cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haur
Hautematearen garapena:
Bizipenak burmuinetara iritsi eta prozesatu egiten dira, hauez gain, beste barne esperientzia batzuk sortuz. Baina, nola jakin dezakegu ea haur batek ikaskuntza sentsoriala duen? Hau aztertzeko estimuluak bereizten, erlazionatzen edo hauen aurrean erreakzionatzen duten behatu beharko dugu. Haur guztiek ez dituzte gaitasun pertzeptibo berberak, hemen adibide batzuk.
Arretaren garapena
Behin zentzumenak garatzen hasita, haurrak beste hainbat oinarrizko gaitasun kognitibo garatzen hasten dira: arreta eta oroimena. Arreta, estimulu batzuekiko lehentasunak baldintzatzen ditu. Haurrak, jaiotzetik, arretarako lehentasunekin jaiotzen dira, hartaz, arreta gehiago jartzen dute, kolore bizi, mugimendu edota estimulu bizietan. Baina arretan ere hainbat fase daude:
Hasieran, arreta gatibua dute, eta ezaugarri oso konkretuetan jartzen dute interesa, pertsonen aurpegietan adibidez. Beraz, arreta gatibutasuna, inkontzienteki zerbait konkretuan arreta jartzea izango litzateke. Heltzen joaten diren heinean, esperientzia eta ikaskuntza lotuz, arreta borondatezkoa bihurtzen da.
Oroimenaren garapena
Haurrak, lehen egunetik hasten dira oroimena lantzen, eta horren adierazle da ohikuntza zein desohikuntza, berritasuna nahiago izatea edota imitazio atzeratua. Azken hau, ikasitakoa hurrengo egunean errepikatzean datza. Baina hasiera batean oroimen hau laburra eta hauskorra da. Bigarren eta hirugarren hilabeteetan 2 asteko oroimena dute. Bi urte bete arte pixkanaka joaten dira oroimena garatzen.
Gauzakien irudikapena: gauzakien zertasuna
Haurrek, zentzumenen eta esperientziaren bidez jasotako informazioa irudikapen mentaletan bihurtuz, gauzakiei zertasuna ematen diete, gauzakien nolakotasuna ulertzeko. Honela, haurrek gauzakiak osotasun gisa identifikatzen dituzte, batez ere hauen bolumen, muga eta siluetaz baliatuz.
Erreakzioak mugimendu eta zentzumenei dagokionez
Erreakzio zirkularrak ekintza ezberdinen errepikapen bezala ematen dira, honen bidez umeek eskema berriak trebatzen eta sendotzen dituzte. Hasteko, hiru erreakzio zirkular mota ezberdin bereiz ditzakegu; lehen mailako erreakzio zirkularrak, bigarren mailakoak eta hirugarren mailakoak.
Ni eta “ez ni” bereizten hasten dira, honekin batera, autoezagutza hasiz.
Etapa honek markatzen du gehienbat 0-2 urte bitarteko etapa. Une horretan ez dauden pertsonak, uneak zein gauzakiak ordezkatzeko gaitasuna garatzen dute, baina honetarako, faktore minimo batzuk bete behar dira:
Piagieten teoria
Piagietek, konstruktibismoa (edo epistemologia genetikoa) izan zuen aztergai, honela giza ezagutzaren garapena ikertzea lortuz. Bere ezagutza propioez gain, beste autoreen eragina izan zuen, hauen artean bai Darwin eta baita Baldwin ere. Bere ikerketak burutzeko behaketa metodoa erabili zuen gehienbat, eta hasieran aipatutako lau estadioak bereizten lehena izateaz gain, behaketari esker hau ondorioztatu zuen:
Funtzio sinbolikoa
Eragiketa aurreko pentsamenduaren aurrerapausoen artean, funtzio sinbolikoa da gehien antzematen dena, bere ezaugarri handiena, zabalkuntzarena izanik, eta honetarako beharrezkoak dira, gauzakien iraunkortasuna, imitazio geroratua, arazoen barne ebazpena eta joko sinbolikoa aurreratuak izatea. Baina, zeren bidez ordezka genezake eginkizun sinbolikoa? Bada, Marrazki, jolas, imitazio edota lengoaia ezberdinen bidez beste hainbat gauzen artean.
Eragiketa aurreko pentsamenduaren aurrerapausoen aurrean, kausalitatea ulertzea beharrezkoa da, baina kausa erlazioak ulertu ezean, denboran eta espazioan batera gertatzen diren gertaeren arteko loturak egiten dituzte.
Esperientziari esker, identitatearen inguruko ezagutza hobeto ulertzen dute, eta pertzepzio-informazioan, Informazio funtzionalean eta informazio linguistikoan oinarrituta, sailkapenak eta ezaugarri komunak/desberdinak topatzeko gaitasuna agertzen dute
Bai zenbakien kontzeptua, bai kopuruak, alderatzen hasiak dira jada, kardinalki: zenbakien izenak ezagutzen ez badituzte ere gauzakiak zenbatzen hasiak dira.
Adin honetako haur bati, bi gauzaki berdin jartzen badizkiogu, horietako baten itxura aldatuta ere ezinezkoa zaio berdinak izaten jarraitzen dutela ulertzea. Horregatik, ez dira gauzakien bilakaerak ulertzeko gai, baita hauen bilakaerak eragiten dituzten kausak ulertzeko ere.
Kontserbazioarekin loturik ematen diren ezaugarri hauek ere aipagarriak dira.
Eskolaurrean, norbere ikuspuntuan erdiratzen dira besteei arretarik jarri barik, horregatik ez diete jaramonik egiten errealitatearen askotariko aspektuei. Horregatik errealitatea eta pentsamenduak bereizteko zailtasunak izatea.
Oinarrizko prozesu kognitiboen garapena eskolaurrean
Behin eskolaurreko garapen kognitiboan sarturik, arretaren inguruko kontrola lortzen dugu. Fase honetan, informazioa kodetzeko, gordetzeko eta berreskuratzeko gaitasuna lortzen dugu, eta horretarako, ezinbestekoa da arreta.
2-7 urte bitartean, garapen entzefalikoa ematen da. Honekin batera, funtzio exekutibo zein funtzio mentalen kontrol gaitasuna areagotuz.
Helduek gauzakiak izendatzen dituztenean, haurrak arreta jartzen du horretan, prozesu hori gero eta sistematikoagoa bihurtuz.
San Migeleko mendatea
San Migeleko mendatea edo Urkarregikoa Bizkaiko ekialde eta Gipuzkoako mendebaldean kokatuta dago eta Markina eta Elgoibar udalerriak lotzen ditu GI-2636 errepidearen bitartez. 346 metroko altuera du eta ohiko abiapuntua da Kalamua mendira (770 m) igotzeko.
Espainiako Gerra Zibilean gudalekua izan zen 1936ko irailaren 27aren inguruan.
Haur
Oinarrizko prozesu kognitiboen garapena eskolaurrean
Arreta eta oroimena oso lotuta daude, izan ere oroimena, oinarrizko gaitasun kognitibo bat da. Arretaren eta oroimenaren arteko elkarrekintzari esker, beste prozesu kognitibo batzuk garatzen dira. Arreta selektiboarekin berriz, informazioa gordetzen dugu buruan. Informazioaren lanketa, urteekin hobera egin eta oroimen estrategiak erabiltzen hasten gara, eta oroimena eta arreta landuta beste prozesu kognitiboak lantzen ditugu.
Informazioa oroimenean gordetzeko prozedura: Lehenik, erregistro sentsorialetik informazioa jasotzen dugu, ondoren informazioa lan oroimenetik pasatu eta azkenik beharrezkoa ez den informazioa galdu egiten da, bestea mantendu eta epe luzeko oroimenean gordez.
Hasiera batean, haurrak ez dira jabetzen biltegiratze horretaz, beraz, hasieran asoziazio sinpleak egin eta ekiditeko modu automatikoak dituzte, baina  2 urtetatik aurrera, gai dira gauzetaz akordatzeko, beraz, gauzak edo informazioa oroimenetik kontzientziara ekartzen dute.
Bi urtetik aurrera, funtsezko hobekuntzak nabariak dira, oroimen estrategiak erabiltzen hasten bait dira. Bost urtetik aurrera, oroimen estrategiak hobetu egiten dira: Errepikapenak, Antolaketa espaziala, (espazioak, lekuak... buruan irudikatu), kategorien araberako antolaketa,...
Gogamenaren teoria
Gogamenaren teoria, gainerako egoera mentalak ulertzeari deritzo, enpatia garatuz, adibidez. Piagetek, hau ere aztertu zuen, eta norberaren eta gainerako pertsonen buruko prozesuen inguruko kontzientziaz ondorio hau atera zuen, 6 urtetik beherako umeek ez dute pentsamendu eta ametsen artean bereizten. Baina, ikerketa berriagoek aldiz, 4 urterekin gaitasun hauek garatzen direla ondorioztatu dute
Eragiketa konkretuen estadioa (7-11)
Adin tarte honetan lortzen diren hainbat ezaugarrien artean, pentsamenduaren eta pertzepzioaren arteko independentzia lortzea litzateke, honela aurretik aipatutako faseak, kontserbazioa, erdiratzea, itzulgarritasuna eta egozentrismoa atzean utziz. Esan bezala, hirugarren estadio honetako ezaguarri nagusia eta garrantzitsuena ​pentsatzeko modu berria eskuratzen dute​la izango da. Aurretik ez bezala, hau antolatua, estrategikoa eta logikoa izango da. Hau horrela dela ziurtatzeko hainbat zeinu daude.
Arazoen ebazpena
Arazoak ebazteko estrategia gehiago barneratzen dituzte. Izan ere, haurrak oso txikiak direnean, arazoen aurrean bururatzen zaizkien irtenbide guztiak eramaten dituzte aurrera. Ez dira gai arazoari aurre egiteko okurritutako estrategia horiek guztiak mentalki errepresentatu eta egokiena aukeratzeko. Gaitasun hau, apurka-apurka garatuz doa, eta adin honetara iristen direnerako, estrategia gehiago erabiltzeko gaitasuna dute. Agian aurretik gertatu zaien antzeko zerbaitekin konparatu irtenbidea eman ahal izateko, arazoaren dimentsio guztiak kontuan izan...
Informazioa jasotzeko prozesua
Informazioa prozesatzeko gaitasun hobea garatzen dute, ​izan ere, informazioa prozesatzea da, azken batean, informazioa jaso eta gure oroimenean gordetzea. Honela, beraien ekintzak kontrolatzeko​ gaitasun gehiago lortzeaz gain, oroimenak kontrolatzeko gaitasun gehiago lortzen dute ere.
Eragiketa konkretuko pentsamenduaren ezaugarriak
Oro har, haurrek 6-7 urte bitartean dituztenean, gai dira logika erabiltzen hasteko. Horretarako, besteak beste, ​irudikapen mentaletatik abiatzen dira. Adibidez, haurrak hasiera batean, zenbatzen hasten direnean, hatzak erabiltzen dituzte, baina gero, ideia hori barneratu egiten dute, irudikpaen mentalak sortu eta buruz egiteko gai dira. Honen eraginez, bestelako ezaugarri garrantzitsu batzuk agertzen dira:
Mundua hobeto ulertzeko eta ezagutzeko ezinbestekoa da kontuan izatea gauzakien ezaugarri batzuk ez direla aldatzen. Honi, Piagetek, “​aldaezin kognitiboak​” deitu zion. Honekin esan nahi zuena da, ezinbestekoa dela gauzakien ezaugarri batzuk aldatzen ez direla barneratzea.
Esan bezala, ez da hasieratik kontserbazioa maila guztietan lortzen. Umeak kontserbazio-gaitasuna guztiz eskuratzeko hiru estadio desberdinetatik pasatzen dira:
Sailkapena, irizpide ezberdinei jarraituz gauzakiak multzokatzeari deritzo, eta sailkapena menperatu ahal izateko, beharrezkoa izango da, eragiketa konkretuen estadioan, haurrek, sailkapenak egiteko gaitasuna eskuratzea. Baina, gaitasun hori barneratzeko, zenbait ezaugarri jakitea ezinbestekoa izango da:
Zenbaketa​ eskuratu ahal izateko sailkapena eta seriazioa garaturik egon behar dira.
Hala eta guztiz ere, ez dute zenbakien kontzeptu osoa ulertzen. Aurretik ere, badituzte zenbakien inguruko zenbait ezagutza (oso mugatuak). Estadio honetan, zenbakien inguruko ezagutza hori asko garatzen da. Dagoeneko badakite zenbatzen, eta zenbakiekin eragiketa sinpleak egiteko gaitasuna dute. Dena dela, ez dute zenbakien osotasuna ulertzen, oraindik apurtxo bat konplexuak egiten zaizkie eta, beraz, hurrengo estadioetan ezagutza hau garatuz jarraituko dute.
Eragiketa formalen estadioa
Arrazonamendu hipotetiko-deduktiboa garatzearekin batera garapen moralean aurrerapauso handiak ematen dituzte, eta lau estadio ezberdin ditu: Arrazoitzeko modua, heldutasuna, esperientzia eta garapenaren azken etapa.
Pentsamendu hipotetikoa
Pentsamendu hipotetikoa, azken batean, errealitatea isla dezaketen edo isla ez dezaketen proposizioen inguruan arrazoitzea dakarren pentsamendua da. Aukerak, bizitza propioa hartzen dute, non hemena eta oraina, aukera alternatibo askoren artean bat besterik ez den. Beste era betera esanda, haur txikitxo batentzat, imajinatu ahal diren aukerak beti bere errealitateari loturik egongo dira, nerabeentzat, aldiz, ez.
Esate baterako, nerabe bat ideologikoki ezkertiarra bada baina eskuineko pentsamenduaren alde argudioak emateko eskatzen badiogu, hori egiteko gaitasuna izango du (argumentu horiekin ados egongo ez balitz ere). Aldiz, haur bati hori egiteko eskatuz gero ez da gai izango, bere errealitatean ez duelako hori onartzen. Honetaz gainera, pentsamendu hipotetikoa garatzeari esker hainbat gaitasun garatzen ditugu:
Arrazoiketa deduktiboa
Haurrek munduaren inguruko ideiak eraikitzeko beraien errealitatetik abiatuta orokortzeak egiten dituzte. Nerabeek, aldiz, teoria orokorrago eta integratzaileagoak sortzen ahalegintzen dira, aniztasun guztia kontuan izanik (ez bakarrik beraien errealitatea). Horren eraginez, nerabeek sortutako teoriak osatuagoak izaten dira eta, beraz, orokortzeko egokiagoak izan daitezke. Era berean, sortutako teoria bat egokia ez dela konturatzen badira, berriak sortzeko gaitasuna izango dute. Hala eta guztiz ere, hau guztia ez da nerabezaro hasieratik duten gaitasuna. Apurka-apurka garatzen da eta helduarora arte luzatzen da. Azken batean, honetan guztian esperientziak eragina izango du.
Teoria eraikuntza
Nerabezaroan agertzen den ezaugarri garrantzitsuenetako bat, ​introspekzioa (autoazterketa) ​egiteko gaitasuna garatzen dutela da. Hau, azken batean, pertsona batek bere kontzientziara edo gogo-aldarteari buruz egiten duen behaketa izango da, hortik abiatuta gogoeta egin ahal izateko. Hau positiboa den arren, badira nerabeen bestelako ezaugarri batzuk horren egokiak ez direnak. Estadio honetan beste​ egozentrismo ​mota bat agertzen da (ez da aurretik ikusi dugunaren berdina). Honen eraginez, nerabeek beraiek besteak baino garrantzitsuagoak direla pentsatzen dute eta hiru ezaugarri agertzen dituzte:
Haurra legalki
Haurraren izate juridikoa estatu bakoitzeko legediak zehaztu dezakeen zerbait da; hala ere, ondare ondorio zibiletarako jaiotzen denetik nagusitasun adin zehatz bat bete arte edo bere independentzia lortu arte bizi den gizaki gisa identifikatu ohi da. Nazioarteko Zuzenbidearentzat «18 urte bete arteko gizaki guztiak dira haur, legearen arabera adin nagusitasuna lehenago lortu duena izan ezik».
Haurren eskubideak
Haurren eskubideak, jendea adin jakin bat arte babesten duten arau juridikoek osatzen duten multzoa da. Haurren eskubide guztiak besterenezinak eta utziezinak dira. Inork ezin ditu eskubide hauek urratu.
1924ko Genevako Haurren Eskubideei buruzko Aldarrikapena
Haurren Eskubideei buruzko Aldarrikapena haurren eskubide espezifikoak eta helduek haien ongizatearen gainean duten erantzukizuna aitortzen dituen lehen testu historikoa da. Hala ere, testu honek ez zuen indar loteslerik estatuentzat. Testuaren egilea Eglantyne Jebb, Save the Children erakundearen sortzailea, da. Lehen Mundu Gerraren ostean Eglantynek haurrak babesteko beharra zegoela sumatu zuen.
1923ko otsailaren 23an Save the Children erakundearen IV. Kongresu Orokorrean onartu zen testua eta 1924ko otsailaren 28an eginiko V. Kongresu Orokorrean berretsi egin zen. Urte horretan Eglantynek Nazioen Ligara, Nazio Batuen Erakundearen aurrekarira, bidali zuen testua, eta hauek onartu egin zuten. Dokumentu honek ez du jasotzen zein adin tarterarteko gizakiak hartu daitezkeen haurtzat. Testuak eskubide soizialak batzen ditu soilik, eskubide zibilak albo batera utziz. Testuak bost artikulu ditu bakarrik:
Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala
1948ko abenduaren 10ean Nazio Batuen Erakundeak Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala onartu zuen. Bertan gizaki guztien eskubideak biltzen dira, eta beraz haurren eskubideak ere barnebiltzen ditu inplizituki. Adibidez, 16. artikuluak haur-ezkontzak debekatzen ditu. Hala ere, haurren eskubideak modu zehatzago batean lantzeko beharra ikusi zen, eta bide horretatik 1959ko Haurren Eskubideen Aldarrikapenari bidea ireki zitzaion.
Haurren Eskubideen Aldarrikapena
Haurren Eskubideen Aldarrikapena 1959an Nazio Batuen Erakundeak onarturiko dokumentua da. Bertan haurrek dituzten eskubideak biltzen dira. 1924ko Genevako Haurren Eskubideei buruzko Aldarrikapenean oinarritzen da. Dokumentu honek ez du jasotzen zein adin tarterarteko gizakiak hartu daitezkeen haurtzat. Hamar printzipio biltzen ditu dokumentuak:
Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena
1975etik aurrera, eta urte horretan Haurren Nazioarteko Urtea zela aprobetxatuz, printzipio berrietan oinarritutako haurren eskubideen aldarrikapen berri bat eztabaidatzen hasi ziren. Horrek, 1989an Nazio Batuen Erakundearen kide diren estatuek Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena sinatzea ekarri zuen. Hitzarmenak 54 artikulu ditu.
Hitzarmen honek garrantzi handia dauka, lehen aldiz haurrak zuzenbideko subjektu modura aitortu zituelako. Adinez nagusi direnak  erantzukizun subjektu bilakatzen ditu. Beste alde batetik formak ere garrantzi handia ematen dio. Aldarrikapena izan beharrean hitzarmena denez, sinatu duten estatuek hitzarmenean bilduriko puntuak betetzera beharturik daude. Estatuek Haurraren Eskubideen Komiteari txostenak aurkezteko konpromisoa hartzen dute. Txosten horietan konbentzioan aitortutako eskubideak gauzatzeko hartzen dituzten neurriak eta hartutako neurriekin eginiko aurrerapenak azaldu behar dira. Lehen txostena hitzarmena sinatu eta bi urtetara aurkeztu behar da, eta hortik aurrera bost urtean behin.
Aipatu beharrekoa da, Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena berrespen kantitate handiena duen nazioarteko tratatua dela. Egun, Nazio Batuen Asanblada Orokorrak errekonozituriko 196 estatuk berretsi dute hitzarmena. Estatu Batuek kenduta gainontzeko estatu guztiek onartu dute, 2015ean Somaliak onartu ostean.
UNICEF
Haurren Laguntzarako Nazio Batuen Funtsa (ingelesez United Nations International Children's Emergency Fund, UNICEF) Nazio Batuen agentzia bat da, mundu osoko haurrei laguntza humanitarioa eta garapenerako laguntza emateaz arduratzen dena. New Yorken du egoitza, Nazio Batuen Erakundearen egoitzan, eta munduko gizarte-ongizateko erakunde hedatuenen eta ezagunenen artean dago, 192 herrialde eta lurraldetan presentzia duelarik. UNICEF Haurren Laguntzarako Nazioarteko Funtsaren (ingelesez International Children’s Emergency Fund, ICEF) ondorengoa da. Erakunde hori 1946an sortu zen, Bigarren Mundu Gerrak eragindako haurrei eta amei berehalako laguntza emateko.
UNICEFen jardueren artean daude immunizazioak eta gaixotasunen prebentzioa, HIESa duten haur eta amentzako tratamendua ematea, haurren eta amen nutrizioa hobetzea, saneamendua hobetzea, hezkuntza sustatzea eta hondamendiei erantzuteko larrialdiko laguntza ematea.
Save the Children
Save the Children Funtsa, Save the Children izenez ezaguna, Eglantyne Jebbek 1919an Erresuma Batuan sorturiko gobernuz kanpoko erakundea da. Hasiera batean haurren bizitza hezkuntza, mediku-arreta eta aukera ekonomiko hobeen bidez  hobetzeko; eta hondamendi naturaletan, gerran eta beste gatazka batzuetan larrialdiko laguntza emateko sortu zen. Egun, 120 herrialdetan lan egiten duen 29 erakunde nazionalek osatutako mugimendu globala da.
Erakundeak gazteentzat eskubide gehiago lortzeko politika aldaketak sustatzen ditu, batez ere Nazio Batuen Erakundearen Haurren Eskubideen Adierazpena betearaziz. Save the Childreneko kideek larrialdiko laguntza-ahaleginak koordinatzen dituzte, haurrak gerraren eta indarkeriaren ondorioetatik babestuz.
Humanium
Humanium haurrak babesteko nazioarteko gobernuz kanpoko erakunde bat da, mundu osoan haurren eskubideen urraketak geldiarazten dituena. 2008ko azaroaren 20an Genevan sortu zen. Humaniumen helburuek hiru ikuspegi osagarri dituzte: Urtero bost milioi pertsona baino gehiago haurren eskubideei buruz kontzientziatzea, haurren eskubideen urraketen biktimentzako lege-laguntza, haurrei laguntzeko proiektuak dituzten tokiko kideei laguntza ematea.
Adopzioa
Adopzioa, egintza juridiko baten ondoren, legalki adin nagusitasuna lortu ez duten haurrek tutore legalak izateko prozesu baten ondoren gertatzen da. Horren bitartez, amatasun edo aitatasun harreman bat ezartzen da, eta hauek haurrataz arduratuko dira. Prozesu honetan haurraren abizenak aldatzen dira. Munduan zehar kultura eta sistema ezberdinak daudenez, lurralde bakoitzak lege ezberdinak ditu adopzioaren inguruan, adibidez Espainian adingabeen Babes Juridikoaren Lege Organikoa, adoptatu ahal izateko erakunde publikoak onartu behar izango du. Arlo honetan garrantzia handia izango dute umezurztegiak, guraso legalik ez duten haurrak bertan bizi bai dira.
Haurren estatusa
Familiak funtsezkoak dira haurrek heziketa amultsua jaso dezaten eta gizartearen parte izateko behar dituzten trebetasunak garatzeko. Afektu honen garapena ez da genetikan oinarritzen, harreman esanguratsuetan baizik, eta horregatik esan dezakegu "familia" guraso biologikoetatik haratago doala. Familia bat, haurren oinarrizko premiak (elikadura eta arropa) asetzeaz arduratzen den instituzio bat baino askoz gehiago da, mundua ikusten, pentsatzen eta besteen bizitza baloratzen laguntzen baitute.
Familiari esker, haurrak nor diren ikasten eta haien nortasuna larrutzen laguntzen die, eta laguntza emozionala ematen die. Haurrak hazten diren giroak bizitza osorako funtsezko elementuak definitzen ditu. Funtsezkoa da haurrak familia giro babesle batean haztea, non afektua, errespetua, zaintza, maitasuna eta babesa erabateko garapena ahalbidetuko baitiete bizitza independente eta autonomoa lortu arte.
Familia giza taldeko bi elementuren edo gehiagoren (gurasoak eta seme alabak) barne unitatea da, bikote baten batasunetik abiatuta komunitate bihurtzen dira, eta arreta berezia behar duten gizarte taldeetako bat da.
Familia bakoitza bakarra da, bere kideak desberdinak diren aldetik, pentsatzeko eta sentitzeko modu desberdinekin, baina familiaren forma edo egitura, baita papera ere, aldatu egiten da gizartearen arabera. Dena dela, familia nuklearra (bi heldu, gizon eta emakume, beren seme alabekin) da gizarteetako unitate nagusia. Beste erkidego batzuetan, nukleoa familia handi bat bezala dago integratuta, aitona amonekin eta beste senide batzuekin. Hirugarren familia unitatea, guraso bakarreko familia da. Familia horretan, seme alabak ezkongabe, alargun edo dibortziatuta dauden aitarekin edo amarekin bakarrik bizi dira.
Familia egitura aldatu egin da gurasoen funtzioei, osaerari, bizi zikloari eta rolari dagokienez tradizionalagoa den formari dagokionez, batez ere emakumearen rolagatik; izan ere, emakumearen egoera ekonomikoa aldatu egin denez, familiaren sostengu bila etxetik atera behar izan du. Era berean, haurrak hainbat familia gune desberdinetan hazi daitezke.
In vitro
In vitro ernalketak (FIV) konplexutasun txikiagoko lagundutako ugalketako beste tratamendu batzuk baino haurdunaldi tasa handiagoak eskaintzen ditu. Metodo hau emakume baten obulua eta gizon baten espermatozoidea laborategiko plater batean elkartzean oinarritzen da. In vitro hitzak gorputzetik kanpo esan nahi du, ernalketa aldiz, espermatozoidea finkatu egin dela eta obuluan sartu dela. Prozesu hau emaile baten edo bikotearen espermarekin egin daiteke, eta ernalketa prozesua errazteko aukera ematen digu, hura zailtzen duten beste arrazoi batzuk daudenean.
Haurduntza subrogatu
Haurdunaldi subrogatuaz edo umetoki subrogatuaz ari garenean, emakumeen ernalezintasun arazoak konpontzeko sortu den metodoaz ari gara; izan ere, hainbat arrazoi direla medio, ezin dute haurdunaldirik izan. Horregatik, bikote horrek bere obuluak eta espermatozoideak ematera jotzen da. In vitro sistemaren bidez ernaldu ondoren, haurdunaldiari aurre egiteko ardura izango duen hilobi batera transferi daitezen, hau da, beste emakume batek erditzeko ekintza aurrera eramango du.
Emailearen obuluak ernaltzen dituzten espermatozoideak dituen enbrioi bat sortzen da emakumearen umetokian jartzeko helburuarekin haurra jaio arte. Baliteke haurdunaldi subrogatua kimioterapia eta erradioterapia moduko minbiziaren aurkako tratamendu jakin batzuk jaso zituzten gizon eta emakumeentzat, hauek batzuetan antzutasuna eragiten bai dute.
Haurrak historikoki
Haurrak hezteko eta hazteko interesa, historia bezain zaharra da, aldi historiko bakoitzean asko aldatu da haurrak hezteko modu ideala. Era berean, betidanik izan da, bizitzaren ibilbidea, etapa edo aro ezberdinetan banatzeko joera, jaiotzatik heriotzara. Garai horiek banatzeko erak, zerikusia zuen gizarte eta une historiko bakoitzaren ikuskera nagusiarekin. Adibidez, badirudi XVII. menderarte ez zela “haurtzaro” kontzepturik izan, ez behintzat gaur egun ulertzen dugun moduan; beti ere, haurrek merezi duten garrantzi eta errespetuarekin.
Grezia
Grezian sortu zen lehen aldiz hezkuntza liberalaren eta pertsonaren garapen "integralaren" kontzeptua (gorputz-arima). Filosofo batzuek, hezkuntza giza izaerara egokitzeko beharra plazaratzen dute.
Era berean, garatzen hasten da medikuntza eta haurren osasunarekiko interesa (medikuntza hipokratikoa eta galenikoa). Interesgarria da pertsonaia nerabeen presentzia greziar antzerkietan (Sofokles, Euripides). Aristotelesek, askotan adierazten du hezkuntza arazoekiko interesa bere idazki askotan, gizon libreen prestakuntzan laguntzeko.
Haur hezkuntzako aldi ezberdinak aipatzen ditu: "2 urtera arte (lehen aldia) haurrak gogortzen joatea komeni da, hotzaren moduko zailtasunetara ohituz; hurrengo arora arte, 5 urte bete arte, denbora horretan, oraindik ez da komeni azterketa batera edo lan bortxazkoetara bideratzea, horrek hazkundea eragotz ez dezan; hala ere, nahikoa mugimendua ahalbidetu behar zaie gorputz-inaktibotasuna saihesteko; eta ariketa hori hainbat sistemaren bidez lor daiteke, batez ere jokoagatik. Aristotelesek Politika liburuan esan zuenez "Haurtzaroko jolas gehienek etorkizuneko adineko zeregin serioen imitazioak izan beharko lukete”
Grezia klasikoan, gizonak eskolarazteko beharra defendatzen da, lehenik eta behin instrukzio informal bat jasoz (pubertarorarte: irakurtzea, idaztea, heziketa fisikoa), eta ondoren instrukzio formal bat: literatura, aritmetika, filosofia, zientzia.
Erroma
Erroman, garrantzia galtzen du hezkuntza liberalak, eta askoz arreta gutxiago jartzen zaio gorputz hezkuntzari eta kirolari. Hezkuntzaren helburua hizlari onak prestatzea da, "Erretorikaren bidez gazteen arima edertzeko".
Herritar libreek eskuratzen dute soilik hezkuntza. 12 urte bete arte, eskolak mistoak ziren eta, adin horretatik aurrera, haurren patua banatu egiten zen (aberatsena eta pobreena bezala). Familia aberatsetako gizonek eta, salbuespen gisa, irakasle propioa zuen neskaren batek bakarrik jarraitzen zuten ikasten (hori aitaren borondatearen mende zegoen soilik). Baina, oro har, emakumeak filosofia edo antzeko edukiak ikastea bide "arriskutsutzat" jotzen zen, libertinajetik hurbil.
Kristautasuna eta erdi aroa
Grezia eta Erromarentzat, gizarte erakunde garrantzitsuena eta hezkuntzaz arduratzen zena estatua zen, baina, aldiz, Erdi Aroan, kristautasunaren eraginez, eliza da hezkuntza erlijiosoa zein sekularra kontrolatzen duen instituzioa. Erdi Aroan zehar, erabat desagertu zen hezkuntza liberalaren ideia. Hezkuntzaren helburua ez zen librepentsalariak prestatzea, haurrak prestatzea baizik, Jainkoa zein eliza eta bere ordezkariak zerbitzatzeko, modu horretan elizaren autoritateari men eginez. Gorputz heziketa ezabatzen da, gorputza bekatu iturri dela uste bai da. Oro har, tradizio judu-kristaua "jatorrizko bekatuaren" kontzeptuaren ingurukoa da. Kontzeptu hori dela eta, haurra izaki gaizto eta ustel gisa ulertzen zen, eta sozializatu egin behar zuen, diziplinaren eta zigorraren bidez berrerosiz.
XVII. mendean Abad Berullek hau idatzi zuen: "Ez dago haurtzaroa baino egoera txarragorik eta zitalagorik, heriotzaren ondoren". Ez da ikusten haurtzaroari buruzko kezkarik, eta heziketa ez da haurrari egokitzen. Izan ere, eduki erlijiosoen irakaskuntza guztia latinez da (ama hizkuntza erabat desegokitzat jotzen da ezagutza transmititzeko). Haurra homunkulu (miniaturazko gizaki) gisa ulertzen da, ez dago ez garapenik, ezta aldaketa kualitatiborik, gaztetasunetik heldutasunerainoko aldaketa baizik. Hori guztia honako esaldi honetan islatzen da: "Denbora bakarrik senda daiteke haurtzarotik eta bere akatsetatik". Beraz, haurra "eraberritu" ahal izateko hezi egin behar da. Hezteak eta hazteak zaintza fisikoa, diziplina, obedientzia eta Jainkoarekiko maitasuna eskatzen zutela uste zuten, baina ez zegoen haurren garapen onerako maitasunaren beharrari buruzko erreferentziarik. Gizonak bakarrik sartzen ziren hezkuntzan, ez emakumeak. Erdi Aro osoan zehar, haurra, eskulan gisa erabiltzen da.
Errenazimendua eta XVII. mendea
Errenazimentuan, haur-hezkuntzari buruzko ideia klasiko ugari berpizten dira. Haurra ez da zintzoa ala gaiztoa jaiotzen; are gehiago, izatera edo egitera iristen den guztia bere esperientzien araberakoa izango da.
Adibidez, Erasmok haurren izaerarekiko nolabaiteko interesa adierazten zuen. Luis Vivesek aldiz, haurraren bilakaerarekiko interesa erakutsi zuen, desberdintasun indibidualengatik eta heziketa haurren egoera anitzetara egokitzeko beharragatik. Derrigorrezko eskolatzea defendatzen du, gutxienez 12 urte bete arte (aurreko etapetan erabat baztertutako ideia), eta latinaren ordez, oinarrizko irakaskuntza, ama-hizkuntzan emateak dituen abantailak adierazten ditu.
Garai honetakoa da Héroard, Luis XIII.a Frantziakoaren tutore izan zena, eta bere haurtzaro eta gaztaroari buruzko egunkari bat idatzi zuena, garaiko ideia interesgarriak azalduz. Henri IV.ak adibidez, bere semea hezteko eman zion aholkua aipatzen du: "Zigor fisikoa behar adina aldiz aplika dezala, nire esperientziaz, bizitzan hoberen funtzionatu didan metodoa dela ziurta dezakedalako". Giza izaeraren eta, ondorioz, haurraren ikusmoldeen aldaketa garrantzitsu bat, filosofiako korronte enpiristatik dator.
John Lockek esperientziaren eta ohituren garrantzia azpimarratzen du, eta jaioberriaren ikuspegia proposatzen du tabula rasa edo arbel zuri gisa; non esperientziak arrastoak utziko dituen. Hau da, haurra ez da ona edo txarra jaiotzen, baizik eta egiten eta bizitzen duen guztia bere esperientzien araberakoa izango da.
Industria iraultzarekin eta burgesiaren larrialdiarekin, haurren eskulanaren beharra nabarmen murrizten da, eta, beraz, haur askok lanera joan behar izateari uzten diote, eta "aisialdiko ordu gehiegi" geratzen zaizkie, jardueraren batekin bete behar dituztenak. Hori dela eta, eskolaratze beharra funtsezko helburu bihurtu da. Bestalde, bizitza sozialean eta familia bizitzetan izandako aldaketek gurasoen eta seme-alaben arteko harreman estuagoa sustatzen dute.
XVIII-XIX.mendeak
Jean-Jacques Rousseau XVIII. mendeko irudi garrantzitsuenetako bat da. Bere Émile ou de l 'éducation (1762) lanak, haurrak hezteko zuen erari buruzko oinarrizko printzipio batzuk biltzen ditu, eta liburu zinez ospetsua bihurtzen da Frantziako goi mailako gizartean. Haurra berez ona dela, bere ideia bai garrantzitsu, bai ezagunetariko bat da. Bere ustez, horrela jaiotzen omen da haurra, gutxienez, eta gizartea da haurraren joera onak galtzera irits daitekeena. Kontuan izan behar da honetan alde handiak daudela Rousseau eta korronte enpiristen artean (Locke eta enpirismo ingeles osoa, oro har). Bestalde, sendotasunez defendatzen du, ezagutza lortzeko, hezkuntza oro egokitu behar dela haurraren mailara, ekintzaren eta esperientziaren garrantzira, baina ez soilik hitzaren bitartez. Memoria-praktika hezitzaileegiak kritikatzen ditu. Haurraren Erdi Aroko ikuspegiaren aurrean, Rousseauk, ezaugarri propioak dituen izakia dela dio, garapen fisiko, intelektual eta moral bati jarraitzen diona, eta ideia hauek laburbiltzen ditu esaldi honetan: “Gizakiaren txikia ez da soilik gizon txikia.”
Rousseauren ustez, hezkuntza derrigorrezkoa izan beharko litzateke, eta emakumea barne hartu beharko luke. Pedagogo eta filosofoen beste ideia berritzaile batzuk, Pestalozzi, Tiedemann eta Froebelenak dira. Azken horrek "Kindergarten" (eskolaurreko eskola) ideia sustatzeaz gain eskola-etxeen arteko hezkuntza-jarraitutasuna, haurren jolasak bere garapenerako duen garrantzia eta gurasoen eta seme-alaben arteko elkarrekintzaren eta harremanaren beharra nabarmentzen ditu.
Bi mende hauetan (XVIII eta XIX) haurren behaketak ugaritu egiten dira. Hauek gero eta sistematikoagoak dira, pedagogoek, filosofoek eta zientzia-gizonek egiten dituztelarik, horietako asko beren seme-alabekin. Horrez gain monografia biografiko ugari argitaratu ziren: Taine (1876), Darwin (1877), Preyer (1882), etab. Garai honetan interes ikaragarria dago "salbuespen" edo "bereziak" diren haurrengatik:
- Itardek Aveyrongo haur basatiari buruz egindako ikerketa;
- Supergaituen azterlana (Mozart)
- Jaiotzez itsuak diren, baina ondoren ikusmena berreskuratzen duten haurrak.
Charles Darwinek Espezieen Jatorriaz (1859) argitalpenarekin, iraultza kontzeptuala eragin zuen, bai zientzietan eta baita gizakiaren ikuskeran ere. Psikologian duen eragina berantiarragoa bada ere, bere teorian funtsezko kontzeptuak daude, hala nola animali-gizon eta haur-gizonen jarraitutasuna, giza garapenerako hurbilketa naturalista, eta psikologia konparatua.
Esan daiteke haurraren ikerketa zientifikoa XIX. mendearen bigarren erdian hasten dela. Gainera, mende horren amaieran zenbait arazo praktiko planteatzen ziren, haurren hazkuntza eta hezkuntza teknikei dagokienez. Herrialde batzuetan derrigorrezko hezkuntza orokorra beharra planteatu zen, eta eztabaida sozial eta politiko handiak sortu ziren gaiari buruz. Planteatzen diren arazo zehatzen artean, garapen "normala" duten haurrak identifikatzeko beharra dago, "atzeratuetatik" bereiziz. Horrek, garapena neurtzeko lehen tresnak garatzea dakar, adibidez Binet eta Simonen lehen inteligentzia-testa. Hala ere, XIX. mendean oraindik ez dago haurtzaroaren eta hezkuntzaren ikuskera bateraturik.
Egun, Europa kontinentalean, Rousseauren pentsamenduaren eraginak bere horretan dirau, haurraren berezko ontasuna eta heziketa permisiboaren ideia defendatzen baititu. Ameriketako Estatu Batuetan eta Ingalaterran, aldiz, kalbinismoaren tradizioa da eragin handiena duena: haurra eraberritu egin behar da, zigor fisiko eta publikoa erabiliko duen hezkuntza autoritario baten bidez.
Infantizidioa
Infantizidioa sarri praktikatzen zen, akats fisiko edo deformidaderen batekin jaiotzen zen haurretan; gehienetan, seme-alaba ez-legitimoekin edo emakumearen harreman adulteroen ondorioz; baita horiek mantentzeko baliabide ekonomikorik ez izateagatik ere (kasu horretan, jaioberria bizilagun edo senideei "ematea" ere aukeratzen zen); eta, batzuetan, arrazoi erlijioso ilunengatik (eskaintzak, etab.). Seme-alabak onartu eta aitortzeko prerrogatiba aitarena zen. Honek uko egiten bazion, jaioberria kalean uzten zen, eta nahi zuenak jaso zezakeen, edo ez. Honi haurraren "erakusketa" deitzen zitzaion. Praktika hori ohikoagoa zen neskekin, balio sozial txikia zutelako mutilekin alderatuta. Infantizidioa ez zen hilketatzat hartu IV. mendera arte, Erdi Aroan zehar asko praktikatzen zen arren. Helenar batek kristo aurreko lehen urtean bere emazteari idatzitako eskutitz batean "Haur bat izatera iristen bazara, utzi bizitzen; haurra bada, bota ezazu haurra" irakur daiteke.
Kontrazepzioa
Kontrazepzioa ohiko eta legezko praktikak zen Grezian eta Erroman. Kontrazepzioaren barruan koito osteko garbiketa, diafragmak edo droga espermizidak bezalako metodoak aurkitu zitezkeen. Metodo guztiak emakumeek gauzatzen zituzten, ez gizonek. Abortua ere praktikatzen zen, haurdunaldiaren une oso aurreratuetan ere gauzatuz.
Haurren heriotza tasa antzinatasunean
Antzinatasunean eta Erdi Aroan, arrazoi naturalengatik hildako haur tasa oso handia zen gaixotasunak, elikadura txarra eta istripuak oso ohikoak zirelarik. Hori dela eta, bularreko haurrak ez zuen balore handirik gizarte hauetan; 5 edo 6 urtetik gorakoek bakarrik hartzen zutelarik balioa. Arrazoi hauengatik, haurtzaroa "oso adin hauskor" bezala deskribatzen zen, eta, gainditzen zutenentzat, trantsizio garai bat bezala zen.
Seme alabekiko tratua historikoki
Seme-alaben tratuari dagokionez, mendeetan zehar oso zabalduta dagoen ideia bat da aitek eta amek paper desberdinak hartu behar dituztela beren gain. Aitaren zorrotza eta adierazpen afektibo ia ezekoa izan behar da, eta ama berriz bihozbera eta maitekorra. Ideia horiekin batera, mendeetan zehar, amarekin erlazio afektibo baten eragin luzea mantentzea, haurraren garapenerako kaltegarria dela uste zuten.
Haur txirotasuna Europan
Europako biztanleriaren sektore handien pobreziaren eskutik zioan 5 urte baino zaharrago zen haurra lanean sartzearekin (XIV. mendera arte, familia pobreetako neska asko sei urterekin ematen dira zerbitzari gisa). Haurra nolabait "helduaren esklaboa" zen, gurasoek berea zuten. Entregatu, utzi edota saldu zezaketen. XII. mendean elizak esaten zuen seme bat ezin zitekeela saldu baldin eta zazpi urte baino gehiago bazituen. Errusian guzti hau ez zen legez debekatu XIX. mendera arte.
Maltusianismoa:
XVIII. mendean antisorgailuek haurren heriotza-tasa murriztea zuten helburu. Haurra ez da jada "galera saihestezin" bat, eta pixkanaka desagertu egiten da haurraren lehenagoko ideia, hau da, haur asko sortu behar izatea batzuk helduarora iristea lortzeko. Garrantzitsua da gogoratzea mendeetan zehar haurra "hezteko" interesa zegoela (batez ere arrazoi praktikoengatik), ez haren garapenagatik, eta XVII. mendean agertzen ziren zenbait pentsalari hezkuntza haurrari egokitzeaz arduratzen zirenak eta praktika pedagogiko tradizionalak kritikatzen zituztenak; adibidez, eskolastika. Hala ere, XX. mendera arte, haurtzaroa ez da erabat zein esplizituki aintzatesten gizaldi gisa, bere ezaugarri eta beharrekin, haurra pertsona gisa, nortasun pertsonalerako, duintasunerako eta askatasunerako eskubidearekin.
Haurren hezkuntza
Jaiotzen diren lurraldearen arabera haurrek hezkuntza eta kultura ezberdinak jasotzen dituzte. Hezkuntzak berebiziko garrantzia hartzen du haurraren etorkizunean. Gizarte bakoitzak duen hezkuntza sistema ezberdina da, gizarte ezberdinetako haurren artean ezberdintasunak sortuz. Badira gizarte batetik at hazi diren haurrak, hauek haur basati izena jasotzen dute.
Euskal Herria
Euskal Herrian ikasten duten haurrek bi hezkuntza oso ezberdin jaso dezakete. Euskal Herria bi estaturen artean banaturik dagoenez hezkuntza ere bi sistema ezberdinetan banatzen da, Espainiakoa eta Frantziakoa.
Hego Euskal Herrian ikasten duten haurrak hezkuntza sistema espainiarraren mende daude. Euskal Autonomia Erkidegoak eta Nafarroak hezkuntza eremuan arauak sortzeko gaitasuna daukate. EAE osoan eta Nafarroako zenbait zatitan euskarak ofizialtasun estatusa dauka, haurrek euskaraz ikasteko berme guztiak dituztelarik. Ipar Euskal Herrian Frantziak ez ditu hezkuntza eskuduntzak bertako lurraldeekin partekatzen eta euskarak ez du inolako ofizialtasunik bertan, euskaraz ikasteko aukera badagoen arren.
Euskal Herri osoan hezkuntza prozesua antzerako egituretan antolatzen da; haurtzaindegiak, haur hezkuntza, lehen hezkuntza eta bigarren hezkuntza. Hala ere, Frantziako eta Espainiako sistemek ezberdintasun ugari dituzte egitura horien barruan. Euskal Herrian ikastetxe mota ezberdinak aurki daitezke. Hauek publikoak, itunpekoak edo pribatuak izan daitezke. Itunpekoetan aipamen berezia merezi dute ikastolek, haurrei euskara eta euskal kultura sustatzeko sortu ziren ikastetxeak.
Europa
1957tik aurrera, Europako estatuak lankidetza sustatzen hasten dira, batik bat alor ekonomikoan. Hala ere, Europako haurren hezkuntza ez da aipatu ere egiten 1992ko Maastrichteko itunera arte. Europar Batasunak hezkuntza arlorako helburu komunak ezarri eta hezkuntza-programak finantzatzen baditu ere, hauek ez dira inposatzen, eta herrialde horiek askatasunez antolatzen dute beraien hezkuntza sistema. Gaur egun, Europako sistemak oso ezberdinak dira, eta zaila izango litzateke epe laburrean politika bateratua lortzea.
Europako hezkuntza sistemak konparatuz gero, antolakuntzan eta kudeaketan desberdintasunak daudela ikusten da. Sistema zentralizatuak eta deszentralizatuak aurki daitezke. Esan genezake herrialde bakoitzean sistema horien ezarpena baldintza historiko edo politikoen araberakoa izan dela. Espainiak, adibidez, tarteko eredu bat du. Oinarrizko hezkuntza eskumenak estatuaren esku daude, baina autonomia erkidegoek eskumen propioak dituzte. Frantzia eredu zentralizatu baten adibide garbiena da, non gobernua antolaketaren, curriculum edukiaren, langileen kudeaketaren eta administrazio-kontrolaren arduraduna den. Alemania berriz eredu deszentralizatu baten adibide onena da, non länderrek subiranotasun osoa duten hezkuntza eremuan.
Beste lurralde batzuekin alderatuz, Europako haurrek jasotzen duten hezkuntza ez da horren laikoa. Erresuma Batua edo Grezia moduko estatuetan ez da erlijioa ematen ikastetxeetan, baina Alemania, Espainia edo Italia moduko lurraldeetan ikastetxe publikoetan erlijioa ikasgai modura daukate, derrigorrezkoa ez den arren.
Afrika
Afrikako herrialde askotan 10 eta 11 urte inguruko haurren % 10ak baino gutxiagok irakur dezake paragrafo bat. Egoera soziopolitiko eta ekonomikoaren eraginez afrikako herrialde ugarik arazo asko dituzte hezkuntzan.
Iparraldeko Afrikako haurrek jasotzen duten hezkuntzak garapen handia jaso du azken urteetan. Lurralde garatuagoekin alderatu ezkero lurralde hauetako hezkuntzak hobetzeko asko dituen arren, aurrerapen handiak egin dira, batik bat hezkuntzaren unibertsalizazioan. Hala ere, familia aberats eta txiroetako haurren artean ezberdintasun handiak ematen dira, gizonezko eta emakumezkoen artean ematen diren moduan. Egipton adibidez irakaskuntzaren derrigortasuna eta doakotasuna 6 eta 15 urte bitartekoa da. Derrigortasuna gorabehera, eskola uzten duten haurren portzentaia oso altua da. Honen arrazoia pobrezia izan ohi da.
Saharaz hegoaldeko Afrikan, non biztanleriaren erdia muturreko pobrezia, HIESA eta bestelako gaixotasunak edo gerrak oso ohikoak diren, hezkuntzak gabezia ugari ditu. Analfabetismo tasak oso handiak dira lurralde honetan eta haur ugarik hezkuntza sistema uzten dute, batik bat emakumezkoek. Haur-ezkontzak dira emakumezkoek hezkuntza uztearen arrazoi nagusietako bat. Hezkuntza kolonizatzaileen hizkuntzan ematea oso ohikoa da, eta horrek zailtasun ugari sortzen dizkie haurrei. Erdialdeko Afrikan eta Mendebaldeko Afrikan bizi den biolentzia testuinguruan oso ohikoa da talde beligerante ezberdenek eskolak erasotzea. 2019ko ekainerako 9.272 eskola itxi ziren, 1,91 milioi haurrei eta 44000 irakasleri eraginez. Egun 40,6 milioi haur daude eskolaratu gabe lurralde hauetan.
Hala ere, Saharaz hegoaldeko Afrika guztian egoera ez da berdina. Badira hezkuntza garatuagoa duten lurraldeak. Honen adibide dira Hegoafrika, Kenya, Zimbabwe eta Kongoko Errepublika. Hegoafrikan adibidez, hezkuntza kolonizatzaileen hizkuntzan eman beharren bertako hizkuntzetan ematen da, haurrei erraztasunak emanez, beraien ama hizkuntzan ikasteko aukera bai dute. Hegoafrikan, hezkuntza publikoa edo pribatua izan daiteke, eta derrigorrezkoa da 7 eta 15 urte bitartean.
Asia
Hala ere, Asia oso kontinente handi eta hetereogeneoa da. Lurralde askok arazo ekonomiko handiak dituzte, eta ekonomiak eta hezkuntzak norabide bera dute: zenbat eta hezkuntza hobea, orduan eta ekonomia hobea, eta alderantziz. Hori dela eta Afganistan eta Pakistan moduko lurraldeek analfabetismo tasa handia daukate.
Ozeania
Ozeaniako hezkuntzak ospe handia dauka. Zelanda Berriko eta Australiako haurrek jasotako hezkuntzak balorazio oso onak jaso izan dituzte nazioartean. Australiarrentzat hezkuntzak garrantzia handia hartzen du. Hezkuntza eskuduntza estatu eta lurralde desberdinek daukate. Estatuko edo lurraldeko gobernu bakoitzak eskola publikoak eta pribatuak finantzatzen eta arautzen ditu bere gobernu-eremuan. Ingelesa da Australiako hizkuntza ofiziala, eta hizkuntza hori erabiltzen dute haurrek hezkuntza sisteman. Zelanda Berrian bi hizkuntza ezberdin dituzte, ingelesa eta maoriera, baina hezkuntza prozesuan haurrek ingelesa bakarrik erabiltzen dute.
Pedagogia
Pedagogia edo hezkuntzaren zientzia, hezkuntzaren teoria eta praktikaren jakintza da. Hezkuntza fenomeno konplexua izanik, pedagogiak ere maila eta ezagutza arlo anitz bere baitan hartzen ditu. Horrela, banakoaren zein gizartearen ikuspegitik azter daiteke eta ondorioz, psikologiaren eta soziologiaren kontzeptu, teoria eta metodoak biltzen ditu bere baitan.
Bestalde, ikuspegi teoriko eta ideologiko batetik, (filosofiaren eta politikaren bitartez) zein berehalako ikuspegi praktiko batetik azter daiteke (didaktika izeneko arloa osatuz) pedagogia, modu horretan hezkuntzarako metodo eta teknika ezberdinak garatuz. Hezkuntzaren konplexutasuna estaltzeko, beste zenbait diziplina ere jasotzen ditu, hala nola antropologia, historia eta ekonomia. Pedagogiaren helburua, hezkuntza deskribatu eta ezagutzeaz gain, hezkuntza sistema aldatu eta hobetzea da, pedagogiatik bertatik ezarritako norabideei jarraituz pertsona eta gizartea garatuz. Didaktikarekin duen harremana kontrajarria da; eredu soziologiko gehienek didaktikaren alde agertzen diren arren, eredu psikologikoek pedagogia tresna onena dela uste dute, Piaget eta beste pedagogo batzuek adierazi dutenez.
Zenbait definiziotan pedagogia haur hezibidearekin, hau da, haurrak hezteko jakintzarekin, lotzen da. Hala ere, zabalduago dago pedagogia irakaskuntza ofiziorekin lotzea, irakaskuntza zentzu zabalarekin, eta ez bakarrik haurren heziketan ematen den irakaskuntzarekin. Merriam-Webter hiztegiak, esate baterako, pedagogia "the art, science, or profession of teaching" bezala definitzen du, hau da "irakaskuntzaren arte, zientzia edo ofizioa".
Pedagogoa ikasleen prestakuntzaz, ebaluazioaz eta baliabideen kudeaketaz arduratzen den profesionala da. Hezkuntza arloko aditua. EHUko Pedagogia Graduko arduradunen arabera, pedagogoaren egitekoa "erakunde, gizarte, kultura eta lan arloetan giza eskubideen errespetuan oinarritutako hezkuntza inklusiboa, eleanitza, komunitarioa eta pertsonen bizi osoan zeharreko gizarte-ongizateari begirakoa gauzatzera zuzenduta egongo da". Haurrek, adin ezberdinetan, beren trebetasunak adierazteko modu desberdinak dituzte, eta haurren pedagogoen betebeharra da trebetasun horiek indartzen laguntzea.
Ikuspegi pedagogikoak
Pedagogia kritikoa: Pedagogia kritikoa ikuspegi pedagogikoa zein gizarte-mugimendu zabalagoa da. Pedagogia kritikoak historiak inpugnatu eta moldatzen dituela hezkuntza-praktikak, eskolak ez direla politikoki neutralak eta irakaskuntza politikoa dela onartzen du. Ikuspegi honek dionez ikasketa planari, diziplina praktikei, ikasleen probei, testuliburuen hautaketari, maisuak erabilitako hizkuntzari eta gehiagori buruzko erabakiek boterea eman edo kendu diezaiokete ikasleei. Hezkuntza-praktikek ikasle batzuei laguntzen dietela beste batzuen aldean, eta praktika batzuek ikasle guztiei egiten dietela kalte onartzen da. Halaber, hezkuntza jardunbideek, askotan, ahots eta ikuspegi batzuk errazten dituztela uste da, beste batzuk baztertzen dituzten bitartean. Aztertutako beste alderdi bat irakasleak ikasleengan duen boterea eta honen inplikazioak dira. Helburua, ikasleak herritar aktibo eta konprometitu bihurtzea da, beren bizitza eta komunitateak aktiboki hobetu ahal izan ditzaten.
Praktika pedagogiko kritikoek ikasgelako ikasleen ezagutza eta perspektibak barne har ditzakete. Gainera, eskolaren eta, oro har, komunitatearen arteko lotura egin dezakete, eta arazoak planteatu ahal dizkie ikasleei, modu horretan bereganatutako ezagutzak eta ulermena zalantzan jartzera bultzatzeko. Ikasleei arazoak planteatzearen helburua beren arazoak planteatzen hastea da. Maisu-maistrek autoritate-posizioa aitortzen dute, eta autoritate hori erakusten dute ikasleei laguntzen dieten ekintzen bidez.
Ikaskuntza dialogikoa: Ikaskuntza dialogikoa elkarrizketaren bidez egiten den ikaskuntza da, normalean berdintasunezko elkarrizketaren emaitza da. Beste hitz batzuetan esanda, pertsona ezberdinek baliozkotasun-aldarrikapenetan oinarritutako argudioak ematen dituzten elkarrizketa baten ondorioa da, ez botere aldarrikapenetan oinarritutakoa.