cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thalamy
Thalamy Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Thalamy udalerrian erroldatutako biztanleak 85 ziren. Familiak 29 ziren, horien artean 6 pertsona bakarrekoak ziren (3 bakarrik bizi ziren gizonak eta 3 bakarrik bizi ziren emakumeak), 7 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 13 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 3 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Audrey C. Delsanti
Audrey Delsanti (Frantzia, 1976ko abuztuaren 27a) Txileko La Silla behatokian astronomoa eta planeta txikien aurkitzailea da. Planeta Txikien Zentroak bi planeta txikiren aurkikuntza egiaztatzen dio, baina oker ematen dio kreditua "A. Dalsanti"-ri 1999an kodeskubritu zuen Neptunoz haraindiko objetuarengatik (40314) 1999 KR16.
Thalamy
Etxebizitza
2007an 64 etxebizitza zeuden, 31 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 25 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 63 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 31 etxebizitza nagusietatik 28 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 7 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 20 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Audrey C. Delsanti
Ibilbidea
2003an, Trans-Neptunian objects: detection and physical characterization izeneko tesia defendatu zuen Sorbona Unibertsitatean (FSI).
Thalamy
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Audrey C. Delsanti
Ibilbidea
2004an, NASAk astrobiologiako doktoratu ondoko beka eman zion Hawaiiko Unibertsitateko Astronomia Institutuan (Honolulu).
Thalamy
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 48 ziren, horien artean 31 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 31 pertsona aktiboetatik 29 lanean zeuden (13 gizon eta 16 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Audrey C. Delsanti
Ibilbidea
2014az geroztik, Audrey Delsanti Aix-Marseillako Unibertsitateko irakaslea eta Marseillako Astrofisika Laborategiko (LAM) ikertzailea da, "Planetary Systems Group" taldean.
Thalamy
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.
Larrepetit (musika taldea)
Larrepetit 2017an Laudion sorturiko musika taldea da. Igor Arzuagak eta Danba taldeko hainbat kidek sorturiko taldea da.
Covilhã
Castelo Branco Portugalgo ekialdeko hiria eta Castelo Branco barrutian dagoena. Erdialdeko eskualdeko Cova da Beira azpieskualdean dago. 1.438 km²ko azalera du eta 2011n 51.797 biztanle zituen, erdigunean 34.772.
Thalamy
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Thalamy udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Covilhã
Geografia
Serra da Estrela mendizerran kokaturik dago eta udalerrian dago Portugal kontinentaleko punturik garaiena, Torre (1.993m). Hiria bera 450-800 metrotan kokatzen da.
Historia
Artzai lusitaniarrek populatu zuten lurraldea eta ondoren erromatarrek Cava Juliana edo Silia Hermínia gotorlekua altxatu zuten.
Mendi arteko toki estrategikoa izanik 1186an Antso I.a Portugalgoak herri forua eman zion eta gaztelu eta harresiak eraiki zituen. 1755eko Lisboako lurrikararen eragina iritsi zen Covilhãraino eta gaztelua behera erori zen.
1763an ehungintza lantegia ezarri zen eta industrializazioaren ondorioz 1870an hiri estatusa lortu zuen. Garai hartan "Portugalgo Manchester" ezizena izan zuen. Lanak erakarrita 1930 urterako 50.000 biztanletara iritsi zen, eta 1960rako 70.000 ere bazituen, inguruko handiena bihurtuz. Dena dela, Portugalgo gerra kolonialen eraginez eta mendialdetik itsasertzeko hirietarako migrazioek biztanleria jeitsi zuten, eta honekin batera Covilhãren garrantzia.
Koma (astronomia)
Astronomian, koma (latinezko comatik, eta hau, grezierazko χομη, adatsa), kometa baten nukleoa inguratzen duen gas eta hautsezko hodeia da. Kometa bat, orbita eliptiko bat eginez, Eguzkira hurbiltzen denean eratzen da (6 UAko distantziatik aurrera), nukleoaren izotzaren zati bat lurrundu egiten delarik, eta, beste material batzuekin batera (oro har hautsa), inguratu egiten dute, hodei hau, argiaren errefrakzioagatik ikusgarri bihurtzen delarik, eta nukleoa ezkutatuz. Era dadin, nukleoaren ihes abiadurak, gas molekulen batez besteko abiadura baino txikiagoa izan behar du.
2007ko azaroak 16an, 17P/Holmes kometaren koma, Eguzkia gainditu arte hazi zen, honela, Eguzki Sistemako objekturik handiena bihurtuz.
Tamaina
Komak, normalean, handiagotzen joaten dira kometa Eguzkira hurbildu ahala, eta Jupiterren diametroa bezain luzeak izan daitezke, nahiz eta haien dentsitatea oso baxua izan. 2007ko urrian izandako leherketatik hilabetera, 17P/Holmes kometak Eguzkia baino handiagoa zen atmosfera ahul bat eduki zuen. 1811ko Kometa Handiak ere Eguzkiaren diametroaren tamainako koma bat eduki zuen. Koma handia izan arren, kometak Marteren orbita zeharkatzen duenean, Eguzkitik 1,5 UAra, haren tamaina txikitzen joan ohi da. Izan ere, distantzia honetan eguzki-haizeak nahikoa indar hartzen du kometaren gainazaletik gasgabetzen diren substantziak azkar nukleotik urruntzeko, hala, kometaren isatsa eratuz.
Osaera
2015ean ESAren Rosetta espazio-zundaren ALICE instrumentuak 67/P kometaren koman hidrogenoa, oxigenoa, karbonoa eta nitrogenoa atzeman zituen; koma horri kometaren atmosfera ere esaten zaio. ALICE espektrografo ultramore bat da, eta argi ultramoreak sortutako elektroiek ur eta karbono monoxido molekulen aurka talka egin eta haiek hausten dihardutela jakin zen.
Aurrez aipatutako substantziez gain, kometetan formaldehidoa, hidrogeno sulfitoa, hidrogeno zianuroa, sufre dioxidoa eta karbono disulfuroa atzeman daitezke, kopuru txikiagoan. Gainera, metanola, amoniakoa eta metanoa ere topa daitezke kometetan. 67P kometaren haloan gehien atzemandako lau gasak ura, karbono dioxidoa, karbono monoxidoa eta oxigenoa dira.
X izpiak
1996ko martxoan jakin zen kometek X izpiak igortzen dituztela. Aurkikuntza honek ikerlariak harritu egin zituen, izan ere, X izpien igorpena tenperatura oso altua duten gorputzekin lotzen da. Ustez, X izpiak kometak eguzki-haizearekin izaten duen elkarrekintzaren ondorioz sortzen dira: karga handiko ioiek kometaren atmosferan barrena hegan egiten dutenean kometako atomo eta molekulekin talka egiten dute, hala, haien elektroi bat edo gehiago "erauziz". Erauzketa honi esker igortzen dira X izpiak eta fotoi ultramore urrunak.
Behaketa
Lurreko teleskopio arrunt batekin eta zenbait jakintza eta tresnekin koma baten tamaina kalkula daiteke. "Mugimendu" metodoa da horretarako gehien erabilitako bat: lehenik behatzaileak teleskopioa nonbait finkatu behar du, behin horrela, behatzaileak kometaren disko ikusgaiak ikuste-eremutik ateratzeko zenbat denbora behar duen kalkulatu behar du. Denbora hori kometaren deklinazioaren kosinuarekin biderkatu behar da, eta hortik aterako den emaitzak komaren diametroarena izan beharko luke, arkominututan. Kometaren distantzia jakina bada, komaren itxurazko tamaina zehaztu daiteke.
Léontine Suétens
Léontine Suétens (Beauvais, 1846ko maiatzaren 4a - Saint-Laurent-du-Maroniko barrutia, 1891ko azaroaren 2a) ikuzlea izan zen, eta communarde, hau da, Parisko Komunan parte hartu zuen emakumea. 1871ko irailaren 3an pétroleuse-en aurka hasitako epaiketan kondenatua izan zen.
Komuna baino lehen
Léontine Suétens 1846an jaio zen Beauvaisen. Aita Jean Baptiste Suétens zuen, ideia progresistekiko langilea, eta ama Sophie Olympe Doudeuil, langile-familia batetik zetorrena. Léontineren familiak 1848an Beauvais utzi eta Parisera joan zen bizitzera.
Aubert izeneko zizelkatzaile langile batekin bizi izan zen 1864tik aurrera.
1867. urtean urtebeteko kartzela-zigorra izan zuen lapurtzeagatik.
Epaiketa
Léontine Suetens, 1871ko irailaren 3an, pétroleuse-en prozesuan epaitu zuten, Parisko Komunaren suteen ondoren. Bere abokatuak huts egin zuenez, militar batek defendatu zuen, Bordelais brigadak, zeinak Kontseiluaren jakindurian konfiantza osoa zuela adierazi baitzuen. Gerra Kontseiluak, 1871ko irailaren 4an, heriotza-zigorra ezarri zien Suétensi eta baita bost akusatuetako beste biri ere, Elisabeth Rétiffe eta Joséphine Marchais-i.
Orduan, Víctor Hugok Théophile Ferré-ren eta Louis Rossel-en defentsaren ardura hartu zuen, baina baita hiru emakumerena ere: Léontine Suetens, Eulalie Papavoine eta Joséphine Marchais. Idazleak matxinatuak borrokalari iraultzailetzat hartzen zituen, ez zuzenbide arrunteko kriminalzat. Gainera, hiru emakumeen defentsarako argudiaketan auzi soziala baliatzen du:
Dela Indultuen Batzordeak zalantza egin zuelako frogarik ez zegoelako, dela Hugoren esku-hartzea erabakigarria izan zelako, hiru emakumeei heriotza-zigorrak kommutatu eta Guyanako lan behartuengatik trukatu zizkieten.
Atxiloketa Guayanan
1875ean, Léontine Suétens Saint-Laurent-du-Maronin ezkondu zen Oran-en jaio eta Saint-Maurice-n bizi zen Aïssa (ben Tafaroui) ben Tebra-rekin.
1877an, Guyanako gobernadoreak kexa aurkeztu zuen Suétens eta harekin batera atxilo ziren emakumeen portaera zela eta. Bertan adierazi zuen emakume haiek "betiereko lotsa" sortzen zutela eta espetxeko funtzionarioen erreklamazioak eragiten zituztela. Horregatik, Itsas Ministerioaren "behin-behineko askatasunean jartzeko baimena eskatzen du, emakume beltzekin egiten den bezala". Hala ere, 1879an amnistia partzial bat bozkatu zuten, eta 1880an Komunako kondenatu giztientzako amnistia osoa.
Léontine Suétens Saint-Laurent-du-Maroniko ospitalean hil zen 1891n, 45 urte zituela. Senarra hurrengo urtean hil zen Cayennen.
Esker onak
XX. mendean, Édith Thomas-ek, Pétroleuse-en kasuaz arduratu izan den lehen historialariak, segurtzat eman zuen Léontine Suétensen errugabetasuna: epaitutako bi emakumek «parte hartu zuten, agian, suteetan, baina, zalantzarik gabe, ez ziren izan Élisabeth Rétiffe, Léontine Suétens, Joséphine Marchais edo Eulalie Papavoine, zeinak, hala ere, pétroleuses gisa kondenatu zituzten, errudunik aurkitzen ez zutelako.»
Ludivine Bantigny-k gorazarre egiten dio 2021eko ''[https://faisonsvivrelacommune.org/ludivine-bantigny-la-commune-au-present/ La Commune au présent. Une correspondance par-delà le temps] liburuan, Les Réprobées'' kapituluan.
Saint-Léopardin-d'Augy
Saint-Léopardin-d'Augy Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Kubo-kutxa aretoa
Kubo-kutxa aretoa, Kutxa Fundazioaren gizarte-ekintza, Rafael Moneo arkitektoak diseinaturiko Kursaal eraikin berezian dago eta Donostia ko kultura-bizitzaren eskaintzarik garrantzitsuenetakoa bihurtu da. 2000. urtean irekia, aretoak gutxi gorabehera 1.000 m2 ditu, eta bere zabaltasun eta arkitektura bereziari esker tamaina handiko erakusketak egiteko moduko lekua da.
Saint-Léopardin-d'Augy
Biztanleria
2007an Saint-Léopardin-d'Augy udalerrian erroldatutako biztanleak 359 ziren. Familiak 160 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Kubo-kutxa aretoa
Kubo-kutxa aretoaren programazioak, aldi baterako erakusketetan oinarrituak, arte plastikoak ditu ardatz, bereziki XX. mende-hasieratik gaur egunera artekoak, bertan sartuta arte-adierazpenaren beste arlo batzuetako zenbait proposamen ere, adibidez, zinema, arkitektura edo diseinuaren ingurukoak.
Izterreko trizeps
Giza anatomian, izterreko trizeps, baita trizeps sural edo trizeps femorala ere, zangoan dagoen muskulua da.
Saint-Léopardin-d'Augy
Etxebizitza
2007an 221 etxebizitza zeuden, 160 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 214 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 160 etxebizitza nagusietatik 116 bere jabearen bizilekua ziren, 40 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 66 etxek lau zituzten eta 57 etxek bost zituzten. 139 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 60 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 80 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Kubo-kutxa aretoa
Era guztietako jendearengana iristeko, Kubo-kutxa aretoak nazioarteko izaera duten erakusketa-proiektuak ingurune hurbileko proposamenekin uztartzen ditu: batetik, gaur egungo egile handien atzera begirakoak; eta bestetik, egungo arteari buruzko zenbait tesitan oinarrituriko talde-erakusketak.
Bolue (Getxo)
Bolueko fadura Getxon dagoen hezegunea da. Bertan Bolue erreka eta Gobela ibaia elkartzen dira.
Saint-Léopardin-d'Augy
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 223 ziren, horien artean 145 aktiboak ziren eta 78 inaktiboak ziren. 145 pertsona aktiboetatik 134 lanean zeuden (71 gizon eta 63 emakume) eta 11 langabezian zeuden (7 gizon eta 4 emakume). 78 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Kubo-kutxa aretoa
Bere erakusketa-ibilbide esanguratsuak kultura-erreferente bihurtu du, bertan era guztietako arte-adierazpenak erakusteko, baita artista, aditu, kritikari eta publikoaren arteko topagune ere. Izan ere, maila handiko artistak izan dira bertan, besteak beste, Miquel Navarro, Ricardo Martín, Marta Cárdenas, Gonzalo Chillida, Jesus Mari Lazkano, Gao Xingjian, José Manuel Ballester, Menchu Gal, Javier Mariscal, Marc Chagall, Joan Miró, Ignacio Chillida, Jorge Oteiza, Ilan Wolf, Pablo Gargallo, Isabel Muñoz, Josune Amunarriz, Andrés Nágel, Rafael Moneo, Miquel Barceló, Vittorio Storaro, Balerdi, Juan Luis Goenaga, Mendiburu, Zumeta, Eduardo Arroyo eta Darío Villalba.
Bolue (Getxo)
Historikoki bi ibaiak batu eta fadura bat osatzen zuten gaur egun Areeta auzoa okupatzen duen lekuan. Lurraren lehortzeak eta bideratzeak, Gobela ibaiak Udondo ibaiarekin batzera bidean. Hau dela eta Bolue erreka geratu zen barne emaile moduan eta ur gezakoa bilakatu zen.
Saint-Léopardin-d'Augy
Diru sarrerak
2009an Saint-Léopardin-d'Augy udalerrian 164 unitate fiskal zeuden, 358 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.674 euro zen.
Izterreko trizeps
Zangoko gihar bikiek (barnekoak eta kanpokoak), soleoak eta oinzolako muskuloak, muskulu plantarrak, osatutako giharra da. Gihar honen eginkizuna funtsezkoa da ibiltzerakoan, oina luzarazi eta orpoa altxarazten baitu.
Bolue (Getxo)
Landaredia eta fauna handia dago, nahiz eta eutrofizazio prozesu nabaria dagoen.
Saint-Léopardin-d'Augy
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Kubo-kutxa aretoa
Hezkuntza-proiektuak
Artea jendeari hurbiltzeko, kultura-trukerako eta gaitasun kritikoa sustatzeko gune izateko pentsatua, hezkuntza-lanak garrantzi handia izan du beti kubo-kutxa aretoan.
Izterreko trizeps
Soleoa
Osagai sakonena da. Peroneo buruaren eta tibiaren atzeko aurpegian izango du jatorria, bertan, bere lerroa/ildo uzten duelarik, soleoaren lerroa hain zuzen ere. Lerro honetan arku bat egiten du, nerbio eta arteria tibiala igaro ahal izateko. Bestalde, ezarpenaren aldetik, muskulu honen zuntzak, kalkaneoaren tuberositatera heldu eta akilesen tendoiarekin bat egiten dute
Saint-Léopardin-d'Augy
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 igeltseroa eta 1 iturgina.
Izterreko trizeps
Biki muskuluak
Biki muskuluak edota gastronemioak femurraren kondilotik datoz,bertan dute jatorria. Izterraren atzeko muskuluarekin elkartzean, erronbo itxurako egitura bat osatuko dute, belaunaren atzealdea izango dena. Bestalde, ezarpena akilesen tendoiarekin batera kalkaneora heltzen dira.
Kubo-kutxa aretoa
Hezkuntza-proiektuak
Gure hezkuntza-proiektuak espezifikoki diseinatzen dira ikusgai dauden erakusketei lotuta, eta hainbat eratako hartzaileengana zuzenduta:
Saint-Léopardin-d'Augy
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
Fukomys micklemi
Fukomys micklemi Fukomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Bathyergidae familian sailkatuta dago.
Saint-Léopardin-d'Augy
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Léopardin-d'Augy udalerrian 33 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.413 hektarea erabiltzen.
Izterreko trizeps
Oinzolako muskulua
Inkonstantea da, hau da, ez da pertsona guztietan aurkitzen. Jatorriari dagokionez, femurraren epikondilo lateralean izango du muskulu honek. Gihar gutxiko muskulua izango denez, berehala tendoi luze batean bihurtzen da. Aurrekoek bezala, akilesen tendoiarekin bat egingo du bere ezarpenean, kasu honetan, erdialdetik.
Kubo-kutxa aretoa
Ordutegia
Asteartetik igandera: 11:30-13:30 / 17:00-21:00
Saint-Léopardin-d'Augy
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maurizio Pollini
Maurizio Pollini (Milan, Italia, 1942ko urtarrilaren 5a) piano-jotzailea da.
Bizitza
Bederatzi urte zituela egin zuen debuta, eta hamabost urte zituenerako ospetsua zen Italian, Chopinen estudioez egindako interpretazioak prentsan eragindako mirespenari esker, batez ere. 1959an, Milango Kontserbatorioaren titulua eskuratu zuen. Hurrengo urtean, Chopin Nazioarteko Lehiaketa irabazi zuen Varsovian; lehiaketa hartako interpreterik gazteena zen. Harrezkero, Arturo Benedetti Michelangeli italiarrarekin ikasi zuen, eta hainbat kontzertu eman zituen mundu guztian zehar.
Liolaemus kriegi
Liolaemus kriegi Liolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
Morro Agudo de Goiás
Morro Agudo de Goiás Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Zientzia Argien Mendean
Argien Mendeko zientziaren historiak Arrazoimenaren Mendean zientziak eta teknologiak izan zuten bilakaera aztertzen du, Ilustrazioaren ideiak eta idealak Europan eta Ipar Amerikan zabaldu zirenean. Oro har, XVI. eta XVII. mendeetako Iraultza Zientifikoa ren azken egunetatik XIX. mendera arte, Iraultza Frantsesa ren (1789) eta Napoleon en aroaren (1799-1815) ondoren. Iraultza zientifikoak lehen gizarte zientifikoak sortzea, kopernikanismoaren gorakada eta filosofia natural aristotelikoaren eta Galenoren doktrina mediko zaharraren lekualdaketa ekarri zituen. XVIII. mendean, autoritate zientifikoa erlijiosoa lekuz aldatzen hasi zen, eta alkimia ren eta astrologiaren diziplinek sinesgarritasun zientifikoa galdu zuten.
Ilustrazioan, zientzia gizarte eta akademia zientifikoek menderatzen zuten, eta neurri handi batean unibertsitateak ikerketa eta garapen zientifikoko zentro gisa ordezkatu zituzten. Gizarteak eta akademiak ere izan ziren lanbide zientifikoaren heldutasunaren bizkarrezurra. Beste gertaera garrantzitsu bat zientzia gero eta alfabetatuago dagoen populazioaren artean zabaltzea izan zen. Filosofoek teoria zientifiko askoren berri eman zioten publikoari, batez ere Encyclopédie delakoaren bidez eta newtonianismoa Voltaire k eta Émilie du Châtelet Newton en Naturalis Principia Mathematica itzultzaile frantsesak ezagutarazi zuten. Historialari batzuek XVIII. mendea garai monotonotzat jo dute zientziaren historian, ordea, mendea aurrerapauso handien lekuko izan zen medikuntzaren, matematikaren eta fisikaren praktikan; taxonomia biologikoaren garapenean; magnetismoaren eta elektrizitatearen ulermen berri batean; eta kimikaren heldutasunaren lekuko, kimika modernoaren oinarriak ezarri zituena.
Unibertsitateak
Parisko unibertsitate kopurua nahiko konstante mantendu zen XVIII. mendean zehar. 1700ean, Europak 105 unibertsitate eta ikastetxe nagusi zituen. Ipar Amerikak 44 zituen, Harvard eta Yale sortu berriak barne. Unibertsitateko ikasleen kopurua Ilustrazioan zehar mantendu zen gutxi-asko Mendebaldeko herrialde gehienetan, Britainia Handia n izan ezik, non erakunde eta ikasle kopuruak gora egin baitzuen. Unibertsitateko ikasleak, oro har, familia aberatsetako gizonak ziren, medikuntzan karrera bilatzen zutenak. Unibertsitateak berak ere bazeuden etorkizuneko medikuak, abokatuak eta kleroko kideak hezteko.
Zientziaren azterketa, filosofia naturalaren epigrafean, fisikan eta kimikako eta historia naturaleko konglomeratu batean banatzen zen, anatomia, biologia, geologia, mineralogia eta zoologia Europako unibertsitate gehienek filosofia mekanikoko forma kartesiar bat irakasten zuten XVIII. mendearen hasieran, eta XVIII. mendearen erdialdean soilik hartu zuten newtonianismoa astiro. Salbuespen nabarmen bat Espainiako unibertsitateak izan ziren, katolizismoaren eraginpean ia erabat Aristoteles en filosofia naturalari erreparatu ziotenak XVIII. mendearen erdialdera arte; hori egin zuten azken unibertsitateetako batzuk izan ziren. Beste salbuespen bat Alemania eta Eskandinaviako unibertsitateetan izan zen, non Halle Christian Wolff Unibertsitateko irakasleak fisika leibniziarrak aldatutako kartesianismo forma bat erakutsi baitzuen. XVIII. mendea baino lehen, zientzia-ikastaroak ia hitzaldi formalen bidez ematen ziren. Ikastaroen egitura aldatzen hasi zen XVIII. mendeko lehen hamarkadetan, erakustaldi fisikoak hitzaldietara gehitu zirenean. Pierre Polinière eta Jacques Rohault izan ziren lehenak ikasgelan printzipio fisikoen erakustaldiak egiten. Esperimentuak honako hauek izan ziren: ur-ontzi baten balantzeoa soka baten amaieran, indar zentrifugoak kuboan ura mantentzen zuela erakutsiz, eta esperimentu harrigarriagoak, aire-ponpa bat erabiltzea eskatzen zutenak. Aire-ponparen erakustaldi bereziki dramatikoa zera zen: etxe-irla bat jartzea aire-ponparen kristalezko ontziaren barruan, eta airea kanporatzea, harik eta ondoriozko hutsunea lehertu arte.
XVIII. mendean eta XIX. mendeko lehen hamarkadetan, zenbait saiakera egin ziren zientzietako ikasketa-planaren egitura aldatzeko. 1745etik aurrera, Suediako Hats alderdiak proposamenak egin zituen unibertsitate-sistema erreformatzeko, filosofia naturala fisikatik eta matematikatik bereizitako bi fakultatetan banatuz. Proposamenak ez ziren inoiz gauzatu, baina XVIII. mendearen azken zatian erreforma instituzionalerako gero eta dei gehiago egin ziren. 1777an, Poloniako Krakovia eta Vilnako arteen azterketa filosofia moral eta fisikoko bi fakultate berrietan banatu zen. Hala ere, erreformak ez zuen iraun 1795 eta Hirugarren Partida baino gehiago. Frantziako Iraultza n, Frantziako ikastetxe eta unibertsitate guztiak suntsitu eta eraberritu ziren 1808an, Université imperialeko erakunde bakarraren azpian. Unibertsitateak arteak eta zientziak fakultate bereizietan banatu zituen, eta hori ez zen inoiz egin Europan. Herbehereetako Erresuma Batuak sistema bera erabili zuen 1815ean. Hala ere, Europako gainerako herrialdeek ez zuten XIX. mendearen erdialdera arte fakultateen antzeko banaketarik egin.
Frantzian, unibertsitateek bigarren mailako garrantzia izan zuten zientziaren garapenean Ilustrazioan; zeregin horretan zientzia-akademiak ziren nagusi, hala nola Frantziako Zientzia Akademia. Britainia Handiko unibertsitateen ekarpenak mistoak izan ziren. Batetik, Cambridgeko Unibertsitatea Ilustrazioaren hasieran hasi zen newtonianismoa irakasten, baina ez zuen lortu zientziaren aurrerapenaren indar nagusi bihurtzea. Beste muturrean zeuden Eskoziako unibertsitateak, medikuntzako gaitasun sendoak zituztenak eta garapen zientifikoko zentro bihurtu zirenak. Federiko II.aren azpian, Alemaniako unibertsitateak zientziak sustatzen hasi ziren. Christian Wolffen fisika-kartes-en leibnizianoaren nahaste bitxia Halletik kanpoko unibertsitateetan hartzen hasi zen. Gotingako Unibertsitatea, 1734an sortua, bere homologoak baino askoz liberalagoa zen, irakasleei beren ikastaroak planifikatu eta beren testuliburuak hautatzeko aukera emanez. Götttingen-ek ere ikerketa eta argitalpena azpimarratzen zituen. Alemaniar unibertsitateetan eragina izan zuen beste gertaera bat latina alemaniar hizkuntzan uztea izan zen.
Ilustrazioan unibertsitate kopurua asko handitu ez zen arren, erakunde pribatu eta publiko berriek bat egin zuten hezkuntza-eskaintzarekin. Erakunde berri gehienek matematika diziplina gisa nabarmentzen zuten, eta horrek ezagun egiten zituen matematikaren ezagutza praktikoren bat behar zuten lanbideen artean, hala nola merkatariak, ofizial militarrak eta ontzi-ofizialak eta ingeniariak. Unibertsitateek, bestalde, klasikoak, grekoa eta latina azpimarratzen zituzten, eta horrek erakunde berrien onarpena bultzatzen zuen hezkuntza formalik jaso ez zuten pertsonen artean.
Elkarteak eta akademiak
Akademiak eta zientzia-elkarteak Iraultza Zientifikoaren ondorioz sortu ziren, ezagutza zientifikoaren sortzaile gisa, unibertsitateko eskolastika rekin alderatuz. Ilustrazioan, zenbait gizartek loturak sortu edo mantendu zituzten unibertsitateekin. Hala ere, iturri garaikideek unibertsitateak eta gizarte zientifikoak bereizten zituzten esanez unibertsitatearen erabilgarritasuna ezagutzen transmisioa zela, eta gizarteek, berriz, ezagutzak sortzeko funtzionatzen zutela. Unibertsitateek zientzia instituzionalizatuan zuten zeregina gutxitzen hasi zen heinean, zientzia-gizarteak zientzia antolatuaren giltzarri bihurtu ziren. 1700aren ondoren, akademia eta elkarte ofizial ugari sortu ziren Europan, eta 1789an hirurogeita hamar zientzia-elkarte ofizial baino gehiago zeuden. Hazkunde horri dagokionez, Bernard de Fontenelle k "Akademien Aroa" terminoa asmatu zuen XVIII. mendea deskribatzeko.
Acerodon jubatus
Acerodon jubatus edo Filipinetako azeri hegalaria Acerodon generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.
Camille Winbush
Camille Simoine Winbush (Culver City, Kalifornia 1990eko otsailaren 9a) estatubatuar aktorea da.
Zientzia Argien Mendean
Elkarteak eta akademiak
Ilustrazioaren garaian, zientzia-elkarte nazionalak sortu ziren Europa osoko garapen zientifikoko hiri-guneetan. XVII. mendean Londresko Royal Society (1662), Parisko Académie Royale des Sciences (1666) eta Berlingo Akademie der Wissenschaften (1700) sortu ziren. XVIII. mendearen hasieran San Petersburgoko Scientiarum Imperialis Akademia (1724) eta Kungliga Vetenskapsakademien (Suediako Zientzien Errege Akademia) (1739) sortu ziren. XVIII. mendetik aurrera, eskualdeko eta probintziako elkarteak sortu ziren Bolonian, Bordelen, Kopenhagen, Dijon, Lyon, Montpellier eta Uppsalan. Hasierako hazkunde-aldi horren ondoren, 1752 eta 1785 artean sortu ziren Bartzelonan, Bruselan, Dublinen, Edinburgon, Götttingen, Mannheim, Munich, Padua eta Turinen. Gizarte ez-ofizialen garapena, hala nola Danzigeko Naturforschende Gesellschaft (1743) eta Birminghameko Lunar Society (1766-1791) pribatuak, nazioko, eskualdeko eta probintziako gizarteen hazkundearekin batera gertatu zen.
Zientzia-elkarte ofizialak Estatuak fundatu zituen ezagutza teknikoak emateko. Aholkularitza-gaitasun horrek zientzia-komunitateari eta Ilustrazioan zeuden gobernu-erakundeei harreman zuzenagoa eskaintzen zien. Estatuaren babesa onuragarria zen gizarteentzat, finantziazioa eta onarpena ematen baitzituen, eta, horrez gain, nolabaiteko kudeaketa-askatasuna ere bai. Elkarte gehienei baimena ematen zitzaien beren argitalpenak ikuskatzeko, kide berrien hautaketa eta gizartearen administrazioa kontrolatzeko. Horregatik, akademietako eta gizarteetako kide izatea oso selektiboa zen. Sozietate batzuetan, kideek urteko kuota bat ordaindu behar izaten zuten parte hartzeko. Adibidez, Royal Society bere kideen ekarpenen mende zegoen, eta horrek eskulangile eta matematikari ugari baztertzen zituen gastuaren ondorioz. Gizarteen jardueren artean sartzen ziren ikerketa, esperimentazioa, saiakuntza-sarien lehiaketak babestea eta gizarteen arteko lankidetza-proiektuak. Gizarteen eta, oro har, gizartearen arteko komunikazio formaleko elkarrizketa ere garatu zen, aldizkari zientifikoak argitaratuz. Aldizkako argitalpenek aukera ematen zieten gizarteetako kideei argitaratzeko eta beren ideiak beste elkarte zientifiko batzuek eta alfabetatuek kontsumitzeko. Zientzia-aldizkariak, zientzia-elkarteetako kideentzat sarbide errazekoak, zientzialarientzako argitalpen-modurik garrantzitsuena bihurtu ziren Ilustrazioan.
Aldizkako argitalpenak
Akademiek eta sozietateek Ilustrazioaren zientzia zabaltzeko balio izan zuten, kideen lan zientifikoak eta aktak argitaratuz. XVIII. mendearen hasieran, Londresko Royal Society k argitaratutako Philosophical Transactions of the Royal Society aldizkari zientifiko bakarra zen, eta hiru hilean behin argitaratzen zen. Parisko Zientzia Akademia, 1666an sortua, hiru hilean behingo aldizkari baten ordez memoria bolumenetan argitaratzen hasi zen, batzuetan urte asko irauten zuten bolumenen arteko aldiekin. Aldizkako argitalpen ofizial batzuk maizago argitaratzen ziren arren, oraindik ere atzerapen handia zegoen lan bat aurkezten zen berrikusteko eta argitaratzen zen arte. Aldizkako argitalpen txikienak, hala nola Transactions of the American Philosophical Society, liburuki bat osatzeko adina eduki izanez gero soilik argitaratzen ziren. Parisko Akademian, argitaratzeko batez besteko epea hiru urtekoa zen. Parisko Akademiak Librarie Batzordearen bidez bidalitako artikuluak tramitatzen zituen, azken hitza baitzeukan argitaratuko zenaz. 1703an, Antoine Parent matematikariak Researches in Physics and Mathematics aldizkaria sortu zuen, Batzordeak errefusatutako lanak argitaratzeko.
Aldizkari akademiko horien mugek tarte handia utzi zuten aldizkako argitalpen independenteak sortzeko. Adibide aipagarri batzuk hauek dira: Der Naturforscher (Ikertzaile naturala), Johann Ernst Immanuel Walch (1725-1778), Journal des sçavans (1665-1792), Mémoires de Trévoux de los jesuitas (1701-1779) eta Acta Eruditorum (1782-1782ko txostenak/egintzak). Aldizkako argitalpen independenteak Ilustrazio osoan zehar argitaratu ziren eta publiko orokorraren interes zientifikoa piztu zuten. Akademietako aldizkariek batez ere lan zientifikoak argitaratzen zituzten bitartean, aldizkako argitalpen independenteak aipamenen, laburpenen, atzerriko testuen itzulpenen eta, batzuetan, material eratorri eta erreinprimakien nahasketa ziren. [Testu horietako gehienak bertako hizkuntzan argitaratzen ziren, eta, beraz, haien zabalkunde kontinentala irakurleen hizkuntzaren mende zegoen. Adibidez, 1761ean, Mijaíl Lomonósov zientzialari errusiarrak behar bezala esleitu zuen Artizarrar en inguruko argi-eraztuna, planetaren igarotzean ikusten dena, planetaren atmosferan; hala ere, zientzialari gutxik uste zutenez errusiarra Errusia tik kanpo zegoela, haren aurkikuntza ez zen ondo egiaztatu 1910 arte.
Ilustrazioan zehar aldaketa batzuk gertatu ziren aldizkako argitalpenetan. Lehenik, kopurua eta tamaina handitu egin ziren. Latinez argitaratzeari utzi zioten, halaber, hitzez argitaratzeko. Esperimentuen deskribapenak zehatzagoak izan ziren, eta aipamenak egiten hasi ziren[28] XVIII. mendearen amaieran, bigarren aldaketa bat izan zen aldizkari mota berri bat zientzia-komunitatearen aurrerapen eta esperimentu berriei buruz hilero argitaratzen hasi zenean. Mota horretako lehen aldizkaria Observations sur la physiques, sur l'histoire naturelle et sur les arts, François Rozier-ena, "Rozier-en aldizkaria" izenekoa, 1772an argitaratu zen lehen aldiz. Urtekariekin eta hiruhilekoekin alderatuta, aurrerapen zientifiko berriak nahiko azkar argitaratzeko aukera ematen zuen aldizkariak. Hirugarren aldaketa garrantzitsu bat diziplina aldizkarien garapen berrian hautemandako espezializazioa izan zen. Gero eta publiko zabalagoa du, eta gero eta argitalpen-material handiagoa, Curtis-eko Botanical Magazine (1787) eta Chimieko Annals (1789) aldizkari espezializatuek Ilustrazioaren garaiko diziplina zientifikoen arteko gero eta zatiketa handiagoa islatzen dute.
Entziklopediak eta hiztegiak
Hiztegia k eta entziklopediak antzinakoak dira, eta Ilustrazioaren irakurleentzat ez zen ezer berririk izango. Hala ere, testuak, zerrenda luze batean, hitzen definizio soilak izatetik, XVIII. mendeko hiztegi entziklopedikoetan hitz horien eztabaida askoz zehatzagoak izatera igaro ziren. Artelanak Ilustrazioaren mugimendu baten parte ziren, ezagutza sistematizatzeko eta elite hezia baino zabalagoa zen publikoari hezkuntza emateko. XVIII. mendean aurrera egin ahala, entziklopedien edukia ere aldatu egin zen irakurleen gustuen arabera. Bolumenek gai profanoetan jartzen zuten arreta, batez ere zientzian eta teknologian, teologian baino gehiago.
Gai profanoekin batera, irakurleek alfabeto-ordenazioko eskema baten alde egiten zuten, gai-ildoen arabera antolatutako lan gogaikarrien ordez. Charles Porset historialariak, alfabetatzeari buruz hitz eginez, esan du "taxonomiaren zero maila gisa, alfabeto-ordenak irakurketa-estrategia guztiak baimentzen ditu; zentzu horretan, Ilustrazioaren ikur gisa har daiteke". Porset-en aburuz, sistema tematiko eta hierarkikoak saihestuta, lanak askatasunez interpreta daitezke, eta berdintasun-eredu bihurtzen da. Entziklopediak eta hiztegiak ere ezagunagoak egin ziren Arrazoimenaren Aroan, testu horiek erabil zitezkeen kontsumitzaile kultuen kopurua biderkatzen hasi baitzen. XVIII. mendearen azken erdian, hamarkada bakoitzean argitaratutako hiztegi eta entziklopedien kopurua 63tik 1769ra igaro zen, eta 148ra, gutxi gorabehera, Frantziako Iraultzaren aurreko hamarkadan (1780-1789). Kopuruen hazkundearekin batera, hiztegiak eta entziklopediak ere hazi egin ziren luzeran, eta askotan tirada ugari egin ziren.
Lehen hiztegi teknikoa John Harris-ek idatzi zuen eta Lexicon Technicum: Or, An Universal English Dictionary of Arts and Sciences du izenburua. Harrisen liburuak sarrera teologiko eta biografikoak saihesten zituen; aldiz, zientzia eta teknologian kontzentratzen zen. 1704an argitaratua, Lexicon technicum izan zen ingelesez idatzitako lehen liburua, matematika eta aritmetika komertziala deskribatzeko ikuspegi metodikoa izan zuena, zientzia fisikoekin eta nabigazioarekin batera. Beste hiztegi tekniko batzuek Harrisen ereduari jarraitu zioten, besteak beste, Ephraim Chambersen Cyclopaedia k (1728). Bost edizio egin ziren, eta Harrisena baino askoz lan handiagoa zen. Lanaren orrialdeko edizioak goitik beherako grabatuak ere bazituen. Cyclopaediak teoria newtondarrak eta filosofia lockeanoa azpimarratzen zituen, eta teknologien azterketa sakonak zituen, hala nola grabatua, garagardoaren elaborazioa eta tindatzea. Alemanian, landu gabeko gehiengoari zuzendutako erreferentzia praktikoko lanak XVIII. mendean ospetsu egin ziren. Marperger Curieuses Natur-, Kunst-, Berg-, Gewerkund Handlungs-Lexicon (1712) lanbideak eta zientzia- eta merkataritza-hezkuntza modu eraginkorrean deskribatzen zituzten terminoak azaltzen zituen. Jablonksi Allgemeines Lexicon (1721) Handlungs-Lexicon baino ezagunagoa zen, eta gai teknikoak teoria zientifikoa baino gehiago azpimarratzen zituen. Adibidez, bost testu-zutabe baino gehiago erabili ziren ardotan; geometrian eta logikan, berriz, hogeita bi eta hamazazpi lerro bakarrik esleitu ziren, hurrenez hurren. Encyclopιdia Britannicaren (1771) lehen edizioak lexiko alemanen ereduari jarraitu zion.
Hala ere, Ilustrazioa ren garaian ezagutza zientifikoa sistematizatu zuten erreferentzia-lanen adibide nagusia entziklopedia unibertsalak izan ziren, ez hiztegi teknikoak. Entziklopedia unibertsalen helburua zen giza ezagutza guztia erreferentzia-lan zehatz batean erregistratzea Lan horietan ezagunena Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers de Denis Diderot eta Jean le Rond d'Alembert da. Lana 1751n hasi zen argitaratzen, eta hogeita hamabost liburuk eta 71.000 sarrera baino gehiagok osatzen zuten. Sarrera asko zientziak eta lanbideak zehatz-mehatz deskribatzen zituzten. D'Alembert-en Diderot-en Entziklopediaren aurreko hitzaldian, gizakiak arteetan eta zientzietan duen ezagutzaren hedapena erregistratzeko lanaren helburu handia aipatzen da:
Entzyclopédie bezala, giza ezagutzaren zatien ordena eta lotura ahalik eta hobekien azaltzea da kontua. Zientzien, arteen eta lanbideen hiztegi arrazoitu gisa, zientzia bakoitzaren eta arte bakoitzaren (liberala edo mekanikoa) oinarria osatzen duten printzipio orokorrak izan behar ditu, bai eta bakoitzaren gorputza eta substantzia osatzen duten gertaera garrantzitsuenak ere.
Zientziaren hedapena
Ilustrazioaren garaiak diziplina zientifikoari eman zion aurrerapen garrantzitsuenetariko bat haren ospea izan zen. Artean zein zientzietan ezagutzak eta hezkuntza bilatzen zituen gero eta alfabetatuago zegoen biztanleria batek kultura inprimatuaren hedapena eta ikaskuntza zientifikoaren hedapena bultzatu zituen. Alfabetatutako populazio berria elikagaien eskuragarritasuna handitzearen ondorio izan zen. Horrek ahalbidetu zuen pertsona asko pobreziatik ateratzea eta, janariagatik gehiago ordaindu beharrean, hezkuntzarako dirua izatea Jendeztatzea, oro har, Ilustrazioaren ideal orokor baten parte zen, eta helburu hori lortzeko ahalegina egiten zen: "informazioa ahalik eta pertsona gehienen esku jartzea". Publikoak XVIII. mendean filosofia naturalarekiko zuen interesa hazi ahala, hitzaldi publikoen ikastaroak argitaratu ziren.
Montigné-le-Brillant
Montigné-le-Brillant Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Zientzia Argien Mendean
Britainiar kafetegiak
Britainia Handiko coffeehouse izan zen zientzia erakunde ofizialetatik esparru publikora ateratzeko lehen adibidea. Coffeehousak ezarriz, foro publiko berri bat sortu zen diskurtso politiko, filosofiko eta zientifikorako. XVI. mendearen erdialdean, coffeehousak Oxford inguruan agertu ziren, non komunitate akademikoa koffeehouse baimentzen zuen arautu gabeko elkarrizketaz baliatzen hasi baitzen. Gizarte-eremu berria zientzia eta esperimentuak erakunde ofizialaren laborategitik kanpo eztabaidatzeko leku gisa erabiltzen hasi ziren zenbait akademikok Coffeehous-en bezeroek kafe-plater bat erosi besterik ez zuten egin behar parte hartzeko, eta aukera izan zuten askok, finantza-baliabideak edozein izanda ere, elkarrizketaren onurak jasotzeko. Hezkuntza gai nagusia zen eta bezero batzuk beste batzuei lezioak eta hitzaldiak ematen hasi ziren. Peter Staehl kimikariak kimika-eskolak ematen zituen Tilliardeko coffeehousean 1660ko hamarkadaren hasieran. Coffeehousak Londresen garatzen ziren heinean, bezeroek zientzia-gaiei buruzko hitzaldiak entzuten zituzten, hala nola astronomia eta matematika, oso prezio baxuan Coffeehous-en zaleen artean John Aubrey, Robert Hooke, James Brydges eta Samuel Pepys zeuden.
Allactaga toussi
Allactaga toussi Allactaga generoko animalia da. Karraskarien barruko Dipodidae familian sailkatuta dago.
Zientzia Argien Mendean
Hitzaldi publikoak
Hitzaldi publiko etako ikastaroetan, erakunde ofizialetako kide ez ziren zientzialari batzuei zientzia-ezagutzak transmititzeko foro bat eskaintzen zitzaien, batzuetan beren ideiak ere bai, eta ospea eta, batzuetan, bizimodua lantzeko aukera. Ikusleek, bestalde, erakustaldiko hitzaldietako ezagutzak eta entretenimendua lortzen zituzten. 1735 eta 1793 artean, hirurogeita hamar pertsonak baino gehiagok fisika esperimentaleko ikastaroak eta erakustaldiak eskaini zituzten jendearentzat. Eskolen tamaina ehun eta laurehun edo bostehun lagunekoa zen. Ikastaroen iraupena aste batetik lau astera bitartekoa zen, hilabete gutxi batzuetara artekoa, edo are ikasturte osoa ere. Ikastaroak ia eguneko edozein ordutan ematen ziren; berantiarrenak 8:00etan edo 9:00etan izaten ziren. Hasiera-ordu ezagunenetako bat 18:00ak ziren. Horri esker, langileek parte har zezaketen, eta elitekoak ez zirenek ere parte hartu zuten. Emakumeak, unibertsitateetatik eta beste erakunde batzuetatik baztertuak, erakusketa-hitzaldietara joaten ziren eta entzule kopuru handia osatzen zuten.
Montigné-le-Brillant
Biztanleria
2007an Montigné-le-Brillant udalerrian erroldatutako biztanleak 1.256 ziren. Familiak 446 ziren, horien artean 67 pertsona bakarrekoak ziren (39 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 154 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 213 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Zientzia Argien Mendean
Hitzaldi publikoak
Hitzaldien garrantzia ez zen matematika edo fisika konplexuen irakaskuntzan oinarritzen, baizik eta fisikaren printzipioak jendeari erakustea eta eztabaida eta eztabaida sustatzea. Oro har, hitzaldiak aurkezten zituzten pertsonak ez ziren fisika-marka jakin bati atxikitzen, baizik eta zenbait teoriaren konbinazioa erakusten zuten. Elektrizitatearen azterketan egindako aurrerapen berriek artikulu zientifikoek baino askoz inspirazio gehiago erakartzen zuten erakustaldiak eskaintzen zizkieten ikusleei. Antoine Nollet eta beste hizlari batzuek erabilitako herri-erakustaldiaren adibide bat "haur elektrifikatua" zen. Erakustaldi horretan, gazte bat sabaitik zintzilik zegoen, horizontalki lurrera, zetazko sokekin. Ondoren, makina elektriko bat erabiltzen zen haurra elektrizatzeko. Iman bihurtu da haurra, eta hainbat objektu erakartzen ditu, hizlariak bere inguruan banatzen dituenak. Batzuetan, parte-hartzaileetako bati deitzen zitzaion mutikoa masailean ukitzeko edo musukatzeko, eta, horren ondorioz, txinpartak ateratzen ziren bi haurren artean, "musu elektrikoa" esaten zitzaionean. Mirari horiek entretenitu egingo zituzten, zalantzarik gabe, ikusleak, baina printzipio fisikoak erakusteak ere hezkuntza-helburua zuen. XVIII. mendeko hizlari batek bere erakustaldien erabilgarritasuna azpimarratu zuen, "gizartearen onerako erabilgarriak" zirela esanez.
Montigné-le-Brillant
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 823 ziren, horien artean 645 aktiboak ziren eta 178 inaktiboak ziren. 645 pertsona aktiboetatik 627 lanean zeuden (328 gizon eta 299 emakume) eta 18 langabezian zeuden (7 gizon eta 11 emakume). 178 pertsona inaktiboetatik 76 erretiraturik zeuden, 68 ikasten zeuden eta 34 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Agriades glandon
Agriades glandon Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Hainbat tokitan kobre tximeleta izena ere ematen zaio. Europan mendialdean aurkitzen da, Piriniotan eta Alpetan. Ipar Amerikan ere aurkitzen da eta Errusian ere bai, Siberian eta Kamtxatkan barne.
Montigné-le-Brillant
Diru sarrerak
2009an Montigné-le-Brillant udalerrian 456 unitate fiskal zeuden, 1.346,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.903 euro zen.
Agriades glandon
Leonardo De Prunner entomologoak deskribatu zuen 1798. urtean.
Albula oligolepis
Albula oligolepis Albula generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Albulidae familian.
Agriades glandon
Deskribapena
Tximeleta txiki bat da, hegal zabalera 17-26 mm artekoa da. Arrak zilar kolorea du, dizdira urdinak dituena, emea aldiz marroia da, honek ere baditu dizdira urdinak. Biek ere orban ugari dituzte hegaletan eta ertz zuri deigarria dute. Altuera handian bizi diren tximeletak ilunagoak izan ohi dira. Hegalen azpialdean eraztun zuriak, barnealdea beltza dutenak, nabarmentzen dira.
Montigné-le-Brillant
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Zientzia Argien Mendean
Herri-zientzia inprimatua
Ilustrazioan zehar Europan alfabetatze-tasak gora egin zuenez, zientzia herri-kulturan sartu zen inprentaren bidez. Lan formalenek teoria zientifikoen azalpenak zituzten jatorrizko testu zientifikoa ulertzeko beharrezko prestakuntzarik ez zuten pertsonentzat. Philosophiae Naturalis Principia Mathematica de Sir Isaac Newton ospetsua latinez argitaratu zen eta klasikoetan prestakuntzarik ez zuten irakurleentzat ez zen eskuragarri egon, harik eta Ilustrazioko idazleak testua hitzez itzultzen eta aztertzen hasi ziren arte. Newtonianismoa ri eta Printzeei buruzko frantziar lehen sarrera Newtonen Philosophieko Eléments de la philosophie izan zen, Voltairek 1738an argitaratua. Émilie du Châtelet-ek egindako Printzerriaren itzulpenak, 1756an hil ondoren, Newtonen teoriak akademia zientifikoetatik eta unibertsitatetik haratago zabaltzen lagundu zuen. Hala ere, zientziak beste urrats bat egin zuen herri-kulturarantz, Voltaire sartu eta Châtelet itzuli aurretik. Bernard de Fontenelleren Munduen aniztasunari buruzko Elkarrizketak (1686) argitalpena izan zen laikoentzat espresuki teoria eta ezagutza zientifikoa adierazten zituen lehen lan esanguratsua, hitzezko hizkuntzan eta irakurleen entretenimenduan pentsatuta. Liburua bereziki sortu zen idazketa zientifikoan interesa zuten emakumeentzat, eta antzeko hainbat lan inspiratu zituen. Herri-lan horiek diskurtso-estiloan idatzita zeuden, eta askoz argiago azaltzen zitzaizkion irakurleari akademiek eta zientzialariek argitaratutako artikulu, tratatu eta liburu konplexuak baino. Charles Leadbetter-en Astronomia (1727) "arau eta taula astronomiko labur eta errazak. Francesco Algarottik, gero eta emakume gehiagorentzat idazten ari zela, Il Newtonianism per le dame argitaratu zuen, Elizabeter oso ezaguna izan zen eta italieratik itzuli zen. Henry Pembartonek sortu zuen newtonianismoaren antzeko sarrera bat emakumeentzat. Haren A View of Sir Isaac Newton's Philosophy harpidetzaz argitaratu zen. Harpidedunen erregistroek erakusten dutenez, gizarte-maila askotako emakumeek erosi zuten liburua, eta klase ertainaren artean gero eta handiagoa zen joera zientifikoko irakurle-kopurua adierazi zuten. Ilustrazioan zehar, emakumeak ere herri-lan zientifikoak egiten hasi ziren. Sarah Trimmerrek haurrentzako historia naturaleko liburu arrakastatsu bat idatzi zuen: The Easy Introduction to the Knowledge of Nature (1782). Hamaika ediziotan argitaratu zen. Zientziaren eragina maizago agertzen hasi zen poesian eta literaturan Ilustrazioan. Poema batzuk metaforez eta irudi zientifikoez busti ziren, eta beste batzuk, berriz, zuzenean gai zientifikoez idatzi ziren. Sir Richard Blackmorek bertsoz irudikatu zuen Newtonen sistema Creation-en, Philosophical Poem in Seven Books (1712). 1727an Newton hil ondoren, haren omenez poema batzuk idatzi ziren hainbat hamarkadatan. James Thomsonek (1700-1748) bere "Poema Newtonen oroimenari" idatzi zuen, non Newton en galera sentitzen baitzuen, baina haren zientzia eta ondarea ere goraipatzen zituen:
Montigné-le-Brillant
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 drogeria zen.
Agriades glandon
Deskribapena
Barietate ugari dituen esspeziea da, hona hemen batzuk:
Montigné-le-Brillant
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Montigné-le-Brillant udalerrian 40 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.113 hektarea erabiltzen.