cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erruki (erlijioa)
Kristautasuna
Gorputzari dagokionez, 7 eginbehar nagusi daude kristautasunean: Gosetiari jana eman, egartiari ura, biluzik dagoenari janztekoa, etxegabeei aterpea, gaixoak bisitatu, presoak bisitatu eta hildakoak lurperatu. Arimari dagokionez bestela, beste 7 hau: Ezjakinari irakatsi, zalantzatiari aholkatu, bekatariei ohartu, kalteak egonarriz jasan, irainak barkatu, burumakurrak arindu eta hilda eta bizirik daudenen alde otoitz egin.
Judaismoa
Riham edo rehem hebraierazko hitza da errukia adierazteko. Juduentzat errukiak 13 ezaugarri ditu. Barkamenerako eta besteen sufrimendua propiotzat hartzeko bidea da.
Budismoa
Karuṇā edo errukia budismoaren eskola guztietan present dago. Dalai Lamaren hitzetan "errukia luxu bat baino behar bat da" eta "besteak zoriontsu edukitzea nahi baduzu, errukia praktikatu. Zeu zoriontsu izatea nahi baduzu, errukia praktikatu".
Hinduismoa
Itzal asko dituen bertutea da errukia, hiru hitzekin izendatuta: daya (दया), karuna (करुणा) eta anukampa (अनुकम्पा). Filosofia hinduan oinarrizko osagaia, Mahatma Gandhik aldarrikatua besteak beste. Ondoriozko baloreak adeitsua izan, belarjalea izan, kalterik ez egin, onginahia eduki, ez hiltzea eta terrorismorik eza daude, beste askoren artean.
Islam
Ala ere errukitsu moduan agertzen zaigu Koranaren arabera. Rahmah da arabierazko hitza.
Valley Center (Kalifornia)
Valley Center Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Diego konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Le Val-de-Gouhenans
Le Val-de-Gouhenans Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Val-de-Gouhenans udalerrian erroldatutako biztanleak 63 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Khmer
Khmerrak ((ខ្មែរ, ahoskatua) hego-ekialdeko Asiako etniako kideak dira. Kanbodiako herritar gehiengoa (%90a) osatzen dute eta inguruko herrialdetan ere- Thailandian, Mekongeko deltan eta Vietnamen- bizi dira. Diaspora handia ere badago, Ipar Amerikan, Frantzian eta Australian.
Le Val-de-Gouhenans
Etxebizitza
2007an 45 etxebizitza zeuden, 30 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 44 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 30 etxebizitza nagusietatik 26 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 11 etxek hiru zituzten, 3 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 43 ziren, horien artean 27 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 27 pertsona aktiboetatik 23 lanean zeuden (11 gizon eta 12 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 gizon). 16 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Marc Patry
Marc Patry (1969ko irailaren 26a) belgikar txirrindulari ohia da.
Le Val-de-Gouhenans
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Marc Patry
1993
4. Isberguesko Sari Nagusia n
Neurosi
Neurosia psikotikoak izan gabe herstura nabarmena eragiten duten buruko gaitz eta nahasmenduei ematen zaien izen generikoa da, kalte organikorik gabe pertsonaren jarduera normala erasaten dutenak.
Errealitatearen interpretazio zuzena ez dago erasana, eta pertsonaren oinarrizko nortasuna ez da normaltasunetik gehiegi aldentzen. Sintomak gatazka psikikoaren adierazpen sinbolikoak dira.
Steedeita
Steedeita mineral bat da.
Ezaugarriak
Steedeita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Hořátev
Hořátev Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 830 biztanle ditu eta 7,17 kilometro koadroko azalera. Nymburk barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1558 urtean egin zen.
Cochranella xanthocheridia
Cochranella xanthocheridia Cochranella generoko animalia da. Anfibioen barruko Centrolenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Lungro
Lungro Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Jean Carlu
Biografia
Lehen eta Bigarren Mundu Gerren arteko afixa-egile famatuenetakoa izan zen. Bakearen Aldeko Propaganda Grafikoaren Bulegoa sortu zuen 1932an, eta ordukoa du afixarik ezagunena, Nazioen desarmearen alde izenekoa. Bigarren Mundu Gerran, Estatu Batuetako Gerrarako Informazio Bulegoaren (OWI) agindupean aritu zen.
Lungro
Mugakideak
Lungrok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eragiketa bitar
Matematikan, eragiketa bitarra A multzo bateko bi zenbaki edo adierazpen hartu eta A multzoko elementu bat emaitza duen eragiketa da. Batuketa, kenketa, biderketa eta zatiketa eragiketa bitarrak dira.
Politetrafluoroetileno
Politetrafluoroetilenoa, PTFEa edo tefloia (azken hori jatorrizko Teflon —marka erregistratua— izenetik eratorria) polietilenoaren antzeko polimero bat da, baina hidrogeno atomoak fluorragatik aldatu dira. Monomeroaren formula kimikoa CF2=CF2 da, eta tetrafluoroeteno izena du. PTFEa fluorokarbono solidoa da, osorik karbonoz eta fluorrez osatutako pisu molekular handiko konposatua baita. PTFEa hidrofobikoa da: urak edo ura duten konposatuek ez dute bustitzen PTFEa; izan, ere, fluorokarbonoek London dispertsio indarra motelduta agertzen dute, fluorraren elektronegatibitate altua dela eta. PTFEak edozein solidorekiko duen frikzioa, ezagutzen den txikienetako bat da.
DuPont enpresak konposatu hau Teflon izenarekin merkaturatzen du, eta oso erabilia da zartaginetan eta beste hainbat sukalde tresnatan, jakia ez zaiolako itsasten berotzean. Elementu korrosiboak erabiltzen diren hainbat esperimentutan ere PTFEzko estaldurak erabiltzen dira. Makina batzuetan lubrifikatzaile gisa ere erabiltzen da.
Oztin
Oztina edo zeru-urdina kolore ñabardura bat da, urdin argia.
Nahiz eta RGB kolore-ereduko sistema hamaseitarrean 77B5FE kodea izan, hainbat ñabardura ere izan dezake, ilunagoak edo argiagoak:
Izena
Oztin hitza literaturan erabili izan da batez ere:
Kriseilu (argipena)
Kriseilu hitzak esanahi zenbait dituzte:
Madeirako ekaitz-txori
Madeirako ekaitz-txoria (Oceanodroma castro) Oceanodroma generoko animalia da. Hegaztien barruko Hydrobatidae familian sailkatua dago.
Luis Azanza
Luis Azanza Mendia (Iruñea, 1961eko maiatzaren 13a - Iruñea, 2021eko abenduaren 14a) nafar argazkilaria izan zen.
Ibilbidea
Azkeneko hamar urteetan, ilustrazioan eta diseinuan ere ibili zen, bere bikotekide Berta Bernarterekin sortu zuen Aloa komunikazio agentzian. ''Nestor Basterretxea. Aranzazu'' dokumentala egin zuen. Zenbait argazki erakusketa jarri zituen; azkena, 2019ko udan, Universo SF, Iruñeko Sanferminetako hogei argazki handiz osatua.
2021eko abenduaren 14 hil zen, minbiziak jota, 60 urte zituela.
Grandview Plaza (Kansas)
Grandview Plaza Kansasko hiri bat da. Geary konderrian kokatua dago. 2010ean 1,560 biztanle zituen, 2.18 kilometro koadrotan banatuta.
Vianako Printzearen enparantzako 3. zenbakiko etxea
Etxebizitzen eraikina Nafarroako Iruñea hiriburuko Bigarren Zabalgunean dagoen eraikin bat da. Eraikinaren behealdean, kalera begira, Bahía kafetegia dago.
Horažďovice
Horažďovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 5.344 biztanle ditu eta 43,02 kilometro koadroko azalera. Klatovyko barrutian dago.
Vianako Printzearen enparantzako 3. zenbakiko etxea
Kokalekua
Vianako Printzearen plazaren 3. zenbakian dago, plaza horretako hegoaldean.
Horažďovice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1239 urtean egin zen.
Vianako Printzearen enparantzako 3. zenbakiko etxea
Eraikina
Adreilu gorriz eta hormigoiz eginiriko eraikina da.
Preston-Potter Hollow (New York)
Preston-Potter Hollow Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Albany konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Eothenomys miletus
Eothenomys miletus Eothenomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Horčápsko
Horčápsko Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 94 biztanle ditu eta 4,45 kilometro koadroko azalera. Příbramgo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1282 urtean egin zen.
Colostethus agilis
Colostethus agilis Colostethus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Belengo biltzar-jauregia
Belengo biltzar-jauregia (arabieraz : صر المؤتمرات بيت لحم) Belenen (Palestinako herri bat) biltzar-zentro gisa funtzionatzen duen instalazioa da. Biltzar-jauregia Belen hiri bibliko eta historikoko Jaiotza elizatik lau kilometrora ezarri zen. Eraikinak bilera areto nagusia, erakusketa aretoa, antzerkia, bilera gelak, lorategiak, erlijioen arteko otoitz gela eta kafetegia ditu.
Biltzar-jauregiaren diseinu nagusia Jauregiaren eta inguruko monumentuen arteko integrazio arkitektonikoa da, hots, Qal'at Murad ("Murade Sultanaren gaztelua"), Artisautza Zentroa eta Salomonen Igerilekuak. Garrantzitsuena eraikuntzak inguruaren izaera historiko eta arkeologikoa gordetzen duela da. Jatorrizko Palestinako harri sorta bat erabili zen biltzar-zentroaren eraikuntzan, tamaina eta kolore ezberdinetako harriak Palestinako lurralde ezberdinetatik ekarriz.
Karpoko hezur handi
Hezur handia karpoko hezur taldean dagoen zortzi hezurretako bat da. Capitatum ere deitzen zaio. Eskumuturrean dago, eta bikoitia, hanpatua, laburra eta kubo formakoa da. Hiru zatitan banatzen da: Burua, lepoa eta gorputza. Sei aurpegi ditu, eta, horietatik lau, artikularrak dira.
Karpoko bigarren ilarako hirugarren hezurra da eta eskafoide, trapezoide eta gakodun hezurrekin artikulatzen da. Baita 2., 3. eta 4. metakarpoarekin ere.
Myfanwy
Myfanwy (Galesko emakumezko izen bat da, galeserazko annwyl hitzetik eratorria da, euskaraz "Maite" litzateke, bai esanahiaz zein emaku izenaren sinonimo gisa) Galesko maitasunezko abesti herrikoi bat da. Galeseraz abestu ohi da. Abeslariak Myfanwy izeneko emakumezko bati abesten dio.
Joseph Parry (1841-1903) galestar konposatzaile eta musikariak konposatu zuen.
Hitzak
<dl style="margin: 2em"> <dt style="margin-right: 2em; clear: both; float: left"> Paham mae dicter, O Myfanwy,
Yn llenwi'th lygaid duon di?
A'th ruddiau tirion, O Myfanwy,
Heb wrido wrth fy ngweled i?
Fu'n cynnau 'nghariad ffyddlon ffôl?
Pa le mae sain dy eiriau melys,
Fu'n denu'n nghalon ar dy ôl?
</dt> <dd> Zergatik da sumindura, Oi Myfanwy,
Zure begi hain ilun eta garbiak betetzen dituena?
Zure masail leunak, Oi Myfanwy,
Zergatik ez dira ni hurbiltzean gorritzen?
Non daude zure hitz goxoen soinua,
nire bihotza zure atzetik bultzarazi zutenak?
</dd>
<dt style="margin-right: 2em; clear: both; float: left"> Pa beth a wneuthum, O Myfanwy
I haeddu gwg dy ddwyrudd hardd?
Ai chwarae oeddit, O Myfanwy
Â thanau euraidd serch dy fardd?
Ai gormod cadw'th air i mi?
Ni cheisiaf fyth mo'th law, Myfanwy,
</dt> <dd> Zer egin dut ni, Oi myfanwy,
Zure bekozkoa irabazteko? Zein da nire errua?
Zuk behin hitzeman zenidan,
Zure hitza mantentzea gehiegi al da?
Zure eskua besterik ez nuke nahi, Myfanwy,
Denbora luzera zure bihotza ez banu.
<dt style="margin-right: 2em; clear: both; float: left"> Myfanwy boed yr holl o'th fywyd
Dan heulwen ddisglair canol dydd.
A boed i rosyn gwridog iechyd
I ddawnsio ganmlwydd ar dy rudd.
Anghofia'r oll o'th addewidion
A wnest i rywun, 'ngeneth ddel,
A dyro'th law, Myfanwy dirion
I ddim ond dweud y gair "Ffarwél".
</dt> <dd> Myfanwy, zure bizitza osoa eguerdiko
Eguzkipearen dirdirapean iragan ezazula,
Eta zure masailetan larrosak egon daitezela
Dantzatu ehundaka egunez edo horrela.
Orain ahaztu zinezko hitz guztiak
Behintzat azkeneko aldiz, "agur" esateko.
Tevet
Tevet (טֵבֵת, ; akadierazko ṭebētu hitzetik ekarria) hebrear egutegiaren hila da, laugarrena egutegi zibilean eta hamargarrena erlijiosoan. Aurretik Kislev eta Shevat ditu.
Leif Hoste
Leif Hoste (1977ko uztailaren 17a-), belgikako txirrindulari ohia da.
Palmaresa
1998
Etorkizuneko Tourr eko etapa bat
Circuito Montañes ko etapa bat
5. Volta Limburg Classic ean
2001
Belgikako Erlojupeko Txapelduna
2006
Belgikako Erlojupeko Txapelduna
2. Flandriako Tourr ean
2. Kuurne-Brusela-Kuurne an
2. Tirreno Adriatiko ko etapa batean
2. Romandiako Tourr eko etapa batean
2. Belgikako Itzuli ko etapa batean
2007
Belgikako Erlojupeko Txapelduna
Arniston House
Arniston House Eskoziako Temple herrian dagoen jauregia da, Midlothian eskualdean. Edinburgh hiriburutik 17 kilometro hego-ekialdera. A mailako eraikina izendaturik dago.
Historia
Erdi Aroan Arniston ehizalekua zen eta ondoren Tenpluko ordeneko zaldunek eskuratu zuten eta Temple herria sortu zuten.
1571ean Dundas familiak eskuratu zuen eta James Dundasek etxalde bat eraiki zuen 1620an. Honen biloba zen Robert Dundas legegilea eta politikaria izan zen eta 1726an etxea handitu eta jauregi bihurtu zuen baina diru arazoen erruz 1753 arte ez ziren lanak amaitu. William Adam eta Thomas White-k diseinatu zuten inguruko parkea XVIII mendean zehar. 1872an sarrerako areto berria eraiki zen.
Dundas familiaren esku izaten jarraitzen du jauregiak.
Ipar Amerika
Ipar Amerika kontinente bat da. Osorik dago ipar hemisferioaren barruan eta ia dena mendebaldeko hemisferioaren barruan. Amerikako iparraldeko azpikontinente bezala ere deskriba daiteke, zazpi kontinente baino gutxiago erabiltzen dituzten ereduetan. Mugakide ditu iparraldean Ozeano Artikoa, ekialdean Ozeano Atlantikoa, mendebaldean Ozeano Barea eta hegoaldean Hego Amerika eta Karibe itsasoa.
Ipar Amerikak 24.709.000 kilometro koadroko eremua hartzen du, lur lehorraren azaleraren %16,5 eta Lurraren azalera osoaren %4,8 inguru. Ipar Amerika hirugarren kontinenterik handiena da, Asiaren eta Afrikaren ondoren, eta laugarrena biztanleriaren arabera, Asia, Afrika eta Europaren ondoren. 2013an, ia 579 milioi pertsona bizi ziren bertan, 23 estatu independentetan, edo munduko biztanleriaren %7,5 inguru, hurbileko uharteak barne (batez ere Karibe inguruan).
Ipar Amerikara azken glaziazioan iritsi ziren bere lehen giza populazioak, Beringeko lurreko zubia pasatzean, duela 40.000 eta 17.000 urte inguru. Paleoindiar garaiak duela 10.000 urte arte iraun zuela uste da (garai arkaiko edo mesoindiarraren hasiera). Aro Klasikoa, gutxi gorabehera, VI. eta XIII. mendeen artean hedatzen da. Kolonaurreko aroa 1492an amaitu zen, migrazio transatlantikoen hasierarekin, Europako kolonoen etorrerarekin aurkikuntzen aroan eta aro moderno goiztiarrean. Egungo patroi kultural eta etnikoek Europako kolonoen, herri indigenen, Afrikako esklaboen eta haien ondorengoen arteko elkarrekintzak islatzen dituzte.
Amerikako kolonizazio europarraren ondorioz, iparramerikar gehienek Europako hizkuntzak hitz egiten dituzte, hala nola ingelesa, espainiera edo frantsesa, eta beren estatuetako kulturek mendebaldeko tradizioak islatu ohi dituzte.
Historia
Nahiz eta adituek Ipar Amerikako jatorrizko biztanleak Asiatik etorritako etorkinak zirela uste, Ipar Amerikako amerindiarrek Lurra sortu zenetik bertan daudela sinesten dute.
Europarrek Amerika ikusi baino lehengo biztanleak politikoki egitamu ezberdinetan banatuta ziren, talde txikietatik inperio handietara. Kontinentean bazeuden zabaldi handietan bizi ziren bisonte-ehiztari tribuak eta Maia edo Azteka inperio aurreratuak.
1492an, espainiarrak kontinentera heldu zirenean, historia goitik-behera aldatu zen. Espainiak azteka inperioa suntsitu zuen eta Erresuma Batuak eta Frantziak iparralderantz jo zuten 300 urte iraungo duten koloniak sortzeko.
1776an Estatu Batuek Europaren boterepean egoteari uko zutenean, eskualdeko beste herriek hasitako ibilbidea jarraitu zuten (adibidez Mexiko 1810ean). Hortik hasi zen egun azpi-kontinentea munduko posturik aurreratuenean jarri duen bilakabide hedakorra.
Geografia fisikoa
Ipar Amerika Amerika kontinentearen iparraldeko aldean kokatzen da. Hego Amerikarekin duen muga eztabaidatusa da oso:
Kostaldea luzea eta irregularra da. Tartean Mexikoko Golkoa, Hudsoneko badia, San Laurendi golkoa eta Kaliforniako golkoa daude.
Baditu uharte asko ere: Uhartedi Artikoa, Antilla Handiak eta Antilla Txikiak, Alexander uhartedia, Aleutiar uharteak, Groenlandia, eta abar nagusiak izaki. Bermudak geografikoki ez daude Ipar Amerikan.
Giza-geografia
Ipar Amerikako hizkuntza nagusiak ingelesa, gaztelania eta frantsesa dira. Angloamerika Amerikako herrialde anglofonoak izendatzeko erabiltzen da, hau da, Estatu Batuak, Kanada, Belize eta zenbait Karibe uharte. Latinoamerika, berriz, Amerikako herrialde latinetiko hizkuntzak aritzen direnak izendatzeko erabiltzen da, hau da, Erdialdeko Amerikako gehiena, Mexiko eta Karibe uharte asko, Hego Amerikarekin batera. Frankofoniako lurraldeak Ipar Amerikan Kanada, Frantziar Antillak, Saint-Pierre eta Mikelune, AEBetako Louisiana eta Haiti dira.
Kulturalki hizkuntza muga handia da. Angloamerikako kultura eta Latinoamerikakoa ezberdinak dira oso.
Ekonomikoki, Kanada eta Estatu Batuak aurreratuenak dira, Mexiko garapen-bidean dagoen herrialde bakarra izaki. Eskualdean badaude erakunde amankomunak, adibidez Caribbean Community and Common Market (CARICOM), edo North American Free Trade Agreement (NAFTA).
Demografikoki, Ipar Amerika mestizoa da.
Lincoln Village (Kalifornia)
Lincoln Village Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Joaquin konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
14. linea
14. linea terminoa hainbat garraio-linea izendatzeko erabiltzen da:
Hořenice
Hořenice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 143 biztanle ditu eta 3,27 kilometro koadroko azalera. Náchodeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1384 urtean egin zen.
Bert De Waele
Bert De Waele (Deinze, 1975eko uztailaren 21a), belgikako txirrindulari ohia da.
Luzzi
Luzzi Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bert De Waele
Palmaresa
2003 2004 2007 2008 2009 2010
Luzzi
Mugakideak
Luzzik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Colostethus alacris
Colostethus alacris Colostethus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Sastakai
Sastakaia, edo puñala aiztoaren antzeko arma zuri bat da, orria, animaliak edo pertsonak hiltzeko diseinatua duena. Labana ez bezala, ezin da tolestu. 2 eta 3 dezimetro arteko luzera du, eta haren mutur zorrotzarekin baino ez du zauritzen. Soldadu baten defentsa arma gisa ere erabiltzen da, pistolaren ondoren. Kanboiatarra gerlarien artean dagoen arruntenetako bat da.
Sastakai mota batzuk:
James Chadwick
Sir James Chadwick (Manchester, Ingalaterra, 1891ko urriaren 20a - Cambridge, Ingalaterra, 1974ko uztailaren 24a) fisikari ingelesa izan zen.
Biografia
Rutherforden ikaslea izan zen. Fisika nuklearraz arduratu zen nagusiki, eta alfa izpien erradiazioak materian eragiten duten desintegrazio artifiziala ikertu zuen. 1932an, neutroia aurkitu zuen, eta aurkikuntza horri esker zehaztu ahal izan zen, hain zuzen, atomoaren nukleoaren egitura.
Great Bend (Kansas)
Great Bend Kansasko hiri bat da. Barton konderrian kokatua dago. 2010ean 15,995 biztanle zituen, 27.46 kilometro koadrotan banatuta.
Aino mendia
Aino mendia (間ノ岳) Japoniako Honshu uhartearen erdialdeko mendia da, 3.189 metroko altuera duena, Japoniako laugarrena.
Geografia
Akaishi mendietan dago, Shizuoka eta Yamanashi prefeturen arteko mugan. Kita mendiaren hegoaldean dago, 3 kilometro eskasera. Minami Alpeetako Parke Nazionalaren barnean dago.
Borthwickeko gaztelua
Borthwickeko gaztelua (Borthwick Castle) Eskoziako Midlothian eskualdean kokatzen den gaztelua da, Borthwick herrian. Edinburgh hiriburutik 21 kilometro hegoaldera kokaturik dago. A mailako eraikina izendaturik dago.
Historia
1430an eraiki zuen Sir William Borthwick-ek aurrez bazen beste eraikin baten gainean. Dorretxe sendoa da, "U-itxurako" oinarriduna eta harresiak inguratzen du.
Maria I.a Eskoziakoak bi aldiz bisitatu zuen, 1563 eta 1567an. Bietan setiaturik egon zen Brothwick Lordaren babesean eta ihes egitea lortu zuen. 1650an Oliver Cromwellen armadak erasotu zuen eta kanoien suaren aurrean errenditu beharra izan zuen. Orduko kanoikaden kaltean nabaritzen dira oraindik.
Hurrengo mendeetan bertan behera utzia izan zen baina 1914an berriztu egin zuten. Bigarren Mundu Gerra garaian Altxor Nazionalak bertan ezkutatu zituzten. 1973an Brothwick familiak saldu eta hotel bihurtu zen.
Deskribapena
Muino baten gainean dago eta 23 metrotako garaiera duten bi dorrek osatzen dute gaztelua. Harresituriko patioa du aurrealdean. Areto handiak 12 metrotako luzera du eta altuera handia. Aretoaren dekorazioa gotikoa da eta 'De Temple of Honor' izenaz ezagutzen da.
Synodontis petricola
Synodontis petricola Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Greeley (Kansas)
Greeley Kansasko hiri bat da. Anderson konderrian kokatua dago. 2010ean 302 biztanle zituen, 0.94 kilometro koadrotan banatuta.
Tamarilo
Tamariloa (Solanum betaceum) Solanazeoen familiako zuhaixka da fruitu jangarria duena. Peruko Andeetan, Argentina iparraldean, Antilletan eta Mexiko hego-mendebaldean du jatorria; gaur egun Brasilen, Kolonbian, Kenian, Kalifornian, Hegoafrikan, Indian eta Zelanda Berrian landatzen dira.
Zuhaitza
3-4 metrotako altuera hartzen duen zuhaixka bat da. Azal grisa du eta hostorik ez du galtzen neguan. Hosto sinpleak ditu adarren muturretan eta 4-8 cm luzerako peziolo gogorrak dituzte. Linboak 15-30 cm luzeradu eta berde iluna eta obalatua da. Hosto berriek iletso finak dituzte baina ondoren azala laztu egiten zaie.
Loreak txikiak dira, 1'3-1'5 cm arteko diametroa dutenak, eta multzo txikitak pilatzen dira adarren muturrean. Bost petalo zurixka eta 5 estamine hori dituzte, eta maiatza eta ekaineak ateratzen dira.
Fruitua
Tamareloaren fruitua tomatearen antz handia dauka itxuraz, eta arrautz baten tamaina du; luzez 10 cm baino gehiago neurtu dezake; bere azala mehea eta gorri kolorekoa da, baina badaude more, hori edo laranja kolorekoak ere. Bere mamia laranja ilunekoa da normalean eta barnea mamitsua eta gozo-garratz zaporea dauka. Fruituaren haziek kolore gorrixka dute, txikiak dira eta tomate helduaren lurrina daukate.
Nutrizio ezaugarriak
Kolesterola jaisteko gaitasuna dauka, A, B6, E eta C bitamina ditu, kaloria gutxikoa da (40 kaloria baino gutxiago ditu), eta zuntz asko dauka. Mineral bezala kaltzioa, fosforoa eta burdina dauzka. Pektina iturri anitz dauka, ikusmenerako ona da eta sistema inmunologikorako antioxidante garrantzitsua da.
Propietate sendagarriak
Eztarriko gaitzak eta gripea sendatzeko erabiltzen da.
Longjumeau
Longjumeau Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 21.166 biztanle zituen.
Oceanodroma monteiroi
Oceanodroma monteiroi Oceanodroma generoko animalia da. Hegaztien barruko Hydrobatidae familian sailkatua dago.
Longjumeau
Biztanleria
2007an Longjumeau udalerrian erroldatutako biztanleak 21.166 ziren. Familiak 8.464 ziren, horien artean 2.611 pertsona bakarrekoak ziren (1.048 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.563 bakarrik bizi ziren emakumeak), 2.122 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 2.761 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 970 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Zapore (fisika)
Egungo terminologian quarkak sei zaporetan agertzen direla esaten da, horietako bakoitzak hiru koloretako bat duelarik. Honela, quarkak orotara 18 izango lirateke.
Longjumeau
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Zapore (fisika)
Definizioa
Zaporea euren elkarreragin nuklear ahularekin lotutako funtsezko partikulen zenbaki kuantiko bat da. Eredu elektroahulean simetria hau irudizkoa da eta zapore aldaketa prozesuak existitzen dira. Beste batetik, kromodinamika kuantikoan zaporea simetria global bat da.
Longjumeau
Etxebizitza
2007an 9.025 etxebizitza zeuden, 8.653 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 30 bigarren erresidentzia ziren eta 342 hutsik zeuden. 2.776 etxeak ziren eta 6.104 apartamentuak ziren. 8.653 etxebizitza nagusietatik 4.648 bere jabearen bizilekua ziren, 3.809 alokairuan okupaturik zeuden eta 195 doan lagata zeuden; 675 etxek gela bat zuten, 1.249 etxek bi zituzten, 2.348 etxek hiru zituzten, 2.455 etxek lau zituzten eta 1.926 etxek bost zituzten. 5.482 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 4.582 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2.530 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Yma o Hyd
Yma o Hyd (euskaraz: Oraindik Hemen) galeserazko abesti abertzalea da, 1981an Ar Log musika taldeko Dafydd Iwan abeslariak plazaratu zuen lehendabiziko aldiz. Gwynfor Evans historigile eta politikariak abestia idazteko ideaia nola bururatu zitzaion lotura honetan irakur liteke Ikus hemen.
Longjumeau
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Zapore (fisika)
Definizioa
Elkarreragin berberak dituzten bi partikula edo gehiago izanez gero, elkartrukatu egin daitezke euren propietate fisikoak kaltetu gabe. Bi partikula hauen edozein konbinaketa linealek (konplexua) propietate fisiko berberak ditu euren arteko ortogonaltasuna edo elkarzutasuna mantentzen den bitartean. Beste hitz batzuetan, teoriak bezalako simetria transformazioak ditu, non u eta d bi eremu diren eta M determinatzaile bateragarri bat duen 2\times2 matriz bateragarri bat den.
Simetria hau globala da elkarreragin nuklear indartsuarentzako eta irudizkoa (gauged) elkarreragin nuklear ahularentzako.
Yma o Hyd
Hitzak
Dwyt ti'm yn cofio Macsen,
Longjumeau
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 14.058 ziren, horien artean 10.871 aktiboak ziren eta 3.187 inaktiboak ziren. 10.871 pertsona aktiboetatik 9.923 lanean zeuden (5.101 gizon eta 4.822 emakume) eta 948 langabezian zeuden (455 gizon eta 493 emakume). 3.187 pertsona inaktiboetatik 889 erretiraturik zeuden, 1.386 ikasten zeuden eta 912 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Yma o Hyd
Hitzak
Does neb yn ei nabod o;
Longjumeau
Diru sarrerak
2009an Longjumeau udalerrian 8.540 unitate fiskal zeuden, 21.597 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.888 euro zen.
Yma o Hyd
Hitzak
Mae mil a chwe chant o flynyddoedd
Maierà
Maierà Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Yma o Hyd
Hitzak
Yn amser rhy hir i'r co';
Maierà
Mugakideak
Maieràk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Yma o Hyd
Hitzak
Pan aeth Magnus Maximus o Gymru
Longjumeau
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 919 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 11 janari enpresak ziren, 6 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 25 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 85 eraikuntza enpresak ziren, 207 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 45 garraio enpresak ziren, 55 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 33 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 46 finantziazio enpresak ziren, 34 higiezinen enpresak ziren, 161 zerbitzu enpresak ziren, 153 administrazio publikoko enpresak ziren eta 57 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 215 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 12 banku bulegoak, 2 funerariak, 9 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 3 autoeskolak, 11 igeltseroak, 15 margolariak, 13 zurginak, 13 iturginak, 11 argiketariak, 15 eraikuntza enpresak, 18 ile apaindegiak, 5 albaitariak, 7 aldi baterako lan enpresak, 50 jatetxeak, 16 higiezinen agentziak, 4 tintoreriak eta 2 apaindegiak.
Aniés
Aniés Huescako Hoya eskualdeko herria da. Huescako probintziako La Sotonera udalerriari dagokio. Riel eta Soton ibaien artean dago, bere izeneko mendilerroaren oinean dagoen muino baten gainean. Huesca hirirako distantzia 27 kilometrokoa da. Ospetsua da bertan dagoen Haitzeko Birjinaren baseliza erromanikoa.
Steenstrupina-(Ce)
Steenstrupina-(Ce) silikato motako minerala da.
Futabatei Shimei
Futabatei Shimei (二葉亭 四迷), Hasegawa Tatsunosuke jaioa, japoniar idazle eta literatura-kritikaria izan zen. Errusiar literatura landu zuen. Turgenieven eta Gogolen zenbait liburu japonierara itzuli zituen eta bi eleberri argitaratu zituen: Ukigumo (Hodeiak noraezean, 1887-1889, bukatu gabea), eta Heibon (Erdipurdikeria, 1907). Hura izan zen Tokioko dialektoa literaturan sartu zuen lehena.
Elco (Pennsylvania)
Elco Pennsylvaniako borough bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 323 biztanle zituen, 0.71 kilometro koadrotan banatuta.
Steenstrupina-(Ce)
Ezaugarriak
Steenstrupina-(Ce) silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema trigonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Yma o Hyd
Hitzak
A'n gadael yn genedl gyfan
Longjumeau
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Longjumeau udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Futabatei Shimei
Lanak
Kritika
Kunō-zan Tōshō-gū
Kunō-zan Tōshō-gū (久能山東照宮) Shizuoka hirian dagoen santutegi xintoista da, Suruga-ku auzoan. Tokugawa Ieyasu shoguna bertan izan zen hobiratua.
Futabatei Shimei
Lanak
Eleberriak
Kunō-zan Tōshō-gū
Historia
Tokugawa Ieyasu shoguna ondoko Sunpu gazteluan bizitzen hasi zenean bertan hilobiratu zezaten nahi izan zuen eta 1617an Kunō-zan Tōshō-gū santutegia eraiki zen. Honen biloba zen Tokugawa Iemitsu shogunak Nikkō Tōshō-gūra eraman zuen hilobia.
Longjumeau
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 tratamendu laburretarako ospitale, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, psikiatriko 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, 2 amatasun-klinika, 8 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Yma o Hyd
Hitzak
A heddiw: wele ni!
Kunō-zan Tōshō-gū
Historia
Meiji berrezarkuntzan xintoismoa eta budismoa banatzerakoan Kunō-zan Tōshō-gū santutegiaren egitura budistak galdu egin ziren.
Aniés
Historia
1084tik 1158 arte tenentzia bat izan zen. 1198an Petri II.a Aragoikoak Rikardo Huescako apezpikuaren eskuetan utzi zuen. 1201ean García Gudal apezpikuak Maltako Orden militarrari eman zion. XIX. mendean herri garrantzitsua zen 114 etxeekin. 1960. hamarkadan, Bolea, Puibolea, Lierta, Esquedas eta Plasencia del Monte herriekin batera La Sotonera udalerria sortu zuen.
Kunō-zan Tōshō-gū
Izpirituak
Santutegian gurtzen diren kamiak Tokugawa Ieyasu, Tokugawa Iemitsu eta Oda Nobunagaren izpirituak dira.
Ukabil
Ukabila altxatzea eta arrosa sozialismoarekin lotutako ikurrak dira.
Kunō-zan Tōshō-gū
Egitura nabarmenak
Santutegiko 13 egitura Kultur Ondare Garrantzitsu izendatu dira. Aipagarrienak Honden eta Haiden eraikinak dira, 1617koak mantentzen dira eta Momoyama estilo oparoan eginak daude.
Yma o Hyd
Hitzak
Ry'n ni yma o hyd, x2
Longjumeau
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 6 haur-eskola eta 7 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Longjumeau udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat, hezkuntza orokorreko lizeo bat zegoen. eta lizeo teknologiko bat zegoen.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 533 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 931 eta lizeo teknologikoetan 734.
Yma o Hyd
Hitzak
Er gwaetha pawb a phopeth, x3
Longjumeau
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
Longjumeau udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Yma o Hyd
Hitzak
Er gwaetha pawb a phopeth,x3
Ry'n ni yma o hyd.
Chwythed y gwynt o'r Dwyrain,
Oxenfoord gaztelua
Oxenfoord gaztelua (Oxenfoord Castle) Eskoziako Midlothian eskualdean kokatzen den gaztelua da, Pathhead herrian. Edinburgh hiriburutik 19 kilometro hego-ekialdera kokaturik dago eta A mailako eraikina izendatu zuten 1971an.
Historia
XII mendetik aurrera Riddel familiaren lurraldea izan zen baina XVI mendean MacGill familiak eskuratu eta dorretxe bat eraiki zuten. 1651an James MacGill Oxfuirdeko bizkonde izendatu zuten.
1779an Sir John Dalrymplek haru zuen eta dorretxea gaztelu bihurtu zuen Robert Adam arkitektoak 1782an. L-itxurako oinarria egin zen Culzean gazteluaren estilora eta zubi ederra eraiki zen sarreran.
Yma o Hyd
Hitzak
Rhued y storm o'r môr,
Hollted y mellt yr wybren
Oxenfoord gaztelua
Historia
1840an Sir Johnen semeak Stair-eko konde titulua eskuratu zuen eta honek William Burn arkitektoari gaztelua modelatzeko agindua eman zion. Honek hegal berria eraiki zuen eta sarrera berria egin zion.
Konektibismo
Konektibismoa --ingelesetik, connectivism-- nazioarteko hitza da (cf.: conectivismo,  connectivisme,  connectivisme  conectivismo) eta ikaste-teoria edo pedagogia alorreko teoria bati egiten dio erreferenzia. George Siemens eta Stephen Downes aipatu ohi dira teoriaren sortzaile eta garatzaile nagusi bezala. Konduktismoaren mugak kritikatzeko sortutako teoria da eta Jean Piageten teoriak (kognitibismo) eta Lev Vigotskiren teoriak (konstruktibismo) bateratu nahi ditu, munduan internet, hedabideak, sare sozialak, orokortu diren testuinguru berri batean. Konektibismoak aztertzen du informazio eta komunikazio teknologi en eragina ikasketa prozesuetan. Konektibismoak IKT horiek giza-komunikazioan eta ikasketa sistemetan izan duten eragina analizatzen du. Teknologia horiek giza-harreman sare berriak sortu dituzte eta horiek eragin handia izan dute elkar komunikatzerako, ikaste prozesuetan eta bizitzako beste hainbat arlotan.
Oxenfoord gaztelua
Historia
1931an Oxenfoord gazteluko eskola ireki zen bertan 1993an Dalrympe familiak gaztelua eretzako hartu zuen arte.
Konektibismo
Zenbait plataforma
Konektibismo teoriei jarraiki, badira munduan hainbat plataforma hezkuntza, askotan doaneko hezkuntza, zabaltzeko partekatzeko. Moodle bezalako euskarri informatikoak erabiltzen dituzte, testuak, audioak, bideoak eta infografia formatuko tutorialak online eskaintzen dituzte, etab. Ikasleen arteko foroak edo sare sozialak antolatzen dituzte... Batzuetan egindako ikasketen ziurtagiriak banatu eta guzti egiten dute.
Honelako plataformen zerrenda labur bat: Academic Earth, ALISON, Coursera, Canvas Network, China Open Resources for Education, edX, FutureLearn, Hello English, OpenCourseWare, OpenLearning, Mindvalley, Peer to Peer University, Shaw Academy, Udacity, Udemy, Unacademy...
Konektibismoaz aritu diren zenbait egile
George Siemens, Stephen Downes, Jordi Adell, Linda Castañeda, Amaia Arroyo Sagasta, David Álvarez, Anant Agarwal, Mike Feerick, Green anaiak, (Hank eta John); CGP Grey, Brady Haran, Salman Khan, Daphne Koller, Derek Muller, Peter Norvig, Andrew Ng, Sebastian Thrun, Lynda Weinman...
Eothenomys olitor
Eothenomys olitor Eothenomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Colostethus brachistriatus
Colostethus brachistriatus Colostethus generoko animalia da. Anfibioen barruko Dendrobatidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Yma o Hyd
Hitzak
A gwaedded y daran encôr,
Llifed dagrau'r gwangalon
A llyfed y taeog y llawr
Er dued yw'r fagddu o'n cwmpas
Ry'n ni'n barod am doriad y wawr!
Adael ein gwlad yn un darn
A bloeddiwn gerbron y gwledydd
'Mi fyddwn yma tan Ddydd y Farn!'
Er gwaetha pob Dic Siôn Dafydd,
Er gwaetha 'rhen Fagi a'i chriw
Byddwn yma hyd ddiwedd amser
A bydd yr iaith Gymraeg yn fyw!
Kanpo estekak
"Yma o Hyd" abestiaren bideoa
East Oakdale (Kalifornia)
East Oakdale Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Stanislaus konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Katangako estatua
Katangako estatua edo Katangako Errepublika Kongoko Errepublikatik independentzia aldarrikatu zuen estatua izan zen (gaur egungo Kongoko Errepublika Demokratikoa). 1960ko uztailaren 11n Moïse Tshombe Confédération des associations tribales du Katanga (CONAKAT) alderdiko buruak Kongok independentzia lortu eta gutxira egin zuen aldarrikapena. Katangako gobernuak ez zuen probintzia osoan zehar babes berdina eduki, batez ere iparraldeko Baluba eskualdetan. Estatua gaur egun Kongoko Errepublika Demokratikoan dagoen Katanga probintziaren mugak zituen.
Belgikak ez zuen inoiz ofizialki babestu estatu berria, nahiz eta laguntza militarra eman zion. Katanga Gendarmerie deitzen zen indar militar bat sortu zuen Tshombere gobernuak, eta Europako mertzenario zein Belgikako Armadaren tekniketan hezi zituzten. Kongoko krisialdiaren barruan, NBEren tropen babesa jaso zuen Kongok Katangako sezesioa gelditu ahal izateko.
Aplocheilidae
Aplocheilidae arrain ziprinodontiformeen familia da. Hegoaldeko Asiako eta Madagaskarreko ur gezan bizi dira. Urtaro lehorrean bere arrautzak jarduerarik gabe daude baina euritsuan jaio eta hilabete batean helduak dira.
Li-Fraumeni sindrome
Li-Fraumeni sindromea minbizi heredagarri autosomiko eta dominantearen kasu arraro bat da, munduan 400 familia baino gutxiagok aurkezten dutena. Frederick Pei Li eta Joseph F. Fraumeni Jr. fisikari amerikarrek deskribatu zuten lehenengoz, 1969an.
Fenotipoa
Sindrome honek bizitzan zehar minbizia garatzeko probabilitatea asko handitzen du, 40 urte bete baino lehen %50k garatzen du minbizia eta %90k 60 urte bete aurretik (adinarekin sarkortasuna handitu egiten da). Tumore goiztiarrak agertzen dira eta errekurrentzia aurkezten dute, bigarren, hirugarren eta laugarren tumoreak gara daitezkeelarik. Tumore ohikoenak, bularreko minbizia, haurtzaroko sarkomak (rhabdomiosarkoma), osteosarkomak, garuneko tumoreak, leukemia eta kartzinoma adrenokortikala dira.
Genotipoa
Kasuen %70ak, TP53 (tumour protein 53) gene tumore supresorearen lerro germinaleko mutazioa izaten du. Honek kodetzen duen p53 proteina, ziklo zelularraren erregulazioan dago inplikatuta (inhibitu egiten du kalteen aurrean).
Gene tumore supresoreek errezesiboki jokatzen dute eta, hortaz, bi aleloak akastunak izatea beharrezkoa da aipaturiko egoera gertatzeko. Mutazioak somatikoak edo lerro germinalekoak izan daitezke. Mutazio somatikoak, gorputzeko zelula batean gertatu eta indibiduo horri soilik eragiten diote. Lerro germinalekoak (obulu edo espermatozoideetan gertatzen diren mutazioak), heredagarriak dira eta organismoko zelula guztietan mutaziodun alelo bat ageri da. Azken hau da LFSaren kasua.
Knudsonen hipotesia eta Kolpe bikoitzaren hipotesia
Gaixotasuna DOMINANTE bezala sailkatzen da, baina Li-Fraumeni Sindromedun indibiduoak heterozigotoak dira jaiotzetik eta osasuntsu dira. Hau, Kolpe Bikoitzaren Hipotesiaren bidez azal daiteke:
Gene tumore supresoreek errezesiboki jokatzen dutenez, mutazio somatikoen ondorioz p53 proteinaren funtzio-galera eragiteko, organismoko zelula berean locus bateko bi TP53 aleloetan mutazioak gertatzea beharrezkoa da. Bi urratsetan gertatu behar da, kolpe bikoitza deritzona. Mutazioa lerro germinalekoa bada, aldiz, lehenengo kolpea emana dator zelula guztietan eta hauetako edozeinengan p53ren beste aleloak mutazio bat pairatzen badu, tumore baten garapena piztu daiteke. LFSdun indibiduoek bizitzan noizbait minbizia garatzeko probabilitatea %100ekoa dela esan daiteke, bizitzan noizbait zelularen batean TP53ren mutazioa gertatuko baita ia ziurtasun osoz (TP53ren mutazioak maiztasun handiarekin gertatzen diren alterazio genetikoak dira). Honen arabera, zelula mailan sindromea errezesiboa den arren, indibiduo mailan dominantea da.
LFSdun pertsonak heterozigotoak dira jaiotzaz, eta heterozigositate horren galera (alelo normala galtzea) izango da minbiziaren bidean ipiniko dituena. Kromosoma osasuntsuaren galera, delezio bat, translokazio ez-orekatu bat, mutazio puntual bat… izan daitezke honen erantzule.
TP53 genea eta p53 proteina
TP53 genea 17. kromosoman kokatzen da, 17p13.1 eskualdean, eta 11 exoi dauzkan 20kb-ko sekuentzia da. Ebolutiboki ongi kontserbatutako bost domeinu dauzka, proteinaren funtzionamendu zuzenerako ezinbestekoak. I domeinua, transaktibazio propietateen arduraduna da; II-IV domeinuak, p53 proteinaren core domeinuari dagozkio, DNA lotzeko eskualdeari; V domeinua tetramerizazio domeinua da.
p53 proteina 393 aminoazidoko fosfoproteina bat da eta tetramero moduan antolatzen da. TRANSKRIBAPEN FAKTORE bat da eta ziklo zelularra, DNAren konponketa eta apoptosian inplikatutako gene askoren adierazpena erregulatzen du. Estresik gabeko zelulan inaktibo dago, baina zelulan kalteak gertatzen direnean (DNAn, hipoxia…) aktibatu egiten da.
p53 proteinaren eragina
DNA molekulan kaltea sortzen denean ziklo zelularraren progresioa negatiboki erregulatuko du zatiketa zelularra geldiaraziz G1/S edo G2/M kontrol puntuan. p53ak p21 eta p16 bezalako proteina erregulatzaileen transkribapena eragingo du eta hauek ziklina-CDK konplexuak inhibituko dituzte.
Ziklo zelularra gelditu ostean DNAren konponketa abiaraziko du. p53 proteina “kromatinaren eskuragarritasunerako faktore” bezala ere ezaguna da, bere transaktibazio jarduerari esker DNAren konponketan parte hartzen duten hainbat generen transkribapena martxan jartzen baitu.
DNA konponketa posible ez den kasuetan, apoptosia eragingo du (metatutako p53 proteinaren pilaketa gertatzen da DNAn kalte larria gertatu denean). p53ak hainbat generen transkribapenaren menpeko apoptosia bideratuko du (Bax, Bcl2, Fas, Fas-L, DR5, IGF-BP3, PIGs...).
TP53 geneak funtzio-galera mutazio bat jasatean, proteina ez da aktibatzen kalteen aurrean: ziklo zelularra ez da geldiarazten, zelula kontrolik gabe zatituz; konponketa sistemak ez dira aktibatzen, mutazioak pilatuz doazelarik; eta DNA gero eta kaltetuago egon arren, apoptosiaren kontrako erresistentziak agertuko dira. Honek, minbizirako bidearen hasiera suposatzen du.
TP53ren mutazioak
TP53 genearen mutazioa agertzen duten minbiziak agresiboago izan ohi dira eta gaitasun metastatiko handiagoa dute. Funtzio galera mutazioak izaten dira. Ohikoena, alelo batean mutazio puntuala (trantsizioa, missense erakoa) eta bestean delezioa aurkeztea izaten da. Ondorioz, proteinaren oligomerizazio eta konplexu tetramerikoaren eraketa akastuna izango da.
18810 mutazio baino gehiago identifikatu dira minbizia mota desberdinetan, %90 DNAren lotura gunean kokatzen direlarik, hau da, 5-8 exonen artean (190aa zentralak). Orokorrean, base aldaketak (G:C) izan ohi dira, proteinaren transaktibazio aktibitatea oztopatu eta proteinaren pilaketa nukleoan eragingo dutenak. LFSan trantsizioen ondoriozko MISSENSE mutazioak izaten dira ohikoenak eta 248. kodona izaten da maiztasun handienez mutatzen dena. Nonsense mutazioak, irakurtarauaren aldaketak, delezioak… ere gertatzen dira, beti ere FUNTZIO-GALERA eraginez.
Diagnostikoa:
45 urte aurretik sarkoma adierazi duen indibiduoa. 45 urte aurretik minbizia pairatu duen lehen mailako senidea. Lehen edo bigarren mailako senide bat zeinak 45 urte aurretik minbizia pairatu duen edo sarkoma edozein adinetan.
P53 mutazioaren diagnostikoa: Teknika inmunohistokimikoak erabiliz p53ren akumulazioa detektatuko da, izan ere, genearen mutazioa eta proteinaren pilaketaren arteko konkordantzia nahiko fidagarria da. Teknika hau analisi genetiko batekin konbinatu behar da. 4-8 exoiak anplifikatuko dira hasiera batean eta ondoren, mutazio ohikoenen detekziorako SSCP (single strand conformational polymorphism) erabiltzen da. Mutazioa detektatu ostean sekuentziazio bidez base aldaketa zehatza eta posizioa determinatuko dira (mutazioen aldakortasunak sekuentziaziora jo behar izatea eragiten du).
Kudeaketa
Agerpen primarioen prebentzioa:
Errebisioek berebiziko garrantzia dute.
TP53 mutazio germinala duten emakumeek mastektomia profilaktikoa egin dezakete bularreko minbizia garatzeko arriskua murrizteko.
LFS kasu gehienetan gurasoengandik heredatzen da mutazioa, baina de novo kasuak ere kontuan eduki behar dira. Baita ere, lerro germinaleko zeluletan mosaikuntza posible dela gogoan izan behar da, honek mutazioa heredatzeko probabilitatea aldatuko duelarik. Honen arabera, senideek ere LFS izateko arriskua aipagarria izaten da.
P53 genearen mutazioa izanik ondorengoak eduki nahi izatean, jaio aurretiko diagnostikoa egin daiteke enbrioiak mutazioa duen ikusteko. Beste aukera bat Inplantazio-aurretiko Diagnostiko Genetikoa da, in vitro ernalkuntzarekin konbinatzen dena. Bi kasuetan, ezinbestekoa da mutazioa aurretik ezagutzea.
Kiyose
Kiyose (清瀬市) Tokio prefeturako iparraldean dagoen hiria da. 2011ko erroldaren arabera 10'19 km²-tan 73.974 biztanle zeuden. Kiyosen tuberkulosian espezializaturiko ospitaleak ditu.
Xi Jinping
Xi Jinping (txinera sinplifikatua: 习近平; pinyinera: Xí Jìnpíng, (Pekin, Txinako Herri Errepublika, 1953ko ekainaren 15a - ), politikari txinatarra komunista da. Txinako Alderdi Komunistako buruzagia da 2012ko azaroaren 15etik.
Kiyose
Geografia
Yanase ibaiaren mendebaldean eta Nobidome aintziraren hegoaldean kokaturik dago eta hiriaren %46a berdeguneak estaltzen du.
Xi Jinping
Txinako Herri Errepublikan agindu duen buruzagi politiko komunisten bosgarren belaunaldiko politikaria da.
Kiyose
Historia
Gizakiak duela 20.000 urte inguru populatu zuen eremua. X mendearen bukaeran populazioak nabarmen egin zuen gora, batez ere Yanase ibaiaren ertzean. XIV mendean Ashikaga Takaujik Tkinojo gaztelua eraiki zuen baina berrehun urte beranduago Toyotomi Hideyoshiren aurkako gerretan gaztelua suntsitua izan zen.
1889an Kiyose herria eratu zen eta 1893an Tokioren menpe gelditu zen. 1915ean trenbidea eraiki bazuten ere ez zuien bertan geltokirik izan. 1970an hiri estatusa lortu zuen.
Stefanweissita
Stefanweissita mineral bat da.