cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Komandanteburu
Komandanteburua edo komandante gorena, nazio bateko edo, batzuetan, hainbat nazio aliaturen indar armatuen multzoaren edo zati esanguratsu baten aginte gorena duen pertsona da. Herrialde gehienetan, estatuburuak edo gobernuburuak betetzen du kargu hori, Defentsa ministroaren edo antzekoaren bidez, eta horrekin indartu egiten da indar armatuen buru agintaritza zibila eta politikoa dela dioen ideia. Terminoa Karlos I.a Ingalaterrakoak erabili zuen lehen aldiz 1639an.
María Ángela Nieto
Ibilbide profesionala
CSIC-UMH Alacant Neurozientzien Institutuko Fisiologia eta Patologiako Mugimendu Zelularren Taldeko zuzendari gisa egindako lanaz gain, beste kargu batzuk ere baditu hainbat erakunde publiko zein pribatutan, besteak beste:
Argitalpenak
Ikertzaile gehienek bezala, haien argitalpenak askotarikoak dira, bai kopuruari dagokionez, bai motari dagokionez; jatorrizko lanetatik berrikuspenetara, talde-lanen kapituluetan lankidetzan aritzera edo prentsako kolaborazioetara igarotzen dira. Horien artean, honako hauek azpimarra ditzakegu:
Urbeltz argal
Urbeltz argal edo urritxgorria (Coprinus plicatilis edo Parasola plicatilis) Psathyrellaceae familiako onddo espezie bat da. Sukaldaritzarako baliorik gabea, haragi eskasa, hutsala eta funsgabea. Coprinus espezie txiki eta mehe bat da, ia ez du haragirik kapelan, ia koloreztatutako azal mintzezko batez eta orriez osatuta dago bakarrik.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 4 cm arteko diametrokoa, kanpai itxurakoa, gero ganbila, azkenik laua, erdian hori-okre kolorea du, nabarmen ikusten da, gainerakoa arre-grisaxka delako. Kapela guztia ildaskatua da, erdialdea izan ezik. Ertza oxkarratua du.
Orriak: Zabal, ez oso delikueszenteak, gris-beltzaxka kolorekoak, meheak, disko formako oin-ertzaren dilatazio baten gainean txertatuak.
Hanka: Kapelaren diametroa baino dezente luzeagoa, oso mehea, hauskorra, kolore zurbil eta distiratsua du,
Haragia: Kapelaren azalaren eta orrien artean dagoen haragia ia ia ez da existitzen. Etimologia: Coprinus terminoa grekotik dator eta simaurrari dagokio, simaurrean hazten dela. Plicatilis epitetoa latinetik dator, tolestura esan nahi duen "plicatus" hitzetik. Bere kapelaren tolesturengatik.
Nahasketa arriskua
Tamaina txikiko beste coprinus askorekin: Coprinus cineratus, Coprinellus ephemerus, Coprinellus curtus, Coprinopsis extinctoria , Coprinellus hiascens, Parasola misera, etab.
Franz Anton Maulbertsch
Franz Anton Maulbetsch (Langenargen, 1724ko ekainaren 7a - Viena, 1796ko abuztuaren 8a) austriar margolari eta grabatzailea izan zen.
Urbeltz argal
Sasoia eta lekua
Udaberrian eta udazkenean, oso ohikoa udazkenean, belar artean eta bidexken ondoan.
Franz Anton Maulbertsch
Vienan ikasi zuen eta Piazzetta eta Giovanni Battista Pittoni margolari veneziarren eragina jaso zuen. Sebastiano Ricciren freskoak ere ikasi zituen Vienako Schönbrunn jauregian.
Urbeltz argal
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Erdialdeko eta Hego Amerika, Ipar Afrika, Australia, Zeelanda Berria.
Franz Anton Maulbertsch
Austrian eta Alemanian estilo barrokoaren ordezkari ospetsuenetako bat izan zen, eta gai erlijiosoari buruzko enkargu ugari jaso zituen. Elizak eta gotzain-jauregiak apaindu zituen.
Uniforme militar
Uniforme militarra talde militar baten jantzi bereizgarria da, kide guztiek eramaten dutena. Uniforme militarrak bi bertsio ditu: alde batetik, soldaduek zeremonietan erabiltzen dituzten zeremonia-uniformeak daude, dela autoritate garrantzitsu batekin, dela ezkontzarekin, dela erlijiosoekin, besteak beste, eta, gero, borroka-uniformea dago, gudu-zelaian erabiltzen den uniformea. Joera hori antzekoa da herrialde gehienetan, ohiko kamuflaje basoa edo pixela erabiliz, nahiz eta kamuflajearen kolorea eta beste elementu batzuk aldatzen doazen herrialde batek bere soldaduak erabiliko lituzkeen geografiaren arabera, hau da, herrialde batek defentsa nazionaleko politika disuasiboa edo ofentsiboa duen (herrialdea bere arerioa erasotzen duena izango den edo soilik defendatuko den).
Jon Mikel Aranburu
Jon Mikel Aranburu Mejías (Caracas, 2002ko uztailaren 23a) euskal-venezuelar futbolari bat da. Eskuin atzelari lanetan aritzen da.
Ibilbidea
''2022ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Luberri, Oiartzungo Ikasgune Geologikoa
Luberri edo Oiartzungo Ikasgune Geologikoa Gipuzkoako Oiartzun udalerrian dagoen geologia museo bat da. Museoa 2002an Oiartzungo Udalaren eta Jose Angel Torresen artean egindako hitzarmenaren ondorioa da.
Ikasgune geologiko landua eta aberatsa da eta ikerketaz gain, helburu didaktikoa du, batez ere. Aiako harrien magalean kokaturiko zentro honen sortzaileak Aranzadiko kide Klara Isabel Gutierrez eta Jose Angel Torres izan dira, eta urteetan jasotako bilduma geologikoa publikoari eskaintzeko modua moldatu zuten 2002an.
Museo eta ikasgune horretan liburutegia, geologiako eta paleontelogiako hainbat pieza ikus daitezke. Ikasgunea izateaz gain, inguruan bestelako egitasmoak ere gauzatzeko plataforma bikaina da Luberri. Luberri Fundazioa da bertan sortutako egitasmo nagusia.
Museoak hainbat argitalpen didaktiko sortu ditu. Material didaktiko berri hori argitaratzeko, Luberriko koordinatzaileek (Klara Isabel Gutierrez eta Jose Angel Torres) Oiartzungo Udalaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura Sailaren laguntza izan zuten, baita hainbat kolaboratzaileena ere.
Arditurrirako errepidean dago museoa, Oiartzun-Arditurri bidegorritik gertu, Pagoaldea Poligonoan.
Aretoak
kasgune Geologikoak Parke Naturalaren aberastasun geologikoa nahiz paleontologikoa ezagutzera ematen ditu modu didaktiko batean. Horrez gain, Euskal Herriko Geologiaren historia azaltzen du, azken 1.000 milioi urteetan zeharreko bidaia zoragarri baten ildoan.
Ikasgunearen bi aretoak gaika banatuta daude. Lehenengoan Euskal Herriko Geologiaren Historia azaltzen da; bertan, euskal lurretako fosil behinenak daude ikusgai, eta azken 600 milioi urteetan bizi izan diren animalia eta landareei buruzko argibide zehatzak iematen dira. Geruzetan gorderik iraun duten arrokak, mineralak eta fosilak ere aurkezten dira.
Bigarren aretoa Oiartzun Haranaren Geologiari, Aiako Harria Natura Parkea eta Oarsoaldea eskualdeari eskainita dago. Horma-irudiei jarraiki, gertaera garrantzitsuak aurkiezten dira, nola sortu zen Aiako Harriko batolitoa, Euskal herrian dagoen granitozko egitura bakarra, alegia. Gipuzkoako bizidun zaharrenen berri ematen da, eta eskualdean ageri diren aro geologiko guztietako fosil bereizgarriak aurkezten dira. Azken 2.000 urteetan Aiako Harriaren inguruan ustiatu diren metal-zainak nola eratu ziren ere azaltzen da. Zenbait arroka eta mineral aztertu eta itsasoaren sakonetik Euskal Herriko mendiak azalera ekarri zituzten mugimenduak ere deskribatzen dira irudien bidez.
Argitalpenak
Luberritik hainbat argitalpen egin dira. eskuliburuak eta fitxa didaktikoak tartean:
Antonio Beduzzi
Antonio Beduzzi (Bolonia, 1675 – Viena, 1735eko martxoaren 4a) arkitekto eta margolari italiarra izan zen; dena dela bere ibilbide nagusia Vienan egin zuen, XVIII. mendearen hasieran.
Ibilbidea
Bolonian jaioa, graduatu ondoren, Vienara joan zen bizitzera, eta han Louis Burnaciniren lekua hartu zuen arkitekto gisa Vienako gortean, 1708an. Giovanni Gioseffo Dal Soleren ikaslea izan zen, eta bere lanik garrantzitsuenen artean Melk Abadiaren barrualdea eta aldarea nabarmendu daitezke; lan horiek Jakob Prandtauerren berreraikuntza barrokoaren ondoren. Beste lan garrantzitsuak Leopoldsbergeko San Leopoldo Eliza, Klosterneuburgen, Vienatik gertu; Passauko Katedralaren Museoa; Vienako Kärntnertortheater proiektua; Vienako Palais Niederösterreicheko Landhaussaaleko freskoak.
Strogonoff zekor
thumb|300px|right|Stroganoff zekorra [[arrozarekin.]] Strogonoff zekorra edo Stroganov zekorra, xerra ez oso lodietan ebakitako zekor haragi eta onddo eta krema garratzez egindako saltsaz lagunduriko plater bat da.
Historia
Usadioaren arabera, XIX. mendean Errusiar Inperioko San Petersburgo hirian, Pavel Alexandrovitx Stroganov kondearentzat lan egiten zuen André Dupont frantziar sukaldariak asmatu omen zuen.
Bigarren Mundu Gerra aurretik Txinako jatetxeetan ere zerbitzatzen hasi zen, eta ondoren errusiar eta txinatar etorkinek AEBetan ezagutzera eman zuten.
Dina Kotxetkova
Dina Kotxetkova (Mosku, Errusia, 1977ko uztailaren 27a) gimnasta artistikoa da, 1994an eta 1996an munduko txapelduna izan zen bi aldiz, lurzoruko eta oreka-barrako probetan, hurrenez hurren.
Kirolari ibilbidea
Brisbanen (Australia) 1994an egin zen Munduko Txapelketan, urrezko domina lortu zuen lurrean, eta brontzezko bi domina norbanakoen orokorrean, Shannon Miller estatubatuarraren eta Lavinia Milosovici errumanieraren atzetik—, barra asimetrikoetan, Luo Li txinatarraren eta Svetlana Khorkina errusiarraren atzetik.
Nobusuke Kishi
Samuraien familia batean jaio zen eta zuzenbidea ikasi zuen Tokioko Unibertsitatean. 1935ean Mantxukuo estatu txotxongiloaren arduradun ekonomiko izendatu zuten eta "Shōwa aroko Munstro" ezizena jaso zuen. Hideki Tōjōren gobernuko Merkataritza ministroa izan zen eta Estatu Batuei gerra deklarazioa sinatu zionetako bat izan zen.
Ezkontza-itun
Ezkontza-itunak, ezkontzako itunak edo ezkontza-hitzarmena ezkontideek ezkontzaren ondasun-eraentza arautzeko sinatzen duten ituna da. Ezkontza-itunak mendeko negozio juridikoak direla nabarmendu behar da, hau da, egon daitezke ezkontzarik gabe, baina ezin dute iraun hori gabe. Horrela, ezkondu aurretik ezkontza-itunak egin daitezke eta hauek guztiz baliozkoak dira, baina ezkontza egiten ez bada, itunak ez dira eraginkorrak. Teknikoki kontratuak diren arren, ezkontza aurreko itunen xedea oso zehaztuta dago ordenamendu bakoitzak senarrei ezkontza-arazoetan aitortzen dien autonomia-mailaren arabera.
Nobusuke Kishi
Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, hiru urte eman zituen kartzelan gerrako kriminalagatik, baina azkenean Estatu Batuek ez zuten auzipetu. Ameriketako Estatu Batuen babesarekin, alderdi kontserbadorea zuzendu zuen Japonian, eta Alderdi Liberal Demokratikoaren sortzaileetako bat izan zen. 1957tik 1960ra bere herrialdeko lehen ministro izan zen.
Dina Kotxetkova
Kirolari ibilbidea
Handik gutxira, urte berean, Dortmundeko1994ko Munduko Txapelketan taldekako lehiaketan baino ez zen parte hartu.Taldekako brontzea lortu zuen, Errumaniaren eta Estatu Batuen atzetik.
Ezkontza-itun
Oro har, ezkongaiek kasuan kasuko familia-zuzenbidea arautzen duen ezkontza-erregimen tipikoren bati baino ezin diote atxiki, eta horri aldaketa txikiak baino ezin dizkiote egin.
Nobusuke Kishi
Eisaku Satōren anaia eta Shinzo Aberen aitona izan zen.
Dina Kotxetkova
Kirolari ibilbidea
Atlantakko Olinpiar Jokoetan taldekakoetan zilarra eskuratu zuen, Estatu Batuen ondoren (urrea) eta Errumaniaren aurretik (brontzea).
Gorroto-delitu
Gorroto-delitua zigor-arloko arau-haustea da, haren biktimak egiaz edo ustez duen ezaugarri baten aurkako aurreiritzietan oinarritua. Gorroto-delituak edo gorroto-krimenak pertsona edo talde batek beste bati erasotzen dionean gertatzen dira, baldin eta pertsona edo talde hori talde sozial jakin batekoa, benetakoa edo hautemandakoa izateagatik soilik bada, hala nola arraza, etnia, larruazalaren kolorea, desgaitasuna, hizkuntza, nazionalitatea, itxura fisikoa, erlijioa, orientazio sexuala, genero-identitatea, afiliazio politikoa eta abar.
Kapitulazio
Kapitulazioa gerra batean edo bestelako borroka armatu batean, errenditzea zehazten duen hitzarmena da.
Kapitulazioak indar garaituak errenditzea eta lurraldea eta horien jabetzak garaileei ematea dakar, baldintza batzuen truke. Bi aldeetako buruzagiek eta diplomatikoek adosten dituzte baldintzak, eta haien mendeko guztiei eragiten diete. Baldintzak erlijiozkoak, zibilak edo militarrak izan daitezke. Kapitulazioak beti lehian dauden asentamenduak harrapatzea eta konkistatzea baino onuragarriagoak izaten dira, aurrez aurreko fakzioetan galerak saihesten baitituzte. Hala ere, amore emateak, normalean, baldintzek kaltetutako bandoaren liderren ohore eta ausardia falta adierazten du, eta horregatik, azken baliabide gisa edo alderdietako bat erabat suntsitzeko beldurrez baino ez da erabiltzen.
Gerraren lege eta ohiturei buruzko Hagako Konbentzioaren (1899) 35. artikuluak ezartzen du alderdi sinatzaileen artean adostutako itunek bat etorri behar dutela ohore militarraren arauekin. Eta behin adostuta, bi alderdiek errespetatu egin behar dituzte.
Lesio delitu
Lesio delitua, zuzenbide penalean, pertsona bati lesio bat edo batzuk eragitea da, haren gorputz-integritatea, osasun fisikoa edo osasun mentala kaltetzeko. Delitu ohikoenetako bat da, gehien aitortzen den ondasun juridikoetako bat babesten baitu, hala nola pertsonen gorputz-integritatea.
Biktimari eragindako kaltearekin zuzenean lotuta dagoen zigorra duen delitua da. Kaltea zenbat eta larriagoa izan, orduan eta zigor handiagoa. Lesioaren larritasunak biktimari heriotza eragiten badio, orduan delituak lesio-delitua izateari uzten dio, eta homizidio bihurtzen da.
Lesio-delitua doloz nahiz erruz (normalean, erru larriz) eragin daiteke, baina bi kasu horietako bakoitzari ezartzen zaion zigorra desberdina da.
Villarreal Club de Fútbol B
Villarreal Club de Fútbol B Villarreal Club de Fútbol taldearen harrobiko taldea da, 1999an sortu zena. Lau denboraldi egin ditu Bigarren mailan.
Datuak
2023-24 barne:
Indar bereziak
Indar bereziak, ekintza berezitarako indarrak edo eliteko indarrak, unitate militar edo polizial bizkorrak dira, berariaz trebatuak eta trebatuak, lan espezifiko batzuk egiteko, hala nola «operazio bereziak» gatazka konbentzional baten barruan, gerra ez-konbentzionala dakartenak. Oro har, indar bereziek indar konbentzionalek baino prestakuntza zabalagoa eta sarritan talde aurreratuagoak izaten dituzte. Indar asimetriko gisa jarduteko egokitzen dira, modu independentean jarduteko gai direnak, edo indar militar konbentzionaletako edozeini edo gobernuaren beste elementu batzuei zuzenean laguntzeko gai direnak. Balio handiko aktiboak dira, maila estrategikoan komandatuak eta tamaina txikiarekin proportzioan ez dauden emaitza garrantzitsuak eskaintzen dituztenak.
Indar berezien unitate bat ekintza zuzeneko eta zeharkako borroka-misioak egiteko trebatuta dago. Ekintza zuzeneko operazioak erasokorrak dira eta eragiketa ugari hartzen dituzte. Zeharkako operazioak errekonozimendukoak izaten dira normalean, eta informazioa lortzera bideratuta egoten dira. Talde txikietan oinarrituta jarduten dute, misioaren arabera, autonomia handiz.
Lumumba (koktela)
Lugumba edo lumunba, txokolate-irabiakiarekin eta brandy edo koñakarekin egindako koktel gozoa da. Hotza har daiteke izotzarekin edo bero. Brandy Alexander baten aldaera "merketzat" hartzen da. Espainian ezaguna izan zen Movida garaian, eta hasieran beste edari alkoholiko batzuk ere aurki zitezkeen, hala nola rona, ginebra, amaretto edo Licor 43. Europako gainerako herrialdeetan rona erabili ohi da; Espainian, berriz, brandy-aren erabilera estandarizatu zen. Erabiltzen ziren ohiko txokolate-irabiakiak Cacaolat edo Okey ziren. Mendebaldeko Alemanian sortu zela uste da. Oso koktel ezaguna izan zen 70eko eta 80ko hamarkadetako gazteen artean, eta haien kontsumoa Europa osora zabaldu zen, baina gaur egun ia desagertu egin da Espainiako taberna guztietatik.
Patrice Lumumba deformazioa da haren izena. Kongoko lehen ministro izan zen, eta buruzagi antikolonialista eta iraultzailea izan zen. Pertsona ospetsua izan zen, batez ere heriotza tragikoaren ondoren. Iturrien arabera, kongoar iraultzaile honen lanaren ohorez izan daiteke izena, edo, besterik gabe, arrazista.
Danimarkan, Herbehereetan eta Alemaniako iparraldean Tote Tante ('izeba hila') deitzen diote. Izen hori Föhr uharteko kondaira bati dagokio, irla frisiarretako bati. Haren arabera, Föhr-en emakume baten errautsekin egindako kutxa bat, Amerikan hil zena eta jaioterrian lurperatu nahi zena, itzuli egin behar izan zen uhartera kakaozko kutxa batean, aberriratzeak kostu handia baitzuen. Koch Krischan idazle alemanaren Dreimal Tote Tante: Ein Küsten-Krimi (2016) liburuan agertzen da.
Hildako (militarra)
Hildakoa istripu, lesio edo trauma baten biktima da. Hildako hitza komunikabideetan erabiltzen dute batez ere gerra edo hondamendi batek eragindako heriotzak deskribatzeko.
Terminologia militarrean, bajek esanahi espezifikoagoa dute batzuetan, eta soldadutzarako galdutako pertsona guztiei egiten diete erreferentzia; horren barruan sartzen dira borrokan hildakoak, gaixotasunagatik hildakoak, lesio fisiko edo mentalengatik ezgaituak, harrapatuak, desertatuak eta desagertuak. Pertsona bati borrokatzea eragozten ez dioten zauri ez hain larriak ez dira baja gisa zenbatzen. Bajen baturari bajen kontua esaten zaio.
Bigarren Mundu Gerraren aurretik, gaixotasunagatiko heriotzek gainditu egiten zituzten borrokako heriotzak. Historikoki, borrokan zauritutakoen %20-30 hil egiten ziren, eta gainerakoek bizirik irauten zuten. Hau da, zaurituen eta hildakoen proportzioa 3 eta 1 artekoa izaten zen.
Viktoria Badengoa
Sofia Maria Viktoria Badengoa (Karlsruhe, 1862ko abuztuaren 7a - Erroma, 1930eko apirilaren 4a) Suediako erregina ezkontidea izan zen 1907tik hil zen arte.
190an, senarra Gustavo V.a izenarekin igo zen Suediako tronura. Ezkontza barruko harremanak zailak izan ziren eta Viktoriak neguak igaro zituen klima beroetan.
Gorki Leninskiye
Gorki Leninskiye Го́рки Ле́нинские Errusiako Moskuko oblastan dagoen Leninski barrutiko herrigune urbano bat da. Mosku hiritik 10 kilometrora dago hegoaldean, MKAD errepidearen mugan. 2010ean 3.586 biztanle zituen.
Bertako jaurerria Moskuko nobleziaren hainbat kiderena izan zen XVIII. mendean. Zinaida Morozovak, Savva Morozoven alargunak, erosi zuen 1909an, Anatoli Reinbot jeneralarekin ezkondu baino urtebete lehenago. Fiodor Schechtel kontratatu zuen berrikuntza arkitektoniko nabarmena egiteko, estilo neoklasikoan aldatzeko, zutabe jonikoekin sarreran.
1924eko urtarrilaren 21ean bertan hil zen Vladimir Lenin Sobietar Batasuneko liderra.
2022ko Espainiako Traineru Txapelketa
2022ko Espainiako Traineru Txapelketa (txapelketaren 75. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 6 eta 7an jokatu zen Castropolen. Club de Mar Bueuk gizonezkoetan eta Chapelak emakumezkoetan lortu zituzten beren aurreneko txapelak.
Historia
Gizonezkoetan inoizko partehartze eskasenetako bat izan zen. TKE eta KAE Ligek jardunaldiak izan zituzten Euskal Herrian eta Liga hauetako inork ez zuen parte hartu. Galiziako lau traineru, Castropol antolatzailea eta Laredo izan ziren partehartzaileak. 2022ko denboraldian Laredo kantabriarrak ez zen Ligatan izenik eman, kantabriarren arteko estropadak soilik jokatu zituen eta Kantabriako eta Espainiako txapelketak. Bigarren egunean ez zen B finalik izan.
Emakumezkoei dagokienez lau traineruk hartu zuten parte, hiru galiziarrek eta Castropol antolatzaileak. Horrela beraz txapelketa jokatu ahal izan zen. Kasu honetan ere Euskotren Ligak eta ETE Ligak jardunaldik izan zituzte Euskal Herrian eta ez zen euskal edo kantabriar partaidetzarik izan.
Sailkapen estropadak
Txanda bakoitzeko irabazlea sailkatzen da eta hauekin batera gainontzekoen artean bi denbora onenak egin dituztenak.
Operazio-arte
Teoria militarrean, operazio-artea (errusierazko оперативное искусство edo operazio-gerra hitzetik ekarria) edo gerra-maila operazionala taktiken xehetasunak estrategiaren helburuekin lotzen dituen aginte-maila adierazten du.
AEBetako doktrina militar bateratuan, operazio-artea "komandanteen eta estatu nagusiaren ikuspegi kognitiboa da – Haien trebetasun, ezagutza, esperientzia, sormen eta judizioaren laguntzarekin –, indar militarrak antolatzeko eta erabiltzeko estrategiak, kanpainak eta operazioak garatzeko, helburuak, formak eta bitartekoak integratuz". Arte operazionala bere irismen politiko-militarraren arabera definitzen da, ez indarraren tamainaren, operazio-eskalaren edo ahalegin-mailaren arabera. Era berean, arte operazionalak teoria eta trebetasunak ematen ditu, eta maila operazionalak doktrina-egitura eta -prozesua ahalbidetzen ditu.
Operazio-artea funtsezko lau elementuz arduratzen da: denbora, espazioa, bitartekoak eta helburua. Tropen zuzendaritza eta baliabideen esleipena (mugatuak) (besteak beste) bezalako bitartekoen bidez, operazio-arteak helburu politikoak lortzea du helburu, botere militarraren sorkuntza eta aplikazio optimoak (edo ia optimoak, gutxienez) sortzen baititu. Adibidez, proposamenak sor daitezke defentsa-egiturak non eraiki, zenbat, zer motatakoak eta zenbat tropek tripulatuak; lider garrantzitsuek proposamen bat onar dezakete edo haien iruzkinen arabera berregin. XX. mendean zehar, operazioen ikerketan sortu zen eremua loratu egin zen logistika hobetzeko eta erabakiak hartzeko ahalegin militarren ondorioz. Operazio-artea taktika-maila txikienaren (gudu-zelaian edo handik gertu borroka-indarrak antolatzea eta erabiltzea) eta estrategia-maila gorenaren (maila altuko eta epe luzeko antzerki-operazioen alderdiak eta gobernuaren lidergoa barne hartzen dituena) artean dago. Sobietar Batasuna izan zen pentsamendu militarraren hirugarren maila hori ofizialki bereizi zuen lehen herrialdea, bere indar armatuek 1920ko eta 1930eko hamarkadetan garatu eta Bigarren Mundu Gerran erabili zuten operazio nagusien teoria militarraren zati gisa sartu zenean.
Iñaki Manterola
Iñaki Manterola (1971ko uztailaren 31), gipuzkoako txirrindulari ohia da. Gipuzkoako txapelduna izan zen, 1996ean. 1995eko Bidasoko Itzuli ko hiru etapa irabazi zituen.
Taldeak
Construcciones ACR (1994-1997)
Gerra-ordain
Gerra-ordaina edo gerra-erreparazioa garaileak garaituari ezarritako diruzko edo gauzazko ordainketak dira, gerra batean sortutako kalte eta galerak estaltzeko. Oro har, termino horrek ondasunen eskualdaketari egiten dio erreferentzia, eta ez lurraldeen anexioari.
Gabriel Zuchtriegel
Gabriel Zuchtriegel (Weingarten, 1981eko ekainaren 24a) arkeologo alemaniarra da, italiar nazionalitatea duena eta 2021eko otsailaren 20tik aurrera Ponpeiako aztarnategi arkeologikoko zuzendaria dena.
Biografia
2010ean Bonneko Unibertsitatean doktoratu zen Gabi hiri zaharreko aztarnategi arkeologikoari buruzko tesi batekin, bertan indusketa-kanpainak egin ondoren Alemaniar Arkeologia Institutuak emandako beka bati esker. Indusketak egin zituen Selinonte eta Basilicatako Heraklean ere, Basilicatako Unibertsitateko arkeologia greko eta erromatarreko katedrako irakasle laguntzailea izan zen ikasturte akademiko batean (2014-15).
2015ean, Paestumeko Arkeologia Parkeko eta Arkeologia Museo Nazionaleko zuzendari arduradun izendatu zuten. 2020ko uztailaren 15ean italiar nazionalitatea eman zioten.
2021eko otsailaren 20an Ponpeiako indusketa arkeologikoen zuzendari izendatu zuten, Massimo Osannaren ordez.
Guraso-ahal
Guraso-ahala edo guraso-agintea gurasoek emantzipatu gabeko seme-alaben gainean dituzten ahalmenen eta betebeharren multzoa da. Sistema erromatar zuzenbideak sortu zuen, aitak (pater familiae) seme-alaben gainean zuen botere esklusiboa ezarriz, pater familiae delakoak bere emazte eta esklaboengan ere zuen boterearekin integratuz.
Europako herrialde batzuek guraso-ahalaren sistema hartu zuten gurasoen arteko harremanak arautzeko, alde batetik, eta seme-alaben artekoak, bestetik. Hispanoamerikan, Espainiar Inperioak erromatar guraso-ahala ezarri zuen bere kolonietan, eta handik XIX. mendetik aurrera independizatu ziren herrialdeetako sistema juridikoetara igaro zen. Urteen poderioz, guraso-ahalaren sistemak aldatu egin dira, gizonen eta emakumeen arteko berdintasunezko xedapenak sartzeko, institutuaren ohiko kontzepzio hierarkiko patriarkala murrizteko, bai eta haurra subjektu gisa eta haurren interes nagusi gisa ezartzeko ere. Sistemak ere aldatuz joan dira, dibortzio-kasuen gorakadari erantzuteko eta gurasoak elkarrekin bizi ez direnean guraso-ahala arautzen duten arauak ezartzeko.
Azken hamarkadetan, batez ere 1989an Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena ezarri zenetik, oraindik geratzen diren guraso-ahalaren erregimenak behin betiko uzteko joera dago, «guraso-erantzukizuna» izeneko erregimenak ezartzeko.
Clavaria versatilis
Clavaria versatilis Clavaria generoko onddo espezie bat da.
Aztertzen ari dira jangarritasuna, ez jatea gomendatzen da. Clavarius botrytis delakoaren gain, ez da beste Clavarius generokorik kontsumitu behar, purgatzaileak edo digeritzen zailak direlako.
Generoaren berezitasunak
Clavaria generoko onddoak, koralen forma dute, edo, sinpleak badira, borra itxurakoak edo harizpi bertikalak. Esporen kolorea zuritik okrera doa, eta horiek leunak edo “verrucosoak” dira. Zistidiorik gabe.
Espeziaren berezitasunak
Koral itxurako perretxiko bat da, hasieran, erabat lila-morexka kolorekoa oinarria izan ezik, zurixka baita, gero adarrak okre antzeko kolorekoak bihurtzen dira eta esporak eltzean hautsez beteak. Tamaina: 6 - 14 x 5 - 20 cm-koak. Adarrak ugariak, estu eta dikotomikoak, 3 -5 punta kamutsekin amaituak.
Haragia: Zuria eta zaporegabea.
Etimologia: Clavaria terminoa latinetik dator, "clavarius" hitzetik eta borra, iltze, esan nahi du. Bere itxuragatik.
Jangarritasuna
Aztertzen ari dira jangarritasuna, ez jatea gomendatzen da.
Sasoia eta lekua
Udazkenean hostoerorkorretan, pagoetan batez ere, urria.
Banaketa eremua
Frantzia, Japonia, Ameriketako Estatu Batuak eta Australia.
Dessiatina
Dessiatina (десятина) Errusiar Inperioan erabiltzen zen lurraren azalera neurtzeko unitatea zen. Dessiatina bat 2.400 sazhen koadro ziren, eta gutxi gora behera 10.926,512 metro koadro dira, hau da, 1,09 hektarea.
Beraz, lurjabeen 3 dessiatina gobernuaren 4 dessiatina halako ziren.
Genero-identitate
Genero-identitatea generoari dagokionez, nork bere buruaz duen pertzepzioa da, sexu/genero sistema bitarraren arabera gizonezkoei eta emakumezkoei ezartzen zaizkien rolekin lotutakoa, edozein dela ere jaiotzean ezaugarri biologikoen arabera esleitutako sexua.
Gizabanako batek bere maskulinitate edo feminitateari buruz dituen pertzepzio eta esperientzia pertsonaletan oinarritzen den sexu psikologiko edo psikikotzat har daiteke. Identitate sexualaren hiru elementuetako bat da, sexu-joerarekin eta genero-rolarekin batera, eta «sexu bateko kide izatearen eskema ideoafektiboarekin» erlazionatzen da; beraz, generoaren adierazpen indibiduala litzateke.
Just After Sunset
Just After Sunset (euskaraz Gaua Egin Ondoren), 2008ko Stephen King estatubatuar idazlearen kontakizun liburu bat da. 2008ko azaroaren 11an Charles Scribner's Sons argitaletxeak argitaratu zuen.
13 kontakizunez osatutako liburua da, bakoitzaren amaieran idazleak kontakizunei buruzko hainbat ohar ere idatzi zituen.
Willa
Hainbat pertsonez osatutako talde bat Wyoming estatuko herri bateko tren geltokian daude, hara nola eta zergatik ailegatu diren jakin gabe.
Jengibre ogiaren neska
Emakume bat bere iragana atzean utzi nahian AEBetako kostaldeko badia batera bizitzera joan da, baina bere berehalako etorkizunak ustekabekoa ekarriko dionaz ezjakitun da.
Harveyren ametsa
Gizon batek bere emazteari izandako amets arraro eta bitxi bat aipatuko dio, ametsa baina zeozer gehiago izan daitekena.
Átseden eremua
Ezizenez eleberriak argitaratzen dituen idazle bat errepidean dahoen atseden eremu batean getatuko da, eta egoera deseroso batean parteartuko du.
Bizikleta estatikoa
Gizon batek bizikleta estatiko bat erosiko du, beste norabaitera eramango duela susmatu gabe.
Atzean laga zituzten gauzak
G8zon baten aartanentuan objektu bitxi batzuk agertzen hasiko dira. Kingek AEBetan jazotako 2001eko irailaren 11ko atentatuko biktimei egindako omenaldia da.
Graduazio arratdaldea
Gazte bat gertaera arraro baten lekukoa izango da.
N
Gaixotasun psikologiko larria duen gizon bat bere psikiatrarengana laguntza eske joango da.
Infernuko katua
Itxuraz arrunta dirudien katu batek berarekin batera heriotza darama. Kontakizun hau zinenaratua izan zen.
The New York Times merke-merke
Emakume batek inoiz ahaztuko ez duen telefono dei bat jasoko du.
Mutu
Autoestopista bat zehark ezohikoa eta enigmatikoa da. Aitormen baten gisa narratua, zur eta lur uzteko moduko amaiera harrigarria duen intrigazko kontakizuna da.
Ayana
Mirariak gertatzen dira, eta gainera usteksbean.
Leku oso estua
Bi gizonek beren lehia muturreraino eramango dute.
Silver Bullet (filma)
Silver Bullet (euskaraz Zilarrezko Bala), 1985eko Dan Attias estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko thriller film bat da. Stephen King idazlearen Cycle of the Werewolf (1983, Otsogizonaren Zikloa) eleberrian oinarritua dago. Gary Busey, Everett McGill, Megan Follows, Terry O'Quinn, Lawrence Tierney, Bill Smitrovich, Kent Broadhurst, David Hart eta James Gammon aktoreek antzeztu zuten.
Gaur egun beldurrezko zinemazaleen artean kultuzko film estatusa bereganatu du.
Argumentua
1976ko udaberria, AEB, Maine, Tarker's Mills udalerri txikian txikitutako herritarren gorpuen agerpenak ordurarteko bertako biztanleen bizimodu lasaia aztoratu du. Marty Coslaw (Corey Aim) mutil gazteak hilketa horien egilea otsogizon bat dela uste du, ta otsogizon hiltzailea atzemateko Jane (Megan Follows) arrebaren laguntza izango du.
Soalarko iruinarria
Soalarko iruinarria , Soalarko armadun estela, Solarko estela-menhirra, Soalarreko estela-zutarria , edo Soalarko menhirra edo zutarria, Baztango Soalar mendian aurkitu eta dekoratutako dagoen zutarri antropomorfoa da.
Ezaugarriak
3.000 kg-ko eta 4,35 m-ko altuerako hareharri gorriko molea da. Lehen erreferentzia ezaguna Aita Ondarrarena da (1976). Izen bereko lepoan nengoen, Beartzundik gertu (Baztan). 2000. urtean, Hillarriak taldeak grabatua zegoela jakinarazi zuen (une hartan saskibaloiko saski gisa erabilitako finka pribatu batean zegoen, iruzkinik gabe).
Menhira mutur batetik puskatuta dago, eta, beraz, hasieran egun dena bainoa altuagoa izango dela uste da.
Grabatuak aurkitzean, hilarritzat hartzen da. Marrazkien izaera antropomorfikoak aberastasun berria erakusten du penintsularen iparraldeko megalitismoan, eta, horren ondorioz, Arte Paleolitikoa iparraldera, Levantetik Levantera eta Eskematikoa hegoaldera mugatzen zituzten kontzeptu zaharrak birplanteatu dira.
Grafiek adierazpen ideologikoa adierazten dute (erlijiosoa, ekonomikoa edo soziala), eta Europako hegoaldeko biztanleek oro har ezagutu dezaketen kode sinbolikoa osatzen dute. Harri honen kasua ez da Euskal Herriko bakarra, Etenetan, Atan, Iruñarrin, Aitzpikoarrin, Zorrotzarrin eta abarretan grabatuta baitaude.
Buruaren eta gorputzaren arteko erlazioak zenbait proportzioren bilaketa adierazten du. Grabatuek irudi hau osatzen dute: aurpegia sugearekin, -armadura, bakarra, gerrikoa, alabarda, armarria eta daga. Gerlari bat dira.
Datazioa
Haren antzinatasuna 3.500-5.500 urtekoa da, eta zaila da haren adina gehiago zehaztea, menhir bat ezin baita datatu karbono 14 bidez. Ez dago argi, halaber, bere gerritik zintzilik dagoen alabarda silexezkoa edo kobrezkoa den, mota horretako armak bi materialekin eraiki baitziren.
Aurkikuntza eta kokagune aldaketak
Frantzisko Ondarra Erdociak topatu zuen 1974. urtean Soalarren. Etzana zegoen eta inguruan beste megalito batzuk zeuden. Soalar 827 metroko altuera duen Baztango mendia da eta ibarraren zatirik handiena kontrolatzen du.
Urte batzuk geroago, Hilharriak taldeko kideek jakin zuten menhir hori inguruko bizilagun batek baserrira eraman zuela eta saski bat jarri ziola saskibaloian aritzeko. Argazkiak ateratzean, menhirak grabatu bitxiak zituela ikusi zuten, ordura arte ezkutuan egon zirenak, bere jatorrizko kokapenean grabatuak lurra ukitzen zuen aldean zeudelako.
Menhir berezi hori hamar urtez egon zen ikusgai Elizondoko Jorge Oteiza Etnografia Museoan, baina 2018an Nafarroako Museoko teknikariek egin zuten bisita batean ikusi zuten nabarmen hondatzen ari zela, jariatze-urak baitzituen eta kolorez eta orbanez bete baitzen. Orduan menhirra Cordovillan dagoen Nafarroako Gobernuaren arkeologia biltegira eraman zuten eta han bisitatu daiteke eskaera eginez gero.
Gurea-Ascovalsa
Gurea-Ascovalsa, afizionatu mailako txirrindulari taldea izan zen. Mungiako elkarteak antolatu zuen taldea. Mungiako dorrean egin zuten taldearen presenazioa. Bertan, Iñaki Barrenetxea Giraldez txirrindulari profesionala izan zen. Asla anaia bikiak bertan korritu zuten, baita ere, eta maila ona erakutsi zuten.
1996ko Bizkaiko Bira
1996ko Bizkaiko Bira, lasterketa honen XVI.ekitaldia izan zen. Uztailaren 3tik 7ra ospatu zen eta BBK izan zen babesle nagusia. Bost etapa izan zituen baina laugarrenak bi sektore izan zituen. Garailea, José Luis Urdiain izan zen.
Etapak
Berango-Sustatxa (7,7 km)
Zornotza-Zornotza (158 km)
Auguste Lechesne
Auguste Jean Baptiste Lechesne (Caen, 1815-Fleury-sur-Orne (garaiko Alemanian), 1888) eskultore frantziarra izan zen. 1856an, Ernest-Eugène Hiollerekin batera, Erromako bigarren saria lortu zuen. Henri Lechesne eskultorearen aita zen.
Biografia
Parisko Arte Ederren Eskola Nazionalean sartu ondoren, Auguste Jean-Baptiste Lechesne Pierre-Charles Simart eta Jean-Baptiste Joseph Debayren ikaslea izan zen. 1840an ospea hartu zuen Parisko Maison Doréeko fatxadako friso batekin, non adar eta animalien nahasketa nabaritzen dugu. Bere talentua aitortzeak Parisko jauregiak apaintzeko enkargu ugari irabazi zizkion. 1848ko Salonean domina lortu ondoren, 1851ko Erakusketa Unibertsalean lehen mailako bi domina jaso zituen, eta gero 1855eko Erakusketa Unibertsalean ohorezko gurutzea lortu zuten. 1856an, Prix de Rome lehiaketan parte hartu zuen, bigarren postuan berdinduta geldituz Ernest-Eugène Hiollerekin batera; lehen saria Henri-Charles Maniglierrentzat izan zen. 1858ko Salonean, bere "L'Amour domptant les bêtes féroces" taldea nabarmendu zen bereziki. Parisko Udalak Bois de Boulognen jartzeko asmoa zuen, baina ez zion jarraipenik eman ekimen horri. Azkenean, artistak Caeneko Udalari eman zion eta honek Jardin des Plantesen jarri zuen. Eguraldi txarrak pixkanaka hondatu eta azkenean suntsitu egin zen 1895ean. 1859an, Caengo udal administrazioak eskultura eskola baten zuzendaritza agindu zion. Ohorezko Legioko zaldun izendatu zuten 1855eko azaroaren 14an. Lechesne Alemanian (gaur egun Frantziako Fleury-sur-Orne) hil zen, 1888ko azaroaren 1ean.
Ezekiel Alebua
Ezekiel Alebua (Avuavu, Guadalcanal, 1947 - Haimatua, Guadalcanal, 2022ko abuztuaren 7a) Solomon Uharteetako lehen ministroa izan zen 1986ko abenduaren 1etik 1989ko martxoaren 28ra.
Kanpo Arazoetarako ministro izan zen 1981etik 1982ra, eta Guadalcanal uharteko gobernari 1988tik 1993ra. Ez zuen uharte honetako mugimendu independentista babestu, eta 2001ean zauritu egin zuten hilketa saiakera batean.
1984ko Bizkaiko Bira
1984ko Bizkaiko Bira, Bizkaiko Bira ko IV. ekitaldia izan zen. Miguel Indurain handiak bi etapa irabazi zituen baina Sailkapen nagusia Hans Knauer-ek irabazi zuen. Txirrindulari honen bigarren Bira izan zen hau.
1861eko erreforma emantzipatzailea
1861eko erreforma emantzipatzailea, Emantzipazio Ediktua ere deitzen dena (Крестьянская реформа 1861 года) Alexandro II.a Errusiakoa tsarrak sartutako erreforma liberalen artean lehena eta garrantzitsuena izan zen. Erreformak Errusiako Inperio osoan joputza indargabetu zuen.
1861eko Emantzipazio Adierazpenak propietate pribatuetako eta etxeko jopuen emantzipazioa aldarrikatu zuen. Ediktu honekin 23 milioi pertsonak baino gehiagok jaso zuten beren askatasuna. Jopuek herritar libreen eskubide guztiak lortu zituzten, baita adostasunik lortu gabe ezkontzeko, ondasunak izateko eta negozio bat izateko eskubideak ere. Adierazpenaren arabera, nekazariek lurjabeen lurrak eros zitzaketen. Etxeko morroiak izan ziren askatasun txikiena eskuratu zuten: askatasuna besterik ez zuten irabazi eta ez zuten lurra irabazi.
Morroiak 1861ean emantzipatu ziren, Alexander II.a tsarrak 1856ko martxoaren 30ean emandako hitzaldi baten ondoren. Georgian, emantzipazioa geroago gertatu zen, 1864an, eta nobleentzat askoz hobeto joan zen Errusian baino. Estatuaren jabetzako morroi edo jopuek (lur inperialetan bizi eta lan egiten dutenak) emantzipatu egin ziren 1866an.
Ion Azkuna
Taldeak
Paredes Rota dos Movéis (2001)
1996
San Martín Proba
1995eko Bizkaiko Bira
1995eko Bizkaiko Bira lasterketa honen XXV. ekitaldia izan zen. Garailea, Roberto Heras izan zen.
ETB telebistak etapen laburpenak eskaini zituen gauero.
Sailkapen nagusia
Roberto Heras
Pontoko Errepublika
Pontoko Errepublika (Δημοκρατία του Πόντου, Dimokratía tou Posdou) Itsaso Beltzaren hegoaldeko kostan proposatutako estatu greziar pontikoa zen. Bere lurraldeak Ponto historikoaren zati handi bat hartuko zuen eta gaur egun Itsaso Beltzeko eskualde turkiarraren parte da. Proposatutako Estatua 1919ko Parisko Bake Konferentzian eztabaidatu zen, baina Eleftherio Venizelosen gobernu greziarra beldur zen Estatu horren jarrera prekarioarekin, eta, beraz, haren ordez Armenia Wilsondarraren estatu handiagoan sartzeko proposatu zuten. Azkenean, ordea, estatu bakar bat ere ez zen indarrean jarri, eta greziar herritar pontikoak Turkiatik bota zituzten 1922aren ondoren, eta Sobietar Batasunean edo Greziako Mazedonian finkatu ziren. Egoera hori formalki onartu zen 1923an, Grezia eta Turkiaren arteko populazio-trukearen parte gisa. Greziako zirkulu politiko modernoetan, trukea ezin da bereizi Greziar genozidio garaikidetik.
Louis de Koning
Louis de Koning (Brielle, 1967ko urriaren 19a) Herbehereetako txirrindulari ohia da. Bizkaiko Bira irabazi zuen afizionatu mailan.
Palmaresa
1988 1992 1995 1996 1997 1998
2009ko Bizkaiko Bira
2009ko Bizkaiko Bira, Bizkaiko Bira ko XXIX. ekitaldia izan zen. 2009ko uztailaren 1etik 5era izan zen eta Durangotik Bilbora joan zen 526 km egin ondoren. Lehenengo hiru etapak lauagoak izan ziren, laugarrena erlojupeko bat izan zen eta azkena etapa erregina izan zen. Etapen ostean, txirrindulari profesional izandakoak hitzaldiak egin zituzten. Haietako batzuk, Miguel Indurain, Abraham Olano, Julian Gorospe, Marino Lejarreta, Mikel Pradera izan ziren. Bilbovision telebistak laburpenak eskeintzen zituen egunero 21:30tan. Ekitaldi honetan, hemen hazitako lehen txirrindularia profesionalekin Urkiola Igoera-n lehiatzeko saria izan zuen.
Jelena Zamolodchikova
Jelena Zamolódchikova (Mosku; 1982ko irailaren 19a) errusiar gimnasta artistikoa da, bi aldiz txapeldun olinpikoa 2000. urtean zaldi-jauzian eta lurzoru probetan, eta bi aldiz munduko txapelduna 1999. eta 2002. urteetan.
1999
Tianjingo 1999ko Munduko Lehiaketan, urrea eskuratu zuen zaldi-jauzian, eta Simona Amanar eta Maria Olaru errumaniarren aurretik geratu zen, brontzea norbanako jeneralean —Maria Olaru eta Ukrainako Viktóriya Karpenko—, eta zilarra taldeka —Errumania ondoren eta Ukrainiaren aurretik—.
2000
Sidneyko 2000ko Olinpiar Jokoetan, urrea eskuratu zuen jauzi proban —Andreea Rüducan errumanierraren eta Yekaterina Lobaznyuk errusiar kidearen aurretik—, beste urre bat lurrean —Svetlana Khorkina herrikidearen eta Simona Amânar errumaniaren aurretik—, eta zilarrezko domina taldekakoan, Errumaniaren aurretik.
2001
Ganteko 2001eko Munduko Txapelketan, zilarra eskuratu zuen taldekakoan, berriz ere Errumaniaren atzetik (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea).
2002
Debrecengo 2002ko Munduko Txapelketan, urrea eskuratu zuen jauzian, Natalia Zigánshina errusiarraren eta OksanaTxusovitina uzbekaren aurretik.
Borja Abasolo
Amateur mailan hainbat garaipen lortu arren, ez zen profesionaletara pasatu.
Jelena Zamolodchikova
2004
2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan, Errumaniaren eta Estatu Batuen atzetik, taldekako brontzea lortu zuen. Taldekideak Liudmila Yezhova, Svetlana Jórkina, María Kriutxkova, Anna Pávlova eta Natalia Zigánshina gimnastak izan ziren.
Borja Abasolo
Palmaresa
2010 2011 2012 2013
Jelena Zamolodchikova
2006
Azkenik, arrakastaz betetako kirolari ibilbideari amaiera emanez, 2006an Aarhusen (Danimarka) egindako Munduko Txapelketan, taldekako lehiaketan, Brontzea lortu zuen, Txinaren (urrea) eta Estatu Batuen (zilarra) atzetik. Taldekideak: Anna Grudkó, Polina Miller, Anna Pávlova, Kristina Právdina eta Svetlana Kliúkina.
Jacinto Ceballos Mentxaka
Jacinto Ceballos Mentxaka (Leioa, 1980ko otsailaren 1a), euskal txirrindulari ohia da. Jubenil mailan Punta Galea taldean izan zen eta garailea izan zen Mungian.
Kirol ibilbideko lorpenik aipagarrienak, 2003ko Bizkaiko Birako sailkapen orokorreko bigarren postua eta Kantabriako Itzuliko etapa garaipen bat izan ziren.
Palmaresa
2003
Bizantinismo
Bizantinismoa edo bizantismoa zientzia politikoan eta filosofia politikoan Bizantziar Inperioaren sistema politikoa eta kultura izendatzeko erabiltzen den terminoa da, eta haren ondorengo espiritualak, Balkanetako herrialdeak, Otomandar Inperioa eta Errusiar Federazioa, bereziki.
Las Eretas museoa eta aztarnategi arkeologikoa
"Las Eretas" museo eta aztarnategia, Berbintzanan dagoen musealizatutako Burdin Aroko aztarnategi bat eta museo batek osatutako gunea da. Museoan, Eretak aztarnategian aurkitutako objektuez gain, Nafarroako beste lekutako indusketetan aurkitutako batzuk ere erakusten dira.
Bizantinismo
Terminoa ikerlari modernoek bizantziar aristokraziaren eta burokraziaren errealitatearen adierazgarri ez den orokortze bat dela kritikatu dute.
Las Eretas museoa eta aztarnategi arkeologikoa
Eretakeko aztarnategia Burdin Aroko herrixka zahar bateko aztarnategi arkeologikoa da, Argako Erriberako Berbintzanan kokatua, Euskal Herriko Nafarroa Garaian.
Herrixka gotortu hau K.a. VII. mendean sortu zen eta egungo Berbintzana herrian kokatua dago, Arga ibaiaren ertzean. K.a. VI. eta IV. menden bitarteko okupazioa izan zuen. Aztarnategia museoalizatuta dago eta beraz, bisitagarria da. musealizazio prozesuaren baitan etxe bat, labe batzuk eta beste egitura txiki eta objektuak berreraiki dituzte, bai eta garai haietako harresiaren zati bat, dorre handi bat birsortu.
Museoan, indusketa arkeologikoan berreskuratutako ostilamenduak eta hondakin materialak kontserbatzen eta erakusten dira, eta hainbat komunikazio-baliabideren laguntzaz, objektuak ikus, ibili eta ezagut daitezke. Nafarroako beste aztarnategi batzuetan aurkitutako artefaktu batzuk ere museo honetan ikus daiteke, hala nola antzinako euskal izena zuen Errensa jainkosari eskainitako aldarea.
Herrixkaren itxura fisikoa
Herri honen planoa erdizirkularra izan zen. Hirigunearen hiri-antolamendua erdiko kale batek eta plaza txiki batek antolatu zuten. Haren ondoan etxeak eraiki ziren, oinplano angeluzuzena zuten familia bakarreko etxebizitzaren eredu zeltikoari erantzuten diotenak, Alto de la Cruz de la Cortes herrixkaren berdin-berdinak; denak tamaina eta aberastasun maila berekoak dira, eta badirudi ez zegoela alderik herrian bizi izan ziren familien artean. Lur trinkotuzko zoruak dituzte, horma entokatuak, kareztatuak, eta hiru gela izan ohi dituzte: atarte bat, labea izan zezakeena; areto nagusi bat, erdian beheko sua zuena; eta, ondoren, jakitokia, hormen bankuekin.
Aztarnategiaren Kronologia eta beste ezaugarriak
K.a. VII. mendean sortutako herria da, eta bertatik ezagutu daiteke nola bizi ziren baskoiak Burdin Aroan. Aztarnategiak K. a. VI. eta IV. mendeetako herri gotortu baten aztarnak erakusten ditu. Halaber, harresiaren zati bat, dorre bat eta garai hartako etxebizitza bat birsortu dira.
1984tik aurrera bazekiten Nafarroako museoak bazekien Las Eretasen eta Serna de Berbinzanan erromatar garaiko villa edo landetxe bat zegoela, baina ikerketa sistematikoa 1991. urtean hasi zen. Urte hartan, Berbintzanako udalak igerileku publikoa bertan egitea proposatu zuen, eta orduan museoak azterketa arkeologikoa egiteko enkargua eman zionean Javier Armendariz Martija arkeologoari.
Ondare izendapena
Kultura-multzo hau interes kulturaleko ondasun deklaratu zen, Hezkuntza eta Kultura sailburuaren 1999ko maiatzaren 7ko 125/1999 Foru Aginduaren bidez, eta prebentziozko idatzoharra egin zen Arte Eder eta Ondare Historikoaren Zuzendaritza Nagusia-Vianako Kultura Ministerioa-Ondare Higigarrien Zuzendaritza Nagusian.
Ideia Handia
Ideia Handia (greziera modernoan: ΜνγάληΙδέα, Megáli Idéa) XIX. eta XX. mendeetako nazionalismo greziarraren sentimendu nazionalaren adierazpena zen. Greziar guztiak nazio-estatu bakar batean elkartu nahi zituen Konstantinoplan ezarritako hiriburuarekin. Batez ere irredentismoaren forma hartu zuen. Termino hori Ioannis Kolettis Oto Erregearen lehen ministroak asmatu zuen 1844an. Ideia Handiak menderatu zuen kanpo-politika osoa, eta, beraz, Greziaren barne-politika: 1820ko independentzia-gerratik, 1970eko hamarkadako Zipreko arazora, XX. mendearen hasierako gerra balkanikoetatik igarota. Greziaren aurkari nagusia Ideia Handia garatzeko Otomandar Inperioa izan zen, eta, ondoren, Turkia.
James Tissot
Jacques Joseph "James" Tissot (Nantes, 1836ko urriaren 15a - Chenecey-Buillon, 1902ko abuztuaren 8a) frantziar margolaria izan zen.
1850eko hamarkadan Parisera joan zen Arte Ederretako Akademian ikastera, eta 1859an lehen aldiz Parisko Aretoan erakutsi zuen. Parisko eszena modernoak eta gizarte-bizitzakoak margotu zituen 1871n Londresen kokatu aurretik.
Frantzia-Prusia gerran, Parisen defentsan eta Parisko Komunan parte hartu zuen.
Londresen emakume dotoreen eta goi mailako gizartearen erretratuak egin zituen. 1882an Parisera itzuli zen. Édouard Maneten lagun eta zaintzaile izan zen. 1885etik aurrera bere fede katolikoa jaso zuen eta Bibliako lanak egin zituen.
Jesus Isasi
Jesus Isasi Aspiazu (Luanco, 1940ko azaroaren 29a - Zuazo, 2005eko maiatzaren 28a), Euskal Herriko txirrindularia izan zen, 1963tik 1968ra profesionala izandakoa.
Palmaresa
1962 1965 1967
Ana Luísa Amaral
Ana Luísa Ribeiro Barata do Amaral, Ana Luísa Amaral izenez ezaguna (Lisboa, 1956ko apirilaren 5a - Porto 2022ko abuztuaren 5a) portugaldar poeta, itzultzailea eta irakasle a izan zen. Poesia Iberoamerikarreko Reina Sofía Saria irabazi zuen.
Ibilbidea
Ana Luísa Amaral Lisboan jaio zen 1956ko apirilaren 5ean. Oportoko Unibertsitateko Letren Fakultatean germaniar filologia ikasi zuen. 1985ean, literatura ingelesaren espezialitateko gaitasun pedagogiko eta zientifikoko probetara aurkeztu zen. 1996an, Estatu Batuetako literaturaren espezialitatean doktoratu zen, "Emily Dickinson: una poética del exceso" tesiarekin.
Literaturako irakasle izan zen Oportoko Unibertsitateko Letren Fakultatean bertan eta Margarida Losa Literatura Konparatuko Institutuan. Hainbat lan akademiko idatzi zituen Portugalen eta atzerrian: poesia ingelesa eta estatubatuarra, poetika konparatua eta ikasketa feministak. Genero ikasketen aitzindarietako bat izan zen Portugalen, eta 2005ean Diccionario de crítica feminista idatzi zuen, Gabriela Macedorekin batera.