cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dehéries
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa batena zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Finnian Clonardekoa
Finnian Clonardekoa (San Finnian edo 'Cluain Eraird', baita Finian, Fionán edo Fionnán irlanderaz, eta Vennianus edo Vinniaus latinezko formaz; 470-549) fraide irlandar monastiko goiztiar bat izan zen, gerora santu izendatua, eta berak sortu zuen Clonard abadia, egungo County Meath en. Irlandako Hamabi Apostoluen maisua izan zen. Finnian Clonardekoa edo San Finnian jotzen da (Enda Arangoa rekin batera) irlandar monasterio ordenaren gurasotzat.
Gaztaroa
Finnian Leinster Erresuma n jaio zen, Findlogen semea. Bere jaioterria egungo Ross Berritik gertu dagoela uste da. San Abban ek bataiatu zuen Finnian eta, gaztetatik, Fortchern, Trimeko apezpikuaren ardurapean jarri zuten.
Iturri batzuen arabera, Martin Tourskoa ren monasterio zentroan hezi zuten, Galian, Toursek oso diziplina zorrotza izatearen ospea zuen.Geroago, Gales era joan zen, eta bere ikasketak Cadoc Jakitunaren monasterioan jarraitu zituen ikasketak, Llancarfan en. Bertan eman zituen urteak, otoitzean eta ikasketan. Finnianek Erromako klasikoen eta San Jeronimo ren Vulgataren kopiak egin zituen.
Galesen hogeita hamar urte eman ondoren, jaioterrira itzuli zen, Codex Salmanticensisen arabera. Hala ere, Hickeyk nabarmendu duenez (1996, 9. or.), "hogeita hamar urte Irlandatik kanpora luzaroegi ematen du Finnianen lorpenak kontuan hartzen baditugu".
Monasterio lana
Finnian Aghowlera heldu zen lehenik Wicklow konderrian, Sliabh Condalaren magalean; bertan, Oengusek, Leinster-ko erregeak, finkapen bat esleitu zion. Monasterio komunitate bat sortu zuen, orduan, Skellig Michael, Kerryko kostalde aurrean. Bertatik, Santa Brigidida monasteriora joan zen, Kildare ra. 520 aldera, azkenean, "aingeru batek" Cluain Erairdera gidatu zuen (Clonard, Meath konderria), Boyne ibai ondoan, eta esan bide zion bere pizkundearen lekua izango zela.
Clonarden, Finnianek gela bat buztin eta akaziazko eliza bat eraiki zuen, eta ikasketa, nekaldi eta otoitz bizitza bat hasi zuen. Bere ikasketa eta santutasun ospea luze gabe zabaldu zen, eta adin guztietako jende ikasia bertaratu zen kopuru handitan. Finnianek, orduan, Galeseko monasterioetako ohituretan oinarritutako monasterio bat moldatu zuen, baita Basamortuko Aiten ohituretan Eskrituretan ere.
Ezaguna zen Clonardeko erregelaren zorroztasuna eta aszetismoa. Idatzita geratu zenez, monasterioen sortzaileak bilakatutako Finnianen ikasleak liburu bat edo makulu bat edo beste objektu bat eskuetan atera ziren, eskribauen edo artisauen tailer bat ezarri zirela Clonarden oso hasieratik. Finnianen penitentziak lanak penitentzia agintzen du bekaturako joerak drezatzeko eta bertutea lantzeko. Agiriak ikasketa handia uzten du agerian, Joan Casiano ren ikasketetatik edaten du, zortzi joera gaiztoak (sabelkeria, larru-jotze, diruzalekeria, sumin, abaildura, nagikeria, handiuste eta harrokeria) menderatzeko moduaz.
Geroko bizitza eta heriotza
San Finnianen Ofizioan esaten denez, gutxienez 3.000 ikaslek jaso zuten heziketa aldi berean Clonardeko belaze berdeetan. Finnian maisua zen Eskritura Santuen azalpenean, eta hori bide da haren hitzaldiek zuten abegi zabalaren arrazoia batez ere. Haren irakaskuntzarako sena eta aszetismoaren idealerako zuen erabateko atxikimenduak belaunaldi oso bat inspiratu zuen.
Clonard ek Europa osoko ikasleak erakarri zituen. Ciarán Clonmacnoisekoak eta Kolunba Ionakoak, bestek beste, ikasi zuten harengandik. Haiek eta beste askok Finnianeko monasterioan eskuratu zituzten ezagutzaren haziak, eta hura kanpoan erein zuten arrakasta handiz. Finnian 549an hil zen. Hickeyk dioenez (1996), "haren bizitzako lorpenak kontuan hartzen baditugu, eta ez haren biografoak egotzi zion adin miragarria, 140 urte, pentsa dezakegu hirurogei edo hirurogeita bost urterekin hil zela beharbada". Haren hilobia Clonardeko bere elizan dago.
Finnianen arreba, Santa Regnach, Kilreynagheko abadea izan zen, egungo Banagher herritik hurbil.
Japonierazko literatura
Japonierazko bi idazlek lortu dute Nobel Saria: Yasunari Kawabata-k (1968) eta Kenzaburo Oe (1994).
Manga
Japonieraz egindako komikiek, oro har, "manga" izena hartzen dute, normalean estilo zehatz batekin soilik erabiltzen bada ere.
Partizánska Ľupča
Partizánska Ľupča Eslovakiako udalerri bat da, Liptovský Mikuláško barrutian kokatuta. 92,40 km²ko azalera du eta 1244 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1252. urtekoa da.
St Sampson (Kornualles)
St Sampson, Ingalaterrako Kornualles konderriko herri bat da.
Calgary Flames
Palmaresa
-Presidenteen Trofeoa (Presidents' Trophy):2
- Dibisio Txapelketak (6):
- Konferentzia Txapelketak (3):
42 segundos
42 segundos 2022ko Alex Murrull eta Dani de la Orden kataluniar zinema zuzendarien film dramatikoa da.
Sinopsia
Argumentua Bartzelonako 1992ko Joko Olinpikoetan Espainiako waterpoloko gizonezkoen talde nazionalaren ibilbidearen dramatizazio bat da, Pedro García Aguadoren (eta bere substantziekiko menpekotasunaren) eta Manel Estiarteren (bere ahizparen suizidioaren tragediari aurre eginez) istorio pertsonaletan sakonduz. Nahiz eta aurkako pertsona ospetsuak izan, Matutinović, entrenatzailearen agindupean partekatutako sufrimenduaren gainean eraikitako ulermen batera iristen dira. Entrenamendu-metodo ankerrek taldearen gorrotoa ekarri zioten.
Virginia Díaz
Virginia Díaz (Madril, 1974) madrildar kazetaria, irrati esataria eta aurkezlea da. RTVEko kazetari ezaguna da Radio 3an 180 grados saioa zuzentzeagatik, eta La 2  kateko Cachitos de hierro y cromo aurkezteagatik.
Biografia
Virginia Díaz Madrilen jaio zen, baina haurtzaroko zati handi bat Pedro Bernardon (Avila, Gaztela eta Leon) eman zuen. Kazetaritzan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean.
1998an RTVEko Institutuko Irrati Masterrean matrikulatu zen eta hortik Espainiako Irrati Nazionaleko albistegi- erredakzioan hasi zen.
Lan ibilbidea
2000. urtetik aurrera Radio 3-ko plantillan sartu zen, lehenik Los Conciertos de Radio 3 saioko aurkezle, eta, ondoren, Música es 3 saioko esatari, Beatriz Péckerren zuzendaritzapean. 2008an, 180 grados programa aurkezten hasi zen, Espainiako eta nazioarteko musika alternatiboaren berrikuntzetan espezializatua, eta Los Conciertos de Radio 3 saioko zuzendari orde lanarekin bateragarria.
2013tik aurrera, Cachitos de hierro y cromo telebista-programa aurkezten hasi zen, Jero Rodríguezek zuzendua, eta Televisión Españolako artxibo historikoko musika-bideoak berreskuratzeko saioa.
Brione sopra Minusio
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Foz do Jordão
Foz do Jordão Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Frantziako Iraultza
Frantziako Iraultza (frantsesez: Révolution française) 1789tik 1799ra bitartean Frantzian aldaketa azkar eta sakonak ekarri zituen prozesu sozial eta politikoa izan zen. 1789tik aurrera Frantzian eta bere kolonietan izandako asaldura sozial eta politiko sakona izan zen. Iraultzak monarkia garaitu zuen, errepublika bat ezarri zuen, asaldura politikoko aldi bortitzak katalizatu zituen eta, azkenik, Napoleonen agindupeko diktadura bati ekin zion, bere printzipioetako asko Mendebaldeko Europan eta harantzago konkistatu zituen eremuetara eraman zituena.
Frantziako Iraultzaren arrazoiak konplexuak dira, eta oraindik ere historialarien artean eztabaidatzen dira. Lehen aipatu dugun bezala, Zazpi Urteko Gerraren eta Amerikako Gerra Iraultzailearen ondoren, Frantziako gobernua erabat zorpetuta zegoen. Bere finantza egoera berrezartzen saiatu zen da erregimen fiskal inpopularren bidez, oso erregresiboak zirenak. Iraultzaren aurretik, uzta txarren urteak okertu egin ziren ale-industriaren desarauketa zela eta (Pacte de Famine izeneko konspirazioa ), eta ingurumen-arazoek herri-erresumina areagotu zuten, ezarritako elizako aristokrazia eta klero katolikoaren pribilegioengatik. Historialari batzuek Thomas Jeffersonek aldarrikatu zuenaren antzeko zerbaiti eusten diote: Frantzia "gure Iraultzak [estatubatuarrak] esnatu zuela". Aldaketa-eskariak Ilustrazioaren idealen arabera formulatu ziren eta 1789ko maiatzean Estatu Orokorren deialdiari lagundu zioten. Iraultzaren lehen urtean, Hirugarren Estatuko kideek (plebeioak) kontrola hartu zuten, Bastillari uztailean eraso egin zioten, Gizakiaren eta Herritarraren Eskubideen Deklarazioa abuztuan onartu zen, eta Versaillesera Emakumeen Martxak errege gortea urrian Parisera itzultzera behartu zuen. Lehen etapako gertaera nagusi bat, 1789ko abuztuan, feudalismoaren abolizioa eta Antzinako Erregimenetik geratu ziren antzinako arau eta pribilegioak deuseztea izan zen.
Hurrengo urteetan borroka politikoak izan ziren hainbat batzar liberalen eta monarkiaren eskuineko aldekoen artean, erreforma garrantzitsuak zapuztu nahi zituztenak. 1792ko irailean aldarrikatu zuten Errepublika, Frantziak Valmyn irabazi ondoren. Nazioarteko kondena ekarri zuen gertaera garrantzitsu batean, Luis XVI.a 1793ko urtarrilean exekutatu zuten.
Kanpoko mehatxuek gertutik markatu zuten Iraultzaren ibilbidea. 1792an hasi ziren Gerra Iraultzaileek italiar penintsula, Herbehereak eta Rhin ibaiaren mendebaldeko lurralde gehienak konkistatzea lortu zuten Frantziako garaipenak jaso zituzten, aurreko gobernu frantziarrek mendeetan zehar saihestu zituzten lorpenak. Barnean, herri asaldurak nabarmen erradikalizatu zuen Iraultza, Maximilien Robespierre eta jakobinoen gorakadarekin amaituz. Salbamen Publikorako Batzordeak ezarritako diktadurak, Izu Garaiak, 1793tik 1794ra elikagaien eta beste artikulu batzuen prezioen kontrola ezarri zuen, esklabotza indargabetu zuen atzerriko kolonia frantsesetan, eliza katolikoa ezegonkortu zuen (gizartearen deskritautzea), egutegi errepublikar sekular bat sortu zuen, buruzagi erlijiosoak kanporatu zituen eta errepublika berriaren mugak etsaiengandik ziurtatu zituen.
Etorkizuneko mugimendu iraultzaile ia guztiek atzera begiratu zuten, Iraultzara, haren aurrekari gisa. Bere esaldi nagusiak eta sinbolo kulturalak, hala nola Marseillesa eta Liberté, fraternité, égalité, ou la mort, historia modernoko beste nahasmendu handi batzuen erakargarri bihurtu ziren, mende bat beranduagoko Errusiako Iraultza barne. Iraultzaren balioak eta instituzioak nagusi dira Frantziako politikan gaur arte. Iraultza sistema feudala ezabatzean, gizabanakoaren emantzipazioan, lurraren jabetzaren banaketa handiago batean, jaiotza noblearen pribilegioen abolizioan eta gizonen arteko berdintasunaren ezarpen nominalean gertatu zen. Frantziako Iraultza beste iraultza batzuetatik bereizi zen, ez soilik bere nazio izaeragatik, baizik eta gizateria osoari mesede egin nahi ziolako.
Iraultzaren zergatiak
Frantziako egoera orokorra oso zaila zen iraultzaren bezperan, faktore negatibo asko baitzeuden momentu horretan. Arrazoi horien artean ilustrazioaren ideiak, burgesiaren gorakada, krisi ekonomikoa eta uzta txarrak zeuden beste askoren artean.
Egitura kariei begira Frantzian, momentu hartan, monarkia absolutista krisi sakonean zegoen, bere egitura eta erakundeak estatuaren eta herritarren beharrei irtenbide bat emateko kapazak ez baitziren. Alde batetik burgesiaren gorakada handia egon zen XVIII. mende osoan zehar. Honek gero eta garrantzia ekonomiko handiagoa zuen, haien eskuetan baitzeuden finantzak, merkataritza eta produkzio bideak, besteak beste. Honen ondorioz estatuaren ondasun sortzaile eta honen ekonomiaren euskarri ia bakarrak bihurtu ziren. Honez gainera, haiek ziren, halaber, ikasketak egiten zituztenak, eta Ilustrazioaren berdintasun politikoaren eta gobernu eta gizarte arrazionalen ideiak hartu zituzten besteak batzuen artean. Guzti honen ondorioz, bere garrantziaren kontzientzia hartu zuten eta orduan ia ez zuten ordezkapen politikoa eskatzen hasi ziren.
Beste alde batetik, noblezia eta kleroa ziren errepresentazio politikoa zuten bakarrak. Alabaina, haiek ez zuten ondasunik ekoizten, hauek pilatu baizik ez zuten egiten gizartearen mesederako inolako inbertsiorik egin gabe eta klase apaleko jendeari inolako onurarik eskaini gabe. Horrez gainera, ez zuten zergarik ordaintzen. Azken gauza hau arazo larria izan zen Iraultza bezperan, Frantzia krisi ekonomiko kroniko eta larri batean murgilduta baitzegoen. Finantza egoera hau hobetzeko modu bakarra klase pribilegiatuei ere zergak ordainaraztea zen. Alta, erreforma hau aurrera eraman nahi izan zen bakoitzean atzera bota zen, nobleziak eta kleroak haien pribilegiotan oinarrituta zegoen estamentuen gizartea arriskuan ikusten baitzuten. Horregatik gertatu zen “nobleen errebolta” eta erregeak 1788. urtean Estatu Orokorrak biltzeko deia egin behar izan zuen (nahiz eta ez bildu 1614. urtetik), krisia amaitzeko konponbideak bilatzearren.
Azkenik, aipatutako krisi ekonomiko sakon hori are larriago bihurtu zen Frantziak AEBen independentziako gerraren gastuen ondorioz. Krisi ekonomikoko kinka honetara nekazaritza krisia eta uzta txarrak gehitu ziren, eta ondorioz pobrezia eta gosea gehiago zabaldu ziren. Baina honen beste ondorio larria ere izan zen industriaren produktuen eskaria jaistea, krisi industriala sortu zenarekin.
1789ko Estatu Orokorrak
Luis XVI.a tronura igo zen krisi ekonomiko baten erdian; estatua porrotaren gertu zegoen eta gastuak sarrerak baino handiagoak ziren. Egoerak Zazpi Urteko Gudan eta Ameriketako iraultzan parte hartzean zeukan erroa. 1776ko maiatzean, Turgot ogasun ministroa egotzi zuten erreformak ezartzeko gai izan ez zelako. Hurrengo urtean, Jacques Necker, atzerritar bat, Ogasun Comptroller Orokor izendatu zuten. Ezin izan zuten ministro izendatu protestantea zelako.
Necker zerga atzeragarriek herri xumea zapaltzen zutela konturatu zen, aitoren semeentzat eta elizgizonentzat salbuespen ugari zeuden bitartean. Herrian zerga gehiago ezin zirela ezarri eta salbuespenak kendu behar zirela esan zuen; eta mailegu gehiago eskatuz gero, herriaren diru eskasia konponduko zela iradoki zuen. Necker txosten bat argitaratu zuen aldarrikapen hau sustatzeko (bertan defizita gutxiesten zuen 36 milio liberatan), eta legegizonen boterea murriztea proposatu zuen.
Erregeen ministroek ez zuen txostena onartu eta Neckerrek, bere posizioa sendotzeko ministro egiteko eskatu zion erregeari. Hark uko egin zion, Necker egotzi zuen, eta Charles Alexandre de Calonne aukeratu zuen. Calonne dirua xahutzen hasi zen, baina, berehala, herriaren ogasun egoera larriaz jabetu zen eta zerga kode berria proposatu zuen.
Proposamenaren arabera lurraren gaineko zergak ezarriko ziren, beraz, aitoren semeei eta elizgizonei eragingo zien. Legebiltzarrak proposamenari aurre egin zionez, Calonnek Handikien Biltzarra antolatu zuen. Hala ere, Biltzarrak ez zituen Calonneren proposamenak onartu eta, gainera, kritikak zirela medio, bere posizioa ahuldu zuen. Hortaz, erregeak Estatu Orokorrak bildu nahi izan zituen 1789ko maiatzerako, 1614tik lehenengo aldiz. Hori Borboi monarkiaren ahuleziaren seinalea izan zen, herri xumearen erabakiaren pean geratuko baitzen.
Estatu Orokorrak hiru estatutan antolatuta zeuden: elizgizonak, nobleak eta gainerakoak. Batzartu ziren azken aldian, 1614an, estatuek boto bana izan zuten, beraz, bi taldek bat gaindi zezaketen, normalean talde pribilegiatuek klase apalen interesen kontrako bozkak ematen zituzten. Pariseko Legebiltzarra gobernuak iruzur egiteko beldur zen; emaitzak moldatuko zituelakoan baitzegoen. Hori horrela, biltzarra 1614koa bezalakoa izateko eskatu zuten. 1614ko arauak ez zetozen bat tokian tokiko arauekin, haietan, legebiltzarkideek boto bana zeukaten; hirugarren estatuaren legebiltzarkideen zenbakia (herri xumea) bikoitza zen; legebiltzarkideak hautatzeko hauteskundeak zeuzkaten eta legebiltzarkide bat-boto bat araua zeukaten, estatuka botoa eman beharrean.
Batzartu baino lehen, “Hogeita hamar laguneko komitea”, Parisko liberalen talde bat, estatuka bozkatzearen aurka hasi zen. Talde hark (batez ere aberatsak ziren) Estatu Orokorrean Dauphiné bozketa metodoa erabiltzearen alde agertu zen. Taldekideek antzinako aurrekariak ez zirela nahikoak esaten zuten, burujabetza herrian zeutzalako. Neckerrek handikien bigarren bilkura bat antolatu zuen, bertan, bitartekaritza bikoitza egozten zuten, 333 boto aldeko eta 111 boto aurkako emaitzarekin. Erregeak, hala ere, abenduaren 27an proposamena onartu zuen; baina Estatu Orokorrentzat boto bakoitzaren pisuaren eztabaida utzi zion.
Hauteskundeak 1789ko udaberrian izan ziren; hirugarren estaturako boto-emaile izateko, 25 urte edo goragoko frantses gizonezkoa izan; zergak ordaindu eta bozkatuko zen lekuan bizi behar zen.
Hautesle askok bozkatu zuen eta 1201 bitartekari hautatu zituzten: 291 noble, 300 elizgizon eta 610 hirugarren estatukoak. Bitartekariak gidatzeko, arazoen zerrendak edo “Bidegabekerien liburuak” (Cahiers de doléances) prestatu ziren. Liburu haietan hilabete batzuk aurrerago erradikalak izan ziren ideiak zeuden; hala ere, ia guztiek monarkiaren alde egiten zuten. Asko Estatu Orokorrek zerga gehiago onartuko zituztelakoan zegoen eta Ilustrazioaren ideiak oso arraroak ziren.
Zentsura kendu zutenean, elizgizon eta aitoren seme liberalek egindako esku-orriak hedatu ziren. Sieyès abadeak, teorialari eta elizgizon katolikoak, hirugarren estatuaren garrantzia nabarmendu zuen, panfleto haietako batean: Qu’est-ce que le tiers état? (“Zer da Hirugarren Estatua?). 1789ko urtarrilean argitaratu zuen eta bertan esan zuen: “Zer da Hirugarren Estatua? Dena. Zer izan da ordena politikoan? Ezer ez. Zer izan nahi du? Zerbait.”
Nazio Biltzarra (1789)
Hilabete bateko eztabaiden ostean, Hirugarren Estatuak ekimena hartu zuen. Sieyès abadeak proposatuta, 1789ko ekainaren 17an, Estatu Orokorrek Nazio Biltzarra izena hartu zuten, orain nazioa bera (eta ez estamentuak) ordezkatzen baitzuen biltzarrak. Beste bi estamentuei bat egiteko gonbita luzatu zien, baina haiek gabe ere jarraitzeko asmoa agertu zuen. Ekainaren 19an, xeheen arazoez arduratuta zeuden apaizek bat egin zuten Hirugarren Estatuarekin, baita nobleziako 47 kidek ere.
Ekainaren 20an, erregeak biltzeko lekua itxi zien, prozesua mugatzeko asmoz. Hala ere, biltzarra aldameneko pilotaleku batean bildu zen. Hor Pilotalekuko Zina egin zuten, zeinetan Frantziak idatzitako konstituzioa izan arte biltzen jarraituko zutela hitzartu zuten.
Ekainaren 27rako, erregearen aldeko alderdiak amore eman zuen, nahiz eta Parisera eta Versaillesera soldadu asko hurbildu ziren. Biltzarrari babes- eta adore-mezu ugari iritsi zitzaizkion Frantziako hiri askotatik bidalita. Uztailaren 9an, biltzarrak Nazio Biltzar Konstituziogile izena hartu zuen.
Bastillaren hartzea
Orduko, Necker Frantziako gorteko kide askok etsaitzat zeukaten Hirugarren Estatua babestu eta gidatzeagatik. Marie Antoinette erreginak, Artoisko kondeak (Luisen anaia gazteagoak) eta erregeko kontseilu pribatuko beste kide atzerakoiek limurtu zuten erregea Necker kanporatu zezan. Uztailaren 11n, erregeak Necker bota zuen, finantza ministerioa guztiz eraberritzen zuen bitartean.
Paristar askok uste zuten ekintza hori atzerakoien kolpe bat zela, eta, hurrengo egunean, berriak entzundakoan, matxinatu ziren. Halaber, errege soldaduek Biltzar Konstituziogilea bertan behera utziko zuten beldur ziren. Horretarako, etengabeko sesioari ekin zion Biltzarrak, berriro biltokitik kanpora ez zitzaten. Paris, berehala, anarkiak bereganatu zuen. Masek Frantziako Guardiaren babesa, tartean hezitako soldaduak eta armak, eskuratu zituzten, batez ere erregearen aldeko buruzagiek hiria utzi zutelako.
Uztailaren 14an, matxinatuek Bastilla gotorlekuan barnan zeuden armak begiz jo zituzten. Espetxea, gainera, monarkiaren tiraniaren ikurra ere bazen. Zenbait ordu iraun zuen borrokaren ostean, arratsaldean bertan amore eman zuen gotorlekuak. Su-etena agindu arren, matxinatuek Bernard de Launay markesa hartu, sastatu eta erail zuten, burua moztuta. Pika batean iltzatuta, burua hiri osoan zehar erakutsi zuten. Askatutako presoa 7 besterik ez baziren ere, Antzinako Erregimenaren azpian gorroto zuten guztiaren ikur bilakatu zen Bastilla.
Erregeek eta laguntzaile militarrek atzera egin zuten. Lafayettek Parisko Guardia Nazionala bere mendean hartu zuen. Jean-Sylvain Bailly, Pilotalekuko Zinaren garaian Biltzarreko burua, Parisko alkate berria bihurtu zen, Commune izeneko gobernu-egitura berriaren azpian. Erregeak Paris bisitatu zuen, eta, uztailaren 27an hirukoloredun txanoa onartu zuen, Vive la Nation (Gora Nazioa) oihuen artean. Keinuak keinu, noblezia ez zen seguruago sentitzen, eta atzerrira abiatzen hasi ziren. Horietako batzuek balizko gerra zibila planeatzeari ekin zioten, edo Frantziaren aurka Europako gainerako erresumek egin zezaten eskatzeari.
Konstituziorako bidean
Abuztuaren 4an, Biltzar Konstituziogileak feudalismoa bertan behera utzi zuen. Noblezia zein kleroen jaun-eskubideak desagerturik zeuden zenbait orduren buruan. Ameriketako Estatu Batuetako Independentziaren Aldarrikapena eredu hartuta, 1789ko abuztuaren 26an, Gizonaren eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena plazaratu zuen Biltzarrak. Printzipioen zerrenda zen, indarreko konstituzioa baino.
Necker, Mounier, Lally-Tollendal eta beste batzuk senatuaren alde borrokatu zuten alferrik, herriak hautatutakoen artean koroak izendapenak egin zitzan. Noble gehienek aristokraziak aukeratutako Goi Ganbararen alde egin zuten. Baina herritarren alderdiak ebatzi zuen: Frantziak ganbera bakarreko biltzarra izango zuen. Erregeak “berandutzeko betoa” zeukan, lege bat indarrean jartzea moteltzeko ahalmena alegia, baina zeharo geldiaraztekorik ez.
Urriaren 5ean, batik bat Parisko emakume langileez osaturiko martxa Versaillesera joan zen amorruari irtenbidea emateko. Izan ere, egoera ekonomiko larri horretan, ogi errazionamenduak indarrean zeuden esaterako, erregeak eta gorteak oturuntzak ospatzen jarraitzen zuten. Aldi berean, erregezaleak Biltzarra geldiarazten ahalegin ez zitezen nahi zuten, baita erregea Parisa joan zedin ere, miseria ikus zezan. Urriaren 6an, atzean Guardia Nazionaleko 20.000 soldadu zituztela, erregea eta sendia Parisera mugitu ziren, Biltzar Konstituziogileari zilegitasuna emanez.
Hastapenean krisialdi ekonomikoari aurre egiteko deituta ere, beste gai batzuez arduratu zen biltzarra. Hala nola, antzinako probintzia zaharrak 83 departamenduren ordez aldatu zituen, gutxi gorabehera zabalera eta populazio berdintsukoak, era berean gobernatzeko. Nolanahi ere, 1789aren amaierako, defizita are handiagoa zen. Honoré Mirabeau izango zen horren arduradun nagusia, Neckerrek finantza-arloetarako botere osoa zeukalarik.
Iraultza eta Eliza
Iraultzak Eliza Katolikotik Estatura igorri zuen botere zinez handia. Antzinako Erregimenaren azpian, Eliza herrialdeko lur-jabe nagusia izan zen. 1790ean indarrean ezarri zen legediaren arabera, elizak uzten gaineko zergak eskatzeko zeukan eskubidea (dîme) bertan behera geratu zen, kleroaren pribilegio bereziak deuseztatu ziren, eta Elizaren ondasun ugari bahitu ziren. Hein txiki batean, Biltzarrak krisialdi ekonomikoari Elizaren ondasunaren bidez aurre egin zion. Ondasun kopuru eskerga hori diru berehala bihurtzeko, gobernuak paper-moneta berezia (assignats) sortu zuen, elizaren bahitutako lur-sailek babestuta. 1790eko otsailaren 13an, botoak ezeztatu ziren. Kleroaren Konstituzio Zibilaren bidez (1790eko uztailaren 12an onartu arren, erregeak abenduaren 26ra arte ez zuen sinatu), gainerako kleroa Estatuko langile bihurtuta geratu zen, eta, horrenbestez, konstituzioari fideltasunezko zina egin behar izan zion.
Araudi honen aurren, Aixko artzapezpikuak eta Clermonteko apezpikuak Biltzar Konstituziogilea utzi zuten. Aita Santuak ez zuen inoiz itun berri hori onetsi. Ondorioz, zina egin eta egoera berria onartu zutenen eta onartu ez zutenen artean zisma bat gertatu zen. Hurrengo urteetan apaizeriak errepresio bortitza pairatu behar izan zuen. Napoleonek eta Elizak 1801ean hitzartutako Konkordatu berrirekin dekristautasunaren garaiari amaiera eman zitzaion, eta, Eliza Katolikoaren eta Frantziako Estatuaren arteko harremana arautu zen, harik eta Hirugarren Errepublikak estatua eta eliza bereizi zituen 1905eko abenduaren 11n.
Alderdien agerpena
Denboraren poderioz, biltzarrean iritziaren arabera alderdiak agertzen hasi ziren. Jacques Antoine Marie de Cazalès aristokrata eta Jean-Sifrein Maury apaiza eskuinaren adarraren buru bilakatu ziren, iraultzaren oposizioa. Eskuin izena hartu zuten biltzarraren eskuinean kokatzen baitziren. Erregezale demokratek (monarchiens), Jean Joseph Mounier, Lally-Tollendaleko kontea, Clermont-Tonnerreko dukea, edo Victor Malouët, Virieuko kondea, Neckerrekin batera, Erresuma Batuaren gisako eredu konstituzional aldera mugitu nahi zuten Frantzia.
Alderdi Nazionalean, biltzarreko erdialdean edo, ezker-erdialdean, Honoré Mirabeau, Lafayette, eta Bailly zeuden lerrokatuta. Adrien Duport, Barnave eta Alexandre Lameth ikusmolde erradikalagoen ikurra irudikatzen zuten. Are ezkerrago, ia bakarrik, Arrasko legegizon bat zegoen, Maximilien Robespierre. Garai honetan Abbé Sieyèsek lortu zuen erdialdearen eta ezkerraren arteko kontsentsua eskuratu zuen araudi gehiena plazaratzeko.
Parisen, nolanahi ere, zenbait komitek, alkateak, ordezkarien biltzarrak edo hiriko barrutiek, guztiek, autoritatea aldarrikatzen zuten besteen esanak gorabehera. Klase ertaineko Guardia Nazionala ere, Lafayetteren agintepean, botere gisa agertzen joan zen, beren kabuz sortutako beste biltzarrek bezala.
Garai honetan, halaber, klub politikoak agertu ziren. Haien artean, jakobindarra nabarmendu zen, zeinek bere barruan beste klub asko bereganatu zituen. Dena den, herrikoiago bihurtuta, zenbait kidek jakobindar kluba utzi zuten, eta 89etako Kluba osatu zuten. Erregezaleek ere berea eratu zuten, lehendabizi Club des Impartiaux izenpean, eta geroago Club Monarchique bezala. Ogia banatuz jende xehearen oniritzia eskuratzen saiatu ziren arren, matxinatu ugariren jomuga izan ziren. Parisko udaleko agintariek, azkenean, klub hori 1791ko urtarrilean itxi zuten.
Konstituzioa burutzen
Oztopoak oztopo, biltzarrak konstituzioa garatzen jarraitu zuen. Justizia-egitura berria eratu zen, magistratura guztiak behin-behineko eta erregearengandik independente bihurtuz. Oinordetzako karguak, monarkia izan ezik, deuseztatu egin ziren. Gerra proposatzea erregearen esku utzi zen, parlamentuak gerra deklaratzeko azken eskumena zuen bitartean. Salerosketarako barneko muga oro bertan behera utzi zituzten, eta lan-anaidiak ezereztatu ziren: edozeinek edozein lan egiteko eskubidea lortu zuen, betiere legezko lizentzia eskuratuta. Grebak ilegal bihurtu ziren.
Nahiz eta erregea eta errege-familia 1791ko ekainaren 20an Frantzia uzten saiatu ziren (eta horregatik zaintzapean gorde zituen Biltzarrak), oraindik ere Biltzarraren gehiengoa errepublika baino monarkia konstituzionalaren alde zegoen. Egoera horretan, hitzarmen bat eskuratu zen erregeari zegokionez: Luis XVI.a estatuburua baino ez zen izango. Konstituzioari zin egin behar zion halabeharrez, eta hitza janda edota nazioaren kontra gerra eginda, de facto, abdikazioa izango litzateke.
Kinka horretan, Jacques Pierre Brissotek eskaera bat plazaratu zuen, non, nazioaren iritsiz, alde egin zuenetik Luis XVI.a ez zen jadanik errege zilegia. Egundoko jendetza bildu zen Champ de Marsen dokumentua sinatzera. Georges Dantonek eta Camille Desmoulinsek hitzaldi sutsuak eman zituzten. Biltzarrak hiriko agintariei ordena publikoa berrezar zezan eskatu zion. La Fayetteren agindupeko Guardia Nazionalak sua erabili behar izan zuen jendetza desegiteko, eta gutxienez 50 lagun hil ziren bertan. Horren ondoren agintariek klub abertzale andana itxi zituzten, baita zenbait egunkari ere, Jean-Paul Maraten L'Ami du Peuple esaterako. Danton Ingalaterrara deserriratu zen; Desmoulins eta Marat ezkutatu ziren.
Bitartean, atzerritik etorri zen mehatxu berri bat: Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreak, Prusiako erregeak, eta Charles-Philippe Luis XVI.aren anaiak berak Pilnitzeko Iragarpena sinatu zuten. Frantziako erregearen egoera bere egin zuten, eta askatasun osoa zein biltzarra deuseztatzeko eskatu zuten. Kontrakoa egindakoan, Frantziaren inbasioa, bere onerako, agindu zen. Baieztapen horiek Luisen egoera larriagotu zuten, kanpoko erregeen nahiak arbuiatzen baitzituzten frantziarrek.
Azkenean, indarrean jarritako legeak konstituzio batean bildu ziren, moldaketa berririk egin gabe. Erregeak onartu zuen biltzarraren aurrean, eta txalo zaparrada jaso zuen trukean. Biltzar Konstituziogileak 1791ko irailaren 29rako ezarri zuen bere agintaldiaren muga:
Biltzar Legegilea (1791-1792)
1791n onartutako Konstituzioaren pean, Frantziaren sistema politikoa monarkia konstituzionala zen. Erregeak hautatutako Biltzar Legegilearekin partekatu behar izaten zuen boterea, nahiz eta ministroak aukeratzeko eta betoa ezartzeko eskumena izan. Biltzarra 165 bat erregezale konstituzionalek (Feuillants), 300 bat girondinok (ezkertiar liberalak) eta jakobinok (iraultzaile erradikalak) ezkerrean, eta afiliaziorik gabeko 250 bat diputatuk.
Biltzar Legegilea 1791ko urriaren 1ean bildu zen lehen aldiz, eta urtebete geroago kaosak hartuta zegoen. Porrot horren ondorioz, estatuko altxorra hutsik, armada diziplina gabe eta herria matxinatuta geratu ziren. Hasieratik, erregeak deserriratutako nobleziaren kontrako legediari betoa ezarri zion, baita Konstituzioari zin egin ez zioten apaizei zortzi egunetan zin eragiteko aginduari ere. Urtebete baten buruan, horrelako desadostasunek ezegonkortasuna eta iraultzaren areagotzea ekarri zituzten.
Gerra
Girondinoek iraultza Europa osoan zehar hedatu nahi zuten, eta ondorioz, Frantzian bertan iraultza defendatzea eta sendotzea. Jakobino erradikalenetako batzuk baino ez zeuden gudaren aurka. Nahiago zuten etxean finkatzea iraultza, kanporatu aurretik.
Krisialdi konstituzionala
1792ko abuztuaren 10eko gauean, Parisko Komunak erakunde iraultzaile berriak babestuta, matxinoek Tuileries Jauregia hartu zuten. Erregeak eta erreginak preso amaitu zuten. Biltzar Legegilearen sasoi azkar batean, monarkia ezeztatu zen. Diputatuen heren bat baino ez zegoen bertan, ia guztiak jakobinoak. Honela hasi zen geroago Izu Garaia deituko zitzaion aroa.
Komunak taldeak bidali zituen espetxeetara triskantza egitera. Frantziako beste hirietara gutun bat igorri zuen Parisko ereduari jarrai ziezaioten gonbitea egiten. Biltzar Legegileak erresistentzia eskasa eskaini ahal zion. Gobernu nazionalaren geratzen zen apurra Komunaren esku geratu zen edozein ekimen hartu ahal izateko.
Egoera honek iraun zuen harik eta Konbentzioa bildu zen arte (1792ko irailaren 20ra arte) konstituzio berri bat idazteko helburu zuela. Franziako de factoko gobernu berri honek, hurrengo egunean monarkia deuseztatu zuen. Data hori, geroago, Frantziako Egutegi Iraultzailearen Lehenengo Urtearen hasierarekin batu zen.
Girondinoak eta jakobinoak aurrez aurre
Hastapenean girondinoek menderatzen zuten Konbentzioa. Erregearen kontrako epaiketa saihesten saiatu ziren, kontra-iraultza eta Europako monarkien nahigabea ez areagotzearren. Nolanahi ere, 1792ko azaroaren 20an, erregearen kutxa sekretuan aurkitutako dokumentuek prozesua saihestezina bihurtu zuten, Luis XVI.aren traizioa ukaezina baitzen. Epaiketa abenduaren 10ean hasita, errege erruduntzat jo zuten argi eta garbi (693 boto alde eta 28 boto aurka). Heriotz zigorra ez zen hain nabarmenki ezarri, 366 boto 334ren aurka. Erregea, 1793ko urtarrilaren 21ean gillotinatu zuten. Erregina urriaren 16an.
Exekuzioak erantzun epelak eragin zituen Frantzian eta beroagoak atzerrian. Izan ere, Europako erregeek Lehenengo Koalizioa osatu zuten 1793ko otsailean. Horri aurre egiteko, otsailaren 24an, girondinoek 300.000 gizon errekrutatu zituzten armadarako. Honek landa-matxinadak sortu zituen Alsazian, Bretainian eta beste hainbat tokitan, zein bortizki utzi zuten bertan behera.
Vendéeko Gerra martxoaren hasieran hasi zen, nobleak, zin egin ez zuen apaizteria eta laborari nahigabetuak batu baitziren. Girondinoek Osasun Publikoko Komitea eta Epaitegi Iraultzailea onartzeko beharra izan zuten arazo horiei aurre egiteko. Dena den, gerraren porroten eta prezioen igoeren aitzinean, sans-culottes zeritzonak (langile txiroak eta jakobino erradikalak) matxinatu ziren Parisen 1793ko maiatzaren 31ren eta ekainaren 2ren bitartean. Jakobinoak horretaz probestu ziren boterea bereganatzeko. Probintzietan kontrakoa gertatu zen, Marseillan edo Lyonen esaterako, girondinoek tokiko jakobinoak atzeman zituzten.
Errepublika kolokan
Jakobinoek boterea lortu zutenean, Errepublikak arrisku franko zituen. Vendéeko altxamendua, monarkiko bihurtuta nobleen eskutik, mendebalderantz hedatu zen. Saumur eta Angers 1793ko ekainean hartu zituzten, Nantesek eutsi zuen bitartean. Parisko errepresioa ekidin ahal izan zuten girondinoek departamenduetan hiriburuko gobernuaren aurka altxatzea eskatzen zuten. Uztailaren 13an, Marat Charlotte Corday federalistak erail zuen. Frantziako mugetan Espainiako, Piamonteko, Prusiako, Austriako eta Ingalaterrako armadek aurrera egiten zuten. Horren guztiaren aurrean, jakobinoek, sans-culottesen presiopean, neurri erradikalak ezartzeari ekin zioten.
1793ko ekainean, Konbentzioak konstituzio demokratikoa eta dezentralizatua bozkatu zuen, erreferendumen bidez onetsita. Benetako herri-burujabetzaren alde egin zuen sufragio unibertsaleko hauteskunde ohikoak bultzatzen baitzituen. Hala ere, konstituzio hori ez zen sekula indarrean jarri. Abuztuaren 10ean, Konbentzioak bakera arte utzi zuen bertan behera konstituzioa.
Biltzarretik ateratako erakunde beterazle nagusia Osasun Publikoko Komitea izan zen. 1793ko apirilean sortua, Danton horren buru izan zen ekainaren 10era arte. Hilabetero aukeratzen ziren 12 kidez osatuta, legeen ekimena, botere beterazlea eta funtzionarioen izendatzeko gaitasuna zeuzkan bere gain. Robespierre buru nagusia bilakatu zen, nahiz eta kide bakoitza arlo batez arduratu.
Konbentzioak Jacques-René Hébert buru zuten Parisko sans-culottes erradikalen presioari aurre egin behar izan zion. Konbentzioa hartuta, 1793ko irailaren 4an eta 5ean, armada iraultzailearen eraketa eragin zuten, kontra-iraultza erreprimitzeko. Honen ondorioa, Izualdia eratu zen.
Errepublika salbatzeko neurriak
Gerrari aurre egiteko, 1793ko abuztuaren 23an, gazte ezkongabe guztiak armadara bidaltzeko eskubidea bermatu zen. Gainerako frantziarrek ere laguntza eman behar zuten, harresiak sendotuz edo gerrarako beste eginkizunetan. Nazioaren ekonomia osoa gerrari begira jarri zen. Azkar, 1.000.000 hiritarreko armada antolatu zen. Eskarmentu eza gorabehera, soldadu berrien suhartasunak lehengo garaipen militarrak ekarriko zizkion Frantziari.
Batez ere hornitzeko arazoak, janarien prezioen igoera eta monetaren debaluazioa zirela eta, hirietako biztanleriaren nahigabeari aurre egiteko, Osasun Publikoko Komiteak izu ekonomikoa abiarazi zuen. Uztailaren 27an, saldu ordez, ondasunak biltzen zituztenen aurka heriotz zigorra ezarri zuten. Irailean, gehiengo prezioen legearen arabera, salneurriak 1790ekoan geratu ziren, % 30 hazita. Diruaren (assignat) egonkortasuna bermatu zen. Hala ere, hirietan hornitzeko arazoak ez ziren amaitu.
Borondatean oinarritutako politika horrek Errepublika salbatu zuen. Gerran, 1793ko irailaren amaieratik aurrera, Lehenengo Koalizioko atzerriko armadak mugetatik kanpo aterarazi zituzten. Matxinada federalista bertan behera utzi zen, Toulonen izan ezik, non ingelesen laguntza izan zuten. Vendéen ere garaipenak eskuratu zituzten katoliko eta monarkiazaleen aurka. Hor, errepresioa izugarri izan zen. Jean-Baptiste Carrierrek, gobernuko ordezkariak, 1793ko abendutik 1794ko otsailera, milaka lagun hilarazi zituen Nantesen. Fusilamenduak ohikoak izan ziren. Herrietan, zibilak eta matxinatuak bereizi gabe, etxeak erre eta herriak suntsitzen ziren, triskantza handiak eraginez.
Dekristautasunaren aldeko neurriak estatu osora zabaldu ziren. Berdintasunaren izenean, estatuak, gurutzeak eta abar eraitsi ziren. 1793ko urriaren 5ean, egutegi errepublikarra jarri zen martxan. Azaroaren 7an, Parisko artzapezpikuak dimititutakoan, Konbentzioko apaiz guztiek gauza bera egin zuten. Ezkontzera behartu zituzten apaiz errepublikarrak. Elizak itxi ziren. Iraultzaren martirien gurtza bultzatu zen. Azaroaren 10ean, Arrazoiaren besta ospatu zen Parisko Notre-Dame katedralean.
Robespierre eta Izualdia
Robespierren ekimenean, salbuespen-gobernua ezarri zen 1793ko abenduan. Konbentzioak botere guztiak hartu zituen. Probintzietan bidegabekeriak galaraztearren, ordezkarien boterea mugatu zuten. Dekristautasuna eten nahian, ateismoaren kontra egin zuen Robespierrek. Gurtzen askatasuna bermatu eta arimaren hilezkortasuna onartu zuen dekretuen bidez.
Parisen, Konbentzioaren gainean sans-culottesek zeukaten eragina murrizten ahalegindu zen Osasun Publikoko Komitea. Jakobinoen alde ezkertiarrena suntsitzeko asmoz, 1794ko martxoaren amaieran, haren buru nagusiak, Hébert, Jacques Roux eta Varlier, besteak beste, hilarazi zituen. Apirilean, jakobinoen alde eskuindarra garbitu zuten. Georges Jacques Danton eta bere taldekoak gillotinatu zituzten. Fabre d'Eglantine, egutegi iraultzailearen sortzailea, eta Camille Desmoulins, Robespierreren laguna izanda ere, gillotinatu egin zituzten.
Izualdia probintzietan apaltzen zen heinean, Parisen areagotu zen legedi baten bidez eta Izualdi Handiari hasiera emanez. Epaitegi Iraultzailean epaiketa politikoak ugari izan ziren, Iraultzaren etsaiaren definizioa zabala izanik. Lekukorik ezta abokaturik gabe, bi irtenbide besterik ez ziren posible: edota askatasuna edota heriotza. Honela Izualdi Handia hasi zen. Zetozen asteetan, 1.400 lagun baino gehiago gillotinatu zituzten Parisen.
Gerran, 1794ko udaren hasieran, gerra-ahalegin itzelak lehendabiziko emaitzak ekarri zituen. Fleurusko garaipenari esker (1794ko ekainaren 26an), Belgika berriro hartu ahal izan zuen Frantziak. Hartutako eskualdeetatik ondasunak eta janariak Frantziara eraman zituzten.
Bitartean, Robespierrek gero eta arerio gehiago zituen Konbentzioko eta Parisko politikarien artean. Botere osoa bereganatu nahi zuelako zurrumurruak zabaldu ziren. Azkenean, Robespierrek aipatu ez zituen politikarien kontra garbiketa berria egiteko mehatxua luzatutakoan, 1794ko uztailaren 27an, salatu eta atxilotu zuten. Parisko Komunak askatu zuen, baina haiekin sans-culottesek bat ez egitean, Konbentzioak tropak bidali zituen berriro atzemateko. Hurrengo egunean, uztailaren 28an, gillotinatu zuten, bere aldeko batzuekin batera. Izualdia amaiturik zegoen.
Konstituzio berria 1795eko abuztuaren 17an onetsi zuen Konbentzioak, eta irailean herriak berretsi. Indarrean irailaren 26an sartzean, erregimen berri bat sortu zuen: Zuzendaritza (Directoire).
Direktorioa (1795-1799)
Zuzendaritza ezartzean, Iraultzak amaiturik iruditu ahal zuen arren, ezegonkortasun politikoa ez zen desagertu. Izan ere, konstituziogileek biltzar berrien bi herenak Konbentziotik hautatu behar zirela ezarri zuten. Hainbat eskualdek, berriz, ordezkari erregezaleak aukeratu zituzten. Alderdien artean izandako triskantzek ez zioten hitzarmenari biderik ematen. Monarkiaren itzulera bultzatzen zutenek 1797ko martxoko hauteskundeak irabazi zituzten. Irailean, ordea, errepublikar moderatuek estatu-kolpe baten bidez bost zuzendarietatik bi kendu zituzten, 177 ordezkarien hautaketa baliogabetzeaz gain. 1798an, hauteskundeak jakobinoek irabaztekotan, kontseiluek barrutien erdiko ordezkariak izendatzeko ahalmena eman zieten euren buruei. Moderatuek boterean jarrai zuten, baina guztiz deslegitimatuta.
Gerrari dagokionez, Frantziako armadek aurrera egin zuten. 1796aren hasieran, Austria bakea sinatzera behartzearren, Alemanian zeharkako ofentsiba burutu zuten frantziarrek. Hala ere, Napoleon Bonaparte jeneral gaztea buru zuen Italiako armadak ustekabe handiena eman zuen. Honela, Austriak Campo Formioko bakea sinatzera beste irtenbiderik ez zuen. 1797 eta 1799 bitartean, Italiako penintsula ia osoan, Frantziak "errepublika ahizpak" sortu zituen, Frantziako erregimena eta instituzio berdintsuak ezarriz. Zuzendaritzari egoera ekonomikoa arintzeaz gain, garaipenek armadaren botere gero eta handiagoa ere ekarri zuten. Barneko tirabiren epaile Bonaparte bilakatu zen.
Zuzendaritza Napoleonek emandako 1799ko azaroaren 9ko estatu-kolpearekin amaitu zen. Kontsulatua ezarri zen bere ordez. Hiru kontsul agintearen erpinean egon arren, bakarrak (Napoleonek hain zuzen) zeukan benetako boterea. Bide horretan, 1804an Bonapartek bere burua enperadore izendatu zuen, eta legez Errepublika bukatu zen.
Iraultzaren ondorioak
Iraultzaren ondorioak asko eta ugariak izan ziren eta garrantzi itzela izan dute eta daukate oraindik, horietako askok gure gizartearen oinarria dira eta:
Egin ziren erreformen ondorioz, agertu zen gizartea guztiz ezberdina izan zen. Estamentu Gizartearen edozein ezaugarri guztiz ezabatu zen.Horren ondorioz, araudi feudala deuseztatu zen, pribilegioak desagertu ziren, eta hiritar (gizon) guztien arteko berdintasuna aldarrikatu. Horrelako gizartea desagertzean, Klase Gizartea deritzona agertu zen. Hau pertsona bakoitza bere trebetasunaren ondorioz irabazitako lorpenen arabera “sailkatzen” zituen pertsonak. Gizarte hau aurrekoa baino askoz mugikorragoa zen, hau da, askoz errazago zen klase batetik bestera pasatzea. Beste alde batetik, gizonaren eta hiritarraren eskubideen aldarrikapena egin zen. Bertan, gizon guztiei onartzen zitzaizkien oinarrizko eskubideak modu ofizialean. Azkenik, ondorio intelektualen artean, merkataritzan eta ekonomian ere eragin handia eduki zuen pisu eta neurrien berdintasuna egon zen, sistema metriko dezimala hartu zutenean. Beste alde batetik, hezkuntza nazionala eta kultura sustatzeko hainbat erakunde sortu ziren. Haien artean eskolak, lizeoak eta goi-eskolak egon ziren; baita liburutegi nazionala eta museoak ere.
Francesco Lamon
Udako bi Olinpiar Jokotan, parte hartu zuen urrezko domina lortuz Tokio 2020an taldekako jazarpen proban (Simone Consonni, Filippo Ganna eta Jonathan Milanekin batera) eta seigarren postua Rio de Janeiro 2016an proba berean.
2017 eta 2021 urteen artean, Pistako Txirrindularitzako Mundu Txapelketan, brontzezko lau domina irabazi zituen, eta, 2016 eta 2020 urteen artean, Europako Pistako Txirrindularitza Txapelketan, sei domina. 2019ko Minskeko Europako Jokoetan, zilarrezko bi domina irabazi zituen taldekako jazarpenean eta kilometroko erlojupekoan.
Pista
2014-2015
2015-2016
2016-2017
2017-2018
2018-2019
2019-2020
2021
Frantziako Iraultza
Iraultza eta emakumeak
Emakumeek kaleak okupatu zituzten matxinadaren aurreko asteetan, eta protagonista izan ziren Iraultzaren hasieran. 1789ko urriaren 5ean emakumeak abiatu ziren, gizonekin batera, Versaillesera erregearen bila. Hala ere, elkarte iraultzaileek altxamendua zuzendu zutenean, emakumeak baztertuta geratu ziren eztabaida eta erabakitzeko guneetatik, herri armatutik -guardia nazionaletik-, tokiko batzordeetatik eta elkarte politikoetatik.
Batzar politikoetan parte hartzerik ez zutenez, jendeari irekitako tribunetan hartu zuten hitza, eta emakumeen klubak sortu zituzten, legeak eta egunkariak, irakurri eta eztabaidatzeko. Ospetsuenen artean Egiaren Lagunen Elkarte Patriotiko eta Ongintzakoa (1791-1792) zegoen, Etta Palmek sortua, non neskato pobreentzako hezkuntza, dibortzioa eta eskubide politikoak eskatzen ziren.
Iraultzaile nabarmenduenen artean antzerkigile eta aktibista politiko bat zegoen, Olympe de Gouges, feminismoaren aitzindaritzat jotzen dena, zeinak Emakumeen eta Herritarren Eskubideen Aldarrikapena (1793) idatzi baitzuen, gizonen eta emakumeen eskubideak parekatzearen aldeko argudioak metatuz. Olympe de Gougesek aurre egin zion Robespierreri. De Gougesek "Pronostic de Monsieur Robespierre pour un animale amphibie" gutuna argitaratu zuen. De Gougesen etsaiek azpijoko sediziosoak leporatu zizkioten. Emakumea epaitu zuten eta hiltzera kondenatu zuten. Gillotinatua izan zen.
1793ko irailaren 30ean, emakumezkoen klubak debekatu ziren. 1794an, emakumeek edozein jarduera politikotan parte hartzea debekatzeari ekin zitzaion, eta 1795eko maiatzean, Konbentzioak debekatu egin zien emakumeei batzar politikoetan parte hartzea, eta agindu zien beren etxeetara erretiratzeko.
Azkenik, 1804an onartutako Napoleonen Kodeak emakumeen porrota finkatu zuen: Askatasuna, Berdintasuna, Senidetasunaren aldeko borrokan, hiru tasun horiek gizonezkoentzat gordeta zeudela irudikatzen baitzuen.
Benjamín Zarandona
Biografia
Bere ama Ekuatore Gineakoa zen, zehazki, Mbini (Kostaldea) hirikoa (lehen San Benito hiria), eta aita euskalduna da. Haurtzaroan eta gaztaroan Valladolideko Las Delicias auzoko Granada kalean bizi izan zen. Kiroletik kanpo ere ezaguna da 2005ean "El Niño" surf arropa markako merchandising arduraduna izan zelako. Bere anaia Iván ere futbolaria da. Gaur egun, Valladolid eta Ekuatore Gineako Bata hiriaren artean bizi da.
Bere anai gaztea Iván futbolaria zen ere.
Ibilbidea
''2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Bowling Green Badia Parke Nazionala
Bowling Green Badiaren Parke Nazionala Australiako Queenslanden dagoen parke nazionala da. City of Townsville eta Shire of Burdekinen dago, Townsvilletik 28 kilometrotara. Hezeguneak babesteko Ramsarko hitzarmena barruan dago. Parkeak habitat sorta zabala babesten du, dena dela: Elliot mendia eta Saddle mendia inguratzen dituen paisaia gorabeheratsu eta basotsua barne, baita Cleveland lurmuturraren eta Bowling Green lurmuturraren arteko kostaldeko estuarioak ere.