cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kalaton
Kalaton aintzira Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira bat da, Norvegiako Kautokeino udalerritik pare bat km-ra dagoena. Käsivarsi Eremu Basatiaren mugan dago, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatiaren mugan, hain zuzen; aliota txikiak, antzara nanoak, belatz handiak, elur-hontzak, eskandinaviako lagopodoak, ipar-belatzak, ipar-kaskabeltzak, laponiako kaskabeltzak, marikoi isats-luzeak, negu txontak eta papourdinak dira, esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, eskandinaviako lagopodo eta lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak.
Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.
Guoskatjávri iparraldean eta Kalatonjärvi aintzira hegoaldean dira Kalatonen bizilagun nagusiak. Inguruko muinoen gailurretatik erortzen den urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, urek, lur azpiko pasabideetatik Lätäseno ibaira isurtzea lortzen dute, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.
Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira eta bertako bi uharte nagusiak zuhaizti txiki bilakatzen dira lurzoru izoztuaren gainean.
Bostehunen Kontseilua
Bostehunen Kontseilua (Conseil des Cinq-Cents) Frantziako Lehen Errepublikako Direktorioko bi biltzar legegileetako bat izan zen; Zaharren Kontseilua zen bestea. Thermidorko Konbentzioak onartutako III. urteko Konstituzioaren bitartez sortu zen, 1795eko abuztuan, eta urte bereko irailaren 23an jarri zen indarrean. Bostehun partaideak zuzeneko hauteskundeetan aukeratzen ziren eta urtero berritzen zen ganberaren herena. Tuileriak jauregiko Salle du Manége delakoan egon zen egoitza 1798 arte; urte horretan, Palais Bourbonera lekualdatu zuten. Legegilea zen, eta Bostehunen Kontseiluaren erabakiak Zaharren Kontseiluak berretsi behar zituen. Brumaireko estatu-kolpearen ondoren, Napoleon Bonapartek desegin zuen Bostehunen Kontseilua.
Trenton (Florida)
Trenton Floridako hiri bat da. Gilchrist konderrian kokatua dago. 2010ean 1,717 biztanle zituen, 6.7 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 2836
NGC 2836 galaxia espiral bat da, Carina konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Portoscuso
Portoscuso Carbonia-Iglesiasko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Xenotilapia papilio
Xenotilapia papilio Xenotilapia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Ny Carlsberg Glyptotek
Historia
Carl Jacobsen, Jacob Christian Jacobsen garagardogile eta filantropoaren semea, arte bildumatzaile handia zen eta 1882an bere etxearen ateak publikoari ireki zizkion. Antzinako artearen zalea zen, baina daniar eta frantziar margolan ugari ere bazituen. 1888an bere arte bilduma Danimarkako estatuari eta Kopenagheko Udalari eman zien.
Bere etxearen kokapena ordea ez zuen atsegin, izan ere hiriaren erdigunetik urruti samar zegoela zeritzon, eta gainera hiriko harresiak bota zirenean Tivolitik oso gertu gelditzen zen. Horregatik eraikin berria egitea erabaki zuen, gaur egungoa, eta 1897ko maiatzaren 1ean inauguratu zuen.
Eraikinak 1906an eta 1996an zabalkuntza berriak izan zituen.
Bildumak
Museoak, eskultura eta antzinako gauza greziar, erromatar, etruriar, egiptoar eta Ekialde Hurbilekoak ditu. Arte modernoari dagokionez, beste batzuen artean, Paul Gauguin, Edgar Degas, Jean-François Millet, Henri de Toulouse-Lautrec, Auguste Rodin, Alfred Sisley eta Camille Pissarroren lanak erakusten dira.
Tachymenis surinamensis
Tachymenis surinamensis Tachymenis generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Juan Manuel Díaz de Guereñu
Juan Manuel Díaz de Guereñu (Matura, Barrundia, Araba,1956ko maiatzaren 25a) literaturako irakasle eta ikertzailea da. Deustuko Unibertsitateko katedradun erretiratua da. 1987an Filosofia eta Letretan lizentziatu zen eta doktoratu gero, Juan Larreari buruzko tesia eginda. Deustuko Unibertsitateko Giza Zientzien Fakultateko Komunikazioko Departamentuko zuzendaria izan zen Donostian. Unibertsitate horrek argitaratzen duen Mundaiz aldizkariaren zuzendaria izan da, eta Gizarte eta Giza Zientzien Fakultateako argitalpenen arduraduna.
Komikizale eta ikertzailea
Komikizale amorratua da, irakurle, kritikari, dibulgatzaile eta ikertzailea. Komiki-iruzkinak idazten ditu El Correo egunkariko Territorios gehigarrian, baita Bilbao aldizkariko Pérgola gehigarrian ere.
2015etik gaztelaniazko komiki-solasaldien gidaria da Donostia ko Intxaurrondo Kultur Etxean.
Idazlanak
Gaztelaniazko literatura garaikideari buruzko hainbat monografia eta artikulu idatzi ditu eta testuak eta gutun-liburuak editatu ditu.
Aipagarriak dira ikertzaile moduan argitaratu dituen liburu hauek: Gainera, beste monografia hauek ere argitaratu ditu
Liburu bilduma pertsonala KMKri dohantzan
2021eko udaberrian, jubilatu aurretik, bere bulegoan urteetan zehar bildutako materiala Koldo Mitxelena Kulturguneari eman zion dohantzan: 50 aldizkari inguru daude, fikziozko 25 bat komiki eta gainontzekoa komikiei buruzko materiala da, komikiaren historia, komikiren baten kritika edo interpretazio liburuak, teknikari buruzkoak, iruzkinak eta bestelako liburuak. Liburutegian utzi nahiago zuen, ikertzera edo kontsultatzera animatzen direnentzat eskuragarri, apalategietan edo kaxetan gordeta baino. Tartean, hainbat aldizkari espezializaturen ale berriak eta komikiaren historiari eta kritikari buruzko erreferentziazko hamarnaka liburu daude: gutxienez zazpi hizkuntzatan daude, gehienak gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez.
Concorezzo
Concorezzo Italiako udalerri bat da. Monta eta Brianzako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Concorezzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Holcopasites calliopsidis
Holcopasites calliopsidis erle espezie bat da, Holcopasites generoan eta Apidae familian.
Capitale-Nationale
La Capitale-Nationale Quebeceko eskualde administratiboa da. 03 kodea erabiltzen da eskualde hau identifikatzeko eta bere mugen barnean nazio honetako hiriburua den Quebec Hiria dago.
Geografia
Quebec Hiriaren inguruan dauden zenbait zonaldek osatzen dute. Hiri historikoaren protagonismoak ez du erabat desagertarazten beste eremu batzuen nortasuna.
Hiriburutik itsasorako bidean lehen Beaupré aldeko kostaldea eta gero historia luzeko Charlevoix dago. Kontrako norabidean, Montrealerakoan, Portneufen inguruan dauden ibaiaren ertzeko herriek osatutako MRCa. Ibaian bertan Orléans uhartea dago, Quebeceko garrantzitsuenetakoa.
Aldiz, Quebec Hiriaren inguruko metropoli eremu osoa ez dago eskualde honen barruan: ibaiaz bestaldeko lurrak Chaudière-Appalachesen daude. Hala ere, Lévis hiriak harreman bereziki estua du Quebec Hiriarekin eta bere metropoli komunitatearen (Communauté métropolitaine de Québec) barnean dago.
Mugakideak
Auzokide guztiak Quebeceko beste eskualde batzuk dira.
Jatorriko herriak
Gutxiengo txikia osatzen badute ere, egungo Quebecen geratzen den wendat edo huron herriaren komunitate bakarra dago: Wendake.
MRC eta baliokideak
Eskualdeak 6 "Eskualdeko konderriko udalerri" (MRC) ditu eta bere baliokidea den hiri-aglomerazio bat; MRCak eta beren hiriburuak:
Rye Brook (New York)
Rye Brook  New York estatuko herri bat da. Westchester konderrian kokatua dago. 2010ean 9,347 biztanle zituen, 8.89 kilometro koadrotan banatuta.
Halterofilia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak 64 kg
Halterofiliako 64 kg-ko emakumeen txapelketa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 2021eko uztailaren 24an egin zen Tokioko Nazioarteko Foroan.
Plentziako kirol-portua
Plentziako kirol-portua Bizkaiko udalerri horretako kirol-portua da. Eusko Jaurlaritzak kudeaturiko portu honek guztira 173 amarraleku ditu.
OK korral
Hala ere, 2005eko Maiatzaren 20an Arraio Irratiaren aldeko kontzertu baterako elkartu ziren berriz ere Zarauzko Putzuzulo Gaztetxean.
Taldea
Zarautzen (Gipuzkoa) sortu zuten OK Korral rock-and-roll taldea, 80ko hamarkadan. Rock-and-roll, rockabilly, folk eta country eraginak batu zituen, bi diskotan: O.K. Korral (Elkar, 1986) eta Beti gogor beti mozkor (Elkar, 1989). Horrelako doinuak -euskalbilli deitzen zioten taldeekideek- euskaraz jorratzen lehenengo taldea izan zen. Taldea desegin eta gero, taldekide batzuek Labanak sortu zuten.
Humedecidos taldetik sortu zen O.K. Korral, 1985. urte aldera. Humedecidosen estiloa anbiguo samarra zela eta, taldearen izena aldatu, musika ildoa zehaztu (rock-and-rolla, rockabillya, countrya...), eta gaztelaniaren ordez euskaraz abestea erabaki zuten Lou Olangua (ahotsa), Eba (bateria), Dani Ulazia (gitarra) eta Goiko (baxua) taldekideek. Euskal rockaren lehenengo emakume abeslarietakoa izan zen Lou Olangua. Berehala, Iñaki Brakamontek Goiko ordezkatu zuen baxuan, eta laukote horrek kaleratu zuen lehen diskoa, 1986an: O.K. Korral (Elkar). Grabazioaren soinu akustikoak country musikaren jitea nabarmendu zuen Euskal Herriko baserri, traktore eta ukuiluetan girotutako kantuetan. Oihartzun handia izan zuen diskoak, "Baserriko neskatilak", "Mendi gainean" eta "Bule, bule" abestiei esker. Azken hori Domingo Samudio Texasko kantariaren Woolly bully abestiaren moldaketa zen, baina ez zen bertsio bakarra: Link Wray ("Komantxe"), Wilko Johnson ("Paradisua"), Glenn Moore & Milton Subotsky ("Tren bakartia") eta Chuck Berry ere ("Tximu gorri") bere egin zituen laukoteak. Mikel Insausti zinema kritikari eta Big Crunch, The Covers eta Lusty Men taldeetako kide ohiak idatzi zituen hitzetako batzuk.
Diskoa kaleratu eta berehala, Ebak taldea utzi eta Alberto Inzak haren lekua hartu zuen. Geroago, Iñaki Brakamonteren ordez Fermin Iraola sartu zen taldean. Laukote horrek grabatu zuen Beti gogor beti mozkor bigarren diskoa, 1989an. Diskoak hiru bertsio jaso zituen: "Rumble" (Link Wray), "Jo Mari, jo" (The Stranglers) eta "Txanogorritxu" (Ronald Blackwell). Mendiko baserritik kostaldeko tabernetara eta girora jaitsi zen taldea bigarren disko honetan, eta sexuari, alkoholari, rock-and-rollari eta zinemari (John Huston...) buruzko erreferentziez jositako kantuak idatzi zituen.
Dendrelaphis ashoki
Dendrelaphis ashoki Dendrelaphis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Desgaitasuna duten Pertsonen Eskubideei buruzko Nazioarteko Konbentzioa
Desgaitasuna duten Pertsonen Eskubideei buruzko Nazioarteko Konbentzioa Nazio Batuen Giza Eskubideen Nazioarteko Ituna da, desgaitasuna duten pertsonen eskubideak eta duintasuna babesteko helburua duena. Konbentzioa onartzen duten alderdiek sustatu, babestu eta bermatu behar dute desgaitasuna duten pertsonek giza eskubideak gozatzeko erabateko aukera dutela, eta legearen aurreko berdintasun osoa dutela.
Konbentzioa desgaitasuna duten pertsonen eskubideen aldeko mundu-mugimenduaren katalizatzaile garrantzitsua da. Horri esker, desgaitasuna duten pertsonak kontsideratzeko moduan aldaketa nabarmena gertatu da, karitate, tratamendu mediko eta gizarte-babeseko objektu gisa ikusiak izatetik, gizarteko kide oso eta berdintzat hartuak izatera, giza eskubideak dituztenak.
NGC 2837
NGC 2837 izar bat da, Hydra konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Fuidio
Fuidio Trebiñuko Konderriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 22 biztanle ditu.
Posada
Posada Nuoroko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Lachnaea
Lachnaea landareen genero botanikoa. 59 espezie ditu, Thymelaeaceae familiakoak.
Espezie batzuk
Hauek jasotzen dira genero honetan:
Enerhodar
Enerhodar (Енергода́р; Энергодар) Ukrainako Zaporizhia Oblastaren ipar-mendebaldean kokaturiko hiri eta udalerri bat da, egun Errusiako Indar Armatuen kontrolpean dagoena. Dnieper ibaiaren ezkerraldean dago kokaturik, Nikopol eta Txervonohryhorivkatik, Kakhovka Urtegiaren kontrako aldean. 2021eko estimazioen arabera, 52,887ko biztanleria du Enerhodarrek.
Hiria 1970eko ekainaren 12an sortu zen, Zaporizhiako Zentral Termikoa eraikitzeko eta zerbitzatzeko, Ukrainako DTEK konpainia elektrikoaren jabetzakoa dena. Zaporizhzhia Zentral Nuklearra, Europako zentral nuklearrik handiena, bertan eraiki zen ere 1980ko hamarkadan; hala, hiriko enpresaburu nagusiak bi zentral elektriko horiek dira.
Xenotilapia rotundiventralis
Xenotilapia rotundiventralis Xenotilapia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Zutabe errostral
Zutabe errostrala zutabe monumental eskalatu mota bat da; Antzinako Grezia eta Antzinako Erroma n du jatorria. Ontzi-militarren garaipenak ospatzeko eraikitzen zituzten eta, orokorrean, zutabeetan, itsas-borroka militarrean harrapatutako ontzien branke n irudiak gaineratzen zituzten.
Mundu modernoan hainbat zutabe errostral daude, haien artean New York- eko (Manhattan) Columbus Circle-en dagoena eta Neva ibaiaren ondoan dauden San Petersburgoko bi zutabe bereizgarriak.
Saint-Victor-Malescours
Saint-Victor-Malescours Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Victor-Malescours udalerrian erroldatutako biztanleak 742 ziren. Familiak 247 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 119 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Nortasun-agiri
Nortasun-agiria edo nortasun-txartela  pertsona bat nor den jakinarazten duen txartel-formatuko agiria da.
Saint-Victor-Malescours
Etxebizitza
2007an 374 etxebizitza zeuden, 265 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 81 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. 326 etxeak ziren eta 45 apartamentuak ziren. 265 etxebizitza nagusietatik 207 bere jabearen bizilekua ziren, 53 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 18 etxek bi zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 70 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 221 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 85 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 161 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Nortasun-agiri
Espainiako nortasun-agiri nazionala
Plastikozko txartela da, eta bertan, identifikatuaren izena-deiturak ageri dira, datu hauekin batera: jaioteguna, identifikazio zenbakia, helbidea, gurasoen izenak, identifikatuaren sinadura, eta identifikatuaren argazkia. 14 urtetik aurrera, nahitaezkoa da (eta jaioberritatik aurrera ere bai, zenbait jardueretarako: Espainiako espetxeetan preso daudenei bisita egiteko, hegazkinez bidaiatzeko...). Nortasun-agiri hau aski da Europar Batasunean zehar bidaiatzeko; ez da pasaporterik behar.
Saint-Victor-Malescours
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 468 ziren, horien artean 365 aktiboak ziren eta 103 inaktiboak ziren. 365 pertsona aktiboetatik 348 lanean zeuden (195 gizon eta 153 emakume) eta 17 langabezian zeuden (6 gizon eta 11 emakume). 103 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Nortasun-agiri
Frantziako nortasun-agiri nazionala
Pertsonaren nortasunari buruzko egiaztagiri osoa da. Plastikozko txartela da, eta bertan, identifikatuaren izen-deiturak ageri dira beste datuekin batera.
Saint-Victor-Malescours
Diru sarrerak
2009an Saint-Victor-Malescours udalerrian 275 unitate fiskal zeuden, 739 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.872 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 32 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 argiketariak eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saint-Victor-Malescours udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 480 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Francisco Perea
Francisco Perea (1830eko urtarrilaren 9a - 1913ko maiatzaren 21a) estatubatuar enpresaburua eta politikaria izan zen, Mexiko Berriko Lurraldearen Etxean zerbitzatzen zuen lehenik AEBek Mexiko eta Amerikako Gerra ondoren eremua eskuratu zutenean. Pedro Perearen lehengusua eta Francisco Xavier Chávez gobernadorearen biloba zen, Mexikoko Lehen Inperio independentearen mendeko Mexiko Berriko Departamentuko lehen gobernadorea (1822–1823). San Luis eta Mexiko arteko Santa Fe Bidean merkataritza-sarea zuen Pereak.
Amerikako Gerra Zibilean, Perea Batasuneko Armadako teniente koronel izendatu zuten, Lurraldea defendatzen lagunduz. 1863ko martxoaren 4tik 1865eko martxoaren 3ra arte, Mexiko Berriko Lurralderako ordezkari gisa aukeratu zuten Estatu Batuetako 38. Kongresurako. Gerra ostean Lurraldeko legegintzaldian aritu zen berriro, eta, ondoren, AEBetako Jemez Springs-eko posta-zuzendari gisa 1894tik 1905era.
Tolosa
Tolosa Gipuzkoako erdialdeko udalerri bat da, Tolosaldea eskualdeko herriburua. Oria ibaiaren haranean dago, Donostiatik 24 km hego-mendebaldera. Eskualdeko herri jendetsuena da, 0 biztanle baitzituen. urtean. Hamar urtez, 1844-1854 bitartean, Gipuzkoako hiriburua izan zen.
XX. mendearen bukaera arte, industria gune garrantzitsua izan zen, bereziki papergintzaren sektorekoa eta Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia lotzen zituen bideko gurutzagune nagusia. Geroztik, industriaren gainbeherarekin batera, zerbitzu-hiri bilakatu da, inguruko herrietako biztanleriari merkataritza, hezkuntza eta osasun zerbitzuak eskainita.
Kultura arloan, Tolosako inauteriak Euskal Herria osoan ezagunak dira eta kanpoko jende asko erakartzen dute. Halaber, Titirijai txotxongiloen jaialdia eta Tolosako Abesbatza Lehiaketa ospetsuak dira eta, gastronomian, Tolosako babarrunak.
Izenaren jatorria
Tolosak Okzitaniako Tolosa hiritik jaso zuen izena (Tolosa, Toulouse). Hiribildu gutuna Alfontso X.a Gaztelakoa Jakitunak eman zion 1256an eta, garaiko ohiturari jarraituz, ordurako bazen eta ospe handia zuen hiri baten izena eman zion. Okzitaniakoaz eta Gipuzkoakoaz gain, badira beste Tolosa batzuk: Portugalen (Nisa udalerriko herria), Filipinetan (Leyten) eta Argentinan (Buenos Airesko probintzian).
Geografia
Gipuzkoako probintziaren erdialdean dago, Donostiatik 25 kilometrora. Udalerriak eremu handia hartzen du Gipuzkoako udalerrien batez bestekoarekin alderatuta, 37 km2-ko azalera baitu.
Ingurune naturala eta klima
Hiria gutxi garatua zegoen garaian, ibaiak haltzadiak zeuzkan albo banatan, ibilbide osoan, galeria baten moduan. Lehen biztanle horiek harresi bat eraiki zuten babes moduan, eta baratzeak eta fruta arbolentxako eremuak jarri zituzten, elikagaiez hornitzeko, eta itzala emateko zuhaitzak arretaz aukeratu zituzten.
Gero, leku faltagatik, eraikin handiak eta industrai pisuak harresiz kanpo jartzen hasi ziren. Ondoren, XIX. mende hasieran, industria bizimoduak eragindako zarata eta kiratsetik ihes egite aldera, lorategiak sustatu zituzten, lasaitzeko eta atseen hartzeko leku gisa. Berdegune horietako batzuek oraindik bizirik diraute, baita zuhaitz berezi eta dotore batzuek ere.
Tolosan lorategi natural ederrak ditu. Herria mendiz inguratua dagoenez, naturan murgilduz gero landare eta animalia anitz ikusi ahal izango dituzue, urtaro guztietan. Natura aberastasun hori dela eta, udal lurraldearen parte bat Natura 2000 Sarean dago.
Tolosak biodibertsitatea zaintzen laguntzen du, lursail batzuk Ernio-Gaztumeko eta Aralarko interes komunitarioko Lekuen parte baitira (Monteskue eta urkizu auzoetako goialdea, bateti; eta Bedaio, bestetik). lursail horietan dauden animalientat oso garrantzitsuak diren zuhaitza zaharrak, saguzarren babesleku diren leizeak, hegazti sarraskijaleak elikagai bila joaten diren larreak, eta beste herrialde batzuetan desagertzeko zorian duaden landareak eta animaliak babesten dituzten basoak eta sasiak.
Hidrografia eta orografia
Tolosa Oria ibaiak zeharkatzen du; ibai horrek Araxes eta Berastegi erreken urak jasotzen ditu.
Bestalde, mendi hauek daude Tolosako udalerrian: Uzturre, Belabieta, Loatzo, Erroizpe, Otsabio, Mendikute, Ubeltz, Herniozabal...
Udalerri mugakideak
Ibarra ekialdean, Irura eta Anoeta iparraldean, eta Alegi hegoaldean.
Auzoak
Erdi Aroan, bailarako biztanleak parrokiatan multzokatuta zeuden; Laskoraingo eta San Estebango parrokietan (XII-XIII), adibidez.
Inguruko mendietako hegaletako baserriak oraingo landa auzoen jatorri dira: Iurre, Berazubi, San Esteban, San Blas, Izaskun, Amarotz, Usabal, Montezkue, Belate, Belabieta, Alliri, Arramele, Iparragirre eta Alde Zaharra, Bedaio, Aldaba, Aldaba txiki, Auzo Txikia, Bentaundi eta Urkizu.
Historiaurrea eta antzinaroa
San Esteban auzoan, duela 9.000 urteko giza kokaleku bat aurkitu zuten. Bertan jasotako tresnen eta landutako silex aztarnen arabera, ehizatik eta fruituak biltzetik bizi zen giza taldea zen.
Besteik, Tolosako udalerritik kanpo egon arren, duela gutxi Azken Paleolito ko giza jardueraren zantzuak aurkitu dira Araxes ibaia ren haraneko haitzulo batean ; horiek izango lirateke udalerritik hurbilen dagoen lurraldeko ebidentziarik zaharrenak (adibidez, San Esteban kokalekukoak baino zaharragoak). Era berean, beste aztarna batzuk ere aurkitu dira Ilarratzuko hilobi ezagunean (Lizartza), hauek berriagoak izanik, hots, Kalkolito/Eneolito garaian kokatuak. Historiaurreko ebidentzia horien artean, aipatzekoa da Txispiriko (Gaztelu) hilobi-kobazulo garrantzitsua, zeina Telesforo Aranzadi k aurkitu baitzuen 1934an, eta Maximo Ruiz de Gaona k induskatu baitzuen 1944an. Bertan, ehunka giza hezur aurkitu ziren (horien artean "buru-hezur kopa" bat nabarmentzen da), gutxienez 14 banako berregiten dituztenak; gutxi gora behera Brontze Arokoa k denak. Aurretik ustez egindako espoliazio bat gorabehera, zeramika-aztarna gutxi baina interesgarriak eta fauna-aztarna asko ere aurkitu ziren.
Brontze Arokoa da Belabietako trikuharria, orain dela 4.000 urte ingurukoa. Halaber, Otsabio-Zarateko Estazio Megalitikoan : Pagoaundiko tumulua eta Otsabioko trikuharria (Altzo), Añiko trikuharria (Bedaio auzoa, Tolosa); Urkitako Estazioan : Axurdarioko trikuharria (Lizartza); Ernioko estazioa : Itxuraingo tumulua (Alkiza); baita Erroipeko estazioa ere (Gaztelu), tontor horietan dauden tumulu eta zistekin.
Bestetik, Burdin Arokoa dugu Intxurko bizileku gotortua, Aldaba auzoan. Dirudienez, 2.300 urte inguru ditu, eta badu zerikusia Oria haraneko beste hainbat bizitokirekin: Murumendikoarekin (Beasain), Basagaingoarekin (Anoetan) eta Buruntzakoarekin (Andoain), alegia. Baliteke Intxurgo herrixka gotortua erromatarrak iristearekin bat ustu izana. Historiaurreko ebidentzia horiek guztiak garrantzitsuak dira Tolosako testuinguru historikoa eta bere geografia ulertzeko, geografikoki hurbilekoak eta irisgarriak baitira. Antzinaro Berantan Tolosan gune populatu bat egon zela susmatzen da, horrela adierazten dute Laskoiango San Esteban elizan agerturiko erromatar zeramika arrunt zatiek baita Intxurmutegi ko kobazuloan topaturiko eraztunak eta Konstanzio II.a enperadorearen txanponak ere.
Erromatar garaiarekin lotuta, baina kasu honetan Euletxarako tontorrean (gaur egun Leaburu-Txarama ko lurretan, Tolosako San Blas eta Amarotz auzoekin muga eginez) argitara ateratzen ari diren aztarna arkeologikoez hitz egin dezakegu. Leku horretan, hainbat garai historikotan, hainbat istilu-motaren aurkako defentsa-leku gisa erabili zen. Aranzadi Z.E. arkeologoen lehen hipotesi gisa, bertan gotorleku erromatar bat ezarri zela uste da (garai hartan Basagain edo Intxur herri indigena harresituekin bat egiten zuen, hau da, "Barduliako" lurretan Erroma sartu zen garaian). Arkeologoek egindako lanen emaitzen artean, honako hauek laburbiltzen dira :" «Euletxara (345 metro) Tolosako San Blas auzoaren gainean dagoen muino bat da, Araxes bailararako sarrera ixten duena. Tontorretik Tolosa eta Araxes bailarako sarrera kontrolatzen dira. Inguruan, Intxurreko Burdin Aroko herria eta Larte-Almitxuriko harrespilak daude, baita Txispiri 3 haitzuloa ere, erromatarren garaiko aztarnak dituena. (...) Egiturak hektarea bateko eremu bat inguratzen du, esparru irregular bat eratuz. [Baina], bere bisitaldiari esker egituraren ezaugarriak nahiko erregularrak direla ikus daiteke. (...) Bestalde, zenbait puntutan (...) argi ikusten da lubaki inguru bat duela. (...) Indusketa-lanei esker eta jasotako informazioari esker, esan dezakegu gotorleku erromatarra dela, haien egitura-ezaugarriak biltzen dituelako eta azaldutako material batzuek argi utzi dutelako egiturak erromatarren garaikoak direla. Ikusgai dauden babesak erromatarren garaiko kanpamenduetan baino ez dira ezagutzen, eta Euletxaran 'Agger', 'Fossa' eta 'contra-agger' bat ikus daitezke. (...) Egiturazko ezaugarriak direla eta (txikia, irregularra), esan dezakegu gotorleku 'policcastellum' motakoa dela, ehunka soldadu hartzeko eraikia» (Ceberio, M. & Quevedo, I., 2018)"
Erdi Aroa, Aro Modernoa eta Aro Garaikidea
1200. urtean, Alfontso VIII.a Gaztelakoak Gipuzkoa mendean hartu zuen. 1256an, Alfontso X.a Jakitunak forua eman zion Tolosari, eta hiribilduko biztanleek inguruetako herriek edota probintziek ez zituzten eskubideak jaso zituzten.
1794ko abuztuaren 9an, Konbentzioaren Gerran, frantsesek hiria hartu zuten Espainiako Armadaren atzetik zihoazela, eta Iberiar Penintsulako Gerran hamarkada batzuk geroago okupazioa errepikatu zuten. Okupazio napoleonikoan, berriz, gerrillen erasoak gertatu ziren eskualdean.
Karlistaldietan, 1872–1876 artean, Tolosa karlistek kontrolatzen zuten hiri garrantzitsuenetariko bat izan zen. Izan ere, El Cuartel Real egunkariaren egoitzetako bat bertan zegoen.
Aurreko azken bi garai hauetan kokatu behar dugu berriro Euletxarako gotorlekua. Izan ere, bertan, erromatar zantzuen gainera, mendiko zenbait eremu soldaduek XVIII. mendean (Konbentzioaren Gerra) edo XIX. mendean (Napoleonen Gerra edo azken Gerra Karlista) erabili zuten, antzinako lubakien aztarnek adierazten duten bezala.
1844tik 1854ra, liberal moderatuen gobernuaren pean, Tolosa Gipuzkoako hiriburu izendatu zuten, harik eta liberal aurrerakoiak gobernura iritsi eta hiriburutza Donostiara itzuli zen arte (lehenago Donostia izendatua baitzen hiruburu, besteak beste 1822ko eta 1833ko dekretuetan).
1922an Laskuraingo zabalgunea egiten hasi zen, Gillen Eizagirre udal arkitektoaren diseinuari jarraituz.
Frankismoaren garaian, Franco jeneralak 3 bisitaldi egin zituen Tolosara: 1941ean, 1948an eta 1952an. Donostian udan egiten zituen egonaldiak aprobetxatuz egin zituen bisita horiek. Leku guztietan bezalatsu, hemen ere haren irudia gurtzen zen, eta inguruan tokiko agintari zibil, erlijioso eta militarrak biltzen ziren. 1941ean SAM paper-fabrika eta Boinas Elsegui txapel fabrika bisitatu zituen. 1948an Zumardi Handian antolatu Probintziako Nekazaritza eta Abeltzaintza Jardunaldiak inauguratu zituen. 1952an Centro Sanitario Secundario y Clínica Maternal inauguratu zuen, Nafarroa etorbidean, gaur egun Correos, Galtzaundi eta beste hainbaten egoitza den eraikinean.
Ekonomia
Ekonomi jarduera nagusiak zerbitzuetakoak dira, merkataritza eta administrazio-gune garrantzitsua da. Industria (metalaren industria, inprimategiak, zurgintza eta ehungintza) eta eraikuntza ere garrantzitsuak dira. Tolosako ekonomiaren ezaugarri nagusietako bat izan den papergintza, berriz, gainbeheran sartua da guztiz, eta lantegi gehienak itxiak. Lehen sektoreak garrantzi gutxiago du Tolosako bertako ekonomi jardueren artean, baina inguruko herrietako nekazari eta abeltzainen bilgune nagusia da. Lanean ari diren tolosarren % 1 besterik ez dabil sektore honetan; gainerakoak, erdibana ari dira beste bi sektoreetan.
2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren % 0,4. Bigarren sektorea % 17,6. Hirugarren sektorea % 73,7. Eraikuntza % 8,3.
Demografia
2019an herriak 19.270 biztanle zituen, horietatik % 22,06k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak % 9,38 ziren.
Biztanleriaren bilakaera
Tolosako azken hamarkada hauetan ikusten dena da badirudiela biztanleria katramilatuta dagoela 18000-20000 biztanleen artean. Agian, hazkundearen katramilazio honen arrazoiak, batik bat, XXI.mendeari dagokionez, 2008ko krisialdi ekonomiko globalean aurkitzen dira. Izan ere, krisi hark planetako herrialde guztietan ekonomiaren beherakada ikaragarria ekarri zuen, zeinean familia asko eta askoren ahalmen ekonomikoak negatiboki eraginak izan ziren. Kaltetze ekonomiko hark inflazio ikaragarria ekarri zuen (ez bakarrik etxebizitzak erosteko)  eguneroko erosketetan, emantzipazio-prozesuetan.. Bestetik, soldatek, lan-postuek… beherantz egin zuten. Hori dela eta, bikote askok erabakitzen dute seme-alaba asko ez izatea, edo zuzenean seme-alabarik ez izatea, beraien egoera ekonomikoak, lan egoerak eta bestelakoak ez dietelako baimentzen... jaiotza-tasan zuzenki eraginez.
2003ko udal hauteskundeak
2003ko maiatzaren 25ean egin ziren udal hauteskundeetan EAJk 7 Zinegotzi lortu zituen, 4 EAk, 2 PPk, 2 PSE-EEk eta 1 EB-Bk. Horren ondorioz, alkate Jokin Bildarratz (EAJ), lehendabiziko alkate tenientea Olatz Peon EAJ eta bigarrengoa Onintza Lasa (EA) hautatu ziren.
2007ko udal hauteskundeak
2007ko maiatzaren 27ko udal hauteskundeetan, berriz, EAJk lortu zuen gehiengo osoa 9 zinegotzi eskuratu baitzituen, EAk 3, PSE-EEk 2, EB-Aralar koalizioak 2 eta PPk 1. EAE-ANVren zerrendak inpugnatuak izan ziren, baina jasotako boto baliogabeekin 4 zinegotzi eskuratuko zituzkeen. Gobernu Batzordea EAJk eta EAk osatu zuten, eta Jokin Bildarratz bigarrenez alkate izan zen.
2011ko udal hauteskundeak
2011ko maiatzaren 11n Bilduko Ibai Iriarte alkategaia Tolosako alkate bilakatu zen, Aralar alderdiko Iñaki Irazabalbeitia zinegotziaren babesaz.
2015eko udal hauteskundeak
2015eko udal hauteskundeen ondoren, EAJ alderdiko Olatz Peon bihurtu zen alkate.
2019ko udal hauteskundeak
2019ko udal hauteskunde etan hauek izan ziren emaitzak: EAJ k 4.464 boto (8 zinegotzi). EH Bildu k 4.249 boto (8 zinegotzi). PSE-EE k 742 boto (zinegotzi 1). Podemos-IU-Equo k 530 boto. PP k 214 boto. Olatz Peon (EAJ) izendatu zuten alkate bigarrenez.
Alkateak
Hauek izan dira Tolosako azken alkateak:
Euskara
Tolosan hitz egiten den euskara gipuzkeraren barne dagoen Tolosaldeko euskarari dagokio. Tolosarekin batera, 28i herrik osatzen dute Tolosaldeko hizkerari dagokion hiztun komunitatea. Eskualdeko berezko hizkera horren erabilera maila probintzia osoko altuenen artean dago.
Eustat en arabera, 2016an herritarren % 70,94 euskalduna zen.
Jaialdiak
Hainbat jaialdi ospatzen dira urtean zehar Tolosan. Besteak beste, Tolosako Abesbatza Lehiaketa, Titirijai Jaialdia, Amalur Jardunaldiak, Eskultur Astea, Tolosandblues eta bi urtez behin ospatzen den Bonberenea Sutan jaialdia aipa daitezke.
Jaiak
Tolosako inauteriak urtero ospatzen diren festak dira eta inauteri gehienetan bezala, Pazkoa da erreferentzia data zehazteko. Tolosan ematen den gertaera sozial eta kultural garrantzitsuena da.
Udako solstizioaren eta Joan Bataiatzailearen egunaren inguruan ospatzen diren festak dira. Festetako elementu batzuk Ekainak 23ko San Joan sua, eta Ekainak 24ko Udal agintarien segizioa, prozesioa, Bordondantza eta Eskopetarien konpainiak dira besteak beste.
Zubiak
Antzinakoenak eta historikoki garrantzitsuenak Arrameleko zubia eta Naparzubia dira, Erdi Aroan jatorria baidute. Gaur egun berrigoak diren Armeria zubia, Zubiberria, Berazubiko zubia, Norvegiarren zubia eta Irurramendiko edo SAMeko zubiak ere udalerriaren erdiguneko egunerokotasunean berebiziko garrantzia dute.
Tolosako Ingurumen Zentroa
Tolosako Ingurumen Zentroa 1994an jarri zuten martxan, Zuloaga Txiki Ingurumen Eskola izenarekin. Ordudanik, jarduerak dibertsifikatu egin dituzte, baina eutsi egin diote eramangarritasunaren aldeko konpromisoari; gainera, arreta berezia eskaintzen diete Tolosako eta Tolosaldeako biztanleei. Alde horretatik, helburu nagusiaren lema da "orokorrean pentsatu eta tokan jardun". Gauzak horrela, ekiteko heztea da zentroaren nortasunaren ardatza.
Zehazki, eskolaren helburuak hauek dira: ingurumenaren alde jarduteko premiaz jendea jabearaztea, eskola umeentzako hezkuntza programak egitea, herritarrei gaur egungo ingurumen gaien berri ematea eta Tolosaldea ingurumen aldetik erreferente izatea.
Parke naturalak eta babesturiko naturguneak
a) Hernio Gatzume KBE
Asteasu (Andazarrate), Larraul, Alkiza, Hernialde, Tolosa (Aldaba eta Urkizutik), Albiztur eta Bidania-Goiatz. Toki hauetatik gertura daiteke Hernio Gatzumeko KBE-ra.
b) Aralarko Parke Naturala Aralarreko parkea magikoa eta esanguratsua da. Kare harrizko mendiguneak, ibaiak eta errekastoak, landaretza eta fauna aberatsa, mitoak eta kondairak, hura dena ikustean bisitariak liluratuak geratzen dira. Altuera, zabalera, luzoruaren erabilera eta balio naturalei dagokienez Aralar mendigune gailurrak zapaltzeko, ordea, eskarmentu pixka bat behar da. Tontor guztien artean, Txindokiko silueta nabarmentzen da (1.346 m.) Euskal herriko tontor ezagunenetako bat inondik ere.
Mendigunearen erdialdea larrerako erabiltzen da. Bertan dabilen aziendari dagokionez, inguruan pilatzen diren monumentu megalitikoen kopuru nabarmena ikusi besterik ez dago hori horrela izan dela baieztatzeko: domneak, tumuluak, mairu-baratzeak eta menhirrak.
c) Araxes ibaia KBE (Natura 2000 Sarea) Ibai hau Nafarroan jaiotzen da, Betelu ko herrigunetik gertu. Harana Aralar mendilerroaren eta Uli-Orexa mendien artean dago sartaldean, Gipuzkoan. Hirigune txikiak biltzen ditu, populazio sakabanatuarekin eta landa-giro nabarmenarekin. Azpiegitura handirik ez dagoenez, industriak eta hirigune handiak azken zatietan bakarrik agertzen baitira, balio ekologiko handiko haran bat eratzen da, Araxes ibaia bera ardatz duena. Ibarreko egungo landaredian baso-paisaia da nagusi, landaretza naturaleko orban ugari baitaude: pagadiak dira nagusi goiko aldeetan eta laiotzako mazeletan, hariztiak eta hostozabalen baso mistoak tarteko altitudekoetan, eta artadi kantauriarra kota txikietan eta eguteretan. Koniferoen baso-landaketak ere ugariak dira, bailara osoan sakabanatuta dauden masen itxurakoak; aldiz, belardiak eta larreak nagusi dira biztanleguneetatik gertu eta behealdean. Araxes ibaiaren ibilguari berari dagokionez, ibaiertzeko landaredi naturalean sahats-oihanpe ugariko haltzadiak dira nagusi. Pagadiak eta hostozabalen baso mistoak laiotzetako haltzadiekin lotzen dira; artadiak eta gailurreko baso mistoak, berriz, eguteretan eta ibaiak zeharkatzen dituen kareharrizko paredoietan. ''Era berean, landa-eremu batzuek landazabal atlantiko izaera ematen diote paisaiari. Eta ez ditzagun ahaztu kultura-ondarearen elementu arkeologikoak, eraikuntzakoak eta immaterialak, bi haranetan presentzia nabarmena dutenak eta paisaia-animaliak testuinguru osoenean eratzen laguntzen dutenak''.
d) Albizturko Douglas Izeia
Izeia aurkitzen den lekura iristeko, Tolosatik Azpeitira doan bidea hartu behar da. Intxur-alde izeneko etxeraino iritsi eta ezkerretara ateratzen den hormigoizko bidea hartu. Mendi magaletik gora 20 minutu ibili ondoren, oinezkoentzako bidezidor bat ikusiko dugu, eta bidexka horren amaieran, aipatutako Douglas izeia aurkituko dugu.
Zuhaitz hau izei multzo baten erdian kokatua da, baina 20 inguru dira bere tamainarengatik bereizten direnak. Erreka baten aldamenean kokatua den zuhaitz dotore honek 55 metroko altuera du, 16 solairuko etxe baten altuera, alegia. Bere enborra ere izugarria da, besoak zabaldutako bi pertsonen artean ere ezin baita erabat inguratu.
e) Imazen Pagoa (Altzo)
Altzoko pagoa izen bereko udalerriaren lursailetan dagoen pago bat da. Pago arrunt (Fagus sylvatica) espezieko zuhaitza da. Gaur egun itxura bikaina du: 1,30 metroko enbor perimetroa du, 22,73 metroko garaiera, 28,51 metroko adaburua, eta 2015eko azaroaren 16an 180 urteko adina zuen. Enbor anitzeko zuhaitza izan litekeela uste da.
Kokagunea, herrigunetik kanpo dago, mendian, Gaztaina-Motzeta basoan eta jabetza pribatuko lursailean, Oiarbide baserritik 150 metrora. Itsas mailatik 381,711 metroko garaieran dago.
Historia, 1836an Manuel Antonio Imatz bertsolariak landatua izan zen, alegia ezkondu zen urtean bertan. Bertsolariak leku hau bere jabetzako sagastia eta kisutegia zeudelako hautatu zuen. Imaz gizon fina zen. 1967an Antonio Zabala tolosar jesuitak Diario Vasco egunkarian pago honi buruzko artikulua idaztean, honakoa aipatu zuen:
Zabalaren ustez «Imazek pago hau bere bizitza eta bizilekuaren ikur gisa maitatu zuen». Bestalde, Zabala iraganeko sagastiak pinudi bilakatu izanaz ere kexatu zen.
Imaz bertsolariak zuhaitza asko maite zuen, haren enborra maiz neurtzeko adina. Horretarako, garaiko usadiozko bere gerriko luzea kendu eta haretxekin enborra neurtzen omen zuen, ondoren etxera joan, eta bertan zuen neurri handiko barrika baten neurriekin parekatuz, zuhaitza zenbat zentimetro handitu zen jakitea lortzen zuen.
Pagoa kimatua izan zen, Imaz bizi zela edo ondoren izan zen ez da jakiten, eta, ondorioz, barnetik usteltzen hasi zen. Orduan, Zabalak zioenez, "bertsolariaren bilobak zuhaitzaren adaburura igo eta tartea harriz eta lurrez bete zuten. Eta pagoa, eskerturik, goitik osatutako zauri bat balitz bezala itxi omen zen".
Kirmen Uribe ondarroar idazle eta olerkariak ere ohoretu zuen bere «Bitartean heldu eskutik» liburuan, «Pagoa» izeneko olerkian. f) Uzturre
Uzturre mendia Gipuzkoan dago, Tolosaldean hain zuzen ere. Uzturrek 730 metroko garaiera du. 43° 09′ 19″ N, 2° 02′ 46″ W.
Uzturre mendirako ibilbidean zehar nahiz gailurretik goza daitekeen paisaia ederrarengatik ospetsua da Tolosa.
Kota Batu
Mugak
Mentiri mukim edo azpibarrutiarekin egiten du muga iparraldean, ekialdean, Bruneiko Badiarekin, Malaysiako Sarawak estatuan dagoen Pulau Limpaku Pinang herriarekin, honekin ere ekialdean, Lumapas mukim edo azpibarrutiarekin, hegoaldean eta mendebaldean, eta Kianggeh eta ur azpibarrutiekin mendebaldean.
Brunei ibaia
Ibai honek, Kota Batu mukim edo azpibarrutia Pulau Berambangengandik banatzen du. Ibaiak Bruneiko Badiatik Kianggeh, Lumapas eta ur azpibarrutietaranzko bidea egiten du. Kasualitatez, Pulau Berambang, Kota Batu mukim edo azpibarrutiaren zati da.
Kabir
Kabir Das (IAST: Kabīr, ahoskatua; Varanasi, 1440 - Maghar, Gorakhpurretik gertu, 1518) Indiako poeta, musikari, mistiko, filosofo eta santua izan zen, eta haren literaturak bhakti (deboziokoa) mugimendu erlijiosoaren eragina izan zuen. Bhagat Kabir Yi (San Kabir) ere deitzen zaio.
Kabir Indiako poeta mistiko maiteena da eta eragin handia izan zuen sij komunitatean, herrialdearen iparraldeko santuen lehen belaunaldiko kide dela uste da.
Ez zuen bere burua hinduista, musulman edo sufi gisa definitu. Kredo, izendapen, aszetismo eta erlijioak baztertu zituen, ekialdeko filosofia norabide berri batera eramanez. Kabirren aburuz, bizitza gizaki bakoitzaren arimaren (yivatma) eta Jainkoaren (paramatma) arteko joko batera mugatzen da; bien batasuna lortzea da lurreko bizitzaren xedea.
Kabirren arabera, "Jainkoa arnasten duen guztiaren hatsa da" eta "Maitasuna eta uko egitea aurkitu duenak, inoiz ez du heriotza ezagutzen".
Bizitza eta lana
Indiako irule, ehule eta artisaua izan zen. Seme-alabarik gabeko bikote musulman batek hazi zuen Lahara Tara lakutik gertu aurkituta, Varanasi inguruan eta han bizi izan zen. Jaiotzaren jatorria kondaira batek azaltzen du, eta ez dakigu 1398an edo 1440an jaio zen. Beste bertsio batek dio bikote musulmanak adoptatu zuen Brahmin alargun baten seme abandonatua izan zela.
Tradizioak dio Loirekin ezkondu zela eta bi seme-alaba izan zituela, Kamal eta Kamali. Esaten denez, Sikandar Lodi enperadorea haserretu egin zen Kabirrek erreberentziarik ez egiteagatik eta atxilotu eta torturatu egin zuen. Azkenean askatu egin zuen, bere adeitasun eta adimenagatik.
Batzuen arabera, Vishnuismoaren aszeta zen Ramananda Swamik hazi zuen eta analfabetoa izan arren, haren poemak ahoz aho transmititu ziren bertako hizkeran. Guru Granth Sahib liburuan Kabirren 500 bertso baino gehiago daude.
Erlijio guztien funtsezko batasuna aldarrikatu zuen eta hinduismoa eta islama kritikatu zituen; zentzurik gabeko errituak eta mantren axolagabeko errepikapenak haintzat hartuta. Poema honetan adibidez hori adierazten da:
Hinduismotik berraragiztatzeko ideiak eta karmaren legea jaso zituen, baina idolatria, aszetismoa eta kasten sistema baztertu zituen.
Islametik Jainko bakar baten eta gizon guztien berdintasunaren kontzeptua hartu zuen.
Bere poema metaforiko guztiak filosofia unibertsalari aplikatzen zaizkio. Jainkoarengana hurbiltzeko erraztasuna eta zintzotasuna azpimarratu zituen, haren aburuz Jainkoa izaki bizidun ororen izaera espiritual eta materialaren adierazpena zen, eta Jainkoarengana hurbiltzea, eginbeharra eta plazera:
Haren ideiek hainbat talde eta sekta sortu zituzten, hala nola Kabir Panth, Kabir haien gidari edo guru nagusi hartzen dutelarik.
Rabindranath Tagore poeta eta Literaturako Nobel saridunak ingelesera itzuli zituen bere poemak.
Nona
Nona, erromatar mitologian, hiru Parketatik gazteena zen, Jupiterren alabak, nortzuk gizakien patua presiditzen zuten. Nona, hiru Parketatik lehena zen, bera baitzen bere goruarekin bizitzaren hariak harilkatzen zituena, pertsona baten jaiotza unea erabakiz. Greziar mitologian, bere baliokidea Kloto da.
Correzzana
Correzzana Italiako udalerri bat da. Monta eta Brianzako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Correzzanak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Xenotilapia sima
Xenotilapia sima Xenotilapia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
La Haute-Yamaska
La Haute-Yamaska Quebeceko konderriko eskualde-udalerria da, Kanadan. Montérégie administrazio-eskualdean dago eta hiriburua Granby da.
Miroslav Holub
Miroslav Holub (Pilsen, 1923ko irailaren 13a – Praga, 1998ko uztailaren 14a) txekiar poeta eta immunologoa izan zen.
Biografia eta lana
Miroslav Holub Pilsen hirian jaio zen, garai hartako Txekoslovakiako mendebaldean (gaur egun, Txekiar Errepublika). Ama hizkuntza-irakaslea zuen, eta aita, berriz, tren-konpainiarentzat lan egiten zuen abokatua. Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean, medikuntza ikasi zuen Pragako Charles Unibertsitatean, eta hango pabiloi psikiatriko batean lan egin zuen. Handik aurrera, immunologiaren alorreko ibilbideari ekin zion. 150 argitalpen zientifiko idatzi zituen, baita monografia bat ere, "Arratoi ilegabeen immunologia" (hainbat gaixotasun aztertzeko erabiliko zen ilerik gabeko arratoi-mota baten anduia garatu zuen). 1958an plazaratu zuen bere lehen poema liburua, Denní služba (Eguneroko zerbitzua) ; lan horrekin, alde batera utzi zuen hamarkada hartan zenbait aldizkaritan argitaratutako poemetan erakutsitako joera nolabait estalinista.
Ez zuen inoiz bere burua disidente politikotzat jo, eta ez zuten sekula kartzelatu; dena den, zeharka bada ere, bere poesiagintzan askotan trufatzen zen totalitarismoaz. 1968ko Pragako Udaberriaren jarraian, Txekoslovakiako Gobernuak ez-pertsona izendatu zuen; bere lanak aipatzea debekatu zuten, eta 1970 eta 1980 bitartean ez zen bere poesiarik argitaratu.
Immunologiaren esparruan lan egiteak eragin handia izan zuen Miroslav Holuben obran; izan ere, hainbat poema idazterakoan zientziaren alorrean zeukan ezagutza erabili zuen, poesiara ekarriz, baita zientziaren zehaztasuna ere. Bere lan gehienak errimarik gabeak dira, eta horrek, zelanbait, itzulpena erraztu du; hogeita hamar hizkuntzatara baino gehiagotara itzuli izan da. Nazioartean txekiar poetarik ezagunenetakoa bada ere, sorterrian ia ezezaguna izaten jarraitzen du.
Ingelesera itzulitako lanari dagokionez, Holuben poemak Observer astekarian argitaratu ziren lehenengo aldiz, 1962an. Bost urte geroago, Selected Poems (Poema hautatuak) liburua argitaratu zen, Penguin Modern European Poets bildumaren barruan, R.M. Rilke, Eugenio Montale, Vasko Popa edota Anna Akhmatova bezalako poeten alboan. Liburua Ian Milner eta George Theiner-ek itzuli zuten, eta Al Alvarez kritikari, poeta eta saiakeragilearen hitzaurrearekin argitaratu zen. Asko izan ziren Holuben lana laudatu zutenak; haien artean, Ted Hughes eta Seamus Heaney. Eta, izan ere, nabarmena da Holubek Hughesen Crow bilduman izan zuen eragina (1970).
Poesiaz gain, Holubek zientziari buruzko hainbat saiakera labur ere idatzi zituen, nagusiki biologiaren eta medikuntzaren alorrekoak (batez ere, immunologiari buruzkoak); nolanahi ere den, zientziaz gain bizitzaren beste esparru batzuk ere jorratu zituen, antzinako humanisten erara. The Dimension of the Present Moment liburua saiakera horien bilduma bat da. 1960ko hamarkadan, ostera, Holubek berak 'erdi-erreportaje' izendatu zituen bi liburu argitaratu zituen, AEBetan egindako egonaldi luzeak jasotzen dituztenak.
Pragan hil zen, 1998ko uztailaren 14an, 74 urte zituela.