cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Magdalena penintsula
Historia
Urtero bertako zelaietan ekitaldi ezberdinak ospatu ohi dira, adibidez, Zaldi Lasterketa txapelketak edota Kantanbriako Haurren Eguna (uztaileko lehenbiziko igandean). Gainera, toki hau musika eta kirol ekitaldien lekuko izan ohi da.
NGC 6684
NGC 6684 galaxia bat da, Pavo konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
2224 Tucson
2224 Tucson asteroide baten izena da. irailaren 24an aurkitu zuen C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels-ek Palomar Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 2528 P-L izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2224 Tucson asteroidearen orbitak batezbeste 2,88 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,744 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,015 distantziara. Eszentrikotasuna 0,047 da, eta makurdura orbitala 2,67ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.9 da.
Petra (filma)
Argumentua
Petrak ez daki zein den bere aita, bizitza osoan zehar ezkutatu diote. Amaren heriotzaren ondoren bila hasi, eta Jaume aurkituko du, artista plastiko ospetsu, boteretsu eta bihozgabea.
Rzepiennik Strzyżewski udalerria
Rzepiennik Strzyżewski Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Tarnów barrutian kokatuta. 70,71 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 6756 biztanle zituen.
Parakneria marmorata
Parakneria marmorata Parakneria generoko animalia da. Arrainen barruko Kneriidae familian sailkatzen da.
Roseto degli Abruzzi
Roseto degli Abruzzi Italiako udalerri bat da. Teramoko probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Roseto degli Abruzzik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Alsodes tumultuosus
Alsodes tumultuosus Alsodes generoko animalia da. Anfibioen barruko Alsodidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Garazi Kamio
Garazi Kamio Anduaga (Andoain, Gipuzkoa, 1979ko irailaren 21a) euskal kazetaria, irakaslea eta idazlea da. 2011 urteko Igartza saria irabazi zuen, Beste norbaiten zapatak lanarekin.
2013an XIII. Augustin Zubikarai Saria eskuratu zuen, "Orube abandonatuak" lanarekin.
Biografia
Garazi Kamio Ikus-entzunezko komunikazioan lizentziaduna da, eta arlo horretan egin du lan Sautrela telebista saioko erredaktore edo Berria egunkariako Matraka gehigarrian, besteak beste. Igartza Beka Saria eskuratu zuen. Eta sari hori izan zen `Beste norbaiten zapatak´ (Elkar, 2012) liburuko zortzi ipuinen pizgarri nagusi.
Toyotomi Hideyori
Toyotomi Hideyori (豊臣 秀頼) Toyotomi Hideyoshi jeneralaren semea eta oinordekoa izan zen. Bere ama, Yodo andrea, Oda Nobunagaren iloba zen.
Garazi Kamio
Igartza beka-saria: Beste norbaiten zapatak (2012)
2012an Beste norbaiten zapatak (Elkar 2012) izeneko narrazio liburua plazaratu zuen. Eguneroko kontuak, ustez txikikeriak direnak, hartu zituen mintzagai. Eta uneko pertsonaiak, ustez gu bezain normalak direnak, gorpuztu istorio horien bueltan. Igartza Beka Saria eskuratu zuen lan hori osatzeko.
Toyotomi Hideyori
Hideyoshi 1598an hil ondoren, hil aurretik bere oinordekotzarako izendatu zuen Bost erregeordeen kontseiluko kideak elkarren artean borrokan hasi ziren boterea lortzeko. Tokugawa Ieyasun herrialdea bere kontrolpean hartu zuen 1600ean, Sekigaharako guduan garaipena lortu ondoren. Hideyori Ieyasuren biloba zen Senhimerekin ezkondu zen, une horretan zazpi urte baino ez zituena, Tokugawa klanari bere leialtasuna adierazteko, baina Ieyasuk Hideyori oraindik mehatxu handi bat bezala ikusten zuen, eta, ondorioz, 1614ko neguan Osakako setioan erasotzea erabaki zuen. Setioak huts egin zuen, baina Hideyorik Osakako gazteluaren defentsak desegitea onartzen zuen hitzarmen bat sinatzea beste erremediorik ez zuen izan.
Garazi Kamio
Igartza beka-saria: Beste norbaiten zapatak (2012)
Garazi Kamiok uste du bakoitzak badituela «bere istorio propioak», besteentzat, agian, «huskeriak» direnak. Baina kontu horiek kontatzeko gogoa zuen, eta Beste norbaiten zapatak (Elkar) ipuin liburua idatzi du, «beste norbaiten zapatetan jartzeko gaitasuna ba ote dugun» frogatu nahi zuelako. Bidegurutzean dauden pertsonak dira liburukoak, «beste horiek», eta bidegurutzean, zirt edo zart egin beharraren ondorioz, egonezina sortzen da. Kamioren aurreneko liburua izan zen, «lehen haurra», eta 2010ean irabazitako Igartza Sariaren bultzadarekin kaleratu zuen.
Toyotomi Hideyori
1615ean Ieyasuk Hideyori tropak biltzen ari zenaren eta gazteluaren lubakia ixtea eragozten saiatzen ari zenaren berri izan zuen, eta, beraz, bere tropei shogunaren armadari Osakatik gertu erasotzeko agindu zien. 1615eko ekainak 5ean, gudua galtzen ari zela, Hideyoriren tropak ahuldu egin ziren eta gazteluaren barnera jazarri zuten. Armada inbaditzaileari aurre egiteko modurik ez zuenez, seppukua egin zuen. Hau izan zen Tokugawa klanaren aurka gertatu zen altxamendurik garrantzitsuena klan honen shogunerriak ondoren iraun zituen 250 urteetan.
Garazi Kamio
Igartza beka-saria: Beste norbaiten zapatak (2012)
Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak, Donostian egindako aurkezpenean hauxe esan zuen:"Liburuaren izenburuak berak larritasuna sortzen du. Batetik, iradokitzen zaigu idazleak baduela beste batzuen barruan sartzeko gaitasuna. Eta bestetik, batzuetan baino ez zaizkigula zapata horiek ondo egokituko. Horregatik, sortzen du desosegu bat irakurleengan. Kamiok ipuin kontalari bat dauka barruan . Eta sortzen dituen pertsonaiek erreakzio bat eragiten dute irakurlearengan, sinesgarriak direlako. Baina ez dira zu zeu pertsonaia horrekin identifikatzeko modukoak, ez, distantzia bat hartuta bezala aurkezten baititu. Begiratzaile ona da Kamio. Besteoi oharkabean pasatzen zaizkigun gauzei erreparatzen die, beharbada, kazetari lan egin duelako. Kazetaria behatzailea da, eta horrek lagundu dezake idazterakoan."Kamiok izenburua aldatu zion, Gerizpeko panpinak baitzen hasiera batean. Castillo Suarez poetaren poema baten izenburua hartuta jarri zitzaion Beste norbaiten zapatak izenburu berria. Egilearen erreferentzietako batzuk Suarez bera, Leire Bilbao, Eider Rodriguez eta Joseba Sarrionandia dira, besteak beste.
Agustin Zubikarai beka-saria: Orube abandonatuak (2013)
2013an Ondarroako Udalak eta Elkar argitaletxeak elkarrekin antolatzen duten Augustin Zubikarai sarian Garazi Kamio nagusitu zen eta beka lortu zuen. Hogeita hamabost lan aurkeztu zirenaurten, ordura arteko kopururik handiena eta horien artean Kamioren proposamena aukeratu zuen Leire Bilbao, Xabier Mendiguren eta Ana Urkizak osaturiko epaimahaiak. Bederatzi urtez nobela laburrentzako lehiaketa izan zena, 2010ean formatuz aldatu eta nobelak sortzeko beka bihurtu zen Augustin Zubikarai saria. Aurreko irabazleak, Joxean Agirreren “Zwei Frauen (Bi emakume)”, Itxaso Araqueren “Damutzen ez direnak” eta berehala aurkeztekoa den Garbiñe Ubedaren “Hobe isilik” sortu ziren laguntza horri esker. Lortutako bekari esker, handik gutxira, Garazi Kamiok "Orube abandonatuak" argitaratu zuen.
Lonerock (Oregon)
Lonerock Oregongo hiri bat da. Gilliam konderrian kokatua dago. 2010ean 21 biztanle zituen, 2.62 kilometro koadrotan banatuta.
Toyotomi Hideyori
Hideyoriren semea, Kunimatsu, zortzi urtekoa, harrapatu egin zuten eta burua moztu zioten; bere alaba Tokei-jira eramana izan zen, Kamakurako komentu bat, non abadesa bihurtu zen.
Errusia eta Ukraina arteko muga
Errusia eta Ukraina arteko muga estatu bien arteko muga internazionala da. Formalki, 1991ko abuztuaren 24an Ukrainak Sobietar Batasunekiko bere independentzia deklaratu zuenean ezarri zuten, nahiz eta XX. mendearen zati handi batean sobietarren barneko muga administratiboa izan. Hala ere, 2014an Errusiak Krimea anexionatu ondoren, bi herrialdeen arteko mugako auzia sortu zen de facto.
Mugak Ukrainaren bost oblast (eskualdeak) eta Errusiaren bost oblast (probintziak) banatzen ditu.
Ezaugarriak
Hona hemen muga ondoko eskualdeak:
Sablonnières
Sablonnières Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sablonnières udalerrian erroldatutako biztanleak 677 ziren. Familiak 256 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 92 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 332 etxebizitza zeuden, 263 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 50 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 323 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 263 etxebizitza nagusietatik 237 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 46 etxek hiru zituzten, 68 etxek lau zituzten eta 138 etxek bost zituzten. 206 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 100 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 459 ziren, horien artean 335 aktiboak ziren eta 124 inaktiboak ziren. 335 pertsona aktiboetatik 303 lanean zeuden (163 gizon eta 140 emakume) eta 32 langabezian zeuden (14 gizon eta 18 emakume). 124 pertsona inaktiboetatik 51 erretiraturik zeuden, 42 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sablonnières udalerrian 262 unitate fiskal zeuden, 675,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.909 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak eta 1 harategia zen.
2000. urtean Sablonnières udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 636 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Barisania
Barisania Limacodidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Parasa lampra da.
Loving Vincent
Loving Vincent (euskaraz "Vincent Maitatuz") 2017ko Dorota Kobiela eta Hugh Welchmanek zuzendutako animaziozko biografia eta drama film bat da.
Vincent van Gogh herbeherear margolariaren bizitza kontatzen da, bereziki bere heriotzaren garaian sakonduz.
Osoki margotua izan den lehenbiziko filma da. 125 margolariz osatutako taldeak batek Vincent Van Goghen teknikak erabiliz 65.000 oleo margotu zituzten.
CO
CO, Co, co, edo .co letra konbinazioak hainbat esanahi ditu:
Éditions Philippe Amaury
Éditions Philippe Amaury (EPA), baita Groupe EPA edo Groupe Amaury ere deitua, frantziar hedabide-enpresa da. L'Équipe edo Le Parisien egunkarietako jabea, Amaury Sport Organisation enpresaren bidez Frantziako Tourra eta beste hainbat txirrindulari lasterketaren antolatzailea da, besteak beste Paris-Niza edo Paris-Roubaix klasikoa. Paris-Dakar eta Frantziako Golf Irekia ere antolatzen ditu. 2010ean Bwin apustu-enpresan sartu zen. Philippe Amauryk sortu zuen.
Windfall City (Indiana)
Windfall City Indianako herri bat da. Tipton konderrian kokatua dago. 2010ean 708 biztanle zituen, 0.76 kilometro koadrotan banatuta.
Club Remeros del Eo
Club Remeros del Eo Asturiasko Vegadeo herriko arraunketa taldea da.
Historia
1954. urtean sortu zen elkartea eta urte berean Eo ibaiko batel jeitsiera antolatzen hasi zen. 1964an Espainiako batel txapelketan brontzezko domina eskuratu zuen Remeros del Eo taldeak. 1970. hamarkadan klubak ez zuen jarduerarik izan.
1980an izen berarekin elkartea eratu zuten herriko hainbat gaztek eta tostarteko arrauna eta olinpikoa jorratzen hasi ziren. Traineruan estropada oso bakan batzuk jokatu izan ditu Asturiasen; Asturiasko Printzearen bandera 1984an eta 1985ean eta 2001ean bi estropada, Avilesen eta Gijonen. Avilésko estropadan bigarren egin zuen Castropolen atzetik eta Luancoren aurretik.
South Point (Texas)
South Point Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cameron konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Rzepin udalerria
Rzepin Poloniako Lubuszeko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Słubice barrutian kokatuta. 190,99 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 9852 biztanle zituen.
Mailleroncourt-Saint-Pancras
Mailleroncourt-Saint-Pancras Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mailleroncourt-Saint-Pancras udalerrian erroldatutako biztanleak 214 ziren. Familiak 92 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Pseudograndreefita
Pseudograndreefita sulfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Pseudograndreefita sulfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 da.
Mailleroncourt-Saint-Pancras
Etxebizitza
2007an 123 etxebizitza zeuden, 92 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 113 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 92 etxebizitza nagusietatik 66 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 81 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 47 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 32 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 135 ziren, horien artean 99 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 99 pertsona aktiboetatik 83 lanean zeuden (50 gizon eta 33 emakume) eta 16 langabezian zeuden (7 gizon eta 9 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
2000. urtean Mailleroncourt-Saint-Pancras udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.184 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bošín
Bošín Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 100 biztanle ditu eta 2,51 kilometro koadroko azalera. Ústí nad Orlicíko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1371 urtean egin zen.
Tierra Bonita (Texas)
Tierra Bonita Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cameron konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Parakneria mossambica
Parakneria mossambica Parakneria generoko animalia da. Arrainen barruko Kneriidae familian sailkatzen da.
Lee Min-oh
Lee Min-oh (Seul, Hego Korea, 1987ko ekainaren 22a) Hego Koreako nazioarteko aktore, modelo eta abeslaria da. Mundu mailan ezaguna den aktorea bihurtu zen, eta hainbat telesailetan parte hartu zuen, besteak beste, Boys over Flowers, The Heirs, City Hunter eta The King: Eternal Monarch. Abesti batzuk ere abestu ditu.
Boskovice
Boskovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 11.635 biztanle ditu eta 27,83 kilometro koadroko azalera. Blanskoko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1413 urtean egin zen.
Winfield (Indiana)
Winfield Indianako herri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 4,383 biztanle zituen, 31.02 kilometro koadrotan banatuta.
Rzewnie udalerria
Rzewnie Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, an kokatuta. 111,75 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 2671 biztanle zituen.
Zimna wojna
Zimna wojna (eusk. 'Gerra Hotza') 2018ko Paweł Pawlikowski poloniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Argumentua
Amodio-istorio sutsu bat, Gerra Hotzaren esparruan. Guztiz bateraezinak eta bai jatorriz bai izaeraz bestelakoak izan arren, halabeharrak elkarrekin egotera eramango ditu bi pertsona.
José María Basterra Otxoa
José María Basterra Otxoa (Getxo, 1997ko urtarrilaren 3a) bizkaitar belar hockey jokalaria da.
Ibilbidea
Basterra sei urterekin hasi zen hockeyan jokatzen Jolasetan. 2012an, 15 urte besterik ez zituela, lehen taldean egin zuen debuta. 2015etik 2017ra Madrilgo Complutense taldean jokatu zuen. 2017ko Eurokopa irabazi ondoren, Madrilgo Club de Campok fitxatu zuen. 2020an "División de Honor"reko jokalaririk onena izendatu zuten, Club de Campok Espainiako lehen titulu nazionala irabazi zuenean.
Hurrengo urtean Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, non Espainia final laurdenetan kanporatua izan zen.
Sant'Egidio alla Vibrata
Sant'Egidio alla Vibrata Italiako udalerri bat da. Teramoko probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Sant'Egidio alla Vibratak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Alsodes valdiviensis
Alsodes valdiviensis Alsodes generoko animalia da. Anfibioen barruko Alsodidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Kardioide
Kardioidea konkoidearen kasu berezia da. Kurba sortzailea zirkunferentzia bat da, puntu finkoa zirkunferentzian dago eta a konstantearen balioa zirkunferentziaren diametroa da. Bihotz-itxura du eta a diametroko zirkunferentzia bat diametro berdineko beste zirkunferentzia finko baten inguruan biratzean sortzen da. Halaber har liteke kardioidea epizikloidearen kasu berezitzat, non bi zirkunferentziak diametro berekoak baitira. Baita Pascalen barakuilua ere da, 2a=h denean.
Hauek dira kardioidearen ekuazio parametrikoak:
non a bi zirkunferentzietako erradioa den. Koordenatu polarretan honela idazten da:
eta koordenatu kartesiarretan:
2225 Serkowski
2225 Serkowski asteroide baten izena da. irailaren 24an aurkitu zuen C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels-ek Palomar Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 6546 P-L izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2225 Serkowski asteroidearen orbitak batezbeste 2,854 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,758 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,95 distantziara. Eszentrikotasuna 0,034 da, eta makurdura orbitala 3,26ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.0 da.
Bòrma dei Mimòsas
Bòrma dei Mimòsas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Var departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bormes-les-Mimosas udalerrian erroldatutako biztanleak 7.153 ziren. Familiak 3.174 ziren, horien artean 977 pertsona bakarrekoak ziren (366 bakarrik bizi ziren gizonak eta 611 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.192 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 780 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 225 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 9.692 etxebizitza zeuden, 3.269 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6.097 bigarren erresidentzia ziren eta 326 hutsik zeuden. 4.586 etxeak ziren eta 5.071 apartamentuak ziren. 3.269 etxebizitza nagusietatik 2.166 bere jabearen bizilekua ziren, 885 alokairuan okupaturik zeuden eta 219 doan lagata zeuden; 128 etxek gela bat zuten, 529 etxek bi zituzten, 892 etxek hiru zituzten, 922 etxek lau zituzten eta 798 etxek bost zituzten. 2.591 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.706 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.288 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Bormes-les-Mimosas udalerrian 3.545 unitate fiskal zeuden, 7.629 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.065 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 791 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 16 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 45 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 136 eraikuntza enpresak ziren, 185 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 26 garraio enpresak ziren, 107 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 9 finantziazio enpresak ziren, 61 higiezinen enpresak ziren, 106 zerbitzu enpresak ziren, 57 administrazio publikoko enpresak ziren eta 34 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 237 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 2 posta bulegoak, 2 banku bulegoak, 3 funerariak, 17 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 autoeskolak, 33 igeltseroak, 18 margolariak, 13 zurginak, 14 iturginak, 25 argiketariak, 5 eraikuntza enpresak, 5 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 72 jatetxeak, 17 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 4 apaindegiak.
Irlandako monumentu megalitikoak
Irlandako monumentu megalitikoak uharte hartan zehar dauden aurrehistoriako aztarnak dira.
Bòrma dei Mimòsas
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bormes-les-Mimosas udalerrian 72 nekazaritza-ustiategi zeuden, 624 hektarea erabiltzen.
Irlandako monumentu megalitikoak
Brú na Bóinne da multzo nagusia, Newgrange, Knowth eta Dowth guneetan banaturik. Meatheko konderrian kokatuta daude. Hortik hurbil, Tarako muinoa dago. Konderri berean, Loughcrew dago. Leinsterren ere, Brownshill trikuharria Carlowen dugu.
Connachten, bestela, Céide Fields daude Mayo konderrian, Dún Aonghasa eta Dún Dúchathair gotorlekuak Aran uharteetan (Galway konderria), Carrowkeel eta Carrowmore Sligon.
Munsterren, Uragheko harrien zirkulua dago Kerry konderrian, Poulnabrone trikuharria Claren, Grange harrespila Limericken eta Drombeg harrespila Corken.
Ulsterren, Grianan Aileachkoa Donegal konderrian, Beaghmoreko harrespilak Tyronen, Drumskinny Fermanaghen, Emain Macha Armaghen eta Giant's Ring Downen.
Diabetes
Diabetesa (izen zientifikoa: diabetes mellitus DM) gaixotasun edo sindrome metabolikoa da, eta azukrearen metabolismoarekin lotuta dago. Diabetesa glukosa maila odolean handitzea dakarren gaixotasun kronikoa da. Gaixotasun hau gerta daiteke pankreak intsulinarik sortzen ez duelako edo organismoak sortutakoa egoki erabiltzen ez duelako. Sintomak maiz pixa egitea, egarria areagotzea eta gosea areagotzea dira. Tratatu gabe, diabetesak osasun-konplikazio ugari sor ditzake. Konplikazio akutuak ketoazidosi diabetikoa, egoera hipergluzemiko hiperosmolarra edo heriotza izan daitezke. Epe luzerako konplikazio larriak gaixotasun kardiobaskularra, trazua, giltzurruneko gaixotasun kronikoa, oinetako ultzerak, nerbioen kalteak, begietako kalteak eta narriadura kognitiboa dira.
Egun 537 milioi pertsonek pairatzen dute diabetesa, eta urtetik urtera diabetes mellitusa gero eta ohikoagoa bihurtzen ari da.
Motak
1 motako diabetesa intsulina injekzioak erabiliz kudeatu behar da. 2 motako diabetesaren prebentzioa eta tratamendua dieta osasuntsua mantentzea, ariketa fisiko erregularra, gorputzaren pisu normala eta tabakoa saihestea dakar. Mota honetako diabetesa ahozko botika antidiabetikoekin trata daiteke, intsulinarekin edo gabe. Odol-presioa kontrolatzea eta oinak eta begiak behar bezala zaintzea garrantzitsuak dira gaixotasuna duten pertsonentzat. Intsulinak eta ahozko sendagai batzuek odoleko azukre baxua eragin dezakete (hipogluzemia). Gizentasuna dutenengan, batzuetan, pisua galtzeko kirurgia neurri eraginkorra izan daiteke 2 motako diabetesa dutenentzako. Haurdunaldiko diabetesa, normalean, haurra jaio ondoren konpontzen da.
Bòrma dei Mimòsas
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 3 osasun-ekipamenduak botika ziren.
2226 Cunitza
2226 Cunitza asteroide baten izena da. abuztuaren 26an aurkitu zuen A. Bohrmann-ek Heidelberg Behatokitik.
Diabetes
Gaitzaren sintomak
Tratatu gabeko diabetesaren sintoma klasikoak dira: nahi gabeko pisua galtzea, poliuria (gernua areagotzea), polidipsia (egarria areagotzea) eta polifagia (gosea areagotzea). Sintomak azkar garatzen dira (asteetan edo hilabeteetan) 1 motako diabetesean, eta, normalean, askoz motelago garatzen dira, eta sotilago edo ez dira garatzen 2 motako diabetesean.
Bòrma dei Mimòsas
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Bormes-les-Mimosas udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 517 ikaslekin.
2226 Cunitza
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1936 QC izena zeraman.
Diabetes
Gaitzaren sintomak
Diabetesaren agerpena beste hainbat seinale eta sintomak marka dezakete gaixotasunaren espezifikoak ez izan arren. Goian zerrendatutako sintoma ezagunez gain, nekea, ikusmen lausoa, buruko mina, ebakien sendatze motela eta azala azkura daude. Odoleko glukosa altua denbora luzean, beraz, glukosa xurgatzea eragin dezake begiaren kristalinoan, eta horrek, bere forman, aldaketak eragiten ditu, ikusmen-aldaketak eraginez. erretinopatia diabetikoak epe luzerako ikusmen-galera ere eragin dezake. Diabetesean gerta daitezkeen azaleko erupzio ugari, dermatoma diabetiko gisa ezagutzen dira.
Taganrogeko badia
Taganrogeko badia (Таганрогский залив, Таганрозька затока) Azoveko itsasoaren adar nagusia da, Errusia eta Ukrainako kostaldeen artean dagoena. Hegoaldean Dolgaya punta eta iparraldean Belosaraik bere mugak ezartzen dituzte.
Diabetes
Gaitzaren sintomak
2. motako diabetesa duten pertsona askok ez dute sintomarik. Batzuek diabetesarekin zerikusia duten osasun-arazo larriagoak sortzen direnean bakarrik ohartzen dira diabetesaz, hala nola, ikusmen lausoa edo bihotzeko arazoak.
Diabetesaren larrialdiak
Diabetesa duten pertsonek (normalean, baina ez soilik 1 motako diabetesa dutenek) ere izan dezakete ketoazidosi diabetikoa (DKA) goragalea, oka eta sabeleko mina, azetonaren usaindun arnasa, Kussmaul arnasketa deritzon arnasketa sakona eta kasu larrietan kontzientzia maila gutxitzea ezaugarri dituen asaldura metabolikoa. DKAk ospitaleko larrialdi tratamendua behar du. Egoera arraroagoa baina arriskutsuagoa den egoera hipergluzemiko hiperosmolarra (HHS) da, 2 motako diabetesean ohikoagoa dena, eta, batez ere, odoleko azukre altuek eragindako deshidratazioaren ondorioa.
Tratamenduarekin erlazionatutako odol azukre baxua (hipogluzemia) ohikoa da 1 eta 2 motako diabetesa duten pertsonengan erabiltzen den botikaren arabera. Kasu gehienak arinak dira, eta ez dira larrialdi medikotzat hartzen. Ondorioak egonezina, izerdia, dardara eta gosea areagotzea kasu arinetan izan daitezke, baina efektu larriagoetara irits daiteke, hala nola nahasmena, jokabide-aldaketak, oldarkortasuna, konbultsioak, konorte-gabetasuna eta, oso gutxitan, garuneko kalte iraunkorrak edo heriotza, kasu larrietan. Arnasketa azkarra, izerdia eta azal hotza eta zurbila dira odoleko azukre baxuaren ezaugarriak, baina ez dira behin betikoak. Kasu arinak edo moderatuak azkar xurgatzen diren karbohidrato asko jaten edo edanez auto-tratatzen dira. Kasu larriek, berriz, konorte-gabetasuna ekar dezakete, eta zain barneko glukosarekin edo glukagoiaren injekzioekin tratatu behar dira.
Konplikazioak
Diabetes mota guztiek epe luzerako konplikazioak izateko arriskua areagotzen dute. Normalean, urte askoren buruan (10-20) garatzen dira, baina denbora hori baino lehen diagnostikorik jaso ez dutenen lehen sintoma izan daiteke.
Epe luzerako konplikazio nagusiak odol-hodien kalteekin erlazionatzen dira. Diabetesak gaixotasun kardiobaskularra izateko arriskua bikoiztu egiten du, eta diabetesa duten pertsonen heriotzen % 75 inguru, arteria koronarioaren ondorioz gertatzen da. Beste gaixotasun makrobaskularrak trazua eta arteria periferikoen gaixotasuna dira. Konplikazio horiek COVID-19 gaixotasun larrien arrisku-faktore handiak ere badira.
Odol-hodi txikietan kalteak direla eta, diabetesaren konplikazio nagusiak begiak, giltzurrunak eta nerbioak kaltetzea dira. Begietako kalteak, erretinopatia diabetikoa bezala ezagutzen dena, begiaren erretinan dauden odol-hodien kalteak eragiten ditu, eta pixkanaka ikusmena galtzea eta azkenean itsutasuna eragin dezake. Diabetesak glaukoma, kataratak eta begietako beste arazo batzuk izateko arriskua ere areagotzen du. Diabetesa duten pertsonek, urtean behin, begi-medikua bisitatzea gomendatzen da. Giltzurrunetako kalteak (nefropatia diabetikoa bezala ezagutzen dena), ehunen orbaintzea, gernuaren proteina galtzea eta, azkenean, giltzurruneko gaixotasun kronikoa ekar ditzake, eta, batzuetan, dialisia edo giltzurrun-transplantea behar dezakete. Gorputzeko nerbioen kaltea, neuropatia diabetikoa izenez ezagutzen dena, diabetesaren konplikaziorik ohikoena da. Sintomak sorgortasuna, hornidura, izerdi motorraren disfuntzioa, mina eta minaren sentsazioa aldatzea izan daitezke, eta horrek larruazala kaltetu dezake. Diabetesarekin erlazionatutako oin-arazoak (oin diabetikoaren ultzerak, esaterako) gerta daitezke, eta tratatzeko zailak izan daitezke, noizean behin anputazioa behar baitute. Gainera, neuropatia diabetiko proximalak gihar atrofia eta ahultasuna eragiten ditu.
Badago defizit kognitiboaren eta diabetesaren arteko lotura. Diabetesa ez dutenekin alderatuta, gaixotasuna dutenek funtzio kognitiboaren gainbehera 1,2 eta 1,5 aldiz handiagoa dute. Diabetesa izateak, batez ere intsulina hartzen duenean, adineko pertsonen erorketak izateko arriskua areagotzen du.
Zergatia edo kausak
Diabetes mellitusa sei kategoriatan sailkatzen da: 1 motako diabetesa, 2 motako diabetesa, diabetesaren forma hibridoak, haurdunaldian lehen aldiz hautemandako hipergluzemia, «sailkatu gabeko diabetesa» eta «beste mota zehatz batzuk». Diabetesaren forma hibridoak barne hartzen ditu: poliki-poliki eboluzionatzen duen helduen diabetes immuno-bitartekaria eta zetosiarekiko joera duen 2 motako diabetesa. Haurdunaldian lehen detektatu den hipergluzemia barne hartzen ditu: haurdunaldiko diabetes mellitus eta haurdunaldiko diabetes mellitusa (haurdunaldian diagnostikatutako 1 edo 2 motako diabetesa). Beste mota zehatz batzuk, berriz, zenbait dozenaren kausa indibidualen bilduma dira. Diabetesa uste baino gaixotasun aldakorragoa da, eta jendeak forma konbinazioak izan ditzake.
1. mota
1 motako diabetesa pankreako irletako intsulina ekoizten duten beta zelulen galera da, eta intsulina eskasia dakar. Mota hori immunomedia edo idiopatiko gisa sailka daiteke. 1 motako diabetesaren gehiengoa immune-bitartekaritzako izaera da, eta T zelulen bidezko eraso autoimmune batek beta-zelulak eta, beraz, intsulina galtzen du.[56] Ipar Amerikan eta Europan diabetes mellitus kasuen % 10a eragiten du. Eragindako pertsona gehienak osasuntsu daude, eta pisu osasuntsua dute agerpena gertatzen denean. Intsulinarekiko sentikortasuna eta harekiko erantzun ahalmena normalak izan ohi dira, batez ere, hasiera faseetan. Haurrengan maiz agertzeagatik gazteen diabetesa deitu izan bazaio ere, gaur egun 1 motako diabetesa duten pertsona gehienak helduak dira.
Diabetes hauskorra, diabetes ezegonkorra edo diabetes labile edo aldakorra izenez ere ezaguna, tradizionalki, glukosa-mailaren aldaketa izugarriak eta errepikakorrak deskribatzeko erabiltzen zen terminoa da, intsulinaren menpeko diabetesean arrazoirik gabe gertatzen dena. Termino horrek, ordea, ez du oinarri biologikorik, eta ez litzateke erabili behar. Hala ere, 1 motako diabetesa odoleko azukre-maila irregular eta ezusteko handiekin batera egon daiteke, eta zetoazidosi diabetikoaren edo odoleko azukre-maila baxu larriak izateko aukera du. Beste konplikazio batzuk honako hauek dira: Odoleko azukre baxuaren aurkako erregulazio-erantzuna, infekzioa, gastroparesia (karbohidrato dietetikoen xurgapen irregularra eragiten duena) eta endokrinopatiak (adibidez, Addison gaixotasuna). Fenomeno horiek 1 motako diabetesa duten pertsonen % 1 eta % 2tan baino maizago gertatzen direla uste da. 1 motako diabetesa, hein batean, heredatu egiten da, eta hainbat gene ditu, HLA genotipo jakin batzuk barne, eta diabetesa izateko arriskuan eragiten dutela jakina da. Genetikoki minberak diren pertsonengan, diabetesaren agerpena ingurumen-faktore batek edo gehiagok eragin dezake, hala nola infekzio biriko batek edo dietak. Hainbat birus inplikatu izan dira, baina gaur arte ez dago hipotesi hori onartzen duen ebidentzia zorrotzik gizakietan. Dietaren faktoreen artean, datuek iradokitzen dute gliadinak (glutenean dagoen proteina bat) 1 motako diabetesaren garapenean zerikusia izan dezakeela, baina mekanismoa ez da guztiz ulertzen.
1 motako diabetesa edozein adinetan gerta daiteke, eta proportzio handi bat helduaroan diagnostikatzen da. Helduen diabetes autoimmune latentea (LADA) 1 motako diabetesa helduengan garatzen denean aplikatzen den diagnostiko terminoa da; umeengan duen egoera bera baino agerpen motelagoa du. Alde hori kontuan hartuta, batzuek «1,5 motako diabetesa» termino ez ofiziala erabiltzen dute baldintza honetarako. LADA duten helduei, hasiera batean, 2 motako diabetesa dutela diagnostikatzen zaie gaizki, adinaren arabera arrazoiaren arabera beharrean.
2 mota
2 motako diabetesa intsulinarekiko erresistentzia da, eta intsulina jariatze nahiko murriztuarekin konbina daiteke. Gorputzeko ehunek intsulinarekiko duten erantzun akastuna intsulinaren hartzaileak inplikatzen duela uste da. Hala ere, ez dira akats zehatzak ezagutzen. Ezagutzen den akats baten ondoriozko diabetes mellitus kasuak bereiz sailkatzen dira. 2 motako diabetesa diabetes mellitus mota ohikoena da. 2 motako diabetesa duten pertsona askok aurrediabetesaren frogak agertzen dituzte (barauko glukosaren urritasuna eta/edo glukosaren tolerantzia urritasuna) 2 motako diabetesaren irizpideak bete aurretik. Aurrediabetesaren progresioak 2 motako diabetes agerikora moteldu edo atzera egin dezake bizimodu aldaketak edo intsulinarekiko sentikortasuna hobetzen duten edo gibeleko glukosa ekoizpena murrizten duten botikek
Taganrogeko badia
140 kilometroko luzera du eta sarreran 31 kilometroko zabalera. Guztira, bere azalera 5.600 km²-koa d. 4,9 metroko sakonera du, batez beste. Negu batzuetan abendutik martxora izoztu egiten da.
Diabetes
2 mota
2 motako diabetesa, batez ere, bizimoduaren faktoreei eta genetikari eragiten die. 2 motako diabetesa garatzeko, bizi-estiloko hainbat faktore garrantzitsuak dira, besteak beste, obesitatea (30 baino gehiagoko gorputz-masaren indizeak definitua), jarduera fisikorik eza, elikadura txarra, estresa eta urbanizazioa. Gorputzeko koipearen gehiegizko koipea txinatar eta japoniar jatorriko pertsonen kasuen % 30arekin lotzen da; europar eta afrikar jatorrikoen kasuen % 60-80 artekoarekin, eta pima indiarren eta [[Ozeano Barea|Pazifikoko uhartekoen % 100arekin . Loditasun arazorik ez dutenek ere, gerri-aldaka erlazio handia izan dezakete.
Taganrogeko badia
Badian, Don (1950 km), Kalmius (209 km), Mius (258 km) eta Yeya (311 km) ibaiak itsasoratzen dira. Ibaiek badiako korronteen eragile nagusiak dira. Badiako uren gazitasuna ezberdina da: Donen urak hartzen dituen ekialdeko zatia mendebaldekoa baino askoz ere gaziagoa da.
Diabetes
2 mota
Dieta-faktoreak, esate baterako, azukredun edariak arrisku handiagoarekin lotzen dira. Dietaren gantz mota ere garrantzitsua da, gantz aseak eta trans gantzek arriskua areagotzen baitituzte eta gantz poliasegabeak eta monoasegabeak arriskua murrizten baitute. Arroz zuria gehiegi jateak diabetesa izateko arriskua areagotu dezake, batez ere, txinatar eta japoniarrengan. Jarduera fisikorik ez egiteak diabetesa izateko arriskua areagotu dezake pertsona batzuengan ..
Taganrogeko badia
Badiaren ertzeko portu nagusiak Taganrog (260.692 biztanle 2007an), Yeysk (97.176 biztanle 2011n) eta Azov (83.139 biztanle 2008an) dira, Errusian, eta Mariupol (477.900 biztanle 2007an), Ukrainan.
Diabetes
2 mota
Botika antipsikotikoen albo-ondorioak (bereziki anomalia metabolikoak, dislipidemia eta pisua igotzea) eta bizimodu ez-osasungarriak (dieta txarra eta jarduera fisikoa gutxitzea barne) arrisku-faktore potentzialak dira.
Haurdunaldiko diabetesa
Haurdunaldiko diabetesak 2 motako diabetesaren antza du hainbat alderditan, intsulinaren jariatze nahiko desegokia eta erreaktibotasuna konbinatuta inplikatzen baitu. Haurdunaldi guztien % 2tik 10era gertatzen da, eta, erditu ondoren, hobetu edo desager daiteke. Haurdun dauden emakume guztiei, 24-28 aste inguruko haurdunalditik hasita, proba egitea gomendatzen da. Gehienetan, bigarren edo hirugarren hiruhilekoan diagnostikatzen da, une horretan gertatzen den intsulinaren antagonista-hormonaren mailaren igoeragatik. Hala ere, haurdunaldiaren ondoren, haurdunaldiko diabetesa duten emakumeen % 5-10, gutxi gorabehera, beste diabetes mota bat dute, gehienetan, 2 motakoa. Haurdunaldiko diabetesa guztiz tratagarria da, baina, haurdunaldi osoan zehar, arreta medikoaren gainbegira behar du. Kudeaketa izan daiteke: dieta aldaketak, odoleko glukosa kontrolatzea eta, kasu batzuetan, intsulina behar izatea.
Beste mota batzuk
Gazteen heldutasun-hasieraren diabetesa (MODY) diabetes autosomikoaren herentziazko forma arraro bat da, intsulina ekoizpenean akatsak eragiten dituen gene bakarreko mutazioetako bat dela eta. Hiru mota nagusiek baino askoz gutxiago ematen da; kasu guztien % 1-2 osatzen dute. Gaixotasun horren izenak bere izaerari buruzko lehen hipotesiei egiten die erreferentzia. Gene akastun bat dela eta, gaixotasunaren aurkezpena adinaren eta larritasuna gene-akats zehatzaren arabera ematen da; horrela, gutxienez, 13 MODY azpimota daude. MODY duten pertsonek, askotan, intsulina erabili gabe kontrola dezakete.
2226 Cunitza
Orbitaren ezaugarriak
2226 Cunitza asteroidearen orbitak batezbeste 2,869 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,64 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,097 distantziara. Eszentrikotasuna 0,08 da, eta makurdura orbitala 2,54ºkoa da.
Archimaga
Archimaga Tortricidae familiako sits genero bat da. Bere espezie tipoa Archimaga pyractis da.
2226 Cunitza
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.7 da.
Lahinch
Lahinch edo Lehinch (irlanderaz An Leacht) Irlandako mendebaldeko Clare konderriko kostaldean dagoen udalerri bat da. Liscannor badian kokatzen da. Turismo eta golf gune ezaguna da, bertan Lahinch Golf Club golf elkarte ospetsua kokatzen delarik. Bertatik N67 errepide nazionala iragaten da.
Udalerri honetatik hurbil Cliffs of Moher itsaslabar ospetsuak nahiz Lisdoonvarna eta Doolin udalerriak ere badaude.
Diabetes
Beste mota batzuk
Diabetesaren kasu batzuk intsulinari erantzuten ez dioten gorputzeko ehun hartzaileek eragiten dute (nahiz eta intsulina-maila normala izan, 2 motako diabetesa bereizten duena baita); forma hori oso arraroa da. Mutazio genetikoak (autosomikoak edo mitokondrialak) beta zelulen funtzioan akatsak sor ditzakete. Intsulinaren ekintza anormala ere genetikoki determinatua izan daiteke kasu batzuetan. Pankreako kalte handiak eragiten dituen edozein gaixotasunek diabetesa sor dezakete (adibidez, pankreatitis kronikoa eta fibrosi kistikoa). Intsulinaren hormona-antagonikoen gehiegi jariatzearekin lotutako gaixotasunek diabetesa sor dezakete (normalean hormona gehiegizkoa kendu ondoren konpontzen da). Botika askok intsulinaren jariapena hondatzen dute, eta toxina batzuek pankreako beta zelulak kaltetzen dituzte; beste batzuek, ordea, intsulinarekiko erresistentzia areagotzen dute (batez ere glukokortikoideek, «diabetes esteroideak» eragin dezaketenak). ICD-10 (1992) diagnostiko-entitatea ―desnutrizioarekin lotutako diabetes mellitus (ICD-10 kodea E12)― baztertu egin zuen Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) gaur egungo taxonomia 1999an ezarri zenean. Jendeak garatu dezakeen beste diabetes mota bat ere diabetes bikoitza da. Hori gertatzen da 1 motako diabetikoa intsulinarekiko erresistentea, 2 motako diabetesaren bereizgarria bihurtzen denean edo 2 motako diabetesa izateko familia-aurrekariak dituenean. 1990ean edo 1991n aurkitu zuten lehen aldiz.
Diabetesa izateko arriskua areagotu dezaketen nahasteen zerrenda da honakoa
Fisiopatologia
Intsulina da odoletik gorputzeko zelula gehienetara glukosa hartzea erregulatzen duen hormona nagusia, batez ere, gibelean, gantz-ehunean eta muskuluetan, muskulu leuna izan ezik, zeinetan intsulinak IGF-1 bidez jarduten duen. Beraz, intsulinaren edo haren hartzaileen sentikortasun ezak garrantzi handia dute diabetes mellitus mota guztietan.
Gorputzak hiru iturri nagusitatik lortzen du glukosa: elikagaien hesteetako xurgapena; glukogenoaren deskonposizioa (glikogenolisia), gibelean aurkitzen den glukosaren biltegiratze forma; eta glukoneogenesia, glukosa sortzea gorputzean karbohidratoak ez diren substratuetatik Intsulinak zeregin garrantzitsua du gorputzeko glukosa maila arautzeko. Intsulinak glukogenoaren deskonposizio edo glukoneogenesi prozesua eragotzi dezake, glukosaren garraioa suspertu dezake gantz- eta gihar-zeluletara, eta glukosaren biltegiratzea susper dezake glukogeno moduan.
Intsulina pankreako Langerhans irlatan aurkitzen diren beta zelulek (β-zelulek) odolera isurtzen dute odoleko glukosa-maila igotzean, normalean jan ondoren. Intsulina, gutxi gorabehera, gorputzeko zelulen bi herenek erabiltzen dute odoleko glukosa xurgatzeko eta erregai gisa erabiltzeko beharrezkoak diren beste molekulak bihurtzeko edo biltegiratzeko. Glukosa maila baxuagoek beta zeluletatik intsulina askapena gutxitzen dute, eta glukogenoa glukosan deskonposatzen da. Prozesu hori, batez ere, glukagoi hormonak kontrolatzen du, intsulinaren kontrako erara jokatzen duena.
Eratsun
Eratsun ([eɾats̺un]; Eatsune [eats̺une] Malerrekako hizkeraz) Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko udalerria da, Malerreka ibarrean dagoena, 532 metroko garaieran. Ezkurra ibaiak zeharkatzen du. 25,54 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 151 biztanle zituen 2019 hasieran.
Diabetes
Fisiopatologia
Eskuragarri dagoen intsulina kantitatea nahikoa ez bada, zelulek intsulinaren eraginei gaizki erantzuten badiote (intsulinarekiko erresistentzia) edo intsulina bera akastuna bada, orduan, gorputz-zelulek ez dute behar duten glukosa behar bezala xurgatzen, eta ez dute behar bezala gordetzen gibelean eta muskuluetan. Efektu garbia odoleko glukosa maila altuak, proteinen sintesia eskasa eta beste nahaste metaboliko batzuk dira, hala nola azido metabolikoa intsulina gabezia osoa dagoen kasuetan.
Eratsun
Bertakoak eratsundarrak dira, eatsundarrak bertakoen hizkeran; eskualdean "txingurri gorriak" ezizena ematen zaie.
Diabetes
Fisiopatologia
Odolean glukosa-kontzentrazioa denboran zehar altua mantentzen denean, giltzurrunak birxurgatzeko atalase batera iristen dira, eta gorputzak glukosa kanporatzen du gernuan (glukosuria). Horrek gernuaren presio osmotikoa areagotzen du, eta giltzurruneko ura birxurgatzea eragozten du, gernuaren ekoizpena areagotzen (poliuria) eta likido-galera areagotzen du. Galdutako odol-bolumena osmotikoki ordezkatzen da gorputzeko zeluletan eta gorputzeko beste konpartimentuetako uretatik, deshidratazioa eta egarria areagotzea (polidipsia) eraginez. Gainera, zelula barneko glukosaren gabeziak jateko gogoa estimulatzen du, gehiegizko elikagaiak hartzea (polifagia) eraginez.
Pankreak, fisiologikoki, jariatzen du tartean intsulina izeneko hormona. Intsulinak erregulatzen du azukrearen kantitatea odolean. Gaixo diabetikoen pankreak, ordea, ez dute intsulina behar bezala sortzen, eta horren ondorioz azukrearen kopurua odolean normalean baino handiagoa daukate.
Eratsun
Kokapena
Herrira iristeko NA-170 errepidea hartu behar da, eta Zubieta eta Ezkurra herrien arteko bidegurutze batetik ateratzen den NA-4031 herri-errepidean sartu; errepide hori herriko plazan edo pilotaleku zaharrean amaitzen da.
Diabetes
Intsulina
Intsulina 51 aminoazidoz osaturiko hormona polipeptidiko bat da. Pankreako Langerhansen irletako beta zelulek jariatzen dute eta odoleko azukre kantitatea erregulatzea da bere funtzioa.
Eratsun
Klima eta landaredia
Pagadi zabalak daude udalerriaren hegoaldean eta Zumarrezta errekaren arroan. Horrez gain, herritik hurbilago, hariztiak eta gaztainadiakak daude. Kareharrizko lurzoru idorrenetan ametz ilaunduna hazten da.
Diabetes
Intsulina
Organismoak glukosa jaso behar du (elikagaien bidez); xurgatu egin behar du (digestioan) odolean zirkulatu eta gorputz osoan banatzeko, eta, azkenik, odoletik zelulen barrura joan behar du, erabili ahal izateko. Glukosa odoletik zelula barrura joateaz arduratzen den hormona intsulina da. Glukagoia odoleko glukosa-maila igotzen duen beste hormona pankreatiko bat da.
Eratsun
Klima eta landaredia
Ezkurra errekak zeharkatzen du udal dermioaren hegoaldea, eta Zumarrezta errekak iparraldea. Ezkurra Bidaso ibaiaren adarra da, eta Zumarrezta Urumearena.
Diabetes
Diagnosia
Diabetes mellitusa odoleko glukosa-edukiaren proba batekin diagnostikatzen da, honako hauetakoren bat frogatuz :
Eratsun
Historia
1192an, Eratsungo, Saldiasko eta Beintza-Labaiengo gizonezko petxero bakoitzak urtean 4 soldata ordain zezan erabaki zuen Antso VI.a Jakituna Nafarroako erregeak; alargunek, etxean senarrik ez izanik, soldata bakarra; txerriak izanez gero, bakarra eman zezaten, bai gizonek, bai alargunek; eta ez zezaten beste inolako petxarik ordaindu. Herriak eiurdea ("eyurdea") izeneko petxa ordaindu zuen 1431 arte mendian bazkatzen ziren zerriengatik, baina urte hartan erregeak ordainsaria kendu eta behin betiko zentsu bilakatu zuen. 1460an, Martin Azpilikuetari eman zion erregeak Eratsunek ordaintzen zion behin betiko zentsua. 1633an, herriak hiru dukateko zentsua ordaintzen zion urtean errege ondareari, eta 170 dukaturen truke luditu zuen.
Diabetes
Diagnosia
Barauko glukosa-maila ≥ 7,0 mmol/L (126 mg/dL). Proba horretarako, odola baraualdi baten ondoren hartzen da, hau da, goizean gosaldu aurretik, gaixoak gauean barau egiteko denbora nahikoa izan ondoren. Plasmako glukosa ≥ 11,1 mmol/L (200 mg/dL) 75 gramoko ahozko glukosa karga baten ondoren, glukosaren tolerantzia proba batean (OGTT) bezalaxe. Odoleko azukre altuaren eta plasmako glukosaren ≥ 11,1 mmol/L (200 mg/dL) sintomak barau bitartean edo baraurik egin gabe. Hemoglobina glikatu (HbA1C) ≥ 48 mmol/mol (≥ 6,5 DCCT %).