cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Panoptiko
Enplegua eta kudeaketa
Foucaulten panoptikoaren metaforaren erabilerak forma eman zion 1970eko hamarkadan lantokiko zaintzari buruzko eztabaidari. 1981ean, Anthony Giddens soziologoak bere eszeptizismoa adierazi zuen abian zegoen zaintzari buruzko eztabaidaren gainean, kritikatuz "Foucaulten 'arkeologiak', non gizakiek ez duten beren historia propioa egiten, ez duela behar bezala onartzen botereari lotutako haiek agente informatuak direla, bizi-baldintzak aktiboki erresistitzen, kamusten edo aldatzen dituztenak. Langileen alienazio soziala eta ekoizpen industrializatuko prozesuko gerentzia luzaroan aztertu eta teorizatu da. 1950eko eta 1960ko hamarkadetan, jokabidearen zientziaren ikuspegi berriak trebetasunen eta kontratazio-prozesuen probak ekarri zituen, eta horiek erakundearekin konprometituta zeuden langileak bilatzen zituzten. Oraindik suposatzen zen fordismoa k, taylorismo ak eta lantegien kudeaketa burokratikoak gizarte industrial heldua islatzen zutela. Hawthorne Plantar en esperimentuek (1924-1933) eta ondorengo ikerketa enpiriko en kopuru esanguratsu batek alienazioa berrinterpretatzera eraman zuten: langilearen eta gerentziaren arteko botere-harremana izan beharrean, aurrerapenerako eta modernitaterako oztopotzat hartu zen. Zerbitzu-industrietako enpleguaren hazkundea ere berriz ebaluatu da. Panoptiko elektronikoak harrapatuta? Langileen erresistentzia dei-zentroa-n (2000), Phil Taylor eta Peter Bain-ek argudiatu zuten, dei-zentroetan lan egiten duten pertsona askok gaizki ordaindutako eta perspektiba gutxi eskaintzen dituen lan aurreikusgarria eta monotonoa egiten dute. Horregatik, fabrikako lanarekin konpara daiteke.
Panoptikoa enpresa batzuek eraginkortasuna ren izenean hartzen dituzten muturreko neurrien sinbolo bihurtu da, baita langileen lapurretatik babesteko ere. Langileek denbora lapurtzea ekoizpen-murrizketa gisa onartu da, eta gerentziak lapurretarekin lotu du lanetik ihes egitea barne hartzen duen portaera oro. Azken hamarkadetan, "Portaera ez-produktiboa" aipatu da zaintza-teknika batzuk txertatzea justifikatzeko eta horiei aurre egiten dieten enplegatuak arbuiatzeko. Max Haiven eta Scott Stoneman en 2009ko artikulu batean, Wal-Mart: The Panopticon of Time izenekoa, eta Simon Head Mindles sen 2014ko liburuan, Why Smarter Machines Are Making Dumber Humans izenekoa, Amazon ek Augsburgo n duen biltegi bateko baldintzak deskribatzen ditu, eta bezeroaren nahiak une oro asetzeak gero eta inguru korporatibo zapaltzaileagoak eta kuotak ekar ditzakeela argudiatzen du, non biltegiko langile askok ezin dituzten bete gerentziaren eskaerak.
Sare sozialak
Panoptiko kontzeptua sare sozial en eraginari buruzko lehen eztabaidetan aipatu da. Datuen zaintzaren nozioa Roger Clarke-k sortu zuen 1987an. Harrezkero, ikertzaile akademikoek superpanopticon (Mark Poster 1990), panoptic sort (Oscar H. Gandy Jr. 1993) eta electronic panopticon (David Lyon 1994) kontzeptuak erabili dituzte sare sozialak deskribatzeko. Kontrolatuak erdigunean eta ikusten dutenez inguratuta daudenez, lehen zaintzari buruzko azterketek, sare sozialak alderantzizko panoptiko gisa tratatu zituzten.
Sare sozialei buruzko literatura akademiko modernoan, albo-zaintza, bilaketa soziala eta zaintza soziala bezalako terminoak sare sozialen ondorioak kritikoki ebaluatzeko erabiltzen dira. Hala ere, Christian Fuchs soziologoak sare sozialak panoptiko klasiko gisa tratatzen ditu. Argudiatzen du fokuak ez duela egon behar hedabide baten erabiltzaile en arteko harremanean, baizik eta erabiltzaileen eta hedabidearen arteko harremanean. Beraz, erabiltzaile kopuru handiaren eta Web 2.0 plataforma sozioteknikoaren (Facebook, esaterako) arteko harremana panoptiko baten parekoa dela argudiatu du. Fuchsek esaten du plataforma horien erabilerak plataformak erabiltzaileak identifikatu, sailkatu eta ebaluatu behar dituela, eta, beraz, argudiatu du pribatutasuna birdefinitu behar dela, kontsumitzaileak eta herritarrek babes sendoagoa izan dezaten zaintza korporatiboaren aurrean.
Ad lazarum argudioa
Ad lazarum argudioa zerbait proposatzen duena pobrea delako zerbait egia dela ondorioztatzean duen falazia mota bat da.
Newington (Londres)
Newington Ingalaterrako Londres Handiko konderrian dagoen auzo bat da, eta Southwark- eko Londresko barrutiaren parte da. Jatorrizko Surrey konderriko administrazioko barruti eta gune bat izan zen. Londresko metropoli-eremukoa, Londres Handiko Konderri Epaitegia egon zen bertan 1917tik. Gaur egun eraikina Londresko Barneko Zigor Auzitegia da.
Mitchell mendia
Mitchell mendia (Mount Mitchell) Ameriketako Estatu Batuetako Ipar Carolina estatuko mendia da, Appalacheak bere mendilerroan altuena dena. 2.037 metroko bere garaierari esker TexasAEBtan sartu arte (1845) herrialdeko mendirik altuena ere izan zen.
Jazinto Sagarna
Jazinto Sagarna Urrutxurtu, ezizenez Gorbeiako artzaina (1935eko irailaren 11, Zeanuri, Bizkaia - 2018ko irailaren 15a, Abadiño, Bizkaia) euskal artzain eta eguraldi iragarle bat izan zen.
Mitchell mendia
Burnsville herritik gertu dago, Mount Mitchell State Park izeneko eremu babestuan.
Jazinto Sagarna
Dena den, eguraldi iragarle gisa ospea bereganatu zuen, ekinokzio eta solstizio aurreko egunetan tenporak aztertu eta Gorbeia mendiaren hainbat puntu ezberdinetan tenperaturak erregistratzen zituen, horri haize, hodei eta animaliei buruzko informazioa gehitzen zien.
Urtero hedabideek bere urtaro osoetarako iragarpenen berri ematen zuten, horrek Euskal Herrian eta bereziki Bizkaian ospe handia eman zion.
2018ko irailaren 15ean Zeanurin zendu zen.
Arthur ekaitz tropikala (2008)
Arthur ekaitz tropikala 2008ko 1. ekaitza izan zen. Horrez gain, 1981etik maiatzean sortutako lehen ekaitza izan zen, urakanen denboraldia ofizialki hasi baino bi egun lehenago.
OLX
OLX internet-eko enpresa bat da eta New York, Buenos Aires, Mosku, Beijing eta Mumbai hirietan oinarrituta dago. OLX webguneak erabiltzaileek idatzitako doako iragarki laburrak argitaratzen ditu hainbat guneetan mundu guztian zehar. Hainbat kategoria daude adibidez, Higiezinak, Lana, Ibilgailuak, Salgai, Zerbitzuak, Komunitatea eta Harremanak. Enpresa 2006ko martxoan sortu zuten Fabrice Grinda eta Alejandro Oxenford Interneteko ekintzaileak. Fabrice-k aurretik Zingy mugikorrentzako doinuen enpresa sortu zuen, eta For-Side enpresari saldu zion $80 milioiren truke 2004ko maiatzean. Alec-ek aurretik DeRemate sortu zuen, enkanteei buruzko webgune nagusi bat Latinoamerikan. DeRemate enpresa MercadoLibre.com enpresari saldu zion, eBay enpresaren filiala, 2005ko maiatzean.
Eremu geografikoa
2009ko apirilean OLX enpresa 88 herrialde eta 39 hizkuntzetan zegoen eskuragarri. Herrialdeak: Alemania, Ameriketako Estatu Batuak, Arabiar Emirerri Batuak, Argeria, Argentina, Aruba, Australia, Austria, Bahamas, Belgika, Belize, Bielorrusia, Bolivia, Brasil, Bulgaria, Costa Rica, Danimarka, Dominika, Dominikar errepublika, Ekuador, Erresuma Batua, Errumania, Errusia, Eslovakia, Eslovenia, Espainia, Estonia, Finlandia, Frantzia, Filipinak, Grezia, Grenada, Guatemala, Haiti, Hegoafrika, Hego Korea, Herbehereak, Honduras, Hong Kong, Hungaria, India, Indonesia, Irlanda, Israel, Italia, Jamaika, Japonia, Jordan, Kanada, Kazakhstan, Kolonbia, Kroazia, Letonia, Liechtenstein, Lituania, Luxenburgo, Malaysia, Maroko, Mexiko, Monako, Nikaragua, Norvegia, Panama, Pakistan, Paraguay, Peru, Polonia, Portugal, Puerto Rico, Serbia, Singapore, Suedia, Suitza, Tailandia, Taiwan, Trinidad eta Tobago, Tunisia, Turkia, Turks eta Caicos uharteak, Txekiar Errepublika, Txile, Txina, Ukrainia, Uruguai, Venezuela, Vietnam, Zeelanda Berria Hizkuntzak: alemana, bengaliarra, bulgariera, daniera, eslovakiera, esloveniera, estoniera, errumaniera, errusiera, frantsesa, gaztelania, greziera, hebreera, hindi, hungariera, indonesiera, ingelesa, italiera, japoniera, katalana, koreera, kroaziera, letoniera, lituaniera, nederlandera, norvegiera, poloniera, portugesa, serbiera, suediera, tagalo, thailandiera, turkiera, txekiera, txinera (tradizionala), txinera (sinplifikatua), ukrainera, urdua, vietnamera.
Palinologia
Palinologia botanikaren diziplina bat da non polena eta esporak lantzen dute.Zientzia honen helburua da polenaren morfologiaren estruktura osatzea. Baita balore taxonomikoa du eta honen bidez, taxoiak bereiztea uzten du (familia, generoak eta espezieak). Ikasketa paleontologikoan lortzen du zientzak honek bere itzulkortasun gorenena, batez ere polena usteltze erresistenzia handia duelako exinaren ezaugarri kimikoengatik. Ikerketa eremu hau "Palinologia" deitzen da.
Paleopalinologiaren oinarria da polena eta esporak (baita palinoformo deitzen dira) harritzeko duten gaitasunetan. Palinoformoak haizeak mugitzen ditu, beste animalia batzuk eta beste leku batzuetan uzten dituzte. Fosil hauei esker, jakin daiteke nolakoa zen antzinako landaretza, hau jakiteko fosil horien exina ateratzen da eta aztertzen da.
Paleonapalinologia oso garrantzitsua da batez ere arlo biologikoan, arlo honi esker jakin daiteke nola eboluzionatu duen landaretza, nola desagertu diren hainbat landare espezie eta hainbat arlo biogregrafia historikoa landareekin zerikusirik dutenak (geobotanika eta fitografia). Baita beste arlo batzuen bidez (arkeozoologia, paleoantropologia eta paleobotanika) hainbat giro fosilen berreraikuntza egitea uzten du.
Paleopalinologian, paleoklimatologia erabiltzen da. Erabiltze honek gertatzen da hainbat landare espezie batzuk giroa modu egoki batean zaintzen dutelako. Praktika hau hurrengo pausoak jarraitzen ditu: gaur egungo landare espezie bat giro hots eta heze batean baldin badago eta espezie horren materialak aurkitzen baldin badira, esan daiteke antzinean giro hori hezea eta hotza zela. Errealitatean ez da hain erraza esatea nolakoak ziren antzinako giroak.
Polen fosil ohikoenak turberak edo hezeguneak dira. Polena ondo kontzerbatzeko anoxiaren izaera modu konstantean egon behar dira, hau da, polena leku jakinetan kontzerbatzen da modu egokian, batez ere higadura txikiko tokietan eta oxigenazio baxuko lekuetan. Horregatik, turberak leku egokiak dira kontzerbaziorako. Turberetan hainbat ikerketa egiten dira ikusteko ea ze nolako aldaketak egin diren inguruan.
Paleopalinologia balio handia du beste hainbat arloetan adibidez, arkeologian.
Mendi Harritsuetako sukar
Mendi Harritsuetako sukarra gaixotasun infekziosoa da, Rickettsia ricketsii bakterio patogenoak sortua. Zoonosi bat da (hots, animaliengandik gizakiengana transmititzen den gaitza).
Gaixotasuna AEBetako lurralde hartan (Mendi Harritsuetan) antzeman zen lehenbizikoz, XX. mendearen hasieran. Gaur egun Ipar zein Hego Amerikan hedatuta dago. Europan beste Rickettsia batek, Rickettsia conorii-k, antzeko gaitza sortzen du (Mediterraneoko botoi-sukarra ), baina Mendi Harritsuetako sukarrik ez dago.
Binasperi
Binasperi (Viñaspre ) Arabako Errioxako Kuadrillako herri bat da, Lantziegoko udalerrikoa. 2007ko erroldan, auzoak 64 biztanle ditu.
Mendi Harritsuetako sukar
Gaitza larria da, eta tratatu ezean gaixoen %25 hiltzen da.
AEBetan urtero gaitz honetako 500-2.500 kasu agertzen dira, ugariagoa izanik umeen artean
Etiologia eta patogenia
Kaparren bidez transmititzen da gaitza. Kaparrek hozkada egiterakoan bakterio patogenoa odolean inokulatzen dute. Arriskutsuak dira kaparrak eramaten dituzten abereak. Gaitza ez da pertsonen artean transmititzen.
Psammophis schokari
Psammophis schokari Psammophis generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Mendi Harritsuetako sukar
Etiologia eta patogenia
Rickettsia guztiak zelula barneko parasito hertsiak dira. Odolean sartzerakoan, mikrobio patogenoak odol-hodien endotelioan dauden zelulak infektatzen dituzte. Zelula horien barnean hazi eta ugaltzen dira bakterioak, eta gero apurtzen dituzte. Odol-kapilarretan sortutako kalteak larruazaleko negal exantemikoa eragiten du, diagnostikorako asko laguntzen duena.
Binasperi
Etimologia
Euskararen normalkuntza hasi zenetik, espainieraz Viñaspre deitua den herri honetako euskal izenerako hainbat proposamen eta arau izan dira. Garai batean Guardia herriaren euskal izena Biasteri zela arautu zuen Euskaltzaindiak; aukera hori baztertu zenean, zenbaitek izen hori (Biasteri) beste herri honetarako proposatu zen.
Alabaina, Euskaltzaindiaren izendegian egun kontsulta daitekeenez eta Roberto González de Viñaspre Onomastika Batzordeko kideak idatzitako txostenaren arabera, Binasperi da geure hizkuntzan erabili beharreko izena. Donemiliagako Goldetik aurrerako dokumentazioa aztertu ondoren hartutako erabakia izan zen. /binásperì/ azentuera zaintzeko aholkua ere eman da.
Historia
Binasperi 1669 arte Guardiaren auzoa izan zen; urte hartan, udalerri bilakatu zen. 1887ko erroldan, ordea, dagoeneko udalerritzat ez zen ageri, berriz ere auzo bihurtuta.
Garraioa
Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
Mendi Harritsuetako sukar
Diagnostikoa
Ez da erraza, bakterio eragilea ezin baita laborategian kultibatu, duen birulentzia apartagatik. Froga serologikoen bidez (bakterio patogenoaren aurkako antigorputzak antzematen) baieztatzen da diagnostikoa, baina froga horiek ez dira positiboak infekzioa hartu eta aste gutxi batzuk pasatu arte. Ondorioz, diagnostiko goiztiarra hein handi batean sintoma klinikoetan datza (azaleko exantemak eta datu epidemiologikoek asko laguntzen dute), eta sendagilearen trebetasunean ere. .
Tratamendua
Tratamendu antibiotiko goiztiarrak (tetraziklinak edo kloranfenikol dira aukerako antibiotikoak) gaitza ondo kontrolatzen du.
.as
.as Amerikar Samoari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. AS Domain Registryk kudeatzen du.
Erregistratzaileen naziotasunaren aldetik baldintzarik ez da bete behar, eta herrialdearekin zerikusirik ez duen hainbat pertsonak eskuratu du .as domeinua, tartean Asturiasko jendeak bere lurraldearen laburdura gisa.
Inn
Inn Europako ibaia da, Engadin/Engiadinako ibarrean (Grischun, Suitza) sortzen dena eta Danubiorekin bat egiten duena Passau udalerrian (Alemania).
"Engiadina" erromantxerazko izenak "Inn ibaiaren lorategia" esan nahi du.
Ibilbidea
Suitzako Alpeetan jaiotzen da eta iturburutik gertu Sils eta Silvaplana aintzirak zeharkatzen ditu. Ipar-ekialderantz jotzen du ondoren eta Austriako Tirol eskualdean barneratzen da. Ibaiaren izena hartzen du Tiroleko hiriburuak, Innsbruck hain zuzen ere. Ondoren Alemaniako Bavaria eskualdean sartzen da eta Passau hiria bat egiten du Danubio ibaiarekin.
Haren ibilbidean, udalerri hauek zeharkatzen ditu: Saint-Moritz (Grischun, Suitza), Landeck, Innsbruck eta Kufstein (Tirol, Austria), Rosenheim, Muhldorf, Braunau eta Passau (Bavaria, Alemania).
Monte Grimano Terme
Monte Grimano Terme Italiako udalerri bat da. Pesaro eta Urbinoko probintzian kokatuta dago, Markak eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Monte Grimano Termek honako udalerri hauekin egiten du muga:
NGC 5183
NGC 5183 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Greenford
Greenford Londresko Ealing udalerriko auzo bat da. Charing Crossetik 18 km (11 mi) mendebaldera dago, Londresen, Erresuma Batuan. 2011ko erroldaren arabera 46.787 biztanle zituen.
Elisabet Palatinatukoa
Elisabet Palatinatukoa (1618ko abenduaren 26-1680ko otsailaren 11), Bohemiako Elisabet eta Herford Abbey-ko printzesa-abadesa izenez ere ezaguna, Frederiko V-ren (Palatinatuko hautesle eta Bohemia ko erregea) eta Elisabet Stuart-en (Bohemiako erregina) alaba nagusia izan zen. Filosofo bezala ezaguna da René Descartes-ekin gutun bidez mantendu zuen harremana dela eta, batez ere. Gutun horietan jasotako kritika eta ideiek osatzen dute bere produkzio filosofikoa. Besteak beste, Descartesen dualismo metafisikoa zalantza jarri zuen, gerora pentsalari askok bide beretik plazaratuko zituzten zalantza asko aurreratuz. Horretaz gain, ardura politikoak ere izan zituen: Westphalia-ko Ituna ren negoziazioan parte hartu zuen eta Ingalaterrako gerra zibila ren ostean Ingalaterrako monarkia berrezartzearen alde egin zuen.
Biografia
Elisabet Simmern van Pallandt 1618ko abenduaren 26an jaio zen, Heidelberg-en. 1620. urtean, Bohemiako agintaldiak porrot egin ostean, errege-erreginak erbestera behartu zituzten Holanda ra, baina Elisabetek Heidelbergen bizitzen jarraitu zuen. Heidelbergen bizi izan zen beste zazpi urtez, azkenik bera ere Holandara joan arte.
Elisabetek hezkuntza oparoa jaso zuen: filosofia, astronomia, matematika, zuzenbidea, historia eta hizkuntzak ikasi zituen, eta baita arte ederrak ere (margolaritza, musika eta dantza, besteak beste).
1633an ezkontza proposamena egin zion Władysław IV Vasa Polonia ko erregeak. Ezkontza honek Palatinatuari onura ekonomikoa ekarriko ziokeen arren, Poloniako erregea katoliko a zen eta Elisabetek ez zuen onartu protestantismoa ri uko egin eta katolizismora bihurtzea ezkontza ahalbidetzeko.
1640an Edward Reynolds-ek “Treatise on the passions and the faculties of the soule of man” liburua idatzi eta Elisabeti eskaini zion. Eskaintza horren eduki zehatza ezaguna ez bada ere, Elisabeti eskaini izanak honek liburuaren zirriborroa irakurri zuela pentsarazten du. Bi urte beranduago Descartesen “Meditazio Metafisikoak” liburua irakurri zuen. 1646an Alemania ra joan behar izan zuen, eta han izan zituen irakasleei Descartesen lanarekiko interesa pizten saiatu zen.
1660an Elisabet Herford-eko komentu luterano an sartu eta 1667an abadesa izendatu zuten. Elisabet bera kalbinista zen (ez luteranoa) eta horrek arazoak ekarri zizkion hasieran (nahiz eta aurreko abadesa ere kalbinista izan zen ). Abadesa bezala, konbentuaz gain, 7000 biztanleko inguruko komunitatea ere gobernatu zuen. Horretaz gain, konbentua erlijio jazarpenaren aurkako babesleku izan zen Elisabeten agindupean: erlijio talde marjinalak hatu zituen, labadista k kasu.
Elisabet Palatinatukoa 1680. urtean hil zen, otsailaren 12an.
Gutun-trukaketa
Elisabetek garaiko hainbat intelektualekin mantendu zuen gutun bidezko harremana bere bizitza osoan zehar.
.bd
.bd Bangladeshi dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Bangladeshko posta eta telekomunikazio ministerioak kudeatzen du.
Elisabet Palatinatukoa
Gutun-trukaketa
1639an jada Anna Maria van Schurman-ekin korrespondentzia bidezko tratua zuen Elisabetek. Van Schurman Herbehere etako emakume ikasia zen, emakumeen hezkuntzaren apologeta eta hainbat disziplinatan trebatua (artea, hizkuntzak, eta abar). Lehen gutunetako batean van Schurmanek ikasketerako disziplina ezberdinen artean aukeratzeko aholkuak eman zizkion Elisabeti, eta historiaren garrantzia azpimarratu nahi izan zion.
Maple Heights (Ohio)
Maple Heights Ohioko hiri bat da. Cuyahoga konderrian kokatua dago. 2010ean 23,138 biztanle zituen, 13.4 kilometro koadrotan banatuta.
Elisabet Palatinatukoa
Gutun-trukaketa
Descartesek Elisabeti idatzitako gutun asko liburu batean publikatu ziren, baina Elisabetek uko egin zion berak idatzitakoak editatzeari. Elisabetek Descartesi idatzitako gutunak ez ziren publiko egin 1879. urtera arte.
Hainbat kuakero ezagunekin ere mantendu zuen korrespondentzia bidezko harremana Elisabetek. Besteak beste, Robert Barclay eta William Penn-ekin.
Horretaz gain, English Calendar of State Papers-ean berak idatzitako eta berari zuzendutako gutunak jaso ziren, gai politiko eta finantzieroei buruz idatziak.
Filosofia cartesiarrari ekarpena
Descartesek Herbehereetako garaiko intelektualak ezagutzeko Haga-ra egindako bisita batean ezagutu zuen Elisabetek hau. Bisita horrekin Descartesen asmoa bere filosofia babestuko zuten intelektualak ezagutzea zen, izan ere, Haga itzal handiko pertsonen bilgune izan ohi zen.
Descartesek bere ideiak aurkeztu zituenean Elisabetek tentu handiz entzun zuen eta interes handia piztu zitzaion; bereziki, Descartesek gogoa eta gorputzaren artean egiten zuen irakurketak deitu zion arreta. Haga utzi ostean, Elisabetek bere pentsamenduan interes handia erakutsi zuela jakinarazi zitzaion Descartesi. Honek atsegin handiz hartu zuen berria eta printzesa hobeto ezagutzeko nahia adierazi zuen. Hagara egindako hurrengo bisitan Elisabetekin hitz egiteko asmoa zuen arren, elkarrizketa hori ez zen gertatu, ezagutzen ez den arrazoiren bat tarteko.
Elisabetek Descartesen asmoaren berri izan zuenean gutun bat idatzi zion, 1643ko maiatzaren 16an. Gutun horretan gogoaren eta gorputzaren arteko harremanaz galde egin zion Elisabetek: “azaldu, mesedez, pertsona baten arima k (materia izan gabe) nola determina dezakeen gorputzaren izpiritua eta ekintza boluntarioak ekarri ”.
Elisabetek, baina, ez zuen guztiz ontzat eman Descartesen erantzuna eta berriro idatzi zion. 1643ko ekainaren 20an bidalitako gutun horretan, Elisabetek idatzi zuen “ezinezkoa zitzaiola ulertzea arimak gorputza nola mugitzen duen azaltzen zuen ideia, eta errazago onartuko lukeela gogoari izaera materiala eta estentsioa aitortzea, sustantzia inmaterial batek gorputz materiala mugitu dezakeela onartzea baino ”. Jaegwon Kim-en arabera, fisikalismoaren doktrinan kokatu daitekeen lehen argumentu kausala litzateke Elisabetek emandako hori.
Elisabetek Descartesi idatzitako beste gutun batean, 1643ko uztailaren 1ean, Descartesen gogoa eta gorputzaren arteko harremanari buruzko ideietako batekin bat egiten duela azaltzen du. Zehazki, azaltzen du onartzen duela arimak gorputza eta gorputzak arima mugitzen dutela frogatzen duela zentzumen en izaerak. Hala ere, interakzio hori emateak, Elisabeten ustez, ez du azaltzen nola ematen den.
Gogoa eta gorputzaren arteko harremanaz jardun zuten korrespondentzia bidez, Elisabeten azken gutun horrekin harremana eten zen arte, ez baitzuen erantzunik jaso.
Bi urteren buruan berriro ekin zioten elkarri gutunak idazteari, Elisabetek 1645eko udan jasandako gaixotasun baten harira. Descartesen ustez, tristurak eragin zion Elisabeti gaixotasuna.
Aipatu beharra dago, pentsamendu cartesiarraz gain, filosofia politikora hurbiltzen diren hainbat gairi buruz ere jardun zuela Elisabetek Descartesekin. Izan ere, printzesa bezala exilioan bizi behar izanak pertsonen ekintzak eta horien ondorioak era zuzenean ebaluatu behar zirela pentsatzera eraman zuen Elisabet, eta gai horrekiko interes filosofikoa agertu zuen. Descartesi "bizitza zibilaren maximez" eta Nikolas Makiavelo-re "Printzea"-ri buruz zuen iritzia galdetu zion gutun batean.
Elisabeten asmoa ez zen inoiz izan gutunak publiko egitea eta ez zuen lan filosofiko zabalik idatzi. Hori dela eta, Elisabeten papera filosofiaren historia n konplexua da eta eztabaida piztu dezake. Historialari gehienek ez dute kontuan hartu Elisabet eta Descartesen arteko korrespondentzia, ez baitute aintzakotzat hartu. Hala ere, bada gutun horien garrantzia aldarrikatu duen historialaririk ere, “arimaren pasioez” jarduten baitute. Ez hori bakarrik, historialari batzuek Elisabet bera ere filosofoa izango zatekeela ere plazaratu dute, bere posizio filosofikoa sistematikoki alboratu izan ez balitz.
Kuakeroekin elkarrizketak
Descartes ez zen izan Elisabetek ezagutu zuen filosofo ezagun bakarra. Beste hainbat pentsalarirekin ere mantendu zuen korrespondentzia, besteak beste, garaiko hainbat kuakero garrantzitsurekin. Horien artean ezagunenak: Edward Reynolds, Nicholas Malebranche, Gottfried Wilhelm Leibniz, Robert Barclay, eta William Penn izan ziren. Gutun horietan antzeman zitekeen Elisabeten interlokutoreen asmoa hau haien federa bihurtzea zela. Hala ere, Elisabeten interesa, haien idea eta sinismenei zegokienean, intelektuala zen guztiz.
Anna Maria van Schurmanen eragina
Anna Maria van Schurmanekin ere gutun bidezko harremana izan zuen Elisabetek. Honek ikasten jarraitzera bultzatu zuen Elisabet eta bereziki historia, fisika eta astronomian sakontzeko aholkatu zion. Nahiz eta korrespondentzia oso zabala izan ez, Elisabetek asko miresten zuen van Schurman eta hau mentorea eta bultzatzailea izan zen Elisabetentzako: garaiko aurkikuntzen berri emateaz gain haren iritzia ere ematen zion.
Hala ere, Descartesen pentsamenduaren inguruko iritzi ezberdina zuten Elisabet eta van Schurmanek. Elisabetek jakinmin eta interes handia erakutsi zion van Schurmani filosofia cartesiarrari zegokionean. Van Schurman hori ikasten jarraitzearen aurka agertu zen, ikuspegi Aristoteliko-kristau tradizionalaren aldekoa baitzen. Elisabetek, ordea, ez zion Descartesekin korrespondentzia mantentzeari eta honen teoria jarraitzeari utzi.
Filosofiaren historia feministari ekarpena
Elisabet Palatinatukoaek berebiziko garrantzia du filosofiaren historia feminista n. Historialarien arreta piztu zuen emakume pentsalari bezala eta XVII. mendeko beste emakume batzuen garapen akademikoan izandako paper aktiboagatik.
Hainbat akademiko feministak aztertu dituzte Elisabeten bizitza eta honek idatzitako gutunak, besteak beste, emakume pentsalariei XVII. mendean ezartzen zitzaizkien mugak ulertzen saiatzeko. Emakume filosofoen ideiak filosofiaren kanonetik kanporatuak izan direla frogatzen duen adibideetako bat bezala hartu dute askok Elisabet eta honen pentsamendua.
Akademiko hauentzako, Elisabetek Descartesi idatzitako gutunek erakusten dute emakume pentsalariak filosofiaren kanonean aintzakotzat hartzeak duen balioa. Ez hori bakarrik, Elisabeten gutunek emakumeen pentsamendua filosofiaren kanonean barnebiltzeko modua ber-kontzeptualizatzen lagundu lezakeela aldarrikatu dute beste autore batzuek.
Elisabeten pentsamendua generoak zein era edo zentzutan baldintzatu zuen ere izan dute aztergai pentsalari feministek. Askoren ustez, Elisabet bere "sexuaren" mugen jakitun zen. Adituetako baten arabera, Elisabeten interes nagusia arima inmaterialak gorputz materialean duen eragina izan zen, eta interes hori piztu izanaren arrazoia ulertzeko haren emakume izaerari eta bizi izandako gaixotasunari erreparatu behar zaio ezinbestean.
Baina Elisabetek filosofiaren historia feministan duen garrantzia ez da mugatzen Descartesi idatzi zizkion gutunetara. Aitzitik, XVII. mendeko emakume pentsalarien garapenaren bultzatzaile handia izan zen; izan ere, Hagan egon zen bitartean, emakumeak elkarrengandik ikastera eta filosofian murgiltzera bultzatuko zituen korrespondentzia bidezko sare bat sortu zuen. Sare horretan parte hartu zuten, besteak beste, Anna Maria van Schurman, Marie de Gournay, eta Lady Ranelagh-ek.
Hometown (Illinois)
Hometown  Illinoiseko hiri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 4,349 biztanle zituen, 1.24 kilometro koadrotan banatuta.
Hoover presa
Hoover presa (Hoover Dam) Colorado ibaiaren ibilguan dago, Arizona eta Nevada artean. Hasieran Boulder presa deitua, Herbert Hoover presidentearen omenez izena aldatu zioten.
Depresio Handiaren garaian eraiki zuten, 1931 eta 1936 artean. Mead aintzira sortu zuen.
379 metro luze eta 221 metro garai da. 35.200 hm³-ko edukiera du.
Natrolita
Natrolita silikato motako minerala da eta natrolita subtaldearen kidea da.
Ezaugarriak
Natrolita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 5,5 da.
Aragoierazko Wikipedia
Aragoierazko Wikipedia Wikipediaren aragoierazko edizioa da. 2004ko uztailean jarri zen abian, eta 2014ko urriaren hasieran 30.000 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 72.a zen.
== Estatistikak ==
Positibismo logiko
Positibismo logiko, neopositibismo edo enpirismo logikoa, zientziaren filosofian XX mendearen lehen herenean sortu zen korrontea izan zen, eta bere ordezkari nagusiak Vienako zirkulua deitzen den filosofo eta zientifikoak izan ziren (Alemanez Wiener Kreis). Positibismoaren arabera, ezagutza lortzeko balizko metodo bakarra, metodo zientifikoa zen. Neopositibismoak, positibismotik bereizteko, metodo zientifikoaren auziari heldu zion, eta metodo zientifikoa, enpirikoa eta egiaztagarria den horretara mugatu zuen. Garai horretako pentsalari nagusiak, besteak beste, honako hauek izan ziren: Moritz Schlick, Ernst Mach, Bertrand Russell eta Ludwig Wittgensteinen.
Enpirista logikoek beren ikuspegi gnoseologiko eta metodologikoak barneratzen zituen zientziaren ikuspegi orokor bat plazaratu zuten. Perspektiba horren tesi ezagunena honako hau zen:“esaldi bat esanguratsua izatekotan metodo enpirikoarekin egiaztatua izan behar du edo bestela analitikoa izan behar du, gainontzean, ez da esanguratsua". Lehenen baldintza, zientzia enpirikoek betetzen dute soilik, eta bigarrena, logikak eta matematikak. Esaldi filosofikoen kasuan, ez dute baldintza bakar bat ere betetzen, ondorioz, filosofiak proposizio multzo bat izatetik zientziaren enuntziatuak aztertzen dituen analisi logikoa burutzeko metodoa izatera igaro behar duela azpimarratzen dute enpirista logikoek.
Zientziaren filosofiaren inguruan enpirista logikoek dituzten posizioak (enuntziatuen zentzuaren sorrera, teoriak probatzeko modua, “esplikazio zientifikoa” kontzeptua edota zientziaren batasuna) “herentziazko ikuskera” (received view) goitizenez ezagutzen dira.
Vienako Zirkulua
Vienako Zirkulua deitzen den taldea 1924an antolatu zen Moritz Schlick gidaritzapean; geroago, Rudolf Carnap ek hartu zuen lekukoa. Dena dela, nazismoaren zabalkundea dela eta, 1933an Vienako Zirkulua osatzen zuten autore gehienak emigratu beharra izan zuten.
Vienako Zirkuluaren Manifestuan, beren aitzindariak zeintzuk diren zehazten da. Alde horretatik, testuan Locke edota Hume bezalako pertsonalitateak aipatzen dira, era berean, Karl Marx (historiari emandako trataera zientifikoagatik) eta Leibniz (bere matematika eta logikagatik) ere aurrekari gisa hartzen dituzte. Azken honen kasuan, ordea, bere metafisika ukatzen zuten. Korronteei dagokienez, Vienako Zirkulua osatzen zuten pentsalariengan XIX. mendeko positibismoak eragin handia izan zuela aipatu behar da nahiz eta hainbat autorek behin baino gehiagotan kritikatu korronte horren hutsuneak.
Vienako Zirkuluko pentsalariengan eragin zuen beste fenomeno bat, XIX. mendearen erditik aurrera garatu zen metodologia enpirikoa da, baita logika sinbolikoa ere. Metodologia enpirikoa garatu zutenen artean, Helmholtz, Ernst Mach, Henri Poincaré, Pierre Duhem eta Boltzmann aurkitzen dira. Logika sinbolikoa garatu zutenen artean berriz, Frege, Russell, Whitehead, Guiseppe Peano eta Tarski. Vienako Zirkuluan, besteak beste, honako pentsalari hauek aurkitzen ziren:
A priori, a posteriori, analitikoa eta sintetikoa
1781an argitaratu zuen Arrazoi hutsaren Kritika liburuan (Kritik der reinen Vernunft, 1781), Immanuel Kantek bi motatako enuntziatuak zeudela proposatu zuen: analitikoak eta sintetikoak. Bi enuntziatu horien arteko ezberdintasuna egia predikatzeko moduan dago: analitikoentzat, terminoen esanahiaren araberakoa da; sintetikoentzat, aldiz, munduaren araberakoa da. Gauzak horrela, analitikoek, ez dute munduaren inguruan ezer esaten: tautologia hutsak dira. Sintetikoak, berriz, munduari buruz ari dira. Alabaina, bada kontuan izan beharreko beste aldagai bat: enuntziatu batzuk a priori dira ezagugarriak, eta besteak berriz, a posteriori. A priorizkoak, ezagungarriak dira arrazoiaren bitartez, hori bai, mundua aztertu gabe. A posteriori direnak ezagutzeko, prozesua bestelakoa da, eta ondorioz, errealitatearekin kontrastatu behar dira. A priorizko enuntziatuak ezinezkoa da ez gertatzea, aldiz, a posteriorizko enuntziatuak kontingenteak dira, posible da ez gertatzea.
Kant en arabera, enuntziatu sintetiko batzuk a priorizkoak dira, hau da, munduaren inguruan zerbait esaten digute behaketa enpirikoaz baliatu gabe; eta ondorioz, a priorizkoak direnez beharrezkoak dira. Kanten sailkapenari jarraituz, bere ustez, enuntziatu sintetiko a priorizkoak matematikak dira, edota ohiturazko metafisikaren baitan kokatzen direnak.
Enpirista logikoek Kanten bereizketa onartu arren, ukatu egiten dute a priorizko enuntziatu sintetiko bat egon daitekeenik. Baldin badago, munduari erreferentzia egiten dien esaldiak egongo lirateke baina ez dute behar egiaztapen enpirikorik. Enpiristek bide honetatik urrundu nahi dute. Ondorengo atalean azaltzen da horren zergatia.
Proposizioaren zentzua, pseudoproposizioak eta pseudoproblemak
Nola dakigu “euria ari du” moduko enuntziatuak zuzenak direnetz? Euria entzuten dugu edo ura erortzen ikusita, modu horretan badakigu euria ari duela. Hori dela eta, badakigu “euria ari du” esaldiak zentzua duela. Izan ere, egiazta dezakegu esaldia zuzena edo okerra dela.
Enpirista logikoek honako hau diote: Munduarekiko esperientzia sensorialak baditugu soilik hitz egin dezakegu munduaren inguruan. Munduaren inguruan ari bagara, zentzumenetatik hautematen dugulako da. Munduaren gaineko ezagutza lortzeko bada zentzumenak erabiltzea ez den beste modurik? Bai, arrazoibide logiko-deduktiboaren bidez, hau da, a priorizko enuntziatuen bidez. Adibidez, matematika, logika eta esanahi kontzeptualen bidez.
Lehenengo Wittgenstein, Russell eta gainontzeko enpirista logikoen arabera, proposozio baten zientzia proposizio hori egiazkoa edo gezurrezkoa dela baieztatzen duten esperientzia sensorialak determinatzen dute. Ez baitago “izatea finkoa da" esaldiaren gainean inolako esperientzia sozialik, ordua, “izatea finkoa da" esaldiak zentzua galtzen du.
Ondorioztatu daitekeena da, gramatikaren begiradatik, “izatea finkoa da” enuntziatua osotasunean ondo egituratua dela. Enpirista logikoen arabera, ordea, proposizioa izateko, logikaren edo matematikaren produktu edota enpirikoki egiaztatuak izan daitezkeen enuntziatuak izan behar dute. Popperren hitzetan, faltsatu daitezkeen enuntziatuak izan behar dute. Gainontzeko esaldi guztiak pseudoproposizioak dira.
“Izatea finkoa da” edo “Ezereza ezer ez da” esaldiak, subjektu-objektu egiturari dagokionez, badirudi ondo egituratuak daudela. “Izatea” eta “ezereza” bi esaldietan subjektuak dira: “finkoa da” aldiz predikatua. Dena dela, “izan” eta “ezereza” ez dira subjektuak, bata aditza eta bestea kuantifikatzailea. Hori egitean, gaztelera “falacia de reificación” delakoa egiten dugu. Beste pseudoproposizioetan, “Jainkoak atributu infinituak” ditu edo “askatasuna osoa da”, arazoa da ez dagoela hori horrela den edo ez den enpirikoki konprobatzeko aukerarik: inork ezin du Jainkoa ikusi edo bere atributuak infinituki aitortu.
Metafisikaren arazoa, orduan, enpirista logikoaren arabera, pseudoproblema izatean datza: ondorioz ezin dira askatu, lengoaiaren azterketaren bidez disolbatu egin behar dira, hori bai, beti ere, logika erabilita. Gisa honetako analisi batek, enpirista logikoen ustez, erakutsiko du arazoa hizkuntzaren erabilera okerrean datzala. Hizkuntzaren erabilera oker hau, Carnapek, “pseudo-objektuaren lengoaia” gisa izendatzen du. Izan ere, munduaren inguruan ari dela dirudi bana ez da horrela. “Objektu lengoaia” erreala zientziaren lengoaia da. Adibidez, “Ilargia biribila da” edo “Ura H20 da”. Azken horiek munduari buruz ari dira.
Horregatik guztiagatik, metafisika arbuiatzen da bere hutsuneak mahaiganean jartzeko lengoaiak ezkutatzen dituen akatsak aztertu behar direla aldarrikatzen duten enpirista logikoek. Antzeko zerbait pasatzen da etika eta estetikarekin. Etika filosofiatik kanporatzen da, besteak beste, “gorrotatzea txarra da” enuntziatua bezalakoak ez baitira enuntziatu deklaratuak, ez dira gertakariez ari. Azken batean, enuntziatu inperatibo gisa sailkatzen dira: egin behar den hori zehazten dute. Alabaina, enuntziatu inperatibo horiek, “izan beharko luketetik” izatera igarotzeko, alegia, falazia naturalistan erortzeko arriskua dute. Horregatik, etika filosofiaren barrutian kokatzetik psikologiaren barrutira igaro beharko luke. Psikologiatik ulertu beharko litzateke zergatik uste dugun gauza batzuk onak direla eta besteak txarrak. Berdina gertatzen da estetikarekin. Bi materietako metafisika ezabatu egin behar dela aldarrikatzen dute.
Erredukzionismoa, enuntziatu protokolarrak, ezagutzaren fundamentuak eta epistemologia
Laburtuz: enuntziatu baten zentzua enpirikoki determinatzen da. Hori horrela bada, orduan, lengoaia-fisikoaren dimentsioan (“Ilargia biribila da”) zentzua duen proposizio guztiei, dimentsio lengoaia-sensorialean proposizio bat dagokio (lengoaia-sensoriala, espazio-denbora koordenatu jakin batean esanahia hartzen duten eta giza zentzumenetatik lortzen diren datuak dira): “Gorri bigun eta azido bat dago hemen momentu honetan” edo “ ostegunean, goizeko 7etan, leku horretan biribil txuri bat ikusi nuen).
Hau da, esaldia “ Ilargia biribila da” honako enuntziatu hauetara bihur-murriztu daiteke: “objektu zuri eta biribil bat dago eta momentu honetan ilargia deitzen diogu”. Carnap eta beste batzuk, Schilckek adibidez, uste zuten esaldi horiek zirela gure ezagutza osatzen zutenak. Autore horiek, gisa honetako esaldiei, enuntziatu protokolarrak deitu zieten. Vienako Zirkuluko beste kide batentzat, Otto Neurath-entzat, ezagutzaren ez da gisa honetako proposizioetan zurkaizten, hori gutxi ez eta ezagutzak oinarririk ez duela esaten du: Ezagutza soilik sistema koherenteetan ematen dela esaten du eta justifikazioa ez dela asimetrikoa azpimarratzen du. Moritz Schlickek berarekin eztabaidatu zuen, hori gutxi ez eta, eztabaida honek funtzionalismo/koherentismo eztabaidaren baitan, XX. mende guztian iraun zuen.
A priori
Bi modu daude esaldi batek zentzua izateko: munduaren inguruan aritzea eta orduan egiaztatzeko baldintza enpiriko determinatu batzuk beteko ditu, edo munduaren inguruan ez aritzea. Ikusi dugu, munduaren inguruan diharduten enuntziatuek -sintetikoek- enpirista logikoentzat a posteriori izan behar dutela, alegia, enpirikoki egiaztagarriak soilik. Alabaina, badago mundua ezagutzeko beste modu bat: a priori.
Horregatik, a priorizko egia guztiak, enpirista logikoentzat analitikoak dira. Eta a priorizkoak direnez, ezinbestekoak dira. Gogora dezagun, proposizio sintetikoen egiazkotasuna munduan gertatzen denak baldintzatzen diela. Horregatik dira kontigenteak, gertatzea zuten edo ez gertatzea. Nik artikulu hau idatz nezakeen, edo zuk irakurtzeari utzi. Sokratesek ez zeukan zertan jaio edo bihar lehendakaria zendu daiteke. Abiapuntu horretatik, esan dugu proposizio analitikoen egiazkotasuna ez dela munduaren araberakoa, esanahiaren eta arauen araberakoa baizik. Goiko adibidea beti egia da, baldin eta zeinu bakoitzak elkar konpartitzen dugun zentzua badu eta araua jarraitzen bada. Hala izan ezean, egiazkotasuna galtzen du.
Horrek erakusten digu, a priorizkoak diren enuntziatu guztiak, halabeharrez egiazkoak direla. Proposizio bati edo multzo batek, egiazko taula deitzen dena osatzen dutenean, proposizio hori tautologia dela esaten da. Proposizio analitikoekin, horixe gertatzen da eta horregatik esaten dugu beharrezkoak direla. Positibista logikoentzat (aurreneko Wittgensteini jarraituz), enuntziatu analitiko guztiak tautologiak dira, hau da, beti egiazkoak dira.
Zientziaren batasuna
Gogoratu, lengoaia fisikoko enuntziatu bat lengoaia sentsorialera bihur-murriztu daitekeela: “hor mahai bat dago” honako enuntziatu honetara bihur-murriztu dezakegu “holako leku batean eta momentu jakin batean, kafe usaia antzematen dut, forma errektangularra duen ….” etab. Enuntziatu horiek gure ezagutzaren oinarria dira.
Hori horrela izanik, proiektu enpirista posible zela uste zuten: zientzia natural deitzen den hori, enuntziatu protokolarretara bihur-murriztea amesten zuten. Carnapek —apur bat geroago asmo horrek sortzen zituen arazoak ikusita— esperientzia sentsorialaz gain, logika eta multzo-teoria deitzen dena gehitzen du.
Russel eta Whiteheadek jada hasia zuten matematika logikara murrizteko saiakera. Saiakera hori aurrera ateraz gero, teorema handiak eta demostrazioak argiagoak izango ziratekeen, izan ere, oinarria ezagutuko zen. Era berean, zientzia naturaletako teoriak seguruagoak izango ziren jakinik zein enuntziatu protokolarretan funtsatzen ziren.
Eta guztia enuntziatu protokolarretara mugatua izango zenez, zientzia naturalak enuntziatu protokolar sorta zabal gisa ikustera igaroko ginatekeen.
Indukzioa eta faltsagarritasuna
Humek oinordekotzan jaso zuen arazo bat, oinarrian, indukzioaren justifikazioaren auzia izan zen (alegia, zabar esanda, partikulartasunetik orokortasunera pasatzea). Hume ohartu zen, ez dela zuzena kasu bat aztertzetik eta azaltzetik, izango da edo izan beharko luke esatera igarotzea, horretarako justifikaziorik izan gabe.
Arazo horrek, zalantzan jartzen du zientzia natural guztia, arrazonamendu induktiboan oinarritzen dena. Horrela, Vienako Zirkuluan kokatzen diren asko (besteak beste, Carnap edota Reichenbach) arazo honi irtenbidea bilatzen saiatu ziren.
Vienako Zirkuluarekin harreman estua duen beste autore bat, Karl Popper da. Talde honekin, harreman estua eduki arren, sekula ez zen positibista gisa aurkeztu. Alabaina, bere filosofia Vienako taldearekin antzekotasun handiak zituen. Indukzioaren arazoari erantzuteko bere proposamena honako hau izan zen: zientziak ez du aurrera egiten teoriak zuzenak diren behatuta, alderantziz, aurrera egiteko faltsutu egin behar dira teoriak. Horretan oinarritzen da bere faltsugarritasunaren printzipioa.
Popperrek gogor kritikatzen du induktibismoa eta filosofiaren zientziatik alboratzen saiatzen da bere faltsugarritasunaren printzipioarekin. Are gehiago, egiaztatzea zientifikoki okerra dela erakusten du, beti ere, enuntziatu behagarriak egiaztatzea ezinezkoa dela azalduz.
Faltsazionismoaren arabera, teoria bat zuzena da kontrakorik erakusten ez duten gertakaririk bilatzen ez den bitartean. Printzipio hori, demarkazioaren kriterioa bezala ezagutzen da. Era berean, faltsugarriak ez diren hipotesi eta teoriak pseudozientifikoak izango dira, faltsugarriak direnak baina faltsutu ez direnak berriz, zientifikoak dira. Azken horiek, esan bezala, esperimentu bidez faltsutu daitezke. Teoria bat kontrajartzen duen esperimentuari, “hil edo biziko esperimentua" deitzen zaio.
Homewood (Illinois)
Homewood  Illinoiseko herri bat da. Cook konderrian kokatua dago. 2010ean 19,323 biztanle zituen, 13.5 kilometro koadrotan banatuta.
Radio Televisiun Rumantscha
Radio Televisiun Rumantscha (RTR) Suitzako irrati eta telebista kate publikoa da, erromantxeraz emititzen duena.
Jeantaud, Linet eta Lainé
Jeantaud, Linet eta Lainé Edgar Degas margolariak 1871an egin zuen olio-pinturaz oihal gainean egin zuen margolana da.
Radio Televisiun Rumantscha
Historia
Erromantxerazko lehenenego irratsaioa 1925eko urtarrilaren 17an egin zuen Felix Huonder-ek, eta maiztasunez 1943an hasi ziren lanean. Bestela, "Las Cristallas" izeneko saioa (irratiaren bidezko eskola edo "radioscola") 1955eko urtarrilaren 27an estreinatu zen.
Positibismo logiko
Filosofia eta analisi logikoa
Wittgensteinek jada bere Tractatus logico-philosophicus lanean esan zuen, metafisika ezabatu ondoren, filosofia egiteko gelditzen zen aukera bakarra analisia zela: "Filosofia guztia, linguistika kritikora mugatu zuen (beti ere, Fritz Mauthnerren zentzuan). Russelen meritua, proposizioaren forma ez dela zertan bere forma erreala izan azpimarratzean datza. Proposizioa, errealitatearen figura bat baita."
Jeantaud, Linet eta Lainé
Pertsonaiak
Margolan honetan Degasek Frantzia-Prusia Gerran, Parisko setioan, 1871, bere lagun izan ziren hiru pertsonak jaso zituen. Margolanak neke azaltzen digu. Kolore ilunak nagusiak dira. Gaur egun Parisko Orsay museoan ikus daiteke.
Radio Televisiun Rumantscha
Historia
Azkenik, "Il Balcun Tort" lehendabiziko telebista saioa izan zen, 1963ko otsailaren 17an emandakoa eta hizkuntza nazionaltzat hartzearen 25. urteurrena ospatuz.
Positibismo logiko
Filosofia eta analisi logikoa
Hori da enpirismo logikoaren proposamena: metafisika, psikologia edo adar normatiborik gabe, gelditzen den bakarra analisi logikoa da. Benetako filosofia, zientziako proposizioen analisia litzateke. Azken horiek zentzugabekeriatik eta metafisikatik garbituak izan behar dute eta ezagutzaren teoria osatu behar dute.
Positibismo logikoari kritika
Ludwig Wittgestein ek Ikerketa Filosofikoak lanean, Popperrek Ikerketa zientifikoaren logika lanean edo Quinek, ikuspuntu logiko bat lanean, enpirismo logikoaren postulatu funtsezkoenen kritika burutu zuten. Egia esateko, auzi horien gainean, inoiz ez zen adostasun osorik egon Vienako Zirkuluaren baitan. Hempel berak ere, pisuz kritikatu zuen oinarri enpirista honen zenbat erpin.
Popperrek, adibidez, indukzioa kritikatu zuen logika formalaren ikuspuntutik. Bere arabera, ezin dira enuntziatu orokor batzuk atera ideia partikularretatik; abiapuntuan ideia hori okerra da. Azken batean, egiaztatzearen ideia hori bere faltsugarritasunaren ideiarekin kontrajartzen du. Lehenago esan bezala, bere aburuz, erakutsi behar dena da teoria horren bidez aurreikusten den zerbait faltsua dela, eta ez alderantziz.
Positibismo logikoarekiko kritiko agertu zen beste autore bat, Lakatos da. Popperren faltsugarritasunaren ideia garatu zuen. Era berean, aipagarria da Kuhnen posizio erlatibista eta historizista. Autore honek, Paradigma kontzeptuarekin hankaz gora jarri zituen hainbat uste zurrun. Kritikoen artean ahaztu ezin den beste bat, Feyerabend eta berak bultzatu zuen Anarkismo epistemologikoa dira. Alde horretatik, ezagutza zientifikoa ez den beste ezagutza batzuen aldeko apustua egiten du.
Positibismoa, filosofia analitikoa eta metafisika
Positibismo logikoaren filosofia, XX. mendeko lehen hamarkadetako korronte nagusiena izan zen metafisika kontinental aleman eta frantziarrarekin batera. Positibismoa ukatua izan arren, bere hainbat aldarrikapenek berebiziko eragina izan zuten filosofian.
Alabaina, gaur egungo filosofia analitikoa positibista dela uste izatea, uste okerra da. Gerora, ikusi zen ezinbestekoa dela teoria metafisiko eta ontologikoak plazaratzea, baita etikoak ere. Hori guztia ordea, logikaren tresna indartsua erabilita.
Egia esan, gaur gaurkoz, bizirik mantentzen da filosofia analitikoa ren eta filosofia kontinentala ren arteko haustura, eta ez da arrakalak ixteko zantzurik ikusten.