cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pedro Larraondo
Bere harrapaketari buruz bertsio bi daude: batetik, nahiz eta zenbait gobernadorek saiatu, azkenekoz bartzelonar merkatarien ontziteriak harrapatu eta akabatu zuela; bestetik, arabiar armadak Larraondo eta bere kataluniar kortsario aliatuak harrapatu zituela. Sultanak barkamena eskaini zion Islam fededun egitekotan, Larraondoren ezetzak bere lepamoztea eta martiriaren aureola ekarri zizkion.
Haren Zaldiak Beldurrarazten Du
Haren Zaldiak Beldurrarazten Du [Tȟašúŋke Kȟokípȟapi] (1836-1893ko uztailaren 13a), ingelesez Young Man Afraid Of His Horses izenaz ezaguna, Siux herriaren Oglala leinuaren buruzagi bat izan zen, lakota leinuaren barrenekoa. Beraren izena oker ulertua izan da sarritan, berez dakota hizkuntzan esan nahi baitu Haren zaldiari ere beldurra diote edo Haren zaldiak beldurrarazten du. Borrokan hainbeste beldurra eragiten zuen, ezen arerioek beraren zaldiaren itzala ikuste soilarekin ematen baitzioten ihesari. Hodei Gorriren gudan parte hartu zuen, Siux Herriaren ordezkari gisa, Wounded Kneeko sarraskia gertatu ostean, Washingtoneko gobernuarekin izandako negoziazioetan.
Buruzagitzarako bidea
Estatu Batuetako gudarosteak 1864ako azaroaren 29an Sand Creeken txeiene eta arapaho jendeen aurka egindako sarraski izugarriak gerra giroa zabaldu zuen Hego Platte ibaiaren aran zabalean, txeien eta arapaho jendearekin elkartu baitziren siuxak ere. Borroka odoltsu hartan, Haren Zaldiak Beldurrarazten Du nabarmendu zen Oglalako siux borrokalarien buruzagi eta gidari gisa. Herri askotan erasoak egiten ari zirela ikusita, Estatu Batuetako armada gotorlekuak eraikitzen hasi zen Bozeman ibilibide historikoan. Bi aldeen buruzagi militarren arteko negoziaketa zail eta istiluz betetakoak egiten ari ziren bitartean –gotorlekuak, noski, jatorrizko amerikarren lurretan ari baitziren eraikitzen–, armadak gotorleku handiago eta hobeki babestuak eraikitzearen ondorioz, Hodei Gorriren Gerra (1866-1868) piztu zen, inoiz amerindiarrek Estatu Batuarren aurka egindako gerrarik arrakastatsuena. Haren Zaldiak Beldurrarazten Duk eginkizun garrantzitsu bat izan zuen, gerra buruzagi gisa, gatazkak izan ziren bi urteetan, baita gerra amaiarazi zuen Fort Laramieko Ituna sinatzeko elkarrizketetan.
Gerran erakutsitako trebetasuna eskertzeko, Oglala leinuko kontseiluak bere ohorezko izendapen handiena eman zion Haren Zaldiak Beldurrarazten Duri, gerlari atorra janzteko ohorea; Amerikar Zaldi, Zaldi Ero eta George Ezpatarekin batera, bera izanz en Oglala leinuaren lau babesleetako bat, gerlari atorra hil arte gorde zuena.
Asimilaziaoren aurkako borroka
Fort Laramieko Ituna sinatzeko ahalegindu zen arren, Haren Zaldiak Beldurrarazten Duk hasieran ez zuen asmorik Siuxen Erreserba Handian kokatzeko. Alabaina, amerindiar tribuen lurretara ausartu ziren gizaki zuri aitzindarien jarduera –batik bat, bufalo ehiza intentsiboa– zalantzan jartzera iritsi zen lakota leinuaren bizimolde nomada. 1870eko hamarraldiaren amaieran, negu garaian gosete larriak pairatu zituen Oglala leinuak. Halabeharrez, Haren Zaldiak Beldurrarazten Duk eta bere aitak Red Cloud Agency kokagunera bideratu behar izan zituzten beren jarraitzaileak.
Siuxen Erreserba Handian ezarri ostean, Haren Zaldiak Beldurrarazten Du gogor saiatu zen bere herriaren lurra eta kultura babesten, erreserbako politika ofizialaren eragozpen guztien gainetik. 1880ko hamarkadan, etengabeak izan ziren gatazkak Estatu Batuetako gobernuak erreserban izendatua zuen ordezkariarekin. Haren Zaldiak Beldurrarazten Duk harreman onak zituen arren gobernuarekin eta, oro har, gizaki zuriekin, lakota leinuko jendearen eskubideen aldeko borrokalari nekaezina izan zen. Bere hizkuntza besterik ez zuen egiten.
Beste lakota buruzagiekin batera, aurre egin zion gobernuaren presioari, siuxak merkataritza nekazari bihur zitezen, eta maiz egiten zuen erreserbatik ihes, ehizara, batzuetan hilabete luzetarako. Garai hartan, bakeak egin zituen Crow Herriko buruzagiekin, aurrez bi leinuen artean gatazka gogorrak izan baitziren.
Estatu Batuetako gobernuak 1880ko hamarkadan hasi zen antolatzen lege trikimailuak, Siuxen Erreserba Handiaren lurrak murriztu eta haien zati handi batzuk gizaki zuriei saltzeko. Haren Zaldiak Beldurrarazten Du trikimailu guztien aurka altxatu zen, eta trebetasunez lortu zuen gobernuaren asmoak geldiaraztea. Gobernuak lanean jarraitu zuen, ordea, eta 1889an lortu zuen Estatu Batuetako Kongresuak % 20 murriztea erreserbaren esku zegoen behien kopurua. Gainera, 1890ean izandako lehortearen eraginez, abelburu gehienak hil zirenean, berehala zabaldu ziren gosea eta gaixotasunak lakota jendearen artean.
Erreserbaren egoera gero eta okerragoa zelarik, eta lakota jendeak bere izateari, lurrari eta kulturari eusteko itxaropenak murrizten zirelarik, bere azken urteetan gizaki zuriekiko gatazkak eragozten eta bideratzen saiatu zen Haren Zaldiak Beldurrarazten Du, giro nahasi, ilun eta zail batean.
Heriotza
1893ko uztailean, Haren Zaldiak Beldurrarazten Du erreserbatik atera zen, bere etsai izandako Crow Herriaren buruzagi batzuekin elkartzeko. Uztailaren 13ko ilunabarrean, Newcastle herritik gertu, Wyoming estatuan, bihotzekoa izan zuen eta hilik erori zen bere zalditik, 56 urte besterik ez zituela. Ohore militarrez lur eman zioten, Pine Ridge Agency kokalekuko hilerrian.
Marta Mendia
Marta Mendia Valencia (Burlata, Nafarroa Garaia, 1975eko maiatzaren 18a) atleta da, altuera jauzilari eta hirukoizlaria. Burlatan jaioa, eta getzetarra berez.
Gorako jauzian markarik onena 1,95 metrokoa (aire zabaleko pistan) eta 1.96 metrokoa (pista estalian) ditu, eta jauzi hirukoitzean 12,40 metro (aire zabaleko pistan).
Ibilbidea
2002an Espainiako txapelduna izan ez ezik honako nazioarteko txapelketa nagusietan ere hartu du parte, tartean 2000 eta 2004ko Olinpiar Jokoetan:
Lerista punctatovittata
Lerista punctatovittata Lerista generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Briastre
Briastre Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Briastre udalerrian erroldatutako biztanleak 632 ziren. Familiak 222 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 69 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 89 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 258 etxebizitza zeuden, 231 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 256 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 231 etxebizitza nagusietatik 201 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 10 etxek bi gela zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 56 etxek lau zituzten eta 132 etxek bost zituzten. 163 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 89 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 92 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 394 ziren, horien artean 278 aktiboak ziren eta 116 inaktiboak ziren. 278 pertsona aktiboetatik 242 lanean zeuden (133 gizon eta 109 emakume) eta 36 langabezian zeuden (18 gizon eta 18 emakume). 116 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 52 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Briastre udalerrian 243 unitate fiskal zeuden, 676 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.838 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 aldi baterako lan enpresa eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Briastre udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 456 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Vila Nova dos Martírios
Vila Nova dos Martírios Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Sils im Engadin/Segl
Sils im Engadin/Segl (Sils im Engadin; Segl), askotan Sils i.E./Segl deitua, Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Irati Sarasua
Irati Sarasua Arabaolaza (Hernani, Gipuzkoa, 1990 ) euskal kazetari eta telebista-aurkezlea da.
Palazinges
Palazinges Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Palazinges udalerrian erroldatutako biztanleak 111 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Hartzaile (biokimika)
Hartzailea zelula baten gainazaleko edo barrualdeko proteina da, bere eragina egin ahal izateko substantzia biologiko bati (hormona edo hazkunde-faktore bati, esaterako) espezifikoki lotzen zaiona. Substantzia espezifiko horrek eraginda, zelula-funtzioa aldatzeko gaitasuna du. Zelula ostalarian sartu ahal izateko, GIBa haren hartzaileei estekatzen zaie.
178 Belisana
178 Belisana, asteroide gerrikoan aurkitutako 178. asteroidea da. 1877ko azaroak 6an aurkitu zuen Johann Palisak Istria penintsulako Pula hiri kroaziarretik.
Palazinges
Etxebizitza
2007an 78 etxebizitza zeuden, 55 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 76 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 55 etxebizitza nagusietatik 46 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 28 etxek bost zituzten. 48 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 32 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Palazinges udalerrian 57 unitate fiskal zeuden, 120,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.593 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Palazinges udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Friedrich Hirzebruch
Friedrich Ernst Peter Hirzebruch (Hamm, Ipar Renania-Westfalia, 1927ko urriaren 17a - 2012ko maiatzaren 27a) alemaniar matematikaria izan zen topologia, barietate konplexuan eta geometria aljebraikoan lan egin zuena. bere belaunaldiko figura nabarmena.
Hirzebruch atzerriko akademia eta gizarte ugarietako kidea izan zen, besteak beste, Britainiar Royal Society, Estatu Batuetako Zientzia Akademia Nazionala, Errusiako Zientzien Akademia eta Frantziako Zientzien Akademia.
Ohoreak
Beste ohore askoren artean, Hirzebruch-ek Matematikako Wolf saria jaso zuen 1988an, Lobachevsky domina 1989an.
Camboriú
Camboriú Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Friedrich Hirzebruch
Ohoreak
Alemaniako gobernuak 1993an eman zion Errepublika Federalaren Meritu Ordena eta Japoniako gobernuak 1996an Altxor Sakratuaren Ordena.
Hirzebruch-ek 2004an Cantor Domina jaso zuen.
Bruno Koloniakoa
Bruno Koloniakoa (Kolonia, c. 1030 - Serra San Bruno, 1101eko urriaren 6a) kristau lekaidea izan zen, Kartusiar Ordenaren sortzailea. Lehen monasterioa, La Grande-Chartreuse, Grenoble inguruan sortu zuen 1084an. Gregorio XV.ak kanonizatu zuen, 1623ko otsailaren 17an. Jaieguna, urriaren 6an ospatzen da.
Systomus martenstyni
Systomus martenstyni Systomus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Aizpute udalerria
Aizpute udalerria (Aizputes novads) Letoniako udalerri bat da. 640 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 8355 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Aizpute da.
Karlos I.a
Karlos I.a honako erregeen izan da:
Kartusiar
Kartusiar Ordena (latinez: Ordo Cartusiensis, O.Cart. laburtua), kontemplaziozko ordena katolikoa da, Bruno Koloniakoak 1084an sortua. Monjeen arteko erabateko isiltasuna izan da kartusiarren ezaugarri nabarmenenetako bat. Kristau ordenarik zorrotzenetako bat da: barrutegietan (kartusiatan) bizi dira, ez dute haragirik jaten, maiz barau egiten dute eta lekaideen arteko isiltasuna ia erabatekoa da.
Historia
Kartusiarrek garrantzi handia izan zuten XI.-XII. mendeetako komentuen eraberritzean. Komentu nagusian, fraideek etxearen izena duen edari bizia destilatzen dute, Grande Chartreuse, eta haren bidez lortutako irabaziak karitatezko ekintzatan eta banatzen dituzte. Kartusiar mojak Frantziako eta Italiako mojaetxe gutxi batzuetan bizi dira eta, fraideek bezala, komentutik atera gabe. Kartusiarren hedapena mantsoa da, eta eraberritzerik izan ez duen erlijio ordena bakarra da.
Euskal Herritik monasteriorik gertuena Mirafloresko kartusia da, Burgos hiriaren kanpoaldean kokatuta dagoena.
Hassar gabiru
Hassar gabiru Hassar generoko animalia da. Arrainen barruko Doradidae familian sailkatzen da.
Rudolf Peierls
Sir Rudolf Ernst Peierls (Berlin, 1907ko ekainaren 5a - Oxford, 1995eko irailaren 19a) alemaniar-britainiar fisikaria izan zen.
Bere garaiko fisikari nagusiekin jardun zuen: Sommerfelden jarraitzaile izan zen Munichen eta Heisenbergena Leipzigen, eta Pauliren laguntzailea izan zen Zurichen. Birminghameko Unibertsitateko fisikako irakasle egin zuten 1937. urtean. Quantumen mekanikak jakintzaren beste alor batzuetan izan ditzakeen aplikazioei buruzko ikerketak egiten hasi zen. Bere ekarpen nagusiak egoera solidoaren fisikari, lehenik, eta ondoren, fisika nuklearrari buruz egindako ikerketak dira. Solidoen teoria ikertu zuen eta eremu magnetikoak eroapen elektroietan duen eragina aztertu zuen bereziki (Hall efektua). 1929an gai ez-metalikoetan bero-eroapena nola gertatzen den azaldu zuen, eta tenperatura txikietako bero-eroapenari buruzko lanak ere egin zituen. 1930eko hamarraldiaren inguruan fisika nuklearrean murgildu zelarik, 1938. urtean nukleoen talkei buruzko teoria bat osatu zuen, eta handik bi urtera, Frischekin batera, frogatu zuen posible zela uranio aberastuko kopuru txiki batean kate-erreakzio bat sortzea elektroi-igorpenen bidez.
Seňa
Seňa Eslovakiako udalerri bat da, Košice-okolie barrutian kokatuta. 22,81 km²ko azalera du eta 2150 biztanle 2017ko datuen arabera.
Beire-le-Fort
Beire-le-Fort Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Beire-le-Fort udalerrian erroldatutako biztanleak 286 ziren. Familiak 95 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 47 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Lerista tridactyla
Lerista tridactyla Lerista generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Beire-le-Fort
Etxebizitza
2007an 103 etxebizitza zeuden, 101 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 103etxeak ziren. 101 etxebizitza nagusietatik 94 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 29 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 82 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 56 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 184 ziren, horien artean 132 aktiboak ziren eta 52 inaktiboak ziren. 132 pertsona aktiboetatik 130 lanean zeuden (69 gizon eta 61 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 52 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 30 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Beire-le-Fort udalerrian 96 unitate fiskal zeuden, 256,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.847 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak ibilgailuen saltze eta konpontze enpresenak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Hiru Truku
Hiru Truku, Ruper Ordorika, Joseba Tapia eta Bixente Martinezek osatzen duten euskal musika taldea da. Taldearen helburua, Euskal Herriko kantu tradizionalak berreskuratzea izan da, gehienbat britaniar folkaren moldeen arabera egokituz eta ikutu pertsonala emanez.
1994an lehen diskoa kaleratu zuten eta 1997an berriz bigarrena. Bi disko hauek, Bizkaiko folklore kantuetan oinarritzen dira.
2004an berriz, hirugarren diskoa kaleratu zuten (Nafarroako Kantu Zaharrak). Oraingo honetan, Nafarroako kantu zaharrak berreskuratu zituzten.
Taldea
Hiru Trukuk, luxuzko taldekideekin, euskal kantu zaharrak berreskuratu eta molde berrian eman ditu argitaratu dituen hiru diskoetan. Lehenengo biak Bizkaiko kantuekin osatu zituzten; hirugarrena, berriz, Nafarroakoekin. Joseba Tapiak, Ruper Ordorikak eta Bixente Martinezek (Izukaitz, Oskorri) folk doinuz jantzi dituzte memoriaren kutxan ia galtzear zeuden euskal kantu tradizionalak.
Ez da ohiko talde bat, lehen mailako hiru musikari ezagun elkartuta sortutako proiektu berezia eta ezohikoa da Hiru Truku. Joseba Tapiak, Ruper Ordorikak eta Bixente Martinezek osatuta, 1994. urtean atera zen Hiru Trukuren lehen diskoa, baina elkarlana askoz lehenagotik abiatua zuten hiru musikariok.
Bizkaiko balada eta olerki zaharrak ziren guztiak, herrikoiak, eta moldaketa berri batekin eman zituen taldeak. Kolaboratzaile gisa, Eliza Carthy eta Nancy Kerr ingelesak izan zituzten, biolinetan. Kantuak bizkaieraz zeuden abestuak, eta, baladak izanik, guztiek egitura narratibo bat zuten.
Diskoak oso harrera beroa izan zuen, ez soilik Euskal Herrian, baita Europako folk giroetan ere. Izan ere, folk musika da taldearen oinarri musikala. "Geure modura ematen ditugu kantuok. Ez dugu uste tradizioa hor nonbait geldirik dagoen ezer denik, baizik eta etengabeko aldaketan heltzen zaiguna. Hiru Trukuk bere gustuz ematen ditu pieza hauek eta parte hartze horretan gozatzen du. Nork bere bidea. Dena da zilegi eta hemen denetarik egin da musika tradizionalean oinarrituta, baina guk era batera nahi dugu. Zuk diozu ohitura izan dela folk formatuan ematea, baina guk uste dugu aski gauza modernoa dela musika tresna akustikoekin-eta aritzea. Gurean abesbatzak eta konpositore klasikoak aspaldian hasi ziren halako eginkizunetan, halako erromantizismo musikalaren ondorioz (Guridi, Aita Donostia)... Kantu zaharrak eta doinu tradizionalak gaurko moldeekin ematea nahiko gauza berria izan da eta doinu tradizionaletan oinarrituriko lanak alor guzietan entzuten ahal dira: jazzean, garaikidean, rockean... Zenbat aldiz ez ote dira sanpleatu Maurizia eta Leonen alboka eta ahotsa rock taldeen grabaketetan! Hori bai, sarritan maila sinboliko hutsean gelditzeko".
Norberak zituen proiektu paraleloak baztertu gabe, Hiru Trukuk hainbat kontzertu eman zituen lehen diskoa argitaratu ostean. Bildutako materialak, baina, gehiagorako ematen zuen, eta hiru urte geroago iritsi zen hirukotearen bigarren diskoa: Mendebaleko euskal kantuak II (Nuevos Medios, 1997). Izenburuak argi adierazten zuen moduan, ildo berekoa zen Hiru Trukuren bigarren diskoa, Bizkaiko aspaldiko kantuak berreskuratu baitzituzten. Hirukoteak nazioarteko zenbait kolaboratzaileren ekarpena izan zuen: Martin Carthy gitarra akustikoan eta Nancy Kerr eta Imogen Gunner biolinetan.
Diskoa aurkezteko bira batean ibili ostean, Hiru Trukurenak egin zuela ematen zuen, eta taldeak berak hala iragarri zuen. Horren ostean, isilaldi luzea etorri zen, bakoitzak bere bide oparotik segitu zuen. Baina 2003an taldeak kontzertu berezia eman zuen Katalunian, eta hor aurrera egiteko aukera aztertzen hasi ziren.
2004an taldeak hirugarren diskoa atera zuen: Nafarroako kantu zaharrak (Metak, 2004). Baina horretan beste euskal lurralde bateko ondarea bildu zuten. Oso aspaldiko kantuak ziren. Zaharrena "Andre Emili" zen, Arnaud Oihenartek XVII. mendean jasoa, eta musulmanak oraindik Euskal Herritik gertu zeuden, horren arabera. Aspaldiko olerkiak izanda ere, beste behin ere molde berrietara egokitu zituzten, eta horietako hainbatek dezenteko arrakasta izan zuten, "Alejotxo" abestiak adibidez. Disko honetarako kanpoko kolaboratzailerik ez, etxekoak hartu zituzten: Arkaitz Miner biolinean eta Xabier Zeberio nyckelharpan.
Ruper Ordorikak horrela azaldu zuen hirugarren diskoaren jatorria. "Duela zortzi urte inguru, harat-honat kantaldiak eskaintzen genbiltzala jende askok galdetzen zigun ia noiz ekin behar genion Nafarroako kantu zaharrak egiteari. Eta nik esaten nien Bixente eta Tapiari, brometan, beka bat lortu behar zutela niretzako eta joango nintzela Baztanera kantak ikastera. Gero nire kabuz miatzen hasi nintzen eta gauza bitxi batez ohartu nintzen; euskaldun jendeak kantatzen dituen doinu asko eta asko nafarrak direla. Ezagunak ez diren kantuak bildu nahi izan ditugu".
Lan berria argitaratzearekin batera, hainbat kontzertu eman zituen hirukoteak. Dena den, 2005eko udaberrian taldeak berriro iragarri zuen agurra. Orduz geroztik, beste isilaldi bat etorri da. Auskalo azkena izango ote den.
Gilen Ockhamekoa
Gilen Ockham edo Gilen Ockham-ekoa (William of Ockham; 1280/1288 - 1349), garaikideen artean Venerabilis Inceptor, Doctor invincibilis eta Princeps nominalium ere deitua, fraide frantziskotarra eta filosofo eskolastiko ingelesa izan zen, Ockham herrikoa, Ingalaterrako Surreykoa. Eskolastikaren azken figura nabarmena izan zen, eta nominalismoaren filosofo handiena. Ezaguna da Ockhamen labana delako bere printzipio filosofikoagatik.
The People vs. Larry Flynt
The People vs. Larry Flynt (euskaraz Herria Larry Flynten Aurka) 1996ko Miloš Forman txekiar zinema zuzendariaren biografia drama filma bat da. Woody Harrelson, Courtney Love eta Edward Norton aktoreek antzeztu zuten. Larry Flynt estatubatuar pornografia aldizkarien argitaratzailearen bizitzan oinarritua dago.
Gilen Ockhamekoa
Biografia laburra
Oso gazterik sartu zen Ordena Frantziskotarrean eta lehenbizi Londresko komentu frantziskotar batean eta gero Oxfordeko Unibertsitatean hezi omen zen, baina ikasketak ez zituen bukatu. Hori dela eta Venerabilis Inceptor Hasiberri Agurgarria ezizena jarri zioten.
The People vs. Larry Flynt
Bi Oscar Sarietarako izendapena jaso zituen: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Woody Harrelson) eta Zuzendari onenaren Oscar Saria (Miloš Forman). Aldiz, bi Urrezko Globo Sari irabazi zituen: Zuzendari onenaren Urrezko Globo Saria (Miloš Forman) eta Gidoi onenaren Urrezko Globo Saria (Scott Alexander eta Larry Karaszewski).
Gilen Ockhamekoa
Biografia laburra
Garai horretan egin zuen lana eztabaidagarri bihurtu zen. Tradizioak dio Joan XXII.a aita santuak 1324 urtean Avignonera joateko deitu ziola heresia egotzita, eta horren ondorioz lau urte etxean atxilotuta eman zituela bere idatziak eta irakaspenak ikertzen zituzten bitartean. Beste bertsio batek, ordea, bestelakoa dio; hau da, Avignonera bidali zutela 1324an filosofia irakastera bertako frantziskotar eskola famatuan eta horrek eragin zizkiola etsaiak irakaskideen artean, batez ere Tomas Akinokoaren jarraitzaileak. Baliteke horietakoren batek heresiak irakasten zituela egoztea; Oxfordeko Unibertsitateko errektore John Lutterell jotzen da horien eragile nagusitzat. Nolanahi ere, badirudi zinez 1327an deitu ziola Aita Santuak aditu batzorde baten aurrean aurkeztutako salaketei erantzuteko, baina horrek ez omen zion inongo etxeko atxiloketarik eragin ezta aita santuak epairik adierazi ere. 1327an bertan frantziskotarren ministro nagusi Michele Cesenakoari deitu zioten Avignonera ager zedin heresia salaketei erantzuteko eta hark pobrezia apostolikoari buruzko argudioak aztertzeko eskatu zion Ockhami, frantziskotarrentzat ezinbesteko doktrina baitzen, ez, ordea, aita santuarentzat eta dominikoentzat, zalantzan ez ezik heresiatzat ere jotzen baitzuten. Gilenen azterketaren emaitzek zioten Joan XXII.a aita santua herejea zela. Ondoren, 1328an espetxe edo heriotza zigorraren beldurrez, Ockhamek, Cesenak eta beste hainbat jarraitzailek ihes egin zuten Avignonetik eta Luis IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren gortean errefuxiatu ziren, hura ere gatazkan baitzegoen aita santuarekin.
The People vs. Larry Flynt
Argumentua
1970eko hamarkadako hasierako AEBetan, sexu iraultza bete-betean dela, Larry Flynt izeneko enpresaburu batek striptease areto kate bat sortu berri du, honek aldizkari inperio erraldoi baten hastapena suposatuko du: Hustler helduentzako aldizkari oies, sentsazionalista eta probokatzailea izan zen, baina Flynt Ameriketako Estatu Batuetako Lehen Zuzenketaren ikur bilakatu zuen.
Gilen Ockhamekoa
Biografia laburra
Gilen Ockhamgoa eskumikatu egin zuten Avignondik alde egiteagatik baina ofizialki ez zuten sekula kondenatu bere filosofia. Handik aurrera bere bizitzako zatirik handiena gai politikoez idatzi zuen, baita autoritateaz eta botere mundutarraz eta espiritualaz ere. Michele Cesenakoa hildakoan, frantziskotar talde disidente txiki baten buru bihurtu zen Luis IV.aren gortean. 1349ko apirilaren 9an hil zen Municheko frantziskotarren komentuan, izurri beltzak jota segur aski. 1359an Inozentzio VI.ak ofizialki lehengoratu zuen.
Pentsamendu filosofikoa
Eskolastikan Ockhamek erreformaren alde egin zuen bai metodoan bai edukian, beti ere sinplifikazioa helburu. Ockhamek aurreko zenbait teologoren lan ugari txertatu zituen bere lanetan, John Duns Scotusena batez ere. Scotusengandik jaso zituen haren ikuspegia jainkoaren guztiahaltasunaz, grazia eta justifikazioaren ikuspegia, eta epistemologia eta sineste etikoak. Hala ere, Scotusen aurka jo zuen zenbait arlotan: predestinazioa, penitentzia, unibertsalen ulertzea, "ex parte rei" (sortutako gauzei aplikatutakoa) bereizketa, neurritasuna.
Silvaplana
Silvaplana Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Metzeresche
Metzeresche Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Metzeresche udalerrian erroldatutako biztanleak 801 ziren. Familiak 290 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 102 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 111 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 37 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 319 etxebizitza zeuden, 292 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 302 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 292 etxebizitza nagusietatik 265 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 16 etxek hiru zituzten, 50 etxek lau zituzten eta 224 etxek bost zituzten. 253 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 89 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 180 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Nordheim (Alsazia)
Nordheim Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Pernety (Parisko metroa)
Pernety Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 14. barrutian dagoena.
Nordheim (Alsazia)
Biztanleria
2007an Nordheim udalerrian erroldatutako biztanleak 790 ziren. Familiak 294 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 101 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 137 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Metzeresche
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 539 ziren, horien artean 393 aktiboak ziren eta 146 inaktiboak ziren. 393 pertsona aktiboetatik 353 lanean zeuden (202 gizon eta 151 emakume) eta 39 langabezian zeuden (15 gizon eta 24 emakume). 146 pertsona inaktiboetatik 50 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 61 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Nordheim (Alsazia)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Metzeresche
Diru sarrerak
2009an Metzeresche udalerrian 294 unitate fiskal zeuden, 840 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.595 euro zen.
Iruñea
Iruñea (izen ofiziala: Iruña euskaraz, Pamplona gaztelaniaz) Nafarroa Garaiko hiriburua da, herrialde horren erdialdean kokatua. Gainera, Euskal Herriko hiriburu historikoa da, euskal abertzaletasunaren arabera.
Metzeresche
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
Nordheim (Alsazia)
Etxebizitza
2007an 320 etxebizitza zeuden, 295 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 289 etxeak ziren eta 31 apartamentuak ziren. 295 etxebizitza nagusietatik 263 bere jabearen bizilekua ziren, 26 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 50 etxek lau zituzten eta 213 etxek bost zituzten. 274 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 103 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 174 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Metzeresche
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 argiketaria eta 1 eraikuntza enpresa.
Iruñea
Hiria Nafarroa Garaiko erdialdean kokatua da, Iruñerria eskualdean, eta Arga ibaiak zeharkatua. Gainera, hirian zehar Arga ibaiaren beste bi ibaiadar isurtzen dira: Sadar eta Elortz. 23,55 kilometro koadro ditu. . urtean biztanle zituenez, Nafarroa Garaiko udalerririk jendetsuena da, eta Euskal Herriko hirugarrena (Bilbo eta Gasteiz dira jendetsuago). Iruñerriko Mankomunitatean biltzen diren metropoli-eremuko udalerriekin batera, guztira 334 830 biztanle daude, 488,6 kilometro koadroan, eta Nafarroako biztanleriaren ia erdia biltzen dute.
Hassar orestis
Hassar orestis Hassar generoko animalia da. Arrainen barruko Doradidae familian sailkatzen da.
Iruñea
Baskoi herrixka baten gainean, Ponpeio erromatar jeneralak sortu zuen hiria, K.a. 74. urtean, eta erromatar hiriak Pompaelo izena hartu zuen. Geroago, Erdi Aroan, Iruñeko Erresumaren hiriburu bihurtu zen, hau da, Nafarroako Erresuma izanen zenaren haziaren hiriburu.
Mundu osoan ospetsu egin dira Sanferminak, urtero uztailaren bigarren astean milaka bisitari erakartzen dituzten jaiak. Hiriko beste ikur nagusietako bat Nafarroako Unibertsitatea Klinika pribatua da, nazioartean ezaguna halaber. Kultura ondasunen artean, Andre Maria Erreginaren katedrala, San Nikolas eliza, San Zernin eliza, Zitadela eta Gazteluko enparantza ditugu, bertzeak bertze; horiek guztiak UNESCOren gizateriaren ondare dira, Donejakue bidearen baitan.
Izena
Hiriak euskara batuan Iruñea du izena, Euskaltzaindiak hala arautu baitu. Udalak, ordea, 1991. urtean Iruña (nafarrerazko izena) onartu zuen euskarazko izen ofizialtzat.
Nordheim (Alsazia)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Metzeresche
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Metzeresche udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 476 hektarea erabiltzen.
Iruñea
Izena
Iruñea da forma bi horietatik zaharrena, forma nagusia da XVI. mendetik XIX.era bitarteko idazle eta inprimakietan, eta bizirik iraun du gaur egun arte.
Bukaeran -a artikulua du Iruñea izenak, hau da, Iruñean, Iruñera, Iruñetik eta Iruñeko deklinatzen da «non», «nora», «nondik» eta «nongo» kasuetan.
Metzeresche
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Nordheim (Alsazia)
Diru sarrerak
2009an Nordheim udalerrian 299 unitate fiskal zeuden, 795 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.185 euro zen.
Iruñea
Izena
Herritarrei iruindar esaten zaie; edota, maila apalagoan eta gizonezkoei baino ez, iruinxeme.
Pamplona leku izena latinezko Pompelon izenetik dator. Antzinako Erroman Estrabon geografo greziarrak zabaldutako latinezko izen horri zor zaio hiriaren erreferentziarik zaharrena. Bere obran, Estrabonek, laburki, Pompelon baskoien herriko hiririk garrantzitsuena zela aipatzen zuen, eta Pompeios polis, hau da, «Ponpeioren hiria», Gnaeus Pompeius Magnus erromatar jeneralaren leinuaren izenari erreferentzia eginez. Izen horrek, bada, bi osagai ditu: erromatar jeneralaren izena gehi euskal osagai bat, zeinak -ili- («hiri») osagaia dukeen, gehi beste osagai bat, latinera berregokitua.
Metzeresche
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nordheim (Alsazia)
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Nordheim udalerrian 43 nekazaritza-ustiategi zeuden, 598 hektarea erabiltzen.
Iruñea
Izena
Gaztelaniaz, herritarrari pamplonés (gizonezkoari) edo pamplonesa (emakumezkoari) deritzo; eta, lagunartean, pamplonica (gizonezkoari nahiz emakumezkoari).
Hona hemen Iruñarekin harreman estua izan duten beste erdara batzuetako izenak:
Sinboloak
Iruñeko bandera eta armarria dira ikur ofizialak. Bien historia Batasun Pribilegiora doa, Karlos III.a nobleak 1423ko irailaren 8an emandako hiriaren Fundazio Gutunera, Erdi Aroko hiru burgoen batasuna formalizatu zuena.
Cirebon
Cirebon (Kota Cirebon) Indonesiako hiria da, Mendebaldeko Javan dagoena. Javako erdialdean dago. 2010ean 298.224 biztanle zituen.
Pierre Balmain
Pierre Alexandre Claudius Balmain (Saint-Jean-de-Maurienne, 1914ko maiatzaren 18 - Paris, 1982ko ekainaren 29) Frantziako moda diseinatzaile oso ezaguna izan zen. Bere arropa-markak bizirik dirau gaur egun.
Nordheim (Alsazia)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Pierre Balmain
Biografia
1945an, Parisen, bere lehenenego bilduma aurkeztu zuen. Bilduma horren ezaugarriak hauek ziren: gonak barre-harro, luzeak eta gerriko estukoak. Publiko artean gonak Gertrude Stein idazleak zegoen eta Voguen diseinu haiek «look frantses berria» izango zela esan zuen. 1947an estilo berri hori modan jarri zen, batez ere Diorren eskutik.
Grand Isle konderria (Vermont)
Grand Isle konderria (Grand Isle County) Vermontko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua North Hero da. 2010eko zentsuaren arabera 6,970 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Giacomo Agostini
Giacomo Agostini (Brescia, Italia, 1942ko ekainaren 16a) italiar moto-gidaria da.
Grand Isle konderria (Vermont)
Geografia
Grand Isle konderriak 50,419 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,923 ura dira. Beste 21,189 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,82 da.
Giacomo Agostini
Biografia
Hamabost aldiz irabazi zuen eta maila batean baino gehiagotan Munduko Lastertasun Txapelketa. Txapelketa horretako sari nagusien errekorra du gainera, 122 irabazi baitzituen.
Grand Isle konderria (Vermont)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 6,970 pertsonetatik 6,680 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 80 dira. 23 beltzak edo afroamerikarrak. 64 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 175 pertsonek kokatzen zuten.
Giacomo Agostini
Biografia
1961ean parte hartu zuen lehen aldiz norgehiagoka garrantzitsu batean. Lehendabizi, Morini taldearekin korritu zuen, eta, 1964an, Italiako 250 Zentimetro Kubikoko Txapelketa irabazi zuen. 1965etik 1973ra, MV Augusta markarekin korritu zuen, eta Yamahara pasa zen gero.
Iruñea
Sinboloak
Iruindarren armarriak, 1423an hiriari eman zitzaion armarriaren elementuak kontserbatu ditu, pasadan zegoen lehoi baten eta koro baten irudiengatik bereizten dena, hauei, "kateak" gehitu zitzaizkielarik, garai hartan, Nafarroako erresumaren eta bere subiranoaren ikurra zena. Deskribapen ofizialak, duke koroa baten erabilera ere aipatzen du, eta, ohi, inguru zorrotzeko armarri baten forman irudikatzen da.
Giacomo Agostini
Biografia
Munduko zortzi txapelketa irabazi zituen 500 cm3-koundefinedmotorrarekin; zazpi, gainera, elkarren jarraian (1966-1974 eta 1975), eta beste zazpi jarraian 350 cm3-koan (1968-1974). Irabazi zituen 122 sari garrantzitsuei dagokienez, 1965-1977 bitartean irabazi zituen (1970 izan zuen urterik onena 19rekin); 54 sari, 350 cm3-ko lehiaketetan eta 68 sari, 500 cm3-ko lehiaketetan irabazi zituen. Gainera, Tourist Trophy ospetsuaren 10 sari ere baditu garaipenen artean (1966-1972 bitartean irabaziak).
Megaladapis
Megaladapis, koala-lemur edo lemur erraldoi modura ere ezaguna, Megaladapidae familiako eta lemuriformeen genero bat da, giza kolonizazioaren ondorioz iraungia, eta hiru espezie ezberdin zituena. 1,3 eta 1,5 metro arteko tamainarekin, Madagaskarreko irlako biztanlea zen.
Iruñea
Sinboloak
Armarri hau, Kolonbiako Pamplona hiri senidetuarekin ere partekatzen da, alboko Arbizu udalerriak, lehoia kontrako posizioan edo "aldatuta" dagoen aldaera bat erabiltzen duen bitartean.
Ingurune naturala
Hiriaren inguru geofisikoa Iruñerria da, higadurak modelatua eta mendi-gerriko batez inguratua, non uhin leuneko haran zabalak irekitzen diren, Aranguren, Txulapain edo Eguesibar ibarraen kasuak. Hiria utsas mailatik 450 metro gorago dago, Arga ibaiak inguratzen du. Sedimentazioaren ibai-erregimenak terraza eta malda leun edo glazis sistema bat sortu du arroko ibaien erdialdean, eta, hain zuzen ere, konglomeratuz osatutako jatorri kuaternarioko Arga ibaiaren terraza baten gainean dago hiria. Zorua aloktonoa da, non ibaiaren jatorria adierazten duten errekarriak, nagusiki, hareharriak, kareharriak, kuartzitak eta ofitak diren. Sedimentu hauek, biarritziar edo tafa margen gainean metatzen dira, Zenozoikoko Eozeno Ertainean eratuak.
Iruña kokatzen den sare hidrografikoa ibai nagusi batek osatzen du, Arga ibaiak, zeinaren arroak Pirinioen eta Kantauriar mendikatearen arteko trantsizio hidrologikoa mugatzen duen. Euri-emari ozeanikoa edo atlantikoa du, eta martxoan eta apirilean emari altuak izaten ditu, elurrak bat egitearen ondorioz. Arrotxapea eta Txantrea auzoetan, ibaiak meandro txikiak eratzen ditu pasaeran, eta ibaiertza baratze-laboreetarako baliatu izan da tradizionalki. Iruñetik Elortz eta Sadar ibaiak ere igarotzen dira. Errekasto edo ubide txikien bidez ureztatzeko sistema bat du hiriak, eta bertatik bideratzen da ura baratze eta lorategietara, hala nola Soltxate, Erripalda edo Udal mintegiak.
Iruña, Iruñerriaren erdigune bezala, Sarbil, Erreniega, Alaitz, Taxoare eta Lakarri mendlerroek inguratzen dute, horien artean Itzaga (1 353 m), Bagadigorri (1 167 m), Etxauriko Haitza (1 136 m), Lakarri (1 046 m), Erreniega (1 036 m), Pagadi (898 m) eta Ezkaba (892 m) mendiak nabarmentzen direlarik.
Udalerriaren barruan, Arga eta Sadar ibaiek mugatzen duten Iruñeko lautada dago. Hala ere, hainbat muino daude: Ezkaba Txiki (595 m), Elizmendi (531 m), Mendillorri (497 m), Santa Luzia (475 m) Erripaburua (468 m), Donapea (453 m), Kaskallugaña (449 m) eta Gurutzezuria (447 m).
Klima
Iruñak klima ozeaniko eta klima mediterraneoaren arteko trantsizioko klima du. Köppen klima sailkapenaren arabera klima ozeaniko epela (Cf2b) da. Prezipitazio ugariak dira (urteko batez bestekoa 762 mm ingurukoa) eta urte urte guztian zehar banatuak. Hilabete lehorrenak uztaila eta abuztua dira. Tenperaturei dagokienez, batez bestekoa 12,4 °C da, maximoa 20,7 °C abuztuan, eta minimoa 4,8 °C urtarrilean. Erliebe laua dela eta, ipar-ekialdeko haizeek erraz astintzen dute gunea.
Udako egun jakinetan, tenperaturak 35 °C-tik gorakoak izan daitezke, eta neguan eta 0 °C-tik behera jaitsi daitezke. Horrela, urtero 40 bat izotz egun izaten dira, abendu, urtarril eta otsailean batez ere.
Estazio meteorologikoak
Tenperatura eta prezipitazioak neurtzeko erakunde ofizialek ezarritako hiru estazio meteorologiko daude Iruñerrian. Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak Iruñaren erdialdean eta Larrabiden dituen bi estazioak, eta Espainiako AEMET meteorologia zerbitzuak Noaingo aireportuan duena. Euri gutxien jasotzen duena aireportukoa da, hegoalderago dagoelako.
XX. mendean, hiriaren tenperatura zein zen jakinarazteko, Noaingo aireportuko estazioak emandako neurketak erabili izan dira.
Giacomo Agostini
Biografia
1977an lehiaketetatik erretiratu zenez geroztik, Yamaha taldearen zuzendaria izan zen, eta, 1992tik aurrera, Cagiva taldearena.
Villognon
Villognon Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Antiprisma eneagonal
Geometrian, antiprisma eneagonala oinarritzat bi eneagono (berdinak, baina bata bestearekiko biraturik) eta albo-aurpegitzat triangeluak dituen poliedroa da. Oinarri baten erpin bat haren parean beste oinarrian dauden ondoz ondoko bi erpinak lotzean sortzen dira albo-aurpegi triangeluarrak. Adibidez, bi oinarriak eneagonoak dituen prisma batean (bi oinarriek zentro bera dute, baina bata bestearekiko 20° edo π/9 radian biratuta dago), bi oinarrien hamazortzi erpinak lotzen dituzten hogeita hamabi ertz daude eta irudiak, beraz, hamalau albo-alde triangeluar ditu: antiprisma oktogonal simetriko bat da.
Nordheim (Alsazia)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Villognon
Biztanleria
2007an Villognon udalerrian erroldatutako biztanleak 392 ziren. Familiak 160 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Iruñea
Fauna eta flora
Biogeografikoki, hiria, Europako probintzia atlantikoko Nafar-Arabar barrutian dago, Eurosiberiar Eskualdean.
Wyatt Earp (filma)
Wyatt Earp 1994ko Lawrence Kasdan estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. Kevin Costner, Dennis Quaid, Gene Hackman, JoBeth Williams, Linden Ashby, Jeff Fahey eta Joanna Going aktoreek antzeztu zuten.
Villognon
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 192 etxebizitza zeuden, 162 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 189 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 162 etxebizitza nagusietatik 128 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 11 etxek bi gela zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 63 etxek lau zituzten eta 62 etxek bost zituzten. 134 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 76 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 69 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Pierre Balmain
Biografia
1946an bere lehenengo perfume plazaratu zuen, Ely 64-83, bere amari eskainitakoa. 1951an New Yorken filial bat ireki zuen eta hamarkada horretan estola izeneko prenda, kapak eta txaleak modaz jarri zituen. Bere diseinuen dotoreziagatik ezaguna, oinarri klasikoko zituen Jolie Madame estiloa sortu zuen.
Villognon
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 226 ziren, horien artean 150 aktiboak ziren eta 76 inaktiboak ziren. 150 pertsona aktiboetatik 117 lanean zeuden (76 gizon eta 41 emakume) eta 33 langabezian zeuden (15 gizon eta 18 emakume). 76 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villognon udalerrian 162 unitate fiskal zeuden, 372,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.001 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Villognon udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 516 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Givarlais
Givarlais Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Givarlais udalerrian erroldatutako biztanleak 240 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 36 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Iruñea
Fauna eta flora
Bioklimari dagokionez, eskualde osoa onbroklima hezeko beheko solairu bioklimatiko subtenplatukoa da, eta landaretza potentziala ametz ilaunduna hariztiari dagokio, batez ere pagadiaren eta ameztza hariztiaren arteko trantsizio-serieen forman. Hala ere, paisaiak aldaketa handiak jasan ditu gizakiaren eraginez. Lautadetan eta sakonuneetan baratzea eta laborantza intentsiboa egiteko eremuak daude, larrez eta sastrakaz inguratuta, eta zumar hostotxikia espeziearen adibide zehatzak, jatorrizko landarediari dagozkionak. Udalerriko nekazaritza-eremuetan 611 hektarea lan intentsiborako erabiltzen dira, 124 baratze eta labore belarkara ureztatuak egiteko, eta eremu txikiagoak belardi, hostozabal, erkametza, larre eta koniferoetara.
Wyatt Earp (filma)
Mendebalde Urruneko pistolari ospetsuenetako zain zen Wyatt Earpen biografia da. 1993an estreinatu zen Tombstone filmarekin antzekotasun handia du, hartan Earpen papera Kurt Russell aktoreak antzeztu zuen.
Argazkigintza onenaren Oscar Sariaren (Owen Roizman) izendapena jaso zuen.