cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Obata Masamori
Biografia
Masamori, Obata Toramoriren semea izan zen, Heike klanaren ondorengoa, Kozuke probintzian jatorria zuena. 1560 inguruan, Masamorik Kozuke utzi zuen Takeda klanarekin bat egiteko, non, beranduago, Shinano probintziako Kaizu gazteluko jaun bihurtuko zen.
Masamori, sakikata-shu (konkistatutako etsai taldea) taldekoa zen arren, beti izan zen bere jaunari leial. Mimasetogeko guduan 1569an eta Mikatagaharako guduan 1573an borrokatu zuen, non zalditeria tropa baten buru izan zen. 1575eko Nagashinoko guduan, zalditeria talderik handienaren buru izan zen, zaldi gaineko 500 samuraik eta oinezko beste 1000k osatzen zutena. Erdiko konpainia Takeda Nobukadoren buruzagitzapean, Odaren lerroak eraso zituen Kozukeko beste daimyō batzuekin. Halako batean, Takedaren armadak aurrera egiten ez zuenez, etsaitasunak amaitzeko deia egin zen, baina ez aurretik baja handiak jasan gabe. Masamori, Nagashinon jasan zituen zaurien ondorioz, hil egin zen. Masamoriren semea, Obata Kagenori (1570-1644), bere aita hil ondoren, Tokugawa Hidetada shogunaren mirabe bihurtu zen, eta, honen zerbitzura, "Takeda Ryu Koyo Gunkan -sho" ospetsua osatu zuen, lan honetan oinarritu zelarik "Heihō Okigi-sho", Takeda klanaren estrategia liburu sekretua.
Oak Hill (Florida)
Oak Hill Floridako hiri bat da. Volusia konderrian kokatua dago. 2010ean 1,792 biztanle zituen, 29.1 kilometro koadrotan banatuta.
Augochloropsis anonyma
Augochloropsis anonyma erle espezie bat da, Augochloropsis generoan eta Halictidae familian.
Barahona (Dominikar Errepublika)
Barahona Dominikar Errepublikako hego-mendebaldean dagoen hiria da, Barahona probintzian, Neibako badian. Uhartearen hegoaldeko hiri garrantzitsuenetako bat da, portu zalapartatsua eta erakargarri ekoturistio ugari ditu. Azukre eta industria gune bat ere bada. 130 mila biztanle baino gehiago ditu, eta horrek hiri hau hegoaldeko eskualdeko puntu garrantzitsu bihurtzen du etorkizuneko proiektuetarako.
Taxonomia.
Badira izena "Bahía" eta "Honda" bi hitzen batasunetik datorrela esaten duten bertsioak, ustez lurralde hauetan geratu zen Santa Cruz de Barahona izeneko espainiar konde baten abizenetik zetorrela ere uste zen. oraindik despopulatu zirenean, baina ez da egiaztatzen ere.
Geografia eta klima.
Barahona probintziak 1639,42 kilometro koadro ditu eta 179.239 biztanle ditu. Dominikar Errepublikako hego-mendebaldean dago. Probintzia "Yaque del Sur" ibaiak gainezkatzen duen "Valle de Neyba"ren parte den "Martín García Point"-tik hasten da. Barahonaren hego-mendebaldean Karibe itsasoa dago. Pedernales probintzia bere mendebaldean dago, Independentzia iparraldean, eta Azua probintzia bere ekialdean. Amerika aurkitu baino lehen, Barahona Jaragua Cacicazgoarena zen, Anacaona eta Enriquilloren agintepean, azken hau askatasunaren ikur. Barahona hiria Karibe itsasoko kostaldean dago, Santo Domingotik 204 kilometrora. Urteko batez besteko tenperatura 26 gradu Celsius da, eta urteko batez besteko prezipitazioa 655/2296 mm-koa da.
Ekonomia.
Gaur egun, Barahonak nekazaritza, abeltzaintza, meatzaritza eta turismoa uztartzen dituen ekonomia mistoa du, industria-portu batekin eta ehungintzari eskainitako gune aske batekin. Inguruko enpresa garrantzitsuenen artean honako hauek daude: CEMEX Dominicana, meategi bateko igeltsua ustiatzen duena, Rica esne-ekoizpenarekin, "Consorcio Azucarero Central" azukre ekoizpenarekin, EGE Haina elektrizitate ekoizpenarekin, Wilbes Dominicana truke libreko ekoizpen guneekin, eta "Block Khoury" eraikuntzako materialak ekoizten eta esportatzen dituena. Nekazaritza eta kanabera, platanoa, kafea, fruituak, sorgoa, ñame, yautia eta bestelakoen ekoizpena, abeltzaintzan, haragirako behi eta ahuntz gizentzea da nagusi, larruaren salmenta eta esne ekoizpena hazten ari den ekoizpena, meatzaritzan larimar erauzketa., marmola, igeltsua, alabastroa, kaolina (botilak ekoizteko), gatz minerala eta eraikuntzako materialak dira Barahonako jarduera nagusien artean.
Garrett Park (Maryland)
Garrett Park Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Montgomery konderrian kokatuta dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sputnik 2
1957ko azaroaren 3an, 19:12an, Sputnik 2 ( ahoskatua, errusieraz: Спутник-2, 2.-Satelite) edo Prosteyshiy Sputnik 2 (PS-2, errusieraz: Простейший Спутник 2 2. Satelite Oinarrizkoa) Lurraren inguruan orbitan jarritako bigarren ontzi-espaziala bilakatu zen. Satelite honek lehenengo aldiz material biologikoa zeraman barnean. 4 metroko garaiera zuen kapsula koniko honek 2 metroko diametroa zuen. Irrati transmisoreak kokatzeko aukera ematen zuten zenbait konpartimentu barnean hartzen zituen. Horrez gain, sateliteak telemetriarako sistema, unitate programagarria, birsorkuntza eta tenperatura kudeaketarako sistema eta tresneria zientifikoa eramaten zituen. Zigilatutako kabina batean Laika txakurra zihoan, baina jatorriko izena "Kudryavka" zen.
Datu biologikoak eta ingeniariak Tral D sistema telemetrikoaren bitartez igorri ziren. Orbita bakoitzeko 15 minututan datuak igor zitzakeen Lurrera. Barnean bi espektrometro kokatu ziren eguzki erradiazioa (igorpen ultramoreak eta X izpiak ) eta izpi kosmikoak neurtzeko.
Noturus placidus
Noturus placidus Noturus generoko animalia da. Arrainen barruko Ictaluridae familian sailkatzen da.
Tilapia walteri
Tilapia walteri Tilapia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Oliveto Lario
Oliveto Lario Italiako udalerri bat da. Leccoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Oliveto Lariok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Genuri
Genuri Medio Campidanoko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Genoni
Genoni Oristanoko (Sardinia, Italia) 1.006 biztanleko udalerria da.
Khristian Rakovski
Khristian Georgievitx Rakovski (Gradets, Otomandar Inperioa, 1873ko abuztuaren 13agreg./abuztuaren 1ajul. - Oriol, Sobietar Batasuna, 1941eko irailaren 11) bulgariar iraultzailea izan zen.
Bizitza
Montpellierren egin zituen medikuntzako ikasketak. Alderdi sozialista antolatzeko lanetan jardun zuen, Bulgarian lehenik eta Errumanian 1900tik aurrera. 1917an, Errusiako Iraultza gertatu zenean, Moskura abiatu zen, eta Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako kide egin zen 1919an. Ukrainako komisarioen kontseiluko lehendakari izendatu zuten, eta sobieten ordezkari izan zen Londresen (1923-1925) eta Parisen (1925-1927). Trotskismoaren jarraitzaile zelakoan, alderditik bota zuten 1927an, eta 20 urtez bortxazko lanak egitera kondenarazi zuen Stalinek.
Bielsk Podlaski landa-udalerria
Bielsk Podlaski Poloniako Podlasiako voivoderriko landa-udalerri bat da, Bielsk barrutian kokatuta. 429,94 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 6867 biztanle zituen.
Aldealafuente
Aldealafuente Soriako probintziako udalerria da. Soriatik, probintziako hiriburutik, 18 kilometrora dago. Udalerriak 45,77 km²ko azalera dauka, eta 2006ko erroldaren arabera 129 biztanle bizi ziren herrian.
NGC 2729
NGC 2729 galaxia bat da, Hydra konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Melchior-Alphonse de Salaberry
Melchior-Alphonse de Salaberry (edo Melchior-Alphonse d'Irumberry de Salaberry; 1813ko maiatzaren 19a – 1867ko martxoaren 27a) Kanadako abokatua eta politikaria izan zen.
Biografia
Saint-Philippe-de-Laprairie-n jaio zen, Kanada Behean, 1813an, Charles-Michel d'Irumberry de Salaberryren semea, Chateauguayko guduaren heroia.
Kausa txikietarako komisario izendatu zuten 1836an. 1837an, Kanada Beheko Legegintzako Kontseilurako izendatu zuten, baina inoiz ez zuen bere eserlekua hartu Kanada Beheko Matxinada dela eta. Urte berean, tokiko milizietan teniente koronel izendatu zuten eta Patrioteek Fort Chambly harrapatzea eragotzi zuen. 1841ean, Kanadako Probintziako Batzar Legegilerako hautatua izan zen Rouvillerako. 1842an Richelieu barrutiko auzitegiko idazkari kargua onartu ondoren bere eserlekurako berriro aurkeztu behar izan zuen; hala ere, William Walkerrek garaitu zuen. 1845ean abokatuen elkargoan onartu zuten eta Robert-Shore-Milnes Bouchetterekin abokatua jardun zuen. 1847an, Montrealeko coroner laguntzaile izendatu zuten eta, 1848an, Kanada Beheko miliziaren laguntzaile nagusiaren laguntzailea izendatu zuten. Azken kargu horretan aritu zen Quebec hirian 1867an hil zen arte.
Melchior-Alphonse de Salaberry 1846an Marie-Émilie Guy-rekin ezkondu zen, Louis Guyren alabarekin. Bikotearen alaba, Hermine de Salaberry andereñoa Quebecen jaio zen, eta Quebec hirian eta Montrealen ikasi zuen. 1889an, bere Maiestate Victoria erreginarekin audientzia pribatu bat eman zioten Luisa printzesaren (geroago Argyll-eko dukesa) eskatuta. 1895eko urrian, Hermionek Charles-Michel d'Irumberry de Salaberryren monumentua inauguratu zuen, Chateauguayko gudua ospatzen duena. De Salaberry familia Sherbrooke Street 833, Montrealen bizi zen.
Staffordshire bull terrier
Staffordshire bull terrierra edo informalki Staffy, Ingalaterrako bertako txakur-arraza bat da. Duela 200 urte baino gehiago Bulldog eta Terrier arrazen gurutzaketatik sortua.
Borroka txakurrak bezala erabiltzen dira, jarduera hauek debekatuak izan ziren arte. Bere ezaugarrien ondorioz herrialde askotan txakur arriskutsutzat jotzen dira.
NFZren sailkapenean, nazioartean ezagututako arrazen artean, 3. taldean dago terrier txakur eta antzekoekin batera.
Eyre Square
Eyre Square (irlanderaz An Fhaiche Mhór, ofizialki John F. Kennedy Memorial Park izena ere badarama) Irlandako Galwayko konderrian dagoen Galway hiri barneko parke publikoa eta plaza da. Parkea hiriaren erdigunean dago, dendes beteriko Williams Street eta Shop Street kaleen aldamenean.
Matilda efektu
Matilda efektua emakume zientzialarien lorpenak aitortzearen kontrako joera da, haien lana gizon lankideei egotziz. Margaret W. Rossiter ikertzaileak sortu zuen, Mateo efektua ren autoritate ezaren printzipioa genero ikuspegiarekin txertatuz eta emakume zientzialarien ikusezintasun historikoa salatuz. XIX. mendean Matilda Joslyn Gage sufragista eta abolizionistak "Emakumea asmatzaile gisa" saiakeran protesta nabarmena egin zuen emakume asmatzaileen eskasia talentu faltaren ondorio zela uste baitzen.
Eyre Square
Ezaugarriak
Parkea laukizuzena da, Galway hiriko erdiguneko trafiko gehien duten kaleek inguratzen dute, halere 2006 urtetik aurrera bere eskuinaldeko eremua soilik oinezkoentzat da. Bere erdigunean burdinezko eskultura batez apainduriko iturri bat dago. Bestalde, jaiotzez hiri honetakoa zen Pádraic Ó Conaire irlanderazko idazlearen estatua bat ere badago.
Historia
1965an parkeak John F. Kennedy Memorial Park izena hartu zuen, irlandar jatorriko John F. Kennedy estatubatuarrak bere erailketa baino ez askoz ere lehenagotik hiri hau bisitatu eta bertan jendaurreko hitzaldia eskaini baitzuen.
2004ean parke edo plaza honen eraberritze lanei ekin zitzaion, azkenik 2006ko apirilaren 13an berriz ireki zelarik.
Gassaway (Mendebaldeko Virginia)
Gassaway Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Braxton konderrian dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Tachysphex pompiliformis
Tachysphex pompiliformis erle espezie bat da, Tachysphex generoan eta Crabronidae familian.
Aldealices
Aldealices Soriako probintziako udalerria da. Soriatik, probintziako hiriburutik, 91 kilometrora dago. Udalerriak 6,23 km²ko azalera dauka, eta 2006ko erroldaren arabera 29 biztanle bizi ziren herrian.
Arthae
Arthae, Euskal mitologiako jainkosa bat izan zen; Akitania erromatarrraren garaian Pirineo aldean bereganako gurtza zabalduta egon zen.
Ez dugu bere ezaugarriak ezagutzen, baina antza hartzaren jainkosa zen Arthae. Gogoratu Alpetako hartzen jainkosa Artio deitzen zela. Beste aditu batzuen ustetan ordea, Arthaek "arte"rekin zer ikusirik izan dezake. Jakina, zuhaitzei gurtza oso hedatuta egon zen Euskal Herri zaharrean. Horren lekuko beste zenbait jainko-jainkosa akitaniarren izenak, zuhaitzei lotuta, esate baterako Arixo edo Arixon.
Etimologia
Interesgarriak dira Vahan Sarkisian hizkuntzalari armeniar euskalzalearen hausnarketak honen inguruan. Ikerlari askorentzat, "Hartza" hitza hizkuntz indoeuroparren mailegua da euskaran. Hizkuntz Zeltarena seguraski. Hala ere Vahan Sarkisianek azpimarratzen du halako hitzen mailegua oso arraroa dela hizkuntzen artean, eta berak gogora ekartzen du "Arch" hitzak armenieraz ere, hartza esan nahi duela, eta Arshak hartza txikia. Euskararen hartzako (Hartza kumea, Arzak deitura) parekoa.
Inskripzioak
Antistius Syntrophus libertoak Artahe jainkoari eskaini inskripzioa, Saint-Pé-d'Ardet herrian aurkitua, Garona Garaian.
"Artah- / e, Antist(ius) / Syntr(o)- / phus / v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito)".
Itzulpena: Artahe-ri Antistius Syntrophus-ek gogo onez (eskaintzen dioa aldare hau) bere botoa betez.
Oxybelis
Oxybelis Colubridae familiako narrasti genero bat da. Amerikan aurki daitezke.
Oakland Park (Florida)
Oakland Park Floridako hiri bat da. Broward konderrian kokatua dago. 2010ean 41,363 biztanle zituen, 17.9 kilometro koadrotan banatuta.
Nissequogue (New York)
Nissequogue  New York estatuko herri bat da. Suffolk konderrian kokatua dago. 2010ean 1,749 biztanle zituen, 9.8 kilometro koadrotan banatuta.
Winchester '73
Winchester '73 1950eko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren western filma bat da. James Stewart, Shelley Winters eta Stephen McNally aktoreek antzeztu zuten. Anthony Mann eta James Stewartek elkarrekin batera lan egin zuten bost filmeetako lehenbizikoa izan zen. Zuri-beltzean filmatua dago.
Argumentua
Mendebalde Urruna. Bi zaldizko, Lin McAdam (James Stewart) eta bere adiskidea "High Spade" (Millard Mitchell), "Dutch Henry" Brown (Stephen McNally) jarraituz Dodge City herrira iritsi berri dira. Herria bakean mantentzen ari den Wyatt Earp (Will Geer) sheriff ospetsuarekin topo egingo dute, hortaz, han McAdamek ezin izango du ezertxo ere egin. Gainera, uztailaren 4a eta AEBko Independentzia Eguna izanik, jendea bertan osptuko den tiro txapelketako leheen sariaren inguruan biltzen hasi da, erriflen bikain bat: Winchester '73 modeloa.
Lin McAdamek txapelketa irabazi eta erriflea bereganatuko du, baina haren lehiakidea izan den "Dutch Henry" Brownek erriflea lapurtu eta herritik ihes egingo du. Erriflea arma-trafikatzaile baten eskuetara iragango da, ondoren indiar buruzagi baten jabetza izango da eta azkenik gaizkile batena. Bienbitartean, McAdam bai "Dutch Henry" Brown nahiz erriflearen bila etengabe eta nekagaitz jarraituko du.
Osnago
Osnago Italiako udalerri bat da. Leccoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ikaskuntza dialogiko
Pedagogian, ikaskuntza dialogikoak edo ikas prozesu dialogikoak gizartean errealitatea partekatua dela eta gizabanakoen ikaskuntza gizarte harremanez osatu behar dela baieztatzen duen teoria bat da. Aldi berean,hezkuntzan sor daitezkeen ezberdintasunak gainditu nahian, konstruktibismotik osatu den pedagogia-filosofia ere bada. Praktikan, elkarbizitza arazoei aurre egiten die eta, ikas-taldetik inor baztertu gabe, eskola porrotaren kontra egiteko frogatutako metodologia inklusiboa dela egiaztatu da. Paulo Freire izan zen teoria honen aitzindaria. Horregatik, aipatu beharra dago bazterketak ekiditeko oso proiektu baliagarria dela.
Ikaskuntza dialogikoaren zazpi hatsarreak
Ikaskuntza dialogikoa zazpi hatsarretan laburtu ohi da.
Kontrako diskurtsoak
Honako diskurtsoei aurre egiteko sortu zen i(ra)kasketa dialogikoa:
Noturus stanauli
Noturus stanauli Noturus generoko animalia da. Arrainen barruko Ictaluridae familian sailkatzen da.
Europa (biltzar-jauregia)
Europa Gasteizko biltzar-jauregia da, 5.700 pertsonentzako lekua daukana. Gasteiz etorbidearen erdialdean kokatuta dago, Txagorritxu eta Koroatzea auzoen artean. 1989an zabaldu zen, 2011-2016 bitartean eraberritua izan dela.
Lehenengoa
Francisco de Vitoria eta Ayala aretoak ditugu, stand-etarako beste galeria batekin.
Bigarrena
Nafarroa, Bizkaia eta Gipuzkoa aretoak daude.
Garraioa
Eraikinaren alboan Euskotren Tranbiaren Europa geltokia dago.
GoldenEye
GoldenEye Martin Campbell zeelandaberriar zinema zuzendariaren 1995eko espioitza filma da. Beste filmak ez bezala, ez du Ian Fleming idazlearen James Bondi buruzko ohiko eleberri zehatz baten elementurik jasotzen. Bertan, Pierce Brosnan, Sean Bean, Izabella Scorupco, Famke Janssen eta Judi Dench aktoreek antzeztu zuten. Filma Pierce Brosnan irlandar aktoreak MI6ko James Bond britainiar agente sekretua antzeztu zuen lehenbizikoa izan zen, Timothy Dalton aktorearen ordez.
Soinu banda Éric Serra, Bono eta The Edge musikariek ondu zuten.
Argumentua
Oporretan dagoela, James Bond (Pierce Brosnan) agente sekretuak Xenia Onatopp (Famke Janssen) emakume eder eta hiltzailea ezagutu du, helikoptero berri baten planoak lapurtu asmoz dabilelarik. Bitartean, Ourumov jeneralak (Gottfried John) GoldenEyea —inpultsu nuklearren bidez, edozein sistema elektriko desgaitzeko ahalmena duen espazio-arma ultrasekretua— eskuratzeko egitasmoaren barnean egindako eraso baten ondorioz, Natalya Siminova (Izabella Scorupco) errusiar armadako programatzailea bere taldetik bizirik ateratzen den kide bakarra da. Bondek Natalyarekin elkarlanean arituz, lapurreta horren atzean zein gaizkile ezkutatzen diren argitu du.
Bierawa udalerria
Bierawa Poloniako Opoleko voivoderriko landa-udalerri bat da, Kędzierzyn-Koźle barrutian kokatuta. 118,56 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 7898 biztanle zituen.
Brachymeles boulengeri
Brachymeles boulengeri Brachymeles generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Enrique Tierno Galván
Enrique Tierno Galván (Madril, 1918ko otsailaren 8a - Madril, 1986ko urtarrilaren 19a) espainiar politikari, soziologo, jurista eta entsegugilea izan zen.
Madrilgo alkate izan zen 1979tik 1986ra.
Fila brasileiro
Fila Brasileiroa (euskaraz "Brasildar Harrapakin Txakurra") edo Fila brasildarra, Brasilgo bertako txakur arraza bat da.
Mundu mailan jabea, familia eta etxearekiko oso leiala izateagatik ezaguna da, jabea defemdatzearren haren bizitza sakrifikatzeko gai delarik. Txakur zaindari oso ona da, halere, alde negatiboa ere badu, izaera oldarkorra izanik ongi hezitua ez badago txakur arrikutsua izan baidatiteke.
NFZren sailkapenean, nazioartean ezagututako arrazen artean, 2. taldean dago moloso txakur eta antzekoekin batera.
NGC 2730
NGC 2730 galaxia espiral bat da, Cancer konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Akiles
Akiles (antzinako grezieraz ) Troiako gerran aritutako heroia izan zen, Homeroren Iliadako pertsonai nagusia.
Jaiotza
Akiles Peleos mirmidoniarren erregearen eta Tetis ninfaren semea izan zen. Hasiera batean, Zeusek eta Poseidonek nahi zuten Tetisekin ezkondu, harik eta Prometeok Tetisen semea aita baino boteretsuagoa izango zela esan zien arte.
Akiles jaio zenean, Tetisek semea Estigia aintziran sartu zuen hilezkor bihurtzeko nahian. Baina orpoa murgiltzea ahaztu zitzaionez, Akiles orpoan zaurgarria zen. Peleok, Akiles Patroklo laguna edo maitalerekin batera Kiron zentauroarengana eraman zuen, biak hez ditzan.
Troilo
Troilo, Priamo eta Hekubaren semea, zaldiei ura ematen ari zaiela, Akilesek ikusi zuen. Haren edertasunaren aurrean, maitemindu zen Akiles. Troilo, halere, Apoloren tenpluan babestu zen. Akilesek, haren atzetik joanda, burua jainkoaren aldarean bertan moztu zion. Urtebete falta zaion Troilori 20 urte izateko. Adin horretan, garaiezin bihurtzekoa zen.
Agamemnon eta Patrokloren heriotza
Akilesek Troiatik kanpoko herri batean Briseida atzeman zuen ohaide. Agamemnonek, greziarren erregeak, Apoloren amorrua baretu ahal izateko, bere ohaidea bueltatu behar zuenez, Briseida kendu zion Akilesi. Horretan datza Iliadaren argumentu nagusia: Akilesek berriro greziarren alde borrokatzeari muzin egiten dio.
Gerra okertu zitzaien greziarrei orduan. Hektor, Troiako gudari hoberena, itsasontziei su emateko zorian egon ondoren, Odiseo, Ajax eta Fenixek bueltatzea eskatu zioten Akilesi. Honek berriz arbuiatu zuen, baina Patroklori utzi zion bere lekuan borrokatzea. Hurrengo egunean, Hektorrek, Akiles zelakoan, Patroklo hil zuen. Lagunaren hilotzak Akiles sumindu zuen. Tetisek Hefestok egindako armadura emandakoan, borrokara bueltatu zen Akiles.
Akilesen amorrua
Akilesen handitasuna, ordea, ez datza gupida keinu horretan, ezta haren borrokatzeko ahalmenean, baizik eta zer nolako patua izango zuelako erabakian. Izan ere, Tetisek iragarri zion Troiako gerratik joanez gero, bizitza luzea eta zoriontsua izango zuela. Bestetik, amaieraino geratzera, hilko zela, baina betiko loria lortuko zuela, gainerako heroi guztien gainekoa. Azken hau hautatu zuen Akilesek.
Akilesen heriotza
Hektorrek iragarri bezala, haren anaia Parisek hil zuen Akiles. Ausardiarik gabeko heriotza izan zen halere. Parisek gezi bat bota zion Troiako harresitik, buruz buruko borroka saihesturik. Patrokloren hezurrekin nahastu ziren Akilesenak, eta haren omenez hileta handiak ospatu ziren.
Orthriophis
Orthriophis Colubridae familiako narrasti genero bat da. Asiako hegoaldean eta ekialdian bizi dira, baita Errusiako leku batzuetan ere.
Ramayana
Berrogeita zortzi mila bertso dira, zazpi liburutan banatuak, eta Rama Vishnuren zazpigarren avatarrak Sita bahituriko emaztearen bila zebilela izandako abenturak kontatzen ditu. K. o. V. mende aldera berridatzi zuten poema, K.a. IV. mendean idatziriko testuak oinarritzat hartuta. Hiru atal berri erantsi zioten gero, erlijio eta Vishnurenganako debozio-eduki handiagoz hornitu zutenak.
Benedict Arnold
Benedict Arnold (Norwich, Connecticut, 1741eko urtarrilaren 14agreg./1740ko urtarrilaren 3ajul. - Londres, 1801eko ekainaren 14a) estatubatuar militarra izan zen. Bostonen Armada Kontinentalara batu zen 1775ean eta Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran esku hartu zuen. Saratogako Guduan zauritu zuten 1777an. Komandante jeneral gradua lortu zuen AEBetako armadan. 1780an britainiar bandora aldatu zen, eta Amerikar Legioa zuzendu zuen bere kide ohien aurka.
Sasha Calle
Biografia
Kolonbiar jatorriko familia batean jaio zen Bostonen. Hamar urte zituela amarekin Kolonbiara joan zen bizitzera eta bi urte beranduago Estatu Batuetara itzuli zen. American Musical and Dramatic Akademian Arte Ederretan graduatu zen. 2018an The Young and the Restless telesailean sartu zen Lola Rosalesen paperean eta Daytime Emmy Award sarirako izendapena lortu zuen.
Gesico
Gesico Cagliariko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Iparraldeko suge leun
Iparraldeko suge leuna (Coronella austriaca) ipar eta erdialdeko Europan bizi den Colubridae familiako sugea da. Euskal Herrian aurki daiteke.
Iparraldeko suge leunak sabelalde gris edo gorrixka eta orban beltzez betetako bizkarralde marroi-grisaxka du. Buruaren alde bietan, sudurrean hasi eta leporaino iristen den marra ilun bana ditu eta begi-niniak biribilak ditu. Leku harritsu, heze eta eguzkitsuak atsegin ditu eta sugandilak jaten ditu batez ere. Ez da pozoitsua eta obobibiparoa da. Euskal Herrian, eskualde atlantikoan bizi da.
Deskribapena
Tamaina txikiko ofidioa da, 80 cm baino luzeagoa izan ohi ez dena; normalean ikusten direnak 60 cm ingurukoak izaten dira eta bere isatsak luzera osoaren bostena izaten du. Lirain samarra da eta buru txikia du. Bizkarraldeko ezkatak leunak dira eta 19 ilaratan daude gorputzaren jiran. Sabelaldean 153 eta 182 artean dauzkate; subkaudal-en kopurua, aldiz, beste sugeetan bezala bikoitzak dira, 43 eta 67 artean dauzkate. Begiak 3. eta 4. ezpain gaineko ezkaten artean daude, eta xehetasun honek genero bereko beste espeziarekin bereizten du. Bizkarraldea arre-grisaxka du eta bertan sakabanatuta orban beltz batzuk ditu, batzuetan tonu gorrixkekin, eta normalean parez pare jarrita. Buruaren alde banatan, jatorria sudurzuloan duela, zerrenda ilun bat dauka, leporaino heltzen dena eta begia zeharkatzen duena; mozorro hau suge leunen bi espeziek dute, nahiz eta batean eta bestean zertxobait desberdina izan. Sabela kolore uniformekoa da, grisaxka edo gorrixka, eta ezkaten erdian orban txiki argiak izan ditzake.
Bereizgarriak: Bizkarraldeko ezkatak, leunak; 3. eta 4. ezpain gaineko ezkatak begien azpian. Sudurretik leporaino doan marra ilunak; sabela uniformea.
Biologia eta ohiturak
Iparraldeko suge leuna lurreko espezie bat da, ilunabarrean da aktiboena naiz eta egunean zehar ere ikusten den. Leku hezeak gustatzen zaizkio, baina eguzkitan. Oharkabean pasatzen saiatzen da, eta landarediaren artean eta harkaitz ugari dagoen lekuetan erdi ezkutuan  bizi izan ohi da; harritzarrak eta hormak dira espezie honen lekurik gogokoenak. Ihintza dagoen goizetan aktibitate handia izaten du, eta berotu ondoren janari bila hasten da, ia sugandilak soilik jaten ditu. Horretarako, arin lerratzen da hormetako arrakalen artetik, eta normalean sugandilak harrapatu egiten ditu. Ziraunak ere harrapatzen ditu, eta saguez edo horien kumeez ere elikatzen da noizean behin. Espezie iheskorra da, baina arriskuan ikusten bada hozka egiten du eta oldarkorra da. Ez da kaltegarria.
Banaketa, habitata eta estatusa
Iparraldeko suge leuna Europa eta Asia txikiko espeziea da, banaketa zabalekoa. Penintsulan Iberia hezea deritzona hartzen du eta mendebaldetik Sistema Zentraleraino hedatzen da.
Gure lurraldean, ia azalera osoa hartzen du, eremu mediterraneoa eta Ebro ibaiaren eragin-eremua izan ezik. Ez da baztertzen talde txikiren batzuk eskualde horretako leku oso hezeen batzuetan babestuta egotea. Bere eremuan, han-hemenka, modu etenean agertzen da, itsasoaren inguruetan, mendi inguruetan eta baita Arabako barnealdean ere. Aipu-eskasia espeziaren ohitura isil eta iheskorrak eta honen eguneroko jarduera-aldiei egotzi behar zaie, behatzeko oso egokiak ez baitira. Beti aurkitu izan dira ale isolatuak eta, batzuetan, urte bat edo biko gazteak. Behaketak itsas mailatik 1600 metroko kotaraino egin dira.
Behaketak landazabalean egin dira batez ere (behaketa guztien %33), landa atlantikoetan (%25), eta harizti atlantikoetan (%20,8) ; beste habitat batzuetan gutxiago daude. Habitat guztiak gutxi-asko higrofiloak dira, eta Iparraldeko suge leunak hezezaleak dira.
North Collins (New York)
North Collins  New York estatuko herri bat da. Erie konderrian kokatua dago. 2010ean 1,232 biztanle zituen, 2.07 kilometro koadrotan banatuta.
Noturus stigmosus
Noturus stigmosus Noturus generoko animalia da. Arrainen barruko Ictaluridae familian sailkatzen da.
Benedikto XV.a
Benedikto XV.a (latinez Benedictus PP. XV) jaiotzez Giacomo Giambattista della Chiesia (Genoa, Sardiniako erresuma, g.e. Italia, 1854ko azaroaren 21a - Erroma, 1922ko urtarrilaren 22a) Eliza Katolikoko Aita Santu izan zen 1914ko irailaren 3tik bere heriotza egunera arte.
Haurtzaroa
Jaiotzean Giacomo Giambattista della Chiesia izena jarri zioten. Genoako Giuseppe della Chiesia markesaren semea zen eta ama, Napoliko markes batzuen senidea.
Ikasketak eta lehen lanak
Genoako Erret unibertsitatean zuzenbide zibila ikasten hasi zen, baina ikasketa horiek amaitu orduko seminarioan sartu. 1875ean doktoradutza lortu zuen. Erromako Capranica ikastetxera joan zen eta 1878an apaiztu, Letrango San Joan basilikan. Erroman zela, diplomazia, teologia eta zuzenbide kanonikoa ikasi zituen.
1882an Aulki Santuaren Gai Berezietako Kongregazioan sartu zen, eta ikasketak amaitutakoan, Madrila bidali zuten nuntzio. Bertan lan garrantzitsua egin zuen Espainia eta Prusiaren arteko gatazkan, Karolinei buruz.
1887an Erromara itzuli eta Vatikano Hiriko Estatu idazkaritzan sartu zen. 1899tik aurrera diplomaziako irakasle izan zen Erromako Eliz Nobleen Akademia Pontifikoan.
1907an Pio X.ak Bolognako apezpiku izendatu zuen, eta 1914an, kardenal.
Aita santu
Kardinal izendatu eta hiru hilera Pio X.a hil zen eta konklabeak della Chiesia hautatu zuen Aita santu 1914ko irailaren 3an. Lehen Mundu Gerraren garaian Eliza Katolikoa zuzentzea egokitu zitzaion. Ezin izan zuen ezer egin gatazka saihesteko; horren ordez, laguntza humanitario ugari eskaini zituen. Elizaren neutraltasuna aldarrikatu zuen eta berriz horrelako gatazkarik ez bizteko egin beharreko pausoak zehaztu zituen.
Italiaren batasunaren aurkakoa zen arren, Versaillesko Konferentziara ordezkari bat bidali zuen, Tratatua babestuz. Frantzia eta Erresuma Batuarekin harremanak berrezarri zituen, baita Portugal eta Austria-Hungariako inperiotik sortutako estatu berriekin ere.
Haren garaian osatu zen Zuzenbide Kanonikoko Kode berria onartu eta indarrean jarri zuen 1917an. Urte berean, Ekialdeko Elizentzako kongregazioa sortu zuen Vatikanoaren barruan. 1919an indar gabe utzi zuen katoliko italiarrek Italiako politikan parte hartzeko debekua, eta Luigi Sturzo bultzatu zuen Partito Popolare Italiano sortzeko, geroago Italiako Demokrazia Kristaua izan zena; halaber, Maximum illud entziklikarekin misio jarduerei indar berezia eman zien.
Erroman hil zen, gripe izurrite baten ondorioz, 1922ko urtarrilaren 22an. Vatikanoko San Petri basilikako hilobietan hilobiratu zuten.
Anthidium anurospilum
Anthidium anurospilum erle espezie bat da, Anthidium generoan eta Megachilidae familian.
Humanismo
Humanismoa gizakia eta giza balioak gainerakoen gainetik jartzen dituen jarrera filosofikoa da.
Historia
Humanismo izeneko kultura mugimendua XIV. mendearen erdialdera Italian sortu zen, eta XV. eta XVI. mendeetan zehar Europako gainerako herrietara hedatu zen.
Erdi Aroaren kultur ereduaren aurrean kultura berri bat sortzea zuen helburu, eta horretarako gizakia, pertsona gisa eta herritar gisa, oso eta betegintzarrez hezteko oinarria paideia klasikoa hartu zuen aintzat.
Hezkuntza eredu horrek heldulekua Antzinako Greziako eta Antzinako Erromako hizkuntzan eta literaturan zuen, eta haietan oinarri hartutako erreferentzia intelektualak eta balio moralak erabili zituen bere helburuetarako: eredu klasikoan hezitako gizakia eta bizimodua.
Humanismoa ez da filosofia jakin baten adierazle. Pico della Mirandolaren idazlan baten izenburuak -De dignitate hominis, 1486- eta bere diskurtsutik ateratako esaldi batek erakusten du ongien humanismoaren xedea : Irakurri dut arabiarren liburuetan, ez dela munduan ezer miragarriagorik gizakia baino ,. Hori da gizakiaren betegintzarrerako eredua. Gizaki eredu hori ez da intuizio bakar baten emaitza, ordea.
Picok arabiarren literatura aipatzen du, baina Greziako eta Erromako literaturari lotuago egon zen, berez, humanismoa.
Gaur egun, mugimendu hori "Berpizkunde garaiko Humanismoa" edo soil-soilik "Humanismoa" izenez ezaguna bada ere, sorreran beste izen batzuk ere hartu zituen : Studia Humanitatis (Salutatik XIV. mendean Zizeronengandik eta Geliorengandik jasotakoa), Humaniores Litteru eta Humanitas ere bai, Greziako eta Erromako jakintza irakasteko erabiltzen ziren diziplina multzoari deitzeko izenak ziren: Gramatika, Erretorika, Poesia, Historia eta Filosofia morala.
Paderno d'Adda
Paderno d'Adda Italiako udalerri bat da. Leccoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Humanismo
Historia
Humanitas hitzetik eratorriak dira italianoko Umanita, frantseseko Humanites, edo gaztelaniako Humanidades. Alegia, euskaraz Humanitateak direnak. Humanistak ziren, berriz, Humanitas horietan maisu zirenak, nahiz eta XV. mendeko humanista italiarrei hitz hori ez oso atsegin izan, izan ere, behe mailakotzat zeukaten. Haietako gehienak (C. Salutati, Poggio, L. Bruni, G. Mannetti, L.B. Alberti, etab.) burgesiaren goi mailakoak ziren, eta elite bat osatzen zuten. Elite horrek helburu handitzat zeukan kultura klasikoan oinarritutako humanismoa ; eta horren barruan sartzen zen dotore hitz egitearen eta idaztearen artea (zuzentasuna eta dotoretasuna ezinbestekoak ziren estiloan, arau klasikoaren arabera), eta adeitasun eta tratabide finarena.
Crouy-en-Thelle
Crouy-en-Thelle Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Bieruń
Bieruń Poloniako Silesiako voivoderriko hiri-udalerri bat da, Bieruń-Lędziny barrutian kokatuta. 40,49 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 19645 biztanle zituen.
Paderno d'Adda
Mugakideak
Paderno d'Addak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Leptospira interrogans
Laborategian ez da erraz hazten, hazkuntza-ingurune bereziak eta inkubazio-epe luzeak behar dituelako.
200 seroaldaera inguru ditu patogeno honek.
Crouy-en-Thelle
Biztanleria
2007an Crouy-en-Thelle udalerrian erroldatutako biztanleak 998 ziren. Familiak 344 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 100 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 176 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Leptospira interrogans
Leptospirosia
Zoonosia da leptospirosia, animalietatik gizakiengana transmititzen den gaixotasun infekziosoa, alegia. Infektatutako animaliek gernuaren bitartez kanporatzen dute bakterio patogenoa. Gizakiak animaliekin duen kontaktu zuzenaren bidez edo animalien gernuak infektatzen dituen uretan sartzean (ibaiak, lakuak...) infekzioa harrapa dezake. Leptospira interrogans azalean dauden zauri edo pitzadura txikietatik sartzen da gorputzean, eta baita mukosetatik ere. Bakterioa mugikorra denez, odolera iristen da.
Infekzioa asintomatikoa da sarritan, baina kasu batzuetan gripearen antzeko sintomak eragiten ditu. Kasu gutxi batzuetan gaixoaren osasun-egoera nabarmen okertzen da, giltzurrunak, gibela eta nerbio-sistema kaltetzen direnean.
Crouy-en-Thelle
Etxebizitza
2007an 364 etxebizitza zeuden, 350 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 337 etxeak ziren eta 27 apartamentuak ziren. 350 etxebizitza nagusietatik 305 bere jabearen bizilekua ziren, 43 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 18 etxek bi zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 83 etxek lau zituzten eta 208 etxek bost zituzten. 304 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 116 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 226 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 688 ziren, horien artean 529 aktiboak ziren eta 159 inaktiboak ziren. 529 pertsona aktiboetatik 492 lanean zeuden (261 gizon eta 231 emakume) eta 37 langabezian zeuden (17 gizon eta 20 emakume). 159 pertsona inaktiboetatik 60 erretiraturik zeuden, 50 ikasten zeuden eta 49 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 33 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Crouy-en-Thelle udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Anegawako gudua
Anegawako gudua (姉川の戦い), 1570ean gertatutakoa, Oda Nobunagak Odani gazteluari eta Yokoyama gazteluari, lehena Azai klanarena eta bigarrena Asakura klanarena, eginiko setioen erreakzio bat izan zen. Gudu hau, Nomurako gudua (野村合戦, Nomura Kassen) bezala ezagutu zuten Azai eta Oda klanek, eta Mitamurako gudua (三田村合戦, Mitamura Kassen) bezala Asakura klanak.
Humanismo
Historia
Kualitate horien jabe izateak eskaintzen zion eliteko kideari halako omena, XVI. mende hasieran galduz joan zena, jakituria klasikoa zabaldu eta arrunt bilakatu zen neurrian.
Crouy-en-Thelle
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Humanismo
Historia
Humanismoa da lehen saio koherentea munduaren antolaketa bat eratzeko, gizakia oinarritzat hartuta ; horregatik hartzen da humanismoa pentsamendu modernoaren jatorritzat. Hiru puntutan laburbil daiteke humanisten ekarpena :
Bada Pizkundeko Humanismoaren sorreran figura gailen bat: Petrarka (1304-1374). Petrarkari gaur egungo omena haren lirika isuritik datorkio, haren Canzoniere famatutik (berez, Rerum vulgarium fragmenta), non gorteko tradizioan eta iradokizun klasikoan oinarrituta, europar belaunaldi askori maitasun eredua erakutsi dion, Laurarenganako maitasun grinaren bidez.
Petrarkak Antzinako Erromako kulturarako isuri nabarmena izan zuen bere obran. Bi eratara zabaldu zion bidea Petrarcak humanismoari:
Alde batetik, testu eta autore klasiko latinoak berreskuratuz eta berrituz. Ordu arte ezezagunak ziren kodizeak kopiarazi, Tito Livioren Ab urbe condita zaharberritu, eta Virgilioren Eneida oharrez bete eta ikertu zuen. Literatura klasikoan gaur egun nagusitzat jotzen ditugun autore asko, Tito Livio eta Vitruvio, Zizeron eta Ponponio Mela, besteak beste, Petrarkari esker ezagutzen ditugu. Gainera, latinaren espirituan murgildu, eta Zizeronen erritmoan eta estiloan bere luma beratuta, estilo klasiko beteginaz ondutako idazlanak egin zituen: De viris illustribus; De rerum memorandum, De vita solitaria, De remediis utriusque fortune; Africa, etab. Eta bestetik, aurreko kulturaren kontrako jarduna aurrera eramanez.
Erroma klasikoaren hainbat arlotako jakituria baztertu baitzuen, bai letra eta arteetan, bai izadi zientzietan, bai zuzenbidean, etab. Aurreko kulturaren hezkuntza sistemarik adierazgarriena eskolastika baitzen, haren kontra jardun zuen eginahalean.
Petrarcaren ustez, eskolastika bizitzatik eta zientziatik at zegoen eta haien qucastiones disputatu delakoetan aingura botata bizi ziren. Gainera, haien latin arrunta gaitzetsi egiten zuen. Petrarcak Erromako ondarea zaharberritu nahi zuen, latinezko testu klasikoen ikerketa saio baten bidez. Italiaren ahalmen sortzailea ere jaso nahi du, bestalde, hargatik ondu zuen Africa poema luzea, Italiaren iragan loriaz betea kantagai duena.
Petrarkaren xede klasikozalea garbiago ikusten da bere familiako epistoletan eta De remediis idazlanean, eguneroko errealitateez arduratzen baita. Harentzat, eskolastikoentzat ez bezala, Studia humanitatis horiek ekintzetan agertu behar dute, eta bizitzan izan behar dute heren oihartzuna.
Eskolastikaren gaitzespen orokorrean kide izan zuen Lorenzo Valla (1407-1457), Petrarcaren humanismoaren bidea urratzen saiatu zena. Vallarentzat eskolastika zientziaren aurrerabiderako oztopo zen eta eguneroko bizitzaren errealitatetik urrunegi zegoen. Eskolastikarentzat quidditates kontzeptua zegoen "esentziak", eta humanismoak gauzen -res- ikerketara itzuli beharra zegoen, gizakiaren sorkuntzak ziren neurrian ; hala nola, hizkuntza, gizartea, etab.
Anegawako gudua
Soldaduak gazteluetatik irtetzean, gudua, Ane ibaiaren erdiko melé bat bihurtu zen, Biwa lakutik gertu, Ōmi probintzian. Nobunagaren armadak, Azai klanarenaren aurka borrokatu zuten, Tokugawaren soldaduek, Asakura klanarenen aurka borrokatu zutelarik hurbilago.
Humanismo
Historia
Hori hala delarik konponbidea asmatzea erraza da: latina landuz, landu egiten dira eta beren aurren herrietako betegintzarrera ekartzen heste gainerako diziplina guztiak. Elokuentzia (eloquentia) edo hitz-jarioa behar-beharrezkoa zaio Zuzenbidea, Medikuntza edo Filosofia ikasten duenari bezala, Teologia edo Idazlan Santuak ikasten dituenari. Adibidez, Elizaren Gurasoek elokuentziaren urreaz jantzi bazituzten Jainkoaren hitzaren harribitxiak, elokuentzia hori ulertu behar da, jainkoaren hitza ulertuko bada.
Bierutów udalerria
Bierutów Poloniako Silesia Behereko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Oleśnica barrutian kokatuta. 147 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 10125 biztanle zituen.
Humanismo
Historia
Petrarkarentzat bezala, Vallarentzat ere kristau fedea ez zegoen jakituria klasikoarekin liskarrean, eta biak orekan atxikitzen saiatu ziren. Horretan hurrengo humanista belaunaldiarekin bat zetorren, Erasmo Rotterdamgoa, Juan Luis Vives, etab. Humanista gehienak bezala, Vallak ere filologiarako isuri nabarmena erakutsi zuen, eta testu kritikarako beharra aldarrikatu zuen testu klasikoekin. Era berean, teknika herriak Itun Berriko testuak aztertzeko bide egoki zirela eta horretara eskaini zituen bere ahaleginak.
Klasikoen zaharberritzean hainbat humanista gailen ageri dira. Hala nola, Poggio Bracciolini, Guarino Veronese, Poliziano, etab. Humanista hauentzat guztiontzat filologia ez da testuen zentzua aztertzeko bidea soilik, filologiaren bidez deskubritu zuten aztertzen zituzten testuen errealitate historikoa aztertzeko bidea (humanistek deskubritu zuten historiaren zentzua). Filologiak, azken batean, analisirako metodologia bat eskaintzen du, beste alor batzuk aztertzeko ere baliagarri dena.
Anegawako gudua
Gaur egun, ez dago iturririk, Shinchokoki izan ezik, gudua, oso laburki deskribatzen duena, taktika, armada bakoitzaren baja, guduaren iraupena etab...i buruzko xehetasun gehiagorik eman gabe, eta gudu honetan kontatzen den asko, fikzioan oinarritzen da.
Humanismo
Historia
Horren guztiaren adibide da L.B. Alberti humanista handia (1404-1472). Arkitekturari buruz idatzi zuen, fisikaz, matematikaz, zuzenbideaz jakituria handia erakutsi zuen eta gainera poesia idatzi zuen. Bere idazlanetan (Depictura; Descriptio urbis Roma, eta De re csdificatoria) ageri dena ez da etxeen, jauregien eta elizen deskripzio soila : gizakiak ingurunean eragiten dituen ekintzen hausnarketa da, behar izanari erantzun gisa eta nahi izanaren adierazpen; gizartearen ispilutzat ikusita, eta eraberritzeko tresna gisa. Oreka bila dabil, izadiarenganako mendekotasunaren eta hura bideratzeko aukeraren artean.
XV. mendearen bukaeran eta XVI.aren hasieran Humanismoa, hezkuntzaren bidez, erabat finkaturik zegoelarik Italian, eta aurrelari ibili zirenen adorea aienaturik, Europako beste herrialdeetara zabaldu zen bere itzala, hainbat ongileen bultzadari esker (Karlos VIII.a Frantziakoa, Elisabet Ingalaterrakoa eta Mendoza eta Cisneros kardinalak Espainiako Erresuman, Federiko Saxoniakoa Alemanian, etab.), eta berehala hartu zuen indarra gortean, unibertsitateetan, hainbat elizgizonengan eta burgesiaren zati handi batean. Humanismoaren aro berri horretan hiru pertsona gailentzen dira : Erasmo Rotterdamgoa, J.L. Vives eta G. Bude. Eta hiru horietan nagusia, D. Erasmo, aldez, bera izan baitzen Petrarkaren eta Vallaren bideari argien lotu zitzaiona, eta aldez, garai hartako Europan eragin handiena izan zuena bera izan zelako. Bat zetorren Erasmo aurreko humanistek erakutsi zuten eskolastikaren gutxiespenean, hiru arrazoi nagusirengatik : eskolastikoek erabiltzen zituzten gai hutsalengatik, bizitzaren arazo nagusienganako haien urrutiramenduarengatik eta haien hizkuntzaren ulergaiztasunarengatik. Bat zetorren Bibliaren iturrietara itzultzearekin; Biblia idatzita zegoen jatorrizko hizkuntzetan aztertu beharra zegoen. Erasmosek aintzat hartu zituen hainbat balio etiko autore klasikoengan (Zizeron, Sokrates, Seneka, etab.) ; jentil izanagatik ere, kristau moralaretik ez zeudela horren urruti deskubritu zuen Erasmok.
Balio handia ematen zien studia humanitatis delakoei, eta bereziki elokuentziari, guztizkoa iruditzen baitzitzaion gizakiaren formaziorako eta gizarte zoriontsu baten eraketarako. Azken alderdi hori garrantzitsua zen Erasmorentzat, izan ere, kezkaz begiratzen zuen Europako kristau komunitatea bitan ari zela banatzen, erlijio eztabaidak zirela medio. Saiatu zen, eta, neurri batean, lortu ere egin zuen erlijio eraberritzearen beharraz ziharduen bere mezu humanista (Philosophia Christi) helaraztea komunitate horretako jakintsuen eta ez hain jakintsuen mailara.
Espainian, berriz, Antonio de Nebrija izan zen humanismoaren abiarazlea, 1481ean idatzi baitzuen Introductiones latina:, Espainiako Berpizkundearen liburu-gakoa. Latina oinarri harturik erraztu nahi du, Petrarcak eta Vallak Italian bezala, artearen bilakabidea, medikuntzarena, teologiarena eta heste gainerako humanitatezko jakintzena. Aipatutakoez gainera, garrantzi handiko humanistak izan ziren Italiatik kanpo: Juan de Valdés Espainian, François Rabelais Frantzian, Thomas More eta Francis Bacon Ingalaterran.
Denboraren poderioz, humanismoa antzinatearen gurtze linguistiko eta formal hutsa bilakatu zen, sormenerako indarrik gabeko erudizio hutsa. Humanismoaren gainbeheran garrantzi handikoa izan zen, halaber, Erreformaren eta Kontraerreformaren arteko eztabaida. Luterok kristautasunaren berezitasuna azpimarratzen baitzuen, filosofia jentilaren kontra eta Kontraerreformaren teologoek, berriz, ortodoxiarako joerarekin. Europan piztu ziren gerrek eman zioten azkena humanismoari eta haren idealari. Ilustrazioan izan zuten humanisten ideiek beren loraldia.
Kanpo estekak
[https://www.academia.edu/1389885/Humanismoaren_ideia_Gerra_Zibilaren_ostean Ortiz de Pinedo, A. (2009). Humanismoaren ideia Gerra Zibilaren ostean. Eusko Ikaskuntzaren beka batek sustaturiko lana.]
Iñigo Lekue
Kirol Ibilbidea
''2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.''
Maurice De Muer
Maurice De Muer (Potigny, 1921eko urriaren 4a - 2012ko martxoaren 4a) Frantziako txirrindularia zen. Ezagunagoa zuzendari lanengatik. 1969tik 1974ra, Bic taldeko zuzendaria izan zen. Gero, 1978tik 1982ra, Peugeot taldeko zuzendaria izan zen.
Palmaresa
1941 1944 1946 1947 1950
Harriet Muncaster
Harriet Muncaster idazle eta ilustratzailea da, gazteentzako Isadora Moon liburu-seriearen egilea. ilustrazioa ikasi zuen Norwichen, eta haurrentzako liburuen ilustrazioa Cambridgeko Arte Eskolan. Gaur egun Hertforshiren bizi da, Ingalaterran.
Wawel
Wawel (polonieraz: ahoskatua) Krakoviako (Polonia) Vistula ibaiaren ezkerraldeko ibarrean, kareharrizko azaleramendu baten gainean, mende askotan zehar eraikitako gune arkitektoniko gotortua da, 228 metroko altueran.
Harriet Muncaster
Isadora Moon 29 hizkuntza ezberdinetara itzulia izan da, tartean euskara. Horrez gain, Victoria Stich eta Mirabella liburu-serieak ere argitaratu ditu.
Wawel
Guneak eraikin eta gotorleku ugari ditu. Horien artean handiena eta ezagunena errege gaztelua eta Wawelgo katedrala (San Estanislao eta San Wenceslaoren basilika) dira. Wawelen harrizko eraikinik zaharrenetako batzuk, hala nola, Ama Birjinaren biribilgunea, K.o. 970 urtekotzat jo daiteke. IX. mendekotzat jo daitezken gunearen egurrezko piezarik ere badaude. Gaztelua bera "Europako gaztelu guztietan zoragarrienetako bat" izendatua izan da.