cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Serora
Serorategiak
Gaur egun, 30 seroraenea geratzen dira Ipar Euskal Herrian zehar barreiaturik. Batzuk, Arbonako seroretxeakoa moduan, leku kultural bilakatu dira, erakusketak egoten direlarik. Hiriburukoa 1991tik dago kontsideratua monumentu historiko modura. Aitorpen berdina dute Arbonakoek eta Bazkazanekoek
11. linea (Txik Txak)
'''Txik Txaken 11. linea''' (estilitzatua) Car Express sareko zortzi hiriarteko autobus lineetako bat da. Lineak 39 geltoki eta 94 kilometro ditu guztira eta Baiona, Baionaldea eskualdean dagoena, Atharratze-Sorholüzerekin lotzen ditu, Basabürüa eskualdean, Donapaleu eta Maule-Lextarre bidez.
2019ko irailaren 2an inauguratu zen, Baiona, Donapaleu, Maule-Lextarre eta Atharratze-Sorholüze herrien artean, Transports 64 sare zaharreko <font color="#ffffff"> 811   linetik abiatuta.
Historia
2013. urtera arte, Pirinio Atlantikoetako Departamenduko Kontseilua arduratzen zen errepide bidezko hiriarteko garraio-lineak kudeatzeaz Ipar Euskal Herrian eta Bearnon. Guztira 14 linea zeuden Euskal Herrian, barnekoak zein Okzitaniara lotutakoak. Autobus bat edo bi baino ez ziren linea gehienetan noranzko eta egun bakoitzeko, eta kontrolik gabea zen. Autobusek ez zuten irudi komertzial propioa, operadoreena baizik. Linea honek <font color="#ffffff"> 870   linea izena jasotzen zuen eta Baiona eta Atharratze-Sorholüze artean, Maule-Lextarre bidez, zihoan.
2013an, sareak eraldaketa handia jasan zuen. Lineak antolatu egiten dira eta denentzako marka komun bat hartzen da. Zenbakiak berrantolatu egiten dira, errazagoa izan dadin, eta tarifak berrikusi egiten dira. <font color="#ffffff"> 870   lineak <font color="#ffffff">  811   linea izena hartuko du eta ibilbidea aldatu egingo da: Baionatik Maule-Lextarrera eta Atharratze-Sorholüzera.
2017ko urtarrilean hirigune guztiak Euskal Hirigune Elkargoan batu zirenean, Iparraldeko garraio publikoko sare guztiak (Chronoplus, Hegobus, etab.) haien eskuetara pasatu ziren, hiriarteko lineak izan ezik (Transports 64), horiek departamenduaren esku jarraitzen baitzuten. 2019ko uztailera arte ez zuen lortu Akitania Berria eskualdeak hiriarteko garraioaren emakida (lehenago departamenduen esku), eta bere lurraldetik osorik elkargoari igarotzen diren lineen titulartasuna ematea erabaki zuen. Horrela sortu zen garraio publikoaren irudi bateratu berria, sare berri batek lagunduta: Txik Txak.
Car Express sarearen linea 2019ko irailaren 2an jarri zen martxan, orain desagertu den <font color="#ffffff"> 811   linearen ibilbideari buruz. Zerbitzua, ordura arte Baiona eta Maule-Lextarre artean, Atharratze-Sorholüzeraino luzatu zen, baina zerbitzu batzuetarako bakarrik. Gainera, zerbitzu gutxi batzuk Donapaleun hasten dira eta ez Baionan, Amikuze eta Pettarra eskualdeei zerbitzu hobea emateko.
Disuasio-aparkalekuak
Gaur egun, ez dago disuasio-aparkaleku ofizialak.
Ustiapena
Gaur egun, Hiruak Bat enpresak ustiatzen du linea.
Flota
Linean 4 ibilgailuk egiten dute lan guztira.
Tarifak
2022ko uztailaren 4tik aurrera, Txik Txak sareko tarifak bateratu egingo dira, eta berdin-berdinak izango dira linea eta zerbitzu guztietarako, SNCFk emandako tren-zerbitzuetarako izan ezik, horiek garraio-titulu propioak baitituzte.
Etorkizuna
Maiztasunak eta ibilbideak handitzea aurreikusten da, baita tarifak integratzea ere.
Vavray-le-Petit
Vavray-le-Petit Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vavray-le-Petit udalerrian erroldatutako biztanleak 66 ziren. Familiak 26 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 9 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 13 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 32 etxebizitza zeuden, 27 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 32etxeak ziren. 27 etxebizitza nagusietatik 26 bere jabearen bizilekua ziren eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 9 etxek bost zituzten. 21 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 7 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 44 ziren, horien artean 28 aktiboak ziren eta 16 inaktiboak ziren. 28 pertsona aktiboetatik 27 lanean zeuden (16 gizon eta 11 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 16 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vavray-le-Petit udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sternarchorhynchus retzeri
Sternarchorhynchus retzeri Sternarchorhynchus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apteronotidae familian.
The Batman (filma)
The Batman 2022ko Matt Reeves estatubatuar zinema zuzendariaren superheroi-filma da.
Batman superheroiaren inguruan egindako enegarren moldaketa da: oraingoan, Gotham hiriaren zaintzaile agertuko da, krimenaren aurkako bere bigarren lan urtean. Matt Reevesek berak idatzia da gidoia, eta trilogia izango dela aurreratu dute.
Goodman eta Kruskalen gamma
Estatistikan, Goodman eta Kruskalen gamma bi aldagai ordinalen arteko asoziazio ordinalaren maila eta zentzua neurtzen duen koefiziente estatistiko bat da. Bere kalkulurako datuetan dauden konkordantzia eta diskordantzia kopuruak eman behar dira, bi elementuek bi aldagaietan hartzen dituzten mailak alderatuz eskuratzen direnak. Izaten dira, halaber, berdinketak edo konkordantzia edo diskordantzia ez diren kasuak ere, baina horiek ez dira koefizientearen kalkuluan kontuan hartzen. Konkordantzia (Ns) eta diskordantzia (Nd) kopuruak eskuraturik, honela kalkulatzen da Goodman eta Kruskalen gamma koefizientea:
Ijiraq (satelitea)
Ijiraq Saturno planetako satelite natural bat da. Ijiraq forma irregularreko satelite bat da. Brett Gladman eta John J. Kavelaarsek osatutako taldeak aurkitu zuen 2000. urtean, irailaren 23an. Behin-behineko izena S/2000 S 6 izan zen. Gaur egungo izena, Ijiraq, Inuit mitologiatik datorrena, 2003an eman zitzaion.
Goodman eta Kruskalen gamma
Koefizienteak [-1,1] tarteko balioak hartzen ditu. Negatiboa denean, bi aldagaien artean alderantzizko asoziazioa dagoela ondorioztatzen da, orduan eta intentsitate handiagoz, -1 baliotik zenbat eta gertuago egon. Positiboa denean, berriz, asoziazio zuzena dagoela esango da, orduan eta intentsitate handiagoz, 1 baliotik zenbat eta gertuago egon.
Ijiraq (satelitea)
Deskribapena
Ijiraq 10 km-ko diametroa duen satelite irregular bat da, Saturnotik 11.422.000 km-ko batez besteko distantziara orbitatzen duena. Inuit taldeko beste kideen hurbiltasunagatik eta satelitearen koloreagatik, Ijiraq talde hori sortu zuela aspaldian desintegratu zen gorputz handiago baten zati batetik datorrela uste da.
Goodman eta Kruskalen gamma
Konkordantziak eta diskordantziak
Adibidez, hainbat pertsonaren gainean errenta maila (txikia, ertaina, handia) eta heziketa maila (oinarrikoa, ertaina, goi mailakoa) jaso nodoren, lauu pertsona hauen datuak isolatu dira:
Praktikan, konkordantziak eta diskordantziak ez dira elementuak binaka alderatuz hautematen, baizik eta maila-konbinazio bietan dauden elementu kopuruak hartuz. Adibidez, errenta ertaina eta ertain mailako ikasketak dituzten pertsonak 8 badira eta errenta txikia eta oinarriko ikasketak dituzten pertsonak 3 badira, horiek guztiak alderatuz 8×3=24 konkordantzia sortuko dira.
Kontingentzia taula baterako kalkulua
Elementuak kontingentzia-taula batean bildu direnean, konkordantzia eta diskordantzia kopurua modu bateratuan kalkulatzen dira, elementu bikoteak alderatu gabe, aurreko atalean azaldu bezala. Adibidez,
Konkordantzia kopurua honela kalkulatzen da, beheko eskuineko izkinako gelaskatik (errenta altua / goi ikasketak):
Diskordantzia kopurua, berriz, beheko ezkerreko izkinako gelaskatik (errenta txikia / goi ikasketak):
Gamma koefizientea hau izango da, azkenik:
Beraz, alderantzizko asoziazioa dagoela esan daiteke (zenbat eta ikasketa maila altuagoa, orduan eta errenta txikiagoa), intentsitate ertainekoa.
Kloroplasto
Kloroplastoak landare-zeluletan soilik dauden organuluak dira, fotosintesiaren prozesuan zeregin oso garrantzitsua betetzen dutenak. Izan ere, landareen eta alga eukariotoen fotosintesia kloroplastoetan burutzen da, bertan baitaude prozesu horretan parte hartzen duten funtsezko molekulak, klorofilak.
Etimologia
Kloroplasto hitzak grekerazko chloros (χλωρός), "berdea", eta plastes (πλάστης), "egilea" hitzen elkarketatik dator. Eduard Strasburger botanikariak eman zion izena 1884. urtean. Ez da orea jaso zuen aurreneko izena. Hugo von Mohl botanikari alemaniarrak 1837an aurkitu zituenean Chlorophyllkörnen izena eman zien, "klorofila aletxoa" esan nahi du.
Mintzak
Kloroplastoek bi mintz dituzte: kanpokoa (oso iragazkorra) eta barnekoa (iragazkaitzagoa), eta haien artean mintz arteko espazioa dago. Kloroplastoaren kanpoko mintzak proteina garraiatzaile ugari ditu eta horri esker ioiek eta molekula txikiek erraz zeharkatzen dute, ez ordea proteina handiek. Proteina handiek pasatu ahal izateko TOC konplexuak ditu. Mintz arteko espazioak 10-20 nm inguru hartzen ditu. Barneko mintzean TIC konplexuak pasatzen ditu proteinak eta horretaz gain bertan gantz azidoak, karotenoideak eta gainerako lipidoak sintetizatzen dira.
Estroma
Kloroplastoaren barruko espazioari estroma deritzo. Proteina ugari ditu eta pH alkalinoa dauka, Calvin zikloa burutzeko pH optimoa 8'1 baita.
Estromak bere azido nukleikoak ditu, DNA zirkular bat eta proteinak sintetizatzeko beharrezkoak diren RNA molekulak eta erribosomak ere. Kloroplastoak berak sintetizatzen dituen erribosomak dira, prokariotoen antzera 70S motakoak. Lipido eta proteinazko xixkuak eta karbohidrato aletxoak (almidoia gehienbat) ere agertzen dira. Almidoiak estromaren %15a hartzen du bolumenean.
Estroma horretan fotosintesiaren bigarren fasea (ilunpeko fasea) burutzen da. Horretarako RuBisCO entzima kopuru handitan aurkitzen da, Calvin zikloan CO2 molekula finkatzen duena.
Tilakoideak
Estroman tilakoide izeneko disko batzuk daude eta bertan fotosintesiaren argitako fasea burutzen da. Tilakoide multzoa granum da (pluralean grana) ; grana horiek lamelen bitartez elkarturik daude (ikus irudia). Estromaren ingurune alkalinoaren aurrean tilakoideak pH azidoa du, pH 4 ingurukoa. Tilakoideetan fotosintesiaren argitako fasean parte hartzen duten pigmentuak (klorofila, karotenoideak, fikobilinak...) eta entzimak daude.
Funtzioa
Kloroplastoen funtzio nagusia materia organikoaren sintesia burutzean datza. Horretarako, lehenengo fase batean argi-energia hartu eta energia kimiko bihurtzen dute (ATP, NADPH2...). Gero, eratutako energia kimiko honekin materia organikoa sintetizatzen dute Calvin zikloaren bitartez, estroman dauden substantziak eta entzimak erabiliz.
Kloroplastoa fotosintesiarekin lotzen badugu ere beste hainbat funtzio betetzen ditu:
Kokapena
Landare baten zelula guztietan ez da agertzen kloroplastoa, landarearen zati berdeetako zeluletan soilik. Parenkima ehunetako zelulek kloroplasto ugari dute eta kolenkiman ere aurkitzen dira. Hostoetako mm2 bakoitzean milioi bat kloroplasto inguru kontzentratzen dira.
Zelularen barnean kokapena aldakorra izaten da argi eremu onenaren bila orientzatzen baitira. Ikusi denez mitokondrioek kloroplastoak jarraitzen dituzte mugimendu horietan.
Historia
Andreas Schimperrek 1883. urtean kloroplastoen eta zianobakterioen arteko antzekotasunak aurkitu zituen eta horretan oinarrituta 1905ean Konstantin Mereschkowski botanikari errusiarrak endosinbiosiaren bidez barneratuko zela proposatu zuen aurrenekoz.
Duela mila edo bi mila milioi urte zianobakterio bat zelula eukariotiko batean sartu zela pentsatzen da, janari gisa edo parasitatzeko, eta fagosomari ihes egingo zion. Honek abantaila nabarmena emango zion zelula ostalariari eta zianobakterioaren gene batzu ostalariaren genoman barneratuko ziren. Hasiera batean izango zituen 3.000 geneetatik 130ek irauten dute kloroplastoaren barnean.
Duela 500 milioi urte Paulinella chromatophora ameboideak ere zianobakterioak asimilatu zituen.
Justifikazioa
Mitokondrioen antzera, kloroplastoek berezko DNA eta erribosomak dituzte, eta gai dira proteina jakin batzuk sortzeko. Horregatik, mitokondrioen jatorri bera izan zezaketela pentsatu zuten zientzialariek, hots, garai batean mikrobio autonomoak izan zirela. Mikrobio autonomo horiek sinbiosi bat eratuko zuten landare-zelulekin aspaldian eta, horrenbestez, autonomia zelularra galdu zuten.
Mitokondrioek eta kloroplastoek badute beste antzekotasun nabarmen bat: biek energiaz hornitzen dute zelula, ATP ekoiztuz.
Teoria endosinbiotikoaren alde zenbait egitate daude:
Animalietan
Animalia zelulek ez dute kloroplastorik izaten baina espezie gutxi batzuetan kleptoplastia izeneko prozesu baten bidez dietan jasotako kloroplastoak suntsitu beharrean zelula barnean asimilatzen dira. Kloroplastoak fotosintesia egiten jarraitzen du eta animaliak onura ateratzen du, ez baitu elikagairik bilatu behar. Endosinbiosi harreman honen iraupena ikerketagai sakona da, baina jakina da kloroplastoak ez direla heredatzen. Kleptoplastia burutzen duten animalia bakanak Elysia generoko moluskuak dira, Elysia chlorotica eta Elysia pusilla adibidez.
Odontophorus melanotis
Odontophorus melanotis Odontophorus generoko animalia da. Hegaztien barruko Odontophoridae familian sailkatua dago.
Leinu gerrak
Leinu gerrak, bando gerrak edo Erdi Aroko alderdi gerrak Euskal Herrian (batez ere Bizkaian eta Gipuzkoan) Behe Erdi Aroan izan ziren ahaide nagusien arteko gatazkak izan ziren. Bando, leinu edo alderdi horietako kide bakoitzari bandokidea deritzo; eta bandokideak banderiza eratzeko biltzen ziren, hau da, jauntxo bat buru zutela bandera baten inguruan bildutako soldadu taldea.
Orduko gatazkak hiru motatakoak izan ziren: nobleziaren eta laborarien artekoak, nobleziaren eta hiribilduen artekoak; eta nobleen artekoak. Azken mota horretakoa da, berez, bando gerretan izandakoa. Gaztelako Koroaren pean zeuden herrialdeetako landa lurretako nobleak bi leinuren inguruan bildu ziren: batzuk Ganboa leinuaren inguruan, eta besteak Oinaz leinuaren inguruan. Horrela sortu ziren bi bandoak: ganboatarrena eta oinaztarrena.
Hiriko biztanleen iritziz, nobleak etsaiak, tiranoak eta kriminalak ziren, haien jarduerek kalte handia egiten baitzieten lurralde guztietako gizarteari eta ekonomiari. Zenbait ordenantza ezarri zituzten, leinu horietakoei itunak egitea eta batzea debekatzeko. Nobleak beren errentek behera egin zutela ohartu zirenean, basoak eta herri-lurrak eskuratzen saiatu ziren eta nekazarien ondasunak arpilatu, erre eta lapurtu zituzten. Egoera gero eta larriagoa zenez, nekazariek hiribilduetara emigratzea erabaki zuten.
Gudulariak
Leinuak ahaide nagusiek zuzenduriko eta odolezko loturak elkartutako gizatalde zabalak izan ziren. Gailurrean ahaide nagusiak zeuden, aberastasun eta ondasun gehiago zituztenak eta, hauei lotuta, gomendatuak (encomendados), hau da, segurtasunaren truke lana edo dirua ematen zituztenak; meniatuak (atreguados) babesaren truke ahaide nagusiarekin konpromiso pertsonala hartzen zuten lagunak; auzi-ihesean kondenatuak (encartados) eta etzanak (acostados) janari eta ostaturen truke gudarostea osatzen zuten bigarren seme txiroak zeuden.
Ahaide nagusiak, hasieran lurraldeen, artaldeen jabe ziren.Geroago hainbat ola eta errotaren jabe. Ahaide nagusien arteko borrokak areagotu egin ziren nagusi zen taldearen zailtasunak larritu egin zirenean, euskal nobleziako familia taldeen errenta mailak behera egin zuenean eta gizarte osoak XIV. mendeko beheraldiaren ondorioak jasan zituenean
Aditu batzuen aburuz, bi gizarte molde ordezkatzen zuten oro har bi leinuek: artzaintzari eta mendi ekonomiari hertsiki lotuak bide ziren oinaztarrak eta nekazaritzan, merkataritzan eta itsasketan ziharduten batez ere ganboatarrek.
Aurrekariak
Behe Erdi Aroan, sistema feudalaren lehenengo arazo larriak sortu ziren: Ehun Urteko Gerra (1337 - 1453), Jacquerie (1358), Florentziako ciompie (1378 eta 1382) eta Bohemiako Taboriekin. Euskal Herria ez zen salbuespena izan. Izurrite Beltzaren eraginez, gosetea eta heriotzak etorri ziren, demografiak behera eginez. Horrela, jauntxoek hartzen zituzten errentak behera egin eta leinuak talde sozial antagoniko bihurtu zirenean, bandoak sortu ziren. Nekazariek nobleen orubeak utzi eta hiribilduetara alde egin zuten. Nekazari-errentaren galerari gehitu behar zaio musulmanei hartutako lur-sailen eta harrapakinen banaketa bertan behera gelditzea.
Erdi Aroko pentsaera ulertzea ez da erraza. Borroka askoren atzean arrazoi ekonomikoak izan arren ez da gutxietsi behar zaldunen artean ohoreak, jaiotetxeak edo abizenak zuten garrantzia. Horrela ulertu daiteke zergatik behi baten gorabeheran familia arteko gerra bat piztu zitekeen. Oinaztarren artean lehenengo Ahaide nagusia Azpeitiko Oinaz eta Loiola leinua izan zen. Gipuzkoako mugaren defentsan aritzeagatik hainbat mesede jaso zituen leinu honek, koroarengandik eta inguruko leinuek nagusitasuna onartu zioten. Gero lazkanotarrak izan ziren buruzagitza horren lekukoak hartu zutenak, ezkontza eta tregua zenbaiten bidez. Oinaztarren jarraitzaile ziren, besteak beste: Amezketa leinua, Beasaingo iartzatarrak, Hernaniko Alzega Etxea, Untzueta, Berastegi, Astigarragako Murgia...Ganboatarren artean Ahaide nagusia Olasoko jauna zen, Martin Ruiz Ganboakoa, ganboatarren bandoari izena eman ziona. Baina Oñatiko Gebara familiak botere handia zuen, Arabako mendozatarrekin ahaidetua baitzegoen. Dena den, ezin dira konparatu Gipuzkoa eta Bizkaiko Ahaide nagusiak, Araba eta Gaztelakoekin, azkenekoek lur eta botere gehiago zuten.
Oinaztar eta ganboatarren arteko tira-birak ez ziren nolanahikoak izan. XIV. mendean hasi ziren krisiaren lehenengo sintomak Nafarroako mugan, edo "gaizkileen mugan", esaten zitzaion bezala. Ganboatarrak Gipuzkoako itsasaldean eta hirietan aurkitzen ziren gehienbat. Hiri sortu berrien eta merkataritzaren kontrola zuten helburu. Oinaztarren artean, gehienak nekazal jauntxoak ziren, antzinako sistema bati eutsi nahi ziotenak. Nafarroako mugan lapurreta eta "malefizio" asko egin zituzten oinaztarrek. Muga hori ez zitzaien oinaztarrei komeni, mugarik gabeko lurrak abeltzaintzarako erabiltzen baitzituzten betidanik. Lazkanotarrak (oinaztarren buru) mugan izandako eraso eta lapurreta askoren erantzule ziren eta Nafarroako tropek behin baino gehiagotan egin zuten beraien kontra. Beotibarko gudua da borroka horietan ezagunena: 1321ean oinaztarrek Gorritiko nafar gaztelua bereganatu zuten eta errepresalia moduan Nafarroako tropek Berastegi erre eta Gazteluko dorrea eskuratu zuten. Baina bueltakoan oinaztarren segada batean erori ziren Beotibarren. Mitoak dio 1000 lagun hil zirela bertan, handikeria bat.
Gatazkaren helburu nagusia ondasunak eta estatus soziala mantentzea zen, erregeak eratutako hiribilduekin txikiagotu egiten zutenak. Lope Gartzea Salazar historialari bandokidearen esanetan, aldiz, lurrean inoren parekorik ez zuena (quién valía más en la tierra) edo, XVI. mendeko Juan Victoria elizgizonaren esanetan, nor izan gehiago eta nork agindu gehiago (cuál ser más y mandar más) adierazteko borrokatzen zuten. Edonola ere, guztiek gauza bera esaten zuten: ondasunak eta ohoreagatik borrokatzen zutela. Izan ere, bandokideen artean kode etiko bat zegoen, arau zehatzak zituena: arrazoirik gabe gerra ez deklaratzea, su-etenak ez haustea, traizioz ez hiltzea, hitza betetzea, eta abar.
Gatazka horien jatorriaren eta kausen argibideak eman nahiak liburu asko sorrarazi ditu eta era askotako interpretazioak proposatu izan dira horri buruz.
Gatazka
Bando gerren berri ematen digun lehenengo iturri nagusia Lope Gartzea Salazarren Las Bienandanças e Fortunas liburua da, 1471n idatzia, hau da, ia gerren amaieran.
Gerrak Arrasate suntsitu zuen 1448an eta zenbait gudu odoltsu izan ziren, adibidez Elorriokoa. Ahaide nagusiak garaitzeko, ermandadeak Gaztelako koroarekin batu ziren, Errege-erregina Katolikoen garaian, eta ahaide nagusi askoren dorretxeak suntsitu zituzten. Gerrak, krisia gogortu zuen. Produktu emankor-etenkitsuak ekoizten eta azpiegiturak berritzen eta sendotzen beren irabaziak xahutu beharrean, handikiek, gatazkak hartaraturik, etxeak eta dorretxeak gotortzen xahutu zituzten. Lanean aritu beharrean soldadu joan behar izan zuten gizonezkoek. Gerrak, (erreketak, hilketak...) ekarri zituzten. Zerbait egin behar eta, Ermandadeak sortzen hasi ziren eta Ahaide Nagusien dorretxeak eraisten. Bien bitartean hiribilduak indartu ziren.
Nahiz eta Pablo Gorosabelek Ulibarriko baseliza batean prozesio baten eztabaidaren ondorioz gerra sortu zuelakoaren kondaira aipatu, gatazkaren hasieran Gaztelako Erresuman Trastamara leinuaren ahulezia eta gerra zibila nagusiak ziren. Gainera, 1379an Joanes Gaztelakoak amaren partez jarauntsitako Bizkaiko Jaurerria aitaren partez jarauntsitako Gaztelako Koroari erantsi zion, bizkaitarren atsekaberako. Mende horren hasieran eratutako hiribilduetan, batez ere Bilbon eta Bermeon, bertoko jauntxoek udal boterea lortzeko elkarren kontra aritu ziren, nekazal-noblezia bere feudoaren ondasunak murriztuz ikusten zuenean.
Jada 1362an, Legizamon eta Zurbarandarrek elkarren kontra borrokatu ziren Bilboko kaleetan egindako guduan eta, berriro, Bermeoko merkatuan 1413an. Harrezkero eta 1433 arte, bando bien arteko liskarrek etengabe iraun zuten. Basurtutarrek, Legizamondarren etsaiak zirenak, Zurbarandarren alde egin zuten. Hiri-borrokak ez ziren hiritik kanpo egindako guduak bezain latzak izan: 1440an Bilbon bost lagun eta 1443an Bermeon beste hamar hil ziren.
1413an gerra Ipar Euskal Herrira, Lapurdira hain zuzen ere, zabaldu zuten. Bertan Joanes Sant Pedrok Ezpeleta eta Alzate nafarrak borrokatzen zituen. Alzatetarren ahaide nagusia eta bere semea erailak izan eta gero, Fernando Ganboakoak Alzatetarren alaba oinordekoa ezkondu zuen. Ganboatarrek Joanes Sant Pedro eraso zuten emaztearen familia mendekatzeko, baina ezin eta 150 lagun galdu zituzten guduan.
1420 inguruan, ganboatarrek bere lurraldeetatik atera eta gauez Oinaztarren orubea eraso zuten. Gabonetan Oinaztarren dorretxeari sua eman eta ahaide nagusia ez ezik beste bederatzi lagun ere hil ziren. Oinaztarren lurraldeak eraso zituztenean, honen aliatuak bere alde atera ziren. Horietatik, Lazkaotarrek Balda ganboatarrak eraso zituzten, Fortun ahaide nagusia erailez.
1442an ermandadeek Bilbon eta Arrasaten ahaide nagusiak lasaitzea lortu bazuten ere, bakeak ez zuen luzaroan iraun. Izan ere, sei urte geroago Arrasate erre zuten. Gertaera gogoratzeko honela dio kanta zaharrak :
1456an ahaide nagusiek Gipuzkoako hiribilduei bota zioten desafioa eta hurrengo urtean ermandadeek erantzun eta jauntxoen dorretxeak hartzeaz gain, nagusiak Gipuzkoatik erbesteratu zituzten.
Gerra Arabara ere zabaldu zen, izan ere, 1423an Leintzen Pedro Velez Gebara jaunaren aurkako matxinada egin zuten, baita Kanpezun Lope Rojasen aurka. 1477an Juan Lopez Lazkanoren hil zuten balezta batekin tiro eginda Kontrastan.
Gerraren amaiera
Egoera horrez baliatu zen Gaztelako erregea bere nagusigoa ermandadeen eta hiribilduetako burges herrien bidez bermatzeko. Aliantza honek behin betiko menderatu zituen ahaide nagusiak eta bake soziala lortu zuen. Behin menderatuak nagusiak Granadako Erresumako mugetara erbesteratu, bere gudataldeak sakabanatu eta bere dorretxeak moztu zituen. 1483an Elisabet I.a Gaztelakoa foruak zin egitera Bilbora ailegatu zenean modu ofizial batez bandoak amaitzea erabaki zuen eta Bilboko udalak Chinchillaren ordenantzak argitaratu zituen. Hala ere haien eragina ez zen amaitu eta hurrengo mendeetan zehar beren estatusa mantendu zuten.
Teoria berriak
Azken urteetan bandoen gerrari buruzko teoria berriak azaldu dira eta historialarien artean arrakasta handia izan dute. Teoria hauek diote banderizoen gerrak ez zirela huskeriengatik hasi, Europa guztian zabaldutako krisi batengatik baizik. Borroka horietan, jauntxoez gain, nekazariek eta hiribilduetako burgesia berriak ere hartu zuten parte. Errekonkista bukatuta, diru-sarrerak agortu zitzaizkien mairuen kontra aritu ziren jauntxoei, orduan nekazariei presio egin eta ondokoari lapurtzen hasi ziren. Interes ekonomikoa, bada, horren guztiaren atzean. Egia esan, gutxi dakigu krisi horretan nekazariek izan zuten zereginari buruz. Badakigu, jauntxoengandik ihesi, hiribilduetan babestu zirela nekazari asko. Izan ere, jauntxoen esku zeuden errekak eta zubiak, burdinolak eta basoak, lurrak eta ganaduak... Jakina, jauntxo horien abenturak eta ibiliak soilik heldu dira guregana.
Gartzea Salazar
Gartzea Salazarrek leinu bakoitzaren historia eta beren arteko liskarrak imajinazio handiz azaldu zuten. Bere ustez ganboatar eta oinaztarrak beti existitu ziren. Baina ipuin harrigarri bat ere kontatu zuen: leinuen arteko eztabaida erromeria batean hasi omen zen, oinaztarrak "oinekin" ibiltzen zirelako eta ganboatarrak berriz "gainetik" edo sorbaldarekin. Hau da, ibiltzeko modu ezberdina zutelako haserretu zirela gure oilarrak.
Bandokide ospetsuenak
Hona hemen bi mendeetan zehar izandako zenbait bandokide famatuak :
Pietradefusi
Pietradefusi Italiako udalerri bat da. Avellinoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
2723 Gorshkov
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1978 QL izena zeraman.
Pietradefusi
Mugakideak
Pietradefusik honako udalerri hauekin egiten du muga:
2723 Gorshkov
Orbitaren ezaugarriak
2723 Gorshkov asteroidearen orbitak batezbeste 3,117 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,495 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,738 distantziara. Eszentrikotasuna 0,2 da, eta makurdura orbitala 2,08ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.0 da.
Lana (udalerria)
52,6 kilometro koadrokoa, eta 0 biztanle zituen. urteko erroldaren arabera.
Herriak
Bost herri dira udalerriko kide: Biloria, Galbarra (herriburua), Gastiain, Narkue eta Ulibarri. 1842ko erroldan bakoitza udalerri independente gisa agertzen da baina 1857rako, guztion batzea dela medio, Lana udalerri berriaren datuak plazaratzen dira estreinakoz.
Vincennes
Vincennes Marne Haranan dagoen komuna da, Parisko ekialdeko aldirietan. Parisetik 6,7 kilometrotara, Europako herri jendeztatuenetako bat da.
Coelorinchus hubbsi
Coelorinchus hubbsi Coelorinchus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Vincennes
Ondasun nabarmenak
Herria bere gaztelua (Vincennesko gaztelua) eta zoo bat duen bere basoari esker ezaguna da.
Lana (udalerria)
Ekonomia
Tradizioz nekazaritzara eta abeltzaintzara emana izan da ibar hau. Zuhaiztiak dira mugapeko zatirik handiena (3.659 ha); hurrengoak larreak (943 ha) eta laborantza lurrak (704 ha) dira. Behi, ardi, zaldi, zerri eta ahuntz azienda nagusiak izan dira, mendi larratuan hazita. Gaur egun untxia, hegaztiak eta zerriak nabarmentzen dira.
Vincennes
Garraiobideak
Vincennesen Parisko metroaren geltoki bi daude: Bérault eta Château de Vincennes izenekoak. Aldirikoek RER A linearen Vincennes izeneko geltokia ere badute.
Lana (udalerria)
Ekonomia
Ikazkintza industria lan ohikoa izan zen aspalditik eta berriki arte. Mila bat metro kubo zur eta egur ateratzen dituzte urtero.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,02 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).
Udaletxea
Lanako gaur egungo udaletxea 1982an eraiki zen eta solairu bakarra dauka. Atari txiki bat dauka eta fatxada porlanez eta harriz egina dago. Antzinako udaletxearen egoitza elizaren ondoan egon zen. Udala alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Lanako udaletxeko idazkaria, Piedramillerako, Muesko eta Sorladako idazkari ere bada.
Udal hauteskundeak
Azken urteetan Lanako alkatea Eduardo Landa Martinez da. 2007ko udal hauteskundeetan Agrupación Independiente de Lóquiz (AIL) taldearen izenean hautatu zuten; talde horrek udaleko bost ordezkarietatik lau lortu zituen. Ez zen baliogabeko botorik izan eta boto zuriak lau izan ziren (%3,17). Abstentzioa %32,26ekoa izan zen.
Alkateak
Hauek izan dira Lanako azken alkateak:
Azpiegiturak
Jurramendi Mankomunitateko eta Lokizko Donibane Mendizerrako Juntako kidea da Lana.
Euskara
Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Lana eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan, herritarren % 5,56k zekien euskaraz hitz egiten.
Bitxikeriak
Montxo Armendariz zinema zuzendariak, 1982an, ikazkinen bizimodua kontatzen duen Tasio filma egin zuen. Zuñigako semea zen Anastasio Otxoa benetako pertsonaren bizitzan oinarriturik dago.
UCI World Tour 2022
UCI World Tour 2022 UCI World Tour txapelketaren 12. edizioa izan zen, ProTourraren ostean munduko txirrindularitza egutegia zehazten duena. Hogeita hamaika txapelketa biltzen ditu, gizonezkoen txirrindularitzan garrantzitsuenak. Horietatik ia guztiak Europan.
Disoluzio (argipena)
Disoluzio hitzak zerbaiten desegitea adierazten du orokorki. Erabilera zenbait ditu:
Sundasciurus samarensis
Sundasciurus samarensis Sundasciurus generoko animalia da. Karraskarien barruko Callosciurinae azpifamilia eta Sciuridae familian sailkatuta dago.
Eremica
Eremica Symmocidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Eremica saharae da.
Niobe
Greziar mitologian, Niobe (Νιόβη, Nióbe), Tantaloren alaba bat eta Tebasko errege zen Anfionen emaztea zen. Bere amaren izena, aldatu egiten da egile ezberdinen arabera, Taigete, Dione, Eurianasa, Euritemista Klitia eta Laodize izan daitezkeelarik.
Anfionekin seme-alaba ugari izan zituen, egileen arabera aldatu egiten direnak, eta euretaz oso harro zeudelarik. Niobe, izandako seme-alabez harrotzen zen, Letoz trufa eginez, azken honek bi seme-alaba bakarrik izan zituelako, Apolo eta Artemisa. Iseka hauek hain heldu ziren urrun, Leto ohoratzearen kontra azaldu zela, bera, aldareetara igotzeko duinagoa zela esanez. Mendeku bezala, Apolok, Nioberen seme guztiak hil zituen, eta Artemisak beste hainbeste egin zuen alabekin, Anfion edo Amiklas (Letori otoitz faboragarri bat egin ziona) eta Melibea izan ezik, honek, bere neba-ahizpak hiltzen ikusi zituenean, halako zurbiltasuna hartu zuen, ezen, ordutik aurrera, Kloris deitua izan zela.
Zoritxarreko ama bere seme-alaben gorpuen ondora joan zenean, halako mina sentitu zuen, ezen, malko putzu batean desegina, mugitu ezinik geratu, eta, azkenik, harri bihurtu zela, Zeusi erregutu zion bezala. Zurrunbilo batek Lidiako Sipilo mendira eraman zuen, non malkoak, emakume formako haitzurdin plaka batetik nola isurtzen ziren ikus zitekeen. Beste bertsio batek, Lidiara bere gogoz joan zela dio, eta bere malkoek Akeloo ibaia sortu zutela.
Anfionek, bere seme-alaben hilketa mendekatu nahi izan zuen, eta Delfoseko Apoloren santutegira joan zen, bertako apaizak hiltzeko, baina jainkoak berak hil zuen Anfion, eta, gainera, hau, ekintza honegatik, Tartaroan zigortua izan zen.
Parteniok, beste bertsio bat kontatzen du. Bertsio honen arabera, Niobe, Asaonen alaba eta Filotoren emaztea zela dio. Letori iseka egiteagatik mendeku bezala, Apolo eta Artemisak, Filoto, ehizaldi batean txiki-txiki egina izatea eragin zuten, eta Asaon bere alaba propioaz maitemintzea. Honek, haren nahiei uko eginez, Asaonek, Nioberen seme-alabei su eman zien, baita bere buruari ere, eta Niobek bere buruaz beste egin zuen, bere burua amildegi batetik botata.
Nioberen zoritxarreko seme-alaben gorpuak, aire librean egon ziren bederatzi egunez, Zeus Letoren alde jarri baitzen, eta Tebaseko biztanleak harri bihurtu baitzituen. Hamargarren egunean, jainkoek eurek lurperatu zituzten, honela, arau erlijiosoa betez.
Seme-alabak
Egileak, ez dira ados jartzen Niobek izandako seme-alaba kopuruari buruz. Honela, Homerok hamabi ematen dizkio, Hesiodok hogei, Herodotok bost, Apolodorok hamasei, eta Euripidesek hamalau, azken hau bertsiorik onartuena delarik. Apolodororen bertsioaren arabera, Nioberesn seme-alabak hauek izango lirateke:
Niobe artean
Ugariak izan dira pertsonaia honen irudikapenak artean denboran zehar.
Bereziki ezaguna izan zen Niobe eta bere seme-alabak izeneko eskultura multzoa, Erromako Apolo Sosianoren tenpluko frontoia apaintzen zuena. 1583an aurkitua izan zen, eta, ondoren, Florentziara eramana, non Tribuna deritzon gela apaintzen zuen, balio handirik eman ez zitzaion arren, Winckelmannek bere Artearen Historia ospetsuan deskribatu zuen arte. Hamahiru estatua independentez osatuta dago (Niobe bere alaba bat eusten eta gainontzeko umeak euren haurtzainarekin), egile ezberdinak izan ditzaketenak, antzinakoenak, Eskopas edo Praxitelesenak ote diren eztabaidatzen delarik.
Jata (argipena)
Jata izenak hainbat adiera du:
Dorothy M. Horstmann
Dorothy Millicent Horstmann Epidemiologo, birologo eta pediatra izan zen. Poliobirusak giza odol-fluxuan duen hedapenari buruz egin zituen ikerketak poliomielitisaren aurkako txertoa garatzeko oinarriak finkatzen lagundu zuen. Yaleko Medikuntza Eskolan irakasle iraunkor izendatu zuten lehen emakumea izan zen.
Bizitza goiztiarra eta hezkuntza
Horstmann Spokanen, jaio zen 1911ko uztailaren 2an. 1936an lortu zuen unibertsitateko titulua, Kaliforniako Unibertsitatean, Berkeleyn. Geroago, bere prestakuntza medikoa Kaliforniako Unibertsitatean egin zuen, San Frantziskon, eta 1940an lortu zuen mediku titulua. Horstmannek San Frantziskoko Ospitale Nagusian mediku egoiliar bezala zegoela, Karl Friedrich Meyer-ek emandako hitzaldiak gaixotasun infekziosoekiko interesa zion eta ondoren  prestakuntza gehigarria jaso zuen Vanderbilt Unibertsitateko.Ospitalean
Hasiera batean ez zen onartua izan Vanderbilteko egoitza-programan eskolako medikuntza burua zen Hugh Morganek gizonak baino ez baitzituen aukeratzen programa horretan sartzeko. Baina hilabete batzuen ondoren, Morganen gutun bat jaso zuen, bertan postuan interesatua jarraitzen al zuen galdetzen zion.Horstmannek proposamena onartu egin zuen proposamena. Hasieran oso gogorra izan bazen ere urtea arrakastaz amaitzea lortu zuen.
Fabas (Ariège)
Fabas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Dorothy M. Horstmann
Bizitza goiztiarra eta hezkuntza
1942an, Yale Unibertsitateko Medikuntza Eskolak kontratatu zuen Commonwealtheko Medikuntza Prebentiboaren Ataleko kide izateko. Han, barne-medikuntzan espezializatu zen, John R. Paul doktorearekin. 1944an Kaliforniako Unibertsitatean, San Frantziskon, medikuntza irakasten hasi zen. Baina urtebete geroago, Yalera itzuli zen, eta han berriro ekin zion lanari, epidemiologia eta pediatria sailetarako batera izendatu ondoren. Gainera, sortu berria den Yaleko Osasun Publikoko Eskolan sartu zen.
Epidemiologo lana
New Havenen polio-agerraldi batean lan egin ondoren, bere ikuspegi profesionala gaixotasun infekziosoetara bideratu zen. Lan hori Joseph L. Melnick eta beste ikertzaile batzuk osatzen zuten Yale Unibertsitateko polio taldean egin zuen. Melnick-ek "epidemiologia klinikoa" deituriko ikuspegia erabili zuen Connecticut, New York, Illinois eta New Jerseyko polio-agerraldiak monitorizatzeko. Mende hartako larrienetako izan Hickory, Ipar Carolinako agerraldirako ere ikuspegi hori erabili zen.
Lan egiteko modua kokaleku bakoitzeko ur hornidura eta osasun baldintzak aztertzea zen. Aldi berean, bektore izan zitezkeen intsektuak bildu eta sintomadunak zein sintomarik gabe pazienteen odol-laginak hartzen zituzten. Birusaren transmisio modua identifikatzeko ahaleginari begira egiten da hori guztia. Polioaren birusak nerbio-sisteman zuzeneko eragina zuela dioen ideia konbentzionala alde batera utzita, Horstmannek eta haren ikertzaileek, birusaren arrastoak aurkitu zituzten odol-isurian, eta, ondorioz, ondorioztatu zuten polioa garunean zehar iristen zela. Poliomielitisaren aurkako ahozko txertoa ikerketa horietan oinarrituta garatu zen, eta, 1950eko hamarkadaren amaieran, Horstmannek egiaztatu ahal izan zuen Ekialdeko Blokean egindako txerto probak eraginkorrak zirela, eta horrek atariko emaitzak berretsi zituen,hau da, txertoak funtzionatzen zuela. Horren ondoren, Estatu Batuetan txertoaren erabilera orokorra hasi zen.
Polioaren txertoa garatzeagatik Nobel saria irabazi zuen John Franklin Enders doktoreak, kreditua eman zion Horstmanni, bere hitzetan, "birusa nerbio zeluletan bakarrik hazten zela uste orokorra astintzeagatik". Yaleko historialari mediko den John F. Fultonek, Dorothy Horstmannena "medikuntzaren aurkikuntza historikoa" gisa kalifikatu zuen, eta esan zuen odolean poliomielitisa nola transmititzen zen jakitea bera 1930an Yaleko Medikuntza Eskolara iritsi zenetik gertatutako guztia bezain zirraragarria izan zela eta aldi berean, industria eta irudimen zientifikoarentzat ikaragarrizko kreditua.
Horstmann doktoreak errubeolaren birusaren epidemiologia klinikoa ere ikertu zuen. Haren lana eta jarduera erabakigarriak izan ziren gaixotasun infekzioso horren aurkako txertoaren eraginkortasuna eta segurtasuna bermatzeko.
Zwoleń udalerria
Zwoleń Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Zwoleń barrutian kokatuta. 162,14 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 15271 biztanle zituen.
Dorothy M. Horstmann
Epidemiologo lana
Horstmann New Havenen hil zen 2001eko urtarrilaren 11n, Alzheimer gaixotasunaren konplikazioen ondorioz. Poliomielitisaren, zientziaren, hezkuntzaren eta pediatriaren arloetan aitzindari gisa egindako ekarpenek onarpen gutxi izan duten arren, denborak aurrera egin ahala aitortu egin dira, mundu erdia beldurtzen ari zen birus baten aurkako txerto eraginkor bat aurkitzeko bere ikerketetan beharrezko pistak eta gakoak eman zituen emakume bat izan baita.
Fabas (Ariège)
Biztanleria
2007an Fabas udalerrian erroldatutako biztanleak 318 ziren. Familiak 108 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Dorothy M. Horstmann
Herri-kulturan
The Woman with the Cure, Horstmannek poliomielitisaren kausen bilaketan izandako parte-hartze garrantzitsuan oinarritutako fikzio historikoko nobela bat da, Lynn Cullenek idatzi eta Berkleyk kaleratu zuen 2023an,.
Ellen Wilkinson
Ellen Cicely Wilkinson (1891ko urriaren 8a – 1947ko otsailaren 6a) Britainia Handiko Alderdi Laboristako politikaria izan zen, 1945eko uztailetik hil arte Hezkuntza ministro izan zena. Bere karreran hasieran, Jarrow- eko legebiltzarkide gisa, 1936an Londresera herriko langabeen Jarrow-ko Martxan lan-eskubidea eskatzeko pertsonaia nazional bihurtu zen. Garai hartan arrakastarik izan ez bazuen ere, Martxak irudi ikonikoa eman zuen 1930eko hamarkadarako eta Bigarren Mundu Gerraren ondorengo langabeziaren eta justizia sozialaren inguruko jarrerak sortzen lagundu zuen.
Fabas (Ariège)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Saint-Christophe-en-Bresse
Saint-Christophe-en-Bresse Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Ellen Wilkinson
Biografia
Wilkinson Manchesterreko familia pobre baina asmo handiko batean jaio zen eta sozialismoa bereganatu zuen gaztetan. Manchesterko Unibertsitatean lizentziatu ondoren, emakumeen sufragioko erakunde batean lan egin zuen eta geroago sindikatuko buruzagi gisa. 1917ko Errusiako Iraultzak bultzatuta, Wilkinson Britainia Handiko Alderdi Komunistan sartu zen, eta sozialismo iraultzailea aldarrikatu zuen Alderdi Laboristaren bitartez botere politikorako bide konstituzionalak bilatzen zituen bitartean. 1924an Middlesbrough Ekialdeko diputatu laborista hautatu zuten, eta 1926ko Greba Orokorraren alde egin zuen. 1929-31ko gobernu laboristan, Parlamentuko idazkari pribatu gisa aritu zen Osasun ministro gaztearentzat. Jennie Lee emakume kide eta aktibista gazte batekin harremana egin zuen. 1931n Middlesbrough-en porrotaren ostean, Wilkinson kazetari eta idazle oparo bihurtu zen, 1935ean Jarrow-ko parlamentari gisa parlamentura itzuli aurretik. Espainiako Gerra Zibilean Errepublikako Gobernuaren defendatzaile sendoa izan zen, eta hainbat bisita egin zituen gudu guneetara.
Bigarren Mundu Gerran, Wilkinson Churchillen gerra garaiko koalizioan aritu zen ministro gazte gisa, batez ere Barne Segurtasun Ministerioan, non Herbert Morrisonen agindupean lan egin zuen. Clement Attlee Alderdi Laboristako buruzagi gisa ordezkatzeko Morrisonen saiakerak onartu zituen; hala ere, gerraosteko gobernua osatu zuenean, Attleek Wilkinson izendatu zuen Hezkuntza ministro. Ordurako, bere osasuna kaskarra zen, urteetako gehiegizko lanaren ondarea. Bere zeregin nagusia gerra garaiko koalizioaren 1944ko Hezkuntza Legea ezartzea zela ikusi zuen, Alderdi Laboristako askok gogoko dituzten eskola integralak ezartzea baino. Bere energiaren zati handi bat 14 eta 15 urte bitarteko eskola-adinaren igoera antolatzeko erabili zuen. 1947ko hasierako eguraldi izugarri hotzean, gaixotasun bronkial baten ondorioz hil zen, eta botiken gaindosi baten ondoren hil zen, bere auzitegiko medikuak ustekabekoa zela adierazi zuena.
Saint-Christophe-en-Bresse
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 378 etxebizitza zeuden, 353 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 372 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 353 etxebizitza nagusietatik 323 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 116 etxek lau zituzten eta 193 etxek bost zituzten. 240 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 108 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 228 etxetan bat baino gehiago zituzten.
UCI World Tour 2021
UCI World Tour 2021 UCI World Tour txapelketaren 11. edizioa izan zen, ProTourraren ostean munduko txirrindularitza egutegia zehazten duena. COVID-19 pandemiaren ondorioz hainbat lasterketa bertan behera geratu ziren, bereziki urte hasieran jokatzen direnak, Tour Down Under edo Cadel Evans Great Ocean Road Race kasu. Guangxiko Tourra ere bertan behera geratu zen.
Fabas (Ariège)
Etxebizitza
2007an 175 etxebizitza zeuden, 106 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 174 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 106 etxebizitza nagusietatik 78 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 32 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 63 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 161 ziren, horien artean 97 aktiboak ziren eta 64 inaktiboak ziren. 97 pertsona aktiboetatik 80 lanean zeuden (42 gizon eta 38 emakume) eta 17 langabezian zeuden (7 gizon eta 10 emakume). 64 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fabas udalerrian 107 unitate fiskal zeuden, 237 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.916 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Fabas udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 660 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ikus-entzunezko
Ikus-entzunezkoak soinua eta ikusmen-osagaia dituzten komunikabide elektronikoak dira, hala nola diapositiba-zinta aurkezpenak, filmak, telebista-programak, konferentzia korporatiboak, elizako zerbitzuak eta zuzeneko antzerki-ekoizpenak.
Ikus-entzunezko zerbitzu hornitzaileek maiz eskaintzen dituzte web-streaming, bideo-konferentzia eta zuzeneko emisio-zerbitzuak.
Hezkuntzan ordenagailu bidezko ikus-entzunezko ekipoak sarri erabiltzen dira, ikastetxe eta unibertsitate askok proiekzio ekipoak instalatzen dituzte eta arbel interaktiboaren teknologia erabiltzen dute.
Aguraingo udaletxea
Eraikinaren garapena
Parterik zaharrena San Martin eliza da, Aguraingo eraikin zaharrena, eliza erromaniko bat jatorrian, 13. mendekoa. 2005eko erreformarekin, udaletxearen barruan, literalki alde guztietatik estalia eta babestua, geratu den eraikina da, salbu eta kanpai-horma, zeinak irteera duen gainetik.
Elizaren ondoan alondegia eraiki ziren, eta udaletxea edo kontzejuaren etxe zaharra, zeinaren parte bat espetxe ere bazen. Beste bi egitura hauek XVI. mendekoak ziren izatez, baina hiru eraikinek eboluzionatzen jarraitu duten, eta alondegia 1847an berreraiki zen adibidez.
Saint-Christophe-en-Bresse
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 636 ziren, horien artean 477 aktiboak ziren eta 159 inaktiboak ziren. 477 pertsona aktiboetatik 449 lanean zeuden (244 gizon eta 205 emakume) eta 28 langabezian zeuden (11 gizon eta 17 emakume). 159 pertsona inaktiboetatik 75 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 46 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Christophe-en-Bresse udalerrian 361 unitate fiskal zeuden, 987 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.601 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 12 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 5 iturginak, 1 argiketaria, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.