cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Euskal Herriko arrantzaren historia
1960tik 1970eko hamarkadaren erdialdera
Nahiz eta itsasbazterreko arrantzak antxoa ziurtaturik izan udaberria aldera eta hegaluzea udan, ontzien tamaina hainbeste handitu zen non ez baitzuen merezi bisigu otar gutxi batzuk arrantzatzeko erabiltzea. Hala, Gipuzkoan arrantzaleek bokartari ekin zioten negu aldean. Bizkaitarrek, berriz, hegaluzearen arrantza tokien bila jarraitzen zuten. Eta uda sasoian Galiziako itsasertzetik 500-700 miliara bazebiltzan ere, hegaluze zein hegalaburra Kanaria uharteetan, Mendebaldeko Afrikan eta Mediterraneoan harrapatzeko aukerari jarraituz, izugarri zabaldu zituzten ohiko itsasoko bideak. Arrantzaleku berrien bila, gure arrantzaleak Hego Ameriketara eta Seychelles uharteetara iritsi ziren, baina hedapen planifikatu gabea izanik, galerak larriak izan zitezkeen. Gainera, kontraesana zen, teknologikoki aurreraturiko arrantza moderno honek (ekosonda, hozkailu eta 500 zaldiko potentziako motoreak) enpresa artesanal eta industria aurrekoa baitzuen atzean. Ez zuen batere logikarik arrantza enpresak ontzi bakar batez eta familia kapitalaz osaturik egotea, arrantza sektoreko lanpostu bakoitzak 500.000 pezetako inbertsioa behar zuenean, edozein industria sektoreko batezbestekoaren oso goitiko kopurua, bestalde. Horrez gainera, enpresa horiek ez zuten kudeaketa lan modernorik egiten (kontaduria libururik ere ez zuten), Gizarte Segurantzaren tramitaziorik ez zuten egiten (kofradien bidez egiten zen) eta langileek, Erdi Aroan bezala, zegokien partiya kobratzen jarraitzen zuten. Nolanahi ere, horri esker iraun izan zuen itsasbazterreko arrantzak, ezinezkoa baizitzaien hileroko soldata finko bat eta zegozkien aseguru sozialen gastuak ordaintzea.
Alabaina, itsasbazterreko edo itsasbazterreko arrantzontzidiaren hazkundea nabarmenagoa izan zen Bizkaian Gipuzkoan baino. Izan ere, Gipuzkoan arrantzaren ustiapena aurrekontu zentzudunagoetan oinarritu baitzen, hobari handiagoa eman zezakeen itsas zabaleko eta arrasteko arrantzan. Enpresa handiago, ontzi bakoitzeko marinel gehiago eta, azken batean, itsasoaren ustiapen modernoagoko irizpideak jarraitu ziren. Alabaina, Gipuzkoako hazkundea, neurri handi batean, itsas portu bakar bateko (Pasaia) ontzidiari lotu behar zaio, probintzia osoko arrantzaren % 70 izatera iritsi baitzen.
1970eko hamarkadaren erdialdetik 1980ko hamarkadaren erdialdera
Euskal Herriko arrantza sektoreak 1970eko eta 1980ko hamarkadetan izan zuen beherakada aurreko zabalpen itxuragabekoaren ondorio izan zen. Eta jakina, ondorio latzak izan zituen Euskal Herri osoan, nahiz eta Hegoaldean larriagoak izan ziren. Estatistikak erakusten duenez, Hegoaldean 1972. urtean, 1.100 arrantzale profesional zeuden eta hamar urteren buruan erdia. Gipuzkoa eta Bizkaiko arrantza 1970eko hamarraldian atzerriko uretan izaten zen hirutik biko kopuruan. Baina arazoa are larriagoa zen, aipaturiko bi probintzia hauetako ontzidia Europako Ekonomia Erkidegoko zenbait herrialdetakoa baino handiagoa zela kontuan izaten badugu (Alemania eta Ingalaterrakoa, esaterako), eta itsasbazterreko arrantzaren produktibitatea, berriz, Europako herrialde garatuenetakoaren aldean, erdia baino ez.
Horrela bada, 1977. urtean herrialde gehienek beren lurralde urak 200 miliatara hedatu zituztenean, arrantza sektorearen zabalpena eten, moztu egin zen. Garai honi dagokionez, esan behar da Pasaiako arraste ontziak % 80 murriztu zirela eta 1972an 86 bakailao ontzi izatetik 25eko ontzidia izatera pasa zela 1986an. Europako Ekonomia Erkidegoaren arrantza politikak, beren uretako arrantza kopuruaren erabateko beherapena ekarri zuen. Gure arrantzaleak bakailaora joaten zireneko zenbait herrialdek (Islandia, Norvegia eta Kanada, esaterako) murriztapen handiak jarri zizkieten. Maroko, Estatu Batuak eta Malvinetako uretan lan egiten zuten arrantzaleek ere, arrisku larrian izan zituzten erabilitako arrantza tokiak.
Garai honetan hedapen handia izan zuen sektore bakarra hegaluze ontzi izozkailu modernoarena izan zen, beren arrantza maila 1965eko 3.200 tonatik 90.300 tonara pasa baitzen 1986an. Itsasbazterreko arrantzari dagokionez, beherakada begi bistakoa zen, legatz ontzi txikien biziraupeneko lanak erakusten du garbi asko (normalean, gainera, arrantzale zaharreko tripulazioak izaten zituzten) edota Gipuzkoako itsasbazterreko ontzidiaren egoerak, arrantzaleak azarotik martxora bitarte kaian bueltaka izaten baitziren, langabeziari zegokiona irabaziz hilabete horietan.
Eta horren guztiaren ondoren, agerikoa zen ontzidia, oro har, zahartzen ari zela (ontziek, batez beste, 1986an, 16 urte zituzten). Beraz, gehiegizko arrantza ahalmeneko sektorearen ondorio baino ez, eta ez zen erraza izango birmoldatzea, ontzidiaren murriztapen handi bat egin gabe. Egia da, baita ere, ez zela lehenengo krisialdia Euskal Herriko arrantzaren historian, lehenago ere ikusi dugunez (XVI. mendearen amaiera, XVIII. mendearen hasiera eta XIX.eko lehenengo hamarraldiak) gure gaurko arrantzaleen arbasoak ere berenak eta bi ikusiak baitziren. Baina egoerari buelta ematen jakin zuten eta hori zen, hain zuzen ere, XX. mendearen bukaerako dema.
XXI. mendea
XXI. mendean, Euskal Herriko arrantza sektoreak etengabeko galera izan du arrantzontzi eta arrantzale kopuruan. 2004tik 2012aren bukaera arte, 173 itsasontzi eta 1.101 lanpostu galdu dira Euskal Herriko kostan. 2012aren bukaeran, 369 ontzik dihardute lanbidez arrantzan Euskal Herriko kostalde osoan. Horietatik guztietatik 273 itsasbazterreko arrantzakoak dira (% 74), 70 itsas zabalekoak (% 19) eta 26 urruneko itsas zabalekoak (% 7). Euskal Herriko arrantza ontziterian, guztira, 3.050 lagunek lan egiten dute.
2004/2012 urte bitartean, arrantza mota kaltetuena, ontzi kopuruaren aldetik, itsasbazterrekoa izan da (-118 itsasontzi; % -30,2). Urruneko itsas zabaleko arrantzak (atunketari izoztaileak eta arraste ontzi izoztaileak) ez du aldaketarik izan itsasontzi kopuruetan, guztira 26 dira (horietatik 23, Bermeon matrikulatuak), eta 600 pertsonari lana ematen die Euskal Herriko kostatik milaka kilometrora.
Zenbait portutan, hala nola Elantxoben, azken hamarkadan ontziteri osoa galdu da; eta beste batzuk bide beretik doazela dirudi. Arrantza ontziteri handienak dituzten portuak dira Bermeo (itsasbazterreko 40 arrantzontzi eta itsas zabaleko 26), Hondarribia (itsasbazterreko 29), Getaria (itsasbazterreko 25) eta Pasaia (itsasbazterreko 15 eta itsas zabaleko 5), 2011ko datuen arabera. Bestalde, Ziburu-Donibane Lohizuneko kofradian 142 itsasontzi daude izena emanda, guztiak Lapurdiko kostan banatuta, 2012ko datuek diotenez. Horietatik 94 itsasbazterreko arrantzan dabiltza (% 66,2), 46 itsas zabaleko arrantzan (% 32,4), eta 2 urruneko itsas zabaleko arrantzan (% 1,4).
Lanpostu kopuruaren bilakaerari begiratuta, Mundaka (+15 lanpostu), Bilbo (+1) eta Zierbenako (+0) portuek soilik ez dute galdu lan eskurik 2004/2011 aldian. Euskal Herri osoan 887 lanpostu galdu dira alor honetan (lanpostu guztien % 21,4 2004n) eta gehien erasandako portuak Ondarroa (-273: guztizkoaren % -42,8), Pasaia (-210; % -57,2) eta Bermeo (-181; % -17,2) izan dira.
Bermeoko kasua berezia eta paradigmatikoa da sektorean: 2004/2011 aldian atunketari izoztailetan lanpostuak ugaritu egin dira (+106 lanpostu; % +20,5) eta itsasbazterreko arrantzan, berriz, lanpostuen erdiak baino gehiago galdu dira (-287; % -53,6). Argigarria da lanpostuen bilakaerari erreparatzea denboran: 1995. urtean 6.304 lanpostu zuzen zeuden arrantza sektorean Euskal Herrian eta ordutik hona 3.254 galdu dira (guztizkoaren % 51,6).
Laborel
Laborel Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Laborel udalerrian erroldatutako biztanleak 99 ziren. Familiak 50 ziren, horien artean 23 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 15 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 93 etxebizitza zeuden, 50 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 39 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 76 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 50 etxebizitza nagusietatik 32 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 9 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 63 ziren, horien artean 44 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 44 pertsona aktiboetatik 41 lanean zeuden (21 gizon eta 20 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Laborel udalerrian 44 unitate fiskal zeuden, 91 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 10.574 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mops niveiventer
Mops niveiventer Mops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae azpifamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago
Raúl Valdés
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen Dominikar Errepublikaren taldearekin, Japoniaren eta AEBko taldeen atzetik.
Taldea, honako hauek osatzen zuten: Darío Álvarez, Gabriel Arias, Jairo Asencio, Luis Felipe Castillo, Jumbo Díaz, Junior García, Jhan Mariñez, Cristopher Mercedes, Denyi Reyes, Ramón Rosso, Ángel Sánchez, Raúl Valdés, Roldani Baldwin, Charlie Valerio, José Bautista, Juan Francisco, Jeison Guzmán, Erick Mejia, Gustavo Nuñez, Emilio Bonifácio, Melky Cabrera, Johan Mieses, Yefri Pérez eta Julio Rodriguez-ek.
Leptopelis millsoni
Leptopelis millsoni Leptopelis generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Bathyblennius antholops
Bathyblennius antholops Bathyblennius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Seber Altube
Sebero Altube Lertxundi (Arrasate, Gipuzkoa, 1879ko azaroaren 8a - Gernika, Bizkaia, 1963ko abuztuaren 27a) euskal idazlea, filologoa eta musikaria izan zen. Euskaltzain, 1920. urtetik. Gaztetan Gernikako Orfeoiaren zuzendaria izan zen (1902) eta, geroago, arma fabrika bateko kudeatzailea (1915-1936). Gernikako alkate izan zen, eta gerra garaian Argentinara eta Pauera erbesteratu behar izan zuen eta 1958an itzuli zen; garai hartakoa da La fonction de la douleur liburu filosofikoa (1957). Haren lan nagusiak euskarari eskainitakoak dira (1920-36):
Musikari moduan, harmonia eta konposizioa landu zituen. Horrezaz gain, hainbat musika tresna jotzen zituen. Gaztaroan dultzaina jotzaile moduan famatu egin zen. Hamabost urterekin, Arrasateko Musika Bandan hasi zen.
Hiztegiaren auzian, Altubek neologismoen sorkuntza salatu eta hizkuntzan ondo sustraituriko hitz bizien erabilera defendatu zuen. Sintaxiari dagokionez, Erderismos izenburuko obran joskera legeak formulatu zituen.
Galdegaia
Seber Altube autodidakta izan zen: ez zen inoiz unibertsitatera joan. Hala ere, lan handia egin zuen hizkuntzalaritzan, sintaxiari dagokionez batez ere. Haren arlorik aipatuena, Erderismos liburuan garatua, galdegaiarena izan zen. Horretan, segida eman zion Azkuek hasitako lanari, baina Altuberen ekarpena izan zen galdegaia zer den garbi azaltzea eta non kokatu behar den esatea. Haren iritziz, galdegaia aditzaren aurrean kokatu behar da, ezkerretara, aditzari inkatu-inkatuta.
Harrezkero, lege horrek kritika zaparrada handia eragin du: hizkuntzalaririk handienak izan zituen kontra, esate baterako, Koldo Mitxelena, Luis Villasante eta J.M. Mokoroa. Kritikarik zorrotzena Koldo Mitxelenak egin zion: “Labur esateko, Altube jaunak finkatutako legeak, euskarak gorde behar lituzkeenak izango dira agian, baina ez euskarak gorde eta gordetzen dituenak. Ez dira, gehienez ere, euskararenak, zenbait dialektorenak baizik. Eta dialekto horietan ere zeharo eta osoro betetzen ez direla esan beharrik ez”.
Oraintsu, beste hizkuntzalari batzuek ere gogor kritikatu dute Seber Altuberen legea. Eusebio Osak dio euskarazko hiztunik onenak —baserritarrak— direla galdegaiaren hauslerik handienak. Mitxel Kaltzakortak, Jose Ramon Zubimendik, Pello Esnalek eta Bittor Hidalgok ere zalantzan jarri dute galdegaiaren legea, Altubek formulatu bezala. “Planteatu beharrean —dio Bittor Hidalgok— euskal joskera da ‘euskaldunek orain arte erabili dutena’, euskal joskera definitzen dute ‘gaztelaniaren kontrakoa’. Gainera, gaitzetsi egiten da ordura arte, euskal idazleek edo euskal hiztunek erabilitako guztia. Lege bat asmatzen dute, lege gezurretakoa, eta lege hori betetzen ez dutenei ‘euskara txarra’ egitea egozten diete”.
Seber Altubek finkatu zuen galdegaiaren legea euskara gainbehera zihoan une batean. Urte batzuk geroago, euskara berpizten hasi zenean, ikastolen mugimendua, alfabetatze kanpainak-eta hasi zirenean, bere teoriek sekulako arrakasta izan zuten euskaltzaleen artean. Eragina ere, izugarria, euskal klasikoen tradizio idatzia erabat aldatzeraino. Bittor Hidalgok bere doktore tesian ikertu duenez, galdegaiaren kokagunea aldatu egin da nabarmen idazleen artean, Azkueren eta Altuberen teoriak azaldu zirenetik. Hori garbi ikusten da Hidalgok berak egindako taulan:
Galdegaiaren kokagunea
Arazoak, baina, hasi ziren euskara sartu zenean ordura arte ateak itxita izan zituen esparruetan: egunkarian, telebistan, irratian, eskolan, unibertsitatean, administrazioan… Komunikazio arazoak agertu ziren, batez ere Hego Euskal Herrian. Hala ere, oraindik ere Altuberen teoriek indar handia dute euskal gizartean.
Lanak
Alor asko jorratu zituen Seber Altubek, bereziki hizkuntzalaritza, literatura, saiakera eta musika.
Hizkuntzalaritza
Altuberen lan nagusiak euskal hizkuntzari eskainitakoak dira, eta zazpi sailetan bana daitezke:
Yarlongita
Yarlongita elementu natiboak motako minerala da.
Ezaugarriak
Yarlongita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6 da.
Lampanyctus vadulus
Lampanyctus vadulus Lampanyctus generoko animalia da. Arrainen barruko Myctophidae familian sailkatzen da.
Riemst
Riemst (Riems) Belgikako ipar-ekialdean dagoen hiria da, Flandriako Linburgo probintzian dagoena. 2008an 16.265 biztanle zituen. Udalerriaren barruan auzo hauek daude: Genoelselderen, Herderen, Kanne, Membruggen, Millen, Riemst, Val-Meer, Lafelt, Vlijtingen, Vroenhoven and Zichen-Zussen-Bolder.
Lauffeld-ko gudua Riemst-en gertatu zen, 1747. urtean.
Fátima Báñez
María Fátima Báñez García (San Juan del Puerto, Huelva, 1967ko urtarrilaren 6a), Fátima Báñez izenez ezagunagoa, Espainiako politikaria, ekonomialaria eta jurista da. Diputatuen Kongresuko diputatua izan zen 2000. urtetik 2019. urtera bitartean, eta Kanpo Arazoetarako Batzordeko burua 2018ko azarotik 2019ko martxora.
Hastapenak
Zuzenbidean eta Ekonomia eta Enpresa Zientzietako lizentziaduna da Comillasko Pontificia Unibertsitatean (ICADE), eta enpresetako zuzendaritzako abokatu teknikoa (ICADE E-3). [beharrezkoa den Andaluziako Irrati eta Telebistako kontseilaria (1997-2000); urte horretatik aurrera, José María Aznarren bigarren gobernuko PPko diputatu hautatu zuten. VII, VIII, IX, X, XI eta XII. legegintzaldietako diputatua.
Enplegu eta Gizarte Segurantza Ministerioa
2011ko abenduaren 22an, Mariano Rajoyk hala erabakita, Espainiako Gobernuko Enplegu eta Gizarte Segurantzako ministroa izan zen, Valeriano Gómezen ordez.
Ministerio-zorroa bere gain hartu zuenean, langabezia zen espainiarrentzako lehen arazoa, Ikerketa Soziologikoen Zentroaren arabera. Espainian, 5.273.600 langabetu zeuden; kide guztiak langabezian zituzten etxeen kopurua 1.575.000 zen; Espainian, langabezia-tasa % 22,85 zen, eta EBko batez besteko tasa bikoizten zuen; gazteen langabezia-tasa % 50 ingurukoa zen (% 48,6); Espainian, 2007ko laugarren hiruhilekotik, 2.669.400 langilera iristen zen eta aldi baterako langileak %25 ziren, EBko altuenetako bat..
2012ko otsailaren 10ean, ostirala, Alderdi Popularraren gobernuaren lehen lan-erreforma jarri zuen martxan Ministerioak. Erreforma horrek Europako Batzordearen, Espainiako Bankuaren eta ELGAren babesa lortu zuen, baina ez zuen sindikatuen adostasuna lortu. Báñez elkarrizketarako prest agertu zen beti, baina lan-erreformaren oinarrizko ildoak ez zirela aldatuko baieztatu zuen. Sindikatuek gehien kritikatutako puntua kaleratzea merkatzea zen; izan ere, bidegabeko kaleratzearen kalte-ordaina murriztu egin zen lan egindako urte bakoitzeko 45 egunetik 33ra, eta kaleratze objektiboen kalte-ordaina 20 egunera orokortu zen lan egindako urte bakoitzeko. Lan-erreformaren aurkako mobilizazioak 2012ko martxoaren 29an amaitu ziren, Mariano Rajoyren gobernuaren lehen greba orokorrarekin eta demokraziaren historiako zazpigarrenarekin.
Bere agintaldian, pentsioetako amatasun-osagarria ezarri zen, ama langileei laguntzeko neurri bat, ordura arte Frantziak baino ez zuena martxan. Ekimenak onartu zuen jaiotza-tasak pentsio-sistemari egin dion ekarpena; hala, ama langileek erretiroari zegokion pentsioaren %15erainoko osagarria jasotzen hasi ziren.
Agintaldia amaitzear, guztira 3.252.130 langabetu zeuden, 1.788.092 pertsona gutxiagokoa, 2008ko abendutik kopuru txikiena. Halaber, Gizarte Segurantzan 18.915.668 afiliatu zeuden maiatzean, serie historikoko hilerik onenean.
Bestalde, 2018ko maiatzean kaleratu ziren datuen arabera, kontratu mugagabeen urtetik urterako tasa %19,6 igo zen, eta, hala, kontratazio mugagabeak 52 hilabete jarraian gehitu ziren.
Osasun, Gizarte Zerbitzu eta Berdintasun Ministerioa
2016ko abuztuaren 16an, Báñezek errege-dekretu bidez hartu zituen bere gain Osasun, Gizarte Zerbitzu eta Berdintasun eginkizunak, lehengo karteraren titularraren ordez, Alfonso Alonso, kargua utzi baitzuen bere alderdiko lehendakari izateko, 2016ko euskal hauteskundeetan.
CEOEren fitxa
2019ko uztailaren 5ean, ABC egunkariak jakinarazi zuen Antonio Garamendik patronalaren zuzendaritzan sartuko zuela, "presidentearen aholkulari, eta harekin oso ados egon zen beti Enplegu Saileko buru zenean". 2019ko abenduan sartu zen Rovi farmazialariaren Administrazio Kontseiluan, kontseilari independente gisa, ikuskapen-batzordeetako, izendapenetako eta ordainsarietako kide gisa.
Moordiek
Moordiek Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Orlea
Orlea Errumaniako udalerri bat da, Olt konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Kristal hautsien gaua
Kristal hautsien gaua (Kristallnacht) 1938ko azaroaren 9tik 10erako gauean Alemanian eta Austrian izan ziren gertaerei deritze. Alemaniako agintaritzak zirkinik ere egin gabe, SA Asalto Tropek eta herritar zibilen artean, herrialde guztiko hiritar judutarren aurkako indarkeria ekintzak gauzatu ziren eta, askorentzat, Holokaustoaren lehen pausoa izan zen.
Naziek 1938ko azaroaren 7an Herschel Grynszpan judu gazteak Parisko alemaniar enbaxadan Ernst vom Rath idazkaria hil zuelako bat-bateko erreakzioa izan zela argudiatu zuten, baina pogromoak Reicharen kantzelaria zen Adolf Hitler berak agindu zituen eta Joseph Goebbelsek, berriz, antolatu, Sturmabteilung (SA), Schutzstaffel (SS) eta Gazte Hitleriarrak, Sicherheitsdienst (SD), Gestapo eta beste polizia indarren laguntzaz, burutu zituztelarik.
Pogromoen xedea, herri osoko sinagogaz gain, hiritar juduak eta bere ondasunak ziren. Kaleak juduen jabetzeko denda eta eraikinen kristalez estali ziren, 91 judu, behintzat, erail zituzten eta beste 30.000 atxilo hartu eta Sachsenhausen, Buchenwald eta Dachauko kontzentrazio-esparruetara deportatuak izan ziren. Juduen etxe, ospitale eta eskolak sakeatu eta birrindu zituzten, mazokadaka eraitsiz. 1.000 sinagoga baino gehiago erre zituzten -95 Vienan- eta 7.000 denda baino gehiago ere bai.
Kristallnacht deritzonaren ondoren, juduenganako jazarpen politiko eta ekonomiko itzela etorri zen, historialariek Alemania naziaren politika arrazistaren atal kontsideratzen dutena eta Azken Soluzioa eta Holokaustoaren aurrekari.
Jazarpen eta neurri antisemitak
1920ko hamarkadan, judutar alemaniar gehienak gizarte alemaniarrera guztiz eginak zeudela esan zitekeen; lur eta itsas armadetan parte hartu zuten eta zientzia, kultura eta industrian lagundu zuten, baina, hala ere, juduen aurkako bortxa naziek boterea hartu baino lehen ere bazen.
Propaganda naziak barruko arerio gisa seinalatu zituen Alemaniako biztanleriaren % 0,76a osatzen zuten 600.000 judutarrak eta I. Mundu Gerraren porrota edo 1920 hamarkadako hiperinflazioa edo Depresio Handiaren erantzule egin zituen.
Orangetree (Florida)
Orangetree Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Collier konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kristal hautsien gaua
Jazarpen eta neurri antisemitak
1922-1923ko hiperinflazio garaian gertatu zen Scheunenvierteleko pogromoa, Berlinen. 1931n, SA-ko lider eta, geroago, poliziaburu izango zen Wol-Heinrich von Helldorfek antolatu zituen Kurfürstendammeko pogromoak, Berlinen.
1920ko otsailaren 24an idatzitako NSDAP (Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialista) alderdiaren programak zera zioen:
1933ko urtarrilaren 30ean Paul von Hindenburg lehendakariak Adolf Hitler Alemaniako kantzelari izendatu eta Reichstagak nozitutako sutearen ondoren diktadoreak erabateko agintea hartu bezain pronto, biztanleria judutarren bizi baldintzak aldatzen hasi ziren.
Diskriminazio hau Hitlerrek agindutako juduen negozioi eginiko boikotean islatu zen bereziki, Julius Streicherrek antolatu eta, 1933ko apirilaren 1ean, SAk gauzatuko zutena atzerriko herrien erabateko kondena irabaziz.
Hasiera-hasieratik, Hitlerren erregimena politika antisemitak txertatzen hasi zen. 1933tik aurrera, gobernu alemaniarrak juduen aurka zihoazen lege sail bat onartu zuen: bizimodua irabazteko eskubidea mugatu, hiritartasun osoa izan, hezkuntza eskubidea edo Zerbitzu Zibil Profesionalaren Berrezarpenerako Legea, juduei administrazio publikoan lan egitea debekatuz.
1935eko irailaren 15ean Nurembergeko legeak onartu zirenean, juduenganako ostrazismoa ofizializatuta geratu zen, Alemaniar Odola eta Ohorea Babesteko Legea (Blutschutsgesetz) edo Reicharen Hiritartasun Legea (Reichsbürgergesetz) adibide. Lege eta dekretu hauen xedea, jatorriaren arabera, judu, erdi-judu edo judu laurdenaren (mischling; mestizo) bereizgarriak ezartzea zen. Alemaniar hiritar eta juduen arteko sexu harremanak eta ezkontzak debekatzen zituen eta juduei alemaniar hiritartasuna kendu; eskubide politiko gehienak ezerezean geratu zitzaizkien, boto eskubidea adibidez, eta hainbat lanbide edo ikasketatik ere kanpo geratu ziren.
1937an, juduen aurkako kapaina gogortu egin zen, propaganda antisemitarako egindakoDer ewige Jude filma zalbaldu zutenean, batez ere. 1938an, judu alemaniarrei pasaporteak kendu zizkien eta, apirilaren 26an, ondasunak erregistratzera behartu zituzten, arioen eskuetara errazago pasatu ahal izateko. Abuztuaren 17an, juduek erabil zitzaketen izenak erregulatu zituzten eta 3 ordena berri erantsi zizkien Nurembergeko Legeei, judutar negozioa kontzeptua definituz eta medikuntzaren praktika juduei debekatuz. Kosta ala kosta, juduak alde egitera behartzea zen helburu.
Poloniar juduak Alemaniatik kanporatu
1938ko abuztuan, Alemaniako aginteak atzerritarren erresidentzia baimenak bertan behera geratzen zirela iragarri zuen eta berritu beharrean izango zirela baina, neurri hark atzerriko jatorria izanda ere, Alemanian bertan jaiotako juduak hartzen zituen.
Poloniak urriaz gero poloniar jatorriko judurik ez zuela hartuko deklaratu zuen. 1938ko urriaren 28an, Polenaktion deiturikoan, Polonian jaiotako 17.000 judu baino gehiago egotzi zituzten Alemaniatik Hitlerren aginduz, Abraham Joshua Heschel filosofo, teologo eta errabinoa eta gerora kritiko literario izan zen Marcel Reich Ranicki tarteko. Gau bakarra eman zieten hori egiteko eta maleta bakarra eraman zezaketen. Gainontzeko ondasunak konfiskatu egin zizkieten, bai naziek eta baita judu ez ziren bizilagun alemaniarrek ere.
Aitzakia: Von Rathen hilketa
Kanporatuen artean, Zindel eta Rivka Grynszpanen familia zegoen, 1911n Alemaniara emigratutako poloniar juduak eta egoitza Hannoverren zutenak. 1961ean, Adolf Eichmann epaitu zutenean, Zindel Grynszpanek 1938ko urriaren 27ko gauan Hannoverren izandako deportazioaren gorabeherak kontatu zituen:
Ekintza haren aurrean, azaroaren 8an, Alemaniak lehenengo zigorrak iragarri zituen eta egunkari eta aldizkari juduak isildu beharrean izango ziren. Baziren hiru egunkari judu alemaniarrak, zirkulazio nazionalekoak, eta beste lau, kulturalak; baita kirolean aritzen zirenak edo komunitateko buletinak; Berlinekoak, adibidez, 40.000 aleko tirada zuen. Judutar haurrek ezin ziren alemaniar eskoletara joan eta juduen ekintza kultural oro bertan behera geratu zen. Hiritar eskubide guztiak galdu zituzten.
Vom Rath funtzionariaren heriotzaren aurrean ez zen inongo agerraldi publikorik izan, baina 1938ko azaroaren 8az geroztik, Joseph Goebbelsek prentsan antolatutako kanpaina antisemitak lider naziek burutuko zituzten pogromoak sustatu zituen Hesse-Cassel, Munich eta Hannoverrekoak, batez ere. Ernst vom Rath azaroaren 9an hil zuten eta, hurrengo gauan, horren aitzakian, naziek Kristal hautsien gaua burutu zuten, pogromo antisemita ugari eta koordinatuak eginez.
Kristal hautsien gaua
Von Rathen hilketa aitzakia izan zen alemaniarrak Alemania eta Austriako juduen aurka bidaltzeko. Bat-batekoa balitz bezala agertu bazuten ere, gobernu alemaniarrak antolatuta egon zen. NSDAP alderdiaren agintaritza ados zegoen eta, maiz egin ohi zuen eran, gobernuak alderdia erabili zuen lan zikinerako.
Azaroaren 9 hartan, 1.574 bat sinagoga izurratu zituzten (Alemaniako gehienak) eta baita judutar hilerri asko, 7.000 denda baino gehiago eta 29 biltegi ere. 30.000 judu hartu zituzten atxilo eta kontzentrazio-esparruetan sartu; asko hil ziren hartutako jipoiagatik. Kopurua ez da sekula zehaztu eta 36 eta 200en artean estimatu da (zenbaki ziurrena 91 da). Bortxakeria giro hartan, judu ez zen hainbat alemaniar ere erori zen "itxura judutarra" zuelako.
Austriako gertakariak ez ziren gozoagoak izan eta Vienako 94 sinagogen gehiengoa eta otoitz etxeei kalte larriak eragin zizkieten. Juduek mesprezu eta itsusikeria asko jasan behar izan zuten, zolak garbiarazi zizkien eta ordu arte aberkideak izan zituzten austriarrak berealdiko irainak luzatu zizkien.
Atzerriko erantzuna
Judutarren dendek eta etxeek Kristal hautsien gauean jasandako txikizioak, 1938ko azaroaren 10ean agerian.
Mundu osoan izan zen gertakariaren berri eta Europa eta AEBetako mugimendu nazien ospeak beherantz egin zuen. Egunkari ugarik gaitzetsi zuen eta Errusia Inperialaren 1880eko hamarkadako sarraskiekin konparatu zuen. AEB ak ez ziren harreman diplomatikoak haustera iritsi, baina bai enbaxadorea kentzea eta beste hainbat gobernuk, berriz, erabat hautsi zituzten Alemaniakiko harremanak protesta eran. Espainiaren kasuan —bi urte gerran murgilduta zeramatzan—, Francok pogromoa justifikatu eta txalotu egin zuen, baina Errepublikak gaitzetsi eta juduen alde agertu zen.
Ondorioa
thumb|[[1945az geroztik, hainbat sinagoga konpondu egin zuten. Berlinekoak plaka hau du, zera esaten duena: Sinagoga honek baditu 100 urte eta naziek eman zioten su 1938ko azaroaren 9an KRISTALLNACHT-en (Kristal hautsien gaua)
II. Mundu Gerran, 1939-1945 1943an, bonbardaketa batean suntsitu zuten.
Jainkoaren etxe honen aurrean beti egongo da haren memoria
EZ SEKULA AHAZTU
Berlingo Komunitate Judua Direktorioa ]] Alemaniar juduei eragindako jazarpen eta kalte ekonomikoak ez ziren bat ere baretu eta 1.000 milioiko isun kolektiboa ezarri zieten gainera. Hipokresia galanta zen dena. The New York Times egunkariak berak bazituen nazien erantzukizunak frogatzen zituzten argazkiak; gaur, badakigu Adolf Hitlerren oniritzia zuela eta führerrak planifikazioan parte hartu zuela gainera. Baina, zigor kolektiboa bilatzen zuten, gero Genevako Konbentzioak salatuko zuten bezala.
Papagai bulargris
Papagai bulargrisa (Myiopsitta monachus) Psittacidae familian sailkatua dagoen papagai berde eta bulargrisa da. Moko horia du eta kopeta ere grisa. Gainalde berdea du, hego berde-urdinak eta sabelalde berde-horizka. Oro har oso homogeneoa den papagaien artean salbuespen dira Myiopsitta generoko bi espezieak, bular eta kopeta grisa duten bakarrak direlako ia 400 espezie dituen talde zabal honetan.
Kristal hautsien gaua
Ondorioa
Gau hartan bertan hasi zen NSDAP alderdiak eta estatuaren aparatoak burutu zituzten ekintza antisemiten aldi berria, Alemanian bizi ziren juduak deportaziora eta, azken batean, heriotzara eramanez. Ez zen jende asko konturatu artean, baina Kristal hautsien gaua gero Holokausto deitu zitzaion Europa osoko juduen jazartzen eta hiltze sistematikoaren lehen pausua besterik ez zen izan.
Papagai bulargris
Papagai bulargrisa Hego Amerikako lurralde zabal batean bizi da, besteak beste Argentinan, Uruguain, Bolivian, Brasilen eta Paraguain. 20-30 urteko bizi iraupena dute.
Carnalbanagh
Carnalbanagh (irlanderaz Carn Albanach eta Ulsterko eskozieraz Carn Albanach) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian.
Gotha (Florida)
Gotha Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Orange konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Carnalbanagh
Glenarm udalerriaren gain eta Slemish menditik hurbil dago.
Papagai bulargris
Munduko beste leku batzuetara ere iritsi da gizakiak eramanda. Etxeetan hazteko ere saldu izan da eta ihes egindako aleek populazio egonkorrak sortu dituzte Ipar Amerikako eta Europako hainbat herrialdetan, egoera eta leku berrietara oso erraz moldatzen den espeziea baita. Espezie exotiko inbaditzaile bezala sailkatzen da.
Roldani Baldwin
Roldani Baldwin,, (Puerto Plata probintzia, Dominikar Errepublika, 1996ko martxoaren 16a), beisbolean lehiatzen den kirolari dominikarra da.
Lancaster (Texas)
Lancaster Texasko hiri bat da. Dallas konderrian kokatua dago. 2010ean 36,361 biztanle zituen, 78.43 kilometro koadrotan banatuta.
Roldani Baldwin
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen Dominikar Errepublikaren taldearekin, Japoniaren eta AEBko taldeen atzetik.
Taldea, honako hauek osatzen zuten: Darío Álvarez, Gabriel Arias, Jairo Asencio, Luis Felipe Castillo, Jumbo Díaz, Junior García, Jhan Mariñez, Cristopher Mercedes, Denyi Reyes, Ramón Rosso, Ángel Sánchez, Raúl Valdés, Roldani Baldwin, Charlie Valerio, José Bautista, Juan Francisco, Jeison Guzmán, Erick Mejia, Gustavo Nuñez, Emilio Bonifácio, Melky Cabrera, Johan Mieses, Yefri Pérez eta Julio Rodriguez-ek.
Épégard
Épégard Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Épégard udalerrian erroldatutako biztanleak 432 ziren. Familiak 165 ziren, horien artean 26 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren gizonak eta 13 bakarrik bizi ziren emakumeak), 55 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 63 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 181 etxebizitza zeuden, 169 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 181etxeak ziren. 169 etxebizitza nagusietatik 155 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 57 etxek lau zituzten eta 85 etxek bost zituzten. 147 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 73 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 90 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 305 ziren, horien artean 234 aktiboak ziren eta 71 inaktiboak ziren. 234 pertsona aktiboetatik 223 lanean zeuden (127 gizon eta 96 emakume) eta 10 langabezian zeuden (6 gizon eta 4 emakume). 71 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Épégard udalerrian 180 unitate fiskal zeuden, 486,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.732 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Eixu! Zaldibarko Euskara Taldea
'''Eixu! Zaldibarko Euskara Taldea''' Zaldibarko (Bizkaia) euskara-elkartea da.
Épégard
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
Eixu! Zaldibarko Euskara Taldea
1996an sortu zen, euskara eta euskal kultura bultzatzeko helburuarekin. Euskal giroa sortzeko euskaldunen topagune izango diren hamaika ekitaldi antolatzen ditu: kontzertuak, bazkariak, jaiak eta abar.
Épégard
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Épégard udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 105 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Carncastle
Carncastle edota Cairncastle (irlanderaz Carn) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2001ean 66 biztanle zituen.
Larne udalerritik hurbil dago, kostaldeko Ballygalley udalerritik lur barnera.
Sciez
Sciez Frantziako udalerria da, Savoia Garaia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sciez udalerrian erroldatutako biztanleak 5.056 ziren. Familiak 2.039 ziren, horien artean 567 pertsona bakarrekoak ziren (207 bakarrik bizi ziren gizonak eta 360 bakarrik bizi ziren emakumeak), 594 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 686 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 192 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 2.762 etxebizitza zeuden, 2.080 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 538 bigarren erresidentzia ziren eta 144 hutsik zeuden. 2.109 etxeak ziren eta 634 apartamentuak ziren. 2.080 etxebizitza nagusietatik 1.480 bere jabearen bizilekua ziren, 541 alokairuan okupaturik zeuden eta 59 doan lagata zeuden; 42 etxek gela bat zuten, 194 etxek bi zituzten, 364 etxek hiru zituzten, 515 etxek lau zituzten eta 965 etxek bost zituzten. 1.816 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 914 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.054 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.336 ziren, horien artean 2.592 aktiboak ziren eta 744 inaktiboak ziren. 2.592 pertsona aktiboetatik 2.372 lanean zeuden (1.249 gizon eta 1.123 emakume) eta 220 langabezian zeuden (104 gizon eta 116 emakume). 744 pertsona inaktiboetatik 217 erretiraturik zeuden, 251 ikasten zeuden eta 276 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sciez udalerrian 2.058 unitate fiskal zeuden, 5.115,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.959 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 233 komertzioetatik, 6 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 38 eraikuntza enpresak ziren, 43 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 28 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 16 higiezinen enpresak ziren, 34 zerbitzu enpresak ziren, 26 administrazio publikoko enpresak ziren eta 19 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 71 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 5 margolariak, 8 zurginak, 9 iturginak, 7 argiketariak, 3 eraikuntza enpresak, 4 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 16 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 17 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 5 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 2 kirol-dendak, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Sciez udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, 450 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lampichthys procerus
Lampichthys procerus Lampichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Myctophidae familian sailkatzen da.
Gaizkata arrunt
Morfologia
Gorputz luzanga du, bost lerrotan antolatutako hezurrezko plakez estalia. Eskeleto kartilaginosoa du, partzialki osifikatua. Isats hegala heterozerkoa (asimetrikoa) da.
Bizkar marroi grisaxka du, distira berdeekin, eta sabel horixka, zilar-koloreko distirekin; halaber, mutur zorrotza du, moko itxurakoa, azpiko aldean 4 sentipen-bizar dituena. Ahoa hodi protraktila da eta ez du hortzik. Handienek 3,5 metroko luzera dute eta 170 kiloko pisua inoiz.
Bizitza zikloa
Arrain anadromoa da: bizitzaren zati handiena itsasoan ematen du, baina ibaira itzultzen da ugaltzera. Arrak 10-12 urterekin ugaltzen dira aurrenekoz eta emeak 14-18rekin. Zantzuen arabera, arrak bi urtetik behin ugaltzen dira eta emeak, 3-4 urtetik. Ugalketa apiril eta uztaila artean izaten da. Migrazio eta errunaldian helduek ez dute jaten. Migrazioan ibilitako distantzia ibaiaren ur mailarekin erlazionatuta dago. Ur emari handiko urteetan 1000 km edo gehiago korritzen ahal dute. Helduak ugaldu orduko itzultzen dira itsasora.
Arrabak substratuari itsasten zaizkio eta 10 egunen buruan larbak jaiotzen dira. Hauek, laster, arrainkume higikor bilakuko dira. Jaio ondorengo lehenbiziko uda errunlekutik hurbil igarotzen dute. Dena den, fase hau aski ezezaguna da. Udazkenean ibaian behera abiatu eta neguan estuariora iristen dira. Ordurako 6-8 hilabete dute eta 20-25 cm luze dira. Hirugarren uda baino lehen itsasoan sartzen dira. 3 eta 10 urte arteko gaizkata gazteek uda estuarioan igarotzen dute eta negua, itsasoan.
8-10 urterekin, gaizkata heldugabeek itsasadarra erabat uzten dute eta plataforma kontinentalean kokatzen dira, gehienetan 40 m baino gutxiagoko sakoneran. Itsasoan migrazio luzeak egin ditzakete. Esate baterako, Girondako estuarioan markatutako gaizkata batzuk, geroago Ipar itsasoan harrapatu dira.
Elikadura
Gazteek, ibaian eta estuarioan, makroornogabe bentikoak jaten dituzte. Girondako estuarioan, poliketoak (itsas zizareak) eta krustazeo txikiak harrapakin nagusiak dira. Itsasoan, moluskuak, krustazeoak eta arrain txikiak jaten dituzte.
Banaketa
Antzina Europako itsasalde eta ibai handi gehienetan ugaria zen. Ohikoa zen Atlantikoko kostalde gehienetan, bereziki Baltikoko eta Ipar itsasoko sakonera txikiko uretan. Mediterraneoan eta Itsaso Beltzean ere bizi zen. XX. mendearen hasiera arte Europako 30 ibai arro baino gehiagotan ugaltzen zen.
1970reko hamarkadaren erdialdean bi populazio ugaltzaile baino ez ziren geratzen: Rionikoa (Georgia) eta Garona-Dordoina arrokoa. Rionin 1991n hauteman zen azkenekoz. Beraz, egun gaizkata arruntaren banaketa Girondaren arrora eta Bizkaiko golkora mugatuta dago. Beti ere, ingurune naturalean egiaztatu diren azken ugalketak 1988 eta 1994koak dira.
Kontserbazioa
XX. mendearen hasiera arte garrantzi handiko arrain komertziala izan zen, kabiarra ekoizteko batez ere. Ordutik gainbehera izugarria izan zuen eta XXI. mendearen hasieran Garona-Dordoina arroko populazioa baino ez zen gelditzen. Gehiegizko arrantza, habitataren galera eta uraren kutsadura dira gainbehera horren arrazoi nagusiak.
Gaizkata arrunta CITES (Arriskuan dauden fauna eta flora espezie basatien inguruko nazioarteko merkataritzari buruzko konbentzioa), Bonngo hitzarmena (1979) eta Bernako hitzarmenaren (1979) arabera babesturik dago. Habitaten zuzentarauak (1992) lehentasunezko espezietzat jo zuen.
Garona eta Dordoinan 1995ean egin ziren lehenbiziko birpopulazioak. Arrantzaleek ustekabean harrapatutako bi gaizkata helduri esker, 23.000 larba jaio ziren gatibutasunean. Urte hartan 9.000 larba askatu ziren ibaietan eta mila inguru aurrerako utzi ziren Saint-Seurin-sur-l'Isleko arrain haztegian, etorkizuneko ugaltzaileen kopurua handitzeko. 2007tik aurrera birpopulazio handiagoak egin dira: 7.500 gaizkatakume 2007an, 86.000 2008an eta 45.000 2009an.
Clogh (Antrim konderria)
Clogh edota Clough (irlanderaz An Chloch) Ipar Irlandako Antrim konderrian dagoen udalerri txiki bat da, Ulster probintzian. 2011ean 220 biztanle zituen.
Ballymena udalerritik 9 milia iparraldera dago.
Leptopelis modestus
Leptopelis modestus Leptopelis generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz (Birán, Kuba, 1926ko abuztuaren 13a - Habana, Kuba, 2016ko azaroaren 25a) Kubako agintari gorena izan zen 1959ko urtarrilaren 1etik, Kubako iraultzako buruzagi baitzen Fulgencio Batista diktadorea agintetik bota zuenean, 2008ko otsailaren 24a arte. 1961ean, gobernu iraultzaileak bere burua marxismoaren jarraitzaile moduan definitu zuen eta Amerika osoko lehen gobernu sozialista sortu. 1976 urtera arte lehen ministro kargua izan zuen; urte hartako konstituzio berriarekin, Estatuko Kontseiluaren eta Ministro Kontseiluaren lehendakari izendatu zuten. 1965ean Kubako Alderdi Komunistasortu zenetik, lehen idazkari kargua du.
Pertsonaia berezia da Fidel Castro, erabateko atxikimenduak edota gaitzespen indartsuak sortzen dituena. Haren jarraitzaileek desberdintasun sozialak desagerrarazteko bultzatu dituen garapen programak goraipatzen dizkiote: Kubako gobernuak osasun, kirol eta hezkuntzaren onurak jendarte osora hedatzeko ahaleginak egin ditu, oztopo guztien gainetik, eta Estatu Batuak buruzagi duen nazioarteko politika ereduaren aurrean beste muturrean mantendu da beti. Haren etsaiek komunismo sobietarraren erako alderdi bakarreko sistema kritikatzen dute, bai eta giza eskubideak urratzea ere.
2006ko abuztuaren 1etik, osasun arazoak zirela eta, bere betebeharrak Raúl Castro anaiaren esku utzi zituen eta 2008ko otsailaren 18an presidente izateari uko egin ziola jakinarazi zuen. Otsailaren 24an bere anaia den Raul Castro hautatu zuten Kubako presidente berri. Osasun arazo hauen ondorioz hil zen 2016ko azaroaren 25ean.
Gaztaroa
Fulgencio Batista presidente zenean, Habanako unibertsitatean Zuzenbide ikasketak egiten ari zela, FEU Unibertsitate Ikasleen Federazioko buruzagietako bat izatera iritsi zen. Urte batzuk geroago, Kubako Herriaren Alderdia edo Partido Ortodoxo taldean sartu zen. 1947an Rafael Trujillo diktadorea agintetik kentzeko talde batean ibili zen.
Partido Ortodoxoko buruzagia izan zen eta diputaturako hautagai izendatzekotan zen 1952ko ekainean, baina orduantxe Fulgencio Batistak demokrazia ezartzeko promesarekin, estatu-kolpe a egin zuen. Behin agintea lortuta, Batistak aldarrikapenok baztertu eta Ameriketako Estatu Batuen interesen zerbitzura jarririk, diktadura ezarri zuen.
Iraultza
Fidel Castrok, abokatu moduan, Batista epailen aurrean salatu zuen, baina salaketek ez zuten ondoriorik izan. Talde militar txiki batekin, Moncadako koartel militarra armen bidez hartzen saiatu zen. Hala ere, erasoa erabateko porrota izan zen; taldekide asko hil eta Castro eta beste gerlariak atxilotu egin zituzten. Epaiketan, Castro arduratu zen bere buruaren eta gainerako atxilotuen defentsaz eta epaileen aurrean aurkeztutako azken ondorioa Historiara igaroko zen hitzaldi luzea izan zen: haren esanetan, Batista izan zen Kubako Konstituzioa eta legeak urratu zituena eta Castro eta bere burkideak, berriz, justiziaren eta orden legalaren defendatzaileak ziren. Oso famatua da hitzaldiaren amaieran epaileei esan ziena: ''Condénenme. La Historia me absolverá'' (Kondena nazazue. Historiak absolbituko nau). Castrori 15 urteko espetxe-zigorra ezarri zioten, baina handik gutxira, oposizioko alderdien eta jesuiten presioei esker, indultatu eta Mexikora alde egin zuen, beste burkide batzuekin gerrilla antolatzera.
1956. urterako, Sierra Maestrako mendateetan, Fidel Castrok, Raúl anaiak, Ernesto Che Guevarak eta Camilo Cienfuegosek, beste 200 errebelderekin, Batistaren erregimenaren kontrako gerran jardun zuten.