cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gau Beltza
Erromatarren tradizioan txertatzea
Antzinako Erromak zelten lurraldeak okupatu zituenean, beste askotan gertatzen zen bezala, jaia euren kulturara asimilatu zuten. Berez, Erroman urriaren bukaeran eta azaroaren hasieran, "uzta jaialdi"ak antolatzen ziren, Pomonaren omenean (fruitu arbolen jainkoa). Bi tradizio horien nahastetik Halloweenen garrantzi handia duten sagarrak gehitu bide ziren.
Jaiaren kristautzea
Gaur egungo Halloweengo ohiturek aldaketa handiak izan dituzte, kristautasunaren eraginez. Santu Guztien Egunaren bezperan ospatzen da Halloween, eta haren biharamunean, Hilen Eguna, kristauen egutegi liturgikoan. Eliza primitiboaren garaitik jai nagusia da, Eliza Kristauaren barruan, Gabonak, Aste Santua eta Pentekoste egunak diren bezala. Bigiliak aurreko gauean hasten dira elizetan. Hiru egun horiek ingelesez Hallowmas izenaz ezagutzen dira eta kristauen ustez, santuak eta hildakoak gurtzeko egunak dira, arimak Zerura iristeko errezatzeko egunak. Santu Guztien Eguna lehen aldiz 699an ospatu zen, maiatzaren 13an. 835an azaroaren 1era igaro zen, Samhainaren data berean, Gregorio IV.aren aginduz. Batzuek uste dute hori zelten eragina izan zela; beste batzuek, germaniarren ideia bat. Autore batzuen arabera, praktikoagoa zen data hori hartzea, udan erromes ugari heltzen baitziren Erromara, eta udan Erromako Sukarra izeneko gaixotasun bat errazago hedatzen zelako.
Ohiturak Euskal Herrian
Santu Guztien Egunaren bezperan eta egunean bertan eta Hilen Egunean Halloween jaiaren antzeko hainbat ohitura zeuden Euskal Herrian. Hain zuzen, kuiak hustutzea, janari eskean ibiltzea edo baserriz baserri kantuan ibiltzea ohitura izan dira herri askotan XX. menderaino:
Kuiak husteaz gain, bada ohitura eskean joateko, Santa Agedan egiten den bezala. Utergan, esaterako, honako abestia kantatzen dute haurrek:
Ohikoa zen aldi berean mozorrotzea, askotan euskal inauterietan erabiltzen ziren antzeko jantziekin. Nahikoa zen izara bat mozorroa egiteko.
Mutrikun Gaba Beltza ospatzen da antzinatik: herriko etxeetan kui hutsak kandelarekin jartzen dira eta herriko kondaira zahar bateko Talaixako Mamua jaisten da herrira.
Ipar Amerikara heltzea
1840n jai hau Ameriketako Estatu Batuetara eta Kanadara iritsi, eta hango kulturetan errotze handia izan zuen. Irlandatik iritsitako migratzaileek Irlandako gosete handiaren ondorioz, jaiaren hainbat bertsio hedatu zituzten. Eurek eraman zuten kuiaren pertsonaia jack-o'-lantern edo "Jack xuhurra".
Hala ere, jaia ez zen ofizialki eta masiboki egiten hasi 1921. urtea arte. Urte horretan Minnesotan Halloweeneko lehen desfilea egin zen eta, handik gutxira, berriro egin zen beste estatu batzuetan. Hurrengo hamarkadetan, jaiak garrantzia hartu zuen.
Nazioarteratzea
1970eko hamarkadan, Halloween jaiaren AEBetako bertsioa nazioarteratu zen zinemaren bidez eta 1980ko hamarkadan telebistaren bitartez. 1978an John Carpenterrek Halloween gaua filma egin zuen, B serieko terrorezko zinemako funtsezkoa izan zena. Horren ondoren, ohitura hori mundu osoan hedatu zen.
Luka Dončić
Luka Dončić (Ljubljana, 1999ko otsailaren 28a) esloveniar saskibaloi jokalaria da. 2018az geroztik antolatzaile postuan jokatzen du NBA ligako Dallas Mavericks taldean.
2015eko apirilean, 16 urte eta 2 hilabete zituela, ACB ligan debuta egin zuen Real Madril taldearekin. Hiru denboralditan zehar aritu ondoren, 2018an NBArako bide hartu zuen. 2018ko NBA draftean, frankiziek jokalariak hatutatzeko zerrendan, hirugarren atera zen. Hori dela eta Atlanta Hawksek erosi zituen jokalariaren eskubideak, baina berehala saldu zizkion Dallas Mavericks taldeari.
NBAn jokatu zuen lehen denboraldian, Dallas Mavericks taldean, Lukak oso emaitza onak lortu zituen jokoaren aldetik. Hori dela eta, NBA Ligak urteko jokalari hasiberri onenari Rookie saria eman zion 2019an.
Key Colony Beach (Florida)
Key Colony Beach Floridako hiri bat da. Monroe konderrian kokatua dago. 2010ean 834 biztanle zituen, 1.7 kilometro koadrotan banatuta.
Pixels (2015eko filma)
Pixels (euskaraz Pixelak), 2015eko Chris Columbus estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikziozko komedia film bat da. Adam Sandler, Kevin James, Josh Gad, Peter Dinklage, Michelle Monaghan, Brian Cox, Ashley Benson, Sean Bean eta Jane Krakowski aktoreek antzeztu zuten.
Pieve di Coriano
Pieve di Coriano Italiako udalerri bat da. Mantuako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pixels (2015eko filma)
1980ko hamarkadan arcade aretoetako bideojokoei umorezko omenaldia egiten zaie, nagusiki Pac-Man, Space Invaders, Arkanoid, Galaga, Centipede eta Donkey Kong bideojokoei.
Coluber
Coluber Colubridae familiako narrasti genero bat da. Afrikan, Amerikan, Ekialde Hurbilean eta Indian bizi dira.
Limestone (New York)
Limestone  New York estatuko herri bat da. Cattaraugus konderrian kokatua dago. 2010ean 389 biztanle zituen, 4.2 kilometro koadrotan banatuta.
Pixels (2015eko filma)
Argumentua
Estralurtarrek gizakiek espaziora jaurtitako denbora-kapsula batean arcade bideojokoen irudiak ikusi eta beren aurkako gerra aldarrikapen gisa hartuko dute. Will Cooper (Kevin James) AEBetako presidenteak orduan bere harutzaroko adiskidemin eta 1980ko hamarkadako arcade bideojoko aretoetako Sam Brennerri (Adam Sandler) laguntza eskatuko dio, azken hau gaur egun etxez-etxeko ikusentzunezko sistemen instalatzaile bezala lan egiten du. Brenner, Eddie Plant (Peter Dinklage) eta Ludwlow Lamonsoff (Josh Gad) 1980ko hamarkadako arcade bideojokoetako espezialistek estralurtarren aurka borrokatu eta Lurra nahiz Gizateria salbatzeko talde xelebrea osatuko dute.
Pieve di Coriano
Mugakideak
Pieve di Corianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Pakatiano
Pakatiano (? - c. 248, Tiberius Claudius Marinus Pacatianus Filipo Arabiarraren garaian Erromako Inperioaren usurpatzaile bat izan zen Danubioaren eremuan.
Zosimo eta Zonarasen aipamenengatik eta hainbat txanponengatik ezagutzne dugu, Danubioko legio baten ofiziala zela esaten zutenak. Zosimoren arabera Mesian Pakatianok egindako altxamendua (ziurenik Viminacium kontrolpean izan zuen) eta Jotapianok Sirian egindakoak Filipo Arabiarra haserratu eta senatuari eskatu zien hiltzeko baimena. Dezio senataria bidali zuten, baina honek ondo asmatu zuen Pakatiano bere gizonek hilko zutela bere hil aurretik.
Pachycara bulbiceps
Pachycara bulbiceps Pachycara generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Nagasakiko Bakearen Parkea
Nagasakiko Bakearen Parkea (平和公園), Nagasakin dagoen parkea da, Bonba Atomikoaren hipozentruan kokaturik dagoena. Ondoan ditu Bonba Atomikoaren Museoa eta Bonba Atomikoaren biktimentzako Bakezko Oroimenaren areto nazionala.
Egitura
1955ean eraiki zen. Bertan dauden bi eraikin nabarmenenak Urakami katedralaren horma bat, 10 metrotako garaiera daukan Bakearen estatua (parkearen iparraldean) eta Bakearen iturria (hegoaldean) dira. 1978an eremu bat erreserbatu dute Herrialde desberdinek emandako Bakearen aldeko eskulturak ezartzeko.
Plaka
Honela dio hipozentruan dagoen plakak:
" 1945eko abuztuaren 9ko 11:02 AM orduan bonba atomiko bat lehertu zen puntu honetan 500 metrotako altueran. Harri beltzezko monolitoak hipozentroa markatzen du. Eztandaren uhinak, mila gradutik gorako bero izpiek eta erradiazio hiltzaileak kolpatu, erre eta hil egin zuten ikusten zen guztia eta eremua erabat soildu zen. Nagasaki hiriaren heren bat suntsitu zen eta 150.000 pertsona hil eo zauritu ziren. Esaten zuten 75 urtetan ez zela landaretzarik sortuko eremu honetan. Gaur egun hipozentroa Nazioarteko Bakearen Parkea bihurtu da, munduaren harmonia-nahiaren sinbolo. "
Saint-Jouvent
Saint-Jouvent Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Jouvent udalerrian erroldatutako biztanleak 1.585 ziren. Familiak 619 ziren, horien artean 138 pertsona bakarrekoak ziren (43 bakarrik bizi ziren gizonak eta 95 bakarrik bizi ziren emakumeak), 213 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 233 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 35 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 737 etxebizitza zeuden, 637 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 74 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 707 etxeak ziren eta 26 apartamentuak ziren. 637 etxebizitza nagusietatik 537 bere jabearen bizilekua ziren, 88 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 17 etxek bi zituzten, 94 etxek hiru zituzten, 205 etxek lau zituzten eta 320 etxek bost zituzten. 481 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 213 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 381 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.049 ziren, horien artean 810 aktiboak ziren eta 239 inaktiboak ziren. 810 pertsona aktiboetatik 764 lanean zeuden (406 gizon eta 358 emakume) eta 46 langabezian zeuden (24 gizon eta 22 emakume). 239 pertsona inaktiboetatik 105 erretiraturik zeuden, 60 ikasten zeuden eta 74 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Jouvent udalerrian 652 unitate fiskal zeuden, 1.630 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.240 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 48 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 17 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 17 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 igeltseroak, 5 margolariak, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 etxerako tresna denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2011ko Nafarroako Itzulia
2011ko Nafarroako Itzulia, Nafarroako Itzuli ko L. ekitaldia izan zen. Sei etapaz osaturik zegoen, ibilbidea Orkoiengo Lizarteren lantegian hasi eta Iruñean bukatu zen.
Jean Ithurriaga
Jean Ithurriaga (Irulegi, Nafarroa Beherea, 1896ko urtarrilaren 30a - Baiona, Lapurdi, 1960ko azaroaren 9a) Nafarroa Behereko euskaltzalea izan zen.
Biografia
Belokeko abade-etxean egin zituen lehen ikasketak. Lehen Mundu Gerran borrokan jardun ondoren, filosofia-ikasketak egin zituen Bordelen eta Parisen. Gerran ibili zen berriro 1940. urtetik aurrera.
1744 Harriet
1744 Harriet asteroide gerrikoan aurkitutako 1744. asteroidearen izena da. 1960ko irailak 24an aurkitu zuten Cornelis Johannes van Houtenek, Ingrid van Houten-Groeneveldek eta Tom Gehrelsek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 6557 P-L zen.
Antena (biologia)
Antena, biologian, artropodo askok buruan edo zefalotoraxean dituzten luzakin mehe sentikorretako bakoitza da.
Plicaturopsis crispa
Plicaturopsis crispa Amylocorticiaceae familiako onddo espezie bat da. Larrukara, ezin da jan.
Sinonimoak: Merulius fagineus, Trogia crispa, Plicatura faginea.
Deskribapena
Kapela:1,5 eta 3,5 cm bitartekoa, maskor edo haizemaile formakoa, oin funtsezko batek puntu baten substratuarekin bat egiten du; hasieran zurixka, berehala marroi-horixka, marroi-lehoi kolorekoa, eremu zirkular arin batzuekin; gainazala felpa fin batekin, ertz inkurbatu-lobulatua, mehea, zurixka.
Himenioa: Toles erradial adarkatuen forman, krema zikin kolorekoa edo berde-grisaxka zurbil kolorekoa,
Haragia: Oso mehea, zuria, biguna ale freskoetan.
Etimologia: Crispa epitetoa latinetik dator, kizkurtua esan nahi duen "crispus" hitzetik dator. Bere itxuragatik
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Bere egitura bereziagatik, zaila da zureko beste onddo saprofitoekin nahastea.
Sasoia eta lekua
Urte osoan, batez ere udazkenean eta neguan. Oso ohikoa, hurritzen, pagoen, haltzen eta urkien adar eta enborretan.
Banaketa eremua
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Korea, Japonia.
Hylaeus affinis
Hylaeus affinis erle espezie bat da, Hylaeus generoan eta Colletidae familian.
Lindenhurst (New York)
Lindenhurst  New York estatuko herri bat da. Suffolk konderrian kokatua dago. 2010ean 27,253 biztanle zituen, 9.74 kilometro koadrotan banatuta.
Ogmodon vitianus
Ogmodon vitianus Ogmodon generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Key West (Florida)
Key West (Cayo Hueso) Floridako hiri bat da. Monroe konderrian kokatua dago. 2010ean 25,550 biztanle zituen, 19.2 kilometro koadrotan banatuta.
Salento (Apulia)
Salento (Salentu bertoko hizkeran) Apuliako hego-ekialdeko muturra, Italiako penintsularen azpipenintsula dena. Italiar "bota"ren "takoi"a da. Napoliko Erresumaren garaietan Terra d'Otranto eta hori baino lehen Mesapia, Calabria eta Salentina zituen izena.
Exoneura robusta
Exoneura robusta erle espezie bat da, Exoneura generoan eta Apidae familian.
Salento (Apulia)
Udalerriak
Lecceko probintzia Acquarica del Capo, Alessano, Alezio, Alliste, Andrano, Aradeo, Arnesano, Bagnolo del Salento, Botrugno, Calimera, Campi Salentina, Cannole, Caprarica di Lecce, Carmiano, Carpignano Salentino, Casarano, Castri di Lecce, Castrignano de' Greci, Castrignano del Capo, Castro, Cavallino, Collepasso, Copertino, Corigliano d'Otranto, Corsano, Cursi, Cutrofiano, Diso, Gagliano del Capo, Galatina, Galatone, Gallipoli, Giuggianello, Giurdignano, Guagnano, Lecce, Lequile, Leverano, Lizzanello, Maglie, Martano, Martignano, Matino, Melendugno, Melissano, Melpignano, Miggiano, Minervino di Lecce, Monteroni di Lecce, Montesano Salentino, Morciano di Leuca, Muro Leccese, Nardò, Neviano, Nociglia, Novoli, Ortelle, Otranto, Palmariggi, Parabita, Patù, Poggiardo, Porto Cesareo, Presicce, Racale, Ruffano, Salice Salentino, Salve, San Cassiano, San Cesario di Lecce, San Donato di Lecce, San Pietro in Lama, Sanarica, Sannicola, Santa Cesarea Terme, Scorrano, Seclì, Sogliano Cavour, Soleto, Specchia, Spongano, Squinzano, Sternatia, Supersano, Surano, Surbo, Taurisano, Taviano, Tiggiano, Trepuzzi, Tricase, Tuglie, Ugento, Uggiano la Chiesa, Veglie, Vernole, Zollino.
Brindisiko probintzia Brindisi, Carovigno, Cellino San Marco, Ceglie Messapica, Erchie, Francavilla Fontana, Latiano, Mesagne, Oria, Ostuni, San Donaci, San Michele Salentino, San Pancrazio Salentino, San Pietro Vernotico, San Vito dei Normanni, Torchiarolo, Torre Santa Susanna, Villa Castelli.
Tarantoko probintzia Avetrana, Carosino, Faggiano, Fragagnano, Grottaglie, Leporano, Lizzano, Manduria, Maruggio, Monteiasi, Montemesola, Monteparano, Pulsano, Roccaforzata, San Giorgio Ionico, San Marzano di San Giuseppe, Sava, Taranto, Torricella.
Fargo (Arkansas)
Fargo Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Monroe konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pachycara cousinsi
Pachycara cousinsi Pachycara generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Roberto Regazzi
Roberto Regazzi (Bolonia, 1956ko abuztuaren 20a) oso ezaguna den italiar luthierra da. Txikitatik hasi zen bere instrumentuak sortzen. Otello Bignamiren ikaslea izan zen 1970 urteetan zehar, eta urte batzuk geroxeago, Ansaldo Poggiren biolinak aztertuz, biolin boloniarraren luthier famatua bihurtu zen.
Bere bibolinak munduan zehar ezagunak dira eta Europako Luthierren eta Arketeroen Presidentea izan da.
Kannada
Kannada (ಕನ್ನಡ), dravidiar hizkuntzen artean, zaharrenetako eta ezagunenetako bat da. Dialekto etan banatuta, gutxi gorabehera 44 milioi pertsonak hitz egiten dute.
Estatusa
Indiako gobernuak hizkuntza klasikotzat aitortzen du.
Karnataka estatuko hizkuntza denez, Indiako 22 hizkuntza ofizialetako bat da
Banaketa geografikoa
Hiztun kopuru esanguratsuak daude AEB etan eta Erresuma Batuan, baita, neurri txikiago batean, Kanada eta Australian ere.
Dialektoak
Etnologoek hogei dialekto inguru bereizten dituzte. Nagusiak kundagannada, nadavar-kannada, havigannada, are bhashe, soliga, badaga, gulbarga kannada, dharawad kannada eta chitradurga kannada dira.
Gainera, "kannada hizkuntzak" ere sailkatu dituzte, tartean badaga, holiya eta urali.
NGC 2625
NGC 2625 galaxia espiral bat da, Cancer konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Louis Etxabe
Louis Etxabe (Ziburu, 1934ko ekainaren 17a - Colayrac-Saint-Cirq, 2014ko urtarrilaren 31) lapurtar errugbilaria izan zen, bigarren lerroko postuan aritzen zena. Saint-Jean-de-Luz Olympique taldean jokatzen hasi zen eta gainera RC Toulon, SU Agen eta US Nérac taldeetan jokatu zuen. US Agenekin Frantziako errugbi txapelketa irabazi zuen 1962an eta Yves du Manoir errugbi txapelketa 1963an. Partida bat jokatu zuen Frantziako errugbi selekzioarekin Hegoafrikan 1958an eta beste bat Eskoziaren aurka 1961eko Bost Nazioen Txapelketan.
Fox Broadcasting Company
Fox Broadcasting Company, soilik FOX izenaz ezagunagoa, AEBtako telebista kate sare bat da, Fox Corporation taldearen jabetzakoa, 1986ko urriaren 9an lehenbiziko aldiz aireratu zen, Married with Children telesailaren lehengo atala pantailaratuz. Rupert Murdoch eta Barry Dillerren eskutik sortua izan zen.
Izena 20th Century Fox zinema ekoiztetxetik hartu zuen, jatorriz honen eskumendekoa zen eta. 2019an The Walt Disney Company konpainiak 21st Century Fox erosi zuenean, bat-egite honetatik kanpo geratu zen eta Murdoch familiak kontrolatutako Fox Corporation enpresaren menpe geratu zen Fox Broadcasting Company.
Kate honetako saio ospetsuenetako bat 2005etik aireratzen den American Idol saioa da.
Gaikako kateak
Munduko herrialde askotan FOX taldeak dibertimentua, zinema eta telesaei buruzko gaikako kateak aireratu ohi ditu. Hauetan FOX berak nahiz AEBtako beste kateetako saio eta telesailak aireratzen dira.
Kate hauek aireratu ohi dituzten telesailen artean honako hauek daude:
CF Os Belenenses
Clube de Futebol Os Belenenses edo CF Os Belenenses Portugalgo futbol taldea da, herrialdeko hiru handien atzean palmaresik onena daukana. Belem (Lisboa) auzokoa da jatorriz kluba.
XX mendearen hasierako urteetan izan zituen emaitzik onenak. Portugal mailako azken titulua 1989ko Kopa du.
Allison Janney
Allison Brooks Janney (Boston, 1959ko azaroaren 19) estatubatuar aktorea da. I, Tonya filmean aritzeagatik, taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria lortu zuen.
Breogan
Breogan Galiziako errege zelta mitiko baten izena da, Lebor Gabála Érenn (Konkista Liburua) izeneko XI. mendeko bilketa batean bildutako irlandar tradizioen arabera, uharteak jasan zituen inbasio ezberdinak kontatzen dituena.
Elezahar honen arabera, Breoganek, Iberiar Penintsulan kokatutako Brigantia hirian, hain dorre garaia eraiki zuen bere seme Ith eta Bilerentzat, hauek, dorrearen tontorretik, urrunean zegoen ertz berde bat ikus zezaketela. Urruneko lur hori ikusi izanak, iparraldera eraman zituen, Irlandara, non Ith hila izango zen. Mendeku gisa, Breoganen biloba eta Ithen hiloba zen Milen semeek, Brigantiatik Irlandara bidaiatu eta herrialde hau konkistatu zuten.
Breogan Saskibaloi Taldeak, pertsonaia mitologiko honegatik du bere izena.
Alemaniar Neskatxen Liga
Alemaniar Neskatxen Liga, Bund Deutscher Mädel, edota BDM, Hirugarren Reichan Nazi Alderdiaren neska gazteen erakundea izan zen. Jatorria 1930ean zuen, Hitleriar Gazteriaren adarra gisa sortu zenean. 1933tik aurrera indarra hartu zuen eta 1936tik aurrera derrigorrezkoa zen bertan sartzea.
Ezaugarriak
Ligaren partaidea izateko derrigorrezkoa zen osasuntsu izan eta alemaniarrak. Gazteak 10 eta 18 urtekoak ziren.
Erakunde honen helburua Hirugarren Reicharen menpe zeuden herrialdeetan, bereziki Alemania eta Austrian, gazteen entrenamendu militarra eta nazismoaren adoktrinamendua eta harekiko obedientzia sustraitzea izan zen. Berez, erakunde honetako oinarriak garaiko gazte erakunde askoen antzekoak ziren, baina nazismoaren pentsakera gehituz. Erakunde honetako oinarriak: nazismoa, jarduera fisikoa, adiskidetasuna, aire libreko bizimodua eta etorkizuneko emakume zintzoen heziketa izan ziren, betiere nazismoaren ikuspuntutik.
1945ean, gerra bukatu ondoren, erakundea desegina izan zen.
Kevin Michael Richardson
Kevin Michael Richardson III (Bronx, 1964ko urriaren 25a), Estatu Batuetako aktorea da.
Bilbao Athletic 2017/2018
Entrenatzailea: Gaizka Garitano (2017-Egun)
Courcelles-lès-Gisors
Courcelles-lès-Gisors Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 351 etxebizitza zeuden, 313 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 335 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 313 etxebizitza nagusietatik 279 bere jabearen bizilekua ziren, 28 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 12 etxek bi zituzten, 37 etxek hiru zituzten, 79 etxek lau zituzten eta 184 etxek bost zituzten. 256 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 126 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 171 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Courcelles-lès-Gisors udalerrian 321 unitate fiskal zeuden, 871,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.413 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 34 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 kirol-denda zen.
2000. urtean Courcelles-lès-Gisors udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Tri-murti
Tri-murti edo trimurti (devanagariz त्रिमूर्ति, "hiru forma"), mitologia hinduko hiru jainko nagusiei, Brahma sortzailea, Vishnu kontserbatzailea eta Shiva suntsitzaileari erreferentzia egiten dien sanskritozko hitz bat da.
Courcelles-lès-Gisors
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tri-murti
Jainkoa, 3 burudun, 3 beso paredun eta 3 hanka paredun izaki baten bidez irudikatua dago.
Euskal Herriko zinema
Euskal Herriko zinemagintza, kontzeptu hori onartzen dutenentzat, Euskal Herrian egiten den euskal nahiz erdal zinemagintza da, bai eta euskal herritarrek Euskal Herritik kanpora egiten dutena, eta kanpotarrek Euskal Herriko gaiak jorratuz eta euskal herritarrekin batera egiten dutena ere. Zinemagintza jardueraren barruan hartzen da filmen ekoizpena eta horren inguruko industria sektorea. Genero askokoa da, teknika asko erabiltzen ditu, eta ikusleengana heltzeko hainbat bide darabiltza (zinema-aretoak, telebista, bideoa, Internet, eta abar).
Hala ere, batzuek diote ez dela Euskal Herriko zinemarik. Adibidez, hona hemen Kepa Sojo zuzendariak esandakoa:
Beste batzuek, azkenekoz, Euskal Herriko zinemagintza zer den definitu ere ez dute egin nahi, eta euskal herritarrek diharduteneko zinemagintza dute hizpide.
Aurretikoak
Zinemagintza bera hasi baino lehen bazeuden fotografiaren tekniketan oinarritutako esperimentuek irudiak mugitzen zituztenak. Artean, antzinenekoetariko bat argi-itzalen jokoa erabiltzen zuen ombres chinoises izenekoa (euskaraz: itzal txinatarrak). Itzal hauek 1817ko apirilean Iruñean erakutsi zituzten.
Hala ere, ezagunagoa eta gehiagotan erabilia Lanterna Magica izenekoa (euskaraz: azti-linterna) zen. Hau, lehen ezaguna bazen ere, Iruñean 1806an eta Bilbon 1828an erabili zuten.
Azkena, kinetoscopio izenekoa, zinemarekin jadanik lotura estua zuena, Donostian aurkeztu zuten eta hain arrakasta handia izan zuen non 1895eko uztailaren 5etik irailaren 19ra arte mantendu baitzuten ikuskizuna.
Zinema mutua
Zinematografoa Donostian 1896ko ekainaren 24an aurkeztu zuten eta Miarritzen abuztuaren 1ean Llegada de la corte a San Sebastián izeneko filma proiektatu. Asmakizuna abuztuaren 6an Donostian, abuztuaren 9an Bilbon, urriaren 24an Iruñean eta azaroaren 1ean Gasteizen aurkeztu zuten. Urte beran Lumiere anaiek Miarritzen Les Rochers de la Vierge pelikula grabatu zuten
Zinemagintzak arazoak arazo arrakasta handia izan zuen Euskal Herrian. Euskal Herriko lehendabiziko filmak ere grabatu ziren, tartean, famatuenak 1928ko Victor eta Mauro Azkonaren El mayorazgo de Basterretxe (ikurrina lehendabizikoz agertu zuen pelikula) eta 1933ko Teodoro Ernandorenaren Euzkadi (Espainiako Bigarren Errepublikak zentsuratua) izanik.
Horrela lehendabiziko produkzio-etxeak sortu ziren: Bilbao Film (1915) edo Magna Films (Donostia, 1916) eta baita lehendabiziko pelikulak ere Josetxo (Gasteiz, 1918), Pour Don Carlos (1920), Martinchu Perugorria en dia de romeria (1925) edo Eusko Ikusgayak (Eusko Ikaskuntzak Manuel Intxaustiri eskatuta ).
1923an Bilbon Hispania Film akademia sortu zuten. Honek pelikula batzuk egin zuten: Un drama en Bilbao,  Lolita la huerfana, (Aureliano Gonzalezek zuzenduta) eta batez ere Telesforo Gil del Espinar segoviarraren Edurne, modista bilbaina, Euskal Herriko lehendabiziko film luzea.
Gero, Barakaldon Estudios Azcona sortu zuten Mauro eta Victor Azkona anaiek. Hauek Bilbao, Los apuros de Octavio eta Jipi y Tilin film laburrak eta El mayorazgo de Basterretxe film luzea egin zituzten.
Zinema soinuduna
1930eko hamarkadan Euskal Herriko zinemagintzak arazo handiak izan zituen zabaltzeko. Lehendabizikoz euskaraz aritzen zuen pelikula batean 1930eko Jean Faugeres eta Maurice Champreuxen Le Pays des Basques dokumental frantziarrean zen. 1933an Teodoro Ernandorenak Euzkadi dokumental abertzalea grabatu zuen. Bestetik, 1936an, Sinfonia Vasca izeneko pelikula ere grabatu zuen Adolf Trotz alemaniarrak.
Gerra-ondoko zinemagintza (1960 arte )
Gerra-ondoko zinegintza urria zen oso. 1947an Euzko Films osatu zuten Ipar Euskal Herrian iheslari batzuek. Honek Les souvenirs ne sont pas a vendre eta Au Pays Basque avec Luis Mariano izeneko dokumentalak egin zituzten. Hego Euskal Herrian, zine klubak sortu ziren eta, 1953an Donostiako Zinemaldia.
1955ean, José María Zabalza Haz Films sortu zuen.
1958an, Nova Films produkzio-etxea sortu zuten film laburrak egitearren. Antonio Eceizak eta Elias Kerejetak 1961ean Laponia Films sortu zuten, A traves de San Sebastian dokumentala egin eta Viridiana egitera lagundu zuena.
1960 eta 1970 arteko zinemagintza
1964an Nestor Basterretxea eta Fernando Larrukert Frontera Films Irun sortu zuten. Produkzio-etxe honek Pelotari eta Alquezar film laburrak egin zituen baina benetan arrakasta lortu zuen Ama Lur grabatu zuenean.
Megachile nigriventris
Megachile nigriventris erle espezie bat da, Megachile generoan eta Megachilidae familian.
Euskal Herriko zinema
1960 eta 1970 arteko zinemagintza
1964an José María Zabalza eta Carlos Serrano Tell Uranzu Films Irun sortu zuten.
Bestetik Venezuelan zeuden EGIkide batzuek Los hijos de Gernika egin zuten, Gotzon Elorzak 1960 eta 1964 lau dokumental grabatu zituen bizkaieraz eta Ornis Films sortu zen.
1970 eta 1980 arteko zinemagintza
1970eko hamarkadan Euskal Herriko zinemagintza berpiztu zen Hego Euskal Herrian. Hasieran dokumentalak egin ziren, tartean, Miradas ( Zinemaldian saritua ), Estropada Berria , Navarra, las cuatro estaciones, Ere erera baleibu icik subua aruaren edo Bost.
Ornis Films, Emergencia P.C., Lan Zinema, Araba Films eta Bertan Filmeak produkzio-etxeek zenbait pelikula egin zuten:
1981 eta 1984 arteko zinemagintza
1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuak Eusko Jaurlaritzari kulturan eskumenak eman zizkionean, bultzada handia izan zen Euskal Herriko zinemagintza finantzatzeko. Horrela, 1980ko hamarkadan zenbait film interesgarri egin zituzten:
1984 eta 1994 arteko zinemagintza
1984tik 1994ra arteko hamarkadan, Euskal Herriko zinemagintzak hasia zuen bidean aurrera egin zuen eta, film aipagarri batzuk egin ere, adibidez:
Gaur egungo zinemagintza
Bitartean, zenbait pelikula interesgarri egin dira:
XXI. mendean Euskal Herriko zinemagintzak bide berari jarraitu zion, aipatutako izenei zenbait izen berri erantsiz, tartean Koldo Serra, Kepa Sojo, Borja Crespo, Tinieblas Gonzalez, Nacho Vigalondo edo Borja Kobeaga. Hauek Eusko Jaurlaritzaren Kimuak izeneko programari esker bere lana ateratzeko gai ziren.
Pelikula bikainak ere egin dira, batzuk Oscar Sariak lortzekotan ere arituak, batez ere film laburraren kategorian, baita film luze eta dokumentalak ere:
Euskarazko zinemaren pizkundea neurri handi batean 2005ean etorri zen "Aupa Etxebeste!"-rekin. Asier Altuna eta Telmo Esnal egileek bakoitzak bere bidetik ibilbide emankorra eduki dute orduz geroztik, Telmo Esnal zarauztarrak "Urte berri on, amona!" 2011an eta Asier Altuna bergararrak "Bertsolari" dokunemtala 2011an eta "Amama" film luze nabarmena 2015ean.
Beste egile bikote arrakastatsu bat 2010ean estreinatu zen, Jon Garaño donostiarra eta Jose Maria Goenaga ordiziarra hain zuzen ere "80 egunean" gogoangarriarekin. Baina eztanda "Loreak" (2014) pelikularekin, Donostiako Zinemaldian Sail Ofizialerako aukeratua historian izan den bigarren euskarazko filma eta Oscar sarietarako hautagai izendatu zutena eta Palm Springsen saritua, besteak beste.
Zuzendariak
Hona hemen Euskal Herriko zuzendari aipagarri batzuen zerrenda:
Gidoigileak
Hona hemen Euskal Herriko gidoigile aipagarri batzuen zerrenda:
Aktoreak
Hona hemen Euskal Herriko aktore aipagarri batzuen zerrenda:
Azpiarrosa maltzur
Azpiarrosa maltzurra (Entoloma sinuatum) onddo espezie bat da.
Pozoitsua da eta perretxiko engainagarri (maltzur) bezala ezagutzen da, oso nahasgarria baita beste onddo jangarri espezie batzuekin.
Perretxiko hau beldurgarria da beste perretxiko on batzuekin nahas daitekeelako. Bestalde, beste perretxiko batzuekin nahastu gabe ere, oso arriskutsua izan daiteke, bere itxura eta usain onagatik, honek engaina gaitzake, horregatik du maltzurra izena.
Deskribapena
Kapela: 6 eta 10 cm arteko kapela. Haragitsua, lodia, irmoa, lehorra, matea, zuntz fin-finez ildaskatua. Globo itxurakoa, gero laua, batzuetan uhindua edo lepomakurra. Kolore askotarikoa da: zurixka, hori-errauts zurbila edo gris-morea. Ertza borobildua, irintsua eta zurixka da.
Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Zurixka edo apur bat horixka, lodia, gogorra, betea, oinarrira loditua eta goialdean irintsua.
Haragia: Irmoa, zurixka eta gozoa gaztea eta freskoa denean, irin usain atsegina du, udaberriko zizaren (Tricholoma georgil = Calocybe gambosa) antzekoa.
Etimologia: Entoloma grekotik dator: ertza barrurantz biribildua. Sinuatum, sinuotik dator: elementu kurbatu edo uhinduak daudelako.
Toxikotasuna
Oso pozoitsua, usain atsegina izan arren. Agian hau da intoxikazio gehien eragiten dituen perretxikoa, horregatik lehiaketa mikologikoetan sari bereziak ematen zaizkie espezie honetako lote onenei.
Intoxikazioa: Kasu gehienetan okaden eta beherakoen koadro bat agertzen da, baita gorriuneak ere gorputzeko leku batzuetan, genitaletan eta aurpegian barne.
Nahasmen arriskua
Lepista nebularis = Clitocybe nebularis jangarriarekin nahas daiteke, baina pago-zizak orri dekurrenteak ditu eta espora zuriak. Beste Entoloma batzuekin nahas daiteke, jateko onak direnak, baina udaberrian ateratzen dira, adibidez: Entoloma clypeatum, Entoloma saundersii, Entoloma aprile, Entoloma sepium etab.
Sasoia eta lekua
Banaketa eremua: Europa, Asiako iparraldea.
Burdinaren emakumeak
Burdinaren emakumeak XIX. eta XX. mende hasieran Bizkaiko meatzaritzari eutsi zioten emakumeak izan ziren.
Bizkaiko meatzaritzak sekulako garrantzia eduki zuen industria-iraultzaren testuinguruan. Azken karlistaldiaren ostean hasi ziren meategiak ustiatzen Bizkaian, eta, 1876tik aurrera, burdinaren ekoizpena azkar batean hasi zen hedatzen: ustiapena 1899an iritsi zen goreneko mailetara. Lege-arloan aldaketak egin ziren, eta komunikazioen azpiegitura planifikatu zen, ustiapen masibo eta sistematikoari bide emateko. Ustiapena aire zabalean egiten zenez eta kualifikatu gabeko eskulana merkea zenez, ekoizpen-kostuak baxuak ziren. Bertan, lurraldean egin ziren eraldaketa handiek beren aztarna utzi dute, eta paisaian bistan ditugu hainbta lekutan meatze-hondarrak.
2023ko martxoaren 17an Abanto-Zierbenako Euskal Herriko Meatzaritzearen Museoan Bizkaiko meatzaritzaren historian emakumeak izandako protagonismoa omendu zuten plaka batekin eta "Burdinezko emakumeak: historia eta memoria" proiektuarekin.
Deskribapena
Emakumeak gurasoekin, nebekin edo senarrarekin etortzen ziren, bakarrik gutxi heltzen ziren. Hainbat herritatik etorri ziren: Gaztela, León, Galizia… Gizonezko gehiago izaten ziren, esaterako, 1900. urtean Trapagaranen emakume bakoitzeko 2, 6 gizonezko zegoen. Gizonezkoek lana zuten, baina meatzari soldata horrekin nekez haz zitekeen familia, ugaria baitzen. Orokorrean gizonezko zein emakumezkoek ezer gutxi zuten.
1903ko Erreforma Institutuaren arabera, gizonezko meatzariek soldataren %22 alkoholetan, Tabernan, kartetan, tabakotan gastatzen zuten. Arropa eta oinetakoak erosteko orduan gizonezkoentzat baino ez ziren.
Meatzetan
Meatzaritzan emakumeen lanak egon dira: saskiak kargatu, mea klasifikatu eta garbitu, dinamita kartutxoak egin… Soldata txikienak jasotzen zituzten. Gehienetan emakumeen soldata gizonezkoen erdira ere ez zen heltzen, mutiko pintxeen soldata baino txikiagoa izaten zen. Batez ere alargunek edo gizonak gaixo zituzten emakumeek lan egiten zuten.
Etxean
Aurrerapenik gabeko sasoi hartako emakumeen lanak ugariak eta gogorrak ziren. Goizean goiz hasten zen eguna. Meatzarien adarrak jo baino lehen sua piztu, egur eta ur bila joan… Ohikoa zen emakumeak, haurdun egonda ere, karga handia eramaten ikustea.
Familiaz gain (andra-gizonak, haien aita edo osabaren bat, eta 4 seme-alaba gutxienez), ohikoa zen bakarrik joandako gizonezko gazteen ostatua ematea. 1900. urtean San Salvador del Vallen gizonezkoen %60 baino gehiago meatzarien etxeetan zeuden apopilo, meatzarien emazteek edo alargunek zainduta. Apopiloei, hileko 10 bat pezetaren truke, ohea, garbitasuna eta janaria maten zieten. Bestelako lanak ere egiten zituzten emakumeek: arropa konponketak, ume eta andrazkoen arropak josi, tarterak otzaretan eraman etxeko gizon guztiei eguerdian, barrakoiak garbitu edo area batu (garbitasunerako beharrezkoa zuten, jaboirik ez baitzegoen), baita inoren umeari titia ematen zioten añak ere.
Burdinezko emakumeak: historia eta memoria proiektua
Burdinezko emakumeak: historia eta memoria izeneko proiektuaren barruan 2023ko martxoaren 17an Abanto-Zierbenako Euskal Herriko Meatzaritzearen Museoan Bizkaiko meatzaritzaren historian emakumeak izandako protagonismoa omendu zuten plaka eta erakusketa jarrita. Erakusketa hori ibiltaria izango da, meatzaldeko herrietan zehar ikusteko aukera izango baita. Ekimen horrek Historian doktorea den Pilar Pérez Fuentesen laguntza du. Pilar Pérez Fuentes historialariaren hitzetan, "'Burdinezko emakumeak: historia eta memoria' izeneko proiektu horretarako herriko boluntarioek sortutako eta osatutako Meatzaritzaren Museoaren (argazki-artxiboak eta objektuak) eta AHOAren (ondare immaterialaren artxiboa, erakusketan garai hartan bizi izan ziren azken pertsonei egindako elkarrizketen audioak ere egongo baitira) laguntza jaso da."
Plaka erakutsi zuen Teresa Laespada Enplegua, Gizarte Inklusinoa eta Bardintasuna Sustatzeko foru diputaduak zera adierazi zuen: ''Bizkaiko meatzaritzaren historian eta gure Lurralde Historikoko langileen eta sindikatuen mobimentuaren sorreran emakumeen errealitatea ezkutuan egon da eta gizonen ihistoria epikoa kontatu digute eta kontatzen diogu elkarri. Gizonak dira protagonistak meategietan lanean; gizon protagonistak sindikatuetan, alderdietan, udaletan, meategien jabe ziren enpresetan; grebak geldiarazteko heldu ziren armadetan, gizonak gobernu zibiletan eta gobernu militarretan, gizonak, gizonak, beti gizonak. Eta, bai, halaxe izan zen. Baina ez gizonak bakarrik. Epika eta aldaketa historikoaren hamarkada haietako protagonistak ez ziren bakarrik gizonak izan.''
''Isilean egon den hori guztia zabaldu behar da eta hori da itsasadarrean itsasontziak indarrez atoian zeramatzaten zirgarien irudiagaz egin dana Bilbon multzo eskultoriko bat eskainiz. Zirgariak Bizkaiko Foru Aldundiak eta BBK-k emoten dituen berdintasun-sarien protagonista dira urtero. Esangura horretan, burdinezko emakumeak meategietan lan egin zuten, nahiz eta gutxi izan; baina eurek zabaldu zituzten etxeak, personentzat baino gehiago animalientzat pentsatuta zeuden etxeak eman arren.''
''Omenaldi hau burdinezko emakume haiei egiten zaie. Burdinazkoak ziren, burdinaren meatzaritzeak markatutako lur batean bizi, sufritu eta hil baitziren. Eta burdinazkoak, aldi berean, emakume indartsu burrukalariak izan baitziren, mineral hori bezain gogorrak.''
Tibalt II.a Nafarroakoa
Tibalt II.a Gaztea (Provins, c. 1239 – Trapani, Sizilia, ) Nafarroako errege eta Xanpainako konde izan zen (1253-1270).
Biografia
Aita 14 urte besterik ez zituela hil zen eta, erregetu bitartean, ama erreginaren eta handiki nafarrek osatutako erregeordetza-kontseilu baten menpe egon zen. Lurretik goratua izan aurretik Nobleek Foruak sinarazi zioten, 1253ko azaroaren 27an. Hala ere, ez zegoen gustura eta Alexandro IV.ari esker 1257an eta 1259an, hurrenez hurren, gantzutze eta koroatze zeremoniak lortu zituen. Horrela, bere eskubide jainkotiarrak aldarrikatu zituen. Luis IX.aren alaba Elisabetekin ezkondu zen; Frantziako erregearen eraginpean erregetu zen Nafarroan. Xanpainan bizi izan zen eta bost aldiz baino ez zen joan Nafarroara, eta orduan, gobernuaren berri jakitera. 1257an Parisen Hôtel de Navarre eraikina hasteko agindua eman zion, Gortean bizitzeko. Frantziako koroarekiko loturari esker, kanpo harremanak indartu egin ziren. Iberiar penintsulako beste monarkiekin harreman onak izan zituen, Gaztela, Aragoi eta Ingalaterrarekin batez ere. Frantziako erregearen alabak Alfontso X.a Gaztelakoari ezkon-hitza eman zionean, honek 1256ko urtarrilaren 1ean Donostia eta Hondarribitik nafar salgaiak ateratzeko eskubidea eman zion.
Aitak hasitako gatazkari ekin zion. Nabarreriaren ordez, San Nikolas burgua babestu zuen, okzitaniarrez bete zuena. 1255ean hitzarmen bat sinatu zuen Iruñeko apezpikuarekin hiriaren gobernuari buruz, baina, aita santuak ez zuen onartu hiriaren gobernua erregearen esku uztea. 1266an, berriro saiatu zen hiru burguak batzea baina ezin.
1270eko uztailean aitaginarrebarekin batera Zortzigarren Gurutzadara joan zen. Tunis setiatu eta Frantziako erregea disenteriaz jota hil zen setioan. Handik itzultzean, Tibalt berak izurriak jota hil zen Siziliako Trapani herrian, baina, Provinsko Cordeliers frantziskotar komentuan lurperatu zuten. Ez zuen ondorengorik utzi eta bere anaia Henrike I.a Gizenak hartu zuen erregetza. Elisabet emaztea Frantziako Gortera itzuli zen baina handik hilabete gutxitara hil zen.
Afrikako kanpaina
Nafarroako erregearen eta Frantziakoaren arteko harreman pertsonal eta politiko onak zirela eta, lehenak bigarrenari gurutzaden doktrinek bultzatutako kanpaina militarrean laguntzea onartu zuen. San Luisek 1267ko martxoaren 24an hartu zuen gurutzea bere nobleen aurreko batzar batean. Bigarren zeremonia 1267ko ekainaren 5ean izan zen, Parisko Notre-Damen aita santuaren legatu baten aurrean. Nafarroako Tibalt II.a erregea, gurutzea hartu zuena, bertan izan zen.
Euro
Euroa (EUR edo €) Europar Batasuneko hemeretzi estaturen diru ofiziala da. Halaber, Andorra, San Marino, Vatikano Hiria, Monako eta Montenegron, Europar Batasuneko kideak ez badira ere, ofiziala da. Bosnia eta Bulgarian ere, ofiziala ez izan arren, erabiltzen da.
Tibalt II.a Nafarroakoa
Afrikako kanpaina
1270eko uztailaren 1ean, ondo antolatutako flota handi bat Aigües-Mortesetik itsasoratu zen Luis IX.aren agindupean. Hurrengo egunean, Nafarroako erregearen agindupeko bigarren flota bat itsasoratu zen Marseillatik. Bi ontziek bat egin zuten Cagliarin, Sardiniako hegoaldeko kostaldean.
Euro
Europar Batasuneko herrialde guztietan ez da ezarri euroa legezko erabilerako diruzat; batzuetan, nahi izan ez dutelako, eta, beste batzuetan, eskatu ziren baldintzak ez zirelako betetzen.
Tibalt II.a Nafarroakoa
Afrikako kanpaina
1270eko uztailaren 13an Luis IX.ak gurutzadaren lehen helburua Tunisia zela iragarri zuen eta 1270eko uztailaren 15ean Tunisiara abiatu ziren. Espedizioa Tunisiara desbideratu zen, Karlos Anjouren bultzada politikoengatik segur aski, Afrikako Erresuma sortu nahi baitzuen bere nagusitasuna handitzeko eta Aragoiko Koroaren merkataritza murrizteko Mediterraneo aldean, Tunisia aldean. Dena dela, Frantzia eta Nafarroako espedizioa uztailaren 18an iritsi zen Tunisiara.
Abuztuaren 25ean, Frantziako erregea gaixotasun baten ondorioz hil zen Tunisiako setioan. Karlos Anjou tropekin iritsi zen ingurura errege frantziarra hil ondoren, baina errege nafarrak enpresa militarrari uko egin zion eta nafar eta frantziar tropak Europako kontinentera itzultzeko bidean gidatzea erabaki zuen.
Euro
Euroa darabilten estatuen guneari "Eurogunea" deritzo, hau da, Alemania k, Austria k, Belgika k, Eslovakia k, Eslovenia k, Espainia k, Estonia k, Finlandia k, Frantzia k, Grezia k, Irlanda k, Italia k, Malta k, Kroazia k, Letonia k, Lituania k, Luxenburgo k, Herbehereek, Portugal ek eta Zipre k osatzen duten eremua.
Ezaugarriak
Euroa 100 ehunetakoetan zatitzen da. Europar Batasuneko agiri ofizialetan, euro eta cent erabiltzen da, beti singularrean. Billeteak (5, 10, 20, 50, 100, 200 eta 500) hamabietako herrientzat berak dira. Txanponak, ordea, (1, 2, 5, 10, 20 eta 50 ehunetakoak eta 1 eta 2 eurokoak) aurrealde berna dute baina herrialde bakoitzeako atzealdea berezia da. Billeten disenua Robert Kalinarena da, Austriako Banketxe Nagusikoa. Txanponen aurrealde arruntaren disenua Luc Luycxren lana da, Belgikako Errege Txanpon Fabrikakoa.
Tibalt II.a Nafarroakoa
Afrikako kanpaina
Azaroaren 1ean, Tibalt "gazteak" kontratu komertzial bat sinatu zuen Tunisiako hafsida Emirerriko sultanarekin, Abû `Abd Allah Muhammad al-Mustansirrekin. Ondoren, espedizioatik geratzen zena Siziliara eraman zituen, non azaroaren 22an iritsi ziren.
Euro
Ezaugarriak
Euroa ECUren ondorengoa da, Europako Diru Unitatea (European Currency Unit).
Tibalt II.a Nafarroakoa
Afrikako kanpaina
Handik aste pare batera, 1270eko abenduaren 4an, Tibalt II.a hil zen Trapanin (Siziliako itsas portu garrantzitsu bat), Iberiar penintsulara itzuli aurretik.
Ezkontza
Tibalt 1258an ezkondu zen Frantziako Luis IX.a erregearen Elisabet alabarekin. Ez zuten haurrik izan eta, senarra bezala, Elisabet ere 1271n hil zen, Gurutzadatik itzultzean.
Euro
Ikurrak
Euro ikurra, Europako Batzordeak disenatua, epsilon (ε) greko hitzaren arabera eginda dago. E Europako iniziala zelako aukeratu zen. Bi marrek euroaren egonkortasuna irudikatzen dute.
Euroko nazioarteko laburtzapena EUR da, eta Normalizaziorako Nazioarteko Organizazioak erregeistratu du ISO;
Historia
Dibisa hasi zen ofizialez 1999ko urtarrilaren 1ean, hamaika herrialdeen artean, euro-gunea: Alemania, Austria, Belgika, Espainia, Finlandia, Frantzia, Irlanda, Italia, Luxenburgo, Herbehereak eta Portugal. 2001eko urtarrilaren 1ean Grezia gehitu zen euro-gunera eta 2007ko data berean, Eslovenia. Hala ere, txanponak eta billeteak egiteko denbora behar zen eta lehenagoko txanponak bizi ziren beren herrietan, beren kotizazioa galduta, ordaintzeko modura 2002ko urtarrilaren 1era, eurokoak aldatu zirenean. Euro eta lehenagoko dirua elkarrekin bizi izan ziren hilabete batzuk, aurreko dirua betiko desagertu arte.
Danimarka, Erresuma Batua, Errumania, Bulgaria, Polonia eta Suediak ez zuten euroa onartu.
2002ko uztailean, euroak estatubatuar dolarra gainditu zuen dibisa merkatuan.
2004eko maiatzean EBean sartu ziren Estatu berriak ez zuten berehalakoan euroa onartu, baina beharrezko baldintza ekonomikoak betetzeko asmoa zuten.
Herri batzuetan 1 zentimo eta 2 zentimoko txanponak kendu nahi dituzte, bere egin-prezioa bere balio-prezioa baino handiagoa delako. Susmatu den irtenbidea: prezioak ez aldatzea ,baina ordaintzeko unean, prezioak biribiltzea.
2011ko urtarrilaren 1ean, Estoniak ere diru ofizialtzat hartu zuen. 2014ko urtarrilaren 1ean, Letonia k eta 2015eko urtarrilaren 1ean, Lituania k. 2023ko urtarrilaren 1ean Kroazia k.
Europar Batasuneko zazpi herrialdek oraindik ez dute euroa ezarri: Bulgaria, Danimarka, Hungaria, Polonia, Txekiar Errepublika, Errumania eta Suedia. Erresuma Batuak ere ez zuen horrelakorik egin Batasuneko kide izan zen urteetan.
Euroari lotutako txanponak
Bestalde, euroa sortzean desagertu ziren Europako monetei lotuta zeuden beste herrialde eta lurraldeetako txanponak euroarekin lotuta zeuden. Hauek dira: