cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Errubeola
Gaitz honen sintomarik azpimagarriena larruazalean agertzen den exantema tipikoa da, orban arrosa txiki ugariz osatutakoa (irudia).
Errubeola aitortu beharreko gaitza da Euskal Herrian. 2007. urtean bi kasu besterik ez ziren jakinarazi EAE-an, eta 2006an 15.
Etiologia
Errubeolaren eragilea Togabirusen taldeko birus bat da. Birus hauek RNA dute material genetiko gisa, kapside ikosaedriko batez babestua. Kapsidearen gainetik hemaglutininak dituen geruza bat dago.
Belinda Bennett
Belinda Bennett (Santa Helena, Erresuma Batua, 1977 inguruan) santahelenar gurutzaontzi kapitaina da. Munduko lehen emakumezko gurutzaontzi-kapitain beltza da.
Errubeola
Etiologia
Errubeolaren birusaren gordailu bakarra gizakia da.
Belinda Bennett
Bizitza
Santa Helena itsasoaz haraindiko britainiar lurraldean jaio eta hazi zen. 17 urte zituenean ontzigaineko kadete lana hartu zuen RMS St Helena zama-bidaiontzian. 2003an, bederatzi urte igaroeta bigarren ofizial mailara igotzea lortu ondoren, ontzia utzi zuen. Ondoren, SS Delphine laketontzian eta Isle of Man Steam Packet Companyren ferryetan lan egin zuen, baita itsasketa-eskolara itzuli ere maisutza bat ikastera. 2005ean Windstar Cruisesen hasi zen lanean bigarren ofizial gisa. Bertan mailaz igotzen jarraitu zuen. 2016ko martxoan Wind Star itsasontziko kapitain izendatu zuten eta Windstar konpainiako lehen emakume kapitaina izan zen.
Errubeola
Infekzioa
Errubeolaren birusa gaixoak kanporatzen dituen tanta infekziosoen bidez transmititzen da, gripea, barizela edo elgorriaren antzera. Birusa arnas jariakinetan dago, eta gaixoak (eztula edo doministiku egiterakoan) kanporatutako aerosol tantetan milioika birus patogeno daude.
Belinda Bennett
Bizitza
2018an Erresuma Batuak Merezimenduzko Zerbitzuari Merkataritza Ontzidiaren Domina eman zion.
Errubeola
Infekzioa
Arnas bidetik sartu eta faringea eta gongoil linfatikoak infektatzen ditu birusak. Gero, linfaren bidez odolera iritsi, eta gorputz osora hedatzen da. Haurdun dauden emakumeengan birus honek karen edo plazenta zeharkatzeko ahalmena izaten du, kalte oso larriak sortuz umekiari.
Barizela edo elgorriaren birusen aldean errubeolarena ez da hain kutsakorra. Gaitza bera ez da besteak bezain larria, orokorrean.
Sintoma klinikoak
Zenbait kasutan birusaren infekzioak ez du inongo sintomarik eragiten. Jende askok gaitza pasatu du ohartu gabe, froga antigenikoek frogatzen dutenez.
Sintomak daudenean gaitzaren inkubazio epea 2 edo 3 astekoa da. Umeengan sukarra, eztula, ondoeza eta gongoil linfatikoen hantura agertzen da lehenengo fase batean. Gero, larruazaleko exantema, gorputz osora zabaltzen dena.
Helduak infektatzen direnean antzeko sintomak azaltzen dira, baina horietaz gain baita artralgiak eta artritisa ere, batez ere eskumuturrean, atzamarretan eta belaunetan.
Haurdunaldiaren lehenengo hiru hilabeteetan gaitzak ondorio oso larriak eragiten dizkio fetuari. Abortuaren arriskuaz gain, errubeolak buruko atzerapena, gibeleko lesioak, kardiopatiak, gorreria eta begietako akatsak sor ditzake umekiarengan.
Diagnostikoa
Froga serologikoen bidez egiten da, gaitzaren antigorputz espezifikoak bilatuz.
Profilaxia eta tratamendua
Profilaxiaren aldetik babes handia ematen duen txertoa erabiltzen da, txerto hirukoitz biriko delakoa. Euskal Herrian txerto hau txertaketa-egutegian dago, eta bi dositan ematen da: lehenengoa urte batekin eta bigarrena 4 urteekin. Errubeolaren aurrean ez ezik, txerto honek elgorria eta hazizurriaren aurrean ere babesa ematen du.
Emakumea seronegatiboa denean ere, eta haurdunaldiaren aurretik, gomendatzen da txertoa ematea, errubeola kongenitoa ekiditeko.
Gaixotasun biriko askorekin gertatzen den moduan, ez dago birusaren aurkako tratamendu espezifikorik. Gaitzaren sintomak arintzeko parazetamola erabili ohi da.
Anchoa lyolepis
Anchoa lyolepis Anchoa generoko animalia da. Arrainen barruko Engraulidae familian sailkatzen da.
Liolaemus diaguita
Liolaemus diaguita Liolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
Hisayoshi Harasawa
Hisayoshi Harasawa (原沢 久喜) judo borrokalari japoniarra da.
Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezko domina lortu zuen >100 kg-ko gizonezkoen kategorian, Teddy Riner frantziarraren (urrezkoa) atzetik eta Rafael Silva brasildarra eta Or Sasson israeldarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa).
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezkoa lortu zuen talde mistoko kategorian Japoniako taldearekin, Frantziako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Alemania eta Israelgo taldeen (elkarbanatutako brontzezkoa) aurretik. Honako hauek osatzen zuten Japoniako taldea: Uta Abe, Shohei Ono, Chizuru Arai, Shoichiro Mukai, Akira Sone, Aaron Wolf, Tsukasa Yoshida, Miku Tashiro, Shori Hamada, Hifumi Abe, Hisayoshi Harasawa eta Takanori Nagase-k.
Hereña
Hizkuntza nagusia gaztelania du, XVI. mendea baino lehen galdu zen euskara.
Ondasun nabarmenak
Aipagarri dira San Migel parrokia eliza eta San Bartolome ermita erromanikoa.
Lasierra
Lasierra Arabako Erriberagoitia udalerria osatzen duten herrietako bat da. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 8 pertsona bizi ziren bertan.
Argyripnus electronus
Argyripnus electronus Argyripnus generoko animalia da. Arrainen barruko Sternoptychidae familian sailkatzen da.
Iraupen-lasterketa (automobilismoa)
Iraupen-lasterketa ohi baino iraupen luzeagoko auto lasterketa edo moto lasterketa da. Bertan ibilgailuen fidagarritasuna eta gidarien erresistentzia fisikoa probatzen dira. Automobilen kasuan, lasterketa mota hau turismoekin, grand turismoekin edo sport prototipoekin lehiatzen da, rally raidetan izan ezik, hala nola Dakar rallya eta Baja 1000 kasuetan, eta Chamonix-eko 24 orduen kasuan., elur gainean autoekin ibiltzen direnak. Iraupen-lasterketa ia guztietan gidariak aldatzea baimenduta edo behin baino gehiagotan beharrezkoa da.
Orokorrean, helburua lasterketa zirkuituari ahalik eta bira gehien aurrez zehaztutako denboran edo aurrez zehaztutako distantzia ahalik eta denbora laburrenean egitea da. Lehenengoen artean Daytonako 24 orduak, Le Manseko 24 orduak, Nürburgringeko 24 orduak, Spako 24 orduak eta Sebringeko 12 orduak dira, eta bigarrenetan Petit Le Mans, Monzako 1000 km eta Bathursteko 1000 km. Lasterketetako gutxieneko iraupenak lau ordu edo 800 km dira, nahiz eta maila lokalean edo amateur mailan distantzia motzagoak onartzen diren.
To the Wonder
To the Wonder, 2012ko Terrence Malick estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Ben Affleck, Olga Kurylenko, Rachel McAdams eta Javier Bardem aktoreek antzeztu zuten.
2012ko Veneziako Zinemaldian lehiaketara estreinatu zen.
Argumentua
Frantzia, Paris, Neil (Ben Affleck) idazle bilakatu nahi duen estatubatuarra eta Marina (Olga Kurylenko) europar ama ezkongabea elkar ezagutu eta Mont-Saint-Michel uhartean amodiozko une batez gozatuko dute, biek berriz maiteminduak egotearen sentipenaz bizipoza berreskuratuz. Neilek bizimodu hobe baten bila sorterria laga du, atzean iraganako hainbat gertaera mingarri utziz. Marinari begietara so eginez, Neilek gogobetez maitatu dezakeen emakumea topatu izanaz ziur dago. Horregatik, biak nahiz Marinaren Tatiana (Tatiana Chiline) alabarekin batera elkarrekin bizi eta AEBetara joatea proposatuko die. Baina zenbait urteren buruan, Neilen bizitzan beste emakume bat indar berdinez edo gehiagoz sartuko da: Jane (Rachel McAdams), Neilen haurtzaroko adiskidemina. Lortuko al du Neilek bere hasierako Marinari emandako zina leial mantendu ala bere bizitza aldatu eta beti irrikatu duen etorkizuna ekarriko diezaioken erabakia hartuko ote du?
Haurtxo
Haurtxoa edo umetxoa haur txikia da, hitz egin edo ibili ez dena. Haur jaioberria 27 egun edo gutxiagoko haurra da, erditze normalez edo zesarea bidez jaioa.
Haurtxoa gurasoen edo tutoreen mende dago erabat, eta oinarrizko premiak asetzeko edo oinarrizko jarduerak egiteko haren arreta behar du. Edozein behar edo deserosotasun izanez gero, haurrak negar egingo du helduen arreta erakartzeko.
Zosterops silvanus
Zosterops silvanus Zosterops generoko animalia da. Hegaztien barruko Zosteropidae familian sailkatua dago.
Angiotensinaren entzima bihurtzailea 2
Angiotensinaren entzima bihurtzailea 2 (ACE2) birika, arteria, bihotz, giltzurrun eta hesteetako zeluletako zelula-mintzei atxikitako entzima bat da. ACE2ak odol-presioa txikiagotzen du angiotensina II peptido baso-uzkurtzailearen hidrolisia katalizatuz, angiotensina (1-7) sortuz, hodi-zabaltzaile bat. ACE2ak bere antzekoa den angiotensinaren entzima bihurtzailearen (ACE) ekintzari aurka egiten dio, eta horregatik gaixotasun kardiobaskularren aurkako botiken helburu interesgarria da.
ACE2 koronabirus batzuen sarrera puntua ere izan ohi da, nabarmen HCoV-NL63, SARS-CoV, eta SARS-CoV-2. Batzuetan, gizakien ACE2 entzimari hACE2 deritzo.
Ez da posible! (telebista saioa)
Ez da posible! ETB1en emititzen den zapping saioa da. Artxiboko irudien bidez Euskal Telebista-ko momenturik onenak erakusten ditu. Programa astelehenetik ostegunera emititzen da 21:15ean, euskaraz eta eguneroko 15 minutuko pilula txikietan. Igandetan berriz, asteko lau atalak batuta, ordubeteko bilduma ematen dute 21:00etan. Azaroaren 16tik aurrera igandetako programa larunbat arratsaldeetan ematen hasi ziren 15:00etan.
Angiotensinaren entzima bihurtzailea 2
Egitura
Angiotensinaren entzima bihurtzailea 2 endotelioaren gainazalean eta beste zelula batzuetan aurki daitekeen zinkduk metaloentzima bat da. ACE2 proteinak N-terminal M2 domeinuko peptidasa bat da C-terminaleko giltzurruneko kolektrina aminoazidoen domeinu garraiatzaile bat.
ACE2 igarobide bakarreko mintzen zeharreko proteina bat da, eta bere domeinu aktibo entzimatikoki agertzen da birikietako eta beste ehun batuetako zelulen gainazalean. ACE2aren zelula-kanpoko domeinua mintzaren beste aldeko domeinuan protelisia gertatzen da sheddasa izeneko beste entzima baten bidez, eta sortzen da proteina disolbagarri berria odol-jarioan jariatzen da eta txizaren bidez kanporatzen da.
Ez da posible! (telebista saioa)
Programa honekin ETB 1ek goizetik gauera arte errepikapenik gabeko programazio propioa edukitzea lortu zuen. Aurretik, Gaur egun eta access prime-time ordutegien arteko ordu erdi horretan errepikapenak ematen baitzituzten.
U-571 (filma)
U-571 2000ko Jonathan Mostow estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra film bat da. Matthew McConaughey, Bill Paxton, Harvey Keitel, Thomas Kretschmann eta Jon Bon Jovi aktoreek antzeztu zuten.
Ez da posible! (telebista saioa)
Saioko zuzendaria Jon Garate da. Aurretik Biba zuek!-en Artxibo jaunaren atalarekin hasi zen. Programak ez du auzkezlerik, baina bai OFF ahotsa edo narratzaile bat. Hori Mikel Fernandez aktoreak egiten du.
Angiotensinaren entzima bihurtzailea 2
Funtzioa
ACE2ren funtzio primarioa angiotensinaren entzima bihurtzailearen (ACE) balantza egitea da. ACEk angiotensina I hormona angiotensina II hodi-uzkurtzailean bilakatzen du. ACE2k, kontrara, angiotensina IIaren fenilalanina karboxilo terminala aldatzen du (Asp-Arg-Val-Tyr-Ile-His-Pro-Phe) angiotensina (1-7) hodi-zabaltzailearen hidrolizazioaren bidez (H-Asp-Arg-Val-Tyr-Ile-His-Pro-OH). ACE2ak beste hainbat peptido ere eralda ditzake, [des-Arg9]-bradikinina, apelina, neurotensina, dinorfina A eta ghrelina kasu. SLC6A19 aminoazido garraiatzaile neutralaren bidea mugatzen du zelula-mintzean eta loturik dago Hartnupen gaixotasunarekin. ACE2arekin saguetan egindako ikerketak erakutsi du odolko glukosa mailan ere eragina duela, baina oraindik ez da ezaguna horren mekanismoa.
Ez da posible! (telebista saioa)
Lehenengo denboraldia 2021eko apirilaren 12an estreinatu zen eta 2021eko uztailaren 1ean amaitu. Astelehenetik ostegunera ETB 2-ko Teleberriren ordutegi berean ez zituen audientzia datu onegiak eman. Igandetako bildumek ordea kuota ona lortu zuten.
Liptovský Ondrej
Liptovský Ondrej Eslovakiako udalerri bat da, Liptovský Mikuláško barrutian kokatuta. 4,69 km²ko azalera du eta 616 biztanle 2017ko datuen arabera.
Bouhet
Biztanleria
2007an Bouhet udalerrian erroldatutako biztanleak 690 ziren. Familiak 228 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren gizonak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 65 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 110 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 15 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 258 etxebizitza zeuden, 232 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 252 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 232 etxebizitza nagusietatik 200 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 4 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 79 etxek lau zituzten eta 124 etxek bost zituzten. 185 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 73 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 148 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Liptovský Ondrej
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1332. urtekoa da.
Cornod
Cornod Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Ez da posible! (telebista saioa)
2021eko udan COVID-19-a zela eta festarik ospatu ezin zenez, 5 saio berezi eskaini zituzten euskal hiriburuetako festei buruz prime time ordutegian, 22:30ean. Programa bakoitzak ordubeteko iraupena izan zuen.
Bouhet
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
U-571 (filma)
Argumentua
1942, Bigarren Mundu Gerra, Alemaniar Itsas Gudarosteak Aliatuek galera handian burutzen ari zaizkio. Hitlerren agindupeko U-boot itsaspekoak Enigma komunikazio sistemari esker aliatuen ontzi ugari hondoratzen ari dira, ontziak suntsitu aurretik euren kokapen zehatza jakinaraztea ahalbideratzen baitu. Halere, estatubatuar kapitain batek (Matthew McConaughey) Iparraldeko Atlantikoaren erdian dagoen U-571 alemaniar itsaspekoan doan Enigma makinaren seinaleak topatzea lortu du. Hori dela eta, ofizial aliatu talde bat alemaniarrez mozorrotu eta U-571 itsaspekoa bereganatzeko bidaliak izango dira, Enigma deskodifikatzailea eskuratu eta alemaniarren komunikazioaren berri izateko helburuz.
Cornod
Biztanleria
2007an Cornod udalerrian erroldatutako biztanleak 223 ziren. Familiak 92 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ez da posible! (telebista saioa)
Bigarren denboraldia 2021eko irailaren 6an hasi zen eta nahiz eta audientzia datuek gorantz egin, 2022ko apirilaren 21ean Euskal Telebistak programa bertan behera utzi zuen, betirako.
Cornod
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Bouhet
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 458 ziren, horien artean 320 aktiboak ziren eta 138 inaktiboak ziren. 320 pertsona aktiboetatik 296 lanean zeuden (163 gizon eta 133 emakume) eta 24 langabezian zeuden (6 gizon eta 18 emakume). 138 pertsona inaktiboetatik 35 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 73 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Cornod
Etxebizitza
2007an 159 etxebizitza zeuden, 98 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 56 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 153 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 98 etxebizitza nagusietatik 74 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 10 etxek hiru zituzten, 39 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 77 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 38 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Whitman konderria (Washington)
Whitman konderria (Whitman County) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Colfax da. 2010eko zentsuaren arabera 44,776 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Whitman konderriak 563,996 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,794 ura dira. Beste 559,202 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,94 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 44,776 pertsonetatik 38,800 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 2,040 dira. 721 beltzak edo afroamerikarrak. 272 amerikar natiboak ziren eta 99 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3,449 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 42 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,393 pertsonek kokatzen zuten.
Cornod
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 127 ziren, horien artean 104 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 104 pertsona aktiboetatik 98 lanean zeuden (51 gizon eta 47 emakume) eta 6 langabezian zeuden (1 gizon eta 5 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cornod udalerrian 103 unitate fiskal zeuden, 252 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.684 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Cornod udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 938 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sweet Home (bideo-jokoa)
Sweet Home (スウィートホーム) RPG generoko bideo-jokoa da. Capcomek Nintendo Entertainment Systemerako sortua, survival horror izango zenaren aurrekaria izan zen.
Sinopsia
Sweet Homek Mamiya Ichirouko etxe hutsera dokumental bat egitera menturatzen den bost laguneko talde baten istorioa kontatzen du. Etxera sartzean, atea haien atzean blokeatzen da, eta taldeak jakiten du etxea Mamiyaren mamuak eta beste izaki batzuek sorginduta dagoela. Orduan, denak hil baino lehen, etxetik ihes egiteko modua aurkitu behar dute.
Bouhet
Diru sarrerak
2009an Bouhet udalerrian 260 unitate fiskal zeuden, 738 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.213 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 zurgina, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Bouhet udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Julien-le-Vendômois
Saint-Julien-le-Vendômois Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Julien-le-Vendômois udalerrian erroldatutako biztanleak 271 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 162 etxebizitza zeuden, 110 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 32 hutsik zeuden. 155 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 110 etxebizitza nagusietatik 95 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 29 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 56 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 53 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ez da posible! (telebista saioa)
= Formatua =
Bedretto
Bedretto Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saint-Julien-le-Vendômois
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 170 ziren, horien artean 122 aktiboak ziren eta 48 inaktiboak ziren. 122 pertsona aktiboetatik 115 lanean zeuden (56 gizon eta 59 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 48 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Julien-le-Vendômois udalerrian 108 unitate fiskal zeuden, 259 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.694 euro zen.
Ez da posible! (telebista saioa)
1982ko abenduaren 31n piztu zen lehenengoz Euskal Telebista eta orduz geroztik 13.600 egun baino gehiago daramatza etengabeko emisioan. 2022an 40 urte beteko ditu eta saio honek ETBren historian izan diren momentu onenak errepasatuko ditu zapping erara.
Saint-Julien-le-Vendômois
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen eta 3 igeltseroak.
Ez da posible! (telebista saioa)
Era dibertigarri batean, momenturik onenak errepasatuko ditu, gaur egungo perspektibatik begiratuta: ETBren historia, euskal ospetsuen ibilbideak, debutak, famatuen txikitako irudiak, azken lau hamarkadetako kontzertuak, telebistako momenturik gogoangarrienak…
Angiotensinaren entzima bihurtzailea 2
Koronabirusen sarbidea
Zelula-mintza zeharkatzeko proteina gisa, ACE2 da koronabirus batzuek erabiltzen duten bidea zeluletan sartzeko, tartean HCoV-NL63, SARS-CoV (SARS sortzen duen birusa) , eta SARS-CoV-2 (COVID-19 eragiten duen birusa). Zehatzago oraindik, SARS-CoV eta SARS-CoV-2 birusen ziriaren S1 proteina lotzen da ACE2 domeinura zelulen gainazalean, endozitosia sortuz eta birusa zein entzima zelularen barruan kokatzen diren endosomatan eraldatuz. Sarbide honek eskatzen du ere ostalariaren TMPRSS2 proteasak S proteina hastea, eta bide honen inhibizioa aztertzen ari da aukera terapeutikoak eskaintzen dituelako. Ikusi da ere S-proteinaren glukosilazioa eteteak birusen sarrera nabarmen murrizten duela, eta horrek erakusten du gluko-proteina horrek prozesuan garrantzia duela.
Saint-Julien-le-Vendômois
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Angiotensinaren entzima bihurtzailea 2
Koronabirusen sarbidea
Zientzialari batzuek proposatu dute, hipotesi gisa, ACE2 maila gutxitzeak zeluletan infekzioak kontrolatzen lagun dezakeela. Bestetik, ACE2 birusek eragindako biriketako arazoetan babesa ere eskaintzen du, hodi-zabaltzailea den angiotentsina (1-7) ekoizten duelako. Are eta gehiago, saguekin egindako ikerketek erakutsi dute koronabirusaren ziriko proteinen eta ACE2aren arteko elkarrekintzak ACE2 maila gutxitzen duela zeluletan, bai proteina zelula barrura sartzen delako, baita degradazioa ematen delako ere, biriketan kalteak eraginez.
Ez da posible! (telebista saioa)
Gainera ikusleek ere beraien eskaerak egiteko aukera izango dute. Programara ikusi nahi dutena eskatu eta hauek emititu egingo dute.
= Denboraldiak =
Heeojil gyeolsim
Decision to Leave 2022ko Park Chan-wook hegokorear zinema zuzendariaren film dramatikoa da.
Sinopsia
Hae-joon-en poliziako detektibea da, eta mendi batetik erorita hil egin den gizon dirudun baten kasua ikertzen ari da. Erori egin zen, bere burua bota zuen edo bota egin zuten argitu behar du. Horretarako, hildakoaren emaztea, Seo-rae, galdekatuko du, eta haren jarrera hotzak gizonaren hilketaren susmagarri bilakatuko du. Txinatik migratutako emakumearen eta polizia hegokorearraren artean dagoen desirak eta erakarpenak interes eta susmo joko batean murgilduko ditu bi protagonistak.
Ez da posible! (telebista saioa)
ETB2ko berezia (21:53 - 23:02)
= Atalak eta audientziak =
ETB2ko berezia (2021)
= Erreferentziak =
Gorron
Gorron Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Etxebizitza
2007an 1.439 etxebizitza zeuden, 1.231 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 75 bigarren erresidentzia ziren eta 133 hutsik zeuden. 1.197 etxeak ziren eta 234 apartamentuak ziren. 1.231 etxebizitza nagusietatik 747 bere jabearen bizilekua ziren, 459 alokairuan okupaturik zeuden eta 25 doan lagata zeuden; 14 etxek gela bat zuten, 101 etxek bi zituzten, 238 etxek hiru zituzten, 341 etxek lau zituzten eta 537 etxek bost zituzten. 808 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 699 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 326 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.499 ziren, horien artean 1.137 aktiboak ziren eta 362 inaktiboak ziren. 1.137 pertsona aktiboetatik 1.050 lanean zeuden (568 gizon eta 482 emakume) eta 87 langabezian zeuden (39 gizon eta 48 emakume). 362 pertsona inaktiboetatik 168 erretiraturik zeuden, 96 ikasten zeuden eta 98 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gorron udalerrian 1.279 unitate fiskal zeuden, 2.730 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.348 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 180 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 10 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 10 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 25 eraikuntza enpresak ziren, 40 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 19 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 17 zerbitzu enpresak ziren, 20 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 54 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 5 banku bulegoak, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 3 igeltseroak, 5 margolariak, 9 zurginak, 3 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 5 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 3 jatetxeak eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 23 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 4 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 5 arropa dendak, 2 zapata-dendak, 3 elektrotresna dendak, 2 altzari dendak, 1 lurrin-denda zen eta 1 lore-denda zen.
Damousies
Damousies Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Gorron
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Gorron udalerrian 41 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.175 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Damousies
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Gorron
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Gorron udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 315 ikaslekin.
Damousies
Etxebizitza
2007an 90 etxebizitza zeuden, 84 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 89 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 84 etxebizitza nagusietatik 67 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 70 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Gorron
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Damousies
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 147 ziren, horien artean 104 aktiboak ziren eta 43 inaktiboak ziren. 104 pertsona aktiboetatik 89 lanean zeuden (55 gizon eta 34 emakume) eta 16 langabezian zeuden (9 gizon eta 7 emakume). 43 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Damousies udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ontzi komunikatu
Ontzi komunikatua azpialdetik loturik daudelarik likido batez beteriko ontzi edo hodietan gertatzen den fenomeno fisikoa da, non likidoa maila berean geratzen den ontzi guztietan, ontzi eta hodien forma gorabehera. Ontzietako batean ura gehituz gero, ontzi guztietako maila igoko litzateke, hein berean.
Hainbat aplikazio ditu; adibidez, ur-hornikuntzan ur-gordailu eta urtegiek altuera kontsumo saretik goragoko altueran jartzen dira, metatutako ura azpitik dauden etxebizitza eta instalakuntza guztietara iritsiko dela ziurtatzeko.
Oinarri teorikoak
Ontzi komunikatuen efektua ontzi guztietan presio atmosferikoa eta grabitatea berdinak direlako gertatzen da. Presioa jariakinean zehar transmititzen da, eta likidoak oreka topatzekotan, presioak berdintzera joko du, altuerak berdintzera beraz. Izan ere, sakonera jakin bateko presio hidrostatikoa berdina da beti, ontziaren geometrian edo likido motan eragin gabe. Hau da, ontzi ezberdinetako likido kantitateak ez du garrantzirik (ez baitira masak berdindu edo orekatzen), ontzietako presioak baizik.
Hernando de Soto
Hernando de Soto (Barcarrota, Badajozko probintzia, c. 1500 - Mississippi ibaia, 1542ko maiatzaren 21a) espainiar esploratzaile eta konkistatzailea izan zen.
Bizitza
Kapare familia bateko bigarren semea zenez, 1514an Extremadura utzi eta Mundu Berrira joan zen aberastasun eta ospe bila. Vasco Núñez de Balboak sortutako Santa Maria la Antigua koloniara (Darien, gaur egun Panama) iritsi, eta bai Balboarekin, bai Pedrarias Dávilarekin zaldizko ibili zen. Gaspar de Espinosa buru zuela, Nicaraguako kostaldea aurkitu zuen espedizioan parte hartu zuen, eta baita 1523an Francisco Hernández de Córdobak zuzenduriko eskualdeko konkistan ere. Ondoren, Granadan kokaturik, zaldien hazkuntza eta esklaboen salerosketaren bidez aberastu zen.
1532an Francisco Pizarroren ondokoa izan zen Inka Inperioaren konkistan, eta Atahualparen bahisariaren zati bat jaso zuen. Cuscoko gobernariordea izan zen, eta 1535ean Limaren sortzean parte hartu zuen. Urte horren amaieran Espainiara itzuli zen; 35 urte besterik ez zituen, eta berealdiko aberastasunaren jabea zen. 1537an Isabel de Bobadilla, Pedrarias Dávilaren alabarekin, ezkondu zen. 1537an Karlos V.ak Kubako gobernari izendatu zuen eta Florida konkistatzeko baimena eman zion. Beraz, Amerikara itzulirik, 1538 eta 1539 artean Kuba gobernatu eta Floridako espedizioa prestatzen jardun zuen. 1539ko maiatzaren 18an, 8 ontzi, 515 gizon eta 237 zaldirekin, abiatu zen Habanatik. Maiatzaren 25ean Tampako badian lehorreraturik, hiru urtez egungo Estatu Batuetako hego-ekialdeko kostaldea esploratu zuen, urrea eta Txinarako pasabidea bilatuz; Mississippi ibaia igarotzea lortu zuen, baina indiarren erresistentzia eta espedizioaren osasun arazoak zirela eta erretiratu zen. 1542an, Mississippiren ertzean hil zen, egungo Arkansasko Lake Villagetik gertu.
Anchoa marinii
Anchoa marinii Anchoa generoko animalia da. Arrainen barruko Engraulidae familian sailkatzen da.
Lepahori
Lepahoria (Martes martes) mustelidae familiako haragijalea da, isatsa luzea eta iletsua duena, ia Europa osoan bizi dena.
Deskribapena
Gorputz luze iluna du, neguan kolorez pixka bat argitzen dena. Bularrean orban horia dauka, hortik bere izena. 25 zentimetroko altuera eta burutik buztanera 50 zentimetroko luzera ditu, buztanak 30 zentimetro izanik. hankak, ordea, laburrak dira, mustelidoen itxura tipikoa baitu. Helduek 1,5 kilogramo ko pisua dute. Ikusmena, usaimena eta entzumena oso garatuak ditu.
Jokaera
Mustelidoen artean hatzapar erdi-uzkurkorrak dituen espezie bakarra da: horri esker, zuhaitzetara erraz igotzen da eta zoruan ere lasterkari ona da. Animalia gautarra da eta entzumen bikainari esker. ugaztun txikiak, txoriak, intsektuak eta igelak ehizatzen ditu. Dieta osatzeko, sarraskia, fruituak, txorien arrautzak eta eztia ere jaten ditu.
Animalia lurraldekoia da eta bere eremua gorotzarekin markatzen du. Gorotza azeriaren antzekoa du baina lore usain handiagoduna.
Bizitza luzeko animalia da, hamaika urte ere hartzen baititu. Etxekoturiko lepahori bat 18 urte bizitzera iritsi zen.
Ugalketa
Bikoteak uUztailaren eta abuztuaren artean elkartzen dira. Kopularen ondoren —inoiz ordubete iraun izan dute — emeak zazpi hileko haurdunaldia izaten du. Martxoa edo apirilean erditzen da. Kume bat eta bost artean izaten ditu eta jaiotzean, 30 gramoko pisua izaten du bakoitzak. 12-16 aste egiten dute habian.
Harrapariak
Lepahoriaren harrapariak arrano beltza, azeria, otsoa eta basakatua dira.
Gizakiarekin harremana
Lepahoriaren larrua ere preziatua da eta horregatik ehizatua izan da. Gizakiek pozoitu ere egin izan dute, ehiztarientzako preziatuak diren hegaztiak jan ez ditzan. Gaur egun legez babestuta dago. Basoen soilketak, ordea, lepahorien populazioan eragin nabarmena du.
Taxonomia
Zortzi azpiespezie ezagutzen dira:
Euskal Herriko habitata eta egoera
Lepahoriaren habitata hosto erorkorreko zuhaitzen baso handiak kontserbatzen diren eremuak dira. EAEn ur isurialdeak banatzen dituzten mendikate handietan eta Karrantzako eta Kantabriako mendilerroetan bakarrik aurkitzen da. Andatzan konifero landaketak nagusi izan arren lepahoriak ikusi izan dira. Nafarroan Erronkari, Zaraitzu eta Aezkoa ibarretan, Aretako mendilerroan eta Aurizko mendietan aurkitzen da. Izkoko mendietan ere badira, behar bada gainerako populazioetatik isolaturik. Hegoaldeko muga Leireko mendilerroan dago.
Euskal Autonomia Erkidegoan populazioa ezezaguna bada ere, datu faltak dentsitatea baxua dela erakusten du. Gehiegizko harrapaketak eta baso-ustiakuntzak espeziea mugatu dute. Europako hainbat eremutan haren populazioaren joera baso-ustiakuntzari lotua dagoela ikusi da. Zepo eta harrapaketen debekua ere garrantzitsua da. Euskal Autonomia Erkidegoko mehatxatutako espezieen katalogoan dago, bakana babes kategorian.
Censerey
Censerey Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Censerey udalerrian erroldatutako biztanleak 178 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 104 ziren, horien artean 63 aktiboak ziren eta 41 inaktiboak ziren. 63 pertsona aktiboetatik 62 lanean zeuden (42 gizon eta 20 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 41 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Censerey udalerrian 78 unitate fiskal zeuden, 174 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.396 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 higiezinen enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina eta 2 iturginak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Censerey udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.199 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Den Helder
Den Helder Herbehereetako Ipar Holanda probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 57.454 biztanle zituen.
Argyripnus ephippiatus
Argyripnus ephippiatus Argyripnus generoko animalia da. Arrainen barruko Sternoptychidae familian sailkatzen da.
Natalia Tubío
Natalia Tubío Dieste (Boiro, 1999ko urriaren 12a) traineru estropadetako emakumezko patroia da, Galiziako hainbat txapelketa eta liga irabazi dituena.
Kirol ibilbidea
Boirokoa izanik Cabo da Cruz arraun taldeko arraunlaria izan zen. 2017an Náutico de Riveirak fitxatu zuen eta hiru urtetan Galiziako traineru onena izan zen. 2020 denboraldian Gipuzkoara etorri zen eta Donostiarrako patroia bihurtu zen. 2023an Hibaikan ari da.
Espainiako futbol ligako lehen mailako 1970/1971ko denboraldia
Espainiako futbol ligako lehen mailako 1970/1971ko denboraldiko sailkapena eta goleatzaile nagusien informazioa.
Carnosauria
Carnosauria dinosauro harrapakarien kladoa izan zen, Jurasiko Ertain eta Kretazeo Berantiar artean bizi zena.
Filogenia
Hona hemen 2010ean Bensonek, Carranok eta Brusattek proposaturiko kladograma.
Resident Evil 4
Biohazard 4 (バイオハザード) —Japonian—, Estatu Batuetan eta Europan Resident Evil 4 bilakatuko zena, survival horror generoko bideo-jokoa da. Capcomek Nintendo GameCube, PlayStation 2, Microsoft Windows, Wii, Android, iOS, iPad, Zeebo, PlayStation 3, Xbox 360 eta Wii U plataformetarako sortua, Resident Evil saileko bostgarrena izan zen.
Bideojokoaren istorioa 2004an gertatzen da, Resident Evil 3: Nemesis eta Resident Evil: The Darkside Chroniclesen gertaeren ondoren; oraingo honetan, Leon S. Kennedyda protagonista, Raccoon Cityko hondamenditik bizirik ateratakoetakoa. Orain Estatu Batuetako Zerbitzu Sekretuko agente gisa lan egiten duen; azken hau misio berezi batera bidaltzen dute, Ashley Grahamek Estatu Batuetako presidentearen alaba erreskatatzera.
2007ko Junior Eurovision Abesti Lehiaketa
2007ko Junior Eurovision Abesti Lehiaketa urtero ospatzen den Junior Eurovision Abesti Lehiaketaren bosgarren edizioa izan zen. Rotterdamgo Ahoy aretoan ospatu zen, Herbeheretan, abenduaren 8an.
Garailea Bielorrusiako Alexey Zhigalkovich izan zen, "S druz'yami" abestiarekin. Bielorrusiaren bigarren garaipena izan zen.
Mesozoiko
Mesozoikoa fanerozoikoko bigarren garai geologikoa da, orain dela 251,9-65 milioi urteetan igarotakoa. Hiru aldi nagusitan banatzen da aro mesozoikoa, zaharrenetik berrienera: triasikoa, jurasikoa eta kretazeoa. Aro mesozoikoan aurreko aroetan baino bizidun ugariago egon ziren. Ammoniteak eta belemiteak garatu ziren, baina batez ere, narrastiak garatu ziren gehienbat. Azken arrazoi hau dela eta, askotan aro mesozoikoa narrastien aroa bezala identifikatzen da.
Aro honetan azaldu ziren lehenengo ugaztunak: trikodontoak, pantoterioak, simetrodontoak, martsupialak eta intsektujale karendunak. Hegazti batzuk ere garai honetan azaldu ziren: arkeopterixa, iktiosauroa eta hesperonia. Landareei buruz, palmondoak eta dikotiledoneoak agertu ziren kretazikoan.
Orografiari buruz, ez zen aldaketa handirik izan aurreko aroarekiko ekialdeko hemisferioan. Europa eta Asiaren arteko guneetan, Alpeen lehenengo mendiak jaio ziren. Amerikan eta Asian, Ozeano Barearen inguruko kostetako mendiak sortzen hasi ziren, adibide bezala Andeak.
Tektonika
Tektonikari dagokionez Paleozoikoren bukaeran egon zen plaken tektonika indartsuaren ostean Mesozoikoan eman zen deformazioa askoz lasaiagoa izan zen. Gertakari nagusiena Pangea superkontinentearen haustura izan zen. Pangea gutxinaka-gutxinaka beste kontinente batzuetan hautsi zen, hasieran iparraldean Laurasia eta hegoaldean Gondwana. Honek margen kontinental pasiboak sortu zituen, batez ere Ozeano Atlantikoaren kostaldean.
Garaiaren bukaeran, kontinentean gutxi-gora-behera gaur egun duten itxurarekin hautsi ziren. Laurasiatik Ipar Amerika eta Eurasia sortu ziren eta Gondwana Hego Amerika, Afrika, Australia, Antartika eta Indian bereizi zen. Azken horrek Asiarekin talka egin zuen Zenozoikoan, eta halaxe sortu zen Himalaia.
Klima
Triasikoa orokorrean lehorra izan zen, Karboniferoan hasi zen joera bat, eta urtaroek eragin handia izan zuten, batez ere Pangearen barnealdean. Itsasoaren maila baxuak ere klimaren aldaketak eragin zituen, hauek nabariagoak eginez. Urak duen bero espezifiko altua dela eta tenperatura egonkortzeko joera egoten da eta uretatik gertu dauden lur eremuetan (batez ere ozeanoen inguruan) tenperaturen aldaketa txikiagoa da. Pangeako lurrak ozeanoetatik oso urrun zeudenez, tenperaturen aldaketa oso altua izan zen eta litekeena da Pangearen barnealde osoa basamortu bat izatea. Garai honetan aurkitu diren sedimentu gorriak eta ebaporitak garrantzitsuak dira, batez ere Germaniar faziesetako Keuper faziesean.
Itsas-maila igotzen hasi zen Jurasikoan, litekeenez itsasoen zabalketa dela eta. Lurrazal berriaren sorrera itsasoetako urak mugitu zituen eta uraren maila 200 m. inguru igo zen, kostaldeko hainbat zona urperatuz. Are eta gehiago, Pangea hausten hasi zenez lur gehiago jarri zen urarekin kontaktuan eta Tethys Itsasoa sortu zen. Tenperaturen gorakada gelditu zen eta hezetasuna igo zen, basamortuen atzerakadarekin.
Kretazeoko klima ez da hain ziurra eta eztabaidak daude horren inguruan. Karbono dioxido gehiago egon zen atmosferan eta uste denez ez zen egon desberdintasun klimatiko handirik iparraldetik hegoaldera, hau da, tenperaturak antzekoak ziren planeta osoan. Hala ere tenperatura gaur egun baino 10ºC altuagoa zen. Berez Kretazeoaren erdialdean hain ziren altuak tenperaturak ezen urak beroegiak zirela itsas-bizirako ekuatore aldean. Oxigenoaren zirkulazioa itsaso-sakonean gelditu zela ere uste da. Gertakari honek materia organiko handia metatu zuen itsa-sakonean eta arbela beltza izeneko petrolio metakinak sortu ziren.
Bizitza
Permiarrean egon zen desagertzen masiboaren ondoren erradiazio adaptatibo berri bati ekiteko aukerak izan zituzten hainbat bizitza forma. Dinozefalo belarjale eta haragijaleen desagerpenarekin ekonitxo nahiko libre geratu ziren. Batzuetan cynodonoak eta dicynodontoak sartu ziren, baina desagertu ziren. Batez ere narrasti handiek okupatu zituzten bizileku guztiak: dinosauroak, pterosauroak eta ichtyosauro, plesiosauro eta mosasauroek lurra, airea eta ura okupatu zuten hurrenez-hurren.
Garaiaren bukaeran, K-T muga baino lehen, hainbat ugaztun mota baziren, primateen kasu. Garaiaren bukaeran dinosauroak desagertu ziren, baina hegazti eta ugaztunek biziraun zuten.
Mesozoikoa Euskal Herrian
Mesozoikoaren hasieran mundu osoa biltzen zuen superkontinentea zegoen, Pangea izenekoa. Superkontinente hau hausten hasi zen eta orogenikoki lasaia izan bazen ere Euskal Herrian metakin ugari daude garai honetatik.
Triasikoa
Mesozoikoaren lehenengo atala Triasikoa da. Bertan germaniar fazies izenarekin ezagutzen diren metakinak egon ziren, Permiarraren oso antzekoak eta askotan bereizezinak. Triasikoan hiru geruza nagusi metatu ziren fazies honetan: buntsandstein, munschelkalk eta keuper. Lehenengoa hareharriz osatua dago, bigarrena kareharriz eta hirugarrena buztin eta gatz ebaporitikoz. Azken geruza honek garrantzi berezia izan zuen Euskal Herrian, leku askotan aurkitzen diren diapiroak sortzen baititu. Gainera ofita izeneko arroka ere sortu zen, jatorri bolkanikokoa, faila nagusiak jarraituz.
Higadura zela eta Euskal Herrian zeuden mendi asko ia lautu egin ziren eta itsas-mailaren jaitsiera orokortu bat dela eta laku eta fadura ugari sortu ziren. Beste gune batzuetan deltak egon ziren. Ingurune hauetan sortu ziren germaniar faziesak, leku batzuetan harea metatzen zen bitartean beste batzuetan ebaporitak agertu baitziren.
Aiako Harriaren eta beste mazizoen inguruan pikor larriko sedimentuz osatutako arrokak ikus daitezke, antzinako kostaren hedapenaren seinale. Triasikoaren bukaeran eta Jurasikoaren hasieran karbonatozko sedimentuak metatu ziren.
Jurasikoa
Jurasikoan itsas maila asko igo zen eta horren ondorioz ia lurralde osoa urpean egon zen. Urak beroak zirenez fauna ugari agertzen da fosil ezberdinetan eta ammoniteak ugariak dira. Lehen azaldu bezala diapiroak keuper faziesko arroka triasikoz osatua dago eta hau hain moldagarria izanda gero egon ziren esfortzuen aurrean hausturak egin zituen. Bere gainean kokaturiko arroka jurasikoak dira, beraz, orogenia alpetarraren ondorioz azaleratzen diren lehenengo arroka gogorrak puntu askotan. Hala ere beste leku askotan higatua izan da eta beraz zaila da serie osoa aurkitzea.
Garai honetan Burgos inguruan Asturiasko mendiei loturik zegoen altugunea sortu zen, baita Akitania eta Ebro inguruetan ere. Honek geroago Kantauri Itsasoa izango zenaren eta geroago Mediterraneoa izango zenaren urak bereiztu zituen eta Eusko-Kantauriar arro berri bat sortu zen.
Arro guztian zehar eta orokorrean Mesozoikoan ofita ugari agertu ziren. Daniarrean zehar egoera estentsiboa izan zen eta horregatik agertzen dira arroan zehar. Pirinioetan magma toleitikoa agertzen da, Triasikoaren bukaeratik Jurasikoko Lias garairaino.
Garai honetan kareharrizko mazizoak sortu ziren, uharrien ondorioz askotan. Horietako batzuk Aralarren ageri dira, bai eta Euskal Herriko arkuko mendietako batzuetan ere.
Xabier Arregi Iparragirre
Xabier Arregi Iparragirre (Zubieta, Donostia, 1964) Informatikaria, Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea eta politikaria da. Informatika Fakultatean lan egiten du 1988tik. Euskararen prozesamendu automatikoan ikertzen duen Ixa Taldeko kidea izan da taldea sortu zenetik eta horren koordinatzailea da gaur egun. 2015-2019 urte bitartean Usurbilgo alkatea izan zen, aurretik Donostia eta Usurbilen artean banatzen den Zubietako alkate pedaneoa ere izan zen.
Ikasketak
1987an lortu zuen Informatikako lizentziatura, eta 1995ean Informatikako doktore titulua, biak Euskal Herriko Unibertsitateko Informatika Fakultatean. Tesian itzulpenean laguntzeko hiztegi-sistema eleanitz aurreratu bat diseinatu zuen.
Mesozoiko
Jurasikoa
Behe eta Jurasiko Ertainean klima beroa eta hezea izan zen, sedimentazio karetsua sakonera handitan emanez. Jurasikoaren bukaeran klima lehorragoa bilakatu zen eta kareharriaren sedimentazioa eten egin zen.
Kretazeoa
Kretazeoa da Euskal Herrian arroka bolumen handiena ematen duena. Kretazeoaren hasieratik Eozenora leku batzuetan 10.000 metro sedimentu metatu ziren eta beste batzuetan 2.000. Hau subsidentzia ezberdintasunengatik da, baina hala ere oso bolumen handia da.