cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eva Grebel
Ikerketa
Grebelen ikerketa Esne Bideko izarrei eta galaxien tokiko taldeko beste kide batzuei buruzkoa da, besteak beste, Magallaesen Hodei Handi eta Txikia eta hurbileko galaxia nanoak. Grebel-en azterketak galaxien bilakaera kimikoaz eta egituraz, izarren eraketaz eta izar-populazio batzuen propietateez arduratzen dira, Esne Bidearen eta beste galaxia batzuen jatorria eta bilakaera berreraikitzeko.
Biografia
Grebelek fisika eta astronomia ikasi zituen Bonneko Unibertsitatean, eta fisikako gradua lortu zuen 1991n. Urte horretan bertan, udako ikaslea izan zen Baltimoreko Teleskopio Espazialaren Zientzia Institutuan.
Graduondoko ikasketak Bonneko Unibertsitatean egin zituen, eta 1992-1994 urteetan bekadun ikasle gisa aritu zen Txileko Europako Behatoki Australeko Aulkiaren Behatokian. 1995ean lortu zuen doktoretza, sari batekin. Haren mintzagaia "Hurbileko galaxietako izarren azterketa" izan zen.
Gero, Grebel postdoktoretza lanpostuan aritu zen Illinois-eko Unibertsitatean -Champaign (1995-1996), Wurzburgoko Unibertsitatean (1996-1997) eta Kaliforniako Unibertsitatean Santa Cruzen (1997-1998). 1998an Hubble beka bat irabazi zuen, eta 1998an Seattleko Washingtongo Unibertsitatearekin bat egin zuen, Hubble bekadun gisa.
2000. urtean, Heidelberg-eko Astronomiarako Max Planck Institutuko ikerketa-taldeko buru gisa itzuli zen Alemaniara. 2003an, Gustav Tammannen ondorengo Baselgo Unibertsitateko Institutu Astronomikoko astronomia-behatokiko burua izendapena onartu zuen. 2004tik 2007ra, institutuko zuzendaria izan zen.
2007an, Heidelberg-eko Unibertsitatean astronomia-irakasle izendatu zuten Grebel, eta Astronomisches Rechen-Institut-eko bi zuzendarietako bat izan zen. Garai hartan, Alemaniako astronomia-irakasle bakarra zen Grebel.
Grebel Heidelberg-eko Unibertsitateko "El Sistema de la Vía Lactea" 881 GFD Lankidetza Zentroaren lehendakaria da eta Nazioarteko Astronomia Batasuneko "El Universo Local" H1 batzordeko lehendakaria.
2010eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2010eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 28.Edizioa izan zen. Azaroaren 5etik 21era ospatu zen Izarraitz Pilotalekuan, gaztetxean eta kaleetan zehar ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren arren. Atzeraldia zela eta, topaketak beste urteetan baino laburragoak izatea erabaki zen edizio honetan.
2010eko Ikusleen saria Le Petit Theatre de Pain eta Artedramaren "Errautsak" lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Eguzkiñe Egaña izan ziren, lehiaketa bidez.
Bacchisa flavobasalis
Bacchisa gigantea Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, Bacchisa generokoa. Breuning ikerlariak 1956an identifikatu zuen. Indian aurkitua izan da.
Astaputz bigun
Astaputz biguna (Lycoperdon molle) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Gaztetan kontsumi daitekeen arren (gleba zuria), oso motela da.
Deskribapena
Karpoforoa: 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa eta 6 cm arteko altuerakoa; normalean pixka bat ziba baten itxura du. Kolorea krema zikinetik arre-grisaxkara doa, azkenean okre-arrexka. Orratz hauskorrak ditu, eta laster erraz bereizten diren pikor batzuetan geratzen dira eta orduan ia leuna da. Poro apikala ez oso erregularra. Gleba arre-oliba kolorekoa.
Etimologia: Lycoperdon hitza grezierazko "lupa de lupo"-tik dator, onddoak esporen hauts bafadak isil-isilik jariatzen dituelako zapaltzean. Molle epitetoa berriz latinetik dator, samurra, gozoa, malgua esan nahi duen "mollis,-e" hitzetik.
Nahasketa arriskua
Lycoperdon umbrinum espeziearekin, honek ezten gogorragoak ditu.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, ohikoa basoetan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Mongolia, Kazakhstan eta Japonia.
Bacchisa violaceoapicalis
Bacchisa violaceoapicalis Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, Bacchisa generokoa. Pic ikerlariak 1923an identifikatu zuen. Vietnamen aurkitzen da.
Astaputz ubelska
Astaputz ubelska (Scleroderma verrucosum) Sclerodermataceae familiako onddo espezie bat da.
Ez du balio gastronomikorik. Arrunta da Euskal Herrian.
Deskribapena
Karpoforoa: 3 eta 8 cm arteko diametrokoa, globo itxurakoa edo udare formakoa; gehienetan oin antzeko bat, oso garatua izaten du, onddoaren altuera bikoiztu dezake. Peridioa, fina, estua, okre kolorekoa da eta irregularki pitzatzen da, ezkatak eratuz, handiagoak edo txikiagoak. Goitik zabaltzen da gleba agerian utziz.
Gleba: Gaztetan, mamitsua eta zuria, gero biolazeo kolorekoa eta hauts bihurtzen da, kotoi itxurakoa, usain desatsegin bizikoa.
Etimologia: Scleroderma hitza grezierazko "sclera" hitzetik dator, gogorra esan nahi du eta "derma" hitzetik, azala esan nahi du. Verrucosum epitetoa latinetik dator, garatxoz betea, esan nahi duen "verrucosus" hitzetik. Gainazalean garatxoak dituelako.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Scleroderma areolatum delakoarekin, ezkatak areolak eginez dauka eta hanka ez du hain garatua. Scleroderma bovista eta Scleroderma meridionale espeziekin ere nahas daiteke, esporak desberdinak dituzte.
Sasoia eta lekua
Urte osoan hasten da, baina batez ere udazkenean zehar, lur hareatsuetan, ezpondetan, bide ertzetan eta Quercus zuhaitzen basoetan taldeak osatuz (haritzak, arteak, etab.)
Banaketa eremua
Afrika, Asia, Australia, Europa, Ipar Amerika, Hego Amerika.
Bacchisa albicornis
Bacchisa albicornis Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, Bacchisa generokoa. Pascoe ikerlariak 1867an identifikatu zuen. Singapurren ezagutzen da.
Margaretha Kirch
Margaretha Kirch (Berlin, Alemania, 1703 - ib., 1744) alemaniar astronomoa izan zen.
Gottfried Kirch eta Maria Margaretha Kirch astronomoen alaba izan zen. Bera eta haren ahizpa Christine Kirch astronomian hezi zituzten 10 urtetik, eta nebaren laguntzaile gisa lan egin zuten.
Berlingo Behatokiko lanak
1716an, Kirch-en ahizpak Berlingo Zientzia Akademian eta Berlingo Behatokian astronomian jarrera iraunkorra izatea onartu zuen. Kirchek, haren amak eta ahizpak Berlingo Behatokian egin zuten lan harekin. Kirchek eta haren ahizpa Christinek parte hartu zuten, eta behaketa astronomikoak eta kalkuluak egin zituzten planeta-efimeroetarako.
1744ko urtarrilaren 3an C / 1743 X1 kometa handia aurkitu zuen eta, 2 oin eta 6 oineko teleskopioa erabiliz, behaketak eta neurketak egin zituen egunero bere zaintza-liburuan 1744ko otsailaren 25era arte.
Kometak eguzkia pasatu ondoren, Margarethak kometaren isatsaren zatiketa bat ikusi eta marraztu zuen martxoaren 5ean. Hurrengo lau egunetan, Joseph Nicolas Delle eta Gottfried Heinsied San Petersusen, eta Laus-Philispe de Chéx astronomoek bakarrik ikusi zuten kometaren ilara. Zehazki, martxoaren 7ko behaketa grabatuan ere erregistratzen da.
Bere amak eta ahizpak bezala, Kirchek ez zuen inoiz jaso bere lan profesionalaren aintzatespen ofiziala.
Bacchisa gigantea
Bacchisa gigantea Cerambycidae kakalardo familiako intsektua da, Bacchisa generokoa. Breuning ikerlariak 1959an identifikatu zuen. Java uhartean aurkitua izan da.
Ezaugarriak
Bere izen arrunta Bacharach-en kakalardo erraldoia da, eta likenak eta zuhaitz-azala jateagatik da ezaguna. Gehienetan bakartia da, eta egun bakarrean 20 km-ra hegan egiteko gai da. Batez ere oihan euritsuetan bizi da, baina Tibeteko goi-ordokietara bidaiatzen du 5-7 urtean behin ugaltzeko. 20 urte bizi daiteke, kakalardoen artean iraupen luzeenetakoa izanik.
Erika Böhm-Vitense
Erika Helga Ruth Böhm-Vitense (Kurau, Alemania, 1923ko ekainaren 3a - Seattle, Estatu Batuak, 2017ko urtarrilaren 21a) alemaniar jatorriko astrofisika estatubatuarra izan zen, izar aldakor zefeidoei eta atmosfera estelarretako konbekzioari buruzko lanagatik ezaguna.
Biografia
Böhm-Vitense 'Erika Helga Ruth Vitense' gisa jaio zen Kurauren (Alemania). Hiru ahizpen artean bigarrena zen. Wilma eta Hans Vitense gurasoak maisuak izan ziren eta alabak Lübeck-en (Alemania) hazi zituzten. Erika Tubingako Unibertsitatean hasi zen graduatu aurreko ikasketak egiten, 1943an, baina Kielgo Unibertsitatera joan zen 1945ean, lehen erakundearena baino eguneratuagoa eta berritzaileagoa zen astronomia-sail baten bila.
Lizentziatura 1948an amaitu zuen, eta ondoren Kielen egon zen graduondoko ikasketak egiteko. Albrecht Unsöldekin lan egin zuen Eguzkiaren presioaren eta tenperaturaren araberako xurgapen jarraituko koefizienteei buruzko tesian. 1951n defendatu zuen, eta doktoretza-titulua lortu zuen.
Doktoretza lortu ondoren, Erika Kielen geratu zen ikertzaile elkartu gisa, eta bi urte geroago Die Wasserstoffkonvektionszone der Sonne argitaratu zuen. Mit 11 Textabbildungen (Eguzkiaren hidrogenozko konbekzio-eremua, testua duten hamaika irudiekin batera). Argitaratu zenetik 300 aldiz baino gehiagotan aipatu dute.
Ezkondu ondoren, 1954an, Lick Behatokira eta Kaliforniako Unibertsitatera (Berkeley) joan ziren bisitan, urtebetez. Kiel-era itzuli zenean, senarra ere astrofisikoa zen, eta lanpostu bat bete zuen.
1968an, Washingtongo Unibertsitatera joan ziren biak, ikerketako bazkide senior gisa hasteko. 1971n lanaldi osoko irakasle lanpostua lortu zuen, geroago irakasle emeritu bihurtzeko. Bere garaian, Washingtongo Unibertsitatean, funtsezko ekarpenak egin zituen izar bitarrak, izar-tenperaturak, jarduera kromosferikoa, errotazioa eta eguzki-konbekzioa ulertzeko. Nahastearen luzeraren teoriaren oinarriei ere ekarpen garrantzitsuak egin zizkien, eta lan horretan bere ibilbidean zehar jarraitu zuen.
1978an, Erikak ikusi zuen argi ultramoreko banda zela izar-kromosferak behatzeko modurik onena. International Ultraviolet Explorer (IUE) 1978ko urtarrilean abiatu zen, eta emandako informazioari esker, bere lana zabaldu ahal izan zuen.
Erika Seattlen (Washington) hil zen, 2017ko urtarrilaren 21ean.
Kolibia sustraitsu
Kolibia sustraitsua (Megacollybia platyphylla) Marasmiaceae familiako onddo espezie bat da.
Sinonimoa: Collybia platyphilla
Egosi ondoren, usain txarra jariatzen du eta zapore txarra du.
Deskribapena
Kapela: 7 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, lehenik ganbila, gero laua, ez oso mamitsua, hezea, gris-marroitik marroi-oliba kolorera doana, ilunagoa erdian, erraz hausten da azala, erradialki pitzatua eta zuntz txiki ilunez estalia. Orriak: Zabal, oso zabalak, nahiko lodiak, sabeldunak, zuriak edo zuri-hori kolorekoak. Hanka: Sendoa, zilindrikoa, fibrilatsua, pixka bat flokosoa goialdean, gainerakoa erabat leuna, oinarrian lodixeagoa, oinaren oinarrian, sustraien antzeko mizelioaren hari luze batzuk agertzen dira, lurrean zabal.
Haragia: Zurixka zurbil kolorekoa. Ez du ez usainik ez zapore berezirik, agian pixka bat mikatza.
Jangarritasuna
Jangarria, baina kalitate kaskarrekoa eta ez da gomendagarria, egosi ondoren usain eta zapore desatseginak ditu.
Nahasketa arriskua
Espezie hau beste espezie batekin nahastea zaila da, kapelaren dekorazio erradial bereizgarria dela eta, profil biribilduko orriak dituelako eta azalera handian eta sustraien antzeko mizelio-hariak dituelako oinaren oinarrian.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean. Zuhaitz zaharren enborretan hazten da, eremu itzaltsuetan, nahiko hezeetan eta goroldiotsuetan, perretxiko honek neurri handiak har ditzake, kapelaren diametroak 25 cm har dezake.
Banaketa eremua
Europa, Eskandinavia, Errusia, Japonia, Ipar Amerika eta Erdialdeko Amerika.
2011ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2011ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 29.Edizioa izan zen. Azaroaren 4tik 20ra ospatu zen Soreasu Antzokia n. Hala ere, gaztetxean eta Sanagustin Kulturgunean ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren. Edizio honetan herriko antzezle Iñaki Bergarari Txalo Saria eman zitzaion, urteetan antzerkigintzari egindako ekarpenagatik. Sanagustin Kultugunean egindako omenaldi ekitaldia honetan, gainera, Uztarriak argitaratutako bere liburu biografikoa aurkeztu zuen, Monika Juaristik idatzia. Topaketetan urte askotan antzerki taldeei laguntzen ibilitako Joxin hil zen 2011an eta Alaitz Olaizolak agur berezi bat idatzi zion, edizio honetako eskuprograman jasota datorrena.
Topaketen baitan eta EHAZE k bideratuta, mahai inguru bat antolatu ere zuen Sanagustin Kulturgunean, "Antzerkia norentzat idaztearen plazera?" izenekoa. Saio honetan, Oier Guillanek gidatua, Daniel Landart, Xabier Lopez Askasibar eta Jokin Otaegik parte hartu zuten.
2011ko Ikusleen saria Txalo Taldea ren "Ipuinaren bila" lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Iñaki Mariñelarena izan ziren, lehiaketa bidez.
Astaputz tintatzaile
Astaputz tintatzailea (Pisolithus arhizus edo Pisolithus tinctorius) Sclerodermataceae familiako onddo espezie bat da.
Jan daiteke heldu aurretik. Osagai gastronomiko gisa erabili izan da, ehiza-plateretako saltsetan arre-txokolate kolorea emateko. Oihalak eta artilezko ehunak marroi kolorez tindatzeko ere erabiltzen da.
Deskribapena
Karpoforoa: 3 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, okre horixka, arre horixka, arre-berdexka zikina edo arre-gorrixka; subglobosoa edo udare-formakoa, zahartzean luzatuz, forma bitxiak hartuz, enbor zati itxuragabeak eta bihurriak simulatuz, mizelioaren hauts geruza arre batez estaliak. Peridio sinplea, mehea eta lehorra, gainazal leuna edo zimurtsua, gogorra, zahartzean hauskorra.
Hanka: Oso laburra edo hanka gabea, mizelio kordoi horixka batez lurrarekin bat eginda.
Etimologia: Pisolithus terminoa grekotik dator, ilarra esan nahi duen "piesos" hitzetik eta harria esan nahi duen "lithos" hitzetik; hau da, ilarrak dituen harria, glebaren peridioloak edo kolore anitzeko albeoloen erreferentzia eginez, harria dirudien peridioaz inguratuak Tinctorius epitetoa berriz latinetik dator, tindatzen duena, esan nahi duen "tinctorius" hitzetik. Bere ezaugarri koloratzaileengatik.
Jangarritasuna
Jangarria; gisatuak koloreztatzeko eta saltsak aromatizatzeko erabil daiteke.
Nahasketa arriskua
Lehenengo begiratuan Sclerodermaren batekin nahas liteke, baina karpoforoa ebakitzean zalantzak desagertzen dira.
Sasoia eta lekua
Udaberrian eta udazkenean, lur hareatsuetan, pinudietan, mugetan edo ebakitako lurretan.
Banaketa eremua
Mundu osoa.
Jules Chéret
Jules Chéret (Paris, 1836ko maiatzaren 31 - Niza, 1932ko irailaren 23a) frantziar margolari eta litografoa izan zen.
Astaputz elur zuri
Astaputz elur zuria (Agaricus osecanus edo Agaricus nivescens) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Errendimendu ona ematen du sukaldaritzan, handia baita. Agaricus arvensis ahaideak baino kalitate hobea du.
Deskribapena
Kapela: 10 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, esfera erdi itxurakoa, erdigunea laututa eta ondoren ganbila, zabalduta amaitzeko. Zetaduna da, zuria, eta horiz orbantzen da ukitzean; askotan, lehortasunagatik pitzatu egiten da erdian eta errezelaren zerrenda estu bat izaten du ertzean.
Orriak: Estu eta estuak, denbora luzean zurbil irauten dute, baina gero arrosa-izokin kolorea hartzen dute, eta azkenean marroi-beltzaxka bihurtzen dira.
Hanka: Motza, zilindrikoa, kolore zurikoa, ukitzean horiz zikintzen dena eta zahartzaroan desagertzen diren ezkata borobil zuri isolatuekin. Eraztun handi, lodi eta zuri bat du, goiko aldea leuna da, eta behealdean okrez tindatzen diren ezkata handi biribilduak ditu.
Haragia: Lodia, batez ere diskoan, baina meheagoa kapelaren ertzetan. Zuria da, baina hori-limoi kolorez zikindu daiteke oinean. Almendra usaina du eta zapore garratz samarra.
Etimologia: Agaricus terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.
Jules Chéret
Hamahiru urterekin litografo baten ikasle izan zen eta gero Diseinuko Eskola Nazionalean ikasi zuen. 1859tik 1866ra Londresen hobetu zituen litografia ikasketak.
Urdintxu
Urdintxua (Cortinarius caerulescens) Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Astaputz elur zuri
Nahasketa arriskua
Amanita arvensis delakoarekin, horitu egiten da marruskatzean, anis usaina du eta espora desberdinak ditu.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, belardietan zirkulu handiak osatuz, maitagarrien eraztunetan edo parke edo lorategietan  ale askoko taldeetan. Askotan, oina oso lurperatuta izaten dute, eta kontuz atera behar da, ale osoa lortu nahi bada.
Urdintxu
Sinonimoak: Urdintxo, sare urdinubel, sare urdimore.
Kalitate gastronomiko oso kaskarrekoa, Cortinarius generoko gehienak bezala.
Sultana Khaya
Sultana Sidi Brahim Khaya Mendebaldeko Saharako autodeterminaziorako eta independentziarako eskubidearen aldeko aktibista eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da.
Jules Chéret
Belle Époque garaian poster ilustratuaren aitzindarietako bat izan zen, eta poster modernoaren aita deitu izan zaio. Rokoko garaiko artistak izan zituen inspirazio iturri, Antoine Watteau eta Jean-Honoré Fragonard, besteak beste.
Urdintxu
Deskribapena
Orriak: Ertzerantz mehetuaz, adnatatik sinuadoetara, urdin-moreak eta gero marroi-herdoil kolorekoak.
Hanka: 8 - 12 x 1 - 2 (2,5) cm-koa, zilindrikoa, sendoa, betea, fibriloso-zetaduna, eta errezelaren hondarrekin eraztunaren eremuan, 4 cm arteko diametroko erraboil alboratuarekin, kolore zurixkakoa, baina ertza okre antzeko kolorekoa. Gortina zetaduna eta more zurbil kolorekoa.
Haragia: Lodia, trinkoa, zurixka-urdinxka kolorekoa kapelan eta oinean eta krema-okrea erraboilean; irin usainekoa eta zapore gozokoa.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.
Nahasketa arriskua
Atal bereko espeziekin nahas daiteke, hau da horietako bat: Cortinarius mairei, koniferoetan eta artadietan hazten dena.
Sasoia eta lekua
Batez ere udazkenean hazten da, lurzoru basikoen basoetan, batez ere pagadietan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Kaukaso mendikatea eta Japonia.
Sanagustin Kulturgunea
Sanagustin kulturgunea Azpeitiko udalak zabaldu zuen 1995eko abenduan, San Agustin eliza izandako eraikinean. Nonbait Bilboko Kafe Antzokiak ezarri zuen kulturgune-ereduari jarraitzen dio.
552 m2 eta 560 lagunentzako aforoa duen kulturgune honek bi oholtza ditu: nagusia eta arkupekoa. Espazio dinamikoa da, kultura eta ostalaritza uztartzen ditu. Uneoroko kulturgunea, zabala, taldeen plaza, ahalmen ekonomikoaren bidez kultur ahalmena, elkarlana, aisia eta euskara gune ere bai... Ekitaldiaren beharretara egokitzeko, bi oholtza ditu. Mota guztietako ekitaldiak antolatzeko prestatua.
Azpeitia inguruko kultura ekitaldiak eskaintzeko leku erreferentziazkoa izateko sortua, denborarekin jarduerak ugarituz joan dira. Kafe Antzokiari esker euskararen erabilera sustatzeko ekimenak garatuz joan dira.
Jarduerak
Kulturgunearen jarduera nagusiak hauek dira,
Kontzertuak
Zuzeneko musikari dagokionez, Urolako eszenatoki nagusietako bat da Sanagustin.
Erakusketak
Argazkia eta pinturazkoak batez ere.
Jantokia
Egunero bazkariak prestatzen dira.
Bestelako ekitaldi eta ospakizunak
Euskalgintzaren erreferentziazko bilgunea izanik, euskal kulturarekin lotuta dauden erakundek hainbat ekitaldi ospatzen dira Sanagustinen. Esaterako, Udako Euskal Unibertsitateak hainbat jardunaldi antolatu ditu Sanagustinen: 2016an jardunaldi bat bakeaz, 2017an beste bat Eskola-jazarpenari buruz, 2018an Lurraldea eta hizkuntza IV. jardunaldia.
Argizarizko katilu
Argizarizko katilua (Peziza cerea) Pezizaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da sukaldean erabiltzen.
Deskribapena
Karpoforoa: 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Errezeptakulu sesila edo oin oso txikikoa. Hasieran kopa forma du, gero zabaltzeko, batzuetan modo uhinduan. Barnealdea (himenioa) hori-okre kolorekoa da eta kanpoaldea zurixka eta irintsua.
Hanka: Bat ere ez edo oso txikia.
Haragia: Mehea eta zuria.
Etimologia: Peziza terminoa, grekotik dator, oin txikiko onddoak izendatzen zituen "pezis" hitzetik. Cerea epitetoa latinetik dator, argizarizko, esan nahi duen "ceraus" hitzetik. Bere itxura eta loditasunagatik.
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea.
Sasoia eta lekua
Udaberrian eta udazkenean agertzen da, zuraren hondarretan, zerrautsetan, lorategietan eta bide bazterretan. Oso ohikoa.
Banaketa eremua
Europa, Amerika.
Sultana Khaya
Ibilbidea
2021eko otsailean, Omar Hilale Marokoko diplomazialariak, Marokoko Erresumaren izenean NBEri bidalitako gutun baten bidez, Sultana Khaya salatu zuen «indarkeriaren aldekoa» zela eta «giza eskubideak helburu politikoekin» erabiltzeaz, eta alegatu zuen Fronte Polisarioak Saharako giza eskubideen aurkako borroka armatu eta bortxaketei buruzko txostenak faltsutu egin zituela.
Marokoko agintariek Khaya etxean atxilotuta izan zuten 2020ko azarotik, eta behin baino gehiagotan egin zioten eraso bere etxean.
Amnistia Internazionalak adierazi zuenez, 2021eko azaroaren 15ean, Marokoko segurtasun-indarrak, kaleko arropaz jantzita, Khayaren etxera sartu ziren, bortxatu egin zuten eta sexu-erasoak egin zizkieten ahizpei eta amari ere.
Euskal Herrian
Jadiyetuk adierazi zuen sultana asko daudela Saharan; milaka sultana herri oso baten drama horretan, ekinean, Mendebaldeko Sahararen egoerari buelta eman nahian, eta gehitu zuen:"“Saharako Arabiar Errepublika Demokratikoa 84 herrialdek onartutako errealitate itzulezina da.”"Ordizian eta Irunen ere eman zituen hitzaldiak. Gasteizen berriz, dozenaka herritarrek ongietorri beroa egin zioten Andre Maria Zuriaren plazan. Bisita Sahara Koordinazio Unitateak antolatu zuen, Arabako SEADen Lagunen Elkartearekin eta Saharako Diasporarekin batera.
Beatriz Artolazabal Lakuako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuarekin bildu zen, baita Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariarekin eta bertako idazkari nagusiarekin eta Zuriñe Elordirekin ere.
2008ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2008ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 26.Edizioa izan zen. Azaroaren 1etik 30era ospatu zen Izarraitz Pilotalekuan. Hala ere, gaztetxean, udaletxean eta ikastetxeetan ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren.
Edizio honetan herriko antzezle Pilar Aizpitarte ri Txalo Saria eman zitzaion Azpeitiko udaletxea n, urteetan antzerkigintzari egindako ekarpenagatik.
Topaketei "egun berezia" deituriko sail bat gehitu zitzaien eta bertan antzerki talde profesionalek haurrentzako antzerki lanak eskaini zituzten herriko ikastetxeetan. Antzerki amateurraren asteburua ere izan zen topaketen barruan, non hiru antzezlan egon ziren. Gainera, I.azoka eguna antolatu zen, non programatzaileak, sortzaileak eta antzerki taldeak elkartu ziren.
2008ko Ikusleen saria Kukai Tanttak en "Hnuy Illa" lanak jaso zuen kartelaren egilea Maialen Azkue izan zen, lehiaketa bidez.
Azpibeltz almendrausain
Azpibeltz almendrausaina (Agaricus augustus) Agaricaceae familiako onddo espezie bat da. Jangarri oso ona. Sukaldean txanpiñoi arrunten antzeko erabilera ematen zaio.
Deskribapena
Kapela: Oso handia, 20 cm-tik 25 cm-ra bitartekoa, globo itxurakoa eta goiko aldean zapaldua; gero zabaldu egiten da. Hondo grisaxka-horixka du, baina ezkata trinko, itxi eta marroiek estaltzen dute, Igurtzitakoan horiz eta marroiz zikintzen da.
Orriak: Oso estu eta estuak, hasieran, ia zuriak, eta, ondoren, kolore hori-okrez pixka bat koloreztatuak, igurtziz gero, horiz eta marroiz zikintzen da.
Hanka: 20 cm luze izatera irits daitekeen luzera, zilindrikoa, zertxobait kurbatua, eta oinarria pixka bat zabalagoa du. Kolore zurixka du, eta igurztean horitu egiten da, eta eraztunaren behealdean ezkata horixkak ditu. Eraztuna zabala eta zintzilikarioa du, oinaren goiko aldean kokatua. Kolore zurixkakoa, goialdean ildaskatua eta behealdean oxkarratua edo ezkatatsua.
Haragia: Mehea eta zuria, arrosa edo marroi argiz tindatzen dena, eta gainerakoa horixka, airearekin kontaktuan. Almendra mingotsen usain atsegina du.
Jangarritasuna
Jateko oso ona da.
Nahasketa arriskua
Psalliota perrara perretxikoa, autore batzuen ustez, espezie bera da, baina beste batzuen iritziz, Augustus-aren aldaera bat da, antz handia dute. Honen kapelak kolore horixka du, ezkata oso txikiekin, marroiak erdian, baina horixkak gainerakoan. Haragia ere horiz tindatzen da, baina ez du batere tindu arrosa edo marroirik.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, batez ere koniferoen basoetan taldeak osatuz, baina batzuetan hostozabaletan ere agertzen dira.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Ipar Afrika, Asia, Europa.
Jon Madrazo
Jon Madrazo Gutiérrez (Ortuella, 1993ko urtarrilaren 15a) Euskal Herriko futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da, ezker hegalean normalean.
Ibilbidea
''2022eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Jose Elosegi
Jose Elosegi eta Martínez de Aparicio (Donostia, 1872-) Espainiako abokatu eta politikari kontserbadorea izan zen. Donostiako alkatea izan zen behin baino gehiagotan (1902-05,1925-27) eta senataria (1921-22, 1923).
Parângu Mare
Parângu Mare Errumaniako mendia da, hirugarren altuena, 2519 metro dituena. Hegoaldeko Karpatoetako Parâng mendietan dago, mendilerroko garaiena da, horregatik izenak errumanieraz "Parâng Handia" esan nahi du.
Negoiu
Negoiu haitza (Vârful Negoiu, Negoj-csúcs) Errumaniako mendia da, bigarren altuena, 2535 metro dituena. Hegoaldeko Karpatoetako Făgăraș mendietan dago.
Jose Elosegi
Biografia
Donostiako zinegotzi eta alkate izan zen 1902ko abenduaren 30etik 1904ko azaroaren 8ra bitartean, bere karguari uko egin zionean. Urte horretako azaroaren 25ean berriro alkate kargua hartu zuen, eta kargu horretan jarraitu zuen harik eta dimisioa onartu eta behin betiko utzi zuten arte 1905eko uztailaren 9an.
Politikoki, maurismoari atxikita, bi aldiz hautatu zuten senatari Gipuzkoan: lehenengoa 1921-1922 legegintzaldian eta bigarrena 1923an. Miguel Primo de Rivera jeneralak direktorio militar bat ezarri zuenean, Alfontso XIII.a erregearen laguntzarekin, zapuztu egin zen legegintzaldia.
1925ean, Primo de Rivera diktadoreak Donostiako alkate berria izendatu zuen Elosegi, eta 1927ra arte egon zen karguan, uko egin zion arte.
Donostiako hiribide batek 1960tik du izena.
Cacia
Cacia zeranbizido (Cerambycidae) koleopteroen, hau da, longikornioen kakalardo generoa da.
Cacia tonkinensis
Cacia tonkinensis cacia kakalardo generoa da, Cerambycidae familiakoa. Maurice Pic ikerlariak 1926an deskribatu zuen. Vietnamen aurkitzen da.
Hurrizti-esneki berde
Hurrizti-esneki berdea (Lactarius pyrogalus) Russulaceae familiako onddo espezie bat da.
Toxikotasun-sumagarria. Lactarius generoko espezierik minenetakoa da, ahoa erre egiten du.
Deskribapena
Kapela: 4 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ez du eremu zirkularrik, laster lautua eta hondoratua, gero zabaldu egiten da eta azkenik inbutu forma hartzen du, ertza biribilduta, gero makurtua, mehea, zeharrargitsua, sarritan lobulatu-uhindua. Azala hezea, baina ez likatsua, ez oso sendoa, distiratsua, gris arre-oliba kolorekoa izatetik gris-beix edo gris-okrea izatera pasatzen da.
Orriak: Itsatsiak, krema-okre kolorekoak, gaztetan estu samar, gero zabal, hainbat tamainatako orritxoekin, zahartzean esporen hautsez estaliak.
Hanka: 3 - 8 x 0,5 - 1,5 cm-koa, betea, oinarrirantz mehetua, kapelaren kolore berekoa edo pixka bat zurbilagoa, gaztetan pruinaduna, gero lehorra eta fin-fin zimurtua.
Cacia flavoguttata
Cacia flavoguttata cacia kakalardo generoa da, Cerambycidae familiakoa. Per Stephan von Breuning ikerlariak 1968an deskribatu zuen. Laosen aurkitzen da.
Cacia nigricollis
Cacia nigricollis cacia kakalardo generoa da, Cerambycidae familiakoa. Heller ikerlariak 1923an deskribatu zuen. Filipinetann aurkitzen da. 12 mm.ko luzera du.
Urrezko egur-ziza
Urrezko egur-ziza (Pholiota aurivella) Strophariaceae familiako onddo espezie bat da.
Hurrizti-esneki berde
Deskribapena
Haragia: Lehenengo sendoa, gero biguna, kotoikara, krema kolore zurbilekoa, grisaxka kapelaren azalaren azpian, usain ahula, frutaren antzekoa. Latex zuria eta ugari, oso akrea, azkar gogortzen da, pixka bat hori-oliba kolorekoa lehortzen denean, potasak berehala hori-urre kolorez koloreztatzen du.
Urrezko egur-ziza
Ez du balio gastronomikorik.
Hurrizti-esneki berde
Jangarritasuna
Susmagarria da.
Urrezko egur-ziza
Deskribapena
Kapela: 12 cm arteko diametrokoa, Mamitsua, trinkoa, ganbil-kanpai itxurakoa, azkenik zabaldu eta makurtu egiten da, gainazal likatsuarekin, distiratsua, horia, ondoren herdoil kolorekoa, estu dituen ezkata erorkor arre kolorekoen eraginez.
Hurrizti-esneki berde
Nahasketa arriskua
Lactarius circellatus delakoarekin, baina honen kapelak eremu zirkularrak ditu eta hainbat hostozabalen azpian ateratzen da, batez ere xarmatan (Carpinus betulus)
Urrezko egur-ziza
Deskribapena
Orriak: Eskotatuak edo itsatsiak, orritxo eta laminula ugarirekin nahasita, meheak, estu, sinuadak, zabalak, krema-horixkak, gero burdin-arrexka kolorekoak.
Cacia
Deskribapena
Cacia espezieak normalean beltzak dira, gorputzaren eta hanken gainean kolore hori zurbil batzuk dituztenak, normalean orban lodiak edo orban zehatzak. Lamiinae azpifamiliako beste espezie batzuek bezala, nahiko marka zurbilak dituzte, eta haien koloreak ez dira Cerambycidae edo adar luzeak familiako espezie batzuk bezain hori distiratsuak. Cacia kakalardoaren antenak gorputzaren luzera baino apur bat luzeagoak dira, antena izugarri luzeak dituzten Lamiinae batzuekin alderatuta.
Hurrizti-esneki berde
Sasoia eta lekua
Udazkenean, hurritzen (Corylus avellana) azpian ateratzen da.
Banaketa eremua
Ipar Amerika eta Europa.
Urrezko egur-ziza
Deskribapena
Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Cacia vermiculata
Cacia vermiculata cacia kakalardo generoa da, Cerambycidae familiakoa. Heller ikerlariak 1923an deskribatu zuen. Filipinetann aurkitzen da. 11 eta 14 mm. arteko luzera du. Hegaldi garaia apirilan izaten da.
Urrezko egur-ziza
Deskribapena
Hanka: Kapelaren diametroa baino luzeagoa, betea, sustrai antzeko batekin, horia, baina arreagoa oinarrirantz, lehenik flokulosoa, gero biluzia eta ez da likatsua. Erreakzio berdea "sulfato de hierro"-rekin
Haragia: Zurbila haritsua eta herdoil kolorekoa oinean; usaingabea eta zapore gozokoa.
Etimologia: Pholiota terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. Aurivella epitetoa latinetik dator, urre kolorea esan nahi duen "aureus" hitzetik eta artilea esan nahi duen "vellus" hitzetik. Kapelan izaten duen errezelarengatik.
Nahasketa arriskua
Pholiota squarrosa delakoarekin, erabat lehorra. Pholiota adiposa espeziearekin, hau guztiz likatsua da, eta Pholiota muelleri-arekin ere bai. Bada ''Pholiota aurivella var. cerifera'' aldaera bat ere, honek oinarritik eraztuneraino oso oin haritsua eta ezkatatsu du.
Sasoia eta lekua
Ekainetik azarora. Soropildua, hostozabalen eta koniferoen enbor bizietan eta motzondoetan. Urria da, baina ez arraroa.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.
Suzanne Madden
Suzanne Madden (Ameriketako Estatu Batuak, XX. mendea) astronomo estatubatuarra Saclay Ikerketa Nuklearreko Zentroan (Paris, Frantzia) ari da lanean ikertzaile gisa. Estatu Batuetako Elkarte Astronomikoak Annie Jump Cannon saria eman zion 1995ean.
Cacia albofasciata
Cacia albofasciata cacia kakalardo generoa da, Cerambycidae familiakoa. Per Stephan von Breuning ikerlariak 1980an deskribatu zuen. Filipinetann aurkitzen da.
Suzanne Madden
Suzanne Nazioarteko Batasun Astronomikoko kide aktiboa izan da, eta Galaxiak eta Unibertsoa VIII. Dibisioan afiliatu (2012ra arte) eta 28 Galaxia Batzordean (2015era arte). Egungo afiliazioen artean daude H dibisioa, Izarrarteko Materia eta Tokiko Unibertsoa, eta J Galaxia dibisioa eta Kosmologia.
Ezkotxo gorri
Ezkotxo gorria (Hygrocybe turunda) Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.
Jan liteke, baina kalitate gastronomiko eskasa du.
Deskribapena
Kapela: 1 eta 3 cm arteko diametrokoa, ez da likatsua eta zilbor itxura apur batekin. Bere kolorea laranja-horixka da eta zahartzean ilunagoak bihurtzen diren fibratxoak darama, diskoaren erdialdean ugariagoak dira..
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Leuna, liraina, zilindrikoa, baina batzuetan oinarrian lodiagoa, kapelaren antzeko kolore laranja du, baina behealdean horia da.
Haragia: Mehea, usain eta zapore nabarmenik gabea.
Etimologia: Hygrocybe terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin, esan nahi du.
Jangarritasuna
Erdipurdiko jangarria.
Nahasketa arriskua
Hygrophorus miniatus delakoaren antzekoa da, baina hau gorriagoa da, zuntzexkarik eta maluta pikortsutik gabea, belardietan ateratzen dena. Hygrophorus quietus espeziearen antzekoa ere bada koloreagatik, baina hau txikiagoa da, haragiak kirats usaina du eta larreetan hazten da.
Sasoia eta lekua
Udazkenean; zohikaztegietan, oso zelai hezeetan paduren ondoan, etab. Mendi garaietako leku lohitsuak nahiago ditu.
Banaketa eremua
Kanada, Iparraldeko Ameriketako Estatu Batuak, Europa eta Japonia.
Ezko oliba-zuri
Ezko oliba-zuria (Hygrophorus olivaceoalbus) Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da.
Jan daiteke, baina ez da Hygrophorus dichrous eta limacinus bezain mamitsua. Azala jasotzean kentzea komeni da, likatsuegia da.
Deskribapena
Orriak: Lodiak, zabal, dekurrenteak eta oso zuriak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Luzea, berdina edo oinarrian mehetua, likatsua, fibrilosoa, grisaxka gaztetan, zahartzean, hondo zuriaren gainean, sigi-sagan geratzen diren kolore oliba-griseko ezkatetan edo zuntzexkatan hausten da,
Haragia: Ertzean mehea, lodia titiaren azpian, zuri horixka diskoan. Usain eta zapore ahulekoa eta atseginekoa.
Etimologia: Hygrophorus hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. Olivaceoalbus epitetoa latinetik dator, olibazeo esan nahi duen "olivaceus" hitzetik eta zuria esan nahi duen "albus" hitzetik. Bere koloreagatik.
Jangarritasuna
Jateko ona, baina ez Hygrophorus limaceus bezain mamitsua, lirdingatsua delako, azala, biltzerakoan kentzea komeni da.
Nahasketa arriskua
Hygrophorus dichrous eta Hygrophorus limacinus delakoekin.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, koniferoetan ateratzen da.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa.
Cacia cretifera
Cacia cretifera cacia kakalardo generoa da, Cerambycidae familiakoa. Hope ikerlariak 1831n deskribatu zuen. Asiako herrialde desberdinetan aurkitzen da: Txina, India, Laos, Birmania, Nepal, Pakistan, Filipinak eta Vietnam. 9 eta 17,5 mm. artean dituzte, Hegaldia, apirilan, maiatzan, ekainan eta abuztuan egiten dute.​
Cacia guttata
Cacia guttata cacia kakalardo generoa da, Cerambycidae familiakoa. Per Olof Christopher Aurivillius ikerlariak 1927an deskribatu zuen. Javan eta Moluketan aurkitzen da.
Carlijn Achtereekte
Carlinj Achtereekte (Lettele, Herbehereak, 1990eko urtarrilaren 29a) izotz gaineko abiadura-patinajea egiten duen patinatzaile holandarra da, distantzia luzeetan espezializatua. Pyeongchangen 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrea irabazi zuen 3.000 metrotan.
Biografia
Achtereekte Deventerreko Etty Hillesum Lyceum-en lizentziatu zen eta gero Gorputz Hezkuntzako Akademian (Zwolleko Windesheim Zientzia Aplikatuen Unibertsitatea) ikasi zuen.
Patinaje karrera
2009ko Holandako Supersprint Txapelketan IJsbaan Twenten, Achtereektek brontzezko domina irabazi zuen junior kategorian 2009ko martxoaren 28an, Enschedeko errekorra ezarri zuen 3.000 metroko proban. 2009/2010 denboraldian 3.000 metrorako distantzian sailkatu zen Herbehereetako Txapelketan, hamazazpigarren postuan amaituz.
Bere benetako aurrerapena 2010/2011 denboraldian izan zen, 5.000 metroko Holandako Distantzia Txapelketan zilarrezko domina irabazi zuenean, distantzia horretako lehen Munduko Kopako lasterketarako ere sailkatu zen.
Achtereekte Team Ligarekin elkarrizketetan izan zen 2011n, baina taldearen aldeko apustua egin zuen, orduan oraindik babeslerik gabe, gero Team Op = Op, Voordeelshop bihurtu zena. Beranduago, Jillert Anemaren talde berrirako aldaketa egin zuen; Clafis taldea. 2014ko abenduaren 5ean, errekor pertsonal berri batera joan zen: 4: 00.80. Denbora horrekin patinaje femeninoko rankingaren zazpigarren postuan jarri zen, bere marka pertsonala 7 segundu hobetuz. 2015/2016 hasieran Munduko Kopako lehen serierako sailkatu ezinik, eztarriko ebakuntza bat egitea erabaki zuen goiz.
Desly Hill-ek zuzendutako Victorie taldean egon ostean, LottoNL-Jumbo-ra aldatu zen 2017ko apirilean. 2018ko otsailaren 10ean, Achtereekte patinatu zuen Gangneung Oval-eko 3.000 metroko urre olinpiakoa hartzeko, Ireen Wüst eta Antoinette de Jong-en aurretik, 3: 59,21.
Rodrigo Sanz
Rodrigo Sanz Garro (Erriberri, Nafarroa Garaia 1993ko martxoaren 29a) euskal herritar futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da, baita hegaletan ere. Peña Sporten harrobian hazi zen.
Ibilbidea
''2022ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.''
Jôf di Montasio
Jôf di Montasio (Montaž, Montasch) Italia iparraldeko mendi bat da, Udineko probintzian dagoena. 2.754 metrotako garaiera duenez Juliotar Alpeetako bigarren altuena da.
Historia
Erdi Aroan Montasio mendilerroak Karintiako dukerriaren eta Domini di Terraferma veneziar eskualdearen arteko muga markatu zuen. Lehen Mundu Gerran Italiako frontea osatu zuen Sella Nevea pasabideak, baina ez zen istilurik izan bertan Austro-Hungariar armadarentzako aldapa oso malkartsua baitzen.
Lehenengo igoera Hermann Findenegg eta Antonio Brussoferro mendizaleek egin zuten 1877ko abuztuaren 18an.
Anatz Elizondo
Anatz Elizondo Emazabel (Donostia, 2000ko martxoaren 17a-) euskal herritar futbolaria da. Erdilari lanetan jokatzen du. Real Union eta Errealeko harrobietan ibili da.
Ibilbidea
''2022ko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Branwell Brontë
Patrick Branwell Brontë  (Thornton, 1817ko ekainaren 26a - Haworth, 1848ko irailaren 24a) ingeles margolari eta idazlea izan zen.
Brontë familiako kidea, bere arrebak Emily, Charlotte eta Anne izan ziren.
Aitak zorrotz hezi zuen etxean, eta Bronwell olerkigintzan eta lan klasikoen itzulpenetan nabarmendu zen. Hainbat aldiz aldatu zuen lana, eta erretratuak margotzen irautea lortu zuen. Hogeita bat urteko tuberkulosiarekin hil zen, alkohol eta droga mendekotasunak areagotuta.
Juvenilia
(Arrebekin idatzitakoak)
Ezko arrosa-ubel
Ezko arrosa-ubela (Porpolomopsis calyptriformis edo Hygrocybe calyptraeformis) Hygrophoraceae familiako onddo espezie bat da. Kolore arrosa-lila duelako ederra eta ikusgarria den arren, kalitate gastronomiko oso kaskarra du.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 7 cm arteko diametrokoa. Kapelaren forma oso arraroa da, punta zorrotza, baina ez konikoa; gaztetan, gezi-punta baten antza du, azkenean zabaldu egiten da, erradialki pitzatuz eta titia kontserbatuz. Arrosa edo lila kolore ederrekoa, oso gutxitan zuria, gainazal leuna eta distiratsua du eta likatsu samarra.
Orriak: Itsatsiak, sabeldunak, zabal samar, estuak, lodiak, arrosa-malba kolorekoak, kapelaren antzeko kolorekoak, bilbe erregularrekoa.
Hanka: Zuria edo kapelaren koloreaz pixka bat tindatua, malba kolorea edo lila, haritsua luzetara, zilindrikoa, nahiko bihurritua, hauskorra, tutuaren formakoa. 4 - 10 x 0,4 - 0,8 cm-koa.
Haragia: Zuria edo apur bat arrosa, ez da belzten, mehea, usain eta zapore nabarmenik gabea.
Etimologia: Hygrocybe terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin, esan nahi du. Caliptraeformis epitetoa grekotik dator, "kalyptra" hitzetik, hau da, emakumezkoen kapela puntan. Bere kapelaren formagatik.
Jangarritasuna
Jangarri oso kaskarra, hala ere, hau aurkitzeko plazera sukaldaritzan erabiltzeko baino garrantzitsuagoa da.
Nahasketa arriskua
Hygrocybe acuta delakoarekin, honek kapela konikoa du, forma erregularra eta kolore gorri-horixka.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, larreetan eta lorategietan, baita mendietan ere, leku belartsuetan. Espezie arraroa dela esan behar da, eta bere kolore politengatik plazer bat da aurkitzea.
Espeziearen egoera
Aranzadi Elkartearen arabera, ezko arrosa-ubela desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.
Los reyes del mundo
Los reyes del mundo (munduko erregeak) 2022ko Laura Mora kolonbiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Filmak urte hartako Zinemaldiko Urrezko Maskorra irabazi zuen.
Sinopsia
Rá, Culebro, Sere, Winny eta Nano Medellíngo bost kale-mutil dira. Erresumarik, legerik eta familiarik gabeko bost errege lur aginduaren bila abiatuko dira. Klan basati eta maitagarri baten bidez kontatutako ipuin subertsiboa, errealitatearen eta eldarnioaren artekoa.
Cala (senadia)
Cala (katalanez) Meditarraneoko mendebaldeko senadiek hartzen duten izena da, kala gisa ere idatzia sarri 21. mendeko euskaran. Katalanez cala, ansa edo calanca (cala txikia) esaten da, okzitanieraz calanca, frantsesez calanque eta gaztelaniaz cala edo caleta.
Balearretako eta Kataluniako Costa Brava eta Costa Blancako calak oso ezagunak dira eta erakarpen turistiko handia dute, bai era ere Marseilla eskualdeko calanques direlakoak, zeinen inguruan Senadietako Parke Nazionala osatu den.
Elena López Riera
Elena López Riera (Orihuela, Espainia, 1982) espainiar zinema zuzendaria eta artista da. Genevan eta Parisen bizi da.
Ibilbidea
Elena López Rierak Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi zuen Valentzian (Espainia), eta ondoren doktoretza egin zuen Genevan.
Pueblo bere film laburra 2015ean estreinatu zen Canneseko Quinzaine des réalisateurs aretoan. Las vísceras (Erraiak) (2016) eta Los que desean (Desiratzen dutenek ) bere beste film laburrak Locarnoko jaialdian estreinatu zituen, eta bigarrenari berehala eman zioten film labur onenaren saria eta Europako Zinema Sarirako izendatu zuten.
Cinéfondation-eko artisten egonaldian parte hartu zuen El Agua (Ura) bere lehen film luzearen gidoiarekin; filma Canneseko Quinzaine des Réalisateurs-era ere gonbidatu zuten 2022an.
Elena López Rierak eskolak ematen ditu, besteak beste, Genevako HEAD Zientzia Aplikatuen Unibertsitatean, Genevako Unibertsitateko zinema eta literatura konparatuaren sailean.
Sariak
Los que desean (2018) laburmetraiarekin (2018) hainbat sari eskuratu zituen, besteak beste :
Loto
Loto izan daiteke:
Le Loi
Le Loi (Hà Nam Ninh, Annam, 1385eko irailaren 10a - Dong Kinh, 1433ko irailaren 5a) Vietnamgo erregea izan zen, Lê dinastiaren sortzailea. 1418-1428 urteetan agindu ondoren, enperadore izendatu zuen bere burua (1428-1433). Txinatarren aurka borrokatu zen, erresumako administrazioa berriro antolatu zuen eta Dai Viêt izena eman zion egungo Vietnami.
Irati Martin
Irati Martin Rodriguez (Durango, Bizkaia, 2003ko uztailaren 6a) bizkaitar futbolaria da, eta Eibarko taldean jokatzen du aurrelari. 2021-2022 denboraldia sekulakoa egin zuen Euskal Ligan, eta mailako Pitxitxia, golegile nagusia izan zen. 18 urterekin lehenengo taldean hasi zen.
Futbolari ibilbidea
Landako eskolan eman zizkion lehenengo ostikadak baloiari. Handik Ezkurdi klubera pasatu zen eta kadete adina zuenetik Eibarren dabil. 2021eko ekainaren 19an egin zuen debuta lehenengo taldeaz, Malen Olañeta eta Uxue Guezalarekin batera.
2021-2022 denboraldian mailako golegile nagusia izan zen Euskal Ligan, Pitxitxia, 25 gol sartuta. Horrek lehenengo talderako atea zabaldu zion 18 urterekin.
2022-2023 denboraldiaurrea gogorra izan zen, baina beteranoen babesa izan zuen Jujuba Cardozo zelaitik kanpo eta Sheila Elorza, Ane Pérez, Noelia García eta Ane Camposek zelai barruan. Azken horiek taldearekin bat egiten lagundu zioten. Eibar taldearen helburua lehenengo Mailara bueltatzea da. Gainera formatua aldatu berri dute, estatu osorako multzo bakarra baitago eta urrutiago bidaiatu beharko baitute: Andaluziara, Galiziara… Eibarrek entrenatzaile berria du aurten, Antiguoko mutilen taldea entrenatzetik etorritako 29 urteko Yeray Martin andoaindarra.
Golerako sena duen Irati Martineren ustez, badu zer hobetu:"“Fisikoki asko hobetu behar dut, kategoria batetik bestera dagoen alderik handiena horixe delako. Eta baloia dudanean azkarrago pentsatzen eta gauzak arinago egiten ahalegindu behar dut.”"
Michael Joseph Savage
Michael Joseph Savage (Tatong, Victoria, 1872ko martxoaren 23a - Wellington, 1940ko martxoaren 27a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1935etik hil zen arte.
Australian jaio eta Zeelanda Berrira emigratu zuen 1907an. Mugimendu sindikalistan oso aktiboa izan zen eta 1916an Alderdi Laboristaren sorrera bultzatu zuen.
Parlamentuko kidea 1919tik, Alderdi Laboristaren buru izan zen 1935eko hauteskunde orokorretako lehen garaipenean. Gobernuan, susperraldi ekonomikoko politikak eta gizarte-ongizateko programa bat gauzatu zituen. 1938an laboristen hauteskunde-garaipena zabaldu zuen eta 1939an Alemaniari gerra deklaratu zion. Hurrengo urtean hil zen karguan, eta Peter Fraserrek hartu zuen lehen ministro postua.
Lehen ministro izan zen hiru erregeren erregealdian: Jurgi V.a, Eduardo VIII.a eta Jurgi VI.a.
Mendebaldeko platano
Mendebaldeko platanoa (Platanus occidentalis) Platanaceae familiako zuhaitz-espeziea da, ekialdeko Ipar Amerikan jatorria duena. 30-40 metroko altuera ere izan dezake.
Cacia yunnana
Cacia yunnana cacia kakalardo generoa da, Cerambycidae familiakoa. Stephan von Breuning ikerlariak 1938an deskribatu zuen. Txinan aurkitzen da.
Anne-Marie Lagarde
Anne-Marie Lagarde (Liginaga, Zuberoa, 1944) idazlea, ikertzailea eta feminista da.
Hitzaldiak
Hainbat hitzaldi ere eman ditu, besteak beste: