cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ingeles kreolerak
Ingeles kreolerak Britainiar Inperioak eragindako hizkuntza kreoloak dira, nagusiki ingeles mintzairaren oinarria dutenak.
Odaliska (Fortuny)
Odaliska Marià Fortuny margolari katalanak Erroman 1861an, olioaz egindako margolan ezaguna da. Gaur egun Bartzelonako Kataluniako Arte Museo Nazionalean ikus daiteke. Gaia Fortunyren gustukoa zen eta izen bereko beste lan bat ezagutzen da, hori 1862koa.
Azterketa
Margolan hau ez du originaltasun handirik erakusten eta beste bi margolarien eragin zuzena ikus daiteke: Jean Auguste Dominique Ingres, batetik, 1814an La Grande Odalisque (Odaliska handia) egin zuen eta Eduardo Rosalesen Mujer dormidarekin (Emakume lotan), 1859an, biak Erroman eginak. Bigarren horrekin batez ere paralelismoa handia da baina Fortunyren lanean exotismoa handiago ikusten dugu, ia genero-eszena modukoa halaber.
Ruffiac (Lot eta Garona)
Ruffiac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ruffiac udalerrian erroldatutako biztanleak 169 ziren. Familiak 64 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 90 etxebizitza zeuden, 70 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 88 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 70 etxebizitza nagusietatik 52 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 10 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 62 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 101 ziren, horien artean 76 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 76 pertsona aktiboetatik 71 lanean zeuden (38 gizon eta 33 emakume) eta 5 langabezian zeuden (5 emakume eta 5 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ruffiac udalerrian 74 unitate fiskal zeuden, 183 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.189 euro zen.
Steatocranus mpozoensis
Steatocranus mpozoensis Steatocranus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Tassos Papadopulos
Tassos Nikolaou Papadopulos (, 1934ko urtarrilaren 7a - 2008ko abenduaren 12a) Zipreko presidente izan zen 2003 eta 2008 artean.
Ruffiac (Lot eta Garona)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 2 zurginak.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vladimirreko Andre Maria Birjina
Vladimirreko Andre Maria Birjina (Вишгородська ікона Божої Матері) XII. mende hasierako ikono bat da, Errusiako beneratuenetako eta ospetsuenetako bat. 1930etik Moskuko Tretiakov Galerian kontserbatua dago.
Ikonoa Bizantziar Inperioko hiriburua zen Konstantinoplatik Kievera eramana izan zen. 1155ean Andrei Bogolubski printzeak Vladimirrera eraman zuen, Errusia iparrekialdeko hiriburua zena, bere izena herri honegatik jasotzen duelarik, non denbora askoan kontserbatua izan zen. Errusiarrek tartariarrak garaitu ondoren (garaipen hau Andre Maria Birjinaren laguntzarekin lortua izan zela uste izan zutena) eta Moskoviaren agerpenarekin ikonoa Moskuko Kremlineko Jasokundearen Katedralean jarria izan zen.
Antzinakoenak diren margo geruzak nagusiki Andre Maria Birjinaren eta haurraren aurpegietan kontserbatu ziren. Gainontzeko ia guztia XIII. mendetik XVI. menderarteko ondorengo margoa da.
Ikonoa tauletan margotua dago margo mineral eta begetal oso sendoarekin, arraultza gorringotan disolbatua (tenplea). Mariaren eta Haurraren irudiak inguruaren lerro leunaren bidez lotuta daude. Amaren aurpegia, maitekorra eta serioa aldi berean, fintasun eta xamurtasun harrigarriz margotua dago, eta kolore aldaketak ia nabariezinak dira. Bere begi handiak nabarmentzen dira, bere semearen patuagatik egonezin eta pena sakonez betea.
"Vladimirreko Andre Maria Birjina"ren irudia oso ezaguna izan zen Antzinako Errusian. Errusiar maisuek lan ugari sortu zituzten Haurra bere amaren masailera fereka xamurrean estutzen den ikono hau oinarri hartuta (errusiar ikonografian Andre Maria Birjina aurkezteko modu honek "Xamurtasuna" edo Eleusa izena darama).
Vladimirreko Andre Maria Birjina Errusian oso beneratua izan zen, non "Errusiako Ama" ezizena eman zitzaion, eta bere aurrean, herrialdearen babesle bezala, koroatzen ziren tsarrak eta sagaratzen aitalehenak.
Lehen esan bezala, 1930etik aurrera Moskuko Tretiakov Galerian kontserbatua dago.
Konstantinoplaren erorialdia
Konstantinoplaren erorialdia 1453ko apirilaren 6 eta 1453ko maiatzaren 29 arteko setioaren ondoren Mehmed II.a otomandar sultanaren Bizantziar Inperioko hiriburuaren konkista izan zen. Hiria Konstantino XI.a Paleologoa enperadoreak defendatu zuen.
Konstantinoplaren erorialdiak Bizantziar Inperioaren amaiera ekarri zuen, 1100 urte baino gehiago iraun zuen Inperioarena. Galera kristautasunarentzat izugarrizko kolpea izan zen. Konkistaren ondorioz, Mehmedek Konstantinopla bere hiriburu berri bilakatu zuen. Greziar eta greziarrak ez ziren intelektual batzuek hiritik ihes egin zuten setioa baino lehen eta setioa eta gero, batez ere Italiara. Batzuen ustez, ihesaldiak pizkundea bultzatu zuen. Edonola ere, hiriaren eta inperioaren galerak Erdi Aroaren amaiera ekarri zuen.
Bizantziar Inperioaren egoera
Nizeatarrek Konstantinopla berreskuratu zuten latindarren eskuetatik 1261ean. Harrezkeroztik, Inperio ahularentzat ez zen bakerik izan; latindar, serbiar, bulgariar eta, batez ere, Otomandar turkoen etengabeko erasoei aurre egin behar izan baitzien. Bere garai gorenetik oso urrun, katolikoen armadak bi mende geroago ezarri zion kalteetatik apurka-apurka berreskuratzen ari bazen ere, Konstantinopla hustu egin zen lurralde-krisi eta ekonomiaren gainbehera zirela-eta. Beraz, hiria 1453an, V. mendeko Teodosiar harresiek inguratzen zituen landetan hedatutako herrixka batzuen multzo bat baino ez zen.
Konstantinoplaren arpilaketa eta Latindar Inperioa
Bizantziar Inperioko hiriburu Konstantinoplaren gainbehera 1190ean hasi zela esan daiteke, Mendebaldeko Erresumetan Hirugarren Gurutzadaren prestaketetan. Bizantziarrek, Egipto eta Siriako sultana eta Lur Santuan zeuden gurutzatuen etsai nagusia zen Saladin garaitzea ezinezkoa zela pentsatuz, neutral mantentzea erabaki zuten. Bizantziarren oztopo hau aitzakia hartuta eta Konstantinoplako altxorrenganako gutizia benetako arrazoi bezala, gurutzatuek erasoan hartu zuten hiria 1204an, jada Laugarren Gurutzadan, 1261 arte iraun zuen Latindar Inperioa sortuz.
Bizantziarrek, jada euren hiriburu inperialik gabe, Estatu berriak sortu zituzten: Nizeako Inperioa, Trebizondako Inperioa eta Epiroko Despoterria izango ziren eragin handiena izango zutenak. Bitartean, gurutzatuek ezarritako erresuma lurraldeak galtzen joan zen. Azkenik, 1261ean, Nizeako Inperioak, Mikel VIII.a Paleologoren agintaldian hiria konkistatu zuen.
Prestakuntzak
Mehmed II.ak haren aitari sultangoan jarraitu zionean 1451ean, askok uste zuten 19 urteko agintari berria gobernatzeko guztiz ezgai izango zela eta ez zela inongo mehatxurik izango Balkanetako eta Egeoko kristauen lurraldeetarako. Baikortasun sentimendu hura indartu egin zen Mehmedek laguntasun baieztapenak egin zizkienean bere gortera bidalitako mandatariei. Hala ere, Mehmeden ekintzek ozenago egiten zuten berba, haren hitz leunek baino. 1452. urtearen hastapenean hasi zen bigarren otomandar gotorlekua eraikitzen, hau da, Rumeli Hisari, Bosforoko itsasertzean. Izan ere, gotorlekua Konstantinoplatik milia batzuk iparraldera eraiki zuten; Europako aldean eta itsasartez beste aldean zegoen Bayezid bere aitonak eraikitako beste gotorlekuaren - Anadolu Hisari- aurre-aurrean. Gotorleku pare horrek Turkoei erdietsi zien Bosforoko itsas-trafikoaren kontrola, batez ere, iparraldetik zetozen hirirako laguntza oztopatzen zuen. Laguntza hori Itsaso Beltzeko kolonia genoarretatik zetorren.
1452 ko udan, Rumeli Hisari gotorlekua bukatu zutenean eta mehatxua guztiz agerikoa zenean, Konstantinok aita sainduari gutun bat idatzi zion eliza bien batuketa agintzen. Batuketa hori, hain zuzen, gorte inperial hotz batek 1452ko abenduaren 12an onartu zuen. Hala ere, Nikolas V.a aita sainduak ez zuen bizantziarrek uste zuten bezainbeste eraginik mendebaldeko errege eta printzeengan. Hauetako askok susmo txarraz begiratzen zioten aita sainduaren kontrolari, eta, gainera, ez zeukaten ahalegina egiteko beharrezkoak ziren baliabideak. Bai Frantzia, bai Ingalaterra ahul zeuden amaitzear zegoen ehun urteetako guda  zela eta. Gaztela errekonkistaren azken aldietan murgilduta zegoen eta Alemaniako printzerriak elkarren aurkako etengabeko borroketan. Poloniak eta Hungariak, beste alde batetik, ezin zuten laguntzarik igorri 1444ko Varnan gertatutako porrota zela kausa. Italia iparraldeko merkatal hiri-estatuetatik soldadu batzuk bidali bazituzten ere hirira, laguntza ez zen nahikoa izan otomandarren erasoaldiari aurre egiteko. Hala ere, mendebaldar batzuk bere kabuz joan ziren Konstantinoplara. Hauetako bat Giovanni Giustiniani Longo izan zen. Bere patrikatik ordaindutako 700 bat gerlarirekin sartu zen hirira 1453ko urtarrilean eta harresiak defendatzen jakintsua zenez, enperadoreak berehala izendatu zuen Teodosiar harresien defentsaren buru.
Ia garai berean, Urrezko Adarrean zeuden itsasontzien kapitain veneziarrek enperadorearen zerbitzura jarri ziren haien Errepublikaren aginduen aurka; eta Nikolas aita sainduak martxoan abiatu ziren horniduraz beteriko hiru itsasontzi bidali zituen.
Venezian, bitartean, Konstantinoplara zer laguntza mota bidaliko zuten eztabaidatzen ari ziren. Senatuak, azkenean, itsas armada bat igortzea erabaki zuen, baina atzerapenak egon ziren eta apirilaren amaieran abiatu zenerako, oso berandu izan zen borrokan esku hartzeko.
Bizantziarren morala are gehiago suntsitu zuena hirira Giovanni  heldu zenean zazpi italiar itsasontzien hanka egitea izan zen. Izan ere, itsasontzi horietan hiria defendatzea agindu zuten 700 soldadu zihoazen.
Urrezko Adarreko itsasertzean itsas armada baten erasoaren beldur, Konstantino enperadoreak kate bat portuaren ahoan ipin zezaten agindu zuen. Katea egurraren gainetik zetzan eta edozein turkiar itsasontzi egotz zezakeen. Estrategia hau hartu zuten 1204an Laugarren Gurutzada ko armadak lurreko harresietan itsasotik inguru ibili ziren eta Urrezko Adarreko harresia apurtu zutelako.
Europaren Laguntza
Elizen arteko Batasuna, Mikel VIII.a Paleologoak adostu zuen 1274an, Lyongo Bigarren Kontzilioan, eta, izan ere, enperadore paleologo batzuk, ordutik, Eliza Latinoan hartu zituzten. Jon VIII.a Paleologo enperadoreak Eugenio IV.a aita santuarekin batasuna negoziatu zuen, eta 1439ko Florentziako Kontzilioan Batasun Bulda bat aldarrikatu zen. Baina batasuna inposatzeko ahalegin inperialek erresistentzia handia aurkitu zuten Konstantinoplan. Partisano ortodoxoek, herritarrek, kleroak eta elizako agintariek batasunaren aurkako kanpaina gogorra abiatu zuten. Greziarren eta latindarren arteko gorroto etniko latinoak ere bazeuden, greziarrek 1182ko Latindarren Sarraskian eta latindarrek 1204ko Konstantinoplako Arpilaketan gertatutakoak. Horregatik guztiagatik, lotura-saiakerak huts egin zuen, eta Nikolas V.a aita santuari eta erromatar elizaren hierarkiari ezinegon handia eragin zien.
1452ko udan, Rumeli Hisari bukatu zutenean eta arriskua berehalakoa izan zenean, Konstantinok aita santuari idatzi zion; batasuna agindu zion eta gorte inperial ez oso gogotsu batek 1452ko abenduaren 12an onartu zuen. Eragina izateko irrikaz bazegoen ere, Nikolas V.a aita santuak ez zuen mendebaldeko errege eta printzeenganako bizantziarrek uste zuten bezain besteko eragina. Haietako batzuk aita santuaren boterearen beldur ziren, beste batzuek ez zuten baliabiderik, batez ere, Frantziak eta Ingalaterrak Ehun Urteetako Guda ren ostean. Penintsulako erresumak errekonkistaren azkenengo faseetan murgilduta zeuden; Germaniako Erromatar Inperio Santuan etengabeko barne-borrokak gertatzen ari ziren eta Hungaria eta Polonia ahulduta zeuden 1444ko Varnako batailaren ostean.
Italiako iparraldeko estatu-hirietako tropa batzuk heldu ziren arren mendebaldeko ekarpena ez zen egokia izan otomandarren indarrei aurre egiteko. Sartaldeko soldadu batzuk, hala ere, hiria bere kasa defendatzera joan ziren. Isidoro kardinala, aita santuak diruz lagunduta, 1452an 200 arkulariekin heldu zen. Giovanni Giustiniani, Genoako gerlari trebea Genoako 400 soldaduekin eta Kioseko, genoar kolonia ba, 300 gizonezkoekin 1453ko urtarrilean ailegatu zen. Harresidun hirien defentsan aditu handia zenez, enperadoreak lehorreko harresien defentsen agindua eman zion. Urrezko Adarrean ainguratuta zeuden itsasontzien kapitain Veneziarrak ere enperadorearen zerbitzuan jarri ziren, Veneziatik zetozen aginduen aurka. Nikolas aita santuak hiru itsasontzi hornigaiez beterik bidaliko zituela hitzeman zuen. Haiek martxoaren amaieran abiatu ziren.
Venezian, bitartean, amaigabeko eztabaidak izaten ari ziren, izan ere, ez ziren ados jartzen zein motako laguntza bidaliko zion Errepublikak Konstantinoplako hiriari. Senatuak itsas armada bat bidaltzea erabaki zuen 1453ko otsailean. Hala ere, atzerapenak gertatu ziren eta apirilean abiatu zen, baina oso berandu borrokan esku hartzeko. Bizantziar morala gehiago suntsitzeko, zazpi itsasontzi italiarrek 700 gizonezkorekin hiritik alde egin zuten Giustiniani heldu zenean. Gizonezko haiek hiria defendatzeko hitza eman zuten. Bitartean, Konstantinok Sultana opariez atsegin emateko ahaleginak egin zituen, baina enbaxadorearen heriotza eragin zuten; bizantziar diplomaziak ere ezin zuen hiria arriskutik libratu.
Bizantziarrek setioa luzatu ahal izango zutelako itxaropena zuten, laguntza heldu arte. Horretarako bi estrategia zituzten:
Alde batetik, Urrezko Adarreko itsasertzetatik eraso bat gertatu ahal izango zenaren beldur, Konstantinok portuko ahoan defentsarako kate bat ezartzeko agindu zuen. Kate hura, ur azalean geratzen zen egurrezko enborren gainean zetzan eta edozein turkiar itsasontzi egotz zezakeen. Izan ere, kate hura ezarri zen 1204an, Laugarren Gurutzadan, erasotzaileek lehorreko defentsei buelta eman zietelako eta Urrezko Adarreko harresitik sartu zirelako.
Eta, beste alde batetik, lehorreko harresiak (Teodosiarrak) konpondu eta indartu nahi zituzten. Era berean, enperadoreak Blachernae barrutiko harresia ere gehiago gotortzeko agindu zuen, zati hura iparralderantz ateratzen baitzen. Lehorreko harresia defentsen sistema oso bat zen; lubaki bat bazegoen lehenengo harresiaren aurrean eta horren atzean beste harresi handiago bat. Dorreak 45-55 metro bitartean zeutzan eta harresietan almenak.
Indarrak
Konstantinopla defendatzen zuen armada nahiko txikia zen: guztira 7000 mila gizon inguru; haietan 2000 kanpotarrak. Setioaren hasieran, ziur aski, 50.000 lagun baino gutxiago bizi ziren harresien barruan; alboko herrietako errefuxiatuak kontutan hartuz. Dorgano komandante turkiarrak eta bere gizonek Hiriaren itsasaldeko aldea defendatzen zuten eta borrokan hil ziren. Genoar taldea ondo trebatuta eta armatuta zegoen. Armadaren gainerakoa ondo trebatutako soldaduak, armatutako zibilak, itsasgizonak, borondatezko kanpotarrak eta fraideak ziren. Goarnizioak kalibre txikiko artilleria erabili zuen, baina eragin handirik gabe. Zibilek, beste alde batetik, harresiak konpontzen zituzten, guardiak egiten zituzten, jakiak bildu eta banantzen zituzten eta elizetatik urrezko eta zilarrezko objektuak atera zituzten txanponak egiteko soldadu kanpotarren soldatak ordaintzeko.
Otomandarrek, beste alde batetik, armada handiagoa zeukaten. Ikasketa berrien eta otomandarren artxiboen arabera 50.000 eta 80.000 soldaduren artean zeuden. Haietako 5.000-10.000 inguru janizaroak ziren; eliteko infanteria. Baziren ere, milaka soldadu kristau, batez ere serbiarrak. Đurađ Branković buruzagi serbiarrak 1.500 zaldizkoak eraman behar izan zituen otomandar sultanekiko ituna zela eta. Hilabete batzuk geroago dirua eman zuen Konstantinoplako harresiak konpon zitzaten.
Otomandarren antolaketak eta estrategiak
Mehmedek itsas armada bat eraiki zuen Hiria itsasotik setiatzeko (batez ere Galipolliko greziar itsasgizonek gidatzen zituzten). Garaikideen otomandarren itsas armadari buruzko estimazioak ez daude ados: 100 itsasontzi (Tedaldik), 145 (Barbarok), 160 (Ubertino Pusculok) 200-250 (Kieveko Isidorok), 430 (Chioko Leonardok) edo 430 (Sphrantzesek). Gaur egungo kalkuluen arabera, berriz, armadan 126 itsasontzi zegoen: 6 galera handia, 10 galera ertain, 15 txiki, 75 arraundun txalupa eta 20 itsasoko garraio ontziak. Konstantinoplaren setioa gertatu aurretik, jakina zen otomandarrak tamaina ertaineko kanoiak egiteko gai zirela. Hala ere, hara eramandako kanoi batzuen irismenak defendatzaileen espektatiba gainditu zuen. Otomandarren aurrerapen horren gakoa Orban (Urban) izeneko hungariar bat izan zen (batzuek iradoki dute alemaniarra zela). Orbanek egindako 8,2 m.ko “Basilica” kanoia 272 kiloko harrizko bola bat 1,6 km.tara jaurtitzeko gauza zen.
Maisu urtzailea hasieran bizantziarrei  haren zerbitzuak saltzen saiatu zen, baina haiek ez zuten dirurik izan. Orbanek, orduan, Konstantinoplatik alde egin zuen eta Mehmed II.arengana jo zuen bere arma “Babiloniako harresiak eurak” apurtzeko gai zela aldarrikatuz. Diru eta material asko eman eta gero, hungariar ingeniariak hiru hilabetetan kanoi bat eraiki zuen Edirnen. Bertatik Konstantinoplara ekarri zuten hirurogei idik erakarritako gurdi batean. Bitartean, Orbanek turkiar setio-indarren kanoietarako beste material asko egin zuen.
Orbanen kanoiak, hala ere, alde txar batzuk bazeuzkan: hiru ordu ematen zuten berriro kargatzeko; kanoiaren bolak urriak ziren eta, dirudienez, sei astebete tiro egin eta gero kanoiaren atzerapena zela eta matxuratu zen (gertaera hau Chioko artzapezpiku Leonardoren gutunean eta Nestor Iskander errusiarraren kronika zalantzagarrietan baino ez da agertzen). Galdategia 240 km.tara egonda, Mehmedek bere pieza ikaragarriak ekartzeko prozesu neketsuari ekin behar izan zion. Orbanen kanoi erraldoia 400 gizon eta 60 idik ekarri behar omen zuten.
Mehmeden asmoa Teodosiar harresiei eraso egitea zen. Izan ere,mendebaldetiko erasoetatik Konstantinopla babesten zuten harresi eta lubaki sistema hori, itsasoak inguratzen ez zuen Hiriko zati bakarra zen. Pazko garizumakoaren ondorengo astelehenean Hiritik at kanpatu zuen bere armada, 1453ko apirilaren 2an, hain zuzen ere.
Otomandarren armadaren zatirik handiena Urrezko Adarretik hegoaldera kanpatu zen. Alde batetik, Karadja Pasha buruzagi zeukaten Europako tropa erregularrak harresien luzera osoan zehar kokatu ziren. Beste alde batetik, Ishak Pashak gidatzen zituen Anatoliako tropa erregularrak Lycus ibaitik Marmarako itsasoraino kokatu ziren. Mehmedek berak haren denda urre eta gorrixka ezarri zuen Mesoteichionetik gertu; bertan, Janizarien, hau da, elite erregimentuen kanoiak zeutzan. Bashi-bazoukak lehenengo lerroaren atzeko aldean sakabanatuta ziren. Zagan Pashak gidatzen zituen beste indar batzuk Urrezko Adarretik iparralderantz kokatu zituzten. Komunikazioak Adarraren buruko zingiren gainean eraiki zuten errepide baten bidez mantentzen zuten.
Bizantziarren antolaketak eta estrategiak
Hiriak 20 km. luzerako harresiak zituen ( 5,5 km. Teodosiar Harresietan; 7 km. Urrezko Adarreko harresian; 7,5 km. Marmara Itsasoko harresietan); garai haietako harresi sistemarik indartsuenetako bat hain zuzen ere. Harresiak konpondu berriak ziren (Jon VIII.ren agintaldian) eta sasoi onean zeuden. Horrek mendebaldarrek laguntza bidali arte eutsi ahal izango ziotela sinestarazi zituen defendatzaileak. Are gehiago, itsas-armada indartsu samarra zeukaten; 26 itsasontzi guztira: 5 Genoar; 5 Veneziar; 3 Kreta Veneziar; Ancona ko 1; Aragoiko 1; Frantziako 1 eta 10 bat bizantziar.
Apirilaren 5rako sultana bere azken tropekin heldu zen eta defendatzaileek euren azken posizioak hartu zituzten. defendatzaile gutxiegi zirenez harresi guztien luzeran hedatzeko, kanpokoak baino ez gordetzea erabaki zen. Konstantinok eta grekoek Mesoteichion gordeko zuten, hau da, harresien erdiko zatia, bertan Lycus ibaiak hormak zeharkatzen baitzituen. Uste zutenaren arabera zati hori tokirik ahulena zen eta, beraz, erasoa hortik etorriko zelakoan zeuden. Giustiniani, enperadorearen iparralderago jarri zen, Myriandrionen (Charisiako ateetan). Geroago, setioak aurrera egin zuenean Mesoteichionera mugitu zen Konstantinorekin elkartzeko, Myriandrion Bocchiardi anaien zaintzapean uzten zuelarik. Minotto eta bere veneziarrak Blachernae jauregian jarri ziren, Teodoro Caristo, Langasco anaiak eta Chioseko Leonardo artzapezpikuarekin batera. Enperadorearen ezkerretara, hegoalderago, bi komandante jarri ziren Pegae ateak gordetzeko: Cataneo, genoar soldaduekin eta Theophilus Paleologus grekoekin.
Pegae Atetik Urrezko Aterako (azken hau Manuel deitutako genoar batek gordetzen zuen) harresiaren zatiak Filippo Contarinik defendatzen zituen. Bitartean, Demetrius Cantacuzenus Teodosiar harresietako iparraldeko muturreko zatian jarri zen. Itsasoko harresietan defendatzaile gutxiago zegoen: Jacobo Contarini Stoudionen jarri zen, bat-batean bildutako monje grekoen indar bat bere ezkerretara zuelarik eta Orhan printzea Eleutherius portuan. Pere Julià Jauregi Handian jarri zen genoar eta katalan soldaduekin; Kieveko Isidoro artzapezpikuak penintsularen muturra gordetzen zuen. Itsasoko hormak, Urrezko Adarreko hegoaldeko itsasbazterrean, Gabriel Trevisano buruzagi zeukaten tropa genoar eta veneziarrek defendatzen zituzten. Bi erreserba taktikoak ere bazeuden hirian, atzerago; bat Petra barrutian lurreko harresien atzeko aldean bertan eta bestea Apostolu Santuen elizatik gertu. Lehenengoa Loukas Notaras komandantearen menpe zegoen eta bigarrena Nicephorus Palaeologusen menpe. Alviso Diedo veneziarrak itsasontzietan agintzen zuen. Bizantziarrek kanoiak izan arren, otomandarrenenak baino askoz txikiagoak ziren eta haien atzerapenak euren harresiei kalte egiten zien.
David Nicolleren arabera, arraro egin arren, Konstantinoplarenak eginda zegoelako ideia guztiz oker zegoen. Mapa batean gainbegiratuta pentsa liteke kinka larrian zeudela, baina egoera ez zen hain desorekatua. Konstantinopla bere garaietako hiririk gotortuena zela ere aldarrikatu dute.
Setioa
Setioaren hasieran, Mehmedek bere troparik onenak bidali zituen Konstantinoplatik at geratzen ziren bizantziar gotorlekuak azpiratzera. Bosforoan zegoen Therapia gotorlekua eta Marmar itsasotik gertu zegoen Studius hiriko gaztelu txikiagoa egun gutxitan hartu zituzten. Baltoghlu almirantearen armadak Marmara itsasoko Printzeren uharteak konkistatu zituen. Bitartean, Mehmeden kainoi erraldoiek asteak eta asteak eman zituzten harresiak bonbardatzen, baina haien zehaztugabetasunik eza eta berriro kargatzeko behar zuten denbora luzea zirela eta, bizantziarrek egindako ia kalte gehienak konpondu ahal izan zituzten. Beraz, kanoiek ez zuten eragin handian setioan.
Mehmedek Galatan barrena egur koipetuzko errepide bat eraikitzea agindu zuen, Urrezko Adarreko iparraldean. Horrela, itsasontziak errepide horretatik sartu zituen barneko portura apirilaren 22an. Mugimendu horrekin Pera genoar hiritik zetozen hornigaien trafikoa larriki mehatxatu zuen. Apirilaren 28an bizantziarrek otomandarren itsasontziak txikitzeko saiakera bat egin zuten grekoen sua erabiltzen, baina otomandarrak jakinaren gainean zeuden eta atzera bota zituzten kristauak. Berrogei italiarrek ihes egin ahal izan zuten suntsitzen ari zen itsasontzitik eta iparraldeko itsasbazterreraino igeri egin zuten. Mehmeden aginduei jarraituz gatibu guztiak zutoinean sartu zituzten defendatzaileen begien bistan. Haiek mendekatzeko bizantziarrek zeuzkaten gatibu guztiak harresietara eraman zituzten, 260 bat, eta bertan banan-banan hil egin zituzten otomandarren begien bistan. Otomandarren itsasontzien aurkako erasoaren porrota zela eta, defendatzaileek haien soldaduak sakabanatu behar izan zituzten itsasoko harresiak defendatzeko.
Otomandarrek harresiak hartzeko aurrez aurreko eraso batzuk egin zituzten, baina beti bota zituzten atzera galera handiekin. Niccoló Barbaro veneziar zirujauk idatzi zuen bere egunerokoan maiz gertatzen ziren lurreko erasoei buruz, batez ere, janizariek egindakoei buruz:   "“Turkiarrak harresien oinetara etortzen ikusi zuten borrokaren bila, batez ere, janizariak… eta haietako bat edo bi hiltzen zirenean berehala etortzen ziren turkiar gehiago eta hildakoak jaso eta eramaten zituzten… bost axola zitzaien hiriko harresietatik zein gertu zeuden. Gureok tiro egiten zieten kanoi eta baleztez, haien herrikideak garraiatzen ari zirenei destatzen zieten, eta biak ala biak erortzen ziren zerraldo lurrera, eta berriro ere etortzen zen turkiar gehiago eta haiek bertatik eramaten zituzten, ez ziren heriotzaren beldur, baina nahiago zuten haietako hamar hil izana harresietan turkiar gorpu bakar bat uztearen lotsa sentitu baino.”"Aurrez aurreko eraso alfer haien ostean, otomandarrek maiatzaren erditik 25era meatzeak zulatzen saiatu ziren harresien azpiak jateko. Zulatzaile asko Serbiar despota k bidalitako  Novo Brdo-ko germaniar jatorrizkoak ziren. Zagan Pasharen agindura jarri zituzten. Hala ere, genoar indarrekin batera etorritako Johannes Grant ingeniari batek bizantziarrei meatzeak eraikitzen lagundu zizkien turkiarrenetan sartzeko eta haien langileak hiltzeko. Bizantziarrek maiatzaren 16aren gauean lehenengo tunel  serbiarra aurkitu zuten. Maiatzaren 21, 23 eta 25an tunel gehiago aurkitu zituzten eta suntsitu ere borroka latzaz eta su grekoaz. Maiatzaren 23an, bizantziarrek bi ofizial turkiar atzeman zituzten. Haiek turkiar tunel guztien berri eman zieten bizantziarrei eta denak hondatu zituzten.
Maiatzaren 21ean, Mehmedek mezulari bat bidali zuen Konstantinoplara eta setioa altxatzeko eskaintza egin zuen amore ematen bazuten. Enperadoreari eta biztanleei euren ondasunekin hiritik ateratzen utziko ziela agindu zuen. Are gehiago, sultanak enperadorea Peloponesoko gobernadoretzat hartuko zuen. Azkenik, hiritik alde nahi ez zuen edonoren ziurtasuna bermatu zuen. Konstantino XI.ak bi eskakizun besterik ez zituen onartu: sultanari zerga handiagoak ordaindu eta turkoen eskuetan zeuden gazteluen eta lurraldeen estatusa baietsi. Hala ere, enperadoreak ez zuen hiritik alde egin nahi borroka egin barik:"Hiria zuri emateari buruz, nik ezin dut erabaki hori hartu ezta hiri honetako beste edozein hiritar batek ere: guztiok libreki bat etorri baikara gure bizitzei kasu egin barik."Mehmedek, orduan, azken kontseilu baterako dei egin zien  ofizial nagusiei. Bisirretako batek, Halil Pasha beteranoak, Mehmedek hiria konkistatzeko zituen asmoak beti gaitzesten zituenak, setioa bertan behera uzteko aholkua eman zion, azken zorigaitzaren aurrean. Zagan Pashak Halil Paxaren aurka egin zuen eta berehalako eraso bat eskatu zuen. Bizantziar defentsa nahikoa ahulduta zegoela uste izanik, Mehmedek harresiak indar hutsez erasotzeko asmoa zuen, eta azken erasoaldia prestatzen hasi zen.
Azken erasoaldia
Azken erasoaldiaren prestaketak maiatzaren 26ko gauean hasi ziren eta hurrengo egunera arte jarraitu zuten. Gerra-kontseiluan erasotzea erabaki eta gero, hurrengo 36 ordutan otomandarrek euren indarrak mobilizatu zituzten eraso orokorrerako. Maiatzaren 28an otoitza eta atsedenerako baimena  eman zieten soldaduei azken erasoa hasi aurretik. Bizantziarren aldean, 12 ontziko veneziar flota txiki bat, Egeoa arakatu ondoren, hirira iritsi zen maiatzaren 27an, eta enperadoreari jakinarazi zioten ez zutela aurkitu veneziar erreskateko ontziteri handirik. Maiatzaren 28an, Otomandarren armada azken erasoaldirako prestatu zenean, hirian erlijio-prozesio handiak ospatu zituzten. Arratsaldean, bezperen azken zeremonia nagusi bat ospatu zen Hagia Sophian, bertan, enperadoreak latindar eta greziar elizetako ordezkari eta nobleziarekin parte hartu zuen. Ordura arte, otomandarrek 5.000 tiro bota zituzten beren kanoietatik 55.000 kilo bolbora erabiliz. Mezulariak noraezean zebiltzan kanpalekuetan zehar adarrak jotzen, Ghazisak iratzartzeko. Asteartean, maiatzak 29, gauerdian hasi zen erasoa. Otomandar Inperioaren tropa kristauek eraso zuten lehenik, bata bestearen atzetik zetozen azapen irregularren uhinak, gaizki entrenatuak eta hornituak. Anatoliako turkiar beylik indarrak, Blachernaeko harresien zati baten aurka bideratu ziren, hiriaren ipar-mendebaldean. Harresien zati hura lehenago eraiki zuten, XI. mendean, eta askoz ahulagoa zen. Turkiar mertzenarioek harresi-sail hura haustea lortu zuten eta hiriara sartu ziren, baina defendatzaileek kanpora egotzi zituzten. Azkenean, eliteko Janissariek osatutako azken olatuak hiriko harresiei eraso egin zien. Giovanni Giustiniani, lehorreko defendatzaileez arduratzen zen Genoako jenerala, larri zauritu zuten erasoan, eta harresitik jaitsi zuten genoarrek hirira eramateko senda dezaten. Horrek izua sortu zuen defendatzaileen lerroetan.
Hasierako erasoaren ondoren, otomandar armada Mese etorbidean barrena, -hiriko errepide nagusia- hedatu zen, foro handiak eta Apostoluen Eliza igarota. Egoitza horretan Mehmed II.ak bere patriarka izendatu berria ezarri nahi zuen bere menpeko kristauak hobeto kontrolatzeko. Mehmed II.ak goardia bat bidali zuen eraikin giltzarri hauek babesteko. Enperadoreak esleitu zien harresiaren atalean zeuden katalanek ohore handiz hartu zuten eroritako azken tropak izatea. Sultanak Pere Juliàri, bere semeei eta Joan de la Via kontsulari burua moztu zien, besteak beste.
Zibil batzuek ihes egitea lortu zuten. Veneziarrak beren untzietara itzuli zirenean, otomandarrek jada Urrezko Adarreko hormak hartu zituzten. Zorionez, otomandarrei ez zitzaien interesatzen esklabo izan zitezkeenak hiltzea, baizik eta hiriko etxeetan ostea, beraz hiriko altxorrak lapurtzeari lotu zitzaizkion. Urrezko Adarreko bokaletik indarrez ateratzeko agindu zien kapitain veneziarrak bere gizonei. Hori egin ondoren, veneziarrek soldadu eta iheslariz betetako gerrauntzietan alde egin zuten. Veneziarrek alde egin eta berehala, untzi genoar batzuk eta enperadorearen ontziak ere Urrezko Adarretik irten ziren. Itsasontzi horiek ihes egitea lortu zuten otomandar itsas armadarrak kontrola hartu baino lehen. Izan ere, otomandarrek eguerdira arte ez zuten itxi bokalea.
Turkoen armada Augusteoan elkartu zen, Hagia Sophiako eliza handiaren aurrean zegoen plaza zabala. Katedraleko brontzezko ateak zibil multzo handi batek trangatu zituen, jainkoaren babesaren eske bildu ziren. Ateak zulatu ondoren, soldaduek jendea bereizi zuten jendea esklaboen merkatuan prezioren arabera. Hildako otomandarrak ezezagunak dira, baina historialari gehienek uste dute oso handiak izan zirela setioko alferrikako eta azken erasoaldian egindako otomandar erasoengatik. Barbaro veneziarrak ohartarazi zuen hiriko kaleei odola zeriela "euri-ura erreketan bezala bat-bateko ekaitzaren ondoren" eta turkiar eta kristauen gorputzak itsasoaren gainean zirela "meloiak kanal batean bezala".
Otomandar Inperioaren sorrera
Laugarren Gurutzadaren aurretik ere, Bizantziar Inperioa mende batzuk lehenagotik lurraldeak galtzen ari zen Afrika eta Ekialde Ertainean herri eta estatu musulmanen bultzadaren ondorioz. XI. mendearen hasieran Asia Erdialdetik zetorren eta gaur egun Ekialde Ertaina denaren zati handi batean agintzen zuen tribu turkiar batek, seljuktarrak erasotzen eta Anatolian lurralde bizantziarrak konkistatzen hasi zen. XIII. mendearen amaieran seljukarrek jada Anatoliako ia hiri bizantziar guztiak hartu zituzten, penintsularen ipar-mendebaldeko hiri bakan batzuk izan ezik.
Garai hartan, Kayitarrek, beste klan erdi-nomada turkiar bat zena, Persiako ipar-ekialdeko Khorasanetik mendebaldera joan zen, eta, seljukarren alde eginez Anatolian Mongoliar Inperioaren aurka gertatu zen gudu batean, turkiar garaipena erabaki zuen. Ala al-Din Kay Qubadh I.a seljukar sultanak, esker on bezala, bere liderra zen Ertuğruli inperioaren ipar-mendebaldean zegoen lurralde menditsu bat eman zion Söğüt izeneko lurralde bizantziarretik gertu. Seljukar estatua, handik gutxira, seljukar eta mongoliar botereak onartzen ez zituzten emirerri txikietan banatzen hasi zen. Emirerri hauetako bat, seljukarrei lagundu zien turkiar klanarena, Osman I.a Gazi (Ertuğrulen semea zena eta otomandar edo Otomandar Dinastiari izena emango ziona) deituriko lider baten agintepean beranduago Otomandar Inperioaren jatorrizko sorgunea izango zena.
Basakeriak
Beste iturri batzuek otomandar inbaditzaileen beste arpilatze basatiagoen berri ematen dute. Kiosko Leonardek Konstantinoplaren erorialdearen ondorengo izugarrikeriak kontatu zituen, otomandar inbaditzaileek hiria arpilatu zutela, milaka eta milaka pertsona hil edo esklabotu zituztela, eta moja, emakume eta haurrak bortxatu zituztela."Baliozko gauzak eta beste harrapakin guztiak kanpamendura eraman zituzten, eta hirurogei mila kristau harrapatu zituzten. Teilatu edo elizetako hormetan ipinitako gurutzeak eraitsi eta zapaldu egin zituzten. Emakumeak bortxatu egin zituzten, birjinak desfloratu eta gazteak lizunkeria lotsagarrietan parte hartzera behartu zituzten. Atzean geratu ziren mojak, baita, begi bistan mojak zirela argi geratu arren, desohoratu egin zituzten libertimendu zikinekin."
Live and Let Die (filma)
Live and Let Die (euskaraz Bizi eta hiltzen utzi) 1973eko Guy Hamilton ingeles zinema zuzendariaren espioitza filma da, Ian Fleming idazlearen Live and Let Die eleberrian oinarritua. Roger Moore aktoreak James Bond protagonista anteztu zuen lehe filma izan zen. Harekin batera, Yaphet Kotto, Jane Seymour, David Hedison eta Bernard Lee aktoreek antzeztu zuten.
Paul McCartney musikariak ondu eta Wings musika taldeak jotako Live and Let Die abestiak Jatorrizko abesti onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.
New York eko Harlem auzoa, New Orleans, Louisianako Irish Bayou eta Antilletako fikziozko San Monique uhartean girotu zen.
Argumentua
Hogeitalau ordu eskasetan, droga-trafiko sare bat ikertzen ari ziren britainiar zerbitzu sekretuko hiru agente hil dituzte. Arrasto guztien arabera, erruduna Karibe itsasoko uharte batako diktadore Kananga doktorea (Yaphet Kotto) dela dirudi. James Bond, 007 agentea pertsonaia misteriotsu hori ikertzeko New York era bidali da.
Andrena lapponica
Andrena lapponica erle espezie bat da, Andrena generoan eta Andrenidae familian.
Amenemhat I.a
Sehetepibra Amenemhat edo Amenemhat I.a, Egiptoko XII. dinastiaren sortzailea eta dinastia honetako lehen faraoia da. K.a. 1976tik K.a. 1947 arte gobernatu zuen, Jürgen von Beckerathen arabera.
Manetonek Ammanemes deitzen du, Sexto Julio Afrikanoren arabera, edo Ammenemes Eusebio Zesareakoaren arabera, Sesoncosisen aita bezala bakarrik aipatzen duen arren. Turineko Errege Kanonaren txatalak, ...tepib... erakusten du, 2.20 erregistroan. Abidoseko Errege Zerrendan eta Saqqarakoan, Sehetepibra bezala agertzen da.
Biografia
Amenemhat, errege familiakoa ez zela eta, tronura, bere erregealdi osoan iraungo zuen nobleziaren oposizio indartsu batekin igo zen. Hiriburua, Ity-Tauyn antolatu zuen, Menfisetik hegoaldera. Nilo ibaiaren ekialdeko ibarra sendotu zuen, eta Kanaan eta Libia eraso zituen, mugak mantentzera, lurraldeak konkistatzera baino bideratuago zeudenak.
Eraikinak
Bere piramidearen multzoak, El Lishten eraikia, Tebastar eragineko arkitektura kontzeptuak isladatzen ditu, bi mailetan dauden terrazekin, Mentuhotep II.aren kasuan bezala. Piramideak, 55 metroko altuera eta 78 metroko luzera izan zuen. Nukleoa, Egiptoko Antzinako Inperioko beste piramide batzuetatik lapurtutako harrizko blokez osatua dago, Giza eta Saqqaratik datozenak. Kanpo estaldura, Turako harrobietako kareharri dizdiratsuz egin zen.
Testu literarioak
Amenemhat, Egiptoko Inperio Ertaineko hiru testu literariotan aipatzen da:
Couloutre
Couloutre Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Couloutre udalerrian erroldatutako biztanleak 220 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 201 etxebizitza zeuden, 118 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 62 bigarren erresidentzia ziren eta 21 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 197etxeak ziren. 118 etxebizitza nagusietatik 93 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 44 etxek lau zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 84 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 71 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 119 ziren, horien artean 75 aktiboak ziren eta 44 inaktiboak ziren. 75 pertsona aktiboetatik 68 lanean zeuden (39 gizon eta 29 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 44 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Couloutre udalerrian 108 unitate fiskal zeuden, 208 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.933,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Couloutre udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 693 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pubis-mendi
Haren tamaina hormonen-maila eta gantz-metaketaren arabera aldatzen da. Normalean pubertaroan handitu eta ilez estaltzen da. Sexu harremanetan pubis-hezurra babesten du.
Greenville (Florida)
Greenville Floridako herri bat da. Madison konderrian kokatua dago. 2010ean 817 biztanle zituen, 3.4 kilometro koadrotan banatuta.
Luis Zubero
Luis Zubero Aldekoa (Zeberio, 1948ko martxoaren 18a - ) euskal txirrindulari ohia da. Hiru Itzuli handietan parte hartu zuen. Bere lehenengo urtean Frantziako Tourrean, 15. postua eskuratu zuen. Bere semea Julen, txirrindularia izan da, baita ere.
Ibilbidea
1968an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.
1969ko Etorkizuneko Tourrean bigarren amaitu zen sailkapen orokorrean.
1969 eta 1976 artean txirrindulari profesionala izan zen eta 4 garaipen lortu zituen.
Palmaresa
1969
1970
1971
1973
Merzouga
Merzouga Marokoko hego-ekialdeko herri txiki bat da. Rissanitik 35 kilometrotara eta Erfoudtik 45era dago. Aljeriako muga ere oso gertu dago, 50 kilometrotara. Sahara basamortuan dago.
Ezaugarriak
Erg Chebbiren herri ezagunena da. Saharako erg bat da eta, ondorioz, turismo ibilbide askoren partea da. Inguruan badira beste herri batzuk: Hassilabied, lau kilometrotara, Tanamoust, hiru kilometrotara, Takoujt, 1,5 kilometrotara, Khamlia 7 kilometrotara eta Tisserdmine, 15 kilometrotara.
Biztanleak berbereak dira, neurri handi batean. Ksar Hamlian gnawa bereber populazioa dago, bestetik; ganwak garai bateko esklaboen ondorengoak dira, egun berbereak bezala onartuak. Ganwek musika berezi bat egiten dute, esklabotza garaiaren oroimena: dantzetan askatzeko prozesua adierazten dute eta musika tresna batzuk kateen soinuak simulatzen dituzte.
Merzougan Marokoko ur-naturalaren erreserba handiena dago. Nahiz eta basamortuan egon, euria egiten du eta, batzutan, uholdeak pairatu dituzte. Esaterako, 2006an hiru hildako izan ziren eta ehundaka pertsonek ihes egin behar izan zuten.
Turismoa
Herriaren aktibitate ekonomiko nagusia turismoaren inguruan antolatzen da. Herri honetatik basamortuan zeharreko ibilaldiak antolatzen dira, ezagunenak dromedarioz. Ohikoa da, esaterako, Oasi Handian gaua egitea.
Merzouga Rally Dakar Series barruan sartu ohi da. Turismo garapen hori kritikatua izan da.
4L Trophy ere herri honetara heltzen da.
Romanengo
Romanengo Italiako udalerri bat da. Cremonako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Romanengok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Errusiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa
Errusiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa urtero ospatzen da 1994tik espezialitate honetako urteroko Errusiako txapelduna erabakitzeko.
Titulua banakako erlojupeko espezialitatean jokatutako lasterketa bakar baten garaileari ematen zaio. Garaileak, erlojupeko proba orotan Errusiako banderaren koloreak dituen maillota erabiltzeko eskubidea du hurrengo urteko txapelketararte.
Txapelketa honetan garaipen gehien lortu dituena Vladimir Gusev da, bost garaipenekin.
Xabi Lassalle
Xavier "Xabi" Lassalle (Baiona, ) lapurtar izotz hockeyko jokalari ohia da, aurrelari moduan aritzen zena. Urte askoz Hormadi Elite eta Boxers de Bordeaux taldeetan jokatu zuen.
Diarios de Motocicleta
Diarios de Motocicleta (euskaraz Motozikleta Egutegiak) 2004ko Walter Salles brasildar zinema zuzendariak zuzendutako biografia film bat da. Che Guevara argentinar iraultzailea izango zenak 23 urterekin Hego Amerikan barna burututako motozikleta bidaian idatzitako egutegietan eta oroimenetan oinarritua dago. Gael García Bernal, Rodrigo de la Serna, Mercedes Morán, Jean Pierre Noher, Facundo Espinosa eta Mía Maestro aktoreek antzeztu zuten.
Chavanoz
Chavanoz Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Diarios de Motocicleta
2004ko Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabazi zuen ("Al otro lado del río", Jorge Drexler). 2004ko Donostiako Zinemaldian Ikuslegoaren Saria irabazi zuen.
Argumentua
1952an, "Che" Guevara (Gael García Bernal) medikuntza ikasle gaztak bere adiskide Alberto Granadorekin (Rodrigo de la Serna) batera Hego Amerikan barna motozikleta zaharkitu batean bidaiatu zuen. Ernesto, legenarran espezializatutako 23 urteko medikuntza ikasle gaztea da, eta Alberto berriz, 29 urteko biokimikaria. Bi gazteek hegoamerikar kontinentearen ondare aberatsa eta giza eta gizarte topografia konplexua ezagutzeko aukera emango dien bidai bati ekingo diote. Biek Buenos Aires hiriko familiak atzean utzi eta Norton 500 cc motozikleta zahar batean izpiritu abenturazaleak bultzaturik bidaiatuko dute.
Chavanoz
Biztanleria
2007an Chavanoz udalerrian erroldatutako biztanleak 4.127 ziren. Familiak 1.423 ziren, horien artean 297 pertsona bakarrekoak ziren (123 bakarrik bizi ziren gizonak eta 174 bakarrik bizi ziren emakumeak), 359 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 668 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 99 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.521 etxebizitza zeuden, 1.447 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 55 hutsik zeuden. 1.087 etxeak ziren eta 431 apartamentuak ziren. 1.447 etxebizitza nagusietatik 944 bere jabearen bizilekua ziren, 481 alokairuan okupaturik zeuden eta 23 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 74 etxek bi zituzten, 232 etxek hiru zituzten, 459 etxek lau zituzten eta 676 etxek bost zituzten. 1.058 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 599 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 709 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.752 ziren, horien artean 1.964 aktiboak ziren eta 788 inaktiboak ziren. 1.964 pertsona aktiboetatik 1.704 lanean zeuden (949 gizon eta 755 emakume) eta 261 langabezian zeuden (114 gizon eta 147 emakume). 788 pertsona inaktiboetatik 200 erretiraturik zeuden, 304 ikasten zeuden eta 284 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chavanoz udalerrian 1.471 unitate fiskal zeuden, 4.174,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.722 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 121 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 19 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 26 eraikuntza enpresak ziren, 32 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 33 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 7 igeltseroak, 3 margolariak, 5 zurginak, 5 iturginak, 1 argiketaria, 3 ile apaindegiak, 3 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 arropa denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Chavanoz udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Alcaláko Unibertsitatea
Alcaláko Unibertsitatea (Universidad de Alcalá) Alcalá de Henaresko unibertsitate publikoa da, Alcalá de Henaresen eta Guadalajaran campusak dituena.