sarraila-piezak, aerosoletarako edukiontziak, fruta-makinen eta kirol- eta bulego-ekipamenduen mekanismoak fabrikatzeko.
Degradazioa
Poliazetalak hidrolisi azidoarekiko eta oxidazioarekiko sentikorrak dira, besteak beste, azido mineralaren eta kloroaren eraginez. POM homopolimeroek ere eraso alkalinoa jasan dezake, eta ur berotan degradatzeko joera handiagoa du. Hala, edateko uraren horniduran kloro-maila apala (1–3 ppm) nahikoa izan daiteke ingurumen-estresa pairartzeko. Arazo hori nabari da etxeetako ur-hornidurako sistemetan. Pieza akastunak pitzadurarekiko sentikorragoak dira, baina pieza egokiek ere amore eman dezakete ura bero badago.
Ananás (Tocantins)
Ananás Brasilgo udalerri bat da, Tocantins estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Chopin (kraterra)
Chopin Merkurioko talka krater bat da. 131 kilometroko zabalera du. Bere izena 1976an jarri zitzaion eta Frédéric Chopin musikagilearen omenez eman zitzaion.
Hamalau (Aramaio)
Hamalau Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Aramaion sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 306 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %30,97.
Bastidatik Bastidara
Bastidatik Bastidara Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Bastidan sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
San Francisco 49ers
San Francisco 49ers AEBtako Kalifornia estatuko San Frantzisko hirian egoitza duen amerikar futbol talde profesional bat da. NFL liga profesionalean jokatzen du. 1946an sortu zen eta etxeko partiduak Levi's Stadium estadioan jokatzen ditu.
Palmaresa
- Konferentziako Txapeldunak: 5
- Dibisioko Txapeldunak: 17
María Josefa Riba
María Josefa Riba, 'Pepa Riba' edo María Josefa de Riba izenarekin ere ezaguna (1913ko uztailaren 20a - 2008ko martxoaren 7a) tenislari katalana izan zen. Espainiako emakumezkoen tenisaren bultzatzailea eta tenislari onena 1940an eta 1950aren hasieran. Atzerrira jokatzera joan zen lehen tenislari espainiarretako bat izan zen.
Banakako zazpi Espainiako Txapelketa lortu zituen, 1944tik 1950era, binakako lau eta mistoko sei txapelketa, eta nazioarteko txapelketak Estoril, Lisboa eta Oporton (Portugal), Zermatt (Suitza) edo Flinsen (Austria).
Orduko prentsaren arabera, Lilí Álvarez eta Pepa Chávarriren garaiaren ondoren, "klase gehien" eta nazioarteko emaitza onenak lortu zituen jokalaria izan zen.
Isar (Burgos)
Isar Burgosko udalerria da, Odra-Pisuerga eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 386 biztanle zituen.
Acentrogobius pflaumii
Acentrogobius pflaumii Acentrogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Isar
Isar esanahi desberdineko hainbat gauza izan daiteke:
Pedreiras (Maranhão)
Pedreiras Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Corleonesi
Corleonesi 1980 eta 1990ko hamarkadetan Cosa Nostra menperatu zuen Siziliako Mafiako talde bat da. Izen hori bere buruzagi gehienak Italiako Corleone hiritik zetoztelako ematez zitzaion. Lehenengo Luciano Leggio eta beranduago Totò Riina, Bernardo Provenzano y Leoluca Bagarella, Riinaren koinatua.
1978 eta 1983. urteen artean Mafiaren Bigarren Gerra libratu ostean, Corleonesiek Mafia beraien menpe hartu zuten, sistema ia diktatorial bat ezarriz. Palermoko mafia talde zaharrek Corleonesiak gutxietsi egin zituzten, beraietaz berba egitean i viddani (nekazariak) deituz. Corleonesien kideek ez zeukaten zertan Corleonekoak izan behar. Corleoneko buruzagi mafiosoek kanpotik zetozten "ohore gizonak" onartu zituzten, eta gai hau beste kideen aurrean isilean mantentzen zen. Riina eta Provenzanoren alde jarri ziren beste familietako kideak ere Corleonesi deituak ziren eta 1980 eta 1990. hamarkadetan Mafia agindu zuten. Erakunde hau Cosa Nostraren organizazio paralelotzat hartu daiteke.
Bali
Bali (balieraz: ᬩᬮᬶ) Indonesiako uharte eta probintzia da. Probintziak, Bali uharteaz gain, hurbileko irla txiki batzuk ere hartzen ditu, hala nola Nusa Penida, Nusa Lembongan eta Nusa Ceningan. 2014an 4.225.384 biztanle zituen, gehienak hinduistak (% 83,5 2010ean). Hiriburua Denpasar da.
Geografia
Bali Sondako Uharte Txikiak izeneko uhartedian dago. Mendebaldean Java du, Baliko itsasarteak bereizirik, eta ekialdean, Lombok. 145 kilometro luze eta 80 kilometro zabal da, eta 5.700 kilometro koadroko azalera dauka. Sumendiz sortutako uhartea da, nahiko menditsua. Garaiena, Gunung Agung sumendia (3.142 m), ipar-ekialdean dago; 1963ko martxoan izan zuen erupzioak 1.500 lagun hil eta milaka etxerik gabe utzi zituen. Hegoaldean alubioi ordokiak nagusi dira.
Klima tropikala da, oso beroa, bi urtarorekin: lehorra apiriletik urrira doa, eta hezea, azarotik martxora.
Baliko hiri nagusiak iparraldeko Singaraja eta hegoaldeko Denpasar hiriburua dira. Hiriburu kulturala, aldiz, Denpasarretik iparraldera dagoen Ubud herria da. Uhartean 4,2 milioi lagun bizi dira, gehienak hinduistak; musulmanak % 13,4 dira, batez ere arrantzaleak; eta kristauak, % 2,5.
Historia
Gizakia duela 40.000-60.000 urte heldu zen Balira. Orain dela 4.500-3.000 urte, austronesiar hizkuntzak mintzatzen zituzten jendeak, jatorria Taiwanen edota hegoaldeko Txinan zituztenak, iritsi ziren. Austronesiarrek arroz laborantza eraman zuten, eta jatorrizko biztanle melanesiarrak, ehiztari-biltzaileak, zokoraturik gelditu ziren.
K. a. I. mendetik aurrera, Balik harreman handia izan zuen Indiarekin; era horretan, Budismoa eta Shivaismoa iritsi ziren. Garai hartan eraiki zen subak izeneko ureztatze sistema. 1343an, ekialdeko Javako Majapahit Inperio hinduak kolonia bat sortu zuen Balin. 1500an, Majapahit Inperioa suntsitu zenean, javatar ugari Balira migratu ziren.
1512tik goiti, portugaldar itsasgizonek uhartea begiztatu eta mapetan kokatu zuten. 1597an, Cornelis Houtman herbeheretarra lehorreratu zen. Herbeheretarrek merkataritza-kolonia eratu zuten, Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiaren bitartez. XIX. mendeko bigarren erdian, nederlandarrak saiatu ziren beren agintea finkatzen zenbait gerra kolonialen bidez. Beti ere, haien nagusitasuna ez zen inoiz izan Javan eta Moluketan bezain handia.
1920ko hamarkadan, Mendebaldeko artista eta intelektual batzuek Baliren irudi idilikoa zabaldu zuten, eta Bakearen uhartea deitutakoa turismo gune bilakatu zen. Bigarren Mundu Gerran, 1942-1945 bitartean, japoniar osteek okupatu zuten. Gerra ostean, herbeheretarrak itzuli ziren, baina Ngurah Rai buru zuen askapen armada-ren aurka borrokatu behar izan zuten. Matxinoak azpiratu bazituzten ere, 1949ko abenduaren 29an Herbehereek onartu behar izan zuten Indonesiaren independentzia, Bali barne.
1963an, Gunung Agung sumendiaren erupzioak milaka hildako eragin zituen. 1965ean, Suharto jeneralak estatu kolpea jo eta komunisten kontrako ehiza kupidagabeari ekin zion Indonesia osoan. Kronikek diotenez, Java eta Bali izan ziren uharterik zigortuenak. 80.000-100.000 ezkerreko militante hil zituzten, eta beste askok egin behar izan zuen ihes. 2002ko urriaren 12, 21 herrialdeetako 202 pertsona hil ziren Jemaah Islamiah talde islamistak Kutan egindako atentatuetan.
Banaketa administratiboa
Bali probintzia 8 barruti (kabupaten) eta hiri (kota) batean zatiturik dago:
Ekonomia
Ausardia handiz eraikitako ureztatzeko sistemak baliatuz bideratu da bertako arroz langintza oparoa. Turismo lurraldea da.
Congolacerta vauereselli
Congolacerta vauereselli Congolacerta generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Zoologia
Zoologia (grezieratik ζῷον [zóon], "animalia", eta λόγος [lógos], "ikasketa"), animaliak aztertu eta ikertzen dituen zientzia da.
Zoologoek milioi bat espezie baino gehiago identifikatu dituzte dagoeneko (1,3 milioi animalia-espezie, gutxi gorabehera). Kopuru horrek nabarmen gainditzen ditu landareen espeziena (350.000 inguru).
Animaliak sailkatzeko zoologiak hainbat tresna erabiltzen ditu. Antzina, gaur egungo aurrerapen teknologikorik ez zegoenean, irizpide morfologikoak eta anatomikoak erabakigarriak ziren animalia bat talde batean edo bestean sailkatzeko orduan. Geroago, hibridazioaren kontzeptua agertu zen Cuvierren eskutik: bi animalia espezie berekoak ziren ondorengo ugalkorrak edukitzeko gai baldin baziren. Orokorrean, Cuvier-en irizpideak zutik dirau oraindik, salbuespen batzuek betetzen ez badute ere.
Genetikaren aurkikuntzek, besteak beste, aplikazioak ere izan dituzte biologiaren adar honetan, espezie bateko animalia guztiek antzeko kariotipoa dutelako. Fisiologia eta biokimikaren ekarpenek ez dira nolanahikoak izan: gaur egun biokimika konparatuak, esaterako, informazio ugari ematen du espezieak desberdintzeko, irizpide kimikoak aplikatuz.
Etologiaren agerpenak, azkenik, espezieak definitzen ere lagundu du, portaeraren arau gehienak berezkoak baitira talde bereko banakoen artean.
Ikertzen duen animali taldearen arabera zoologiak adar desberdinak ditu:
Historia
Betidanik animalien artean bizi arren, gizakiak ez zuen animaliei buruzko funtsezko ikerketarik garatu Aristoteles agertu arte. Greziako filosofo honek Historia Animalium izeneko lana sortu zuen, eta bertan animalien lehenengo sailkapen zientifikoa egiten saiatu zen.
Erromako inperioaren garaian Galeno eta Plinio Zaharra nabarmendu ziren.
Erdi Aroko hutsartearen ostean, zoologiak aurrerakada nabarmena egin zuen Errenazimentuaren garaian, metodo zientifikoa sortzearen ondorioz ikerketak asko zabaldu baitziren. Aldi berean, esplorazio geografiko handiek fauna berri baten agerpena ekarri zuten, zoologiarekiko ikerlari askoren grina piztu zuena. Garai hartako zoologoak dira Belon, Rondelet, Aldrovandi eta Gessner. Horiek guztiek anatomia eta fisiologiaren aurkikuntza berriak erabili zituzten haien ikerketarako.
André Luís Neitzke
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka eta Tokushima Vortis.
Kaparrondo
Kaparrondoa (Capparis spinosa) Mediterraneoan jatorria duen zuhaixka da. Kaparidazeoen familiako sasi egiturako zuhaixka da, enbor eta adar arantzatsuak dituena, 1-2 m luzea. Arrautza egiturako hosto mamitsu samarra izaten du eta 4-6 cm zabaleko lore usaintsua, zuria edo arrosa-kolorea. Lore-kuskua janariak ontzeko erabiltzen da.
Zoologia
Historia
XVII. mendeak mikroskopioaren agerpena ekarri zuen. Tresna honi esker Anton van Leeuwenhoek-ek eta Marcello Malpighik lan baliotsuak egin zituzten. Mende horretan ere Europako herrialde askotan lehenengo museo zoologikoak eta zoologia katedrak sortu ziren. John Ray naturalista britainarrak funtsezko ekarpenak egin zizkion zoologiari, bera izan baitzen espeziearen kontzeptua definitu zuena eta ordura arteko animalien sailkapenarik zehatzena eta zorrotzena osatu zuena.
XVIII. mendean izen bat gailentzen da zoologo guztien artean: Carl von Linnéarena, taxonomia modernoaren sortzailearena. Biologo suediar honek nomenklatura binomiala asmatu zuen, generoa eta espeziea aipatuz landare zein animaliak izendatzen dituena. Botanika arloan ez ezik, zoologian ere aritu zen Aristotelesen garaietatik arlo horretan aldaketarik handiena egin zuen zientzialari hori. Buffon mende horretako beste zoologo aipagarria izen zen.
XIX. mendean anatomia konparatuaren ikerketa agertu zen Cuvier-en eskutik. Zientzialari hau zoologia modernoaren aitatzat jo dute aditu askok. Bestalde, eboluzioaren inguruko teoriek, Lamarck-ek, Wallacek eta batez ere Darwinek osatutakoek, ikuspuntu eta filosofia berri bat sartu zuten ikerkuntza zoologikoaren eremuan.
XX. mendean biokimikan, genetikan, ekologian eta etologian izandako aurrerapenek zoologiaren bilakaera baldintzatu dute. Gaur egun zoologiaren lan-eremuak anatomia eta sailkapenaren mugak gainditu ditu, eta zoologia diziplinarteko zientzia bilakatu da, biologiaren alor anitzetan eragina duena.
Kaparrondo
Kaparrek edo fruitu gazteek ere balio gastronomikoa dute. Landarearekin lotzen zituen zurtoinaren zati batekin josten dira, baina ez dira kaparrak bezain preziatuak.
Sainte-Juliette
Sainte-Juliette Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 66 etxebizitza zeuden, 46 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 66etxeak ziren. 46 etxebizitza nagusietatik 40 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 5 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 26 etxek bost zituzten. 38 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 75 ziren, horien artean 53 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 53 pertsona aktiboetatik 45 lanean zeuden (26 gizon eta 19 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Sainte-Juliette udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 490 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Enköping udalerria
Enköping Suediako udalerria da. n kokatua dago. 1323,81 km² ditu eta 42,114 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Francisco Fernández Ordóñez
Francisco Fernández Ordóñez (Madril, Espainia, 1930eko ekainaren 22a - ib., 1992ko abuztuaren 7a) espainiar politikari eta abokatua izan zen.
Biografia
Diktadura frankistaren ondoko trantsizioko gobernuan eta Felipe Gonzálezen gobernuan hainbat ministeriotako buru izan zen. Frankismoaren azken urteetan goi-mailako karguak izan zituen Hazienda ministerioan eta INIn (Industriako Institutu Nazionala).
1977an, UCD alderdian (Unión de Centro Democrático) sartu zen. Trantsizioko Hazienda ministerioan zegoela, zergen erreforma egin zuen, eta Justiziakoan dibortzioaren legea bideratu zuen. 1981ean, UCD alderdia utzi zuen, Leopoldo Calvo Sotelo lehendakari zela. Horren ondoren, Partido de Acción Democrática izeneko alderdia fundatu zuen, handik pixka batera PSOEn txertatu zena. Banco Exterior de Españako lehendakari izan zen 1983an, eta Kanpo Arazoetako ministro 1985ean. Espainia Europako Ekonomia Erkidegoan (EEE, gaur egun Europar Batasuna) sartzeko akordioak bideratu zituen. Karguari eutsi zion hil baino egun batzuk lehenago arte; dimisioa eman ondoren Javier Solanak hartu zuen haren kargua.
Jogurt
Jogurta, azido laktikoen Streptococcus thermophilus, Lactobacillus delbrueckii ssp. bulgaricus, L. casei eta Bifidobacterium bifidus bakterioen eraginez hartzitutako esne mota ugarietako bat da. Turkiarrek XI. mendean sartu zuten Ekialde Hurbilean, gero Balkanetan otomandarrek XIV. mendean. Gaur egun ohikoa da turkieraz mintzatzen diren herrialdeetan (Turkia, Azerbaijan, Kazakhstan...), Balkanetan (Bulgaria, Errumania, Grezia...) eta Ekialde Hurbilean ere etxean egiten da (Siria, Irak, Libano). XX. mendean izandako estandarizazioak eta ekoizpen industrialak munduko herrialde askotan kontsumo masiboko produktu bihurtu zuten. Mendebaldeko etxe asko-askotan gosariarekin edo postre modura hartzen da egunero.
Zeinahi esnerekin egin daitekeen arren, gaur egun behi esnez eginikoa zabaldu da ia planeta osoan. Jogurt industrialari txokolatea, fruta, banilla edota zapore-emaileak gehitzen zaizkio, garraztasuna ezkutatzeko.
Jogurtaren ezaugarriak
Estreinako esne hartzituak, ahuntz larruzko zahagietan eta ingurumenean berez dagoen mikroflora esne freskoan garatzearen ondorioz gauzatu ziren. Hartziduraren eragileak, esnearen azukreak azido laktiko bihurtzen duten bakterioak dira, batez ere. Ingurua azidotzeak, ur-esekiduran dauden proteina-agregatuak ezegonkortzen eta gel (mamia) bilakarazten ditu. Eskualde batetik bestera, hartzidura-orpoen eta artisau produkzio-tekniken aniztasun handiari esker, hamaika motatako zapore, kolore eta testurako produktuak sortzen ari dira egunero.
Genero askotako bakterio laktikoak identifikatu dira esne hartzitu tradizionaletan (Lactobacillus, Lactococcus, Leuconostoc, Pediococcus, Streptococcus eta Bifidobacterium), are bakterio patogeno arriskutsuak ere, hala nola Escherichia coli, Staphylococcus aureus edota Listeria monocytogenes.
Legeek, leku batetik bestera, presentzia eta eraginkortasun biziki desberdinak dituzten arren, esneki hau arauturik dagoen herrialdeetan, “jogurta” izena ezin zaie eman, ez gehigarriak (koloratzaileak), testura-agenteak (emultsionatzaileak, egonkortzaileak, lodigarriak edo gelifikatzaileak, hala nola almidoia, pektina, gelatina) dituzten esnekiei, ez, hartziduraren ondotik, esne-bakterioak akabatzeko tratamendu termikorik jasan dutenei ere. Hona horietako batzuk: “esne hartzitu zaporedunak”, “esne hartzitua duten edariak”, “hartziduraren ondoren tratamendu termikorik jasan duten esne hartzituak” eta “hartziduraren ondoren tratamendu bat jasan duten esne hartzituan oinarritutako edariak”.
Jogurta produktu bizia da, prozesu termikoa nozitu duten produktuez oso bestelakoa, beste horietan iraupena luzatzen baita bakterio-floraren aktibitatea gelditzeari esker. Produktu bizi bat edukitzearen abantaila argi dago: organismo bizidunek laktosaren digestioa errazten dute hura digeritzeko zailtasunak dituzten pertsonengan, kaltegarriak izan daitezkeen germenen garapena mugatzeaz gainera.
Etimologia
Jogurt terminoa turkierazko hitz beretik hartu du euskarak: "mamia" esan nahi du. Erdi Aroko turkieraz jogurt hitzaren lehen aipamena 1070. urtekoa da. Esne hartzituak izendatzeko laurehun hitz ezberdin dabiltza mundu zabalean: jogurta, kisselo mlyako (“esne garratza”, Bulgarian), viili (Finlandian), zabade (Egipton), rayeb (Magreb eta Ekialde Hurbilean), matsoni (Georgian), madzoun (Armenian), mast (Iranen), dahi (Indian), katyk eta airag (behor esnez egina, Mongolian)... Ikusten denez, turkierazko jogurt hitza mailegatu duten hizkuntza gehienez gain, hauekin zerikusirik ez duten beste mintzaira batzuek bestelako terminoak erabiltzen dituzte, tokian tokiko sormenen emaitza, egitate baten lekuko: esne hartzitua elikagai ezaguna da herrialde askotan.
Neolitoan, estreinako esne hartzituak
Jogurtaren historia eta esne hartzituena bera da: ardo-zahagietan edota ingurunean dabiltzan mikroorganismoak berez hartzi edo egosi dira esnetan, beste produktu bat emanik.
Neolito garaitik eta abeltzaintza hasi zenetik (gure aroa baino 8500 urte lehenago), ganaduzaleak ohartu ziren esnea mamitu egiten zela bere bakterioek eraginik, edo entzimek eraginik, behien urdailez egindako zahagietan gordetzen zenean, gatzagiaren eraginez. Hartzidura laktikoa kontrolatzeak aukera ematen zuen esnekiak alteraziorik gabe kontserbatzeko, edari freskagarriak egiteko, edota garraio errazeko elikagaiak lortzeko; esate baterako, gazta, mamia xukatu ondoren.
Jatorria, Balkanen eta Ekialde Hurbilaren artean
Esne hartzituen jatorria zehatz-mehatz mugatzea zaila bada ere, antzinateko datu arkeologiko eta historikoek Ekialde Hurbilaren eta Balkanen arteko eremuan izan zitekeela diote.
Esnea hartzitzeko tekniken estreinako lekuko arkeologikoak, mami arrastoak dituzten txuloz jositako zeramikazko pieza sumeriarrak eta hilobi egiptoarrak dira. Hau da, elikatzeko xedez hartzitutako esnekiak existitzen ziren K.a. III. milurtekoan.
K.a V. mendean, Herodotok gurina gurin-esnetik bereizteko teknika bat deskribatuz, eszitak esnea egurrezko ontzietan ipini eta “nahasi eta nahasi” aritzen zirela dio. Egun ezagutzen den bezala, jogurta aipatzen duten lehen lekukotasunak Plinioren deskribapenak dira, I. mendekoak. Bere idazki entziklopedikoetan, Plinio Zaharrak zioen tribu batzuek bazekitela "esnea lantzen, azidotasun atsegineko likore bat osatzeko". "Jainkozko esentzia" dela dio, gaitz askoren sendabide.
Hastapeneko esne hartzituak berezko hartziduraren ondorio izan ziren, ziurrenik: esne berria lurrezko ontzi batean, aire zabalean utzi, berez mamitu arte (24 - 72 ordu, giro-tenperaturaren arabera). Orduan, ahuntz-larruzko zahagi batean sartu eta itsas gatza emango zaio. Ondoren, "mami espontaneo" zahar horren zati bat esne epelean hazkuntza abiarazteko erabil daiteke. Hazkuntza hazkuntzaren ondotik eginez, beste mikroorganismo batzuen lehiari aurre egiteko eta eskualde jakin batean produktu hobeak emateko gai izango diren orpoak aukeratuko dira.
Europan, dirudienez, XX. mendean baino lehenago, Balkanetako eta Eskandinaviako herritarrek (Bikingoen garaia pasata) bakarrik hartzen zuten jogurta aldizka.
Jogurta, herritarra
Stamen Grigorov ikertzaile bulgariarrak idoro zuen (1905) jogurtari azidotasuna ematen dion bakterioa (laktosa azido laktiko bihurtzearen ondorioz), bere herrialdetik ekarritako jogurt-lagin batzuetan. Hipotesia Parisen plazaraturik, harrera ona egin zitzaion Frantziako Zientzien Akademian eta mikroorganismoaren izena Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus finkatu zen, gaur arte.
Bestetik, Metchnikoff  biologoak, Balkanetako mendialdeko herritarrek jogurta hartzearen eta luzaro bizitzearen artean nolako lotura zegoen aztertu nahi izan zuen. Haren iritziz, “zenbait bakterioren eragin patogenoak deuseztu egiten dira, esne garratzetan (Balkanetako jogurtetan, besteak beste) dautzan bakterio laktikoak xurgatuz”. Haurren hesteetako gaitzetan jogurtak dituen onurak aurkitu zituen eta, aurrerantzean, esne mamitua txertatu zuen bere eguneroko dietan. Eragin mesedegarri horiek gaur arte ez dira ukatu eta, areago, probiotikoen inguruko ikerlanak ugalduz doaz etengabe.
XX. mendearen hasieran jogurta farmazian bakarrik saltzen zen, kristalezko flaskoan, xede terapeutikodun produktutzat hartua baitzegoen, botikaren antzeko, alegia. Eskulangintzazko produktu hura laster industrial bilakatuko zen, Bartzelonan irekitako fabrika berri baten eskutik. Nagusiak “Danone” bataiatu zuen esneki hura, Daniel semearen diminutibo. Hasierako ontzi industrialak portzelanazko kikara zuriak ziren, barnealdea marroiz ilundua zutenak. Espainiako Gerra Zibila hasitakoan, jogurt industrialari frutak gehitu zizkioten, hutsik garratzegia gertatzen zitzaielako kontsumitzaile gehienei.
Hedapen handia, 1950etik aurrera
Mendearen erdialdean hasi ziren jogurt lurrinduak kartoizko potoan komertzializatzen eta jogurtaren kontsumoa noranahi hedatu zen. Produktua dagoeneko ez zen farmazietan saltzen, esne-denda eta supermerkatuetan baizik.
Azalpena
Codex Alimentarius araudi ezagunak esne hartzitua honela definitzen du: “Mikroorganismoen eraginari esker, esnearen hartzidura bidez gauzatzen den esnekia. Hasierako hazkuntzak bideragarri, aktibo eta ugariak izan behar dute produktuan, gutxieneko iraunkortasun-datara arte. Hartziduraren ondoren produktuari tratamendu termikoa ematen bazaio, mikroorganismoen bideragarritasunari dagokion eskakizuna ez da aplikatuko eta horrek “esne hartzitua” izena galtzea ekarriko du.”
Araua betetzeko, “jogurt” izena Streptococcus thermophilus eta Lactobacillus delbrueckii subsp. Bulgaricus dauzkaten esne hartzituek bakarrik agertu ahal izango dute. Beraz, bifidus eta antzeko bakterioez hartzitutako esneek ezin dezakete jogurt izena hartu: bifidobakterioek hestea ordu batzuetan kolonizatzen dute, eta Lactobacillus bulgaricus eta Streptococcus thermophilus, aldiz, iraupen luzekoak dira.
Kontsumitzeko jogurtak 10 milioi bakterio gutxienez eduki behar ditu gramoko, hau da, poto bakoitzean mila milioi, gutxi gorabehera. Hartzigarri horiek bizirik iraun behar dute azken produktuan eta kontsumoan ere. Jogurta irentsita, bakterio horiek hesteetan geratzen dira, eta bertan hartzidura lanean jarraitzen dute, digestioari lagunduz. Hartzigarri horiek dira, hain zuzen, osasunaren mesedetan dihardutenak.
Fabrikazio industriala
Jogurt industriala honela fabrikatzen da:
Jogurta etxean egitea
Mundu zabalean, etxe askotan egiten da, komertziala baino goxoagoa izateaz gainera, nork bere zaletasunen arabera moldatzeko aukera duelako, lehengai nagusia (esnea) eta osagarriak (fruta fresko edo lehorrak, eztia, zereal-malutak…) aukeratuta, produktu freskoa osatzeko, eta hori dena dendan baino prezio merkeagoan. Hona jogurta egiteko modu bat:
Edari begetalezko jogurtak
Bakterioak elikatzeko laktosarik ez dutenez, soja, garagar, arroz edo antzekoez osaturiko edariekin ezin da jogurta egin, terminoaren adiera hertsian. Hala ere, edari horiek hartzitu egiten dira eta jogurt-aparatu batean ohiko jogurtaren antzeko emaitza lortzen da.
Kontsumoa
Jogurta, etxekoa zein industriala, esnea eta esnekiak kontsumitzen dituzten herrialde guztietara iritsi da eta, Mendebaldean, ezti, azukre, marmelada edo fruta lehorrez gozaturik hartu ohi da ia egunero, gosaltzeko edo postre gisa. Ekialdeko Europan, jogurta ez ezik, jogurt estiloko krema eta edariak prestatzen dira, normalean onduak. gazituak, espeziatuak, etab.
Nutrizio balioa
Bere zapore eta testuragatik preziatzen da jogurta baina, horiez gainetik ere, baditu abantaila ugari gure osasunarentzat: kaloria gutxi, gatz eta gantz gutxi, proteina asko eta potasio eduki handia du jogurt arruntak, soilak. Organismoak ez du kaltzioa, ohiko egoeran, asimilatzeko modukoa. Jogurt poto bakar batek, berriz, 140 - 180 mg kaltzioz hornituko gaitu.
Jogurt asko fruta, aroma edo edulkoratzaileez jantzita komertzializatzen dira eta hauen balio nutrizionala jogurt soilaren antzekoak dira; beste batzuek, ordea (brassé, velouté eta greko gehienak, esaterako) kaloria gehiago dituzte, esnea hartzitu aurretik esnegaina gehitu zaielako, testura hobetzeko xedez; batzuei almidoia erantsi zaie, gantzik gehitu gabe produktua trinkoago aurkezteko…  Aukera egunetik egunera zabaltzen ari da.
Munduan, gizaki helduen % 65 inguruk esnearen laktosa azukrea digeritzeko zailtasunak izaten ditu. Laktosa digerituko badu, organismoak laktasa izeneko entzima erabiltzen du, baina honen jarduna motelduz doa gizakia zahartu ahala. Laktasa horren jarduera eskasaren ondorioz esnearekiko intolerantzia nozituko du gizakiak, eta sintoma ezagunak agertuko ditu: tripetako mina, sabeleko hantura, beherakoa, goragalea edota larruazaleko gaitzak (narritadura, gorritasuna, ekzema, etab.), alergiak edo loaren nahasteak.
Gainerako esnekiak ez bezala, jogurta kontsumitu dezake gizakiak, laktosarekiko intolerantzia nozitzen badu ere, jogurtak daukan azukrea errazago asimilatzen duelako organismoak.
Ikertzaileek egiaztatu dutenez, jogurta kontsumitzeak sintoma horiek arintzen ditu. Hori, bakterio bizidunen jarduerarekin lotzen da: jogurtaren hartzidura gertatzean, esneko laktosaren gehientsua kontsumitzen dute hartzigarriek, glukosa eta galaktosa bihurtzeko. Azkenik, jogurtaren testurari eta biskositateari esker, esnekia mantsoago igarotzen da hesteetatik, entzimei digestioa egiteko denbora luzeagoa emanez.
Osasunarentzako onurak
Jogurtak osasunean izan ditzakeen eraginez ikerketa asko-asko egin dira; horietako batzuk jogurt ekoizleek, beste batzuk osasun agentziek, eta emaitza kontrajarriak agertu dituzte batzuek eta besteek gai honen inguruan.
Askotan faktore positibotzat jo izan bada ere, organismoaren kaltzio edukia osteoporosiaren aurkako babesgailu denik ez da zientifikoki frogatu, ez baita ikusi bata eta bestearen arteko loturarik.
Jogurta probiotikoa da beherako-mota batzuen iraupena laburtzen duelako, haurretan, batez ere. Osasunaren Mundu Erakundea k beherakoa tratatzeko garaian, esnearen partez jogurta hartzea gomendatzen du, organismoak esnea baino hobeto pairatzen duelako eta desnutrizioa saihesten, edo nahikoa elikadura normala errekuperatzen, lagun dezakeelako.