cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Échauffour
Etxebizitza
2007an 463 etxebizitza zeuden, 309 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 109 bigarren erresidentzia ziren eta 45 hutsik zeuden. 441 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 309 etxebizitza nagusietatik 239 bere jabearen bizilekua ziren, 59 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 19 etxek bi zituzten, 71 etxek hiru zituzten, 93 etxek lau zituzten eta 123 etxek bost zituzten. 215 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 146 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 134 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 411 ziren, horien artean 270 aktiboak ziren eta 141 inaktiboak ziren. 270 pertsona aktiboetatik 245 lanean zeuden (133 gizon eta 112 emakume) eta 25 langabezian zeuden (6 gizon eta 19 emakume). 141 pertsona inaktiboetatik 90 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 39 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Échauffour udalerrian 301 unitate fiskal zeuden, 681,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.209 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 zurgina, 2 iturginak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
Denis Papin etxea
Denis Papin etxea (Maison de Denis Papin - L'hôtel de Villebresme) Frantziako Blois herrian dagoen XV. mendeko eraikin historikoa da. Kultura Ministerioaren Merimée zerrendan jasota dago.
Échauffour
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Échauffour udalerrian 49 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.840 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Denis Papin etxea
Historia
XV. mendearen amaierako etxea, estilo gotikoan eraikia da. Fougères-sur-Bièvre gazteluaren jabea zen Villebresme familiako kide batentzako eraiki zuten. 1900. hamarkadara arte ez zen "Maison de Denis Papin" izenarekin gida turistikoetan agertu. Hala ere, ez dago ziur Denis Papinek bertan bizi izan zuenik. Monumentu Historiko gisa izendatu zen, 19282ko abenduaren 28ko dekretuaren bidez. Gaur egun jabetza pribatua da.
Arkitektura
Etxea bere planoarengatik bereizten da: bi eraikin dira kalearen alde banatan daudenak; eraikinaren originaltasuna bere egurrezko pasabidean dago, lehen solairuko mailarekin lotzen duena. Zubiak alde bakoitzean leiho bikiak ditu, gurutze latindarraren formarekin. Leihoak cul-de-lamp batekin apainduta daude. Etxearen alde desberdinetan egurrean zizeltzatutako irudiak ikus daitezke: akrobata txikiak eta munstro bat.
Carreña
Carreña Asturiaseko Cabrales udalerriko herri bat eta hiriburua da.
19,95 kilometro karratuko azalera du, non 2011eko errolda nazionalaren arabera 412 biztanle bizi diren, Asiego, Carreña eta Pandellana herrien artean banatuak.
Carreña herria, 306 biztanlerekin, 200 metroko altueran dago. Asturiaseko hiriburua den Oviedotik 106 kilometroko distantziara dago.
Herriko auzorik ezagunenen artean La Llosa, El Pamentar, La Bolera eta La Llana daude.
Agnes de Mille
Agnes George de Mille (Harlem, AEB, 1905eko irailaren 18a - AEB, 1993ko urriaren 7a) estatubatuar dantzari eta koreografoa izan zen.
Lehen urteak
Txikitatik hasi zen dantzan, baina garai hartan zaletasun bat gehiago zen aukera profesional bideragarria baino. Ikaskuntzan hasi zen, ahizpa gazteari bere oin lauak zuzentzeko agindu zitzaizkion eskolekin bat egin zuenean.
Agnes de Mille-ri, ordea, malgutasuna eta teknika falta zitzaizkion, eta ez zuen dantzari-talderik, eta horrek are gehiago mugatzen zituen aukerak.
Baldintza horiekin, bere kabuz ikasi behar izan zuen, zinemako aktoreak ikusi eta ikasita. The Ragamuffin-en agertu zen 1916an, bere lehen lana izan baitzen. Aitaren harremanei esker, Cleopatra filmerako koreografia egin zuen 1934an, nahiz eta haren lana ezabatu egin zuten filmaren muntaian.
Mille Kappa Alpha Theta ermandadeko kide zen UCLAn graduatu zen, eta 1933an Londresera joan zen Marie Ramberten baletean ikastera.
Ibilbidea
Millek 1939an ekin zion American Ballet Theateri, baina bere lehen lan esanguratsua, Rodeo (1942), Monte-Carloko Balet Errusiarrak eszenaratu zuen. Nahiz eta Millek koreografiak egiten jarraitu zuen ia hil zen momentura arte –bere azken baleta, The Informer, 1992an osatu zen–, azken lan gehienak baleten errepertoriotik kendu dituzte. Rodeo ez ezik, beste bi balet ere maiz interpretatzen dira: Three Virgins and a Devil (1934), Giovanni Boccaccioren ipuin baten egokitzapena, eta Fall River Legend (1948), Lizzie Bordenen bizitzan oinarritua.
Rodeo lanaren arrakastagatik, Mille Oklahoma! koreografiarako kontratatu zuten (1943). Haren koreografia, interludio edo dibertimentu gisa funtzionatu ordez, lan dramatiko edo musikaletako dantza-piezetan oso ohikoa den bezala, lanaren heroinaren arazo emozionalen funtsezko alderdietan azpimarratzen zituen. Mille-k beste dozena bat musikal baino gehiagoren koreografia egin zuen, besteak beste, Bloomer Girl (1944), Carousel (1945), Brigadoon (1947), Los caballeros las prefieren rubias (1949), Paint Your Wagon (1951), Goldilocks (1957), eta 110 in the Shade (1963).
De Millek Broadwayn izandako arrakastak zinemara eraman ziren Oklahoman! (1955) eta Carousel. Hala ere, Brigadoon-en bertsioak Gene Kellyren koreografia izan zuen. Hala ere, TV Omnibus, The Art of Ballet (Baletaren artea) eta The Art of Choreography (Koreografiaren artea) (biak 1956an emitituak) telesailetarako egin zituen bi saio bereziak berehala onartu ziren, jendearen arreta dantza seriora erakartzeko saio garrantzitsutzat.
Interpretaziorako zaletasunak garrantzi handia izan zuen bere koreografian. Mille-k goitik behera aldatu zuen antzerki musikala, eta koreografia bat sortu zuen, pertsonaien dimentsio emozionalei sostengua emateaz gain, argumentuaren parte izatera pasatzen zena.
1953an, Millek Mille Dance Theatre-ren Agnes sortu zuen, eta gerora Heritage Dance Theatre-n jarraitu zuen.
Bizitza pertsonala
De Mille Walter Prue-rekin ezkondu zen 1943an. Millek bihotzekoa izan zuen eszenatokian, 1975ean, eta sendatu egin zen. 1993an hil zen, bihotzekoaren bigarren aldian, Greenwich Villageko bere etxean.
Pinguino errege
Pinguino erregea (Aptenodytes patagonicus), Aptenodytes generoko animalia-espeziea, hegaztien Spheniscidae familiakoa.
Euskaraz, pinguino errege du izen arrunta. Bigarren pinguino handiena da, pinguino enperadorearen atzetik. Aptenodytes generoko bi espezie biziak dira horiek, baina bada froga fosilik beste espezie bat, Aptenodytes ridgeni, existitu zela baieztatzeko. Espezie haren fosila duela hiru milioi urtekoa da, eta Zeelanda Berrian aurkitu dute.
Tamainari dagokionez, 11-16 kg izan ohi du, eta 90 cm garai izaten da. Pinguino-espezie guztiak bezala, gorputz hidrodinamikoa du, igeri egiten ari dela erresistentzia txikitzeko, eta oin palmatuak, indar gehiagoz abiada hartzeko. Bularraren goialdean, lepo inguruan, kolore laranja-horixka izaten du, marra beltz batez inguratua; bizkarra, aldiz, grisa, buztaneraino. Tripa zurixka du, eta buru beltza. Moko luze eta zorrotza du, laranja-kolorekoa.
Antarktikaren iparraldean (45-55ºS), Suaren Lurraldean eta Falkland uharteetan bizi da. Lurralde hotz haietan jartzen du habia, eta izaten ditu txitak. Txitak jaiotzen direnean, lumatxa gaztaina-kolorekoa izaten dute, ilearen antzekoa. Pinguino erregeak monogamoak dira, bikotekide berarekin egoten dira urtebetez; nolanahi ere, % 29 soilik omen da leial urte batetik bestera. Ugalketa-ziklo luzea izaten dute; izan ere, 14-16 hilabete igarotzen dira arrautzak errutetik txitak lumatzen diren arte. Gainera, nahiz eta urtero saiatu txitak izaten, bi urtetik behin izaten dute gurasoek arrakasta. Ez dago alde handirik arraren eta emearen artean, lumak antzekoak dituzte, nahiz eta emea tamainaz txikixeagoa izan. Naturan, 15-20 urtez bizi dira, batez beste.
Pinguino erregea ezin hobeto egokitu da Antarktikako muturreko kondizioetara. Gorputzaren tenperatura ez galtzeko, lau luma-geruza dituzte pinguinoek; pinguino erregeek, aldiz, 70 luma dituzte 2,5 cm²-ko. Kanpoko luma-geruza koipetsua eta iragazgaitza da. Barneko beste hiru luma-geruzak plumulaz osatuak dira, zeinak isolatzeko gaitasun handia baitute. Txitak kanpoko geruza koipetsurik gabe jaiotzen dira, eta, beraz, ezin dute arrantzan egin heldu izan arte. Hortaz, lehorrean gelditzen dira plumulak erortzen zaizkien arte. Pinguino gehienak bezala, pinguino erregeak gauza dira ur gazia edateko, guruin supraorbitarioek odolean duten gatz-soberakina iragazten baitute.
Elikadurari dagokionez, krilla, beste krustazeo batzuk eta arrain txikiak jaten dituzte, antxoa beltza eta txipiroia, bereziki. Bazka bila, 100 m-ko sakoneraraino egiten dute igeri behin eta berriz, eta 300 m-ko sakoneran ere ikusi izan dituzte.
Calon Lân
Calon Lân (euskaraz Bihotz Garbia) galestar ereserkia bat da, bere hitzak galeseraz idatziak daude eta XIX. mendean Daniel Jamesek (1848ko urtarrilaren 23a - 1920ko martxoaren 11) idatzi zituen, doinua berriz John Hughesek (1872-1914) moldatu zuen. Sarritan ereserkia hau Galesko errugbi selekzioarekin lotu izan da, bere nazioarteko norgehiagoka askoren hasieran abesten delarik. Abesti hau Galesko gizonezkoen abesbatzek abestea oso ohikoa izan ohi da.
2007an Galesko S4C telebista kateko Codi Canu saioan ereserki herrikoien artean agertu zen, herrialde honetan ohikoak diren lau ahotsetako abesbatza batek abestu zuelarik.
"Calon Lân" galestar ereserki herrikoien artean ez-ohikoa da, bai eta ingelerazko euren bertsioetan abesten diren abestien artean (adibidez, "Cwm Rhondda"), baina bere doinua aldiz, britainiar Metodisten ereserkia liburuan argitaratuta agertzen da, P.P. Blissek idatzitako "I will Sing the Wondrous Story" abestiaren hitzak gehituta.
Coming Home (1978ko filma)
Oscar Sarietarako 8 izendapen jaso zituen, 3 irabaziz: Emakumezko aktore onena (Jane Fonda), Gizonezko aktore onena (Jon Voight) eta Jatorrizko gidoi onena (gidoia: Robert C. Jones eta Waldo Salt; kontakizuna: Nancy Dowd).
Argumentua
1968, Kalifornia. Luke Martin (Jon Voight) Vietnamgo Gerran jasotako zurien ondorioz etxera paraplegiko itzuli den soldadua da, hortaz ez da gerritik behera mugitzeko gai. Gerra beteranoen ospitalean Sally Hyde (Jane Fonda) boluntarioak eta une horretan Vietnamen borrokatzen ari den Bob Hyde (Bruce Dern) kapitainaren emazteak zainduko du. Biak elkar maitemindu egingo dira. Bob Hyde gerra frontetik etxera itzultzean, Sally bere senarra eta maitalearen artean aukeratzera derrigortua egongo da. Ondorioak dramatikoak izango dira.
Poloniar armadaren Donibane Lohizuneko ebakuazioa
Poloniar armadaren Donibane Lohizuneko ebakuazioa 1940ko ekainean egin zen II. Mundu Gerran. Frantziako Gudua n borrokatzen Polonia r Armadako 55.000 soldadu ibili ziren, baina hilabete horretako armistizioaren ondoren, haien egoera aldatu egin zen.
Hagåtña
Hagåtña (gaztelaniaz Agaña, ingelesez Agana) Guamgo hiriburua da, Estatu Batuekin lotura duen lurraldean eta Marianetako hegoaldeko aldean. Hiriak 1.100 biztanle ditu. Hagåtña izena txamorroa da, ahoskatua, eta odola esan nahi du, 1998 arte izena ingelesezko Agana zen, gaztelaniazko Agañatik etorrita.
Hagåtñan Antonio B. Won Pat jeneralaren aireportu nazioartekoa dago, Guamgo nagusiena. Uhartearen hiriburua denez, hantxe dago Legebiltzarra eta Gobernatzailearen bulegoa, (Guma I Taotao Guam). Nahiz eta lehen gertuko Asan-Maina hirian egon, bulegoak Hagåtña anexionatu zitzaizkien.
Poloniar armadaren Donibane Lohizuneko ebakuazioa
Pétain mariskal frantsesak armistizioa eta unitate militarren desmobilizazioa deitu zuen ekainaren 16an, baina poloniarrek borrokan jarraitu zuten, harik eta ekainaren 19an Władysław Sikorski poloniar buruzagi nagusiak kostaldera erretreta egiteko agindu zuen arte, gero itsasontziz Erresuma Batu ra ebakuatuak izateko, Oriel operazioa n kokatuta. Zenbait unitate ez ziren gai izan Saint-Nazairen itsasontzirik hartzeko, eta borrokatuz erretretan joan ziren hegoalderantz Donibane Lohizuneraino. Bertan hondartzara eta arrantzako kai-muturrera bildu ziren.
Gdynia-America bidaiari lineako Batory and Sobieski itsasontziak kaian ainguratu ziren eta, bertan, herritarrek lagundu egin zituzten soldaduak itsasontzietaraino garraiatzen. Gero, itsasontzi gehiago heldu ziren operazioan laguntzera. Guztira Poloniar Armadako 24,352 borrokalarik lortu zuten Frantzia uztea ekainaren 25a baino lehen. Azken ebakuatutako bat Ronald Hugh Campbell izan zen, Frantzia ko britainiar enbaxadorea.
Hagåtña
Hiri senidetuak
Hagåtña ondorengo hiriarekin senidetuta dago:
Begi
Begiak buruaren aurrealdean daude, aurpegiaren goiko erdialdean. Ingururekiko oso esposizio handia dutenez, nolabaiteko babesa behar dute haizearen eta partikulen aurrean. Begi mota asko daude. Sinpleenei pigmentu-orban deritze, eta mugimendua hautemateko funtzioa baino ez dute betetzen. Mugimendua hautematen dute begi-orbanetan sartzen den argiaren angelu-aldaketak detektatuz.
Begi konplexuagoek sistema optiko oso bat garatu dute, inguruneko argia jasotzen duena eta kristalino izeneko diafragma baten bidez argi-intentsitatea erregulatzeko gai dena. Hori dela eta, sistema optikoa irudi bat osa dezake: lehenengoz, lente multzo doigarri baten bidez fokuratzen du, eta ondoren, irudia seinale elektriko bihurtzen du nerbio optikoaren bidez burmuinera transmititzeko.
Bereizmen handiko ahalmena duten begiak hamar forma desberdinetan azaltzen dira, eta animalia-espezieen % 96k sistema optiko konplexua dute. Horien artean, moluskuak eta artropodoak daude, esate baterako.
Giza-begiaren anatomia
Aurreko segmentua
Atzeko segmentua
Begien kanpokoak
Begi motak
Hamar begi-diseinu bereiz daitezke. Diseinu horiek guztiak begi sinpleetan eta begi konposatuetan sailka daitezke. Sinpleek, gainazal fotohartzaile ahurra dute eta, konposatuek, aldiz, gainazal ganbila. Begi konposatua, banatutako hainbat lentek osatzen dute. Kontuan izan behar da begi sinplea izateak ez dakarrela konplexutasun edo zorroztasun maila murriztea. Izan ere, izaki bizidunak gero eta ingurune gehiagoetan bizi dira eta, ondorioz, begien espezializazioa eta aniztasuna handituz joan dira.
Begi sinpleek begi konposatuek baino bereizmen hobea lortzen dute. Gainera, superposizio- eta aposizio-begiak desberdintzen dira begi konposatuen barruan; superposizio-begiek aposizio-begiek baino sentsibilitate handiagoa lor dezakete eta, beraz, hobeto egokitzen dira bizileku ilunetan bizi diren izakietara. Begiak bi taldetan banatzen dira fotohartzaileen zelula-osaera oinarritzat hartuta. Izan ere, zelula fotohartzaileak ziliodunak izan daitezke, ornodunen kasuan bezala edo, bestela, errabdomerikoak.
Zenbait organismok, begi garatuen ordez, zelula fotosentikorrak dituzte, ingurua argiatsua edo iluna den detektatu ahal izateko. Zelula hauek ezin dira begitzat jo, organo garatutzat hartzeko egitura egokia ez dutelako eta ezin dutelako irudirik sortu.
Begi sinplea
Begi sinplea k animalia askotan dauden egitura fotohartzaile txikiak dira, eta ikusmen-organo gisa funtzionatzen dute. Ozelo terminoa latinezko ocelus (begi) terminotek dator, zeinak literalki "begi txikia" esan nahi duen.
Intsektuetan bi ozelo mota daude: intsektu mota askoren forma helduetan aurkitzen diren bizkarraldeko begiak eta zenbait ordenatako larbetan bakarrik dauden albo-begiak. Bi motak oso desberdinak dira egituraren aldetik eta garatzen duten funtzioari dagokionez.
Begi konposatua
Begi konposatua zenbait artropodotan, hala nola, intsektuetan eta krustazeoetan aurkitzen den organoa da. Begi mota hauek ez dute lente zentralik eta horrek bereizmen txikia izatea eragiten du. Hala ere, begi konposatuek mugimendu azkarrak antzemateko gai dira, ikus-eremu zabala dute eta zenbait kasutan argiaren polarizazioa hauteman dezakete.
Begi konposatuak intsektuetan aurkitzen dira batez ere, eta mosaiko-irudi bat ematen duten omatidio izeneko elementu sinple askoz osatuta daude. Omatidio bakoitzak lentilla eta rabdom bat osatzen du. Ikusmenaren zelula-hartzaileen taldeek, errabdomeroak, paraleloan edo apur bat biratuta jarritako taldeak osatzen dituzte.
Begiaren eboluzioa
Ikusmen-organoak ehun bigunez osatuta daudenez, arazo ugari sortzen dira haien eboluzioaren azterketa egiteko orduan. Izan ere, fosil-erregistroan ehun bigunen aztarnak gutxitan kontserbatzen dira. XX. mendean zehar pentsatzen zen filum desberdinetako begiak modu independentean garatu zirela. Hala ere, gaur egungo genetikari eta anatomia konparatuari esker lortutako ebidentzien arabera, badirudi animalien begien jatorria arbaso komun batekin lotuta dagoela.
Moluskuak
Zefalopodoen begia oso garatuta dago eta ornodunen begiaren analogoa da. Horrez gain, eboluzio konbergentearen eredu bikaina da. Espezie batzuetan begi hauek oso tamaina handia lor ditzakete, adibidez, Architeuthis txibiaren kasuan, non 25 cm-ko diametroa duten begiek aurkitu diren.
Animalia hauen begia korneaz, kristalinoaz, irisaz eta erretinaz osatuta dago. Kristalinoak fokuratzea errazten du, atzera-aurrera mugimendu bati esker. Izan ere, mekanismo hori arrainen begiaren parekoa da. Gainera, erretinak, ugaztunenak ez bezala, ez dauka puntu itsurik. Bestalde, zefalopodoetan organo hau tinkoa da eta, beraz, ez dauka mugimendua sor dezakeen begiko muskulu estrintsekorik.
Artropodoak
Organo fotohartzaileei erreparatuta, artropodoak dira dibertsitate handiena azaltzen duten animaliak, adibidez, krustazeo-espezieen artean, begi sinple eta konposatu mota desberdin asko daude. Araknidoetan berriz, gutxi garatutako ikusmen-organoak ez ezik, konplexuagoak diren begi sinpleak ere aurki ditzakegu. Intsektuetan begi konposatuak dira ohikoenak, baina talde batzuek ozeloak ere izan ahal dituzte. Azkenik, aipatzekoa da miriapodoen begiak kasu guztietan sinpleak direla.
Artropodoen taldean begiak antzinako ezaugarritzat hartzen diren arren, kide batzuek ez dute begirik, agian beraien arbasoek eboluzioan zehar galdu zituztelako. Diplopoda (milazangoak) subfilumaren kideen artean bigarren mailako albo-begiak ager daitezke. Begi horiek buruaren barrualdean kokatuta daude. Hori dela eta, ez dute kontakturik azaleko kutikularekin. Bigarren mailako begiak beste artropodo-taldeetan azaltzen dira, eta haien funtzioa ezezaguna da. Armiarmek 8 begi sinple izan ohi dituzte, eta horietako bakoitzak badauzka kristalinoa eta erretina. Armiarmek ikusmen urria daukate, itxurak antzemateko gai ez baitira. Beraz, mugimendua soilik nabari dezakete. Salticidae (armiarma jauzilari) familiako armiarmak salbuespen dira: badauzkate lau begi frontalki kokaturik eta, haien artean, erdialdekoak handiagoak dira.
Armiarma jauzilarien begiak, araknido guztienen moduan, sinpleak dira, baina oso espezializatuak. Begi bakoitza sei muskuluz osatutako sistema baten bidez fokuratzeko eta mugitzeko gai da. Hortaz, gizakien begien modura, mugimendu bertikalak, birakariak eta albokoak egiteko gai dira. Aipatzekoa da bekokiko begiek ikusmen estereoskopikoa ahalbidetzen dutela eta, aldamenekoekin batera, 360 graduko ikuseremua lortzen dutela. Ezaugarri horri esker, animalia hauek beraien ingurune osoa kontrola dezakete. Ikusmen mota hau apartekoa da armiarmen artean, baita beste artropodoen artean ere.
Ornodunak
Begiaren egitura eta funtzionamendua oso antzekoa da ornodun gehienetan. Begi-globoa, funtsean, humore urtsua izeneko likido gardenez betetako esfera bat da, % 99an urez osatuta dagoena. Paretak hiru geruza ditu: barnekoa edo betsarea, erdikoa edo koroidea, eta kanpokoa, esklerotika deritzona.
Begiak kristalino izeneko lente bat du, distantziaren arabera doigarria dena; erretina, argiarekiko sentikorra den ehuna, eta diafragma bat, begi-ninia esaten zaiona. Begi-niniraren diametroa irisak erregulatzen du. Arrainak, anfibioak eta sugeak izan ezik, ornodunek fokuratzea lortzen dute kristalinoaren gihar ziliarrean gertatzen diren forma-aldaketei esker. Argia begi-ninitik sartzen da, kristalinoa zeharkatzen du eta erretinaren gainean proiektatzen da, non argi-hartzaileak izeneko zelula batzuei esker, nerbio optikoan zehar burmuinera eramaten diren nerbio-bulkada bihurtzen den.
Arrainak
Arrainen begiek ezaugarri berezi batzuk dituzte: ez dute betazalik, kristalinoa esferikoa da ganbilbikoa izan beharrean eta korneatik oso gertu dago. Gainera, fokuratzea kristalinoa aurrera edo atzera mugitzen duten muskulu erretraktore batzuei esker gertatzen da, objektuaren distantziaren arabera.
Anfibioak
Ikusmena da anfibioen zentzumen nagusia. Anfibioen begiek hiru betazal dituzte: goikoa; behekoa, mugikorra dena; eta mintz ñirñirkari gardena, animalia urpean dagoenean begi-globoa estaltzen duena. Malko-guruinak ere badituzte, uretatik kanpo daudenean kornea heze mantentzeko beharrezkoak direnak. Akomodazioa arrainen mekanismo bera erabiliz egiten dute, kristalinoa aurrera edo atzera mugituz.
Narrastiak
Narrastiek, anfibioek bezala, goiko eta beheko betazalak eta mintz ñirñirkaria dituzte. Sugeetan, betazalak elkartzen dira, begia estaltzen duen lentilla garden bat sortzeko.
Hegaztiak
Hegaztien begian artean hainbat egokitzapen mota daude, adibidez, ugaztunen aldean, organoaren tamaina proportzionalki handiagoa da gorputzarekiko, eta akomodazioa kornearen eta kristalinoaren kurbadura aldatzea ahalbidetzen duen mekanismo bikoitz baten bidez gertatzen da.
Erretina oso aberatsa da zelula argi-hartzaileetan, eta horrek ikusmena bikaina dela pentsarazten du. Espezie batzuetan, bi fobea daude, bata zentrala eta bestea periferikoagoa, belatzetan, arranoetan eta sorbeltzetan gertatzen den bezala.
Hegaztien begietan pekten izeneko egitura bereizgarri bat ageri da, ugaztunetan existitzen ez dena; orrazi itxurako odol-hodien sare zabal bat duen ehuna da, begiaren horma osatzen duten geruzetako bat, koroidea oinarri hartuta, humore beirakarean sartzen dena.
Hegazti gehienak tetrakromatikoak dira: argi ultramorearekiko, gorriarekiko, berdearekiko eta urdinarekiko sentikorrak diren konoak dituzte.
Ugaztunak
Ikusmena zentzu garrantzitsua da ugaztun gehienetan. Begiaren egitura beste ornodun batzuetan deskribatutakoaren antzekoa da. Akomodazioa kristalinoaren formaren aldaketengatik bakarrik gertatzen da.
Kolorearen ikusmena narrastietan eta hegaztietan baino gutxiago garatu da. Makilak, argitasun gutxiko baldintzetan ikusmena ahalbidetzen duten zelulak direnak, nagusi dira talde honetako animalia gehienen erretinan, lehen ugaztunak gautarrak izan zirela dioen hipotesia babesten duena. Primateek, katagorriek eta beste espezie batzuek koloreen pertzepzioa taldeko gainerakoek baino hobeto garatuta dute.
Lotutako gaixotasunak
Gizakien begiek gaixotasun ugari paira ditzakete, hortaz, funtsezkoa da gaixotasun horien sintomak ezagutzea. Hona hemen begien gaixotasun ohikoenen zerrenda:
Oftalmologia da begiekin lotutako gaixotasunetaz arduratzen den espezialitate medikoa.
Jojo eta Ramuntxo
Jojo eta Ramuntxo Jojo Bordagarai baxenabartarra eta Ramuntxo Carrere lapurtarra 1987an hasi ziren elkarrekin abesten, Euskal Kantu Txapelketan elkar ezagututa. Hamar urte lehenago, Bernadette arrebarekin plazarik plaza ibili zen Jojo, Txomin Hegik gitarrarekin lagunduta. Jojok eta Ramuntxok hiru disko kaleratu dituzte eta une honetan utzia dute bikote lana. Jojok, baina, bakarkako bidea hasi du eta aitarekin eta arrebarekin Pil Pil taldea osatzen du.
Taldea
Hamabi urte zituenetik herrietan kantari aritu da Jojo Bordagarai. 1973an, Jojo eta Bernadette taldea osatu zuen arrebarekin, eta Txomin Hegi kantari, idazle eta antzerkilariak laguntzen zien gitarrarekin. Urte batzuk lehenago, Hegik berak eta Peio Serbiellek Urrakoa kantu ikuskizuna landu zuten. Jojok eta Bernadettek Agur diskoa (Elkar) grabatu zuten 1978an, Bordagaraik eta Hegik sortutako kantuekin. Hurrengo urtean taldea desegin egin zen, eta Jojo Garaziko Nekez Ari abesbatzan hasi zen kantari. Ahotsaren trebakuntzak Euskal Kantu Txapelketan parte hartzera eraman zuen, 1987an, eta lehiaketa hartan bertan ezagutu zuen Ramuntxo Carrere.
Bikotea beste musikari batzuez inguratu zen taldea osatzeko, eta folk herrikoiaren bidetik ekin zioten (akordeoia, gaita, flauta...). Bordagaraik hartu zuen kantuetako hitzak idazteko ardura, eta doinuak bien artean sortu zituzten. Haize andrea estreinako diskoa (Elkar, 1990) Niko Etxart kantariaren estudioan grabatu zuten, eta Vladimir Cosma errumaniar konpositorearen lan bat moldatu zuten, "Xabinari". Horren aurretik, Azala taldearen Marigaizto diskoan parte hartu zuen bikoteak.
Geroago beste bi disko etorri ziren: Maitasunez ba ote... (Elkar, 1993) eta Zure kanpoetara (Agorila, 2001). Disko bakoitzean, baina batez ere azken horretan, taldearen soinua osatuz joan zen musikari berrien ekarpenekin: Mathieu Haranbure (baxua; King Mafrundi, Txakun...), Phillipe Ezkurra (akordeoia, bandoneoia; Peio Serbielle, Pier Paul Berzaitz...), Mixel Etxekopar (xirula, ttun-ttuna)...
Pinguino enperadore
Pinguino enperadore (Aptenodytes forsteri) Aptenodytes generoko animalia-espeziea, hegaztien Spheniscidae familiakoa.
Euskaraz, pinguino enperadore du izen arrunta. Pinguino guztien artean handiena da hau. Nola arra hala emea berdintsuak dira lumei eta tamainari dagokienez: 120 cm-ko garaiera eta 20-45 kg-ko pisua izan ohi dute.
Gaur egungo Aptenodytes generoko bi espezie bizidunetako bat da pinguino enperadorea —bestea pinguino erregea da—, baina bada froga fosilik beste espezie bat, A. ridgeni, existitu zela baieztatzeko. Espezie haren fosila duela hiru milioi urtekoa da, eta Zeelanda Berrian aurkitu dute.
Pinguino enperadoreak beltzak ditu bizkarra, hegalak eta burua; aurrealdea (hanketatik bularreraino), berriz, zuria. Bularra hori argia du, eta belarrien inguruan bi aurikular hori distiratsu ditu.
Erle karniko
Erle karnikoa (Apis mellifera carnica) Apis mellifera espezieko ezti erleen azpiespezie ugarietako bat da.
Pinguino enperadore
Pinguino guztiak bezala, ezin du hegan egin. Hegal gogorrak ditu, eta gorputz hidrodinamikoa, eta igerilari bikaina da.
Erle karniko
Erdialdeko Europan, Errumaniatik Italiako iparraldera, Karniolako dukerriaren antzinako eskualdeari zor dio izena. Jatorriz, Esloveniako lurraldea zen. Erlezainek beren ezaugarri ugariengatik estimatua, erle karnikoa oso hedatua dago Europan.
Mundu mailan, erle meliferoen artean bigarrena da.
Pinguino enperadore
Elikadurari dagokionez, arrainak jaten ditu bereziki, baita krustazeoak (krilla, adibidez) eta zefalopodoak (txipiroia) ere. Ehizan ari dela, 18 min-raino egon daiteke ur azpian, eta 500 m-ko sakoneraraino hel daiteke. Izan ere, urpean igeri egiteko egokituta du gorputza pinguino enperadoreak: oxigeno gutxirekin moldatu ahal izateko hemoglobina-egitura berezia du, hezur sendoak ditu barotraumatismoa ekiditeko eta gaitasuna du metabolismoa atzeratzeko eta ezinbestekoak ez diren organo-funtzioak pausatzeko.
Jojo eta Ramuntxo
Taldea
2004. urtean Ramuntxo Carrerek kantatzeari utzi zion, eta Jojo Bordagaraik Pil Pil taldearekin jarraitu zuen. Alexandre aitak, Bernadette arrebak eta Mixel Thikoipe lehengusuak osatzen dute taldea. Beste egitasmo batean ere aritu da, Triki Trakan. Xabi Pery (Itoiz) musikari eta soinu teknikariaren inguruan sortutakoa da hori.
Pinguino enperadore
Pinguino enperadoreak helduen ugaltze-ziklo bereziagatik dira batez ere ezagunak: urtero bidaia luzea egiten dute (50-120 km), bikotekatzeko eta kumeak elikatzeko. Antarktikako negu gorrian ugaltzen den pinguino-espezie bakarra da. Emeak arrautza bakarra erruten du. Hasieran, arrak txitatzen du arrautza; bitartean, emea itsasora joaten da jatera. Gero, gurasoek txandak egiten dituzte, txitak zaintzeko eta itsasora jatera joateko.
Jojo eta Ramuntxo
Taldea
Haatik, orain bakarkako proiektuan dabil murgilduta. Bahaki... diskoa (Elkar, 2008) da lan horren orain arteko fruitua, Philippe Ezkurraren laguntzaz egindakoa. Jazz musikariz inguratu da Bordagarai, eta Europako ekialdeko musikatik eta kantu tradizionaletik asko duten konposizio garaikideak, emozio askotarikoak eta koloretsuak lantzen dituzte.
Pinguino enperadore
Antarktikako espezie endemikoa da. Habitat naturalean, 20 bat urte inguru bizi da.
Cambozola
Cambozola krema hirukoitzeko gazta bat da, behi esnez egindakoa, leunki heldutako krema hirukoitzeko frantziar gaztaren eta gorgonzola italiarraren arteko konbinaketa bat dena. Champignon izeneko enpresa alemaniarrak patentatu eta ekoitzi zuen mundu mailan 1970eko hamarkadan. Gazta, (jatorrian Bavaria blu deitua), 1900 inguruan sortua izan zen, eta oraindik ere ekoizten du Bergader familiak Bavariako Chiemgau eskualdean.
Gorgonzola, roquefort edo stilton gaztak egiteko erabiltzen den lizun bera erabiltzen da, penicillium roqueforti. Esneari esnegaina gehitzen zaio, cambozola gaztari trinkotasun gozo bat ematen diona. Gazta honen azala camembert gaztarenaren antzerakoa da. Orea leuna baina trinkoa da, trinkotasun leun eta homogeneoduna, kolore hori arinekoa. Cambozolak, gorgonzolarena edo camembertarena baino leunagoa den zapore bereizgarri bat du. Gazta honen izena, dirudienez, camembert eta gorgonzolaren arteko akronimo bat da, bere zaporeak camembertaren krematasun gozo eta hezea gorgonzola urdinaren garraztasunarekin uztartzen baititu. Mahai gazta bezala edo kanapeetan jaten da.
A-68
A-68 edo Ebroko Autobia Nafarroa zeharkatzen duen autobia da. El Burgo de Ebro eta Miranda de Ebro lotuko duen autobia da.
1995eko Urkiolako Igoera
1995eko Urkiolako Igoera lasterketa honen XXI. ekitaldia izan zen. Lasterketa oso bizia izan zen eta txirrindulariek 30 minutu inguru lehenago iritsi ziren helmugara. Carrera taldeak ikaragarrizko erritmoa jarri zuen Urkiolako lehenengo igoera Chiapucci rekin batez ere, Pantanirentzat lan eginez. Goian, Piepoli, Totschnig eta Breukink-ek Chiappucci eta Pantani rekin batera pasa ziren eta Santi Blanco minutu batera. Gero geldialdi bat egon zen eta 30 laguneko taldea osatu zen. Orduan, Once taldeak erasoari ekin zion, behin eta berriz. Urkiolako bigarren igoeran, Piepoli eta Breukinkek ihesi joan ziren. Gero, Pantani k Piepoli harrapatu zuen, Breukink atzean geratzen zen bitartean. Txakurzuloko aldapan Piepoli k azken erasoa egin zuen eta helmugara bakarrik heldu zen. Marco Pantani k atzean lehertuta geratu zen eta 6. amaitu zuen.
Pablo Ibáñez
Pablo Ibáñez Lumbreras (Iruñea, 1998ko irailaren 20a) Euskal Herritar futbolaria da. Normalean erdilari postuan aritzen da. Donibane eta Osasuna taldetako harrobietan hezia da.
Kirol Ibilbidea
''2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Ekuazio diferentzial
Ekuazio diferentziala funtzio bat bere deribatu edo diferentzialekin lotzen dituen ekuazioa da. Ekuazio hauek oso erabiliak hainbat alorretan, hala nola, zientzian, ingeniaritzan, ekonomian, eta abar.
Historia
Ekuazio diferentzialak Newtonek eta Leibnizek kalkulua asmatu ondoren agertu ziren. Newtonek hiru ekuazio diferentzial mota zerrendatu zituen 1671n idatzi zuen Methodus fluxionum et Serierum Infinitarum liburuaren bigarren atalean:
Honek serie infinituez baliatu zen ekuaziook ebazteko. Gainera, lortutako soluzioen bakartasun ezaz eztabaidatu zuen bere liburuan.
1695ean Jakob Bernoullik Bernoulliren ekuazio diferentziala proposatu zuen, formako ekuazio diferentzial arrunta. Hurrengo urtean Leibnizek ekuazioari dagozkion soluzioak aurkitu zituen sinplifikatuz.
Historikoki Jean le Rond d'Alembert, Leonhard Euler, Daniel Bernoulli eta Joseph-Louis Lagrange matematekariek hari dardarkariaren problema aztertu zuten. 1746an d’Alembertek dimentsio bateko uhin-ekuazioa aurkitu zuen. Hamar urte geroago, Eulerrek hiru dimentsioko uhin-ekuazioa aurkitu zuen.
1750eko hamarkadan Eulerrek eta Lagrangek Euler-Lagrangeren ekuazioa garatu zuten problema tautokronoaren inguruan ikertuz. 1755an Lagrangek problema ebatzi zuen eta Eulerri soluzioa bidali zion. Biek Lagrangeren metodoa garatu zuten eta mekanikan erabiltzen hasi ziren. Horrek mekanika lagrangearraren formulatzera eraman zuen.
Ordena
Ekuazio diferentzialaren ordena ekuazio horretan aldi gehiagotan deribatu den terminoak duen ordena da. Adibideak:
Ekuazio diferentzial motak
Ekuazio diferentzialak hainbat taldetan sailka daitezke: arruntak eta partzialak; linealak eta ez-linealak; homogeneoak eta ez-homogeneoak, eta abar.
Ekuazio diferentzial arruntak
Ekuazio diferentzial arrunt mendeko aldagai ezezagun bakarra eta bere deribatuak dituen ekuazio diferentzialari deritzo.
Bizkarroi
Bizkarroiak edo parasitoak beste espezie bateko banako batekin harreman estuan dagoen espeziea da, ostalaritik onura hartu eta kaltea eragiten diona. Oro har, bizkarroia beste espeziea baino askoz txikiagoa izaten da, bere bizimoduaren espezializazio handia du eta ostalaria baino lasterrago eta gehiago ugaltzen da. Adibide arruntenak zenbait ostalari edo eramaile ornodunen eta bizkarroi txikien artekoa da, hala nola zorriak, zenbait zizare eta eltxoak.
Bizkarroitasun edo parasitismoa harreman sinbiotiko mota bat da.
Bizkarroi mota asko daude: birusak, bakterioak, onddoak, protozooak, helmintoak, artropodoak, algak eta landareak; baina, orokorrean, hitzak ez ditu birusak, bakterioak eta onddoak bere barnean sartzen.
Bizkarroiek ez dituzte soilik animaliak kaltetzen, baita landare ugari ere. Bestalde, landareak beste landare batzuen bizkarroiak izan daitezke: mihura, esaterako, beste landareen kontura bizi da, eta bere sustraien bidez izerdia zurrupatzen die, banpiro bailitzan.
Bizkarroiak eta gaixotasunak
Bizkarroiek parasitosia izena duen gaixotasun orokorra eragiten dute.
Gizakiengan eritasunak sortzen dituzten bizkarroiak hiru talde nagusitan sailkatzen dira: protozooak, helmintoak eta ektoparasitoak.
Archas
Archas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Arches udalerrian erroldatutako biztanleak 182 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 142 etxebizitza zeuden, 84 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 51 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 135 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 84 etxebizitza nagusietatik 71 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 45 etxek bost zituzten. 54 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 40 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 99 ziren, horien artean 73 aktiboak ziren eta 26 inaktiboak ziren. 73 pertsona aktiboetatik 64 lanean zeuden (33 gizon eta 31 emakume) eta 9 langabezian zeuden (6 gizon eta 3 emakume). 26 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Mauvezin-de-Prat
Mauvezin-de-Prat Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Archas
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Live with AIDS
Live with AIDS Oliviero Toscani (1942 otsailaren 28a, Milan) argazkilari eta publizitarioa United Colours of Benneton enpresarentzako garatutako publizitate kanpainengatik da ospetsu. Hamalau urterekin bere lehen argazkia argitaratzea lortu zuen bere aitaren laguntzarekin, Rachele Mussolini erretratatzea lortuz. 1962. urtean Zuricheko Arte Aplikatuen Eskolan onartua izan zen eta bere ikasketak bertan burutu zituen 1965. urtera arte. Garai hartan ohartu zen gai sozialak islatzea gai interesgarri izan zitekeela. Kunstgewerbeschule Arte aplikatuetako eskolan graduatu ostean Elle, Vogue, Harper’s Bazaar… bezalako aldizkarientzako egin zuen lan.
Mauvezin-de-Prat
Biztanleria
2007an Mauvezin-de-Prat udalerrian erroldatutako biztanleak 77 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Archas
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra arraindegi bat zen.
Mauvezin-de-Prat
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Live with AIDS
Bere kanpaina ospetsuenetako bat David Kirby, HIESaz gaixotutako aktibistaren irudia baliatu zuenekoa izan zen. Therese Frare argazkilariak ateratako argazki bat erabili zuen eta kritika ugari jaso zituen kanpainiak Pietà margolanarekiko zuen antzekotasunarengatik eta irudia arropa iragartzeko erabiltzerakoan Kirby eta honen familiaren irudia esplotatzea leporatuz.
Archas
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mauvezin-de-Prat
Etxebizitza
2007an 48 etxebizitza zeuden, 33 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 42 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 33 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 1ek hiru zituen, 7 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 29 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Live with AIDS
Argazkiaren jatorria
The Face of AIDS izeneko irudia Therese Frare argazkilari estatubatuarrak egin zuen 1990. urtean, eta Life aldizkarian agertua zen jada. Urte berean, World Press Photo lehiaketako bigarren saria irabazi zuen, baina eraginik handiena bi urte geroago etorri zitzaion: hain zuzen ere, Oliviero Toscanik, Benetton enpresako sormen saileko arduradunak, erabili zuenean.
Mauvezin-de-Prat
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Live with AIDS
Argazkiaren jatorria
HIESA zuten pazienteak humanizatuko zituen argazki proiektu bat egin nahi zuen Therese Frarek; eta, horretarako, boluntario hasi zen HIESAz kutsatutako gaixoentzako ospitale batean. Han ezagutu zuen Patrick Church, Peta ezizena zuen pertsona transgenero bat. Petak gaixoak zaintzen zituen, boluntario, eta era berean ospitaleko pazientea zen, HIESA zuelako. Frarek Petaren bidez ezagutu zituen David Kirby eta haren familia, eta gaixoaren azken uneetan bertan egon zen. Kirbyren amak eskatu zion argazkilariari une horien argazkiak egiteko, munduak errealitatea ezagutu zezan.
Mauvezin-de-Prat
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 50 ziren, horien artean 40 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 40 pertsona aktiboetatik 35 lanean zeuden (18 gizon eta 17 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 10 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Live with AIDS
Argazkiaren jatorria
Toscaniren esku-hartzearen ondoren irudiak lortu zuen inpaktua izugarria izan zen. Toscaniren adierazpenen ondotik Pietà modernoa ezizenaz ere ezagun egin zen, Michelangeloren Pietà eskultura multzo ospetsuarekin antzekotasun handia duelako. Horrekin guztiarekin, helburua zen HIESari ahalik eta ikusgaitasun handiena ematea. Hala ere, hedabide askok ez zuten egoki ikusi kanpaina hori beren euskarrietan argitaratzea; eta, horren aurkako protestatzat, Benettonen irudi horiek egon beharko luketen orria zuri eta hutsik uztea erabaki zuten, argazkiek sortu zuten eztabaidagatik eta argazkiek transmititzen zituzten irudi gordinengatik.
Kanpainaren hedapena
Benetton markarekiko agertzen zen erreferentzia zuzen bakarra markaren logotipo berdea izanik, askok kausa sozial bat plazaratzen ari zirela pentsatu zuten, zerbait saltzen saiatzen ari zirela ulertu gabe.
Mauvezin-de-Prat
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
Live with AIDS
Kanpainaren hedapena
Toscaniren kanpainaren inguruko ikuspuntu ezberdinak azaleratu ziren eta zenbait aldizkarik hau ez publikatzea erabaki zuten familiaren atsekaberako. Davidek bizi izan behar izan zuen heriotza ezagutzera eman nahi zuten, HIESaren ondorioa.
Debagoieneko Ospitalea
Debagoieneko Ospitalea edo Deba Garaiko Ospitalea Osakidetzaren sareko ospitale bat da, Arrasate udalerrian kokatuta dagoena eta Gipuzkoako Debagoiena eskualdeari zerbitzu ematen diona. Ospitalea Debagoieneko Erakunde Sanitario Integratuaren parte da.
Live with AIDS
Kanpainaren hedapena
Inflexio puntu bat izan zen sektorearen barruan, iragarkian ez baitzen Benetton markaren produkturik ateratzen eta irudiak eztabaida sortu zezakeen markari negatiboki eraginez.
Mauvezin-de-Prat
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Mauvezin-de-Prat udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Debagoieneko Ospitalea
Ospitalea 1965ean jarri zen martxan eta Osakidetzaren sarean sartu zen 1980ko hamarkadaren bukaeran.
Historia
Arrasateko kooperatibek 1965ean Centro Asistencial de Mondragón zelakoa martxan ipini zuten hainbat espezialitate medikorekin. Roman Balanzategi lehen zuzendaria izan zen, eta medikuen artean Jose Maria Arzamendi eta Jose Felix Legorburu (Kirurgia orokorra), Lorenzo Zallo eta Mariano Morlans (Ginekologia), Paul Zubillaga (Pediatria), Koldo Viar eta Jesus Giraldo (Digestio-aparatua) eta Toribio Agirre (Traumatologia) zeuden. Hurrengo urtean, sukalde eta garbiketa zerbitzuak hasi zituzten Mesedetako Mojek antolatzen.
1976an Barne Medikuntzaren zerbitzua gehitu zuten. Urte batzuk geroago, 1983an instalazioak zabaldu zituzten, eta 1987an ospitalea Osakidetzan sartu zen.
2006an aurkeztu zuten ospitale berria egiteko egitasmoa, aurreko lekuaren ondoan dagoena.
Artatutako populazioa
Ospitaleak Debagoieneko eskualdeko osasun beharrizanak asetzen ditu, Arrasate, Bergara, Aretxabaleta, Oñati, Eskoriatza, Antzuola, Leintz Gatzaga eta Aramaioko udalerriei zerbitzu emanez, nahiz eta azken udalerri hau Gorbeialdean egon. Guztira 63.490 biztanleko errolda duen eskualdeko erreferentziazko akutuen ospitalea da.
Elkarlana
Azkenik, Arrasateko Ospitale Psikiatrikoarekin ere harreman estua dauka eskualdeko erietxeak, hango gaixoak askotan tratatuz.
Zoel García de Galdeano
Zoel García de Galdeano (Iruñea, Nafarroa, 1846ko uztailaren 5a - Zaragoza, Espainia, 1924ko martxoaren 28a) euskal herritar matematikaria zen.
Biografia
Lur-neurtzaile peritua, goi-irakaslea, Filosofia eta Letretan lizentziaduna eta Zientzia Zehatzetan lizentziaduna izan zen, bata bestearen segidan. Zientzia Zehatzen lizentziatura Zaragozako Zientzia Fakultate Librean eskuratu zuen 1871an. Hurrengo kurtsoan kalkulu infinitesimal irakasle bezala sartu zen eta doktoratu zen. 1872an, beste irakasle batzuekin batera, Kalagorriko Ikastetxe Librea sortu zuen. Ciudad Realgo, Almeriako eta Toledoko Bigarren Hezkuntzako Ikastetxeetan Matematikako katedradun izan ondoren, 1889an Zaragozako Unibertsitateko Zientzia Fakultateko geometria analitikoaren katedra eskuratu zuen. El Progreso Matemático Espainiako lehen matematika-aldizkaria sortu zuen 1891. urtean. 1896tik bere erretirora arte, 1918ra arte, kalkulu infinitesimalaren katedra bete zuen. 1918an Zaragozako Unibertsitateko Zientzia Fakultateko Ohorezko Katedradun egin zuten. Zaragozako Zientzien Errege Akademiako lehenengo lehendakaria izan zen, postu hori 1916tik 1922ra betez. Zaragozan hil zen 1924an.
Live with AIDS
Iragarkia
Kanpainarako baliatutako argazkia Therese Frarek 1990. urtean ateratakoa da. Irudian hiesak jotako David Kirby ohean dago hilzorian, inguruan bere familia negarrez, minduta daude. Alde batetik, David eta aita daude, honek laztantzen duen bitartean; aitaren ezkerrean alaba eta ama daude besarkatuta. Logelaren estetika hotza da, ohearen atzeko aldean, Jesu Kristoren erretratu bat ikus daiteke.
Benettonen arte zuzendaritza taldeak irudia aldatzea erabaki zuen, ohiko iragarkiaren estetikatik gertuago egon zedin, horren ondorioz, irudi erlijioso beten antza hartu zuen argazki arrunt baten antza baino.
Rebeka Ubera
Rebeka Ubera Aranzeta (Elgeta, Gipuzkoa, 1972ko urtarrilaren 19a) EH Bildu alderdiko euskal herritar politikari bat da.
Ibilbidea
Irakasle ikasketetan lizentziaduna da, Heziketa Fisikoan eta Haur Hezkuntzan hain zuzen.
Aralar alderdiko kide izan zen bere sorreratik.
2007ko udal eta aldundien hauteskundeetan Ezker Batua Berdeak-Aralar koalizioarekin aurkeztu zen. Ondorioz, Elgetako udaleko zinegotzia izan zen eta 2007ko ekainaren 22tik Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkidea izan zen. Gainera, 2011ko ekainaren 13tik foru parlamentu horretako idazkari ere izan zen.
2014ko azaroaren 15etik Aralargo idazkari nagusi izendatu zuten, Patxi Zabaleta ordezkatuta. Aralar alderdi bezala 2017an disolbatu arte kargua mantendu zuen.
2016tik Eusko Legebiltzarreko parlamentaria da EH Bildu alderditik.
Mixel Labéguerie
Mixel Labéguerie (Uztaritze, Lapurdi, 1921eko martxoaren 4a - Tolosa, Okzitania, 1980ko uztailaren 28a) euskal abeslaria eta politikaria izan zen, Euskal Kantagintza Berriaren aita. Bi disko txiki eta zortzi abesti baino ez zituen grabatu, baina hori aski izan zen euskal kantagintzari bide berria irekitzeko. Konpromisoa eta lirikotasuna uztartu zituen kantuetan, gitarra soilaren laguntzaz. Eusko aberriari eta euskarari zien maitasuna argi erakusten zuten haren abestiek, eta eusko abertzaleen ahotan erruz zabaldu zen haren Gazteri berria kanta. Gaztetik euskal kulturan murgildu zen, baina azken urteak politikagintzan eman zituen. Lanbidez medikua izateaz gain, Kanboko (Lapurdi) alkatea izan zen, eta diputatu eta senatari Parisen.
Haurtzaroa eta ikasle denbora
Mixel Labégueriek amarengandik jaso zuen musikaren zaletasuna; ama musikaria zuen, eta, pianoa jotzeaz gain, ikastaroak ematen zituen. Guraso eta haurrideengandik jaso zuen euskara. Ikasketak fraideekin egin zuen.
Hilario Olazaran kaputxinoa Lekaroztik Uztaritzera eraman zuten, eta harekin ikasi zuten musika jotzen Labéguerie anaiek: Mixelek txistua, Josephek atabala. Gero, Uztaritzen sortuko zen lehen dantza taldean hasi zen. Piarres Lafitte ere ezagutu zuen, eta hark eragin handia izan zuen Labéguerie gaztearengan, arazo sozial eta nazionalaren kontzientzia hartzen hasiko baitzen.
Kulturagintzan eta politikagintzan abiatzen
Hogei urte doi zituelarik, Uztaritzen sortutako Aintzina agerkarian dantza, festa eta kantuen gaineko artikuluak idazten hasi zen. Pertsona ezagunak ibili ziren Aintzinaren inguruan: Marc Legasse, Aita Donostia, Piarres Xarriton, Piarres Lafitte, Madeleine Jauregiberri...