cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ispiluen Galeria (Versailles)
Ezaugarriak
Kanoi-ganga Charles Le Brunen pinturekin ornatuta dago, non Luis XIV.aren erregealdia irudikatzen zen. Hasiera batean, zilarrezko altzariz eta antzinako estatua ugariz apaindu zen gela, 1689an urtuak. Zilarrezko altzariak, ondoren, urrez margotutako zurezko beste batzuei bide eman zien; hauek beste objektuekin batera Frantziako Iraultzan desagertu ziren.
Davidsmithita
Davidsmithita mineral bat da eta feldspathoid taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Davidsmithita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Alepocephalus andersoni
Alepocephalus andersoni Alepocephalus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alepocephalidae familian.
Rhovanion
Rhovanion, Eraztunen Jauna eta Silmarillionen, Erdialdeko Lurraldeko eskualde zabal bat da, Mendi Lainotsuen ekialdean. Hemen aurkitzen ziren Oihan Beltza eta Lurralde Nabarrak. Sindarinez, Rhovanionek, "Galtzearen lurraldea" esan nahi du. Lurralde Latzak bezala ere ezagutzen da
Eguzkiaren Hirugarren Aroan, Rhovanionen, Gizakien zenbait erresuma egon ziren, ia beti Gondorren aliatuak izan zirenak. Nagusienetako bat, Gondorreko erregeekin senidetuta egotera ere iritsi zen, Eldakar erregearen garaitik aurrera. Hala ere, Eraztunaren Gerraren garaian, dirudienez, antzinako erresuma horien ezertxo ere ez zen geratzen, Oihan Beltzeko Gizakiak, Beorntarrak, Haraneko Hiriko Gizakiak eta Esgarothekoak bezalako herriak izan ezik. Lurralde hauetan, Anduin ibaitik gertu, bizi izan ziren Eotheodak, Rohirrimen arbasoak. Rhovanionetik datoz, baita ere, Hobbiten arbasoak.
Rhovanion, Tolkienen istorioetan gertatzen diren bidaia garrantzitsu baten eskenategi izan zen: Handik bidaiatu zuen Thrain II.a nanoak, eta han harrapatu eta eraman zuten Dol Guldurrera. Ondoren, handik bidaiatu zuten Thorinek eta bere konpainiak, Ereborrerantz. Lurralde Latzetan zehar bidaiatu zuten Aragornek eta Gandalfek Gollumen bila, eta han harrapatu zuten azkenean, Thranduil erresumara eramanez.
Regionen und Orte in Tolkiens Welt Platser i Tolkiens värld
Arpitania
Arpitania edo Arpetania frankoprovenzera edo arpitanaren lurraldea da. Alpeen mendebaldean kokatutako kultur lurralde bat da, hizkuntzari dagokiona bereziki. "Arpitania" hitza Arpes-etik dator, hau da, Alpeak arpitanez. Gaur egun, Arpitania ondoko estatuetan banandurik dago: Frantzia, Italia eta Suitza.
Roanne eta Mâcon arteko aldea, frantsesa eta arpitanaren arteko trantsiziozko zonaldea da, Francisca edo, frantsesez, Francisé deritzona.
Apuliako (Poulye) eskualde italiarrean, arpitana mintzatzen den lurralde txiki bat dago, eta talde arpitaniarzaleek Arpitaniaren barnean sartzen dute. Zehazki, Cèles de Sant Vuite (Celle di San Vito) eta Fête (Faeto) udalerriak sartzen dira hizkuntz enklabe honetan.
Historia
Arpitania, arpitanaren lurralde linguistiko-kulturala bezala ulertuz, Erdi Arotik exisitzen da. VII. eta IX. mendeetan jada arpitanaren hizkuntz domeinuaren izatea baiezta daiteke, iparrekialdean eta ekialdean oil hizkuntzarekin -egungo frantsesaren ahaidea- eta hegoaldean oc hizkuntzarekin -egungo okzitaniera- muga eginez. Arpitanak, era berean, iparrekialdetik alamanen hizkeraren eragina jaso zuen, ekialdetik piemontera eta lonbardera hizkuntza italikoen eragina jasotzen zuen bitartean.
1789tik aurrera, Frantziako estatuaren garapenak arpitanaren ahultzea ekarri zuen, hiri inguruneetan batez ere.
Cléry (Côte-d'Or)
Cléry Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cléry udalerrian erroldatutako biztanleak 129 ziren. Familiak 50 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 21 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 60 etxebizitza zeuden, 52 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 58 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 52 etxebizitza nagusietatik 46 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 35 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 86 ziren, horien artean 77 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 77 pertsona aktiboetatik 71 lanean zeuden (39 gizon eta 32 emakume) eta 5 langabezian zeuden (4 gizon eta 1 emakume). 9 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 1 eraikuntza enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Shock (argipena)
Shocka edo xoka hitzek zerbaitek eragindako erreakzio bat-bateko eta larria da. Erabilera zenbait ditu:
Schwindratzheim
Schwindratzheim Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Schwindratzheim udalerrian erroldatutako biztanleak 1.611 ziren. Familiak 600 ziren, horien artean 120 pertsona bakarrekoak ziren (60 bakarrik bizi ziren gizonak eta 60 bakarrik bizi ziren emakumeak), 188 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 252 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 40 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 672 etxebizitza zeuden, 624 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 42 hutsik zeuden. 561 etxeak ziren eta 110 apartamentuak ziren. 624 etxebizitza nagusietatik 473 bere jabearen bizilekua ziren, 110 alokairuan okupaturik zeuden eta 41 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 17 etxek bi zituzten, 86 etxek hiru zituzten, 137 etxek lau zituzten eta 382 etxek bost zituzten. 537 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 242 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 308 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.059 ziren, horien artean 822 aktiboak ziren eta 237 inaktiboak ziren. 822 pertsona aktiboetatik 772 lanean zeuden (431 gizon eta 341 emakume) eta 50 langabezian zeuden (19 gizon eta 31 emakume). 237 pertsona inaktiboetatik 93 erretiraturik zeuden, 83 ikasten zeuden eta 61 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Schwindratzheim udalerrian 618 unitate fiskal zeuden, 1.631,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.607 euro zen.
Montourtier
Montourtier Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Schwindratzheim
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 59 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 5 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 18 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 funeraria, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 3 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 apaindegia.
Montourtier
Biztanleria
2007an Montourtier udalerrian erroldatutako biztanleak 326 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Schwindratzheim
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 10 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 arropa denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 1 altzari denda zen eta 4 lore-dendak ziren.
Montourtier
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Schwindratzheim
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Montourtier
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 211 ziren, horien artean 167 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 167 pertsona aktiboetatik 154 lanean zeuden (84 gizon eta 70 emakume) eta 13 langabezian zeuden (5 gizon eta 8 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montourtier udalerrian 126 unitate fiskal zeuden, 336,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.319 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Montourtier udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.344 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Apodemus meini
Apodemus meini Apodemus generoko animalia da. Karraskarien barruko Muridae familian sailkatuta dago.
Strážske
Strážske Eslovakiako udalerri bat da, Michalovceko barrutian kokatuta. 24,77 km²ko azalera du eta 4360 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1337. urtekoa da.
Alkolea (hondartza)
Alkolea Gipuzkoako hondartza bat da, Mutrikuko udalerrian kokatua, Alkolea lurmuturraren ekialdean. 920 metro luze eta 50 metro zabal da. Eskuarki, ez da jende asko izaten han. Surfean edo urpekaritzan aritzera joaten dira zenbait.
Sainte-Gemme (Gironda)
Biztanleria
2007an Sainte-Gemme udalerrian erroldatutako biztanleak 221 ziren. Familiak 82 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 29 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 33 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 100 etxebizitza zeuden, 86 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 99etxeak ziren. 86 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 7 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 55 etxek bost zituzten. 65 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 135 ziren, horien artean 91 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 91 pertsona aktiboetatik 84 lanean zeuden (48 gizon eta 36 emakume) eta 7 langabezian zeuden (5 gizon eta 2 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Gemme udalerrian 80 unitate fiskal zeuden, 213,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.428 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Sainte-Gemme udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 860 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lawrence Oates
Lawrence Edward Grace Oates (Londres, 1880ko martxoaren 17a - Antartika, 1912ko martxoaren 16a) britainiar militar eta esploratzaile antartikoa izan zen. Oatesek bere azken hitzengatik sartu zen historian: "I'm going outside and it may be some time" ("Kanpora noa eta agian denbora luzez"). Robert Falcon Scottek bere espedizioaren egunkarian bildutako hitzek, Oates heroi ingelesaren epitome gisa gogorarazi zuten. Oates-ek Titus goitizena zuen, Titus Oates-en aipamena eginez, konplot papistan parte hartu zuen ingeles elizgizon bat.
Biografia
Oates Londresen jaio zen 1880. urtean, eta Eton College-n hezitakoa izan zen. Boerren Gerretan bere zerbitzu militarra egin zuen, Dragoien Gorputzean ofizial gisa. 1910. urtean, Scott-en hego polorako espedizioan sartzeko eskatu zuen, non onartua izan zen zaldiekin zeukan esperientzian oinarrituta eta espedizioaren finantzazioari egindako diru ekarpenagatik. Scott-ek hautatu zuen hegobururako bidaiako azken zatian laguntzeko bost gizonetako bat izateko eta azkenik poloa zapaldu zuten, baina Oatesek, eskorbutoak larriagotutako gerrako zauri zaharra batengatik ahulduta bidaian, ez zuen bereziki ohore hori nahi.
1912ko urtarrilean, bueltako bidean polotik, eta hilabete bat lehenago Roald Amundsenek haraino lehena iristen izatearen frogatzeko utzitako bandera aurkitzeagatiko etsipenaren ondoren, espedizioak zailtasun handiei aurre egin behar izan zien. Edgar Evans galdu ostean, Oates besteentzako zama bihurtu zen. Ez zuen porrota aitortu nahi egoera fisiko penagarrira eta berreskura ezinera heldu ondoren. Horrek, taldekideek izotzetan bera abandonatuta uzteko zuten erresistentziarekin batera, taldearen ibilaldia oztopatzea eragin zuen, espedizioaren gainerako bizitza eta heriotzaren arteko diferentzia eragin zezakeen atzerapena eragin zuelako. Azkenean, Oatesek bere burua sakrifikatzeko beharra aitortuz gainontzekoei bizirik irauteko aukera emateko, kanpadenda utzi zuen elurretan hipotermiaz hiltzeko. Bere 32. urtebetetze eguna zen. Hala eta guztiz ere, azken keinu hau beranduegi iritsi zen eta Scott eta beste ltaldekideak elikagaien biltegi batetik kilometro gutxira hil ziren. Ironikoki, Scottek Oatsek gordailuen kokalekuak jartzeari buruzko aholkuak kontuan izan bazituen, salbatu egin zintezketen.
São João da Varjota
São João da Varjota Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Zorro (fikziozko pertsonaia)
Zorro 1919 urtean Johnston McCulley idaleak sortutako fikziozko pertsonaia da, gerora liburu, komiki, film eta telesail anitzetako pertsonaia nagusia izan dena. Guztiz beltzez jantzita, gaizkileengandik babesten du jendea.
Certhia hodgsoni
Certhia hodgsoni Certhia generoko animalia da. Hegaztien barruko Certhiidae familian sailkatua dago.
Artsimovich (kraterra)
Artsimovich kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ11 lau-angelukoan dago. 7,96 kilometroko diametroa du. Izena Lev Artsimovichren omenez darama.
Amoebidae
Amoebidae Amoebozoaren barruko familia bat da, pseudopodo ugari sortzen dituzten ameba biluziak barne biltzen ditu. Pseudopodo horiek ia zilindrikoak dira, endoplasma granularrarekin eta azpipseudopodorik gabeak, Tubulinearen barruko beste familia batzuetan gertatzen ez den bezala. Lokomozioan pseudopodo bat dominante bilatkatzen da, eta txikiago egiten da gorputza norabide horretan mugitzen denean. Batzuetan zelulen portaera "ibiltzea" da, pseudopodo permanenteekin norabide batean.
Generorik garrantzitsuenak Amoeba eta Chaos'' dira.
Iturri batzuen arabera Dictyostelium discoideum ere talde honetan sailkatu behar da.
Teolinda Gersão
Teolinda Gersão (Coimbra, 1940ko urtarrilaren 30a) portugaldar eleberrigilea da. Portugalgo gaur egungo eleberrigintzako idazle handienetakoa da. Bere obretako gai nagusia gizonen eta emakumeen arteko harremanak dira, bataren eta bestearen errealitateen eta gogoen arteko desberdintasuna. Gersãok emakumea hartzen du feminismoak proposatzen duen ohiko ereduekiko haustura ekartzeko tresnatzat, eta emakumea aurkezten du existentzia sentsual eta afektiboaren iturri gisa. Hauek dira bere idazlan nagusiak:
Ophiuchus (konstelazioa)
Ophiuchus edo Ofiuko (Ophiuchus— "Sugearen eramailea" edo "Sugeen ehiztaria") konstelazio moderno bat da (gaur egun 88 daude) eta Ptolomeok zerrendatu zituen 48 konstelazioetako bat da. Ekuatore zerutiarrean kokaturik dagoenez, bi hemisferioetan ikus daiteke, apiriletik urrira bitartean.
Teolinda Gersão
Saiakerak, artikuluak eta Os guarda-chuvas cintilantes (1984, Aterki distiratsuak) izeneko iritzi liburua ere idatzi ditu, besteak beste.
Ophiuchus (konstelazioa)
Ophiuchusetik iparraldera Hercules konstelazioa ikus dezakegu, hego-mendebaldera Sagittarius, hego-ekialdera Scorpius, ekialdera Serpens Caput (Sugearen burua) eta Libra, azkenik, mendebaldera Aquila, Scutum eta Serpens Cauda (Sugearen isatsa). Konstelazioak gizon bat irudikatzen du, suge batek inguratzen duela.
Izar nagusiak
Jarraian Ophiuchus konstelazioko izar aipagarri batzuk dituzue.
Mitologia
Greziar mitologian, Ophiuchus Apolo jainkoaren eta Coronide hilkorraren semea da. Ophiuchusek, mitologiak dioenez, hildakoak berriz ere biziarazteko abilezia lortu zuen medikuntzan zituen gaitasun bereziei esker. Hadesek haserre, Zeusi eskatu zion gizon hau hiltzeko, naturaren ordena aldatzen zebilelako. Zeusek Hadesen nahia bete zuen eta Ophiuchus hil zuen, baina bere abilezia bereziak gogoratzeko, zeruan gaur egun dagoen konstelazioa aitortu zion.
Dasymys capensis
Dasymys capensis Dasymys generoko animalia da. Karraskarien barruko Muridae familian sailkatuta dago.
Asada (kraterra)
Asada kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ13 lau-angelukoan dago. 12,4 kilometroko diametroa du. Izena Asada Goryuren omenez darama.
Isabel Morgan
Isabel Merrick Morgan (New Bedford (Massachusetts), 1911ko abuztuaren 20a – 1996ko abuztuaren 18a ) Johns Hopkins Unibertsitateko AEBetako birologo eta bakteriologoa izan zen eta tximinoak poliomielitis gaixotasunetik babesten zituen txerto esperimentu bat sortu zuen. Hori izan zen gizakientzako polio txertoaren aurkikuntzaren aurrekaria.
Ibilbidea
Morgan New Bedford, Massachusettsen, jaio zen. Bere gurasoak genetikariak ziren, Lilian Vaughan Sampson eta Thomas Hunt Morgan, azken hau 1933ko Nobel Saria Fisiologia eta Medikuntza n.
Morgan Stanford Unibertsitatean lizentziatu zen eta bere doktorego tesia idatzi zuen bakteriologian, Pennsylvaniako Unibertsitatean. New Yorkeko Rockefeller Unibertsitatean sartu zen 1938an, bertan Peter Olitsky patologoaren eta mikrobiologoaren laborategian ikertzaile gisa lan egin zuelarik. Honek Morgan froga zientifiko sendoak oinarritzat hartuta ikerketa bide berriak bilatzen ari zen sormen handiko pertsona gisa deskribatu zuen.
Morganek gaixotasun birikoen aurkako immunitatea ikertu zuen, hala nola polio eta entzefalomielitisa nahiz eta ez zuen gizakiekin saiakuntza klinikorik egin kalterik eragingo ez ziela erabat ziurtatu arte. Emakumea izanik, diskriminazioa jaso zuen; bere gizonezko lankide ikertzaileek baino soldata apalagoa izan zuen eta haiek izan ziren beti bekak eta sariak jaso zituztenak.
Polioari buruzko ikerketak
Poliomielitisa nerbio sistemaren birus inbaditzaile batek eragindako gaixotasun infekziosoa da, ondorio deformagarriak, ezgaitzaileak eta are fatalak dituena. HIESa agertu arte, XX. mendeko gaixotasunik hedatuenetakoa izan zen, mundu osoan zehar epidemiak eraginez. 1944an, Morganek ikerketa taldea osatu zuen Johns Hopkins Unibertsitateko, David Bodian eta Howard A. Howe birologoekin eta frogatu zuen digestio-hodia zela polioaren birusaren infekzio eta sarbide nagusia, ez arnasbidea ordura arte uste zen bezala. Bere taldearekin, gainera, birusaren hiru mota desberdin zeudela aurkitu zuen eta infekzioan biremia fase bat zegoela, hots, birusaren presentzia odolean.
Han esperimentuak egiten hasi zen ehun nerbiosoan hildako polio birusarekin eta formaldehidoakin ez-aktibatuta. Txinpantze talde bat immunizatzea lortu zuen. Ez-aktibatutako birusarekin txertatu ondoren, tximinoek poliobirus kontzentrazio altuko injekzioei aurre egin ahal izan zieten. Bere lana 1948an argitaratu zuen eta hau polioaren aurkako txertoa existitzen zenaren lehenengo froga esperimentala bihurtu zen. 1935ean, Maurice Brodie- k birus ez-aktibatuarekin immunitatearen indukzio bera erakutsia zuen.
Morganek bere lana egin arte, uste zen birus biziek soilik ahal zutela polioaren aurkako immunitatea transmititu. Beraz, Morganen lana funtsezkoa izan zen hildako birusekin polioaren aurkako txertoa lortzeko. Jonas Salk ikerlari estatubatuarraren txertoa onartu zen 1955ean erabilera orokorrerako. 1962an Albert Bruce Sabin poloniar birologoak birus bizi eta moteldua erabiliz sorturiko txertoa onartu zen.
1950ean John Hopkins Unibertsitatea utzi zuen eta bertan behera utzi zituen polioari buruzko ikerketak, 1949an Joseph Muntain koronel ohiarekin ezkondu ondoren. Inork ez zuen polioaren inguruko ikerketekin jarraitu nahiz eta Morganek gaixotasunaren inguruko artikuluak argitaratzen jarraitu zuen.
Morgan senarrarekin batera Westchester konderrietara joan zen bizitzera, eta harekin batera hasi zen konderriko Laborategi Ikerketa Sailean, aurreko ikerketa-zentroa baino askoz ere apalagoa zena. Peter Olitsky-k, bere irakasle ohiak, Morganenan baino maila baxuagoko laborategi horretako zuzendariari gomendatu zion bere lanean oinarritzeko. Gainera, Morgan larri ezindua zegoen senarraren semeordea zaintzen hasi zen.
1960an, bere semeordea, Jimmy Mountain, hegazkin istripu batean hil zen, eta ondoren Morganek bere lana utzi zuen County Countyn. Urtebete geroago, Columbiako Unibertsitatean bioestatistika masterra egin zuen eta aholkulari zientifikoa izan zen Manhattango Memorial Sloan Kettering Cancer Center zentroan.
Sariak eta errekonozimenduak
1958ko urtarrilean, bere bustoa zizelkatu zen, gainontzeko polioari buruzko ikerketataldearekin, emakume bakarra izanik Roosevelt Warm Polioren Ospearen Aretoan (Warm Springs, Georgia)
Germaniar mitologia
Germaniar mitologia iparraldeko Europako hainbat eskualdetan, tartean antzinako Germanian, Eskandinavian, Islandian, Orkadak eta Shetlandak uharteetan, Eskoziako iparraldean edo Ingalaterrako ekialdean, antzinako germaniarrek kristau bilakatu baino lehen zuten sinesmen-multzoa izan zen.
Eskandinaviar bertsio berantiar baten bidez ezagutu ahal izan da gehienbat germaniar herrien mitologia. Jainko bi familia bereizten ziren: Aseak eta Vaneak; Jainko horiek elkarren artean borrokatu ziren baina, azkenik, bakezkoak egin zituzten. Hauek dira Germaniako jainko edo mitologiako izaki nagusiak: Balder, Fenris, Freyja, Freyr, Frija, Hagen, Loki, Nibelungoak, Nornak, Odin, Siegfried, Thor, Tyr, Walkiriak, Yggdrasil.
Jainkoak
=== Maskulinoak === Wōðanaz, "poetika/mantikaren inspirazioaren jauna", "Mercurio germanikoa", Óðinn nordikoa (askotan Odin edo, bereziki testu zaharrenetan, Othin), antzinako ingelesez Woden, goi-aleman zaharrean Wuotan.
Þunraz, "tximista", "Jupiter germanikoa", Þórr nordikoa (Thor), Donar germaniko okzidentala, antzinako ingelesean Þunor.
Tîwaz, gerrako jainkoa eta posible da zeruaren jainko goiztiarra izatea, "Marte germanikoa", Týr nordikoa eta baliteke Tir ere izatea, antzinako ingelesean Tiw, goi-aleman zaharrean Ziu, Dyeus indoeuroparrea.
Ermunaz, jainko saxoia (espekulatiboa, Nenniusen Armenon-ean oinarrituta). Hitzak "indartsu" esan nahi du (antzinako goi-alemanean Ermen, nordiko zaharrean Jǫrmaun edo Jörmun, ingeles zaharrean Eormen).
Ingwaz edo Inguz, Fraujaz "jaun" jainkoarekin identifikatzen da (goi-aleman zaharrean Frô, Frauja gotikoan, Frēa ingelez zaharrean, Freyr nordiko zaharrean).
Alepocephalus antipodianus
Alepocephalus antipodianus Alepocephalus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alepocephalidae familian.
Germaniar mitologia
Femeninoak
Frijō, "emazte" (espezifikoki Woðanaz-en emaztea), antzinako ingelesean Frige, Frigg nordikoan, Priyā sanskritoan "maitale, emazte".
Fraujō, "Venus eta Afrodita germanikoa" Njǫrðr-en alaba, Freyja nordikoa, antzinako goi-alemanez Frouwa, ingeles zaharrean Freo "gazte" esan nahi duena, Fraujo gotikoz "andere" esan nahi duena, alemanez "Frau", suediera, daniera eta norvegieraz "Fru".
Wurdiz, "patua", Urðr (Urd, Urth) nordikoak, antzinako ingelesez Wyrd.
Sōwilō, Eguzkia, Sól nordikoa, ingeles zaharrean Sunne, goi-aleman zaharrean Sunna.
Semi-jainko edo heroi mitikoak
Auzawandilaz, ingeles zaharra: Eärendel; nordiko zaharra: Aurvandil; Lombardiera: Auriwandalo; goi aleman zaharra: Orentil, Erentil; erdi aroko latina: Horuuendillus, goizeko izarra.
Gautaz, ingeles zaharra: Geat; nordiko zaharra: Gautr, etxe errealen aitzindari mitikoa.
Wēlanduz, ingeles zaharra: Weland; nordiko zaharra: Völundr, Velentr; goi aleman zaharra: Wiolant; errementari mitiko edo elfoa.
Agilaz, ingeles zaharra: Ægil; alemanez: Aigil; nordiko zaharra: Egil, arkulari mitikoa.
Arraza mitikoak
Thurisaz (erraldoiak)
Dwergaz (ipotxak)
Albaz (elfoak)
Nikwuz (uraren espirituak)
Neguko tradizio magikoak
Hamabi Gauen (die Raunächte ) tradizioak oso esanguratsuak dira eta Ehiza Basati (Wilde Jagd) ere bai, Weinachtsmann alemanaren jatorrian dagoena eta beranduago ipar amerikako Santa Claus bihurtu zena.
Haitzulo-hilobi
Haitzulo-hilobia edo labe-hilobia harkaitzean zulatutako hilobi mota berezi bat da, nagusiki Sizilian erabilia Brontze Aroan, honen formak labe baten antza du.
Egitura
Haitzulo-hilobi baten egitura oso sinplea da, berez, siziliar labe tipikoen egitura gogorarazten du. Era berean, kobazulo itxurako kamera bat du, irekidura txiki batekin. Hil ganberaren aurretik, askotan, gelaurreko bat edo korridore bat egon daiteke. Irekidura estaltzeko, sarritan, ikur antropomorfikoekin edo kiribilezko sinboloekin zizelkatutako ate monolitiko bat zegoen.
Historia
Hasieran, banakako ehorzketetarako bazen ere, ondoren, multzoko ehorzketetarako erabili zen, ziuraski, biztanleria gehitzean.
Mota honetako hilobiak Siziliako lurralde osoan aurki daitezke. Pantalican irekitzen diren milakoak bikainak dira, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu baititu bertako arroken nekropoliak.
Suché
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1266. urtekoa da.
Ochetorhynchus
Ochetorhynchus Furnariidae familiako hegazti genero bat da.
Folkwine
Folkwine, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da, eta, bere istorioa, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Rohirrim bat da, Rohaneko hamalaugarren erregea. Folka Ehiztariaren semea, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2830ean jaio zen.
Historia
Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2864an koroatua izan zen, bere aita ehizaldi batean hil ondoren.
Féchain
Féchain Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Féchain udalerrian erroldatutako biztanleak 1.827 ziren. Familiak 650 ziren, horien artean 147 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 99 bakarrik bizi ziren emakumeak), 214 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 234 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 55 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Folkwine
Historia
Lau seme-alaba izan zituen, hiru seme eta alaba bat. Bere seme bikiak ziren Folkredek eta Fastredek, Gondorgatik borrokatu zuten Haradrimen aurka, baina guduan hil ziren.
Féchain
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Folkwine
Historia
Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2903an hil zen, 73 urte zituela eta horietatik 39 errege bezala eman ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Fengel izan zen.
Kanpo estekak
Królowie Rohanu
Féchain
Etxebizitza
2007an 1.341 etxebizitza zeuden, 664 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 632 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 700 etxeak ziren eta 52 apartamentuak ziren. 664 etxebizitza nagusietatik 456 bere jabearen bizilekua ziren, 180 alokairuan okupaturik zeuden eta 28 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 28 etxek bi zituzten, 78 etxek hiru zituzten, 155 etxek lau zituzten eta 399 etxek bost zituzten. 478 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 300 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 229 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Casilda Iturrizar
Casilda Margarita Iturrizar Urkijo, Epaltzaren alarguna bezala ere ezaguna, (Bilbo, 1818ko uztailaren 20a - Bilbo, 1900eko otsailaren 22a) bizkaitar filantropoa izan zen.
Féchain
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.139 ziren, horien artean 738 aktiboak ziren eta 401 inaktiboak ziren. 738 pertsona aktiboetatik 663 lanean zeuden (350 gizon eta 313 emakume) eta 76 langabezian zeuden (34 gizon eta 42 emakume). 401 pertsona inaktiboetatik 74 erretiraturik zeuden, 115 ikasten zeuden eta 212 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Casilda Iturrizar
Biografia
Jose Ylarion Iturrizar Basabe eta Eugenia Nicolasa Urquijo Ziurtegaray (edo Siurtegaray) izan ziren Bilboko Begoña auzoan jaiotako neskatoaren gurasoak. Aita dendari txikia zen, baina ama familia onekoa zen (33.500 errealeko ezkonsaria izan zuen). Jose Ylarion 1832 urtean arruinatu egin zen eta, kartzelara joan ez bazen arren, osasuna eta bere egoera nabarmen txartotu zitzaizkion. 1833ko irailean hil zen, izandako 8 seme-alabetatik, 4 oso egoera kaxkarrean utzita.
Féchain
Diru sarrerak
2009an Féchain udalerrian 677 unitate fiskal zeuden, 1.689,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.489 euro zen.
Casilda Iturrizar
Biografia
Bilboko merkatari garrantzitsu baten etxean neskame joan zen Casilda, Tomas José Epaltza Zubaranean (1798-1873), Habanan dirututako gizona eta hiriaren garapen ekonomikoan zeresan handia izango zuena: Boluetako Santa Ana labe-garaien enpresaburuetako bat izan zen (1841ean), bere lehengusu Pablo de Epalza Lecanda eta Domingo de Epalza Larraondorekin batera Banco de Bilboren sortzaileetako bat (1857) eta Bilbotik Tuterara zihoan trenarena (1859). Jabego handiak zituen Bilbon eta Portugaleten ere, non etxea eraiki zuen Kai Berrian. Tomás Epaltza bere lehen emazte María Concepción Lequerica Bergarechearekin banatzeko dibortzioa eskatu zuen eta 1849an epaitegietara jo zuten. Epaiketa horretan esaten zen Casilda 1833an Barakaldon bizi zela aita ezezaguneko ume batekin, Epaltzarena zen etxe batean. Senarraren neskamea baino zerbait gehiago zela salatzen zuen María Concepción Lequericak, baina Epaltzak lekukotza hori erretiratzea lortu zuen. Dibortzioa eskuratu zuen, baina ez Elizaren anulazioa, eta ez zen libre geratu 1857an bere lehen emaztea hil zen arte .Bikotea 1859an ezkondu zen, Bilboko San Nikolas elizan.
Féchain
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 71 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Casilda Iturrizar
Biografia
1873an senarra hil zenean, Epaltzaren alarguna bezala sinatzen hasi zen eta senarraren negozioak eramaten. Merkataritza utzi zuen, baina banku eta higiezinen negozioak jarraitu zituen; tren eraikuntzak (La Roblakoa edo Bizkaiko Zentrala); ikatz meategiak (Hulleras de Sabero eta Anexas)... Ez zuenez ondorengo seme-alabarik, bere ondasunak jaioterrirako eta bertako jende txiroentzako banatu zituen. Casilda Iturrizar parkeak, Tivoliko eskolek (gero bere omenez "Viuda de Epalza" izena hartu zutenek), Ospitale Zibilak eta Erruki Etxeak dohaintza aberatsak jaso zituzten. Bilboko Koral Elkartea lagundu zuen baita ere eta Bilboko eskola publikoetako ikasle azkarrei dirulaguntzak eman zizkien. Zendu zenean diruz lagundu zituen San Frantzisko auzoko erlijioso Klaretarrak, La Najako Jesusen lekaime zerbitzariak eta Portugaleteko Agustindarrak ere. Era berean Deustuko Unibertsitatea izango zenaren sorreran ere hartu zuen parte.
Arriaga antzokia eraiki eta kudeatzeko elkartearen akziodun nagusietako bat izan zen.
Féchain
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 autoeskola, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 3 zurginak, 3 iturginak, 2 ile apaindegiak, 4 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 okindegi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Féchain udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
FC Kaisar
FC Kaisar (kazakhera‎z Қайсар Футбол Клубы, Qaısar Fýtbol Klýby) Kazakhstango futbol taldea da, Kyzylorda hirikoa.
Historia
Lehen eta bigarren amialren artean aritu izan da eta bi aldiz irabazi du kopa, 1998an eta 2019an.
Grupo Planeta
Grupo Planeta Espainiako multimedia enpresa multzo da. Egoitz nagusia Bartzelonan zuen baina Kataluniaren Independentzia Aldarrikapenaren eta gero sortutako 2017ko Espainiako krisialdi konstituzionalaren ondorioz Madrilera lekualdatu zuten.
Beste herrialdetan ere badu negozioak: Frantzian, Portugalen, Ameriketan. Jatorriz, 1949an sortutako Bartzelonako argitaletxea zen eta hau sinbolikoki taldeko enpresa nagusia izaten jarraitzen du. Gaur egun taldean zazpi alorretan banandutako 100 lantegi baino gehiago daude, tartean 50 argitaletxe. Taldearen sortzailea José Manuel Lara Hernández izan zen. 2015eko urtarrila arte José Manuel Lara Bosch, aurrekoaren semea izan zen presidentea; aipatutako datan minbiziaz hil egin zen.
Titania Dorrea
Titania Dorrea Madril, Espainiako 12. etxe-orratz garaiena eta herrialdeko merkataritza-gune nagusia da. 2007an hasi ziren eraikitzen sute baten ondoren botatako Windsor Dorreak hartzen zuen tokian. Barnean, El Corte Inglesen dendak ditu. 103,7m ditu eta Raimundo Fernández Villaverde kalean kokatzen da: Castellana pasealekutik hurbil eta Ministerio Barrien aurrean.
Jalalabad
Jalalabad (paxtueraz eta ) Afganistan ekialdeko hiri handiena da, eta Nangarhar probintziako hiriburua. Kuner eta Kabul ibaien elkargunean dago, Kabuldik 150 km ekialdera eta Pakistango Peshawartik 150 km mendebaldera.
2015ean 356.274 biztanle zituen, ia gehienak musulman suniak.
Perimede (Eoloren alaba)
Perimede, greziar mitologian, azti bat izan zen, Eoloren alaba, Akeloo ibaiak jazarri zuena, eta, honekin, Hipodamo eta Orestes izan zituena. Arrazoi honegatik, bere aitak itsasora bota zuen eta Poseidonek uharte bihurtu zuen.
The Comedy of Terrors
The Comedy of Terrors (euskaraz Izugarrikerien Komedia), 1963ko Jacques Tourneur frantziar-estatubatuarrak zuzendu eta Richard Matheson idazleak gidoia idatzitako beldurrezko komedia bat da. Vincent Price, Peter Lorre, Boris Karloff, Joyce Jameson, Rhubarb, Joe E. Brown eta Basil Rathbone aktoreek antzeztu zuten.
Aurrez egindako Tales of Terror (1962) filmeko aktore askok parte hartu zuten.
Argumentua
1890eko hamarkada, AEB, Ingalaterra Berria, New Gilead udalerrian Waldo Trumbull (Vincent Price) inongo eskrupulurik gabeko ehorztetxe bateko jabe alkoholikoak bezero gutxi dituelako bere negozioa gaizki doala uste du, hortaz arazoa konpontzea erabakiko du. Horretarako, Waldok eta bere laguntzailea den Felix Gillie (Peter Lorre) lapur ganoragabekoak hildakoen kopurua handitze aldera asmoz metodorik xelebreenak erabiliko dituzte.
Art rock
Art rocka rock and roll musikaren azpigenero bat da. Bere ezaugarri nagusiak letra gai handigurak, eta doinu, harmonia eta erritmoen esperimentazioa izatean datza, maiz poparen mugak igaro eta jazza, musika klasikoa eta musika elektronikoaren alorretara ere zuzentzen da.
Puylagarde
Puylagarde Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Puylagarde udalerrian erroldatutako biztanleak 340 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 257 etxebizitza zeuden, 160 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 74 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 244 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 160 etxebizitza nagusietatik 129 bere jabearen bizilekua ziren, 25 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 14 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 41 etxek lau zituzten eta 78 etxek bost zituzten. 120 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 72 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 71 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 204 ziren, horien artean 138 aktiboak ziren eta 66 inaktiboak ziren. 138 pertsona aktiboetatik 127 lanean zeuden (72 gizon eta 55 emakume) eta 11 langabezian zeuden (1 gizon eta 10 emakume). 66 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Puylagarde udalerrian 152 unitate fiskal zeuden, 330 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.643 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 3 igeltseroak eta 1 iturgina.
2000. urtean Puylagarde udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.320 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Paranaíba
Paranaíba Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Alepocephalus asperifrons
Alepocephalus asperifrons Alepocephalus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alepocephalidae familian.
Nerbioi
Nerbioi Arabako ipar-mendebaldeko eta Bizkaiko hego-mendebaldeko ibai bat da, Ibaizabalen ezkerraldeko ibaiadarretako bat. Guztira 49 km-ko ibilbidea du. Batzuen ustez, Nerbioi izena Nerva erromatar jainkoaren omenezkoa da. 530 km2-ko arro hidrografikoa du. Arro horren hegoaldean Gilarte mendatea dago (850 metrokoa).
Ibilbidea
Kuartango udalerriko lurretan sortzen da, Araban. Bi kilometro inguruko bidea egin eta gero, 222 metroko ur jauzi ikusgarria egiten du (Iberiar penintsulako luzeena ): Kuartangoko lurretatik Amurriokoetara jauzi egiten du (Arabako udalerri batetik bestera, alegia). Ur jauzia Santiagoko pagadian dago, Delika herriaren goiko aldean, ezkerraldean 100 bat metrora Burgosko probintziarekiko muga duela.
Bizkaiko Urduña udalerriko lurrak igaro eta gero, Arabako Amurrio, Luiaondo eta Laudio zeharkatzen ditu. Ondoren, berriro eta behin betiko Bizkaiko lurretan sartzen da.
Gero, Arakaldo, Arrankudiaga, Ugao eta Arrigorriaga zeharkatuta, Basaurin ematen dizkio bere urak Ibaizabali, bere 49 kilometroko ibilbidea bukatuta.
Ibilbideak, oro har, hego-ipar norabideari jarraitzen dio.
Dasymys longipilosus
Dasymys longipilosus Dasymys generoko animalia da. Karraskarien barruko Muridae familian sailkatuta dago.
Nerbioi
Ibaizabalekin elkartzea eta izenarekin ika-mikak
Basaurin Ibaizabal ibaiarekin elkartzen da. Bertan Nerbioi-Ibaizabal sistema sortzen da. Orain dela urte batzuk arte ondoren sortzen zen ibaiari Nerbioi izena ematen zitzaion (eta ematen zaio), baina gaur egun euskaldunen artean Ibaizabal deitzeko ohiturak gero eta indar handiagoa du.
Emakumea hondarretan
Suna on onna (Emakume bat hondarrean edo Hondarretako emakumea) (japonieraz 砂の女) 1964ko olatu berriko film japoniar bat da, Hiroshi Teshigaharak zuzendua eta Eiji Okada eta Kyoko Kishida protagonista dituena. Kritika positiboak jaso zituen eta Akademiako bi saritarako izendatu zuten. Pelikularen gidoia Kobo Abek moldatu zuen bere nobela egokituz.
Nerbioi
Ibaizabalekin elkartzea eta izenarekin ika-mikak
Hala eta guztiz, Bilbotar gehienentzat, batez ere erdaldunak direnentzat baina baita ere euskaldun askorentzat, Ibaizabal beharrean Nerbioi deitzen diote Bilboko ibaiari. Hala ere, Euskaltzaindiak ez du zalantzarako betarik ematen: Ibaizabal da Abran itsasoratzen den ibaiaren izen ofiziala.
Emakumea hondarretan
Argumentua
Niki Junpei (Eiji Okada ) entomologo eta irakasle amateur batek Tokio utzi eta espedizio batera joan da, duna zabal batean aurkitzen diren kakalardo espezie sailkatu bat ikertzeko. Egun eguzkitsu luze baten ondoren eta denboraren arrastoa galduta, Junpeik hirira itzultzeko azken autobusaren bidaia galdu du. Zorionez, herriko adineko batek ( Kōji Mitsui ) eta bertako hainbat herrikidek iradokitzen diote gaua beraien herrian egin dadin, Junpeiri ostatu bat eskainiz.
Nerbioi
Ibaizabalekin elkartzea eta izenarekin ika-mikak
Izatez, mendez mende herriak erabilitako izena, bai euskaraz bai erdaraz Ibaizabal izan zen XIX. mendearen amaierararte. Besteak beste Miguel Unamunok eta Bilboko alkatea izan zen Javier Ybarrak Ibaizabal deitzen zioten. Ikerketa batzuen ondorioz, egiaztatu zen Begoñako udalerriko biztanleek betidanik Ibaizabal esan diotela Urbi (Basaurin) eta Abusu (Bilbon) arteko tarteari. Hortik aurrera, bilbotarrek itsasadarra esaten zioten, besterik gabe. Abusu auzoaren izena bera ere, Ibaizabal izan zen garai batean. Jakina da Ibaizabal eta Nerbioi ibaiak Basaurin elkartzen direla, Urbi izeneko inguruan hain justu.
Emakumea hondarretan
Argumentua
Junpei ados agertu da eta herriko biztanleek soka eskailera batera gidatzen dute, hondar duna baten behealdean, sakonune batean dagoen etxola batera. Bertan emakume gazte bat bizi da ( Kyōko Kishida ). Junpei gaua igaroko den alargun gazte misteriotsua arekin. Emakumeak arrain errea, arroza eta zopak osatutako japoniar afari tradizional elikagarri bat eskaintzen dio. Elkarrizketa labur baten eta hitzaldi txiki baten ondoren, Junpei konturatu da emakumeak, emakume bare eta xume batek, bere senarra eta alaba galdu zituela harea-ekaitz batean, eta orain bakarrik bizi dela. Haurraren eta aitaren gorpua hondartzaren azpian lurperatuta daude txabolatik hurbil dagoen lekuren batean. Bertako herritarrentzat lan egiten du harea ateratzen, porlana egiteko eta, aurrera egiten duen hareak etxea lurperatu ez dezan. Afaldu ondoren, emakumea kubo batean dagoen hondarra atera du. Kubo hori herriko biztanleek jasotzen dute dunaren goialdetik. Junpeik laguntza eskaini dio, baina emakumeak berehala ezetz esan dio, gonbidatu bat dela esanez, eta ez dagoela lehen egunean laguntzeko beharrik.
Nerbioi
Ibaizabalekin elkartzea eta izenarekin ika-mikak
Euskaltzaindiak, arrazoi historikoez gain, geografiari lotutakoak ere hartu ditu aintzakotzat Ibaizabal izena obesteko. Horietako bat ibaien norabideen menpekoa da: Ibaizabalek lerro zuena egiten du, gutxi gorabehera, Durangaldetik Abraraino; Nerbioik, aldiz, ez. Mapan begiratuta, Nerbioi Ibaizabalen sartzen dela dirudi. Bestetik, Ibaizabalen arroa gutxigatik bada ere, luzeagoa da Nerbioirena baino, eta baita lehenbizikoaren ur-emaria handiagoa ere.
Emakumea hondarretan
Argumentua
Junpei hurrengo goizean esnatu eta Tokioko etxera itzultzeko prestatu da. Alde egiten saiatu denean, ordea, eskailera ez dagoela ikusi du eta konturatu da putzuaren goiko aldean ainguratua dagoela. Emakume horrekin harea-putzu horretan harrapatuta dagoela ohartzen da Junpei eta ez dagoela ihes egiteko modurik, txabolaren inguruko hareak ez baitu igotzeko behar adinako egonkortasunik. Herritarrek emakumearen senarra izatea eta hondarra ateratzen laguntzea espero dute. Junpei ere konturatzen da hori dela emakumearen bizitza, bizitzeko hondarra kentzea; izan ere, ez badu egiten, herritarrek ez liokete erraziorik emango, eta hondarra ere etxola irentsiko luke. Betiereko kate-tranpa batean jarri dute Junpei eta etengabe induskatu beharko du hondarra bizitzeko.
Nerbioi
Ibaizabalekin elkartzea eta izenarekin ika-mikak
Nerbioi izena XIX. mendean hasi zen indar hartzen, zenbait entziklopediatan batez ere. Haietan esaten zenez, Nerbioi zen izenik egokiena, herri xeheak Ibaizabal erabili arren. Gaur egun, "Ibaizabal" hitza euskaldunek erabiltzen dute baina beraien artean oso zabalduta dago ere "Nerbioi" hitzaren erabilera gaztelaniaren eraginagatik. Aldiz, erdaldunek nekez deitzen diote "Ibaizabal" Bilbo zeharkatzen duen ibaiari.
Emakumea hondarretan
Argumentua
Junpei alargunaren maitale bihurtu da, baina oraindik dunatik ihes egiteko itxaropena du. Goiz batean, kako inprobisatu bat erabiliz, hareazko dunatik ihes egin eta ihes egin du, baina herritarrek atzetik joaten zaizkio laster. Junpei ez du inguruko geografia ezagutzen, eta harea mugikorrean harrapatuta geratu da. Herritarrek putzutik askatzen dute eta dunako txabolara itzultzen dute.
Nerbioi
Ibaiaren kutsadura
2009ko martxoan, Euskal Autonomia Erkidegoko sei ibairen kutsadura mailak Europar Batasunak ezarritakoak baino altuagoak zirela jakinarazi zen Uraren Esparru Zuzentarauaren bitartez. Ibai hauek ziren: Oria, Deba, Kadagua, Nerbioi, Ibaizabal eta Zadorra. Horien uretan, legeak arautu baino kopuru handiagoan zeuden kromoa, butilestanioa, lindanoa, kuprea, zianuroa eta merkurioa.