cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ardi
Elikadura
Gainerako hausnarkariek bezala digestio-aparatu konplexua du, lau urdailez osaturik dagoena, errumena, erretikulua, omasoa eta abomasoa (benetako urdaila). Errumena 19-38 litrotako bolumena duen aurre-urdaila da eta barnean dauden mikroorganismoek (bakterio anaerobioak, protozooak, ondooak...) elikagai-boloa hartzitzen dute. Ondoren hartzituriko boloa ahora itzultzen da berriz murtxikatu eta listuztatzeko. Horrela landareen zelulosa txikitzea lortzen du ardiak. Berriz irenstean errumenetik pasa eta ondoren erretikuluak iragazpen funtzioa burutzen du, zati txikiak bakarrik pasatzen utziz. Omasoan ura birxurgatzen da eta azkenik benetako urdailera (abomasora) pasatzen da janaria. Honek urin gastrikoak jariatzen ditu eta ondoren heste meharrak partikulak xurgatuko ditu. Heste lodian azken hartzidurak gertatzen dira eta ura xurgatzen da eta azkenik gorotza sortzen da, uzkitik aterako dena.
Ugalketa
Ardiak jaio eta 6-8 hilabetetara heldutasun sexualera iristen dira; arren kasuan azkarrago gertatzen da, 4-6 hilabete inguruan. Ahari bakarrak ernalduko ditu taldeko ardi guztiak eta horregatik arrek beren artean borrokatzen dute eskubidea lortzeko. Kasu batzuetan bortizkeria handia erabiltzera iristen dira, aurkaria hiltzerainokoa. Aspaldi ohikoak izaten ziren aharien arteko borroken apustuak, baita Euskal Herrian ere, ahari-jokoa hain zuzen ere.
Bost hilabeteko haurdunaldia izan ondoren arkume edo bildots bakarra edo gehienez bi jaiotzen dira, salbuespenak egon badaitezke ere. Erditzeak ordubetetik hiru ordutara iraun dezake eta jaio ondoren ordubetera arkumea gai da zutik jartzeko. Hainbat ardiren arkume jaioberriek taldea eratzen dute. Honen helburua hainbat amaren begiradak zaindu ahal izatea eta beraien arteko harremanak eratzea izaten da.
Taldekoia
Ardia animalia oso taldekoia da eta artalde guztiak buruzagi bakarrari jarraitzen dio, sarritan mugitzen den aurrena baino ez da une horretako buruzagia. Taldetik bakartua gelditzen den ardia asko estresatzen da. Artalde erraldoietan familia bereko azpitaldeak eratzen dira.
Izaera taldekoi horren ondorioz etxekotu zen aurreneko espezietako bat izan zen eta gaur egun ere oso baliagarria izaten da artzaiarentzat.
Buldhana barrutia
Buldhana barrutia Indiako barruti bat da, Amravati dibisioan, Maharashtra estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Ardi
Hierarkia
Arrazaren arabera hierarkia estuagoa edo lausoagoa izaten da. Ardi merinoetan hierarkia lerroak ezar daitezke, baina Border Leicester ardietan lehiaketak ezartzen du lehentasuna. Adar tamaina ezberdineko aharien artean ez da apenas borrokarik izaten, adar handienak dituenak hierarkia posizio garaiagoa izaten du horrela. Adar tamaina berdinekoen artean, ordea, borroka bidez lortzen da kokapen soziala.
Buldhana barrutia
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Ardi
Inteligentzia eta ikasteko gaitasuna
Inteligentzia gutxiko animalia gisa deskribatzen bada ere, Illinoisko Unibertsitateak egindako ikerketa batek erakutsi du behiaren pareko inteligentzia duela, txerriarena baino apur bat gutxiago. Ardiak bere taldekideak eta zaintzen duen gizakia ezagutu eta urteetan gogoratzen ditu haien aurpegiak. Aurpegiko keinuei ere erreparatzen die eta gai da egoera emozionalak identifikatzeko. Ardiak bere izena ere ikasten du.
Kopurua
Ardiaren erabilera ekonomikoaren ondorioz, eta Nazio Batuen Janari eta Nekazaritza (FAO) zerbitzuak emandako datuen arabera, 2018an 1.209.470.000 ardi zeuden munduan. Haietatik gehienak Txinan eta Australian.
Elikagaiak
Ardiaren esnea eta haragia hasierako zibilizazioetan dagoeneko kontsumitzen zen.
XXI. mendearen hasieran ardi-haragiaren kontsumitzaile handienak Persiar golkoa inguratzen duten estatu arabiarrak, ozeaniarrak eta europarrak dira (Grezia, Erresuma Batua eta Irlanda). Arkume haragia jaten da batez ere, xamurrena bera baita, baina ardiaren edozein atal ere jangarria da – hesteak, adibidez.
Overton (Nebraska)
Overton Nebraskako herri bat da. Dawson konderrian kokatua dago. 2010ean 594 biztanle zituen, 1.4 kilometro koadrotan banatuta.
Ardi
Elikagaiak
Ardiaren esnea herrialde batzuetan asko kontsumitzen bada ere gaur egun ekoizpen handiena esnekiena da, gazta eta, neurri txikiagoan, jogurta. Euskal Herrian ardi gazta mota ugari ditugu, ezagunena ardi Latxaren esneaz egiten den Idiazabal gazta da. Erronkariko gazta eta Iparraldeko gasnak ere ezagunak dira.
Artilea, larrua eta beste batzuk
Artilea izan zen ardiaren lehenengo erabilera etxekotzearen ondoren. Ardiaren ilearekin artilea egin eta jantzigintzan erabiltzen da. Europan bereziki garrantzi handia izan zuen, baina XX. mendean zuntz sintetikoak sortzearekin batera prezioek gainbehera handia izan zuten. Larruarekin jantziak egiteaz gain, botak ere egiten dira eta baita alfonbrak ere. Ardiaren gantzarekin xaboiak eta kandelak egiten dira eta kartilagoekin lekedak, gelatina eta abar. Ardien hesteak hestebeteak egiteko erabiltzen dira eta arkumeen hesteekin sutura kirurgikoak eta musika tresnen sokak egiten dira.
Ardiaren gorotzek zelulosa ugari dute eta ongarri gisa ezezik papera egiteko ere erabiltzen dira.
Historia
Ardiaren etxekotzea Ovis orientalis (mufloi) espezietik etorri omen zen. Ilgora Emankorrean gertatu zen K. a. VII. milurtekoan. Hainbat aztarna aurkitu dira Iraken K. a. 9.000. urtekoak eta haiei DNA azterketa eginda gaur egungo ardien antzekoak zirela ondorioztatu dute.
Etimologia
Ardien inguruan hitz eta ele asko sortu izan ditugu haien adin eta sexuaren arabera. Besteak beste, ardia, aharia, arkumea, arkaztea, ardiantxa, bildotsa eta axuria dira ezagunenak euskaldunon artean.
Betutsa hiru urteko ardiari deitzen zaio. Beti hutsa esapidetik dator, alegia, hirugarren urtera iritsi eta antzu gelditu den aberea. Hala ere, izen hau ez da gehiegi erabiltzen.
Oro har, ardiei euskaraz abelxuriak esaten zaie, behiei – abelgorriak (bertako arraza gorriei behintzat), eta zaldi-behorrei – abelbeltzak.
Euskal Herriko ardi arrazak
Euskal Herrian artzaintza indar handiko jarduera izan da. Haren lekuko dira bertan mantendu diren bertako ardien arraza ugari.
Haiei buruzko informazioa:
Docimodus johnstoni
Docimodus johnstoni Docimodus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Campostriniita
Campostriniita mineral bat da.
Ezaugarriak
Campostriniita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Malnate
Malnate Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Malnatek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Entrena
Entrena Errioxako udalerria da, 2008ean 1.451 biztanle zituena.
Joko
Jokoa aisialdirako jarduera da, banakakoa edo, sarriago, bi lagunen edo gehiagoren artekoa, aurrez finkaturiko helburu jakin bat duena, horretarako erregela edo arau ezagunak bete behar direlarik. Jokalariek arauak jarraituz helburua bete behar dute jokoa irabazteko. Maiz, herri hizkeran, eta zer esanik ez euskaraz, jokoa eta jolasa nahasi egiten dira, ez baitira gauza berbera duten arauen-sistema egituratua dela eta.
Joko mota ugari daude, batzuek objektu jakin batzuk erabiliz jokatzen dira (kartak, dadoak, fitxak, pilotak...), besteek ez dute deus behar. Zenbait espazio zabaletan jokatzen dira, beste batzuk espazio itxietan, baita taula batek mugaturikoetan ere. Hausnarketan oinarriturikoak badira, ekintza fisikoa behar dutenak, koordinazioan edo gaitasun sozialetan oinarriturikoak... Joko batzuek entretenimendu soila dute azken helburutzat, beste zenbait hezkuntza eta ikasketara bideratuak dira, eta badira irabazi materialak tarteko dituztenak ere.
Sailkapen asko era daitezke. Haatik, joko mota gehienak bi nagusitan bana daitezke:
Ludwig Wittgenstein
Ludwig Wittgenstein izan zen ziurrenik hitz jokoaren definizioa jorratu zuen lehen filosofo akademikoa. Bere ikerketa filosofikoetan, Wittgensteinek argudiatu zuen jokoen elementuek (jolasa, arauak eta lehia) ez dutela behar bezala zehazten jokoak zer diren. Hortik abiatuta, Wittgensteinek ondorioztatu zuen jendeak jolas terminoa familia-antzak soilik partekatzen dituzten hainbat giza jarduerari aplikatzen ziela. Jokoen definizioek erakusten dutenez, ondorio hori ez zen behin betikoa, eta Thomas Hurka eta antzeko filosofoek uste dute Wittgenstein oker dagoela eta Bernard Suits-en definizioak arazoari erantzun ona ematen diola arazoari.
Roger Caillois
Roger Caillois soziologo frantsesak, Les jeux et les hommes liburuan, joko batek, jarduera gisa, honako ezaugarri hauek izan behar dituela definitu zuen:
Chris Crawford
Chris Crawford joko-diseinatzaileak ordenagailuen testuinguruan definitu zuen terminoa dikotomia batzuk erabiliz:
Crawforden definizioa honela jar daiteke: jarduera interaktiboa, helburuetara zuzendua, dirua irabazteko eta agente aktiboen aurka jokatzeko, zeinetan jokalariek (eragile aktiboak barne) elkarren artean oztopa dezaketen.
Hala ere, beste definizio batzuek (eta baita historiak ere) erakusten dute entretenimendua eta jokoak ez direla zertan diru irabaziak lortzeko izan behar.
Jokoaren elementuak eta sailkapena
Jokoak jokalariak egiten duenagatik sailka daitezke. Jokagarritasuna esaten zaio askotan. Testuinguru horretan identifikatutako elementu nagusiak jokoaren testuinguru orokorra definitzen duten tresnak eta arauak dira.
Tresnak
Jokoak jokatzeko behar diren osagaien arabera sailkatu ohi dira (adibidez, miniaturak, pilota bat, kartak, taula eta fitxak edo ordenagailua). Larruaren erabilera ondo finkatuta dagoen tokietan, pilota, historian zehar, joko ezaguna izan da, eta, mundu osoan zehar, ospea izan dute pilota jokoek, hala nola errugbia, saskibaloia, futbola, cricketa, tenisa, boleibola eta euskal pilota. Beste tresna batzuk idiosinkratikoagoak dira eskualde jakin baterako. Adibidez, Europako herrialde askok karta-sorta estandar esklusiboak dituzte. Beste joko batzuk, hala nola xakea, batez ere beren joko piezen garapenaren eta bilakaeraren arrastoari segituz aurki daitezke.
Joko-tresna asko beste gauza batzuk irudikatzeko fitxak dira. Fitxa bat taula bateko peoia, jolas-dirua edo elementu ukiezin bat izan daiteke, hala nola lortutako puntu bat.
Ezkutaketa edo katua eta sagua moduko jolasek ez dute ageriko tresnarik erabiltzen; aitzitik, haien interaktibitatea inguruneak definitzen du. Arau berdinak edo antzekoak dituzten jolasek desberdintasunak izan ditzakete ingurunea aldatzen bada. Esaterako, eskola eraikin batean ezkutaketa jolasa ez da parke batean jolasten denaren berdina; auto lasterketa bat zeharo ezberdina izan daiteke pistaren edo kaleko ibilbidearen arabera, nahiz eta auto berak izan.
Arauak eta helburuak
Jokoek maiz beren tresnen ezaugarriak izan arren, askotan, beren arauek definitzen dituzte. Arauak aldaketen eta aldakuntzen menpe dauden arren, arauen aldaketa nahikoak joko berri bat sortzen du normalean.
Joko baten arauak bere helburuetatik bereizi behar dira. Partida lehiakor gehienetan, azken helburua irabaztea da: zentzu horretan, xake matea da xakearen helburua. Irabazteko baldintza arruntak dira puntu edo fitxa kuota jakin bat pilatzen lehena izatea (Catango kolonoaken moduan), partidaren amaieran fitxa kopuru handiena izatea (Monopolyan, esaterako) edo zure aurkariaren joko-fitxekin erlazioren bat izatea (xakeko xake-matean). Hala ere, joko baten helburuei buruz hitz egiten dugunean, tarteko helburuak ere esan nahi ditugu: jokoa irabazteko egin behar diren gauzez. Adibidez, futbolean, tarteko helburu bat golak sartzea da, golak sartzeak partida irabazteko probabilitatea handituko duelako (baina ez da nahikoa partida irabazteko).
KOATUU
KOATUU (КОАТУУ, Класифікатор об’єктів адміністративно-територіального устрою України) lurralde entitateen sailkapen sistema da, Ukrainako estatistika sistemaren parte dena.
Joko
Arauak eta helburuak
Helburuak ez dira soilik arau berezi mota bat; jokoaren arauen eta joko baten helburuen arteko aldea oinarrizkoa da. Hori adibide batzuk kontuan hartuta ikus daiteke. Xakearen helburua xake mate egitea da, baina, jokalariak xake mate egiten saiatzea espero den arren, ez da xakearen arau bat jokalari batek beste jokalariari xake mate egitea ahal duen guztietan (izan ere, askotan trebetasunik gabeko jokalariek ez dute horretarako aprobetxatzen). Era berean, ez da futboleko araua jokalari batek gola sartu behar izatea penalti jaurtiketa egiten badu (saiatzea espero da, baina ez da derrigorrezkoa). Maila orokorrean, joko baten arauen eta helburuen arteko bereizketa honela ezaugarritu daiteke: helburu batek ekintza arrakastatsurako baldintza nahikoa identifikatzen du, eta arau batek, berriz, baimendutako ekintzarako beharrezko baldintza bat identifikatzen du. Helburuak betetzeak, sarritan, nolabaiteko abilezia eta (zenbait kasutan) zortea eskatzen duen arren, jokoaren arauak betetzeak arauak ezagutzea eta haiek betetzen arretaz saiatzea baino ez du eskatzen; gutxitan (inoiz bada), zortea edo trebetasuna eskatzen du.
Marinkako raiona
Marinkako raiona (Мар'їнський район) Ukrainako raion edo barruti bat da Donetskeko oblastean.
KOATUU
Kodeak 10 digitu ditu, eta horietan:
Arkume
Arkumea, halaber axuria edo, bereziki emea bada, artxoa ( Bizk. ), ardia eta ahariaren umea da, batez ere amaren esnea hartzen duen bitartean. Euren erabilera ekonomikoagatik etxekotuak izan ziren eta arkumeak haragitarako bereziki erabiltzen dira.
Marinkako raiona
Hiriburua Márinka hiria da.
Demografia
2010eko kalkuluen arabera, guztira 91.400 biztanle zituen.
Beste datu batzuk
KOATUU kodea 1423300000 da, 85600 posta kodea eta +380 6278 telefono aurrizkia.
Moira Orfei
Moira Orfei (Codroipo, 1931ko abenduan 21 - Brescia, 2015eko azaroak 15) italiar artista bat izan zen, zinemako antzezlea, telebistako aurkezlea eta zirkuko artista. Italiako «zirkuko erregina» esaten zioten; izen artistikoaz izan zen ezaguna, benetan Miranda Orfei zeritzan.
Arkume
Arkumea zahartzen denean, batez ere urtebete inguruan, bildots izena ematen zaio, halaber antxu, lehen batzuetan emea bazen ardiantxa ( Ipar. ).
Hilabete ala urte bateko adina dutenean saltzen dira: gutxi gorabehera 5,5 Kg (arkumea) eta 25 Kg pisuarekin (bildotsa).
Arkumea, titia hartzeari oraindik utzi ez diona; hogei egunetik hogeita hamar egunera bitartekoa izan ohi da, eta 5 kg-tik 6,5 kg-ra bitartekoa izaten da. Arkumearen haragiaren zaporea eta testura parrillan (adibidez, txuletiletan) edo errea, oro har, bildotsarena baino kalitate handiagokotzat jotzen dira. Herrialde askotan ia ezinezkoa da arkumeren haragia aurkitzea, haren ekoizpena antiekonomikotzat jotzen baita.
Arkume animalia etxekotuetako haragi espezie zaharrena da. Hau, Ekialde Hurbilean duela 9,000 urtetik hasita gizakiek hezitua izan da Herrialde askotan, arkume-haragia, kontsumitzen den haragi-iturririk handiena da.
Arkume-haragia urtebete baino gutxiagoko ardi baten haragia da. Asko 6 eta 8 hilabete bitarteko bizitza duten merkataritzara ekartzen dira. "Udaberriko arkumea" esaldia haragi paketearen etiketa batean agertzen bada, esan nahi du arkumea martxotik urrira bitartean hil zela (hemisferioaren arabera)
Hitz hau aspalditik dator, hain zuzen, arkumeak neguan jaiotzen zirenetik, negu zail baten erdian, hurrengo urtera arte bizirik irauteko aukera gutxirekin. Gaur egun, etxeko animaliak hazteko baldintza babestuagoekin, arkume-haragiaz gozatzea ez dago urteko garai jakin batera mugatuta.
Joko
Trebetasuna, estrategia eta zoria
Joko baten tresnek eta arauek trebetasuna, estrategia, zortea edo horien konbinazioa eskatzen duten gauzak eragingo dituzte, eta horren arabera sailkatuko dira.
Moira Orfei
Biografia
Codroipo herrian jaio zen (Udineko probintzia, Friuli-Venezia-Julia eskualdea, urruneko jatorriko ijitoen Sinti herrian zeukan familia batean, belaunaldiz belaunaldi zirkuaren munduan bizi izan zena. Moira Orfei, netarik izan zen zirkuan: zaldizkoa, elefanteen hezitzaile, akrobata, trapezista eta uso trebatzailea. Familiaren zirkuak «Moira Orfei Zirkua» izena hartu zuen 1960an. Dino, Laurentis zinema ekoizleak iradoki zion izen artistikoa eta jendaurrean erakutsi beharreko irudi kitsch samarra.
Kyohei Ueda
Kyohei Ueda (上田 恭平, 1999ko maiatzaren 7a - ) Japoniako futbolaria da.
Moira Orfei
Biografia
Zirkuarekin batera, berrogei bat filmetan jokatu zuen paperen bat, genero guztietan (peplum, komedia edo polizia zinema). Gehienetan, rol apalak eskaini izan zizkioten, maiz gizonen dominatzaile gisa. 1965ean, Mario Monicelliren Casanova 70 filmean Liana Orfei lehengusuarekin batera aritu zen. Azken filma 2003an jokatu zuen, bere rol propioa eginez, Neri Parenti zinegilearen Natale in India lanean.
Joko
Trebetasuna, estrategia eta zoria
Trebetasun-jolasak, besteak beste, trebetasun fisikoko jolasak barne biltzen dute (borroka, sokatira, dardoak, tiro-kirolak, txingoa) baita buruko trebetasun-jokoak ere (damak eta xakea). Estrategia jokoen artean, damak, xakea, goa, arimaa eta hiruko artzain-jokoa daude, eta, askotan, ekipamendu berezia behar dute jokatzeko. Zorizko jolasen artean (sugeak eta eskailerak eta harri-orri-ar), zorizko jokoak era daude (blackjack, mahjong, erruleta, etab.); gehienek kartak edo dadoak moduko ekipamendua behar dute. Hala ere, joko gehienek bi edo hiru elementu dituzte, esaterako, futbol amerikarrak eta beisbolak trebetasun fisikoa eta estrategia dakartzate; tiddlywinks, poker eta Monopolyak, berriz, estrategia eta zoria. Karta eta mahai-joko askok hirurak uztartzen dituzte; Trikimailu-joko gehienek trebetasun mentala, estrategia eta ausazko elementua dakarte, baita mahai-joko estrategiko askok ere, hala nola Risk, Catango kolonoak eta Carcassonne.
Estes Park (Colorado)
Estes Park Coloradoko herri bat da. Larimer konderrian kokatua dago. 2010ean 5,858 biztanle zituen, 17.353 kilometro koadrotan banatuta.
Joko
Jokalari bakarreko jokoak
Joko gehienek hainbat jokalari behar dituzte. Hala ere, jokalari bakarreko jokoak, jokalari batek jasaten dituen erronkei dagokienez, bakarrak dira. Elkarren aurka lehiatzen diren edo jokoaren helburua lortzeko hainbat jokalari dituen jokoa ez bezala, jokalari bakarreko jokoa inguruneko elementu baten aurkako borroka soilik da (aurkari artifiziala), norberaren gaitasunen aurka, denboraren aurka edo zoriaren aurka. Yo-yo batekin jolastea edo hormaren kontra tenisean ibiltzea ez da, orokorrean, partida jokatze gisa aitortzen, aurkari itzelik ez dagoelako. Jokalari bakarreko gisa deskribatutako joko asko buru-hausgarri edo dibertigarriak dei daitezke.
Gymnothorax meleagris
Gymnothorax meleagris Gymnothorax generoko animalia da. Arrainen barruko Muraenidae familian sailkatzen da.
Arkume
Bildots batek 55 kg inguru pisatzen ditu, eta hortik 27 eta 33 kg bitartetik arkume haragi ebaki komertzialak lor daitezke, hezurra eta koipea barne. Ahari haragia urtebete baino gehiagoko ardi batengandik datorren haragia da. Ohikoa da hain samurra ez izatea eta arkume-haragiak baino zapore handiagoa izatea.
Titia kentzean, bildotsak bazkaz edo ale gordina ehotuz elikatzen hasten dira pixkanaka. Belarra eta artoa, garagarra, miloa (sorgo moduko bat) eta/edo garia (bitamina eta mineralekin osatua) duten janariarekin hazitakoak dira. Bildotsak normalean "bukatuak" izaten dira (heldutasunera iritsi arte hazten dira) gizentzeko kortetan, non bereziki formulatutako janariz elikatzen diren.
Arkumea eta kultura
Arkumea, bere artilearen, bere gaztetasunaren eta otzantasunaren kolore generikoagatik, antzinatik, gozotasun, inozentzia, otzantasun eta garbitasunaren sinbolo ia unibertsal gisa irudikatzen da. Azpimarratzekoa da ez dela ezagutzen sinbologia negatiboa eman dion gizarterik
Erlijioak
Bildotsa, sarri, jainkoei sakrifikatzen zaie
Antzinatasuna
"Un cordero es el sustituto de un hombre, da un cordero por su vida".
Aldizkari zientifiko
Edizioa
Aldizkari zientifikoetan artikuluek honako urrats hauek gainditzen dituzte:
Arkume
Arkumea eta kultura
Pasaje de texto asirio-sumerio. H. Zimmern, Die Keilinschriften und das Alte Testament, p. 597.
Arkumea
Esnegain errea, gaztelaniaz, egur-labean eta buztinezko ontzian.
Aldizkari zientifiko
Euskarazko aldizkari zientifikoak
Euskal Herriko kultur eszenatokiaren barruan, hainbat ekimen izan dira euskal aldizkari jasoak sortzeko. Historikoki garrantzitsua izan zen Euskaltzaindiak 1920an Euskera aldizkaria sortzea. Geroxeago 1947an Aranzadi elkarteak Munibe aldizkaria sortu zuen. Hasieran antropologia, arkeologia eta etnologia gaiak landu zituen hasieran, baina gero 1949az geroztik natur zientziak ere lantzen hasi ziren; eta 2013. urtetik aurrera Munibe Monographs ere bai.
Karmel aldizkaria gerraurrean sortu zen. Aldizkaria hiru aro izan ditu, 1970. urtean abiatzen da hirugarren eta azken aroa.
Arkume
Arkumea eta kultura
Judaismoa
Aldizkari zientifiko
Euskarazko aldizkari zientifikoak
Euskarazko aldizkari aitzindariak beste hauek ere izan ziren: Egan (1948an sortu zen, eta 1953. urtean euskarazko aldizkari elebakarra bihurtu zen), Euzko-Gogoa, ASJU (euskal hizkuntzalaritzaren internazionalizazioa ekarri zuena), Jakin (hasieran Yakin izan zen), Branka eta Zuzen. 80ko hamarkadan, Hegoaldean 1936ko gerratik ezagutu ez zen egonkortze politikoaren babespean, hainbat erakunde, elkarte edo enpresa (kultural) berri sortu ziren. Horietako askok aldizkari edo liburuak argitaratzeari ekin zioten. Ondorioz, euskarazko produkzio jasoak ordura arte bizi gabeko hazkundea izan zuen. Inguma datu-basearen arabera, 1979-1990 urte-tartean euskarazko lanak argitaratzen zituzten 25 argitaletxe eta 62 aldizkari egon ziren. Argitaletxeek maila jasoko 367 liburu eta itzulpen argitaratu zituzten. Aldizkariek, berriz, 2.901 dokumentu (2.485 artikulu, 390 liburu-aipamen eta 26 itzulpen-artikulu). Garai horretan goi-mailako euskarazko 17 aldizkari zeuden, hau da, euskara hutsean argitaratutakoak. Multzo gisa beraien ezaugarri nagusiak hiru ziren: alde batetik, erakunde argitaratzaileak euskal kulturgintzakoak zirela627, lau kasutan izan ezik (Argia, HABE, UPV/EHU eta Deustuko Unibertsitatea); bestetik, euskarazko 17 aldizkari horietan metatu zela 80ko hamarkadan aldizkarietan kaleratutako euskarazko produkzio gehiena (hau da, % 81); eta hirugarren eta azkenik, aldizkariak Euskara Batuan idatzita zeudela (pixka bat urruntzen den bakarra Karmel aldizkaria da628). 1979-1990 artean euskarazko aldizkarien erakunde argitaratzailea eta produkzioa honelakoa izan zen: Munibe Aranzadi Elkartearen aldizkarietako bat da. 1947an sortu zen arkeologia, etnografia eta natur zientziei buruzko ikerketak jasotzeko. Urteko maiztasuna du eta publiko zientifikoari zuzenduta dago.
Moira Orfei
Biografia
Italiako telebistan ezaguna izan zen, bere irekitasun eta joritasunagatik. 2002an gonbidatu iraunkor izendatu zuten Domenica in saioan, Renato Balestra diseinatzailearekin eta Silvana Pampanini aktoresarekin batera. 2006ko abuztuaren 4an, istripu zerebrobaskular bat pairatu zuen Marina di Gioiosa Ionica herrian ikuskizun batean parte hartzen ari zela. Gaixoalditik suspertzeko aldi luze baten ostean, antzokietara itzuli ahal izan zuen 2007an, baina doi-doi ikusleak agurtzeko, ikuskizunaren amaieran. 2015ean hil zen, 84 urte zituela, bere karabanan.
Aldizkari zientifiko
Euskarazko aldizkari zientifikoak
Inguruak Euskal Herriko Unibertsitatearen Euskal Soziologia eta Zientzia Politikoen Elkartearen unibertsitate-aldizkaria da 1986etik aurrera. Formatu digitalean ere argitaratzen da. ISSN 1695-8748
Senez aldizkaria Martuteneko Itzultzaile Eskolak sortu zuen baina, 1987an EIZIE sortu zenean, EIZIE arduratu zen aldizkariak. Hamarkadaren erdialdean beste sei aldizkari sortu ziren. Euskaraz argitaratzeaz gainera, hizkuntzarekin oso lotuta zeuden: Literaturarekin (Idatz & Mintz, Hegats, Enseiukarrean), Itzulpengintzarekin (Senez), Glotodidaktikarekin (Zutabe eta Ele). Hamarkadaren amaieran, bost aldizkari berri sortu ziren, hizkuntza ez zen beste gai berriak lantzen zituztenak: Hezkuntza (Tantak), Zientzia eta Teknologia (Ekaia) eta Giza eta Gizarte Zientziak (Uztaro). Baita hizkuntzari buruzko aldizkari berriak ere kaleratu ziren: Bat ( EKB eta SEIk ekoitzia Soziolinguistika-arlokoa) eta Hegats (EIErena, literaturari buruzkoa).
Eleria Euskal Herriko legelarien aldizkaria da, 1996tik 2003ra bitartean 24 zenbaki eta 266 artikulu argitaratu zituen. Ekaiak, 1989an sortua, zientziaren euskarazko dibulgazioaren esparruan hutsune bat bete nahi zuen. Izan ere, Elhuyar Zientzia eta Teknika aldizkariak dibulgazio orokorra egiten zuen eta Elhuyar aldizkaria (edo Elhuyar txikia) ikerketara bideratuta zegoen. Beraz, Ekaia goi-dibulgazioa euskaraz egiteko sortu zen. Geroago Elhuyar aldizkaria (edo Elhuyar txikia) desagertu zen eta Ekaiak bete zuen espazio hori.
Lapurdum 1996an Jean-Baptiste Orpustanek sortu zuen, eta urtero argitaratzen dute euskal gaiak eta, batez ere, euskara ikertzen nabarmendu dena.
Eleria Euskal Herriko legelarien aldizkaria izan zen, 1996tik 2003ra bitartean 24 zenbaki eta 266 artikulu argitaratu zituen.
Uztaro aldizkaria ondo finkatuta zegoenean UEUk beste hiru aldizkari sortu zuen geroago: Kondaira historiaz, Aldiri, Arkitektura eta abar arkitekturaz, eta Osagaiz osasun-zientziaz.
Gogoa aldizkaria 2001ean sortu zuen Euskal Herriko Unibertsitateko Logika, Kognizio, Hizkuntza eta Informaziorako Institutuak (ILCLIk). Urtean bitan argitaratzen da, euskaraz. Orokorrean zientzia kognitiboak jorratzen ditu, eta bereziki hizkuntza, ezagutza, komunikazio eta ekintza. Saiatzen da uztartzen logika, matematika, hizkuntzalaritza, psikologia, filosofia, informatika eta adimen artifiziala. 2021ean 400dik gora artikulu argitaratuta zituen.
Nazioarteko eragina
Nazioarteko aldizkari aurkibiderik entzutetsuena Journal Citation Reports da. Azken bertsioak, JCR 2008, 8.194 argitalpen baino ez ditu. Hala ere, haiek dira hautaketa irizpide zorrotzak betetzen dituztenak. Irudikatutako irudikapena izan arren, badirudi guztia eremu anglosaxoira eta zientzia purura, medikuntzara eta bizitzara bideratuta dagoela, 2008ko JCRak katalanezko 19 argitalpen biltzen ditu, Espainiako argitalpenen% 35,2 ordezkatzen dutenak. JCR edizioei dagokienez, 17 Zientziari dagozkio eta 2 bakarrik Gizarte Zientziei.
Liolaemus gravenhorstii
Liolaemus gravenhorstii Liolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
Joko
Jokalari anitzeko jokoak
Jokalari anitzeko jokoa aurkari edo talde independente izan daitezkeen hainbat jokalarik jokatzen duten jokoa da. Jokalari independente asko dituzten jokoak, jokoen teoria erabiliz, zailak dira formalki aztertzea, jokalariek koalizioak osatu eta alda ditzaketelako. Testuinguru horretan, entretenimendurako jolas bat denean, jolas terminoa erabiltzen da, eta, jarduera lehiakorra duela deskriba daitekeenean, joko izenez deskribatzen da.
Kyohei Ueda
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.
Bhojpur barrutia
Bhojpur barrutia Indiako barruti bat da, Patna dibisioan, Bihar estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Joko
Jokoen teoria
Jokalarien arteko lankidetza onartzen bada, jokoa konplexuagoa bihurtzen da. Joko horiek aztertzeko, kontzeptu asko garatu dira. Horiek, ekonomia, politika eta gatazkaren alorretan arrakasta partzial bat izan badute ere, oraindik ez da teoria orokor onik garatu.
Joko kuantikoen teorian, informazio kuantikoa sartzeak, joko tradizionaletan aurkitzen ez den oreka estrategia mota berri bat onartzen duela aurkitu da jokalari anitzeko jokoetan. Jokalarien erabakien korapilatze kuantikoak kontratu baten eragina izan dezake jokalariei traizioa deritzonaren onura ateratzea eragozten diena.
Oxford (Nebraska)
Oxford Nebraskako herri bat da. Furnas konderrian kokatua dago. 2010ean 779 biztanle zituen, 2.46 kilometro koadrotan banatuta.
Joko
Kirolak
Kirol askok ekipamendu bereziak eta joko-eremu dedikatuak behar dituzte, eta horrek jokalari-taldeak baino askoz ere komunitate handiago baten inplikazioa dakar. Hiri edo herri batek baliabide horiek kirol ligak antolatzera bidera ditzake.
Arkume
Arkumea eta kultura
Kristautasuna
Landare-olio
Landare-olioak edo landare olioak landare jatorriko lipidoak dira, gantz azidoen glizeridoz osatuta daudenak. Giro-tenperaturan (20 °C) likido direnean olio esaten zaie eta tenperatura horretan solido direnean, berriz, koipe. Denak ez dira jateko onak. Linazi olioa, tung olioa eta errizino olioa, esate baterako, labaintzaileak, margoak, kosmetikoak, farmazia produktuak eta beste industria gai batzuk egiteko erabiltzen dira.
Osagaiak
Landare olio eta koipeak %100ean lipidoz osaturik daude (%99an triglizeridoz, eta gainerakoa, batez ere, lezitinak eta E bitamina dira). Ez dute urik eta kaloria ekarpen handia egiten dute. Olio mota bakoitzak gantz azido osaketa desberdina dauka. Gantz azido monoasegabe eta poliasegabeen proportzio handia dutenak hobeak dira osasunerako.
E bitamina liposolugarria da, hots, lipidoetan disolbagarria. Landare olioak, antioxidatzailea den eta zahartzearen aurka eragiten duen bitamina honen iturri garrantzitsuena dira, baina fintze prozesuetan edukiaren parte bat galtzen dute. Hiri dela eta, botilaratu aurretik batzuetan olio finduei E bitamina gehitzen zaie.
Arkume
Arkumea eta kultura
Kristau ikonografian, bildotsak, profeta artzain bat duen Gizonaren irudia darama, baina, era berean, Jesus Jainkoar en Bildotsa ere izan daiteke (latinez Agnus Dei), honen sakrifizioak, munduko bekatua kentzen duelarik. Abelen sakrifizioaren irudiek, batzuetan, bizkarrean bildots bat daramala erakusten diote. Bildotsak ere agertzen dira Artzainen iragarkiaren irudikapenetan. Joan Bataiatzailea, Ines santua, Genoveva santua eta Pascual Bailonen atributua ere bada.
Bildotsa, erregularki, Erdi Aroko bestiarioetan dago, baita kantu erlijiosoetan ere (Agnus Dei kasu). Kristau tradizioan, Pazko jaiekin ere lotua dago, non, tradizionalki, mahaian, Pazko arkumea zerbitzatzen zen.
Islama
Islamean, bildotsa, tradizioz, Eid al-Adha jaietan sakrifikatua da, Abraham en sakrifizioa ospatzeko, edo baraualdiaren amaiera ospatzeko, Ramadana (Eid al-Fitr). Arkumea, destetatu gabeko ardi gaztearen zentzu hertsian, ezin da Islamean kontsumitu.
Landare-olio
Trans koipeak
Trans koipeek ez dute kolesterolik, lipido hau animalia jatorriko elikagaietan besterik ez dagoelako. Hori dela eta, hasiera batean animalien koipeak baino osasungarriagoak zirela uste zen. Baina, ikerketa zientifiko ugarik agerian jarri dutenez, koipe hidrogenatuak ohiki jateak gaixotasun kardiobaskularrak izateko arriskua handitu egiten du. Izan ere, koipe hauek jaitsi egiten dute kolesterol onaren (HDL) tasa eta igo kolesterol txarrarena (LDL) eta triglizeridoena.
Arkume
Arkumea eta kultura
Heraldika eta Numismatika
Filipe IV. a Frantziakoaren urrezko Agnela, 1311n sortua.
Landare-olio
Ke-puntua
Ke-puntua olioa glizerol eta gantz-azido asketan desegiten hasten den tenperatura da. Ke-puntura iristen denean olioak ke urdinxka jariotzen du. Sukaldatzean ez da komeni tenperatura horretara heltzea, konposatu toxikoak (bentzopirenoa, akroleina) sortzen direlako.
Joko
Kirolak
Lehiaketa-kirol batzuk, hala nola korrika eta gimnasia ez dira jokoak definizio batzuen arabera, asko Olinpiar Jokoetan sartu arren, lehiakideek ez baitute aurkariekin elkarreragiten; zeharka desafiatzen dute elkar.
Landare-olio
Ekonomia
Bederatzi olio mota hauek dira munduan gehien kontsumitzen direnak. %80 jateko erabiltzen da, eta gainerakoa industrian eta bioerregaiak ekoizteko.
Walheim (Alsazia)
Walheim Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Joko
Belar jokoak
Belar-jokoak belardian jokatu daitezkeen kanpoko jolasak dira. Tradizionalki, kirol-zelai batean jokatzen diren joko askoren aldaerak soropil-jokoak gisa merkaturatzen dira, eta etxe aurreko edo atzeko lorategi batean jokatzen dira.
Walheim (Alsazia)
Biztanleria
2007an Walheim udalerrian erroldatutako biztanleak 886 ziren. Familiak 330 ziren, horien artean 64 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 109 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 141 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Joko
Herri-jokoak
Herri-jokoak oso lotuta daude herri xehearen jarduerekin, eta denboran zehar gurasoengandik seme-alabengana igaro dira. Jolas horietan, gehienetan ez da jatorria ezagutzen: gizakiak jolasteko duen beharretik baino ez ziren sortu, hau da, jarduera espontaneoak, sortzaileak eta oso motibatzaileak dira.
Beren araudia oso aldakorra da, eta eremu geografiko batetik bestera erraz alda daiteke; are gehiago, praktikatzen den tokiaren arabera izen desberdinekin izenda daitezke.
Solvay prozesua
Solvay prozesua sodio karbonatoa (Na2CO3) sintetizatzeko prozesu kimikoa da. XX. mendean zehar industria kimikoan sodio karbonatoa ekoizteko usatutako prozesu nagusia izan zen. Alabaina, egun borrokan dabil karbonato naturala duten natroi eta trona mineralekin.
Arkume
Arkumea eta kultura
Arkumearen ikonografia Frantziako Grasse, Carcasona, Rouen eta Lannion hirietako armarri heraldikoan dago. Pixoihal-ontzien ikurra ere bada.
Joko
Herri-jokoak
Herri-jokoek arau gutxi eta normalean errazak izaten dituzte, eta horietan era guztietako materialak erabiltzen dira, eta ez dute jolas espezifikoak izan behar. Guztiek dituzte beren helburuak eta gauzatzeko modu jakin bat: objektu bat jazartzea, leku jakin batera jaurtitzea, lurralde bat konkistatzea, objektu bat kontserbatzea edo irabaztea, etab. Haren praktikak ez du garrantzirik jokotik harago, ez dago instituzionalizatuta, eta dibertitzea da helburu nagusia.
Walheim (Alsazia)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Solvay prozesua
Sodio karbonatoak erabilera ugari ditu industrian besteak beste xaboigintzan, beiragintzan, ehungintzan eta papergintzan.
Marchirolo
Marchirolo Italiako udalerri bat da. Vareseko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Marchirolok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Joko
Herri-jokoak
Denborarekin, batzuk oso baliabide garrantzitsua bihurtu dira Gorputz Hezkuntzako klaseen barruan, gaitasun fisikoak eta gaitasun motorrak garatzeko edo beste jolas eta kirol batzuen oinarri izateko.
Herri-jolasak ikasgelako hezkuntza-tresna gisa erabil daitezke hainbat ikasgaitan, haien abestietan edo letretan garai bakoitzeko ezaugarriak ikusten baitira. Tipologia hori estrategia dibertigarria izan daiteke, bertan egiten duten pertsonek ondo pasatzearekin batera ikasten baitute.
Walheim (Alsazia)
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Lesakako ezpata-dantza
Lesakako ezpata-dantza Euskal Herriko dantza ziklo ezagunenetariko bat da, bere baitan egiten delako Zubigaineko dantza famatua. San Fermin egunez, uztailaren 7an, egin ohi da ospakizuna eta bereziki egun handia da lesakarrentzat, zeinak Lesakako herri nortasunaren sinbolo oso garrantzitsutzat baitituzte ezpatadantzariak.
Joko
Joko tradizionalak
Belaunaldiz belaunaldi transmititu diren joko ospetsuak dira, baina jatorria oso garai urrunetan dute.
Walheim (Alsazia)
Etxebizitza
2007an 363 etxebizitza zeuden, 342 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 322 etxeak ziren eta 41 apartamentuak ziren. 342 etxebizitza nagusietatik 307 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 76 etxek lau zituzten eta 234 etxek bost zituzten. 303 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 106 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 206 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Joko
Joko tradizionalak
Gurasoengandik seme-alabengana igarotzeaz gain, haien kontserbazioan eta zabalkundean zerikusi handia izan dute denboraren poderioz ez galtzeaz arduratu diren erakunde eta entitateek. Oso lotuta daude herrialde, lurralde edo nazio baten historiarekin, kulturarekin eta tradizioekin. Arauak antzekoak dira edonon garatzen direla ere. Jolasetako materiala espezifikoa izaten da, eta oso lotuta dago zonarekin, ohiturekin, baita bertan garatzen ziren lan-eskolekin ere.
Lesakako ezpata-dantza
Deskribapena
Lesakako ezpata-dantza Nafarroan etenik gabe biziraun duen mota honetako dantza bakarra da. Lesaka Nafarroan egonik ere, errituaren ezaugarri nagusiei erreparatuz gero argi dago Lesakako dantza-zikloa Gipuzkoako ezpata-dantzaren tradizioari lotzen zaiola, bertako hainbat herritan mantendu diren jite bereko dantzekin elementu komunak elkarbanatzen baititu. Erritu luzea da eta momentu desberdinak bereizten dira egunean zehar. Dantza-taldea kapitain edo aintzinesku batek eta gazteen kopuru bikoitiak osatzen dute. Aintzineskua aurrean doa, eta gainontzeko gazteak bi ilaratan banatuta bere atzetik. Normalean hamabost dantzari izaten dira; dena dela, hamahiru zein hemeretzi ere izan daitezke. Ezpata-dantzetarako, elkarren lotzeko makilak erabiltzen dira, garai bateko ezpaten ordezko direnak. Dantzariak zuriz jantzita doaz, txapela gorriaz, bularraldean eskapularioak eta gurutzatutako kolorezko xingolak eramanez, bai eta oinetan espartinak eta txorkatiletan kaskabiloak ere.
Joko
Joko tradizionalak
Praktikanteak klubetan, elkarteetan eta [[federazio|federazioetan antolatuta egoten dira. Txapelketa ofizialak eta [[lehiaketa, gutxi gorabehera, arautuak daude.
Walheim (Alsazia)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lesakako ezpata-dantza
Goiza
Uztailaren 7an, goizeko 08:00etan, txistulariak eta ezpata-dantzariak Plaza Zaharrean elkartu eta beraientzat propio egiten den meza isilera joan ohi dira Martin Tourskoaren elizara. Meza hau amaituta herriko plazara jaisten dira bueltan, eta bertako Kasino ostatuan gosaltzen dute. Elizarako joan-etorria makil-gurutze delako ibileraz egiten dute ezpatadantzariek, txistularien kalejira doinuez lagundurik. Makil-gurutzeak ez du berezko doinurik gorde eta, joan den mendetik, Santiago Irigoien txistulari lesakarrak konposatutako biribilketak jotzen dira, herrian ezagun eta estimatuena "Iria" izenekoa delarik.
Solvay prozesua
2019an munduan guztira 58 milioi tona metriko sodio karbonato ekoitzi ziren, horietatik 42 jatorri sintetikoa zuten eta gainerakoak naturala.
Lesakako ezpata-dantza
Goiza
Goizeko 10:30etan, berriz ekiten diote dantzariek elizarako bideari, San Fermin eguneko meza nagusira. Bigarren igoera honen izaera askoz ere solemneagoa da, dantzarien egitekoa herriko bandera eta udal korporazioa meza nagusira laguntzea baita. Igoera honetan, dantzariek berriz ere makilekin elkartuta, makil-gurutzearen pausua egiten dute, baina oraingo honetan Lesakako Musika Bandaren laguntzaz egiten da bidea. Igoera honetan, musika bandak "Napoleones" delako martxa jotzen du. Behin meza nagusia amaituta, elizaren atari nagusian herriko bandera dantzatzen da txistulariek "Bandera Arbola" jotzen duten bitartean, herriko autoritateen eta San Fermin santuaren irudiaren aurrean. Ondoren, prozesioa izaten da herriko kaleetan zehar, txistulariek eta bandak lagundurik. Ezpatadantzariak prozesioaren buru izaten dira. Plaza Zaharrean eta Albistur kalean prozesioa gelditu egiten da eta ezpatadantzariek "Zeharkakoa" izeneko dantza egiten diote santuari. Dantza hau makilak askatu gabe egiten dute, aldez-aldez mugituz. Bizia eta urduria da oso. Prozesioa elizan amaitzen da, eta santuaren irudia bertan lagatzen da.
Ondoren, uneoro bezala makil-gurutzeak eginez eta bandaren laguntzaz, ezpatadantzariak Beheko Plazara jaisten dira, Onin errekaren bazterretara, Eskol Ttikiraino. Bertan, erreka kanalizatzen duten hormen gainean, ziklo erritualeko dantza ezagunena egiten dute: zubigainekoa.
Joko
Joko tradizionalak
Joko tradizional horietako batzuk, denborarekin, kirol tradizional bihurtu ziren, eta, beraz, lurralde edo herrialde bateko biztanleen artean duten ospea beste kirol konbentzional batzuen ospearekin lehiatzen da. Adibide batzuk: petanka, txitoa, boloak, igel-toka, etab.
Arkume
Arkumea eta kultura
Luis IX.a Frantziakoak, XIII. mendearen amaieran, urrezko txanpon bat eginarazi zuen (metal purua nagusiki), Agnel izenekoa, "Urrezko Agnel" edo "urrezko bildotsa" deitua Agnus Deiren irudikapenagatik.
Lesakako ezpata-dantza
Goiza
Zubigainekoaren ondoren, herriko banderaren dantza egiten da bigarren aldiz, zubiaren gainean. . Behin banderaren dantza amaituta, segizioa Plaza Zaharrera abiatzen da, non bandera hirugarren aldiz dantzatzen den. Ondoren, ezpatadantzariek eguneko azken "Zeharkakoa" dantzatzen diote, azken kasu honetan, herriko banderari. Behin dantza amaituta, herriko bandera udaletxeko balkoira igotzen da (kanpotik) eta balkoi nagusian jarri. Bertan emango ditu jaietako egun guztiak. Modu honetan amaitzen da goizeko errituala. Ezpatadantzariek eta arratsaldez haiekin arituko diren hamabost plaza-dantzariek elkarrekin bazkaltzen dute Kasino ostatuan.
Solvay prozesua
Historia
1791n, Nicolas Leblanc kimikari frantsesak Leblanc prozesua garatu zuen. Itsasoko gatza (sodio kloruroa), azido sulfurikoa, egur-ikatza eta kareharria baliatuz sodio karbonatoa lortzeko aukera ematen du. Leblanc prozesuak energia asko behar du eta gainera albo-produktu arriskutsuak sortzen ditu, hidrogeno kloruroa kasu.
1861ean Ernest Solvay kimikari belgikarrak sodiko karbonatoa merkeago lortzeko arazorik heldu zion. 1864an bere anaia Alfredekin batera Couillet herrian Solvay & Cie enpresa sortu zuen eta bertan garatu zuen bere izena duen sintesi-prozesua.
Prestaketa
Solvay prozesuaren bidez sodio karbonatoa gatza (sodio kloruroa, NaCl), klera (kaltzio karbonatoa, CaCO3) eta amoniakoa (NH3) baliatuz sintetizatzen da. Aldi berean, albo-produktu oso erabilgarri moduan kaltzio kloruroa (CaCl2) lortzen da. Amoniakoa amonio kloruro ( NH4Cl) moduan ateratzen da prozesutik, zeina amoniakoa birsortzeko usatzen den.
- Lehen urratsean amonio bikarbonatoa sintetizatzen da ur-ingurune batean. Horrela amonio bikarbonatozko disoluzio bat erdiesten da.
CO2 + NH3 + H2O → NH4HCO3
- Bigarren urratsean sodio bikarbonatoa eta amonio kloruroa sintetizatzen dira. Lehena nahiko disolbaezina denez hauspeatu egiten da ia guztia eta bigarrean disoluzioan gelditzen da.
2 NaHCO3 → Na2CO3 + H2O + CO2
- Hirugarren urratsean sodio bikarbonatoa berotu egiten da deskonposatzera eramaten duena sodio karbonatoa sortuak. Ur-lurrina eta karbono(IV) oxidoa ere prozesu honen emaitzak dira.
Lesakako ezpata-dantza
Arratsaldea
Arratsaldean, berriz ere bandaren laguntzaz eta udal korporazioarekin, ezpatadantzariek elizarako azken igoera bat egiten dute, bertan ospatzen diren bezperetara. Ondoren Plaza Zaharrera jaisten dira. Bertan, solemnitate gutxiagoz, eguneko bigarren dantza-sorta egiten da. Bigarren dantza sorta hau ez da ezpata-dantza motakoa, izaera sozialeko plaza-dantza baizik, denboraren poderioz erritualizatutakoa. Arratsaldeko saio honetan, 15 emakume plaza-dantzari aritzen dira ezpatadantzariekin batera. Honakoak dantzatzen dira: zantzamonona (mutil-dantza estilokoa), esku-dantza (soka-dantza bat da), aurreskua (hau aintzineskuak bakarrik dantzatzen du, Lesakako pausu propioekin), jota eta porrusalda. Arratsaldea azken esku-dantza batekin amaitzen da, Kasino ostatuan amaitzen dena. Ondoren, ezpatadantzari eta txistulariek merienda jaten dute bertan.
Emakumeen presentzia
2019ko San Fermin egunean, historian lehen aldiz, 3 emakume ezpatadantzari gisa aritu ziren zenbait urte entseguetan eman ondoren.
Joko
Jolas funtzionala edo ariketakoak
Joko funtzionala edo ariketa jokoa 0-2 urte bitartean. Ekintzak errepikatzean datza, berehalako emaitza lortzearen atseginagatik. Hauek dira joko funtzionalaren onurak:
Solvay prozesua
Prestaketa
CaCO3 → CaO + CO2
2 NH4Cl + CaO → 2 NH3 + CaCl2 + H2O
Joko
Kanpoko haur-jokoak
Kanpoko jolas-parkeak, hala, parke edo aisialdi guneetan aurkitzen dira, jolas horiek iraunkorrak, dibertigarriak, erresistenteak eta, batez ere, seguruak izateko zeregina dute zuzenduta dauden publikoarengatik, hau da, gehienbat 10 urtetik beherako haurrak baitira.
Walheim (Alsazia)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 559 ziren, horien artean 434 aktiboak ziren eta 125 inaktiboak ziren. 434 pertsona aktiboetatik 398 lanean zeuden (223 gizon eta 175 emakume) eta 36 langabezian zeuden (13 gizon eta 23 emakume). 125 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 49 ikasten zeuden eta 38 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Nafud
Nafud (صحراء النفود, ṣaẖrā' al-nefūd) Saudi Arabiaren iparraldeko basamortua da, 103.600 kilometro koadro inguru dituena. Karabanetarako bidea egina dago ipar-mendebaldetik hego-ekialdera. Belarra eta ura ditu alderdi batzuetan, eta haietan nekazaritza eta abere hazkuntza egiten da. Askotan izaten dira hondar ekaitzak.
Walheim (Alsazia)
Diru sarrerak
2009an Walheim udalerrian 360 unitate fiskal zeuden, 953,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.608 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 30 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 10 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 margolaria, 3 zurginak, 1 iturgina, 2 argiketariak, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
2000. urtean Walheim udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 351 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Joko
Kanpoko haur-jokoak
Horiek haur txikientzako entretenimendu aktiboagoa eta seguruagoa izateko beharragatik sortu ziren, non hainbat haur, aldi berean, entretenitu ahal izateko.
Materialen nahasketa metala eta plastikoa izan ohi da, baina, gaiaren diseinuaren arabera, beste material batzuk ere sar daitezke, hala nola egurra, baita eduki ditzaketen koloreak ere.
Joko hauen abantaila nabarmenetako batzuk hauek dira:
Haurrentzako jolas horiek txirrista txikien konbinazioa izan ditzakete, baita zabua eta beste osagarri batzuk ere, hala nola eskalada sareak, tunelak, etab.
Bere tamaina eta osagaiak diseinu horretan oinarritzen den gaiaren araberakoak izango dira beti. Jolas horren helburu nagusia beharrezkoa den segurtasuna eta nahi den dibertsioa eskaintzea da; horregatik, bere diseinua funtzionala, haurrentzat erakargarria eta, batez ere, erresistentea izan behar du, baina ez bakarrik haurrentzat egoera normaletan, baita euria, haizea, txingorra bezalako faktore naturalekin ere, non bere egitura kalte larririk gabe mantendu behar den eta, batez ere, pitzadurarik gabe, inpaktuen edo lehortasunaren ondorioz eguzkiaren eraginpean egondako denbora luzez.
Beraz, haurrentzako jolasek bermea dute, kalitateari eta diseinuari esker, hainbat urte iraungo dutela eta haur kopuru handi bati dibertsioa emango diotela bermatzen dutela, zein erabilera eman diezaiokeen kontuan hartu gabe eta eguraldi txarrari aurre eginez.