cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erromatar Inperioa
Mosaikoak
Mosaiko figuratiboek gai asko dituzte amankomunean pinturarekin, eta, kasu batzuetan, ia konposizio berdinetan aurkezten dituzte gaiak. Motibo geometrikoak eta eszena mitologikoak Inperio osoan agertzen diren arren, eskualde-lehentasunak ere egon ziren. Afrika iparraldean, mosaikoetan bereziki aberatsa zen lurraldean, jabeek beren lursailetako bizitzaren, ehizaren, nekazaritzaren eta tokiko faunaren eszenak aukeratzen zituzten. Gaur egungo Turkiatik, Italiatik, Frantziako hegoaldetik, Espainiatik eta Portugaldik ere erromatar mosaikoen adibide ugari eta garrantzitsuak datoz. III. mendeko Antiokiako 300 mosaiko baino gehiago ezagutzen dira.
Opus sectilea antzeko teknika bat da, non harri laua, normalean marmol koloreduna, motibo geometriko edo figuratiboak eratzen dituzten formetan doitasunez mozten den. Teknika hau, zailagoa, oso estimatua zen eta bereziki ezaguna egin zen luxuzko dekoraziorako IV. mendean; Junio Basoren basilikaren adibide nabarmena da.
Ahate-urineko
Ahate-urinekoa (confit de canard ahoskatua) okzitaniar sukaldaritzaren plater tipikoa da, ahateren hankarekin egina. Frantzia osoan egiten badute ere, Gaskoiniaren berezitasuntzat jotzen dute. Urinekoa egiteko gatzetan ontzen dute eta gero bere koipean prestatzen dute.
Erromatar Inperioa
Antzerkigintza
Erromatarren tradizioan, greziarrengandik hartua, antzerki literarioa pertsonai bat nola sentitzen zen "ikustea" ahalbidetzen zuten aurpegi-adierazpen oso markatuak zituzten maskarak erabiltzen zituzten. Gizonez bakarrik osatutako taldeak aritzen ziren antzezle lanetan. Batzuetan, maskara horiek paper jakin baterako ere propio egiten ziren, eta, beraz, aktore pertsona berak hainbat paper antzeztu zitzakeen, maskara aldatuz. Emakumeen paperak gizon trabestituek antzezten zituzten. Erromatar antzerki literarioaren tradizioa Senekaren tragediek bereziki ongi irudikatzen dute latinezko literaturan. Hala ere, Senekaren tragediak antzezteko inguruabarrak ez daude argi; aditu batzuek uste dute gutxitan irakurtzen zirela audientziaren aurrean, eta beste batzuek uste dute produkzio osoak egiten zirela.
Antzerki literarioa baino ezagunagoa zen mimus antzerkia, generoak desafiatzen zituena eta inprobisazio askez, hizkuntzaz eta tonuz igotako txistez, sexu eszenez, akzio sekuentziaz eta satira politikoz gidatutako agertokiak aurkezten zituena, dantza, malabare, akrobazia, funanbulismoa, stripteasea eta hartz dantzariekin batera. Antzerki literarioan ez bezala, mimusa maskararik gabe antzezten zen eta interpretazioan errealismo estilistikoa sustatzen zuen. Emakumeen paperak emakumeek antzezten zituzten, ez gizonek. Mimusa pantomimus izeneko generoarekin lotuta zegoen, ahozko elkarrizketarik gabeko ipuin-balletaren forma primitiboa. Pantomimusak dantza adierazkorra, musika instrumentala eta libreto kantatu bat konbinatzen zituen, askotan mitologikoa, tragikoa edo komikoa izan zitekeena.
Angel Galindez
Iberduero
Galindez, Duero ibaiko presa handien eraikitzaileen 3. belaunaldikoa izan zen, Espainiako ibilgu hidrauliko zailenaz arduratu zena.
1946tik 1970era, Villarinoko zentrala (Salamanca) elektrizitate-sarera konektatu zenean, Galindezek aipatu Villalcampoko zentralaren eraikuntzan parte hartu zuen, gero Kastrokoari (Kantabria) eta Saucellekoari (Salamanca) heltzeko. Azken horrekin batera koordinatu zituen Aldeadavilako presa eta zentrala, orduko denborako abangoardia teknikoak.
Erromatar Inperioa
Musika eta dantza
Haize, metal, hari, zitara eta perkusio instrumentuak jotzen ziren. Kornua, musikariaren gorputzaren inguruan kurbatzen zen metalezko haize tubularreko instrumentu luzea, seinale militarretarako eta desfileetarako erabiltzen zen. Instrumentu hauek Inperio osoan zehar aurkitu dira, baita jatorrizkoak ez ziren lekuetan ere. Musika probintzietan zehar zabaldu zen erromatar kulturaren alderdietako bat zela adierazten dute. Instrumentu ugari agertzen dira arte grafikoetako irudietan.
Organo hidraulikoa (hydraulis) "Antzinaroko lorpen tekniko eta musikal garrantzitsuenetako bat" izan zen, eta gladiadore-jokoak eta anfiteatroko ekitaldiak eta antzezpen eszenikoak laguntzen zituen. Neron enperadoreak jo zuen tresnetako bat izan zen.
Angel Galindez
Iberduero
1960ko hamarkadaren erdialdean Villarinoko ponpaketa-zentrala eraikitzeko lanak abiatu ziren, Almendra, alturaz berrehun metro zituen presa-ganga handikoa, Tormes ibaian, Dueroko ibaiadarra. Bai presa, bai Tormesko ponpaketaren profitatzea, Galindezek zuzendu zituen, orduan Iberdueroko Ikerketa, Proiektu eta Eraikuntza dibisioko arduradun nagusi baitzen. Lan mardul horien proiektugile eta azken bi horien zuzendari izateagatik, Presa Handien Batzorde Nazionaleko kide izendatu zuten.
Erromatar Inperioa
Musika eta dantza
Nahiz eta batzuetan dantza mota batzuk ez ziren onartzen, ez zirelako erromatarrak edo gizonezkoek egiteko modukoak, dantza Erroma arkaikoko erritu erlijiosoen parte zen. Saliarrek eta Arval Anaiak, adibidez, dantza erritualen egileak ziren. Dantza estasikoa erlijio mistikoen ezaugarri bat zen, bereziki Zibelesen gurtzan parte hartzen zuten apaiz eunukoena, Galloak; Isisen gurtzan ere garrantzitsua zen. Eremu profanoan, Siria eta Cádizeko dantzariek ospe handia zuten.
Angel Galindez
Bilboko Ur Partzuergoa
1960ko hamarkadaren hasieran Bilboko Udalak deitu zion, orduko alkate Lorenzo Hurtado de Saratxok hala eskatuta, herriko ur horniduraren arazo larriak konpon zitzan. Bai hamarkada hartan ekarritako konponketa teknikoak, bai Bilboko Ur Partzuergoaren eraikuntza, erabakigarriak izan ziren. Partzuergoa ordutik aurrera garatuz joan zen, bere alorrean erakunde eredugarri bihurtzeraino, Jose Miguel Eizagirreren gidaritzapean. 1960 eta 1967 artean Bizkaiko Aldundiko kide ere izan zen Galindez, Udalaren interesen ordezkari, eta betiere uren kudeaketaren arloan.
Erromatar Inperioa
Musika eta dantza
Glatiadoreak bezala, artistak ere infames ziren legearen aurrean, esklaboak baino pixka bat hobeto, teknikoki askeak izan arren. "Izarrek", ordea, aberastasun eta ospe handia izan zezaketen, eta klase altuekin, enperadoreekin barne, harreman sozial eta sexualak izaten zituzten. Artistek elkarri laguntzen zioten gremioak osatuz, eta antzerki-komunitateko kideen oroitzapenezko hainbat monumentu kontserbatzen dira. Inperio Berantiarreko kristau polemistek antzerkia eta dantza, kondenatzen zituzten sarritan, eta beren kultu praktiketan dantza eta musika tradizioak integratzen zituzten kristauak, Elizaren Gurasoek eskandalagarriro "paganotzat" hartzen zituzten. San Agustinek esan omen zuen pailazoak, aktoreak eta dantzariak etxe batera ekartzea espiritu maltzurren talde bat gonbidatzea bezala zela.
Literatura
Literatur kanon tradizionalean, Augustoren garaiko literatura, Errepublika berantiarreko literaturarekin batera, latinezko literaturaren "Urrezko Aroa" kontsideratu da, "multzoaren batasuna, zatien proportzioa eta itxuraz pitzadurarik ez duen konposizio baten artikulazio arduratsua"ren ideal klasikoen haragitzea. Eragin handieneko hiru poeta latindar klasikoak -Virgilio, Horazio eta Ovidio- garai horretakoak dira. Virgiliok Eneida idatzi zuen, Erromarako epopeia nazionala sortuz, Greziako epopeia homerikoen antzera. Horaziok latinezko bertsotan metro liriko grekoen erabilera hobetu zuen. Ovidioren poesia erotikoa oso herrikoia izan zen, baina Augustoren programa moralarekin talka egin zuen; enperadoreak Tomisera (gaur egungo Constanta, Errumania) erbesteratu zuen kausa nabarmenetako bat izan zen, non bere bizitzaren amaierara arte iraun zuen. Ovidioren Metamorfosiak hamabost liburuko poema jarraitua izan zen, mitologia greko-erromatarra lantzen zuena unibertsoaren sorreratik Julio Zesarren deifikazioraino. Greziar mitoen Ovidioren bertsioak ondorengo mitologia klasikoaren iturri primarioetako bat bihurtu ziren, eta bere lanak hain eragin handia izan zuen Erdi Aroan, ezen XII. eta XIII. mendeei "Ovidioren aroa" deitu izan baitzaie. Augustoren garaiko latinezko prosazko autore nagusia Tito Livio historialaria da. Bere sorreraren eta Erromako historiaren lehen urteen kontakizuna literatura modernoaren bertsiorik ezagunena bihurtu zen. Vitruvioren De architectura liburua ere garai horretakoa da, Antzinateko arkitekturari buruzko lan oso bakarra, Errenazimentuan arkitekturan eragin itzela izan zuena.
Angel Galindez
Banco de Vizcaya
Angel Galindez, Banco de Vizcayako Administrazio Kontseiluko kide izendatu zuten 1967an. Urtebete geroago, Bankuko Ordezkaritza Batzorde Iraunkorreko kide egin zuten.
Erromatar Inperioa
Literatura
Idazle latinoak Greziako tradizio literarioan murgilduta zeuden, eta haien formak eta edukiaren zati handi bat egokitu zituzten, baina erromatarrentzat, satira zen beraiek greziarrak gainditzen zituzten generoa. Horaziok satirak idatzi zituen bertsotan, Augustoren gorteko poeta izan aurretik, eta Printzealdi goiztiarrak Pertsio eta Juvenal satirikoak ere sortu zituen. Juvenalen Satirek hiriko gizartearen ikuspegi kaskarina eskaintzen dute.
I. mendearen erdialdetik II. mendearen erdialdera bitarteko aldiari latinezko literaturaren "Zilarrezko Aroa" deitu izan zaio. Neronen agindupean, idazle desilusionatuek agustinismoaren aurka erreakzionatu zuten. Hiru idazle aipagarrienak -Seneka, filosofoa, antzerkigilea eta Neronen tutorea; Lukano, bere iloba, Zesarren gerra zibila poema epiko bihurtu zuena; eta Petronio (Satyricon) nobelagilea bere buruaz beste egin zuten enperadorearen nahigabea eragin ondoren. Seneka eta Lukano Hispaniatik zetozen, ondorengo epigramatiko eta gizarte-behatzaile zorrotz Martzial bezala, bere herentzia zeltiberiarraz harro zegoena. Martzialek eta Estazio poeta epikoak, Silvae olerki-bildumak Errenazimentuko literaturan eragin handia izan zuenak, Domizianoren erregealdian idatzi zuten.
"Zilarrezko Aroa" deiturikoak hainbat idazle ospetsu sortu zituen, horien artean Plinio Zaharra entziklopedista, bere iloba, Plinio Gaztea bezala ezaguna, eta Tazito historialaria. Plinio Zaharraren Historia Naturala idati zuen, 79an Vesuvioren erupzioaren ondoren sorospen lanetan hil zen. Flora eta faunari, harribitxiei eta mineralei, klimari, medikuntzari, naturaren fenomenoei, artelanei eta antzinako jakinduriari buruzko bilduma zabala da bere lana. Tazitok literatura-artista gisa duen ospeak berdindu edo gainditu egiten du historialari gisa duen balioa; bere esperimentazio estilistikoak "prosa latinoaren estilo boteretsuenetako bat" sortu zuen. Hamabi Zesarrak, Suetonio rena, biografia inperialaren iturri nagusietako bat da.
Grezieraz idatzi zuten historialari inperialen artean, Dionisio Halikarnasokoa, Josefo historialari judua eta Dion Kasio senataria daude. Inperioaren beste autore greko handi batzuk Plutarko biografo eta antikuarioa, Estrabon geografoa eta Luziano erretoriko eta idazle satirikoa dira. Greziako eleberri erromantiko ezagunak Petronioren Satirikon eta Apuleioren Urrezko astoa lanek latinez antzeztutako hats luzeko fikziozko lanen garapenaren parte izan ziren.
II. eta IV. mendeen artean, latinezko Elizaren Guraso bihurtuko ziren egile kristauek aktiboki erabiltzen zituzten tradizio klasikoko iturriak, tradizio baitan hezi baitziren. Tertuliano, Afrika erromatarretik zetorren kristautasunaren aldekoa, Apuleioren garaikidea izan zen, eta ahots kristau argia ezarri zuen prosazko lehen egileetako bat. Konstantinoren konbertsioaren ondoren, latinezko literatura kristau ikuspegiak menderatzen du. Simako hizlariak Erromako tradizio erlijiosoak kontserbatzearen alde egin zuenean, Milango apezpiku eta etorkizunean santu izango zen Anbrosioren aurkako jarrerarekin topo egin zuen.
IV. mendearen amaieran, Jeronimok Bibliaren latinezko itzulpena egin zuen, Vulgata bihurtu zena. Agustin, Afrikako probintziako Elizaren beste Guraso bat, "mendebaldeko kulturan eragin handiena duen idazleetako bat" deitua izan da, eta bere Aitorpenak mendebaldeko literaturaren lehen autobiografiatzat hartzen dira batzuetan. Jainkoaren hiria lanean, Agustinek Erroma betierekoaren eta espiritualaren ikuspegi bat eraikitzen du, inperium sine fine berri bat, erortzen ari den inperioak baino gehiago iraungo duena.
Angel Galindez
Banco de Vizcaya
Galindezek Bankuko Kontseiluan zuen posizioa Iberdueroko Idazkaritza Tekniko Nagusian zuenarekin uztartu zituen, miokardio-infartu larria jasan ondoren, eta handik gutxira izan zuen ardura.
Erromatar Inperioa
Alfabetatze mailak
Liburuak garestiak ziren, ale bakoitza papirozko erroilu batean (volumen) idatzi behar baitzen, lanbidean ikasitako eskribauen bidez. Kodizea -bizkar bati lotutako orrialdeak zituen liburua- oraindik berria zen Martzial poetaren garaian (K.o. I. mendea), baina III. mendearen amaieran volumena ordezkatu zuen; eta eduki kristaua zuten liburuen ohiko forma bihurtu zen. Liburugintza komertziala Errepublikaren amaieran eta I. mendean ezarri zen. Erromako auzo batzuk beren liburu-dendengatik ezagutzen ziren (tabernae librariae), mendebaldeko probintzia-hirietan ere bazeuden, hala nola Lugdunumen (egungo Lyon, Frantzia). Edizioaren kalitatea izugarri aldatzen zen, eta antzinako autore batzuk kexu dira akatsez jositako kopiengatik, plagioengatik edo faltsifikazioengatik, ez baitzegoen egile-eskubideen legerik. Esklabo kopista trebe batek (servus litteratus) 100.000 sestertzio balio zitzakeen.
Angel Galindez
Banco de Vizcaya
Finsako, Bizkaiko Labe Garaietako eta Eusko-aragoitar Autopistaren sozietate titularreko administrazio kontseiluetako kide izan zen, guztietan Bankuko ahotsa izanik. Baita Cementos Hontoria [Hontoria Zementuak] enpresako Administrazio Kontseiluan Iberdueroren ordezkari ibili ere.
1975ean Bankuko Administrazio Kontseiluko Lehendakaritza hartu zuen, Pedro Careaga Basabe Kadaguako kondea ordezkatuz. 1987an, ordea, agintaritza Pedro Toledo Ugarteri eman zion.
Erromatar Inperioa
Alfabetatze mailak
Literatur testuak ozenki partekatzen ziren otorduetan edo irakurketa taldeetan. Plinio Zaharra bezalako jakintsuek afaldu, bainatu edo bidaiatzen zuten bitartean obrak ozenki irakurri arazten zuten, eta une horietan idazkariei zirriborroak edo oharrak ere eman ziezazkieketen. Aulo Geliok erromatarrek beren kultura literarioa nola eraikitzen zuten aztertzen du bere Gau Atikoak idazlanaren hainbat liburukitan. Irakurle publikoak (recitationes) I. mendetik III. mendera arte zabaldu ziren, eta plazerez irakurtzen zutenak gutxiengoa izaten jarraitzen zuten arren, jada ez ziren gobernatzen zuten elite sofistikatu batera mugatzen, Inperioaren gizarte-jariakortasun osoa islatzen zuena eta entretenimendurako "kontsumo-literatura" ekarri zuena. Liburu ilustratuak, erotikoak barne, ohikoak ziren, baina kontserbatutako zatiak urriak dira.
Hezkuntza
Hezkuntza formala ordain zezaketen familien esku baino ez zegoen. Haur pribilegiatuenek etxean har zitzaketen eskolak tutore pribatu batekin. Haur txikienei pedagogo batek irakasten zien, normalean esklabo edo liberto greziar batek. Pedagogoa haurren segurtasunaz arduratzen zen, autodiziplina eta jokabide publikoaren nozioak irakasten zizkien, eta irakurketan, idazketan eta aritmetikan tutorizatzen zituen. Gainerako haurrak irakasle batek (ludi magister) zuzendutako eskola pribatu batera joaten ziren, guraso banakoen hileroko ordainketen bidez finantzatua. Eskola kopurua handituz joan zen inperioan zehar, hezkuntza aukera gehiago eta hobeak sortuz. Klaseak erregulartasunez egin zitezkeen beren espazioetan edo edozein espazio publikotan, baita atzerrian ere. Lehen hezkuntza 7 eta 12 urte bitarteko haurrentzat zen, eta klaseak ez ziren urte edo generoaren arabera banatzen.
14 urterekin, klase aberatsenetako gizonek helduarora igarotzeko erritua izaten zuten. Adin horretatik aurrera, prestakuntza jasotzen hasiko lirateke balizko kargu politiko, erlijioso edo militarretarako, normalean adineko batek edo familiako lagun batek emanak. Bigarren hezkuntza gramatikariek (grammatici) edo errektoreek (retorica) ematen zuten. Gramatikariek literatura grekoa eta latinoa irakasten zuten batez ere, historia, geografia, filosofia eta matematika irakasgaiekin osatua. Augustoren erregealdiaren ondoren, autore latindarrak ere curriculumaren parte bihurtu ziren. Errektorea oratoria eta erretorika irakaslea zen. "Ondo hitz egiteko" artea (ars dicendi) oso balioetsia izan zen nagusitasun sozial eta intelektualaren adierazletzat, eta elokuentzia (eloquentia) gizarte zibilizatu ororen elementu bateratzailetzat hartu zen. Goi-mailako hezkuntzak sustapen profesionalerako aukerak ematen zituen, batez ere zaldizko ordenako kideentzat. Elokuentzia eta kultura gizon kultuen funtsezko ezaugarritzat hartzen ziren, eta saria merezi zuten.
Angel Galindez
Banco de Vizcaya
Galindezen agintaldian, Bankua nabarmen hazi zen: 1977ko abenduan, 26.000 pezetako balioa zeukan Bankuak Burtsan; 1987aren amaieran, 366.000koa izatera iritsi zen. Akzioaren hobaria % 21,4ko batez besteko urteko tasara heldu zen 1977-1986 urte artean, Espainiako batez bestekoa % 14,5ean zegoela. Honela, Banco de Vizcaya Banco de Bilbaorekin [Bilboko Bankua] fusionatu zen 1989an, bi aldeen akordioz Banco Bilbao Vizcaya (BBV, Bilbo Bizkaia Bankua) sortuz.
Erromatar Inperioa
Hezkuntza
Alfabetatutako emakumeak aristokrata kultuetatik hasi eta kaligrafo eta eskribau izateko prestatutako nesketaraino joaten ziren. Augustoren garaiko maitasun-poesiak aipatzen dituen "neska-lagunek", fikziozkoak izan arren, ideala adierazten dute: emakume desiragarri batek kultua izan behar du, arteetan aditua eta independentea, frustrazio puntu bateraino. Badirudi hezkuntza izan zela arau senatore eta zaldizko ordenen alabentzat Inperioan zehar. Hezkuntza maila handiko emazte bat abantaila bat zen sozialki anbizio handikoak ziren familientzat, baina Martzialek beharrezko ez zen luxutzat jotzen zuen.
Erlijio tradizionalak
Erromatar Inperioko erlijioak barne hartzen zituen erromatarrek berezkotzat jotzen zituzten praktika eta sinesmenak, baita Erromara inportatutako edo probintzia guztietako herriek egindako gurtza ugariak ere. Erromatarrak oso erlijiosotzat zuten euren burua, eta mundu-potentzia gisa zuten arrakasta jainko-jainkosekin zituzten harreman onari(pax deorum) egozten ziuten, haikekio erakusten zuten pietateak (pietas) medio. Eromatarren ustetan, lehen erregeengandik jaso zuten erlijio arkaikoa mos maiorumaren oinarria zen, "arbasoen bidea" edo "tradizioa", erromatar identitatearen ardatz gisa hartuta. Ez zegoen "eliza eta estatua bereiztearen" antzeko printzipiorik. Estatuko erlijioko apaizak kargu publikoak betetzen zituzten gizonen talde sozial berberarekin bete ziren, eta inperioaren garaian, Apezpiku Gorena (Pontifex Maximus) enperadorea zen.
Angel Galindez
Banco de Vizcaya
Galindezen 12 urteko agintaldiak Bankuko kudeaketaren modernizazioa eta bere exekutiboen gerentzia eta teknika garapenak izan zituen ardatz, beste askoren artean gerenteen profesionalizazioa bultzatuz, ordura arte Banco de Vizcayako sortzaileen ondorengoek hartzen zuten ardura. Azken hauei, krisian zeuden hainbat bankuren erosketa agindu zien. Beste integrazio esanguratsua bat Banka Katalanarena izan zen, 1984an.
Erromatar Inperioa
Erlijio tradizionalak
Erlijio erromatarra praktikoa eta kontratuzkoa zen, do ut des, "Eman diezadazun ematen dizut" printzipioan oinarritua. Erlijioa errezu, erritu eta sakrifizioaren ezagutzaren eta praktika egokiaren mende zegoen, ez fedearen edo dogmaren mende, nahiz eta literatura latinoak espekulatzen zuen jainkotiar izaerari buruz eta jainko-jainkosek gaizakairekin duten erlazioari buruz. Erromatar arruntarentzat erlijioa eguneroko bizitzaren parte zen. Etxe bakoitzak etxeko santutegi bat zuen, familiako etxeko jainko-jainkosei errezuak eta eskaintzak emateko. Auzoko santutegiek eta leku sakratuek, hala nola iturburuek eta kobek, hiria barna barreiatzen ziten. Apuleiok (II. mendea) erlijioaren eguneroko izaera deskribatu zuen, gurtza-leku baten ondotik pasatzen ziren pertsonek boto bat egiten zuten edo fruta bat eskain zezaketelaikustean, edo, besterik gabe, tarte batez han eseri zitezkeela erakutsi zuenean. Egutegi erromatarra ospakizun erlijiosoen inguruan egituratu zen. Garai inperialean, urteko 135 egun arte jai eta joko erlijiosoetarako erabiltzen ziren (ludi). Emakumeek, esklaboek eta haurrek hainbat erlijio-jardueratan parte hartzen zuten.
Litohošť
Litohošť Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 62 biztanle ditu eta 3,49 kilometro koadroko azalera. Pelhřimoveko barrutian dago.
Erromatar Inperioa
Erlijio tradizionalak
Errepublikaren kolapsoaren ondorioz, Estatuko erlijioa enperadoreen erregimen berria babesteko egokitu zen. Lehen erromatar enperadore gisa, Augustok gizon bakarreko agintearen berritasuna justifikatu zuen berpizkunde eta erreforma erlijiosoaren programa zabal batekin. Errepublikaren segurtasunerako aurrez emandako boto publikoak enperadorearen ongizaterako ziren orain. "Enperadore gurtza" izenekoak aurreko gurtza tradizional batzuk eskala handigora zabaltzea ekarri zuen, oso antzinako zen familiako hildakoen eta Genius-aren gurtza; gizabanako bakoitzaren irelu zaindariak, hain zuzen. Hil ondoren, enperadore bat estatuko jainko (divus) bihur zitekeen Senatuaren botoaren bidez. Kultu inperiala, mundu helenistikoan agintariei eskaintzen zitzaien kultuak eraginda, probintzietan hedatu zen, eta gurtza mota horri esker, Erromak bere presentzia iragartzen zuen eta nortasun kultural partekatua eta leialtasuna lantzeko modu nagusietako bat bihurtu zen. Ekialdeko probintzietako aurrekari kulturalek kultu inperialaren hedapen azkarra erraztu zuten, eta gaur egungo Saudi Arabiako Najranen zegoen kanpamendu militarreraino iritsi zen. Estatuko erlijioaren arbuioa traizio bihurtu zen enperadorearentzat. Hori izan zen Erromak kristautasunarekin zuen gatazkaren testuingurua, erromatarrek ateismo eta superstitio berritzailetzat jotzen baitzuten.
Erromatarrek ohoratu zuten jainko-jainkosa kopuru handia ezaguna da, lehen polemista kristauen burla jaso zuen egoera. Erromatarrek Mediterraneo osoan zuten nagusitasuna zabaldu ahala, haien politika, oro har, beste herri batzuetako jainko-jainkosa eta gurtzak xurgatzea izan zen, haiek desagerrarazten saiatu beharrean. Erromak askotariko herrien arteko nahasketa horri egonkortasuna emateko modu bat bere erlijio-ondarea babestea izan zen, konkistatutako herrien teologia erlijio erromatarraren hierarkian kokatzen zuten, horretarako tokiko jainkoentzako tenpluak eraikiz. Inperio osoko inskripzioei esker, badakigu, tokiko eta erromatar jainkoak elkarrekin gurtzen zirela, bata bestearen aldamenean jarrita, edo honen eta haren izena batera jasoz. Inperioaren parean, jainko-jainkosa pseudoatzerritarren kultu asko (atzerriko jainko-jainkosen erromatar berrasmazioa) Erroman eta probintzietan landu ziren, besteak beste, Zibele, Isis eta Epona jainkosen gurtzak, eta Mithras eta Sol Invictus eguzki-jainkoenazk, urruneko iparralderaino ere iristen zirenak, adibidez Britainia Handiko mugara (Hadrianoren harresian aurkitu dira). Erromatarrek inoiz ez zuten jainko bakar bat edo kultu bakar bat landu behar izan; beraz, tolerantzia erlijiosoa ez zen arazo bat, sistema monoteistentzat ez bezala.
Angel Galindez
Banco de Vizcaya
Banco de Vizcayak profesionalen belaunaldirik argienetakoa formatu zuen orduan, oraindik Espainiako bankan izeneko posizioak dituztenak.
Litohošť
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1278 urtean egin zen.
Erromatar Inperioa
Erlijio tradizionalak
Fededunei ondorengo bizitzako salbazioa eskaini zuten misterio erlijioak gizabanako bakoitzarentzako hautapen-kontua izan zen, bere familia-errituak egin eta erlijio publikoan parte hartzearekin batera egin zitekeena. Baina Misterioek zin eta sekretu esklusiboak eskatzen zituzten, eta erromatar kontserbadoreek uste zuten baldintza horiek "magiaren", konspirazioaren (coniuratio) eta jarduera subertsiboaren ezaugarri zirela. Fede jakin batzuen jarraitzaileak desagerrarazteko saio bakan, eta batzuetan, bortitzak, egin ziren, morala eta batasun tradizionala mehatxatzen zituztela uste bazuten. Galietan druiden boterea ikusi zutenean, lehenbizi erromatar hiritarrak orden druida izatea debekatu zuten eta gero druidismoa bera erabat galarazi. Aldi berean, ordea, tradizio zeltikoak berrinterpretatu egin ziren (interpretatio romana) teologia inperialaren testuinguruan, eta erlijio galiar-erromatar berri bat sortu zen Lugdunumeko Hiru Galien Santutegian zentroa zuena. Santutegiak aurrekaria ezarri zuen mendebaldeko gurtzarako, nortasun erromatar-probintzial gisa.
Erlijio monoteistak
Judaismoaren zehaztasun monoteistak zailtasunak ekarri zizkion erromatar politikari, batzuetan konpromiso eta salbuespen bereziak ematera eraman zituena. Tertulianok adierazi zuen erlijio judua, kristauena ez bezala, erlijio lizitoa zela, "erlijio legitimoa". Gatazka politikoa zein erlijiosoa trataezina bihurtu zenean erromatarren eta juduen arteko gerrak gertatu ziren. Kaligulak Jerusalengo Tenpluan bere urrezko estatua bat jarri nahi izan zuenean, ustezko sakrilegioa eta gerra eragotzi zuen gauza bakarrak bere heriotza izan zen. K.o. 70. urtean Jerusalemengo setioak tenplua arpilatzea eta botere politiko judua sakabanatzea ekarri zuen (ikus diaspora judua).
Kristautasuna Judean sortu zen, I. mendean juduen erlijio-sekta gisa. Erlijio berria, pixkanaka, Jerusalemetik kanpo zabaldu zen, eta, hasieran, oinarri nagusiak ezarri ziren Antiokian, gero Alexandrian, eta denborarekin Inperio osoan eta haratago. Inperioak baimendutako jazarpenak mugatuak eta noizbehinkakoak izan ziren, eta martiriak maizago gertatzen ziren tokiko funtzionarioen agintepean.
Enperadore baten lehen jazarpena Neronen agintaldian gertatu zen, Erromara mugatuta. Tazitok kontatzen duenez, 64. urtean Erroman izandako sute handiaren ondoren herriaren zati batek Neroni leporatu zion erantzukizuna, eta enperadorea errua kristauengana desbideratzen saiatu zen. Neronen ondoren, jazarpen handia gertatu zen Domiziano enperadorearen agindupean, eta 177. urtean jazarpena areagotu zen Lugdunumen, galiar-erromatar hiriburu erlijiosoan. Plinio Gazteak, Bitiniako gobernadoreak, Trajano enperadoreari idatzitako gutun batean, kristauen jazarpena eta exekuzioak deskribatzen ditu. 246-251eko Dezioren jazarpena mehatxu larria izan zen Elizarentzat, baina, azken buruan, jarrera kristaua indartu zuen. Dioklezianok kristauen aurkako jazarpenik gogorrena izango zenari ekin zion, 303 eta 311 artean.
II. mendetik aurrera, Elizaren Gurasoak Inperio osoan praktikatutako erlijio ezberdinak "pagano" gisa gaitzesten hasi ziren kolektiboki. IV. mendeko kristauek uste zuten Konstantinoren konbertsioak frogatzen zuela kristautasunak arrakasta izan zuela paganismoarekiko (Zeruan), eta erretorika horretaz gain, ekintza gehigarri gutxi behar zela: dena egina zegoen, ikuspegi kristauaren ekorketa izan ezik. Ondorioz, IV. mendeak heresiari aurre egitea paganismoa baino lehentasun handiago bilakatu zen. Peter Brownen arabera, "eremu gehienetan, politeistak ez ziren gogaikarriak izan, eta tokiko indarkeria istilu desatsegin gutxi batzuez gain, eta komunitate juduek ere mende bateko bizitza egonkorra izan zuten, baita pribilegiatua ere". Hala, VI. mendera arte, paganismo-zentroak zeuden oraindik Atenasen, Gazan, Alexandrian eta beste leku batzuetan.
Angel Galindez
Banco de Vizcaya
Akziodunen lehen biltzarrean, bere agurraren ondoren, orduko presidente Toledo Ugartek hurrengoak esan zizkion Galindezi:
Erromatar Inperioa
Erlijio monoteistak
Judutarren historiaren ikerleen arabera, juduen "erlijio baimendu" estatusak zekarren tolerantzia ikuspegia enperadore kristauen menpe mantendu zen. Hori ez zen heretikoetara hedatu. Teodosio I.aren garaian, oraindik ez zitzaien eskatzen pagano edo juduei kristautasunera bihurtzeko, baina kristau nizeako kredoaren jarraitzaile izanik, Teodosiok lege ugari aldarrikatu zituen eta kristautasun forma alternatibo guztien aurka egin zuen. Erromatar gobernuak eta Elizak heretiko kristauak jazarri, derrigortu eta hil zituzten Antzinate Berantiar osoan, baina kristauak ez zirenak ez ziren bizitza publikotik baztertuak izan, ezta jazarriak ere, VI. mendeko Justino eta Justiniano I.aren erregealdietara arte. Erromaren jatorrizko erlijio-hierarkiak eta bere erritualaren alderdi askok eragina izan zuten kristau formetan, eta kristau aurreko sinesmen eta praktika askok bizirik iraun zuten kristau jaietan eta tokiko tradizioetan.
Erromatar Inperioa Euskal Herrian
Euskal lurrak erromaren menpean zeuden Inperioa ezarri zenean. Hego Euskal Herria Hispania Tarraconensis probintzian zegoen antolatuta eta Ipar Euskal Herria Galia Akitanian II. mendera arte, eta ordutik, Novempopulanian.
Eztabaida luzea egon da egungo Euskal Herriaren garai hartako "euskalduntasunari" buruz, batzuentzat zeltek presentzia handia baitzuten, nagusia kasu batzuentzat, eta beste batzuentzat, presentzia edo eragin hori eztabaidatu beharko litzateke. Dena delakoa, egongo idazle klasikoek egungo Euskal Herriari buruz idazten hasi zirenean, gutxi gora bera leinu hauek aipatu zituzten: baskoiak, barduliarak, karistiarrak, autrigoiak, beroiak, tarbeliarrak, eta suburateak.
Angel Galindez
Banco de Vizcaya
Toledo Ugarteren espero gabeko heriotzaren ondoren, 1989ko abenduan, BBVko Administrazio Kontseiluan tira-birak gertatu ziren fusionatutako entitateetako kideen artean. Aldeak ez ziren ados jartzen, zendutako presidentekidea ordeztuko zuen karguduna izendatzean. Konponbiderik gabeko hainbat asteren ondoren, ministerio laudo batek krisia amaiarazi zuen, eta Galindezek Administrazio Kontseilua utzi zuen. Hala ere, Bankuaren ordezkari izaten jarraitu zuen Hidroeléctrica Española [Hidroelektrika Espainola] konpainian, eta enpresa hori 1991n Iberduerorekin fusiona zedin lagundu zuen. Horixe izan zen, Iberdrolaren jatorria, Espainiako lehen talde elektrikoarena.
Camanche North Shore (Kalifornia)
Camanche North Shore Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Amador konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Oleksandra Xevtxenko
Oleksandra Xevtxenko  (Олександра Шевченко; ingelesezko transliterazioan Alexandra Shevchenko;  Khmelnytskyi, Ukraina, 1988 ) FEMEN protesta talde feministako ekintzailea da, Ukrainan talde hau sortu zuen nukleo eratzailekoa.
Erromatar Inperioa
Erromatar Inperioa Euskal Herrian
III. mendearen krisiak komertzioaren eta hirien gainbeheran nabaritu zen, Iruña-Veleian okupatzen zen espazioa nabarmen murriztu zen, eta ekoizpen gune handi gisa funtzionatzen zuten villa-k ere ugaritu ziren, adibidez, Arellanoko Musen Villa. Germaniar inbasioek Pirinioak zeharkatzera iritsi ziren, eta IV. mandetik aurrera, Bagauden borrokak zabaldu ziren.
Oleksandra Xevtxenko
Ibilbidea aktibismoan
Anna Hutsolek FEMEN sortu zuen Kieven 2008ko apirilaren 10ean, bere jaioterri Khmelnytskyko Oleksandra Xevtxenko eta Oksana Xatxko rekin. Hasiera, neska ikasleen eskubideen inguruko protestak egin zituzten, baina berehala agertu ziren emakume ukrainarren sexu-esplotazioaren aurka. 2009ko abuztuaren amaieran, Oksana Xatxko izan zen protesta batean bere bularrak biluztu zituen taldeko lehen kidea, baina 2010era arte ez zen ikuspegi hori ohiko taktika bihurtu FEMENen adierazpenetan.
Bularrak erakustearen taktika justifikatzen dure arreta mediatikorik gabe beren mezua ez delakoan zabalduko. Protesta modu hau nazioartera eraman zutenetako bat izan Xevtxenko, 2011. urtearen amaieran: Oleksandra Xevtxenkok, Inna Xevtxenko eta Jenia Kraizmanekin batera,2011ko urriaren 31n, Dominique Strauss-Kahnen aurka agertu ziren Parisen neskame frantziar gisa; 2011ko azaroaren 5ean, Silvio Berlusconiren aurka protesta egin zuten Erroman, eta hurrengo egunean Vaitikanoko San Petri basilikaren kanpoan Aita Santuaren aurka protesta egin zuten. 2011ko abenduaren 9an, Xevtxenko Moskun zegoen Vladimir Putinen aurka manifestatu zen Kristo Salbatzailearen katedralaren kanpoan.
Erromatar Inperioa
Legatua
Erromatar Inperioak eta autokrazia, zuzenbide eta herritartasun nozioek eragin sakona izan zuten Europako historian. Kultura eta identitate komun bat partekatzeko sentimendua, hizkuntza edo literatura bakar baten ordez, Inperioaren izaerak berak eragin zuen.
Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori ondoren, zenbait estatuk, bere ondorengoak zirela esan zuten, translatio inperii («domeinuaren lekualdaketa») bezala ezagutzen zen kontzeptua. Horixe izan zen Germaniako Erromatar Inperio Santuaren kasua, Leon III.a aita santuak 800. urteko Gabonetan frankoen errege zen Karlomagnoren koroatzearen ondoren ezarritako erakundea. Karlomagno "erromatar enperadore" (Imperator Romanorum) bezala koroatua izan zen, baina gertaera horrek ez zuen berehala estatu berri bat sortu. Translatio inperiia frankoetatik alemaniar herrira igaro zen 962an Oton I.aren koroatzearen ondoren, "enperadore erromatarren" sorta berri bati hasiera emanez, 1806an Napoleonen Gerretan Inperioaren amaiera arte horrela titulatzen jarraitu zutenak.
Olga María Ramos
Olga María Ramos (Madril, 1947ko abenduaren 19a) madrildar kupletista, idazlea, musikagilea, letragilea, abeslaria, aktorea eta esataria da. Olga María Ramosek bere ibilbidearen zati handiena kuplea interpretatzen eta ikertzen eman du, artikuluen, liburuen, interpretazioen, grabazioen eta bere espezialitateko konferentzia- eta konferentzia-kontzertuen esparruan.
Charadrius thoracicus
Charadrius thoracicus Charadrius generoko animalia da. Hegaztien barruko Charadriidae familian sailkatua dago.
Olga María Ramos
Biografia
Ama Trinidad Olga Ramos Sanguino edo Olga Ramos (1918-2015) 'Kuplearen Erregina' ezizena zuen aktorea, biolin-jotzailea, kupletista eta 1940an Orkestra Fémina zuzendu zuena izan zen. Aita El Cipri ezizena zuen Enrique Ramírez de Gamboa musikagilea izan zen. Gurasoek Olga Maríak hizkuntzak ikastea nahi izan zuten. Beraz, Madrilgo Lizeo Frantseseko ikaslea izan zen:
Betroiarena
Betroiarenak Xenpelar bertsolariaren bertso sorta bat da, erositako bretoi behi makal batekin izandako gorabeherak kontatzen dituena modu umoretsuan.
Olga María Ramos
Biografia
Javier Barreirok bere biografoak lerro hauetan laburbiltzen du bere ibilbidea: "Txikitatik bizi izan zuen kafetegi-kontzertu giro musikala, eta lau lagunekin musika-talde bat osatu zuen: Las Akelas. Diskoa grabatu zuen, baina, gurasoek zuzenduta, hizkuntza-ikasketak egin zituen eta aireko azafata gisa lan egin zuen denboraldi luze batean. 1983an, senarragandik bananduta, amarekin lanean hasi zen. Madrilgo La Palma kaleko lokal ospetsua izan zen“ Las noches del cuplé”lokalean, 1985etik 1999an itxi zen arte. Orduz geroztik, genero hori zutik mantendu duen artista urrietako bat da, Espainian nahiz munduko hainbat tokitako emanaldiekin. Presentzia fisiko bikainarekin, musika prestakuntzarekin eta kulturalki prestatua, emanaldiez gain generoari buruzko hitzaldiak ematen ditu eta irratsaio ugari ere egiten ditu. Konpositorea eta letrista ere bada, ehun bat konposizio erregistratu egin baititu, eta oso ahots egokia du kuplerako, afinazio bikainarekin eta ñabarduretan aberatsa. 2013ko ekainean, Antena de Plataforma saria eman zioten."Barreirok aipatako Las Akelas taldeaz gain, bere amarekin Las Olgas izeneko bikote artistikoa osatu zuen genero zaleentzat.
Betroiarena
Bertso berriyak jartzen
Olga María Ramos
Irratiko eta telebistako esku-hartzeak
Olga María Ramosek XX. mendeko Madril eta Espainiaren historiarekin, musikarekin, koplarekin eta cuplearekin lotutako hainbat telebista-saiotan hartu du parte. Parte hartu duen programen adibidea: ¡Qué tiempo tan feliz!, Cine de barrio, "Entre Amigos", Esto es teatro, "El Tren", "Amigos en la noche", Nuestro cine, "Te espero en Madrid", "Bravo por la Copla", Confidencias, Buenos días, Madril, "Dentro del camerino", "España lo memoria". Hainbat erreportaje eta albistegitren parte izan da egin dizkiote. Médico de Familia telesail ezaguneko “Jacqueline” kapituluko protagonista izan zen. Zuzendaria: Daniel Écija. Ekoizpena: Globomedia. Irrati-programa ugariren (RNE, COPE, Esradio, Libertad FM, Somos Radio eta Gestión Radio) ohiko edo noizbehinkako protagonista da, eta Radio Sol XXI saioan “De madrid al Cuplé” saioa zuzendu eta aurkeztuko du hiru urtez.
Betroiarena
orain naiz abiyan,
Erromatar Inperioa
Legatua
Ekialdean, erromatar legatuak Bizantziar Inperioan jarraitu zuen. Bizantziar greziarrek, euren burua, "erromatar" (Romanioi) bezala izendatzen jarraitu zuten, eta, euren estatua, "erromatar inperio" (Basileía Rhōmaíōn) bezala, 1453an Konstantinoplaren erorketa gertatu zen arte, Mendebaldean sekula hala onartu ez zuten arren. Mehmed II.a konkistatzaileak Konstantinopla Otomandar Inperioaren hiriburu berria bihurtu zuen, eta bere burua «Erromako Zesar» (Kayser-i Rum) izendatu zuen, translatio inperiia bere gain hartuz. Aldi berean, Moskuko Printzerria, Bizantziar Eliza ortodoxoaren eta tradizio greko-erromatarraren eragin nabarmena zuena, Erromatar Inperioaren oinordeko ere izendatu zen. Ivan III.a Handiak «Hirugarren Erroma» izendatu zuen bere hiria (Konstantinopla bigarrena zelarik), eta ideia hori indartu egin zen Autokrator, Tsar (Zesar hitzetik) eta, Petri Handiaren garaitik, Imperator eta Pater Patriae tituluen adopzioarekin.
Erromako beste legatu nagusietako bat erlijio kristaua izan zen. Pax Romanak egonkortasun eta batasun politikoko eskualde handi bat sortu zuen, Eliza katolikoaren hedapena ahalbidetu zuena, funtsean eredu erromatarrean oinarritutako monarkia absolutua dena. Aita santuek erromatar apaiz gorenaren titulua hartzen dute, aita santu gorena (Pontifex Maximus), eta Zesarren oinordeko izendatuak izaten dira.. Italian erromatarren zazpi mendeek ere kultur ondare handia utzi zuten, eta horrek eragin nabarmena izan zuen italiar nazionalismoan eta 1861eko «risorgimentoan», Benito Mussoliniren garaian italiar faxismoaren oinarri ere izan zelarik. Artearen esparruan, arte erromatarrak arkitektura errenazentistan eta arkitektura erromanikoan eragin zuen Europako hegoaldean, Ekialdeko lurralde ortodoxoetan bezala. Erromatar elementu klasiko askok Errenazimentu eta Neoklasizismoaren oinarri estetikoak osatu zituzten.
Mendebaldeko inperioko eskualde erromanizatuetan, latinaurreko hizkuntzak pixkanaka desagertu ziren eta latina biztanle gehienen ama-hizkuntza bihurtu zen. Horrela, latina hizkuntza erromaniko modernoetarantz (gaztelania, portugesa, frantsesa, italiera, katalana edo errumaniera) eboluzionatuko zuten hainbat adarretan garatu zen, ingelesean eragin handia izateaz gain. Zatituta egon arren, latinak nazioarteko hizkuntza nagusi izaten jarraitu zuen irakaskuntzan, literaturan, diplomazian eta bizitza intelektualean, XVII. mendera arte, eta oraindik ere presente dago Erromako Elizaren lege eta eliz lanetan. Ekialdeko Inperioan ez zen hori gertatu, non greziar hiztun gehienak Grezia inguruan eta kostaldeko eskualdeetan kontzentratu ziren. Zenbait hizkuntza afroasiar, nagusiki koptoa Egipton eta aramera Sirian eta Mesopotamian, ez ziren inoiz erabat grezieraren mesedetan ordezkatuak izan.
Angel Galindez
Familia eta izaera
Angel Galindez, Maria Victoria Zubiriarekin ezkondu zen, Flora Zubiriaren ahizpa. Azken hau Luis Maria Ybarraren andrea izan zen. Bere ezkontzaren ondorioz, Galindez Ybarra-Zubiria familiaren ahaide bihurtu zen, eta Neguri (Getxo, Bizkaia) aldeko familia aberatsetako kide. Bederatzi seme-alaba izan zituen, haien artean José María Galíndez. Seme-alabek 33 biloba eta 30 birbiloba eman dizkiete.
Galindezek, bere aldetik, esker onak emanez erantzun zion Mesanzari (1976-07-01). Honek idearik eman dezake Galindezek Eusko Alderdi Jeltzalearen (edo gutxienez, Ajuriagerraren) alde izan zezakeen sinpatiarik erakusteko, nahiz eta informazio hau ez den bere horretan borobila. Fidagarritasun gutxiko iturriren batek, Galindezi "espainolisten artean, jeltzale" izatea ere egozten dio, bere ingurukoren batek hala usteta.
Jeltzale ez bazen, Galindez demokrazia kristauaren aldeko izateak zentzua izan dezake, bankeroa katolikoa izan baitzen beti. Ez da gutxigorako aipatzea Madrilen estudiante zebilela Monsinore Josemaria Escrivá de Balaguer, Opus Deiren sortzailea, ezagutu zuela (1935), Ferraz Kaleko erresidentzia batean. Haren lagun eginda, Escrivárekin bizi izan zen 1935 eta 1936 urteetan, eta baita 1939-40 ikasturteko zati batean ere. Halaber, Escrivák sortutako zazpi zentroetan bizi izan zen, nahiz eta Galindez ez zen inoiz Opuseko kide izan. Escrivá hil zenean (1975) artikulua idatzi zuen bere omenez El Correo Español - El Pueblo Vasco [Espainiar Posta - Euskal Herria] egunkarian (uztailak 13), hemen zitatzen diren datuak aipatuz eta Así le Vieron [Hala Ikusi Zuten] testigantza-libururan aurkitu daitekeena.
Galindezen ingurukoek aho batez azpimarratu dutena bere izaera zorrotza eta zintzoa izan da. Baita bere borondate handia ere, txikitatik garatu omen zuena eskarlatinaren aurka borrokan. Hainbat enpresa-sektorek ere baieztatu zituzten bere bertute horiek, eta euskal ekonomiaren erreferente bezala hartu.
Betroiarena
predikatzera nua
Euskal-erriyan;
betroi bat artu nuen
Ernanin feriyan,
Mirakruz-Bidebieta
Mirakruz-Bidebieta Donostiako (Gipuzkoa) auzoa da. Donostia ekialdean kokaturiko auzagunea, 1960ko hamarkadatik aurrera garatua.
Auzo honetako Mirakruz gainan Arzak jatetxe ospetsua kokatzen da.
Berez, auzo honetan gune urbano desberdinak lotzen dira: batetik Mirakruz inguruko betiko auzoa, Bidebieta I izena zuen urbanizazioa eta gerraondoren frankistek eraiki zuten La Paz izeneko auzoa. Gaur egun La Paz izena baztertu da Bidebietarekin trukatzeko.
Biztanleria
Bidebietan 7.200 pertsona inguru bizi dira. Auzoan 15 taberna, 2 finantza erakunde, polikiroldegi bat, 2 parke, anbulategi bat, 3 farmazia eta abar daude.
Betroiarena
galantziya egingo
zuela agiyan;
tristura begiyan,
beti auleriyan,
ez aren premiyan
nere fameliyan;
Cotton Valley (Louisiana)
Cotton Valley Louisianaeko herri bat da. Webster parrokian kokatua dago. 2010ean 1,009 biztanle zituen, 6.82 kilometro koadrotan banatuta.
Betroiarena
Senpelarrek dakizki
Errenteriyan.
Ostegun joan danian
amabost Ernaniñ
betroiaren tratua
genduen egiñ;
Inaziyo saltzalle,
erostuna Fermiñ,
emeretzi ezkutu
Bullimus gamay
Bullimus gamay Bullimus generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Betroiarena
geniyon eragiñ;
sabelian du miñ,
artuaru muziñ,
eztu nai ediziñ;
atzetik biar ditu
zazpi medeziñ.
Informe txarrak dira
orrentzat auzotik:
urgun besotik;
eztula ta antziya
ukullo-zozotik,
desterratuko nuke
nik nere bototik;
amarra lepotik,
grilluak orpotik,
jotzen det gogotik;
ezerengatik.
Oraindik gaztia da:
ogei ta sei urte;
ernari omen ditu
bost illabete;
nik eztiyot igertzen,
ala esan dute,
gezurra baldin bada
engañatu naute;
aragiya aparte,
zañak dauzki fuerte,
zeñek nai du merke?
zikiro baten truka
emango nuke.
Kara iguala du
aurrian ta atzian,
basurdia diruri
zutik jartzian;
konsuelo bat daukat
nere biotzian:
bizirikan gelditzen
bada Ilbeltzian,
esnia extian,
gazta abatsian,
gazura arratsian;
belarrak gizenduko
du Maiatzian.
Zure arboletikan
datorren loria,
frutua konserbatzen
umatzen baldin bada
ai zer poderia!
guardatuko diot
bere onoria;
orren koloria
beltza ta moria,
juan zaio floria,
lenago obia;
nere fameliyaren
ondadoria.
adar biyak motzak,
krisellua diruri
aren kokotzak;
ikaratutzen gaitu
eztularen otsak,
burlaka asi zaizka
elizatik ontzak;
sano dauzka ortzak,
agiña zorrotzak,
tristura biotzak,
dantzan dabill otzak;
eztiyo onik egin
Borroka dabillela
juan zaizka adarrak,
eziñ sujetaturik
bere indarrak;
lurrera botatzen du
euliyaren kargak,
talentu onak dauzka
nere betroi zarrak;
ganaru elbarrak
juntura igarrak;
burruntziya diruri
Nere betroiak ez du
auko loalia,
egunero nai ezik
ogi-alia;
alare eziñ jaso
lepoko jualia,
buruba makurtuta
zerbaiten galdia;
aren zaldalia
ezta debaldia,
malezi asko duen
Buruba jarri zaio
lurrera begira,
albaitero guziyak
ikaratzen dira,
zeñek sendatuko du
orlako erida?
bajatzen ari da
irutatik bira;
au nere perdira,
nork nai du erdira;
bañan eztet eman nai
Euskal-errira.
Urtiak gallendu ta
ajiak azaldu,
daukanak obe zuen
artu ezpalu;
etxetikan kanpora
eziñ det bialdu,
joka asten naiz bañan
laister urrikaldu;
aragiya galdu,
larrua ona du,
ezurrak onradu;
frantzesak nai badu,
laban-kirtenetako
obe det saldu.
Senpelarrek para,
askok jakin dezala
nere euskara;
betroiaren kara;
ukulluan eztulka
pasatzen du gaba;
au gure ikara,
sano du ijara,
guziya tripara,
orlakua zara;
desterratu nazazu
gezurra bada.
Kanpo estekak
https://web.archive.org/web/20180211093810/http://kantak.ahotsak.eus/entzun-kantak/030502/err-042-027
http://www.euskaltzaindia.eus/dok/iker_jagon_tegiak/auspoa/10685.pdf
Ekhiñe Zapiain
Ekhiñe Zapiain Arlegi (Bera, Nafarroa Garaia, 2002ko uztailaren 20a) nafar bertsolaria da. Arrosa sareko irratietan, "Zebrabidea" magazina gidatzen du 2022-23 denboraldian.
Hemiphractus scutatus
Hemiphractus scutatus Hemiphractus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hemiphractidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ekhiñe Zapiain
Biografia
Bertso-eskolan ikasitako Beratar honek 2015, 2017, 2018, 2019 eta 2020ko Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketan parte hartu zuen eta bi aldiz txapeldunorde izan ondoren 2020an txapela eskuratu du. Horri esker 2018tik aurrera Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketan hartu du parte hartu zuen.
2020ko otsailaren 14an XIX. Abra sariketa irabazi zuen Algortan eta 2022an Hernandorena Saria Senperen.
La virgen de los sicarios
La virgen de los sicarios 2000ko Barbet Schroeder frantziar zinema zuzendariaren filma da, Fernando Vallejoren izen bereko eleberrian oinarrituta.
Sinopsia
Fernando idazlea Medellinera itzuli da hogeita hamar urte kanpoan egon ondoren. Iritsi bezain orduko, Alexis gaztea ezagutu du, amorante egin dira eta mutilari gizakien bizitzak jada baliorik ez duen kaleetan barrena egindako paseotan lagunduko dio.
Jacquerie
Jacquerie herri matxinada izan zen, 1358an, Ehun Urteetako Gerran, iparraldeko Frantzian, batik bat Oise ibaiaren arroan, gertatutakoa. Arrazoiak anitzak izan ziren, gizartea, armada eta politika krisian baitzeuden; esate baterako, nobleziaren ospe txarra, batez ere Poitiersko porrotaren ostean.
Izenaren jatorria
Jean Froissart Erdi Aroko kronikagilearen arabera, garaiko jaun feudalek beraien lurretan lan egiten zuten morroi zein nekazariei Jacque edo Jacque Bonhomme (jacque izeneko jupoia zela eta) deitzen zituzten modu despektibo batean eta hori litzateke izenaren jatorria.