cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salbuespen-egoera
Terminoak (Ausnahmezustand) Carl Schmittek asmatu zuen Weimar Errepublikaren garaian. Frankismo garaian Espainiar Estatuak Gipuzkoa eta Bizkaian hainbat alditan ezarri zuen. Espainiako 1978ko Konstituzioaren 116.3. artikuluak honela azaltzen du:
Grèzes (Loira Garaia)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 125 ziren, horien artean 97 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 97 pertsona aktiboetatik 91 lanean zeuden (57 gizon eta 34 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Grèzes udalerrian 98 unitate fiskal zeuden, 220 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 10.788,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren eta 1 zurgina.
2000. urtean Grèzes udalerrian 38 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.073 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Helcogramma inclinata
Helcogramma inclinata Helcogramma generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Birdsall (New York)
Birdsall Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Allegany konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zogno
Zogno Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Zognok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Salbuespen-egoera
Motak
Salbuespen egoeraren barnean, zuzenbidearen ikuspegitik mota desberdinak bereiz daitezke:
Nihoa
Nihoa Hawaiko Haizealdeko uharteetako irlarik handiena da. Honolulu 450 km-tara kokatua dago ipar-mendebaldean. Uharte honetako gunerik altuena 273 m altueran dago.
Boduan
Boduan Galesko Gwynedd eskualdeko udalerria da. Llŷn penintsulan kokatzen da, Pwllheli udalerritik hurbil. Udalerri honen lursailetan Garn Boduan dago, muino baten gainean dagoen erromatar garaiko gotorlekua.
Louis-Eugène Cavaignac
Louis-Eugène Cavaignac (Paris, - Flée, ) frantziar jenerala izan zen. Bigarren Errepublikaren garaian, «Ekaineko egunak» deituriko matxinada zapaldu zuen eta, horri esker, botere diktatorialak eman zizkioten. Hauteskundeetan, berriz, Louis-Napoleon Bonapartek menderatua izan zen.
Myaka myaka
Myaka myaka Myaka generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Laudakia nupta
Laudakia nupta Laudakia generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Helcogramma kranos
Helcogramma kranos Helcogramma generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Mylochromis anaphyrmus
Mylochromis anaphyrmus Mylochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Apterichtus kendalli
Apterichtus kendalli Apterichtus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Otxandioko bonbardaketa
Otxandioko bonbardaketa 1936ko uztailaren 22an Bizkaiko herri horren aurka, Espainiako Gerra Zibilaren hasieran, altxatutako tropen bi hegazkinek egindako aire-erasoa izan zen.
Uztailaren 22an, Errioxako Recajoko base militarretik (egun Logroño-Agoncillo aireportua dena) zetozen bi Breguet XIX hegazkinek, Errepublikako banderak zeramatzatela, Andikona plaza bonbardatu zuten goizeko 9:30ean, herrian Santamaña jaiak ospatzen zeudelarik, eta 61 hildako eta zauritu ugari eragin zituzten. Ángel Salas Larrazabal urduñarrak eta José Muñoz Jiménezek gidatzen zituzten hegazkinak. Mola jeneralak biak zoriondu zituen, gertaera "ekintza ausart" gisa kalifikatu baitzuen. Salas Espainiako armadako kapitain-jeneral mailara iritsiko zen. Hau Gerra Zibilaren lehen bonbardaketatzat hartzen da.
Otxandioko bonbardaketan eraildakoen zerrenda
Zerrenda osatzeko erabilitako iturriak: Otxandioko erregistro zibila. Mañariko erregistro zibila, Bilboko Ospitale Zibileko agiritegia, Durangoko udal agiritegia, besteak beste
Memoria
Franco hil ondorengo urteurrenetan, Andikonako iturriko gurutzean lore-sorta bat ipintzen hasi ziren herritarrak. Urte gutxira, oroigarri bat jarri zen Andikona 2 zenbakidun etxearen horman, eta, ordutik, urtero egiten da ekitaldi bat.
Gian Marco Berti
Gian Marco Berti (1982ko azaroaren 11) San Marinoko tiratzailea da, plater-tiroketa proban lehiatzen dena. Tokioko 2020ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, zilarrezko domina lortuz foso mistoan Alessandra Perillirekin batera).
Kielceko elizbarrutia
Kielceko elizbarrutia (Diecezja kielecka, Dioecesis Kielcensis) Erromatar Eliza Katolikoaren poloniar elizbarrutietako bat da. 1882ko abenduaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kielcen dago. Egun apezpikua Jan Piotrowski da.
Novalaise
Novalaise Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Novalaise udalerrian erroldatutako biztanleak 1.712 ziren. Familiak 665 ziren, horien artean 148 pertsona bakarrekoak ziren (38 bakarrik bizi ziren gizonak eta 110 bakarrik bizi ziren emakumeak), 229 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 246 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 42 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 923 etxebizitza zeuden, 676 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 170 bigarren erresidentzia ziren eta 77 hutsik zeuden. 704 etxeak ziren eta 216 apartamentuak ziren. 676 etxebizitza nagusietatik 485 bere jabearen bizilekua ziren, 174 alokairuan okupaturik zeuden eta 16 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 54 etxek bi zituzten, 95 etxek hiru zituzten, 161 etxek lau zituzten eta 361 etxek bost zituzten. 545 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 291 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 327 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.088 ziren, horien artean 817 aktiboak ziren eta 271 inaktiboak ziren. 817 pertsona aktiboetatik 742 lanean zeuden (393 gizon eta 349 emakume) eta 75 langabezian zeuden (30 gizon eta 45 emakume). 271 pertsona inaktiboetatik 88 erretiraturik zeuden, 96 ikasten zeuden eta 87 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Novalaise udalerrian 752 unitate fiskal zeuden, 1.904,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.098 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 116 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 25 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 12 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Phaner furcifer
Phaner furcifer Phaner primate lemuriformeen generoko espezieetako bat da. Batez ere hosto-erorkorreko zuhaitzetako izerdia jaten du. Bere senide gehienek bezala aurreko haginak zorrotzak eta txikiak dira, aurrerantz zuzentzendirelarik. Emeek 3-4 eguneko estroa dute, normalki ekainan. Azaroa edo abenduan kume bakarreko kumaldiak izaten dituzte.
Novalaise
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 35 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 4 igeltseroak, 4 margolariak, 7 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 3 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
1721 Wells
1721 Wells asteroide gerrikoan aurkitutako 1721. asteroidearen izena da. 1953ko urriak 3an aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1953 TD3 zen.
Novalaise
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Novalaise udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 416 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Novalaise udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 294 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Drevant
Drevant Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Drevant udalerrian erroldatutako biztanleak 599 ziren. Familiak 259 ziren, horien artean 70 pertsona bakarrekoak ziren (37 bakarrik bizi ziren gizonak eta 33 bakarrik bizi ziren emakumeak), 107 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 74 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 300 etxebizitza zeuden, 262 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 297etxeak ziren. 262 etxebizitza nagusietatik 225 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 68 etxek hiru zituzten, 77 etxek lau zituzten eta 112 etxek bost zituzten. 235 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 113 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 138 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 381 ziren, horien artean 257 aktiboak ziren eta 124 inaktiboak ziren. 257 pertsona aktiboetatik 221 lanean zeuden (121 gizon eta 100 emakume) eta 37 langabezian zeuden (18 gizon eta 19 emakume). 124 pertsona inaktiboetatik 64 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 38 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Drevant udalerrian 253 unitate fiskal zeuden, 586 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.905 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina, 1 argiketaria, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Drevant udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Europako Jokoak (quidditch)
IQA Europako Jokoak Europan jokatzen den nazioarteko quidditch txapelketa nagusia da.
Historia
2015eko uztailean antolatu zen lehen ekitaldia. Bertan 12 taldek hartu zuten parte. Frantziak eta Erresuma Batuak irabazi dituzte lehenengo bi ekitaldiak.
Geokimika
Geokimika Geologia eta Kimika elkartzen dituen zientzia naturala da. Geokimikak Lurra eta beste planeta batzuen elementu kimikoen konposizioa eta dinamika ikertzen ditu, hauen aberastasuna eta banaketa Lurreko geosfera desberdinen artean (litosfera,hidrosfera,atmosfera eta biosfera) determinatuz, froga moduan lurrazaleko arroken aldaketa eta mineralen konposizioa kontuan hartuz. Lurreko elementu kimiko nagusiak,  'elementu maioritario' deituak, gehien dagoenetik gutxien dagoenera, hauek dira: oxigenoa, silizioa, aluminioa, burdina, kaltzioa, sodioa,potasioa eta magnesioa. Lurra, hidrosfera eta atmosferaren arteko harremanak ere ikertzen ditu.
Geokimika 5 atal ezberdinetan zatitu daiteke:
Geokimikaren historia
Geokimikak, diziplina bezala, geologia eta kimikaren historiaren zati handi bat hartzen du, baina Lurreko elementuen historiaz hitz egiten duen zientzia bezala, ezin izan zen elementu kimikoen estrukturaren jakintza erreal bat izan arte sortu, elementuen estruktura atomikoa eta konfigurazio elektronikoan sakondu zenean.
Geokimikaren ekarpenak
Geokimikariek teknika analitiko kimikoak erabiltzen dituzte, besteak beste, Lurraren adina zehazteko, sumendien erupzioak aurreikusteko, orain dela 65 milioi urte lurraz kanpoko gorputz batek, zehazki meteorito bat, lurraren aurka jo egin zuela egiaztatzeko, lurreko aldaketa atmosferikoak ikusteko eta euri azidoak eta kutsadurak lurrazalean eragiten dituen minak zehazteko.
Geokimikaren garapen nagusia XX. mendearen bigarren erdian gertatu zen, hala ere, azken 50 urte hauetan zehar gure planetaren ezagupen handiagoa lortu dugu haurretik zegoena baino. Geokimikaren ekarpena aurrerapen honetan izugarria izan da. Gaur egungo ezagutzaren eta Lurra eta Eguzki sistemaren sorrerari buruzko teorien zati handi bat meteoritoen azterketa geokimikoetatik datoz.
Geokimikaren adarrak
Geokimikaren adar batzuk hauek dira:
Bolkanismoa
Sumendia Lurraren edo beste planeta nahiz satelite baten gainazalean dagoen berezko irekidura edo arraildura da, barrualdean dauden solidoak edo jariakariak(gasak, lurruna, laba, errautsak) ateratzen uzten duena. Sumendi baten barrualdeko egiturak hiru oinarrizko osagai ditu: tximinia, gaiak irteteko bidea; kraterra, tximiniaren kanpoaldeko irtenlekua, eta magma galdara, magma osatzen den lekua. Magma igotzen denean, presioa gutxitu egiten da eta gasak askatzen dira. Gas horiek leherketa eragiten dute, eta leherketa handiagoa edo txikiagoa izaten da presioaren arabera.
Sumendien erupzioekin zerikusia duten gertakari geologikoen multzoari bolkanismoa esaten zaio. Sumendiak aztertzen dituen zientzia bulkanologia da, geokimikaren azpiatala bat.
Meteoroide bat, meteoro gisa ikusgai bihurtua, eta lurrazala jotzean meteorito bilakatua.
Meteoritoen talkak
Meteoritoa kanpoko espazioan sortua den eta lurrazalera iritsi den gorputz natural bat da, talkaren ondorioz suntsitu ez dena. Espazioan daudenean meteoroide izena hartzen dute eta Lurraren atmosferan sartzen direnei meteoro esaten zaie. Asteroideak baino txikiagoak dira (gehienez 50 metroko diametroa)
Atmosferarekin kontaktuan jartzen direnean marruskadurak berotu eta goritzea dakar eta horrela sortzen dira izar usoak.
Meteorito hauek lurrazalaren haurka egitean sortzen diren aldaketak eta prozesuak geokimikaren barruan sartzen dira.
Fosilizazioa eta erregai fosilen sorrera
Fosilak (latinezko fossile-tik, lurretik ateratzen dena) aintzinako izaki bizidunen gorputzen edo ekintzen aztarnak dira. Arroka sedimentarioetan daude eta beraien osaketaren transmorfazioak jasan ditzakete (diagenesi bidez) edota deformazioak (metamorfismo dinamikoaren bidez).
Hil ondoren, izaki organikoak aski laster desegiten dira, baldin eta hil eta handik gutxira atmosferaren, gainerako animalien eta mikroorganismoen eraginetik babesten dituen materialen baten azpian ehortzirik geratzen ez badira. Guztiarekin ere, eskeleto zati gogorrenak eta aurretik gai mineralez hornituak direnak fosilizatzen dira soilik.
Fosilizazio prozesuak eraldatze kimiko saila ekartzen du; eraldatze horietan, normalean, organismo hilaren gai organikoak izaera minerala duten beste gai batzuek ordezkatzen dituzte; gai horiek geihenbat kaltzio karbonatoa edo silizea izaten dira.
Erregai fosila Lurraren litosferan aurkitutako hidrokarburoak dira, erregai gisa erabiliak. Gaur egun, erregai fosilak energia sortzeko lehengai nagusia dira, munduko energia premien %90 betetzen dute eta.
Erregai fosil hauen sortze prozesua, mineralenaren antzera, horain dela milioika urte hil ziren izaki bizidunekin lotua dago. Izaki hauek hiltzean sedimentu kapa batez babestuak izan ziren, eta honen ondorioz, beste komposizio bat hartu eta gaur egun duten itxura artu dute.
Uren arazketa
Ur geza disolbaturiko gatz batez ere sodio kloruro, gutxi duen ura da. Gizakiak, uraren arazketa izeneko tratamendu baten bitartez, garbitu eta edan dezake, edateko ura lortuz, honez gain, ura behin erabilitakoan, substantzia kutsagarriekin nahastuta geratzen da, adibidez, koipeak, olioak, detergenteak, xaboiak eta era guztietako hondakinak, ura berriz erabiltzea galarazten dutenak. Ur horri, baldintza horietan dagoenean, hondakin-ura esaten zaio.
Gehienetan, hondakin-urak segituan isurtzen dira ibaietara edo itsasora, baina gaur egun, gero eta handiagoa da arazten den ur kantitatea. Aipatutako arazte-prozesuetan metodo geokimikoak eta biologikoak erabiltzen dira kutsatzaileak uretatik banatzeko edo desagertzeko.
Herri kirol
Herri kirolak abeltzaintza, nekazaritza, arrantza eta artisautza jardueretan oinarriturik Euskal Herrian industrializazioaren aurretiko garaietatik jokatu izan diren kirolak dira.
Batez ere indarra eta erresistentziari loturiko kirolak dira, nahiz eta zenbaitzuetan zalutasunak eta bizkortasunak ere garrantzia baduten. Gehienetan teknikak ere zeresan handia du.
Izena
Herri kirol izena nahiko modernoa da; Ipar Euskal Herrian, bestalde, indar joko esan izan zaie kirol horiei.
Jatorria
Herri kirolen jatorria garai bateko lan jarduerak aisialdira bideratzea izan da. Abeltzain, nekazari, arrantzale nahiz artisauek ogibidez egin behar zituzten zenbait lan kirol bilakatu dira denborarekin, indartsuago, bizkorrago, trebeago... nor zen erakutsi nahian.
Jatorriz ez zeuden txapelketa moduan antolatuta, desafio eta apostuen logikaren mende baitzeuden.
Herri kirol modernoenak industrializazio garaikoak dira, harri zulaketa eta idi probak, kasu.
Herri kirolen zerrenda
Eusko Jaurlaritzak 2006an aurrera eramandako Plan Estrategikoaren arabera, herri kirol kategoria dutenak 18 dira. Horrenbestez, herri kirolen ikurra H18K da. Hurrengo hauek, hain zuzen:
Aizkora proba
Aizkora proba Munduko hainbat lekutan egiten den enborrak mozteko kirolaren euskal aldaera da. Kirolariei aizkolariak esaten zaie. Kirol honen jatorria ez da zuhaitzak moztea, egurra moztea baizik. Zehazki, diametro jakin bateko enbor kopuru zehatz bat aizkora bidez ebakitzean datza. Enborrak lurrean jarri ohi dira, aldez aurretik jarrera horizontalean prestatuta, eta hainbat aizkolarik aldi berean, bakoitza enbor baten gainean zutik, enborra mozten dute. Kirola honen euskal aldaeran pago-egurra erabili ohi da, eta enborrak azalik gabe prestatu ohi dira. Euskal proben ezaugarri nagusia, abiadura baino (australiar eta kanadarretan bezala), erresistentzia da. Tradizioz, aizkolariak korrikalariak ere izan ohi ziren, eta enborrak mozteko proba konbinatuak egin ohi ziren oinezko lasterketekin. Frontoietan, zezen-plazetan eta herrietako plazetan jokatu ohi da kirol hau. Kirol honetako lehiaketa nagusia Urrezko Aizkora da, urtero egiten dena.
Harri-jasotzea
Harri-jasotzea harriak lurretik altxatzeko euskal herri kirolen berezko modalitate bat da, eta honetan bi jokalari lehiatzen dira, forma, neurri eta pisu desberdineko harriak ahalik eta gehienetan altxatuz. XX. mendearen hasieran, harrien pisuak arautu ziren, normalean granito trinkoz eginak daudenak. Harrien lau forma geometriko bereizten dira: zilindrikoa, kubikoa, esferikoa eta paralelepipedo angeluzuzena. Horretaz gain, kolore iluneko harria edo harri beltza fabrikazio-material preziatuenetakoa da, batez ere Zumarragako eta Lasturreko harrobietatik datorrena. Harri-jasotzaile ospetsuenetako bat Iñaki Perurena da, 1999an 100 kg-ko harri-jasotze jarraituen errekorra lortu zuena 5 ordu, 4 minutu eta 46 segundoan. 300 kg edo gehiagoko harriak jaso zituen lehen harri-jasotzailea ere izan zen, eta 1994an 322 kg-ra iritsi zen. Emakumeek ere lekua dute kirol horretan: erreferentea Idoia Etxeberria Ikutza da, 163'4 kg-ko harri jasotzearen errekorra baitu.
Sokatira
-Gizonezkoak / emakumezkoak.
-Seniorrak (18 urtetik aurrera) / juniorrak (15-18 urte). Taldeak 8 jokalariz osaturik egoten dira. Taldekideren batek min hartuz gero, gainerako 7 jokalariek lehian segi dezakete, baina kopuru txikiagorik ez da onartuko. Talde bakoitzak entrenatzaile eta botilero bana izan ditzake.
Kirol jantziak eta materialak: Lehiaketak eta puntuaketak: Puntuaketa: Epaileak:
Lasto botatzea
Lasto botatzea lastozko fardel bat barra horizontal baten gainetik pasaraztean datza, sarde baten laguntzarekin.
Lokotx biltzea
Lokotx biltzea ahalik eta denbora laburrenean lokotx kopuru jakin bat bildu eta saski batean sartzean datza, lokotxen artean 1'25 metroko tartea utziz. Arauak: Lokotx-bilketarako artaburuari artoa kendu eta gelditzen den lokotxa erabil daiteke, edo makiltxoak, pilotak, baloiak, jertseak, puxikak, etab. Hauek biltzeko otarrak, kaxak, zakuak eta horrelakoak erabil daitezke.
Trontza
Trontza bi helduleku dituen trontza edo arpan izeneko zerra motarekin egiten den herri kirola da. Lurretik 45 eta 50 zentimetro altuera artean dagoen etzandako enborra ebakitzean datza. Bi kirolari jarduten direnez, bien artean koordinatu behar dira trontzaren alde batetik edo bestetik tira egiteko. Trontzan diharduenari trontzalari edo arpanlari deritzo.
Zaku eramatea
Zaku eramateak zaku bat bizkar gainean distantzia mugatuan ahalik eta azkarren egitea helburu du. Jokoak garai bateko mugalarien lana irudikatzen du, non maiz zakua bizkarrean Guardia Zibilarengandik ihesi joan behar zuten. Lasterketa banaka nahiz taldeka, erreleboetan, egin daiteke. Gehienetan jokalari bakoitzak zeharkatu behar duen distantzia 120 metrokoa da eta zakuak 80 eta 40 kilokoak izaten dira (gizonezko eta emakumezkoen lasterketetarako, hurrenez hurren).
Ingude altxatzea
Ingude altxatzea epe mugatu batean ingudea ahalik eta aldi gehienetan altxatzean datza. Ipar Euskal Herrian tradizio handia du.
Harri zulaketa
Harri zulaketa harrizko blokeak kolpeen bidez eta barra metaliko batekin biratuz zulatzean datza.
Txinga eramatea
Txinga eramatea pertsona batek plaza batean leku batetik bestera txinga bana eskuekin eramatean datzan herri kirola da.
Mendiluze harrespila
Harri txikiz egindako zirkulu honetan lau menhir handi nabarmentzen dira. Barruan, hezur eta ikatz hondakinak zituen hilobi angeluzuzen (zista) bat aurkitu zuten.
Herri kirol
Ontzi eramatea
Ontzi eramatea, normalean, esne latak eraman eta ekartzeko herri kirolari deritzo. Esku bakoitzean lata bat hartu eta ahalik eta azkarren ekarri behar da, barrukoa erori gabe eta latekin lurra ukitu gabe. Txinga eramatearen oso antzekoa da.
Mendiluze harrespila
2.700 urte inguru ditu, eta inguruko bizilagunak bertan ehortzi zituzten.
Ballo eta Mirutegi mendietarako ibilbideetako batean dago.
Herri kirol
Giza probak
Giza proba herri kirol bat da probarri izeneko arroka astun bat denbora mugatu batean ahalik eta distantzia luzeenean garraiatzean datzana. Taldeka nahiz banaka jokatu daiteke eta harritik tiratzeko kirolariak kate batez harria lotzen duen gerriko bat jartzen du.
Jokatzeko modua:
Zaldi probak
Zaldi proba zaldi batek probarri bat denbora jakin batean ahalik eta distantzia luzeenera eraman behar duen animalia proba da. Probetan 900 kilo inguruko harriak erabiltzen dira. Proba hauek Bizkaian dute ospe gehiena. Aipagarria da Lea-Artibai eskualdean dagoen zaletasuna, edota Berangon ospatzen den Jose Antonio Landa Memoriala. Gipuzkoan ere zaletasun handia dago.
Idi probak
Idi proba, idi pare batek (batzuetan idi kopurua handiagoa bada ere) 1.500 eta 4.500 kilogramo arteko probarria probaleku edo plaza batean zehar, denbora mugatu batean, ahalik eta distantzia luzeena (untze izeneko unitatetan neurtuta) egitea helburu duen herri kirola da. Idiak gidatzen dituenari idi-probalari edo akuilari deritzo.
Asto probak
Asto proba asto batek probarri bat denbora jakin batean ahalik eta distantzia luzeenera eraman behar duen animalia proba da. Probetan 600 kg inguruko harriak erabiltzen dira. Proba hauek Bizkaian dute ospe gehien, eta nabarmentzekoak dira Mendatan, Errege egunean egiten diren probak.
Bestelako kirolak
Proba hauetaz gain, badira tradizioa duten beste kirol edo joko batzuk, askotan herri kiroltzat hartzen direnak.
La Geneytouse
La Geneytouse Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Geneytouse udalerrian erroldatutako biztanleak 808 ziren. Familiak 326 ziren, horien artean 61 pertsona bakarrekoak ziren (37 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 106 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 122 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 37 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Herri kirol
Antzara jokoa
Antzara-jokoa Euskal Herriko zenbait puntutan egiten den jokoa da. Jokoaren helburua, oinetatik zintzilik dagoen antzara bati lepoa kentzea da. Jokoaren aldaerarik ezagunena Lekeition urtero irailaren 5ean izaten den Antzara Eguneko lehiaketakoa da. Bertan, portuko uretan dagoen parte-hartzaileak, portua alde batetik bestera gurutzatzen duen soka baten erdialdean oinetatik eskegita dagoen antzara bat lepotik heldu eta, soka tenkatuz eta laxatuz doan heinean, gora eta behera ibiliko da. Uretan sartu eta irten arituko da, lepoa kendu ala antzarak eskuetatik ihes egiten dion arte.
Dena den, beste era batera ere jokatzen da, lehorrean zehazki. Antzara Lekeition bezalatsu eskegitzen da, baina ez da gora eta behera mugitzen, alta, geldi geratzen da bere lekuan. Lepoa kentzeko, parte-hartzaileak, zaldi gainean antzararen azpitik behin igaroz, eskua luzatu eta burutik egiten dio tira antzarari. Biriatun behintzat, antzara azpitik igarotzen den lehen parte-hartzaileari erregea deritzo eta ezpatarekin jotzen du hegaztia. Lehorreko aldaera hori Sara, Zuraide, Biriatu, Ainhoa, Ahetze eta Urruñako auzo Oletan egiten da jaietan eta, Markina-Xemeinen, inauterietan.
La Geneytouse
Etxebizitza
2007an 386 etxebizitza zeuden, 320 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 26 hutsik zeuden. 383 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 320 etxebizitza nagusietatik 271 bere jabearen bizilekua ziren, 41 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 4 etxek bi zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 81 etxek lau zituzten eta 205 etxek bost zituzten. 261 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 113 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 193 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Herri kirol
Antzara jokoa
Nahiz eta iraganeko jokoetan antzarak bizirik egoten ziren, gaur egun hilik daudela egiten dira joko hauek, animaliaren sufrimendua saihesteko.
La Geneytouse
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 526 ziren, horien artean 403 aktiboak ziren eta 123 inaktiboak ziren. 403 pertsona aktiboetatik 367 lanean zeuden (196 gizon eta 171 emakume) eta 36 langabezian zeuden (16 gizon eta 20 emakume). 123 pertsona inaktiboetatik 54 erretiraturik zeuden, 42 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Herri kirol
Bola jokoa
Bola-jokoa, jatorria nekazaritza- edo itsaso-lanetako jardueretan ez duen herri kirol bakanetariko bat da. Jokoaren helburua da jaurtigai batekin (gehienetan bola esferikoak) itu batzuk (txirlo, birlo, pirla, pirle, birla, brila, txirla... deituak) eraistea, horretarako prestatutako ingurune batean (bolatoki, bolaleku, karrejo edo boladera). Jaurtigaia botatzen duen jokalariari bolari deritzo. Aldaera asko dira Europa osoan eta, Euskal Herriari dagokionez, jokoa arruntagoa izan da Hegoaldean azken mendeetan, bereziki Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban, eta maila apalago batean Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian. Euskal Herrian jokatzen diren aldaeretan, txirloen forma, kopurua eta kokapena aldatzen dira, hala nola, bolaren forma eta bolatokiaren trazadura. Bolak hiru motatakoak dira gehienetan: hiru zulokoak, esku-zulokoak eta esku-azpikoak. Hiru zuloko bolek hiru atzamar sartzeko hiruna zulo izaten dituzte; esku zulokoek bi zulo izaten dituzte, batean atzamar lodia eta bestean eskuko gainerako atzamarrak sartzeko balio dutenak; azkenik, esku-azpikoek ez dute inolako zulorik; eta, aurreko bi motak baino arinagoak izanik, esku-azpiaren gainean jarrita jaurtitzen dira.
La Geneytouse
Diru sarrerak
2009an La Geneytouse udalerrian 317 unitate fiskal zeuden, 813,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.326 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 6 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
Herri kirol
Palanka jaurtiketa
Palanka jaurtiketa kirol ezaguna zen antzina, baina gaur egun oso gutxi praktikatzen da. Euskal Herrian kirolik zabalduena izan zen, baina jaurtiketa olinpikoak (diskoa, mailua, pisua eta xabalina) zabaltzen zihoazen heinean, palanka-jaurtiketa desagertzen joan zen. Euskaldunek palanka harrobietan lan tresna gisa erabiltzen zuten. Jokoaren helburua palanka ahalik eta urrunen botatzea da. Horretarako erabiltzen den palanka, metalikoa eta neurri eta pisu desberdinetakoa izaten da. Arruntenak, 8, 10, 12 eta 25 librakoak izaten dira. Jaurtitzeko lekuak hasiera batean zelaiak ziren, eta gerora futbol zelaiak eta hondartzak erabiltzera pasa ziren.
La Geneytouse
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gehiagoko denda bat zen.
2000. urtean La Geneytouse udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.131 hektarea erabiltzen.
Herri kirol
Sagar biltzea
Sagar biltzea sagardoa egiteko sagarren bilketa irudikatzen duen joko bat da. Jokoak zenbait aldaera ditu: Kizki Eguna izeneko jaian esaterako, benetako sagarrak belarrez estalitako azalera batean jarri eta jokalariek ahalik eta sagar kilo gehien bildu behar dituzte kizkiarekin (sagarrak biltzeko makil punta-zorrotza); beste aldaera batean, sagarrak irudikatzen dituzten plastikozko zulodun pilotak jartzen dira han eta hemen eta jokalariek ahalik eta pilota gehien bildu behar dituzte kizkiaz baliatuz.
Oilar jokoa
Legazpi eta Baztan dira Euskal Herrian oilar-jokoa gorde duten leku apurretakoak. Baztanen, inauteri aurreko ostegunean, orakunde egunez, ospatzen da (Erratzu n oilar eguna deitzen omen dute); Legazpin, aldiz, Korpus zortzigarrenean ospatzen da, Euskal Herria plazan (udaletxea dagoen enparantzan). Enparantzaren azken moldaketan, milurteko honen hasieran, harlauza batean marraztua agertzen da oilarra. Hantxe kokatzen da oilarra, azken urteetan kaiolatua.
La Geneytouse
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Herri kirol
Toka
Toka Euskal Herriko doitasun-joko tradizional bat da, metalezko piezak eskuz jaurtiz metro batzuetara dagoen toka izeneko txapa bat jotzea helburu duena. Piezak disko itxurakoak dira, 250 gramokoak, eta gutxi gora behera 6 cm-ko diametrokoak. Piezak 11-50 metroko distantzia batetik jaurti behar dira. Toka egurrezko kutxa ireki batean iltzaturik dagoen hiru cm-ko zabalera duen burdinazko txapa kurbatu bat da. Pieza batek toka edo txapa jotzen duenean kontatzen da tantoa (piezak txaparen aurka joz eragindako soinuaz erraz frogatzen da hau), betiere piezak aurretik lurra jo ez badu. Kutxaren neurriak gutxi gorabehera 60×60×60 cm-koak dira. Batzuetan, toka lurrean bertan iltzaturik agertzen da, plaza batean edo etxe bateko pareta ondoan. Txanda bakoitzean jaurtitako pieza kopurua aldakorra da tokiaren arabera (6-10) eta batzuetan, piezak bi eskuak txandakatuz jaurti behar zirela eta txanpon arruntak jaurtiz jokatzen zela ere jaso da.
Artzain-txakurren lehiaketak
Artzain-txakurren lehiaketa, artzain-txakur batek, artzainaren agindupean, artalde bat zaindu eta gidatzeko duen trebezia neurtzen duen lehiaketa bat da. Euskal Herrian artzain-txakurren ohiko zeregina artaldeak otso eta beste basapiztiengandik babestea izan da; horretarako, mota berezi bateko txakurrak erabiltzen zituzten, artzakurrak edo artzanorak. Euskal Herrian zakur hauek bi arrazakoak ziren, nafar artzanorak Hegoaldean eta Pirinioetako mendiko zakurrak Iparraldean. Dena den, bi arrazak oso antzekoak dira eta azken mendeetan baino ez ziren bereizi.
Ahari jokoa
Ahari-jokoa, ahari-talka edo ahari-topeka Euskal Herriko joko tradizionala da, non bi artzainek prestatutako bi ahari aurrez aurre jarri eta borrokari ekiten dioten, apustu bat tarteko gehienetan. Jokoa zortzi kintze edo ekitalditan zehar burutzen da; ekitaldi horietan zehar irabazi-talka edo topekada gehien jo dituen ahari-jabeak irabazten du; kintze batean, ahari batek atzera egiten badu, jabeak aharia hartu eta berriz bestearen aurrean jartzeko aukera du. XX. mendearen bukaeratik, ahari-jokoak eztabaida bizia sortu zuen, animalien eskubideen aldeko eta jokoaren tradizioa aldezten dutenen artean. 2007 urtean, Eusko Jaurlaritzak Iurretako jaietan ospatzen ziren ahari-jokoak debekatu zituen.
Aker proba
Aker proba dema proba bat da, non akerrak probarriari tira egiten dion. Idi demaren antzerako proba da. Denbora jakin batean ahalik eta plaza gehien egitean datza, eta proba honen inguruan apustuak egiten dira. Azken urteetan Euskal Herriko hainbat jaietan ospatzen dira aker demak.
José Serrato
José Serrato ( Montevideo, 1868ko irailaren 30a - idem, 1960ko irailaren 7a ) Uruguaiko ekonomialari, ingeniari eta politikaria izan zen, Presidente Konstituzionala 1923 eta 1927 artean.
Herri kirol
Txapelketak
Herri kirol bakoitzak bere txapelketa izaten du. Kirolari kopuruaren arabera herrialdeetako txapelketak egiten dira eta denek badute Euskal Herriko txapelketa. 1987 urtetik aurrera Zazpi Herrialdeen Arteko Txapelketa jokatzen da urtero euskal herrialdeen artean.
Herri kiroletan berezia dugu Euskal Pentatloi Saria, bost herri kirol batera hartzen dituena. 1980ko hamarkadan hainbat edizio izan ondoren 2018an abiatu zen berriro.
Chancenay
Chancenay Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Lizargarate lepoa
Lizargarate lepoa Eskoriatzan dagoen mendate bat da, 970 metroko garaieran.
Chancenay
Biztanleria
2007an Chancenay udalerrian erroldatutako biztanleak 1.010 ziren. Familiak 395 ziren, horien artean 78 pertsona bakarrekoak ziren (47 bakarrik bizi ziren gizonak eta 31 bakarrik bizi ziren emakumeak), 164 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 145 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Lizargarate lepoa
Bertatik, hainbat bide abiatzen dira, norabide desberdinetan. Baina bi bereizi daitezke batik-bat: Alabitara doana, bat, eta Deguria edo Degurixara doana, bestea. Bidegurutzea, Lizargarateko lepoa, altzairuzko plaka batzuez adierazita dago. Bertatik abiatzen dira, lehen aipaturiko bi bideez gain, Elgeako mendilerrora doan bide bat, eta beste bat Eskoriatzara.
Chancenay
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Lizargarate lepoa
Irispideak
Bertara heltzeko bideak, bi edo hiru badira behintzat. Baina, guztietatik laburrena eta errazena, Aitzorrotz menditik gertu dagoen Urizar edo Uxarko bidegurutzerik abiatzen da. Toki hortatik abiatuta, Alabitara doan bidea hartu behar da, eta zuzen jarraitu denbora guztian. Ordu bete baino gutxiago irauten duen ibilaldi baten ondoren, Lizargarateko lepoa adierazita dagoen tokira heltzen da. Aipaturiko Urizarko bidegurutzetik abiatu ondoren, baina Lizargaratekora heldu baino lehenago, gas hodiaren bidea dago, kolore horiko langa metaliko batzuekin adierazita dagoena. Mendiolatik edo Urkulutik ere hel daiteke, lehenengo Degurixara helduz, eta, ondoren, handik, Arlutz mendi ingurura igo ondoren, aurrerago dagoen eskuinetarako bide batetik jeitsiz.
Chancenay
Etxebizitza
2007an 419 etxebizitza zeuden, 401 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 16 hutsik zeuden. 394 etxeak ziren eta 23 apartamentuak ziren. 401 etxebizitza nagusietatik 353 bere jabearen bizilekua ziren, 42 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 36 etxek hiru zituzten, 99 etxek lau zituzten eta 253 etxek bost zituzten. 332 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 141 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 235 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 692 ziren, horien artean 486 aktiboak ziren eta 206 inaktiboak ziren. 486 pertsona aktiboetatik 452 lanean zeuden (246 gizon eta 206 emakume) eta 36 langabezian zeuden (14 gizon eta 22 emakume). 206 pertsona inaktiboetatik 80 erretiraturik zeuden, 73 ikasten zeuden eta 53 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chancenay udalerrian 448 unitate fiskal zeuden, 1.095,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.897 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 ile apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Chancenay udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 351 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Helcogramma lacuna
Helcogramma lacuna Helcogramma generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Laudakia wui
Laudakia wui Laudakia generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
NGC 1463
NGC 1463 galaxia espiral bat da, Reticulum konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
San Julian eta Santa Basilisa eliza (Ariñiz)
San Julian eta Santa Basilisa eliza Ariñiz herriko parrokia-eliza da. Ariñizko eraikin handiema da, herri hau udalerri beregaina zen garaikoa; gaur egunean Gasteizko udalerrian integratuta dago. Donejakue Bidera lotutako kultura ondare babestua du Eusko Jaurlaritzaren partetik. Estilo errenazentista eta barrokoa konbinatzen ditu eraikinak, eta aztarna gotikoak ere baditu.
Costa Serina
Mugakideak
Costa Serinak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Bison (Hego Dakota)
Bison Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Perkins konderrian dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Azitrai
Azitraia (Satureja) Lamiaceae familiako landare genero bat da.
Sukaldaritzan
Pikante puntu bat du eta  marinatuak eta ehiza ontzeko erabiltzen da.
Irunbus
Irunbus Gipuzkoako Irungo udalerrian autobus zerbitzu publikoa eskaintzen duen enpresa da. Gaur egun 11 ibilbide ditu eta horietatik 3 gautxoriak edo gaueko zerbitzu bereziak dira.
Apterichtus keramanus
Apterichtus keramanus Apterichtus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Phaner pallescens
Phaner pallescens Phaner primate lemuriformeen generoko espezieetako bat da. Madagaskarreko mendebaldean bizi da, Soalala eskualdean.
Bontddu
Bontddu Galesko Gwynedd eskualdeko udalerria da. Berez Barmouth udalerritik ekialderantz dagoen baserri giroko kokalekua edo herrixka da. Dolgellau udalerritik hurbil dago.
Jonathan Rhys Meyers
Jonathan Michael Francis O'Keeffe (Dublin, 1977ko uztailaren 27a) irlandar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.
Mylochromis balteatus
Mylochromis balteatus Mylochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Örbyhus gaztelua
Örbyhus gaztelua (Örbyhus slott) Suediako Tierp udalerrian dagoen gaztelu bat da, Uppsala eta Gävleren arteko edibidean.
Historia
1641 arte errege familiaren eskutan egon ondoren Banér familiak erosi zuen eta 1660an berriztatu eta jauregi barroko bihurtu zen. 1729tik aurrera hainbat eskutatik pasa zen eta 1825 eta 1832 artean Carl Christoffer Gjörwell arkitektoaren agindutara berriztatze lan handiak egin zitzaizkion.
Arkitektura
Oinarri karratuko harrizko dorreak oraindik ere gazteluaren nukleoa izaten jarraitzen du. Bertan zegoen gartzela.
Gazteluaren alde barrokoa adreiluz egindako eraikina da, hiru solairu dituena. Eraikin nagusitik bi hegal ateratzen dira tartean patio bat eratuz.
Gazteluaren inguruan parke zabala dago eta bertan hainbat eraikin ere badaude, denetan aipagarriena Gjörwellek 1820 hamarkadan eraikitako orangeria.
Mikrogeophagus ramirezi
Mikrogeophagus ramirezi Mikrogeophagus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Mikrogeophagus ramirezi
Ramirezi arraina ziklido nimiñoa den arraina da, 7,5 cm-ko luzera inguru izaten du. Kolonbian eta Venezuelan du jatorria. Bere gorputza horixka da, hegalek puntu urdinak dituzte eta marra beltz bat burutik hasita bere gorputza bertikalki zeharkatzen du. 27 graduko tenperaturako ura ideala da.
Olof Eriksson
Olof Werner William Eriksson (Helsinki, 1911ko apirilaren 5a – Ib., 1987ko maiatzaren 27a) Finlandiako udalerrietako hainbat armarri marraztu zituen gizona izan zen.
Finlandiar markoaren irudia grabatu zuen. 1965ean Pro Finlandia domina lortu zuen.
Mikrogeophagus ramirezi
Historia
1971. urtean, Axeroldek hitz egin zuen lehen aldiz arrain honi buruz, eta Microgeophagus Ramirezi izenarekin izendatu zuen. Ramirezi arraina inportatua izan zen lehen aldiz 1947. urtean Blassek eta Ramirezek Amerikako Estatu Batuetara eraman zutenean. Handik gutxira, Europara heldu zen 1948. urtean.
Habitata
Microgeophagus Ramirezi arraina Kolonbia eta Venezuela arteko Orinoko Zentraletik dator. Bizi den ibaietan landaredi asko dago eta horregatik, arrautzak ipini baino lehen garbituko dituzten leizeak, harri lauak eta hosto zabaletako landareak gustatzen zaizkie.
Elikadura
Arrain hau nahi dugun janariarekin elikatu ahal dugu; ezkatak, artemia, izoztutako janaria, larba gorria... Bere ugalketa lortu nahi badugu, hobea da bizirik dagoen janariarekin elikatzea eta birritan astero eltxo larbak jaten ematea. Elikagai aniztasuna arrainaren kolorearen arloan garrantzitsua izango da, zenbat eta handiagoa izan elikagaiaren kalitatea orduan eta kolore biziagoak edukiko ditu arrainak.
Jarrera
Nahiko arrain lasaia da. Normalean, akuarioko leku bat aukeratzen dute, eta nahiko territorialak dira, baina haien lekuan mantentzen dira arazo handirik eragin barik, edo bestela zonalde erdi-altuan igeri egiten dute trankil. Nahiko territorialak dira ugalketa garaian. Ramireziek ez dute arazorik beste arrain batzuekin bizitzeko baldin eta haiek baino arrain askoz handiagoekin edo arrain agresiboekin ez badira bizi.
Ura
Ur bigun azidoa behar du arrain honek, 5etik 6.5era arteko pH-koa. Arrain hauek oso sentiberak dira nitrato kantitate altuekiko. Disko arrainetan bezala, ura 10 mg/L-tan mantendu behar da.
25º C. eta 29º C. arteko tenperatura eduki behar du urak, 27 gradukoa ideala da. Garrantzitsua da jakitea espezie hau oso sentsible dela bat-bateko tenperatura aldaketekiko.
Arren eta emeen arteko ezberdintasunak
Arrek 7 c- ko tamaina dute eta emeek 5 cm-koa. Emeak orokorrean arrak baino txikiagoak dira eta haien sabelaldea arrosa kolorekoa da. Hegala dortsalaren lehen hiru erradioak arretan emeetan baino garatuagoak daude, baina honek errakuntzak ekarri ahal ditu eme batzuek nahiko garatuak izan ahal dituztelako batzuetan.
Arretan, ramirezien orban beltzak intentsitate handi - handia dauka, eta emeetan ordea, beltza da baina intentsitate gutxiagoa dauka. Beste alde batetik, emeek puntu urdinak dituzte gorputz osoan zehar, baina arrek gorputz osoan orban beltzean baino.
Ugalketa
Ramirezi arrainak monogamoak dira, hau da, bikoteak zehazten dira arrainak jada helduak direnean. Horregatik, bikote bakarra sartu beharra dago akuarioan, edo ar bakarra behintzat, datuen arabera, arren arteko liskarrak baitaude ehun litroko akuario batean haiek bakarrik egonda ere.
Beste edozein arrain bezala, arrautzak eremu ezkutatu batean jarriko dituzte, bete arrainek ez erasotzeko edota haien arrautzak jateko, landareetan esate baterako. Akuarioko atzeko aldean jartzen dituzte arrautzak gehienetan.
Emea arrautzak jartzeko prest dagoela jakingo dugu bere sabelaldea arrosa kolorekoa jartzen denean, eta, kanpoan dutenean, arrautzak jartzeko hodi labur bat. Arrari sabelaldea arrosa kolorekoa jarriko zaio ere, baina intentsitate askoz txikiagoarekin.
Emeek 150 - 300 arrautza jartzen dituzte, arrek gero emankor bihurtzen dituztenak. Beren arrautzak asko defendatzen dituzte, eta beste arrain guztiekin liskarrak egotea oso arrunta da, baita arrain handi eta agresiboenak atakatzen dituzte ere. Halaber, haien hegalekin oxigenoa ematen diete etengabe lizuna ez hartzeko, eta arrautzen bati lizuna agertzen bazaio, besteengandik bereizi eta akuariotik kendu behar da, beste arrautzetara oso bizkor transmitituko delako eta arrautza horren barruko arraina hilda dagoelako.
48 - 72 orduen buruan, eklosioa gertatzen da eta haien errunaldia oso oldarkor defendatzen dute. Arrainkumeak haien bitelo - zakutik elikatuko dira lehenengo hiru edo lau egunetan zehar, eta gero artemia nauplioekin elikatu beharko ditugu. Artemiak krustazeo milimetrikoak dira eta bizirik eman behar zaizkie ramireziei, era nahiko neketsua hiru egunetan zehar artemia arrautzak ur gazian eduki behar ditugula kontuan hartuta, haien arrautzetatik irten arte.
1723 Klemola
1723 Klemola asteroide gerrikoan aurkitutako 1723. asteroidearen izena da. 1936ko martxoak 18an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1936 FX zen.
Julio Romero de Torres
Julio Romero de Torres (Kordoba, 1874ko azaroaren 9a - ib., 1930eko maiatzaren 10a) XX. mendeko margolari andaluziar ospetsua izan zen. Haren estiloa errealismo eta modernismotik sinbolismora garatu zen. Kordoban bere izena daraman museoa dago eta han bere lan egin gehienak daude bilduta. Romero de Torres Andaluziako margolari ospetsuenetarikoa izan zen, ezaguna batez ere bere erretratuengatik.