cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zeharkaldi
Zeharkaldia, nazioartean ere trekking izenez ezaguna, gehienetan egun zenbaitetan zehar naturan ibilaldiak eta akanpadak barne hartzen dituen jarduera-multzoa da. Ezustekoak ekiditeko planifikatu beharreko jarduera da. Horrela, ibilaldia bera, lo egiteko lekuak, janaria eta materiala (jantziak, motxila, oinetakoak) aurretik zehaztu eta prestatzea komeni da.
El arte de volver
El arte de volver 2020ko Pedro Collantes espainiar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da.
Urmein
Urmein Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Zeharkaldi
Urtaroa zein den beste material batzuk sartuko dira motxilan: prakamotzak, bisera, edo kamiseta tiranteduna. Gainera, zeharkaldia zer-nolako zailtasuna izango duen, material espezifikoa ere beharrezkoa izango da, pioleta, kranpoiak eta sokak esaterako.
A Girl Like You (Edwyn Collinsen abestia)
Bitxikeri gisa, jende askok modu okerrean abesti hau Iggy Pop abeslariarena dela uste du, Edwyn collins eta Iggy Pop abeslarien ahotsen antzekotasunaren ondorioz.
Zeharkaldi
Motxila betetzeko orduan azkenean hartuko duen pisua ere kontuan hartu behar da.
El arte de volver
Sinopsia
Sei urtez New Yorken izan ondoren, etxera bueltatu da Noemi, protagonista: interpretazioaren munduan hara eta hona ibili ostean, bere jardun profesionala aldatu dezakeen casting batean parte hartzera bueltatu da Madrilera, sorterrira. Madrilera iritsi eta lehenengo 24 orduak errusiar mendi baten gisakoak izan dira Noemirentzat. Luzaroan ikusi ez dituen pertsona ugarirekin topo egin, eta espero ez zituen egoera berezien aurrean aurkituko da: familiakoak, lagun min izandakoak eta ezezagunen bat, tartean. Ikus-entzuleak ere momentu horien guztien parte izango dira filmean; izan ere, New Yorketik itzuli eta Madrilen lur hartu ondoren, beste barne bidaia batean murgilduko dira.
1998ko Nafarroako Foru Erkidegoko Saria
'''XLV. Nafarroako Foru Erkidegoko Saria''' 1998ko apirilaren 3an Lizarran egindako txirrindularitza lasterketa izan zen, 186 kilometroko luzera zuena.
Safiental
Safiental Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Leptosiaphos luberoensis
Leptosiaphos luberoensis Leptosiaphos generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Nannocharax rubrolabiatus
Nannocharax rubrolabiatus Nannocharax generoko animalia da. Arrainen barruko Distichodontidae familian sailkatzen da.
Velmariri Bambari
Velmariri Bambari (Indonesia, 1980) Indonesiako ekintzailea da, sexu-indarkeriaren biktimen eskubideen alde lan egiten duena: ezgaitasun fisikoa dauka eta mankuluekin ibili behar du.
Malá Ida
Malá Ida Eslovakiako udalerri bat da, Košice-okolie barrutian kokatuta. 10,19 km²ko azalera du eta 1573 biztanle 2017ko datuen arabera.
Velmariri Bambari
Britainia Handiko BBC irratiaren 100 Women zerrendan sartu zen 2022an: urte horretan munduan inspirazio eta eragin handiena izan zuten ehun emakumeen artean nabarmenduz.
Malá Ida
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1247. urtekoa da.
Velmariri Bambari
Ibilbidea
Etxekoandre bat izanda, 2014. urtean haurrak babesten eta emakumeak ahalduntzen trebatzea erabaki zuen Indonesiako Mosintuwu Institutuan. 2018az geroztik, bere ahotsa altxatu du Indonesiako urrutiko eskualde batean sexu-indarkeriaren biktimen egoera salatzeko. Sexu-indarkeriaren biktimak poliziaren egoitzetara joaten laguntzen ditu. Eskualde horretan, Sulawesi zentralean, ohiturazko eskubideari jarraiki, erasotzaileei eta abusu sexuala jasan duten emakumeei isuna jartzen diete. Arau hauei jaramonik ez egiteko eskatu du, erasotzaileak kartzelara eramateko eta zuzenbide positiboa kontuan hartzeko, ez ohiturazkoa. Zera ere bultzatzen du: emakume biktimek independentzia ekonomikoa izan dezaten. 2022ko uztailean egoera horretan zeuden bederatzi emakumeri lagundu zien. 2022a izan zen BBCk gehien inspiratu zituen 100 emakumeetako bat.
Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak
Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Euskal Autonomia Erkidegoko herritarrek Eusko Legebiltzarkideak hautatzen dituzte. Eusko Legebiltzarrak hirurogeita hamabost kide ditu. Azkenekoz 2020an egin zuten.
Legeria
Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetarako legeria Espainiako 1978ko konstituzioak, 5/1985 Lege Organikoa, ekainaren 19koa, Hauteskundeen Araubide Orokorrari buruzkoak, 1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuak eta 5/1990 Legea, ekainaren 15ekoa, Eusko Legebiltzarrerako Hauteskundeei buruzkoak —azkenekoz 2020an berregina— osatzen dute.
Hauteskunde-sistema
1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuaren arabera, legebiltzarkideak bozketa orokor, aske, zuzen eta isilpeko bidez hautatuak izango dira. Hauteskunde-barruti bakoitzean, izen askoko ordezkaritza proportzional erabiltzen dute, hauteskunde-zerrenda itxiak dituena.
Hauteskunde-barrutiek hiru lurralde historikoekin bat egiten dute: Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa. Lurralde historiko bakoitzeko ordezkari-kopuru berdinak izan behar dira eta, 5/1990 Legeak hala aginduta, hogeita bost dira.
Hauteskunde-zerrenden artean jarleku-banaketa egiteko D'Hondt metodoa erabiltzen dute, 5/1990 Legeak hala aginduta. Banaketan parte hartzeko hauteskunde-muga boto baliodunen %3a da (hau da boto zuriak kontuan hartuz).
Katolizismo tradizionalista
Katolizismo tradizionalista Vatikanoko II. elizbatzarraren (1962-65) aurreko ohitura, tradizio, liturgia-moldeak, espiritualtasuna eta jakinbidea berriro ezartzea aldezten duen joera da. Katolizismo tradizionalista Trentoko mezarekin eta mezan nahi eliza-bizitzan latina erabiltzearekin lotu ohi da.
Sormenezko kontabilitate
Kontabilitatean, sormenezko kontabilitatea enpresako kontuak norberaren interesetara moldatu eta aurkezteko praktika bat da, legezko xedapenei jarraituz baina enpresaren irudi fidela ematea den legearen benetako asmoari muzin eginez. Gehienetan, eragiketak eta euren balorazioak modu orijinal edo nahasi batez azaltzearekin loturik dago, enpresako benetako galdu-irabaziak ezkutatuz eta ondare-egoera manipulatuz.
Squalius malacitanus
Squalius malacitanus Squalius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Ryota Arimitsu
Ryota Arimitsu (有光 亮太, 1981eko apirilaren 21a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Avispa Fukuoka eta V-Varen Nagasaki.
Plectrurus guentheri
Plectrurus guentheri Plectrurus generoko animalia da. Narrastien barruko Uropeltidae familian sailkatuta dago.
Laurogeita hamazazpi
Laurogeita hamazazpi (97) laurogeita hamaseiaren ondoren eta laurogeita hemezortziaren aurretik doan zenbaki naturala da.
Limoeiro (Pernambuco)
Limoeiro Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
John Surtees
John Surtees (Tatsfield, Kent, Ingalaterra, 1934ko otsailaren 11 - Londres, 2017ko martxoaren 10a) pilotua izan zen. Automobilismoko eta motoziklismoko munduko txapeldun izatera iritsi den historiako pilotu bakarra da.
Bizitza
1950 ondorengo urteetan, sidekar-probetan parte hartzen hasi zen. 1956an, MV Agusta etxeak kontratatu zuen, eta urte hartan bertan Man uharteko Tourist Trophy ospetsua eta 500 cm3-koko Munduko Motoziklismo Txapelketa irabazi zituen. 1957an bigarren atera ondoren, 1958, 1959 eta 1960an berriro irabazi zuen Munduko Txapelketa, 500 cm3-koko probetan ez ezik baita 350 cm3-kokoetan ere. Guztira 38 sari handi irabazi zituen (hogeita hiru 500 cm3-koko probetan eta hamabost 350ekotan).
1960an, motoziklismoa utzita, 1 Formulako probetan parte hartzen hasi zen. Lotus taldearekin egin zuen debuta, eta Ferrari taldean aritu zen gero. Azkeneko talde horrekin munduko txapeldun atera zen 1964an. Bi urte geroago, bigarren geratu zen, Jack Brabhamen atzetik. 1969an, BRM taldeak kontratatu zuen, baina bere taldea sortu zuen berehala. 1972an utzi zituen lasterketak, automobilismoan guztira sei sari handi irabazi ondoren.
Cesancey
Cesancey Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Illadopsis cleaveri
Illadopsis cleaveri Illadopsis generoko animalia da. Hegaztien barruko Pellorneidae familian sailkatua dago.
Cesancey
Biztanleria
2007an Cesancey udalerrian erroldatutako biztanleak 396 ziren. Familiak 162 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 47 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 63 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 196 etxebizitza zeuden, 168 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 183 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 168 etxebizitza nagusietatik 132 bere jabearen bizilekua ziren, 32 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 82 etxek bost zituzten. 149 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 59 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 89 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 259 ziren, horien artean 207 aktiboak ziren eta 52 inaktiboak ziren. 207 pertsona aktiboetatik 188 lanean zeuden (99 gizon eta 89 emakume) eta 19 langabezian zeuden (9 gizon eta 10 emakume). 52 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cesancey udalerrian 170 unitate fiskal zeuden, 414 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.365,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 3 margolariak ziren, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 2 ile apaindegiak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
2000. urtean Cesancey udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amalariko I.a Jerusalemgoa
Amalariko I.a (Amalricus; Amaury; 1136 - Jerusalem, 1174ko uztailaren 11) Jerusalemgo Erresuma Latindarreko erregea izan zen.
Fulko eta Melisendaren bigarren semea izan zen. Errege izan aurretik, Jaffa eta Ascalongo kondea izan zen. 1157an Ines Courtenaykoarekin ezkondu zen. 1163an Jerusalemgo errege bihurtu zen Balduin III.aren anaia nagusia hil ondoren.
Bere erregealdian, Bizantziar Inperioarekin aliantza sakondu zuen. Bi estatuek Egipto inbaditu zuten arrakastarik gabe. Jerusalemgo hiru errege-erreginaren aita izan zen: Sibila, Balduin IV.a eta Elisabet I.a.
Garfield konderria (Utah)
Garfield konderria (Garfield County) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Panguitch da. 2010eko zentsuaren arabera 5,172 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Garfield konderriak 134,893 kilometro koadro ditu. Horietatik 858 ura dira. Beste 134,035 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,38 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 5,172 pertsonetatik 4,974 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 234 dira. 13 beltzak edo afroamerikarrak. 75 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 61 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 37 pertsonek kokatzen zuten.
Arthur Antunes Coimbra Junior
Arthur Antunes Coimbra Junior (1977ko urriaren 15a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sagan Tosu.
Longford
Longford (irlanderaz: An Longfort) Irlandako Errepublikako Longford konderriko hiriburua da. 2011ko erroldaren arabera Longford hiriak 9.601 biztanle zituen. Konderriko biztanleriaren herena bertan bizi da beraz.
Etimologia
Irlanderazko An Longfort izenak "Ontzien Kaia" esan nahi du.
Historia
Longford Camlin ibaiaren ertzean sortu zen. Camlin ibaia Shannon ibaiaren adarra da. Bertako klanek herriaz gain konderriaren hego eta erdialde osoa ere beren menpe izan zuten. Garai hartan konderria Anghaile izenaz ezagutzen zen. Dominikoen monasterioa fundatu zen herrian 1400 urtearen inguruan.
Domleschg
Domleschg Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Vital Kutxa
Vital Kutxa (Caja Vital) edo Araba eta Gasteizko Aurrezki Kutxa Arabako aurrezki kutxa nagusia da, 1990ean Arabako Aurrezki Kutxa eta Gasteizko Aurrezki Kutxa batzean sortua. 2007. urteaz geroztik, egoitza nagusia Gasteiz hiriko Salburua auzoan dagoen Vital eraikinean du.
Pareuchiloglanis prolixdorsalis
Pareuchiloglanis prolixdorsalis Pareuchiloglanis generoko animalia da. Arrainen barruko Sisoridae familian sailkatzen da.
Vital Kutxa
Egungo lehendakaria Jon Urresti García da.
Historia
2008an, Euskadiko Aurrezki Kutxa sortzeko proiektutik kanpo geratu zen, nahiz eta azkenean BBK eta Kutxaren arteko bateratzea gertatu ez.
Kutxabank bankuaren sorrera
2011ko martxoaren 23an BBK, Kutxa eta Vital Kutxako presidenteek elkartze birtuala egiteko akordioa sinatu zuten, horretarako hiru elkarteen jarduerak batuko dituen banku bat sortuz.
2011ko irailaren 16an, Vital Kutxaren batzar nagusian Kutxabank bankuaren sorreraren inguruan egin zen botazioan, 95 kontseilarietatik 90ek alde bozkatu zuten, ELAko biek kontra, eta hiru abstentzio izan ziren: LABena eta talde independente batena.
Antso Jakituna fundazioa
Antso Jakituna Fundazioa (edo Sancho el Sabio Fundazioa) Arabako Vital Kutxaren Gizarte Ekintzak kudeatzen duen fundazio bat da.
1990eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak
1990eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak urte horretako urriaren 28an ospatu ziren. IV. Legealdiko 75 Eusko legebiltzarkideak hautatu ziren, lurralde historiko bakoitzean 25, ohikoa zen bezala.
Emaitza ofizialak
a Alianza Popular alderdiaren oinordekoa.
Euzko Alderdi Jeltzalearen lehendakarigaia zen Jose Antonio Ardanza lehendakari bihurtu zen.
Hauteskunde hauetan Alianza Popular birsortu eta Alderdi Popular bihurtu zen. Autonomiaren statu quo onartzeagatik Araban Unidad Alavesa jaio zen.
Solidão (Pernambuco)
Solidão Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Artearen historia
Artearen historia artearen garapena denboran aztertzen eta ikertzen duen diziplina da.
Artearen kontzeptua
Artea helburu desberdinez gizakiak egindako aktibitate edo ekoizpenak dira. Helburuak estetikoak izan daitezke, hau da, edertasuna sortzeko helburuaz, edota komunikatiboak izan daitezke, hau da, ideia batzuk, emozioak edo munduaren ikuspegi zehatz bat azaltzeko asmoz egindakoak. Helburu batzuk zein bestetzuk batera etor daitezke. Helburu horiek lortzeko arteak bide desberdinak erabil ditzake:
Arte historiografia
Artearen historiografia, diziplina akademikotzat eta erakundeekin lotuta (museoak, arte merkatuak, unibertsitateak, liburuen ekoizpenak) batez ere arte plastikoetara mugatzen dira: margolaritza, eskultura, arkitektura; beste arte batzuk zehatzagoak diren beste diziplinen ikerketa-arloetarako gelditzen dira, esaterako, Literaturaren historia eta Musikaren historia. Guztiak Kulturaren Historiaren barruan kokatzen dira. Azken honetan ere arloko beste ikaskuntzak sartuko lirateke: Zientziaren historia, Filosofiaren historia eta Erlijioen historia. Badira, bestetik, artearekin lotura zuzena duten beste ezagutzak: estetika eta Artearen teoria.
Artearen historiografia diziplina anitzeko zientzia bat da. Haien ikerketak historiaren azterketa objektiboan oinarritzen da, horrela kulturak sailkatuz eta garai desberdinak planteatuz prozesu hori guztia ordenatzeko asmoz. Pizkundearen garaian Mendebaldeko ekoizpenak bakarrik aztertzen diren, beste zibilizazioenak kanpoan utziz. Gaur egun ez da horrela eta ikuspegia globala bihurtu da, zibilizazio guztien artea ikertzeko eta aztertzeko asmoarekin. Arte desberdin horiek haien kultura eta historia testuinguruetan aztertzen dira, bestetik.
Arteen zerrenda
Denborarekin arteen zerrenda joan da aldatzen. Horrela, Erdi Aroan arte liberalak edo goikoak, eta arte mekanikoak edo arruntak, bereizi egiten ziren. Gaur egun, aldiz, artea gizakiak sormenak sortutako edozein manifestazioa da, baita ere arte galkorra bezala ezagutzen dena (makillajea, tatuajeak, publizitatea, moda, gastronomia...). XX. mendean arte nagusiak bederatzi gelditu ziren finkatuta, dena dela:
Artearen zabalkundea
Gaur egun artea sare zabal baten bidez ezagutzera ematen da. Hedabideek, zentzu horretan, garrantzi handia izan dute. Hedabideetatik kanpo asko izan dira sortu diren instituzioak, museoak, galeriak eta haien bidez azterketa, katalogazioa eta lanen erakusketa indartu egin dira. Horri esker publikoa ere handitu egin da. Ekintza horiek sarritan nazioarteko ekimenetan zabaldu egin dira ere bai:
Artearen garaiak
Jarraian, kronologiaren arabera, artearen ezaugarriak aztertuko ditugu:
Historiaurreko artea
Historiaurreko artea historiaurreko gizakiak Goi Paleolitoatik Metalen Aroraino landu zuena da. Horiek dira ezagutzen diren artearen lehenengo aztarnak. Goi Paleolitoan, K. a. 25.000 urtetik - K. a. 8.000 urte arte, gizakiak ehizatik eta biltzen zituen aurkitutako fruitutik bizi zen. Leizetan bizi zen edo behintzat haietan aktibitate garrantzitsuak egiten zituzten; garai haietatik haitzuloetako margolanak ezagutzen ditugu. 8.000tik 6.000ra trantsizio garaia da, Mesolitoa. Hor Neolitoa hasten da, K.a. 6.000tik 3.000ra; nekazaritzaren aurkikuntzari esker gizakia sedentarioa bihurtzen da eta gero eta gizarte konplexuagoak sortzen ditu non erlijioak garrantzi handia du. Artisautza ere hasten da garai horretan. Azkenik, K. a. 3.000tik 1.000ra, Metalen Aroan sartzen gara eta lehenengo zibilizazio protohistorikoak, konplexuak agertzen dira.
Paleolitoa
Gizakiak egindako lehenengo objektuak Afrikaren hegoaldean, Europan, Indian eta Australian aurkitu ziren; zaharrenek 27.000 urte dituzte. Bere garai gorena, dena dela, Magdaleniar garaian izan zen, K. a. 15.000 - 8.000 urteetan. Lehen objektu horiek harri landuzkoak dira (sukarri, obsidiana), hezurrezkoak eta egurrezkoak.
•Eskultura: Paleolitoko Venusek garrantzi handia izan zuten. Emakume-estatuatxoak dira. Ugalkortasunaren sinboloak ziren. Badira beste gai duten estatuatxoak ere. Ezagunenak::
Neolitoa
Aldi honek —8000aren inguruan K.a. Ekialde Hurbilean hasita— transformazio sakonak ekarri zituen antzinako gizakientzat: sedentario bilakatu zen eta horretarako nekazaritza eta abeltzaintza garatu zuen; ondorizo, elkarrekin bizitzeko forma berriak agertu ziren eta erlijioa garatu zuen. Mediterraneo itsasoko labar-artean gizakiaren irudi eskematikoa garatu zuten; horren aztarna baliotsuak, besteak beste, El Cogul, Valltorta, Alpera eta Minatedan ikus ditzakegu. Margolaritza mota hau ere Afrikako iparraldean aurki dezakegu, Atlasen, Saharan eta Zimbabwen. Orokorrean, neolitoko margolaritza eskematikoa eta oinarrizko lerro gutxikoa izan zen; oinarrizko marrak hauexek ziren: gizona, gurutzea, emakumea, triangelua. Arte higigarriaren ikuspuntutik zeramika kardiala garatu zen, maskorrez apainduta. Ehungintza artea agertu zen. Gizakiak materiak berriak hasi zen lantzen: anbar, arrokaren kristala, kuartzo, jaspe...
Metalen Aroa
Historiaurrearen azken fasea Metalen Aroa da. Garai horretan metal desberdinak erabili ziren: kobre, brontze eta burdina. Erabilera hauek gizarte haientzat benetako iraultzak izan ziren. Kalkolitikoan, bestetik, megalitismoa sortu zen, hau da, harriez egindako ehorzte-monumentuak: dolmenak, menhirrak, harrespilak. Monumentu hauen artean ezagunena Stonehengen ikus dezakegu. Zonaldez zonalde, ezaugarri desberdinak ikus ditzakegu:
Burdin Aroan Austriako Hallstatt eta Suitzako La Tène kultura garatu ziren. Hallstatt kultura K. a. VIII. eta V. mendeetan garatu zen. Kultura honen ezaugarri nagusia nekropoliek tumulu itxurako hiobiak erakusten zituzten, hil-kamera etxea itxurarekin, askotan lau gurpileko gurdiarekin. Zeramika polikromoa zuten; apaingarriak geometrikoak ziren eta metalezko apaingarriak izaten zituzten. La Tène kulturak, aldiz, K. a. V. mendetik K.a. I. mendera iraun zuen. Nolabait zelta kulturarekin badu loturarik. Kultura honek fase desberdinak ezagutu zituen (La Tène I, II y III) eta azkenean greziarren, etruriaren eta beste herrien eragina ezagutu zuen. La Tènen burdinazko objektu asko topatu dira: lantzak, ezkutuak, ezpatak, fibulak...
Antzinako artea
Izen horrekin historiaren lehenengo faseetan sortutako sortze lan artistikoak biltzen dira. Idazkeraren sorkuntzarekin lotzen da eta, batez ere, Ekialde Hurbilaren zibilizazioen arte manifestazioak dira: Egipto eta Mesopotamia. Halaber, mundu osoko herri eta zibilizazioen lehendabiziko manifestazioak ere "Antzinako artea"ren kontzeptu barruan jasotzen dira. Garai hauetan lehen hiri handiak agertu ziren, batez ibaiez mugatutako lau zonaldeetan:Nilo, Tigris eta Eufrates artekoa, Indo eta Ibai Horia.
Garai honen aurkikuntza nagusietarikoa idazkerarena izan zen. Idazkera batez ere aktibitate ekonomikoak eta merkataritza kontrolatzeko beharretik sortu zen, operazioak erregistratzeko beharretatik. Ezagutzen den lehen kode idatzia Mesopotamian agertu zen, k.a. 3500 urtearen inguruan. Idazkera kuneiformea zen hau eta buztinezko taulatxoetan egiten zen. Geroago, sumeriarrek ahozko hizkuntza jasotzeko sistema hobetu zuten. Egipton, aldiz, idazkera hieroglifikoa landu zuen, lehenengo aztarna K. a. 3100 urtekoa izanik (Narmerren Paleta). Hebreeran ere idazkera sistema asmatu zen baina alfabeto batean oinarrituta (K. a. 1800aren inguruan); sistema honetan sinbolo bakoitzak soinu batekin lotzen da. Azken bide horretatik alfabeto grekoa eta latindarra sortu ziren.
Garai honetan hauek ziren arte nagusiak:
Hauekin batera badira beste batzuk mugatuagoak: hitita artea, feniziarren artea, nabateoen artea, Persiako artea...
Arte klasikoa
Arte eta kultura klasikoa hitzekin Antzinako Grezian eta Antzinako Erroman garatutako formak eta jakinduria definitzen dugu. Mende haietan aurkikuntza zientifiko zein estetiko handiak lortu ziren, ondorengo mendeetan eragin handia izan zutenak. Artearen ikuspuntutik harmonia eta oreka gailentzen ziren izadian eta gizakian oinarritutako estiloak garatu zituzten. Haiengandik jaso ziren ondorengo zibilizazioetan formen eta bolumenen arrazionaltasuna eta izadiaren imitazioaren zentzua («mimesis»). Ideia horietan mendebaldeko zibilizazioa oinarrituko zen.
Antzinako Grezia
Grezian mendebaldeko artea bideratu duen lehendabiziko arte-manifestazioak. Hasiera batean arte minoikoa eta arte mizenikoa eman ziren. Hortik aurrera antzinako Greziaren artean hiru aldiak ikusi izan dira: Orokorrean, naturalismoa eta neurrien zein proportzioen erabilera arrazoitua izan ziren arte honen oinarriak.
Arkitekturan tenpluak izan ziren nagusi. Haien eraikuntzan hiru orden eman ziren: doriarra, joniarra eta korintoarra. Eraikuntza hauek harrizkoak ziren, elementu hauekin: Tenplu ospetsu batzuk hauek dira: Akropolia Partenon doriarrarekin, Erekteion eta Atena Nikeren tenplu joniarrak. Tenpluak ez direnak Epidauroko Antzokia eta Lisikratesen Linterna aipa daitezke. Hipodamo Miletokoak, bestetik, hirigintza landu zuen. Eskulturan proportzioen-harmonian oinarritutako giza-gorputzaren erreprodukzioa garrantzi handia izan zuen. Garai arkaikoan forma eskematikoagoak aurkitzen ditugu, adierazkortasun handikoak; azpimarratzekoa da "irribarre eginetikoa", Eginan dagoen Afaiako tenpluan ageri dena. Ohikoak dira garai horretan ere atleta biluzien estatuak (kouros) eta jantzitako neskeenak (kore). K. a. V. mendean (Periklesen Mendean alegia) klasizismo ezarri zen; honen bidez, giza-gorputzaren kanona perfekzionatu zen; naturalismoa eta gizakiaren ikerketa animikoa ere klasizismoaren ezaugarriak dira ere bai. Azpimarratzekoak dira Miron, Fidias eta Polikletoren obrak. Klasizismoaren bigarren garai batean baretasunarekin puskatu zen, espresio tragikoa, nahigabetua indartzeko, esaterako Eskopas, Praxiteles eta Lisiporen lanetan. Azkenik, garai helenistikoan proportzioa eta harmoniaren ordez, gehiegizko apaintzea, dinamismo biolentoa, sentimenduen muturreko espresioa aurkituko ditugu, esaterako Laokoonte eta Farnese Zezena lanetan. Halaber, aldiz, forma klasikoak ere bizirik zirauten: Venus Milokoa eta Samotraziako Garaipena lanetan, adibidez.