cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Besaias
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 53 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 20 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Aultiphurst
, 'Allt a' Phuirt', Eskoziako Highland eskualdeko etxalde bat da, Sutherland barrutian.
Besaias
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria, 3 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Bésayes udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 672 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maddi Pelot
Maddi Pelot (Talença, Okzitania, 1947ko apirilaren 12a - Miarritze, 2016ko urriaren 6a ) euskal idazlea eta Maiatz literatur aldizkariko sortzaileetarik bat izan zen. Zientzia fikzioa euskaraz jorratzen aitzindaria izateagatik da ezaguna.
Usapal ilun
Usapal ilun (Streptopelia lugens) Streptopelia generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
Maddi Pelot
Bizitza
1947ko apirilaren 12an jaio zen Bordele ondoko Talençan. Biarritzen bizi zen.
Ikasketa klasikoak egin zituen, frantsesa, latina eta greziera. Gramatikako agregazioa pasa zuen eta Biarritzeko kolegio batean gai horiek irakasten zituen. Ikastaroak ere eman zituen Baionako euskal unibertsitatean. 23 urterekin ikasi zuen euskara.
Maiatz taldean hastapenetik aritu zen eta literatura aldizkariaren sorreran parte hartu zuen. Ipuin futuristak egiten aitzindarietakoa da euskaraz. Gure Irratiaren lehen urteetan fikzio emankizun asko kudeatu zituen, Isaac Asimoven lanetatik hartutako testuekin eta batez ere Richard Wagnerren opera ezagun batzuk antzeztuz. Harremanetan egon zen Joseba Sarrionandiarekin kartzelan zelarik, baita Txomin Peillenekin ere.
Hiztegigintzan Euskararen Erakunde Publikoak (EEP) bideratutako Nola erran hiztegian frantsesezko adibideen gainbegiratzaile gisa aritu zen.
Musikazalea zen. Atsegin zituen musika klasikoa, seriala, modernoa, opera eta herri anitzetako folk musika, bereziki Indiakoa. Egunero yoga egiten zuen eta hinduismoan interesa zuen.
Épieds (Aisne)
Épieds Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Maddi Pelot
Bizitza
Seme bat adoptatu zuen eta geroztik ez zuen beste idazkirik argitaratu. Bizitza diskretua izan zuen, ez zen publikoki agertzen. Itxaro Bordak Emakumeak idazle antologia egin zuenean, ez zuen bertan agertu nahi izan.
2016ko urriaren 6an hil zen Biarritzen, minbiziaren ondorioz.
2019ko martxoaren 16an omenaldia egin zitzaion Baionako Zizpa gaztetxean.
Épieds (Aisne)
Biztanleria
2007an ÉpiedsÉpieds udalerrian erroldatutako biztanleak 362 ziren. Familiak 136 ziren, horien artean 19 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 53 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 53 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 11 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Maddi Pelot
Lanak
Maddi Pelotek narrazioa eta poesia landu zituen ororen buru, baina saiakera ere ez zuen alde batera utzi. Bere obren gehiengo zabala 80ko hamarkadan zehar argitaratu zuen, nahiz eta lehenagotik ibili idazten. Zortzi narrazio eta hamar olerki argitaratu zituen Maiatz aldizkarian. Horrez gain, bi ipuin-bilduma eta hinduismoari buruzko saiakera liburu bat ere argitaratu zituen.
Bere narrazioetako idazkerari dagokionez, azpimarragarria da hizkuntza ipuinaren testuinguru futuristara moldatzeko saiakera: hitz berri franko sortu zituen greziar erroak baliatuz, eta perpaus anitzetan aditza elipsian ezartzen zuen, erritmo bizkor eta mintzaira zehatz bat lortuz. Bi ezaugarri hauek Maddiren idazkera zientzia eta teknologia arloko testuetakora hurbiltzen dute, haren fikzioari kutsu zientifiko bat emanez.
Épieds (Aisne)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Maddi Pelot
Bibliografia
2019an Baionan egindako omenaldiarekin batera Maiatz argitaletxeak idazlearen lanen bilduma argitaratu zuen: Mayi Pelot, olerki, ipuin eta eleberriak.
Poesia
Hainbat olerki ere argitaratu zituen, ia denak Maiatz aldizkarian.
Épieds (Aisne)
Etxebizitza
2007an 157 etxebizitza zeuden, 134 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 153 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 134 etxebizitza nagusietatik 124 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 88 etxek bost zituzten. 108 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 54 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 73 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 247 ziren, horien artean 178 aktiboak ziren eta 69 inaktiboak ziren. 178 pertsona aktiboetatik 163 lanean zeuden (84 gizon eta 79 emakume) eta 15 langabezian zeuden (6 gizon eta 9 emakume). 69 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Épieds udalerrian 139 unitate fiskal zeuden, 388 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.720 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 9 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 argiketaria eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Épieds udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kokospeko
Kokospeko izan daiteke:
Hyophryne histrio
Hyophryne histrio Hyophryne generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Nivnice
Nivnice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 3.384 biztanle ditu eta 25,47 kilometro koadroko azalera. Uherské Hradištěko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1785 urtean egin zen.
Vincentita
Vincentita mineral bat da.
Ezaugarriak
Vincentita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Del Rio (Kalifornia)
Del Rio Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Stanislaus konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Forăști
Forăști Errumaniako udalerri bat da, Suceava konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Assynt
, 'Asainn', Eskoziako Highland eskualdeko parrokia zibil edo eremu bat da, Sutherland barrutian.
Bertan, Ardvreck gaztelua dago.
Praomys morio
Praomys morio Praomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Nižbor
Nižbor Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 2.049 biztanle ditu eta 28,58 kilometro koadroko azalera. Beroungo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1400 urtean egin zen.
Flawless (2007ko filma)
Flawless 2007ko Michael Radford ingeles zinema zuzendariaren filma da.
Sinopsia
Laura Quinnek London Diamond Corporation-en dihardu, 1960ko Londresko diamante enpresa garrantzitsuenean. Laura bere lanarekin batere pozik ez dagoen exekubibo saiatua da, enpresan nagusi den matxismoak bere karreraren bilakaera oztopatzen baitu.
Baliagarritasun (argipena)
Baliagarritasun hitzak zerbait beharrak ase, erabili edo baliatua izateko ahalmena adierazten du. Testuingurua zein den, esanahi bereziak hartzen ditu:
Bendfeld
Bendfeld Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Sainte-Marie-la-Robert
Biztanleria
2007an Sainte-Marie-la-Robert udalerrian erroldatutako biztanleak 86 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 58 etxebizitza zeuden, 37 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 58etxeak ziren. 37 etxebizitza nagusietatik 30 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 29 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 43 ziren, horien artean 32 aktiboak ziren eta 11 inaktiboak ziren. 32 pertsona aktiboetatik 30 lanean zeuden (18 gizon eta 12 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 11 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra zerbitzu enpresa batena zen.
2000. urtean Sainte-Marie-la-Robert udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 474 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Homaloptera ocellata
Homaloptera ocellata Homaloptera generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Balitoridae familian.
Tiruchirappalli
Tiruchirappalli Indiako hegoaldeko hiria eta izen bereko barrutiko (11.208 km2 eta 3.612.320 biztanle) hiriburua, Tamil Naduko estatuan, Kaveri ibaiaren ertzean. 386.628 biztanle (610.000 biztanle ditu hirialdeak). Merkataritza eta industria (burdinbiderako gaiak, janari-industria, ehungintza, eskulangintza) dira ekonomia-jarduera nagusiak.
Ingelesez Trichinopoly izena ematen zitzaion.
Salceda de Caselas
Salceda de Caselas Galiziako Pontevedrako probintzian dagoen Vigoko eskualdean kokatzen de udalerria da.
2010ean 8.448 biztanle zituen. Herriko galiziar hiztunen kopurua %98,06koa da (2001).
Amon Göth
Amon Leopold Göth (Viena (Austria-Hungariako Inperioa), 1908ko abenduaren 11 – Krakovia (Polonia), 1946ko irailaren 13a) SS-etako austriar ofiziala eta, II. Mundu Gerra garaian, Alemania naziak Polonian okupaturiko Plaszowko kontzentrazio-esparruko komnandantea izan zen. Gerra amaieran, Krakovian epaitu zuten gerra-krimenak arrazoi eta zehaztu gabeko kopuru baten homizidioa leporatu zioten
Eibarko Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskola
Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskola Gipuzkoako Eibar udalerrian dagoen Euskal Herriko Unibertsitateko Ingeniaritza eskola bat da.
Amon Göth
Urkatzera kondenatu zuten eta horrela hil zuten 1946ko irailaren 13an Plaszow-tik gertu.
Eibarko Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskola
Historia
Eibarko Zentro Tekniko Laborala unibertsitate laboralen sistemaren barnean sartzen zen; mota horretako zentroen zerrendako hamaikagarrena zen, eta Euskal Herriko bakarra. 1968ko azaroaren 14an hasi ziren zentroko eskolak eta jarduera akademikoak. Universidad Laboral esaten zitzaion orduan, eta euskaraz, Eibarren, Unibertsitate Laborala esan izan zaio orduanik, laburtuta Laborala euskaraz edo La Uni gaztelaniaz.
1988an, Industria Ingeniaritza Tekniko Elektrikoa (Industria Elektronika espezialitatea) ematen zuen Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskolak izaera propioa hartu zuen eta Euskal Herriko Unibertsitatean sartzeko prestatu zen. Sarrera hori 1994an gertatu zen, eskualdeko udalen, enpresarien eta beste erakunde batzuen babesarekin.
Amon Göth
Hasierako urteak
Amon Leopold Göth Vienan jaio zen Austria-Hungariako Inperioan, 1908ko abenduaren 11n. Argitaletxe industrian ari zen bere familia ondo bizi zen. Aita Amon Goeth Franz izan zuen, lanagatik etxean asko ez zena egoten, eta ama zen argitaletxea zeramana, Amon gehiago egoten zelarik seme-alabak ez zituen izeba batekin. Ez zen ikasle ona izan eta, gurasoen disgusturako, laster utzi zituen ikasketak bertan behera.
17 urte zituela, eskuineko nazionalista gazteengana hurbildu zen, faxismotik hurbil. 1927tik 1930era, Heimwehr izeneko talde paramilitar antisemitako kide izan zen. 1930eko irailean, formazio hori utzi zuen eta Alderdi Naziko austriar sekziora atxikitu zen, 510.764 zenbakiarekin. Urte berean, austriar SS-etara batu zen, 43.673 zenbakiarekin. Göth SS Truppe Deimel eta Sturm Libardin, Vienan egon zen 1933ra arte, karguz igo zutenera arte, eta SSetako 52. pelotoiaren lider bilakatu zen; geroxeago, berriz, Scharführer egin zuten, eskuadroi baten lider. Polizia, ekintza ilegalak leporatuta, bere bila hasi zenean, Alemaniara egin zuen ihes.
1933ko ekainaren 19an, Austriar Alderdi Nazia ilegalizatu egin zuten eta Munichera aldatu zuen bizilekua. Austriarako irrati eta arma estraperlora dedikatu zen eta SS-n mezulari izan zen. 1933ko urrian atxilo hartu zuten, baina, frogarik ez-eta, abenduan askatu egin zuten. 1937ra arte, SSko ekintzak alboratu eta gurasoei argitaletxeko lanetan lagundu zien. 1934ko urtarrilaren 7an, Olga Janauschekekin ezkondu zen, gurasoek adostutako ezkontzan. Bikoteak ez zuen luze iraun, 1936an dibortziatu egin baitziren eta Amonek Elizak ezkontza anulatzea lortu zuen.
1934ko uztailaren 25ean, Engelbert Dollfuss austriar kantzelaria erail zuten naziek burutu zuten estatu-kolpean eta Amon Göth atxilotu zuten. Ihes egin zuen Dachauko kontzentrazio-esparrutik oso gertu zegoen Dachauko SS-ren entrenamendu-esparrura.
1938an, Anschlussaren ondoren -Austria Alemania naziaren barnean geratu zen-, Amon Göth Vienara itzuli zen eta berriro ekin zien alderdi naziarekin zituen harremanei.
1938ko urrian, Anny Geigerrekin ezkondu zen zeremonia zibilaren bidez. Bikoteak 3 seme-alaba izan zituen eta Vienan bizi zen II. Mundu Gerrako lehen urteak.
Hasiera batean, Göth SS-ren 89. Estandartera atxikituta egon zen eta, gerra hasi zenean, SS-Sturmbannen 1.aren 11. Estandartera. 1941ean, Oberscharführer egin zuten eta ospea hartu zuen juduak Europan zehar isolatu eta birkolokatze lanetan zuen eskarmentuagatik. Einsatzführer izan zen eta finantza-ofiziala Reichskommissariat für die Festigung deutschen Volkstums-en. 1941eko uztailaren 4an, SS-ren Untersturmführer egin zuten.
1942ko udan, Amon Göth Lublin-era transferitu zuten eta okupatutako Polonian, Krakoviako SS-ren poliziaburu zen Odilo Globocnik Brigadeführer-aren ekipora batu zen. Reinhard operazioan parte hartu zuen, Bełżec, Sobibor eta Treblinkako sarraskitze-esparruak sortzeko lanetan.
Plaszow
1943ko martxoaren 13an, Krakoviako ghettoa likidatu zuten eta hango lanerako moduan zeuden biztanle guztiak Plaszowko kontzentrazio-esparrura eraman zituzten. Lanerako moduan ez zituztenak ikusi, milaka judu, sarraskitze-esparruetara bidali zituzten eta, ghettoa hustutzeko unean, ehunka judu exekutatu zituzten kaleetan.
Plaszow zuzentzeaz gain, 1943ko irailaren 3tik aurrera, Göth Tarnóweko ghettoaren likidazioaz ere arduratu zen. Gerraren hasieratik, 25.000 judu zeuden han, %45a bertako hiritarrak. Denak sarrarazi zituzten trenetan eta Auschwitzeko sarraskitze-esparrura eraman, baina erdiak besterik ez zuen biziraun. Biziraun zutenak ez ziren lanerako gai eta, iritsi bezain pronto, erail zituzten. 1946an egin zioten epaiketan, testigu bat baino gehiagok Göth, ghettoa hustutzeko unean, 30 eta 90 arteko kopuruan emakume eta haurrei tiro egiten ikusi zutela deklaratu zuten.
Amon Göthek izan zuen, era berean, 4.000 judu eta 1.500 poloniar langile-esklabu bizi ziren Szebnie kontzentrazio-esparruaren likidazioaren ardura. Epaiketak Göthek bere pean zegoen Josef Grzimek Hauptscharführer-en esku utzi zuela frogatu zuen, bertako komnadantea zen Hans Kellermanni exekuzioak masan egitekoan laguntza emateko xedean. 1943ko irailaren 21 eta 1944ko otsailaren 3 bitartean, esparrua pixkanaka likidatzen joan ziren. Mila bat pertsona inguruko baso batera eraman zituzten eta tiro banaz exekutatu. Gainontzekoak Auschwitzera bidali zituzten eta, iritsi bezain pronto, gas-kamerara bidali zituzten.
1944ko apirilean, Göth Hauptsturmführer (kapitain) egin zuten eta Waffen-SSren erreserbako ofizial egin zuten. Garai horretan, Plaszow lan-esparru izatetik SS-ren Ekonomia eta Administrazio Bulegoaren pean zegoen kontzentrazio-esparru izatera pasatu zen. Mietek Pemperrek -Schindlerren zerrenda tekleatu zuen judua- egindako testigantzan, Amon Göthen krimen gehienak eta hilketa indiskriminatuak aurreko garaian izan ziren. Kontzentrazio-esparruak SS-ren kontrolpean zeuden neurri handiago batean lan-esparruak baino eta, horregatik, presoen baldintzak hobera egin zuten ordutik aurrera.
Plaszowko esparruan 2.000 bat pertsona bazen ireki zenean, baina, 1944an, 636 goardiek zaintzen zituzten 25.000 preso gordetzera iritsi zen eta, gainera, pasabidea zenez, 150.000 pertsona pasatu ziren handik. Amon Göthek egunero hiltzen zituen preso batzuk arrazoi garbirik gabe. Rolf eta Ralf zakurrak trebatuta zituen heriotzeraino erasotzeko. Bulegoko leihotik egiten zien tiro presoei poliki mugitzen baziren edo patioan deskantsatzen bazeuden. Sukaldari judu bat erail zuen zopa beroegia zegoelako eta tratu bortitza eragiten zien bere bi neskameei, Helen Jonas-Rosenzweig eta Helen Hirschi. Oskar Schindlerren zerrendan salbatu zen Poldek Pfefferberg juduak horrela esan zuen:
Baina, naziak bazuen beste aurpegia ere nonbait. Natalia Hubler judua eta bere ahizparen bizitzak barkatu zituen, Chopinen pieza bat jotzen entzun zituelako pianoan, Plaszowra iritsi eta hurrengo egunean.
Göthen iritzian, lan-ekipo baten kideak ihes egin edo akatsen bat egiten bazuen, ekipo osoa zigortu beharko litzateke. Behin lan-koadrila baten bigarren kide guztiak hiltzeko agindua eman zuen, batek ihes egin zuelako; beste behin, berriz, berak hil zuen lan-talde bakoitzeko kide bat, bat ez zelako itzuli. Plaszowko exekuzio toki nagusia Hujowa Górka izan zen, muino horretan burutu baitziren masa-hilketa gehienak. Pemperren hitzetan, 8.000 eta 12.000 pertsona artean exekutatu zituzten Plaszow-en.
Azken urteak
1944ko irailaren 13an, Göth kargutik kendu zuten SS-k juduen jabetzak lapurtzeaz salatuta -nazien legeen arabera, alemaniar estatuarenak ziren haiek-; baita presoei behar zen elikadura ukatzea, presoen tratu eta zigor arauak puskatzea eta baimendu gabeko pertsonalari esparruaren erregistroetarako ateak zabaltzea ere leporatu zizkioten. Plaszowko esparrua Arnold Büscher Obersturmführer-en agindupean jarri zuten.
Epaiketara deitu zuten Göth, baina II. Mundu Gerra galtzen ari zen Alemania eta, 1945eko hasieran, karguak erretiratu zituzten. Medikuek Göthek gaixotasun mentala zuela diagnostikatu zuten eta Bad Tölzeko ospitale psikiatrikoan sartu zuten. Hantxe hartu zuten atxilo estatubatuar militarrek 1945eko maiatzean.
II. Mundu Gerra bukatu ondoren, Amon Göth Poloniara estratidatu zuten eta Krakovian epaitu zuten 1946ko abuztuaren 27 eta irailaren 5 artean. Errudun egin zuten Alderdi Naziko kide zelako -erakunde kriminal zen orain- eta pertsona asko kartzelaratu, torturatu eta hiltzeko agindua eman zuelako.
Urkatzera kondenatu zuten eta horrela hil zuten Montelupicheko presondegian 1946ko irailaren 13an Plaszow-tik gertu. Azken hitzak Heil Hitler izan ziren. Erraustu eta Vistula ibaira bota zituzten bere hautsak.
Familia
Lehen ezkontza Olga Janauschekekin izan zen, baina anulatu egin zuten gero.
1938an Anny Geigerrekin ezkondu eta gero, 3 seme-alaba izan zituen: 1939an Peter, difteriak hilko zuena 7 hilabetetan, 1940an, Werner, eta, 1941ean, berriz, Ingeborg.
Ezkontzaz gain, Amon Göthek izan zuen harreman bat 2 urte iraun ziona Ruth Irene Kalderrekin. 1942 eta 1943 artean ezagutu zuen estetizista hau, aktore izan nahi zuena; Oskar Schindler enpresariaren idazkari lanetan zegoen emakumea, Krakoviako fabrikan. Segituan joan zen SS-ko ofizialarekin bizitzera eta bere maitale bilakatu zen. Göth exekutatu zutenean, bere abizena hartu zuen. Harreman honen fruitu, naziaren azken alaba Monika Hertwig izan zen, 1945eko azaroan Bad Tölzen jaio zena.
Ruthek bere buruaz beste egin zuen 1983an. Haren alaba Monika Hertwig arraza beltzeko nigeriar batekin elkartu zen eta Jennifer Teege jaio zen, adopzion eman zuena. 2002ra arte -amaren memoriak irakurtzean- ez zuen aitona zein zuen jakin. Berak ere liburua atera zuen 2013an, Amon.
Kontserbazio biologia
Konserbazio biologia bioaniztasunaren krisiari aurre egiteko 1980. urtean finkatu zen diziplina anitzeko zientzia da. Bere helburua biodibertsitatearen galeraren zergatiak aztertzean datza, eta halabeharrez, kausa horiek murrizteko erak aurkitzean. Diziplina hau Lurreko natura eta biodibertsitatearen kudeaketaz arduratzen da, bertako espezieak, eta hauen habitat eta ekosistemak desagerpenetik edota bestelako bizidunek eragindako kalteetatik babestuz. Horretarako, natura eta gizarte zientzietan oinarrituriko hainbat adarren ekarpenak bateratzen ditu; esaterako, ekologia, genetika, biogeografia, zientzia politikoak, soziologia eta antropologia.
Deskribapena
Funtsean, kontserbazio biologiak bi helburu nagusi ditu: bata, gizakiok eta beste izaki bizidunek dibertsitate biologikoan dugun eragina ebaluatzea, eta bestea, espezieen desagerpena saihestu ahal izateko estrategia praktikoak garatzea. Honetarako, zientzia honek biodibertsitatearen mantenuan, galeran eta berriztapenean eragina duen fenomeno oro aztertzen du. Era berean, genetikaren, populazioaren, espezieen eta ekosistemen dibertsitatea bermatzen duten prozesu ebolutiboak ikertzen ditu. Gainera, alor zientifikoa alde batera utziz, arazoaren gizarteratzea, aldarrikapena eta kontzientziazioa ere diziplina anitzeko zientzia honen jomuga dela azpimarratu behar da.
Lurrean dauden sistema biologikoen gainbehera azkarra dela eta, maiz kontzerbazio biologia “epemugadun diziplina” gisa bereizi ohi da. Izan ere, azken baliospenek diotenez datozen 50 urteetan gure planetako espezie kopuru totalaren %50 desagertuko da, eta estimazio horretatik dator nagusiki kontserbazio biologiak konpondu nahi duen egungo arazoa; honek biodibertsitatean hondamendi ikaragarria ekartzeaz gain, eboluzioaren bilakaeran ere aldaketak eragingo bailituzke.
Bestalde, kontserbazio biologia hertsiki erlazionaturik dago ekologiarekin, biek espezie arraroen edo extinzio arriskuan daudenen populazio ekologia aztertzen baitute (dispertsioa, migrazioa, demografia, depresio endogamikoa, populazio minimoaren bideragarritasuna). Baita gizarte zientziekin ere, biodibertsitatea kontserbatzea eta bereziki honen garrantzia gizarteratzea lehentasunezko kudeaketa publikoko gaia baita. Kontserbazio biologoek bulegoan eta landan lan egin dezakete: gobernuan, unibertsitateetan, irabazirik gabeko erakundeetan edo industrian. Beraien ikerketa gaiak anitzak dira, hainbat diziplina barnebiltzen dituen zientzia baita kontserbazio biologia. Kausa hau bultzatzen dutenek egungo biodibertsitatearen krisisarentzat erantzun global bat ikertzen dute, behar moraletan, etikan eta arrazonamendu zientifikoan oinarrituta egongo dena.
Jatorria
Kontserbazio biologia kontzeptua F. Dasmann-ek (1968) eta D. Ehrenfeld-el (1970) sortu zuten. Baina, izena eta esanahia ofizialki kontserbazio biologiako ikerketaren lehen konferentzia internazionalean finkatu zuten. Batzar hau La Jolla herrian izan zen, Kaliforniako unibertsitatean, Bruce A. Wilcox eta Michael E. Soulé biologoek zuzendua, beste hainbat kontserbazionista, ikerlari akademiko eta zoologoekin batera, esaterako, Kurt Benirschke, Otto Frankel, Thomas Lovejoy eta Jared Diamond. Horretaz gain, Michael E. Soulé-ren eta Bruce A. Wilcox-ren Evolutionary Ecological Perspective (1980) argitalpenak diziplina honen garapenean asko lagundu zuen. Honen bidez, hurrengo sei urteetan zientzilari askok haien buruak kontserbazio biologo gisa aurkezten hasi ziren. Gainera, Conservation Biology: The Science of Scarcity and Diversity liburua argitaratu, Kontsebazio Biologia Elkartea sortu eta Conservation Biology aldizkaria sortu ziren. Faktore guzti hauek ekarpen ikaragarria egin zioten eta egiten diote alor honen garapenari. Bestalde, J. Diamond (1989) naturako sistema guztiak "Evil Quartet" deiturikoagatik kaltetuak izaten ari zirela konturatu zen; alegia, habitat galera eta banaketagatik, gehiegizko uztagatik, gizakiok jarritako harrapakari eta lehiakideengatik, eta mehatxu hauek elkarrekintza ekologikoetan eragindako ondorioengatik.
Kontserbazio biologiaz gain, beste alor bakar bat ere ez zen gai izan dibertsitate biologikoaren arazo larria aitortzeko, ez faunaren kudeaketa alorra, ez nekazaritza edo laborantza, ez basogintza eta ezta arrantza ere. Gainera, diziplina hauek sarritan balio ekonomiko edo estetikorik ez zuten espezieen arazoak ez zituzten aintzat hartzen. Bestalde, komunitate ekologiako, irlen biogeografiako eta populazio ekologiako ikerketa ugari hasi ziren egiten 1960 eta 1970 urteen artean, eta gai hauek lotura zuzena zutenez kontserbazio biologiak aztertzen zituen gaiekin espezieak euren ingurune naturaletan ere aztertu zituzten, betiere giza jardueraren eraginik gabe.
Naturako baliabideen kontserbazioa
Mundu-mailako bioaniztasuna mantzentzeko eta zaintzeko ahaleginak egungo kontua dira, aurretiaz ez baitzitzaien behar hauei behar adina erreparatzen. Hala ere, antzinako gizakiak baliabide naturalak kontserbatzearen garrantziaz kontziente ziren, baina ez inguruneren zaintzaren ikuspegitik, banakoaren beharretan pentsatuta baizik. Izan ere, baliabide naturalen erabilera zentzuduna premiatik sortu zen, garai hartako natura eta gizakiaren arteko elkarrekintza zuzena zela eta. Ingurunearen ustiapenerako erregulazioa, kudeaketa eraginkor eta jasangarria lortu ahal izateko ezarri zen, pertsona orok behar zuena soilik har zezan, bestela gizarte osoaren biziraupena arriskuan egongo bailitzateke.
Naturak eskaintzen dituen baliabideen kudeaketa zentzudun eta jasangarri hau kultura askotan erabiltzen da. Esaterako, Tingit eta Haida tribuetan pertsona adindunak euren jakinduriaz eta esperientziaz baliatuz, inguruko ibaien ustiaketa kontrolatzen dute, herriaren ongizate eta biziraupenerako mesedegarriena izango den sistema ezartzen dutelarik.
Bestalde, kontserbazioaren etikaren inguruko testuak izkribu erlijioso eta filosofiko zaharretan ere aurkitu izan dira. Honelako adibide anitz daude taoismoan, shintoismoan, hinduismoan, islamean eta budismoan. Antzinako Grezian Platonek ere artzaintza-lurren narridura aitortzen zuen: “Orain geratzen dena gaixotasunak jo duenaren hondakin hutsa da: lur aberatsa eta leuna joan da, eta bere ordez distrituko marko biluztua soilik nabari da" . Biblian ere Jainkoak Moisesi zera esan zion: “Lurrak zazpi urtetan behin atseden hartu beharko du, Kristo gure jaunaren omenez” . Halere, XVIII.mendea baino lehen Europako kultura gehienetan naturarenganako mirespena paganismo kontsideratzen zen eta bizimodu basatia gutxiesten zen, baina hala eta guztiz ere, nekazaritzako garapenak arrakasta handia izan zuen. Zorionez ordea, K. a. 680. urtean San Cuthbert gotzainak Farne irlatan bizitza basatiaren omenezko santutegi bat egin zuen.
Lehenengo naturalistak
Naturaren egoera makala kezka handia izan zen XVIII.mendean, eta espedizio eta erakustaldi ugari antolatu zituzten Europa eta Ipar Amerikan arazoaren garrantziaz gizartea jakinarazteko. Prozesu honi jarraipena emanez, 1900.urtean Alemanian 150 museo zeuden naturaren historia azaltzen zutenak, Britainia Handian 250, Estatu batuetan beste 250 eta 300 Frantzian. Sentimentu kontserbazionistak XVIII.mendearen bukaeran eta XX.mendeko hasieran hasi ziren agertzen. Charles Darwinek aurkakoa egiaztatu baino lehen, espezieen sorreraren ostean hauek aldaketarik izaten ez zutelaren ustea zegoen, kreazionismoaren teoriak bultzatutako ideia, hain zuzen. George Louis Leclerc izan zen iritzi hau zalantzan jarri zuen lehen naturalista, eta L’Histoire Naturelle, générale et particulière, avec la description du Cabinet du Roi argitalpenean espezieek inguruneko eraginarengatik eboluzionatzen zutela adierazi zuen.
XIX.mende hasieran Alexander von Humboldt, Charles Lyell eta Charles Darwinen eginahalei esker biogeografia diziplina eratu zen. XIX.mendean historia naturalarekiko mirespen handia zegoen eta hau zela eta, espezie arraroak kolekzionatzearen zaletasuna hedatu zen, honek hainbat espezie arriskuan jarri zituelarik. Tamalez, nahiz eta XVIII. eta XIX.mendeko naturalisten lanek naturarenganako jakin-mina sustatu, hauen izkribuek, espezieen kontserbazioarekiko sentikortasunik eza ere erakusten zuten, euren kolekzioetarako ehundaka banako hil baitzituzten.
Iraultza ekologikoa
Zehazki kontserbazio biologiak XVIII.mendeko ilustrazioaren garaian du erroa, bereziki Ingalaterra eta Eskozian. Hainbat pentsalarik, Lord Monboddo adibide, natura zaintzearen garrantzia kaleratu zuten, eta honek kristau teologian izan zuen jatorria.
Historian lehen aldiz Indian aplikatu ziren kontserbazio biologiaren printzipioak. Garai hartako kontserbazioaren etikak hiru ikuspuntu nagusi zituen: giza jarduerak ingurunea kaltetzen ari zirela, etorkizuneko belaunaldientzako ingurunea zaintzeko betebeharra zegoela eta oinarri enpirikodun metodo zientifikoak erabili behar zirela aldaketa hau gertatzen zela bermatzeko. Sir James Ranald Martinek ideologia honen sustapenean asko lagundu zuen, basoen egoera larria azaltzen zuten txosten anitz argitaratu baitzituen. Honen mesedez, basoko kontserbazio jarduerak instituzionalizatu ziren Indian.
1842an Indiako hegoaldeko Madras herrian Alexander Gibson botaniko profesionalak naturaren kontserbaziorako lehen ahaleginak egin zituen. Honetarako, printzipio zientifikoetan oinarrituriko egitasmo bat disenatu zuen, basoen kontserbazioan lagunduko zuena. Hau bera izan zen basoen zaintzarako diseinatutako lehen estatu kudeaketa. Bestalde, James Broun-Ramsay gobernatzaileak ezarri zuen lehen baso-kontserbaziorako egitarau permanentea 1855an. Neurri hauek azkar hedatu ziren eta 1872.urtean Estatu Batuetako Yellowstone herrian munduko lehen parke nazionala sortu zuten.
Animalien babeserako lehenetariko erakundea 1889an sorturiko “Royal Society for the Protection of Birds” (RSPB) izan zen. Honek nagusiki modaren industrian erabiltzen ziren hainbat materialen aurka borrokatu zuen, adibide gisa:  animalien azalen, murgil handiaren eta antxeta hankabeltzaren lumen... erabileraren aurka. Talde honek ospe handia lortu zuen eta Azal eta Luma Elkartearekin bat egin zuen.
XX.mendean Kanadar funtzionarioek, haien artean Charles Gordon Hewitt eta James Harkin, naturaren kontserbazioa bermatu nahi zuen mugimendua sortu zuten.
Kontserbaziorako mundu-mailako ahaleginak
XX.mendearen erdialdean, espezie indibidualen kontserbaziorako lehen ahaleginak egiten hasi ziren, zehazki Hego Amerikako felidoena Nueva Yorkeko Elkarte Zoologikoak zuzenduta. Ildo beretik, elkarte honek asko lagundu zuen espezie askoren babesa bermatzeko erreserbak eraikitzean eta praktika hauen laguntzaren behar handiena zuten lekuak finkatzean. Esaterako, garai honetan Henry Fairfield Osborn Jr., Carl E.Akeley, Archie Carr eta bere seme Archie Carr III-en lana aipagarria izan zen. Akeleyek, adibidez, Virunga mendietan zehar espedizioa gidatu eta mendiko gorilak behatu ostean, erabat ziur zegoen espezie honek zuen desagertze arriskuaz, eta halabeharrez, espezie eta bere habitata kontserbazioa zaintzeko jarduerentzat lehentasunezkoak zirela zabaldu zuen. Hau zela eta, Belgikako Albert I erregea konbentzitu zuen egun Congo den estatuan parke natural bat eraikitzeko.
1970.hamarkadan Estatu Batuetan, Canadan, Australian, Suedian eta Erresuma Batuan ehunkadaka egitasmo diseinatu ziren espezie zehatz batzuk babesteko. Bereziki, Nazio Batuek garrantzia kultural eta natural handia zuten lekuak zaintzeko ahaleginak egiten hasi ziren. Helburu hau betetzeko erantzukizuna UNESCOko batzar generalak hartu zuen 1972an, eta egitarau bat diseinatu zuen. Aipaturiko programak 830 leku "gizadiaren ondasun" izendatu zituen, 644 kultural eta 162 natural.
Garapen adierazgarri bat 1980.urteko hiritar kontserbaziorako mugimendua izan zen. Hasieran Birminghameko erakunde bakar batek bultzatu zuen mugimendua, baina berehala Erresuma Batuko beste hainbat hiritara zabaldu zen, eta ondoren, beste hainbat estatutara ere. Mugimendu honek, giza jarduerek ingurunearen kontserbazioan eragin kaltegarria zutela aldarrikatu zuen. Ikuspuntu hau hasieran erradikal gisa jo zen, baina egun joera kontserbazionistaren ideia errokoena bilakatu da.
1992.urtean Dibertsitate Biologikoari buruzko Hitzarmena berretsi ondoren, munduko estatuen gehiengoak kontserbazio biologiaren printzipioekin konprometitu zen. Hainbat estatuk haien mugen barruan desagerpen arriskuan zeuden espezieen segurtasuna bermatzeko proiektuak jarri zituzten martxan. 1990.hamarkadaren amaieran sektore honen profesionaltasunean gorakada aipagarri bat egon zen, Ekologiaren eta Ingurune Kudeaketa Institutuaren eta Ingurunegiroaren Elkartearen garapena zela eta.
2000.urtetik aurrera paisaiaren kontserbazioari espezienei baina garrantzia gehiago eman izan zaie. Izan ere, kontserbazionista gehienek ikuspegi ekosistemikoa defendatzen dute, baina espezieen babesean lan egiten dutenek gai honen garrantzia aldarrikatzen jarraitzen dute.
Kontserbazio-biologiaren garrantzia
Gaur egun Lurrean milioika espezie desberdin daude : zientzialariek 1,8 milioi espezie deskribatu dituzte, aldiz, kontserbazionistek 5-15 milioi espezie inguru daudela munduan diote, hainbat organismo mota oraindik gutxi ikertu baitira. 15.000 espezie baino gehiago aztertzen dira urtero, eta espezie berriak eboluzionatuz joaten dira gure bizitzan zehar. Tamalez, egungo desagerpen tasa normala baino 100-1000 aldiz arinagoa da. Gainera, krisi honek gure inguruko natura hondatzeaz gain, geure beharretan ere eragina du, izan ere, elikagaiak, sendagaiak eta produktu industrialak lortzeko, eta beste hainbat behar asetzetzeko natura erabiltzen baitugu. Hau guztia dela eta, biologo askok seigarren iraungipen masiboa gertatzen ari dela diote. Azken iraungipen masiboa duela 65 milioi urte izan zen, Kretazikoaren amaieran eta bertan dinosauroak desagertu ziren. Naturaren Kontserbaziorako Elkarte Internazionalak dioenez, egun ugaztunen %22a, anfibioen %32a, hegaztien %14a eta gimnospermoen %32a iraungipen arriskuan daude. Izan ere, 1000 espezie baino gehiago desagertu dira azken 400 urteotan. Adibidez, uso migratzaileak 1800.urtearen erdialdean 3 bilioitik 5 bilioiletara ziren, egun, ordea, ez da bat ere geratzen espeziea desagertu egin baita.
Streptopelia hypopyrrha
Streptopelia hypopyrrha Streptopelia generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
Kontserbazio biologia
Kontserbazio-biologiaren garrantzia
Zergatik kezkatu beharko ginateke bioaniztasun galeraz? Gaur egungo suntsipen-tasa Lurraren historian izan den handienetakoa da, eta urtez urte handitzen doa. Gainera, hasieran esan bezala, kontserbazio biologia epemugadun diziplina da, belaunaldi bakar bat geratzen baizaigu biodibertsitatearen zati handi bat kontserbatu nahi badugu. Tamalez, hondamendi honen kausa nagusia gizakion politikek eta ekintza indibidualek eragindako habitat nahastea da. Eta honen ondorioz, Lurraren historian lehen aldiz espezie bakar bat da ustezko iraungipen masibo honen eragilea, homo sapiens-a hain zuzen ere, eta iraungipen masibo horrek berak gizakion desagerpena ere ekar dezake.
Bioaniztasunaren kontserbazioarentzako mehatxu nagusiak
Biodibertsitatearentzako mehatxu nagusiak habitat galera eta zatiketa, habitat narridura, ekosistemetan era artifizialean gehituriko espezieak eta gehiegizko uzta dira.
Habitat galera eta zatiketa gizakiok geure erosotasunerako eta entretenimendurako egindako aldaketek eragin dute, adibidez: nekazaritzako garapen eta lur garbitze prozesuekin, ur dibertimentuekin eta baso-ustiapenarekin. Habitata galtzen den heinean, gelditzen diren azken zatiak txikiagotu egiten dira eta elkarrengandik geroz eta isolatuago geratzen dira. Honen ondorioz, espezie asko haien habitat zatian geratzen dira isolaturik eta honek, dibertsitate genetikoaren gainbehera ekar dezake.
Bestalde, habitat degrazadazioa lurzoruan edo uretan gehitutako toxinek eta higadura handiek eragiten dute. Halere, narriduraren eragile nagusiak kutsadura eta gizakiok eraikitako errepideak eta bestelako aisirako eraikinak dira. Tamalez, prozesu honen ondorioak habitat galera baino gutxiago nabaritzen direnez, maiz ez zaie behar adina erreparatzen.
Ekosistemetan era artifizialean gehitutako espezieei dagokienez, hauek gizakiak apropos edo nahi gabe haien berezko habitatetik mugitutako espezieak dira. Gizakiak gehitutako harrapakari batek, ekosistema horretako egonkortasuna erabat alda dezake, bertako espezieak erauzi baititzake; adibidez, Karibe irlatan gehitutako mangosta espezieak hainbat narrastien eta hegaztien desagerpena eragin zuen. Gainera, gehitutako espezieak bertako espezieen biziraupena arriskuan jar dezakete bizitzeko behar duten ur eta espaziorako lehia izango direlako; izan ere, esate baterako, Estatu Batuetan Zebra Muskuiluek bertako hainbat muskuilu desagerpen arriskuan jarri dituzte, Zebra Muskuiluak bertako muskuiluen gainean hazten baitira, eta ondorioz azken hauek gosez hiltzen dira.
Gehiegizko uztari dagokionez, hau ehiza k, arrantzak edota espezie bereko banako gehiegi biltzeak eragiten dute. Gehiegizko uztak hainbat espezieen iraungipena eragin du mundu osoan zehar, espezie askok banako askoren galera dela eta ezin izaten baitute ugaldu. Eragile honek espezie hauen iraungipen eragindu esate baterako: Uso migratzailearena Ipar Amerikan, Atlantikoko Pottorroarena Atlatinkoko iparraldean, Tasmaniako otsoarena Australian, Moa Zelanda Berrian eta Mauritus islako Dodoa.
Eneko Olasagasti
Eneko Olasagasti Ezeiza (Parte zaharra, Donostia, Gipuzkoa, 1960ko martxoaren 23a - ) aktorea, ekoizlea, zinema zuzendaria, irakaslea eta euskal idazlea da. Euskal Aktoreen Batasunaren antolakuntza idazkaria da 2018tik. Irakaslea da Mondragon Unibertsitateko HUHEZI eskolan.
Biografia
Kazetaritza ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean, Leioan. 1984an Eusko Jaurlaritzako Arte Dramatiko Eskolan (Antzerti) diplomatu zen. 1980ko hamarkadan aktore gisa aritu zen batez ere, eta 1990eko hamarkadan salto egin zuen zuzendaritzara eta gidoi idazketara, Carlos Zabala lagunarekin batera. Telebista-saioetarako gidoiak idatzi eta zuzendu zituen. 1994an Maité filma zuzendu zuen eta Habanako Zinemaldiaren Ikusleen Saria lortu. 1998an Tentazioa produkzio-etxearen sorkuntzan parte hartu zuen eta horrela, zenbait proiektu eta antzezlan plazaratu zituzten. 2012tik hainbat dokumental zuzendu ditu. Bestalde, Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko irakaslea da (HUHEZI). Hainbat komunikabidetan idazten du.
Euskal Aktoreen Batasunaren antolakuntza idazkaria da 2018tik.
Playmobil
Playmobil Brandstäter taldeak (geobra Brandstätter GmbH & Co KG) ekoiztutako plastikozko jostailu lerro bat da, egoitza Alemaniako Zirndorf hirian duena.
Frata
Frata Errumaniako udalerri bat da, Cluj konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Playmobil
Jostailu hauen oinarria 7,5 cm-ko altuera duen panpina bat da. Mugitu daitezkeen atalak burua, besoak eta hankak dira eta antzinatasunaren arabera eskumuturrak ere bai. Osagarri, eraikin, ibilgailu eta animalia mota asko ere Playmobil linearen parte dira. Ezaugarri hauei esker, haurrak mugimendua eta ahotsa emanez kontrola hartzeko eszenatoki eta egoera ugari sor daitezke.
Playmobilen jostailuak serie tematikoetan ekoizten dira, baita banakako irudi berezietan eta jokoetan ere. Sustapen-produktu bakarrak oso kopuru mugatuetan ekoizten dira batzuetan. Praktika horiek bildumagile komunitate garrantzitsu bat sortzen lagundu dute. Bildumagileen jarduerak bildumagintzatik eta jolas libretik haratago doaz, eta pertsonalizazioa, miniaturazko gerra-jokoa eta stop motion istorio eta filmen sorkuntza, edo, besterik gabe, dekorazio gisa, sartzen dira.
Frata
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Playmobil
Historia
1876an, Andreas Brandstäter rek apaingarri eta seguruak ekoizteko enpresa sortu zuen Fürthen (Bavaria). 1921ean konpainiak metalezko produktuak egiten zituen nagusiki, hala nola telefonoak eta kutxa erregistratzaileak. 1954an, ekoizpena plastikora aldatu zuen, eta, besteak beste, plastikozko jostailu batzuk garatu zituen, adibidez autoak edo hula hoop ospetsua.
1970eko hamarkadaren hasieran, petrolioaren prezioaren igoerak kinka larrian jarri zuen jostailuen industria. Plastikoaren prezioa, petrolioaren eratorria izanik, zazpi aldiz biderkatu zen. Zenbait jostailu ezagun, hula hoopa esaterako, ez ziren bideragarriak. 1973an, petrolioaren krisi betean, enpresak bere produktuen tamaina murriztu behar duela erabaki zuen. Hans Beckek, Geobrako garapen buruak, enpresak irudi txiki batzuekin egiten zituenak baino plastikozko ibilgailu txikiagoak egiteko ideia izan zuen. Azkenean, ingeniariak arreta handiagoa jarri zuen irudietan eta haien osagarrietan. Hans Beck, aho batez, Playmobilen aita bezala ezagutzen da. Txikiak eta merkeak ziren eta jolaserako aukera asko ematen zituzten. 1974an aurkeztu zituzten Nurembergen eta bi urte geroago click izenez iritsi ziren Hego Euskal Herriko jostailu dendetara. Ordutik 2.000 milioi playmobil saldu dira mundu osoan.
1980an, geroz eta handiagoan den eskari internazionalari erantzuteko, Playmobil enpresak salmenta-konpainiak ezartzen ditu Frantzian, Beneluxen (Belgika, Holanda eta Luxenburgo), Ingalaterran, Italian, Kanadan eta AEBetan.
Diseinua
Playmobileko panpinen diseinua haurrek egiten dituzten marrazkiei erreparatuz egin zen: burua eta begi handiak, irribarrea, sudurra edo belarriak bezalako xehetasunik gabe... azken batean, giza irudia bezalakoa, baina oso sinplea. Irudiek, gainera, tamaina ezin hobea dute haurrak poltsikoan gorde ditzaten. Osagarrien bidez, edozein garai edo lanbidetako gizabanako bihur daitezke, muga jokalariaren irudimenean bakarrik dago. Giza itxurako beste jostailu batzuek ez bezala, playmobilak zutik mantentzen dira erraz, eta horrek jolasteko malgutasun handiagoa ematen du. Gainera, u formako eskuek oso erraz hartzen dituzte osagarriak (armak, erremintak, tresna medikoak eta baita jostailuak ere); buruak, gainera, marka berezia du kapelak, zintak eta kaskoak trukatzeko.
Goienetxe jauregia (Iruñea)
Goienetxe jauregia Iruñeko Alde Zaharrean dagoen jauregi bat da.
Playmobil
Diseinua
Gainera, helduen, zaharren, haurren eta haurtxoen irudiak dituzte. Mota guztietako animaliak ere badaude, Noeren Arkaren modelo bat barne. Luzaroan, irudi femenino helduen marka minigona izan zen; geroago, gona luzea gehitu zitzaion, eta azken aldaketetako bat irudi femeninoei bularra gehitzea izan zen.
Goienetxe jauregia (Iruñea)
Kokalekua
Gazteluko plazaren ekialdeko sarbidean dago, Xabier kalekoa, Gazteluko plazako 7. zenbakian. ERaikinaren atzealdea Estafeta kalera begira dago.
Playmobil
Playmobil 1.2.3
90 hamarkada hasieran, bere lehen figurak sortu eta ia hogei urtera, Playmobilek bereziki zaindutako linea bat sortu zuen 18 hilabete eta 5 urte bitarteko haurrentzat. Playmobil 1.2.3 panpinak tradizionalen oso antzekoak dira, baina pixka bat sinpleagoak eta, batez ere, seguruagoak txikienentzat, ez baitira desmuntagarriak. Haurrek jostailu horiekin eta pentsatutako osagarri guztiekin dibertitzeko aukera izango dute, objektu zorrotzik eta pieza txikirik ez baitute.
Lizentziak
Europako eta Latinoamerikako hainbat enpresari lizentziak eman zitzaizkien Playmobileko figurak ekoizteko eta banatzeko:
Goienetxe jauregia (Iruñea)
Historia
XVIII. mendeko eraikina da, laukizuzen oinplanoa eta hiru aurrealde dituelarik, bat Estafeta kalera ematen du, besteak Xabierko jaitsierara eta azkenak Gazteluko plazara. Estafeta kaleko aurrealdeak armarria dago, ondorioz alde hau eraikinaren jatorrizko aurrealdea lizatekela adierazten du, halere, gaur egun Gazteluko plazako aldea eraikinaren aurrealdetzat jo ohi da, XIX. mendean alde horretako baoetako markoetan hainbat apaindura jarri zirenean protagonismoa hartu baitzuen. Gazteluko plazara begira dagoen aldea, gainontzeko eraikina bezala adreilu koloreztatuz eraikia dago, sei baoetako lau multzotan osatua dagoelarik, lehenbiziko hiruak zuzenak eta beste hiruak erdi puntuko arkupe sekuentzia batez.
Playmobil
Lizentziak
Espainian, Famosa panpinen fabrikatzaile nagusiak ekoitzi zituen irudiak, eta "Famobil klikak" bezala merkaturatu ziren. Pakete espainiarretan panpina maskulinoen (clicks) eta femeninoen (clacks) kopurua adierazten zen. Emakumeak orrazkeragatik edo bularra zutelako edo osagarrietan gona bat ekartzen zutelako bereizten ziren.
Greziar irudiak, 70eko hamarkadan Lyra izeneko konpainia batek ekoiztu zituen.
Argentinan, Playmobil Antexen lizentziaduna da, Hego Amerikako merkatu guztietan banatzeko. Aurretik, Playmobil hainbat konpainiatan lizentziatu zen, tartean Trol brasildarra, Estrela eta Industria de Brinquedos do Amazonas, eta basa perutarra.
1976tik 1980ra, Louis Marx and Companyk Erresuma Batuan lizentziatu eta Playpeople markarekin saldu zuen.