cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Partenoia (Nashville)
Nashvilleko Partenoia, Tennessee, Atenasko Partenoiaren erreplika bat da. 1897an eraiki zen Tennesseeren mendeurreneko Erakusketaren zati bezala, non Estatu hau Estatu Batuekin elkartu zeneko mendeurrena ospatzen zen.
Tenneseko mendeurreneko erakusketarako eraikuntza
1897ko Erakusketako pieza nagusia izateko eraiki zen, jatorrizko eta antzinako monumentuetan oinarritutako beste eraikin batzuekin batera, Egiptoko piramideak kasu. Eraikinaren lehen bertsio hau eskaiolaz, egurrez eta adreiluz eraikia zegoen, hasiera batean, erakusketa amaitu ondoren, eraikina desmuntatua izango baitzen, Mendeurreneko Parkeko gainontzeko eraikinekin egin zen bezala. Hala ere, eraikuntza hain gogokoa izan zen, bere errealismoagatik, non Nashville hiriak kontserbatzea erabaki zuen. Eraikina erakusketaren ondoren eraisteko asmoz eraiki zenez, eraikina ez zen behar bezain sendoa. Honela, 1920an, monumentua eraitsia izan zen, eta, lehen zegoen tokian, hormigoiz eraikitako bigarren bertsio bat eraiki zen, askoz egonkorragoa eta jatorrizko Partenoiarekiko leialagoa. Bigarren bertsio honetan, Atenasko Akropoliko Partenoia eta Elgineko marmolak zehatz-mehatz aztertu zituzten aditu askok parte hartu zuten, gaur egun Britainiar Museoan daudenak. Hauen erreprodukzioak igeltsuz egin zituzten, Atenasko Partenoia apaindu zuten jatorrizko eskulturen moldeak izanik, K. a. 438 an datatuak daudenak. Gainera, monumentuak, teorian, jatorrizkoak zuen dekorazio polikromatu bera du. Atenasko jatorrizko Partenoiaren erreplika honek jatorrizko monumentuaren omenaldi bezala balio du, greziar arkitektura klasikoaren gailurtzat hartzen dena.
Atenea Partenosen irudia
Atenea Partenos en estatuaren berreraikuntza, 1990ean Alan LeQuirek sortua, Nashvilleko Partenoiaren erdigunea da, antzinako Greziaren jatorrizko Partenoian egongo zenaren imitazioz, Fidias eskultore greziarrak sortu zuena. Jatorrizkoa izango zen modura berreraikia izan da, jatorrizkoa aspaldi galdu zelarik. Estatua honek, 13 metroko altuera du eta urrez estalita dago. Eskulturak, Atenea Partenos jainkosa irudikatzen du, armadura eta kaskoarekin jantzita, ezkerrean ezkutu bat duela, garaipenaren jainkosa irudikatzen duen estatua txiki bat bere eskuin eskuan eta bere ezkutu eta jainkosaren artean altxatzen den suge erraldoi bat. Eskultura, hasiera batean urrezkoa ez zena, 23,75 kilateko urrez estalia izan zen 2002an. Mendebaldeko barnealdeko eskulturarik handiena da (1990 arte Mexikoko Chignahuapango Ama Birjina Sortzez Garbiarena zen). Bere azken neurriak zehazteko unean, bisitariak, sartzean, eskulturaren oinen parean geratzeko erabakia hartu zen, jainkosaren aurrean oso txiki sentiarazten duena.
Gaur egun
Gaur egun, Partenoia, Mendeurrenaren Parkearen zati nagusi bezala mantentzen da, hiriaren erdigunetik mendebaldera dagoen parke publiko handi bat, eta museo bezala erabiltzen da, non lau arte galeria dauden. Museo honek XIX. eta XX. mendeko 63 margolan ditu bilduma iraunkor gisa, James M. Cowanek emanak.
Percy Jackson eta tximistaren lapurra filmeko eszena batean agertzen da.
Inno e Marcia Pontificale
Inno e Marcia Pontificale (euskaraz Aita Santuaren Ereserkia eta Martxa) Vatikano Hiriko ereserki nazionala da. Aita santua edo bere ordezkarietako bat (nuncio) aurrean dagoenean jartzen da normalean.
Hiroki Shinjo
Hiroki Shinjo (新條 宏喜, 1973ko apirilaren 28a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Tokyo.
Calyptocichla serinus
Calyptocichla serinus Calyptocichla generoko animalia da. Hegaztien barruko Pycnonotidae familian sailkatua dago.
Aitor Arregi Arrieta
Aitor Arregi Arrieta (Bergara, ) gipuzkoar futbolaria da, Eibar KE taldeko jokalaria izandakoa. Erdiko atzleari moduan jokatzen du.
Estatistikak
''2020eko maiatzak 11n eguneratua. Datu ofizialak.''
Herentzia (argipena)
Herentzia hitzak adiera zenbait ditu:
Neste (ibaia)
Neste hego-mendebaldeko Frantziako ibaia da, Garonaren adarra dena. Saint-Lary-Soulan inguruan jaioa, 73 kilometro luze da eta 906 km² arroa drainatzen du.
Saint-Germain-sur-Sarthe
Saint-Germain-sur-Sarthe Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Germain-sur-Sarthe udalerrian erroldatutako biztanleak 494 ziren. Familiak 181 ziren, horien artean 33 pertsona bakarrekoak ziren (18 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 70 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 74 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 302 ziren, horien artean 232 aktiboak ziren eta 70 inaktiboak ziren. 232 pertsona aktiboetatik 209 lanean zeuden (118 gizon eta 91 emakume) eta 23 langabezian zeuden (6 gizon eta 17 emakume). 70 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Germain-sur-Sarthe udalerrian 201 unitate fiskal zeuden, 550 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.557 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 iturginak, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Saint-Germain-sur-Sarthe udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 568 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Alcalà de Xivert
Alcalà de Xivert Valentziako Erkidegoko udalerria da, Baix Maestrat eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 7.926 biztanle zituen.
Hezhou
Hezhou (txinera sinplifikatuz: 贺州; pinyineraz: Hézhōu), Guangxi eskualde autonomoan kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 2.090.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera eta 4.576,9 kilometro koadroko azalera.
Txernobylgo hondamendia
Egun hartan, Lenin zentral nuklearreko 4. erreaktorean bat-bateko potentzia igoera bat izan zen. Honek erreaktore nuklearraren nukleoa gehiegi berotzea eragin zuen; ondorioz, bere barnean bildutako hidrogenoa lehertu egin zen, energia elektrikoaren horniketa eten egin zela simulatzeko proba batean.
Askatu zen material erradioaktibo kantitateak (1945ean Hiroshiman jaurtitako bonba atomikoak askatutakoa baino 500 bat aldiz gehiago izan zela uste da) ofizialki 31 lagun hil zituen zuzenean, eta Sobietar Batasuneko gobernua beste 135.000 inguru hartatik ateratzera behartu zuen. Europako iparraldeko eta erdialdeko hainbat herrialdetan erradioaktibitatea detektatu zenean, nazioarteko alarma sortu zen. Ondorio ekonomikoez gain, hondamendiak epe luzera osasun publikoan izan dezakeen eragina ere ikertu izan da. Atera dituzten ondorioak eztabaidagai badira ere, guztiak bat datoz honetan: kutsadura jasan duten milaka eta milaka lagunek, beren bizitzako uneren batean pairatu dituzte edo pairatuko dituzte horren ondorioak osasunean.
Ukrainako gobernuarekin izandako negoziazio luzeen ondoren, nazioarteko komunitateak zentralaren behin betiko itxieraren kostuak finantzatu zituen, eta 2000ko abenduan bukatu zen itxiera. 2004az geroztik erreaktorearentzako sarkofago berri bat eraikitzen ari dira.
Historialari batzuk gertaera honek eragindako hondamendia 1991n jazotako Sobietar Batasunaren desegitearen hasieraren mugarritzat eta abiapuntutzat jotzen dute.
Zentral nuklearra
Txernobylgo zentral nuklearra (Чернобыльская АЭС им. В.И.Ленина – V.I. Leninen oroimenezko zentral elektriko nuklearra) (Koordenatuak: ) Ukrainan dago, Txernobyl hiritik 18 km ipar mendebaldera, Ukraina eta Bielorrusiaren arteko mugatik 16 kilometrora eta Ukrainako hiriburua den Kievetik 110 km iparraldera. Zentralak lau RBMK-1000 erreaktore zituen, bakoitza 1.000 MW ekoizteko ahalmenarekin. Lehen lau erreaktoreak 1977tik 1983ra bitartean eta era mailakatuan jarri zituzten martxan; istripuak eraikitzen ari ziren beste bi erreaktore amaitzea eragotzi zuen. Erreaktore hauen diseinuak ez zituen betetzen ordurako Mendebaldeko erabilera zibilerako erreaktore nuklear guztiek zituzten segurtasun eskakizunak. Horietan garrantzitsuena babes eraikinik edo erreaktorearen eraikinik ez izana da.
Erreaktorearen nukleoa grafitozko zilindro eskerga batez osatua zegoen (1.700 tonakoa), eta bere barnean 1.600 hodi metaliko presioarekiko erresistentek 190 tona uranio dioxido zeuzkaten barra zilindriko eran. Hodi hauetatik zehar ur puruak zirkulatzen zuen presio handiz, eta berotzean lurruna ematen zion gurpil askeko turbinari. Erregai hodi hauen artean 180 tutu zeuden, «kontrol-barrak» deiturikoak, altzairuz eta boroz osatutakoak eta erreaktorearen nukleoaren barneko kate-erreakzioa kontrolatzen laguntzen zutenak.
Istripua
1986ko abuztuan, Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziari igorritako txosten batean, Txernobylgo zentraleko istripuaren zergatiak azaltzen ziren. Txosten honek zioenez, 1986ko apirilaren 26 larunbatean, zentralean zegoen langile taldeak proba bat egitea erabaki zuen erreaktorearen segurtasuna hobetu asmoz. Horretarako zera aztertu behar zuten: lurrunaren jarioa itxi ondoren, ea zenbat denboraz jarraituko zuen lurrun-turbinak energia elektrikoa sortzen. Larrialdietarako hozte-ponpek, matxura gertatuz gero, gutxieneko potentzia bat behar zuten martxan jartzeko (diesel sorgailuak martxan jarri arte); eta zentraleko teknikariek ez zekiten, behin lurrunaren jarioa itxitakoan, turbinaren inertziak ponpak funtzionamenduan mantendu ote zitzakeen.
Esperimentu hau egiteko, teknikariek ez zuten erreaktoreko kate-erreakzioa geratu nahi xenon bidezko pozoitze izeneko fenomeno bat saihesteko. Erreaktorearen barnean sortzen diren fisio produktuen artean, xenona (Xe) dago, oso neutroi-zurgatzailea den gas bat. Erreaktorea era normalean funtzionatzen ari den bitartean hainbeste neutroi sortzen dira, ezen zurgapena minimoa baita, baina potentzia oso txikia denean edo erreaktorea geratu egiten denean, 135Xe kantitatea igo egiten da eta egun batzuetarako kate-erreakzioa eragozten du. 135Xe-a jaisten denean berrabiarazi daiteke erreaktorea.
Langileek kontrol-barrak sartu zituzten erreaktorearen potentzia gutxitzeko eta hau 30 Megawatteraino erori zen. Halako maila baxuan, sistema automatikoek erreaktorea gerarazi dezakete. Arrazoi horregatik, operadoreek potentzia erregulatzeko sistema, larrialdietarako nukleoaren hozte-sistema eta beste babes-sistema batzuk deskonektatu zituzten.
30 MW-ekin xenon bidezko pozoitzea hasten da, eta hori eragozteko erreaktorearen potentzia handitu zuten kontrol-barrak igota. Baina erreaktorea itzaltzeko zorian zegoelarik, langileek kontrol-barra gehiegi kendu zituzten eskuz. Nukleoak zituen altzairu-boro aleaziozko 170 barretatik, segurtasun arauek gutxienez 30 barra beti jaitsita egotea eskatzen zuten eta aldi honetan 8 bakarrik utzi zituzten. Larrialdietarako sistemak deskonektaturik zeudenez, erreaktorearen potentzia bat-batean igo zen eta langileek ezin izan zuten igoera hori garaiz atzeman. 1:23an, esperimentua hasi eta lau ordura, kontrol aretoko lagun batzuk zerbait gaizki zihoala konturatzen hasi ziren.
Kontrol-barrak berriro jaitsi nahi izan zituzten larrialdietarako SCRAM botoia erabiliz (AZ-5 botoia «Larrialdietarako Defentsa Azkarra 5»). Baina hauek ez zuten erantzunik eman, beharbada ordurako beroagatik deformatu egin zirelako; eta deskonektatu egin zituzten grabitatearen ondorioz behera eror zitezen. Zarata handiak entzun ziren eta orduan, nukleoaren barnean sortutako hidrogenozko laino baten ondorioz, leherketa handi bat gertatu zen. Horrek erreaktorearen 100 tonako sabaia gora jaurti eta zentralean sute bat sortu zuen, eta atmosferara fisio-produktuen emisio izugarriak eragin zituen.
Berehalako erreakzioak
Istripua gertatu eta minutu gutxira, zentralari esleitutako suhiltzaile guztiak bidean ziren. Garrek 4. erreaktoreko hainbat pisuri eragiten zieten eta 3. erreaktorea zegoen eraikinera gerturatzen ari ziren era arriskutsuan. Istripuaren ondorengo hiru orduetan suhiltzaileek izandako jarrera eredugarriak eragotzi zuen sua zentral osora zabaltzea. Hala ere, Kiev-eko suhiltzaileei laguntza eskatu zieten hondamendiaren garrantzia zela eta. Zentraleko operadoreek larrialdiko hoztean jarri zituzten beste hiru erreaktoreak. Bi egun geroago, 18 lagun oso larriki zaurituak zeuden eta 156 zaurituak, erradiazioak sorturiko garrantzizko lesioekin. Oraindik ez zegoen hildakoen kopuruaren zenbakirik, baina istripu nuklear batek egunetik egunera handitzen du hildakoen zerrenda, eta istriputik urte asko igaro arte.
Lehen aldiz helikopteroan hurbildu zirenean, agerian geratu zen gertatutakoaren larritasuna. Atmosferarekin kontaktuan zegoen nukleoan, bertako grafitoa erabat urtuta zegoen. Erregaiaren materiala eta beste metal batzuk, berriz, nahasketa likido gori bat bilakatuta zeuden. Tenperatura 2.500 °C-koa zen eta tximinia antzeko efektu batean, ke erradioaktiboa garaiera handira jaurtikia zen.
Tréal
Tréal (bretainieraz Treal eta galoz Teria) Morbihan departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Txernobylgo hondamendia
Berehalako erreakzioak
Aldi berean, eskualdeko arduradunak Pripiat hiria eta zentralaren inguruko 10 kilometroko erradioa husteko prestatzen hasi ziren. Lehen ebakuazio hau hurrengo egunean hasi zen era masiboan eta 36 ordu geroago bukatu zen. Txernobyl eta inguruko 36 kilometroko erradioan bizi zirenen ebakuazioa, ordea, ez zen burutu istripuaren ondoren sei egun igaro arte. Ordurako, erradiazioaren ondorioz lesioak jasan zituzten 1.000 lagun baino gehiago zeuden.
Larunbat goizean, armadako zenbait helikoptero prest zegoen nukleoaren gainera material nahasketa bat jaurtitzeko: hondarra, buztina, beruna, dolomita eta boro neutroi-zurgatzailea. Boro neutroi-zurgatzaileak kate-erreakzio bat gertatzea saihestuko zuen. Beruna gamma erradiazioak hartzeko zen eta gainerako materialek nahasketa bateratua eta homogeneoa mantenduko zuten. Maiatzaren 13an emisioak amaitu zirenerako, nukleora 5.000 bat tona material jaurtiak zituzten.
Orduan erreaktore kaltetuaren azpitik tunel bat eraikitzen hasi ziren, erreaktorea hoztuko zuen hozte-sistema bat ezartzeko asmoz. Tunel hau, material oso erradioaktiboaren garbiketa lanen zati handiena bezalaxe, armada errusiarreko erreserbistek egin zuten: 20 eta 30 urte bitartean zituzten gazteak. Azkenean, hozte-sistema ez zen sekula ezarri eta tunela hormigoiz bete zuten, lurra sendotzeko eta jaurtitako materialen pisuaren ondorioz nukleoa ez hondoratzeko. Hilabete eta 4 egunean tunela amaituta zegoen eta sarkofagoa izeneko egitura bat eraikitzen hasi ziren, erreaktorea inguratu eta kanpoaldetik isolatuko zuena. Lanek 206 egun iraun zuten.
Kanpoaldeko begi-bistako seinaleak
Txernobylen material erradioaktiboaren ihes larri bat izan zenaren lehenengo seinaleak ez ziren Sobietar Batasunetik etorri, Suediatik baizik. Bertan, apirilaren 27an, partikula erradioaktiboak aurkitu zituzten Forsmarkeko zentral nuklearreko langileen jantzietan (Txernobylgo zentraletik 1.100 kilometro ingurura). Ikertzaile suediarrek, bertako zentralean ihesik ez zegoela egiaztatu ondoren, erradioaktibitateak Ukraina eta Bielorrusiaren arteko mugatik etorria izan behar zuela ondorioztatu zuten, egun haietako haizearen norabideari erreparatuz. Antzeko neurketak gertatu ziren Finlandian eta Alemanian, eta honela mundu osoak ezagutu zuen, neurri batean behintzat, hondamendi haren larritasuna.
Apirilaren 28 asteleheneko gauean, Vremya (Время; euskaraz, «denbora») albistegiaren emankizunean, bertako aurkezleak komunikatu labur bat irakurri zuen:
SESBeko agintariek xehetasun gehiagorik ez emateko erabaki politikoa hartu zuten. Baina begi-bistakoa zenaren aurrean, maiatzaren 14an Mikhail Gorbatxev presidenteak luzea eta berantiarra, baina zintzoa zen txosten bat irakurtzea erabaki zuen. Bertan aitortzen zuen hondamendi hura ikaragarri larria izan zela.
Agerian geratu zen agintari sobietarren jarduteko era eztabaidagarria: istripuaren balizko ondorio latzak ezagututa ere, ez zuten behar adinako alarmarik piztu biztanleriarengan, milaka biktima eta hildako eragotzi zitzaketenean. Laborategi suediar batek eman behar izan zuen larritasunaren berri gertakaria zabaldua izan zedin.
Istripuaren ondorioak
Leherketak energia nuklearraren erabilera zibileko historiaren hondamendirik handiena eragin zuen. 31 lagun ofizialki istripuaren unean hil ziren eta beste 135.000 inguru berehala atera behar izan zituzten 155.000 km² kaltetuetatik. Urteetan zehar lurralde zabalak hutsik egon behar izan dute (batzuk oraindik ere bai), geroago beste 215.000 lagun ere lekualdatu zituzten eta. Erradiazioa Europako zatirik handienera zabaldu zen, eta erradioaktibitate indizeak maila arriskutsuetan mantendu ziren egun batzuetan. 1945ean Hiroshiman jaurtitako bonba atomikoaren erradiazioa baino 500 bider gehiago askatu zela kalkulatzen da.
Berehalako ondorioak
Nukleoko fusioak ia Europa osora hedatu zen laino erradioaktibo bat eragin zuen. Material erradioaktiboaren ihes bat beste herrialde batzuetara zabaltzen ari zenaren seinaleak ez zituzten sobietar agintariek eman, Suediak baizik. Apirilaren 27an, Txernobyldik 1.100 km-ra zegoen zentral batean, partikula erradioaktiboak aurkitu zituzten langileen jantzietan. Erradioaktibitate haren jatorria ikertzen hasi zirenean eta zentral suediarrean ihesik ez zegoela egiaztatu zutenean, orduan hasi ziren susmatzen Sobietar Batasunean benetako arazo nuklearren bat gertatua zela.
Txernobylgo kutsadura ez zen uniformeki zabaldu inguruko herrialdeetan: baldintza meteorologikoen arabera irregularki barreiatu zen. Zientzialari sobietarren eta Mendebaldekoen txostenek diote Bielorrusiak jaso zuela Sobietar Batasun ohian erori zen kutsaduraren %60 inguru. Bestalde, TORCH 2006 txostenak dio partikula lurrunkorren erdiak Ukrainatik, Bielorrusiatik eta Errusiatik kanpo erori zirela. Errusiar Federazioko zonalde handi bat ere, Briansken hegoaldean, kutsatua izan zen. Eta Ukrainaren ipar-mendebaldeko zonaldeak ere bai.
Berrehun lagun berehala ospitaleratu zituzten, eta horietatik 31 hil egin ziren (28 erradiazioa zuzenean jasotzeagatik). Gehienak suhiltzaileak eta istripua kontrolatzeko lanetan zebiltzan erreskateko langileak ziren. Inguru hartatik 135.000 lagun inguru ebakuatu zituztela kalkulatzen da, horien artean Prypjateko (Ukraina) 50.000 biztanle. Txernobylgo hondamendiko kaltetuen kopuruari buruzko informazio gehiagorako, ikus hurrengo atalak.
Zientzialari sobietarrek jakinarazi zuten 4. erreaktoreak uranio dioxido eta fisiorako proktuen 180 eta 190 tona bitartean zituela. Istripuaren ondoren, ihesean askatutako materialaren kalkuluak %5etik %30era bitartekoak dira. Baina sarkofagoaren barnean eta erreaktorean egon ziren likidatzaile batzuek (adibidez, Usatenko eta Karpan doktoreak) barruan ez dela erregaiaren %5 edo 10a baino gehiago geratzen baieztatzen dute. Suteak eragindako bero handiaren ondorioz, askatutako isotopo erradioaktiboak (erregai nuklearretik zetozenak) atmosferara igo ziren eta bertan barreiatu.
Likidatzaileek erradiazio dosi handiak jasan zituzten. Sobietarren kalkuluen arabera, erreaktorearen inguruko 30 km-ko erradioko ebakuazio-zonaldean 300.000 eta 600.000 likidatzaile bitartean aritu ziren garbiketa lanetan. Baina hauetako batzuk hondamendia gertatu eta bi urte geroago sartu ziren zonaldean.
Epe luzerako ondorioak osasunean
Yuri Bandazhevsky zientzialari, sendagile eta errektoreak gobernuaren kontrako iritzia du eta uste du zonalde kaltetuetako biztanleek ez luketela beren etxeetara itzuli behar. Bere iritziz, zesio-137ak organismoan heriotza dakar poliki-poliki, bihotzeko giharren ehunetan pilatzen baita, heriotza-kausa ohikoena Gomel-en leuzemia eta tiroide-minbiziekin batera. Gaur egun 500.000 haur eta 2 milioi heldu Bielorrusiako lurralde kutsatuetan bizi dira, eta Cs-137a sartzen dute gorputzean elikagaien bitartez. Lurralde osoan ez dago elikagai-iturri garbirik. 2001eko ekainaren 18an, epaitegi militar batek Yuri Bandazhevsky zortzi urtez lan behartuak egitera zigortu zuen.
KHEEren Energia Nuklearraren Agentziaren Txernobyli buruzko txostenaren arabera, nukleoko inbentariotik ondoko proportzioak askatu ziren:
Ihesaren forma fisiko eta kimikoek gasak, aerosolak eta erregai solido zatikatua hartzen dituzte barnean. Kutsadurari eta bere herrialdekako banaketari buruz (nukleoaren leherketaren ondorioz zati asko barreiatu ziren), ordea, ez dago txosten publikorik.
Zonalde kutsatuetan, pertsona batzuek erradiazio dosi handiak jaso zituzten (50 grayrainokoak) tiroidean, iodo-131 hartzeagatik. Iodo-131 guruin horretan kontzentratzen da. Iodo erradioaktiboa bertan ekoitzitako esne kutsatutik zetorren, eta batez ere umeengan izan zuen eragina. Hainbat ikerketek erakusten dutenez, tiroideko minbiziaren eragina izugarri handitu da Bielorrusian, Ukrainan eta Errusian. Baina zientzialari batzuek uste dute minbizi kasuen gorakadaren zatirik handiena kontrol zorrotzagoen ugaritzeak eragin duela. Gaurko egunera arte ez da hauteman leuzemia kasuen igoera nabarmenik biztanleriarengan, orokorrean. Zientzialari batzuk beldur dira erradioaktibitateak ez ote dien inguruko biztanleei hainbat belaunalditan zehar erasango.
Yuri Dubrova, Genetika Orokorreko Vavilov Institutukoaren esanetan, informazio genetikoa transmititzen duten hozi-zelulen ADNa kaltetua izan zen Txernobylgo erradioaktibitatearekin, Hiroshiman eta Nagasakin ere gertatu ez zen gauza. Kromosoma-aberrazioak detektatu dira, leuzemia eta minbiziak dakartzatenak; baita sistema endokrinoko, nerbio-sistemako, digestio-aparatuko eta sistema kardiobaskularreko gaixotasunak eta begi-lausoak ere.
Sobietar Batasuneko agintariak istripua gertatu eta 36 ordura hasi ziren Txernobylgo zentral nuklearreko inguruetako biztanleria kanpora eramaten. 1986ko maiatzean, hondamenditik hilabete batera gutxi gorabehera, zentralaren inguruko 30 km-ko erradioan bizi izan ziren lagun guztiak lekualdatuak izan ziren. Hala ere, erradiazioak ebakuatutako zonaldea baino askoz ere lurralde handiagoan izan zuen eragina.
Ondorioak elikagaietan
Vladimir Chernousenko, zentraleko garbiketa gainbegiratu zuen fisikari ukrainarraren aburuz, orain elikagaien %70a kutsatuta dago Ukraina, Bielorrusia eta Errusiako eremuan. Ez dago lurra garbitzeko modurik. Baina elikagaiak behar dituztenez, lurra erabiltzen dute eta material erradioaktiboa janarira pasatzen da; horrek gaixotasun ugari eragin ditzake. Hondamendiak epe luzera ere ondorio kaltegarriak izan ditzake oraindik: mutazio genetiko kaltegarrien arriskuak hurrengo belaunaldietan jarraituko du.
Trédion
Trédion (bretainieraz Tredion eta galoz Terdion) Morbihan departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Txernobylgo hondamendia
Ondorioak elikagaietan
Britainia Handian, 1985eko Janaria eta Ingurugiroa Babesteko Legea dela eta, larrialdietarako aginduak erabili dira 1986tik, 100 Bq/kg-ko mailaren gainetik dauden ardien garraio eta salmentari neurriak ezartzeko. Segurtasun-muga hau 1986an ipini zen Europako Batzordeko 31. artikuluko adituen taldearen aholkuei jaramon eginez. Neurri hauek harturiko eremuan, ia 9.000 baserri eta lau milioi ardi azienda baino gehiago zeuden 1986an. 2006an 375 baserriri (750 km2) eta 200.000 abereri eragiten jarraitzen du.
Fauna eta flora
Hondamendia gertatu zenean, erreaktorearen inguruko 4 km2ko pinudi batek kolore marroi urrekara bat hartu zuen eta zuhaitzak hil egin ziren. Zonalde hari "Baso Gorria" izena eman zitzaion. Inguru kaltetuenetako animalia batzuk ere hil egin ziren edo kumatzeari utzi zioten. Saguen umeki txikiak urtu egin ziren. Zentral nuklearretik 6 km-ra dagoen uharte batean utzitako zaldi talde bat hil egin zen, beren guruin tiroideak desintegratu egin zirelako.
Hondamendiaren ondorengo urteetan, gizakiak aldegin duen erradiazio-eremuan basabizitza indarrez loratu da. Bielorrusiak erreserba natural bat izendatu du dagoeneko, eta Ukrainan antzeko proposamen bat egin dute. Hondamendiaren aurretik bertan ikusten ez ziren zenbait animalia basati eta hegazti ere ugari daude orain, eremu horretan ez baitago gizakirik.
1992-1993ko lurraldeko espezie zinegetikoei buruzko ikerketa batean, orkatz-haragi kilo batean zesio-137aren 300.000 bequerel inguru neurtzera ere iritsi ziren. Maila hauek erradioaktibitate altuko ezohiko aldi batean hartu zituzten, beharbada kutsatutako pinuen adarren erorketagatik. Elementu erradioaktiboen kontzentrazioek behera egin dute ordutik, 1997an batez beste 30.000 Bq-ekoak eta 2000n 7.400 Bq-ekoak izan arte. Azken maila hauek ere arriskutsuak izaten jarraitzen dute, ordea. Bielorrusian, ehiza-haragi kg bakoitzean onartzen den zesio erradioaktiboaren gehiengo muga 500 Bq-ekoa da. Ukrainan 200 Bq-ekoa da edozein haragirentzat.
Divers centre
Zentro anitza (divers centre, DVC), Frantziako politikan, alderdi politiko nagusi baten kideak ez diren zentro politikoko hautagaiak bere barnean hartzen dituen deitura da. Terminoak zentroko alderdi txikien hautagaiak, alderdi handien disidenteak eta zentroko independenteak biltzen ditu. DVC deitura Frantziako barne-ministerioak 2020ko Frantziako udal hauteskundeetarako sortu zuen.
Txernobylgo hondamendia
Biktimen kalkuluei buruzko desadostasuna
Txernobylgo hondamendiak, ofizialki, 31 hildako eragin zituen hasieran. Istripuak eragindako heriotza goiztiar gehienak hauek izango direla uste da: gertaeraren ondorengo hainbat hamarkadatan zehar erradiazioak eragindako minbizi eta beste gaitz batzuen ondoriozkoak. Biztanleria handi batek (ikerketa batzuek Europako biztanleria osoa hartzen dute) erradiazio-dosi txiki samarrak jaso zituzten, biztanleria osoaren minbizi arriskua areagotuz (ataririk gabeko eredu linealaren arabera). Ezinezkoa da heriotza konkretuak hondamendiari egoztea, eta kalkulu askoren arabera gertatuko diren heriotzak gutxiegi izango dira estatistikoki hauteman ahal izateko (adibidez, 5.000 pertsonatik bat istripuaren ondorioz hilko balitz, 400 milioiko biztanlerian istripuak eragindako 80.000 hildako "bakarrik" egongo lirateke, estatistikoki detektaezinak).
Picos
Picos Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Txernobylgo hondamendia
Biktimen kalkuluei buruzko desadostasuna
Gainera, eraginpean dagoen biztanleriaren egungo osasun egoerari buruzko iritziak aldakorrak dira. Beraz, biktimen kalkuluak osasunean erradiazioek dituzten eraginei buruzko zenbakizko ereduetan oinarritzen dira beti. Bestalde, maila baxuko erradiazioak gizakien osasunean dituen eraginak oraindik ez dira ondo ezagutzen, eta beraz erabilitako ereduetatik inor ez da guztiz fidagarria (zenbait autorek hormesiaren eragina erradiazioetan ere aplikatu beharko litzatekeela baieztatzen dute, beste elementu toxiko batzuen eraginean egiaztatua dagoela eta).
Dena den, batzuk ez datoz bat datu ofizialekin, esaterako Vladimir Chernousenko, zentraleko garbiketa gainbegiratu zuen fisikari ukrainarra:
Txernobylgo hondamendiaren ondorioei buruz egindako ikerketak
Faktore hauek guztiek eta osasunarentzat Txernobylen ondorioei buruzko ikerketa ezberdinek askotariko konklusioak atera dituzte, eta eztabaidagai politiko eta zientifiko bihurtu dira. Ondorengo hauek dira ikerketa nagusienetako batzuk.
UNSCEAR 2000
UNSCEARen (Erradiazio Atomikoaren Ondorioei buruzko Nazio Batuen Komite Zientifikoa) 2000ko txostenak Txernobylek eragindako erradiazioen iturriak eta balizko ondorioak ikertu zituen era orokorrean. II. liburukiko J eranskina Txernobylgo hondamendiaren eraginei zuzendua dago.
Txosten honek honakoak azpimarratzen ditu:
Txostenak dio erradiazioak luzaroan jasotzeak dituen epe luzerako ondorioak ez zirela ondo ezagutzen urte hartan, eta beraz erronkarik handienetako bat etorkizunean ezagutza horiek handiagotzea zen.
ENAren 2002ko ikerketa
Energia Nuklearrerako Agentziak ikerketa bat aurkeztu zuen 2002an. Bertan adierazten da Txernobylgo hondamendiari SESBak emandako erantzunaren ostean 31 hildako izan zirela guztira, bat eztanda baten ondorioz, beste bat tronbosi baten eraginez, hirugarren bat erredurengatik eta 28 erradiazioen ondorioz. Guztira 499 lagun ospitaleratu zituzten. Horietako 237k erradiazioen eragin larripean egon izanaren sintomak zituzten, eta 28 hildakoak azken talde honetakoak ziren.
Txostenean bi ikerketa ezberdin aipatzen dira. Horietan aipatzen denez, etorkizunean minbizi kasuak %0,004 eta %0,01 bitartean igo daitezke minbizi kasu guztiekiko, eta guzti horietan sartzen dira tabakoak, kutsadurak eta beste batzuek sortutakoak.
Txernobylgo hondamendiaren eraginez, Bielorrusian eta Ukrainan umeen arteko tiroideko minbizi kasuak asko ugaritu direla ere nabarmentzen da. 1986tik 1998ra bitarteko aldian, umeen tiroideko minbizi kasuak 4057 gehiago izan ziren 1874tik 1986ra bitarteko aldiarekin alderatuta. Ia kasu guztiak istripuaren aurretik jaiotako haurrengan eman ziren.
László Kubala
László Kubala Stecz (Budapest, 1927ko ekainaren 10a – Bartzelona, 2002ko maiatzaren 17a), baita Ladislav Kubala eta Ladislao Kubala ere, hungariar futbolaria izan zen. Hungariako Federazioaren eskolan futbolean bi urtez aritu ondoren, Ganz taldean jokatu zuen 1939-1944 bitarteko urteetan, hirugarren mailan. Handik Ferencváros taldera igaro zen, lehen mailara. 17 urte besterik ez zituela, debuta egin zuen Hungariako selekzioan, Austriaren aurka. 1945ean Txekoslovakiako Slovan Bratislavak kontratatu zuen. Gero Vasas hungariarrak (Ferencváros ohia) fitxatu zuen, eta selekzioarekin jokatzen jarraitu zuen Hungarian komunismoa nagusitu zen arte. 1948an Hungariatik alde egin zuen, eta Zurichen jarri zen bizitzen. Erromara joan zen, eta poloniar, jugoslaviar, errumaniar eta hungariar iheslarien taldean jokatu zuen Europan zehar erakustaldiak eginez. Espainian Bartzelona taldeak hartu zuen 1951n. Bi urte geroago Espainiako herritartasuna eskuratu zuen. Espainiako selekzioarekin 1953ko uztailean egin zuen debuta, Argentinaren aurka; selekzioarekin 19 aldiz jokatu zuen guztira eta 10 gol sartu zituen. Bartzelonarekin lau titulu irabazi zituen 1957-1960 bitartean: 1958-1959ko Ferietako Kopa, Liga eta Kopa, eta 1959-1960ko Ferietako Kopa. Jokatzeari utzi zionean, Espainiako selekzioaren entrenatzaile izan zen 1982-1986 bitartean.
Txernobylgo hondamendia
Txernobylgo Foroaren txostena (2005)
2005eko irailean, Txernobylgo Foroaren txostenak (bertan parte hartzen dute, besteak beste, EANAk, OMEk eta Bielorrusia, Errusia eta Ukrainako gobernuek) kalkulatu zuen hondamendiak eragindako hildakoak guztira 4.000ra iritsiko direla. Zenbaki honen barnean sartzen dira istripuan hil ziren 31 langileak eta tiroideko minbiziarekin hil ziren 15 umeak. Hauek denak erradiazioaren dosirik altuenak jaso zituzten 600.000 lagunen artean daude.
OMEren txostenaren bertsio osoak, Nazio Batuen Erakundeak onartua eta 2006ko apirilean argitaratua, beste 5.000 hildako iragartzen ditu eraginpean egon izan ziren 6,8 milioi lagunen artetik. Beraz, guztira minbiziaren 9.000 biktima izango lirateke.
TORCH 2006 txostena
Alemaniako Alderdi Berdeak, Rebecca Harms europarlamentariaren bitartez, ikerketa bat eskatu zuen 2006an NBEren txostenari erantzuteko. Txosten honi TORCH izena eman zitzaion (The Other Report on Chernobyl edo «Txernobyli Buruzko Beste Txostena». «Torch» hitzak «esku-argi» edo «zuzi» ere esan nahi du ingelesez). Txostenaren datuetako batzuk hauek dira:
Azalera kaltetuari dagokionez, Bielorrusia (bere lurren %22arekin) eta Austria (%13arekin) izan ziren kutsadura-maila altuak gehien kaltetu zituen herrialdeak. Beste herrialde batzuk ere larriki kaltetuak izan ziren; adibidez, Ukraina, Finlandia eta Suediaren %5ak baino gehiagok kutsadura-maila handia jasan zuten (zesio-137aren 40.000 Bq/m² baino gehiago). Moldavia, Turkiaren alde europarra, Eslovenia, Suitza, Austria eta Eslovakiaren %80a baino gehiagok kutsadura-maila txikiagoak jasan zituzten (zesio-137aren 4.000 Bq/m²-tik gora). Alemaniaren %44,5a eta Erresuma Batuaren %34ak ere antzeko kutsadura jasan zuten.
Txernobylgo Foroaren txostenak 40.000 Bq/m² baino kutsadura handiagoa jasan zuten eremuak bakarrik hartu zituen kontutan.
TORCH 2006 txostenak kalkulatzen duenez, Txernobylgo iodo-131ren erdia baino gehiago (tiroideko minbiziaren arriskua handiagotzen duena) Sobietar Batasun ohitik kanpora erori zen. Txekiar Errepublikan eta Erresuma Batuan tiroideko minbizien balizko ugaritzea aipatu da, baina minbizi mota honen eragina Europan aztertzeko gehiago ikertu behar da. Txostenak 30.000tik 60.000ra bitartera hildako iragartzen ditu hondamendiak eragindako minbiziagatik bakarrik. Gainera, erabilitako arrisku-faktorearen arabera aurreikuspenak nabarmen alda daitezkeela ohartarazten du; Bielorrusian bakarrik, tiroideko minbiziaren 18.000 eta 66.000 bitarte kasu gehiago iragartzen ditu arrisku-faktorearen arabera.
Bestalde, begi-lausoen eta gaixotasun kardiobaskularren gehikuntzak ere hondamendiarekin lotuta daudela esaten du txostenak.
Greenpeace-en 2006ko txostena
Txernobylgo Foroaren txostenari erantzuteko, Greenpeace-ek txosten bat eskatu zion mundu osoko 52 zientzialarik osatutako talde bati. Txosten honetan kalkulatzen denez, Txernobylgo prezipitazio erradioaktiboek 270.000 minbizi kasu inguru eragingo dituzte, eta baliteke horietatik 93.000k heriotza eragitea. Baina gainera, duela gutxi argitaratutako zenbakiek diotenez, Bielorrusian, Errusian eta Ukrainan bakarrik hondamendia 200.000 hildakoren eragilea izan omen daiteke 1990 eta 2004 bitarteko aldian. Blake Lee-Harwood, Greenpeace-eko kanpainen zuzendariak ondorengoa uste du: hildakoen kopuru osoaren ia erdiak minbiziarengatik izango direla; eta hesteetako arazoek, bihotzekoek eta zirkulazio-aparatukoek, arnasketa-arazoek, sistema endokrinokoek, eta batez ere sistema immunologikoko arazoek ere hildako asko eragingo dituztela.
IPPNWaren 2006ko apirileko txostena
2006ko apirilean, Gerrate Nuklearraren Prebentziorako Medikuen Nazioarteko Elkartearen (ingelesez International Physicians for the Prevention of Nuclear War edo IPPNW) Alemaniako sailak txosten bat kaleratu zuen, «Txernobylen eraginak osasunean» deiturikoa. Txosten honek egin diren gainerako ikerketen emaitza asko eta askoren aurkako datuak ditu. Ikerketa zientifikoak, adituen kalkuluak eta datu ofizialak erabiliz, IPPNWaren txostenak hondamendiaren eraginen zerrenda labur dat ematen du:
Txernobylgo biktimentzako laguntza humanitarioa
Hondamendia ezagutu zutenean, hainbat herrialdek berehalako laguntza humanitarioa eskaini zieten kaltetuei, baita epe luzerako laguntza humanitarioaren promesak egin ere.
Kubak hondamendi nuklear honen biktimentzako laguntza programa bat mantendu du 1990az geroztik. Ia 24.000 gaixo izan dira jadanik Tararáko Ospitale Pediatrikoan, Habanako kanpoaldean. Ukrainatik, Errusiatik, Bielorrusiatik, Moldaviatik eta Armeniatik doaz haurrak, denak ere istripu erradioaktiboengatik kaltetuak (Brasileko gaixoak ere hartu izan dituzte, beste istripu baten biktimak). Gaixo gehienak hondamendiak erasandako ume ukrainarrak dira, estres post-traumatikotik hasi eta minbizirainoko gaitzekin. Kuban aztertu egiten dituzte eta era anitzetako tratamenduak jasotzen dituzte, baita hezur-muineko transplanteak ere leuzemia dutenentzat. Programa honetan Ukrainako Osasun Ministerioak umeen Kubarako bidaia ordaintzen du, eta programaren gainerako gastu guztiak gobernu kubatarrak hartzen ditu bere gain.
Kuban zaindutako Txernobylgo umeen %67a inguru umezurztegietatik eta babesik gabeko umeen eskoletatik datoz. Eskainitako laguntzaren eragin soziala handia da, haur hauek ez baitute ahalmen ekonomikorik beren gaixotasunak tratatzeko.
Chernobyl Children Project Internationala ere sortu zen, eta beste herrialde batzuk, esaterako Irlandak edo Kanadak ere laguntza eman zieten ume kaltetuei.
Zentralaren jarraipena eta itxiera
1986an Ukraina Txernobylgo zentralak sortutako elektrizitatearen hain menpekoa zenez, Sobietar Batasunak kaltetu gabeko erreaktoreekin elektrizitatea ekoizten jarraitzea erabaki zuen. Erabaki hau mantendu egin zen Ukrainak independentzia politikoa lortu eta gero ere. Hori bai, agintariek hainbat neurri hartu zituzten zentrala berriztatzeko eta bere segurtasuna hobetzeko.
1995eko abenduan G7ak eta Ukrainak Ottawako memoranduma izenekoa sinatu zuten, bertan Ukrainak zentrala ixteko borondatea agertzen zuen. Ordainetan G7ak eta Europako Batasunak Ukrainari beste elektrizitate-iturri batzuk lortzen laguntzea adostu zuten, Khmelnitskyn eta Rovnon bi erreaktore nuklear berri amaitzea ordainduz eta gasbide bat eta petrolio-hodi bat eraikitzen lagunduz Turkmenistandik eta Kazakhstandik. 2000ko azaroan Europako Batzordeak 65 milioi euro agindu zituen, Ukrainari elektrizitatea lortzen laguntzeko behin-behineko aldian (2000–2003). Bitartean zentral berriak eraikiko ziren.
Sarkofago berria
Denborak aurrera egin ahala, istripua gertatu eta handik gutxira 4. erreaktorearen inguruan eraikitako sarkofagoa degradatuz joan da erradiazioaren, beroaren eta barneko materialek sortutako korrosioaren ondorioz. Azkenean egitura erortzeko arriskua larria izateraino iritsi zen, eta horrek ondorio ikaragarriak ekarriko lituzke biztanleriarentzat eta ingurugiroarentzat.
Kutsadura arriskua gutxituko lukeen eta segurtasun-neurri guztiak beteko lituzkeen babes iraunkor baten kostua, 1998an, 768 milioi euro ingurukoa izango zela kalkulatu zuten. Ukrainak, denbora gutxian kantitate hori guztia lortzeko gai ez zenez, nazioarteko laguntza eskatu zuen. Nazioarteko hainbat konferentziak bildu dute ordutik beharrezko dirua, nahiz eta aurrekontuak apur bat gora egin duen inflazioaren erruz.
2004an emaileek 700 milioi euro baino gehiago eman zituzten sarkofago berria eraikitzeko (ordurako, guztira 1.000 milioi euro inguru eman zituzten berreskuratze-proiektuetarako ), eta 2005az geroztik sarkofagoa ordezkatzeko lanetan hasiak dira, zeina 2008aren hasierarako bukatzea espero baitzuten.
Sarkofago berria eraiki aurretik, 3. erreaktorean oraindik geratzen den erregaia atera egin beharko da. Horretarako, zentralean bertan aktibitate handiko hondakinen biltegiratze-zentro bat eraikitzen ari dira.
Las chicas de la Cruz Roja
Argumentua
Julia (Luz Márquez), Paloma (Conchita Velasco), Isabel (Mabel Karr) eta Marion (Katia Loritz) laukotea gizarte-maila ezberdineko lagunak dira. Elkarrekin Madril zeharkatzen dute banderatxoaren egunean Gurutze Gorriarentzat dohainak eskatuz eta guztiak familia bat osatzeko asmoa dute.
Camastianavaig
, 'Camas Dìonabhaig', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Sound of Raasay itsasartearen kostaldean dago, Portree udalerritik 5 kilometro hego-ekialdera.
Hervartov
Hervartov Eslovakiako udalerri bat da, Bardejoveko barrutian kokatuta. 9,87 km²ko azalera du eta 506 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1406. urtekoa da.
Bexley (Londresko auzoa)
Bexley, batzutzan Old Bexley edo Bexley Village deitua, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen auzo bat da, Bexley barrutian.
Tiara United Towers
Tiara United Towers (arabieraz: تيارا يونايتد تاورز), Arabiar Emirerri Batuetako Dubai hirian eraikitzen ari zen etxe orratz egitasmo bat da. 225 metro eta 61 solairu dauzkate eta 2009an amaitzea espero bazen ere, higiezinen krisialdia dela eta eraikuntza 2008. urtearen amaieran eten zen.
Benaias
Benaias Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Benayes udalerrian erroldatutako biztanleak 272 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 193 etxebizitza zeuden, 124 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 54 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 187 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 124 etxebizitza nagusietatik 107 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 63 etxek bost zituzten. 92 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 55 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 151 ziren, horien artean 109 aktiboak ziren eta 42 inaktiboak ziren. 109 pertsona aktiboetatik 105 lanean zeuden (60 gizon eta 45 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 42 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Benayes udalerrian 123 unitate fiskal zeuden, 272,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.584 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
2000. urtean Benayes udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.482 hektarea erabiltzen.
Trimeresurus brongersmai
Trimeresurus brongersmai Trimeresurus generoko animalia da. Narrastien barruko Viperidae familian sailkatuta dago.
Potamorhina squamoralevis
Potamorhina squamoralevis Potamorhina generoko animalia da. Arrainen barruko Curimatidae familian sailkatzen da.
Pethia pookodensis
Pethia pookodensis Pethia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Treffléan
Treffléan (bretainieraz Trevlean) Morbihan departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Dalilah
Dalilah edo Delia Turina, jaiotzaz Adelaida Angulo Agramunt (Madril, 1936ko uztailaren 7a - Ibidem, 2001eko irailaren 17a) madrildar dantzaria eta dantza-maistra izan zen. XX. mendeko Ekialde Hurbileko sabel-dantzaren urrezko garaiko dantzari mitikoa izan zen.
Biografia
Adelaida Angulo Agramunt Espainiako hiriburuan jaio zen, Madrilen, 1936an. Hiru urte zituenetik, Dalilahk dantza ikasi zuen garai hartako irakasle onenekin. Aita Pedro Gross izan zen, margolari eta eskultore famatua. Gainera, Madrilgo lehen panpin-enpresetako bat sortu zuen, Gros izenarekin. Miss Karen Taften eskutik, artearen munduan sartu zen. Balet klasikoa ikasi zuen harekin. Gainera, garai hartako beste profesional ospetsu batzuekin trebatu zen, hala nola La Quica eta Norma Ortegarekin, zeinekin arte flamenkoa ikasi baitzuen, José Luis Udaetarekin (dantza klasiko espainiarra) edo bola-eskolan sartu zuen Luisa Pericet-ekin.
Lan ibilbidea
1954an kontratua izan zuen Ekialde Hurbilean bere bikote artistikoarekin, José Molinarekin. Bikotea banandu egin zen eta Delia Turinak bakarlari gisa hasi zuen karrera. Espainiar dantzari gisa lan egiten zuen Beiruteko dantza-areto batean. Aretoko jabeak, Adelaidak dantza eta musika arabiarrarekiko zuen grina ezagutzen zuenak, eszenatokira joateko eskatu zion, ekialdeko dantzari bat ordezkatzeko. Wadih Al Safi kantari libanoarrak ere bultzatu zuen, bere urtebetetzea ospatzen baitzuen lokalean. Hain izan zen arrakastatsua, non une horretatik aurrera Delia Turina Dalilah bihurtu zen, eta dantzari arabiar gisa hasi zen karrera bikaina egiten.
1959an Kairoko dantzari onena izendatu zuten. Nagwa Fouadekin batera, Nilo Hilton Hotelaren inaugurazio zoragarrian parte hartu zuen, Gamal Abdel Nasser presidentearen eta Tito mariskalaren aurrean; Conrad Hilton hoteleko enpresaburuak Hollywoodeko artista ugari gonbidatu zituen. Sekulako arrakasta izan zuen, aurrekaririk gabea. Orduan, bira aitzindari bat hasi zuen Europa osoan, hiru musikari arabiarrekin batera. Italian, sasoi horretan, "La Dolce Vita" filmeko taldearentzako emanaldi pribatu batean parte hartu zuen, eta protagonista guztiak bertan izan ziren, Federico Fellini zuzendaria barne. Bere fama in crescendo egiten zuen, baina ez zen bere inguruko beste dantzari batzuen gustukoa, jeloskortasun profesionala sentitzen baitzuten. Tahia Carioca dantzari mitikoaren babesa izan zuen, Taheyya Kariokay izenez ere ezaguna. Bira horretan Espainiatik ere pasatu zen, non prentsak sinetsarazi baitzuen Dalilah dantzari egiptoarra zela.
Lortu zuen ospea hainbestekoa izan zen, non askok ekialdeko dantzaren erregina bezala hartzen baitzuten garai hartan, Ekialde Ertaineko errealidade gustukoenetako bat izateaz gain.
Europako biraren ondoren, Beirutera itzuli zen, eta han Phoenicia hotelean eta Liban Casinoan lan egin zuen, eta Paul King senarra ezagutu zuen. Hala ere, herrialde horretan hasi zen gerra-egoeraren ondorioz, Dalilahk Mexikon eta Estatu Batuetan kokatzea erabaki zuen, non ekialdeko dantza moda-jarduera baitzen. Las Vegasen eskola eta ekialdeko arropa-boutique bat ireki zituen. Maistra gisa zuen ospea izugarria zen, eta, horregatik, hainbat herrialdetan mintegiak emateko proposamenak sortu zitzaizkion.
Las Vegasko eskolatik aurrekaririk gabeko dibulgazio-lana egin zuen. Egiptorako lehen bidaiak antolatu zituen Amerikako dantzari-taldeekin, garai hartako maisu-maistrekin eta dantzariekin formatzeko, hala nola Tahia Carioca, Sohair Zaki eta Samia Gamal. Estatu Batuetan zehar bira bat egin zuen Mahmoud Reda koreografo egiptoarrarekin batera, eta bertan dantza eta folklore arabiarrari buruzko mintegiak eman zituen.