cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montigny-le-Guesdier
Etxebizitza
2007an 140 etxebizitza zeuden, 111 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 140etxeak ziren. 111 etxebizitza nagusietatik 103 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 66 etxek bost zituzten. 76 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 47 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 56 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 193 ziren, horien artean 146 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 146 pertsona aktiboetatik 131 lanean zeuden (69 gizon eta 62 emakume) eta 16 langabezian zeuden (8 gizon eta 8 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ur handitan (telebista saioa)
Ur handitan ETB 1en emititzen den telebista saioa da. 2015eko otsailaren 26an estreinatu zen eta lehenengo denboraldi hartan Jaime Otamendi kazetaria izan zen aurkezlea.
Montigny-le-Guesdier
Diru sarrerak
2009an Montigny-le-Guesdier udalerrian 119 unitate fiskal zeuden, 316 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.520 euro zen.
Ur handitan (telebista saioa)
Denboraldi hura 2015eko uztailaren 2an amaitu zen. Urte eta erdi geroago ordea, 2017ko urtarrilaren 10ean berriro itzuli zen saioa. Oraingoan ordea Xabier Madariaga jarri zen gidari lanetan.
Montigny-le-Guesdier
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Ur handitan (telebista saioa)
ETB1eko programa ikusienetakoa da eta gaur egun emisioan segitzen du. Lehenengo denboraldia ostegunetan emititu zen, orain berriz astearte gauetan ematen dute 22:30ak aldera.
Saioaren historiako audientzia daturik onena 2018ko urtarrilaren 9an izan zen. Motxiladun umeak, izeneko atalean, euskal presoen haurren gaia landu zuten eta %7,8ko kuota izan zuen (%16,5 euskaldunen artean). Gainera, 70.000 ikuslek saio osoa ikusi zuten eta 107.000 pertsonak uneren batean.
Montigny-le-Guesdier
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Montigny-le-Guesdier udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Ur handitan (telebista saioa)
2018ko udan, Ur handitaneko saioen errepikapenak eman zituzten ETB 1en. Atal hauen aurretik ordea, 15-20 minutuko aurrerapentxo edo atal laburrak ematen zituzten, gaiari lotutakoak.
Formatuaren 4. denboraldian aldaketa bat eman zuten. Xabier Madariaga atzerrira joaten zen eta atal bakoitza herrialde ezberdin bateko gai konkretu batean zentratzen zen. Hala ere, audientzia aldetik, aurreko bi denboraldiek baino dezente datu txarragoa eman zuen eta 8 atal bakarrik izan zituen denboraldiak.
2018ko azaroaren 27an estreinatu zen bosgarren denboraldia, berriro hasierako formatura itzulita. Eta 2019ko urriaren 15ean seigarrena.
Zazpigarren denboraldia 2020ko urriaren 27an estreinatu zen, zortzigarrena 2021eko urtarrilaren 19an eta bederatzigarrena 2022ko martxoaren 15ean, Ukrainako inbasioaren gaiarekin.
Pentlandita
Pentlandita burdinadun eta nikeldun sulfuroa da, (Fe,Ni)9S8. Normalean Ni:Fe ratioa 1:1-etik hurbil dago. Kobaltoa ere eduki ohi du aztarna-kantitateetan. Izena zientzialari irlandar Joseph Barclay Pentlandi (1797-1873) zor dio.
Ur handitan (telebista saioa)
Bederatzigarren denboraldia izan zen formatuaren historiako audientzia daturik kaskarrenak eman zituena. Hala ere, urtebete baino gehiago geldirik egon ondoren, 2023ko maiatzaren 11n hamargarren denboraldiari ekin zioten eta 2023ko ekainaren 29an amaitu zen audientzia datu xumeekin. = Saioaren azalpena =
Erreportaje programa da. Astero-astero euskal gizartean dauden kezkak, galderak eta eztabaida gaiak hartu eta aztertzen dituzte. Gaurkotasunari lotutako gaiak izaten dira, gizarte zein politika gaiak.
Gai horretako protagonistak elkarrizketatzen dituzte, beraien testigantzak eta istorioak erakutsiz.
= Denboraldiak =
Audientzien eboluzioa denboraldiz denboraldi
{	"version": 2, "width": 600, "height": 250, "data": [ {			"name": "table", "values": [ {					"x": 1, "y": 18 },				{					"x": 2, "y": 29 },				{					"x": 3, "y": 28 },				{					"x": 4, "y": 19 },				{					"x": 5, "y": 25 },				{					"x": 6, "y": 21 },				{					"x": 7, "y": 20 },				{					"x": 8, "y": 19 }			]		}	],	"scales": [ {			"name": "x", "type": "linear", "range": "width", "zero": false, "domain": { "data": "table", "field": "x" }		},		{			"name": "y", "type": "linear", "range": "height", "nice": true, "domain": { "data": "table", "field": "y" }		}	],	"axes": [ {			"type": "x", "scale": "x" },		{			"type": "y", "scale": "y" }	],	"marks": [ {			"type": "area", "from": { "data": "table" },			"properties": { "enter": { "x": { "scale": "x", "field": "x" },					"y": { "scale": "y", "field": "y" },					"y2": { "scale": "y", "value": 0 },					"fill": { "value": "steelblue" },					"interpolate": { "value": "monotone" }				}			}		}	],	"padding": { "top": 30, "bottom": 10, "left": 7, "right": 30 } }
= Atalak eta audientziak =
10. Ur handitan (2023)
= Erreferentziak =
= Kanpo estekak =
Cardiff City Stadium
Cardiff City Stadium edo Stadiwn Dinas Caerdydd (euskaraz "Cardiff Hiriko estadioa") futbol eta errugbi estadio bat da, Cardiffen dagoena, Galesko hiriburuan. Herrialde horretako bigarren estadiorik handiena da, Millennium Stadiumen ondoren. Cardiff City Football Clubaren eta Galesko futbol selekzio nazionalaren jokalekua da.
2009ko uztailaren 22an inauguratu zen, Cardiff City Football Club eta Glasgow Celtic taldeen arteko partiduaz.
Pouyastruc
Pouyastruc Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pouyastruc udalerrian erroldatutako biztanleak 623 ziren. Familiak 237 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 71 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 102 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Larrori
Larrori Zuberoako antzinako udalerria izan zen. 1842an Mitikile eta Mendibilerekin batera Mitikile-Larrori-Mendibile udalerria osatu zuen.
Garraio txirrindularitza
Garraio txirrindularitza edo hiri txirrindularitza bizikleta bidezko joan-etorriak garraiorako edo mugikortasunerako erabiltzea da, kirola edo aisialdia bezalako jarduerez aparte. Munduan arruntena den txirrindularitza mota da.
Gehienetan distantzia labur edo ertainak egiten dira (kilometro gutxi batzuk gehien jota, 15 kilometro ingururaino), sarritan hiri inguruneetan.
Gehien bat lanerako edo eskolarako joan-etorriak egiteko erabiltzen da, baina baita erosketak egiteko edo beste gizarte jarduera batzuk egiteko. Beste alde batetik, ondasunak edo zerbitzuak banatzeko ere erabiltzen da. Bizikleten bidezko zamalanak gero eta arruntagoak dira hirietan, oso lehiakorrak baitira kamioi edo furgoneta bidez egiten direnekin alderatuta. Bizitaxiek, bestalde, garraio publikorako erabiltzen dira.
Larrori
Toponimia
Frantsesezko toponimoa Larrory da. Historian zehar toponimoa idazteko itxura ezberdinak erabili dituzte:
Biztanleriaren bilakaera
Iturria : Cassini proiektua
The Master of Ballantrae (filma)
The Master of Ballantrae (euskaraz Ballantraeko Jauna) 1953ko William Keighley estatubatuar zinema zuzwndariaren abenturazko filma bat da. Robert Louis Stevenson eskoziar idazlearen Ballantraeko premua eleberrian oinarrituta dago. Bertan, Errol Flynn, Roger Livesey, Anthony Steel, Beatrice Campbell eta Yvonne Furneaux aktoreek antzeztu zuten.
Filma Eskozian girotua dago, izen berdineko Ballantrae herrian. Halere, herrialde hartan dagoen Eilean Donan gaztelua, Kornualles eta Eskoziako Lur Garaietan filmatu zen, aldiz, piraten eszenak Siziliako Palermo hirian filmatuak izan ziren.
Argumentua
Eskozia, XVIII. mendea, Jakobiten matxinada garaia. Ingalaterrako tronuaz jabetzeko borrokan bi erregegai daude: bata, Hannover etxeko Jurgi II.a Erresuma Batukoa, eta bestea Estuardo etxeko Karlos Eduardo Estuardo printzea.
Jamie Durrisdeer (Errol Flynn) Ballantrae Jaurerriko eskoziar oinordekoa da. Estuardotarren aldekoa, borroka eta abenturazalea, Jamiek eskoziar jakobita gudarostearekin batera Cullodengo guduan ingelesen aurka borrokatuko da, baina ingelesek garaitu eta Eskozia osoaz jabetuko dira. Orain Jamie agintari berrien jomugan dago, Jessie izeneko maitale jeloskor batek Jamie salatu eta honek ozta-ozta bere jarraitzaileengandik ihes egitea lortuko du, baina ihesaldian zauriturik mendian ezkutatuko da. Halere, zauriak baino, Jamie bere anaia Henryk (Anthony Steel) sumintzen du, jaurerria eta bere emaztegai Alisonen (Beatrice Campbell) truk ingelesei saldu baidu... Burke (Roger Livesey) irlandar kolonela eta adiskideari esker Jamiek Eskoziatik ihes egitea lortuko du.
Jada erbestean, piratekin hainbat abentura izan ondoren, Jamie espainiar galeoi batetaz jabetu eta sorterrira itzuliko da. Ballantraen ingelesek Jamie eta Burke atzeman eta atxilotuak izango dira. Baina Henryk bere anaiarekiko traizioa onartu eta ihes egiten lagunduko die. Azkenean, Jamiek bere anaiari atzerrian lortutako espainiar bitxien zati bat eta Ballantrae jaurerria bera eman eta Burke eta Allisonekin batera Ameriketara joango da.
Elx–Abiadura Handia geltokia
Elx–Abiadura Handia (katalanez: Elx–Alta Velocitat; Elx AH laburtua) Valentziar Herrialdeko Baix Vinalopó eskualdeko tren geltoki bat da, Elx udalerrian kokatuta dagoena.
Izenak
Proiektuan zehar, 2010ean, Dama d'Elx (Elxeko Dama) izena proposatu zen, erromatarren aurreko bustoaren omenez, Elxeko Dama bezala ezagutzen dena.
Ondoren, geltokia Matola auzoan dagoenez, Elx-Matola izena agertu zen.
Azkenik, Villenan bezala, Elx–Alta Velocitat (Elx–Abiadura Handia) izen bikoitza aukeratu zen.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Historia
Geltokia 2021eko otsailaren 1an inauguratu zen Madril-Valentzia abiadura handiko burdinbideko Montfort Cidekoa-Orihuela tartearen inaugurazioa zela eta.
Geltokia
Eraikinak 40 milioi euroko aurrekontua du, 5 250 m2-ko azalera, eta diseinu modernoa eta berezia du. Proiekzioan, ekoiraunkortasuneko eta irisgarritasun unibertsaleko azken irizpideak hartu dira kontuan. Eraikina bi solairutan banatuta dago eta egurrezko egitura uhindua duen estalki bat du. Horren azpian, espazioak bi bolumen itxi, luzanga eta trenbide-linearekiko paralelotan antolatzen dira; lehenak solairu bakarra du, eta bigarrenak, nasen ondokoa, bi. Bien artean 1 000 m2-ko ataria dago, eta nasen eta bigarren bolumenaren artean, ontziratzeko eremu mugatua.
Erabilera publikoko gunea beheko solairuan dago, eta honako hauek ditu: bidaia-zentroa (sei salmenta-puntu eta informazio-postu bat, bezeroaren arretarako bulegoa eta txartelen autokontsumorako makinak), kontsigna, komunak eta 1 600 m2-ko merkataritza-eremua.
Pouyastruc
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Elx–Abiadura Handia geltokia
Geltokia
Adif enpresako langileen barneko gelak bigarren bolumenean daude, eta beheko solairua eta lehen solairu osoa hartzen dituzte. Hauek dira: zirkulazio-kabinetea, kontrol- eta zaintza-zentroa, kontu-hartzaileen gela, aldagelak eta langileen komunak, bulegoak, biltegiak eta instalazio osagarriak.
Pouyastruc
Etxebizitza
2007an 265 etxebizitza zeuden, 244 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 241 etxeak ziren eta 22 apartamentuak ziren. 244 etxebizitza nagusietatik 213 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 50 etxek lau zituzten eta 156 etxek bost zituzten. 195 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 75 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 155 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Elx–Abiadura Handia geltokia
Geltokia
Tren-azpiegitura lehenengo solairuan dago. Azken horrek 4 bide ditu, erdiko biak igarobideak dira eta alboetako nasek 400 metroko luzera eta 10 metroko zabalera dute, geltokiko estalkiak partzialki babestuta. Bertara iristeko eskailera mekanikoak eta igogailuak erabili behar dira, eta beheko solairuan dagoen azpiko pasabide baten bidez lotzen dira.
Pouyastruc
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Elx–Abiadura Handia geltokia
Geltokia
Eraikinaren kanpoaldean 2 km luzeko sarbide-bide bat eraiki da, 340 errepide nazionalarekin lotzen dena, A-7 autobiaren 719. irteeran dagoen inguruko biribilgunean. Kanpoko urbanizazioan lorategiak, 15140,70 m ² -ko aparkalekua (560 plaza) eta mugikortasun urriko pertsonentzat gordetako espazioak daude. Azpiegiturak 20 ibilgailurentzako taxi-aparkalekua, autobus-geltokia, autobus-plazak eta bidaiarien igoera/jaitsiera azkarrerako une bateko geralekua ditu. Gainera, instalazioetara baimenik gabe ez sartzeko, esparruak babes-hesi bat du.
Pouyastruc
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 387 ziren, horien artean 294 aktiboak ziren eta 93 inaktiboak ziren. 294 pertsona aktiboetatik 283 lanean zeuden (153 gizon eta 130 emakume) eta 11 langabezian zeuden (4 gizon eta 7 emakume). 93 pertsona inaktiboetatik 46 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pouyastruc udalerrian 250 unitate fiskal zeuden, 678,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.354 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 35 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2000. urtean Pouyastruc udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 304 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
June Lake (Kalifornia)
June Lake Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Mono konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hohhot
Inguru naturala eta kokapena
Prefektura mailako Hohhot hiriaren mugakideak honakoak dira: Baotou, mendebalde eta ipar-mendebaldean; Ulanqab, ipar-ekialde eta ekialdean; eta Shaanxi, probintziaren hegoaldean.
Hiria, Barne Mongolia erdialdeko gunearen hegoaldean dago eta Daqing Shan mendiek inguratzen dute. Hegoaldean Hetao goi-ordikoarekin egiten du muga.
Klima
Hiriak muturreko klima lehorra dauka: udak nahiko sargoriak izaten dira 30 gradutik gorako tenperaturarekin. Urtaro horretan dira urteko prezipitazio gehienak, 300mm inguru. Neguak, bestalde, lehorrak eta hotzak dira.
Banaketa administratiboa
Konderri eta banderak:
Historia
Hiria Altan Khan agintari mongoliarrak sortu zuen XVI. mendean. 1952an Barne Mongoliako eskualde autonomoko hiriburu bihurtu zen, Ulanhot en ordez.
Azpiegiturak
Aireportua 1958ko urriaren 1ean zabaldu zen, eta 1980ko eta 1990eko hamarkadetan hainbat handitze lan egin ondoren, terminal berria 2007ko ekainean zabaldu zen. Bidaiarientzako terminal berriak 54.499 metro koadroko azalera dauka.
Lehen amodioa Suedian
Lehen amodioa Suedian Joxemari Iturralde euskal idazleak idatziriko eleberria da, nerabeei zuzendurikoa. 1997 urtean argitaratu zen lehen aldiz Ibaizabal argitaletxearen eskutik. Risky bere aitarekin Suediara doan mutiko bat da. Han lehen amodioa eta sexu-harremanak biziko ditu.
Tseltal hizkuntza
Tseltal edo tzeltal hizkuntza, hizkuntza maia da, batez ere Los Altos de Chiapasen hitz egiten dena.
445.856 hiztun ditu Estatistika eta Geografiako Instituto Nazionalaren (Instituto Nacional de Estadística y Geografía, INEGI) biztanleriaren eta etxebizitzaren erroldaren arabera (2010), eta, beraz, gaztelaniaren ondoren, Chiapas estatuan gehien hitz egiten den hizkuntza da, baita Mexiko osoan gehien hitz egiten den bosgarren hizkuntza indigena ere.
Dialektoak
Tseltala gutxienez sei dialekto ezberdinez osatutako konplexu bat da eta hizkuntza ergatiboa da (euskara bezala) txolar-tzeltalar hizkuntzen familiako bere ahaideetako bat den txol hizkuntza ez bezala. Hauek dira dialekto aldaerarik onartuenak:
(*) Teopiscatik Villa Las Rosaserako eskualdeetan tseltal hizkuntzaren aldaerarik arraroenetako bat dago, bin ("zein" edo "zer") bezalako oinarrizko hitz bat tut esaten da, aldaera batzuetan "txikia" esan nahi duena. Amatenago del Valle eta Aguacatenagon aldaera hau erabiltzen dute eta, hala ere, herri tseltal hauen artean desberdintasun asko daude, adibidez: Amatenagon, gaur egun, ora to "ordu hau" esateko, orto laburdura erabiltzen da. Aguacatengon, ordea, orli da laburdura, jatorrizkoa ora ini delarik (Tenejapa). Beste aldaera batzuetan: ya'tik (Tenejapa), yo'tik (Ocosingo).
Kokapena
Tseltala, nagusiki, Chiapasen hitz egiten da, Ocosingo, Altamirano, Huixtán, Tenejapa, Yajalón, Chanal, Sitalá, Amatenango del Valle, Socoltenango, Villa las Rosas, Chilón, San Juan Cancuc, San Cristóbal de las Casas, Oxchuc, San Bartolomé de los Llanos eta Venustiano Carranza udalerrietan. Azken udalerri honetan Aguacatenango, Marcos E. Becerra, El Puerto eta Soyatitan komunitateetan hitz egiten da tseltala.
Tseltal hiztun kopuru handi bat ere badago Tuxtla Gutiérrez, Comitan eta Palenque hirietan.
Mexikon Quintana Rootik sakabanatuta daude hiztunak, komunitate osoak Tabascon eta lan kontuengatik etorkin kontzentrazioa dago Mexiko Hiriko La Merceden.
Alfabetoa
Tseltal alfabetoak 26 grafia ditu. Hauek dira: a, b, ch, ch', e, i, j, k, k', l, m, n, o, p, p', r, s, t, t', ts, ts', u, w, x, y, ('). Batzuetan h letra gehitzen da, batez ere Bachajoneko dialektoan.
KAE Ligako 2016ko denboraldia
KAE Ligako 2016ko denboraldia KAE Liga arraun lehiaketaren hamaikagarren denboraldia izan zen. Ekainaren 20an hasi eta abuztuaren 30an bukatu zen. Ondarroa Arraun Elkartea izan zen txapelduna nagusitasun guztiz, 16 estropadatatik 13 irabazita.
Dickson (Oklahoma)
Dickson Oklahomako herri bat da. Carter konderrian kokatua dago. 2010ean 1,207 biztanle zituen, 36.25 kilometro koadrotan banatuta.
Zeigler (Illinois)
Zeigler  Illinoiseko hiri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 1,801 biztanle zituen, 3.51 kilometro koadrotan banatuta.
Svalbard eta Jan Mayen
Svalbard eta Jan Mayen (Svalbard og Jan Mayen; Svalbard and Jan Mayen) ISO 3166-1-ek estatistika helburuetarako erabiltzen duen izena da, eta jurisdikzio bereiziak dituzten Norvegiako bi lurralde biltzen dira bere baitan: Svalbard eta Jan Mayen.
Sergio Prego
Sergio Prego (Hondarribia, 1969) gipuzkoar artista da.
1992an Arte Ederretan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. Pintorea da, bideo-egilea, argazkilaria...; artearen arlo gehientsuenak landu ditu. Marrazkilari trebea da, eta artea lantzeko era berezia asmatu du. Erakusketak egin ditu Donostia, Bilbo, Bartzelona, Madril eta Berlinen. 1998an bideo-programaketa bat egin zuen New Yorkeko Sideshow Galery Brooklynen. Gure Artea Sarietara aurkeztu zen 1995. eta 1996. urteetan. Nazioartean erakutsi ditu bere lanak.
NGC 5920
NGC 5920 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Diari Segre
"Diari Segre" Lleidan argitaratutako egunkaria da, katalanez egindakoa 1997ko irailaren 11tik. La Seu d'Urgell, Balaguer, El Pont de Suert, Tremp eta Tarregan ere ordezkaritza ditu egunkariak, bai eta eskualdeetako gehigarriak ere.
MIDAS elkarte europarreko kidea, hizkuntz gutxituen kazetak batzen dituena.
Foinse
Foinse (euskaraz Iturri/Sarrera) Irlandan argitaratzen zen irlanderazko egunkari garrantzitsu eta handiena zen.
Hipopotamido
Hipopotamido (Hippopotamidae) lau genero izan dituen artiodaktilo familia da. Gaur egun bi genero bakarrik existitzen dira eta bakoitzak espezie bakarra du. Ordena honen barruan lau behatzekin aldi berean ibiltzen diren bakarrak dira gaur egun, nahiz eta iraganean hau familia gehiagotan gertatu.
Foinse
1996ko urritik aurrera astero argitaratu ohi zen astekaria zen. Galway konderrian dagoen Carraroe udalerrian idatzi eta Kerry konderrian dagoen Tralee udalerrian inprimatzen zen.
2009ko ekainean aldi batetarako itxi zen, Pádraig Ó Céidigh bere jabeak zioenez, arrazoia argitalpena eta Foras na Gaeilge erakundearen artean kontratu berri bat burutzeko desadostasuna izan zen.
Hipopotamido
Sailkapena honako hau da:
Foinse
Azkenik, 2009. urte amaieraldera, jada Foras na Gaeilge erakundetik independientea zelarik, Irish Independent egunkarian asteazkenetako gehigarri gisa berriz ere salgai jarri zen. 2011ko otsailean astekari honek Irlandako Errepublika osoan 195.000 ale saldu ohi zituen.
Egunkari moduan saltzeaz gainera, interneten ere bazegoen baina 2013ko irailean, Móinéar Teo publikatzaileak hilabete hori eta gero paperean egongo ez zela adierazi zuen.
Nahiz eta paperezkoa desagertu, sarean mantenduko zela ziurtatu zuten arduradunek. Azkenik 2015ean bere web orria bertan behera geratu zen.
3596 Meriones
3596 Meriones asteroide baten izena da. azaroaren 14an aurkitu zuen P. Jensen, K. Augustesen-ek Brorfelde Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1985 VO izena zeraman. Ondoren Meriones omentzeko izena eman zitzaion.
Ebanjelioa Markoren arabera
Markoren Ebanjelioa Jesukristoren bizitza eta eginak kontatzen dituzten lau ebanjelio kanonikoetakoa da. Adituen arabera lehenengo idatzitako ebanjelioa da, gutxi gorabehera K.o. 65 urtean agertu zela diote. Ebanjelio honen idazlea Marko da, Itun Berriko zenbait pasartetan agertzen da, besteak beste San Pauloren jarraitzaile gisa.
NGC 5921
NGC 5921 galaxia espiral bat da, Serpens konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Ebanjelioa Markoren arabera
Ebanjeliorik laburrena da, Jesusen bataiotik piztuerara artekoak kontatzen ditu. Jatorri heleniarreko kristauei idatzita dagoela dirudi, gehienbat Israel herriaren hizkuntza eta erlijioa ezagutzen ez dituztenei egindako azalpenak agertzen direlako. Adituen arabera ebanjelio hau Erroman idatzi zen.
Lehenengo idatzi zen ebanjelioa izanda, besteengan eragin handia izan du, bereziki Mateoren eta Lukasen ebanjeliotan.
3596 Meriones
Orbitaren ezaugarriak
3596 Meriones asteroidearen orbitak batezbeste 2,567 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,228 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,905 distantziara. Eszentrikotasuna 0,132 da, eta makurdura orbitala 7,9ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.8 da.
Erdialdeko Amerikako historia
Erdialdeko Amerikako historiak, azpikontinentean lehen giza-asentamenduetatik hasita, azpikontinentean gertatutako gertaerak biltzen ditu.
Espainiaren konkista baino lehen (1492)
Kolonaurreko garaian, Erdialdeko Amerikako kulturak etengabeko gerra hedapenean, sabotajeetan eta elkarren arteko lehian bizi ziren. Erdialdeko Amerikako lurralde gehiena mesoamerikar jatorriko zibilizazioaren parte zen, zeinaren jatorrizko gizarteek iparraldean Mexiko erdialdetik Costa Ricako ipar-mendebaldera arteko lurrak hegoaldean okupatzen zituzten eta beren muga barruan konfederazioak eta tribu indigenak tributu eta ustiapenaren mende jartzen zituzten; bien bitartean, Chibcha jatorriko zibilizazioak hartzen zuen ekialdeko El Salvador, Honduras eta Nikaraguaren lurraldeak, eta Costa Rica iparraldean eta Panama arte hegoaldean. Eskualde osoko kolonaurreko kulturak, elkarren artean eta Hego Amerikarekin, merkataritzan eta gerran aritu ziren, merkataritza-gune berriak sortuz iparraldeko eta hegoaldeko bi kultura-eremu kontinentalen arteko trantsizio-eremu deituriko horretan.
Erregistro arkeologikoek ez digu Erdialdeko Amerika populatu zuten kolonaurreko herri askoren jatorria ondorioztatzen uzten. Neurri handi batean, Europarren etorreran dokumentatutako kultura gehienak Erdialdeko Amerikan, modu indigenan, sortu zirela dirudi, nahiz eta badirudien Erdialdeko Amerikako herri batzuk iparraldetik Mesoamerikara migratu zirela garai nahiko berritan. Ebidentzia linguistikoek erakusten dute pipilek (Uto-aztekak) eta Chorotegek (otomangueak) iparraldeko hizkuntzekin zerikusirik duten hizkuntzak hitz egiten zituztela, eta, beraz, haien jatorria Mesoamerikan kokatu behar da. Erdialdeko Amerikako beste herri garrantzitsu batzuk, hala nola lenkak, kunak, payak, nasoak edo bribriak, jatorri etnikoa Ertamerikan bertan dutela dirudi. Familia linguistikoen azterketak Erdialdeko Amerikako antzinako herrien harreman etnogenikoak ulertzen lagun dezake. Erdialdeko Amerikako kolonaurreko hizkuntza-familia nagusiak Maia hizkuntzak dira (Erdialdeko Amerikatik kanpo ere badu presentzia), esaterako, Xinkera, Lenmichí (Lenkera, Misumalpa eta Chibchense).
Erregealdiko eta kolonialeko garapen-aldia
XVI. mendetik XIX. mendearen hasierara arte, Erdialdeko Amerika Guatemalako Kapitaintza Nagusian egon zen, batzuetan Guatemalako Erresuma bezala ezagutua, bere integrazioa eta barne-banaketa behin eta berriz aldatu zelarik. Ofizialki, Kapitaintza Espainia Berriko Erregeordetzaren zati zen, eta, beraz, Mexiko Hiriko erregeorde espainiarraren kontrolpean. Hala ere, hura ez zuen erregeordeak administratu, Kapitain Jeneral independente batek baizik. Kapitain horrek, lehenik, Gracias Lempira hirian zituen instalazioak; gero, Guatemalako Zaldunen Santiagora transferitu zuten, eta, azkenik, Guatemalako Hirira.
Aldi horretan, aldaketa demografiko, sozial, ekonomiko eta linguistiko handiak izan zituen eskualdeak. Europarrek sortutako hiri garrantzitsuak agertu ziren, eta jatorri europarreko talde garrantzitsuak iritsi ziren (kolonizatzaileak), baita afrikarrak ere (esklabo bihurtuak), bertako populazioekin bat egin zutenak. Gaztelania bihurtu zen eskualdeko hizkuntza nagusia.
Cadizeko Gorteak
Cadizko Konstituzioaren garaian (1812-1814 eta 1820-1821), Guatemalako erresuma desagertu egin zen, eta elkarren artean independenteak ziren bi probintziek ordezkatu zuten: Guatemalako Probintzia eta Nikaraguako Probintzia eta Costa Rica. 1821ean, independentziaren bezperan, Guatemalako probintziatik bananduak, beste hiru probintzia sortu ziren: Chiapas, El Salvador eta Honduras.
Espainiako gerra zibilen garaia eta Espainiako erregeordeen suntsipena
1821ean, Mexikok Espainiarekiko independentzia aldarrikatu zuen, eta, ondoren, Chiapasek. Bi erabaki horiek irailaren 15ean imitatu zituen Guatemalako Probintziak. Data, Erdialdeko Amerikako nazio guztientzat, independentziaren eguna da oraindik. Guatemalako Probintziako Buruzagi Politiko Gorenak, Gabino Gaíntzak, gobernuaren buru izaten jarraitu zuen. Halaber, El Salvador, Honduras, Nikaragua eta Costa Ricako probintziek, data ezberdinetan, Espainiarekiko independentzia absolutua aldarrikatu zuten.
Mexikorekiko anexioa
Independentziaren ondoren, Agustin Iturbideren Lehen Mexikar Inperioari atxikitzeko ideia sortu zen, eta erabaki hori udalekin kontsultatu zen. Udalen gehiengoaren botoak jasota, Guatemalako gobernuak Erdialdeko Amerika Mexikora batzea aldarrikatu zuen. Erabaki hori El Salvadorrek ez zuen onartu, eta Honduras, Nikaragua eta Costa Ricako herri batzuk ere ez zituen alde izan; hala ere, Vicente Filisola jeneralaren agindupeko armada mexikar batek Guatemala hiria okupatu zuen, eta, ondoren, El Salvador inbaditu, eta okupatu zuen, nahiz salvadortarrek Amerikako Estatu Batuekiko batasuna aldarrikatu zuten.
Erdialdeko Amerikako Probintzia Batuak
1823ko uztailaren 1ean, kongresua Guatemalan bildu zen, José Matías Delgado abadea buru zela, eta bertan ordezkatutako probintziak Espainiarekiko, Mexikorekiko eta beste nazio ororekiko independenteak zirela adierazi zuen. Herrialde berriak Erdialdeko Amerikako Probintzia Batuak izena hartu zuen. Hurrengo egunean, uztailaren 2an, diputatuak Batzar Nazional Konstituziogile gisa eratu ziren, eta subiranotasun nazionala bertan zegoela aldarrikatu zuten, eta, aldi baterako, Cadizko Konstituzioa indarrean jarri zuten.
Batzar Nazional Konstituziogileak bandera bat eta ezkutu bat dekretatu zituen estatu berriarentzat, eta hiru kideko behin-behineko gobernu batzorde bat izendatu zuen (Erdialdeko Amerikako Lehen Triunbiratua). 1823ko urrian, beste batek ordezkatu zuen (Erdialdeko Amerikako Bigarren Triunbiratua), 1825era arte gobernatu zuena.
Erdialdeko Amerikako Errepublika Federala
Erdialdeko Amerikako batasun sortu berriak, ofizialki Erdialdeko Amerikako Errepublika Federala deituak, Guatemala, El Salvador, Honduras, Nikaragua eta Costa Ricako estatuak barne biltzen zituen. Erdialdeko Amerikako liberalek itxaropen handiak zituzten Errepublika Federalean, eta, Ozeano Atlantikoaren eta Ozeano Barearen arteko merkataritzaren bidez, aberastutako nazio moderno eta demokratiko batean bilakatuko zela uste zuten eta, aldi berean, Guatemalako kontserbadoreen uztarritik libratuko zirela. Asmo liberalak errepublika federalaren ikurretan islatzen ziren: banderak banda zuri bat bi banda urdinen artean erakusten zuen, bi ozeanoen arteko lurra irudikatuz; ezkutuak, berriz, bost mendi erakusten zituen, estatu bakoitzerako bat, bi ozeanoren artean, frigiar txano baten gainean (Frantziako Iraultzaren ikurra) liberalen artean inposatzen zen pentsamendu positibista antiklerikala sinbolizatzen zuena.
Erdialdeko Amerikako Errepublika Federala Erdialdeko Amerikako Probintzia Batuen Batzar Konstituziogile batetik sortu zen 1824ko azaroaren 22an. Hasieran, Guatemala Hiria izan zen haren hiriburua, 1834ra arte; ondoren, Sonsonate, aldi labur batez, eta, azkenik, San Salvador, 1834tik 1839ra arte.
Cheung Chau
Cheung Chau (uharte luzea) Txinako Herri Errepublikako Hong Kong administraturiko lurralde berezian dagoen uhartea da. 2,45 kilometro koadroko azalera dauka.
Elefantis
Elefantis (K.a. I mendean bizi izana) Antzinako Greziaren emakume olerkari izan zen. Bere gai nagusia erotismoa zen eta sexualitateari buruzko eskuliburu batzuk idatzi omen zituen. Garaian Greziako gorteko partaideen artean izengoiti gisa animalien izenak erabiltzea ohikoa zen; horregatik pentsatu izan daiteke izen horren atzean pertsona bat baino gehiago egon daitekeela. Egile honen testu guztiak galdu egin dira.
Cheung Chau
Kokapena
Hong Kong uhartetik hamar kilometro hego-mendebaldera dago, eta bertan, antzinako giza arrastoak aurkitu dira, populatu zen Hong Kongeko lehen uhartea izan zela frogatuz.
2006ko erroldaren arabera, 30.000 pertsona inguru bizi ziren, eta administratiboki Cheung Chau Hong Kongeko uharteak barrutian dago.
Elefantis
Obrak
Suetonioren testuetan Tiberio erromatar enperadoreak bere bidaia batean, Capri uhartean, Elefantisen testu gehienak erosi zituela aipatzen da.
Priapeia poema batean ere Elefantisen liburu bat aipatu egiten da.
Kosmetikari buruzko liburua eta abortoari eta abortatzeko metodoei buruzko beste bat idatzi zituen.
Erdialdeko Amerikako historia
Erdialdeko Amerikako Errepublika Federala
Hala ere, praktikan, federazioak arazo handiei aurre egin behar zien:
Erdialdeko Amerikako Gerra Zibila
Kontserbadoreek kolonial garaitik ohituta zeudenen pribilegioak ez zituztenez esku utzi nahi, laster hasi ziren hainbat desadostasun eta gerra zibil, 1829an Manuel José Arce y Fagoaga salvadortarra presidente titular zen gobernu konstituzionala agintetik kentzearekin amaitu zirenak. Manuel José Arce y Fagoaga 1825ean aukeratu zuten, eta, 1828tik, Mariano Beltranena y Llano Guatemalako lehendakariordea zen. Urte horretan, Mariano de Aycinenak eta Piñolek zuzendutako Guatemalako gobernu kontserbadorea ere kendu zuten, Francisco Morazán jeneral hondurastarrak zuzendutako inbasio baten ondorioz. Azken horrek ondasun guztiak konfiskatu zizkien Aycinena klaneko kideei, eta Erdialdeko Amerikako lurraldetik kanporatu zituen, klero erregularreko kideekin batera. Tartean, Jose Frantzisko Barrundia Cepeda Guatemalako liberalak hartu zuen gobernuaren ardura, eta, 1830ean, Francisco Morazan Hondurasko jenerala aukeratu zuten presidente. Ondoren, 1835-1839 aldirako aukeratu zuten. Morazan negozioak egiten hasi zen Belizen merkataritza-postu bat zuten ingelesekin, eta gauza bera egin zuen Mariano Galvez Guatemalako Estatuko gobernadoreak. Horrek, herrialdean lege berritzaileak aplikatzeko ahaleginarekin batera —dibortzioa eta epaimahaien erabilera, esaterako—, Guatemalako biztanleen artean erresumina sortu zuen, haiek ingelesak eta liberalak heretikotzat jotzen baitzituzten. Klero sekularraren kideak ez ziren Erdialdeko Amerikatik kanporatuak izan, baina nahitaezko hamarrenaren ezabaketagatik ahulduak geratu ziren; hala ere, Guatemalan izandako hezkuntza katoliko handiaren ondorioz, erraza izan zitzaien indigenak eta mestizoak liberalen asmo heretikoez konbentzitzea, eta horrek giro egokia sortu zuen kontserbadoreak herrialdera itzul zitezen.
Morazanen bigarren administrazioan, gerra zibila berpiztu zen: 1837an, Mariano Galvezen gobernua, ibaiak morbus koleraz pozoitzeaz akusatua izan zen, eta horrek, heresia salaketekin batera, nekazarien matxinada eragin zuen, Rafael Carrera y Turcios buruzagia sortuz. Morazanen gobernuak erakutsitako ahultasun eta gardentasun ezaren aurrean, Nikaragua, hala, Errepublikatik banandu zen 1838ko apirilaren 30ean, eta Kongresu federalak, Guatemalako mendebaldeko lurraldeekin, estatu berri bat eratzea onartu zuen, Los Altos, Quetzaltenango hiriburua zuena. Honduras urriaren 6an banandu zen batasunetik, eta, azaroaren 14an, Costa Ricak imitatu zuen. Guatemala 1839ko apirilaren 17an banandu zen, eta, 1840ko hasieran, Rafael Carrera y Turcios kapitain jeneralaren tropak Los Altos berriro hartu zuten.
XIX. mendearen bigarren erdia
Erdialdeko Amerikako nazioak biltzeko zenbait saiakera egin ziren XIX. mendean, batez ere Erdialdeko Amerikako unionisten konferentzien bidez, baina bakar batek ere ez zuen arrakastarik izan. Lehenengoa, 1842an gertatu zen Francisco Morazan presidente ohiak, Costa Rican botereaz jabetu zenak, indarrez batasuna berrezarri nahi izan zuenean, baina bere saiakera bere erortze eta exekuzioarekin amaitu zen. Hilabete gutxi batzuk lehenago, Chinandegan, Erdialdeko Amerikako Konfederazio bat ezartzeko batasun itun bat sinatu zen, eta El Salvador, Honduras eta Nikaragua barne hartzen zituen. Costa Rica baldintzapean atxiki zen; hala ere, saiakera horrek oso gutxi iraun zuen, 1844 arte. Bigarren saiakera bat 1849tik 1852ra egin zen El Salvador, Honduras eta Nikaragua artean.
1885ean, Barriosen ahalegina deitua gertatu zen. Guatemalako presidentea, Justo Rufino Barrios, nazioa armen bidez batzen saiatu zen, baina, saiakeran, El Salvadorreko indarren aurka borrokatuz hil zen. Hirugarren saiakera Honduras, Nikaragua eta El Salvador Erdialdeko Amerikako Errepublika sortzen saiatu zirenean izan zen; hori Erdialdeko Amerikako Honduras, Nikaragua eta El Salvador herrialdeak estatu bakar batean batzeko saiakera baketsua izan zen (ondoren, izena Erdialdeko Amerikako Estatu Batuetara aldatu zuen), 1895 eta 1898 artean iraun zuena. Azken saiakera, Costa Ricako San Jose hirian, 1920an egindako batzaldi batean egin zen, non Costa Ricak, El Salvadorrek, Guatemalak eta Hondurasek beren arteko batasun itun bat sinatu baitzuten.
Filibusteroen aurkako gerra
Azken batasun-ahaleginean huts egin arren, historia partekatu izanaren zentzuak eta balizko bateratzearen itxaropenak bere horretan zirauten batasuneko kide izan ziren nazio gehienetan. 1856 eta 1857an, eskualdeak koalizio militar bat ezarri zuen William Walker izeneko filibustero estatubatuar baten inbasioari aurre egiteko. Gaur egun, bost nazioetatik lauk federazioaren antzinako arrazoiak dituzte banderetan, hau da, kanpoko bi banda urdinak, barneko banda zuri baten inguruan. Hala ere, Costa Rica, federazioan zehar bakean mantendu zen eta gobernu federalarekin zerga eta militar betebeharrak bete zituen Estatu bakarra, 1840ko hamarkadatik eskualdeko integrazioaren onurez gutxien konbentzitua izatera pasa zen, eta bere bandera nabarmen aldatu zuen 1848an, urdina ilunduz eta, beste herrialdeekiko, tamaina bikoitzeko banda bat gehituz, gorria, Frantziako banderaren omenaldi bezala. El Salvadorrek eta Guatemalak ere urte askoan izan zituzten federalaz oso bestelako banderak.
Mende horretan zehar, gaur egun federazio zaharreko estatuak diren egitura politiko eta administratibo bereizgarriak eratzen joan ziren, eta, horrela, nekazaritza eta erauzketa sektorearen ustiapenari lotutako ekonomia batetik abiatuta eratu ziren. Hala, gizatalde ezberdinen eboluzio eta egituraketarako oinarriak eman ziren, aurrez zeudenetatik eta gizatalde berrien etorrerarekin, hala nola talde garifuna edo sortaldekoak, XIX. mendearen amaieran.
XX. mendea
1907an, Erdialdeko Amerikako Justizia Gortea edo Kartagoko Gortea sortu zen, baina, 1917an, Nikaragua auzitegitik erretiratu zen, eta, 1918an, haren eratze hitzarmena iraungi zen. 1960an, hurrengo urratsa bateratze politikoa izango zelakoan, Guatemalak, El Salvadorrek, Hondurasek eta Nikaraguak Erdialdeko Amerikako Merkatu Bateratua ezarri zuten, eta handik gutxira Costa Ricak ere bat egin zuen.
1920an, Guatemalan, Alderdi Unionistak zeregin garrantzitsua izan zuen Manuel Estrada Cabrera presidentea boteretik kentzeko. Abokatu horrek hogeita bi urte zeramatzan boterean, eta kontzesio handiak egin zizkien AEBko enpresei, bereziki United Fruit Companyri. Mugimendu horren alde ironikoa izan zen buruzagi kontserbadoreek osatu zutela eta unionisten kausa besarkatu zutela gobernu liberala agintetik kentzeko.
El Salvadorrek, Guatemalak eta Hondurasek onartu zuten, 1921ean Erdialdeko Amerikako Errepublika Federala eratu zutenak, baina, 1922ko urtarrilean, Guatemala banandu egin zen, eta beste bi estatuek ere bere subiranotasuna berrestea erabaki zuten.
Gaur egun, 1991z geroztik, Erdialdeko Amerikako Parlamentua, PARLACEN (Erdialdeko Amerikako Parlamentua) izenez ere ezaguna, Erdialdeko Amerikako herrialdeen integraziorako erakunde politikoa da, baina ez du batasun politikoa berrezartzeko funtsezko urratsik egin. Guatemala hirian du egoitza, eta El Salvador, Guatemala, Honduras eta Nikaraguako diputatuek osatzen dute. Costa Ricak ez du onartu Legebiltzarra eratzeko hitzarmena, ezta 1990eko hamarkadan eratutako Amerika erdialdeko Justiziaren Gortearena ere, eta Guatemala ere ez da horren parte, eta Dominikar Errepublika eta Mexiko eskualdeko behatzaile gisa daude.
1903an, Panama Kolonbiatik banandu ondoren, Panamako Errepublika berria, geopolitikoki, Erdialdeko Amerikako lurraldean sartu zen. Errepublika hori historikoki eta kulturalki Hego Amerikarekin eta Kariberekin lotuta egon arren, Erdialdeko Amerikako integrazioaren aldekoa da, eta, 1993an, PARLACENen sartu zen, bere akordioetan aktiboki parte hartuz eta eskualdeko herrialdeekin zituen merkataritza loturak indartuz, nahiz eta 2009an Panamak SICAtik bereizteko prozesua hasi zuen.
Oraintsuko historian, integrazioaren alde gehien borrokatu duen pertsonaietako bat Vinicio Cerezo Guatemalako Presidentea izan da. Bere agintaldian (1986-1991), Eskipuletako Akordioen bidez, eskualdean Bake Irmo eta Iraunkorra bilatzea ez ezik, erabaki politikoak Erdialdeko Amerikan integratzeko ahalegina ere sustatu zuen. Eskipuletako Akordioek, halaber, Erdialdeko Amerikako Integrazio Sistema sortzea, eta, ondoren, Erdialdeko Amerikako Parlamentua sustatu zuten eskualde-prozesuak babesteko gai izango zen eskualdearen instituzionalizazioa bilatzeko.
XXI. mendea
XXI. mendearen hasieran, gerraosteko azpieskualde batean, Erdialdeko Amerika eraldatu egin da. Ia hogeita hamar urte inguruko aldian, prozesu gatazkatsuak agertu dira istmoan. Prozesu horiek mende berriko berregituraketa ekonomiko eta geopolitiko globalaren berezkoak izan dira, eta bat etorri dira sistema kapitalistaren heltze-etapa batekin erregio azpiko eskalan. Zentzu horretan, globalizaziopeko horren dinamikarik garrantzitsuena eredu politiko autoritarioen mende dauden nekazaritzako gizarte-talde zaharren eraldaketa bat da, transnazionalizazioak beren dinamika ekonomikoan gero eta gehiago xurgatzen dituen gizarte bihurtzeko prozesuan dagoena. Fenomeno hori bizitza soziala, politikoa eta kultura-jarduera aldatzeko beste esparru batzuekin ere lotuta dago.
Aldaketa sakonak gertatzen ari diren honetan, erakundeen osaera ahula erakutsi duten eta oligarkia-konponketetara jotzen duten erregimen demokratiko berrien sorreran eragina izan dutenak, Estatu Batuekiko mendekotasun mota berri bat sortzen da, non helburua ez baita Erdialdeko Amerikako gobernuen gaineko kontrol nagusia izatea, baizik eta ekonomien irekieran eta izaera globaleko merkataritza-ordena berriarekiko mendekotasunaren larriagotzean eragitea. Estatu Batuek Erdialdeko Amerikarantz duten ikusmoldearen aldaketa horrek desberdintasun sozioekonomikoak areagotzea eta eliteen ordena politiko-ekonomikoa iraunarazi besterik egin ez duen ordezkaritza-sistema demokratiko baten itxura egitea ekarri du.
Ordena ekonomiko-politikoaren berrantolaketa azalekoa baino ez zen izan, aldaketa hutsalak egin baitziren Erdialdeko Amerikako nazioen gizarte-egituran. Instituzionalizazioa ez zen inoiz iritsi, eta, gainera, ez zen iristea nahi izan. Demokraziaren subjektuek –alderdiak, erregimen politikoak, herritarrak– ekintzan zituzten aukeren joko itxaropentsua ere amaitu egin zen, diruaren botere itzelaren eta politika kolonizatzeko modu eskandalagarrien aurrean. XXI. mendearen hasieran, elite berri bat sortu zen liberalizazio ekonomikoko politikek eta merkatuen irekierak lagunduta. Elite berrien eta tradizionalen integrazioa gertatu zen, kupula inklusiboen konponketa bat, izaera neoliberaleko eredu ekonomikoa mantentzen eta sakontzen lagundu zuena. Eredu horrek eskualdeko pobrezia-mailak iraunarazi ditu, eta gatazka sozialak sortzen lagundu du ordezkagarritasunik ezean, baita erregimen politikoen eskaintza mugatua ere.
Timberwood Park (Texas)
Timberwood Park Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Bexar konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hipopotamo nano
Hipopotamo nanoa (Choeropsis liberiensis edo Hexaprotodon liberiensis) Choeropsis generoan bizirik dagoen espezie bakarra da. Haren tamaina 75 zentimetrokoa da gutxi gorabehera eta 180 kilogramoko pisua dute. Bakartiak dira, euren lehengusu hipopotamoekin konparatuta, eta ez dute hainbeste denbora uretan igarotzen.
Larrua berde iluna da, eta gorputzaren behealdea, grisagoa. 35 urte inguru bizi dira eta zoologiko batean 42 urtera heldu dira. Kumaldia 190-210 egunekoa da eta bakarrik kume batez erditzen dira.
Hipopotamo nanoak bi azpiespezie ditu:
C banda
C banda mikrouhinen espektro elektromagnetikoaren tarteetako bat da. Tarte horrek 3,7 eta 4,2 GHz bitarteko eta 5,9 eta 6,4 GHz bitarteko maiztasuna barne hartzen du. Satelite bidezko komunikazioetan erabili zen lehendabiziko maiztasun tartea izan zen. Satelitea errepikagailua bailitzan erabiltzen da, honek seinaleak banda altuan jaso eta Lurrerantz berrigortzen ditu banda baxuan, 2,225 GHzko maiztasun aldearekin. Orokorrean, polarizazio zirkularra erabiltzen da maiztasun berdineko seinaleen zerbitzu kopurua bikoizteko.
Antenaren diametroa jaso behar duen uhinaren uhin-luzerarekiko proportzionala izan behar duenez, C bandan erabiltzen diren antenak Ku bandakoak baino handiagoak izan behar dira.
C banda Ku banda baino fidagarriagoa da eguraldi kaskarra egiten duenean, esaterako kazkabar eta euri-jasa egiten duenean. Hala ere, C bandako maiztasunak pilatutagoak daude eta interferentziak egoteko aukera asko dago.
C bandaren aldaerak
Munduan zehar hainbat aldaera daude:
Komunikazio optikoak
C banda komunikazio optikoan ere erabiltzen da, zuntz optikoaren bidez, 1.530 eta 1.565 nm bitarteko uhinak bidaliz.
3595 Gallagher
3595 Gallagher asteroide baten izena da. urriaren 15ean aurkitu zuen E. Bowell-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1985 TF izena zeraman. Ondoren John S. Gallagher III.a omentzeko izena eman zitzaion.
San Joan Iturriotzeko baseliza
San Joan Bataiatzailearen baseliza edota Iturriotzeko baseliza Gipuzkoako Aia eta Errezil udalerrien arteko mugan dagoen baseliza da. Berez, Aia udalerriko Iruretaegia auzoan eta izen berdineko Iturriotz baserriaren alboan dago. Ernio mendira igotzeko ohiko abiapuntuetako bat da.
3595 Gallagher
Orbitaren ezaugarriak
3595 Gallagher asteroidearen orbitak batezbeste 3,167 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,799 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,536 distantziara. Eszentrikotasuna 0,116 da, eta makurdura orbitala 1,65ºkoa da.
San Joan Iturriotzeko baseliza
1584ko agirietan agertzen da lehen aldiz. Topagunea izan zen, XVIII. mendera arte azokak egiten baitziren bertan. Errezil, Bidania-Goiatz, Albiztur eta Aiaren jabetza komuna zen.
Odol-frotis
Odol-frotisa Odola aztertzeko egin daitekeen teknika da: porta baten muturrean odol tanta bat jartzen da eta odol tanta hedatu egiten da xafla fin bat lortzeko. Ondoren hedapena tindatu egin daiteke eta mikroskopioarekin behatu. Odol-frotisean zenbait mikroorganismo detektatzea posible da, edota formula leukozitarioa kalkula daiteke.
3595 Gallagher
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.3 da.
Odol-frotis
Odol-frotisa egiteko hobe da antikoagulatzailearekin kontaktuan egon ez den odola erabiltzea, mota horretako konposatuek emaitzak eraldatu bailitzateke (zenbait antikoagulatzaileek odol-zelulak deformatzen dituzte).
Triaenops auritus
Triaenops auritus Triaenops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.
Egozkue mendatea
Egozkue Nafarroa Garaian kokaturik dagoen mendatea da, Anue ibarreko Egozkue eta Esteribar ibarreko Iragi artean lotzen dituena. Gaina 896 metrotan dago.
Mendatea errepideak zeharkatzen du.
Dill City (Oklahoma)
Dill City Oklahomako herri bat da. Washita konderrian kokatua dago. 2010ean 562 biztanle zituen, 1.41 kilometro koadrotan banatuta.
Disney (Oklahoma)
Disney Oklahomako herri bat da. Mayes konderrian kokatua dago. 2010ean 311 biztanle zituen, 3.21 kilometro koadrotan banatuta.