cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ezker abertzalea
Auzitegi Gorenak aurkaraturiko bestelako hautes-taldeak (2011)
Inpugnaturiko elkarte-zerrenda guztietatik soilik batek, Zalduondokoak, Auzitegi Konstituzionalean errekurritu zuen (HB zein AuB-ko kide ohi batek osaturiko hautagaitza). Konstituzionalak, halaber, errekurtsoa onartu eta, elkarteak, azkenean, hauteskundeetara aurkeztea lortu zuen.
Vestric-et-Candiac
Biztanleria
2007an Vestric-et-Candiac udalerrian erroldatutako biztanleak 1.330 ziren. Familiak 472 ziren, horien artean 76 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 52 bakarrik bizi ziren emakumeak), 144 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 216 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ezker abertzalea
Amaiur eta ETAren arma uztea (2011)
Bilduren sorreran emandako prozesu antzeko baten bidez, 2011ko azaroaren 20an egin ziren Hauteskunde Orokorretarako Amaiur izeneko koalizioa sortu zen, zeinetan Aralar, Eusko Alkartasuna, Alternatiba eta, Bilduren kasuan bezala, hainbat pertsonalitate independente, betiere ezker abertzaleko ideien defendatzaile. Koalizio abertzale hori EAJraino hedatzea planteatu bazen ere, EAJk ideia bertan behera utzi zuen.
Urte bereko irailaren 27an Amaiur koalizioa aurkeztu zen, Rufi Etxeberria-ren zein Txelui Moreno-ren parte-hartzearekin, ezker abertzale osoaren bozgorailu modura, bai eta Pello Urizar (EAko idazkari nagusia), Rebeka Ubera (Aralar) eta Oskar Matute (Alternatibaren ordezkari modura). Momentu hartan, koalizioaren helburu nagusia aurkeztu zen: "Euskal Herriari dagokion autodeterminazio- eta aitorpen nazionalerako eskubideen aintzatespena". Era berean, Gernikako Akordioan ETAri behin betiko borroka armatuari uztea eskatuko zaio ezker abertzaletik, "bide bakar" modura aipaturikoa zela defendatzen zutelarik, "bakea helburu modura" izanda beti.
Vestric-et-Candiac
Etxebizitza
2007an 507 etxebizitza zeuden, 479 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 464 etxeak ziren eta 37 apartamentuak ziren. 479 etxebizitza nagusietatik 355 bere jabearen bizilekua ziren, 107 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 59 etxek hiru zituzten, 217 etxek lau zituzten eta 191 etxek bost zituzten. 373 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 204 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 249 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 876 ziren, horien artean 610 aktiboak ziren eta 266 inaktiboak ziren. 610 pertsona aktiboetatik 546 lanean zeuden (296 gizon eta 250 emakume) eta 64 langabezian zeuden (29 gizon eta 35 emakume). 266 pertsona inaktiboetatik 83 erretiraturik zeuden, 84 ikasten zeuden eta 99 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ezker abertzalea
Amaiur eta ETAren arma uztea (2011)
Beste alde batetik, urriaren 17an, Donostian Aieteko Bake Konferentzia gertatu zen, Gernikako Akordioaren baldintza antzekoetan, ETAren ekintza armatuarekin amaitzeko deia egiten delarik. Hiru egunen ostean, urriaren 20an, ETAk, komunikatu batean, "behin betiko borroka armatuaren gelditzea" helarazten du.
Azaroko Hauteskundeetan Amaiurrek 334,498 boza lortuko ditu, zazpi diputatu eta hiru senataritan itzuliko direnak, EAEko bigarren indar politiko modura ezarriz (lehena diputatu-kopuruan), hirugarren indarra izatearekin konformatu behar izan zelarik Nafarroa Garaian. Lorturiko hamar eserlekuetatik, diputatu eta senatari bata EAko kideek betetzen zuten, diputatu bat Aralarrekoa zen eta beste zazpi eserlekuak arestian aipaturiko pertsonalitate independenteak. Araban 32,267 boz eskuratu ziren (% 19,11; diputatu bakarra), historian Arabako barrutian eskuraturiko ezker abertzalearen lehen diputatua. Gipuzkoan, berriz, 129,655 boza lortu ziren (% 34,81; lehen indarra Gipuzkoan), hiru diputatu eta hiru senatari lortuz. Nafarroan diputatu bat lortu zuen (49.100 boz; % 14,86) eta, Bizkaian, 122.606 (% 19,21; bi eserleku).
Vestric-et-Candiac
Diru sarrerak
2009an Vestric-et-Candiac udalerrian 476 unitate fiskal zeuden, 1.338,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.655 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 82 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 19 eraikuntza enpresak ziren, 23 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Ezker abertzalea
Sortu (2012)
2001eko otsailaren 7an, Bilboko Euskalduna Jauregian Sorturen estatutu fundazionalak aurkeztuko dira, ezker abertzalearen alderdi politiko berria. Estatutu hauetan, "edozein formatako biolentzia edo mehatxu gaitzetsi" egiten zen, ETArena barne, "dudarik gabe, bide esklusiboki politiko eta demokratikoen aldeko posizio argian" agertuz. Gainera, "edozein biolentziaren desagerpenean, bereziki ETArena, lan egiteko prest agertu" zen, bai eta "biolentziaren eta terrorismoaren ondorioak gainditzera; bakearen, justiziaren eta euskal jendartearen adiskidetzea lortzeko helburuarekin". Era berean, "azken hamarkadetan gure Herrian Euskal Gatazkak eragin dituen biolentzia ororen ondoriozko biktima guztien aintzatespenaren eta erreparazioaren" alde agertzen da Sortu.
Vestric-et-Candiac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 30 zerbitzu publikoetatik, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 8 igeltseroak, 4 margolariak, 3 zurginak, 1 iturgina, 2 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 3 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
Ezker abertzalea
Sortu (2012)
Matxoaren 23an, Auzitegi Goreneko 61. epaimahaiak Sorturen izen-ematea gaitzetsi zuen, Batasunaren oinordekoa zela kontsideratuz, ETAren oinordeko ez-bereiztua. Halere, aipagarria da Auzitegi Gorenaren erabakia ez zela ahobatezkoa izan, Carlos Dívar-ren azken bozak (epaimahaiko presidentea) emaitza 9/7ra (9 alde, 7 aurka) utzi zuelarik.
Vestric-et-Candiac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 arropa denda zen eta 2 drogeria ziren.
2000. urtean Vestric-et-Candiac udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 391 hektarea erabiltzen.
Ezker abertzalea
Euskal Herria Bildu (2012-)
2012ko Eusko Legebiltzarrerako Hauteskundeetan Madrilera Amaiurpean aurkeztu ziren alderdi berdinak Euskal Herria Bildu-ren (EH Bildu) barruan aurkeztu ziren. Koalizioaren sorreraren atzean, EAk, Aralarren eta Alternatibak sinaturiko akordio estrategikoa aurkitzen da, zeinetan euskal jendarteari "oinarrizko erreferente modura langile-klasea duen eta gizarte-bazterkeriaren aurka agertzen den, aberastasunaren birbanaketa justuagoa baten aldekoa den eta modelo ekonomiko, ekologiko zein sozial berri baten aldekoa den" eta "nazio-subiranotasun eta benetako aldaketa sozialaren defendatzen duen" alderdi berri bat eskaintzen da. Aipagarria da, halaber, Sortu EH Bilduren prozesu eratzailearen ostean sartu zela koalizioan.
Vestric-et-Candiac
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Vestric-et-Candiac udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 254 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ezker abertzalea
Euskal Herria Bildu (2012-)
EH Bilduk 277,923 boz lortu zituen (% 25,00), 75 eserlekuetatik 21 eskuratuta, Eusko Legebiltzarrean. Barrutietan, Gipuzkoako alderdirik bozkatuena izan zen (bozen % 32,32; bederatzi diputatu), bai eta bigarren indarra Araban (bozen % 22,10 eta sei parlamentario) eta Bizkaian (% 21,50, sei diputatu).
Une horretatik aurrera, EH Bildu ezker abertzalea batzen duen plataforma modura tenkatu da Espainia-mailan, izen berberaren pean hainbat hauteskundetara aurkeztuta. 2014ko Europako Parlamenturako Hauteskundetan, BNGrekin koalizioan eta EH Bairen oniritziarekin, eurodiputatu bat lortu zuen, Europako Ezker Unitarioaren (GUE-NGL) taldean barneratu zena. Emaitzak lurraldeka azterturik, koalizioa lehen indarra izan zen Gipuzkoan zein Araban (% 31,69 eta % 19,86, hurrenez hurren), bai eta bigarren indarra Bizkaian zein Nafarroan (% 20,25 eta % 20,21, hurrenez hurren).
Luis Merlo
Luis María Larrañaga Merlo (Madril, ) espainiar aktorea da, telebistan eta antzerkian ibilitakoa. Aktore ezagunen familia bateko kidea da: Carlos Larrañaga eta María Luisa Merlo gurasoak eta Amparo Larrañaga, Kako Larrañaga eta Pedro Larrañaga anai-arrebak ditu.
Badecon-le-Pin
Badecon-le-Pin Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Badecon-le-Pin udalerrian erroldatutako biztanleak 729 ziren. Familiak 300 ziren, horien artean 104 pertsona bakarrekoak ziren (56 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 88 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 454 etxebizitza zeuden, 300 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 130 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 438 etxeak ziren eta 14 apartamentuak ziren. 300 etxebizitza nagusietatik 255 bere jabearen bizilekua ziren, 41 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 49 etxek hiru zituzten, 90 etxek lau zituzten eta 136 etxek bost zituzten. 244 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 144 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 114 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 369 ziren, horien artean 250 aktiboak ziren eta 119 inaktiboak ziren. 250 pertsona aktiboetatik 228 lanean zeuden (123 gizon eta 105 emakume) eta 23 langabezian zeuden (9 gizon eta 14 emakume). 119 pertsona inaktiboetatik 52 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Badecon-le-Pin udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 609 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Le Capital
Le Capital 2012ko Costa-Gavras greziar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Filmak Kapitalaren sikario izatetik Kapitalaren jaun eta jabe izatera iristeko Marc Tourneuilen igoera geldiezinaz hitz egingo digu.
Jo Nakajima
Jo Nakajima (中嶋 譲, 1980ko uztailaren 3a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashima Antlers.
Courtelary
Courtelary Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Natibitateko Andre Mariaren eliza
Natibitateko Andre Mariaren eliza izenarekin Andre Mariaren jaiotza omentzen duten elizak izendatzen dira:
São Roque do Canaã
São Roque do Canaã Brasilgo udalerri bat da, Espírito Santo estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Gorka Dorronsoro
Gorka Dorronsoro Beltrán de Guevara (Caracas, 1939ko abuztuaren 20a-Ibidem, 2017ko apirilaren 17a), euskal jatorrizko venezuelar arkitekto, irakasle eta argazkilari ospetsua izan zen. Bere 53 urteko ibilbide profesionalean mota askotako eraikinak egin zituen: eskolak, etxebizitzak, txaletak, multzo urbanistikoak... Bere ibilbidea nazioartean ere ezaguna izan zen.
Biografia
Caracasen jaio zen, Isidoro Dorronsoro eta Carmen Beltrán de Guevararen semea, eta bost ahizpa zituen: Agurtzane, Carmele, Josune, Itziar eta Amaya. Txikitatik sentitu zuen argazkigintzarekiko eta arkitekturarekiko jakin-mina. Ikasketak lehen urteetan tarteka Venezuelan eta Espainian egin zituen. 1958tik 1963ra Venezuelako Unibertsitate Zentralean arkitektura ikasi zuen. Arkitektura-ikasketak amaitzen dituen urte berean, "Los Transeúntes" argazki-seriearekin argazkilari gisa bere ibilbideari hasiera ofiziala eman zion, eta hortik sortu ziren munduko aniztasun sozialari buruzko bere lehen lanak, bere kamerarekin ikusten zituenak. Argazkigintza teknika eta hizkuntza gisa aztertzen hasi zen.
1963 eta 1974 artean, oraindik graduatu berria zela, Carlos Raúl Villanueva arkitektoaren kolaboratzaile hurbila izan zen, esaterako Caracasko Unibertsitate Hiriaren proiektuetan. Hauek dira egin zituen lanetako batzuk: Ekonomia Fakultatea, Zientzia Fakultatea, Zientzien Oinarrizko Zikloa, Industria Ingeniaritza, Osasun Ingeniaritza eta Itsas Biologia. 1994tik 1998ra bitartean, UCVren Plan Gidaria diseinatu zuen, ezinbesteko UNESCOk UCV Gizateriaren Ondare izendatzeko. 2006an, 2006-2008 Arkitekturako Sari Nazionala jaso zuen, bere obra guztien ibilbideagatik.
Argazkigintzaren arloan, nahiz eta autodidakta izan, bere karrera ez zen inoiz gelditu; bere argazkilari ibilbidea, 1970eko amaieran hasitako koloretan, enblematikotzat jotzen da. Horren adibide bi liburu aipa daitezke: Caracas (1988), José Ignacio Cabrujasen testuekin, eta El Zulia (1991), Jose Manuel Briceño Guerreroren testuekin. Argazkilari gisa, gaur egun Museo Nazionalen Fundazioak bere 380 argazki ditu.
Arkitektura eta argazkilariren jarduerarekin batera, estatuko eta nazioarteko unibertsitateetan irakasle eta hizlari izan zen: Halaber, argazkigintzako tailerrak eman zituen. Rosario Salazar emaztearekin eta bere hiru alabekin batera elkarte bat osatu zuten beren obraren babesa bermatzeko.
Scomberomorus semifasciatus
Scomberomorus semifasciatus Scomberomorus generoko animalia da. Arrainen barruko Scombridae familian sailkatzen da.
Veľké Chlievany
Veľké Chlievany Eslovakiako udalerri bat da, Bánovce nad Bebravouko barrutian kokatuta. 5,15 km²ko azalera du eta 491 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1276. urtekoa da.
Edyta Górniak
Edyta Anna Górniak (Ziębice, 1972ko azaroaren 14a) poloniar abeslaria da. 1994ko Eurovision Abesti Lehiaketan parte hartu zuen To nie ja! izeneko abestiarekin.
Frederic Remington
Frederic Sackrider Remington (Canton, New York, 1861eko urriaren 4a -Ridgefield, Connecticut, 1909ko abenduaren 26a) estatubatuar margolari, eskultore, ilustratzaile eta idazlea izan zen. Hudson Ibaiaren Eskolako kidea izan zen. Mendebaldeko Estatu Batuetako margolanengatik ezaguna da. Cowboyak, inditar amerikarrak eta zalditeria amerikarra erretratatu zituen. Aitaren familia jatorri alsaziarrekoa zen, eta amarena, berriz, jatorri euskalduna. Yaleko Unibertsitateko Arte Eskolan ikasi zuen eta unibertsitateko futbol amerikarra taldean jolastu zuen. 19 urterekin joan zen lehen aldiz mendebaldera eta bere lehen margoak saltzen hasi zen. Zenbait lanbide eta negozio saiatu ondoren, azkenean margolaritzatik bizi izan zen.
Brumado
Brumado Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. 69.473 biztanle ditu 2.207,612 km²ko eremuan.
Thierry Biscary
Thierry Biscary (Anhauze, 1976ko abuztuaren 29a) baxenafar abeslari emankor eta txalapartaria da. Kalakan taldekidea izateak oihartzuna ekarri dio bereziki.
Biografia
Gaztetik kantatu du hainbat taldetan : Bost Gehio, Txitxab, Bolbora, Hegalka, Triki Traka, Kokin.
2009an Paxkal Indorekin Kalakan taldea sortu zuen Katia eta Marielle Labèque gazamek bultzaturik. Urte berean Europan gaindi bira bat egin zuten Maurice Ravelen Bolero famatuaren moldaketa bat txalapartarekin joz.
2012an, Kalakan hirukotearekin Madonnaren MDNA Tour bira mundialean parte hartzen zuen abeslariak.
Sphaerodactylus savagei
Sphaerodactylus savagei Sphaerodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Thierry Biscary
Biografia
Urte bizi baten ondotik bere lankideekin Ipar Euskal Herriarat itzuli zen eta heiekin musika egiten segitzen du.
2018an bakarkako ibilbidea abiatu du. Lehenik, Manez ezizena hartu du, Manez eta Kobreak diska plazaratuz Kobreak metalezko tresnen taldearekin. 2020an Muda izeneko bigarren diskoa aurkeztu du, lehen aldiz bere izenean.
Vendin-le-Vieil
Vendin-le-Vieil Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Nord–Pas-de-Calais eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Thierry Biscary
Diskografia
Taldeetan
Vendin-le-Vieil
Biztanleria
2007an Vendin-le-Vieil udalerrian erroldatutako biztanleak 7.189 ziren. Familiak 2.538 ziren, horien artean 615 pertsona bakarrekoak ziren (210 bakarrik bizi ziren gizonak eta 405 bakarrik bizi ziren emakumeak), 660 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.038 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 225 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
La Ferrière
La Ferrière honakoa izan daiteke:
Thierry Biscary
Diskografia
Eta ondoko diskoetan agertzen da ere bai :
Idazlan
Arlo akademikoan
Komunikagaitasunaren dimentsio hau asko landu izan da mundu akademikoan. Testu mota batzuk, batez ere, asko landu izan dira.
Normalean irakasleek honako prozedura erabiltzen dute, gutxi gorabehera:
Ereduak
Landu nahi den testu mota bereko eredu batzuk eskaintzen dira. Ereduak analizatzen dira. Testu mota horretan egon behar duten elementuak identifikatzen dira. Testu mota horretan erabilgarriak diren elementuak identifikatzen dira.
Eredu onak lortzeko baliabide ona izaten dira zenbait estilo-liburu, non testu mota bakoitzeko eredu on bat eskaintzen saiatzen diren, askotan iruzkin baliotsuekin.
X-Men: Days of Future Past
X-Men: Days of Future Past (euskaraz X-Gizonak: Iragaren Etorkizuneko Egunak) 2014ko Bryan Singer estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi film bat da. Hugh Jackman, James McAvoy, Michael Fassbender, Jennifer Lawrence, Halle Berry, Anna Paquin, Ellen Page, Peter Dinklage, Ian McKellen eta Patrick Stewart aktoreek antzeztu zuten.
Idazlan
Kontsignak
Gehienetan, irakasleek ereduak eskaintzeaz gain, kontsigna edo eskaera bat egiten diete ikasleei. Halako testu motako, halako gaiari buruzko, halako neurriko (zenbat hitz, zenbat karaktere), halako epean (denbora mugatu ohi da).
Zuzenketak
Idazlanen ebaluazio eta kalifikazioari, oraindik ere, zuzenketa deitu ohi zaio. Hitzak badu problema bat: zuzentasun gramatikal eta ortografikoari garrantzi apartekoa ematen zitzaion garaietako oihartzuna da.
Dozena bat gomendio testuak zuzentzeko
IVAPeko estilo-liburuan, (237-238 or.) Administrazioan lan egiten duten eta idazten duten langileei honako aholkuak ematen zizkien 2005ean argitaraturiko estilo-liburuan:
Ebaluazioa
Garai batean, idazlanak zuzendu egiten ziren, akatsen zenbaketa egiten zen eta hizkuntzaren zuzentasun gramatikalari-eta garrantzi handia ematen zitzaion. Azken hamarkadetan, zuzentasunaz gain beste hainbat elementu ebaluatzen dira. Azken hamarkadetan ebaluazio-tresna mota asko erabili izan dira, batez ere errubrikak eta kontrol-zerrendak. Ebaluatzerakoan neurtzen da noraino bete diren helburu komunikatiboak eta hobetzeko dauden elementuak identifikatzen dira helburu horien lorpen maila igotzeko.
Idazlanak zuzentzeko honako irizpideak aipatzen ziren ISEI-IVEIk argitaraturiko dokumentu batean
Ebaluazio-irizpideen azalpena
1. Komunikazio-egoerara egokitzea. Gaitasun Soziolinguistikoa.
X-Men: Days of Future Past
X-Men (2000), X2 (2003), X-Men: The Last Stand (2006), X-Men Origins: Wolverine (2009), X-Men: First Class (2011) eta The Wolverine (2013) filmeen jarraipena da, era berean Deadpool (2016) eta X-Men: Apocalypse (2016) izeneko jarraipenak izan ditu.
Vendin-le-Vieil
Etxebizitza
2007an 2.694 etxebizitza zeuden, 2.607 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 85 hutsik zeuden. 2.431 etxeak ziren eta 217 apartamentuak ziren. 2.607 etxebizitza nagusietatik 1.404 bere jabearen bizilekua ziren, 1.130 alokairuan okupaturik zeuden eta 73 doan lagata zeuden; 52 etxek gela bat zuten, 114 etxek bi zituzten, 264 etxek hiru zituzten, 697 etxek lau zituzten eta 1.481 etxek bost zituzten. 1.870 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.145 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 973 etxetan bat baino gehiago zituzten.
X-Men: Days of Future Past
Argumentua
X-Men mutante taldea garai ezberdinetan zehar jazoko den gerra batean espeziearen biziraupenaren alde borrokatuko dira. Aurreko X-Men trilogiako kideak (X-Men (2000), X2 (2003) eta X-Men: The Last Stand) eta X-Men: First Class (2011) filmeko belaunaldi berriko kide gazteak elkartu eta historiako gertakizun garrantzitsu bat aldatu eta geure etorkizuna salba dezakeen gudu epiko bati ekingo diote.
Idazlan
Kalifikazioak
Kalifikazioa ebaluazio prozesuan une batean egiten den "argazki" moduko zerbait da.
Vendin-le-Vieil
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
La Ferrière
Lekuak
Frantzian
Idazlan
Kalifikazioak
Arlo akademikoan, askotan, irakasleari ikasleen maila neurtzeko eskatzen zaio. Kalifikazioak hitz gutxitan (gutxiegi, nahiko, ondo, oso ondo, bikain) edota zenbakiekin (1-10) emateko ohitura nahiko hedatuta dago Euskal Herriko hezkuntza sistemetan. Garai batean esanahi lanbrotsuago zuten esamoldeak ere erabili izan ziren ('Hobetu beharko', 'Aurrerapen egokia', etab.).
La Ferrière
Lekuak
Haitin
Vendin-le-Vieil
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 4.663 ziren, horien artean 3.104 aktiboak ziren eta 1.559 inaktiboak ziren. 3.104 pertsona aktiboetatik 2.641 lanean zeuden (1.483 gizon eta 1.158 emakume) eta 463 langabezian zeuden (244 gizon eta 219 emakume). 1.559 pertsona inaktiboetatik 387 erretiraturik zeuden, 400 ikasten zeuden eta 772 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vendin-le-Vieil udalerrian 2.707 unitate fiskal zeuden, 7.437 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.896 euro zen.
La Ferrière
Lekuak
Suitzan
Galway Girl (Steve Earlen abestia)
Galway Girl (euskaraz Galwayko Neska), Steve Earle estatubatuar folk-rock abeslariak konposatu eta abestutako amodiozko abesti bat da. 2000ko Transcendental Blues (Blues Transzendentala) diskoan argitaratu zuen.
Gaia
Bere hitzetan, Irlandako mendebaldeko kostaldean dagoen Galway hiriko kaleetan barna zebilela, bertako ile-beltz eta begi-urdindun neska bat ikusteak eragin zion harridura sakona eta maiteminaren eraginez konposatu omen zuen.
Arrakasta
Irlandan eta irlandar komunitateak bizi diren herrialdeetan nahiko ospea duen abestia da. Irlandako musikari eta talde ugarik abesti honen bertsioak egin dituzte, eta P.S. I Love You (2007) filmaren soinu bandako abestia izan zen.
2008an Mundy eta Sharon Shannon musikariek burututako bertsioak Irlandako abestien zerrendako lehen postura iristea lortu zuen. Gainera Mundy irlanderazko Cailín na Gaillimhe izeneko bertsioa ere argitaratu zuen.
Vendin-le-Vieil
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 50 zerbitzu publikoetatik, 2 posta bulegoak ziren, 1 banku bulegoa, 2 funerariak, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 4 zurginak, 8 iturginak, 2 argiketariak, 5 eraikuntza enpresak, 10 ile apaindegiak, 7 jatetxeak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
Monasterboice
Monasterboicen hondakinak, edo, Irlandako gaeleraz Mainistir Bhuithe, Irlandako Loutheko konderrian daude, Droghedatik zortzi kilometro ingurura.
Vendin-le-Vieil
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vendin-le-Vieil udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1, 2 botika eta anbulantzia 1  bat zegoen.
Monasterboice
Multzo monumentala, bi elizaren hondakinekin eta dorre zirkular batekin osatua dago, baina, multzoko gauzarik garrantzitsuenak, zelta gurutzeak dira, guzti horietan ikusgarri eta ezagunena Muiredacheko gurutzea delarik.
Vendin-le-Vieil
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 3 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Vendin-le-Vieil udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 533 ikaslekin.
Monasterboice
Gurutze zeltak
Hilerriko gurutze zeltak, X. mendekoak dira eta Irlandako hoberenetzat bezala hartzen dira, horien artean, West Cross edo Tall Cross deritzona nabarmentzen delarik, baita Muiredacheko gurutzea ere, Irlandako hoberena bezala hartzen dena.
Dorre borobila
Aztarnategi dorre borobila, aztarnategiaren izkina batean dago, eta sei metroko altuera du.
Vendin-le-Vieil
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Sérotin
Saint-Sérotin Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Sérotin udalerrian erroldatutako biztanleak 514 ziren. Familiak 199 ziren, horien artean 42 pertsona bakarrekoak ziren (21 bakarrik bizi ziren gizonak eta 21 bakarrik bizi ziren emakumeak), 62 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 74 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 270 etxebizitza zeuden, 194 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 60 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 267 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 194 etxebizitza nagusietatik 175 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 10 etxek bi gela zituzten, 38 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 92 etxek bost zituzten. 159 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 86 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 99 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 329 ziren, horien artean 241 aktiboak ziren eta 88 inaktiboak ziren. 241 pertsona aktiboetatik 225 lanean zeuden (125 gizon eta 100 emakume) eta 16 langabezian zeuden (9 gizon eta 7 emakume). 88 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 21 ikasten zeuden eta 36 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Sérotin udalerrian 199 unitate fiskal zeuden, 548,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.987 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Saint-Sérotin udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 261 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gerra Museo Inperiala
Museoa
1917an sortua izan zen, Erresuma Batuak nahiz Britainiar Inperioak Lehen Mundu Gerran burututako ahalegin eta sakrifizioari eskeinia dago eta neurri apalagoan Bigarren Mundu Gerran burututakoari.
Zinema
Peter Jackson zeelandaberritar zuzendariak They Shall Not Grow Old (2019) film-dokumentala burutzeko Gerra Museo Inperialeko artxiboak erabili zituen.
Ammocryptocharax minutus
Ammocryptocharax minutus Ammocryptocharax generoko animalia da. Arrainen barruko Crenuchidae familian sailkatzen da.
Mirafra fasciolata
Mirafra fasciolata Mirafra generoko animalia da. Hegaztien barruko Alaudidae familian sailkatua dago.
La aventura equinoccial de Lope de Aguirre
Aurrekaria
Senderrek nolabait Arturo Uslar Pietri Caracasko idazleak idatzitako El Doradorako bidea eleberria jarraitu zuen. Bere liburuan Uslarrek Lope Agirreren espedizioa azaldu zuen, Perútik Kariberaino.
Ekinokzial hitza
Izenburuan "ekinozial" hitza agertzeak eleberri zailaren itxura ematen dio baina ez da horrela. Ekinokziak "ekinokzio""ri erreferentzia egiten dio. Eleberri osoa ekuatore ekinokzioan kokatzen da. Europarrentzat inguru hori oso gogorra zen: beroa, oihana, animaliak... Askotan espiritu gaizto baten gisa deskribatzen zuten, haiek erotzeko prest.
Billy Joel
Billy Joel (New York, 1949ko maiatzaren 9a) estatubatuar rock-musikagile eta kantaria da.
La aventura equinoccial de Lope de Aguirre
Argumentua
1561eko urtarrilean, beste espedizio kide batzuekin Pedro Urtsuaren erailketan parte hartu zuen, eta Fernando Guzman espedizioko buru ezarri zen, Agirre soldaduen buruzagi bilakatuz. 1561eko martxoaren 23an, Agirrek bere menpeko kapitain eta soldaduak Fernando Guzman Peru eta Txileko errege izendatzen zuen deklarazio bat sinatzera konbentzitu zituen. Ondorioz, 186 soldadu eta ofizialek uko egin zioten Filipe II.a Espainiako Erregearen agindupean egoteari
1561eko maiatzaren 22an matxinada bat egon zen Guzmanen aurka, eta Agirrek hartu zuen erabateko agintea. Uztailean Ozeano Atlantikora heldu ziren, gaur egungo Venezuelako kostan. Ez dakigu Amazonasen ahoraino heldu zen eta itsasoz iparraldera egin zuen, edo Amazonasen adar baten gora egin eta Orinoko ibairekiko lotura topatu zuen (Casiquiare kanalak lotzen ditu Amazonas eta Orinoko, bertakoek ezagutzen zutena baina konkistatzaileentzat ezezaguna zena). Hilabete hartan Margarita uhartea hartu zuen (Venezuela); izuaren bidez kontrolatu zuen. Handik bidali zizkion Filipe II.ari koroaren aginduari uko egiteko arrazoiak azaltzen zituzten gutun famatuak.
Billy Joel
Pianoko ariketek aspertu egiten zuten, eta oso gazterik hasi zen, ikasten ari zelako itxurak eginez, klasikoen erara musika egiten. Garai hartan The Beatles taldeko kideak ziren bere eredu, Paul bereziki. 15 urte inguru zituenean musika klasikotik rockera igarota, bere lehen taldea, The Echoes, sortu zuen. Talde horrek beste batzuen abesti ezagunen bertsioak jotzen zituen, The Rolling Stonesenak eta The Beatlesenak batik bat. Epe laburrean, The Echoes izena aldatu eta The Lost Souls, The Emerald Lords eta The Hassles izenak hartu zituen bere taldeak, hurrenez hurren. Azken izen horrekin disko bat kaleratu zuten 1968an, bertsioez eta Billy Joelek egindako abestiez osatua. Hour of the Wolf diskoa atera eta gero, taldea desegin zen. Billy Joelek eta Jon Smallek (The Hasslesen bateriak) Attila sortu zuten, eta Billyk osorik konposatutako disko bat atera zuten, Psychodelic bullshit. 1971n egin zuen bakarkako bere lehen diskoa, Cold Spring Harbour. Okerreko abiaduran editatu zen, eta Billyk sei hilabete eman zituen han eta hemen kontzertuak emanez, bere diskoa bultzatzeko. Billy Joelek bere karreran zehar 6 Grammy sari irabazi ditu.
La aventura equinoccial de Lope de Aguirre
Argumentua
Abuztuan uhartea utzi eta Panamarantz jo zuen. Baina Panama konkistatzeko saiakera horrek ez zuen arrakastarik izan, bidean amaitu zen koroaren aurkako bere matxinada. Mendietan sukarrek erasan zuten taldea, eta ez zuten Venezuelatik ateratzea lortu. Barquisimeton inguratuta (gaur egungo Caracas eta Maracaibo artean), eta jarraitzaile asko batailan galdu ondoren, bera hil aurretik alaba Elviraren heriotza eragin zuen, arerioen esku ez uztearren. Gonzalo Pizarro rekin eta beste hainbat garaituekin egin zuten antzera, bere gorputza zatikatu eta zatiak Venezuelako hiri ezberdinetara eraman zituzten.
Eleberria zineman
Werner Herzog zuzendariak, eleberriarekin harrituta, 1972an Aguirre, der Zorn Gottes filma egin zuen. Ondoren ere Carlos Saurak eleberria zinemaratu zuen, 1988an, El Dorado izenburuaz; garaiko Espainiako zinemagintzaren film garestiena izan zen zeren eta aurrekontua 100 milioi pezetakoa baitzen.
Ekologia
Ekologia izaki bizidunen eta beren ingurumenaren arteko harremanak, energia eta materia fluxuak, banaketa eta ugaritasuna aztertzen dituen zientzia da. Grezierazko οἶκος oikos (etxea) eta λογία logia (ezagutza) hitzek osatzen dute izena. Ekologiak organismoak kontuan hartzen ditu gizabanako, populazio, komunitate, ekosistema eta biosfera mailan. Ekologia biogeografia, biologia ebolutiboa, genetika, etologia eta historia naturalaren zientziekin bat egiten du. Ekologia biologiaren adar bat da, eta ez da ekologismoaren sinonimo.
Besteak beste, ekologia honako hauen azterketa da:
Zientzia integratzaila da, biokimika, fisiologia, genetika, etologia, eboluzioa, fisika, meteorologia, geologia eta kimikan oinarritzen baita; kontzeptu eta ikerketa metodo gehienak gainontzeko zientzietatik hartzen dira, beraz. Ezagutza honen biologiarekiko estutasuna dela eta, bere jakintzagai bat dela onartzen da.
Ekologiak aplikazio praktikoak ditu kontserbazio-biologian, hezeguneen kudeaketan, baliabide naturalen kudeaketan (agroekologia, nekazaritza, basogintza, arrantza, meatzaritza, turismoa), hirigintzan (hiri-ekologia), osasun komunitarioan, ekonomian, oinarrizko eta aplikatutako zientzietan eta giza gizarte-elkarreraginean (giza ekologia).
Ekologia hitza Ernst Haeckel alemaniar zientzialariak sortu zuen 1866an. Gaur egun ezagutzen den ekologiaren zientzia amerikar botanikari talde batekin hasi zen 1890eko hamarkadan. Egokitzapenari eta hautespen naturalari buruzko kontzeptu ebolutiboak teoria ekologiko modernoaren giltzarriak dira.
Ekosistemak dinamikoki elkarreragiten duten organismo-sistemak, haiek osatzen dituzten komunitateak eta beren inguruneko osagai ez-biziak (abiotikoak) dira. Ekosistemen prozesuek, hala nola ekoizpen primarioak, elikagaien zikloak eta hobi eraikuntzak, energia eta materiaren fluxua ingurune baten bidez erregulatzen dute. Ekosistemek berrelikadura biofisikoko mekanismoak dituzte, planetaren osagai bizietan (biotikoak) eta abiotikoetan eragiten duten prozesuak moderatzen dituztenak. Ekosistemek bizitza sostengatzen duten funtzioei eusten diete, eta ekosistemen zerbitzuak eskaintzen dituzte, hala nola biomasaren ekoizpena (elikagaiak, erregaiak, zuntza eta medikuntza), klimaren erregulazioa, ziklo biogeokimiko globalak, uraren iragazketa, lurzoruaren eraketa, higaduraren kontrola, uholdeen babesa eta balio zientifiko, historiko, ekonomiko edo intrintsekoko beste ezaugarri natural asko.
Hasiera goiztiarrak
Ekologiak jatorri konplexua du, diziplinartekoa delako, neurri handi batean. Antzinako filosofo greziarrak, nola hala Hipokrates eta Aristoteles, izan ziren naturaren historiari buruzko behaketak erregistratu zituzten lehenengoetakoak. Hala ere, bizitza esentzialismotzat hartzen zuten, non espezieak gauza estatiko aldaezin gisa kontzeptualizatzen ziren, eta aldakiak, mota idealizatuko aberrazio gisa. Hori ez dator bat teoria ekologikoaren ulermen modernoarekin, non aldakiak benetako fenomeno interesgarritzat hartzen diren eta hautespen naturalaren bidez egokitzapenen jatorrian eginkizun bat duten. Herodotok (K.a. 425ean hila), mutualismoaren lehen kontakizunetako bat deskribatu zuen odontologia naturalari buruz egindako behaketan, eta adierazi zuen: eguzkiaz gozatzen zuten Niloko krokodiloek ahoa zabaltzen zutela  txoriei sarbide segurua emateko izainak erauzteko, elikatzeko eta krokodiloei aho-higienea emateko. Aristotelesek eragin goiztiarra izan zuen ekologiaren garapen filosofikoan. Berak eta bere ikasle Teofrastok behaketa ugari egin zituzten landare eta animalien migrazioei, biogeografiari, fisiologiari eta haien portaerari buruz, hobi-ekologikoaren kontzeptu modernoari parekotasun goiztiarra emanez.
<div class="thumb tleft" style="background:#f9f9f9; padding:5px; border:1px solid gray; margin:0em 2em 0em 0em; font-size:11px;"> Ernst Haeckel (ezkerrean) eta Eugenius Warming (eskuinean), ekologiaren bi fundatzaile
Kontzeptu ekologikoak, hala nola elikadura-kateak, populazioaren erregulazioa eta produktibitatea, XVIII. mendean garatu ziren lehen aldiz, Antonie van Leeuwenhoek mikroskopistak (1632 – 1723) eta Richard Bradley botanikoak (1688? – 1732) argitaratutako lanen bidez. Alexander von Humboldt biogeografoa (1769 – 1859) aitzindaria izan zen pentsamendu ekologikoan, eta gradiente ekologikoak ezagutzen lehenetarikoa izan zen, non espezieak ordezkatu edo formaz aldatzen diren ingurumen-gradienteen bidez, hala nola goranzko igoeran sortzen den klina bat. Humboldtek Isaac Newtonengandik hartu zuen inspirazioa, lurreko fisika modu bat garatu baitzuen. Newtonen erara, zehaztasun zientifiko bat ekarri zuen natur-historiara, eta espezien arteko harremanei buruzko lege ekologiko moderno baten oinarri diren kontzeptuak ere aipatu zituen. Natura-historialariek, hala nola Humboldt, James Hutton eta Jean-Baptiste Lamarck, besteak beste, gaur egungo zientzia ekologikoen oinarriak ezarri zituzten. Ekologia terminoa Ernst Haeckelek sortu zuen Generelle Morphologie der Organismen (1866) liburuan. Haeckel zoologoa, artista, idazlea eta, geroago, anatomia konparatuko irakaslea izan zen.
Dans la maison
Dans la maison 2012ko François Ozon frantziar zinema zuzendariaren filma da.
Ekologia
Hasiera goiztiarrak
Teoria ekologiko modernoaren sortzaileari buruzko iritziak desberdinak dira. Batzuek Haeckelen definizioa markatzen dute hasiera gisa ; beste batzuek, berriz, Eugenius Warming zela diote Oecology of Plants: An Introduction to the Study of Plant Communities idazkiarekin (1895), edo Carl Linnaeusek, XVIII. mendearen hasieran ondu zituen naturaren ekonomiari buruzko printzipioekin. Lineok ekologiaren adar goiztiar bat sortu zuen, naturaren ekonomia deitu zuena. Bere lanek eragina izan zuten Charles Darwinengan zeinak, The Origin of Species (Espezieen jatorria) liburuan, Lineok ekonomiaz edo naturari buruzko politikaz idatzitako esaldia bereganatu zuen. Lineo izan zen naturaren oreka hipotesi frogagarri gisa ezarri zuen lehena. Darwinen lana miresten zuen Haeckelek, izan ere, ekologia naturaren ekonomiari erreferentzia eginez definitu zuen, eta horrek ekologia eta naturaren ekonomia sinonimoak ote diren zalantzan jartzera eraman ditu batzuk.
Dans la maison
Argumentua
Hasi da ikasturtea. Germain frantseseko irakaslea da eta ikasle berrien lanak zuzentzen ari da. Tamalgarriak dira. Hala ere, azken lerroan esertzea nahiago izaten duen mutil batek, handik "hobeto ikus baititzake besteak”, behaketaren zentzu zorrotza duela erakutsiko du, baita ikuspegi burutsua ere.
Ekologia
Hasiera goiztiarrak
Aristotelesengandik hasi eta Darwineraino, mundu naturala estatiko eta aldaezintzat jotzen zen batez ere. Espezieen jatorria baino lehen, ez zen ia hauteman edo ulertu organismoen arteko harreman dinamiko eta elkarrekikoak, haien egokitzapenak eta ingurumena. Salbuespen bat da Gilbert Whitek 1789an argitaratu zuen Natural History of Selborne (1720-1793), batzuek ekologiari buruzko lehen testutzat jotzen dutena. Charles Darwin, batez ere, eboluzioari buruzko tratatuagatik nabarmentzen bada ere, lurzoruaren ekologiaren sortzaileetako bat izan zen , eta, Espezieen jatorrian, lehen esperimentu ekologikoaren berri eman zuen. Teoria ebolutiboak ikerlariak zientzia ekologikoetara hurbiltzeko modua aldatu zuen.
1900.etik
Ekologia modernoa zientzia gazte bat da, XIX. mendearen amaieran arreta zientifiko handia piztu zuena (ikerketa ebolutiboak interes zientifikoa hartzen ari ziren garai berean). Ellen Swallow Richards zientzialariak oekologia (azkenean etxe-ekonomia bihurtu zena) terminoa erabili zuen AEBn, 1892an.
XX. mendearen hasieran, ekologia historia naturalaren forma deskriptiboago batetik historia natural zientifikoaren forma analitikoago batera igaro zen. Frederic Clementsek 1905ean argitaratu zuen AEBko lehen ekologia liburua landare-komunitateen ideia superorganismo gisa aurkeztuz. Argitalpen horrek holismo ekologikoaren eta indibidualismoaren arteko eztabaida piztu zuen, 70eko hamarkadara arte iraun zuena. Clementsen superorganismo kontzeptuak ekosistemek serie-garapen fase erregular eta determinatuetan aurrera egiten dutela proposatzen zuen, organismo baten garapen faseen antzekoak direnak. Henry Gleasonek, berriz, zalantzan jarri zuen Clementsen paradigma, komunitate ekologikoak banako organismoen elkartze bakar eta kointzidentetik garatzen direla adierazi baitzuen. Hautemate-aldaketa horrek berriro jarri zuen arreta organismo indibidualen bizi-historietan eta horrek nola duen lotura elkarte komunitarioen garapenarekin.
Clementsen superorganismoaren teoria holismoaren forma idealista baten aplikazio hedatua zen. Holismo terminoa 1926an sortu zuen Jan Christiaan Smuts hegoafrikar jeneral eta figura historiko polarizatzaileak, Clementsen superorganismo kontzeptuan inspiratua. Garai berean, Charles Elton aitzindaria izan zen elikadura-kateen kontzeptuan, Animal Ecology liburu klasikoan. Eltonek harreman ekologikoak definitu zituen elikadura-kateen, elikadura-zikloen eta elikagaien tamainaren kontzeptuak erabiliz, eta talde funtzional desberdinen arteko erlazio numerikoak eta horien ugaritasun erlatiboa deskribatu zituen. Eltonen elikadura-zikloa, geroago, elikadura-sarea terminoagatik aldatu zen testu ekologiko batean. Alfred J. Lotkak kontzeptu teoriko asko ekarri zituen printzipio termodinamikoak ekologiari aplikatuz.
1942an, Raymond Lindemanek ekologiaren dinamika trofikoari buruzko mugarri bat idatzi zuen; hasieran, bere enfasi teorikoagatik baztertua izan ondoren, hil ondoren argitaratu zen. Dinamika trofikoak oinarri bihurtu ziren ekosistemen bidez energia eta materialen fluxuari buruzko lan asko egiteko. Robert MacArthurrek teoria matematikoa, iragarpenak eta ekologiako probak aurreratu zituen 50eko hamarkadan, eta horrek ekologista matematiko teorikoen eskola berpiztu zuen. Ekologia beste nazio batzuen ekarpenei esker ere garatu da, besteak beste, Vladimir Vernadsky errusiarraren ekarpenei esker eta biosfera kontzeptuaren sorrerari esker 20ko hamarkadan, eta Kinji Imanishi japoniarraren eta haren harmoniari buruzko kontzeptuei esker, naturan eta habitaten segregazioan, 50eko hamarkadan. Ingelesez hitz egiten ez duten kulturek, hizkuntza eta itzulpengintza dela eta, oztopoak dituzte ekologiari egindako ekarpenen ezagutza zientifikoa bereganatzeko.
Ekologia interes herrikoi eta zientifikoan 1960-1970 urteetan sortu zen. Lotura historiko eta zientifiko handiak daude ekologiaren, ingurumenaren kudeaketaren eta babesaren artean. Kontserbazio biologiaren historiako ekologista nabarmenek, hala nola Aldo Leopold eta Arthur Tansleyk, leku basatien babesa defendatzen duten enfasi historikoa eta idatzi naturalista poetikoak, kutsaduraren eta ingurumenaren degradazioaren kontzentrazioa dagoen hiriguneetatik oso urrun ikusi dira. Palamarrek (2008) nabarmentzen du 1900eko hamarkadaren hasieran hiri-osasunaren ekologiaren alde (orduan euteniko deitzen zena) aitzindari ziren emakumeek [248] itzali zela eta, ingurumen-legerian aldaketak eragin zituztela. Besteak beste, Ellen Swallow Richards eta Julia Lathrop emakumeak; 1950eko hamarkadaren ostean, ezagunagoak diren mugimendu ekologisten aitzindariak izan ziren.
1962an, Rachel Carson biologo eta itsas ekologistaren Silent Spring liburuak mugimendu ekologista mugiarazten lagundu zuen herritarrak pestizida toxikoez ohartaraziz, hala nola DDT, zeinak ingurumenean biometatzen diren. Carsonek zientzia ekologikoa erabili zuen ingurumen toxikoen askapena gizakien eta ekosistemen osasunarekin lotzeko. Ordutik, ekologistek lan egin dute planetako ekosistemen degradazioa ulertzeko orduan ingurumen-politika, legea, zaharberritzea eta baliabide naturalen kudeaketa lantzeko.
Kontzeptu esanguratsuak
Neurri batean, ekologia modernoa Charles Darwinekin hasi zen. Eboluzioaren teoria adieraztean, Darwinek gauza bat nabarmendu zuen batez ere, nola organismoak hautaketa naturalaren bidez egokitu ziren ingurunera. Era berean, garrantzi handiko ekarpenak egin zituen, besteak beste, Alexander von Humboldt landare geografoak, landareak munduan nola banatzen diren aztertuz.
Landare-talde eta bioma
Landare sail zabalei landare talde esaten diete ekologo europarrek, eta bioma, berriz, Ipar Ameriketakoek. Bi hitzen arteko alde nagusia da biomek landareoi elkartutako animaliren baitan. Bioma handiek, baina, landare bizitzaren forma nagusien izena hartzen dute. Latitudearen, goratasunaren, eta horiei lotutako hezetasun eta tenperatura erregimenen eraginpean, lurreko biomak aldatuz doaz tropikoetatik artikora: basoak (baso mota desberdinak), larreak, mendiak, basamortuak. Bioma horietan haiei lotutako ur gezatako komunitateak ere sartzen dira: aintzirak, urmaelak eta hezeguneak. Itsas inguruneek (ekologo batzuek biomatzat dauzkate) ozeanoa, kostaldeko eskualdeak (sakonera gutxiko urak), eskualde bentonikoak (ozeano hondoak), kostalde harritsuak, hondartzak, eta itsas bokaleak hartzen dituzte beren baitan.
Ekosistema
Sir Arthur George Tansley landare ekologoak 1935ean indarrean jarritako esapidea, habitat bakoitzaren osotasun kontzeptua nabarmentzen duena. Sistema bat elkarren mendean dauden zatien multzoa da; batasun bat balitz bezala funtzionatzen du eta sarrera-irteerak ditu. Ekosistema batek parte nagusi hauek ditu: ekoizleak (landare berdeak), kontsumitzaileak (animalia belar eta haragi jaleak), organismo deskonposatzaileak (onddoak eta bakterioak), eta osagai abiotikoak (materia organiko hila eta lurreko eta uretako elikagaiak). Ekosistemaren sarrera nagusiak eguzki energia, ura, oxigenoa, karbono dioxidoa eta nitrogenoa dira. Irteerak, berriz, arnasketak sortutako beroa, ura, oxigenoa, karbono dioxidoa eta elikagaiak. Indar bultzatzaile nagusia eguzki energia da.