cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Courthézon
Diru sarrerak
2009an Courthézon udalerrian 2.176 unitate fiskal zeuden, 5.381 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.886 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 81 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 12 igeltseroak, 7 margolariak, 10 zurginak, 2 iturginak, 8 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 10 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 8 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 4 apaindegiak.
2009an zeuden 14 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 5 okindegiak, 2 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 1 etxerako tresna denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Courthézon udalerrian 102 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.025 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
New Holland (Pennsylvania)
New Holland Pennsylvaniako borough bat da. Lancaster konderrian kokatua dago. 2010ean 5,378 biztanle zituen, 5.03 kilometro koadrotan banatuta.
Li Jingjing (arraunlaria)
÷
Li Jingjing (1994ko ekainaren 15a) Txinako emakume arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020 (Tokio), eta brontzezko domina lortu zuen zortzikoan. Taldea hauek osatzen zuten: Li Jingjingek berak, Guo Linlinek Ju Ruik, Miao Tianek, Wang Zifengek, Wang Yuweik, Xu Feik, Zhang Minek eta Zhang Dechangek.
Haliastur sphenurus
Haliastur sphenurus Haliastur generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.
Twin Oaks (Oklahoma)
Twin Oaks Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Delaware konderrian dago, Oklahoma estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Walnut (Kansas)
Walnut Kansasko hiri bat da. Crawford konderrian kokatua dago. 2010ean 220 biztanle zituen, 2.55 kilometro koadrotan banatuta.
Dendropsophus brevifrons
Dendropsophus brevifrons Dendropsophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Tarkianita
Tarkianita sulfuro motako minerala da.
Erdialdeko Amerikako Probintzia Batuak
Errepublika egungo Guatemala, El Salvador, Honduras, Nikaragua eta Costa Rica estatuek osatuta zegoen (Panama Bolivarren Kolonbiako Errepublikako zati bat zen orduan). Nahiz eta Espainiarekiko independente izan, Mexikoko Lehen Inperioak anexionatua izan zen. Mexikorekin bat egiteak ertamerikarren artean eztabaida piztu zuen, bere Konstituzioak esklabotza indargabetzen zuelako. Beraz Inperioa desegin zenean, Guatemalako Erresuma osatzen zuten herrialdeek bere ibilbide independente lortu zuten.
Tarkianita
Ezaugarriak
Tarkianita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6 da.
Juanita Gorroño
Juanita Gorroño Maiora (Ibarruri, Muxika, Bizkaia, 1913ko urriaren 20a - Galdakao, Bizkaia, 1991ko martxoaren 12a) panderojolea, dantzaria eta irrintzilaria izan zen.
Biografia
Juanita Gorroño Ibarruriko Astei baserrian jaio zen. Oso gazte zela  ikasi zuen dantzan eta panderoa jotzen. Dantza soltean txapelketa ugari irabazi zuen, gehienetan Basilio Undagoitia, Basilio Txiki, bikote zuela. Serafin Aranzeta Oromiño eta beste zenbait trikitilarirekin ibili zen gaztetan erromeriz erromeri panderoa jotzen eta irrintziak botatzen.
Parte hartu zuen eta jasota geratu den saio bat aipatzearren, 1975eko maiatzaren 4an, Zeberion ospatu zen Albokari Eguna edo “Euskal Erriko Albokarien Laugarren Agerpena” (kartelaren izena). Orduko hartan Juanita Gorroñok bere panderoa astinduz parte hartu zuen, Kepa Urraza albokariaren bikote .Bertan izan ziren Leon Bilbao eta Maurizia Aldaiturriaga; “Txilibrin” eta Gillermo Etxebarria; Alberto Zabala eta Eduardo Egiarte ere.
Juanita Gorroño irrintzilari agertzen da, Felisa Arribaltzagarekin batera, Pedro Oleak 1984an egin zuen Akelarre filmean.
Cappoquin
Cappoquin, baita Cappaquin edo Capaquin idatzia ere (irlanderaz Ceapach Choinn) Irlandako hegoaldeko Waterfordeko konderrian dagoen udalerri bat da. Blackwater ibaiaren igarobidean eta N72 eta R669 errpideen arteko bidegurutzean dago.
Wexford konderria
Wexford konderria (gaeleraz Contae Loch Garman) Irlandako hego-ekialdean dago kokatuta eta Leinsterreko probintziako konderririk zabalena da. 2.352 km2-ko azalera dauka eta 145.320 biztanle zituen 2011an. Wexford/Loch Garman da hiriburua eta hiri nagusia.
Natura
Wicklow mendiek mugatzen dute iparraldean eta Barrow ibaiak mendebaldean. Beste bi aldeak Irlandako itsasoak bustitzen ditu.
Konderria muinotsua da. Mendirik altuenak Mount Leinster (795m, Carlowrekin mugan) eta Croghan Mountain (606m, Wicklowrekin mugan) dira.
Historia
Antzinatik populatua izan da konderria, hilobi-atariak dira horren lekuko. Irlanda osoan kristautu zen lehenengotako konderria da, V mendeko aztarnak ere badaudelarik.
Irlandarren matxinadetan zeresan handia izan zuen konderriak bai 1641ean eta bereziki 1798ko matxinadan. Vinegar Hill eta New Rosseko gudak oso garrantzitsuak izan ziren Irlandarren porroterako. 1916an ere Enniscorthyn matxinada berri bat izan zen.
Ekonomia
Abeltzaintza da Wexford konderriko jarduera ekonomiko nagusia. Behiak, ardiak eta zerriak ekoizten dira, baita zaldiak hazi ere. Zekale soroak ere zabalak dira, hala garia, nola garagarra.
Meagintza historikoki garrantzitsua izan zena XIX mendean bukatu zen. Zilarra, beruna eta zinka ateratzen ziren.
Energia
70. hamarkadaren bukaeran zentrale nuklear baten egitasmoa azaldu zen baina proiektuacez zen aurrera eraman. 2002an  Ballywater Wind Farm parke eolikoa zabaldu zen. 21 aerosorgailu ditu.
Kirolak
Joko gaelikoak dira nagusi. Wexford GAA taldeak bost aldiz irabazi du futbol gaelikoaren txapelketa nagusia. Hurlingari dagokionez sei garaipen ditu txapelketa nagusian.
Golfak ere indar handia du eta zelai asko daude konderrian, esate baterako Rosslaren, Enniscorthyn eta Goreyn.
829 Academia
829 Academia asteroide gerrikoan aurkitutako 829. asteroidearen izena da. 1916ko abuztuak 25ean aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1916 ZY zen.
Bisacquino
Bisacquino Italiako udalerri bat da. Palermoko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Bisacquinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Akodon montensis
Akodon montensis Akodon generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Kanabera
Kanabera izan daiteke:
Paraliparis debueni
Paraliparis debueni Paraliparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Kuroshio itsaslasterra
Kuroshio itsaslasterra (japonieraz, 黒潮, Kuro Shio, "Ibai Beltza") Ozeano Bareko ipar-mendebaldeko itsaslaster indartsu bat da. Ipar Atlantikoko Golkoko itsaslasterraren baliokidea da, eta Ipar Pazifikoko zirkulazio-zikloaren parte da. Japoniako itsaslasterra ere baderitzo.
Masueco
Masueco Salamancako udalerria da, La Ribera de Salamanca eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 379 biztanle zituen.
Walton (Kansas)
Walton Kansasko hiri bat da. Harvey konderrian kokatua dago. 2010ean 235 biztanle zituen, 0.93 kilometro koadrotan banatuta.
Kuroshio itsaslasterra
Taiwango ekialdeko kostaren aurrean du hasiera, eta ipar-ekialderantz egiten du, Japoniara iritsi arte. Han, Ipar Pazifikoko itsaslasterrarekin ekialdeko adarrarekin bat egiten du. Golkoko itsaslasterrak bezala, ur tropikal epela garraiatzen du iparralderantz, eskualde polarren alderantz (urteko batez besteko tenperatura uraren azalean: 24 °C). Ez da oso zabala (100 km inguru), baina bai azkarra. Kolore urdin iluna du (hortik "Ibai Beltza" izena), ur epela izanik mantenugai gutxi dituelako. Horregatik, itsas bizitza ere ez da oparoa. Haren ur epelari esker bizi dira Japoniako koral-hesiak; Ipar hemisferioan ez dago beste tokirik hain latitude handian koral-hesia duenik. Japoniako itsasoan sartzen den beso bat du, Tsushima itsaslasterra (対馬海流), izen bereko itsasartearen izenagatik. Kuroshio itsaslasterrari zor zaio, halaber, Alaskako hegoaldeko kostaldeko eta Columbia Britainiarreko eguraldi leuna.
Kaliště (Pelhřimoveko barrutia)
Kaliště Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 350 biztanle ditu eta 12,41 kilometro koadroko azalera. Pelhřimoveko barrutian dago.
Kuroshio itsaslasterra
Ibilbidea
Ekuatoreko itsaslasterra Filipinetara hurbiltzen den gunean du hasiera. Ryukyu eta Kyushu uharteen artean igarotzen da, eta, Tokara itsasartean barrena igaro ondoren, iparralderantz egiten du, eta abiadura bizitzen. Aurrerago, ekialderantz egiten du, Japoniako kostaldetik aldenduta, eta Kuroshio luzapena sortzen du, azkarra eta ezegonkorra. Azkenik, azpilaster ugaritan barreiatzen da itsaspeko mendikate bolkaniko batera iristean, eta azpilaster horietako batzuk Ipar Pazifikoko itsaslasterrari batzen zaizkio.
Kaliště (Pelhřimoveko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1555 urtean egin zen.
Chaudron-en-Mauges
Chaudron-en-Mauges Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chaudron-en-Mauges udalerrian erroldatutako biztanleak 1.416 ziren. Familiak 532 ziren, horien artean 144 pertsona bakarrekoak ziren (76 bakarrik bizi ziren gizonak eta 68 bakarrik bizi ziren emakumeak), 184 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 184 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 570 etxebizitza zeuden, 531 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 29 hutsik zeuden. 541 etxeak ziren eta 28 apartamentuak ziren. 531 etxebizitza nagusietatik 406 bere jabearen bizilekua ziren, 121 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 28 etxek bi zituzten, 89 etxek hiru zituzten, 143 etxek lau zituzten eta 271 etxek bost zituzten. 425 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 237 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 249 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
François Bozizé
François Bozizé Yangouvonda (1946ko urriaren 14an, Mouila, Gabon) 2003tik eta 2013ra Afrika Erdiko Errepublikako presidentea izan zen. 2003ko martxoan boterea lortu zuen, Ange-Félix Patassé Errepublikako presidente ohiaren aurkako errebolta egin ondoren. 2005eko hauteskundeetan irabazi zuen, iruzur eginda, boto gehienak jasoz eta bere burua presidente izendatuz 2005eko maiatzaren bigarren txandan. 2011n lehendakaritza bigarren aldiz irabazi zuen hauteskunde orokorretan, eta presidente izendatu zuten nazioarteko komunitateak eta NBEk aintzatetsita, erregimenaren ageriko ilegitimizazioa izan arren. 2013ko martxoaren 24an, Séléka koalizio matxinatuak Presidentearen Jauregia hartu zuen eta Bozizé Kongoko Errepublika Demokratikora ihes egin zuen.
Chaudron-en-Mauges
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 865 ziren, horien artean 640 aktiboak ziren eta 225 inaktiboak ziren. 640 pertsona aktiboetatik 605 lanean zeuden (335 gizon eta 270 emakume) eta 35 langabezian zeuden (20 gizon eta 15 emakume). 225 pertsona inaktiboetatik 94 erretiraturik zeuden, 56 ikasten zeuden eta 75 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chaudron-en-Mauges udalerrian 537 unitate fiskal zeuden, 1.321 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.467 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 4 zurginak, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen eta 1 okindegia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, botika 1 bat eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ibai Gandiaga
Aldiri aldizkariko sortzaile
"Aldiri. Arkitektura eta abar" aldizkariko sortzaileetako bat izan zen. Udako Euskal Unibertsitatearen laguntzarekin 2009an argitaratu zuten 0 zenbakia, "Hasiberriak. Arkitekto gazteon komeriak" izenburupean, eta lehendabiziko zenbaki hartako parte-hartzaileen artean zeuden Gandiaga eta hainbat arkitekto hasiberri, besteak beste, Unai Fernandez de Betoño, Maider Uriarte, Ula Iruretagoiena, Agurtzane Elguren, Kepa Iturralde, Ander Gortazar eta Anartz Ormaza. Geroago ere beti izan da kidea aldizkariko erredakzio-kontseiluan.
Aldiri talde-lanaren emaitza izan da hasieratik, garai hartan baziren arkitekturazko oinarrizko liburu batzuk euskarara itzuliak (Müller-ren Arkitektura Atlasa, Paricioren Arkitekturaren eraikuntza, edo Solà-Moralesen Hiri-hazkunde motak ), baina taldeak euskarazko berezko sorkuntza bultzatu nahi zuen, eta ez soilik arkitekturaz modu ortodoxoan aritu nahi, beste hainbat aldizkariren moduan; bestelako gaiei ere tartea eskaini nahi zieten: hirigintza, lurralde-antolamendua, artea, soziologia, ekologia, ekonomia... Zenbaki bakoitzean Joseba Larratxe Josevisky arkitektoren komiki bat ere sartu zuten. Aldizkariaren formatua akademikoagoa bihurtu zen denborarekin. Euskarazko Uztaro aldizkari zientifikoaren bideari jarraituz Aldirik Dialnet, Latindex eta MIAR indize eta katalogo akademikoetan agertzea lortu zuen.
Saint-Mathurin
Saint-Mathurin Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Mathurin udalerrian erroldatutako biztanleak 1.676 ziren. Familiak 664 ziren, horien artean 136 pertsona bakarrekoak ziren (62 bakarrik bizi ziren gizonak eta 74 bakarrik bizi ziren emakumeak), 260 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 233 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 35 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 766 etxebizitza zeuden, 670 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 52 bigarren erresidentzia ziren eta 44 hutsik zeuden. 757 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 670 etxebizitza nagusietatik 526 bere jabearen bizilekua ziren, 140 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 26 etxek bi zituzten, 94 etxek hiru zituzten, 220 etxek lau zituzten eta 329 etxek bost zituzten. 573 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 272 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 364 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.041 ziren, horien artean 808 aktiboak ziren eta 233 inaktiboak ziren. 808 pertsona aktiboetatik 754 lanean zeuden (397 gizon eta 357 emakume) eta 55 langabezian zeuden (15 gizon eta 40 emakume). 233 pertsona inaktiboetatik 117 erretiraturik zeuden, 52 ikasten zeuden eta 64 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Mathurin udalerrian 741 unitate fiskal zeuden, 1.881,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.847 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 58 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 18 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 22 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak, 6 margolariak, 4 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
Shoreline Park (Mississippi)
Shoreline Park Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hancock konderrian kokatuta dago, Mississippi estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Saint-Mathurin
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Mathurin udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Ali Hassan Mwinyi
Ali Hassan Mwinyi (Kivure, 1925eko maiatzaren 8a) Tanzania politikaria da. Tanzaniako 2. presidentea izan zen 1985etik 1995era.
Pwani eskualdean jaio zen eta Zanzibarrera joan zen heztera. Ikasketak amaitu ondoren, irakasle aritu zen hainbat eskolatan, politikan aritu aurretik.
Barne ministroa izan zen eta Zanzibarko lehendakaritza izan zuen 1984tik 1985era. Agintean zegoen Chama Cha Mapinduzi alderdiko kidea izan zen, eta Julius Nyererek aukeratu zuen oinordeko eta presidenteorde izendatu zuen.
1985ean Nyerere erretiratu ondoren, Mwinyi bihurtu zen presidente berria. 1995era arte egon zen karguan, eta Nyerereren politika sozialistak indargabetu zituen. Alderdi-aniztasuna sartu zuen eta ekonomia eta balioak liberalizatu zituen.
Calvin's Beer
Calvin's Beer Madrilen ezarri den lehenengo garagardo natural lantegia da.
Historia
2006. urtean eman zion hasiera jarduerari, 45000 litro garagardo urtean ekoizteko ahalmena duen garagardotegi bat eta Madrilgo lehenengo taberna propio bat irekiz.
Ondoren,ekoizpen ahalmena bikoiztu zen 2009. urtean erositako makineria berria eta Madrilen bertan bigarren taberna irekitzeari esker. Era berean, 2010.ean Alicante-ko lehenengo taberna ireki zuten, bertako merkatuan gehiago murgiltzeko aukerarik dagoen ikusteko proiektu gisa.
Calvin's Tostada
Lager garagardoa, Munich estilokoa, Munich, Pilsen eta beste malta mota batzuk erabiliz ekoiztua (%100 garagar malta). Challenger eta Saaz lupuluak. Kobre kolorekoa, ogi txigortuaren, gerezi eta melokotoi antzeko usainekoa. % 4,8 alkohol bolumenekoa. Ez da inolako gehigarririk erabiltzen, 1516-ko Lege Alemaniarraren arabera egiten baitute garagardoa, garagarra, lupulua, ura eta legamia bakarrik erabiliz.
Calvin's Negra
Lager garagardoa, Schwartzbier estilokoa, Pilsen malta eta malta beltzagoak erabiliz ekoiztua. Challenger eta Saaz lupuluak gehitzen dira. Beltz kolorekoa, apar paregabea eta xigortu usaina, mikatza baino zapore gozoagoa du, kafe eta erregaliz usainak ere nabari daitezke.
Mikrobio
Mikrobioak edo mikroorganismoak mikroskopioarekin soilik ikus daitezkeen izaki bizidunak dira. Unizelularrak dira. 2017an aurkitu ziren orain arteko mikrobio fosilik zaharrenak, orain dela 3.450 milioi urteko Australiako arrokatan.
Dendropsophus cachimbo
Dendropsophus cachimbo Dendropsophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Mikrobio
Mikrobioen ezaugarri nagusia haien tamaina da: oso txikiak dira (adibidez, bakterio bat arkakusoa baino mila aldiz txikiagoa da) eta, ondorioz, ez dira begi hutsez ikusgarriak.
Lehenengo mikrobioak Anton van Leeuwenhoek-ek ikusi zituen XVII. mendean. Berak lehenengo mikroskopio modernoa asmatu zuen. Egun batean, ur-putzu bateko tanta bat mikroskopio azpian jarri zuen eta ehunka mikrobio txiki ikusi zituen tanta horretan. "Animakuluak" deitu zien.
Mikrobio nagusiak birusak, bakterioak, protozooak eta onddo batzuk (legamiak) dira. Nahiz eta pertsona askoren ustez gaiztoak izan, mikrobio gehienak ez dira kaltegarriak, eta askok laguntzen dizkigute maila askotan (industrian, osasungintzan, ingurugiroa hobetzen, etab.). Gaixotasunak sortzen dituzten mikrobioak, portzentaietan, oso gutxi dira.
Åland
Åland edo Åland uharteak (Landskapet Åland suedieraz eta Ahvenanmaan maakunta finlandieraz) Itsaso Baltikoko uhartedi bat da, Botniako golkoaren sarbidean dagoena.
Bolognetta
Bolognetta Italiako udalerri bat da. Palermoko probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Åland
Eskualde autonomoa
Lurralde autonomo desmilitarizatua eta suediar elebakarra da Finlandia n. Eskualde horretako autonomia maila dela eta, Finlandiari dagozkion hainbat kontu bertan erabakitzen dira.
Bolognetta
Mugakideak
Bolognettak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Åland
Etimologia
Aintzin norvegierazko Ahvaland ("uraren lurraldea") izena du jatorrian. Suedieraz Åland bilakatu zen eta "ibaien lurraldea" bihurtu; finlandierazko eta estonierazko Ahvenanmaa izenak jatorrizko izenaren antz handiagoa du, baina hitzez hitz, "perkaren lurraldea" esan nahi omen du.
Landskapet Åland izen ofizialak "Åland Eskualdea" esan nahi du.
Historia
XIII. mendean Suediak Finlandia bereganatu zuen eta 1809an Suediak Errusiari eman behar izan zion Finlandia eta berarekin batera Åland uhartedia ere bai. Errusiak uharteak gotortzea erabaki zuen eta Bomarsund gotorleku handia eraiki zuen. 1854 urtean Krimeako Gerraren barnean Frantziako eta Britainia Handiko itsas flotak gotorlekua suntsitu zuen. Gerrari amaiera eman zion 1856ko Parisko Itunean uharteak desmilitarizatzea erabaki zen.
1917an, Finlandiaren Independentzia prozesuan, Suediako tropek bertako populazioa —suediar jatorrikoa— babestu zuten errusiarrengandik. Independentzia lortu ondoren, uhartediak Suedian sartzeko saiakera egin zuen. 1919an egindako bozketan, % 95 alde azaldu zen, baina Finlandiak ez zion baimenik eman eta Suediak ere ez zuen indar handirik egin, Finlandiarekiko harreman onak mantentze aldera.
Geografia
Åland uharteak 6.500 inguru dira, baina biztanleriaren % 90 Fasta Åland izenekoan bizi da. Gainerako uharteak txikiak dira. Finlandiako eskualderik txikiena da, hala populazioan nola azaleran.
Uhartediaren itsasoan daude, Finlandia kontinentaleko hego-mendebaldeko ertzetik oso gertu.
Ekonomia
2006 ko Eurostat en arabera, Finlandiako eskualderik aberatsena da eta Europar Batasuna osatzen duten 268 eskualdeen artean, 20. aberatsena, Barne Produktu Gordina per capita Europar Batasuneko batez bestekotik % 47 goitik baitago. 2014 an, langabezia-tasa % 3,9koa zuen.
Diru ofiziala euroa den arren, suediar koroa ere onartzen da.
Demografia
Populazioak ez du aldaketa nabarmenik izan azken hamarkadetan baina gutxi bada ere goranzko joera izan du, 1980 urtean 22.700 izatetik 2013an 29.013 izatera pasa baita.
% 90ek suediera du ama hizkuntza eta % 5 baino ez dira finlandiar jatorrikoak. % 75,9k Finlandiako Eliza Ebangeliko Luteranoa jarraitzen du. Finlandiako eliza zaharrena bertan dago, Jomalako San Olaf eliza, XIII. mendekoa.
Marie Mansart
Marie Mansart (Dijon, 1925eko martxoaren 5-Ivry-sur-Seine, 2012ko urtarrilaren 12) aktore frantziarra izan zen. .
Åland
Kirolak
Åland uhartediak Uharteetako Jokoak txapelketan hartzen du parte eta 1991 eta 2009 an, antolatzailea izan zen.
IFK Mariehamn futbol taldeak 2016 ko Finlandiako Liga irabazi zuen eta 2015 ean, Kopa.
Åland Stags uharteetako errugbi taldea da.
New Kensington (Pennsylvania)
New Kensington Pennsylvaniako hiri bat da. Westmoreland konderrian kokatua dago. 2010ean 13,116 biztanle zituen, 10.23 kilometro koadrotan banatuta.
830 Petropolitana
830 Petropolitana asteroide gerrikoan aurkitutako 830. asteroidearen izena da. 1916ko abuztuak 25ean aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeizeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1916 ZZ zen.
Wicklow konderria
Wicklow konderria (gaeleraz Contae Chill Mhantáin) Irlandako ekialdean dago kokatuta, Leinsterreko probintzian. 2.024 km2-ko azalera dauka eta 136.640 biztanle zituen 2011an. Wicklow/Cill Mhantáin da hiriburua eta Bray/Bré hiri nagusia.
Natura
Wicklow mendiek konderria gora beheraz betetzen dute. Mendiak hala ere baxuak dira, handiena Lugnaquilla da, 925 metroko altuera duena. Avoca ibaia oso osorik konderrian dago eta Liffey ibaia bertan sortu eta Dublinerantz jotzen du.
Historia
Wicklow izan zen ingelesek azkenengo sortu zuten konderria, Dublin eta Carlowko lur zati bana belkartuaz eratu baitzuten 1606an. Bertakoa zen O'Byrnes leinua jarri zuten konderriaren agintzari. Konderri garrantzitsua zen hala ere, Wicklow mendiak zeharkatzen zuen bide militarra ezinbestekoa baitzen tropa britainiarrak Dublindik atera eta bueltatzeko.
Kirolak
Joko gaelikotan aritzen den Wicklow GAA taldeak ez du inoiz txapelketa nagusirik irabazi, ez futbol gaeliko ez eta hurlingean ere. Ohiko futbolean aldiz hiru aldiz jaso dute Irlandako futbol kopa konderriko taldeek; Bray Wanderers A.F.C. (1990 eta 1999) eta aurretik Transport F.C. (1950).
Azkenik aipatu behar Londresen izandako 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan bertakoa den Katie Taylor boxealaria txapeldun olinpikoa izan zela.
Matilla de los Caños del Río
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 658 biztanle zituen.
Wamego (Kansas)
Wamego Kansasko hiri bat da. Pottawatomie konderrian kokatua dago. 2010ean 4,372 biztanle zituen, 5.73 kilometro koadrotan banatuta.
Kaliště (Jihlavako barrutia)
Kaliště Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 154 biztanle ditu eta 8,79 kilometro koadroko azalera. Jihlavako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1045 urtean egin zen.
Paraliparis delphis
Paraliparis delphis Paraliparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Akodon mystax
Akodon mystax Akodon generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Sumin (argipena)
Sumin hitzak adiera zenbait ditu:
Saint-Germain-lès-Corbeil
Saint-Germain-lès-Corbeil Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Germain-lès-Corbeil udalerrian erroldatutako biztanleak 7.177 ziren. Familiak 2.688 ziren, horien artean 588 pertsona bakarrekoak ziren (240 bakarrik bizi ziren gizonak eta 348 bakarrik bizi ziren emakumeak), 804 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.092 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 204 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.785 etxebizitza zeuden, 2.734 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 40 hutsik zeuden. 2.233 etxeak ziren eta 543 apartamentuak ziren. 2.734 etxebizitza nagusietatik 2.247 bere jabearen bizilekua ziren, 449 alokairuan okupaturik zeuden eta 38 doan lagata zeuden; 80 etxek gela bat zuten, 203 etxek bi zituzten, 227 etxek hiru zituzten, 626 etxek lau zituzten eta 1.598 etxek bost zituzten. 2.482 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.126 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.497 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Germain-lès-Corbeil udalerrian 2.661 unitate fiskal zeuden, 7.096,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 28.178 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 270 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 63 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 13 garraio enpresak ziren, 29 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 15 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 23 higiezinen enpresak ziren, 38 zerbitzu enpresak ziren, 36 administrazio publikoko enpresak ziren eta 21 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 56 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 autoeskolak, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 6 argiketariak, 4 ile apaindegiak, 15 jatetxeak, 12 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 15 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 kongelatu-denda zen, 1 liburu denda zen, 4 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 1 altzari denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
2009an 3 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saint-Germain-lès-Corbeil udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 642 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Leslie urakana (2018)
Leslie 2018ko denboraldiko Atlantikoko 12. ekaitza eta 6. urakana izan zen. 1842. urtetik inoiz Iberiar Penintsula zeharkatu duen urakanik bortitzena izan zen. Urakana, jada zikloi tropikal bilakaturik, Figueira da Foztik sartu zen penintsulan urriaren 13ko 21:10 UTC-an.
Euri-jasak eta haize-bolada bortitzak zirela eta, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak urriaren 14an abisu horia aktibatzea aurreikusi zuen.
Okzitaniako Carcasona inguruko herrietan gutxienez hamabi pertsona hil eta zortzi zauritu ziren urriaren 14ko gauean eta urriaren 15eko goizean, uholdeen ondorioz: Trebesen zazpi pertsona hil dira, bi Villegailhencen, bi Villalierren eta beste bat Villardonnelen.
Dendropsophus carnifex
Dendropsophus carnifex Dendropsophus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
1936an arrasatearrei egindako sarraskiak
1936an arrasatearrei egindako sarraskiak Arrasateko (Gipuzkoa) (eta inguruko herrietako) hainbat pertsona hiltzeko sarraski-serie bat izan ziren, 1936ko uztailaren 18an Estatu-kolpea eman zuten militarrek, haien aldeko alderdietako (falangistak eta karlistak) paramilitarrek eta Arrasateko eskuindar zibilek (karlistek nagusiki), elkarlanean, eginak. Guztira 43 pertsona hil zituzten 1936ko urriaren 1aren eta 1936ko azaroaren 5etik 6rako gauaren artean zuzendutako zapalkuntzan.
Errepublikaren aurretik
Arrasate herri industriala zen, industrializazioaren gurpilera batu zen Gipuzkoako lehenetakoa. Arrasateko ikur izen zen enpresa, Unión Cerrajera, 1906an sortu zen, baina aurretik existitzen ziren bi enpresaren batuketa izan zen: Vergarajáuregui, Resusta y Cía eta Cerrajera Guipuzcoana. 1924an, beste fabrika handi bat sortu zuten Arrasaten, Elma fabrika. 1931rako zazpi industri-fabrika zeuden Arrasaten. 1930rako 1.400 langile zituen Unión Cerrajerak, teknikarien eta eskuzko langileen artean. Fabrika hori zen, garai hartan, 1.000 langiletik gora zituen Gipuzkoako bi fabriketatik bat (bestea Beasaingo CAF zen).
Horrek, noski, hazkunde demografiko handia ekarri zuen Arrasatera: mende hasieran 3.000 biztanle izatetik 1930an 7.500 izatera pasa zen. Horrek etxe berriak egitea ekarri zuen, adibidez Maalan. Noski, trena jartzeak ere lagundu zuen horretan: 1919an iritsi zen, Eibar-Gasteiz trenbideko geltoki bat jarri zutenean.
Langile herri batean, langileek euren interesak defendatzeko euren elkarte propioak sortu zituzten. Haietako zaharrena, 1904an sortu zen Langileen Zentro Katolikoa izan zen, baina antza denez gehiago izan zen aisialdirako elkarte bat sindikatu bat baino (1977an itxi zuten). 1912rako bi sindikatu zeuden Arrasaten, bata Langile Elkartea, “langile abertzale zein errepublikanoak biltzen zituena” (1919an desagertu zen), eta bestea Sindikatu Profesional Askea, kontserbakorragoa, kide izan zen Jose Maria Urangaren arabera “karlisten adar sindikala” zena. Langile Elkartea desagertzearen ondorioa 1919an ELA sortu zen Arrasaten eta “garai horretan” ere, Metalurgiako Langile Sindikatua sortu zen, UGTren federazioko kide zena. Langile kontzientziaren handitzeak, logikoa denez, klase-gatazkaren handitzea ekarri zuen. Arrasateko lehen greba, Oktubre Taldearen arabera, 1893an izan zen, eta bigarrena, 1915ko lanuzte bat izan zen Bestalde, Jose Gabriel Zurbanok 1907an “Mugimendu” bat aipatzen du Arrasaten, baina ez du zehazten hura greba izan zen edo bestelako mobilizazio bat izan ote zen. 1916an greba ziklo handiagoa izan zen Arrasaten, agian kasu horretan Euskal Herrian edo Espainian egin ziren greba handiei lotuta; bai 1916an, bai 1917an, bai 1918-1920 zikloan Arrasaten grebak izan ziren.
Arrasaten, antagonismo politiko tradizionala, XX mendeko 20. hamarkada arte karlisten eta liberalen (edo Arrasaten ezagutzen ziren moduan, “viteristen”) artekoa izan zen, haiek euren Zentro Errepublikanoa 1906an sortu zuten. Indar nagusia karlistak izan ohi ziren eta viteristak oposizioa, baina XX mendeko 10. hamarkadan beste jokalari politiko bat atxiki zen, jeltzaleak. Haiek ere nolabaiteko pisua izan zuten Arrasaten: 1908an batzokia ireki zuten 1912 eta 1914 artean eta 1923an (Primo de Riveraren diktadura baino zerbait lehenago) alkatetza izan zuten Bestetik, Arrasate bezalako herri industrial eta langile klase han handia zuen gune batean, Alderdi Sozialista bezalako alderdi bat lehenago edo beranduago agertu beharra zegoen: Elkarte Sozialista 1927 edo 1928an sortu zen Arrasaten. Alderdi horren hazkunde faktorea, gainera, Arrasaten sindikatu nagusia zen UGTren laguntza izatean ere bazetzan. Errepublika etorri baino zertxobait lehenago bosgarren alderdi politiko bat antolatu zen Arrasaten, Eusko Abertzale Ekintza.
Errepublika eta 1934ko iraultza
1931ko Udal hauteskundeek ezkerrari edo Konjuntzio Errepublikano-Sozialistari eman zioten garaipena Arrasaten, hamalau zinegotzitatik zazpi lortuz. Karlistek lau lortu zituzten eta EAJk hiru. Alkate Eugenio Resusta errepublikanoa ezarri zuten. Nahiz eta bazirudien Udalak ezkerraren esku jarraituko zuela, gehiengo horri laster arrakalak agertu zitzaizkion, batez ere errepublikanoen arteko zatiketa gertatu zelako: alde batetik “antiklerikalak” edo “viterista zaharrak” izan ziren, Zentro Errepublikanoan jarraitu zutenak, sozialistekin aliantza mantentzearen aldekoak, eta bestetik “Viteri Kasinokoak”, kontserbakorragoak. Bigarren ildo hauetakoak izan ziren Resusta alkatea eta Luis Martinez de Ubago alkateordea, zeintzuek 1934ko gertakarien harira dimisioa eman zuten. 1931ko ekaineko hauteskunde parlamentarioetan, ezkerrak botoen %40 inguru atera zuen Arrasaten.
Bestalde, hiru apaizek, Jose Joaquin Arinek, Leonardo Guridik eta Jose Markiegik, euskal eskola katoliko bat sortu zuten 1931an. Bestalde karlistek ez zuten euren eskolarik irekitzerik izan eta hiru apaizei bota zieten errua. Gertakizun honek Arrasaten karlisten eta abertzaleen arteko herra handitu zuen.
1933ko hauteskundeetako eskuinaren garaipenak greben igoera ekarri zuen, bai asmo politikoak tarteko (faxismoari beldurra eta Errepublikaren defentsa) eta bai arrazoi ekonomikoak tarteko: enpresa askotan kaleratzeak izan ziren eta patroiek euren indar posizioa aprobetxatzen zuten, Gainera kontutan izan behar da eskuineko Gobernu berriak Arartekaritza Mistoen Legea edukiz hustu zuela arartekaritza misto horiek ia botere gabe utziz, eta beraz langileei soldaten, kaleratze eta kontratatzeen eta oporren gaineko negoziazio-ahalmena kenduz. Jose Maria Arriaran, Arrasateko Gazteria Sozialistaren kidearen arabera: “Guk askoz gehiago espero genuen Errepublikarengandik, bi urtez Gobernuan errepublikanoak egon baitziren (…) Gainera, 1933ko hauteskundeen ostean, ugazabak fabriketan geroz eta harroputzago azaltzen hasi ziren”. 1933an greba oso istilutsu bat izan zen Arrasaten, eta 1934ko urtarrilean beste bat.
1934ko Udalen mugimendua zela eta, eskuineko Gobernuak eta Gipuzkoako Gobernadore Zibilak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako zenbait alkate jeltzale edo ezkertiar kargugabetu zituzten. Honen erantzuna alkate eta zinegotzi ezkertiar eta jeltzale guztien dimisio kolektiboa izan zen, eskuinak hutsik geratu ziren karguetan bere aldeko zinegotziak ezarri zituelarik. Honek, Euskal Herrian behintzat, handitu egin zuen eskuinak diktadura bat ezarri nahi zuenaren sentsazioa, eta 1934ko urri hartan gertatuko zen iraultzarako giroa erraztu zuen.
1934an Iraultza hasi zen urriaren 5ean. Gipuzkoa mailan iraultza hori sozialistek gidatu zuten, nahiz eta beste joera batzuetako jendea (komunistak, anarkistak, Eusko Abertzale Ekintzakoak eta baita ere ELAko batzuk) bildu. Hala ere, esan beharra dago Gipuzkoan iraultza hori oso gaizki prestatua izan zela: toki batzuetan langile grebalariak ez ziren ezta iraultza egiten ari zirela jabetuta atera eta greba orokor arrunt bezala hartu zuten mugimendua; honek erakusten du Gipuzkoan koordinazio falta izan zela, eta horrez gain, oso arma kopuru urria izan zuten.
Arrasate, Eibarrekin batera, iraultzaileek Gipuzkoan fisikoki kontrola izan zuten eta botere iraultzailea aldarrikatu zuten toki bakarretakoa izan zen, Arrasaten ordu batzuez soilik iraun bazuten ere. Lehen orduetan Arrasaten iraultzaileek atxiloketa batzuk egin zituzten, tartean orduko Arrasateko alkatea eta Unión Cerrajerako Administrazio-Kontseiluko kide Martzelino Oreja eta Dagoberto Resusta. Hauek gainera buruzagi politikoak ere baziren, Oreja diputatu izan zen karlisten aldetik, eta Resusta Gipuzkoako Aldundiko kide zen orduan Gobernuan zegoen Alderdi Errepublikano Erradikalaren aldetik. Hauekin batera Rikardo Azkoaga Union Cerrajerako ingeniari-burua ere atxilotu zuten.
Egia esan legenda asko egin izan da Orejaren heriotzaren inguruan, hil eta ostean langileek ahoan belarra jarri omen ziotela eta abar. Egia esan, atxiloketa bai, baina heriotza ez zen presatuta izan (Orejarekin batera, bere alderdikoak ez ziren Azkoaga eta Resusta ere atxilotu zituzten, beraz motibazio nagusia klasekoa, fabrikako agintariak izatea zen, ez politikoa). Atxilotu ostean Herriko Etxean izan zituzten, baina eguerdi aldean, polizia Arrasaten sartzen ari zela eta Herriko Etxerantz gerturatzen ari zela, iraultzaileek hiru atxiloak handik ateratzea eta frontoiaren atzealdetik eramatea erabaki zuten (orduan ortuz eta bidezidorrez betetako zonalde bat zen hura). Segituan polizia gainean zutenaz jabetu ziren eta tiroketa hasi zen, despiste-momentu hori Rikardo Azkoagak harresi bat igo eta beste aldera salto egiteko aprobetxatu zuen; Oreja eta Resusta jarraitzen saiatu zirelarik. Iraultzaileek bira egiterakoan tiro egin zuten, Azkoaga zaurituz eta Oreja eta Resusta hilaz. Oreja eta Resustaz gain, eta hauek baino lehenago, goizean, iraultzaileek Eugenio Edurra langile karlista hil zuten, hau bizikletan Bergarara lanera zihoala. Bestetik, indar polizialek UGTko Secundino Vitoria langilea hil zuten. Orejaren heriotzak bai tokiko zein Euskal Herriko eskuina oso hunkitu zuen.
1936a gerra hasi aurretik
1936ko otsailean, hauteskundeen aurretik, Unión Cerrajera fabrikan greba bat izan zen.
Fronte Popularraren garaipenak 1931ko Udal-taldea berriz itzultzea ahalbideratu zuen. Hala ere, Resusta eta Martinez de Ubago alkate ohi errepublikanoen dimisioak ezkerreko gehiengoa desagerrarazi egin zuen; eta bestalde Nikanor Axpe zinegotzi jeltzalea artean hil egin zen (oreka berriak ezkertiarrek bost zinegotzi, karlistek lau eta jeltzaleek bi izatea ekarri zuen). Beraz orain errepublikanoak eta sozialistak gutxiengoan zeuden. Honek martxoaren 6an alkate aldaketa ekarri zuen, Nikolas Uriarte jeltzalea aukeratu zuten alkate berri, jeltzaleen zein karlisten botoekin. Jose Maria Urangaren arabera, karlistek eta jeltzaleek “zozketaz” aukeratu zuten alkatearen izena.
Guda Zibila Gipuzkoan eta Arrasateko Defentsa Komitea
Kolpistak Donostian uztailaren 20an altxatu ziren, uztailaren 27an garaituak izan zirelarik. Alta, Gipuzkoan Nafarroatik uztailaren 22an hasi ziren sartzen, Oiartzundik (beste sarrera bi puntu Berastegiko harana eta Goierri izan ziren). Nahiz eta lehen une horretan kolpe hori gainditua izan, 1936ko uztaila arte iraun zuten aginte errepublikanoa eta honen instituzioak desegin egin ziren, tokia Defentsa Komite ezberdinei eginez. Komite horiek tokian- tokian sortu ziren, gehienak Fronte Popularreko kideek osatzen zituztelarik, batzuetan EAJko kideak ere barne baziren ere. Instituzio ordezkaritza hau zela eta, Pedro Barruso historiagilearen arabera “iraultzailea” izan zen Gipuzkoako prozesua. Hala ere, hori zalantzan jartzekoa da, izan ere aldaketak politikara, aginte-organoen aldaketa batetara –nahiko adostua, dena esan- mugatu ziren, inolako iraultza sozialik inposatu gabe (ez ziren langile komiterik, nazionalizaziorik eta abarrik eman Gipuzkoan), organo berrietan ezker erradikaleko indarrak gehienetan gainordezkatuak bazeuden ere eta ezkerreranzko lerrokatze bat eman bazen ere.
Abuztuaren 15ean Defentsa Komiteak atxiloketa berriak egin zituen, eta Urangaren arabera heriotza mehatxuak ere izan ziren. Atxilotu hauek eta uztaileak atxilotuak, Viteri Eskoletan izan zituzten eta gero Bergarako seminarioan. Kolpistak Debagoienan sartu ahala, Bizkaira eraman zituzten, non ez zuten arrasatear eskuindar bat ere hil. Hildako bakarrak abuztuaren bukaeran izan ziren karlista bi izan ziren, altxatuen zonaldera pasatzen saiatzen ari zirela. Askotan esaten da hirugarren karlista bat (Basilio Lasaga) ere hil zutela, baina Lasaga aramaioarra zen eta Bergarara eraman zuten atxilotua, bere patuan ziurrenik arrasatear errepublikanoek ez zuten zerikusirik izan. Beraz bi pertsona bakarrik hil ziren Arrasate errepublikanoek kontrolatu artean, guda testuinguruan ekintza ilegal bat egiten ari zirela.
Donostia 1936ko irailaren 13an hartu zuten kolpistek eta errepublikanoek Gipuzkoa ebakuatzeko ordena ezarri zuten. Altxatuak 1936ko irailaren 26an sartu ziren Arrasaten.
Hilketen kronologia
Altxatuek hil zuten lehen arrasatearra Rufino Ormaetxea militante sozialista izan zen. Hala ere, hau Arrasatetik kanpo hil zutenez, ez du triskantza hauekin loturarik, lotura handiagoa du Nafarroan gertatutako errepresioarekin.
Arrasaten kolpistak irailaren 26an sartu ziren, eta lehen gauza aurreko Udala kargugabetzea izan zen, eurak jarri zuten Udal bat jarriz. Gertaera hauen ondoren egin zituzten lehen hilketak urriaren 1ean izan ziren: bi herritar izan zituzten, salbokonduktua ez zutelako. Hilketa krudela izan zuten: “aske utziko” zituztela esan ondoren, soldaduei tiro egiteko agindu zieten. Egun horretan militarrek Arrasateko plazan emandako mitin batean esan zuten: «ez gatoz errebantxa egitera». Baina egun horretan bertan, aurreko asteetan Gasteiza ihes egindako karlista batzuk itzuli egin ziren eta zerrenda beltzak prestatzen hasi ziren}.
Hala ere, hau ez zen Arrasaten prozedurarik “ohikoena” izan, normalean talde handiagoetan atxilotu eta hil izan baitzituzten. Urriaren 1aren eta 5aren artean, herritar talde bat atxilotu zuten militarren, baina urriaren 9an aske utzi zituzten. Baina gerora iniziatiba tokiko karlistek hartu zuten, eta urriaren 15ean Arrasateko Gerrarako Batzorde Karlistak 22 pertsona (hamar Arrasateko eta beste hamabi inguruko herritako) atxilotzea agindu zuen, egun batzuez herriko kartzelan izan zituztelarik. Argigarria izan zen Vara del Rey kapitainaren erantzuna: «Guk atxilotu eta libre utzi baditugu, errurik topatu ez diegulako izan da. Orain zibilek –karlistek- eurak berriz atxilotzea erabaki badute, euren kontuan da, ez gurea». Egun horietarako giroa oso gaiztotua zegoen herrian, eta herritar eskuindarrak jada odol-gosea erakusten ari ziren. Urriaren 9an aske geratu ziren presoekiko irainak bota zituzten erreketeek. Urriaren 13an Jose Joakin Arin apaiza ere iraindu egin zuten mezatik ateratzean (iturri batzuen arabera, Urraca Pastor buruzagi karlistak frankistek Arrasate hartu eta osteko lehen egunetan "nigatik balitz, oraintxe bertan fusilatuko zintuzkete!" esan zion ). Gainera, 15ean bertan, militarrek ezarritako Udalak dimisioa eman zuen, «egoerarekin zer ikusirik ez zuelako». Beraz, praktikan, militarrak eta Guda-Batzorde Karlista zeuden agintari bezala, besteren bitartekaririk ezean. Egoera honek azken talde honen boterea eta erabakimena handitu egin zuen.
Izan ere karlistek (“zibilek”) urriaren 15 horretan atxilotutako hainbat pertsona aurreko egunetan egindako zerrenda beltzean zeuden. Hauen patua urriaren 15ean, Arrasateko Udaletxearen aretoan (jada ez zegoen Udalik) tokiko Guda-Batzorde Karlistak eta zenbait karlista esanguratsuk, tartean Urraca Pastor buruzagi karlista ospetsuak, eginiko bileran erabaki zuten. Lekukoen arabera, «denak fusilatu!» eta antzeko oihuak entzun zituzten bildutakoen ahoetan. Urriaren 20an atxilotuak Hernanira eraman zituzten eta han hil eta fosa amankomunetan lurperatu zituzten 21ean.
Baina zerrenda beltzen kontua ez zen berehalakoan bukatu. Oktubre Taldeak esaten duen moduan, urriaren 19an beste zerrenda beltz bat sortu zuten karlistek, agian hurrengo egunetarako baliagarri izan zena. Bigarren triskantza, urriaren 25 eta 26 artean gertatu zen. Kasu honetan, Arrasateko hiru apaiz, “Nazionalista” bezala ikusiak zeudenak eta 1931an “eskola katoliko euskalduna” fundatu zutenak, Jose Joaquin Arin, Leonardo Guridi eta Jose Markiegi urriaren 25ean atxilotu zituzten, Arrasateko kide jeltzale batekin, Joseba Zeziagarekin, batera (kasualitatea izan edo ez, urriaren 22ko mezan Arinek, ikusi dugun moduan eskuindarrek jada herra handia ziotenak, euskaraz esaldi batzuk esan zituen ). Laurak Donostiako Ondarretako kartzelara eraman zituzten. Gau horretako edo hurrengo goizaldeko orduren batean Oiartzunera eraman eta han hil zituzten.
Hirugarren triskantza azaroaren hasieran gertatu zen. Hurrengo egunetan hamasei herritar atxilotu zituzten frankistek, eta azaroaren 2an Ondarretara eraman. Hauetako hamabost, azaroaren 5etik 6rako gauean hil zituzten Oiartzunen. Hiltzerik izan ez zuten bakarra, Victoriano Balerdi medikua izan zen, akusazio faltsu bat tarteko. Arrasatera bueltatu zenean eskuindarren partetik mehatxuak jaso izan zituen. Azkenik, Beasaingo CAF fabrikan postu bat lortu zuen, mediku; baina behin lana bukatuta, bere Lazkaoko etxera joan zenean kamioi batek harrapatuta hil zen, ziurrenik nahita.