cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Larraineta (Agoitz)
Klima
Longidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.
Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala longidar herrietan izaten dira, batez ere.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Yann Gerven
Yann Gerven, benetako izenez Yvon Gourmelon, (Plougastel-Daoulas, Bretainia, 1946ko abuztuaren 20a) bretainierazko eleberrigilea da. 1986ko Xavier de Langlais saria irabazi zuen Brestiz o vreskenn liburuagatik.
Scanzano Jonico
Scanzano Jonico Italiako udalerri bat da. Materako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Scanzano Jonicok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Berrotza
Herriak
Honako herri hauek osatzen dute:
Darlington (Pennsylvania)
Darlington Pennsylvaniako borough bat da. Beaver konderrian kokatua dago. 2010ean 254 biztanle zituen, 0.21 kilometro koadrotan banatuta.
Montesquieu-Avantès
Montesquiu-Avantés Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montesquieu-Avantès udalerrian erroldatutako biztanleak 233 ziren. Familiak 98 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 37 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 127 ziren, horien artean 98 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 98 pertsona aktiboetatik 88 lanean zeuden (52 gizon eta 36 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montesquieu-Avantès udalerrian 95 unitate fiskal zeuden, 243,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.230 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 iturgina eta 1 eraikuntza enpresa.
Acestrorhynchus
Acestrorhynchus arrain karaziformeen generoa da, Hego Amerikako ur gezetan bizi dena. Acestrorhynchidae familia monotipikoa osatzen duen bakarra da.
Montesquieu-Avantès
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Montesquieu-Avantès udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.120 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Synodontis fuelleborni
Synodontis fuelleborni Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Voalavo gymnocaudus
Voalavo gymnocaudus Voalavo generoko animalia da. Karraskarien barruko Nesomyinae azpifamilia eta Nesomyidae familian sailkatuta dago.
Elgin (Kansas)
Elgin Kansasko hiri bat da. Chautauqua konderrian kokatua dago. 2010ean 89 biztanle zituen, 0.51 kilometro koadrotan banatuta.
Marije Fullaondo
Marije Fullaondo La Cruz (Getxo, Bizkaia, 1964ko abenduaren 2a) ezker abertzaleko kidea, politikaria, irakasle eta ikertzailea da.
2023ko uztailaren 23ko Kongresurako hauteskundeetan, Euskal Herria Bilduren Bizkaiko zerrendaren bigarren hautagaia izan zen, Oskar Matuteren atzetik, eta diputatu eserlekua lortu zuen Bizkaitik Espainiako Kongresuan.
Biografia
2004ko ekainaren 13an, Herritarren Zerrendako zerrendaburua izan zen Europako Parlamentuko hauteskundetarako, baina Espainiako auzitegiek legez kanpo utzi zuten zerrenda.
Ondoren, Batasunarekin hainbat aldiz lotuta agertu zen eta horren bozeramaile izan zen 2006az geroztik. Gainera, Arnaldo Otegi eta Joseba Permach kartzelaratu ondoren, Pernando Barrenarekin batera egin izan du lan hau.
2007ko udal hauteskundeetarako Ezker Abertzaletik bultzatu zen ASB alderdia legeztatzen saiatu ziren hiru pertsonetako bat izan zen. 2007ko abenduaren 18tik 2010eko apirilaren 15era kartzelan egon zen Baltasar Garzón, Espainiako Auztegi Nazionaleko epailearen arabera, Batasuna, Eusko Abertzale Ekintza eta ETAren arteko harremana laguntzen zuelako.
2013ko otsailaren 23an, ezker abertzaleko Sortu alderdiaren zuzendaritzarako aukeratu zuten, Masa Borrokarako Arloaren arduradun gisa.
2023ko Kongresurako hauteskundeetarako, Euskal Herria Bilduren Bizkaiko zerrendaren bigarren hautagaia da, Oskar Matuteren atzetik eta diputatu eserlekua lortu zuen Bizkaitik.
Caribou (Kalifornia)
Caribou Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Plumas konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Igor Ahedo
Igor Ahedo Gurrutxaga (Errekalde, Bilbo, 1973ko abenduaren 19a) Soziologia Politikoan lizentziaduna eta Zientzia Politikoetan doktorea da. Irakasle aritzen da EHUn.
Trans-hirigintzan espezializatuta dago. Gai honetan, hainbat artikulu eta lankidetza zientifiko argitaratu ditu, nazioko eta nazioarteko aldizkarietan. Horien artean Aldiri. Arkitektura eta Abar aldizkarian Ula Iruretagoienarekin argitaratutako hau
Sistema eragile
Sistema eragile bat (SE laburtuta eta OS Operating System ingelesez) konputagailu baten software nagusia da. Software honek konputagailuko hardware baliabideak kudeatzen ditu eta beste software aplikazioei oinarrizko zerbitzuak eskaintzen dizkie. Gainera, beste softwareak ez bezala, modu pribilegiatuan exekutatzen da, horrela, programek sistemaren baliabideak erabili ahal dituzte nahi dituztenean, modu hori beharko dutenez SE erabili beharko dute.
Synodontis geledensis
Synodontis geledensis Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Sistema eragile
Historia
XX. eta XXI. mendean izugarrizko aurrerapenak eman dira informatikaren munduak, eta ildo horretatik doaz sistema eragileen sorrera eta garapena; eta, ondorioz, historia.
Puy-de-Serre
Puy-de-Serre Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Sistema eragile
1940ko hamarkada
1940. hamarkadaren bukaeran, munduko lehen konputagailu belaunaldiaren aurkikuntzarekin batera, programak konputagailuaren memorian sartzea ahalbidetzen zuten mikro - etengailuetara lotzen ziren konputagailuen kontsolara sartzea lortu zen. Momentu honetan ez zegoen sistema eragilerik, baina lehen aldiz programatzaileak zuzenean lan egiten hasi ziren konputagailuaren hardwarearekin.
Chinargues
Biztanleria
2007an Chalinargues udalerrian erroldatutako biztanleak 435 ziren. Familiak 180 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 299 etxebizitza zeuden, 184 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 82 bigarren erresidentzia ziren eta 33 hutsik zeuden. 288 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 184 etxebizitza nagusietatik 145 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 19 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 49 etxek lau zituzten eta 80 etxek bost zituzten. 79 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 75 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 69 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Tunikadun
Tunikadunak (Tunicata) edo urokordadunak (Urochordata) kordatuen barruko azpiphylum bat da, itsas ornogabez osatua.
Chinargues
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Tunikadun
Hodi edo zorro itxura izan dezakete. Gelatinaren edo zelulosaren antzeko gaiez eta karez eratua izaten dute hodi edo zorro hori (tunika). Isatsaldean bakarrik eta larba egoeran daudenean dute bizkar-korda; hortik urokordadun izena. Zirkulazio-aparatua irekia, guneka antolatua eta odola alde bietara dabilena dute. Arnasketa eta digestioa zakatz moduko zulo ziliodun batzuetatik bideratzen dituzte. Ugaltzeko eraz hermafroditak dira, baina sexu guruinen beharrik gabe edo sexuz ez dela ere ugal daitezke. Itsasazpiari itsatsita edo uretan libre bizi daitezke, taldeetan eta kolonietan antolaturik edo banaka. Hiru klase (aszidiazeoena, apenikularioena eta taliazeoena) eta 2.000 kordadun mota baino gehiago biltzen dira tunikadunen baitan. Horietan ezagunak dira, besteak beste, apendikularioa eta aszidia.
Larba garaian notokorda bat eta nerbio korda bat dute, baina heldu bihurtzean galdu egiten dute.
Chinargues
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 264 ziren, horien artean 183 aktiboak ziren eta 81 inaktiboak ziren. 183 pertsona aktiboetatik 168 lanean zeuden (104 gizon eta 64 emakume) eta 15 langabezian zeuden (8 gizon eta 7 emakume). 81 pertsona inaktiboetatik 36 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chalinargues udalerrian 167 unitate fiskal zeuden, 367 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.756 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 margolaria eta 1 zurgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Puy-de-Serre
Biztanleria
2007an Puy-de-Serre udalerrian erroldatutako biztanleak 302 ziren. Familiak 136 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Assevillers
Assevillers Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Assevillers udalerrian erroldatutako biztanleak 280 ziren. Familiak 103 ziren, horien artean 18 pertsona bakarrekoak ziren (9 bakarrik bizi ziren gizonak eta 9 bakarrik bizi ziren emakumeak), 34 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 47 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Sistema eragile
1950ko hamarkada (Batch Sistema)
1950. hamarkadaren hasieran, pertsona eta konputagailuen arteko elkarrekintza hobetzeko asmotan, sistema eragileek lehen agerpen xume eta sinple bat egiten dute, egoiliar monitore, Batch prozesu edo aldi baterako biltegiratzea bezalako kontzeptuen bidez. Erabiltzaileak ez zuen konputagailua zuzenean atzitzeko modurik. Horren ordez, hurrengo puntuan azaltzen den moduan, erabiltzaileak txartel baten bidez bidaltzen zion informazioa operadore informatikoari. Honek, sekuentziak multzokatu eta batch bakoitza osorik jartzen zuen sarrerako gailu batean. Prozesua amaitzerakoan programa bakoitza monitorera itzuli eta hurrengo programa kargatzen zen automatikoki.
Součekita
Součekita sulfuro motako minerala da eta bournonita taldearen kidea da.
Puy-de-Serre
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Součekita
Ezaugarriak
Součekita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4 da.
Puy-de-Serre
Etxebizitza
2007an 199 etxebizitza zeuden, 142 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 194 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 142 etxebizitza nagusietatik 114 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 12 etxek bi zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 41 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 112 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 72 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Hlince
Hlince Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 78 biztanle ditu eta 7,58 kilometro koadroko azalera. Plzeň-Iparraldeko barrutian dago.
Sistema eragile
Egoiliar monitorea
Bere funtzionamendua nahiko sinplea zen, zulatutako txartel batetik edo askotatik memoriako programak irakurri eta hauek exekutatzea baitzen bere lana. Arazoa, ordea, lan baten ateratzetik hurrengo lanaren hasiera arte igarotako denbora optimizatzeko era aurkitzea zen. IBM 704 ordenagailu baterako sortutako historiako lehen sistema eragilea 1956. urtean sortu zen, eta egiten bere funtzioa programa baten exekuzioa hastea zen aurreko bukatzen zenean.
Assevillers
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Sistema eragile
Aldi baterako biltegiratzea
Bere helburua programen kargatze - denbora murriztea zen, programa baten kargatzea edo datu - irteera hurrengoaren exekuzioarekin aldiberekoa izanik. Horretarako bi teknika erabiltzen ziren: "bufferinga" eta "spoolinga".
1960ko hamarkada
1960. hamarkadan informatikaren hainbat ataletan aldaketa garrantzi batzuk izan ziren, ordenagailuen potentziala handitzeko asmoz sortu ziren zirkuitu integratuen lehen agerpenekin.
Assevillers
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Sistema eragile
Multiprogramazioa
Sistema multiprogramatu batean memoria nagusiak erabiltzaile programa bat baino gehiago du bere baitan. CPUak programa baten aginduak exekutatzen ditu, exekutatzen ari den programak S/I-n eragiketa bat burutzen duenean; hau da, S/I-ko eragiketa bukatu arte itxoin beharrean, beste programa bat exekutatzeari ekiten zaio. Modu berean, azken hau S/I-ko beste eragiketa bat egiten hasten bada, agindu egokiak bidaltzen zaizkio kontrolatzaileari, eta beste programa bat exekutatzen hasten da. Modu honetan, posible da erabilgarri dauden baliabideak optimizatzea, momenturo eginbehar multzo egokia bilteragiratuta edukiz. Modu honetan, memoria zabalduta, hiru, lau edo programa egon daitezke haien artean txandakatuz.
Assevillers
Etxebizitza
2007an 115 etxebizitza zeuden, 102 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 114etxeak ziren. 102 etxebizitza nagusietatik 67 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 12 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 55 etxek bost zituzten. 84 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 56 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Sistema eragile
Partekatutako denbora
Momentu honetan erabilgarri dagoen elektronikaren erabilpen ona egiten duen sistema bat daukagu, baina elkarrekintza falta dugu arazo; hori gainditzeko, erabiltzaile anitzeko sistema batean bihurtu behar da, bertan hainbat erabiltzaile online egonda terminal berean, partekatutako denboraren operazio modua erabiliaz. Sistema hauek multiprogramazioaren antzera jokatzen dute; baina, azken hauek ez bezala, programa bat denbora jakin bat doanean exekuzioan sistema eragileak geratu egiten du beste aplikazio bat exekutatzeko. Honela, n erabiltzaile baditugu aldi berean aktiboki zerbitzu eske, erabiltzaile bakoitzak batez beste konputagailuaren benetako gaitasunaren 1/n baino ez du ikusiko, sistema eragilearen gainkarga alde batera utzita.
Hlince
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1250 urtean egin zen.
Sistema eragile
Denbora erreala
Sistema hauek ordenagailuz kanpoko gertakari kopuru handi bat denbora oso murriztuan onartu eta prozesatu behar direnean erabiltzen dira. Sistemak emandako denboran prozesuaren emaitzak lortu edo bukatzerik ez badu, huts egin duela esan daiteke. Erantzun - denborak, gainera, arazo edo gertakariari erantzuna eman behar dio. Fitxategien prozesamendua era jarraitu batean egiten da, uneko fitxategia hurrengo sartu baino lehen prozesatzen baita. Horretaz gain, sistema honen lehen eta egunarteko erabilerak telekomunikazioaren munduan izan direla esan behar da.
Puy-de-Serre
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 181 ziren, horien artean 114 aktiboak ziren eta 67 inaktiboak ziren. 114 pertsona aktiboetatik 104 lanean zeuden (61 gizon eta 43 emakume) eta 10 langabezian zeuden (5 gizon eta 5 emakume). 67 pertsona inaktiboetatik 37 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Puy-de-Serre udalerrian 140 unitate fiskal zeuden, 309 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.242 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Sistema eragile
Multiprozesagailuetarako sistemak
Egungo sistema eragile gehienak SMP arkitekturara egokituta daude.
Sistema eragileen arazo edo eragozpenak
Sistema eragileak handiak (erlatiboki), konplexuak eta garestiak ziren, ez baitzen lehenago antzeko ezer eraiki eta ordura arte eraiki ziren proiektuak espero zena baino askoz garestiagoak izan ziren; gainera, hauek eraikitzeko denbora ere oso handia izan zen. Horretaz gain, hardwarearen eta erabiltzailearen artean maila bat jartzen saiatu baziren ere, azken honek ezagupen handiak behar zituen programazio-lengoaiaren inguruan sistema erabili ahal izateko. Beste eragozpen handi bat baliabideen gehiegizko erabilpena zen, memoria nagusia eta bigarren mailako memoriak betetzen baitzituzten; hori gutxi balitz, prozesatze-denbora ikaragarri handia zen. Multiprogramazio eta partekatutako denbora teknikak hobetzeko arrazoiak hauek izan ziren, batik bat.
Puy-de-Serre
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 iturgina eta 1 ile apaindegia.
Sistema eragile
Garatutako sistema eragileak
Unix izan da hamarkada horretako sistema aipagarriena, bere ondorengoak oraindik martxan baitaude gaur egun. Atlas Supervisor eta OS/360 sistema eragileak ere aipa daitezke. 1960ko hamarkadaren erdialdean Multics azaltzen da, AT&T eta Unixko Bell laborategiek aurrera eramandako sistema eragilea, erabiltzaile eta ataza anitzekoa, maila altuko lengoaia batean idatzitako gutxietakoa izanik. Bertan garatu ziren kontzeptu asko mantendu dira eta eragina izan dute gaur egungo SE guztietan. Gainera, Unix izan zen TCP/IP protokoloa inplementatu zuen lehen sistema.
Puy-de-Serre
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Puy-de-Serre udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 500 hektarea erabiltzen.
Sistema eragile
Garatutako sistema eragileak
CP/M: (Control Program for Microcomputers) Intel 8080 mikroprozesagailuarentzat Gary Kildallek garatutako sistema eragilea izan zen. 1970. hamarkadako sistema eragile famatuenetakoa izan zen konputagailu pertsonalen arloan. Nahiz eta IBM PCn exekutatzeko eraldatua izan zen, IBMk MS-DOS aukeratu izanak Digital Researchekin porroto izan eta gero, CP/Mren erabilera ikaragarri jaistea egin zuen, desagerrarazi arte. CP/M Control Program/Monitor zeritzon hasiera batean; aurrerago, Control Program for Microcomputers izena hartu zuen. Garai hartan, zeharkako barrak (/) "-rentzako diseinatua" esan nahi zuen, nahiz eta aurrerago Gary Kildallek hura birdifinitu zuen. Momentu hartatik aurrera, CP/M lehen mikro - ordenagailuen industriako estandar bilakatu zen. Urte batzuk geroago, IBMk MS-DOS aukeratu izana bere ordenagailuetarako haren porrot handiena eragin zuen, azkenean desagertu egin zen arte.
Puy-de-Serre
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Assevillers
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Sistema eragile
1980ko hamarkada
Hamarkada honetan, hardwarea merketzea eta mikroprozesadoreen agerpenarekin batera, erabiltziale bakar bati dedikatutako sistemak sortzen dira (PC-ak). LSI (integrazioa eskala handian) zirkuituen sorrerarekin, siliziozko zentimetro karratu batean milaka trantsistore zituzten txipak, ordenagailu pertsonalen gorakada hasi zen. Hauekin, hein batean alde batera utzi zen errendimendua eta gehiago landu zen sistema eragile erabilterrazago bat lortzeko asmoa, menuak eta interfaze grafikoak sortuaz. Honek aplikazioen abiadura murrizten zuen, baina erabiltzaileentzako praktikoago eta sinpleagoak izatea lortu zen. Garai hartan, jada sortutako programazio - lengoaiak erabiltzen jarraitu zen, Smalltalk edo C bezalakoak adibidez; baina, horiez gain, beste batzuk ere sortu ziren: C++ eta Eiffel bezalakoak objektuei orientatutako programazioaren atalean, edo Haskell eta Miranda programazio deklaratiboaren munduan.
Assevillers
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 176 ziren, horien artean 132 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 132 pertsona aktiboetatik 124 lanean zeuden (69 gizon eta 55 emakume) eta 8 langabezian zeuden (2 gizon eta 6 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Puy-de-Serre
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sistema eragile
1980ko hamarkada
1980. hamarkadako aurrerapen garrantzitsuenetako bat sareko eta banatutako sistema eragileetan zebiltzan konputagailu sare pertsonalen garapena izan zen, elkarren artean komunikatzen eta Interneteko esparruan hedatzen hasiz. Agertoki honetan, bi ziren sistema eragile nagusiak: MS-DOS (Micro Soft Disk Operating System), IBM PCrentzat Microsoftek idatzia eta beste konputagailu batzuk Intel 8088 CPUa eta bere ondorengoak erabiltzen zituztenak; eta UNIX, Motorola 68000 erabiltzen zuten ordenagailu pertsonaletan nagusitu zena.
Assevillers
Diru sarrerak
2009an Assevillers udalerrian 108 unitate fiskal zeuden, 283,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.121 euro zen.
Sistema eragile
1980ko hamarkada
Honetaz gain, hamarkadaren bukaeran, hardwarearen txikitzea baliatuz, lehen eramangarriak sortzen hasi ziren, sistema hauen gailuetara egokituz sistema eragileak. Gainera, aurrerago, edozein tokitatik sarera konektatzea lortuko zuten eta beste adimen maila bat sortu ere bai: nonahiko sistemak.
Assevillers
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 5 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Sistema eragile
Garatutako sistema eragileak
Hamarkada honetako hiru sistema izan ziren funtsezkoak: MS-DOS izan zuen hedapenarengatik, Macintosh zabaldu zuen interfaze grafikoarengatik eta SunOS lan-estazioetan izan zuen eraginarengatik. Beste ezagun batzuk ere garaiotan sortu ziren: OS/", Amiga...
Assevillers
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa eta 5 jatetxeak.
Sistema eragile
Garatutako sistema eragileak
MS-DOS. 1981ean, Microsoftek QDOS izeneko sistema eragile bat erosi zuen, hainbat aldaketaren ondoren MS-DOSen (Micro Soft Disk Operating System) lehen bertsioa bilakatu zena. Handik aurrera, hainbat aldaketa burutu ziren 7.1 bertsiora ailegatu arte, 8. bertsioa Windows Mileniumen, eta handik aurrera MS-DOSek sistema eragilearen osagaia izateari utzi zion.
Assevillers
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Assevillers udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 540 hektarea erabiltzen.
Sistema eragile
Garatutako sistema eragileak
1983an, MSX ordenagailuen agerpenarekin, Z-80 prozesagailuak erabiltzen zuen egokitzapen bat sortu zen sistema honentzat, MSX-DOS izenekoa. MS-DOS 1.25 eta CP/Mren arteko nahaste bat zen. 1988an, Microsoft proiektutik bereizi zenean, MSX-DOS garatu zuen ASCII korporazioak, beste hainbat erabilpenen artean, direktorien erabileraren aintzindari izan zena.
Assevillers
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Sistema eragile
Garatutako sistema eragileak
Macintosh ordenagailuaren merkaturatze ofiziala 1984ko urtarrilean izan zen, US $1,995-ko prezioan (ondoren $2,495 dolarretara aldatu zen). Mac OS sistema eragilearen ezaugarri nagusiak Interfaze grafikoa (GUI, Graphic User Interface) eta sagua izan ziren, eta horri eutsi ahal izateko multiataza izatea.
Assevillers
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sistema eragile
Garatutako sistema eragileak
SunOS Unix eta BSDtik eratorritako sistema eragilearen bertsioa zen, Sun Microsystemsek garatutakoa 1990ko hamarkada hasiera arte bere lantegi eta zerbitzarientzako. UNIX BSDn oinarrituta zegoen, nahiz eta ondorengo bertsioetan System V UNIXen hainbat gehigarri eduki. 1985ean sortu zen SunOS 2.0 fitxategi sistema birtual (VFS) eta NFS protokoloaren zituen.
Elk City (Kansas)
Elk City Kansasko hiri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 325 biztanle zituen, 0.89 kilometro koadrotan banatuta.
Hlína
Hlína Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 289 biztanle ditu eta 8,34 kilometro koadroko azalera. Brno-Landako barrutian dago.
Acquaformosa
Acquaformosa Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Acquaformosak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Hlína
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1352 urtean egin zen.
Sistema eragile
Garatutako sistema eragileak
AmigaOS, Commodore Amiga sistema eragilea zuten ordenagailu pertsonaletan zeuden lehio - kudeatzaile eta ROM multzoari eman zitzaion izena zen. Commodore Internatiolek garatu zuen 1985 urtean.
OS/2 IBMren sistema eragile bat da, ordenagailu pertsonaletan DOS ordezteko merkaturatu zena. Hasieran, Microsoft eta IBMren artean garatua izan zen, baina Microsoftel proiektua utzi eta IBMren esku soilik geratu zen. OS/2 jada IBMk ez du merkaturatzen, eta 2006 urteaz geroztik bertan behera utzi zuten OS/2ren euskarri estandarra.
1990eko hamarkada
Mikrokernelen garapena bultzada handia izan zuen hamarkada horretan, baina ez da heldu sistema komertzialetara. Horrela Mach 3 mikrokernelak interes handia piztu zuen, eta eragin handia izan zuen GNU Hurd eta Appleko sistemetan (MacOS eta iOS).
Garatutako sistema eragileak
Hamarkada honetan Microsoftek aurrerapen handia egin zuen leihotan oinarritutako interfazeak hedatzean eta zerbitzarien alorrean egindako aurrerapenengatik. Edozein kasutan zerbitzarietan lidergoa Unixek eta bertatik eratorritako sistemek (Linux, Solaris, FreeBSD) zuten hainbat arrazoirengatik: sendotasuna, Internet euskarria, lankidetzarako aukerak. Gainera, Unix hasierako garaiko ideia garatuz, Software librearen eztanda etorri zen GNU/Linux aldetik.
GNU/Linux Unixen bertsio libre eta hein batean hobetua da, POSIXen estandarrean oinarritutakoa, hasiera batean komando moduan lan egiten zuena. Gaur egun, leihoekin lan egiteko gai da, zerbitzari grafiko eta leiho - kudeatzaile batzuei (KDE, GNOME) esker. Berriki, GNU/Linuxek aplikazio bat garatu du lehioak 3D ingurune batean bihurtzen dituena, Beryl eta Compiz izanik adibideak.
GNU/Linuxen banaketa asko existitzen dira (Debian, Fedora, Ubuntu, Slackware...), denak Linux nukleo bera izanik. GNU/Linuxen ezaugarrien barruan garrantzitsuena web - nabegazioan birusak ezin erasotzea da; hau, sistemak inplementatua duen baimen - sistema baten ondorioz lor daiteke.
Microsoft Windows MS-DOSen oinarritutako Microsoftek garatu eta saldutako sistema eragileen familia bat da. Windows ez zen inoiz izan ingurune grafikoko sistema eragile bat izan Windows 95 arte. Windows 95 16 eta 32 bit arteko interfaze grafikoko sistema eragile bat da. 1995. urtean merkaturatu zen eta ikaragarrizko salmenta izan zuen. Windowsen serie hau Windows Me sistemarekin amaitu zen.
Windows NT Microsoftek produzitutako sistema eragile familia ba da, lehen bertsioa 1993.an sortua izan zena. Aurretik, Microsofek enpresatara eta sare-zerbitzarietara orientatutako sistema eragile multzo bat sortua zuen. Interfaze grafiko propio, egonkor eta UNIX sare-sistemaren ezaugarri antzekoko sistema eragilea zen. NT ez zen egonkorra zerbitzarientzat leihoen sistemaren gainean zegoelako pentsatuta, eta ahulezia horrekin jarraitu zuen Windows2000 etorri zen arte.
Solaris Unix motako sistema eragile bat da, 1992an Sun Microsystemsek sortua SunOSen ondorengo bezala. Zerbitzarietan eta lan-estazioetan dabil, SPARC eta x86 arkitekturetan.
FreeBSD erabiltzaile anizkoitzeko sistema eragile bat da, prozesadore askoko plataformetan ataza eta prozesu anizkoitzeko ekintzak garatzeko gai dena. Nahiz eta FreeBSD ezin den zuzenki UNIX deitu, ez duelako The Open Group lizentziarik, POSIXekin bateragarria izateko gai da.
FreeBSD sistemak nukleo bat dakarki, sistemako fitxategi estruktura, C programazio lengoaiako parte den APIko liburutegiak, eta beste hainbat erabilpen. 6.1 bertsioak hobekuntza garrantzitsuak ekarri zituen soinu - eta sare - txartelentzako kontrolatzaileetan eta Bluetooth gailuetan, besteak beste. Banapen garrantzitsu eta famatuena PC-BSD da.
Kapital (finantzak)
Finantzetan, kapitala edo finantza kapitala pertsona edo erakunde batek aurreratu duten dirua da, beste enpresa eta erakundeei uzten zaiena, itzultzeko konpromisoarekin, haiek kapital horrekin inbertsioak egin ditzaten.
Sistema eragile
Garatutako sistema eragileak
Beos 1990ean Be Incorporatedek garatutako sistema eragile bat da, multimedia aplikazioetan errendimendu handia lortzeko helbuarekin sortua. Hasieran (1995-1996) sistema eragileak bere hardware propioa zuen, BeBox bezala ezagututakoa. Beranduago, 1987an, PowerPC plataformara hedatu zen eta, azkenean, 1998an x86 prozesagailuekin konpatible izatea lortu zen.
ReactOS (React Operating System) Microsoft Windows NT sistementzako egindako kode irekiko sistema eragile bat zen, software aplikazio eta dispositibo kontrolatzaileen artean bateragarritasun bitarra lortzea helburu zuena.
FreeDOS sistema eragile libre bat lortzea helburu zuen proiektu bat zen, MS-DOSeko aplikazio eta kontrolagailuekin guztik bateragarria izango zena. Programak heldutasun maila handi bat du jada eta MS-DOSen ez zeuden hainbat ezaugarri ditu. FreeDoseko hainbat komando MS-DOSekoen berdinak edo hobeak dira, baina bertsio originaleko batzuk falta dira oraindik.
2000ko hamarkada
Mugikorretarako sistemak izan dira hamarkada honetako berrikuntza nagusia: Android eta iOS izan dira eztanda horretatik abiatutako lehiako garaile argiak. Bestelakoetan ez zen berrikuntza handiegirik gertatu. Microsoft eta Apple enpresen eboluzioa izan zen zerbitzariei begira eta Unix/GNU/Linux sistemen sendotasuna eta prestazioak lortu nahian dira aldaketa aipagarrienak. Aldi berean GNU/Linux hedatzen hasi da PCetan, arrakasta gehiegirik gabe, eta GNU mikronukleoa ez da heldu nahiz eta Richard Stallman-ek 2002rako agindu GNU Hurd mikronukleoa.
Garatutako sistema eragileak
Mac OS, lehenago MAC OS X deitua zena, Unixen oinarritutako sistema eragile bat da, Apple Inc-ek garatu, merkaturatu eta saldutakoa. Zerbitzarientzako aldaera, Mac OS X Server, mahaigainarentzako bertsioaren bera da, nahiz eta lan - taldeak administratu eta sare - zerbitzuetarako sarrera hornitzen duen ere. Herraminta hauek, korreo zerbitzari bat, Samba zerbitzari bat, LDAP zerbitzari bat eta domeinu - zerbitzari bat dute beren barnean, besteak beste
Darwin Mac OS X-en azpian dagoen sistema da, lehen bertsioa 2001ean izan zuena Macintosh konputagailuentzat. Darwinek Mac OS X-ri prestazio modernoak ekarri dizkio, babestutako memoria, Multiataza izatea, memoriaren kudeaketa aurreratua edo prozesu anitz simetrikoa eramatea.
OpenSolaris 2005 urtean merkaturatutako sistema eragile libre bat da, Sun Microsystemsen Solaris hasierako bertsiotik eratorria.
SymbOS Amstrad CPC ordenagailuentzako 2001 urtean sortu zen sistema eragile bat da. Sistema eragile grafiko bat da, Windows 95en oso estetika eta interfaze antzekoak dituena. Ordenagailu hauek oso potentzia baxukoak izanda, erabiltzen duen hardwarekiko optimizatu egiten da sistema, eta lortutako errendimendua ona dela esan daiteke. Horrek sistema eragile modernoen aitzindari gisa kokatu du. Sistema zaharkitu baten itxura eduki arren, komunitate zabala lortu du. Programatzaile originalak sistema eguneratzen jarraitzen dute gaur egun.
MorphOS Power PC (PPC) prozesagailua duten ordenagailuentzako sortua. Sistema eragile jabeduna da, baina bere liburutegi eta osagaietako asko kode irekikoak dira. Sistema hau Quark mikronukleoan oinarrituta dago.
Haiku kode irekiko sistema eragile bat da, informazio pertsonal eta multimediaren garapenean oinarritzen dena. BeOS (Be Operating System) sistemak iradokia, Haiku sistema azkar, eraginkor, erabilterraz eta ikasterraza bihurtu nahi da, edozein mailako erabiltzaileentzako potentzia kontuan hartzeari utzi gabe.
2010ko hamarkada
Sistemen segurtasunak garrantzi handia hartu du. Mugikorretan saiakera egon dira eredu libreak arrakasta izan zezan, Mozilla OS sistemarekin esaterako, baina Android eta iOS sistemek nagusitasuna areagotu zuten. Gauzen Internet (IoT) ere hamarkada honetako berrikuntza da.
Gauzen Internet (IoT, Internet of Things)
egunero erabiltzen diren tresnak interkonexio digitalaren bidez Internetekin konektatzen dituen kontzeptua da. Honen bidez, Internetera pertsona baino objektu gehiago konektatzea lortzen da. Sistema txertatuak, denbora errealeko sistemak... era askotako beharrak sortzen dira Interneti lotuta gaur egungo gizarte honetan, eta, horregatik, sistema eragilek etengabe egokitzen joan behar dira. Horren adierazle dugu Gauzen Internet egunero erabiltzen diren tresnak interkonexio digitalaren bidez Internetekin konektatzen dituen kontzeptua.
Kernela
Sistema eragilearen kernela, sistema eragile guztiek erabiltzen duten software garrantzitsuena da. Kernela sistema eragilearen bihoztzat hartzen da, hardwarea eta softwarea elkarlotzen dituelako. Elkarlotze honek konputagailu edo ordenagailu batek modu eraginkor batean lan egitea ahalbidetzen du. Sistema eragilearen barruan, modu pribilegiatuan exekutatzen da, horrela, programek hardwarea modu seguruan atzitu ahal izango dute. Hau dena gauzatu ahal izateko, sistema-deiak (system calls) erabiltzen ditu. Kernelak, erabiltzaile arruntari makinaren erabilpena errazteko erabiltzen da.
Konputagailua pizten dugun bakoitzean, kernela, ordenagailuko RAM memorian kargatzen da eta bertan dirau ordenagailua itzali arte.
Nahiz eta aurretik esan sistema eragile orok erabiltzen duela kernela, benetan, hardwarearen abstrakzioa (hardware abstraction) lortu nahi ez badugu ez dugu kernelik behar. Abstrakzioa (hardware abstraction) lortzea, programatzaileak hardwareari buruzko detaileak jakin gabe, hau atzitzeko aukera izateari deritzo.
Funtzioak
Kernelak konputagailuari baliabideak eskaini eta kudeatzen dizkio, beste programei exekuzioa eta baliabide horiek erabiltzea baimenduz. Kernelak gainera memoriako helbide espazioa ezartzen du aplikazioetarako, memorian aplikazioen kodea duen fitxategiak kargatzen ditu eta programentzako edota programen barnean kokapen bereziak dituzten adarrentzako exekuzio pila ezartzen du.
Kernela hauen arduradun da:
1. Periferikoei edo makinara konektatzen diren gailuei sarbidea baimentzen die, erabiltzaileak erabili ditzan.
Dauphin (Pennsylvania)
Dauphin Pennsylvaniako borough bat da. Dauphin konderrian kokatua dago. 2010ean 791 biztanle zituen, 1.11 kilometro koadrotan banatuta.
Chiropterotriton multidentatus
Chiropterotriton multidentatus Chiropterotriton generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Indian Falls (Kalifornia)
Indian Falls Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Plumas konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sistema eragile
Funtzioak
2. Makinaren zerbitzuak eta programak modu eraginkor batean exekuta daitezen memoria kudeatzen du.
3. Prozesu eta programa ezberdinek prozesatzeko behar duten denbora kudeatzen du.
Kernel motak
Hasiera batean, konputagailuak, nukleorik gabe funtzionatzen zuten, baina, programa ezberdinak erabili ahal izateko, makinak berrabiarazi eta birkonfiguratu behar ziren. Horregatik, programa laguntzaileak memorian gordetzen hasi ziren. Programa hauek garatzen joan ziren eta gaur egun nukleo edo kernel izenarekin ezagutzen direnen oinarri izan ziren.
Egun, lau kernel mota daude indarrean:
1. Nukleo monolitikoak (Monolithic kernel): hauek hardwarearen abstrakzioa errazten dute. Ez dute modulurik erabiltzen, hau da, kernela programatua dago dena kapa batean garatzeko. Honek azkarragoa egiten du, baina segurtasun aldetik galerak sortzen dira eta gainera prozesua konplexuagoa da. Adibidez, Linux edo Unix sistema eragileek honako nukleoak erabiltzen dituzte.
2. Mikronukleoak (Microkernel): funtzionalitatea hobetzeko, hardwareari abstrakzio bakunak eskaini eta zerbitzari aplikazioak erabiltzen dituzte. Sistema hau, aurrekoa baina seguruagoa da, baina motelagoa ere eta askotan erantzuna jasotzeko denbora dezente itxaron behar da. Adibidez, MAC OS X sistema eragileak, Mach mikronukleoa erabiltzen du.
3. Nukleo hibridoak (Hybrid kernel): mikronukleoen parekoak dira, baina kernela azkarragoa izan dadin, kernelaren espazioan kode gehigarria eskaintzen dute. Windowsek esaterako, Windows NT kernela erabiltzen du, mota honetakoa dena.
4. Exonukleoak (Exokernel): hardwarea zuzenean atzitzeko liburutegiak eskaintzen dituzte. Gaur egun Nemesis sistema eragileak honelako kernel mota erabiltzen du, hala ere, Nemesis ez da oso ezaguna.
Moduak
Gaur egungo mikroprozesadoreak (PUZ edo MPU) operazio modu anizkoitzak onartzen dituzte. PUZek kapazitate honekin bi modu eskaintzen ditu: erabiltzaile modua eta gainbegirale modua. Orokorrean, gainbegirale moduko funtzionamenduak baldintza gabeko sarrera baimentzen du makinaren baliabide guztietan, baita MPU aginduetan. Erabiltzaile moduan berriz, aginduen erabileran mugak ezartzen ditu, eta orokorrean, ez du baimentzen makina baliabideetarako zuzeneko atzipena.
Kernelak gainbegirale modua erabiltzen du behe-mailako lanetan, hardwarean murrizketarik gabeko kontrola behar duenean. Adibidez, memoriaren eta gailuen arteko komunikazioak (disko unitateak eta bideo dispositiboak erabiltzeko esaterako). Erabiltzaile modua, berriz, beste guztirako erabiltzen da. Aplikazio programak, testu prozesadoreak eta datu baseen administratzaileak esaterako, erabiltzaile moduan lan egiten dute eta kernelaren funtzioetara jotzen dute makinaren baliabideak atzitzeko, honek gainbegirale moduan eragiketak buru ditzan. Orokorrean, nukleo modura pasatzen da software etenaldia sortzen duen makina mailako agindu baten bitartez. Horrela erabiltzaile modutik gainbegirale modura igaro eta sistemaren kodea exekutatzen hasten da kontrola nukleoari emanez.
Fitxategi-sistema
Gaur egungo sistema eragileetan fitxategiak byte sekuentzia batean daude antolatuta. Fitxategi baten formatua bere edukiak definitzen du, nahiz eta sistema eragile batzuetan formatua fitxategi-luzapenaren arabera adierazten den. Adibidez, testu fitxategi baten byteak ASCII edo UTF-8-rekin daude lotuta, irudi, bideo edo audio baten byteak, ordea, beste modu batera interpretatzen dira. Fitxategiekin batera sistema eragileak metadatu ak biltegiratzen ditu, fitxategiarekin lotutako hainbat informazio gordetzeko: izena, mota, tamaina, babeserako informaziorako, sortutako eta atzitutako datak...
Fitxategi bereziak
Sistema eragilearentzat fitxategia termino abstraktu bat da, gehienetan diskoan gordetako fitxategiak izan arren. Fitxategi bereziak ere badira, tartean dispositiboak edo gailuen deskribatzen dituzten fitxategiak (karakterekoan edo blokekoak), katalogoak edo direktorioak, komunikaziorakoak (pipeak eta socketak)...
Datuen egituraketa fitxategietan eta katalogoetan
Bestalde fitxategiak diskoan egitura logikoetan antolatzen dira (katalogoak) eta horretan sistema eragileak ere laguntzen du. Sistemak katalogo bakoitzaren fitxategien eta azpikatalogoen informazioa biltegiratzen ditu, estekak gordez fitxategi-sistemaren zuhaitz edo sare egitura islatu ahal izateko.
Eragiketak
Hauek dira programa batek fitxategi baten egin ditzakeen eragiketak, fitxategien gaineko sistema-deiekin bat datozenak:
UNIX-moduko sistema eragileetan, erabiltzaile espazioko programek ez dute zuzenean fitxategiekin behe mailan lan egiten. Bakarrik kernel-ak egiten du lan fitxategiekin eta erabiltzailearekiko modu garden batean maneiatzen ditu eragiketa hauek. Sistema eragileak abstrakzio maila bat eskaintzen du, erabiltzaileak fitxategi bat bere izenaren arabera atzitu dezake, deskriptorea erabili gabe. Adibidez rm fitxategia aginduak ez du fitxategia bera ezabatuko, baizik eta fitxategi horren erreferentzia. Fitxategi batentzat hainbat erreferentzia egon daitezke, baina guztiak ezabatzen direnean, kernelak fitxategi horrek hartzen zuen lekua libre bezala tratatuko du gainetik beste edozer datu berridazteko. Datu hondar hau segurtasun arazo bezala kontsideratzen da, datuak ez baitira ezabatu eta ondorioz, berreskuratzeko aukera existitzen delako. Edozein ezabapen-seguru egiten duen programak sistema-deiak erabiliko ditu fitxategiaren datuak guztiz ezabatzeko.
Babesa
Sistema eragile modernoek fitxategiak nahigabe edo nahita sortutako kalteaz babesteko hainbat aukera eskaintzen dituzte. Hainbat erabiltzaile izan ditzaketen konputagailuek fitxategi-baimenak inplementatzen dituzte, fitxategiak edo karpetak nork aldatu, ezabatu edo sortu ditzakeen kontrolatzeko. Adibidez, erabiltzaile konkretu batek fitxategi edo karpeta bat irakurtzeko baimena soilik izan dezake, baina ez aldatu edo ezabatzekoa; edo beharbada irakurri eta aldatzeko baimena izan dezake, baina ez exekutatzekoa. Baimenak, fitxategi baten edukia erabiltzaile konkretu batek (edo gehiagok) bakarrik izan dezan erabili ahal dira.
Hainbat sistema eragilek inplementatzen duten beste babes mekanismo bat irakurtzeko-soilik flag-a da. Fitxategi baten hau aktibatuta badago (erabiltzaile edo programa batek hala nahi izan duelako), fitxategia arakatua izan daiteke, baina ezin daiteke bere edukia aldatu. Flag hau oso erabilgarria da aldatua edo ezabatua izan ez daitekeen informazio kritikoa gordetzeko, sistema eragileak bakarrik erabiltzen dituen fitxategi berezientzako, adibidez. Sistema batzuetan fitxategi ezkutuak ere inplementatzen dira, fitxategiak erabiltzailearentzako ikusezin bihurtzeko.
S/Iko kanalak
Edozein programa Unix edo Linux plataformetan Sarrera/irteera kanalak daude informazioa garraiatzeko. Sistema eragileek programatzaileari eskaintzen dizkion hiru kanal estandar daude; Sarrera Estandarra, Irteera Estandarra, printf -k egiten du, eta Errore estandarra, hemen idazten duguna zuzenean pantailara doa.
Prozesu batek ezaz bere sarrera sarrera estanderretik hartzen du, bere irteeera irteera estandarretik bidaltzen du eta errore mezuak errore estandar irteeratik.
Nola adierazten dira kanal hauek?
Liburutegi-errutinekin ari bagara; Stdin(Sarrera Estandarra), Stdout(Irteera Estandarra) eta Stderr(Errore estandarra). Sistema-deiekin ari bagara; 0(Sarrera Estandarra), 1(Irteera Estandarra) eta 2(Errore estandarra).
Interfazeak
Edozein ordenagailuk, pertsona batek erabiliko badu, erabiltzailearen interfazea behar du. Izan ere, sistema eragilearen zerbitzuetara sarrera ematen dio erabiltzaileari. Shell deitu ohi zaio (oskola, ingelesez), sistema eragilearen nukleoaren inguruko geruzetako kanpokoena delako. Direktorio-egitura ikusten du eta zerbitzuak eskatzen dizkio sistema eragileari sarrerako gailuetatik (esaterako, teklatu, sagu edo kreditu-txartel irakurgailuetatik) datuak lortzeko eta irteerako gailuetan (esaterako, monitore edo inprimagailuetan) gonbitak, egoera-mezuak eta halakoak bistaratzeko.
Historikoki, erabiltzaile-interfazeen bi forma arruntenak hauek izan dira: komando-lerro interfazea (CLI, command-line interface), non komandoak lerroz lerro idazten diren, eta erabiltzaile-interfaze grafikoa (GUI, graphical user interface), non ingurune bisual bat dagoen, gehienetan WIMP erakoa ("windows, icons, menus, pointer", hau da, "leihoak, ikonoak, menuak, kurtsorea"). Ohikoak ez badira ere, badaude beste aukera batzuk, tartean ahots bidezko interfazeak eta CLI kategorian sartzen ez diren beste testu-interfaze batzuk.
Interfaze grafikoak hasiera batean erosoagoak badira ere, komando-lerroen potentzialtasuna azpimarratzekoa da, batez ere sistemen administratzaileentzat, lan errepikakorrak automatizatzeko duten ahalmena, ataza bat ehun edo mila aldiz egin behar denean, banan banan egin beharrean, komando-fitxategi (script) bat presta daiteke automatikoki egin dadin. Are gehiago, ondo dokumentatu eta gordez gero, egoera berean behin eta berriro erabil daiteke. Bestalde, interfaze grafikoek baliabide asko behar ditzute (memoria, CPU...) eta horregatik zerbitzarietan ez erabiltzeko gomendatzen da.
Komando-lerro interfazeak
Komando-lerro interfazeak teklatu baten bidez idatzitako alfazenbakizko karaktereak erabiltzen ditu sistema eragileari aginduak eta datuak emateko. Komando interpretatzaileak karaktere-sekuentzia bat analizatu eta errore-mezu batekin erantzungo du ulertzen ez badu, edo beste ekintzaren bat hasiko du (programa bat kargatzea, fitxategiak zerrendatzea, erabiltzaile baten saioa hastea edo beste hainbat). Sistema eragile batzuek, UNIX-modukoek esaterako, askotariko shell programak dituzte, komando, sintaxi eta gaitasun desberdinekin.