cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hegoafrikako mugako gerra
Momentuko Hegoafrikako egoera
Hegoafrikak, enpresa pribatu baten esfortzupean populatua izan zen arren, Ekialdeko Indietako Konpainia Holandarra (EIKH), Asiarako bidean bere ontziak hornitzeko leku bakarra bilatzen zuen. Biztanle berriak iritsi eta 36 urtera, Konpainiak beren herrialdeetatik arrazoi erlijiosoengatik ihes egindako 200 bat holandar, frantses eta alemaniar errefortzu bidali zituen beren hizkuntza galdu arte kolonoekin integratzeko interesarekin, VOCek debekatu egin baitzuen hori beren domeinuetan. Nahasketa horrek boer herria sortu zuen, "nekazaria" flandesteraz, 1717tik aurrera pixkanaka bere izena Afrikaner izenagatik aldatuko zuena.
Bestalde, bertako biztanleria gehiena desagertu zen. Alde batetik, nahasketagatik, eta beste alde batetik,  europarrekin eta beste herri batzuekin izandako liskarrengatik. Gainera, itsasontzietan iritsitako baztanga z gaixotutako pertsonengatik ere, biztanleriak behera egin zuen. Era berean, gainerako erresuma beltzak iparralderago etorritako tribuekin formalizatu ziren XIX. mende inguruan. Afrikarrak egoera horretaz baliatu dira aldarrikatzeko haiek ez zutela herrialdea ezagutzera eraman, baizik eta XVII. mendean sortu zutela, gainerako biztanleak berrehun urte geroago iritsi zirenean. Gainera, beltz haien ondorengoak beren herrikide gisa ez onartzeko eta independentzia eman nahi izateko sentimendua eratzen lagundu zuen, Hego-Mendebaldeko Afrika, ondoren Namibia, Lehen Mundu Gerra ren ondoren okupatu aurretik afrikanear populazio handi batekin anexionatu nahi zuten bitartean.
Nazioarteko momentuko egoera
Mugaren edo Zuhaixkaren Gerraren gisako gerra baten sorrera nazioarteko hainbat gertakariren ondorioz etorri zen. Aipatzekoak dira honako gertakari bi hauek
Hegoafrikaren egoera juridikoa Namibian
Jarreretariko bat lur horrek ekarritako onuretan oinarritu zen. Bai estrategia aldetik, India rako balizko ibilbidearekin, ingelesen kasuan, bai haien aberastasun materialarengatiik, kaletan, eta baliabide mineralengatik, hala nola, diamante etan edo uranio an, independentziaren ondoren motor ekonomikoetako bat izan baitzen.
Ikuspuntu horren aurrean, Olusaga eta Erichsen (2010) bezalako autoreek mantendu zuten iritzia dago, horien arabera Namibiak ekar zitzakeen aberastasunak eztabaidagarriak ziren. Hain zuzen ere, Diego Cão ren agindupean zeuden portugaldarrek gurutze bat utzi zuten bere nagusitasun izendatuaren ikur gisa, 1484an, eta ez ziren nabigaziorako ur arazotsu horietara itzuli.
Aurkitu zutena metal preziaturik gabeko basamortu bat izan zen. Ez zuten ez ur edangarririk, ez salerosteko edo esklabo bihurtzeko herri ugaririk ere aurkitu. Hain da horrela, 1883ra arte ez zutela lur horien izenen edukitza berreskuratu. Kolono eta misiolari batzuk kokatu ziren, hala nola, Joseph Fredericks bere kolonia Betania n. Baina 1883an Heinrich Vogelsang iritsi arte lur haiek ez zuten ezer ordezkatzen europarrentzat eta europarren ondorengoentzat.
Lehen Mundu Gerra n, Europako nazioek ez zituzten errespetatu beren artean zituzten itunak, hau da, borroka Afrikako lurraldeetara ez eramatea, beltzen aurrean zuri batu eta ahalguztidunen irudia ez hausteko. Baina azkenean konfrontazioa gertatu zen, eta Alemaniak, Entente Hirukoitza ren aurrean, koloniak galdu zituen. Gainera, Alemaniako hego-mendebaldeko Afrika egungo Hegoafrikatik etorritako tropek okupatu zuten. Horregatik, Nazioen Elkartea k kolonia Hegoafrikako Batasunak administratutako lurralde gisa aitortzea erabaki zuen, Versaillesko Tratatua ren 22. artikulua aplikatuz. Bigarren Mundu Gerra ren ondoren, Nazioen Elkartea k bere eskumen guztiak NBE ren esku utzi zituen, eta etorkizuneko Namibiaren estatusa agintalditik Hegoafrikak administratutako lurraldea izatera igaro zen. Hori aprobetxatuz, Jan Smuts en gobernuak lurraldea beste probintzia bat bezala hartu zuen, seigarrena, eta Daniel François Malan hautatzearekin Apartheid erregimena aplikatu zen bertan. Hala ere, ia sortu zenetik, NBEren Batzar Orokorrak arreta jarri zion ondoren Namibiako Auzia deituko zenari, ez ordea NBEren Segurtasun Kontseilua ri, eta 1950eko uztailaren 3an Nazioarteko Zigor Gortea k Batzarraren aldeko epaia eman zuen, adieraziz Hegoafrikak ez zuela legezko botererik erregimen hori hego ekialdeko Afrikan ezartzeko, NBErekin kontsultatu gabe. 1960ko abenduan, SESBek eskatuta, Batzarrak adierazpen bat eta ebazpen bat hartu zituen kolonien independentzia orokorra bermatzeko.
1966ko uztailaren 18an iritsi zen, Nazioarteko Zigor Auzitegia k gaiari buruzko iritzirik ez ematea erabaki zuenean. Ia bost urte itxaron beharko zen Nazioarteko Zigor Auzitegiak Namibian hegoafrikarren presentzia legez kanpokotzat jo eta "berehala" erretiratzeko agintzeko. Hala eta guztiz ere, Batzarrak adierazpenak onartzen jarraitu zuen Namibiaren izena erabiliz, SWAPO namibiarren ordezkari bakartzat onartuz, hauteskunde libreak eskatuz, baina Segurtasun Kontseiluaren erabakirik gabe. NBEko organo hori, erabakiak inposatzeko ahalmena duen munduko organo bakarra, gai puntualen aurka agertu zen, eta Hegoafrikaren presentziak Namibian zuen legez kanpoko izaera onartu zuen; baina bere bost kide iraunkorrek, bereziki mendebaldekoek, beto eskubidea erabili zuten neurri hertsatzaileak eskatzen zituen ebazpenen bat onartu nahi zenean, Tsokodayi ren arabera (2011, 11. eta 12. or.).
Angolako independentzia eta gerra zibila
Artikulu nagusia: Angolako Independentzia gerra
Artikulu nagusia: Angolako gerra zibila
Portugalgo gatazka kolonia letik, Hegoafrikako erregimenak Portugalgo indarrei laguntza eman zien eskualdean jarduten zuten gerrilla independentisten aurka. Hala ere, Krabelinen Iraultza ren ondoren, bai Hegoafrikako gobernua bai AEBetako inteligentzia kezkatuta zeuden herrialdean erregimen sozialista bat ezartzeagatik independentzia lortzen zuenean. Horrekin batera, MPLA gerrillak babesa eman zien bere lurraldean SWAPOko paramilitarrei, talde horrek Namibiaren independentzia bilatzen baitzuen Hegoafrikatik.
Arrazoi horren ondorioz, gerra zibila hasi zenean, Hegoafrikako Defentsa Indarra k lurraldean sartu ziren, UNITA eta FNLA gerrillek lagunduta, baita AEBetako CIA ere, MPLAko indarren aurka borrokatzeko. Indar horiek Kubako eta Sobietar Batasuneko laguntza eta aholkularitza zuten, baita SWAPOrena ere. Hegoafrikako porrotak, Carlota Operazioa izenekoan, indar aliatuak hegoaldera erretiratzea eta MPLAren garaipena behartu zituen. Azken horrek Angolako Herri Errepublikaren independentzia aldarrikatu zuen 1975eko azaroaren 11n. Hala ere, gerra zibilak beste urte batzuetan jarraituko zuen, 2002ra arte.
Dominoaren teoria Afrikan eta baliabideak lortzeko borroka
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, herrialde askok sozialismoa hartu zuten gobernu-modutzat, batzuk SESBek inbadituta eta beste batzuk borondatez, gizateriaren % 60 izateraino. Egitate honetatik abiatuta, teoria honek SESB munduan bere eragina handitzeko irrikan dagoen nazio bezala jartzen du, lehenik Iosif Stalin ekin, ondoren Nikita Khrustxov ekin eta bereziki Leonid Brézhnev ekin. Komunismoa finkatu zuen lehen herrialdea Txina izan zen 1949an, ondoren Ipar Vietnam 1955ean eta baita Kuba ere 1959an (nahiz eta Iraultzaren izaera sozialista ez zen 1961era arte aitortua izango).
Hedapen komunista, batzuetan, bere zatiketen bidez egiten zen zuzenean, Ekialdeko Europa deritzan herrialdeetan bezala, beste batzuetan laguntza ekonomiko edo militarra emanez. Azken egoera horretan, SESBek zuzenean egitea erabaki zuen, armak, aholkulariak eta mota guztietako laguntza bidaliz, baina baita beste herrialde baten bidez ere. Horrela, Piero Gleijeses historialariak (2002) Karibe itsaso ko Bulgaria bat ikusten zuen Kuban gaztetan, hau da, Mosku ren agindupean zegoen herrialde bat. Antzeko iritzia dute Breytenbachek (2002) edo Geldenhuysek (2012). Are esplizituagoa da Garivaldi:"Kremlin Leonidas Brevneven gobernuko presidentea zen, politika hedatzaile eta oldarkor baten protagonista Afrikako Adarrean (Haile Mariam Menghistu diktadoreak lagunduta), Angolan, Mozambiken eta Portugalgo kolonia ohietan, non Fidel Castroren mertzenario kubatarren esku uzten zen SESBeko zenbait gobernu txotxongilo basailu armekin mantentzeko konpromisoa."Afrika hegoaldeko kasu zehatzari dagokionez, SESBek aliatua lortuko zuen aholkularitza eta laguntza militarra eman zioten kubatarren bidez. Horrela, Kubak bere aginduak betetzen zituen eta agian Angolako petroliotik etekinen bat lor zezakeen. Kubako laguntzarekin egindako gatazka bat izateko ideia hori Frantziako zerbitzu sekretuko kideek ere zabaldu dute, eta Gulf Oilek faktura handi bat ordaintzen zuela adierazi dute, Karibeko tropak beren petrolio-putzuak defendatzen mantentzeko, eta horrek Castrismoa mantentzen lagundu zuela.
SESBek Kuba eraman zuen gerrara?
Fidel Castro k bere gizonak bidaltzean Mosku ren aginduak betetzen zituenaren ideia Castrok berak gezurtatu du hasieratik, Kubako eta ez Kubako hainbat egilez gain, John Gaddis (2008) barne.
Georgek (2007, 22. or.) adierazten duenez, Che Guevara k Kongo n (gero Zaire) egindako ekintzetatik, Angola bezalako koloniak ez ziren SESBera laguntza bila joan, Kubara baizik; ezagutzen zuten, eta agintari batzuek bekak jaso zituzten han ikasteko edo entrenatzeko 1962 eta 1964 bitartean; nahiz eta Cheren porrotak Castro eskatzaile horiekin uzkur bihurtu zuen. Baina, Kubako misilen krisia ren ondoren, Castro ere uzkuago bihurtu zen SESBekiko, eta bere independentzia gorde nahi zuen kanpo-politikan, "finlandizazio" antzeko zerbait saihesteko.
Eztabaidak
Gatazka hau gatazka eztabaidagarria izan da bibliografia espezializatuan, hainbat arrazoirengatik zenbait alderditan. Arrazoiei dagokienez, lehiakide guztien aurkako aitortu gabeko gatazka da, eta horrek zaildu egiten du gatazka aldi baterako mugatzea; bigarrenik, hainbat herrialdek esku hartu zuten eta hainbat herrialdetan eman zen; beraz, izen desberdinak jasotzen ditu kontsultatutako bibliografiaren arabera. Gerrako emaitzak ez dira esplizituak, eta horrek aukera ematen du ikuspegi desberdinak izateko garaipenaren eta garaipen hori militarra, politikoa edo biak izan zenaren inguruan.
Hau, beste gerra asko bezala, era askotara deitzen da. Gerra osoari buruzko lan bat idatzi zuen lehen autoreak, Willem Steenkamp-ek (1989), "La guerra de la Frontera" deitu zion. Hori, South African Border War ingelesezko esamoldea itzultzeko modua izan zen, baina "Zuhaixkazko gerra" ere esaten zaio, Ingalaterrako "Bush War" esapide generikoagatik, neurri batean Angolan dagoen landarediagatik. Ciment eta Hill bezalako adituek (1999, 1009. or. eta hurrengoak) gatazka-entziklopedian "Namibiako askapen nazionalaren aldeko gerra" deitzen diote. "Angolako Gerra" besterik proposatzen ez duten autoreak ere badira, Portugalgo kolonia ohiaren barruko misioetan parte hartu zutelako eta Angolako Gatazkaren bigarren fasearekin batera edo harekin lotuta libratu zirelako, Portugalgo irteera baino lehentxeago. NBEk, bere aldetik, ez dio inolako abizenik ematen, gerratzat baizik.
Gatazkaren tokia
Gatazka hau ze herrialdetean libratu zen zehaztea ere gatazkatsua da. Steenkamp (1989) Namibia eta Angolan zentratzen da, Zambia ri erreferentzia batzuk eginez. SADFeko arduradun Jannie Geldenhuysek (2012) antzeko planteamendu bat, Angola eta Zambia ere aipatzen dituena batez ere Hego Rodesia eta Mozambike aipatuz. Hasteko, Namibiako mugan, Angola, Zambia, Hegoafrika eta Mozambikerekin ere gatazka nahasiak jasotzen dituzten izendapenetako bat libratu zen tokiak zehazten hasi zen.
Beste aldean, aldiz, Ruben Jimenez (2008) edo Eloy Concepcion (1987) bezalako kubatarrak agertzen dira, zeinentzat dena Hegoafrikaren, Namibiaren eta Angolaren artean gertatu zen, beste herrialde batzuetako borrokak gatazka desberdinak izanik. William 40k, aldiz, Mozambike ko gerra zibilarekin lotzen du, eta dena gatazka bakarra izango zela esaten du, bai Hegoafrikari erasotzeagatik, bai Angolan, bai Mozambiken, eta bai UNITA eta RENAMO bezalako taldeei armak eta ekipoak emateagatik.
Hasiera
Daten inguruan ez dago akordiorik gatazka noiz hasi zenaren inguruan.
Steenkampentzat (1989) 1966ko uztailaren  izango zen gatazkaren hasiera independentista namibiar talde batek Hego-Mendebaldeko Afrikako iparraldean, etxaldeak erasotu zituztenean, ondoren Namibiakoak. Hala diote, Nortje (2003, 5. or.) bezalako egileek, zeinarentzat Hegoafrikako poliziaren eta indar armatuen aurka borrokatuko zuen erakundea 1958an sortu zen, Owamboland People 's Congress izenarekin, Herman ya Toiva k, Andries Shipanga k, Jac Simmons ek eta Ben Burak ek Lurmutur Hiri tik zuzenduta. 1960ko apirilaren 19an, South West Africa People 's Organization (SWAPO) izena jarri zioten Sam Nujoma presidente ezarrita, Ya Toiva atxilotu ondoren. SWAPOren helburua Hego-Mendebaldeko Afrikaren independentzia zen, ondoren Namibia. 1961ean Egipto n, Aljeria n, Txina n, Ipar Korea n edo Jugoslavia n entrenatutako namibio batzuek 1963an People 's Liberation Army of Namibia (PLAN) sortu zuten. Hegoafrikako poliziaren presioaren ondorioz, PLANA Tanzania n sortzen da.
1961eko abenduaren 16a izango zen benetako hasiera Van Engeland eta Rudolphentzat (2007, 18. or.) edo Cherryrentzat (2011, 14. or.), Umkhonto we Sizwe k gerrilla/terrorista jarduerari ekin zion urtea baitzen. Hegoafrikako estatuaren aurkako indarkeria PLANA egin aurretik hasi zen. 1960ko martxoaren 21ean, Hegoafrikako poliziak Sharpevilleko sarraskia egin zuen, eta, horren ondoren, iritziak bat ez zetozen arren, hainbat erakundetan afiliatutako hegoafrikar batzuek, bereziki Afrikako Kongresu Nazionalea n edo CNAn, Apartheid-aren erregimenaren aurkako borroka armatuari ekitea erabaki zuten, 1961eko amaieran Umkhonto we Sizwe edo MK sortuz. Manifestu bat argitaratu zuten 1961eko abenduaren 16an, honako hau esanez: "Nazio guztien bizitzan bi aukera bakarrik geratzen dira: menpean hartu edo borrokatu". Umkhonto we Sizwe bidaltzeko, sodatik itzuliko zena, nazioaren lantza izenez, Nelson Mandela abokatu gaztea izendatu zuten. Denborarekin, MK-k beste herrialde eta mugimendu batzuen entrenamendua eta laguntza jasoko zuen, eta Hegoafrikako barnealdean eta hark administratutako lurraldeetan Zambiako kuartel nagusitik eta Tanzanian eta Angolan jarriko zituen baseetatik erasoak egiteko behar adina efektibo eta material biltzera iritsi zen. Baina horretan ere ez dago adostasunik.
1961ean ere, otsailean, MPLAko, Movimento Popular de Libertação de Angola ko, hiru komandok Luanda ko espetxeak eraso zituzten eta hainbat aldeko askatu zituzten. Kopurua ez da gertaera bezain garrantzitsua. Erasoak Angolako Independentzia Gerra ren hasiera markatu zuen, SWAPOk eta PLANek, Hegoafrikaz gain, parte hartuko zuten erreakzio kateagatik. Portugaldarrek ehunka afrikarren errepresioarekin erantzun zuten Luandako aldirietan, Angolako hiriburuan, eta iparraldeko afrikarrek ehunka nekazari portugaldar hil zituzten. Berriz ere, Lisboak soldadu gehiago bidali zituen, eta 50.000 biktimako errepresioa hasi zen. Angolako Gerra hasi zenetik, Hegoafrika era batera edo bestera egon zen herrialde horretan. Hasiera batean, soilik behatzaileekin, Angolako beste gerrilla mugimendu batek, MPLAri aurre egin zionak, UNITA edo União Nacional para a Independência Total de Angola delakoak, hasiera batean nolabaiteko babesa eman baitzien SWAPOri eta PLANi.
Horrela, bada, Hegoafrikak eta bere aliatuek, UNITAk eta Portugal ek bezala, MK/CNAko gerrillarien/terroristen aurka borroka egin zuten edo borroka horren alde egin zuten, baina baita PLAN/SWAPOko independentisten aurka eta Angolan zein Mozambiken boterean zegoen alderdiaren aurka ere. Baita Angola independente izendatu baino lehentxeago babesten zituzten indar kubatarren aurka eta kubatarren ondorengo sobietar aholkulari urrien aurka ere.
Beraz, gatazkaren hasiera 1961eko hasieran finka daiteke, Jimenezen ondoren (2008, 7. or.), edo urte bereko abenduan, MKko atentatuak erreferentziatzat hartuz gero.
Azkenik, data bat 1904 izango zen. Jarrera horretan daude Cleophas Johannes Tsokodayi zimbabuarra (2011) edo Christopher Saunders norvegiarra (2003), inbaditzaileen aurkako borroka namibiarraren hasiera delako, nazionalitatea edozein izanda ere. Hegoafrikak 1904an Alemaniako Gilen II.a kaiserraren tropa alemaniarren aurkako altxamendu namibiarrarekin hasitako gatazka kolonial bat baino ez zuen heredatu. Genozidio an amaitu zen matxinada, Alemaniako agintariek ere aitortuta. Bi egileek alemaniarren aurkako borroken eta hegoafrikarren aurkako borroken arteko aldi baterako parentesia onartzen dute; baina, hala ere, gatazkaren latentzia gatazkaren luzapentzat hartzen dute.
Gerraren nazioarteko eragina Hegoafrikako mugan
Afrika hegoaldeko Saharako liskar handia izan eta 25 urte iraun izan arren, gatazka hau herrialde gehienarentzako ezaguna da, garaiko beste batzuk ez bezala, hala nola, Libano ko Gerra Zibila edo Nikaragua ko Kontrakoen gerrilla. Kuban zein Hegoafrikan horri buruzko bibliografia eta gerra honetan jatorria duen lagunarteko adierazpenak baitaude.
Afrikako hegoaldeko konotik iritsitako informazioa oso urria izan zen, albiste puntualetara mugatuz, Cuito Cuanavaleko gudua kasu. Ondoren, komunikabideek bake-prozesuari arreta handiagoa eskaini zioten, hirurogeiko hamarkadan Katangara azken misioa egin ondoren kasko urdinak bidaltzen ziren lehen aldia zelako. Era berean, Espainia bezalako herrialdeentzat, bere tropek kasu urdinak erakutsi eta nazioarteko misioan irten zitezkeen lehen aldia zen, eta zerrenda luze bateko lehena izan zen.
El señor de la guerra filmak Namibia ko bakeari buruzko eszena bat zuen, non Yurik eta Vitalik Ava haur beltzez eta NBEko kasko urdinez inguratuta ikusten duten, Hiruko Akordioen sinadura ospatzen; baina eszena azken muntaiatik kendu zuten. DVDaren apartekoetan ikus daiteke.
Edward Zwicken Diamante de Sangre (2006) filmean, Leonardo DiCaprio k antzeztutako pertsonaiak, Danny Archerrek, Bufalos 32 batailoiko kide gisa parte hartu zuen gerra honetan. Unitate hori gehienbat integratuta zegoen, eta batzuetan soilik atzerritarrek hartzen zuten, batez ere herrialde horretatik emigratutako rodhesiar zuriek, herrialdea Zimbaue bihurtu zenean. Batailoia behin baino gehiagotan ezizenez Los Terribles deitua izan zen eta gaur egungo Namibian eta Angolan SWAPOren beso armatua den Namibia Askatzeko Herri Armadaren aurkako kontrainsurgentzia kanpainetan zerbitzatu zuen. Gerra horretan hainbat operazio arrakastatsu egin zituzten Angolan, baina baita Cassingako Sarraskia bezalako ekintzak ere. Haien trebetasuna erakutsi zuten, baina baita basakeria ere, XX. mendeko hilketa handienetako bat egin baitzuten. Pertsonaia honek bikain jorratzen du (Oscarretarako izendatua) Afrika beltzean jaiotako zuri batzuek duten trauma psikologikoa.
Gerra Jokoak edo WarGames filmean hiru aldiz aipatzen da Hegoafrikako gatazka, WOPR ordenagailu handiak bere kalkuluen emaitzak ematen dituenean. Hiru pantailetan, Hegoafrikako gatazka "barnekoa", "matxinada" eta "iraingarria" bezala izendatzen da, eta ez du bandorik ematen irabazletzat, gainerako herrialde eta eskualdeetan bezala.
Hegoafrikaren aldetik, Los dioses deben estar locos pelikularen emanaldietako bat da, Espainiako kasurako bigarrena. Gerraren zati bat girotzen da, eta boskimanoa bera ere soldadu hegoafrikar beltz baten eta bi etsairen arteko liskar batean biltzen da. Zintaren nazionalitatea hegoafrikarraren ontasuna argi ikusten da, alde egiten uzten baitie, eta kubatarra bere lurraldera itzultzera gonbidatzen du. Dena den, Hegoafrikako ikuspegia ez da erraz hautematen. Hala ere, ez dago daturik jakiteko Mugako Gerra Hegoafrikako Vietnamtzat har daitekeen ala ez.
Kubako aldearen ikuspegi bat ikus daiteke material logistiko eta belikoen lekualdaketa kontatzen duen Caravana filmean, baita Kanganba filma ere, Angolako probintzian jazotako gertaerak islatzen dituena. Izan ere, Angola eta Kubako tropak UNITA eta hegoafrikako tropek inguratuta ikusten dira. Gerra telebistako eta dokumentaletako hainbat sailetan edo Frank Delgado Veterano bezalako abestietan ere jorratzen da; azken horrek soldaduek bizitako kontraesan batzuk jasotzen ditu bere letran, hala nola, egun bateko gorespenak eta hurrengo eguneko inproperoak, edo azkenik indar mertzenario bat aurkitzea, eta ahalegin hura itzultzean aintzat hartzeko nahia.
Varicorhinus maroccanus
Varicorhinus maroccanus Varicorhinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Roberto Lezaun
Roberto Lezaun Zubiria (Iruñea, 1967ko uztailaren 23a -) euskal txirrindulari ohia da, mendiko bizikletan zein errepidean aritzen zena. Zurukuaingoa da. Profesionaletara pasa baino lehen, Nafarroako Itzulia eta Santikutz Klasika irabazi zituen.
1996 eta 2000ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.
Errepidea
1988 1989 1990 1991
Taldeak
Errepidea
Laura McAllister
Laura McAllister (1964ko abenduaren 10a) galestar irakaslea eta akademikoa da, baita nazioarteko futbolari ohia eta kiroletako goi-mailako administratzailea ere. Galesko emakumezkoen futbol talde nazionaleko jokalari gisa, McAllisterrek 24 txapelketa irabazi zituen eta taldeko kapitain izan zen. Gaur egun, Galesko Politika Publikoko eta Gobernantzako irakaslea da Cardiffeko Unibertsitatean.
Mbour
Mbour Senegalgo hiria da, Thiès eskualdekoa. Herrialdearen mendebaldean dago, Dakartik 80 kilometro hegoaldera. 2013an 232.777 biztanle zituen.
Garganvillar
Biztanleria
2007an Garganvillar udalerrian erroldatutako biztanleak 590 ziren. Familiak 232 ziren, horien artean 47 pertsona bakarrekoak ziren (31 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 71 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 94 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 266 etxebizitza zeuden, 228 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 235 etxeak ziren eta 28 apartamentuak ziren. 228 etxebizitza nagusietatik 187 bere jabearen bizilekua ziren, 37 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 64 etxek lau zituzten eta 137 etxek bost zituzten. 191 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 101 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 116 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Butis koilomatodon
Butis koilomatodon Butis generoko animalia da. Arrainen barruko Eleotridae familian sailkatzen da.
Garganvillar
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 366 ziren, horien artean 285 aktiboak ziren eta 81 inaktiboak ziren. 285 pertsona aktiboetatik 257 lanean zeuden (147 gizon eta 110 emakume) eta 28 langabezian zeuden (9 gizon eta 19 emakume). 81 pertsona inaktiboetatik 36 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Garganvillar udalerrian 234 unitate fiskal zeuden, 610 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.761 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Garganvillar udalerrian 34 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.116 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pardachirus balius
Pardachirus balius Pardachirus generoko animalia da. Arrainen barruko Soleidae familian sailkatzen da.
Cappelle-la-Grande
Cappelle-la-Grande Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cappelle-la-Grande udalerrian erroldatutako biztanleak 8.134 ziren. Familiak 3.032 ziren, horien artean 697 pertsona bakarrekoak ziren (276 bakarrik bizi ziren gizonak eta 421 bakarrik bizi ziren emakumeak), 921 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.110 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 304 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.160 etxebizitza zeuden, 3.096 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 62 hutsik zeuden. 2.329 etxeak ziren eta 829 apartamentuak ziren. 3.096 etxebizitza nagusietatik 1.903 bere jabearen bizilekua ziren, 1.176 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 17 etxek gela bat zuten, 138 etxek bi zituzten, 388 etxek hiru zituzten, 735 etxek lau zituzten eta 1.819 etxek bost zituzten. 2.142 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.505 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.108 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Cappelle-la-Grande udalerrian 3.057 unitate fiskal zeuden, 8.121 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.311 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 121 komertzioetatik, 7 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 30 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 31 administrazio publikoko enpresak ziren eta 10 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 29 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 2 funerariak, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 4 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 6 ile apaindegiak eta 4 jatetxeak.
2009an zeuden 19 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 5 okindegiak, 2 harategiak, 1 zapata-denda zen, 5 altzari dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Cappelle-la-Grande udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1, 3 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 4 haur-eskola eta 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Cappelle-la-Grande udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 474 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bonito Oriental
Bonito Oriental Hondurasko Colón departamenduko udalerri bat da. 468 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 25876 biztanle zituen.
Antezant-la-Chapelle
Antezant-la-Chapelle Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Antezant-la-Chapelle udalerrian erroldatutako biztanleak 359 ziren. Familiak 148 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 197 ziren, horien artean 149 aktiboak ziren eta 48 inaktiboak ziren. 149 pertsona aktiboetatik 135 lanean zeuden (72 gizon eta 63 emakume) eta 14 langabezian zeuden (9 gizon eta 5 emakume). 48 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Antezant-la-Chapelle udalerrian 143 unitate fiskal zeuden, 359,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.493 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean Antezant-la-Chapelle udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.246 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pirazinamida
Pirazinamida sendagai antituberkulosoa da. Tuberkulosiaren tratamenduan lehen lerroko farmakoa da, batez ere bakteriostatiko baina bakterizida ere badena. Beste sendagaiekin- isoniazida, errifanpizina, etambutol eta besteekin- batera ematen dute.
Barrikaden Eguna
Barrikaden Eguna 1588ko maiatzaren 12an Parisen lehertu zen altxamendu herrikoia da, Frantziako Zortzigarren Erlijio Gerran. Hamaseien Kontseiluak (egun haietan Paris banatzen zen hamasei auzoetako polizia buruek osatua) eta Guiseko dukeak matxinada zuzendu zuten.
Matxinada honen arrazoi nagusia, herriak, Henrike III.a erregearenganako zuen animoa izan zen: hau tronurako oinordeko bezala Henrike Nafarroakoa izendatzen saiatzearen susmagarria baitzen. Hori izan zen Parisko herria Liga Santuko buru zen Guiseko dukearen atzetik lerrokatzera bultzatu zuen arrazoi nagusia. Honek, galarazten zion benetako debekua gorabehera, hiriburura itzultzera ausartu zen. Egoera honetan, erregeak, bere bizitzaz beldur eta mesfidati, zenbait suitzar eta frantziar guardia erregimentu hirira deitzeko agindu zuen. Neurri hau hartuz, erregeak atzerriko tropak hirian ostatzea debekatzen zuen Paris hiriko pribilegio zahar bat urratu zuen. Pribilegio hau hausteak eta buruzagi katoliko nabarmenenak atxilotzeko beldurrak paristarren animoak sumintzen lagundu zuten.
Maiatzaren 12an Maubert plazan lehen barrikadak altxatu zituzten, eta, ondoren, hiriko defentsa gune nagusietan gehiago agertu ziren. Parisko historian zehar egitura horiek altxatu zituzten lehen aldia izan zen, eta hortik datorkio "Barrikaden Eguna" izena, barrikak direlako, hain zuzen ere, egiturak eraikitzeko gehien erabili zuten materiala. Achille de Harlay Parisko Parlamentuaren presidentea alferrik saiatu zen Guiseren aurka egitea. Eguna amaitzean, 60 soldadu hil eta Guiseko dukeak garaipena erdietsi zuen, Paris hiria menderatzea ahalbidetu ziona. Henrike III.a erregeak ihes egin behar izan zuen: lehenik Saint-Cloudera, ondoren Chartres eta Rouenera eta, azkenik, Bloisko gaztelura.
Bere garaipena aprobetxatuz, urte hartako uztailaren 15ean, Henrike Guisekoak, Henrike III.ari, "1588ko Batasunaren Ediktua" bezala ezagutzen zen ediktu bat sinarazi zion. Ediktu honen bidez, erregeak, "Erresumako heresia erauzi" eta "herejeekin inolako bakerik eta su-etenik ez sinatzeko" konpromisoa hartu zuen. Bloisen deitutako Estatu Orokorretan, erregea Ediktua Erresumako lege funtsezko eta ezeztaezin bihurtzera behartu zuten. Guisetarren ezabaketak bakarrik bere nagusitasunetik libratzea ahalbidetuko ziola sinetsita, Henrike III.ak 1588ko abenduak 25ean Guiseko dukea, eta hurrengo egunean Lorrenako kardinala bere anaia hiltzea agindu zuen.
Egitura
Egitura osotasun bateko elementuak nola dauden loturik adierazten duen kontzeptua da. Objektu fisiko baterako (landare bat, esaterako) nahiz errealitate abstraktoetarako erabil daiteke.
Le Chateley
Le Chateley Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Chateley udalerrian erroldatutako biztanleak 83 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 41 etxebizitza zeuden, 37 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 5 bigarren erresidentzia ziren. 40 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 37 etxebizitza nagusietatik 33 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 5 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 17 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 52 ziren, horien artean 40 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 40 pertsona aktiboetatik 39 lanean zeuden (25 gizon eta 14 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Le Chateley udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Campina Grande do Sul
Campina Grande do Sul Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Pittsylvania konderria (Virginia)
Pittsylvania konderria (Pittsylvania County) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Chatham da. 2010eko zentsuaren arabera 63,506 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Pittsylvania konderriak 253,346 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,392 ura dira. Beste 250,955 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,07 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 63,506 pertsonetatik 48,582 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1,332 dira. 13,963 beltzak edo afroamerikarrak. 124 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 176 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 42 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 602 pertsonek kokatzen zuten.
Dave Grusin
Robert David "Dave" Grusin (Littleton, Colorado, 1934ko ekainaren 26a) jazz eta jazz-fusio piano-jotzaile, moldatzaile eta musikagile Estatubatuarra da.
Zabaleta
Zabaleta euskal izen berezia da, toponimotzat, abizentzat eta emakumeentzako ponte izentzat erabilia. Abizenak, euskara batuko gaur egungo idazkera horretaz gainera, beste erdal idazkera hauek ere baditu: Zavaleta, Zabalete, Sabalette, Sabalete, Çabalette, Zabaletta. Ponte izena, berriz, Urretxu (Gipuzkoa) herriko Andre Mariaren adbokazioa da; haren irudia Done Joanesen baselizakoa zen, eta Zabaleta baserrian gordetzen zen.
Dave Grusin
Bizitza
Dave Grusin Littleton, Coloradon, jaio eta hazi zen. Dave Grusinen aita musikaria zen, biolinista klasikoa. Aitak musika munduan sartzera bultzatu zuela esaten du Dave Grusinek. Davek musika klasikoa ikasiz hasi zuen bere musikari karrera University of Coloradon. Unibertsitatean Shorty Rogers, Shelly Mann, Dave Brubeck, Count Basie, Gerry Mulligan eta Chet Bakerren abestiak entzuten zituen eta Art Pepper, Terry Gibbs eta Anita O´Day musikariekin jotzen aritu zen. Horrela sortu zen bere jazz-zaletasuna.
Zabaleta
Etimologia
Abizenak bi osagai ditu: zabal (adjektiboa: «hedatsu», izena: «plazatxo») + -eta (zerbaiten ugaritasuna adierazten duen atzizkia, leku izenetan erabilia).
Dave Grusin
Bizitza
1959an, New Yorkera joan zen Manhattan School of Music musika eskolan ikastera, eta handik gutxira Andy Williamsentzat jo zuen eta Larry Rosen (Andy Williamsen bateria-jotzailea) ezagutu eta Larryren lagun-min bihurtu zen.
Zabaleta
Zavaleta
Zabaleta euskal izenaren erdal grafietako bat da. Zavaleta abizena duten pertsona ospetsuak:
Victor Luis Gaminde
Victor Luis Gaminde Mazarredo (Bilbo, 1801 - ?, 1870eko ekainaren 23a ) Bizkaiko politikari liberala izan zen. Ingalaterran egin zituen ikasketak. 1820-1823 urteetako saio liberaletan parte hartu zuen. Absolutismoaren garaian, erbestera jo, eta atzerrian egon behar izan zuen, 1831. urtea arte. Karlistek atxilotu zuten Lehen Karlistada hasi zenean (1833), baina ihes egitea lortu zuen. Gerra amaitu ondoren (1841), Vizcaíno Originario egunkaria sortu zuen, Vascongado egunkari foruzaleari aurre egitearren. Garai hartan erdaratu zuen John Francis Bacon merkatari ingelesaren Six years in Biscay liburua. Bilbo Esparteroren aurka altxatu zenean, Zurbano jeneralak gogor zapaldu zituen matxinatuak, eta Diputazioko idazkari egin zuten Gaminde, Zurbano jeneralaren uste oneko gizona baitzen. Hiru urte geroago, moderatuek aginpidea lortu zutenean (1844), atzerrira joan behar izan zuen. Amnistia baten ondorioz itzuli zenean, Begoñako udaleko idazkari izan zen. Harena da Impugnación al proyecto llamado Arreglo de los fueros de las provincias vascongadas, presentado por la Comisión del Gobierno a los de las mismas provincias obra (1852).
Liocichla ripponi
Liocichla ripponi Liocichla generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Azido klorhidriko
Azido klorhidrikoa (HCl) azido sendoa da, kloro- eta hidrogeno- atomo banaz osatua. Hidrogeno kloruroaren ur-disoluzioa da. Beste izen hauek ere hartzen ditu: azido hidroklorhidiko, azido muriatiko, akuaforte eta salfuman. Oso korrosiboa da eta industrian erabliera zabala du.
Proctoporus subsolanus
Proctoporus subsolanus Proctoporus generoko animalia da. Narrastien barruko Gymnophthalmidae familian sailkatuta dago.
The Underground Railroad (eleberria)
The Underground Railroad Colson Whitehead idazle estatubatuarrak 2016an idatzitako eleberria da. 2017an Pulitzer Saria Fikzioan irabazi zuen.
Azido klorhidriko
Historia
Errege-ura, azido nitriko eta klorhidrikoaren nahastea, salammoiac-a azido nitrikotan disolbatuz lortzen zena, XIII. mendeko Pseudo-Geber alkimistaren obretan deskribatzen zen. Garai bereko Bizantzioko eskuizkribuetan ere aipatzen da errege-ura.
The Underground Railroad (eleberria)
Argumentua
Cora Georgiako kotoi plantazio batean esklabu bizi den 15 urteko neska da. Egun batean bere lagun Caesarrekin ihes egitea erabakitzen du. Liburuaren izenburuak XIX mendean Ameriketako Estatu Batuetako esklaboei ihes egiten laguntzeko antolatu zuten sare klandestino historikoari egiten dio erreferentzia: Lurpeko burdinbidea.
Azido klorhidriko
Historia
Azido klorhidriko hutsa Libaviusek deskribatu zuen XVI. mendean. Gatza buztinezko arragoetan berotuz sintetizatzen zuen. Autore batzuen arabera, Basil Valentine fraide benediktarrak aurkitu zuen XV. mendean gatz arrunta bitriolo berdearekin (burdina(II) sulfatoarekin) berotu zuenean. Eztabaida zabalik da oraindik.
The Underground Railroad (eleberria)
Argumentua
Ihesaldi korapilatsu eta gogorraren ondoren, Lurpeko burdinbideari esker Hego Carolinara heltzea lortzen dute. Hala ere, atzean segika dute Ridgeway, esklabu-ehiztaria.
Azido klorhidriko
Historia
XVII. mendean Johann Rudolf Glauber-ek sodio kloruroa eta azido sulfurikoa erabiltzen zituen sodio sulfatoa ekoizteko eta albo-produktu moduan hidrogeno kloruro gasa sortzen zuen. 1808an Humphry Davyk frogatu zuen hidrogenoz eta kloroz osatuta dagoela.
1782an Wolframa aurkitzeko eginiko lanetan, Fausto Elhuyarrek azido klorhidrikoa usatu zuen Wolfram(VI) oxidoa disoluziotik hauspeatzeko. Ikatzez erreduzitu zuen hauspeakina metal purua lortzeko.
Europako industria-iraultzan substantzia alkalinoen eskaera asko emendatu. Nicolas Leblanc-ek garatutako prozesu industrial batek sodio karbonatoa kantitate handitan ekoiztea posible egin zuen. Leblanc prozesuak azido sulfurikoa, kareharria eta ikatza usatzen zituen lehengai moduan sodio sulfatoa sintetizatzeko eta albo-produktuetako bat hidrogeno kloruroa zen. Hasieran gasa atmosferara isurtzen zen zuzenean, baina XIX. mendearen bukaeran indarrean jarri ziren legeek praktika hori debekatu zuten eta gasa uretan disolbatzera behartu zen. Horrela azido klorhidrikoa maila industrialean ekoizten hasi zen.
XIX. mendearen hondarretik Solvay prozesuak Leblanc-ena ordeztu zuen eta horretan ez dago hidrogeno klorurorik albo-produktuen artean.
Ezaugarriak
Azido klorhidrikoaren ezaugarri fisikoak hala nola irakite- eta fusio-puntuak, dentsitatea eta pHa HClak disoluzioan duen kontzentrazioaren menpe daude.
Erabilerak
Azido klorhidrikoak erabilera asko ditu. Nabarmenenak hauek dira :
Legez kanpoko erabilerak ere baditu azido klorhidrikoak heroian, kokaina eta metanfetaminaren produkzioan usatzen baita. Hori dela eta 198an Nazio Batuen Erakundearen estupefazienteen eta substantzia psikotropikoen legez kontrako trafikoaren aurkako konbentzioaren zerrendan sartu zuten.
Giza gorputzean
Azido gastrikoa urdailaren sekrezio inportanteentako bat da. Nagusiki azido klorhidrikoa da eta urdailaren pHa 1 eta 2 bitartean mantentzen du. Azido gastrikoak mikroganismoen kontrako hesi moduan jokatzen du eta digestioan paper inportantea du.
Blaisy-Bas
Biztanleria
2007an Blaisy-Bas udalerrian erroldatutako biztanleak 692 ziren. Familiak 280 ziren, horien artean 84 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 52 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 104 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 327 etxebizitza zeuden, 280 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 31 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 278 etxeak ziren eta 48 apartamentuak ziren. 280 etxebizitza nagusietatik 216 bere jabearen bizilekua ziren, 61 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 14 etxek bi zituzten, 49 etxek hiru zituzten, 76 etxek lau zituzten eta 140 etxek bost zituzten. 218 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 130 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 108 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 446 ziren, horien artean 344 aktiboak ziren eta 102 inaktiboak ziren. 344 pertsona aktiboetatik 321 lanean zeuden (168 gizon eta 153 emakume) eta 23 langabezian zeuden (12 gizon eta 11 emakume). 102 pertsona inaktiboetatik 42 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Blaisy-Bas udalerrian 277 unitate fiskal zeuden, 707 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.602 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Blaisy-Bas udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Comayagua
Comayagua Hondurasko Comayagua departamenduko udalerri bat da. 831.9 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 132029 biztanle zituen.
Dytiscidae
Dytiscidae, baita ere Ditisko eta Kakalardo urpekaria koleopteroen ordenako eta Adephaga azpifamiliako zenbait intsektuei esaten zaie. Urtarrak eta karniboroak dira eta dortsobentralki zapaldutako gorputza eta arraun-formako atzeko hankak dituzte. Dytiscidae familia osatzen dute. Txikiak izaten dira, 2 mm.tik 45era, eta 5.000 espezie inguru ezagutzen dira. Hegalari onak izaten dira ere bai.
Hausen (Argovia)
Hausen Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Dytiscidae
Ezaugarriak
Uretako koleoptero gehienek bezala, aire atmosferikoa arnastu behar dute, sabelaldearen muturrarekin uretatik kanpo hartzen dutena eta elitroen azpian gordetzen dutena. Haragijaleak dira, eta aktiboki ehizatzen dituzte uretako animaliak, zapaburuak eta arrain txikiak barne, edo sarraskijaleak dira, bestetik.
Hausen (Argovia)
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Dytiscidae
Ezaugarriak
Emeek uretako landareetan edo hondo-hondoetan uzten dituzte arrautzak. Larbak ere uretakoak eta haragijaleak dira, eta igitai itxurako masailezur indartsuak dituzte, harrapakinei pozoia eta urdail-zukuak injektatzeko. Pupazioa, normalean, uretatik kanpo gertatzen da.
Sistematika
Azpifamiliak eta tribuak, generoaren adibide batzuekin. Colymbetinae azpifamilia ziur asko monofiletikoa ez da izango eta aldatu beharko da.
Agabinae azpifamilia Thomson, 1867
Copelatinae azpifamilia Branden, 1885
Coptotominae azpifamilia Branden, 1885
Cybistrinae azpifamilia
Dytiscinae azpifamilia Leach, 1815
Hydrodytinae azpifamilia K.B.Miller, 2001
Hydroporinae azpifamilia Aubé, 1836
Lancetinae azpifamilia Branden, 1885
Matinae azpifamilia Branden, 1885
†Liadytiscinae azpifamilia Prokin & Ren, 2010
Incertae sedis azpifamilia