cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nekazaritza
Nekazaritza eta ingurune fisikoa
Klima ere faktore nagusia da nekazaritzako hazkuntzetan: tokiko prezipitazioa, tenperatura eta horien aldakortasuna erabakigarriak dira hazi beharreko espezieak zehazteko orduan. Klimako beste zenbait aldagai ere, hala nola eguzki-orduak urtean zehar eta hezetasuna, garrantzitsuak dira. Horrela, nekazaritzako hazkuntzen banaketak eremu klimatikoei jarraitzen die menduan zehar. Adibidez, montzoia jasotzen duten eskualdeetan arrozaren hazkuntza da nagusi, arrozak behar duen prezipitazio ugaria dela eta. Klimak lurzoruari buruzko faktore garrantzitsua ere bada: haize zakarrek hazkuntza zaildu eta euri jasa handiek lurzorua higatu egiten dute. Klima baterako labore egokienen hazkuntza eta uzta garai egokiena eta, oro har, klimak nekazaritzan duen eragina aztertzen duen arloa agrometeorologia da.
Nekazaritzarako lurzoru egokia izateko hainbat faktore aztertu behar da: ez dira egokiak lurzoru azidoak, mikroorganismoen jarduerarako kaltegarriak direlako; alkalinoak, gai kimiko zenbaiten absortzioa eragotzi egiten dutelako eta lurzoru gaziak, hezetasuna atxikitzen ez dutelako. Lurzoruaren sakonera ere faktore garrantzitsua hazkuntzetan: sakonera txikiko lurzoruek laboreen sustraien garapena eragozten du. Lurzoruaren egitura, ehundura, gogortasuna eta bestelako ezaugarriak biltzen dituena, ere kontuan hartzekoa da: adibidez, buztinezko lurzoruen dilatazio eta kontrakziorako joerak hazkuntza oztopatzen du. Lurzoruetan dauden mikroorganismoak eta materia organikoa ere oso garrantzitsuak dira lurzoruek landareek behar dituzten elikagarriak izan ditzaten, batez ere nitrogenoa, fosforoa eta potasioa, mikroorganismoak materia organikoa deskonposatzean eskuratzen direnak.
Nekazaritza paisaiak
Nekazaritzak nabarmen aldaratzen du ingurumena. Ustiapenek lurraldea zatitu eta moldatu egiten dute eta horrela paisaia berri bat sortzen dute, landa izenekoa. Ustiapen mota, laborea eta nekazaritza-sistema zein diren, nekazaritza-paisaia edo landa ezberdinak sortzen dira:
Lurzoruaren prestaketa
Hazkuntza bati ekin aurretik lurra goldeaz prestatu behar izaten da, batez ere landareen kasuan eta ez horrenbeste arbolazaintzan. Goldaketaren helburua lurra iraultzea da, belar txarrak ezabatu, azalera elikagarriak ekarri eta lurrak hazirako prestatzeko. Hazkuntza batzuetan ez da beharrezkoa goldaketa: baratzeetan esaterako eskuko aitzurra erabili ohi da lurra altxatzeko. Euskal Herrian laia erabili izan da helburu berdinarekin. Historian zehar golde mota zenbait asmatu dira, lurra sakonago goldatu eta goldaketa lana aiseago eta azkarrago egiten dutenak. Adibidez, belarri izeneko goldea Erdi Aroan asmatu eta Europa iparraldeko lur gogorrak lantzeko aukera eman zuen: lurra sakonago eta azkarrago iraultzeaz gainera, ildaskak sortu eta horrela lurreko hezetasuna hobeki atxikitzen zuen. XX. mendean motordun goldeak modu masiboan ordeztu dituzte garai batean zaldiek, idiek eta baita pertsonek ere tiraturiko goldeak, produktibitatea nabarmen gehituz. Baratzeetan ere aitzurraren ordez motokultoreak erabiltzen dira lurra prestatzeko.
Hedakuntza
Hedakuntza landare eta arbolen hazkuntza abiarazteko teknika multzoari deritzo. Teknika hauetan, ereintza, hazietatik abiarazten den hedakuntza mota, sexu-ugalketan oinarritzen dena; eta asexualak edo klon bat sortzen duten aldaxka, belaunketa edo probenatzea eta txertaketa teknikak bereizten dira. Aldaxka izeneko teknikan landarearen zati bat moztu, lurrean landatu eta landare berri bat sortzen da. Belaunketa estoloiak dituzten landareekin egiten da (marrubi landarea, esaterako), non estoloia makurtu eta lurperatu egiten den ezproia sustraitzeko; sustraitu ondoren, estoloia moztu egiten da ama-landaretik, landare berria sortuz. Txertaketa, espezie bateko adar bat beste espezie bateko zurtoinean txertatzean datza; oso erabilia da fruta arboletan, horien ezaugarriak (zaporea, gogortasuna...) konbinatzeko. Laborategietan kimuen in vitro hazkuntza ere egiten da landare zenbaiten kasuan, kimu horiek birus eta bestelako mikroorganismorik gabe hazten direla ziurtatzeko.
Iker Fernández
Iker Fernández Roncal (Donostia, 1977ko irailaren 9a -) snowboard kirolaria da. Half-pipe kategorian parte hartzen du eta hiru alditan parte hartu du neguko joko olinpikoetan. Ezizena Líneas Aéreas du nazioarteko snowboard zirkuituan.
Nekazaritza
Ureztapena
Ura funtsezko elementua izaten da landare gehienen hazkuntzarako. Euri ura nahikoa ez den tokietan, nekazaritza ureztatua egiten da. Historian zehar metodo anitz baliatu da ureztaketa egiteko. Metodo arruntena isurizko ureztaketa da, non urmael batetik bidea eginez lur eremu batera zuzenean ura isurtzea da. Metodo honen arazoa bere eraginkortasun eza ur kopuru handia kontsumitzen baita modu honetan. Kopuru hori kontrolatzen ere zaila da, begiz soilik neurtu baitaiteke zenbat ur isurtzen ari den. Era honetan, gainera, sustraiek urarekin izan dezaketen kontaktu zuzena kaltegarria izan daiteke landarearentzat. Arazo hau saihesteko landare-ilara batetik bestera ildaskak ezar daitezke, ura bertatik igaroarazteko; horrela, ildaskak lurrez itxiz eta irekiz, nekazariak hobeto kontrolatzen du ureztaketa. Ureztaketa teknologia aurreratuagoak ere badaude, ura eraginkortasun handiagoz erabiltzen dutenak: ihinztadurazko ureztaketan ura hodi-sistema batetik ureztatu beharreko eremuraino eramaten da eta bertan presio bidezko sistema batez euri moduan kanporatu eta inguruko lurrak ureztatzen ditu, baino inbertsio handia eskatzen du eta urak kalteak eragin ditzake hosto, lore eta fruituetan; tantakako ureztaketan hodiak landare bakoitzeraino heltzen dira eta bertatik tantak isurtzen dira aldiro guztiz modu kontrolatuan.
Iker Fernández
Emaitzak
Hona hemen Iker Fernándezen emaitzak Olinpiar Jokoetan
Nekazaritza
Ongarritzea
Lur eremu batean burutzen den nekazaritza-jarduera konbentzionalak jarraituak lurrak agortu egiten ditu, hazkuntzak elikagarriak nabarmen xurgatu eta besteak beste belar txarrak eta hondakinak ezabatzean elikagarriak ematen dituen materia organikoa ezabatu egiten duelako. Lurraren emankortasuna gehitzeko teknika ezberdinak erabili dira historian zehar. Ongarriak lurrera botatzen diren substantziak dira, landareek behar dituzten elikagarri kopurua handitzen dutenak. Ongarriak organikoak izan daitezke, abere ezberdinen simaurra esaterako, zein kimikoak, industriak ekoiztutakoak. XX. mendearen bukaeratik hazkuntza hidroponikoak ere zabaldu dira, non landareak ez diren lurrean hazten, baizik eta gizakiak prestatutako solutu mineral batean, landare behar dituen substantzia guztiak ematen dizkiona.
Errotazioak
Labore baten hazkuntza iraunkorrak lurraren emankortasuna galarazi, belar txarren ugalketa galarazi eta izurriak baztertzen laguntzen du. Arazo horiek saihesteko, antzinatik erabiltzen dira hazkuntza-errotazio teknikak, non denboraldi batetik bestera labore berdina ekoiztu ordez, labore ezberdinak txandakatzen diren. Historian zehar errotazioak elikadura hobea eta orekatuagoa ere ekarri die nekazariei, urte berean labore ezberdinak baitzituzten horrela. Adibidez, Erdi Aroan hiru urteko errotazioa nagusitu zen, non 3 urtetan sei uzta ezberdin egiten ziren, lur eremua hiru sailetan zatituz eta urtero sail bat lugorritan utziz. Horrela, ekoizpena kasu batzuetan halako sei egin zela zenbatetsi da.
! Urtea ! 1. saila ! 2. saila ! 3. saila
Izurrien kontrola
Nekazaritzan izurritzat jotzen da hazkuntza normala mugatzen duen faktore oro. Belar txarrak, karraskariak, gasteropodoak, nematodoak, intsektuak, onddoak, birus eta bestelako parasitoak edo zomorroak herri hizkeran izan daitezke. Asia eta Afrika hazkuntza guztien %40 inguru izurrien ondorioz galtzen dela zenbatetsi da. Europan, berriz, %25 inguru galtzen dela estimatu da. Historian zehar, substantzia mineral zein organikoak, pestizida edo zomorro-botika izenekoak, erabili izan dira izurri hauen aurka egiteko: adibidez, sufrea K. a. 1000 urtetik erabiltzen da intsektizida moduan, kobre-sulfatoa onddoen aurka erabili izan da XV. mendetik eta karea eta nikotina ere maiz erabili dira historian. Ezabatu nahi den eragilea zein den pestizida-mota ezberdinak daude: intsektizidak intsektuen aurka, herbizidak belar txarren aurka edo fungizidak onddoen aurka. XX. mendean pestizida organiko sintetikoak asmatu ziren, izurrien aurka oso eraginkorrak baino ingurumenean eta kontsumitzaileengan ondorio larriak sortzen dituztenak kasu batzuetan, ehunetan metatu eta iraunkorrak izaten baitira. Hori dela eta, pestizida zenbaiten erabileraren debekua ere eskatu da nazioarteko erakundeetan, DDT produktuarena esaterako. Alternatiba moduan, pestizida ekologikoak asmatu dira, feronometan oinarrituta adibidez.
Nekazaritza egutegia
Laboreen hazkuntzak urtaroen zikloari jarraitzen dio, izaki bizidun guztiek bezalaxe. Horrela, labora bakoitzak bere hazkuntza garaia izaten du urtean zehar, urtaroen gorabehera handirik ez dagoen ekuadorreko eskualde zenbaitetan ezik. Tropikoen inguruetan urtaro euritsua eta lehorra bereizten dira eta horiei jarraiki ezartzen da nekazaritza egutegia edo garai bakoitzean zer hazi eta zer bildu behar den. Berriz, latitude ertainetan, Euskal Herrian kasu, lau urtaroak nabarmen bereizten dira. Laboreek, eta oro har izaki bizidunek, urtaroen zikloari nola jarraitzen dioten aztertzen duen arloari fenologia da. Beste alde batetik, antzinatik Ilargiaren eragina frogatu da laboreen hazkuntzan. Adibidez, tuberkuluak ilbeheran eta airean hazten diren barazkiak ilgoran erein behar direla uste ohi da ; basozaintzan egurrak propietate egokiak izan ditzan zuhaitza botatzeko data ilargialdiari jarraiki zehaztu behar dela ere jakina da.
Azpiegitura eta mekanizazioa
Lurzorua eta lanaz haraindi, egungo nekazaritzako produktibitate handia XIX. mendetik garatutako azpiegitura eta mekanizazioari esker lortu da. Mekanizazioa lehenago eskuz edo abereen laguntzaz egiten zen lana makina konplexuei esker egiten da gaur egun. Horri esker, Industria Iraultzak behar zituen langileak ekarri zituen aurreko hamarkadetan. Nekazaritzako makinerian denetariko lanetarako makinak daude gaur egun, hazkuntza gehienetan goldatu, ongarritu, erein eta uzta biltzeko; sarri, makina hauek traktore izeneko ibilgailu komun batera lotzen dira lana egiteko. Nekazaritzarako azpiegituren artean, berotegiek hazkuntza eguraldiaren gorabeheretatik askatu eta landareak giro kontrolatu batean, hezetasun eta tenperaturari dagokienean, hazteko ahalbidetzen dute. Badira eskualdeak, Almeriako kostaldea kasu, non nekazaritza berotegietan soilik egiten den. Nekazaritzako beste azpiegitura bat siloak, uzta edo hazkuntzarako behar diren gaiak egoera egokian (lehor eta tenperatura egokian) gordetzeko biltegiak alegia.
Laboreak
Gizakiak hazitako landareak edo laboreak naturan aurki daitezkeen landare guztietatik %1 baino gutxiago dira. Zehatzago, historian zehar nekazaritzako 7.000 landare espezie hazi direla zenbatetsi da. Landare horien guztien jatorria hainbat espezie basati dira, duela 10.000-12.000 urte etxekotzen hasi zirenak. Hasiera batean, naturatik bertatik egindako hazi-aukeraketa batez, sortzailearen efektua izenekoa, joan ziren sortzen landare berriak. Hazkuntza-eremuetan bertan, beste botila-lepo bat suertatu zen: eremuko landareen artean soilik gertatzen zen polinizazioa, eta, halatan, populazio murriztu bateko ezaugarriak indartu egiten ziren. Horretaz gainera, uzta batetik bestera nekazariak gehien interesatzen zitzaizkion aleak gordetzen zituen hurrengo ereintzarako. Horrela, aukeraketa artifiziala behin eta berriz egiten da, nekazariaren mesedetan landarea hobetuz. Oro har bilatzen diren hobekuntzak hazi, fruitu eta sustraien tamaina handiagoa, fruituetako azukre-eduki handiagoa eta hazien sakabanaketa-ahalmena eta sorraldia murriztea dira. Aukeraketa artifizialak dakarren aldakortasun genetikoaren murrizketak arazoak ere planteatzen ditu, ordea: ingurunean izan daitezkeen aldaketei eta sor daitezkeen izurriei aurre egiteko ezintasuna.
Nekazaritzako landareak multzo hauetan sailka daitezke: zerealak, lekaleak, sustraiak eta tuberkuluak eta fruituak. Zerealak nekazaritzan pisu handiena duten landareak dira, Poaceae familiakoak, giza-elikadurarako zein abereen bazkarako erabiltzen direnak: guztira, nekazaritza-lurren %61 zerealetarako erabiltzen da. Gehien hazten diren zerealak garia, arroza, artoa, zekalea eta oloa dira. Horietatik, alea aprobetxatzen da gehienbat, irinak ekoizteko gariaren kasuan, batez ere, lastoa eta hostoak ere azpiproduktu moduan eta abereen bazkarako erabiltzen badira ere. Lekaleetan soja, dilista, garbantzua eta babarruna daude, eta horietatik hazia jaten da, leka baten barnean biltzen dena. Sustrai eta tuberkuluetan patata nabarmendu behar da, baina arbia (abereen bazkarako ere erabiltzen dena) eta azenarioa ere aipatu behar dira. Nekazaritzako fruituetan gozoak baia eta fruitu mamitsuak biltzen dira, gehienetan gozoak, hala nola sagarra, marrubia, udarea, banana, baina baita barazkietan sartu ohi den tomatea ere. Fruituetan sartzen dira fruitu lehorrak ere, azal gogorrekoak, hala nola intxaurra, urra eta kakahuetea. Beste landare batzuetatik, berriz, aireko zurtoina aprobetxatzen da, hala nola zainzuria, banbua eta azukre-kanabera. Beste batzuetan, hostoa bakarrik, letxuga adibidez. Kasu berezietan, lorea eskuratzeko soilik hazten da espeziea, hala nola elikadurarako erabiltzen den azafraia eta, noski, lore apaingarriak (arrosa eta orkidea, adibidez).
Beste alde batetik, nekazaritzan barazkiak izenekoak ere bereizten dira. Barazkiak soro txiki edo baratzeetan hazi ohi diren espezieak dira, zelai handietan hazi ohi diren zereal edo lekale gehienak ez bezala. Hauetan biltzen dira tomatea, patata, porruak, letxuga, azenarioa, azak, azaloreak, berenjena, ilarra (lekalea ere badena, baina bere aleak berde daudelarik jaten dira, beste lekaleak ez bezala) eta beste asko.
Laboreak euren erabilerari jarraiki ere sailka daitezke. Gehienetan, laboreak giza-elikadura edo abereen bazkarako badira ere, badira bestelako erabilerak. Hala nola landare oliotsuak hazten dira munduan zehar, olioa eskuratzeko, adibidez olibondoa (zuhaitza dena), baina baita artoa eta ekilorea ere, gehienetan sukaldaritzan erabiltzeko. Halaber, esentzia-olioak ekoizteko hainbat landareren hostoak, loreak edo haziak erabiltzen dira, kosmetikan eta lurringintzan erabiltzeko. Beste alde batetik, espezia izeneko landare aromatikoak ere hazten dira, hala nola perrexila, pipermina, kanela eta bainila. Azukre-kanabera eta azukre-erremolatxa hazkuntzek azukrea ekoizteko erabiltzen dira. Beste hazkuntza-multzo bat edariak ekoizteko erabiltzen da; adibidez, mahatsetik ardoa eta sagarretik sagardoa ekoizten dira, baina zerealez egindako muztioaren distilazioaz beste edari asko ekoizten dira, hala nola whiskya eta vodka. Tea eta kafea infusio moduan edaten dira. Halaber, sendabelar zenbaiten hazkuntza ere egiten da, kamamilarena adibidez.
Laboreek erabilera industrialak ere badituzte. Ehungintzarako zuntzak eskuratzeko hazten dira kotoi-landarea eta lihoa, besteak beste. Artoa, soja eta beste landare batzuk biodiesel eta bioetanol izeneko erregaiak ekoizteko erabil daitezke. Kautxua izen bereko zuhaitzetik erauzten da. Beste zenbait landare produktu kimiko jakinak lortzeko hazten dira, gerora botika, pestizida eta bestelako produktuak ekoizteko erabiliko direnak. Azkenik, badira landareak drogak eskuratzeko ere hazten direnak, hala nola tabakoa eta kalamua.
Tomoki Takamine
Tomoki Takamine (高嶺 朋樹) Japoniako futbolaria da.
Nekazaritza
Laboreen banaketa geografikoa munduan
Ingurune fisikoaren baldintzapean, nekazaritzako lurren banaketa ez da uniformea munduan zehar. Munduko nekazaritza eskualde trinkoenak (lurraldearen azalera osoarekin alderatuta) Ipar Amerikako lautadetan, Europako ekialdean eta neurri txikiagoan Europako mendebaldean, Indian eta Asiako Ekialdean kokatzen dira. Lurralde hauek monolaborantza edo espezializaziorako joera nabarmena dute gainera: Ipar Amerikako lautadetan garia, artoa, garagarra eta soja hazten da gehien bat, Europako ekialdean garia, oloa, azukre-erremolatxa, patata, ekilorea eta lekak, Europako mendebaldean artoa, garia, garagarra (Britainiar uharteetan, batez ere) eta koltza; Indian, artatxikia, arroza, garia, sorgoa, kotoia eta Asiako ekialdean artoa, soja eta garia. Nabarmendu behar da Argentinan sojaren hazkuntza asko garatu dela XX. mendeko bukaeratik, eta Afrikan artatxikia labore ohikoa dela.
Albbruck
Albbruck Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Nekazaritza
Lurraren jabetza
Sarri, bereizi egiten dira lurraren jabetza eta langintza: ustiapenaren jabeak beste batzuen esku uzten du nekazaritza lana, mendekotasun harreman batez gehienetan. Kasu batzuetan, lurjabeak ustiapena kudeatu bakarrik egiten du: adibidez, latifundioetan lurjabeak soldatapean dagoen langileburu baten esku uzten ditu lurrak eta honek lurrik gabeko nekazariak kontratatuko ditu, gehienetan aldi baterako, ustiapenaren beharrak ikusita. Latifundioa ustiapen arrunta izan da Espainian eta Italian, baina bere produktibitatea eskasa izan da. Latifundioaren muturreko kasu bat, Hego Amerikako eskualde anitzetan izan dena, plantazioa izan da, non lana egiten zutenak esklaboak ziren, batez ere europar eta ipar amerikarrentzat kakaoa, azukrea eta kafea ekoizteko. Egun, ustiapen intentsiboen eredua zabaltzen ari da, non lana oso mekanizatuta dagoen, behar direnean langileak aldi baterako bakarrik kontratatuz. Beste harreman mota bat landa-errentamendua izan da, non lurraren jabeak uztiapena nekazari bati alokatzen dion, errenta edo uzta-kopuru baten trukean. Adibidez, Euskal Herriko baserrietan XX. mendera arte, nagusi izan da maiztergo harremana, non baserriaren jabetza jaun baten eskuetan zegoen eta horren erabilera baserritar bati uzten zion urteko errenta baten trukean.
Tomoki Takamine
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Hokkaido Consadole Sapporo.
Nekazaritza
Lurraren jabetza
Ekonomia sozialistetan bestelako ustiapen ereduak izan dira. Sobietar Batasunean lurrak nekazarien artean banatzea nahikoa ez zela ikusita, garaiko teknologia aurreratuarekin estatua jabe zen ustiapenak prestatu ziren, sovkhoz izenez, non langileei estatuak soldata finkoa ordaintzen zien. Ustiapen hauetako produktibitatea eskasa zen, langileek ez baitzuten pizgarririk ekoizpena gehitzeko. Alternatiba moduan, kolkhoz izeneko ustiapenak zeuden, zenbait ataletan jabetza kolektibokoak eta kooperatiba moduan kudeatzen zirenak, non nekazariek ekoizpenean oinarrituriko etekina jasotzen zuten. Merkatu-ekonomietan ere nekazariak kooperatiba moduan antolatzeko esperientzia ugari dago, gehienetan tresneriak eta instalazioak partekatu eta merkaturatzeari begira; horietan Israelgo kibbutz izeneko nekazaritza-kolektibitateak nabarmendu behar dira.
Tradiziotik eraginkortasun ekonomikora
Nekazaritza gizartean antolatzeko modu anitz izan da historian zehar: familia, tribua edo langileak, banaka lurjabe baten mendean edo enpresa baten baitan lanean, lurraren jabetza eta beraien arteko harreman modu zenbaitekin, atxiki zaizkio lurrari. Bi motako gizarte-egiturak aurki daitezke nekazaritzan: alde batetik, egitura tradizionalak (familia edo tribua, esaterako) eta nekazaritza erakunde ekonomiko hutsak, nekazaritza jarduera ekonomizismo edo ikuspuntu ekonomiko hutsetik garatzen dutenak (enpresa kapitalistak, esaterako). Historian zehar, nekazaritza egitura tradizionalek zurruntasun handiagoa erakutsi izan dute euren nekazaritza jarduera berritu eta hobekuntza ekonomikoa garatzeko, salbuespenak badaude ere (adibidez, Euskal Herriko egungo baserri batzuek, familia egitura tradizionalaren baitan, puntako teknologia eta merkaturatze lehiakorrerako gaitasun nabarmena erakutsi dute XX. mendeko bukaeratik). Gizarte antolakuntza tradizionalak nekazaritza aurrerakoi eta eraginkor baterako ezgaitasuna nekazaritzan jarduten duten pertsonen prestakuntza urria edo primitibotasuna argudiatu da zenbaiten aldetik nekazaritzaren atzerapena azaltzeko, baina ohartu behar da nekazaritza jarduera ekonomiko bat izateaz gainera, bizimodu bat ere badela gizarte askotan eta horietan askotan lehenetsi egiten dela nekazaritzaren ikuspuntu sozial eta ekologikoa, eraginkortasuna bultzatzen duen antolakuntza zientifikoaren aldean. Ildo horretatik, nekazaritza kapitalista gaitzesten duten jarrera politiko sendoa izan da XIX. mendetik: kapitalismoak landa-bizitzaren deshumanizazioa eta nekazariaren nortasunaren galera ekarriko lituzke. Beste kasu batzuetan, ordea, botere harreman finkoak (aitak bere seme-alabekin eta Europako historian jauntxoek euren menpekoekin izan dituztenak) izan dira berrikuntza eta aurrerapenerako bidea itxi dutenak. Nekazariek nekazaritza arlo berrietan sartu, lekuz aldatu edo antolakuntza modu berrietan parte hartzeko aukera izan dutenean, nekazaritza nabarmen garatu da kasu askotan, nekazarien mesedetan, lehen nekazariei askatasunik ematen ez zien egituretan ez bezala. Faktore zehatzagoak ere aipatu dira: adibidez, ondasunaren balioa handiagoa den kasuetan tradizioak pisu handiagoa izaten duela azalduz, desnutrizioa sarri gertatu eta ondorioz lurrak eta nekazaritza produktuek balio handia hartzen duten gizarteetan, esaterako.
Nekazaritza elkarteak
XIX. mendetik nekazariak bildu eta laguntzen duten elkarte eta erakundeak sortu dira. Alde batetik, nekazariak bildu baina administrazio publikoaren parte hartze eta laguntza zuzena ere baduten elkarte ofizialak bereizten dira, nekazaritza edo laborantza ganbera izenekoak, nekazariei laguntza administratibo, tekniko eta ekonomikoa ematen dietenak; beste alde batetik eskualde bateko nekazariak borondatez biltzen dituzten elkarte eta sindikatuak daude, beraien interes komunak defendatu eta laguntza ere eskaintzen dutenak, Euskal Herrian, adibidez, EHNE, Euskal Herriko Nekazarien Elkartasuna eta ELB, Euskal Herriko Laborarien Batasuna. Kooperatiba ere nekazariak biltzeko modu arrunta izan da, instalakuntza eta azpiegituraak partekatu, erosketak eta salmentak modu bateratuan kudeatu eta nekazari banakoei maileguak emateko, aurrezki kutxa moduan.
Nekazaritzaren ekonomia
Nekazaritza jarduera ekonomikoa da: baliabide eskasak (lurra, lana, kapitala) erabiliz, nekazariak ahalik eta etekin handiena ateratzen bilatzen du. Nekazaritzaren ekonomiak, besteak beste, hazi beharreko landareak zein izan behar diren, hazi beharreko horien kopurua zenbat izango den, horretarako erabili beharreko baliabideen konbinazioa eta merkataritza harremanak, nola, non eta zein preziotan saldu alegia, erabaki beharko ditu. Biziraupenerako nekazaritzan, nekazaritzak ekonomia osoa osatzen badu ere, bestelako jarduera ekonomikorik gabe, egungo ekonomia modernoetan nekazaritzak gero eta pisu txikiagoa hartzen joan den sektore ekonomikoa izan da, batez ere bertan lan egiten duten pertsona kopuruari begiratuta. Hala ere, oinarrizko sektorea beste sektore ekonomikoentzat input edo gaiak ekoizteari begira: biztanleriari elikagaiak hornitzeaz gainera, horien inguruan eraldaketa-industria zabala eratu eta industriarako lehengaiak ekartzen ditu. Aldi berean, ordea, beste sektoreetatik input (lehengai, hornidura, ekipamendu edo zerbitzu) gutxi hartzen dituen sektorea da.
Antzinatik, nekazaritzak jasan dituen arazoak nezakarien errenta eskasa eta laboreen prezioen gorabeherak izan dira. Errenta eskasaren arazoa nekazariek beste lanbide batera aldatzeko duten mugikortasun eskasari egotzi zaio, kultura eta prestakuntza arrazoiak direla medio. Halatan, lurrik gabeko nekazariak esplotatu ahal izan dituzte lurjabe handiek, soldata txikien trukean. Beste batzuetan, berrikuntzarako joera ezagatik, nekazaritza eremu zabalek produktibitate txikia erakutsi dute. Beste alde batetik, uzta kopuruaren kontrol eza izan da historian zehar prezioetan gorabehera handiak eragin dituen faktore nagusia: nekazaritza-produktuen eskaria nahiko inelastikoa dela kontuan harturik, uzta handiak gehiegizko eskaintza ekarri eta prezioak hondoratu ditu kasu batzuetan; aitzitik uzta txikiek eskasia eragin eta prezioak nabarmen goratu ditu, batzuetan nekazarientzat ere arazoak sortuz, beraiek izaten baitira nekazaritza-produktuen kontsumitzaile handienak. Prezioak kontrolatu nahian, administrazio publikoek laboreen inportazioak mugatu nahi izan dituzte askotan, gehiegizko arantzelak edo edo produktuei baldintza tekniko eta sanitario zorrotzak ezarriz. Beste batzuetan, Europa eta Ipar Ameriketako herrialdeen kasuan adibidez, gobernuek nekazariei gutxieneko prezio bat eskaini eta esportaziora zuzendu ditu horrela erositako produktuak, dumping politika batez alegia; horrela, produktibitate txikiagoko herrialde pobreetan ekoizten diren laboreen irtenbidea eragotzi da, nekazari xumeen kaltetan. Beste alde batetik, nabariak dira nekazaritza intentsiboak dakarren gainprodukzioaren ondorioak: prezioak hondoratu egiten dira, nekazari txiki eta tradizonalen bizimodua kolokan jarriz. Ohartu behar da, ildo horretatik, nazioarteko labore nagusien erreferentzia-prezioak Estatu Batuetako Chicago Mercantile Exchange izeneko merkatuan negoziatzen direla.
Hoploscopa
Hoploscopa Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Hoploscopa astrapias da.
Ballymaguigan
Ballymaguigan (Baile Mhic Guaigín) Ipar Irlandako udalerri bat da, Derry konderrian dagoena.
Errealismo zientifiko
Errealismo zientifikoa errealismo kritikoaren aldaera bat litzateke. Hainbat zutabe nagusi ditu:
Honen arrazoi nagusia errealismo zientifikoaren aldaera anitz daudela da, esan daiteke autore bakoitzeko errealismo zientifiko bat badela. Autore bakoitzak ezaugarri ezberdin bati ematen dio garrantzia.
Filosofoak
Errealismo zientifikoa landu duten filosofoen artean hauek lirateke esanguratsuenak: Mario Bunge argentinarra; Hilary Putnam, Philip Kitcher eta Richard Boyd estatu batuarrak eta Ikka Niiniluoto finlandiarra.
Teorien errealismoa eta entitateen errealismoa
Ian Hacking-en Representar e intervenir lanean bi errealismo zientifiko ezberdintzen dira:
Kontutan izan behar da bigarren printzipioak ez duela lehenengoa bermatzen. Esaterako Ian Hacking-ek entitate batzuen errealismoa onartzen badu ere, teorien aurrean mesfidati azalduko da. Bere aburuz, garrantzi handiagoa du munduaz nola pentsatzen dugun eta ez hainbeste bertan egiten ditugun ekintzak.
Arena (Zierbena)
Arena Zierbenako kostaldeko auzoa da, bertan izen bereko hondartza duena. Pobeña auzo muskiztarra mugakide du mendebaldean.
Auzoko jaiak, San Inazio Loiolakoaren omenez, uztailaren 31n ospatzen dituzte.
La stanza del figlio
La stanza del figlio (eusk.: "semearen gela") 2001eko pelikula italiarra da, Nanni Morettik idatzita, zuzenduta eta antzeztuta.
Familia batek igarotako dolua kontatzen du, seme gaztearen bat-bateko heriotzak eraginda. Ancona (Markak) hirian girotuta dago.
Sinopsia
Filmak kontatzen du istorio gordina eta errealista herabe baten heriotzari buruz, Italiako klase ertaineko familia batean. Giovannik harreman gatazkatsua dauka Andrea 17 urteko semearekin, eta hobetzeko bidean ipini nahi du berarekin korrika egiten eskatuz. Andrea, bere aitaren presentziarekin gustura ez, gonbidapena onartzen du, baina gauzak ez dira ondo ateratzen Giovanniren konpromisoak direla-eta. Andrea azkenean bere lagunekin joaten da urpekaritza egitera, eta istripu baten ondorioz hiltzen da, aitarekin adiskidetu baino lehen. Giovanni eta Paola ez dira gai galera gainditzeko.
Všechovice (Brno-Landako barrutia)
Všechovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 264 biztanle ditu eta 5,09 kilometro koadroko azalera. Brno-Landako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1223 urtean egin zen.
Bazoncourt
Biztanleria
2007an Bazoncourt udalerrian erroldatutako biztanleak 481 ziren. Familiak 177 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 55 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 78 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Masahiro Shimoda
Masahiro Shimoda (霜田 正浩) Japoniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Bazoncourt
Etxebizitza
2007an 183 etxebizitza zeuden, 177 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 6 hutsik zeuden. 180 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 177 etxebizitza nagusietatik 164 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 132 etxek bost zituzten. 154 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 49 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 116 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Glacier konderria (Montana)
Glacier konderria (Glacier County) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cut Bank da. 2010eko zentsuaren arabera 13,399 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Bazoncourt
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 324 ziren, horien artean 260 aktiboak ziren eta 64 inaktiboak ziren. 260 pertsona aktiboetatik 242 lanean zeuden (126 gizon eta 116 emakume) eta 18 langabezian zeuden (9 gizon eta 9 emakume). 64 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Hiroaki Nagashima
Hiroaki Nagashima (長島 裕明) Japoniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Glacier konderria (Montana)
Geografia
Glacier konderriak 78,656 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,616 ura dira. Beste 775,944 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,7 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 13,399 pertsonetatik 4,358 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 241 dira. 17 beltzak edo afroamerikarrak. 8,644 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 348 pertsonek kokatzen zuten.
Hiroaki Nagashima
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fujita Industries.
Masahiro Shimoda
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fujita Industries, Kyoto Shiko eta Yokogawa Electric.
Matarranya
Matarranya ibaia (Río Matarraña; río Matarranya; Riu Matarranya) Ebroren eskuinaldeko ibaiadarra da. Tortosa-Beseit mendatetan sortua, hegoaldetik iparralderantz doa, azken tartean Tarragona eta Zaragoza arteko muga sortuz.
Bazoncourt
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Hiroaki Nagashima
Entrenatzaile gisa Tokushima Vortis taldeak zuzendu zituen.
Loxostegopsis
Loxostegopsis Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Loxostegopsis polle da.
Kiyonori Kikutake
Kiyonori Kikutake (Kurume, Fukuoka, Japonia, 1928ko apirilaren 1a - 2011ko abenduaren 26a) arkitektoa izan zen.
Masahiro Shimoda
Entrenatzaile gisa YSCC Yokohama eta Renofa Yamaguchi FC taldeak zuzendu zituen.
Bazoncourt
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Bazoncourt udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Urban Cowboy
Urban Cowboy (euskaraz Hiriko Cowboya) 1980ko James Bridges estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Filmak 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadaren hasieran country musikak izan zuen arrakasta aldia islatzen du. John Travolta, Debra Winger, Scott Glenn, Barry Corbin eta Madolyn Smith aktoreek antzeztu zuten.
Hartzidura
Hartzidura prozesu metaboliko mota bat da, zeinean molekula organikoak degradatzen diren energia kimikoa lortzeko; hau da, prozesu kataboliko bat da. Hartzitzen diren molekula organiko horiek, eskuarki, gluzidoak edo proteinak izaten dira, eta degradazioa oxigeno-gabezian gertatzen da beti. Hartzidura egiten duten organismo ohikoenak bakterioak eta legamiak dira; hala ere, animalia-zelula batzuek ere egin dezakete: hartzidura laktikoa, esaterako (gihar-zelulek egin dezaketeena)
Bazoncourt
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lizar hostotxiki
Lizar hostotxikia (Fraxinus angustifolia) Oleaceae familiako zuhaitza da, erdialdeko eta hegoaldeko Europan, ipar-mendebaldeko Afrikan eta hego-mendebaldeko Asian jatorria duena.
Urban Cowboy
Argumentua
Bud Davis (John Travolta) Houston hirira heldu berri den Texasko herri txiki bateko mutil gazte bat da. Bere asmoa lana topatu eta ongi pasatzea da. Laister, "Gulleys" izeneko country musika tabernan ohiko bezero bilakatuko da, bertan Sissy (Debra Winger) izeneko neska gaztea ezagutu eta hartaz maiteminduko da.
Antechinus adustus
Antechinus adustus Antechinus generoko animalia da. Dasyuromorphia ordenaren barruko ugaztuna da. Dasyurinae azpifamilia eta Dasyuridae familian sailkatuta dago.
Albershausen
Albershausen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Kristoren katedrala (Lagos)
Kristoren katedrala (Cathedral Church of Christ) Nigeriako Lagos hirian dagoen eliza anglikanoa da.
Lizar hostotxiki
Taxonomia
Lau azpiespezie (aditu batzuen arabera espezie ezberdinak direnak) ditu:
Kristoren katedrala (Lagos)
Historia
Aurreneko katedrala 1869an inauguratu zen. Gaur egungo katedrala Bagan Benjamin arkitektoak diseinatu zuen eta aurreneko harria 1925eko apirilaren 21ean Galesko Printzeak ezarri zuen, gerora Eduardo VIII.a Erresuma Batukoa izango zenak. Eraikina ordea 1946an amaitu zen.
Kiyonori Kikutake
Bizitza
Tokioko Waseda Unibertsitatean egin zituen arkitektura-ikasketak, 1946-1950 bitartean. Kikutakeren arkitekturak hiru fase ditu: irudia, eredua eta forma. Metabolisten taldeko kide gisa, sistema mugikorrei eta malguei buruzko ikerketa asko egin zituen, bere obrei dinamismo handiagoa ematearren. Elementu horien erabilerak, gizakiaren aldeko ingurune-sistema baten bilaketarekin batera, gizakiak arkitekturaren barruan hobeto bizitzeko sistemen bilaketa dakar.
1950etik aurrera, haren obrak arkitektura-molde berri batean sartzen dira, aurrerapen teknologikoei egokituta: ordenagailuak, igogailu azkarrak, sistema elektriko konputerizatuak, eta abar. Itsaspeko hiriei buruzko proiektuak egin ditu, bizitzeko makinen itxura dutenak, material berriak erabiliz eta barne egiturak agerian utziz.
1958an Sky House egin zuen, Tokion, etorkizuneko etxebizitzen eredu gisa: espazio handi bat, zerbitzu gelez inguratua. 1964an Tokoen Hotela egin zuen, Yonagon, forma zaharrak eta egungoak adostuz. 1975ean Aquapolis egin zuen, Okinawan, Nazioarteko Erakusketa Ozeanikorako. Hiriaren kanpoko estetikak ingeniaritza obra ematen du, arkitektura obra baino gehiago. Beste lan batzuk: Shimane Prefectural Museum (1959, Matsue), Izumo Shirine Administrazio-eraikina (1963, Izumo), Kurumeko Zentro Zibikoa (1969); Erakusketa Unibertsalerako Dorrea (1970, Osaka), Biwako Merkataritzagunea (1976, Otsu), TK Museoa (1980-1981, Karuizawa), Edo-Tokyo Museum (1993), Showa Kan (1999).
Buckner (Missouri)
Buckner Missourieko hiri bat da. Jackson konderrian kokatua dago. 2010ean 3,076 biztanle zituen, 4.63 kilometro koadrotan banatuta.
Barilius bernatziki
Barilius bernatziki Barilius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Viessoix
Viessoix Frantziako udalerria da, Calvados departamenduan dagoena, Normandia Beherea eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Simão Mate Junior
Simão Mate Junior (1988ko ekainaren 23a - ) Mozambikeko futbolaria da.
Viessoix
Biztanleria
2007an Viessoix udalerrian erroldatutako biztanleak 724 ziren. Familiak 271 ziren, horien artean 51 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 18 bakarrik bizi ziren emakumeak), 88 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 125 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 310 etxebizitza zeuden, 272 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 310etxeak ziren. 272 etxebizitza nagusietatik 190 bere jabearen bizilekua ziren eta 83 alokairuan okupaturik zeuden; 14 etxek bi gela zituzten, 40 etxek hiru zituzten, 83 etxek lau zituzten eta 136 etxek bost zituzten. 239 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 96 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 161 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 477 ziren, horien artean 375 aktiboak ziren eta 102 inaktiboak ziren. 375 pertsona aktiboetatik 347 lanean zeuden (181 gizon eta 166 emakume) eta 28 langabezian zeuden (11 gizon eta 17 emakume). 102 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Viessoix udalerrian 294 unitate fiskal zeuden, 793,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.279 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Melidectes leucostephes
Melidectes leucostephes Melidectes generoko animalia da. Hegaztien barruko Meliphagidae familian sailkatua dago.
Viessoix
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia eta 1 zurgina.
2000. urtean Viessoix udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, 770 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kristoren katedrala (Lagos)
Historia
1976an Samuel A. Crowtheren erlikiak garde ziren katedralean. Crowther lehenengo afrikar apezpiku anglikanoa izan zen.
Hartzidura
Motak
Hainbat hartzidura mota daude: laktikoa, alkoholikoa, azido-mistoa, butanodiolikoa, butirikoa eta propionikoa.
Hartzidura laktikoa
Hartzidura mota bat da zeinetan bakterio eta onddo batzuek (legamiak) glukosa erabiltzen duten substratu modura, azido laktikoa eta beste konposatu batzuk sortzeko. Hartzidura laktikoaren barruan bi mota bereiz daitezke: homolaktikoa, azido laktikoa denean produktu bakarra, eta heterolaktikoa, azido laktikoaz gain, beste produktu batzuk ere ekoizten direnean. Hartzidura laktikoa egiten duten bakterio batzuk Bifidobacterium, Lactobacillus eta Streptococcus generoetakoak dira.
Brechfa
, Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Llandeilo eta Carmarthen udalerrien artean dago.
Hartzidura
Hartzidura laktikoa
Hartzidura homolaktikoan, glukosa molekula pirubatora eraldatzen da (glikolisi anaerobikoa), eta bi molekula azido laktiko sortzen ditu laktato deshidrogenasa entzima z baliatuz:
Abergorlech
, Galesko udalerri bat da, Carmarthenshire konderrian. Brechfa udalerriaren hego-mendebaldean eta Llansawel udalerriaren ipar-ekialdean dago.
Hartzidura
Hartzidura laktikoa
Hartzidura heterolaktikoan, aldiz, pirubato molekula erabiltzen da, eta azido laktikoa, etanola eta karbono dioxidoa lortzen dira, laktato deshidrogenasa eta pirubato deskarboxilasa entzimek katalizatuta.
Hartzidura alkoholikoa
Hartzidura alkoholikoari etanolaren hartzidura ere esaten zaio. Prozesu honetan, gluzido bat, adibidez, glukosa edo fruktosa, degradatzen da energia lortzeko. Degradazio horren azken produktu gisa etanol eta karbono dioxidoa lortzen dira.
Hartzidura alkoholikoaren formula orokorra honakoa da:
Hartzidura azido-mistoa
Hartzidura azido-mistoa, glukosatik (substratua) azido pirubikoa sortzen da, eta horretatik, hainbat azido: azido laktikoa, azetatoa, sukzinatoa, eta formatoa. Etanola (Azetil-KoA tik eratorria) eta kantitate berberean karbono dioxidoa eta hidrogenoa (formatotik) ere hartzidura honen produktuak dira.
Hartzidura butanodiolikoa
Hartzidura butanodiolikoa, animalien eta gizakion hesteetan dauden bakterioek egiten dute, baita ur-sistemetan bizi direnek ere. Butanodiola da azken ekoizkina eta kasu honetan, ez da ATPrik ekoizten.
Hartzidura butirikoa
Hartzidura butirikoa garrantzi handikoa da lurrean dauden landare-hondakinak deskonposatzen dituelako. Oso usain txarra eragiten du hartzidura butirikoak. Almidoitik eta zelulosatik abiatuta, azido butirikoa (CH3-CH2-CH2-COOH) sortzen duten bakterioek egiten dute. Clostridium butyricum eta Bacillus amilobacter espezieko bakterioek egiten dute ingurune anaerobioan.
Hartzidura propionikoa
Hartzidura propionikoan, bi bide nagusi daude: akrilatoaren bidea eta sukzinato-propionatoaren bidea,eta mikroorganismo batzuek horietako bat eta beste batzuek bestea egiten dute. Ingurune anaerobikoetan, belarjaleen errumenean eta gizakiaren azalean aurkitzen dira. Erabilera interesgarri bat dute: hauen hartzidura bidez gazta suitzarra lor daiteke. Gazta horrek dituen zuloak hartzidura propionikoan askatzen diren gasen ondorioz eratzen dira, batez ere, H2-aren ondorioz.
Historia
Nahiz eta prozesu biokimikoa ondo ez ezagutu, aspalditik erabili izan da hartzitura hainbat produkturen ekoizpenerako: garagardoa (K.a 2440), ogia (K.a 4000), gazta, ardoa...
Historian zehar hainbat modutara definitu da hartzidura. Hartzidura definitu zuen lehenengoa Pasteur izan zen. Pasteurrek hartzidura airerik gabeko bizitza bezala definitu zuen, baina printzipioz definizio hori ez da egokia. Horregatik, beste esanahi batzuk eman zaizkio hartzidurari; batzuen aburuz, definizio egokia hau da: metabolismoan mikroorganismoek egindako substantzia organikoen degradazioa, energia kimikoa sortzeko oxigeno molekularra behar ez duten erreakzioen bidez. Beste batzuen iritziz, aldiz, bide metaboliko bat da, zeinean sorturiko erredukzio-ahalmena berroxidatzen den metabolismoan sorturiko beste konposatu bat erreduzi tuz.
Ezaugarri biokimikoak
Hartzidura inguru anaerobikoan gertatzen da. Izan ere, oxigenoaren presentzian, arnasketa aerobikoa eginez NADH eta pirubato molekulak, ATP sortzeko erabiltzen dira. Arnasketa aerobikoari fosforilazio oxidatiboa deritzo eta, errentagarriagoa da, ATP gehiago sortzen dituelako.
Horregatik oxigenoaren presentzian ez da hartzidura egiten.
Hartziduran, energia altuko NADH molekula erreduzituak molekula elektroi-hartzaile organiko endogeno batekin erreakzionatzen du. Normalean glikolisitik sortutako pirubatoa da molekula hori. Erreakzio horrek NAD+ eta produktu organikoak sortzen ditu (etanola, azido laktikoa, karbono dioxidoa eta hidrogeno gasa). Hala ere, beste produktu batzuk ere sor daitezke hartziduran; hala nola, azido butirikoa eta azetona. Sortzen diren produktuek energia kimikoa dute, ez daudelako guztiz oxidatuta baina zabor-produktutzat hartzen dira, ezin direlako oxigenorik gabe guztiz metabolizatu.
Produktuak eta haien erabilerak
Legamiek egiten duten hartzidura alkoholikoaren bidez, hainbat edari alkoholiko lor daitezke garagardoa eta ardoa adibidez. .
Bestalde, hartzidura laktikoaren bidez, beste motatako produktuak eskura daitezke, hala nola, gazta, jogurta eta Kefir moduko jakiak.
Barilius bendelisis
Barilius bendelisis Barilius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Podgoria (Râmnicu-Sărat)
Podgoria Errumaniako udalerri bat da, Râmnicu-Sărat konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Anablepsoides roraima
Anablepsoides roraima Anablepsoides generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Filipstadita
Filipstadita mineral bat da.
Podgoria (Râmnicu-Sărat)
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Filipstadita
Ezaugarriak
Filipstadita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema kubikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Ballynagalliagh
Ballynagalliagh (Baile na gCailleach) Ipar Irlandako udalerri bat da, Derry konderrian dagoena.
Asterix legionaria
Asterix legionaria (Astérix légionnaire), Asterixen abenturak kontatzen dituen hamargarren komikia da. Lehen aldiz, Pilote aldizkarian argitaratu zen, 1966ko azaroak 11n. Liburu eran, hurrengo urtean argitaratu zen, milioi bat aleko tiraldiarekin.
Istorioa
Asterixek eta Obelixek, Falbala ezagutzen dute, Abrarakurzixen iloba dena, honetaz, Obelix berehala maitemintzen delarik. Baina maitasun platoniko hau, Falbala Tragikomixekin ezkon hitza emanda dagoela jakiten denean zapuzten da. Obelixek berri hauek jakiten dituen une berean, Falbalak, gutun bat jasotzen du, non, Tragikomixek, erromatar legionario bihurtua eta hauek gudura eramana izan dela, non Julio Zesarren armada etsaiak preso hartua izan dela dioen. Asterixek eta Obelixek zenbait gauza jakitea lortu ondoren, euren laguna Afrikako tokiren batean aurkitzen dutela jakiten dute. Tragikomix salbatzeko, Asterixek eta Obelixek, erromatar armadan sartzea erabakitzen dute, bertan sartu eta euren laguna salbatu ahal izateko.
Pertsona ospetsuen irrimarrak
Tragikomix pertsonaia, Jean Marais aktore frantziarraren irrimarra bat da.
Masanaga Kageyama
Masanaga Kageyama (影山 雅永) Japoniako futbolari ohia eta entrenatzailea da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako JEF United Ichihara, Urawa Reds eta Brummell Sendai.
Entrenatzaile gisa Fagiano Okayama taldeak zuzendu zituen.
Melidectes rufocrissalis
Melidectes rufocrissalis Melidectes generoko animalia da. Hegaztien barruko Meliphagidae familian sailkatua dago.
Buffalo (Missouri)
Buffalo Missourieko hiri bat da. Dallas konderrian kokatua dago. 2010ean 3,084 biztanle zituen, 7.41 kilometro koadrotan banatuta.
Aioros Sagitariusekoa
Aioros Sagitariusekoa Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiyako pertsonaia bat da. Jatorrizko istorio guztian Aioros fisikoki agertzen den une bakarra Hadesen sagan gainontzeko urrezko zaldunekin Aieneen Harresia suntsitzeko elkartzen denean da. Une horretan, urrezko zaldun guztiek euren kosmoenergia guztia Aiorosen arku eta gezian jartzen dute, azkenean Harresia suntsitzea lortuz. Aioria Leokoaren anaia nagusia da.
Armajantzia
Aiorosen armajantzia urrezko gainontzeko zaldunen armajantziengandik argi bereizten da, arma propioa duen bakarra bait da, gainontzeko arma guztiak Librako armajantziak zaintzen baititu. Armajantzi hau Lehiaketa Galaktikoko saria izan zen eta, lehiaketa amaitu baino lehenago, Ikki Fenixekoak eta bere zaldun beltzek lapurtu zuten. Ondoren, ordea, brontzezko zaldunek armajantzia berreskuratzea lortu zuten. Masami Kurumadak, istorioaren hasieran, Sagitariusekoa urrezko armajantzi bakarra izatea pentsatu zuen, baina, azkenean, zodiakoko konstelazioei dedikatutako beste hamaika urrezko armajantzi diseinatu zituen. Sagitariusekoaren kasuan, mangaren irakurle eta animearen ikusleei ez zitzaien gustatu armajantziaren hasierako diseinua eta Kurumadak bere diseinua berregin zuen, gainontzeko urrezko armajantziekin bat zetorren diseinu bat emanez. Gainontzekoengatik ezberdintzeko hegoak ere eman zizkion.
Parte-hartzea
Esan bezala, Aioros fisikoki agertzen den une bakarra Hadesen sagan gainontzeko urrezko zaldunekin Aieneen Harresia suntsitzeko elkartzen denean da. Urrezko zaldun guztiek euren kosmoenergia guztia Aiorosen arku eta gezian jartzen dute, azkenean harresia suntsitzea lortuz eta honek eragindako eztandaren ondorioz urrezko zaldun guztiak hilez. Hala, brontzezko zaldunei bidea libre uzten diete Hadesekikoa egiteko.