cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juan Jose Eizmendi
Juan Jose Eizmendi ezizenez "Loidisaletxe II.a" (Errezil, Gipuzkoa, 1960 martxoaren 25a) bertsolari gipuzkoarra da.
Ibilbidea
Familiaren Loidisaletxe baserriaren izenez ezagunagoa da, eta aita Antonio Mari Eizmendi "Loidisaletxe" ere bertsolaria zuen. 1980an herrian bertan egin zuen aurreneko plaza eta urte berean Osinalde sariketan hartu zuen parte. 1984an irabazi zuen Osinalde saria eta 1995ean hirugarren egin zuen Gipuzkoako txapelketan.
Treffort
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 137 ziren, horien artean 115 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 115 pertsona aktiboetatik 112 lanean zeuden (62 gizon eta 50 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Treffort udalerrian 86 unitate fiskal zeuden, 245 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.147 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Cyrtopodion kirmanense
Cyrtopodion kirmanense Cyrtopodion generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Treffort
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 iturgina eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Treffort udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 168 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
3471 Amelin
3471 Amelin asteroide baten izena da. abuztuaren 21ean aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1977 QK izena zeraman. Ondoren Valentin Mihailovic Amelin omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3471 Amelin asteroidearen orbitak batezbeste 2,557 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,026 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,087 distantziara. Eszentrikotasuna 0,207 da, eta makurdura orbitala 5,99ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.8 da.
Fiuggi
Fiuggi Italiako udalerri bat da. Frosinoneko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fiuggik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Palinodia
Palinodia aurrez esandakoa jendaurrean zuzentzea da. Estesikoro greziar poetak Palinodia izena jarri zion berak idatzitako poesia bati; hartan, Helena eta Paris-en arteko maitasun-harremanen kontra egindako epaian atzera egiten zuen (Troiako gerraren errua Helenari egotzia baitzion). Harrezkero, aurrez emandako iritzi batean atzera egiteko gaia erabiltzen zuten poesia eta abestiei palinodia izena eman zitzaien. Maitasunezko poesietako atzera egite hori itxurazkoa eta ironikoa izaten zen askotan eta ez benetakoa.
Alazani
Alazani ibaia (georgieraz, ალაზანი, Alazani; azerieraz, Qanıx) Georgiako eta Azerbaijango ibai bat da, Kaukason sortua, Tuxetia eskualdean. Kura ibaiaren ibaiadar nagusia da, Georgiatik ekialderantz doa, eta 351 kilometro egiten ditu.
Ezaugarriak
Alazani ibaiaren zati luzeak lehortzera iristen dira neguan. Udaberrian inguruko mendietako elurrak urtu egiten dira eta ibaia asko handitzen da uholdeak eraginez. Nekazaritza oso ugaria da inguruetan eta haren eraginez hainbat eremutan poluzio handia izatera iristen da, Kvareli eta Lagodekhi barrutietan esate baterako.
Ibaiaren korronte azkarra baliatzeko txinatar inbertsoreek hainbat zentral hidroelektriko eraiki zituzten 1990. hamarkadan Alazani ibaiaren inguruan.
Historia
Ibaia seguruenik antzinako geografoen testuetan agertzen den bat da: Alazonius edo Alazon aipatu zuten Estrabonek eta Plinio Zaharrak, eta kasu horretan argi samar dago. Baliteke baita Dion Kasiok eta Plutarkok aipaturiko Abas ibaia izatea, non gudu bat izan zen K.A. 65. urtean.
Cheddarko arroila
Cheddarko arroila, Erresuma Batuko ohiko turismogunea da. 2005. urtean Radio Times irratiak burutu eta Seven Natural Wonders telesailean agertutako inkesta baten arabera, Cheddarko arroila Erresuma Batu osoko bigarren natur kokagune miragarri edo ikusgarriena gisa sailkatua gelditu zen, Dan yr Ogof leizeen atzetik. Arroila urtero milioi erdi bisitarien helmuga da.
Saint-Félix-de-Lodez
Saint-Félix-de-Lodez Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 480 etxebizitza zeuden, 404 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 53 hutsik zeuden. 439 etxeak ziren eta 41 apartamentuak ziren. 404 etxebizitza nagusietatik 300 bere jabearen bizilekua ziren, 96 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 62 etxek hiru zituzten, 113 etxek lau zituzten eta 215 etxek bost zituzten. 286 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 183 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 195 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 711 ziren, horien artean 496 aktiboak ziren eta 215 inaktiboak ziren. 496 pertsona aktiboetatik 444 lanean zeuden (225 gizon eta 219 emakume) eta 50 langabezian zeuden (25 gizon eta 25 emakume). 215 pertsona inaktiboetatik 69 erretiraturik zeuden, 75 ikasten zeuden eta 71 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Félix-de-Lodez udalerrian 418 unitate fiskal zeuden, 1.102 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.953 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 50 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 13 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 3 igeltseroak, 4 margolariak, 2 zurginak, 4 iturginak, 2 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 2 okindegiak eta 1 harategia zen.
2000. urtean Saint-Félix-de-Lodez udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 208 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Acuminita
Acuminita mineral haluro arraro bat da, honako formularekin SrAlF4(OH)·(H2O). Izena latinetik dator, acumen, gezi punta. 3.5eko gogortasuna du Mohs eskalan.
Iraultza neolitiko
Iraultza neolitikoa edo Neolitoko iraultza gizakiaren hainbat kulturak mundu osoan zehar ehiztari-biltzaileak izatetik sedentario eta nekazari izatera emandako pausoa izan zen. Horregatik Nekazaritza iraultza edo Lehen Nekazaritza Iraultza ere esaten zaio. Honen ondorioz, biztanleriaren hazkuntza erraldoia hasi zen. Komunitate sedentarioen ondorioz, landareak nola hazten eta garatzen ziren aztertu ahal izan zuten, eta eurekin esperimentatu. Ezagutza berri horrek landareen etxekotzea ekarri zuen. Izena Gordon Childe australiar arkeologoak asmatu zuen 1941ean.
Neolitoko Iraultza ez zen mugatu elikagai-sorrera teknika batzuen garapenera. Hurrengo milurtekoetan ehiztari-biltzaileen talde txiki eta nomadak eraldatuko zituen, herri eta hiriak sortuz. Sedentarizazio horrek gizartea sortuko zuen. Gizarte berri horiek euren ingurunea guztiz aldatuko zuten, nekazaritzarako eta abeltzaintzarako behar ziren beharren arabera, ureztatzea edo basogabetzea abiatuko zuten eta, ondorioz, elikagaien soberakina sortu zen. Garapen horrek biztanleria-dentsitatea handitu zuen, eta lanaren banaketa hasi zen, merkataritza bultzatuz, arte ez higikorraren garapena ekarriz, arkitektura garatuz eta egitura politiko eta administrazio zentralizatua sortuz. Garapen horren baitan gizarte-hierarkia eta bere ideologiak sortu ziren, idazketa asmatu zen eta jabetza pribatua. Munduko lehen zibilizazioa Sumerren sortu zen, Mesopotamiako hegoaldean, orain dela 5.500 urte inguru; bere sorreraren ondorioz, Brontze Aroa abiatu zen.
Nekazaritza
Nekazaritzak indarra hartu zuen K. a. 9000. urtearen inguruan, gizakiek zereal belar ezberdinak aukeratu eta ernaltzen hasi zirenean, eta ez bakarrik hazi handiagoak izateagatik kaloria gehien ematen zituztenak. Hiru espezie ezberdin izan ziren nekazaritzan erabili ziren lehenak: Triticum diccocum eta Triticum monococcum gariak eta garagarra. Euren artean hazirik txikienak edo zaporerik mingotsena zutenak albo batera uzten hasi ziren. Era berean, euren haziak azkar botatzen zituzten landareak ez ziren biltzen uzta garaian eta, beraz, ez zeuden eskuragarri hurrengo urtean ereiteko. Urteen poderioz, hazia denbora luzeagoz mantentzen zuten landareak hautatu zituen gizakiak.
Daniel Zoharyren arabera zortzi dira Neolitoan etxekotu ziren lehen landareak: lehen aipatutako hiru zerealak, eta ondoren lihoa, dilistak, txitxirioak, ilarrak eta erua. Etxekotutako landareen geneen analisian oinarrituta, etxekotze hau ez zen askotan gertatu, eta bere ustez asko behin bakarrik etxekotu ziren eta Ekialde Hurbiletik hedatu, bereziki Ilgora Emankorran eta ondoren Europan. Gordon Hillman eta Stuart Daviesek hainbat esperimentu egin zituzten gari basatiaren barietateak hartuz, eta frogatu zuten posible zela 20 eta 200 urte arteko tarte erlatiboki motzean etxekotzea. Lehen saiaketa hauetako batzuk alboratu ziren eta espezie batzuen landaketa esfortzua bertan behera geratu zen, horietako batzuk mende edo milurteko luzetan: zekalea, adibidez, Anatolian landatu zen Neolitoan, baina bertan behera utzi ostean Europan berriro ere landatu zen haziak kalau gisa saldu zirenean, milaka urte beranduago. Dilista basatiek beste arazo bat zuten: haziak, naturan, ez dira ernamuintzen lehen urtean; dilisten etxekotzearen lehen ebidentzia, lehen urtean bertan haziaren latentzia hautsiz, Jerf el Ahmarr siriar gune Neolitikoan aurkitu da, eta azkar egin zuen hegoaldera, Jordan ibaian behera Netiv HaGdud gunera.
Hautespen artifizialez hedatutako lehenengo pikuak, garagarra eta oloa Gilgal I arkeologia gunean aurkitu dira, 2006an hazi biltegi oso handiak aurkitu zituztenean, orain dela 11.000 urteko estratu batean Landare horietako batzuk ez ziren etxekotu Ekialde Hurbilean ondoren, baina munduko beste leku batzuetan lortu zuten.
Behin nekazaritza teknikak hobetuta eta ureztatzea bezalako teknikak asmatuta, uzta handitzen joan zen, gordetzea ezinezkoa zen mugaraino. Ehiztari-biltzaile gehienek ezin zituzten elikagaiak gorde euren bizimodu nomada zela eta, bizimodu sedentarioa zutenek soberakina gorde zezaketen bitartean. Momenturen batean aletegiak asmatu ziren, herriak euren inguruan haztea baimendu zuen prozesua. Elikagai gehiagorekin, biztanleria handitu zen eta langile espezializatuak sortu ziren eta, horrekin batera, tresna berriak egingo zituzten langileak.
Ilgora Emankorra
Nekazaritza Asiako hego-mendebaldean orain dela 10.000-9.000 urte artean zabaldu zela uste da, nahiz eta lehenagoko leku zehatzak ere aurkitu diren. Ilgora Emankorra hiru zerealen etxekotze-gunea da (bi gari mota eta garagarra), lau lekalerenak (dilistak, txitxirioak, ilarrak eta erua) eta lihoarena.
Hazi kopuru handiak eta haziak ehotzeko materiala aurkitu dira Ohalo II gune Paleolitikoan, Galileako itsasotik gertu. Hazi hauek orain dela 19.400 urtekoak dira, eta nekazaritza frogatzen ez duten arren, Ohalo IIko gizakiek gaitasuna zuten haziak landu eta elikagaien planifikazioa egiteko. Gari domestikaturik zaharrena Tell Aswaden aurkitu da, orain dela 8800 urteko gunea. Eta hortik aurrera bi gunetan aurkitu da garagar etxekotua: Jeriko, Jordan haranan eta Iraq ed-Dubb, Jordanian. Inguru eta garai berekoak dira Wadi Faynan 16 eta Netiv Hagdud. Qaraoun kulturako berrogeita hamar leku identifikatu dira Libanon, Jordan ibaiaren iturrien iguruan, baina hauek datatzea oso ariketa zaila da.
Txina
Txinako iparraldean bi landare garrantzitsu etxekotu ziren orain dela 8.000 bat urte: artatxiki arrunta eta artatxiki iletsua. Espezie hauek Ibai Horiko arroan landatu ziren orain dela 7.500 urte. Handik gutxira arroza etxekotu zen. Orain dela 4.500 urte soja eta garai berdinean laranja eta mertxika landatzen ziren.
Afrika
Afrikan hiru eremu identifikatu dira nekazaritzaren jatorria independenteki garatu zutenak: Etiopiako goi-ordokia, Sahela eta Mendebaldeko Afrika. Nilo ibaian garatutako nekazaritza Ilgora Emankorreko iraultza neolitikotik garatu zela uste da. Egiptoko Sebiliar eta Mechiar kulturako hainbat errotarri aurkitu dira, eta horren ondorioz uste da orain dela 7.000 urte inguru nekazaritzan oinarritutako ekonomia bat zutela. Ekialde Hurbilan ez bezala, nekazaritza honek ez zuen jarraipenik izan, eta Tasiar eta Badariar kulturak orain dela 6.500 urte iritsi ziren arte ez zen Ekialde Hurbileko nekazaritza eta abeltzaintza bertan garatu.
Bananak eta platanoak lehen aldiz Hego-ekialdeko Asian landu ziren, ziurrenik Papua Ginea Berrian, baina Afrikan ere etxekotu ziren orain dela 5.000 urte inguru. Ñamea eta aroa ere Afrikan zein Asian etxekotu ziren. .
Etiopian kafea etxekotu zen landare garrantzitsua da. Khat, ensete, Guizotia abyssinica, tef eta Eleusine coracana artatxikia ere Etiopiako goi-ordokietan etxekotu ziren. Sahelen sorgoa eta Pennisetum glaucum artatxikia landatu zituzten. Kola lehen aldiz Mendebaldeko Afrikan landatu zen, eta bertan arroza, ñamea eta palma-olioa ere etxekotu zituzten. .
Nekazaritza Erdialdeko Afrika eta Hegoaldeko Afrikara bantu hedapenarekin batera zabaldu zzen, K. a. 1. milurtekoan hasita eta 1. milurtekoan amaituta.
Amerikak
Artoa, babarrunak eta Cucurbita generoko hainbat espezie izan ziren Mesoamerikan etxekotu ziren lehen landareak. K. a. 6000. urtetik aurrera hasi ziren kuiak landatzen, K. a. 4000. urte inguruan artoa, eta babarrunak ez izan izango hori baino askoz beranduago. Hego Amerikan patatak eta manioka landatu zituzten, kokarekin eta kotoiarekin batera. Gaur egungo AEBko ekialdean ekiloreak, Iva annua eta sabia etxekotu zituzten orain dela 4.500 urte inguru. Hala ere, K. a. 2. milurtekora arte ez zen garatu nekazaritza eta abeltzaintzan oinarritutako bizimodua bertan.
Jane Dieulafoy
Jane Dieulafoy, jaiotza izenez Jeanne Henriette Magre (Tolosa, 1851ko ekainak 29 – 1916ko maiatzak 25), arkeologo, esploratzaile, eleberrigile eta kazetari frantsesa. Marcel-Auguste Dieulafoy zen bere senarra eta harekin bidaiatu zen. Ezaguna da bere indusketa arkeologikoengatik (bereziki Susa n egindakoak), bere kontakizunengatik, bidaia egunerokoengatik, argazkiengatik eta marrazkiengatik.
Biografia
Okzitania ko Tolosan jaio zen, familia aberats batean.
Parisko auzo bateko komentu batean ikasi zuen l’Assomption d’Auteuil 1862tik 1870ra.
Iraultza neolitiko
Animaliak etxekotzea
Ehiztari-biltzaile gizarteak bizitza sedentarioa izaten hasi zirenean, ekonomikoki interesgarri bilakatu zen animaliak gertu izatea, ehizean joatea zailagoa baitzen. Animalien tamaina, portaera, dieta, ugaltze bideak eta biz itxaropena garrantzitsu izan ziren animaliak etxekotzeko. Animalia batzuek, haragiaz gain, esnea ere ematen zuten, adibidez behi eta ahuntzek, proteina sarrera garrantzitsua ekarriz. Laster ikusi zuten animaliak ere lanerako erabil zitezkeela, adibidez goldatu edo uzta garraiatzeko. Animalia batzuek larru, artilea edo ongarria ere ematen zuten.
Jane Dieulafoy
Biografia
Marcel Dieulafoyrekin ezkondu zen 1870eko maiatzean, 19 urterekin.
Urte horretan hasi zen gerra franko-prusiarra eta senarra gerrara joan zen bolondres eta frontera bidali zuten. Jane Dieulafoy bere senarrarekin joan zen, gizon uniforme militarra jantzita eta bere ondoan borrokatu zen.
Iraultza neolitiko
Kognizioaren Iraultza
Zenbait arkeologialarik, Levante mediterraneoarreko aztarnategiak aztertuz gero, bertako Iraultza neolitikoa iraultza kognitiboaren ondoriotzat jotzen dute, nekazaritzaren garapena gizakien kognizioarekin erlazionatuz. Aurrerapen kognitiboaren ebidentziak bi aldekoak dira. Alde batetik, sinbolismoaren adierazpen bisuala ebidentzia zuzena da, eraikin edo espazio monumentaletan argi antzemanda. Eta bestetik, komunitateen harreman-sareak eta kohesioa eratzeko eta mantentzeko, kognizioa beharrezko adimenaren aurrerapen bat da. Aurrerapen hori areagotuko zen sedentarismoaren testuinguruan, biztanle hazkundea gertatuko zen modu natural batean, baita geroagoko nekazaritzaren agerpena ere, sedentarizazioa sendotuko zuena. Kognizioaren aurrerapena, edo beste era batean esanda, pentsakeraren aldaketa, sinbolismoan eta jainkotasunari lotutako kontzientzia erlijiosoan datza. Sinbolismo hori batez ere figuratxoetan eta femeninotasunari (Ama Jainkosa) eta maskulinotasunari (zezena) lotutako elementuetan islatzen da. Ospakizun erlijiosoak, errituetarako elikagaien soberakinak eskatzen zituenez, ekoizpenaren hazkundea behartu zuen, nekazaritzaren iraultza ekarriz.
Jane Dieulafoy
Biografia
Gerra amaitzean, Marcel Dieulafoyk Midiko tren konpainian lortu zuen lana, baina hurrengo hamar urteetan senar-emazteak Egipto ra eta Maroko ra joan ziren esplorazio arkeologikoak egitera. Marcel Dieulafoy ekialdeko eta mendebaldeko arkitekturaren arteko harremanaz interesatzen hasi zen eta 1879an arkeologian lanean hasi zen.
Iraultza neolitiko
Aldaketa soziala
Garapen teknologikoa handia izan bazen ere, Iraultza neolitikoak ez zuen bat-batean biztanleria hazkuntzarik ekarri. Bere onurak ehunka urte behar izan zituzten garatzeko eta litekeena da gaixotasun eta gerrek biztanleria hazkuntza balizkoa gelditu izana.
Jane Dieulafoy
Biografia
Dieulafoy senar-emazteak Pertsiara bidaiatu ziren 1881an eta bi aldi gehiagotan joan ziren. Marsellan hasi zuten bidaia: Konstantinoplara joan ziren karga itsasontzi batean, Poti izeneko itsasontzi errusiar batean Itsaso Beltzeko ekialdeko kostan eta gero Kaukaso eta Azerbaijan bitartetik Tabriz era. Handik Teheranera, Isfahanera eta Shirazera joan ziren Pertsiara. Jane Dieulafoyk esplorazioak argazki, marrazki eta idatzien bidez dokumentatu zituen. Bidaietan egunero oharrak jaso zituen, bi liburutan argitaratu zituenak gero.
Iraultza neolitiko
Aldaketa soziala
Iraultza neolitikoaren ikuspegi tradizionalak dio janari produkzio handiago batek biztanleria dentsitate handiagoa baimendu zuela, eta horrek komunitate sedentario handiagoak sortu zituela, aberastasunaren eta tresnen metatzea, eta lanaren espezializazioa. Gizarte handiagoak sortzeak erabakitzeko modu ezberdinak sortu zituen eta gobernu-antolakuntza. Janari metaketak elite sozial bat sortu zuen, ez zegoena nekazaritzan zuzenki lotuta, ezta industria edo komertzioan, baina erabakien gaineko monopolioa zuten. Jared Diamonden arabera esne eta zerealek amei ume helduagoak eta txikiagoak aldi berean haztea ekarri zuen. Horren ondorioz, biztanleria azkar hazi zen. Gizarte klaseen eta genero-desparekotasunak momentu horretan sortu ziren.
Jane Dieulafoy
Biografia
Susan, bikoteak objektu eta friso ugari topatu zituen eta asko Frantziara bidali zituzten. Aurkikuntza horietako bat da Louvre museoko lehoiaren friso famatua. Louvre museoan bi gela daude Dieulafoytarrek jasotako material arkeologikoekin. Kontribuzio horiengatik, gobernu frantsesak Ohorezko legioa ren Zaldun titulua eman zion Marcel Dieulafoyri 1886an.
Iraultza neolitiko
Aldaketa soziala
Hala ere, nekazaritzaren sarrerak ez zuen prozesu hau modu hain argian garatu. Neolitoko biztanleen nutrizioa ehiztari-biltzaileena baino txarragoa zen, eta euren bizi-itxaropena txikiagoa zen, bai gaixotasunengatik, bai eta lanaldi luzeagoengatik. Ehiztari-biltzaile batek 20 bat ordu egin behar ditu astean lan bere janari beharrak asetzeko, nekazari batek gehiago behar dituen bitartean eta, gainera, emaitza ez denean ziurra. Ehiztari-biltzaileen dietak aniztasun handiagoa zuen eta orekatuagoa zen. Datu bezala, ehiztari-biltzaileek 178 zentimetro gizonengan eta 168 emakumeengan neurtzen zuten, eta nekazariek 168 gizonengan eta 155 emakumeengan. XX. mendean eman zitzaion buelta Neolito aurreko bataz besteko altuerari. Nekazariek anemia eta abitaminosi gehiago dute, bizkarrezurreko gaixotasun gehiago eta haginetako patologia gehiago.
Naval Academy (Maryland)
Naval Academy Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Anne Arundel konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
NGC 5733
NGC 5733 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Cyrtopodion kotschyi
Mediodactylus kotschyi Mediodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Iraultza neolitiko
Gaixotasunak
Gizarte sedentarioak garatu zirenean, gaixotasunak ehiztari-biltzaile taldeetan baino askoz azkarrago hedatu ziren. Higiene ohitura eskasak eta animalien etxekotzeak gaixotze eta heriotza tasa handiagoak ekarri zituen, eta gaixotasunek animalietatik gizakietara salto egin zuten. Gaixotasun inkfekzioso horietako batzuk gripea, baztanga eta elgorria dira. Hautespen natural prozesu batean, ugaztun handiak etxekotu zituzten lehen pertsonek azkarrago lortu zuten immunizazioa, eta belaunaldiz belaunaldi bizirauteko aukerak handitu ziren. 10.000 urtez gizakiak eta animalien arteko harremana sendotu da, eta Eurasia eta Afrikan gizakiak immuneagoak dira animalia etxekotuak ez dituzten herri indigenetan baino. Adibidez, Karibeko eta Pazifikoko Uharteetako populazio asko ia guztiz desagertu ziren gaixotasunen ondorioz. Ameriketako biztanleriaren %90 edo gehiago desagertu zen Europa eta Afrikako gaixotasunekin kontaktu ostean. Inka Inperioak, adibidez, llama ugari zituen, baina ez zen euren esnea edaten eta, beraz, ez ziren bizi etxeetan; kutsatzeko arriskua txikiagoa zen, beraz.
Teknologia
Jared Diamondek bere Guns, Germs, and Steel liburuan proposatzen du Europa eta Asiako biztanleek abantaila izan zutela Iraultza neolitikoa emateko, euren kokapen geografikoa hobea zelako. Bi lekuetan klima epela izan zuten, eta erraz etxekotu zitezkeen animalia eta landareengandik gertu bizi ziren. Gainera, erasotu ahal zituzten beste herri batzuengandik urrunago eta babesean zeuden. Nekazaritza eta abeltzaintzaren ondorioko bizitza sedentarioa lehenago hartzeak garapen teknologikoa baimendu zuen lehenago, eta komertzioan abantaila zuten. Su-armak eta ezpatak garatzeko aukerak handiagoak ziren eurentzat.
Jane Dieulafoy
Biografia
Pertsiatik itzulita, Jean eta Marcel Dieulafoy Espainiara eta Marokora joan ziren 1888 eta 1914. Garai horretan Jean Dieulafoyk bi elaberri idatzi zituen: lehena,Parysatis, 1890an, antzinako Susan oinarrituta zegoena eta geroago Camille Saint-Saëns musikariak operara egokitu zuena; eta bigarrena, Déchéance, 1897an argitaratu zuen.
Marcel bolondres joan zen Rabatera Lehen Mundu Gerran eta Jane harekin joan zen. Marokon zegoela bere osasuna galtzen hasi zen: amebiasia hartu zuen eta Frantziara itzuli behar izan zuen. Han hil zen, Pompertuzaten, 1916an.
Ez zuten seme-alabarik izan eta Paris ko Chardin kalearen 12an zuten etxea Gurutze Gorriari utzi zioten, eta gaur egun ere haien bulegoa da.
Trabestismoa
Atzerrira egindako bidaiatan, Jane Dieulafoyk nahiago zuen gizonez jantzi eta ile motza eraman, bestela, zaila baitzen garai hartan, emakume batentzat herrialde musulman batean libreki bidaiatzea. Franko-prusiar gerran eta ondoren ere gizonezko arropak erabiltzen zituen. Frantzian legez kanpokoa zen emakume bat gizonez janztea, baina, Ekialde Hurbila itzuli zenean, polizia prefektuak baimena eman zion ("permission de travestissement"). Ez dakigu zein zen gizonezko arropa erabiltzeko Jane Dieulafoyren benetako arrazoia. Honakoa idatzi zuen: "Denbora ez galtzeko egiten dut. Neurrira egindako trajeak erosten dittu eta irabazitako denboran lan gehiago egin dezaket", baina bere lanetan pertsonaia asko zirenez trabestiak, pentsa daiteke bestelako arrazoi konplexugoak ere bazituela.
Jean Dieulafoyk bere senarraren berdintzat zuen bere burua eta, aldi berean, guztiz leiala zitzaion. Dibortzioaren kontra zegoen, emakumeei kalte egiten zielakoan. Lehen Mundu Gerran, emakumeei rol militar garrantzitsuagoak emateko eskatu zuen.
Lanak
Bere lan nagusiak honakoak dira:
Radio BIP
Radio BIP (Franche-Comté-ko frantsesez : Bisontine, Indépendante et Populaire ; euskara-ko : Bisontine, independente eta herrikoia) Frantziako tokiko eta elkarteko FM irrati kate bat da Besançon eta Borgoina-Franche-Comté aktiboa.
Hasiera batean 1977tik 1978ra irrati pirata gisa jardun ondoren, 1981ean sortu zen "irrati libre" gisa. Sortzailea eta lehen presidentea Jean-Jacques Boy, aktibista altermundialista da.
Komunikabide txiki hau mugimendu soziala inguruko oihartzunagatik da ezaguna batez ere 2015etik rekin Jaka Horien mugimendua, baita eskuin muturreko taldeen inguruko ikerketak ere.
Tableta
Tableta hitzak honako adierak ditu:
Eastpoint (Florida)
Eastpoint Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Franklin konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
San José de Maipo
San José de Maipo Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Santiagoko metropolitar eskualdeko Cordillera probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 13.376 biztanle zituen.
F Domoa
, Fuji Domoa (japonieraz ドームふじ Dōmu Fuji) edo Valkiria Domoa, Antartikako goi-ordokiko domoetako bat da, Maud Erreginaren Lurraldean. 3.810 metroko gaiera du.
Letoniako geografia
Letonia Europako iparraldean kokatua dago.
Iparraldean Estonia, ekialdean Errusia, hegoaldean Bielorrusia eta Lituania, eta mendebaldean Itsaso Baltikoa ditu. Letoniak, mendi gutxi baina 12.000 errekatik gora eta 3.000 laku txiki inguru ditu. Orokorrean lurraldea nahiko laua da, punturik altuena Gaiziņkalns muinoa da, 311 metro baino ez dituena.
XVIII. mendean, Letonia Errusiaren esku pasa zen 1991. urtean berriz ere independizatuz. 2003ko irailaren 20an, erreferendum bidez Letonia Europar Batasunean sartzea onartu zuten letoniarrek, %69,6-k baiezkoa emanez.
Yulee (Florida)
Yulee Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Nassau konderrian kokatuta dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cyrtopodion lawderanum
Cyrtopodion lawderanum Cyrtopodion generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Fontana Liri
Fontana Liri Italiako udalerri bat da. Frosinoneko probintzian kokatuta dago, Lazio eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Fontana Lirik honako udalerri hauekin egiten du muga:
3472 Upgren
3472 Upgren asteroide baten izena da. martxoaren 1ean aurkitu zuen S. J. Bus-ek Siding Spring Behatokitik.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.4 da.
Fruta almibarretan
Fruta almibarretan, fruitu freskoak, mertxika, abrikota, gerezi a....  kontserbatzeko modu bat da. Kontserbatzearekin batera, kozinatu egiten ditugu eta almibarra k ematen dien azukrearekin gozoagoak geratzen dira. Fruitu zuritua edo ez, osoak, erdibituak edo zatituak, almibar arin batean egosi takoak eta bertan kontserbatzen dira.
Embiotocidae
Embiotocidae arrain pertziformeen familia da, iparraldeko Ozeano Barean bizi dena.
Genero eta espezieak
ITIS eta FishBaseren arabera, familiak 26 espezie ditu, 13 generotan banaturik:
Generoen bilakaera
Hona hemen genero batzuen bilakaera:
José María Iñigo
José María Iñigo Gómez (Bilbo, 1942ko ekainaren 4a - Madril, 2018ko maiatzaren 5a) euskal herritar kazetari, aktore eta telebista aurkezlea izan zen.
Bilbon hasi arren, oso gaztea zela Londresera joan zen non musika-irratsaioentzat lan egin zuen. 1968an TVEn debutatu zuen. Bertan 1970eko hamarkadako aurkezlerik famatuenetariko bat bilakatu zen, batez ere Estudio abierto saioagatik. Bere bizitzako azken urteotan, aldiz, bigarren mailako kolaborazioak egiten zituen.
Hogei liburu baino gehiago argitaratu zituen, horien artean: La bomba Esther Vilar, Música pop, música folk, Enciclopedia de la música 1900-1970, Estudio Abierto, Mundo Fantástico, Ahora hablo yo (2004) edo Cuando éramos jóvenes (2004).
Gotaine
Gotaine Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1841ean Irabarnerekin batera Gotaine-Irabarne udalerria osatu zuen.
Toponimia
Frantsesezko toponimoa Gotein da. Toponimoa historian zehar honela idatzia izan zen :
Biztanleriaren bilakaera
Iturria : Cassini proiektua
Ikustekoak
Herriko elizak hiru puntako kanpandorrea du, Hirutasuna adierazteko.
Meaux
Meaux Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 48.466 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Meaux udalerrian erroldatutako biztanleak 48.466 ziren. Familiak 18.540 ziren, horien artean 6.380 pertsona bakarrekoak ziren (2.598 bakarrik bizi ziren gizonak eta 3.782 bakarrik bizi ziren emakumeak), 3.716 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 5.742 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 2.702 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 32.654 ziren, horien artean 23.936 aktiboak ziren eta 8.718 inaktiboak ziren. 23.936 pertsona aktiboetatik 20.561 lanean zeuden (10.663 gizon eta 9.898 emakume) eta 3.374 langabezian zeuden (1.583 gizon eta 1.791 emakume). 8.718 pertsona inaktiboetatik 1.821 erretiraturik zeuden, 3.580 ikasten zeuden eta 3.317 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Meaux udalerrian 19.693 unitate fiskal zeuden, 51.626,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.911 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2.767 komertzioetatik, 29 erauzte enpresak ziren, 41 janari enpresak ziren, 12 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 7 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 90 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 277 eraikuntza enpresak ziren, 750 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 74 garraio enpresak ziren, 193 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 51 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 155 finantziazio enpresak ziren, 119 higiezinen enpresak ziren, 443 zerbitzu enpresak ziren, 353 administrazio publikoko enpresak ziren eta 173 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 642 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 3 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 2 lan bilaketa bulegoak, 1 jendarmeria, 3 posta bulegoak, 29 banku bulegoak, 8 funerariak, 49 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 6 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 9 ibilgailuen alokairu bulegoak, 7 autoeskolak, 45 igeltseroak, 61 margolariak, 32 zurginak, 41 iturginak, 30 argiketariak, 26 eraikuntza enpresak, 50 ile apaindegiak, 5 albaitariak, 18 aldi baterako lan enpresak, 148 jatetxeak, 38 higiezinen agentziak, 13 tintoreriak eta 17 apaindegiak.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, 3 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 3 psikiatriko, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, osasun-zentro 1 bat, 16 botika eta 7 anbulantzia zegoen.
2009an 19 haur-eskola eta 17 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Meaux udalerrian 6 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 5 hezkuntza orokorreko lizeo eta 3 lizeo teknologiko.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 3.754 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 5.285 eta lizeo teknologikoetan 1.018.
Meaux udalerrian 2 osasun-formakuntzako goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko zentroak zeuden.unibertsitate-insituto bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Viktoria Lurraldea
Viktoria Lurraldea, Victoria Land, Antartikako lurralde bat da, Ross itsasoa eta Ross izotz hesitik mendebaldera. Hegoalderunt 70°30'H-78°00'H artean hedatzen da, Ross itsasotik Antartikako goi-ordokira.
1841eko urtarrilean James Clark Ross itsasgizonak Viktoria Erresuma Batukoa erreginaren omenez izena eman zion.
1981eko Bost Nazioen Txapelketa
Puntuazio sistema
Entseguak lau puntu balio zituen eta gauzatzeak bi puntu gehigarri ematen zituen. Dropak eta zigor kolpeak hiruna puntu balio zituzten.
Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.
Palmaresa
1981 arteko bakarkako garaipenak. (*) 1889ko garaipena kontuan hartuta
Iknofosil
Iknofosilak organismoen bizitzaren arrasto fosilizatuak dira, hala nola haiek eraikitako gordelekuak, egindako ibilbideak, oinatzak eta gorotzak, betiere organismo horiexen gorputz edo egiturarik azaltzen ez dutenak. Hareharrietan aurkitzen dira iknofosilik onenak, baita kareharrietan eta eskistoetan ere.
Antzinako iknofosilak aztertzen dituen zientzia Paleoiknologia da. Zaila izaten da espezie zehatz batekin identifikatzea, baina orokorrean taxoiarekin lotu daiteke. Ezaugarri identifikagarriak badituztenez iknogenero eta iknoespezietan sailkatzera iristen dira. Sedimentu berean agertzen diren iknofosilen elkarteak iknofacies deitzen dira. Lehorreko animalien oinatzei iknita esaten zaie.
Etimologia
Grekerazko ikhnos hitzak "bidea" esan nahi du, beraz iknofosil kontzeptua "bide fosilizatua" izango litzateke.
Ezaugarri orokorrak
Izaki bizidunen jardueraren aztarna fosilak dira eta hainbat alderdi erakusten dizkigute, hala nola, izaki horien portaera, ingurunearekin zuten harremana eta sustratuaren beraren ezaugarriak. Iknofosilen gehiengoa fosilik uzten ez duten gorputz biguneko izakiek egindakoak dira, horregatik da bereziki garrantzitsua iknofosilen azterketa, izaki horiei buruzko informazio iturri bakarra baitira. Leku eta garai zehatz batetako ingurumen baldintzak ezagutzeko datu osagarri garrantzitsuak bihurtzen dira horrela.
Iknotaxona
Iknotaxon batek denbora luzean zehar irauten du eta ingurumen baldintza tarte estuan. Ez du esan nahi izaki bera denbora luze hortan existitu izan denik, bai ordea txoko ekologiko bera konstante mantendu dela, eta berau okupatzen zuten izakiek antzeko jokabidea izan dutela.
Iknotaxon konplexuak ere badaude, animalia ezberdinen arteko erlazio trofiko berak azaltzen dituztenak; komentsalismoa edo harraparitza kasu. Gaur egungo Nephrops norvegicus eta Goneplax rhomboides dekapodoek eta Lesueurigobius friesii arrainak elikadura galeria sareak eratzen dituzten gisara adibidez edo beste kasu bat da Jaxea nocturna krustazeoarena Maxmuelleria lankesteri poliketoaren galeriekin bat egiten duena haren elikagai soberakinak jateko. Iknofosilen artean antzeko egiturak ikertu diren arren zaila izaten da zehatz mehatz interpretatzea.
Izaki berak iknofosil desberdinak
Organismo berak iknofosil mota desberdinak sor ditzake, jarduera mota desberdinak dituzten izakien kasua da. Lokomozioa, elikadura, harraparitza, atsedena, zelata... Jarduera bakoitzak bere iknofosil propioa uzten du.
Adibide argiena trilobiteena da: Cruziana motako iknofosilak sortzen zituzten lurrean arrastaka elikagai bila ari zirenean, Diplichnites harearen gainetik ibiltzen zihoazela uzten zuten aztarna da eta Rusophycus hareatan "ohea" egin eta atseden hartzen zutenean. Batzuek galeriak eraikitzen zituzten eta Cheiichnus motako iknofosila sortzen da.
Sailkapena
Bost jokamolde nagusitan bereizten dira iknofosilak:
Hauetako bakoitzak azpitaldeak dituzte, generotan eta espezietan ere sailkatzen direnak.
Iknofacies-ak
Adolf Seilacher paleontologo alemaniarrak 1960. hamarkadan sorturiko kontzeptua da eta sedimentu berean edo ondoz ondoko sedimentuetan aurkitzen diren iknofosil elkarketak izendatzeko erabiltzen da. Seilacherrek lau iknofacies zehaztu zituen baina dagoeneko hamalau identifikatu dira. Espezie esanguratsuenak edo ugarienak ematen dio izena iknofacies bakoitzari.
Honako hau da iknofacies-en sailkapena gaur egun:
Iknofosilek ematen duten informazioa
Iknofosilak informazio iturri oso garrantzitsuak dira, alde batetik izaki bizidunaren jarduera eta jokamoldearen berri ematen dutelako eta bestetik gorputz biguneko animalien inguruko informazio iturri bakarra direlako. Azkenik sedimentuen trinkotasunaren eta sedimentazio ingurunearen berri ematen dutelako. Horrekin garai eta toki hura ingurune itsastarrean edo ez-itsastarrean zegoen iradoki dezakete.
Iknofosil gehienak itsasoko sedimentuetan aurkitzen dira. Sakonera txikiko sedimentuetan egindako bideak kontserbatzea zailagoa izaten da, olatu eta korronteek azkar desitxuratzen dituztelako, sakonera handitan egindakoek ordea baldintza egonkorrak izaten dituzte eta egokiago fosilizatzen dira.
Paleokeologia
Antzinako bizitzaren zeharkako ebidentziak jasotzen dira. Animalien gorputz atalak lortzen ez diren arren oinatzak, bideak, zuloak eta gorotzak (koprolitoak) eskuratzen dira. Fosil klasikoak ez bezala bizirik zeudela sorturiko aztarnak dira.
Iknofosil ezagunenak dinosauroen oinatzak dira. Iknita izenez ezagutzen dira arroketan agertzen diren oinatzak. Bakarka ager daitezke edo ibilbide bat jarraitzen duten pausuen segidak izan daitezke. Azken hauetatik zientzilariek dinosauroen lokomozio moduak ikertzen dituzte eta orduan gai dira hezurduren eraikuntza egokia zehazteko eta baita haien ibilkera eta hartzen zuten abiadura zehazteko ere. Esate baterako Iguanodona postura desberdinetan irudikatu izan zen baina haren iknitek zehaztu zuten behin betiko Iguanodonaren postura.
Paleoingurunea
Ornodunek gainazal bigunean uzten dituzten oinatzek sedimentuen hezetasun maila adieraz dezakete, bai eta haizearen norabidea ere. Iknofosilen asoziazioek itsaso barneko sakonera ere zehazteko balio dezakete.
Euskal Herrian eta inguruko eskualdetan
Iknofosilak ugariak dira Euskal Herrian eta baita haren hegoaldean dagoen Iberiar sistemaren iparraldeko mendilerrotan (Cebollera eta Demanda) ere. Oso desberdinak dira ordea, duela 100 milioi urte inguru Euskal Herria ur azpian kokaturik baitzegoen eta Errioxan aldean kostaldea aurkitzen baitzen.
Euskal Herriko iknofosilak
Gaur egun euskal kostaldea dagoen tokian uharte batzuk baziren baina Zumaia esate baterako 1.000 metrotako sakoneran zegoen. Hori dela eta iknofosil ugari aurkitu dira bertan, oso ongi kontserbatu direnak. Zumaiako flyschean aurkitu direnen artean Rotundusichnium zumayensis nabarmentzen da, herriaren izena daramana. Munduan aurkitutako Saerichnites abruptus alerik handiena ere itsaslabarrotakoa da. Beste iknofosil aipagarri batzuk honako hauek dira; Paleodictyon, Zoophycos, Chondrites, Lorenzinia, Scolicia, Helminthopsis, Helminthoida laberyntica, Tapherminthiopsis, Subphylocorda, Belorharpe, Cosmorharpe, Megagrapton... 2018an flyscheko geruza baten erreplika zehatza egin zen. Duela 53 milioi urteko geruza da errplikatu dena eta 50 arrastotik gora aurkitu dira bertan.
Barrika eta Sopela arteko itsalabarretan ere iknofosilak aurkitzea ohikoa da. 2012. urtean metro eta erdiko iknofosil bat aurkitu zuten Jaizkibelgo labarretan, hau ere Saerichnites abruptus da eta Zumaiakoa bezain handia da.
Dinosauroen iknitak
Garai hartako kostaldea Iberiar sistemaren iparraldean kokaturik zegoen, gaur egungo Cebollera eta Demanda mendilerroetan hain zuzen ere. Horregatik Errioxan eta haren mugakide dien Soriako eta Burgosko eremuetan dinosauroen oinatz ugari aurkitu dira.
Enciso inguruan (Errioxa ekialdean) 1.400 oinatz inguru katalogatu dira dagoeneko 7 eremutan. UNESCOk Biosfera erreserba izendatu zuen eta Dinosauroen parke bat sortu zuten ingurua babestu eta interpretazio zentrua izateko. Errioxako beste hainbat tokitan ere aurkitu dira dinosauroen lorratzak, Soto en Cameros herrian adibidez.
Soriari dagokionez Tierras Altas eskualdean aurkitzen dira dinosauroen iknita ugari, El Royotik hasi eta San Pedro Manrique alderaino. Burgoseko probintzian aurkitu diren iknitak Salas de los Infantes udalerriko hainbat herritan kokatzen dira. .
Tania Llasera
Tania Llasera Alberdi (Bilbo, 1979ko uztailaren 21a - ) bizkaitar aktore eta telebista aurkezlea da.
Erresuma Batuan bizi ondoren Madrilera joan zen aktorea izateko. 2005ean Fly Musicen hasi zen bideoklipak aurkezten.
3473 Sapporo
3473 Sapporo asteroide baten izena da. martxoaren 7an aurkitu zuen K. Reinmuth-ek Heidelberg Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak A924 EG izena zeraman. Ondoren Sapporo, Hokkaido uharteko japoniar hiria omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3473 Sapporo asteroidearen orbitak batezbeste 3,159 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,541 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,777 distantziara. Eszentrikotasuna 0,196 da, eta makurdura orbitala 21,61ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.7 da.
Domintxaine
Domintxaine Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Berroetarekin batera Domintxaine-Berroeta udalerria osatu zuen.
Toponimia
Frantsesezko toponimoa Domezain da. Toponimo hori historian zehar honela idatzia izan zen:
Historia
1790ean kantonamenduko hiriburu bilakatu zen (Mauleko barrutikoa). Kantonamenduak Arüe, Domintxaine-Berroeta, Etxarri, Jeztaze, Ithorrotze-Olhaibi, Lohitzüne-Oihergi, Ozaraine-Erribareita eta Pagolak osatuta zegoen.
Biztanleriaren bilakaera
Jean Jaurgain ozaztarrak 1909an Journal de Pierris Casalivetery argitaratu zuenean Domintxainek 1460-1481. urteetan 42,5 eta 1540-1548. urteetan 138 su zituela esan zuen.
Barricada
Barricada 1982an Iruñeko Txantrea auzoan sortutako rock musikako talde bat izan zen. Euskal Rock Erradikalaren mugimenduan sartuta, Hertzainak eta La Polla Records taldeekin kontzertu andana eman zituzten. Denborarekin, rock urbano mugimenduaren barruan sailkatu ziren. Estudioko 15 album eta mila kontzertu baino gehiagoren ostean, rock-aren inguruan gehien nabarmendutako euskal taldeen artean dago, euren ibilbidean zehar milioi bat diskotik gora saltzearen ondorioz diamante-diskoa lortu zutelarik.
Andosilla
Andosilla ([anðos̺iʎa]) Nafarroako hego-mendebaldean dagoen udalerria da, Lizarrerria eta Erriberan kokatutakoa. Nafarroako hiriburutik 76 kilometrora dago.
Inguru naturala eta kokapena
Lizarrako merindadearen hegoaldeko muturreko herria da. Ega ibaiak herri zeharkatzen du, eta herria ibai honen ezkerraldean dago. Herrira heltzeko N-122 errepidea hartu behar da Lizarra-San Adriango norabidean.
Klima eta landaredia
Klima eta landaredia mediterranear motakoak dira. Urteko batez besteko tenperatura 13 eta 14 gradu artekoa eta prezipitazioak 400 eta 450mm bitartekoak dira. Orokorrean nahiko euri gutxi egiten du (50-60 egun baino ez urte osoan), eta prezipitazioak ugariagoak izaten dira udaberri eta udazkenean. Udak oso lehorrak izaten dira, ekaitzen batek utzitako euriaz gain, ia ez du euririk egiten, eta iparreko zierzo haizeak gogor jotzen du urte osoan zehar (haizearen eragina nabariagoa da neguan dena den).
Nekazaritza eta abeltzaintzaren hedapenak ia erabat desagerarazi dute Andosilla gizakien agerpenaren aurretik estaltzen zuen jatorrizko landaredia. Gaur egun 44 hektarea makal baino ez dira geratzen. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera birlandaturiko 45 hektarea pinu daude.
Auzoak
El puente, La villa, El regadío, Barrio de Santa Cruz, Las conejeras, El Barranco eta Las Eras herriko auzoak dira.
Demografia
XX. mendean zehar goranzko joera ahula izan zuen populazioak, baina bigarren erdialdean 2.500 biztanleen inguruan egonkortu zen. XXI. mendeko lehen hamarkadan, berriz, hazkunde esanguratsua gertatu zen.
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 437 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %15,57a (Nafarroako batezbestekoaren gainetik).
Udaletxea
Udalerriaren gunerik garaienean dago, eta XVIII. mendean altxatu zen. Udaletxeak gaur duen itxura, Victoriano del Val arkitekto laguntzaileak 1956ean zuzenduriko eraberritze lanen ondorio da. Udala alkatea eta hamar zinegotzik osatzen dute.
Udal hauteskundeak
Andosillako alkatea PSN alderdiko Juan Enrique Sanzo Andrés atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko hamaika zinegotzietatik bost lortu zituen Nafarroako Alderdi Sozialistak. Baliogabeko botoak 11 izan ziren (emandako guztien %1,91a) eta zurizko 7 boto izan ziren (botoen %1,24a). Abstentzioa %15,67koa izan zen.
2011n UPN izan zen nagusi (6 zinegotzi) eta alkate José Manuel Teres Azkona aukeratu zuten; PSNk 5 lortu zituen eta CDNk bat ere ez.
Alkateak
Hauek izan dira Andosillako azken alkateak:
Conda
Condaren Iruñea eta Lodosa bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko zerbitzu bakarra izaten da norabide bakoitzean.
Euskara
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Andosilla eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,31k zekien euskaraz hitz egiten.
Jaiak eta ospakizunak
Andosillako jaiak urtarrilaren 20an ospatzen dira San Sebastianen omenez, eta irailaren 7tik irailaren 13ra Cercako Ama Birjinaren omenez. Horrez gain, iraileko lehen astean zehar "Gazteriaren jaiak" antolatzen dira.
Andosillako Pasioa
Urtero, 1991. urtean hasita, Jesusen gurutzefikapen eta viacrucisaren antzezpena burutzen dute Andosillatarrek "Marcha Joven" izeneko taldearen eskutik. Antzezpena Ostiral Santuan hasten da herriko kaleetan, eta kaleak, kristo ondorengo 33. urteko Jerusalemen antzera apaintzen dira.
Egun horretan bertan, arratsaldez, Hileta Santuaren prozesioa egiten da, herritarrek gainean eramaten dituzten hainbat irudi erlijioso kalera ateraz. Irudi hauetako batzuk, gurutzefinkatzearena esaterako XVI. mendekoak dira. Azkenik, Berpizkundeko igandean, Topaketaren prozesioa antolatzen da, Jesusen piztuera ospatzeko.
Barricada
Historia
Jatorrizko osakideak honako hauek izan ziren: Enrique Villarreal Armendaritz (El Drogas), ahots eta baxua; Jose Landa, bateria; Sergio Oses Pagola, bigarren gitarra; (hirurak Kafarnaún taldetik etorriak) eta Javier Hernández Larrea (Boni), ahotsa eta gitarra. Lehen diskoa, Noche de rock&roll, grabatzerakoan Mikel Astrain Antxorena bateria-jotzaileak bat egin zuen. Horren ostean, Sergiok soldaduska egin behar zuenez gero, Alfredo Piedrafita Gomezek ordezkatu zuen.
1984an, Mikel Astrain hil zen. Fernando Coronado Olarte sartu zen taldean, bateria-jotzailetzat. Mikelen omenezkoa izan zen bigarren diskoa, Barrio conflictivo, eta batik bat Pon esa música de nuevo kanta.