cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Coulans-sur-Gée
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 882 ziren, horien artean 690 aktiboak ziren eta 192 inaktiboak ziren. 690 pertsona aktiboetatik 647 lanean zeuden (340 gizon eta 307 emakume) eta 42 langabezian zeuden (16 gizon eta 26 emakume). 192 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 90 ikasten zeuden eta 47 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Coulans-sur-Gée udalerrian 527 unitate fiskal zeuden, 1.461 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.670 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 49 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 6 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Coulans-sur-Gée udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.520 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Arrosario
Otoitza egiteko erabiltzen den bihi-sortak "arrosario" ere izena du. Hamarrena bihi bihi handi bat dago eta muturrean gurutze bat dakar.
Los inventos del profesor Bacterio
Los inventos del profesor Bacterio Francisco Ibáñez komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.
Istorioa
Bacterio profesoreak agenteen lana erraztuko duten zenbait asmakizun prest ditu. Baina lehenengo egin beharrekoa asmakizunek behar bezala funtzionatzen ote duten frogatzea da. Mortadelo eta Filemon izango dira asmakizun horiek probatzeko arduradunak, gogoz kontra bada ere.
Ondarea eta eragina
Asmakizunetakoren batzuk ondorengo komikietan berriz agertzen dira:
Gainera, abentura honetan agertzen diren zenbait asmakizun El profesor Probeta contraataca komikian berriz agertzen dira.
Betebehar horretarako gogo askorik ez zuten Mortadelo eta Filemon erreklutatzea lortzeko bi agente protagonistak "konbentzitzeaz" arduratzen den Bestiájez agente handi eta astakiloa bidaltzen du Superrek. Agente hau, protagonistez aparte, saileko komikietan jarraipen bat izan duen bakarra da, batez ere 1970eko hamarkadan.
Beste medio batzuetan
Osorik egokitu da pertsonaiei buruzko telesaileko atal batean.
Arreko industrialdea
Arre Ezkabarte udalerriko Arre kontzejuko industrialde bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Ultzamaldea eskualdean.
204 519 metro koadroko azalera du, gertuen dagoen hiritik, Arretik, 0,5 kilometrora dago, eta Iruñetik, 6,2 kilometrora. Itsas mailatik 440 metrora dago.
(Iruñeko ingurubidea) errepidearen inguruan dago.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Gig Young
GIg Young, jatorrizko izenez Byron Elsworth Barr (St. Cloud, Minnesota, 1913ko azaroaren 4a - New York, 1978ko urriaren 19a) estatubatuar aktorea izan zen.
1940ko hamarkadan hasi zen antzezten, eta bere ibilbidean bi aldiz izendatu zuten Oscar Sarirako, 1969an irabazi aurretik, They Shoot Horses, Don't They? filmean egindako lanagatik.
Young bost aldiz ezkondu zen. 1978ko urrian, bere bosgarren emaztea, Kim Schmidt aldizkari-editore alemaniarra, tiroz hil zuen, eta berehala bere buruaz beste egin zuen.
Devario suvatti
Devario suvatti Devario generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Marthasville (Missouri)
Marthasville Missourieko hiri bat da. Warren konderrian kokatua dago. 2010ean 1,136 biztanle zituen, 2.21 kilometro koadrotan banatuta.
Curry konderria (Mexiko Berria)
Curry konderria (Curry County) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clovis da. 2010eko zentsuaren arabera 48,376 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Curry konderriak 364,658 kilometro koadro ditu. Horietatik 817 ura dira. Beste 363,841 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,27 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 48,376 pertsonetatik 43,662 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 19,117 dira. 2,774 beltzak edo afroamerikarrak. 288 amerikar natiboak ziren eta 28 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 574 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 69 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 981 pertsonek kokatzen zuten.
Zaragoza–Portillo geltokia
Zaragoza–Portillo Aragoiko Zaragoza udalerriko geltokia da, Espainian dagoena. Zaragozako Renfe Aldiriak sarearen linearen eta Renfe Distantzia Ertaineko trenak zerbitzu da.
Kykkos monasterioa
Kykkos monasterioa (Ιερά Μονή Κύκκου or Κύκκος, Ierá Moní Kýkkou or Kýkkos; Cikko Manastırı) Zipre hego-mendebaldeko Troodos mendikatean Nikosiarako ibilbidean dagoen monasterioa da. Pedoulas herritik 20 kilometrotara dago. XI. mendekoa da eta Mikel Goiaingeruaren izenean sagaratu zen.
Zaragoza–Portillo geltokia
Egoera
Geltokia Madril—Bartzelona burdinbidearen 340,800 kilometro-puntuan dago, 212 metroko altueran, Zaragoza–Delicias eta Zaragoza–Goya geltokien artean. Tartea bide bikoitzekoa da eta elektrifikatuta dago.
Brouviller
Brouviller Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Zaragoza–Portillo geltokia
Historia
MZAk Madril—Bartzelona burdinbidea ireki zuenean, 1863ko maiatzaren 25ean, Campo Sepulcroko geltokia inauguratu zuen, lineako lehen bidaiariak hartu zituen behin-behineko esparrua.
Kykkos monasterioa
Zipreko monasterio ezagunena eta garrantzitsuena da. UNESCOk 1985ean Troodos inguruko bederatzi eliza eta Kykkos monasterioa Gizateriaren ondare izendatu zituen "Troodos eskualdeko eliza margotuak" multzoaren barnean.
Brouviller
Biztanleria
2007an Brouviller udalerrian erroldatutako biztanleak 430 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Zaragoza–Portillo geltokia
Historia
La Almozara zubiaren eraikuntzak Ebro ibaiaren ezkerraldearekin eta Norteko geltokiarekin lotzea ahalbidetu zuen, 1870ean irekitako bidea, Zaragozatik Madril—Bartzelona eta Zaragoza—Altsasu burdinbideak lotzea ahalbidetu zuena.
Kykkos monasterioa
Kondaira
Vasil Grigorovich-Barsky erromes errusiarrak 1735ean Kykkos monasterioan izan zen eta orduan jaso zuen monasterioaren sorreraren kondairak honela dio :
Brouviller
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Zaragoza–Portillo geltokia
Historia
Geltokia terminala edo pasakorra izango ote zen zalantzek, baita beharrezko lurrak lortzeko arazoek ere, behin betiko eraikuntza 1891ra arte luzatu zuten, non MZA eta Tarragonako Trenbidearen Konpainia Bartzelonara eta Frantziara (TBF) arteko fusioak estazioaren izaera pasanteari buruzko zalantzak argitu zituen. Muturretan eta bi hegaletan, horiek guztiak konektatuz.
Kykkos monasterioa
Kondaira
Manuel Boutoumites dukeak Stravropegico izendatu zuen monasterioa. Honek esan nahi du autogobernua duela eta Peristerona, Milon eta Mylikouri herrien esku utzi zuen haren mantenimendua.
Brouviller
Etxebizitza
2007an 169 etxebizitza zeuden, 155 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 148 etxeak ziren eta 21 apartamentuak ziren. 155 etxebizitza nagusietatik 135 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 119 etxek bost zituzten. 142 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 40 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 100 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Zaragoza–Portillo geltokia
Historia
1967an, Cariñena, Utrillas eta Caminreal inguruko geltoki zaharrak itxi ondoren, hiriko geltoki nagusia izatera pasa zen.
Kykkos monasterioa
Erdi Aroa
Kykkos monasterioaren aurreneko aipamena 1136koa da, Daniel izeneko abadeak Biblia bat erosi zuenekoa. XIV. mendean erre egin zen eta 1365ean berreraiki zen Petri I.a Ziprekoaren emazte Leonorrek ordainduta. Inguruko herritarrek ere eman zuten dirua eta sei hilabetetan bukatu zitutzen lanak. Garai hartan monasterioaren lan nagusia ohiturak, greziera hizkuntza eta historia mantentzea izan zen. Eskuizkribuak kopiatzeko tailer bat bazuten eta Jerusalemgo Liburutegi Patriarkalean dago garai hartan Kykkosen egin zen lanik garrantzitsuena, Salmoa.
Brouviller
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Zaragoza–Portillo geltokia
Historia
1973an, RENFEk handitu eta eraberritu egin zuen, hasierako itxura nabarmen aldatuz eta izena Zaragoza-El Portillo izenagatik aldatuz, 2003an Zaragoza–Delicias geltoki berri eta handiagoak ordezkatu zuen arte.
Kykkos monasterioa
Erdi Aroa
Monasterioan zeuden artelan ugari galdu badira ere, honek XIII eta XV artean ikonoen artean mundu mailan izan zuen eragina nabarmena izan zen.
Zaragoza–Portillo geltokia
Historia
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Brouviller
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 282 ziren, horien artean 208 aktiboak ziren eta 74 inaktiboak ziren. 208 pertsona aktiboetatik 197 lanean zeuden (107 gizon eta 90 emakume) eta 11 langabezian zeuden (3 gizon eta 8 emakume). 74 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Kykkos monasterioa
Otomandar garaia
1571ean otomandarrek Zipre konkistatu zuten. Kykkos monasterioak uharte guztian zeuden kristau guneak (metochia) babestu zituen, hala nola, Lakatamian, Engomin, Pentagian eta Pafosen. Arteari dagokionez, ikonografia, zur gaineko grabatua, oinarrizko hezkuntza eta literatura ikasketak sustatu zituen. XVIII. mendean greziar eskola bat sortu zen monasterioan. Ikasleak Zipre osotik etortzen ziren eta hiru urtetako ikasketak egin ondoren, graduatu eta jatorrizko herrietara itzultzen ziren edo beste teologia eskola batetara joaten ziren ikasketak jarraitzera.
Zaragoza–Portillo geltokia
Historia
2008ko ekainaren 11n, 2008ko Erakusketa Unibertsalaren ondorioz, Casetas auzoa aldiriko trenen sarean sartu zen.
Prunelli-di-Fiumorbo
, Korsikako iparraldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle ditu.
Zaragoza–Portillo geltokia
Etorkizuna
Ez dago etorkizunerako aurreikusitako jarduerarik.
Kykkos monasterioa
Otomandar garaia
XIX. mendean Zipreko hiri nagusietan grezierazko eskolak sortzen ere lagundu zuen, hala Limasolen (1819), Nikosian (1830) eta Larnakan. Halako garrantzia zeukan, Zipreko Eliza Ortodoxoaren agintari ugari bertan ikasiak zirela. Ekialdeko Eliza Ortodoxoarekin harremanak mantendu zituen Zipreko Elizaren izenean.
Brouviller
Diru sarrerak
2009an Brouviller udalerrian 157 unitate fiskal zeuden, 453,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.069 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
Kykkos monasterioa
Aro garaikidea
Gaur egun zipretarren kontzientzia historiko eta kulturala sustatzeko lanetan ari da.
Brouviller
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
Kykkos monasterioa
Deskribapena
Kykkos Troodos mendietako baso eremu batean kokaturik dago, Olinpo menditik 18 kilometrotara eta Nikosia hiribururako bidean. Bizantziar garaian eraiki zen baina sarritan berreraiki behar izan da. Hala ere antzinako eskuizkribu eta artelanak gorde izan dira, denetan garrantzitsuena Amabirjianren ikonoa da.
Ama birjinaren ikonoa
Ikonoak Panagía Eleousa izena du, "errukiaren iturria" esan nahi du. Ama birjina semea altzoan duela ikusten da ikonoan. Alexio I.a Komneno enperadorearen oparia izan zen eta Lukas Ebanjelariak margotu zuela esaten da. 1576an urre eta zilarrez estali zen eta 1795an estalki berria gehitu zitzaion. Andre Mariaren aurpegia belo batek estaltzen du eta ezin zaio kendu. 1669an Alexandriako patriarkak beloa altxatu zion eta Jainkoak zigortu egin zuela esaten da.
Abuztuaren 15ean eta irailaren 8an urtero jaialdi handia ospatzen da Kykkoseko amabirjinaren omenez.
Tronua
Monasteriotuik iparraldera muinoaren gainean trono bat aurkitzen da, To Throni tis Panayias ("Andre Mariaren tronoa). Garai batean zurezkoa zen eta Jainkoari errezuak egiteko erabiltzen zen. 1935ean zementuzko zenotafio batek ordezkatu zuen, handiagoa eta dotoreagoa.
Eliza
Ikonoa gordetzeko eraiki zen eliza. Lehenengo elizak egurrezkoak izan ziren baina 1365 eta 1541ean erre ondoren harrizkoa eraikitzea erabaki zuten. Honek ere suteak izan zituen 1751ean eta 1813an.
Brouviller
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Brouviller udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 522 hektarea erabiltzen.
Edu Martínez
Eduardo Martínez Labari, futbolean Edu Martinez izenarekin ezaguna, (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) nafar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena.
Kirol ibilbidea
''2022ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Lunnastingeko harria
Lunnastingeko harria (ingelesez: Lunnasting stone) Shetland uharteetako Lunnasting herrian aurkitutako ogam idazkundun harria da, 1876an Edinburgheko Eskoziako museori eman ziotena.
Brouviller
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Lunnastingeko harria
Aurkikuntza
1876ko apirilean J.C. Roger agurgarriak basetxe batean aurkitu zuen. Honek zohikatz batetik atera eta azaletik 1,5 metrotara zegoela esan zuen.
Arbelezko harriak 1,1 metroko luzera, 33 zentimetroko zabalera eta 2,5 zentimetroko sakonera ditu. Azal lauan idazkuna du. Erdiguneko lerroan dauden ogam letrez gain, goialdetik gertu seinale kruziforme txikia du, erruniar letra edo gurutze kristaua izan daitekeena. Ezezaguna da seinalea eta ogam garaikideak diren ala bietako bat jadanik zutik zegoen harriari gehitu zioten
Idazkuna eta data
Piktoerazko idazkunak honela dio:
edo beste hau:
Litekeena da idazkunak "Nechton" izena izatea. Hori dela eta Diackek 1925ean azken hitz biak “Nehtonnen basailuak“ esan nahi duena zioen. Hala ere esanahia interpretazioaren arabera ezberdina izan daiteke, Forsythen ustetan, adibidez, Ahehhttannn izena ere bada.
Hitzen arteko puntuak eskandinavieraren eraginaren seinalea da batzuen ustez, horrela bada harria bikingoek Shetland uharteak VIII. edo IX. mendeetan okupatu zituzten garaietakoa izango litzateke.
Beste teoriak
Idazkunari esanahi argia emateko zailtasunek hainbat teoria ezberdinak sortu ditu, zein baino zein bitxiagoa.
1896an Vincentek "irlandar monje misiolariek eraiki zutela 580 baino geroago" adierazi eta "aditu" baten itzulpena erantsi zuen:
1975ean Lockwoodek "azken hitza Nechton izen arruntetik datorrela argia da, baina bestea, ogam alfabetoan hautazkoan kontsonanteak bikoizten zituztela onartzen bada ere, hain da exotikoa ezen filologoek piktoera indoeuropar philumetik kanpo eta seniderik ez zuen hizkuntza zela ondorioztatu baitzuten" idatzi zuen. Teoria hori Orkadetan aurkitutako ogam idazkundun Buckquoyko ardatz-harria azaltzeko ere erabili zuten, harik eta 1995ean irlandera zaharra zela jakin arte.
Baina bitxietan bitxiena idazkuna euskara zelaren teoriarena da. Adituen esanetan, honela dio idazkunak:
Teoria 1968an Henri Guiterrek proposatu bazuen ere, hasieratik ez zen akademikoen artean onartua. Larry Trask euskaltzale eta hizkuntzalariaren esanetan, Guiterren saiakera "iragarpen hunkigarri gehienak bezala, mundu osoaren arbuioa lortu du. Piktoerazko adituak iturburutik errefusatu eta euskaltzaleak ez ditu bete". Kritika Ogam letren hautazko irakurmenatik datorkio, horrela aitzineuskara baino XX. mendeko euskara lortuz, sintaxiari jaramonik egin gabe eta apetazko itzulpena eginez.
Melanorivulus jalapensis
Melanorivulus jalapensis Melanorivulus generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Ethmidium maculatum
Ethmidium maculatum Ethmidium generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Gwendoline Christie
Gwendoline Tracey Philippa Christie (1978ko urriaren 28a, Worthing, Mendebaldeko Sussex) ingeles aktore bat da. Game of Thrones telesailean Brienne Tarthekoa pertsonaia antzeztu du.
Vielle-Tursan
Vielle-Tursan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Landak departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vielle-Tursan udalerrian erroldatutako biztanleak 303 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 175 ziren, horien artean 138 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 138 pertsona aktiboetatik 126 lanean zeuden (69 gizon eta 57 emakume) eta 12 langabezian zeuden (2 gizon eta 10 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vielle-Tursan udalerrian 125 unitate fiskal zeuden, 306 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.014 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 2 zurginak eta 1 iturgina.
2000. urtean Vielle-Tursan udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 858 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Koji Arimoto
Koji Arimoto (有本 幸司, 1973ko ekainaren 21a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki.
Martinsburg (Missouri)
Martinsburg Missourieko herri bat da. Audrain konderrian kokatua dago. 2010ean 304 biztanle zituen, 0.69 kilometro koadrotan banatuta.
Fozeko itsasadarra
, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Rias Altas eremuan dagoen itsasadar bat da, Lugoko probintziaren iparraldean. Bere urek Barreiros eta Foz udalerrietako kostaldeak bustitzen dituzte.
Vieuvicq
Vieuvicq Frantziako udalerria da, Eure eta Loir departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vieuvicq udalerrian erroldatutako biztanleak 447 ziren. Familiak 166 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 62 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 71 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 224 etxebizitza zeuden, 166 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 223etxeak ziren. 166 etxebizitza nagusietatik 143 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 48 etxek lau zituzten eta 85 etxek bost zituzten. 158 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 56 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 94 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 277 ziren, horien artean 222 aktiboak ziren eta 55 inaktiboak ziren. 222 pertsona aktiboetatik 209 lanean zeuden (119 gizon eta 90 emakume) eta 13 langabezian zeuden (6 gizon eta 7 emakume). 55 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vieuvicq udalerrian 171 unitate fiskal zeuden, 446,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.816 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 2 zurginak, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
2000. urtean Vieuvicq udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.680 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ardaita
Ardaita mineral bat da.
Ezaugarriak
Ardaita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: Pb₁₇Sb₁₅S₃₅Cl₉. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Cracticus mentalis
Cracticus mentalis Cracticus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cracticidae familian sailkatua dago.
Kredo
Kredoa (credo sinesten dut), konfesioa, sinboloa edo fede-aitormen erlijio-erkidego batek partekatzen dituen sinismen erkideen multzoaren laburpen formula bat da. Kristautasunaren kasuan, fede hori biltzeko erabiltzen duten formularen izena da.
Gehien erabiltzen den kredoa Kristautasunaren barruko Nizear kredoa da, 325. urtean Nizeako I. Kontzilioan formulatua. Kristautasunak Ebanjelioak, Itun Berria eta, maila txikiagoan, Itun Zaharra ulertzeko zuen moduaren laburpena izan zen. Kredo honetako afirmazioak Hirutasuna deskribatzen du, eta kristau-sinesbide gehienentzat ortodoxiaren frogatzat hartzen den testua da. Apostoluen kredoa ere orokorki onartua dago. Kristau-sinesbide batzuek eta beste talde batzuek kredo horien autoritateari uko egiten diote.
Heroldstatt
Heroldstatt Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Kredo
Kristautasuneko kredoa
325eko Nizea eta 381eko Konstantinoplako I. kontzilioetan "nizear-konstantinopolistar kredo" ezarri zuten, arrianismo sortutako heresiaren aurka egiteko.
Kredoaren bertsio bat onartu zen Nizean, baina kristautasunaren barruan polemika sektarioek jarraitzen zuten, eta horietako batzuei aurre egiteko 50 urte igarotakoan esaldi bat gehitu zitzaion Konstantinoplako I. Kontzilioan, Teodosio I.a enperadoreak deituta: Credo in Spiritum Sanctum qui ex Patre per Filium procedit (Sinesten dut Espiritu Santua, Aitarengandik, Semearen bitartez, datorrena). Honela esplizituki arianismoa, eta baita mazedoniar heretikoen ideiak ere, gaitzetsi zituzten aldi berean.
Michelle Fairley
Michelle Fairley (1965eko irailaren 15a, Coleraine, Derry konderria) ipar irlandar aktore bat da. Game of Thrones telesailean Catelyn Tully pertsonaia antzeztu du.
Kredo
Kristautasuneko kredoa
Gero, ziur asko V. mendean, bigarren kredo bat ezarri zuten, "apostoluen kredo" izenekoa. Kristautasunaren hiru korronte nagusiak (katolizismo, protestantismo eta ortodoxoek) bi kredo onartzen dute, eta hauen aurka egiten dutenei sekta deritze.
Poligono aldeberdin
Geometrian, poligono aldeberdina edo poligono aldekidea alde guztiak berdinak dituena da.
Shuto Kammera
Shuto Kammera (上米良 柊人) Japoniako futbolaria da.
Kredo
Nizear-konstantinoplar kredoa
Hona hemen eukaristian erabiltzen duten bertsioa:
Shuto Kammera
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako SC Sagamihara.
Kredo
Apostoluen kredoa
Hona hemen eukaristian erabiltzen duten
Beste erlijio monoteistetan
Musulmanen kasuan shahada edo lekukotasuna adierazten dute: "Jaungoiko Bakarra (Allah) baino beste jainkorik ez dagoela adierazten dut, eta Mohammed Jaungoikoaren mezularia dela adierazten dut" .Arabierazko testua لا إله إلا الله محمد رسول الله (Lā 'ilāha 'illā-llāhu Muhammad rasūlu-llāh) testu liturgikoa da. eta modu sinpleagoan ere eman daiteke euskaraz: "Allah beste jainkorik ez dago eta Mahoma haren profeta da" euskaratu.
Quercamps
Biztanleria
2007an Quercamps udalerrian erroldatutako biztanleak 282 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
15094 Polimele
15094 Polimele Jupiterren greziar eremuko troiar primitiboa da, gutxi gorabehera 21 kilometroko diametroa duena. 2027ko irailean Lucy misioak gertutik pasatuko da. Lemmon mendiko Behatokiko Catalina Sky Survey programako astronomoek 1999ko azaroaren 17an aurkitu zuten. P motako asteroide honekk 5,9 orduko errotazio-denbora du eta baliteke forma esferikoa izatea. Bere izena greziar mitologiako Polimelengatik jasotzen du, Menozioren emaztea eta Patrokloren ama zena.
Quercamps
Etxebizitza
2007an 107 etxebizitza zeuden, 99 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 106etxeak ziren. 99 etxebizitza nagusietatik 91 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 12 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 74 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 52 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Besaulki etzangarri
Besaulki etzangarria bizkarra atzera botaz, gainazal lau bihurtzeko prestatua dagoen besaulkia da.
Quercamps
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 172 ziren, horien artean 119 aktiboak ziren eta 53 inaktiboak ziren. 119 pertsona aktiboetatik 108 lanean zeuden (60 gizon eta 48 emakume) eta 11 langabezian zeuden (3 gizon eta 8 emakume). 53 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
15094 Polimele
Orbita eta sailkapena
Polymele Jupiterren troiar (edo joviar asteroide) bat da, Jupiterren L4 Lagrangeren puntuko greziar eremu nagusian orbitatzen duena, planeta erraldoiaren orbitaren 60° aurrerago dagoena. Eguzkia 4,7 eta 5,7 UAko distantziara orbitatzen du 11 urte eta 9 hilabetean behin (4.289 egun; 5.17 AUren ardatz semi-maiorra). Bere orbitak 0,09ko eszentrikotasuna du eta 13° ekliptikarekiko. Asteroideren behaketa-arkua Lemmon mendian bere aurkikuntza ofiziala egin baino 48 urte lehenago hasten da, 1951n Palomar behatokian precovery bat egin eta geroago Digitized Sky Surveyk argitaratu zuena.
Quercamps
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 higiezinen enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gehiagoko denda bat zen.
2000. urtean Quercamps udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
15094 Polimele
Lucy misioa
Hurbilketa prestatzeko lanetan, NASAk astronomo amateurren laguntza jaso zuen, tartean Astronavarra erakundea eta Iruñeko planetarioaren kide batzuena.
Ezaugarri fisikoak
Lucy misioaren ikertzaileen arabera, Polimele P-motako asteroide primitibo bat izan zen. P-motako asteroideak bere albedo baxuagatik ezagunak dira. Bere V-Iko kolore-indizea 0,799koa da, Jupiterren troiar handientzat baino baxuagoa dena.
Diametroa eta albedo
NASAren Wide-field Infrared Survey Explorer behatokiko NEOWISE misioak egindako azterketaren arabera, Polimelek 21.075 kilometroko diametroa du eta bere gainazalak 0,091ko albedo bat du, 2018an Marc Buie estatubatuar astronomoak 0,073ko albedo bat eta  S- eta/edo R bandan 11.691ko magnitude absolutua zituela argitaratu zuen. Collaborative Asteroid Lightcurve Linkek asteroide karbonazeo batentzako 0,057ko albedo estandar bat hartzen du, eta 26,64 kilometroko diametro handiagoa kalkulatzen du (11,6ko magnitude absolutuan kontuan hartuz).
Argi kurbak
2016ko martxoan, Marc Buie eta bere laguntzaileek, behaketa fotometriko bat egin ostean, Polimeleren argi kurba biribil bat lortu zuten. Argi kurbaren analisiak 5,8607±0.0005 orduko biraketa periodo eman zuen, 0.09±0.03 magnitudeko (U=2-) argitasun anplitudearekin. Honek gorputzak forma esferikoa duela adierazten du. Aurretik, Lucy Misioko taldeak errotazio-tasak argitaratu zituen, 6,1 eta 4 ordukoak, hurrenez hurren.
Quercamps
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gilchristella aestuaria
Gilchristella aestuaria Gilchristella generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Kazuyoshi Seki
Kazuyoshi Seki (関 和良, 1973ko uztailaren 18a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Verdy Kawasaki.
Cracticus nigrogularis
Cracticus nigrogularis Cracticus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cracticidae familian sailkatua dago.
Ribadeoko itsasadarra
Ribadeoko itsasadarra Espainiako Galiziako Lugoko probintzia eta Asturias autonomia erkidegoaren arteko mugan dagoen itsasadar bat da. Bertan, Eo ibaia itsasoratzen da. Rias Altas eremuko itsasadarretako bat da.
Brockwell parkea
Brockwell parkea (Brockwell Park), Ingalaterrako Londres hiriburuan dagoen parke bat da, Lambeth udalerrian. Brixton, Herne Hill eta Tulse Hill auzoen artean kokaturik dago. 50'8
Historia
1811 ea 1813 artean Brockwell Hall jauregia eraiki zen. Londresko Konderriak etxea eta bere lurrak erosi zituen 1891 urtean eta ateak publikoari ireki zizkion. 1901 urtean 17 hektarea gehiago erosi zituen iparraldean.
1920 hamarkadan 13 kriket pista zeuden bertan eta 1500 ikusle biltzen ziren partida egunetan. 1937an Brockwell Lido igerilekua ireki zen. 1990an itxi egin zuten baina jendeak eskatuta 1994an berriz ireki zuten.
Devario xyrops
Devario xyrops Devario generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Conleth Hill
Conleth Seamus Eoin Croiston Hill (1964ko irailaren 15a, Ballycastle, Antrim konderria) ipar irlandar aktore bat da. Game of Thrones telesailean Varys pertsonaia antzeztu du.
Crush (Bon Jovi)
Crush Bon Jovi talde estatubatuarraren zazpigarren estudio albuma da, taldearen bigarren atsedenaldiaren ondoren argitaratutako lehena. 11 milioi aletik gora saldu zituzten, neurri handi batean It´s My Life abestiaren arrakastari esker.
Disko honekin pop rock aldera egin zuen taldearen musikak eta honi esker, belaunaldi berrietara heltzea lortu zuten. Gainera, Grammy Sarietara nominazioa jaso zuen Bon Joviren lehen albuma izan zen.
Maryland Heights (Missouri)
Maryland Heights Missourieko hiri bat da. St. Louis konderrian kokatua dago. 2010ean 27,472 biztanle zituen, 56.54 kilometro koadrotan banatuta.
Ortigueirako itsasadarra
, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Rias Medias eremuan dagoen itsasadar bat da, Coruñako probintziaren iparraldean. Cariño eta Ortigueira udalerrien kostaldeetan hedatzen da.
Karraka (musika tresna)
Karraka edo matraka perkusiozko musika tresna bat da, idiofonoen sailekoa, hortzak dituen gurpil bat biraraztean, tartean geratzen den mihi batek hortzekin talka egitean soinua sorrarazten duena. Musikaz gainera, abereak mendian gora bidali eta piztiak uxatzeko, kasu bietan karrakaren soinuak izututa, erabili izan da.
Ingelesezko literatura
Ingelesezko literatura hizkuntza hartaz egindakoa da. Britainia Handiko eta AEBetako idazleak dira nagusi, nahiz eta Afrika eta Ozeanian ere egile ugari egon.
Erdi Aroa
Hurrengo bi mendeetan, erlijio poema ugari agertu ziren, eta Cynewulf izan zen garai haietako poeta behinena. Antzinako ingelesaren garaiko literatura lan bikainena Beowulf poema da (VII. mende ingurukoa, egile ezezagun batena), eskandinabiar epopeien tankeran taxututakoa. Prosari dagokionez, Alfredo erregearen garaikoak dira (IX. mendekoak, alegia) lehenbiziko lanak, latinetik ingelesera itzulitako testuak hain zuzen. Orduan hasi zen biltzen Anglo-Saxoi Kronika (Anglo-Saxon Chronicle) delakoa, historiazko testuen bilduma, XII. mendean amaitu zena.
Gilermo Normandiakoak Ingalaterra hartu zuenean (1606), frantsesa eta latina lehenetsi ziren, anglo-saxoieraren kaltetan. Haiek erabili ziren kultura hizkuntzatzat, historiazko lanetarako batez ere. Garai horretakoa da Godofredo Monmouthekoa (XII. mendea), eta berak idatzi zuen Historia regum Britanniæ (Britainiako erregeen historia) liburua, asmatutako gertaerak biltzen dituena. Liburu hori da Artur erregeari buruzko elezaharraren iturburua.
Poesian, berriz, ingelesa erabili zen gehienbat, baina frantsesaren eta latinaren errimak hartu zituen. Normandiatarren konkistaren ondorengo poesia lan nagusiak bi hauek dira: Hontza eta urretxindorra (The Owl and the Nightingale), XII. mendearen bukaerakoa, eta Sir Gawayne eta zaldun berdea (Sir Gawayne and the Green Knight), XIV. mendearen bukaerakoa, egile ezezagunenak bi-biak. XIV. mendean zehar, normandiarren eta anglo-saxoien arteko integrazioaren eta nazio kontzientzia gero eta sakonago baten ondorioz, bestelako literatura mota bat garatu zen, garaiko errealitateari lotuagoa. Adibidez, Petri nekazaria (Piers the Plowman), ustez Wiliam Langlanden poema, nahiz eta erlijiozko alegoria bat izan, apaizen gehiegikerien kontrako adierazpena ere bazen, antzinako kristautasuna erreibindikatzen zuena.
Chaucerren jarraitzaile behinenak XV. mendeko idazle eskoziar batzuk izan ziren: Robert Henryson, Testament of Criseyde (Kriseideren Testamentua) idatzi zuena, eta William Dunbar, Dance of the Seivin Deidly Syneris (Zazpi Bekatu Nagusien Dantza) liburuaren egilea.
Garai horretakoa da, orobat, Artur erregeari buruzko elezaharren ildotik sortutako idazlan nagusia eta, bide batez, generoa ixten duena, Morte d’Arthur (Arturren Heriotza), Sir Thomas Maloryk idatzia. Garaiko herri literaturaren adierazpen nagusia izan ziren carol deitutako kantuak, dantzatzeko ere egokiak –polititazko eta erlijiozko gaiak zerabilzkitenak–, eta ingeles eta eskoziar tradiziozko baladak, antzinako literaturaren igorpena bermatu zutenak.
Errenazimentua
Berandu heldu zen Britainiako uharteetara Europako kultura joera hori, eta XVI. mendea arte ez ziren bertan hedatu humanismoa eta italiar kutsuko gaiak. Prosan ingeles humanismoaren lehenbiziko idazle garrantzitsua Tomas Moro (Sir Thomas More) izan zen. Utopia izeneko liburua –latinez idatzia– da bere idazlan nagusia. Moro Erreformaren etsai gogorra izan zen, eta, Eliza Anglikanoa Erramakotik banatu ondoren, hil egin zuten (1535).
Mororen garaikidea izan zen Wiliam Tyndale, eta haren etsaia teologia arazoetan. Tyndalek Biblia itzuli zuen ingelesera, eta oso ingeles eder, aberatsa eta, aldi berean, soila erabili zuen. Eliza Anglikanoaren bi korronteen (puritanoak eta episkopalistak) arteko gatazka teologikoen haritik, hitz lauzko idazlan ugari azaldu ziren. Horietan nagusia Richard Hookerren Laws of Ecclesiastical Polity (Eliza Politikaren Legeak) izan zen.
Lehenbiziko eleberriak garai hartan agertu ziren: John Lyly-en Euphues, the Anatomy of Wit (Eufues, Izpirituaren Anatomia), filosofiazko adierazpen eta aipamen jakintsuez jositako eleberria, “eufuismo” deitutako estiloaren sorburua. Errealistagoak dira, berriz, Thomas Nasheren The Unfortunate Traveller (Zoritxarreko Bidaiaria), eta Thomas Deloneyren Jacke of Newberie (Newberieko Jacke).
Errenazimentuan agertu ziren, halaber, bidaia literatura, gerora sekulako arrakasta izan duena britainiar literaturan. Genero horretako lehenbiziko idazlea Richard Hakluyt izan zen. Poesian XVI. mendeko lehenbiziko poetek (John Skelton, Thomas Wyat eta Henry Howard) italiar ereduak eta gaiak jorratu zituzten, nortasun handirik gabe. Nortasun handiagokoak izan ziren Sir Philip Sidneyren idazlanak: Astrophel and Stella (soneto bilduma), Arcadia (artzain giroko eleberria, pasarte ugari bertsotan idatziak dituena).
Antzerkian William Shakespeare izan zen antzerki idazle nagusia, nahiz eta, lehenago, beste idazle batzuek ere antzerki lanak idatzi (Thomas Nortonek eta Nicholas Udallek, Senekaren eta Plautoren ereduetako tragediak eta komediak; John Lylyk, komediak; George Peelek eta Rober Greenek, errimarik gabeko bertsotan idatzitako amodiozko komediak; Thomas Kydek, mendekuari sarbidea ematen zioten melodramak; Christopher Marlowek, multzo honetako garrantzitsuenak, tragediak –berea da Doctor Faustus antzerki lana, Shakespeare aurretiko behinena–). William Shakespeareren antzerki lan nagusiak zenbait arotan banatu behar dira.
XVII. mendea
Bi gertaerak baldintzatu zuten britainiar pentsamoldea eta literatura: Iraultza puritanoak eta Orangeko Gilermoren monarkia parlamentarioaren sorrerak (1688an).
Prosan britainiar filosofiaren aintzindaria Francis Bacon izan zen, eta bere idazlan nagusiak Jakintzaren aurrerabidea eta Novum organum. Thomas Hobbesek, Baconen tesien ildotik, Leviathan liburua idatzi zuen, monarkiaren absolutismoaren alde.
Garai bereko beste egile eta lanak: Sir Thomas Browne (Hilobiko ontzia); Robert Burton (Melankoliaren anatomia); Henry More eta Thomas Cudworth (“Cambridgeko platonikoak” deitutako taldeko buruak); Izaak Walton, Roger North eta Gilbert Burnet apezpikua (biografiagileak); John Bunyan puritanoa (Erromesaren ibiltzea alegoria eta Gizagaizto jaunaren bizia eta heriotza, ingelesezko lehenbiziko ohitura eleberria).
Poesian John Donne izan zen literatura joera berrien aintzindaria, bere amodiozko poemetan. Donneren ondoren, “poeta metafisikoak” izenekoen belaunaldia etorri zen, bi multzotan banatu zena: erregearen aldekoak (Thomas Carew, Sir John Suckling, Richard Lovelace) eta parlamentuaren aldekoak (George Herbert, Richard Ceashaw, Henry Vaughan).
XVIII. mendea
Kontinenteko literatura joerekiko harreman handia izan zuen britaniar literaturak, hein handi batean, eta eragin handia izan zuten Frantziako Ilustrazioan. Literatura soilari dagokionez, mendearen lehenbiziko erdian –aro augustanoa– frantses klasizismoari jarratu zitzaion, Alexander Popek eta Samuel Johnsonek zehaztutako ereduen arabera.
Mendeak aurrera egin ahala, arau klasizistak alde batera uzten hasi ziren idazleak, eta, horren ondorioz, narraziogintza errealista zabaldu zen. Bide batez, misteriozko “eleberri gotikoa” eta lehenbiziko idazle erromantikoak agertzen hasi ziren.
Prosan; saiakerari dagokionez, Alexander Pope eta Samuel Johnson (klasizismoaren defentsaile nagusia) izan ziren egile garrantzitsuenak. Azken honek idatzia da Ingeles poeta handien bizia izeneko literatura azterketa. Garai horretako aldizkariek –The Spectator izenekoak batez ere– bultzatu zuten ingelesezko prosa gero eta askeagoa. Historia azterketen eremuan, David Hume eta Edward Gibbon dira idazle aipagarrienak.
Eleberria izan zen gehien landu eta aurreratu zen generoa. Garai honetako lehen narratzaile handia Jonathan Swift izan zen. Idazle honek, errealismoa alde batera utzita, oso idazlan zorrotzak egin zituen, bere garaiko instituzio politikoak zein erlijiozkoak eta gizakiaren izaera eta jokabideak kritikatzeko asmoz. Bere lan nagusia Gulliverren bidaiak izan zen. Narrazio errealistari dagokionez, Daniel Defoe idazlea izan zen emaitza biribilenak lortu zituena: Robinson Crusoe, Moll Flanders, etab.
Defoeren ildotik beste idazle batzuk abiatu ziren, nor bere irizpidez: Samuel Richardson (Pamela, Clarissa eleberri melodramatikoak), Henry Fielding (Tom Jones, Joseph Andrews ekintza eta pertsonaia ugari dituzten eleberriak), Tobias Smollet (Roderick Randon, Humphry Clinker eleberri bitalista eta komikoak, Dickensen bidea zabaltzen dutenak), Lawrence Sterne (Tristam Shandy gizonaren esperientzietan oinarritutako eleberria).
Mendearen bigarren erdian, Horace Walpolek “eleberri gotiko” generoa sortu zuen, Otrantoko gaztelua eleberriaren bidez. Genero horren jarraitzaileak izan ziren Clara Reeve eta Ann Radcliffe, eta, literatura teknika hobea erabili zuten Matthew Lewis eta William Thomas Beckford eleberrigileak. Oso bestelakoak ziren Oliver Goldsmithek idatzitakoak (Wakefieldeko bikarioa, adibidez), idealismoaren eta etika alorreko orientabideen adierazpenak baitziren.
XIX. mendea
Bi arotan banatzen da ingeles literatura: aro erromantikoa eta Victoria erreginaren aroa.
Aro erromantikoa
Poesian sentimentuen adierazpen indartsua, naturarekiko harmonia eta irudimenaren gorespena ziren aro horretako poesiagintzaren ardatz nagusiak. Bi belaunalditakoak izan ziren ingeles poeta erromantikoak: lehen belaunaldikoak “lakistak” (aintziren poetak) deituak izan ziren: William Wordsworth eta Samuel Taylor Coleridge, Balada lirikoak idatzi zituztenak; Coleridge, bestalde, urrutiko tokietan kokatutako gaiak lantzen hasi zen (Tamburlaine, Kubla Khan). Wordsworth izan zen, hala ere, lirikan eragin handiena izan zuena.
Bigarren belaunaldiari dagokionez, George Gordon, Lord Byron ezizenez ezaguna, izan zen heroi erromantikoaren eredua. Lord Byronen idazlan nagusiak hauek dira: Childe Harolden erromesaldiak eta Don Juan. Bigarren belaunaldiko poetarik erradikalena Percy Bysshe Shelley izan zen. Oso teknika malgua erabili zuen poesiagintzan, eta bere lan nagusia Prometeo kateetatik askatua izan zen. Belaunaldi honetakoa izan zen John Keats ere: Greziar kutxa bati Oda, Endymion, Hyperion, etab.
Eleberrian Charles Robert Maturin irlandarrak Melmoth ibiltaria eleberri gotikoa idatzi zuen. Mary Shelleyk, poetaren emazteak, Frankenstein eleberria, eta Jane Austenek, Northangereko Abadia eta Harrotasuna eta prejuizioa. Dena den, Walter Scott eskoziarra izan zen eleberrigile erromantiko ospetsuena. Bere idazlan nagusiak Eskozian kokatutakoak ditu: Rob Boy, Guy Mandering eta Edimburgoko kartzelak.
Garai berekoak dira, baita ere, eleberrigile hauek: Brontë ahizpak (Anne, Charlote –Jane Eyre ezizenaz ezaguna– eta Emily –Ekaitz gailurrak idatzi zuena–) eta Thomas De Quincey.
Victoria erreginaren aroa
Eleberrian, garai horretako eleberri errealistaren maisua Charles Dickens izan zen. Idazle honek Ingalaterra industrializatuak sortutako auzune ilun eta lohitsuak deskribatu zituen eta irakaskuntza sistemaren ankerkeria salatu: Oliver Twist, David Copperfield, Itxaropen handiak. Umorea ere erabili zuen, hala ere, Dickensek: Pickwick klubaren hil ondoko agiriak.
William Makepeace Thackeray idazleak, Dickensek ez bezala, burgesiaren mundua erretratatu zuen: The Book of Snobs, Vanity Fair. Anthony Trollopek apaizen eta politikarien kontrako satirak idatzi zituen (Phineas Finn), eta Mary Ann Evansek –George Eliot ezizena erabili zuenak– burgesiaren balioen aurkakoak (Middelmarch). Satira idatzi zuen, baita ere, George Meredithek The Egoist eleberrian.
Garai berekoa da Thomas Hardy, Madding Crowd eta Jude, the Obscure eleberrien egilea. Bestelako generoak landu zituzten Bram Stoker (Dracula) eta Joseph Sheridan Le Fanu (beldurrezko narrazioak) irlandarrek, Wilkie Collinsek, Arthur Conan Doylek (Sherlock Holmes sortu zuenak) eta Robert Louis Stevenson eskoziarrak (Altxorraren uhartea, Dr. Jekyll and Mr. Hyde).
Haur literaturari dagokionez, Charles Lutwidge Dogson –Lewis Carroll ezizena erabili zuena– izan zen idazle nagusia, eta bere Alizia lurralde harrigarrian surrealismoaren aintzindaritzat hartu izan da. Poesian Alfred Tennyson izan zen aro horretako poeta nagusia. Idazle horrek tradizioaren balioen alde egin zuen, eta Erdi Aroko gaiak erabili zituen: Idylls of the King, The Princess.
Garai bereko beste poeta batzuk: Dante Gabriel Rossetti, Algernon Charles Swinburne, Thomas Hardy, Robert Louis Stevenson, Gerard Manley Hopkins eta Robert Browning. Kritika eta saiakeran Thomas Carlyle, John Ruskin, William Morris, Walter Pater eta Matthew Arnold.
XX. mendea
Hiru motatakoak dira mende horretako britainiar literatura balditzatu duten gertaerak: bi Mundu Gerrak, gizarte eta ekonomia krisi gero eta sakonagoa, eta inperioaren deuseztatzea.
Poesian William Butler Yeats irlandarrak tonu sinesgarriago bat eman zion XIX. mendetik zetorren poesia estetizistari (The Shadowy Waters). “Poeta georgiano” deitutakoek (Rupert Brookek eta Walter de La Marek, batez ere) naturaren deskribapen melankoliatsuak landu zituzten.
Ezra Pound eta T. S. Eliot Estatu Batuetako poetek eragin handia izan zuten britainiar poesian, zehaztasun intelektualari eta sakontasun filosofikoari sarbidea eman baitzioten. Eraginkortasun horren eredu nagusiak Elioten Waste Land eta Four Quartets poesia lirikoak dira. Surrealismoaren eragina, bestalde, 1930eko hamarkadan agertu zen, William Empsonen eta, batez ere, Dylan Thomas (The Map of Love) galestarraren bitartez. Beste poeta garrantzitsu batzuk: Robert Graves (Claudius the God), Ted Hughes eta Thom Gunn.