cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erromatar Inperioko hizkuntzak
Aramera eta Asiriera
Efraín idazle asiriarraren lanak grekora itzuli ziren. Luziano satiriko eta erretorikoa Siriako probintzian zegoen Samosatakoa zen; grekoz idatzi zuen arren, bere burua siriar eta "barbaro" gisa aurkezteak, asirieraz hitz egiten zuela iradokitzen du.
Suncus zeylanicus
Suncus zeylanicus Suncus generoko animalia da. Lehen Insectivora edo Soricomorpha deitzen zen taldearen barruan daude. Gaur egun Lipotyphla deitzen den taldearen barruko Crocidurinae azpifamilia eta Soricidae familian sailkatuta dago.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
''MEDEIE'K: Zure itz oien aurka luzaro erantzungo nuke, baldin nigandik iasan dituzun eta zuk egin dizkidazunen berri Tzeu aitak ezpaleki. Nere oea itsusituta gero, nere lepotik parrez etzenduen bizitzarte atseginik igaro bearrik, ezta erreginak ere, ezta ezkonerazi zinduen Kereon'ek ere enindezakean kalterik izateke lurralde ontatik egotz. Onezkero dei nazazu leoi-eme ta Eskile, naiz Tirreni ordokiko bizi-lagun, nai balin ba'duzu. Zure biotza bear bezala io baitut.''
IASON'EK: Zuk ere ordea min artu ta gaitzotan artukizuna baduzu, izan ere.
Kata Pejnović
Guda ostea
Guda ostean Kata Pejnovićek politika karrera egin zuen. 1948an Kroaziako Alderdi Komunistako Komite Zentralerako izendatu zuten, eta Kroaziako Herri Langilearen Aliantza Sozialistako (Alderdi Komunistaren masa-erakundea) exekutibako kide ere izan zen. Kroaziako Errepublika Sozialistako parlamentuko lehendakariorde zein Jugoslaviako Errepublika Sozialista Federaleko parlamentuko kide izan zen. Kroaziako Herri Errepublikaren arartekotza-Kontseiluaren lehendakari ere izan zen. Kroaziako Emakumeen Elkarteko lehendakaritzako kide ere izan zen. Urte batez Jugoslaviako Gurutze Gorriko lehendakaria ere izan zen. Jugoslaviako Herri Armadako lotinant-koronel maila ere izan zuen.
Kittilä
Udala
Kittiläko eta Finlandiako gainontzeko udalerrietako udalbatzak eratzeko, lau urtero udal hauteskundeak antolatzen dira herrialdean. Gaur egun dagoen udalbatza 2012ko urriaren 28an ospatu ziren udal hauteskundeetan eratu zen.
Coroieni
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Idoi
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
''MEDEIEK: Iakin ezazu argi ta garbi. Min ori ordea, on zait, baldin zuk parrebiderik ukan ezpadezazu.''
Kittilä
Biztanleria
Europar Batasuneko herrialdeekin eta Finlandiako gainontzeko udalerriekin alderatuta, Kittilän, 15 urte baino gutxiagoko biztanleriaren ehunekoa nahiko baxua da, % 16, eta 65 urte baino gehiagokoa aldiz, altua, % 17,9koa. Erlijioari dagokionez, gehienak sinesgabeak edo luteranoak dira, bereziki laestadianismo mugimendu kontserbadorekoak. Udalerriko hizkuntza ofizial bakarra finlandiera da; izan ere, biztanleria osoaren % 97,8aren ama hizkuntza da. Bigarren mailako hizkuntzak iparraldean samiek hitz egiten duten ipar samiera eta suediera dira. Udalerri honetako jatorrizko biztanleak samiak dira; hala ere, XVIII. mendetik aurrera finlandiarren kopuruak izugarri egin zuen gora eta, apurka, samiek finlandiarren ohiturak bereganatu zituzten. Gaur egun, elur-orein zaintzan diharduten sami gutxi batzuk baino ez dira bizi Kittilä iparraldean. 6.000 biztanle pasatxo dituen udalerri hau, biztanle gehien dituen Lappiko zortzigarren udalerria da eta bere azalera handiak, Finlandia osoko biztanle dentsitate txikiena duen udalerrien artean kokatzen du. Azken hamarkadetan biztanleria mantendu egin da turismoari eta meatze berriari esker; izan ere, Lappi eskualdeko udalerri gehienetako biztanleek Rovaniemira lan bila alde egiten zuten bitartean, kittilärrek Levi muinoak eskaintzen dien lan-etorkizunaren itxaropenez bertan gelditu dira.
Samiak
Udalerria samien jatorrizko lurraldearen barruan dago, Sápmi delako lurraldean. Aspaldian, samiak baino ez ziren bizi bertan, baina XVIII. mendetik aurrera iritsitako finlandiarren kultura bereganatu eta euren kultura bereiziari uko egin zioten askok. Gaur egun, biztanleriaren % 1 baino ez da talde-etniko honen parte, eta bakarrik % 0,2 justuaren ama hizkuntza da ipar samiera. Finlandiako Sami Lurraldea erakundea osatzen ez duenez, bertako sami gutxiengoaren kultura ez dago legeekin eta eskubide bereziekin babestuta. Hala ere, sami hauek gehienbat iparraldean bizi direnez, Sami Lurraldea osatzen duten udalerrien mugan, bertako eskola eta elizkizunetara joateko aukera dute.
Bertako samiek ipar sami deitura jasotzen dute elur-orein zaintzari lotutako bizimoduagatik. Inarieraz edo inariko samieraz udalerriak Kittâl izena du eta ipar samieraz aldiz, Gihttel; dena den, izendapen hauek ez dira ofizialak.
Armarria
Armarria udalerria sortu eta ehun eta bederatzi urtera onartu zuen udalbatzak, 1963ko uztailaren 1ean (Barne Ministerioak azaroaren 26an). Einari Junttila kittilär margolariaren artelana da eta honekin antzinako kulturak eta naturak udalerrian duten eragina irudikatu nahi izan zuen. Atzealde beltzaren, eta honen gainean dagoen zilarrezko muinoaren aurrean, mingain, hortz eta atzapar gorriak dituen jatun beltza dago. Hain zuzen, jatuna eskualde honetan oso ohikoa den ugaztuna da, eta herritarrek aspalditik larruagatik ehizatu izan duten arren, gaur egun animalia babestua da herrialde osoan. Bestalde, zilarrezko gainak udalerriko Levi tontorra irudikatzen du, azken urteotan udalerriaren motore ekonomiko nagusia bilakatu dena. Azkenik, aipatzekoa da Kittiläko armarriaren atzealde iluna; izan ere, kolore hitsak (grisa, beltza) Lappiko udalerriko armarrien bereizgarri nagusiak dira, eskualdeko zerua irudikatzen dutenak.
Ondasun nabarmenak
Artearekin eta, batez ere, margolaritzarekin zerikusia duten bi museo daude udalerrian. Lehena, Särestöniemi Museoa, XIX. mendeko egurrezko eraikin batean dagoen Reidar Särestöniemi margolari kittilärraren museo ofiziala da. Kaukonen eta Kittilä herrien artean dagoen museoan, margolariaren bizimoduaren berri ematen duten hainbat obra dago. Bestalde, Einari Juntilla margolariaren galeria bat ere badago Kittilä herrian; hemen, udalerriko armarriaren zirriborro bat eta margolariaren obra original gehiago daude erakusgai.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
IASON'EK: Ene semeok, izan duzuten amaren gaiztoa!
Kittilä
Ondasun nabarmenak
6. mailako futbola: Kittilän Palloseura taldea. 5. mailako izotz-hockey taldea: Kittilän Palloseura (KiPS). SBC Levi bandy.
Idoi
Euskararen Foru Legea
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.
Iragazki elektroniko
Banda-anitzeko iragazkia
Hainbat maiztasun tarte ditu, eta horien portaera desberdina da.
Kittilä
Ondasun nabarmenak
Udalerriko historiarekin zerikusia duten bi etxalde daude Kittilä herritik hurbil. Hauetako batean, Kittiläko Herri Museoan, mila erakusgai baino gehiago daude, haien artean, 1900eko hamarkadako etxalde eta komun bana. Gainera, bertako eraikinen aspaldiko egiturei esker, Hanhimaa, Kelontekemä, Köngäs, Molkojärvi eta Tepasto herrixkak monumentu izendatuak izan ziren 1993. urtean. Denen artean, hauek dira udalerriko eraikin eta oroitarri ezagunenak:
Idoi
Euskararen Foru Legea
1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala Esteribar da.
Erromatar Inperioko hizkuntzak
Koptoera
Antzinate berantiarrean garatu zen antzinako egiptoar hizkuntzaren izen modernoa da "koptoera". Dirudienez, koptoera literatura-hizkuntza gisa erabiltzea, Egiptoko goi mailako klaseak, euren kultura-ondarea berreskuratzeko egin zuen ahalegin kontzientearen emaitza da.
Iragazki elektroniko
Iragazki aldakorra
Egin nahi den funtzioaren arabera bere maiztasun mugak alda ditzake.
Kittilä
Ospakizun bereziak
Uztaila inguruan, Lappi eskualde osoan ospetsua den merkatu bat izaten da. Kittilä herrian antolatzen den merkatu honek, Finlandiako amuarrain eta izokin handi eta preziatuenak saltzen dituen ospea dauka. Garai honetan gainera, merkatua goxotzeko asmoz, Krokotiilirock izeneko musikaldi bat ere ospatzen da, euskaraz Krokodilo Rock. Ounasjoki ibaiaren ertzean dauden Kittiläko herrixka askotan, arrantza lehiaketak antolatzen dira uda partean; hala ere, ospetsuenetako bat, neguan ospatzen den eta arrantzale asko biltzen dituen Alakyläko izotz arrantza lehiaketa da.
Erromatar Inperioko hizkuntzak
Koptoera
IV. mendean, idazkera koptoa garatu zen alfabeto grekoan oinarrituta, baina egiptoera demotikoaren hainbat zeinu osagarri erabiliz hizkuntzaren fonetika irudikatzeko. Idazteko modu berri hau hainbat euskalkitan zegoen dokumentutan agertu zen. Une hartan, koptoera hizkuntza erabat literario gisa sortu zen, eta hizkuntza horretan egin ziren greziar idazkeren itzulpen garrantzitsuak, liturgiako testuak eta obra patristikoak. IV. mendetik VII. mendera bitartean, jatorrizko lanak —homiliak, santuen bizitza, arau monastikoak, gutunak eta exhortazioak barne— koptoeraz osatu ziren, batez ere sahidera dialektoan. Idazketa-sistema gisa, koptoera eguneroko helburuetarako erabili zen, hala nola inbentarioak eta higiezinen transakzioak egiteko, bai eta poesiarako ere. 640ko hamarkadan, Egipto arabiarren mendera pasa zenean, biztanle gehienek koptoera hit egiten zuren kristauak gehiengoa ziren. VII. mendearen amaieran, lege-testuak oraindik koptoeran idatzi ziren: adibide batean, protokolo elebidun greko-arabiar bati jarraitzen dio osorik koptoeraz idatzita dagoen testu bat, Mahomari erreferentzia egin eta Hirutasuna aipatzen duena.
Idoi
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Kata Pejnović
Guda ostea
1963an erabat gaixorik geratu zen ezen ohean lotuta pasa izan zituen bere azken urteak. 1966an hil zen Zagreben.
Staňkovice (Lounyko barrutia)
Staňkovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 939 biztanle ditu eta 14,23 kilometro koadroko azalera. Lounyko barrutian dago.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
MEDEIE'K: Ene aurrok, galdu zaituzten aitaren erokeria!
Danimarka
Lehen ministroen zerrenda
Margrethe II erreginarekin, hauek izan dira herrialdeko gobernuaren buruak 1972tik gaur egun arte:
Erromatar Inperioko hizkuntzak
Punikoa
Artikulu nagusia: Hizkuntza punikoa
Kata Pejnović
Oroimena
Pejnovićek hainbat sari irabazi zituen bere borrokagatik: Partisanoen Oroimeneko Saria, Anaitasunaren eta Batasunaren Lehen Klaseko Ordena, Ausardiaren Ordena edo Errepublikaren Lehen Klaseko Ordena.
Erromatar Inperioko hizkuntzak
Punikoa
Kartagoarren hizkuntza semitikoa da punikoa, Afrikako iparraldean erabili zena Erromatar Inperioaren garaian. K.a. 146. urteko erromatarren konkista baino lehen, Tanit jainkosari eta Baal jainkoari eskaintzen zitzaizkien botozko inskripzioak edo hileta oroitarriak izan ziren ia inskripzio puniko guztiak, baina erromatarren garaian neopunikozko eduki-sorta zabalagoa zegoen, eta askotan latinez edo grekoz idatzitako testuekin batera agertzen dira. K.o 14-19 urteen artean Leptis Magnan eraiki zen Erromaren eta Augustoren tenpluan, idazkun neopuniko bat agertu zen, oso bitxia, tenplu hori erabat erromatarra baitzen bere ezaugarri guztietan. Neopunikoz idatzitako azkenetariko inskripzio bat Domizianoren erregealdikoa da (K.o. 81-96) eta II. edo III. mendetik aurrera ez da aurkitu idazkera neopunikoz egindako inskripziorik. ; latindar alfabetoa erabili zen IV. eta V mendeetan punikoa idazteko.
Punikoa gizarteko mailarik altuenetan hitz egin zen: Septimio Severo enperadorea (K. o 193-211) Leptis Magnan jaio zen eta punnikoz hitz egin zuen, baita latinez eta grekoz ere; haren ahizpak, berriz, ez zuen latina oso ondo menderatzen. Agustin Hiponakoa Ipar Afrikakoa zen, eta hainbat aldiz aipatzen du hizkuntz punikoa; hebreerarekin eta asirierarekin zerikusia zuela ikusi zuen, eta punikoaren ezagutzak Bibliako hitz semitak argitzen lagundu zion.
Kittilä
Ospakizun bereziak
Hala ere, ospakizun nagusia urtero Levi muinoan antolatzen den Munduko Eski Alpino Kopako slalom eski proba da. Azaro erdialdean izaten da eta milaka zale erakartzen ditu; gainera, udalerriko motore ekonomikoetako bat da, bisitariek Kittilä eta Sirkka herriak betetzen dituztelako. 2010eko eta 2011ko txapeldunak esaterako, Reinfried Herbst eta Maria Riesch, eta Jean-Baptiste Grange eta Marlies Schild eskiatzaileak izan dira hurrenez hurren.
Iragazki elektroniko
Iragazki aldakorra
Goi maiztasunetarako (100 MHz-etik gora), batzuetan induktoreak bukle edo metalezko xafla zerrenda moduan aurkezten dira; kondentsadore batzuk, berriz, alboko metalezko zerrendak dira.
Erromatar Inperioko hizkuntzak
Zelta hizkuntzak
Hispanian zeltiberiar ez ziren beste talde zelta eta protozelta batzuk ere baziren: lusitanoak, beroiak, betoiak, bakzeoak, galaikoak, eta beste. Zeltiberiarrek euren hizkuntza idazten hasi ziren erromatarrekin hartu-emanetan hasi ondoren, K.a. II. eta horretarako iberiar idazkeraren aldaera bat eta geroago, latindar alfabetoa, erabili zuten. Zeltiberierazko 103 inskripziotatik, hogeita hamar bat iberiar idazkeraz idatzita dauden abegi-fitxak dira (tesserae hospitales), eta horietako hogei animalia itxura dute. Familien edo komunitateen arteko laguntza ezartzeko gizarte-ohitura hori, erromatar hospitium usadiorekin bateragarria zen eta horregatik, zeltiberiarrek fitxa horiek egiten jarraitu zuten inperioaren garaiko II. mendean, hori bai, latin hizkuntza erabiliz. . Augusto enperadorearen garaian, zeltiberiarren lurraldea Tarraconensis probintziaren zati bihurtu zen. Zeltiberiar idazkera goiz desagertu zen, Augustoren erregealdian, edo lehenango. Gaur egun zeltiberiar idazkera irakur daiteke baina bakarrik zati batzuk itzuli dira.
Antzinate berantiarrean galoari buruz egindako zenbait aipamenek adierazten dute hitz egiten jarraitu zela. Ireneo, K.o 177. uretko Lugdunumeko gotzaina (gaur egun Lyon),, kexu da bere eliztarrekin bere "hizkuntza barabaroan" -seguru asko galoa- komunikatu behar duelako. Ulpiano lege-gizonak (K.o 170–228) galiar hizkuntzan egindako hitzezko kontratuak aitortu beharra aipatzen du. Lampridiusek dio emakume druida batek profezia bat egin ziola galoz Alexandro Severori (K.o 208-235). Jeronimo Estridongoak (K.o. 331–420), ohartu zen Treveroek, Galazian hitz egiten zuten bezalako hizkera erabiltzen zutela.
Bordeleko Marzeloren errezeta farmakologikoen bildumak (IV. mendearen amaierakoa edo V. mendearen hasierakoa) zenbait galiar hitz ditu, batez ere landare-izenak, eta badirudi hizkuntza hori, gutxienez, medikuntza tradizionalerako eta magiarako erabiltzen zela. Sulpicio Severus (K. o. 363–425), Galia Akitaniako a ere, galiar-latindar elebitasunaz ohartzen da, eta galoa lehen hizkuntza dela esaten du. "Mudu galoaz" (gallice) edo antzekoez hitz egiten duten pertsonen beste aipamen batzuk aurki daitezke, adibidez, latina eskualdeko azentu galoaz hitz egiten duten pertsonena. Hizkuntzen historia ikertzen duten aditu askok uste du galoa Frantzian VI. mendearen amaiera arte hitz egin zela. Tokiko kultura materiala nabarmen erromatartu zen arren, hizkuntza galoak iraun zuela eta erromatarren mende egon zen Galian latinarekin batera mendeetan bizi izan izan zela uste da.
Germanikoa
Hutsaren hurrengoa da inperio garaiko germaniar hizkuntzetatik erregistratuta geratu dena, gotikoa ri dagokiona izan ezik. Latindar Antologia literatur lanean jaso zen elegiazko distiko batean gotikozko esaldi bat aipatzen da. Baina testurik zabalena bestea hau da: Ebanjelioen pasarte garrantzitsuak gotikora itzuli eta VI. mendeko Codex Argenteus -ari esker gorde ziren. Latinak germaniar hizkuntzetatik hitz batzuk maileguan hartu bazituen ere, eragin linguistiko sakonenena kontrako bidean gertatu zen.
Germanierazko eta latinezko elebitasuna bereziki garrantzitsua izan zen militarren artean, batez ere germaniarrez hitz egiten zen eskualdeetatik etorritako soldaduak gidatzen zituzten ofizialentzat. Tazito konturatu zen Arminio, geroago erromatarren aurkako matxinada izugarri arrakastatsua zuzendu zuen ofizial keruskoa, elebiduna zela.
Juliano enperadoreak germaniar tribuno elebiduna erabili zuen espioi gisa. Vindolandako oholtxoetan gordetako erregistroak idazten zituzten ofizialak eta idazkariak batabiarrak ziren, baina haien latinezko idazkietan ez dago beste hizkuntzen zantzurik; hala ere, beren unitateetako soldadu komunek, germanikoa gorde zutela pentsatzen da. Zenbaitetan, latin hiztun ofizialek hizkuntza germanikoa ikasi zuten beren zerbitzaldian eta ondoren interprete gisa aritu ziren. Hizkuntza germaniko bat ikastea lorpen zalantzagarria izan zitekeen, hizkuntza basatitzat hartzen baitzen: V. mendeko Galian, Sidonio Apolinarrek uste du dibertigarria dela bere lagun eruditua Syagriusek germaniar hizkuntza ondo hitz egiten ikasi izana.
Eleaniztasuna
Hirueletasuna, agian, ez zen arraroa latinez edo grekoz besteko hizkuntza bat hitz egiten zen eskualdeetatik etorritako pertsona hezien artean. Apuleio nobelagilea latinez eta grekoz idatzi zuen, eta Punikoa ikasi zuen bere amarengandik. . Babatha artxiboa eleaniztasun praktikoaren adibide argigarria da. Arabiako probintziako emakume judu baten izena duen papiro hoi, K.o. 93 eta 132. urteen artean idatzia izan zen. Batez ere aramera erabiltzen da bertan, bertako hizkuntza hain zuzen, baina eragin semita eta latinoa daukan grafia grekoaz idatzia izan zen. Bestalde, erromatar gobernadoreari igorri zitzaion beste idazki bat, eskaera bat, grezieraz idatzi zen.
Inperioko eleaniztasunaren eta kultura-aniztasunaren adibide harrigarri bat II. mendean Regina izeneko emakume batentzat egindako epitafio bat da. 1878an aurkitu zuten, Ingalaterrako ipar-ekialdean, South Shields-eko erromatar gotorlekutik gertu. Inskripzioa latinez eta Palmirako arameieraz idatzita dago, Reginaren senarraren zen Barates-aren hizkera hain zuzen. Berates hori Palmirar jatorriko izen bereko estandarte-eramaile (vexillarius) batekin identifikatu dute.
Seguruenik Hadrianoren Harresiko gotorlekuetako batean ariko zen soldadu. Latina, ordea, Palmirako ohorezko inskripzio grekoen modura eraikitzen da gramatikalki, Barates arameraz eta grekoz elebiduna zela iradokiz, eta latina hirugarren hizkuntza zuela. Zati latindarra handiagoa eta luzeagoa da, eta informazio gehiena ematen du. Palmirerazko testua kurtsibaz idatzita dago, eta Regina izena eta minaren adierazpen bat besterik ez ditu idatzita. Britainnian oso jende gutxik irakur zezakeenez palmirarrera, haren erabilera Baratesek bere identitatea eta emozioak adierazteko erabili zuela ematen du. Laugarren hizkuntza elementua Regina da, latina edo zelta izan daitekeena. Izen horiek nahita hautatuak dirudite bere dualtasunagatik. Regina bera Catuvellauni bezala identifikatzen du bere burua, (Catuvelllauni-en hiriburu Verulamium zuen) baina inskripzioan, ortografia galo-britainiar ortografia erabiltzen da herriaren izena jartzeko, hau da: Catuallauna (femeninoa), zati latinoan erabiltzen dena.
Italiar penintsula eta Sizilia
Italian, latinaren erabilera idatziak Oskoa —latina bezala, hizkuntza italikoa— eta Etruskoa ordezkatu zituen I. mendearen amaieran. Vesubiok K.o. 79. urtean izandako erupzioagatik Oskoaren grafitiak gordetzen dira, Pompeian eta Herculanon, oskoen eskualdean baitzeuden biak. Gainera, K.o. 62. urteko beste grafiti pare bat gordetzen dira aurretik egon zen lurrikara baten aurretik edo ondoren datatu daitezke I. mendearen erdialdean, Klaudio enperadoreak, antzinako gaietan interesa zuenak, bazekien etruskoa eta Etruskoen historia bat idatzi zuen hainbat bolumen zuen lan batean, baina ez du iraun.
Eleaniztasuna Siziliaren ezaugarria izan zen mendeetan zehar, kartagoarren, grekoen eta erromatarren okupazioen ondorioz. Garai errepublikanoan esklaboen merkataritzak grezierazko eta ekialdeko beste hizkuntza batzuetako hiztunak uhartera ekarri zituen. Ondoren, Inperioaren mendeetan, Grekoa estatus altuko pertsonen hizkuntza zen, gobernuko funtzionario eta enpresaburuena batez ere. Inperioan hasieran Siziliara egindako immigrazioa maizago sortu zen latinez hitz egiten zen lekuetan, grezieraz hitz egiten zen lekuetan baino. Latin hiztun afrikarrak presentzia nabarmena izan zuten Sizilian. Inskripzio kristauak grekoz idazten ziren batik bat. Antzinaro berantiarrean, elebitasun greko-latinoa eguneroko elkarrekintza pertsonalaren bidez eskuratzeko adinakoa zen. Sirakusako komunitate juduak grezieraz eta hebreeraz elebidunak izan zela dirudi. Asiriera ere erabili zelaren frogak daude.
Mendebaldeko probintziak
Mendebaldeko Inperioan, latinak pixkanaka ordeztu zituen hizkuntza zeltikoak. Batak eta besteek jatorri indoeuroparra partekatzen zuten, eta, sintaxia eta hiztegiko elementu komunek latina hartzea erraztu zuten. Mediterraneoko Galia (Frantziako hegoaldea) hirueleduna zen (grekoa, latina, eta galikoa) K.a. I. mendearen erdialdean. Latina agintearen egiturara iristeko ezinbestekoa zen eta horren ondorioz, laster desagertu ziren Iberiar penintsulan (Hispania) eta Galian tokiko hizkuntzak irudikatzeko erabili ziren idazkerak.
Kultura galo-erromatar bereizgarri bat sortu zen hala ere, eta beste alderdi batzuen artean, testu galo-latinoak idazten hasi ziren. Hala ere, oritarrietako inskripzio latinoetan, izen zeltak dituzten pertsonak nekez identifikatzen dira "zelta" edo "galo" gisa; askoz joera handiagoa dute beren hiriko edo etniako jende-izena (Aedui, Remi, Piktoa) edo haien boto-tribuak erabiltzeko, eta horrela herritar erromatar gisa identifikatzen dute euren burua. Latineko zenbait idazle garrantzitsu iberiar penintsulan jaio ziren inperioaren garaian, Seneka, Lukano, Kintiliano, Martzial eta Prudentzio barne. Hala ere, nahiz eta latina eskuratu, pertsona batzuek hizkuntza galoa mantendu zuten eta hizkuntzak denbora askoan iraun zuen, VI. mendearen erdialdera arte gutxienez, nahiz eta tokiko kultura materialean erromanizazio nabarmena egon.
Galia mediterranearreko (Narbonensis) grezierazko 136 inskripzio gehienak, jatorrizko kolonia grekoenak barne, Augusto ostekoak dira. Haien edukiek adierazten dute grekoa gero eta gehiago erabili zela helburu espezializatuetarako: "hezkuntza, medikuntza, antzerkia, jarduera agnostikoak, artea, magia, erlijioa, kristautasuna barne". Marseillako inskripzioek (antzinako Massilia), greziar Fozeako kolonia gisa sortua K.a. 600. urte inguruan, grekoaren etengabeko erabilera erakusten dute, bereziki hezkuntzan eta medikuntzan, garai inperialeko II. eta III. mendeetan. IV. mendean, Galia Akitaniako Ausonio poeta eta jakintsu latindarrak, bere aita medikua deskribatzean, idazten du latinaz baino elokuentzia handiagoz hitz egiten duela grekoz.
Euskararen aurrekaria edota familia bereko hizkuntzak, bizirik iraun zuten Pirinio inguruetan. Horren froga dira I. eta III arteko mendeetako idazkunak. Akitaniaren hegoaldean, jatorrizko Akitania izan zena, euskal hizkuntzak Goi Erdi Aroa arte iraun zuen, Gaskonian gaskoi hizkuntza erromantzeak hura ordeztu zuen arte.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
MEDEIE'K: Baina irritsak eta zure eztai berriok, bai ordea.
IASON'EK: Zure oea dala-ta oiek il litezen aintzat artu duzu.
MEDEIE'K: Emakume batentzat neke txikia dala al deritzazu?
IASON'EK: Zentzudunarentzako bai, Zu ordea erabat gaiztoa zera, izan.
''MEDEIE'K: (Ilotzak erakutsiz.) Eztira onezkero bizitan oiek. Orrek egingo dizu ausiki.''
IASON'EK: Izan badira oiek, zure buruarentzat apentzaile gordin.
MEDEIE'K: Nork asi zuen gaitza badakite iainkoek.
IASON'EK: Badakite noski txistuka gaitzesgarri dan zure gogoaren berri.
MEDEIE'K: Ezadazu gorroto: zure izketa minkaitza iguin iguin baitut nik.
''IASON'EK: Nik ere bai zurea. Errez dugu ezkontza-austea ordea.''
''MEDEIE'K: Nola ordea? zer egingo al dut? Erabat nai baitut neronek ere.''
IASON'EK: Uztazu neronek ilotzok eortz ditzadan eta negar egin dagidean.
''MEDEIE'K: Inola ere ez. Oiek neronek nere eskuz eortziko ditudan ezkero, Era'ren iauretxera, muinoetako Iainkoarenera eramanki, ilobiak iraulita etsaien arteko inork itsus eztitzan. Sisifu'ren lurralde ontan, ordea, erio dongearen ordainez iai gurena, opariak eta abar antolatuko ditugu. Nerau berriz banoa Erekteu'ren lurraldera, Pandion'aren Aigeu'rekin bizi nadin. Ta zu, dagokizunez, gaizki ilko zera gaizto ori, zure burua Argu'ren ondakinek iota, zure ezkontza berrion azken beltza ikusita.''
''IASON'EK: Ots! Ondatuko al zaituzte aurren Erini'k eta Zuzenbide odoltsuak.''
MEDEIE'K: Zein iainkok, edo zein iainko-txikik entzuten dizu zuri, zin-ausle ta arrotzen iruzurgile orri?
Kittilä
Ospakizun bereziak
Azkenik, aipatu beharra dago urtero Levin ospatzen den baloi txapelketa. Otsaila hasieran, mundu osoko lehiakideak iristen hasten dira beren globo aerostatikoetan, Kittilän antolatzen den lehiaketa irabazteko asmoz.
Ekonomia
Kittiläko egitura ekonomikoaren arabera, langile gehienak zerbitzuetan egiten du lan; bai zerbitzu publikoetan, bai baso-zaintzan, bai turismoan. Gainontzekoak, nekazaritzan (egoera klimatikoak baldintzatuta) eta elur-orein zaintzan egiten du lan gehienbat. Nahiz eta Lappi iparralde osoan bezala, industria ia garatu gabe dagoen, langabetuen kopurua Lappiko udalerrietako txikienetarikoa da turismoari esker. Ez asko webgune berri bat estreinatu zuen udalerriak, Levi-Lapland izenekoa; izan ere, udalerriko diru-sarreren iturri nagusia 2007. urtean 312.000 bisitari jaso zituen Pallas-Yllästunturi Parke Nazionala eta Levi muinoko eski azpiegiturak dira. Levi Lappi eskualdeko eski-estazio handiena da eta Finlandiako eski estazio onenaren lehiaketa irabazi du lau aldiz. 531 metroko muino honetan, 48 eski alpinoko pista daude, hauetarik 15 gauez argiztatuak eskiatu ahal izateko, eta herrialdeko bi telekabinetatik bat Levin dago, 325 metroko luzera duen pistatik jaisteko. Gainera, snowboardinga praktikatzen duten zaleentzako ere azpiegitura bereziak daude, superpipe eta halfpipe bana. Eski-estazioaz gain, jatetxeak, bokazio-institutua, dendak eta hotelak daude inguruan. Azpiegiturak urria erdialdean ireki eta ekaina bukaeran itxi ohi dira. Irekita egoten den bitartean, elur motor safariak, Lainio elurrezko eta izotzezko "herrixka"ren bisitak, husky txakurrek gidatutako lera safariak, Ounasjoki ibaiko arrantza eta txirrindularitza ikastaro eta lehiaketak, eremu babestuetara ibilaldiak eta piraguismo ikastaroak bezalako ekintzak eskaintzen dira Sirkka herrian. Azpiegitura hauek erakartzen dituzten elur-zaleek, udalerriaren biztanleria bikoizten, hirukoizten eta laukoizten dute sasoiaren arabera.
Urtero Munduko Eski Alpino Kopako lehen slalom eski proba ospatzen da azaro inguruan. 2010eko eta 2011ko txapeldunak Reinfried Herbst eta Maria Riesch, eta Jean-Baptiste Grange eta Marlies Schild eskiatzaileak izan dira hurrenez hurren. Urtero milaka zale erakartzen ditu probak eta Kittiläko motore ekonomikoa bilakatu da urte gutxitan.
Azkenik, aipatzekoa da Agnico-Eagle enpresa kanadarrak, 2008. urte bukaeran, Kiistala eta Pokka herrixken artean dagoen Europa osoko urre-meatze handiena ireki zuela. Bertan, meategia 13 urtetan irekirik mantenduko duten 150.000 ontza urre aurkitzea espero dute. Udalerriaren jarduera ekonomikoa berpizteko balio izan duen urre-meatzearen inguruan, gutxi gorabehera 500 bat langile dabiltza.
Inguratu Kongresua
Inguratu Kongresua izeneko protesta 2012ko irailean Madril hiriburuan Espainiako Kongresuaren inguruetan izandako mobilizazio multzo bat da, En Pie plataforma deiturik eta M-15 mugimenduko hainbat asanbladaren atxikimendua izan zuena. Protestaren helburuak Espainiako gobernuaren dimisioa, prozesu eratzaile berria eta indarrean dagoen sistema sozioekonomikoaren aldaketa dira. Lehen protesta 2012ko irailaren 25ean izan zen eta milaka lagun bildu zituen Kongresuaren inguruetan segurtasun neurri zorrotzen artean. Poliziak egindako erasoen ondorioz, 64 zauritu eta 35 atxilotu izan ziren. Poliziaren jokabide bortitzak gaitzespen ugari eragin zituen gizartean, Espainiako Gobernuak poliziaren jarduna goresten zuen bitartean. Bilkurak irailaren 26an, istilurik gabe, eta 29an, bi atxilotu eta istilu arinekin, errepikatu ziren.
Good Kill
Good Kill (euskaraz Ongi Hil) 2014ko Andrew Niccol estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra drama film bat da. Ethan Hawke aktoreak antzeztu zuen.
Josep Carner
Josep Carner i Puig-Oriol, literatura munduan José Carner izenarekin ezaguna (Bartzelona, 1884ko otsailaren 9 – Brusela, 1970eko ekainaren 4), poeta, kazetari, antzerkigile eta itzultzaile katalana izan zen. Poeta katalanen printzea gisa definitu zitzaion.
Good Kill
Veneziako Zinemaldian Urrezko Lehoiarengatik lehiatu zen.
Inguratu Kongresua
Plataformak urriaren 23, 25 eta 27rako ere bilkurak deitu zituen. Urriaren 23koa Madrilgo Kongresuaren aurrean burutu zen. Urriaren 25ean mobilizazioak deszentralizatuak izan ziren, estatuko hirietan zehar, kasu askotan legebiltzar autonomikoen aurrean. Urriaren 27rako estatu osoko protesta gunea Madril izan zen berriz ere. Madrilgo protesta gunearen inguruetan polizia unitate asko zabaldu zire baina ahal ere ez zen istilurik izan. Poliziek, ordea, identifikazio ugari egin zituzten, urriaren 27an Madrilgo hiriburura protesta egiteko antolatu ziren autobusetako herritarrak barne. Azken protesta honetan, Kongresuan berriki onartutako aurrekontu proiektuaren aurka mezuak zabaldu ziren bereziki.
Monopsonio
Ekonomian, monopsonioa merkatu batean erosle bakarra dagoeneko egoera da. Adibide gisa, tankeen merkatua herrialde batean monopsonio bat da, erosle bakarra estatua baita.
Iragazki elektroniko
Transferentzia-funtzioa
Iragazkiaren sorkuntza zehatza alde batera utzita, lineala izan behar dela izan ezik, haren jokabidea transferentzia-funtzioaren arabera deskribatzen da. Honek aplikatutako seinalea, maiztasun bakoitzeko eta iragazkia zeharkatzerakoan, anplitudean eta fasean nola aldatzen den adierazten du. Aukeratutako transferentzia-funtzioak iragazkia sailkatzen du. Iragazki ohikoenak hauek dira:
A Farewell to Arms (1957ko filma)
A Farewell to Arms (euskaraz Agur Armei), 1957ko Charles Vidor hungariarrak zuzendutako amodiozko gerra drama film bat da. Ernest Hemingway idazlearen 1929ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Rock Hudson, Jennifer Jones, Vittorio De Sica eta Elaine Stritch aktoreek antzeztu zuten.
Inguratu Kongresua
2013ko apirilaren 25erako beste bilkura baterako deia zabaldu zen. Aurretik poliziak segurtasun-neurri zorrotzak hartu zituen. Bilkuran zehar poliziak kargatu eta atxiloketa zenbait ere burutu zituen. Ohartzekoa da Espainiako hedabide nagusiek bilkura indakeriazaleek deituta izan zela adieraziz zabaldutako mezua. Giro horretan, poliziak Madrilgo Unibertsitate Konplutensean lagun batzuk atxilotu zituen bilkuraren aldeko itxialdi batean.
A Farewell to Arms (1957ko filma)
Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Vittorio De Sica).
Winchester (filma)
Winchester edo Winchester: The House that Ghosts Built 2018ko Michael eta Peter Spierig australiar zinema zuzendarien beldurrezko filma da.
Kata Pejnović
Oroimena
Hala ere, saririk ezagunena, Jugoslaviako Herriaren Heroiaren titulua izan zen, hil ostean, 1968ko ekainaren hiruan, eman ziotena izan zen.
Shantaram (telesaila)
Sinopsia
Lin Bombayn giroturiko istorio honetako protagonista da. Heroinaren menpeko gizon estatubatuar baten rola jokatu du, kartzelatik ihes egin eta bizi berri bat sortzen ahaleginduko den gizon batena. Iraganeko mamuak, nazioarteko krimena eta amodioa bat eginda daude literatur egokitzapen honetan.
Danimarka
Banaketa administratiboa
Danimarka 5 eskualdeetan banatzen da. 2007tik aurrera ezarri zuten banaketa administratibo mota hau. 2007ra arte konderritan banatzen zen herrialdea. Hona hemen egungo eskualdeen zerrenda:
Staňkovice (Lounyko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1407 urtean egin zen.
Artai
Artai, Galiziako mitologiaren arabera, Brigoren seme zaharrena da, Galiziako lehen biztanlea. Kondairek diotenez, bera izan zen artabroen herriaren sortzailea, Betanceiras itsasotik Fisterra lurmuturrerantz abiatu ziren, eta Arteixo hiribilduari izena eman zion. Celt izeneko alaba izan zuen, zelta arrazaren ama.
Winchester (filma)
Sinopsia
Kaliforniako herri batean, Winchester errifleen sortzailearen alabak victoriar estiloko etxe handi bat eraiki du. 160 logela baino gehiago ditu etxe horrek, eta jabea sinistuta dago espirituak haren atzetik dabiltzala. Irekitzen diren ateen atzean ezusteko beldurgarriak daude.
Kata Pejnović
Oroimena
Pejnovićen izenean hainbat kale-izen daude, adibidez Kroaziako Sisak, Novo Selo Mošćenićko edo Poreč hirietan, edo Serbiako Apatin hirian. Gospić hirian, bere sorterri den Lika eskualdean, eskola bat dago Pejnovićen izena daramana. Likako Lički Osik herrian elkarte kultural-artistiko batek ere haren izena darama. Zagreben enparantza bat eta busto bat zeuden bere omenez, baina biak Jugoslavia desagertu osteko hamarkadan kendu egin zituzten; Sanja Horvatinčićen arabera, Zagrebeko espazio publikoaren egungo ordenamenduaren misoginiaren erakusle da Pejnovićen eta bestelako emakume heroi askoren izena ezabatzea.
Artai
Historia
Benito Vicettok, Historia de Galicia lanean, hauxe dio: «Artairen irudia da lehena, Brigorenaren atzetik, eguraldiaren lainoen artean aurkitu duguna. Antzinaroan ederra izan zen, agian gure mendietako arraza garbienaren, arraza artabroaren, erabateko pertsonifikazioa». Vicettoren arabera, «Artai bere gaztetasunetik ezaugarri garrantzitsuengatik nabarmendu zen. Umetan, ibaien sakonerak ikusten zituen, abiadura harrigarrian igerian. Gizonduta, itsasora botatzen zen itsasertzeko haitzetatik ausardia handienarekin, eta olatuen indarrari muzin egiten zion modu harrigarrian. Arrisku guztietan, gure itsasertzean gertatzen ziren zoritxar guztietan, olatu traidoreetan, Artai probidentzia moduko bat zen, guztia konpontzen zuena, salbu eta zuhurtziagabekeriaren edo ezjakintasunaren ondorioz kostako hareatzetan gehiegi aurreratzen zirenak. Txalo eta mirespen merezi duten gertaerak ozeanoaren ertzetan bilatu behar dira, egunak igerian edo arrantzan ematen baitzituen. Lehenengoan, inork ez zion aurrea hartzen, ezta hurrengoan ere; izan ere, Artai bezalako inork ez zuen zume-saskiak arrainik gozoenekin betetzeko traza hoberik ematen». Autore horrek dio, halaber, «gure inguruetako nabigazioaren lehen ideia Artain pertsonifikatuta dagoela», «Galiziako kostetan izan ziren lehen txalupen asmatzailea izan baitzen, larruz estalitako zumezko ontziena».
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
''IASON'EK: Ene! ene! satsu ta aur-eraile ori!''
Kata Pejnović
Oroimena
Bere eta bere borrokaren omenez herri abesti bat ere egin izan dute Krajinako baserritarrek, gerora hainbat artistak (adibidez, Dobrivoje Pavlicak) interpretatu duten. Lika-Kordun eskualdeko partisanoen bestelako herri-abestietan ere agertzen dira Pejnovići buruzko aipuak.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
MEDEIE'K: Zoaz etxera ta eortz ezazu emaztea.
IASON'EK: Banoa, bi semeak gabe ordea.
Iragazki elektroniko
Transferentzia-funtzioa
Transferentzia-funtzioa matematikoki zatiki moduan adieraz daiteke maiztasun egokiko transformazioen bidez. Zenbakitzailea baliogabetzen duten balioak zeroak direla esaten da, eta izendatzailea baliogabetzen dutenak poloak.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
''MEDEIE'K: Eztira ezer negarrok. Zaude zartzaroari begira.''
Good Kill
Argumentua
Thomas Egan (Ethan Hawke) familia bateko aita eta pilotuak AEBetako Aire Armadan burutzen duen lanaren moralitatea eta zilegitasuna zalantzan jartzen hasiko da. Thomasek bizilekua duen Nevadatik mugitu gabe dronak pilotatzen ditu, haiekin eta bere nagusien aginduz Afganistanen dauden talibanen kokalekuak bonbardatzen ditu, baina era berean bertan dauden pertsona errugabe ugari ere hilez, honek bere barnean ezinegona piztuaraziko dio.
Danimarka
Demografia
Danimarkan 5.557.709 biztanle daude. Bi metropoli eremu handi daude, Kopenhagekoa (%33,8) eta Århuskoa (%22,3), bien artean herrialde osoko populazioaren erdia gainditzen dutelarik. Ondorengo datuak 2012ko erroldakoak dira.
A Farewell to Arms (1957ko filma)
Argumentua
Lehen Mundu Gerra (1914-1918). AEBak 1917an gerran sartu aurretik, Frederick Henry estatubatuar kazetari gazteak frontetik hurbil egoteko asmoz Italiar Anbulantzien Taldean boluntario izateko izen eman zuen.
Danimarka
Demografia
Danimarkako biztanle gehienak jatorri germaniar-gotikoa dute, historiaurrean bertan bizi ziren leinuen ondorengo dira. Groenlandian inuit jatorriko herritarrak daude, baita Feroe Uharteetako herritarrak ere.
Inmigrazio tasa %6 ingurukoa da. %96 baino gehiago arraza zurikoa da (daniarra edo Europako beste herrialderen batekoa). Gainerakoak Afrika edo Asiatik etorritako etorkinak edo beraien ondorengoak dira.
Daniera da estatuko hizkuntza ofiziala, eta Danimarka osoan hitz egiten da. Alemana hegoaldeko zenbait lurraldetan hitz egiten da.
Erlijioz, daniar gehienak (%84) Estatuko Elizako kide dira (luteranoak). Gainerako gehienak katolikoak dira. Hala ere, etorkinen artean musulmanak gero eta gehiago dira, biztanleria osoaren %3 inguru.
Josep Carner
Biografia
Bere aita kazetari ezaguna zen, Sebastián J. Carner, redactor jefe del diario carlista El Correo Catalán egunkari karlistaren erredaktorea eta La Hormiga de Oro aldizkari katolikoaren zuzendaria. 1897an Bartzelonako Unibertsitatean sartu zen; han ideia katalanistak ezagutu zituen. Zuzenbidearen eta Filosofiaren lizentziak atera zituen. Hedabide desberdinetan idazten hasi zen, besteak beste Montserrat eta La Atlántida aldizkarietan. Beste hedabide zuzendu zituen: Catalunya (1903-1905), Empori (1907-1908) eta Catalunya (1913-1914). 1911an Institut d'Estudis Catalans erakundean Filologi sailaren partaidea izendatu zuten. Pompeu Fabrarekin batera hizkuntza normalizatzen eta aberasten lan egin zuen. Katalanezko literatura, bestetik, lanbide gisa bultzatu nahi zuen eta helburu horrekin Enric Prat de la Ribarekin lan egin zuen.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
IASON'EK: Oi seme laztan-laztanok!
Iragazki elektroniko
Ordena
Iragazki baten ordenak maiztasunen onarpen- edo ukapen-maila deskribatzen du, ebaketa-maiztasunaren goitik edo azpitik. Lehen ordeneko iragazki batek, bere ebaki-maiztasuna F denean, 6 dB-ko atenuazioa izango du lehen zortzirenean (2F), 12 dB bigarren zortzirenean (4F), 18 dB hirugarren zortzirenean (8F) eta horrela hurrenez hurren. Iragazkiaren atenuazio malda ezagutu nahi bada hamarkaden araberako maiztasun-zerrenda dugunean (10F), korrespondentzia 20 dB/hamarkada da lehen ordenerako, 40 dB bigarrenerako, etab.
Danimarka
Ekonomia
Ekonomiaren oinarriak nekazaritza (laboreak, patata), abeltzaintza eta industria (nekazaritza gaiak, kimika, botika gaiak, mekanika gaiak) dira. Arrantzak ere garrantzia du. Biztanleen bizi maila garaia da, orohar.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
MEDEIE'K: Amarentzako bai, zuretzako ez ordea.
IASON'EK: Onezkero il egin al dituzu?
Luzillé
Luzillé Frantziako udalerria da, Indre eta Loira departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
MEDEIE'K: Zeu mineraztearren.
Luzillé
Biztanleria
2007an Luzillé udalerrian erroldatutako biztanleak 893 ziren. Familiak 348 ziren, horien artean 79 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 50 bakarrik bizi ziren emakumeak), 116 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 136 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
''IASON'EK: Ene! Aurren ao maitea laztan dezadan gogoa dut errukiez errukarri onek.''
Luzillé
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Josep Carner
Biografia
XX. mende hasieran La Veu de Catalunya egunkarian lanean hasi zen; han 1928 arte idatzi zuen. 1915ean Carmen de Ossa txiletarrarekin ezkondu zen; bi seme-alaba izan zituzten: Anna Maria eta Josep. 1920an, Carner, Madrilen, kontsul gorputzetarako oposizioetara aurkeztu zen. 1921eko martxoan diplomazian sartu zen. Lehen tokia Genova izan zen, Espainiako kontsul ordea gisa. Hara joan zen familia guztiarekin. Lanaren bidez beste leku askotan bizi ziren: Costa Ricako San José, Haga, Hendaia, Beirut, Bruselas eta Paris. Espainian militarrek estatu kolpea 1936an eman zutenean, Carner Errepublikaren aldeko jarrera hartu zuen, diplomakari artean gutxienekoa izan zen. Inoiz ez zen Kataluniara itzuliko. Frankisten garaipenak erbestera kondentau zuen. Paul Valéryren idazkaria izan zen Émilie Nouletekin ezkondu zen eta lehendabizi Mexikora joan zen, 1939tik 1945ra, eta ondoren Belgikara.
Luzillé
Etxebizitza
2007an 471 etxebizitza zeuden, 350 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 82 bigarren erresidentzia ziren eta 39 hutsik zeuden. 463 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 350 etxebizitza nagusietatik 276 bere jabearen bizilekua ziren, 61 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 29 etxek bi zituzten, 46 etxek hiru zituzten, 93 etxek lau zituzten eta 177 etxek bost zituzten. 276 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 143 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 181 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Iragazki elektroniko
Ordena
Orden handiagoko iragazki analogikoak egiteko, lehen eta bigarren ordeneko iragazkien serie konexio bat egiten da, iragazkia zenbat eta azkarrago, orduan eta konplexuagoa baita. Hala eta guztiz ere, iragazki digitalen kasuan, ordena 100 baino altuagoa duten iragazkiak lortzea ohikoa da.
Josep Carner
Biografia
Mexikon erbesteratuen aldeko lan handia egin zuen, bai Junta de Cultura Española zelakoan, baite ere Laguntza Batzordean. Ondoren, Mexikoko Espainiako Etxean eta El Colegio de Méxicon aritu zen, 1940tik 1945ra. Beste aktibitateen artean ere irakasle gisa aritu zen, historiari buruz eta literaturari buruz kurtso batzuk ematen. Mexikoko bi unibertsitateetan lan egin zuen halaber: Guadalajarako Unibertsitatean eta Moreliako Michoacana Unibertsitatean.
Luzillé
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Josep Carner
Biografia
Josep Carnerren artxiboak eta liburutegia Kataluniako Liburutegian daude jasota.
Danimarka
Ekonomia
Kopenhage hiriburua Eskandinavia-Baltiko eskualdeko ekonomi zentru indartsua da, izan ere 50 kilometroren barruan 3'5 milioi biztanle izanik Europa iparraldeko hirigune populatuena baita. Horrela, Suedia eta Danimarkaren Barne produktu gordinaren %25a ekoizten du. Atzerriko 2.100 konpainia finkatu dira Kopenhagen, jarduera desberdinak betetzen dituztenak. Sektore garrantzitsua medikuntza, biologia eta ikerketak osatzen dute, horregatik sarritan eman izan zaio "Medicon Valley" ezizena. Untzigintza ere aipatzekoa da, bertan baitago munduko ontziegile nagusia den Maersk konpainiaren egoitza nagusia. Azkenik Microsoft konpainiak Europa Iparralderako egoitza bertan ezarri du.
Josep Carner
Carner euskaraz
Gerardo Markuletak Carnerren poema batzuk euskaratu ditu. Antologia honetan aurki daitezke:
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
MEDEIE'K: Orain bai mintzo zatzaizkie, orain bai txeraz agurtzen dituz; orduan ordea zapuztu egiten zenituen.
Josep Carner
Poesia
Josep Carner Kataluniako lehen poeta modernoa izan zen.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
''MEDFIE'K: Ezinezkoa da. Alperrik ialki zaizu itz ori.''
''IASON'EK: Tzeu! Badantzuzu nola aizatzen gaituen eta nolakoak iasaten ditugun aur-eraile gorrotagarri ta leoi-eme orrengandik! Alabaina, al dudan bestean negar egin eta iainkoak artzen ditut lekuko: eta iainkoei auxe aitortzen diet: semeok ilerazita eskuz uki ditzadan eta ilotzak eortz ditzadan eragotzi egiten didazula alegia. Bein ere neronek sortu ezpanitu, zuk ilda ikus enitzan!''
Danimarka
Ekonomia
Energia ustiaketari dagokionez, Ipar itsasoan petrolio ugari du eta munduko exportatzaileen artean 32.a da. Argi-indarra sortzeko ikatza erabiltzen badu ere, dagoeneko ekoizpenaren % 25-28a haize-sorgailuek sortzen dute.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
Astiro alde egiten du.
Segundo Olaeta
Segundo Olaeta Mugartegi (Gernika, Bizkaia, 1896ko martxoaren 24a - Bilbo, Bizkaia, 1971) musikaria eta koreografoa izan zen. Euskal Herrian zehar herri musika eta dantzak biltzeari ekin zion. 1926 urtean Elai-Alai dantza-taldea sortu zuen. Espainiako Gerra Zibila dela eta erbesteratu behar izan zuen baina laster itzuli zen. 1950 urtean, Miren Teresa, Biktor eta Lourdes bere seme-alabekin Olaeta Balletak sortu zituzten, euskal dantza tradizionala eta ballet klasikoa uztartuz. Ballet horiekin 1967 urtean jira arrakastatsu bat egin zuten Ameriketako Estatu Batuetan.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
''ABESLARI-TALDE-BURUAK: Askoren epaile da Olimpu'n Tzeu ta ustez ez usteko asko burutzen dute iainkoek. Dirudiena ezta gertatzen ta eztiruditenen bidea idoroten du iainkoak. Gertaera au orrelaxe gertatua da.''
Segundo Olaeta
Bizitza
Bere jaioterrian egin zituen musikako lehen ikasketak, Seber Altube idazle eta filologoa irakasle zuela. Bartzelonara joan zen ondoren eta kontrapuntu, fuga eta musika tresnen egokitzapenerako ikasketak egin zituen. 1920 urtean Gernikako Musika-Bandaren zuzendari izendatu zuten eta horretan hainbat sari irabazi zituen. Euskal Herri osoan zehar arrakasta handia izan zuen Elai-Alai dantza taldea sortu zuen. Taldeak antzezturiko obren artean baziren Olaetak berak konposatuak: Meza Osteko Jaya, Donibane Gaba, Estei-taldea, Kandelario, Agate-Deuna eta Jaun Zurian Zinegitea, besteak beste. Frantziako eta Belgikako hiri garrantzitsuenetan egin zituen emanaldiak Olaetaren Elai-Alai dantza taldeak. Geroago Miarritze, Baiona eta Donibane Lohizuneko Euskal Dantzetako Akademien zuzendaria izan zen. 1950. urtean, Victor eta Lourdes seme-alabekin, Olaeta Balletak dantza taldea eta eskola sortu zituen Bilbon. Taldeak Madril, Bartzelona, Bilbo eta Oviedon antzeztu ditu euskal musikagileen (Aita Donostia, Uruñuela, Aranbarri, Guridi) obrak eta euskal kutsuko musika: Aurresku de anteiglesia, Cortejo suletino o Mascarada suletina, Sagar-Dantza eta abar. Ballet honek Europako (Londres, Amsterdam) eta Ameriketako (Estatu Batuak, Kanada, Mexiko, Venezuela, Puerto Rico, Jamaika) hiri nagusietan jarduteko kontratuak izan zituen 1965 eta 1967 urteetan.
Medea (antzezlana)
Zati baten egokitzapena
Senekaren Medea
Medea Seneka k idatzitako 1.027 bertsoko fabula crepidata edo cothurnata (objektu grekoa duen tragedia erromatarra) da. K.o. 50 inguru idatzi zuen. Tragedia Medeak Jason senarraren eta Kreonte errege traidorearen aurka egindako mendekuari buruzkoa da. Paper nagusia Medearena da, bertsolerroen erdia baino gehiago bereak baitira. Medeak gai ugari ditu; horietako bat da bera dela gizateriaren zigorra, beste pertsonaia batzuen gainetik dagoelako. Jainkoek bidali zuten Jason bere bekatuengatik zigortzeko. Beste kontu bat bere ahots indartsua da, isilarazi ezin dena, Kreonte erregeak ere ezin baitzuen isildu.
Danimarka
Garraioa
Danimarkan garraioaren inguruan egindako lanik garrantzitsuenak uharte arteko zubiak izan dira, izan ere Belt Handiko zubia (Europako luzeena, munduko hirugarrena) eta Øresund zubiari esker Eskandinavia Europa kontinentalarekin errepidez eta trenbidez lotzea lortu baita.
Ferri zerbitzu bikaina dauka Danimarkak, bai uharteen artean eta baita Norvegia, Suedia, Alemania eta Poloniarekin lotzen dutena ere.
Azkenik aipatzekoa da bizikleta dela daniarren garraiobiderik gustokoena eta 12.000 kilometrotik gorako bidegorri sarea egina dago.