cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haworth (Oklahoma)
Haworth Oklahomako herri bat da. McCurtain konderrian kokatua dago. 2010ean 297 biztanle zituen, 4.13 kilometro koadrotan banatuta.
Zapata (Texas)
Zapata Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Zapata konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ewenny
, 'Ewenni', Galesko udalerri eta komunitate bat da, Vale of Glamorgan konderrian.
Siluro
Siluroak (latinez Silures) Antzinaroan Britanian bizi izan zen britoi herri edo tribu boteretsu eta gerrazale bat izan zen. Gaur egungo Galesko hegoaldean eta ziurrenik Ingalaterrako Gloucestershire eta Herefordshire konderrietako lurraldean kokatu zen. Iparraldean Ordovikoak zituzten mugakide, ekialdean Dobunniak eta mendebaldean Demetaeak.
Tazitok Kneo Julio Agrikola jeneralari buruzko aipamenetan, siluroei buruzko aipemank ere egin zituen, hauetan siluroak gorpuzkera sendo eta ile kiribildua zutela aipatu zuen. Erromatarrei aurre egin zieten, erresistentzia handia ipiniz, nahiz eta amaieran garaituak izan zeiren.
NGC 5991
NGC 5991 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Koka (landarea)
Koka (Erythroxylum coca) (kitxuaz: kuka ) Erythroxylaceae familiako espezie fanerogamoa da, Hego Amerikako amazoniar Andeetan jatorria duena.
Jatorriko eskualdean bizi diren txibtxek, aimarek eta kitxuek analgesiko moduan erabili arren, beste lekuetan bere alkaloideak (batez ere kokaina) droga moduan erabiltzen dituztelako ezaguna da.
Cabaret Voltaire
Cabaret Voltaire Zürich hiriko (Suitza) gau klub bat izan zen. Hugo Ballek sortu zuen, 1916ko otsailaren 5ean, helburu artistiko eta politikoak bete nahian. Antzoki bateko goi solairuan zegoen kokatuta eta behean egindako erakusketen parodia egin ohi zuten goian. Tendentzia artistiko berriekin esperimentatzen zuten eta, zenbaiten ustez, Dadaismoa bertan jaio zen. Korronte honetatik eratorritako surrealistak ere bertan bildu ohi ziren.
Bilakaera
Denbora aurrera, lokala ez zegoen egoera onean eta, 2002ko neguan, Mark Divok zuzenduriko neo-dadaista izena hartzen zuen artista taldeak Cabaret Voltaire okupatu zuen. Lokal hura Dadaismoa birsortzeko ahaleginetan zebiltzan artista berrientzako ikur izango zela aldarrikatzen zuten eta, ondorengo hiru hilabetean, interpretazio, festa, arratsalde poetiko eta zine proiekzioak egin zituzten. Ingo Giezendammer, Mikry Drei, Lennie Lee, Leumund Cult, Aiana Calugar eta Dan Jones izan ziren parte hartu zuten artistetako batzuk. Egoitza dekoratu zuten, bai barrualdetik, bai kanpoaldetik, eta milaka zurichtarrek hartu zuten parte esperimentuan.
2002ko martxoaren 2an, poliziak okupak bota zituen, eta eraikuntza dadaismoaren oroimenerako museo bilakatu zen.
Crow Agency (Montana)
Crow Agency Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Big Horn konderrian kokatuta dago, Montana estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Labekatu
Labekatu gozogintzako eta okintza ko labe ko kozinatze teknikari deitzen zaio. Labean gozogintzako edo okintzako prestaketei aplikatzen zaien teknika bezala defini daiteke. Labean erre tze teknikatik bereizten dena. Teknika honetan erreketarekin alderatuta, gehienetan tenperatura baxuagoak erabiltzen dira, osagaiak ez dira olioztatzen, zukuak ez dira berreskuratzen, beste osagai mota batzuk erabiltzen dira,  labea ere gehienetan  desberdina izaten da.
Ikus, gainera
Sukaldaritza_liburua/Teknikak
Kanpo estekak
https://sutondo.hostelerialeioa.net/eu/gastro/glossary
Kung Fu Mama
Kung Fu Mama (txineraz 山東老娘 eta euskaraz Karatearen erregina) 1972ko Lung Chien hong kongdar zinema zuzendari, ekoizle, gidoigile eta aktorearen arte martzial filma bat da.
NGC 5992
NGC 5992 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Kung Fu Mama
Argumentua
Ama adineko bat Shanghaira joango da desagertutako seme-alaben bila. Bizimodua irabazteko, kaleko artista gisa aritzen da bilobekin. Lin Hie-k, Concesión francesa de Shanghái buruzagiak, bere semea hil zuela eta alaba gatibu daukala deskubritzen du.
Alton (Indiana)
Alton Indianako herri bat da. Crawford konderrian kokatua dago. 2010ean 55 biztanle zituen, 0.45 kilometro koadrotan banatuta.
Pierre-Morains
Pierre-Morains Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pierre-Morains udalerrian erroldatutako biztanleak 96 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 45 etxebizitza zeuden, 41 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 3 hutsik zeuden. 44 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 41 etxebizitza nagusietatik 36 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 39 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 19 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 61 ziren, horien artean 54 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 54 pertsona aktiboak lanean(28 gizon eta 26 emakume) zeuden.. 7 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Toponimia
Toponimiaren ikergaia
Bi dira toponimiaren sail nagusiak: biztanleak dituzten lekuen izenaz (herri, hiri, auzo eta abarren izenak) arduratzen dena bata, eta izadi izenak (ibai, mendi, haitzulo, ibar eta abarren izenak) biltzen eta aztertzen dituena bestea.
Pierre-Morains
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Toponimia
Toponimiaren ikergaia
Toponimiak informazio garrantzitsua eskaintzen du lekuen historiaz, biztanleen antzinako hizkuntzaz, biztanleen banaketaz, lekuaren erlijioaz, folkloreaz, jendearen bizimoduaz, eta abar.
Pierre-Morains
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
Toponimia
Zenbait toponimo mota
Endonimoa tokiko bertako hizkuntzan ematen den toponimoa da. Beste hizkuntza batean egiten den moldaketa edo itzulpena exonimoa da. Adibidez endonimoa da Roma latinez eta italieraz, eta exonimoa Erroma euskaraz.
Pierre-Morains
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Pierre-Morains udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.470 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lord Kitchener Wants You
Lord Kitchener Wants You (edo Lord Kitchenerrek Zu Nahi Zaitu euskaraz) 1914an sortutako erreklutamendu kartel bat izan zen, Alfred Leetek diseinatua. Kartelean Lord Kitchener Gerrarako estatu-idazkari britainiarra agertzen zen, "WANTS YOU" hitzak azpian zituela.
Kitchenerrek britaniar armadako goi karguaren kapela soinean, ikusleari hitz egiten dio (zuzenean seinalatuz) Erdialdeko Potentzia aurka armada britainiarrean izena eman dezan. Lehen Mundu Gerrako irudi ikoniko eta gogoangarrienetako bat kontsideratzen da. Eragin handiko irudi eta eslogana izan da, beste herrialde batzuetako imitazioak ere inspiratuz.
Imitazioak
Lord Kitchenerren kartel honek antzerako beste hainbat kartel inspiratu ditu urteetan.
Euzko Alderdi Jeltzaleak Euzkadi'k Bear Zaitu literalki zioen bat sortu zuen 1972ko Aberri Egunerako, eta 1977an, EAJ Hego Euskal Herrian legal bihurtu zutelarik, afiliazio kanpainetan eta pegatinetan erabili zuen.
Qiongzhou itsasartea
Qiongzhou itsasartea, baita ere Hainan itsasartea, Txina hegoaldean Leizhou penintsula (Guangzhou|Kanton probintzian) Hainan uhartetik bereizi egiten duen ur tartea da. Itsasarteak Tonkingo golkoa Hego Txinako itsasoarekin batzen du.
Lord Kitchener Wants You
Imitazioak
Munduko beste kartel ezagun batzuk:
Headrick (Oklahoma)
Headrick Oklahomako herri bat da. Jackson konderrian kokatua dago. 2010ean 94 biztanle zituen, 0.53 kilometro koadrotan banatuta.
Ramón Aboitiz Musatadi
Ramón Aboitiz Musatadi (Gernika, 1930eko abuztuaren 31 - Santiago, 2010eko apirilaren 6a) euskal ingeniari, akademiko eta enpresaria izan zen, Sigdo Koppers holdingeko kidea, Txileko talde dibertsifikatuenetako bat.
Sei urte zituela iritsi zen Txilera, bere familiak Gernika uztea erabaki ondoren.
Bigarren mailako ikasketak Valparaisoko Aita Frantsesetan eta ingeniaritza zibil eta kimikoko goi-mailako ikasketak Valparaisoko Unibertsitate Katolikoan egin zituen. Titulatu ondoren, ingeniaritza industrialeko lankidetza teknikoko gaietan lan egiten zuen estatuko Corfoko filial batean sartu zen. Gainera, enpresa-administrazioko irakasle izan zen Txileko Unibertsitate Katolikoko Ingeniaritza Eskolako Ingeniaritza Kimikoko Departamentuan, eta Industria Antolaketako irakasle Valparaisoko Unibertsitate Katolikoko Ingeniaritza Eskolan.
1958an ingeniari bezala Ingenieros Asociados Sigma Donoso Ltda enpresan sartu zen, non bi megaproiektu jorratu zituen: Huachipato siderurgia planta eta Concóngo findegiaren lehen handitzeak. 1965ean konpainiako gerentea zen.
21 urte geroago, konpainia burtsara atera zen, Juan Eduardo Errázuriz Ossa, Naoshi Matsumoto Takahashi, Mario Santander García, Norman Hansen Rosés eta Horacio Pavez García bazkideekin batera.
Banco Santander Txileko zuzendari eta Hogar de Cristo fundazioko zuzendari ere izan zen.
Carmen Gloria Domínguez Elordirekin ezkonduta, sei seme-alabaren aita izan zen.
79 urte zituela zendu zen.
Euskal Kostaldeko Museoen Sarea
Euskal Kostaldeko Museoen Sarea, Euskal kostaldeko (Bizkaia-Gipuzkoa) kultura ekipamendu guztien lankidetzarako gune bat da. Titulartasun desberdinekoak izaki, Euskal Kostaldean kokatuta dauden museo, interpretazio-zentro eta bestelako baliabide turistiko guztiek osatzen dute, eta horien guztien xede nagusia harremanak antolatzea da, ondarea zabaltzeko eta interes turistikoa duen baterako eskaintza partekatzeko. Sarea kostaldean dagoen ondareari balorea emateko eta elkarlanean eskaintza bateratua osatzeko asmoz, 2012an sortu zen, museo produktu komunak garatuz, proiektuak partekatuz, eta Euskal Kostaldearen turismoa sustatzeko eta komunikatzeko ekintzak bultzatuz. Gainera Euskal Kostaldeko Museo Sarearen txartelaren bidez abantailak ere eskura daitezke bertako partaide diren museoetan.
Ekimen hau honako helburu nagusi hauek lortzeko sortu zen:
· Irudi bateratu bat finkatzea eta hedatzea, Euskal Kostaldea helmuga turistikoaren esparruan.
· Sareko agente guztien arteko harremanak sendotzea.
· Euskal Kostaldearen helmuga turistikoa indartzea, lehendik dauden plataformen sinergia guztiak aprobetxatuz, eta kalitateko eta erabilera anitzeko eskaintza eskainiz, kultura-turismoan oinarrituta.
· Euskal kostaldearen ondarea sustatzea eta ondare horri balioa ematea, museo-proiektu komunak garatuz, proiektuak partekatuz eta turismo-sustapeneko eta komunikazioko ekintzak abian jarriz.
Zazpigarren Eguneko Eliza Adbentista
Zazpigarren Eguneko Eliza Adbentista kristautasunaren barneko elkargo protestante adbentista da, Battle Creeken (Michigan, Ameriketako Estatu Batuak), 1863ko maiatzaren 22an sortua da. Ellen G. White izan zen sortzaile nagusia. Haien ustez Kristoren bigarren etorrera gertatzeaz dago.
Larunbata asteko zazpigarren eguntzat dute adbentistek, eta, hortaz, atseden hartzekoa. Protestanteak bezala, haientzat Biblia ezagutza bide nagusia da. Ez dute abortua onartzen, ama arriskuan dagoenean izan ezik.
Haren idazlanik garrantzitsuena Kristoganako Bidea (Steps to Christ) izan zen Zazpigarren Eguneko Adbentistek salbamenari, gizakiaren izaerari buruz eta kristau-bizitzari buruz zer sinesten duten ezarri zuena. Idazlana 150 hizkuntzatara baino gehiagotara itzuli da, bai eta euskarara ere.
Sortzaileak
John N. Andrews Joseph Bates Hiram Edson Ellen Gould White James White
Alazne
Alazne emakume-izena mirari adierazten duen alatz neologismotik eratortzen da. Deun-ixendegi euzkotarra bilduman Milagros izenaren itzulpen moduan agertzen da.
Furnace Creek (Kalifornia)
Furnace Creek Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Inyo konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Flemingston
, Lanmihangel y Twyn, Michaelston Le Mont edo Flimstone, 'Trefflemin', Galesko udalerri txiki bat da, Vale of Glamorgan konderrian.
Oloroeko elizbarrutia
Oloroeko elizbarrutia (latinez eta ofizialki Dioecesis Oloronensis) Eliza Katoliko Erromatarraren elizbarrutia izan zen. Apezpikuaren egoitza Oloroeko Andre Maria katedralean zegoen.
Historia
VI. mendean sortua. Frantziako Iraultzak indargabetu zuen. Egun Baionako elizbarrutiaren zati da.
NGC 5993
NGC 5993 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
3650 Kunming
3650 Kunming asteroide baten izena da. urriaren 30ean aurkitu zuen Purple Mountain Behatokia-ek Nanking Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1978 UO izena zeraman. Ondoren Kunming, Txinako Yunnan probintzian dagoen prefektura mailako hiria omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3650 Kunming asteroidearen orbitak batezbeste 4,013 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 3,209 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 4,817 distantziara. Eszentrikotasuna 0,2 da, eta makurdura orbitala 3,82ºkoa da.
Altona (Indiana)
Altona Indianako herri bat da. DeKalb konderrian kokatua dago. 2010ean 197 biztanle zituen, 0.56 kilometro koadrotan banatuta.
3650 Kunming
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 10.9 da.
Villard-Bonnot
Villard-Bonnot Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villard-Bonnot udalerrian erroldatutako biztanleak 7.304 ziren. Familiak 2.938 ziren, horien artean 852 pertsona bakarrekoak ziren (314 bakarrik bizi ziren gizonak eta 538 bakarrik bizi ziren emakumeak), 805 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.019 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 262 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.175 etxebizitza zeuden, 3.007 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 148 hutsik zeuden. 1.651 etxeak ziren eta 1.507 apartamentuak ziren. 3.007 etxebizitza nagusietatik 1.895 bere jabearen bizilekua ziren, 1.017 alokairuan okupaturik zeuden eta 96 doan lagata zeuden; 50 etxek gela bat zuten, 265 etxek bi zituzten, 775 etxek hiru zituzten, 983 etxek lau zituzten eta 934 etxek bost zituzten. 2.129 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.322 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.273 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Villard-Bonnot udalerrian 2.999 unitate fiskal zeuden, 7.332,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.683 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 339 komertzioetatik, 11 erauzte enpresak ziren, 7 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 18 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 53 eraikuntza enpresak ziren, 58 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 11 garraio enpresak ziren, 18 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 8 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 16 finantziazio enpresak ziren, 15 higiezinen enpresak ziren, 35 zerbitzu enpresak ziren, 67 administrazio publikoko enpresak ziren eta 21 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 95 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 2 posta bulegoak, 4 banku bulegoak, 8 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 autoeskolak, 3 igeltseroak, 9 margolariak, 11 zurginak, 12 iturginak, 9 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 7 ile apaindegiak, 1 aldi baterako lan enpresa, 14 jatetxeak, 7 higiezinen agentziak eta 4 apaindegiak.
2009an zeuden 26 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 6 okindegiak, 4 harategiak, 3 liburu dendak, 2 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 2 zapata-dendak, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Villard-Bonnot udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 244 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 3 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 3 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Villard-Bonnot udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 671 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 763.
Taganrog
Taganrog (Таганрог) hego-mendebaldeko Errusian dagoen Rostov oblasteko hiri eta portua da. Taganrogeko badian dago, Azov itsasoaren ertzean. 2010ean 257.681 biztanle zituen.
Ekonomia
Industria da ekonomia-jarduera nagusia (altzairugintza, metalurgia, ontziolak, industria kimikoa).
Historia
1698an Petri Handiak sortu zuen hiria. XIX. mendean garauak esportatzen ziren, eta, gaur egun, Donbasseko ikatza. Krimeako gerra-garaian kalte ugari jasan zituen hiriak frantses-britainiar itsas armadaren bonbardaketen ondorioz.
Darréu
Darréu-mocedá nacionaliego Andecha Asturreko gazte erakundea da, baina Andechatik independente izanik.
Senlis (Oise)
Senlis Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2007an 16.310 biztanle zituen.
Darréu
Darréu erakunde nazionalista eta ezkertiarra da, eta nazionalisten eta independentisten ordezkaria izan nahi du. Erakunde hau asanblearioa da, non 30 urtetik beherakoek parte hartu dezaketen.
Senlis (Oise)
Biztanleria
2007an Senlis udalerrian erroldatutako biztanleak 16.310 ziren. Familiak 6.649 ziren, horien artean 2.271 pertsona bakarrekoak ziren (937 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.334 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.762 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.935 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 681 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 7.251 etxebizitza zeuden, 6.778 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 88 bigarren erresidentzia ziren eta 385 hutsik zeuden. 2.821 etxeak ziren eta 4.401 apartamentuak ziren. 6.778 etxebizitza nagusietatik 2.808 bere jabearen bizilekua ziren, 3.725 alokairuan okupaturik zeuden eta 245 doan lagata zeuden; 502 etxek gela bat zuten, 955 etxek bi zituzten, 1.326 etxek hiru zituzten, 1.522 etxek lau zituzten eta 2.474 etxek bost zituzten. 3.371 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 3.554 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2.415 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 10.662 ziren, horien artean 8.106 aktiboak ziren eta 2.556 inaktiboak ziren. 8.106 pertsona aktiboetatik 7.437 lanean zeuden (4.023 gizon eta 3.414 emakume) eta 670 langabezian zeuden (336 gizon eta 334 emakume). 2.556 pertsona inaktiboetatik 639 erretiraturik zeuden, 962 ikasten zeuden eta 955 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Senlis udalerrian 6.417 unitate fiskal zeuden, 15.471,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.166 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 1.048 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 11 janari enpresak ziren, 9 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 20 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 64 eraikuntza enpresak ziren, 227 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 25 garraio enpresak ziren, 67 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 25 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 68 finantziazio enpresak ziren, 61 higiezinen enpresak ziren, 223 zerbitzu enpresak ziren, 181 administrazio publikoko enpresak ziren eta 64 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 194 zerbitzu publikoetatik, 2 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak ziren, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 15 banku bulegoak, 3 funerariak, 9 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 3 autoeskolak, 9 igeltseroak, 10 margolariak, 6 zurginak, 12 iturginak, 8 argiketariak, 10 eraikuntza enpresak, 16 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 7 aldi baterako lan enpresak, 39 jatetxeak, 26 higiezinen agentziak, 4 tintoreriak eta 7 apaindegiak.
2009an zeuden 95 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 3 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 11 okindegiak, 6 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 2 arraindegiak, 7 liburu dendak, 30 arropa dendak, 3 etxerako tresna dendak, 4 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 1 kirol-denda zen, 6 lurrin-dendak, 5 bitxi-dendak eta 8 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 3 tratamendu laburretarako ospitale, 2 iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 3 psikiatriko, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, 7 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 7 haur-eskola eta 6 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Senlis udalerrian 3 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 2 hezkuntza orokorreko lizeo eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 2.032 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 1.606 eta lizeo teknologikoetan 649.
Chicago Spire
Chicago Spire Ameriketako Estatu Batuetako Chicago hirian eraikitzeko proposatutako etxebizitza etxe orratz bat da.
Santiago Calatrava arkitekto valentziarrak diseinatua, eraikinak 610 metro eta 150 solairu izango ditu.
Eraikuntza
Lehen harria 2007ko ekainaren 25ean jarri zen. Ondoren lurpeko solairuen zulaketa hasi zen. 2007an AEBetan eta mundu osoan hasitako krisialdi ekonomikoak bertan behera utzi zuten eraikuntza eta lurpeko zulaketa bukatuta egon arren, 2008tik geldirik dago Chicago Spire etxe orratzaren eraikuntza eta ez dirudi eraikitzeko aukerarik dagoen.
3651 Friedman
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1978 VB izena zeraman. Ondoren Louis Friedman omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3651 Friedman asteroidearen orbitak batezbeste 2,204 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,894 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,513 distantziara. Eszentrikotasuna 0,14 da, eta makurdura orbitala 0,81ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.4 da.
Healdton (Oklahoma)
Healdton Oklahomako hiri bat da. Carter konderrian kokatua dago. 2010ean 2,788 biztanle zituen, 36.6 kilometro koadrotan banatuta.
ROC 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan
ROC 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Russian Olympic Committee) 30 kiroletan parte hartu zuten Errusiako 335 kirolarik ordezkatu zuen. Errusiaren zazpigarren agerpen jarraitua izango litzateke, baina Munduko Dopingaren Aurkako Agentziak erabaki zuen Errusiako kirolariek ezin zutela euren banderapean lehiatu, dopin eskandaluaren ondorioz. Atletek aukera izan zuten, hala ere, "Errusiako Komite Olinpikoaren" izenean lehiatzen, "ROC" akronimoa erabiliz.
Nazioarteko Olinpiar Batzordearen erabakiz, ezin izan zuten Errusiako bandera erabili ez eta Errusiako ereserkia jo irabaziz gero. Taldekideek "ROC" izena zeraman jantziak erabiltzen zituzten, baina bertan Errusiako banderaren koloreak zeuden. Errusiako ereserkiaren ordez Katiuxa abestia proposatu zuten, baina NOBek ez zuen onartu; ordezko gisa, Piotr Ilitx Txaikovskiren 1. piano kontzertua jo zen.
Irekiera ekitaldian Sofia Velikaia eskrimalariak eta Maksim Mikhailov eskubaloilariak eraman zuten bandera. Abdulrashid Sadulaev borrokalariak bandera eraman zuen itxiera ekitaldian.
ROCek 71 domina irabazi zituen, horietatik 20 urrezkoak. Bosgarren amaitu zuten, Britainia Handiko delegazioaren ondoren eta Australiako delegazioaren aurretik. Hala ere, zilarrezko dominetan hirugarren eta brontzezkoetan bigarren izan zen.
Vanderbilt (Texas)
Vanderbilt Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Jackson konderrian kokatuta dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Angelo Badalamenti
Angelo Daniel Badalamenti (New York, 1937ko martxoaren 22a - Lincoln Park, New Jersey, 2022ko abenduaren 11) estatubatuar abestien eta soinu-banden musikagilea izan zen.
Zortzi urterekin hasi zituen piano eskolak. Musika ikasketak Rochesterreko Unibertsitateko Eastman School of Music-en egin zituen, eta bertan bi urte eman ondoren Manhattango Musika Eskolan amaitu zituen. Bere lehen konposizioak Kurt Weillen estiloan izan ziren.
Ospea iritsi zitzaion David Lynch zinegilearekin egindako kolaborazioarekin. Blue Velvet filmean eta Julee Cruisek abestutako Mysteries of Love abestian egin zuten lehen lan elkarrekin. Film horren soinu-bandaz gain, Badalamentik Lynchen beste film eta telesail batzuetakoak konposatu zituen, Twin Peaks, The Straight Story, eta Mulholland Drive.
Lewis Irving
Lewis Irving (1995eko azaroaren 10a) estilo libreko eskiatzaile kanadiarra da, eta nazioartean aritzen da aireko jauzien diziplinan.
Karrera
Kanada ordezkatu zuen 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan.
2022ko urtarrilaren 24an, Lewis Kanadako 2022ko Olinpiar taldeko partaide izendatu zuten. Jokoetan, Irving brontzezko domina irabazi zuen aireko jauzi mistoen taldean izan zen.
Kemi-Tornio aireportua
Kemi-Tornioko aireportua (finlandieraz: Kemi-Tornion Lentoasema), Lappiko Kemi hiri finlandiarrean dagoen aireportua da. Finncomm Airlines konpainiak bidaiekin lotzen ditu Kemi eta Tornio udalerriak 1.000 km hegoaldera dagoen Helsinki hiriburuko Helsinki-Vantaako aireportuarekin.
Aireportua, Lappi lurraldeko aireportu garrantzitsuena da Rovaniemikoaren ostean eta 2007. urtean 92.267 bidaiari igaro ziren bertatik. Izan ere, Finlandiako Kemi eta Tornio hirien atea da aireportua.
Dorsoduro
Dorsoduro Veneziako sei sestiereetako bat da. Hiriaren hegoaldean kokatua dago eta Canel de la Giudecca ubidearen bi bazterreko eremua hartzen du, San Giorgio Maggiore uhartea izan ezik, San Marco sestierea baita.
2007ko abenduaren 12an, sestiereak 15.586 biztanle zituen (horietako 4.763 Giudecca uhartean eta 1.535 Sacca Fisola uhartean).
"Dorso duro" izena (euskaraz bizkar gogor) bertako lurren ezaugarritik datorkio, inguruko padurak baino finkoagoak eta egonkorragoak baitziren.
Historia
Auzoaren mendebal aldea Mendigola uhartearen gainean eraiki zen, hiriko alderik zaharrenetarikoa, Veneziako erdigunea baino mende batzuk lehenago (810). Bertan, XI. mendean, San Nicolò dei Mendicoli eliza garrantzitsua eraiki zen.
Jarraian, alboko uharteak kolonizatu ziren, Punta della Dogana muturreraino iritsi arte. Izena bertan zegoen hiriko aduanatik datorkio.
Ikustekoak
Auzo honetan daude Peggy Guggenheim Collection museoa, Palazzo Dario, San Trovaso, San Pantalon, San Nicolò da Tolentino, Ospedale Giustinian, San Sebastiano, Palazzo Ariani, Palazzo Zenobio, the Santa Maria del Carmelo, Campo Santa Margherita, Ca' Foscari, Ca' Rezzonico, Campo San Barnaba, Santa Maria della Salute eta La Dogana da Mar (Punta della Dogana museoa, 2009an inauguratua .).
KfW
KfW (Kreditanstalt für Wiederaufbauen akronimoa) Alemaniako garapen banku publikoa da, 1948ko abenduaren 16an Hermann Josef Absek Marshall planaren barruan sortua. Aktiboak kontuan hartuz, Frankfurt am Mainen egoitza duen bankua herrialdeko hirugarren bankurik handiena da, Deutsche Bank eta DZ Bank bankuen ondoren.
Erakunde honen helburua kontratu publikoak egitea da, hala nola enpresa ertain sortu berriak sustatzea eta azpiegitura-proiektuak, elektrizitatea aurrezteko teknikak eta etxebizitzen eraikuntza finantzatzea. KfW Bankgruppek gauzatutako beste jarduera batzuk enpresak prestatzeko kredituak finantzatzea eta garapenerako lankidetza sustatzea dira.
Mesopotamia (Argentina)
Mesopotamia (antzinako grezieratik meso:erdian eta potamós:ibaia) Misiones, Corrientes eta Entre Ríosko probintziak hartzen dituen Argentinako eskualde geografikoa da. Iparraldean Iguazu ibaiarekin du muga, mendebalde eta hegoaldean Paranárekin eta ekialdean Uruguai ibaiarekin.
Nekazaritza eta abeltzaintza dira ekonomiaren oinarriak. Besteak beste, artoa, arroza, babarrunak, mandioka, zitrikoak, kotoi-landarea, azukre kanabera, tabakoa eta, bereziki, tea matea egiten dira. Abelazkuntzan behi, zaldi eta txerri aziendan dira aipagarrienak. Industria garrantzitsuenak zurgintza eta Misionesko siderurgia dira. Zentral hidroelektriko handiak daude. Turismo-gune nagusiak Iguazuko ur-jauziak, San Ignacioko misioaren hondakinak eta El Palmar parke nazionala dira.
Anacanthobatis nanhaiensis
Anacanthobatis nanhaiensis Anacanthobatis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anacanthobatidae familian.
NGC 5994
NGC 5994 galaxia bat da, Serpens konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Ambia (Indiana)
Ambia Indianako herri bat da. Benton konderrian kokatua dago. 2010ean 239 biztanle zituen, 0.38 kilometro koadrotan banatuta.
Sarcoramphus papa
Sarcoramphus papa Cathartidae familiako hegazti handia da, 90 cm inguru luzea.
Itxuraz sai arrearen antzekoa da, baina zangoak, ordea, hark baino luzeagoak ditu. Burua luma txiki gorriz estalia, eta mokoaren ingurua karatxo zuriz eta gorriz betea du. Lumarik gehienak zuriak ditu, eta isatsa eta hegoen puntak, berriz, beltzak.
Mexikotik Argentinako iparraldea bitarteko lurraldeetan bizi da. Ameriketako erdi-hegoaldean bizi da. Haragi ustela jaten du. Sarcoramphus generoko espezie bizi bakarra da.
Fonmon
, 'Ffwl-y-mwn', Galesko herrixka bat da, Vale of Glamorgan konderrian.
Christian Goldbach
Christian Goldbach (1690eko martxoak 18-1764ko azaroak 20) Königsbergen, Prusian (gaur egun Kaliningrado, Errusia) jaiotako prusiar matematikari bat izan zen, artzai baten semea. Legeak eta matematika ikasi zituen. Zenbait bidaia egin zituen Europan zehar, eta zenbait matematikari ospetsu ezagutu zituen, Gottfried Leibniz, Leonhard Euler eta Daniel Bernoulli horien artean.
1725ean historialari eta matematika irakasle bihurtu zen San Petersburgon. Hiru urte beranduago Moskura joan zen Petri II.a Errusiakoa tsarrarentzat lan egitera. Europa osoan zehar bidaiatu zuen matematikari askorekin harremanetan jarriz, Euler horien artean, nortzuekin beranduago kontaktuan jarraitu zuen.
Goldbachen konjetura indartsua
Artikulu nagusia: Goldbachen konjetura
Lan garrantzitsuak egin zituen matematikaren esparruan. Baina gaur egun bere omenez Goldbachen konjetura edo Goldbachen konjetura indartsua deritzonagatik da ezaguna, 2 baino handiagoa den zenbaki bikoiti oro bi zenbaki lehenen arteko batuketa bezala adieraz daitekeela dioena. Gaur egun, afirmazio hau 1018 baino txikiagoak diren zenbaki bikoiti guztientzat egia dela ezagutzen da. Konjetura hau Goldbachek Eulerri 1742an bidali zion gutun batean aurkitu zen. Goldbachek potentzia perfektuei buruzko zenbait teorema ere ikertu eta frogatu zituen.
Goldbachen konjetura ahula
Artikulu nagusia: Goldbachen konjetura ahula
Leonhard Euler suitzar matematikari handiak ez zuen teorema honen emaitza frogatzerik edo gezurtatzerik lortu, eta gaur egun, ia 300 urte beranduago, inork ez du eman emaitzaren benetakotasunari buruzko erabat sendoa den demostrazio formalik, eta kontradibiderik ere ez da eman (hau da, hiru zenbaki lehenen batuketa bezala idatzi ezin den zenbaki bikoiti bat).
Badago Goldbachen beste konjetura bat, ahula deritzona eta honakoa dioena:
7 baino handiago den zenbaki bakoiti oro 3 zenbaki lehen bakoitiren batuketa bezala idaz daiteke.
Konjetura hau ere oraindik argitu gabe dago, bere demostrazioan aurrera egin den arren. Gaur egun, 101346 baino handiagoa den zenbaki bakoiti ororentzat konjetura egia dela frogatu da. Beraz, zenbakiz zenbaki, 101346 baino txikiagoak diren zenbaki bakoitien kasuan ere hala dela begiratu baino ez da egin behar. Baina muga hori oraindik gure teknologiarentzat handiegia da. Teknologiaren aurrerapenen bat egon edo muga hori jeitsi arte itxoin beharko da.
Ris (Pirinio Garaiak)
Ris Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Etxebizitza
2007an 19 etxebizitza zeuden, 4 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 15 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 4 etxebizitza nagusietatik 3 bere jabearen bizilekua ziren eta 1 alokairuan okupaturik zegoen; 1ek hiru gela zituen, 2 etxek lau zituzten eta 1ek bost edo gehiago zituen. 2 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. A 3 etxetan bi ibilgailu edo gehiago zeuden.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 7 ziren, horien artean 6 aktiboak ziren eta1 inaktiboa zen. 6 pertsona aktiboak lanean(3 gizon eta 3 emakume) zeuden.. Pertsona inaktibo bakarra erretiratua zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
O motako izar
O motako izar bat, izar bero bat da, zuri urdinxka kolorekoa eta O espektro motakoa Yerkesen sailkapen sisteman astronomoek erabiltzen dutena. 30.000 Kelvin (k) baino tenperatura altuagoak dituzte. Mota honetako izarrek helio ionizatuaren xurgapen lerro sendoak dituzte, beste elementu ionizatu batzuen lerro sendoak eta hidrogeno eta helio neutro lerro ahulagoak B espektro motakoak baino.
Mota honetako izarrak oso arraroak dira, baina oso distiratsuak direnez, distantzia handitan ikus daitezke, eta Lurretik ikusten diren 90 izarrik distiratsuenetatik lau O motakoak dira. Euren masa handiagatik, O motako izarrek, euren bizitza nahiko azkar amaitzen dute supernoba eztanda bortitzetan, zulo beltzak edo neutroi izarrak sortuz. Izar hauetako gehienak sekuentzia nagusiko gazteak eta masiboak dira, erraldoiak edo supererraldoiak, baina nebulosa planetarioen erdiko izarrek, euren bizitzaren amaieratik gertu dauden masa baxuko izar zaharrak, o espektroak ere izaten dituzte.
O motako izarrak izar eraketa aktiboko eskualdeetan egon ohi dira, galaxia kiribil baten beso kiribilak edo talka eta fusio prozesuan dauden galaxia pare bat bezala (Antenen galaxiak kasu). Izar hauek, inguruko material guztia argiztatzen dute, eta, neurri handi batean, galaxia baten besoen kolore bereizgarriaren erantzule dira. Gainera, O motako izarrak izar sistema anitzetan agertu ohi dira, non euren eboluzioa iragartzea zailagoa den masa transferentziagatik eta izar osagaiak supernoba bezala une ezberdinetan lehertzeko aukeragatik.
Sailkapena
O motako izarrak zenbait espektro lerroren intentsitate erlatiboaren arabera sailkatzen dira. Lerro nagusiak honako hauek dira: He+ eta 454,1 nm arteko eta 420,0 nm arteko linea nabarmenak, oso ahulak O9,5ean eta oso indartsuak O2-O7an, eta He0 eta 447,1 nm eta 402,6 nm arteko lineak, falta direnak O2/3 eta nabarmenak direnak O9,5 lineetan. O7 klasea definitzen da 454,1 nanometroko He+ eta 447,1 nanometroko He0 lineek intentsitate bera dutenean. O motako izarrik beroenek He neutroaren lerro hain ahulak dituzte, non N2+ eta N3+ lerroen indar erlatiboaren bidez banandu behar diren.
O motako izarren argitasun motak He+aren igorpen lerroen eta nitrogeno eta silizio lerro ionizatu batzuen intentsitate erlatiboaren arabera esleitzen dira. Horiek "f" atzizkiaren bidez adierazten dira espektro motan, "f" soilik N2+ eta He+ igorpenen bidez, "(f)" He igorpena ahula dela edo ez dagoela adieraziz, "((f))" n igorpena ahula dela edo ez dagoela adieraziz, "f*" N3+ igorpen oso indartsu baten gehikuntza adieraziz, eta "f+" Si3+ igorpenaren presentzia adieraziz. V argitasun klaseko izarrek, sekuentzia nagusikoek, igorpen lerro ahulak edo ausenteak izaten dituzte, eta erraldoi eta supererraldoiek, igorpen lerro intentsitate geroz eta handiagoa erakusten dute. O2-O4 klaseetan, sekuentzia nagusiko izarren eta supererraldoien arteko bereizketa estua da, eta baliteke argitasun edo eboluzio diferentziak ere ez adieraztea. O5-O8 tarteko klaseetan, O((f)) sekuentzia nagusiko, O(f) erraldoien eta Of supererraldoien arteko bereizketa ondo definituta dago eta argitasunaren behin betiko gehikuntza adierazten du. Si3+ igorpenaren intentsitatearen gehikuntza argitasunaren handitzearen adierazlea ere bada, eta hau da O motako izar berantiarrei argitasun klaseak esleitzeko bitarteko nagusia.
O3 eta O8 motako izarrak Vz azpimotako argitasun klasean sailkatzen dira bereziki bizia den 468,6 nm-ko helio ionizatuko lerro bat badute. Ildo horren presentziak muturreko gaztetasuna adierazten duela uste da; "z" hitzak zero adina esan nahi du.
O motako izarren sailkapenari laguntzeko, definitutako mota gehienetarako adibide estandarrak zerrendatzen dira. Hurrengo taulak espektro mota bakoitzerako izar estandarretako bat erakusten du. Kasu batzuetan, ez da izar estandar bat definitu. O2 eta O5.5 espektro motetarako, supererraldoiak ez daude Ia/Iab/Ib azpimotetan banatuta. Azpierraldoien espektro motak ez daude definituta O2, O2.5 edo O3 motetarako. Erraldoi distiratsuen argitasun motak ez daude O6 baino beroagoak diren izarrentzat definituta.
Ezaugarriak
O motako izarrak beroak eta argitsuak dira. 30.000 eta 52.000 k arteko azaleko tenperatura bereizgarriak dituzte, argi ultramore bizia igortzen dute, eta, beraz, espektro ikusgarrian kolore zuri urdinxka bezala agertzen dira. Bere tenperatura altuak direla eta, sekuentzia nagusiko O motako izarren argitasuna, Eguzkiarena baino 10.000 aldiz handiagoa da, eta 1.000.000 ingurukoa, erraldoiena 100.000 eta 1.000.000 artean, eta supererraldoiena, Eguzkiarena baino 200.000 eta milioika aldiz handiagoa.
Tenperatura maila berean dauden beste izar batzuk, O motako izar azpinano arraroak (sdO), nebulosa planetarioen izar zentralak (CSPNe) eta nano zuriak dira. Nano zuriek, euren espektro sailkapen eskema propioa dute, baina CSPNe askok, o motako espektroak dituzte, baita masa baxuko azpinano txiki hauek ere, eta CSPNeek, Eguzkiarena baino ehunka eta milaka aldiz gehiagoko argitasuna dute. SdO motako izarrek O motako izar masiboek baino tenperatura altuagoak izaten dituzte, 100.000k arte.
O motako izarrek sekuentzia nagusiko izarren masa altuenak irudikatzen dituzte. Hotzenek, Eguzkia baino 16 aldiz gehiagoko hasierako masak dituzte. Ez dago argi eguzki metaltasun mailan dagoen o motako izar baten masaren goi muga zein izango litzatekeen, 120-150 eguzki masatik gorako masa duten izarrak ezin izango lirateke eratu, baina zenbat eta metaltasun txikiagoa izan, muga hau askoz handiagoa da. O motako izarrek sekuentzia nagusiko izarren zati txiki bat baino ez dute osatzen, eta horietako gehienak masa tartearen beheko muturrean daude. O3 eta O2 motak, masiboenak eta beroenak, oso arraroak dira, ez ziren definitu 1971 eta 2002 arte hurrenez hurren, eta gutxi batzuk baino ez dira ezagutzen guztira. Izar erraldoi eta supererraldoiak o motako sekuentzia nagusiko izar masiboenak baino zertxobait masiboagoak dira masa galeraren ondorioz, baina ezagutzen diren izar masiboenen artean jarraitzen dute.
O motako izarren eraketa tasa ezin da zuzenean ikusi, baina izar populazioen behaketak eta, bereziki, izar kumulu gazteenak modelatzen dituzten hasierako masa funtzioak (IMF) deribatu daitezke. Aukeratutako IMFaren arabera, O klaseko izarrak sekuentzia nagusiko ehunka izarretatik baten erritmoan sortzen dira. Izar hauen argitasuna euren masarekiko neurriz kanpo handitzen denez, euren bizitza laburragoa da. Masiboenek milioi bat urte baino gutxiago igarotzen dituzte sekuentzia nagusian, eta supernoba gisa lehertzen dira hiru edo lau milioi urteren buruan. Hain argitsuak ez diren O motako izarrak sekuentzia nagusian 10 milioi urtez egon daitezke, baina denbora horretan poliki hozten dira eta B motako izar goiztiar bihurtzen dira, izar masibo bakar batek ere ez du O espektro klasearekin irauten 5-6 milioi urte baino gehiagoz. SdO eta CSPNe izarrak milaka milioi urteko masa baxuko izarrak diren arren, euren bizitzako fase honetan igarotzen duten denbora oso laburra da, 10.000.000 urte ingurukoa. Gaur egungo masa funtzioa zuzenean ikus daiteke, eta, eguzki auzoan, 2.000.000 izarretik bat baino gutxiago da o motakoa, estimazio ezberdinen arabera, % 0,00003 (nano zuriak barne hartuz gero, % 0,00002) eta izarren % 0,00005 o motakoak dira.
Galaxian O motako 20.000 izar masibo daudela kalkulatzen da. SDO eta CSPNe masa baxuko O motako izarrak, seguraski, ohikoagoak dira, baina ez hain argitsuak eta, beraz, aurkitzen zailagoak. Bere bizitza laburra den arren, izar arrunten eboluzioan etapa normalak direla uste da, Eguzkia baino apur bat masiboagoak soilik.
Estruktura
Sekuentzia nagusiko O motako izarrak fusio nuklearraz elikatzen dira, sekuentzia nagusiko izar guztiak bezala. Hala ere, O motako izarren masa handiak nukleoko tenperaturak oso altuak izatea eragiten du. Tenperatura hauetan, CNO zikloarekin hidrogenoaren fusioak izarraren energia ekoizpena menperatzen du eta bere erregai nuklearra hidrogenoa nagusiki protoi-protoi zikloarekin fusionatzen duten masa baxuko izarrak baino erritmo handiagoan kontsumitzen du. O motako izarrek sortutako energia kantitate bizia ezin da nukleotik kanpo behar besteko eraginkortasunarekin irradiatu, eta, ondorioz, euren nukleoetan konbekzioa esperimentatzen dute. O motako izarren erradiazio eremuak nukleoa eta fotosferaren artean daude. Nukleoaren eta goiko geruzen arteko material nahasketa hau errotazio azkarrak indartu ohi du, eta o motako izarren eboluzioan efektu dramatiko bat du, pixkanaka hedatzen hasten dira eta erraldoi edo supererraldoi ezaugarriak erakusten hasten dira euren nukleoetan hidrogenoa erretzen jarraitzen duten bitartean, eta, ondoren, supererraldoi urdin bezala mantendu daitezke helio nukleoaren errekuntzak irauten duen denboraren zati handi batean.
sdO eta CSPNe motako izarrek, oso egitura ezberdina dute, ezaugarri gama zabala duten arren, eta nola eratzen eta garatzen diren erabat ulertzen ez den arren. Uste denez, nukleo endekatuak dituzte, azkenean nano zuri bat bezala erakusten direnak. Nukleotik kanpo, izarrak, gehienak, helioz osatuta daude, izar haize bortitzaren ondorioz azkar galtzen den hidrogeno geruza fin batekin. Mota honetako izarrentzat jatorri ezberdinak egon daitezke, baina, horietako batzuk behintzat, helioa oskol batean elkartzen ari den eskualde bat dute, nukleoa handitzen duena eta izar txiki hauen argitasun handia indartzen duena.
Eboluzioa
O motako izarrak astiro mugitzen hasten dira zero adinaren sekuentzia nagusitik ia berehala, pixkanaka hotzagoak eta apur bat argitsuagoak bihurtuz. Espektroskopikoki erraldoi edo supererraldoi bezala bereiz daitezkeen arren, euren nukleoetan hidrogenoa erretzen jarraitzen dute milioika urtetan zehar eta masa baxuko izarren oso modu ezberdinean garatzen dira, Eguzkia kasu. Sekuentzia nagusiko O motako izar gehienek horizontalki eboluzionatuko dute HR diagraman tenperatura hotzagoetara, supererraldoi urdin bihurtuz. Helioak nukleoan duen sua emeki-emeki gertatzen da izarrak hedatu eta hoztu ahala. Fase konplexu batzuk daude, izarraren masa zehatzaren eta hasierako beste baldintza batzuen araberakoak, baina masa txikiagoko O motako izarrek eboluzionatu egingo dute supererraldoi gorri bihurtu arte, euren nukleoetan helioa erretzen jarraitzen duten bitartean. Lehenik supernoba bezala lehertzen ez badira, euren kanpo geruzak galduko dituzte eta berriz berotuko dira, batzuetan zenbait begizta urdinetatik igaroz azkenik Wolf-Rayet fasera iritsi aurretik.
Izar masiboenak, hasiera batean sekuentzia nagusiko izarrak, O9 baino tenperatura altuagoekin, ez dira inoiz supererraldoi gorri bihurtzen, konbekzio indartsuak eta argitasun altuak kanpoko geruzak azkarregi ezabatzen dituztelako. 25-60 M ☉ arteko izarrak hipererraldoi hori bihur daitezke supernoba bezala lehertu edo tenperatura altuagoetara itzuli aurretik. 60 M ☉ baino gehiago, O motako izarrek Wolf-Rayet izarretara zuzenean eboluzionatzen dute hipererraldoi urdin edo aldakor urdin argitsu fase labur baten bidez. O motako izar masiboenek WNLh espektro mota bat garatzen dute nukleotik azalera materiala deitzen hasten direnean, eta hauek dira existitzen diren izarrik argitsuenak.
Masa baxu eta ertaineko izarrak oso modu ezberdinean zahartzen dira, erraldoi gorri, adar horizontal, adar asintotiko-erraldoi (AGB) eta ondoren AGB ondorengo faseetatik igaroz. AGB ondorengo eboluzioak masa galera handia ekarri ohi du, batzuetan nebulosa planetario bat uzten duena, eta gero eta beroagoa den izar barnealdea agerian uzten duena. Helio eta hidrogeno nahikoa geratzen bada, izar txiki hauek, baina oso beroak, O motako espektro bat dute, euren tenperatura handitzen dute oskolen erreketa eta masa galera amaitzen diren arte, eta, orduan, hoztu egiten dira nano zuri bihurtu arte.
Masa edo konposizio kimiko jakin batzuetan, edo, beharbada, interakzio bitarren ondorioz, masa txikiagoko izar hauetako batzuk ezohiko bero bihurtzen dira adar horizontal edo AGB faseetan. Arrazoi ugari egon daitezke, erabat ulertzen ez direnak, izarren fusioak edo AGB ondorengo izarrak berriz pizten dituzten pultsu termiko oso berantiarrak barne. Hauek OB izar oso bero bezala agertzen dira, baina soilik neurri batean argitsuak eta sekuentzia nagusiaren azpitik. O (sdO) eta B (sdB) motako azpi-nano beroak daude, nahiz eta erabat beste era batera gara daitezkeen. sdO motako izarrek O espektroak dituzte, nahiko normalak, baina Eguzkia baino mila aldiz argiagoak.
Espiral besoak
Sekuentzia nagusiko O motako izarrak, galaxia kiribilen besoetan agertzeko joera dute. Izan ere, beso kiribil bat espazioan zehar mugitzen denean, bere bidean dauden laino molekularrak konprimitzen ditu. Hodei molekular hauen hasierako konpresioak, izarren eraketara eramaten du, hauetako batzuk, O eta B motakoak direlarik, gainera, izar hauek, bizitza laburragoa dutenez, ezin dira distantzia handirik mugitu hil aurretik, eta, beraz, sortu ziren beso espiralean edo honetatik erlatiboki gertu mantentzen dira. Aldiz, hain masiboak ez diren izarrak denbora gehiagoz bizi dira, eta horregatik daude disko galaktiko osoan, baita beso kiribilen artean ere.