cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikole Lewis
Ikerketa
Bere ikerketa-interes nagusiak behaketa-teknikak eta atmosfera exoplanetak zundatzeko teknika teorikoak dira. 2018an, TRAPPIST-1 sistemaren azterketa espektroskopiko bat zuzendu zuen Hubble teleskopio espaziala erabiliz. Izan ere, teleskopio hori izan zen Lurraren tamainako exoplaneten lehen azterketa. TRAPPIST-1 sistemaren jatorrizko iragarkian ere parte hartu zuen 2017an, sistema deskribatzen eta atmosferak detektatzeak biosinadurak bilatzeko duen garrantzia deskribatzen laguntzean.
NASAko Hubble teleskopioak lurreko exoplaneten lehen azterketa atmosferikoa
Irudiak Lurraren tamainako bi planeta erakusten ditu, TRAPPIST-1B ETA TRAPPIST-1C, GURE EGUZKIA BAINO ASKOZ TXIKIAGOA ETA HOTZAGOA DEN NANO GORRI AITAZKO IZARRAREN PAREAN. NASAko Hubble espazio-teleskopioak atmosfera-seinaleak bilatu zituen planeta horien inguruan.
Kredituak: NASA/ESA/STB cI/J. Wit (MIT)
NASAko Hubble teleskopio espaziala erabiliz, astronomoek atmosferen lehen bilaketa egin dute Lurraren tamainako planeta epelen inguruan, gure eguzki-sistematik haratago, eta bi exoplanetetan bizigarritasun-aukerak areagotzen dituzten argibideak aurkitu dituzte. Zehazki, aurkitu zuten “ultra-estrella” rel="nofollow"“TRAPPIST-1b” eta TRAPPIST-1c” exoplanetak, 40 bat mundu arin, ezinezkoak direnak puffy-etatik, eta sferak nagusi direnak.
Baltimoreko Espazio Teleskopioaren Zientzien Institutuko (STB cI) Nikole Lewis taldeko kideak esan zuenez:"“helio-inguratzaile leunagorik ez izateak planeta horietan bizigarritasun-aukerak areagotzen ditu”. “Helio-bilgarri esanguratsu bat izango balute, ez dago aukerarik horietako batek bizia babesteko, atmosfera dentsoak berotegi gisa jokatuko bailuke”."Massachusettseko Teknologia Institutuko Julien de Wit, Cambridgen, Massachusetts, zientzialari-talde batek argi ia infragorria duten planetak behatzera eraman zuen, Hubble 3ko Campo Ancho ganbera erabiliz. Espektroskopia erabili zuten argia deskodetzeko eta atmosfera baten konposizio kimikoari buruzko pistak errebelatzeko. Atmosferen edukia ezezaguna da eta behaketa gehiago egin beharko ditu; hidrogenoaren eta helioaren kontzentrazio txikiak, berriz, inplikazioak dituzten zientzialari gogotsuak ditu.
“Hubble-ren hasierako behaketa horiek etorkizun handiko lehen pausoa dira hurbileko mundu horiei buruz gehiago ikasteko, Lurra bezalako harritsuak izan ote daitezkeen eta bizitzari euts diezaioketen”, dio Geoff Yoderrek, Washingtongo NASAren Zientzia Misioaren Zuzendaritzarentzat lan egiten duen administratzaile elkartuak. “Une zirraragarria da hau NASA eta exoplaneta ikertzeko”.
Planetek gutxienez 500 milioi urteko izar nano-gorri bat orbitatzen dute, Aquarius konstelazioan. 2015aren amaieran aurkitu ziren, TRAnsiting planeten eta Plan1xImals teleskopio txikiaren (TRAPPISTOLA) behaketa batzuen bidez.
Europako Espazio Agentziaren Txileko Aulkiaren Behatokian kokatutako teleskopio robotiko belgikarra.
TRAPPIST-1Bek zirkuitu bat osatzen du bere izar nano gorriaren inguruan 1,5 egunean, eta TRAPPIST-1C 2,4 egunetan. Lurra eguzkitan baino 20 eta 100 aldiz hurbilago daude planetak izarretik. Haren izarra gure eguzkia baino askoz ahulagoa denez, ikertzaileek uste dute gutxienez planeta bat dagoela, TRAPPIST-1C, izarraren eremu bizigarriaren barruan egon daiteke, tenperatura ertainek ur likidoa metatzea ahalbidetu baitezakete.
Maiatzaren 4an, aldi bereko igarotze arraro batez baliatu ziren astronomoak, bi planetak izarraren aurpegia elkarrengandik minutu batzuetara gurutzatu zutenean, izarren argia neurtzeko, dagoen edozein atmosferaren bidez filmatzen ziren bitartean. Bi urtean behin gertatzen den iragaite bikoitz horrek seinale konbinatu bat eman zuen, planeten ezaugarri atmosferikoen aldi bereko adierazleak eskaintzen zituena.
Ikertzaileek Hubble erabiltzea espero dute, atmosfera meheagoak bilatzeko, hidrogenoa baino elementu astunagoz osatuak, hala nola Lurrekoak eta Artizarrekoak.
“Datu gehiagorekin, beharbada metanoa detektatu edo atmosferetako uraren ezaugarriak ikusi ahal izango genituzke, eta horrek atmosferen sakoneraren estimazioak emango lituzke” esan zuen Hannah Wakeford-ek, egunkariaren bigarren autoreak, NASAren Goddard Hegaldi Espazialeko Zentroan, Greenbelt-en (Maryland).
Etorkizuneko teleskopioen behaketek, baita “a href=" http://www.nasa .gov/mission_pages/webb/main/index.html" rel="nofollow"“James Webb Space Telescope” ere, atmosfera horien osaera osoa zehazten eta lurrun potentziala bilatzen lagunduko dute, karbono dioxidoa bezala. Webb-ek planeta baten azaleko tenperatura eta presioa ere aztertuko ditu, bizigarritasuna ebaluatzeko funtsezko faktoreak baitira.
Wit-ek esan zuen:"“Lurraren tamainako planeta horiek dira astronomoek xehetasunez azter ditzaketen lehen munduak, gaur egungo teleskopioekin eta bizitzarako egokiak diren zehazteko planifikatutako teleskopioekin”,. “Hubble-k badu aukera atmosferaren aldez aurretiko azterketa egiteko, astronomoei esateko Lurraren tamainako planeta horietatik zein diren Webb teleskopioarekin azterketa zehatzagoa egiteko lehen hautagaiak”."Azterketaren emaitzak Nature aldizkariaren 2016ko uztailaren 20an agertzen dira.
Olatz Peon
Olatz Peon Ormazabal (Tolosa, Gipuzkoa, 1969ko azaroaren 21a) gipuzkoar gizarte langilea eta politikaria da, EAJko kidea. 2015etik 2023ra arte Tolosako alkatea izan zen. 2023tik aurrera eusko legebiltzarkidea da.
Ibilbidea
Gizarte Langintzan diplomatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. Donostiako Udalean lan egindakoa da.
2003ko udal hauteskundeetan EAJren zerrendan aurkeztu zen, eta ordutik Tolosako Udaleko zinegotzia izan da. Jokin Bildarratz alkate zela, 2007-2011 legealdian Tolosako alkateorde, Obra, Zerbitzuak, auzoak eta landa auzoetako arduraduna izan zen, eta Tolosaldeako Mankomunitatearen presidente. 2011ko hauteskundeen ondoren Bilduk lortu zuen alkatetza, eta beraz legealdi horretan oposizioko zinegotzia izan zen.
2015eko udal hauteskundeetan EAJren zerrendaburua izan zen. Alderdiak gehiengo osoa eskuratu zuen, eta Peonek alkate kargua hartu zuen. Herriko bigarren emakume alkatea bilakatu zen, Mirentxu Etxeberriaren (1983-1987) ondoren. 2015-2019 legealdian Gipuzkoako Ur Kontsortzioaren lehendakaria ere izan zen.
EAJren Gipuzko Buru Batzarreko burukide izandakoa da, Kultura eta Euskara arloetako arduradun.
2023ko udal hauteskundeetan ez zela EAJren alkategaia izango jakin zen 2022ko azaroan. Aldiz, foru hauteskundeetan Oria barrutiko zerrendaburu gisa aurkeztu zen. Foru hauteskundeen ondoren batzarkide gisa jardun zuen arren, 2023ko uztailean kargua utzi zuen eusko legebiltzarkide izateko, EAJren legebiltzar taldean gobernu-ardurak betetzeko egondako kargu-uzteen ondorioz.
Bizitza pertsonala
Ezkonduta dago eta lau alaba ditu. Irakurtzea eta kirola egitea gustuko ditu, gehienbat mendian ibiltzea.
Elizabeth Lee Hazen
Elizabeth Lee Hazen (Misisipi, AEB, 1885eko abuztuaren 24a –Seattle, AEB, 1975eko ekainaren 24a) estatubatuar fisiologo eta mikrobiologoa izan zen, nistatinaren garapenari egindako ekarpenagatik ezaguna.
Oso gaztetatik zientzia eta ikerketara bideratu zuen bere hezkuntza, eta, azkenean, mikrobiologiarekiko grina handia garatu zuen. 1948an Rachel Fuller Brownekin elkartu zen nistanina garatzeko, gizakien infekzio fungikoetarako lehen tratamendu farmakologiko ez-toxikoa. Bere ikerketak hainbat aplikazio izan zituen, besteak beste, kutsatutako zuhaitzak salbatzea eta lizunen ondorioz hondatutako pinturak eta artelanak zaharberritzea.
Biografia
Elizabeth 1885eko abuztuan jaio zen Richen, Mississippin. William Edgar Hazen eta Maggie Harper gurasoak lau urte zituela hil ziren, eta osaba-izeba batzuek adoptatu zuten, beste bi nebekin batera.
Emakumeentzako Misisipi Unibertsitatean (garai hartan Mississippi Industria Institutua eta Unibertsitatekoa) izan zen, eta Zientzietan lizentziatura lortu zuen 1910ean. Jacksoneko (Mississippi) bigarren hezkuntzako eskolan biologiaren irakaskuntzarekin jarraitzen zuen bitartean, Tennesseeko Unibertsitateko eta Virginiako Unibertsitateko udako eskoletara joan zen. Ikasketak amaitu ondoren, Hazen Columbiako Unibertsitateko Biologia Sailean onartu zuten graduondoko ikasketak egiteko, eta unibertsitate horretan biologiako masterra egin zuen 1917an, eta mikrobiologiako doktoretza bat 1927an.
John Tuzo Wilson
John Tuzo Wilson (Ottawa, 1908ko urriaren 24a - Toronto, 1993ko apirilaren 15a) Kanadako geologo eta geofisikaria izan zen, plaken tektonikaren teoria formulatzeagatik eta Wilsonen Superkontinenteen zikloaren teoria garatzeagatik ezaguna. Muga transformatzaileetan gertatzen den frikzioa eta ondorioak deskribatu zituen lehenengo zientzilaria ere Tuzo Wilson izan zen.
Elizabeth Lee Hazen
Biografia
Lehen Mundu Gerran diagnostikorako laborategiko teknikari gisa aritu zen. 1920ko hamarkadan, Columbiako Unibertsitatean ikasten ari zela, Hazenek errizinarekin lan egin zuen eta toxina botulinikoan zuen eragina aztertu zuen.
John Tuzo Wilson
Biografia
Eskoziar jatorriko familia batean jaio zen Ottawa hiriburuan. Torontoko Unibertsitatean geofisika ikasketak hasi zituen 1930an eta graduatu ondoren Cambridge eta Princetongo unibertsitateetan jarraitu zituen ikasketak. Bigarren Mundu Gerran Kanadako armadan aritu zen eta koronel izatera iristi zen.
1957 eta 1960 artean Nazioarteko Geodesia eta Geofisika Elkarteko (IUGG) presidentea izan zen.
Elizabeth Lee Hazen
Sariak
Bizitzaren amaiera aldera, hainbat sari jaso zituen arrakastagatik:
Kimioterapiako Squibb saria
Medical Mycological Society of the Americas erakundearen Benham Rhoda saria
Hobart and William Smith Colleges-en ohorezko titulua Kimikarien Institutu Amerikarreko Pioneer Kimika Saria
1975ean hil ondoren, Hazen Inventor Nazionalen Ospearen Aretoan izendatu eta onartu zuten 1994an.
Yuki Okoda
Yuki Okoda (, Japonia, ) astronomo japoniarra da. Aldizkari bat egin zuen, Tokioko Unibertsitateko Zientzia Fakultateko Fisikako masterreko bigarren urtean ikasle zela. Okodak materialaren disko trinkoa aurkitu zuen izar gazte baten inguruan, planeta-sistema baten aitzindari izan zitekeena. Izar horri IRAS 15398-3359 katalogo-zenbakia deitzen zaio.
Ikerketa
Okoda eta bere lankideak planeta-sistemen eraketa aztertzen ari dira uhin irrati-elektrikoak behatuz Txileko Atakama (ALMA) sare milimetriko handiaren bidez. 2018an, BBCk munduko 100 emakumeetako bat izendatu zuen Okoda.
Iñaki López (argipena)
Iñaki López  izenak adiera zenbait ditu:
Louis de Bonald
Louis Gabriel Ambroise, Bonaldeko bizkondea (La Monna, 1754ko urriaren 2a - ibidem, 1840ko azaroaren 23a) frantziar filosofo eta politikari kontrairaultzailea izan zen.
Ceroplesis aestuans
Banaketa
Afrikako herrialde hauetan aurkitu izan da: Benin, Egipto, Togo, Senegal, Niger, Mali, Txad, Eritrea eta Mauritania.
Louis de Bonald
Noblezia proventzaleko familia bateko kidea, amak erruki katoliko zorrotz batean hezi bazuen. Ondoren Parisen hezi zen oratoriotarrekin. 1772tik 1776ra Luis XV.a Borboikoaren zerbitzuko mosketarien kide izan zen.
Ceroplesis aestuans
Ezaugarriak
23-34,5 milimetro arteko luzera du. Hegaldia urtarrilan eta ekainatik abendu arte egiten du. Bere dietan Mimosoideae azpifamiliako landareak sartzen dira.
Louis de Bonald
1785ean Millauko alkate izendatu zuten eta 1790ean diputatu hautatu zuten. Hasieran 1789ko Frantziako Iraultza babestu zuen, baina neurri erlijiosoen aurka agertu zen eta 1791n Alemaniara emigratu zuen eta ondoren Suitzara. Suitzan idatzi zuen Theorie du Pouvoir Politique et Religieux dans la Societe Civile Demontree par le Raisonnement et l 'Histoire, eta 1797an Parisera itzuli zen, bertan barneko erbestealdi batean geratuz. 1802ko amnistiaren ondoren, askatasun handiagoa izan zuen bidaiatzeko eta argitaratzeko.
Borboien berrezarkuntzarekin aurrera egin zuen. Luis XVIII.ak Frantses Akademiako kide izendatu zuen. 1815etik 1823ra Diputatuen Ganberako eta alderdi ultra errealistako kide izan zen. François-René de Chateaubrianden laguna izan zen, eta biek Le Mercure de France aldizkaria zuzendu zuten eta Juliette Récamierren aretoakoak izan ziren.
Ceroplesis adusta
Ceroplesis adusta ceroplesis kakalardo generokoa da, Cerambycidae familiakoa, Lamiinae azpifamiliakoa. Harold ikerlariak 1879an deskribatu zuen.
Louis de Bonald
Bere filosofia politikoa honako hauetan oinarritzen zen: gizateriaren erorketaren ideian, gizakiaren gaitzerako joera erreprimituko zuen gobernu indartsu baten premian eta gizakia izaki sozial baten sinesmenean. Ezkontza sekularizatzearen, dibortzioaren eta herentzien banaketaren aurka agertu zen. Eskola tradizionalista edo teokratikoko idazle nagusietako bat izan zen, Félicité Robert de Lamennais, Pierre-Simon Ballanche eta Ferdinand von Eckstein idazleekin batera. Gobernu onaren printzipioak tradizioan eta Idazteunean oinarritu behar ziren.
Ceroplesis adusta
Banaketa
Afrikako herrialde hauetan aurkitu izan da: Gabon, Boli Kosta, Ghana, Benin, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Kamerun eta Afrika Erdiko Errepublika.
Ezaugarriak
18-30 milimetro arteko luzera du. Hegaldia apirilatik abendu arte egiten du. Bere dietan Rubiaceae familiako eta Sterculioideae azpifamiliko landareak sartzen dira.
Louis de Bonald
Testu antisemitak ere argitaratu zituen, eta eragin handia izan zuen XIX. mendeko kontserbatzaileengan.
Àngel Casas
Àngel Casas i Mas (1946ko apirilaren 17a - 2022ko urriaren 1a) kataluniar kazetari eta idazlea izan zen.
Biografia
Casasek Radio Juventud-en hasi zuen bere ibilbidea, eta handik Radio Barcelona-ra joan zen lanera. Hirurogeita hamarreko hamarkadaren lehen erdian geratu zen. Programen artean, Trotadiscos aurkeztu zuen, 1972an Ondas Sariak bat irabazi zuena. Urte berean, 45 revoluciones en España liburua argitaratu zuen, hirurogeiko hamarkadako analisi soziologiko eta musikala.
1978an, Casasek Radio 4 katalanez zuzendu zuen La clau i el duro saioetako bat, eta bertan Bartzelonako leku dibertigarriak aurkitu zituen. 1977an telebistan sartu zen, Carlos Tena eta Diego A. Manriqueren gidaritzapean, Popgrama programa musikalean, Televisión Española-n. Horren ostean, Casasek La 1 eta NMEn bere espazioa aurkeztea eta zuzentzea lortu zuen 1980tik 1983ra.
1984an, Kataluniako Telebista hasi zenean, Casasek bertan lan egin zuen eta, katearen protagonista bihurtu zen Àngel Casas Show programa propioarekin, 1988ra arte pantailan egon zen elkarrizketen programa. Programak 1984ko Urrezko Antena Saria eta Ondas Sariak ere irabazi zituen. Cadena SERn lan egiteko kontratatu zuten El sermón aldizkaria aurkezten laguntzeko. Barcelona Televisió-ko zuzendaria izan zen, 2008tik 2014ra bitartean, baina erretiroa hartu behar izan zuen gaixotasunagatik.
2013an, Casas osasun arazo larriak izaten hasi zen. 2020an, giltzurrun transplante bat izan zuen eta, ondoren, zirkulazio-gaixotasun bat izan zuen, kaltzifilaxia izenekoa, eta bi hankak moztu zizkioten. Creu de Sant Jordi-rekin omendu zuten bere lan ezagunagatik. Casas 2022ko urrian hil zen Bartzelonan, 76 urte zituela.
Ingeborg Hochmair
Ingeborg J. Hochmair-Desoyer (Viena, Austria, 1953ko urtarrilaren 17a) austriar asmatzailea, ingeniaria eta irakaslea da. Vienako Unibertsitate Teknologikoko ingeniari elektroniko austriar arrakastatsua da. Berak eta senarrak, Erwin Hochmairrek ,munduko mikroelektronika multikanalaren lehen inplante koklearraren sorreran parte hartu zuten. 1980an, Erwin Hochmair MED-ELko fundatzaileetako bat izan zen, CEO eta teknologia-zuzendaria. Hipoakusia-motak eta -mailak tratatzeko gailu mediko berritzaileen enpresa da MED-EL. 2013. urtean, beste bi zientzialarik bezala, Lasker-DeBakey Clinical Medical Research Award ikerketa klinikoaren saria jaso zuen, munduko mikroelektronika multikanaleko lehen inplante koklearra garatzeagatik. Bioingeniaritzako Russ 2015 saria jaso zuen..
Biografia
1953an jaio zen Vienan, Austrian. Ama fisikaria izan zen, eta aita Vienako Unibertsitate Teknologikoko Ingeniaritza Mekanikoko Fakultateko dekanoa. Amona Austriako lehen ingeniaritza kimikoetako bat izan zen.
Lan ibilbidea
1976tik 1986ra Katedraren laguntzaile gisa lan egin zuen Vienako Unibertsitate Teknologikoko Ingeniaritza Elektriko eta Elektronika Orokorreko Institutuan. Stanfordeko Unibertsitateko Medikuntzari Aplikatutako Elektronikaren Institutuan ere aritu zen, 1979an irakasle laguntzaile gonbidatu gisa. Senarrarekin batera, 1986an Vienatik Innsbruck-era aldatzea erabaki zuten. Han, 1999 arte eman zituen eskolak (lehenbizi Katedrako laguntzaile gisa, eta gero irakasle laguntzaile gisa) Innsbruck-eko Unibertsitateko Elektronika eta Fisika Aplikatuen Institutuan. 1998an, gaikuntza edo Venia Legendi eskuratu zuen (Unibertsitatea. Ezkerra) Vienako Unibertsitate Teknologikoko Ingeniaritza Elektrikoko Fakultateko Ingeniaritza Biomedikoan.
Entzumen-inplanteak garatu eta egiteko enpresa bat sortzeko ideia 1980ko hamarkadaren hasieran gauzatu zen, Erwin Hochmair senarrarekin batera MED-EL hipoakusia-motak eta -mailak tratatzeko gailu mediko berritzaileen konpainia sortu zuenean. 1990ean, lehen enplegatuak kontratatu zituzten, eta horrek markatu zuen enpresaren hasiera. 2000. urtetik entzumen eta entzumen inplanteen galerari lotutako enpresa asko bakarrik edo lankidetzan sortu zituen.
Entzumen-inplanteei buruzko ikerketa eta lanak
1975ean, Ingeborg eta Erwin Hochmairrek koklea-inplanteen garapenari ekin zioten Vienako Unibertsitate Teknologikoan, helburu orokor batekin: erabiltzaileak soinuak entzuteaz gain, hizkuntza ere ulertzea ahalbidetzea. Elkarrekin garatu zuten kanal anitzeko lehen inplante koklearra. Inplante horrek elektrodo luze eta malgu bat zuen, eta, lehen aldiz, seinale elektrikoak bidal zitzakeen entzumen-nerbioari kokleako parte handi batean, barraskilo itxurako barne-belarrian. "8 kanal, 10.000 pultsu segundoko kanal bakoitzeko, 8 korronte-iturri independente eta 22 - 25 mm inguru koklean txerta zitekeen elektrodo malgu" zituen.
Kurt Burian irakasleak ezarri zuen lehen gailua 1977ko abenduaren 16an, Vienan, eta bigarren inplantea, 1978ko martxoan. Lehen pazienteak shunt goiztiarra izan arren eta bigarren pazientea tinnitu edo bururnba maila jakin batekin bizi bazen ere, place pitch frogatu ahal izan zen, eta bigarren pazienteak modu fidagarrian bereizi eta identifikatu ahal izan zituen estimulazio-kanalak.
Gailu horren bertsio hobetuak seinale-gardentasun handiagoa ematen zuen, eta 1980ko martxoan koklea-inplanteen garapenean hurrengo mugarria lortu zen: hitzak eta esaldiak ulertzea, ezpainak inguru lasai batean irakurri beharrik gabe, kanpoko soinu-prozesadore txiki baten bidez. Urte batzuetan, 500 gailu inguru ezarri ziren haur eta helduentzat. Energia-kontsumo oso baxuari eta inplantearen kanpo-prozesamenduari esker, 1991n inplante koklearretarako munduko lehen prozesadore erretroaurikularra diseinatu zen. COMFORT deitu zitzaion.
Hurrengo pausoa estimulazio-tasa handia zuen inplante koklear bat garatzea izan zen, Blake Wilson-ek garatutako hizkuntza kodetzeko formula berri bat leialki ezartzeko diseinatua (2013ko Lasker-DeBakey Ikerketa Klinikoko Sariaren kolaureatua). 1994tik aurrera, gailu horrek ondoko soinu-eraginkortasunaren mailara eraman zituen erabiltzaileak. Mihiaren ondoko gor heldu gehienek hitz monosilabikoen %50 baino gehiago ulertzeko erabili zuten lehen gailua izan zen, gailua jarri eta hurrengo 6 hilabeteetan, ikerketa kliniko multizentriko batean frogatu zen bezala. Horrek esan nahi zuen ezarritako gehienek telefonoz hitz egin zezaketela solaskide ezezagun batekin.
Koklearekiko eta haren egitura delikatuekiko zainketak bideratu ditu Ingeborg Hochmair enpresaren ikerketa eta garapen-jarduerak elektrodo oso malguen hautaketa baterantz, zeinak koklearen egitura delikatuak gordetzen baitituzte, nahiz eta sakonean sartu. Azken urteetan, Ingeborg Hochmair eta Blake Wilson lankidetzan aritu dira gaur egungo gaietan, hala nola aldebiko inplantearen onurak, estimulazio elektriko eta akustiko konbinatua eta alde bakarreko gorrerietarako inplante koklearrak.
CEOa eta MEDko teknologia-zuzendaria den aldetik, Ingeborg Hochmairrek munduko lehen produktu eta irtenbide asko garatu ditu, entzumena galtzeko jarraibide-sorta zabal baterako, planeta osoko gaixoen eta zirujauen eskaria asetzeko. Aurkitu hemen berrikuntza horien zerrenda.
Argitalpenak
Ingeborg Hochmairrek 100 lan baino gehiago argitaratu ditu bitarteko zientifikoetan inplante koklearren, gailu medikoen, neuroprotesien eta audioa eta hizketa prozesatzeko teknologiaren arloan. Hauexek dira garrantzitsuenak:
Andrew Kellaway
Andrew Kellaway (Sydney, 1995eko urriaren 12a) australiar errugbilaria da, atzelari eta hegaleko postuetan aritzen dena. Super Rugby txapelketako Melbourne Rebels taldean jokatzen du 2020tik, eta Australiako selekzioan 2021etik.
2001eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2001eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 19.Edizioa izan zen. Azaroaren 9tik abenduaren 4ra arte ospatu zen Soreasu aretoan eta kartel egilea Imanol Kerejeta izan zen, lehiaketa bidez.
Edizio hau topaketen trantsizio urte gisa ulertzen da, izan ere, Zelaitxo aretoak bere ateak itxi zituen eta Soreasuk antzerkigintzarako baldintza egokiak bete jabe jarraitzen zuen. Gauzak horrela, antzerki talde bakarra igotzen da oholtzara edizio honetan, herriko Lakrikun Antzerki Taldea, eta bertan behera gelditzen dira eskola antzerkiak eta irrati lehiaketa. Emanaldi bakarra izanik, ez zen sari banaketarik egon.
Topaketen antolatzaile nagusiek hausnarketa urte gisa zehazten dute edizio hau, ordura arteko ibilbidea azpimarratu eta etorkizunaz pentsatzekoa. Horregatik, edizio honetako liburuxkak 1983tik 2000ra arteko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketen laburpen bat biltzen du eta erakusketa bat ere antolatzen da, 19 edizioetako materialarekin. Antzezlan bakarra izanik, bestelako ekintzak antolatzen dira topaketan. Mikel Garmendia omentzen da eta Pako Aristi arduratzen da bere biografia idazteaz. Anjel Illarramendi k idatzitako "Emakumezkoen zapatak" opera ere aurkezten da.
María Cristina Pineda Suazo
Biografia
María Cristina Pineda Suazo de Carias 1954an jaio zen, Hondurasko errepublikan. 1974an Ingeniari Zibil titulua lortu zuen, Hondurasko Unibertsitate Nazional Autonomoan, eta Ameriketako Estatu Batuetan, New Yorkeko Estatu Unibertsitatean eta Buffalon jarraitu zituen ikasketak. 1977an lortu zuen Fisikako masterra, eta, ondoren, Espainiako Unibertsitate Konplutentseko lizentziatura atera zuen.
Lan ibilbidea
Hondurasera itzulita 1974an, Cristina Pineda doktorea Hondurasko Unibertsitate Nazional Autonomoko irakasle izendatu zuten, Fisika Orokorra, elektrizitatea, magnetismoa, mekanika estatikoa, mekanika klasikoa, fisika modernoa eta Ingeniaritza Fakultateko Mekanika Analitikoa irakasgaietan. 1982an UNAHeko Administrazio Kontseiluko kide izendatu zuten. 1986an, UNAHko Ikasketa Orokorren Unibertsitate Zentroko zuzendaria izan zen. 2000. urtean Suyapa OOko Erdialdeko Amerikako Astronomia Behatokiko urrutiko pertzepzioaren laborategiaren koordinatzailea. Astronomia irakasgaiaren irakaslea unibertsitateko ikasketa guztietan. 2001ean, Biologia eta Ingeniaritza ikasketetako irakaslea. 2005etik 2009ra, astronomiako eta astrofisikako maisu-tesien zuzendaria; maien astronomiako tonajea; 2004tik 2005era, Maestriako karrera lurralde-antolamendu eta -kudeaketan sortzeko proiektuaren koordinatzailea. Lurraldearen antolamendu eta kudeaketako maisutzaren 2009-1013 Proiektuko zuzendarikidea. 2007an, astronomian eta astrofisikan Erdialdeko Amerikako eskualde-maisutzako irakasle titular izendatu zuten. 1998rako, UNAHko Astronomia Kontaketa irakasgaiaren irakasle titular izendatu zuten. Urte berean, UNAHko Astronomia eta Astrofisika Maisutzako irakasle titularra izan zen. 2005ean, UNAHko Lurralde Antolamendu eta Kudeaketako irakasle titular izendatu zuten. 2009an, Francisco Morazán Departamentuko Lurralde Antolamenduko Departamenturako unibertsitate nazionaletako kontseilari ordezkaria izan zen. UNAHko Zientzia Espazialen Fakultateko Proiektua sortzeko koordinatzailea, 2006tik 2009ra. Maya astronomia-kontaketako irakaslea, 2009an egindako Astronomia-kontaketaren mintegian. 2010ean, UNAHko Zientzia Espazialen Fakultateko Bitarteko Dekanoa da, eta, 2013an, Fakultateko dekano titular izendatu zuten.
Urte berean, UNAHko Zientzia Espazialen Fakultatean Zientzia Aeronautikoak ezartzeko erakunde arteko taldearen koordinatzaile izendatu zuten.
Informazio Geografikoko Sistemen XIV. Konferentzia Iberoamerikarraren esparruan, Tegucigalpa hirian, M.D.C. 2012an eta 2013an, Cristina Pineda doktorea ekitaldiaren antolaketa-batzordearen koordinatzaile izendatu dute.
Astronomia-behatokia
1997an, María Cristina Pineda doktorea izan zen unibertsitate nazionalerako astronomia-behatokia sortzeko proiektuaren egilea eta kudeatzailea. Tegucigalpa hiriburuko Suyapa muinoan dago eraikita. M.D.C. 1994an izendatu zuten behatoki horretako zuzendari 2010era arte.
Argitalpen zientifikoak
Hondurasko zientzialariak argitaratutako lan eta ikerketa askoren artean hauexek daude:
William Steig
William Steig (New York, 1907ko azaroaren 14a - Boston, 2003ko urriaren 3a) estatubatuar haur literaturako marrazkilari, ilustratzaile eta idazlea izan zen.
1930ean ilustrazioak egiten hasi zen The New Yorker aldizkarirako eta 130 azal marraztu zituen. 61 urterekin haurrentzako liburuak idazten hasi zen, eta 1968an.
Bere libururik ezagunena Shrek! izan zen, izenburu bereko animaziozko filma inspiratu zuena.
Kobrezko xafla zigilatu (India)
Indiako kobrezko xafla zigilatuetan egindako inskripzioak Indian legezko erregistroak gordetzeko modu historikoa izan dira.
Kobrezko xafletan grabatutakoak ohikoan dohaintza-inskripzioak ziren, sarritan eraztun batek batzen zituelarik xaflak zulo batetik. Idazketaren ondoren baieztatzen zen horrela, soldatutako eraztunarekin, eta eraztunean emailearen zigilua agerraraziz, erregistratuak legezko agiri balioa zuela, eta xafletan ez zela manipulaziorik izan. Xafla hauen kontsulta ezinbestekoa gerta zitekeen jabetza edo eskubideen erreklamazioa frogatu behar zenean.
Historia eta ezaugarriak
Kobrezko xafletako inskripzioekin badaude aurrekariak K.A. arokoak, baina agiri ofizialaren balioa duen zaharrena III. mendeko Patagandigudem inskripzioa da: Andhra Ikshvakuko errege Ehuvala Chamtamula delako batek emana. Ipar Indiako adibide zaharrena IV. mende amaierako dohaintza bati dagokio.
Modu sistematikoan Hego Indiako Pallava dinastiako erregeek eman zituzten IV. mendean, ez bertako hegoaldeko hizkuntza drabidikoetan, baizik eta Prakritoz eta Sanskritoz idatziak daude. Kannada hizkuntzaren agerpena, hitz batzuk, 444. urtean datatu da sanskritozko xafla batzuetan, Mendebaldeko Ganga dinastiaren Tumbula izeneko inskripzioetan daude, zeinak sanskritoz dauden gainerakoan.
Kobrezko xafletran egindako inskripzio gehienek Charana eta Brahman kastetako talde edo pertsonei egindako lur-dohaintzak, erregistratzen dituzte. Inskripzioek formula estandar bat erabili ohi zuten emailearen errege-leinua identifikatzeko, ohorezko formula luzeekin, egintza heroikoak eta ezaugarri pertsonal apartak zerrendatuz. Horren ondoren, dohaintzaren xehetasunak datoz, motiboa barne, onuraduna, eta xedapenak bete edo ez betetzearen ondoriozko zehapenak barne. Hizkuntza joria nashagarria izan daitekeen arren, kobre-plaken inskripzioak aurkitzeak material ugari eman die historialariei.
Ruth Orkin
Ruth Orkin (Boston, AEB, 1921eko irailaren 3a – New York, 1985eko urtarrilaren 16a) argazkilari estatubatuarra, foto-kazetaria eta zinemagilea izan zen, New Yorkeko arte munduarekin eta Hollywoodekin lotura izan zuena. An American Girl in Italy (1951) argazki zehatzagatik ezaguna da, eta hainbat pertsona ospetsuren erretratuak egin zituen, besteak beste, Lauren Bacall, Doris Day, Ava Gardner, Tennessee Williams, Marlon Brando eta Alfred Hitchcock.
Bizitza
Ruth Orkin 1921eko irailaren 3an jaio zen Bostonen (Massachusetts), Mary Ruby zinema mutuko aktorea eta Samuel Orkin guraso izan zituelarik. Jaio eta gutxira Kaliforniara aldatu ziren, eta Ruth Hollywooden hazi zen, amaren karrera dela eta. 1931n lehen kamera jaso zuen, Univex merke bat, eta laster hasi zen esperimentuak egiten lagun eta irakasleen argazkiak ateratzen eskolan. 17 urte zituela, Estatu Batuetan zehar bizikleta zeharkatzea erabaki zuen, Los Angelesen hasi eta New Yorken 1939ko Mundu Azokarako. Hiru astetan osatu zuen bidaia, bidean argazkiak ateratzen.
1943an, Orkin New Yorkera joan zen, fotokazetari independente izateko karrera baten bila. Argazkilari diskografiko gisa hasi zen lanean, eta 1945ean New York Timesetik jaso zuen lehen saria, Leonard Bernsteini erretratu sorta egiteko. Handik gutxira, bere karrera independentea hazi zen nazioarteko zereginetan bidaiatu ahala, eta Life, Look, Ladies' Home Journal eta beste agerkari batzuetarako argazkiak ateratzen zizkien. Orkin oso eremu maskulino batean sartu zen argazkilari gutxienetakoa izan zen.
Orkinen irudirik ospetsuena An American Girl in Italy (1951). Ninalee Craig 23 urtekoa lagun eta modeloa hartuta (Jinx Allen deitzen zioten orduan), erreportaia nahiko teatrala egin zuten Florentzian, Orkinek zinerako eta sekuentzietarako zuen joera argazkigintzan islatuz. Craigek dio irudia ez zela eszenifikatu, eta egunez hartutako beste askoren artean bat izan zela, bakarrik bidaiatzearen dibertimendua erakusteko.
Italiako lan horretan eta beste batzuetan, eskema zinematografiko bat argazki-irudietan bildu ohi zuen Orkinek. Teknikaren aldetik, hainbat baliabide formal erabili zituen denbora eta mugimendua adierazteko bere irudi finkoetan: bitan banatzea, aldiberekotasuna, errepikapenak eta abar, film-sekuentzia laburrak asmatu zituen irudi bat, bi edo hiru oinarritzat hartuz.
1952an Orkin Morris Engel ekin ezkondu zen, argazkilari eta zinemagilea. Orkin eta Engel bi film luze independentetan aritu ziren elkarlanean: "Little Fugitive" (1953) eta "Lovers and Lollipops" (1955). Bi filmen arrakastaren ondoren, Orkin argazkikaritzara itzuli zen. New Yorkeko bere etxeko lehiotik ateratako beheko kaleko bizitzako argazkiekin zenbait sorta egin zituen.
Orkin-ek argazkilaritza irakatsi zuen Ikusizko Arteen Eskolan 1970eko hamarkadaren amaieran, eta Nazioarteko Argazkigintza Zentroan 1980an. Minbiziaren aurkako borroka luze eta pribatuaren ondoren, Orkin gaixotasunetik hil zen New Yorken 1985eko urtarrilaren 16an.
2022an Donostiako Tabakaleran erakusketa antologiko batean erakutsi ziren bere lan ikoniko asko.
Amaia Iturriotz
Bertsolaritzako jarduera
12 urterekin hasi zen Zumarraga-Urretxuko bertso-eskolan, Gorka Azkarate irakasle zuela. Eskolarteko txapelketetan hasi zen jendaurrean kantuan eta, gerora, gazte-sariketa ugaritan hartu izan du parte, baita 2011, 2015 eta 2019-ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketetan ere. 2022an hartu zuen lehen aldiz Bertsolari Txapelketa Nagusian.
Kiste (biologia)
Parasitologian, kistea mikroorganismo baten- normalean bakterioak edo protistak, edo oso gutxitan ornogabeak- atseden-egoera edo jarduerarik gabeko egoera da, organismoari ingurumen-baldintza txarretan bizirauten laguntzen diona. Geldiarazitako animazio-egoeratzat har daiteke; bertan, zelularen prozesu metabolikoak moteldu egiten baitira eta elikadura eta lokomozioa bezalako jarduerak bertan behera uzten baitira. Kistaketak mikrobioari ere laguntzen dio erraz sakabanatzen, ostalari batetik bestera edo giro hobe batera. Organismo kistatuak hazteko eta bizirauteko giro egokia lortzen duenean, harresi kistikoa hautsi egiten du, eta organismoa trofozoito batean desenkistatu eta heldu egiten da.
Maila trofiko
Honakoak dira:
Cañada Real (Madril)
Cañada Real Espainiako Madrilgo eskualdeko txabola-auzo handi bat da, Errioxa eta Ciudad Real lotzen dituen abelbidean. 15 kilometroko luzera duen etxebizitza informalen segida lineala da. Europako hiri bateko legez kanpoko asentamendurik handiena da. Coslada, Rivas-Vaciamadrid eta Madril udalerrietan zehar hedatzen da.
Ezaugarriak
Madrilgo Errege Abelbidearen egungo herria legez kanpoko eraikuntzen segida da, txaboletatik hasi eta txaletetaraino, baita pisu-blokeak ere, 15 kilometroko ibilbidean zehar. Cosladako Abelbidearen hiribidetik Madril eta Getafeko udal-mugaraino hedatzen da, Coslada, Rivas-Vaciamadrid eta Madril udalerriak zeharkatuz. Zati horren aurretik, Cosladako udalerrian, Cañada hiribidea dago, zeina Errege Abelbidearen ibilbidearen zati ere baden, eta lehenago ere legez urbanizatu zen. Une horretan, ez zen kontuan hartzen abelbideak zer babes hartzen zuen, eta udalerriko hirigunean erabat integratuta geratu zen.
Biztanleria
2012an 8.628 biztanle, 2500 adin txikikoak, eta 2.650 etxe inguru zituen, eta garai hartan Europako hegoaldeko txabola auzorik handienatzat hartzen zen Cañada Real. Biztanleria ia espainiar jatorririk gabeko nahasketa da. Bertan, espainiar ijitoak eta legez kanpoko etorkinak (Marokotik etorritakoak batik bat) bizi dira batez ere. 2017an 7.283 biztanle zituen.
Droga trafikoa
Valdemingómez, Cañada Realeko erdigunean dagoen auzoa, droga taldeek kontrolatzen dute, eta indarkeriak markatzen du. Madril inguruko droga-kontsumitzaileak maiz joaten dira bertara drogen merkatuak bisitatzera.
Henry
Henrya (ikurra: H ) induktantzia elektrikoaren unitatea da Nazioarteko Unitate Sisteman (SI).
Michael Faradayren garai berean indukzio elektromagnetikoa aurkitu zuen Joseph Henry fisikari estatubatuarraren omenez izen hori jarri zitzaion.
Definizioa
Zirkuitu elektriko baten induktantzia henry bat da segundoko ampere batean aldatzen ari den korronte elektriko batek volt bateko indar elektroeragilea eragiten duenean induktorean:
Mirjana Povic
Biografia
Mirjana Povitradizek, jaiotzez serbiarra da, nahiz eta Europan (Tenerifen eta Granadan) garatu duen bere ikerketa-karrera, eta, aldi berean, bere ezagutzak Afrikan, liluratu egiten duen kontinentean, aplikatzeko modua bilatu du.
Karrerako azken urtean, 2004an, Durhameko Unibertsitateko (Erresuma Batua) Institute of Computational Cosmologyren udako beka bat lortu zuen. Irakasle laguntzailea da Entoto Observatory and Research Centren (Etiopia).
2012tik, Afrikako NASE (Network for Astronomy School Education) proiektuan ere parte hartzen du. 2005ean beka bat lortu zuen La Lagunako Unibertsitatean doktoretza egiteko, Kanarietako Astrofisika Institutuaren barruan. Bertan, une hartan zituen X izpien datu onenekin lan egin zuen, XMM-Newton eta Chandra misio espazialetatik ekarritakoak. Galaxia aktiboen lagin handi bat hautatuta, unibertso urrunenaren azterketa egin zuen, non nukleo aktiboen propietateak beren galaxia anfitrionen propietate optikoekin konparatu ziren. Galaxia aktiboen eremuan bildutako tesiaren izenburua hauxe izan zen: 'Galaxia-nukleo aktiboen populazioaren azterketa kartografia sakonetan '. 2010ean doktoratu ondoko ikerketa egin zuen Hego Afrikako KwaZulu-Natal Unibertsitatean eta 2011n Andaluziako Astrofisika Institutuan (IAA-CSIC), CSICeko “Ikasketak Zabaltzeko Batzordea” (JAEDoc) programan. Han, Afrikako ekialdean astronomia, espazio-zientziak, sateliteen teknologia eta geodesia ikertzeko lehen zentroaren garapenean parte hartzeko aukera izan zuen. Orain arte lortutako ezagutza eta esperientzia aprobetxatzea du helburu, eta beharrak askoz handiagoak diren tokietan aplikatzea. Astrofisikan egindako ikerketa zientifikoaz gain, Saharaz hegoaldeko Afrika inspirazio, jakin-min, ikaskuntza eta haserretzeko iturri agortezina izan da beti harentzat.
Azken urteotan, Tanzanian, Ruandan, Hegoafrikan, Etiopian, Kenyan, Ugandan eta Ghanan kaleko neska-mutilen ikerketa- eta hezkuntza-proiektuetan lan egin du eta horiexetan lagundu du. 2012tik, Afrikako NASE (Network for Astronomy School Education) proiektuan ere parte hartzen du. Proiektu horretan, bigarren hezkuntzako eskoletako irakasleekin lan egiten da, fisikako eta astronomiako prestakuntza hobetzeko. Hainbat lege fisiko eta astrofisiko erakusten dituzten esperimentuak egiteko material birziklatuak edo merkeak erabiltzen dituzten tailer praktikoak egiten dira. Zehazki, zenbait ikastaro egin ziren Ghanan eta Kenyan. 2016ko urtarriletik, Afrikako herrialdeetarako NASen koordinatzailea izan zen.
Esperientzia beste arlo batzuetan
Mirjana Poviipv-ek ere hamabost urtegtik gora daramatza giza eskubideen aldeko borrokan, hezkuntzaren, migrazioen, prostituzioaren eta, oro har, gizarte-bazterketaren arloetan, irakaskuntzaren, ikerketaren bidez, txostenak argitaratuz eta giza eskubideen urraketen salaketa publikoa eginez. Serbian, Tanzanian, Ghanan, Hegoafrikan, Ruandan eta Espainian egin du lan boluntario gisa, eta APDHAko (Andaluziako Giza Eskubideen aldeko Elkartea) bazkide da.
Badira hamabost urte gutxienez, giza eskubideen aldeko aktibismoa garatu duela hezkuntzaren, migrazioen, prostituzioaren, giza eskubideen urraketen salaketen eta abarren arloetan. 2013an, AMITekin elkartu zen, eta Josefa Masegosa Gallego eta Isabel Márquez Pérez AMITen Andaluziako nodoko kideak ezagutu zituen. Ikerketan aukera-berdintasuna lortzeko elkarteaz eta borrokaz, emakumeak izanda, honako hau esan du: "'Zentzu horretan, oro har, eta zehazki zientziaren arloan, AMITen ezinbesteko lana ikusten dut. AMITek azken hiru urteotan eman didan ikaskuntza oso baliagarria izan da niretzat. Datozen urteetan, emakume afrikar zientifiko eta teknologoen lanari laguntzeko eta Saharaz hegoaldeko Afrikan neskatoen eta emakumeen heziketa- eta jabekuntza-proiektuetan gehiago parte hartzeko erabiltzea espero dut.'"
Dragoi Bola Super: Super Hero
Dragon Ball Super: Super Hero (ドラゴンボール スーパーヒーロー), Dragoi Bola anime eta mangan oinarrituriko 21. filma da. 2018. urteko Dragoi Bola Super: Broly filmaren ostean.
2022ko ekainaren 11n 2D eta 3Detan estreinatu zen, Toei Animation Konpainia ekoitzia eta Akira Toriyama egilea idatzi eta gainbegiratu zuen gidoia eta diseñua. Aldi berean, CGI animazioaz eginiko lehen filma izan zen, bideojokoen antzerako estilo batekin, baina animearen estiloari leial jarraituz.
Pelikula kritika positiboak jaso zituen, bai publikotik bai goi mailako kritikatik, bereziki filmaren erritmoa, animazioaren kalitateagatik, nostalgia eta argumentuaren originaltasunagatik.
Sinopsia
Bills'en planetan, Goku eta Vegetak Whis'en menpean entrenatzen dute, eta Broly elkartu zaie bere haserrea nola kontrolatzeko ikasteko. Bitartean, Lurrean, bereraikitutako Zapi Gorri Armada (Red Ribbon Army), Magenta komandanteak eta Carmine Estatuko Ofizialak zuzenduta, Hedo doktorea kontratatzen du, Gero doktorearen biloba, Son Goku'ren kontra pairatutako porrota mendekatzeko asmoarekin. Hedo Dotorea bi androide berri sortzen ditu, Gamma 1 eta Gamma 2, superheroi gisa jarduten dutenaren ustetan. Hortaz gain, Hedo dotorea Cell Max izeneko androide organiko batetan lan egiten ari da, bere aitona Gero dotoreak sortutako Cell androidean oinarritua, baina hobetua. Hala ere, Gohan'ek borrokan hastean bere botere ezkutuak azalarazten hasten dira berriz.
Piramide ekologiko
Piramide ekologikoa ekosistemaren egitura trofikoa adierazten duen piramide formako diagrama grafikoa da. Maila trofiko bakoitza barra batek adierazten du; oinarriko barra ekoizleei dagokie, gainean kokatutakoa kontsumitzaile primarioei, azken horren gainean ezarritakoa kontsumitzaile sekundarioei, eta abar.
Piramide energetiko batek zenbat energia atxikitzen den biomasa berri moduan maila trofiko bakoitzean erakusten du, eta biomasa-piramide batek zenbat biomasa dagoen organismoetan (organismo batean dagoen materia bizi edo organiko kopurua) erakusten du. Piramide numeriko bat ere badago, maila trofiko bakoitzeko organismo indibidualen kopurua adierazten duena. Piramide energetikoak normalean bertikalak izaten dira, baina beste piramide batzuk alderantzikatu egin daitezke edo beste forma batzuk hartu.
Saturno nebulosa
Saturno nebulosa (NGC 7009) nebulosa planetario bat da Aquarius konstelazioan, ni Aquarii mendebaldean. Saturno nebulosa deitzen zaio Saturno planetaren antzeko itxura duelako, haren eraztunekin, profilez ikusia.
Saturno nebulosa planeta-nebulosa konplexua da, eta hainbat azpisistema morfologiko eta zinematiko ditu hiru dimentsiotan. Halo bat, "jet" motako eiekzioak, hainbat kasko, heldulekuak eta eskala txikiko korapilo eta harizpiak ditu. Era ez-erradialean hedatzen dira heldulekuak erdiko izarretik.
Erdiko izarrak, nahiko argitsua, 11,5 itxurazko magnitudea du, eta Eguzkiarena baino 20 aldiz argitasun handiagoa. Distira ahula du, harengandik bereizten gaituen distantziagatik eta erradiazio gehiena argi ultramore gisa igortzen duelako. Izugarri beroa da, 90 000 K-ko tenperatura du, eta tamaina handiko izar erraldoiaren erdigunea da; gaur ikusten dugun nebulosa izarraren kanpoko geruzak besterik ez da, izarretik datorren izar-haizearen hondarrek modelatuak. Denborak aurrera egin ahala, distira galduko du, kosmosean bizi diren nano zuri ugarietako bat bihurtu arte. Ez dakigu ziur zenbateko distantzia dagoen Lurrarekiko, eta jotzen da 2.400-3.900 argi-urte bitarte dagoela.
NGC 7009 bezalako nebulosa planetarioak masa ertaineko izar baten bizitzaren azken etapan sortzen dira. Oso etapa laburra da, eta, kanpoko geruzak kanporatu ondoren, izarra kolapsatzen hasten da eta tenperatura igo egiten da. Igorritako erradiazioak izarraren kanpoko atmosfera arrastatzen duen izar-haize gisa jarduten du.
Denise C. Stephens
Biografia
Denise Stephensek Brigham Young Unibertsitatean eskuratu zuen lizentzia (B.Sc.), bere maisutza eta doktoretza New-Mexikoko Estatu Unibertsitatean. Gero, Space Telescope Science Institute-n eta Johns Hopkins Unibertsitatean hasi zuen karrera, Brigham Young Universityra itzuli aurretik. Han irakasle elkartua da (Associate Professor).
Nano marroien atmosferak aztertzen espezializatu da. Hurbileko sistema bitarrak, nano marroiak eta masa txikiko izar-sistema bikoitzak identifikatu eta karakterizatzen ere aritu zen. Bere izarraren aurrean pasatzen diren planeta estrasolarrak aztertzen ditu. Horretarako, Brigham Young Unibertsitateko 16 hazbeteko teleskopioarekin eta Kepler teleskopioarekin biltzen ditu bere datuak. Teleskopio espazialak eta lurrekoak ustiatzen dituzten zientzietan ere interesa izan zuen, datuak infragorrian biltzeko.
Aurkikuntzak
Denise Stephens da (79360) Sila-Nunam, Zoé, Logos, Thorondor, Echidna edo S/2002 1 satelitearen (48639), 1995 TL8 satelitearen, aurkikuntzaren edo baterako aurkikuntzaren jatorria.
2009an, Space Telescope Science Institute-ko Keith S. Noll-en arabera, objektu transneptunoen %11k izango luke satelite bat.
Komunitatearen parte-hartzea
Stephens BYUko Elkarte Astronomikoaren koordinatzailea da. Astrofest izeneko ekitaldi publikoa ere antolatzen du urtero, eta fisika eta astronomia erakusten dizkie haurrei modu dibertigarrian. Bera izan da campuseko futbol-talde bateko kapitaina, BYUko emakume-talde intramural bakarra.
Rembrandt Peale
Rembrandt Peale (Bucks konderria, Pennsylvania, 1778ko otsailaren 22a - Filadelfia, 1860ko urriaren 3a) estatubatuar margolaria izan zen.
Denise C. Stephens
Bizitza pertsonala
Denise Stephens ezkonduta dago eta zazpi seme-alabaren ama da.
Rembrandt Peale
Charles Wilson Peale margolariaren hirugarren semea izan zen. Rembrandt zortzi urterekin hasi zen margotzen, aitak irakatsita. 17 urterekin George Washingtonen erretratua margotu zuen, eta 1822an New Yorkera joan ondoren, 1832an AEBetako Kongresua erosi zuen presidentearen erretratu bat egin zuen. 1826an Diseinuaren Akademia Nazionala sortzen lagundu zuen New Yorken.
Behin baino gehiagotan joan zen Europara artea ikastera. Parisen egon zen 1808an eta 1809-1810ean. Jacques-Louis Daviden lanak ikasi ondoren neoklasiko estiloa hartu zuen. Alexander von Humboldten, Joseph Louis Gay-Lussacen eta François André Michauxen erretratuak margotu zituen Filadelfiara itzuli aurretik. 1814an museo bat ireki zuen Baltimoren bere lanak erakusteko.
600 erretratu baino gehiago egin zituen, tartean bere garaiko pertsonaia nabarmenenak.
Guabonito (kraterra)
Guabonito Saturnoko Titan ilargiaren ezaugarri distiratsuko eraztuna da. Gaur egun, ezaugarri hori partzialki lurperatutako talka-kraterra dela uste da, kraterraren ertza adierazten duten ezaugarri distiratsuekin.
Historia
Cassini zundaren irekiera sintetikoko radarraren aztertu zen berriro ere 2006ko apirilaren 30ean.
Kokalekua
Eraztun bereizgarri hori, 90 kilometro zabal, Xanaduren mugatik gertu dago, Shangri-La eskualde ilunean, W / 10,9°S .8°W / -10,9; -150.8 graduetan zentratzen da.
Izendapena
Ezaugarriak Guabonito izena du,Taíno itsasoko jainkosa, amuletoen erabilera erakutsi zuena.
Leire Artola
Leire Artola Ugalde (Andoain, Gipuzkoa, 1976ko urtarrilaren 15a) gipuzkoar politikaria da, EAJko kidea. 2020ko abendutik aurrera Beasaingo alkatea da, herriak izan duen lehen emakumezko alkatea.
Ibilbidea
Lehen ikasketak Donostiako La Salle ikastetxean eta Andoaingo Aita Larramendi ikastolan egin zituen. Zuzenbide ikasketak egin zituen Deustuko Unibertsitatean, zuzenbide ekonomikoan espezializatuz. Karrerako azken urtea Ingalaterran egin zuen, Lancasterreko Unibertsitatean. 1999an lizentziatu zen. Ikasketak amaitu ondoren, Andoaingo Leizaur irratian aritu zen lokutore gisa haurrentzako saioetan. Hementxe aldizkariko erredaktorea ere izan zen.
2000tik aurrera Nafarroako Rural Kutxako langilea da, eta zuzendari-postuak ere bete ditu entitatean. 2004tik 2012ra entitatearen Beasaingo bulegoan egin zuen lan. 2011ko udal hauteskundeen ondoren Beasaingo Udaleko zinegotzi bilakatu zen. 2011-2015 legealdian bere lana eta politika uztartu zituen arren, 2015etik aurrera dedikazio osoz dabil politikan.
2023ko udal hauteskundeetan EAJren alkategaia izango da.
Bizitza pertsonala
Maria Dolores Ugalde eta Juan Mari Artola Lizarribarren alaba da. Bere aitak ibilbide luzea egin zuen herrigintzan eta politikan. Ezkonduta dago, seme bat eta alaba bat ditu.
2009ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak
2009ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak gertakari honen 27.Edizioa izan zen. Azaroaren 6tik 29ra ospatu zen Izarraitz Pilotalekuan. Hala ere, udaletxean eta ikastetxeetan ere antzezlan eta ekintza batzuk egin ziren.