cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frantzia
Erlijioak
Erromatar katolizismoa onarturik dago Frantziako itsasoz haraindiko departamenduetan. Frantziako estatuaren laikotasuna eztabaida biziko gaia da; adibidez, 2003–2004an idatzi zen eskola publikoari eta erlijio ikurrei buruzko legea.
Hezkuntza
Frantzian eskola publikoa laiko eta dohainikoa da.
Nekazaritza eta arrantza
Lehen sektoreak biztanle aktiboen % 3,8 besterik ez du enplegatzen, baina pisu handia du nazioaren ekonomian. Nekazaritzari dagokionez, laborea lantzen da gehienbat: garagarra, artoa eta batez ere garia. Garia iparraldean lantzen da nagusiki (Bretainian eta Alsazian) eta artoa, berriz, Akitanian batez ere, baina Loira eta Rodanora ere zabaltzen ari da. Arroza Rodanoren deltan lantzen da eta azukre erremolatxa, garia bezala, iparraldean. Hiri handien inguruetan fruitu arbolak jartzeko ohitura zabaltzen ari da. Ardogintzak garrantzi eta ospe handia du Frantzian. Mundu osoan ezagunak dira Bordele, Alsazia eta Champagneko ardoak (xanpaina). Abeltzaintzak nekazaritzak baino are garrantzi handiagoa du eta Europako inportanteena da, batez ere behi hazkuntza. Frantzia da Europako esneki ekoizle nagusia. Zerri eta ardi hazkuntzak ere garrantzi handia dute. Arrantzak bigarren mailako garrantzia du nazioaren ekonomian, baina garrantzitsua da iparraldeko eta ekialdeko kostaldean. Aipagarriak dira Dunkerque eta Boulogne portuak iparraldean, eta Douarnenez, Concarneau eta Lorient (Bretainia). Frantziako zur produkzioa, berriz, Europako Batasuneko handiena da, dituen 14 milioi hektarea baso baino gehiagori esker. Vosgeak, Jura eta Alpe mendietako basoetatik ateratzen da gehiena, baina zuhaitzez landatutako sail handiak daude, halaber, hegoaldean eta mendebaldean.
Meatzaritza
Lurpeko baliabideetan burdina da ugariena. Mea handienak Lorrenan daude eta aipagarriak dira Bretainia eta Normandia Beherekoak ere. Burdinaren ondoren harrikatza da mea nagusia; Lorrenan, Nord-Pas-de-Calais eta Massif Centralen aurkitzen dira meategi inportanteenak. Nolanahi ere, bai burdina bai harrikatzaren produkzioa gainbehera doa. Aitzitik, aluminioaren produkzioa handitzen ari da, Languedoc-eko bauxita hobi aberatsek hornituta. Petrolioaren eta gas naturalaren produkzioa oso txikia da, eta kanpotik ekartzen da ia dena.
Industria
Industriak biztanle aktiboen % 21,3 enplegatzen du eta barne produktu gordinaren % 19,4 hartzen. Siderurgia indartsu bati esker munduko altzairu ekoizle handienetako bat da Frantzia, baina jardueraren pisua ekonomian gutxituz joan da azkeneko urteotan, sektorea birmoldatzen ari baita eta enpresa asko ixten. Siderurgia enpresa nagusiak burdin eta harrikatz meategien inguruetan daude: Lorrena, Nord, Erdialdeko Mendigunean eta Normandian.
Sektore kimikoa oso egoera onean dago, gero eta handiagoa baita ongarri, plastiko eta garbikarien produkzioa. Fabrika nagusiak hiri handien industrialdeetan daude. Frantzia, bestalde, Europako herrialde aurreratuenetako bat da hegazkin eta kohete industrian. Guyana Frantsesean du Ariane koheteen probalekua.
Paris eta hiri nagusien inguruan (Lyon, Marseilla, Estrasburgo, Bordele, Grenoble) industria elektromekanikoak eta elektrikoak daude. Autogintza da garrantzi handiko beste alor bat: Renault eta Peugeot-Citröen enpresa buruak Frantzian daude. Auto produkzioan Alemania baino ez du aurretik. Proventzan eta Bretainian ontziolak daude. Bestalde, ez da ahaztu behar Paris dela munduko hiri nagusia modari dagokionez eta, beraz, ehungintza-oihalgintza ere garrantzi handikoa da.
Industria tradizionalen artean aipagarriak dira zeramika (Limoges) eta beiragintza (Cognac, Nancy edo Lyon), besteak beste. Nekazaritzako eta abeltzaintzako produkzio handiak, noski, janariak eraldatzeko industria handia du atzean.
Zerbitzuak eta merkataritza
Hirugarren sektoreak gora egin du azkeneko urteotan. 2013an barne produktu gordinaren % 78,9 eman zuen, biztanle aktiboen % 75,7 enplegatuz.
Merkataritza harremanek, bestalde, pisu handia dute ekonomian; munduko bosgarren herrialde nagusia da Frantzia merkataritza harremanetan. Energia produktuetan eta industriarako lehengaietan dituen gastu ikaragarriak ez dira kapital ondasunen, elikagaien, kimika gaien, garraiorako material eta kontsumo ondasunen salmentarekin orekatzen. Frantziaren bezero nagusia Alemania da (% 16,4 2014an), eta haren ondoren Belgika (% 7,3), Italia (% 7,1), Espainia (% 7), Erresuma Batua (% 7), Estatu Batuak (% 6,2) eta Herbehereak (% 4). Merkataritza balantzaren defizita beste sektore batzuen irabaziekin orekatzen da, urterik urte haziz joan diren turismoaren irabaziekin, adibidez. Barne merkataritzan aipagarria da enpresak kontzentratzeko joera (saltegi handiak), gero eta handiagoa, hiri inguruetan.
Aireportuak
478 aireportu zeuden Frantzian 1999an, eta 2005eko erroldaren arabera, hiru heliportu. Horietatik, 288 aireportuk asfaltozko pista dute, eta 199k, asfaltorik ez.
Frantziako airea hainbat autoritatek zuzentzen dute. Aéroports de Parisek Parisko 14 aireportuen gaineko eskumena du, horietatik Charles de Gaulle eta Orly aireportuak. Lehena Parisetik gertu dago, Roissy udalerrian, eta munduko bosgarren handiena da, 60 milioi bidaiarekin urtero (2008ko datuekin). Frantziako aireporturik garrantzitsuena da, gutxienez 100 konpainien presentziarekin.
Frantziako hegazkin-konpainia nazionala Air France da. Frantziako hogei hiritarako hegalaldiak eskaintzen ditu eta nazioarteko 150, 83 herrialdetan eta Frantziako itsasoz haratagoko lurraldetan.
Errepideak
Gutxi gorabehera, 950.000 km errepide daude Frantzian. Frantziako autobide eta autopista sisteman batez ere bide-saridun errepideak daude, iparraldeko hainbat eremutan eta hiri nagusien inguruan izan ezik. Guztira 12.000 kilometro errepidek kudeaketa pribatua dute, adibidez Sanef (Société des autoroutes du Nord et de l'Est de la France). Munduko errepide-sistemen artean zortzigarren handiena da, Ameriketako Estatu Batuak, Txina, Errusia, Japonia, Kanada, Espainia eta Alemaniaren ostean.
Frantzian 30.500 kilometro errepide nazional ditu, estatuaren eskuetan dauden errepide nagusiak. Departamenduen eskuetan dauden errepideek 365.000 kilometro dituzte. Frantziaren zentralismoaren erakusgarri dira errepideak: errepide nagusiak Parisetik abiatzen dira. Zero Kilometroa Parisko Notre-Damen dago.
Frantzian autoak garrantzi handia du. 937 bilioi kilometro egin zituzten frantsesek 2005ean, % 85, automobilez.
Energia
Frantziak kontsumitzen duen energiaren % 51,2 inguru zentral nuklearretan lortzen du, inportazioen mendean ez egoteagatik, ez baitu ez petroliorik, ez gas naturalik. Gainerakoa zentral termikoetan eta hidroelektrikoetan lortzen da. XX. mendearen bukaeran 56 erreaktore zeuden martxan, horietako asko 20 urte baino gehiagokoak. Frantzia da Estatu Batuen ondoren munduko bigarren energia nuklear ekoizle nagusia.
Futbola
Frantziako Futbol Liga Txapelketa modu profesionalean 1932an sortu zuten, gizonezko mailan bi liga nagusitan banatuta. AS Saint-Étienne da txapelketa gehien eskuratu duen kluba (2007 arte 10 bider).
Frantziako futbol selekzio nazionalak 1904an jokatu zuen lehenengo partida ofiziala, Belgikaren aurka. Palmaresari dagokionez, Munduko Futbol Txapelketa birritan irabazi dute 1998an eta 2018an. Gainera Europako txapelketan bi aldiz txapeldun atera dira (1984 eta 2000n).
Futbolari onenetakoak:
Errugbia
Frantziako selekzioak Sei Nazioen Torneoa lau aldiz irabazi ditu 2007 arte.
Errugbilari onenetakoak:
Txirrindularitza
1903tik, urtero uztaile an munduko lasterketarik ospetsuena egiten da: Frantziako Tourra. Gainera, beste lasterketa garrantzitsuak ospatzen dira bertan; Paris-Niza, Paris-Roubaix, Etorkizuneko Tourra, Paris-Bordele, Paris-Tours, Dofinerriko Kriterium.
Txirrindulari ospetsuenak hauexek dira
Hemibarbus songloensis
Hemibarbus songloensis Hemibarbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Broderick Crawford
Broderick Crawford (Filadelfia, 1911ko abenduaren 9a - Rancho Mirage, Kalifornia, 1986ko apirilaren 26a) estatubatuar aktorea izan zen, zineman eta telebistan aritutakoa.
1949an gizonezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen.
Rheinmünster
Rheinmünster Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Abeledo (Abadín)
Abeledo, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Abadín udalerrian dagoen parrokia bat da, Lugoko probintzian. 2015ean 137 biztanle zituen.
Salmo ciscaucasicus
Salmo ciscaucasicus Salmo generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Grace Coolidge
Grace Anna Coolidge, Grace Anna Donohu jaioa (Burlington, Vermontarrak, 1879ko urtarrilaren 3a - Northampton, Massachusetts, 1957ko uztailaren 8a) Calvin Coolidge Estatu Batuetako 30. presidentearen emaztea izan zen, 1923 eta 1929 artean herrialde honetako Lehen Dama izan zena.
1902an, Vermonteko Unibertsitatean graduatu zen irakaskuntzan, eta Northamptonen espezializatu zen gorren irakaskuntzan eta ezpainen irakurketan.
1904an Calvin Coolidgerekin ezkondu zen. 1921ean, senarra presidenteorde hautatu zuten, eta bikotea Washingtonera joan zen bizitzera. Presidentearen agintaldian, Cris gizarte-ekintzei laguntzen aritu zen.
Trifolium medium
Trifolium medium landare mota bat da, Trifolium generokoa. 15 eta 40 zentimetro arteko altuera har dezake. 2 zentimetroko lore morea izaten du, maiatza eta abuztua artean loratzen dena.
Salmo coruhensis
Salmo coruhensis Salmo generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Feliński
Feliński, (Polonieraz: Kuc Feliński, Felingo soit poni, abrégé),  Poloniako bertako zaldi arraza moderno bat da. Hipikarako sortutako poni mota izanik. Beraz ponien sailkapen taldean sartzen da.
Arrazaren oinarrian Biłgoraj zaldien hautapen bat dago.
Oriolus szalayi
Oriolus szalayi Oriolus generoko animalia da. Hegaztien barruko Oriolidae familian sailkatua dago.
Francina Armengol
Francina Lluch Armengol i Socias, ezaguna Francina Armengol izenez, (Inca, Balearrak, 1971ko abuztuaren 11) mallorcar farmazialari eta politikaria da, Balear Uharteetako Sozialisten Alderdia alderdi politikoko kidea. 2015eko uztailaren 2az geroztik Balear Uharteetako Gobernuko presidentea da, bi legegintzaldiz jarraian: IX. eta X. legegintzaldietan.
1991 eta 1995 bitartean Incako alkate izan zen Jaume Armengol Coll militante sozialistaren alaba da. 1995ean Farmazian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean. Gainera, Dermofarmazian graduondokoa eta Zuzenbide ikasketak egin zituen Kataluniako Unibertsitate Irekian. Ikasketak, amaitu ondoren familiaren botikan egin zuen lan 1999ra arte.
Francina 1998an sartu zen politikagintzan, 1998 eta 2000 bitartean Incako zinegotzi izan baitzen. 1999az geroztik Balear Uharteetako Parlamentuko diputatua da Mallorcako hautes-barrutitik, guztira sei legegintzaldiz jarraian: V., VI., VII., VIII., IX. eta X. legegintzaldietan, zehatz-mehatz. Gainera, 2007ko ekainaren 19tik 2011ko ekainaren 14ra Mallorcako Uharte Kontseiluko presidentea izan zen.
Auriflama
Auriflama Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Gordetegi franko
Gordetegi frankoa lurralde bateko aduana-eremuan kokatzen den lokal itxia da, aduanatik kanpo dagoela kontsideratzen dena. Hau da, bertan gordetako salgaiei aduana-zergen eskubideak eta inportazioko zergak ez aplikatzeko eskubidea ematen du. Estatuak edo enpresa pribatu batek kudeatu dezake. Azken kasu horretan, aduanako biltegi bat jarri behar da gobernuaren aurrean.
Txinako politika
Txinako Herri Errepublikako politikan boterea hiru adar nagusitan oinarritzen da: Alderdia eta bere azpian dauden Armada eta Estatua. Estatu burua Txinako Herri Errepublikako presidentea da eta Alderdiaren burua aldi berean idazkari orokorra da. Askapenerako Herri Armadako burua aldi berean Batzorde Militar Zentraleko Presidentea da. Gaur egun hiru kargu hauek pertsona bakarrak betetzen ditu, Hu Jintao, aurretik zegoen Jiang Zeminekin gertatu bezala. Pertsona berak hiru karguak edukitzea aurreko urtetan egon ziren hiru buruzagien arteko borrokak ekiditeko egin ohi da. Honen aurrekari bat 1960ko hamarkadan gertatu zen Mao Zedong alderdiburuak Liu Shaoqi estatuburua kargutik aldendu zenean gertatu zen, Txina 1980rarte estatubururik gabe utziz.
Txinako Alderdi Komunista
Txinako Alderdi Komunista 1921ean sortu zen sobietarren laguntzaz. Munduko erakude politikorik handienetarikoa da, 63.000.000 kiderekin. Alderdiak Txinako bizitza publikoko eta politikako alderdi gehienak kontrolatzen ditu, lantokiak eta ikastetxeak barne. Hala ere azkeneko hiru hamarkadetan egondako irekitze politikoak aldierdiaren oinarri ideologikoa aldatu du, Mao Zedongen pentsaera politikoa alde batera utzi eta kapitalismoaren alor batzuk onartu ditu. Alderdiaren gaur egungo pentsaera nazionalista da, puntu autoritario batekin. Alderdia kasu askotan estatuaren aparatu burokratikoan bilakatu da.
Alderdi Komunistaren buruan Komite Zentrala dago, 300 kidek osatua eta Txinako Alderdi Komunistaren Nazio Kongersuak hautatuak. Kongresu hau 5 urtero burutzen da. Komite Zentraleko 22 kidek politburoa osatzen dute eta hauetatik 9 kidek Politburoko Batzorde Iraunkorra. 9 kide hauek dira Txinako pertsonarik boteretsuenak, honetaz gain estatuko hainbat funtzio ere betetzen dituztelako. Batzorde Iraunkorraren buru Idazkari Orokorra da. Gaur egun ez dago Alderdiaren Presidenterik, Mazo Zedongek betetako kargua, 1982an kendu baitzuten.
Askapenerako Herri Armada
Askapenerako Herri Armada Txinako Alderdi Komunistak Kuomintangen aurka irabazi ondoren sorturiko gudarostea da, eta munduko armadarik handiena da. 1927ko abuztuaren 1ean sortu zen Armada Gorria izenarekin eta gaur egungo izena 1946an hartu zuen. Herri Errepublikaren izendatzetik aurrera Gobernuaren esku baino Alderdiaren esku egon da.
Aramdaren buruan Batzorde Militar Zentrala dago. Gaur egun honen Presidentea Hu Jintao da. Berez bi Batzorde Militar Zentral daude, bata Estatuaren esku eta bestea Alderdiaren esku, baina bietako kideak berdinak direnez, instituzio bakarra da. Defentsa Ministerioak ez du eskumenik armadaren gainean eta kanpo harreman militarretaz baino ez da arduratzen.
Gaur egun Armadak 2,5 milioi soldadu ditu, munduko handiena delarik.
Estatu Kontseilua
Presidentearen azpian Txinako Herri Errepublikako Estatu Kontseilua dago, Gobernu organua. Gobernu honen burua lehen ministroa da, gaur egun Li Keqiang￼ da.
Honek duen ministro taldea aldakorra da eta gaur egun lau lehen ministro orde daude. Presidenteak eta Estatu Kontseiluak botere exekutiboa osatzen dute.
Nazio Herri Batzarra
Botere legislatiboa 3.000 delegatu urtean behin biltzen dituen Txinako Herri Errepublikako Nazio Herri Batzarrak osatzen du. Honen tamaina dela eta, eta kideak 5 urtez aukeratzen direnez, 150 kidek osatutako lantalde batek bere iraunkorra osatzen du.
Botere judiziala
Txinan ez dago botere judizial independienterik eta Alderdiaren esku dago. 1970eko hamarkadatik aurrera hainbat saiakera egin dira Europako sistema judizialan oinarritutako sistema bat eratzen, baina saiakerak antzuak izan dira. Hong Kong eta Macao bere sistema propioak dituzte, Britania Handia eta Portugalgo sistematan oinarrituta urrenez-urren.
Gainontzeko alderdiak
Txinako Alderdi Komunistaz gain beste 8 alderdi badira, baina Alderdi Komunistaren autoritatea onartu behar dute eta beraz sinbolikoak dira. Paper kontsultiboa ematen zaie. 1980tik aurrera herrietako buruak hauteskundeen bitartez aukeratzen dira eta azken urteetan hirietako auzoetan ere. Barruti bakoitzean Alderdi Komunistako ordezkariak ere hauteskunde bitartez aukeratzen dira. Hong Kong eta Macaok hauteskunde legislatiboak dituzte, baina kideen heren bat aukeratzeko bakarrik.
Mézilles
Mézilles Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mézilles udalerrian erroldatutako biztanleak 576 ziren. Familiak 260 ziren, horien artean 100 pertsona bakarrekoak ziren (56 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 88 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 423 etxebizitza zeuden, 272 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 115 bigarren erresidentzia ziren eta 36 hutsik zeuden. 386 etxeak ziren eta 30 apartamentuak ziren. 272 etxebizitza nagusietatik 187 bere jabearen bizilekua ziren, 65 alokairuan okupaturik zeuden eta 20 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 20 etxek bi zituzten, 83 etxek hiru zituzten, 74 etxek lau zituzten eta 94 etxek bost zituzten. 175 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 136 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 95 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 345 ziren, horien artean 243 aktiboak ziren eta 102 inaktiboak ziren. 243 pertsona aktiboetatik 227 lanean zeuden (126 gizon eta 101 emakume) eta 16 langabezian zeuden (5 gizon eta 11 emakume). 102 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 41 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 2 banku bulegoak ziren, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Mézilles udalerrian 42 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.330 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
12. taldeko elementu
IUPAC-en nomenklatura modernoan, '''12. taldeko elementua''' taula periodikoaren 12. seriean dagoen elementua da. Talde honetako elementuak hauek dira:
Talde honetako elementuak trantsizio-metalak dira. Beste talde batzuekin alderatuz gero, talde honek urtze-puntu eta irakite-puntu baxuak dauzka, eta taldean beherantz egin ahala puntu horiek jaitsi egiten dira; fenomeno honen adibiderik argiena merkurioa da, likidoa baita giro-tenperaturan. Honen arrazoia beren konfigurazio elektronikoa eta erlatibitatearen esparruko efektuak dira.
Merkurioak azken elektroi-geruza, s geruza alegia, guztiz betea dauka, eta nukleo atomikotik oso hurbil dago erlatibitatearen efektuen ondorioz. Nukleoaren karga positiboa hain da altua, ezen atomoko zenbait elektroi abiadura oso azkarrez mugitzen diren. Abiadura handiaren ondorioz, beren mugimendua aurresateko erlatibitate mugatuaren arauak kontuan hartu behar dira. Beren masa handitu egiten da eta s orbitalaren tamaina eta energia txikitu egiten da abiaduraren funtzio gisa. Bi faktore hauen konbinazioaren eraginez, merkurioak estuki lotutako elektroien kanpo-geruza dauka eta, beraz, ezin dira metal-metal lotura sendoak eratu. Ondorioz, merkurioa likidoa da giro-tenperaturan.
Oro har, 12. taldeko elementuak korrosioarekiko nahiko erresistenteak dira, eta burdina bezalako metalak estaltzeko erabiltzen dira galbanizazio-prozesuen bidez (zinka erabiliz) edo estalketa elektrolitikoaren bidez (kadmioa erabiliz).
Macon konderria (Ipar Carolina)
Macon konderria (Macon County) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Franklin da. 2010eko zentsuaren arabera 33,922 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Macon konderriak 134,598 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,069 ura dira. Beste 133,529 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,2 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 33,922 pertsonetatik 32,829 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 2,230 dira. 419 beltzak edo afroamerikarrak. 143 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 201 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 28 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 299 pertsonek kokatzen zuten.
Alfonso Rodríguez Castelao
Alfonso Daniel Manuel Rodríguez Castelao edo Castelao besterik gabe (Rianxo, A Coruña, 1886ko urtarrilaren 30a - Buenos Aires, Argentina, 1950eko urtarrilaren 7a) galizierazko idazle handia, politikaria eta marrazkigilea izan zen. Partido Galeguista alderdiko kidea izan zen.
Bizitza
Medikuntza ikasi zuen Santiago de Compostelako Unibertsitatean. Haatik, ez zen hori bere pasioa: "Fixenme médico por amor a meu pai; non exerzo a profesión por amor á humanidade". Lur jabe handiak salatzen zituen El barbero municipal astekaria sortu zuen 1909an.
Nazionalismo galiziarraren aitzindarietakoa izan zen. Galiziako nekazarien klase kontzientzia piztu nahi zuen Acción gallega mugimenduari atxiki zitzaion 1912an. 1916an Irmandades da Fala talde politikoa sortu zuen. 1926an Real Academia Galegako kide izendatu zuten, eta 1931n diputatu hautatu Organización republicana gallega autónoma erakundearen eskutik.
Lerrouxen gobernuak Badajozera erbesteratu zuen (1934), baina diputatu hautatu zuten berriro ere Frente Popular koalizioaren eskutik (1936). Gerra zibila amaitu zenean atzerrira jo behar izan zuen eta erbesteko gobernu errepublikarreko kide izan zen.
Literaturari dagokionez, galegoz idatzi zuen batez ere. Kontakizun liburuak, saiakerak, politikari buruzko obrak eta antzerki lanak idatzi zituen. Marrazki horietatik euskaraz Cousas da vida argitaratu da, G. Arestik euskarara itzulita.
Dia das Letras Galegas ekitaldia bere omenez ospatu zuten 1964an.
Bibliografia
Cousas (1926,, Os dous de sempre (1934, , Retrincos Os vellos no deben de namorarse, Siempre en Galicia eta Las cruces de piedra en Galicia (.
Brigitte Baptiste
Brigitte Baptiste (Bogota, Kolonbia, 1963ko urriaren 23a) kolonbiar biologoa da, ingurumen eta bioaniztasun gaietan aditua. 2011 eta 2019 bitartean Bioaniztasunaren eta Ekosistema Zerbitzuen Gobernuarteko Plataformako zuzendari izandakoa, 2019ko irailaren 1etik EAN Unibertsitateko errektorea da. La República egunkariko zutabegilea da.
Bizitza
Biologiako ikasketak Kolonbiako Pontifize Unibertsitate Xabiertarrean egin zituen. 1992 eta 1994 bitartean Kontserbazio eta Garapen Tropikaleko masterra egin zuen Gainesvillen, Floridako Unibertsitatean. Graduondoko lana Boyacako eta Kolonbiako Andeetako landa-komunitateen basoen kudeaketan oinarritu zen.
Bi garaitan Pontifize Unibertsitate Xabiertarreko irakaslea izan da. Lehena, 1989 eta 1995 bitartean; bigarrena, 2003 eta 2009 bitartean.
2011 eta 2019 bitartean Bioaniztasunaren eta Ekosistema Zerbitzuen Gobernuarteko Plataformako zuzendaria izan zen, kargua utzi zuen arte. 2019ko irailaren 1az geroztik EAN Unibertsitateko errektorea da.
Kristin Beck
Kristin Beck (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1966ko ekainaren 21a) Ameriketako Estatu Batuetako Armadaren SEAL indar bereziko kide ohia da. 2013an egin zen ezaguna bere burua emakume transgenerotzat aitortu zuenean.
2015ean bere burua aurkeztu zuen Marylandeko 5. kongresu barrutirako hauteskundeetan hautagai demokrata izateko, baina bigarren egin zuen Steny Hoyerren atzetik.
Farorantz
Marcel Proust eta James Joyce bezalako nobelagile modernisten tradizioari jarraiki, Farorantz nobelaren argumentua bigarren mailakoa da, horren gainetik introspekzio filosofikoa gailentzen baita. Hala, fokalizazio anizkoitza deituriko teknika literarioaren oinarrizko adibide gisa aipatu ohi da. Izan ere, nobelan ez da ia ekintzarik ageri, eta elkarrizketak ere laburrak dira: lanaren gehiengoa pentsamendu eta ohar bezala idatzita dago. Nobelak gogora ekartzen ditu haurtzaroko emozioak, eta garrantzi handia ematen die helduen arteko harremanei. Liburuak tropo eta gai ugari lantzen ditu, besteak beste, galera, subjektibotasuna, pertzepzioaren arazoa eta artearen izaera.
1998an, Modern Library argitaletxeak XX. mendeko ingeles hizkuntzako 100 nobelarik onenen zerrendan kokatu zuen Farorantz, 15. postuan, hain zuzen ere. 2005ean TIME aldizkariak 1923tik geroztikako ingeles hizkuntzako ehun nobela onenen artean kokatu zuen.
Lehenengo atala: Leihotik
Nobela Ramsay familiaren oporlekuan gertatzen da, Hebridak uhartediko Skye uhartean. Pasartea Ramsay andrea eta James semearekin hasten da, non amak semeari ziurtatzen dion hurrengo egunean farora joan ahal izango direla. Ramsay jaunak, ordea, ezetz dio, ziur baitago eguraldia ez dela aproposa izango. Horrek senar-emazteen artean tentsioa sortzen du, eta baita aita-semeen artean ere. Gertakari zehatz hori behin baino gehiagotan aipatuko da atalean zehar, senar-emazteen arteko harremanari dagokionean batik bat.
Bigarren atala: Denborak aurrera
Bigarren atalak, «denborak aurrera», denboraren joana, gabezia eta heriotza sentiarazten ditu. Hamar urte igaro dira, eta, tarte horretan, Lehen Mundu Gerra hasi eta amaitu da. Ramsay andrea eta bi seme-alaba hil dira: erditzean izandako zailtasunengatik hiltzen da Prue, eta, Andrew, gerran. Ramsay jauna noraezean gelditu da, emazteak jada ez du goretsiko, ezta lasaituko ere, ibilbide filosofiko luzeak eragiten dizkion beldur eta estutasun krisialdietan. Atala narratzaile orojakile baten ikuspuntutik kontatzen da, eta, kasu batzuetan, baita McNab andrearen ikuspegitik ere. McNab andreak hasieratik egin du lan Ramsay familiaren etxean, eta, beraz, ikuspuntu argi batetik azaltzen du etxea hutsik egon den bitartean gauzak nola aldatu diren.
Hirugarren atala: Faroa
«Faroa» delako azken atalean, lehenengo ataleko gertakarietatik hamar urte igaro dira, eta bizirik dauden Ramsay familiako hainbat kide eta gonbidatu udako etxera itzultzen dira. Ramsay jaunak, azkenean, farora txangoa luzaroan atzeratu ondoren, Cam(illa) eta James seme-alabekin  bertara joateko planak egiten ditu (gainontzeko ahaideak oso gutxitan aipatzen dira azken atalean). Ia ez dute txangoa egiten, seme-alabak ez daudelako joateko prest, baina azkenean farora abiatzen dira. Aitak farora joatera behartu izanagatik, seme-alabek txangoa isilik egiten dute. Hala ere, Jamesek tinko eusten du ontzia, eta aitarengandik espero dituen hitz gogorrak jaso beharrean, gorespenak jasotzen ditu. Hala, aita eta semearen artean ezohiko enpatia momentu bat sortzen da. Camek aitarekiko duen jarrera ere aldatzen du, eta erresumina mirespen bilakatzen da. Macalister marinelarekin eta haren semearekin egiten dute txangoa, eta azken hori arrantzan ibiltzen da. Arrantzatutako arrain bati kendutako haragi zatia erabiltzen du beita gisa, eta zaurituriko arraina itsasora botatzen du berriro ere.
Farora nabigatzen duten bitartean,  nobelaren hasieratik buruan izandako margolana behingoz amaitzen saiatzen da Lily. Ramsay senar-emazteekiko zuen irudia zalantzan jarri, eta duela hamar urte zituen inpresio horiekin guztiekin alderatzen du, Ramsay jaunaren eta bizitzaren beraren inguruko egia objektiboa lortzen saiatzeko.
Esperientzia konplexutasuna
Pentsamendua ulertu ahal izateko, Woolfen egunerokoek ezagutzera ematen dutenez, autoreak denbora luzea ematen zuen bere pentsamenduak entzuten. Horrela, ikusten zuenaren aurrean, bururatzen zitzaizkion hitz nahiz emozioak zein ziren eta nola suertatzen zitzaizkion aztertzen zuen.
Giza harremanen konplexutasuna
Dena den, pertzepzioaren azterketa ez da barne-elkarrizketa isolatuetara mugatzen; izan ere, giza harremanen eta beste pertsona bat benetan ezagutzeko zeharkatu behar diren espazio emozional arazotsuak ere aztertzen dira Woolfen lanean.
Zeharkatze horren saiakera traketsa liburuko bi ataletan agertzen da batik bat: lehenengo atalaren amaiera, Ramsay jaun-andreek bakardadean baina elkarrekin igarotzen baitute denbora; eta nobelaren amaiera, Lily Briscoek Ramsay jaunaren enpatia (eta atentzio) nahia asebetetzeko ahalegina egiten duenean.
Narrazioa eta ikuspegia
Nobelak, «Denborak aurrera» deituriko bigarren atalean izan ezik, ez du narratzaile orojakilerik. Horren ordez, nobelaren argumentua pertsonaien kontzientzia ezberdinen ikuspuntuetatik kontatzen du. Aldaketak ere gerta daitezke esaldi erdian, eta, nolabait, faroaren argi birakaria irudikatzen dute. James Joycen barne-elkarrizketaren teknika ez bezala, Woolfek ez du ohiturarik bat-bateko aldaketak egiteko pertsonaien pentsamenduak azaltzerako orduan. Woolfen teknika gehiago da parafrasi lirikoarena. Nobelan zehar narratzaile orojakin baten faltak irakurlearentzako gidari zehatzik ez egotea eragiten du. Horrela, irakurleek pertsonaien garapenaren bitartez soilik sor ditzakete haien iritzi eta ikuspegi propioak, gehiengoa anbiguoa baita. Lehenengo atalean, pertsonaiek eta esperientzia errealek ingurunearekin duten harremana aurkezten du nobelak. Bigarren atalean, «Denborak aurrera» deiturikoan, berriz, gertaerak modu desberdinean kontatzen ditu, ez dagoelako norberak bere burua identifikatzeko pertsonaiarik. Woolfek istorioz kanpo dagoen narratzaile baten ikuspegitik idatzi zuen bigarren atala; narratzaileak inolako pertsonaiarekin harremanik ez duenez, gertaerak denborarekin erlazionatu behar dituzte irakurleek. Horregatik, narratzailearen ahotsa desenfokatuta eta desitxuratuta dago, Wolfek bizitzarekiko zuen ikuspuntua islatuz, hots, «bizitza, bertan parte hartzen ez dugunean den bezala». Ramsay andrearen, Prueren eta Andrewren heriotzak bezalako gertaera garrantzitsuak elkarren artean erlazionatuta daude, eta, ondorioz, narrazioa eguneroko baten sarrera moduko bat da. Posible da, halaber, etxea bera gertakari horien narratzaile bizigabea izatea.
Autobiografiari eta egungo geografiari buruzko aipamenak
Nolabait, gurasoekin konpondu gabeko arazoak ulertu eta jorratzeko hasi zen Woolf Farorantz idazten, eta, egia esan, argumentuaren eta bere bizitzaren artean antzekotasun asko antzeman daitezke. Beharbada, Woolfen bizitzako unerik zoriontsuenak guraso eta familiarekin batera St Ivesera (Kornualles) egindako bisitak izan ziren, hots, bere aitak etxe bat alokatu zuen hirira. Baina hamahiru urte zituenean ama hil zen, eta, Ramsay jauna bezalaxe, aita (Leslie Stephen) ezkortasunean eta bere buruarekiko errukian murgildu zen. Woolfen ahizpak, Vanessa Bellek, idatzi zuenez, Ramsay andrea deskribatzen duten nobelaren pasarteak irakurtzea, beren ama hildakoen artetik berpizten ikustea bezalakoa zen. Beren anaia Adrianek ezin izan zen Godrevyko farora espedizio batera joan, eta gauza bera gertatzen zaio Jamesi nobelan; izan ere, faroa bisitatzeko irrikan dago, eta, txangoa bertan behera geratzen denean, etsita geratzen da. Lily Briscoek pinturari buruz egindako meditazioen bidez, Woolfek bere sormen prozesu propioa esploratzen du, eta baita bere ahizpa margolariarena ere. Izan ere, Lilyk pinturari buruz pentsatzen zuen era berean pentsatzen zuen Woolfek idazkerari buruz.
1882an, Woolf jaio eta gutxira, haren aita St. Iveseko Talland House etxea alokatzen hasi zen. Etxea familiaren udako oporleku gisa erabili zuten ondorengo hamar urteetan. Farorantz nobelako istorio nagusiaren kokapena, alegia, Hebridak uharteetako etxea, Talland etxearen imitazio gisa sortu zuen Woolfek. Istorioan St Iveseko badiako benetako ezaugarri asko aipatzen dira, besteak beste, itsasora daramaten lorategiak, itsasoa bera eta faroa.Nobelan Ramsay familia gerra bukatutakoan Skyeko etxera itzultzeko gai den arren, Stephendarrek utzia zuten, ordurako, Talland etxea. Gerra ondoren, Virginia Woolf, Vanessa ahizparekin batera, jabe berriak zituen Talland etxera itzuli zen bisitan. Woolfek bidaia errepikatu zuen gurasoak hil eta denbora luze bat igaro ostean.
Argitalpenaren historia
Wolfek bere lanik autobiografikoena den nobela honen zirriborroa bukatzean, honela deskribatu zuen: «nire liburuen artean onena, zalantzarik gabe», eta Leonard senarrak «maisulantzat» jo zuen, «poema psikologiko guztiz berri bat». Elkarrekin argitaratu zuten beren Londreseko Hogarth Press argitaletxean, 1927an. Lehenengo inprimaketa, 320 orrialdeko 3000 kopia (191 X 127 mm), oihal urdinez estalita atera zen. Liburuak Woolfen lehenagoko nobela guztien salmentak gainditu zituen, eta, horri esker, Woolftarrek auto bat erosi ahal izan zuten.
Godrevyko faroa
Godrevyko faroa 1858-1859an eraiki zen, St Ives badiako Godrevy uhartean, Kornuallesen. Godrevy Headetik 300 metro ingurura dago kokatuta eta Stones uharria non dagoen erakusten du, zeina mendeetan zehar itsas garraiorako arriskutsua izan den.
Historia
Itsasontzi askok The Stones uharriaren kontra talka egiteak eta hondoratzeak faroa eraikitzea eragin zuen. Hala ere, 1854ko azaroaren 30eko ekaitzak SS Nile burdinazko lurrunontzia hondoratu zuen arte ez zen erabakirik hartu. Istripu horretan, bidaiari eta tripulatzaile guztiak desagertu ziren, guztira 40 lagun.
Horrela, zorigaitzak faro bat eraikitzeko eskaera berriak ekarri zituen. Richard Shortek, St Iveseko marinel aditu batek, hondoratzearen berri izan eta biharamunean honela idatzi zuen Merkataritzako eta itsasontzietako egunkarian: «Herriko biztanleek askotan eskatutako argia egon izan balitz, zorigaiztoko itsasontziak geroz eta hurbilago zituen harkaitz arriskutsuak ikusiko lituzke, zalantzarik gabe. Hainbat eskaera egin dira argi bat eraikitzeko, itsasgizonak uharri arriskutsuaz kontura daitezen, baina inoiz ez zaio eskaerari jaramonik egin. Axolagabekeria horri ehunka bizitza eta jabetza ugariren suntsipena egotzi dakioke. Neguko denboraldian hilabete eskas egoten gara ontziren batek arroka horien kontra jo gabe. Hala, ehunka mutil gizajo hil dira bertan, gau ilun eta tristeetan, istorioa kontatzeko bakar bat ere geratu gabe.»
Istripu gehiago egon ziren, nahiz biktima gutxiago eragin zituzten, eta herriko elizgizon batek ekimen bat jarri zuen martxan. Hayleko J.W. Murray apaiza izan zen, hain zuzen ere, Trinity House korporazioari uhartean faro bat eraikitzeko eskaera egin ziona. Eskaera egin zutenei 1856ko urrian jakinarazi zitzaien Trinity Housek Godrevyko faroa eraikitzea erabaki zuela.
1857ko abenduan, James Sutcliffe izendatu zuten proiektuko ingeniari eta faroa diseinatzeko James Walker kontratatu zuten. Urtebete inguru behar izan zuten faroa eraikitzeko, 7.082 liberako kostua izan zuen, eta argia lehen aldiz 1859ko martxoaren 1ean hasi ziren erabiltzen.
Bones (telesaila)
Bones (Hezurrak) AEBtako krimen drama telesail bat da. 2005eko irailaren 13tik gaur egun arte Fox katean aireratzen da. Emily Deschanel, David Boreanaz, Michaela Conlin, Eric Millegan, T. J. Thyne, Jonathan Adams, Tamara Taylor, John Francis Daley eta John Boyd aktoreek antzeztu zuten.
Gai nagusitzat antropologia forentsea duen telesaila da.
Sinopsia
Temperance Brennan (Emily Deschanel) doktoreak Jeffersionian institutuarentzat (fikziozko Smithsonian institutuaren bertsioa) giza gorpuak topatzen dituzten kasuak argitzeko hondakinak ikertuz lan egiten du, berarekin batera Seely Booth (David Boreanaz) FBIko agentea eta AEBtako Armadako tiratzaile ohia izanak ere jardun ohi du, doktoreak ez bezala zientzian fede gutxi duen gizona, berarentzat informazioa bizidunei ateratzea hildakoei ateratzea baina garrantzitsuagoa baita. Munduaren bi ikuspuntu kontrajarri hauek telesailean zehar agertzen diren kasuetan talka egingo dute. Gerora, bi protagonisten nortasunak bilakaera jasan eta bien ezaugarri eta trebezia ezberdinez baliatuz elkarlanean jarduten ikasiko dute.
The Black Shield of Falworth
The Black Shield of Falworth (euskaraz Falwortheko Ezkutu Beltza), 1954ko Rudolph Maté poloniar-hungariar-estatubatuarrak zuzendutako abenturazko film bat da. Howard Pyle idazlearen Men of Iron (1891, Burdinezko Gizonak) eleberrian oinarritua dago. Tony Curtis, Janet Leigh, Davird Farrar, Barbara Rush, Torin Thatcher, Herbert Marshall, Craig Hill eta Dan O'Herlihy aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
XIV. mendea, Ingalaterrako Erresuma, Henrike IV.aren erregealdia (1399-1413). Ehizaldi luze baten ondoren, Albango dukea (David Farrar) eta Sir Robert (Leo Britt) jauntxoak Myles (Tony Curtis:) nekazari gaztea eta Meg (Barbara Rush) arrebaren ostatura iritsiko dira. Bertan, Sir Robertek Meg botxatu nahi izango du, horrek Mylesek arreba defendatu eta nobleen gerlariekin borrokatzea suposatuko du, ondorioz Myles eta Meg ihesi atera beharko dira, baina Albango dukea, Sir Robert eta haien morroiek jarraitu egingo dituzte.
Pisako dorrea
Pisako dorrea edo Pisako Dorre Okerra (Torre pendente di Pisa) Pisako katedraleko estilo erromanikoko kanpandorrea da. Lanen hasieran bertan hasi zen okertzen, 1173 urtean; 55,86 metro luze da, hasieran 60 bat metro zuen arren, eta 14.700 tonako pisua duela jotzen da.
Historia
Pisako dorrea hiru etapatan eraiki zen 199 urtetan zehar. Lehen solairua 1173ko abuztuaren 9an hasi zen eraikitzen, arrakasta militar eta oparotasuneko aldi batean. Lehen solairua kapitel klasikoak eta arku itsuak dituzten erdi-zutabez inguratuta dago, guztia oso marmol zuriz eginda.
Urte askoan diseinua Guglielmo-ri esleitu zitzaion, XII. mendean Pisan bizi zen eta brontze urtuzko piezengatik ezaguna zen artistari. Hala ere, berriki egindako ikerketa baten arabera, eraikinaren egilea Bonanno Pisano litzateke azkenean, zeinak Pisa 1185ean utzi baitzuen eta Monrealera, Siziliara, joateko. Haren sarkofagoa dorrearen oinean aurkitu zuten 1820an.
1178an, hirugarren solairua eraiki ondoren, dorrea hiru metro okertu zen iparralderantz, zimendu ahulen eta lur-azpi ezegonkorraren ondorioz. Dorrearen diseinua zalantzazkoa zen hasieratik, eta eraikuntza eten zen mende batez, Pisakoen eta inguruko estatuen arteko gerrengatik. Horri esker lurzorua gehiago finkatu zen, zeren bestela dorrea erori egingo zen.
1272an, Fernando di Vincenzo arkitektoak, kamposantuaren egilea ere izan zenak, ekin zion berriro eraikuntzari. Lau solairu berri gehitu ziren, angelu jakin batekin eraikiak dorrearen okertzea arintzeko. Lanak berriro gelditu ziren 1284an, Meloriako batailan Pisa galtzaile atera ondoren Genovaren aurka.
1372an Tommasso di Andrea Pisanok eraiki zuen azken solairua (kanpandorrea) eta ezkilak jarri ziren. Haren esku-hartzeak harmonikoki konbinatzen ditu kanpandorreko elementu gotikoak eta dorrearen estilo erromanikoa. Ezkilak zazpi dira eta bakoitza eskala musikaleko nota bati dagokio; handiena 1655ean jarri zen. Hala ere, kanpandorrea amaitu ondoren, dorreak okertzera jo zuen berriro, oraingoan hegoalderantz.
1964ko otsailaren 27an Italiako Gobernuak laguntza eskatu zuen Pisako dorrearen erorketa saihesteko. Ingeniari, matematikari eta historialari talde bati esleitu zitzaion proiektua. Bi hamarkada lanean eman ondoren, dorrea itxi egin zen 1990eko urtarrilean.
Kontsolidazio-lanei esker, okertzea 1700 urteko bera da, bertikaletik 3,9 metrora desbideratuta.
Chitray
Chitray Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chitray udalerrian erroldatutako biztanleak 161 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 109 etxebizitza zeuden, 70 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 107 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 70 etxebizitza nagusietatik 58 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 33 etxek bost zituzten. 57 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 90 ziren, horien artean 70 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 70 pertsona aktiboetatik 66 lanean zeuden (36 gizon eta 30 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 emakume eta 4 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chitray udalerrian 77 unitate fiskal zeuden, 175 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.862 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 1 margolaria.
2000. urtean Chitray udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.250 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Komando Autonomo Antikapitalistak
Komando Autonomo Antikapitalistak edo KAA (Comandos Autónomos Anticapitalistas, CAA edo CCAA) Euskal Herrian aritutako erakunde armatu iraultzaileen multzo bat izan zen, 1970eko hamarkadan sortua. Egitura organikorik eta zuzendaritzarik ez zutenez, ez da erakunde armatu bakartzat hartzen, baizik eta independentziaren aldeko eta kapitalismoaren aurkako borrokan langile borrokak zentraltasuna izan behar zuela uste zuten talde armatu autonomoen multzotzat. Komando bakoitzak autonomia zuen, bere ekintza eta analisien gainean erabakitzeko askatasuna zuen.
Ideologia
Nahiz eta militanteak hainbat jatorri politikotakoak izan, KAAen ideologia autonomismoa zen, marxismoaren eta anarkismoaren artekoa. Marxismotik materialismo historikoaren osagaia zuten; eta anarkismotik, berriz, antolamendu hierarkiko ororen gaitzespena. Sindikatu eta alderdi politikoak oro arbuiatzen zituzten, horiek langile batzarrei ekimena oztopatzen zietelakoan, eta asanblearismoa eta langile autonomia ezinbesteko oinarritzat ikusten zituzten egiazko demokrazia eta sozialismorantz joateko. Kapitalismoarekin erabat haustea aldarrikatzen zuten.
Nazio auziari dagokionez, independentziaren aldekoak izan arren ez zuten KAS Alternatiba onartzen, horrek burgesiarekiko ituna onartzen zuelakoan, hau da, EAJk ordezkatutako nazionalismoarekiko ituna. Haien ustez, KAS alternatibak zekartzan puntuak ez ziren aski eta asmo sozialdemokrata bati erantzuten zioten. Horregatik, KASen barneko erakundeak (geroago Herri Batasunan elkartuko ziren alderdiak, EIA, LAK, LAB, ETA politiko-militarra, ETA militarraren kanpotiko atxikimendua...) etapistak zirela esaten zuten. ETAren bi adarren izaera leninista ere kritikatzen zuten, eta haien elitismoa eta hierarkia gaitzetsi. Estaturik gabeko independentzia zen haien ideal politikoa; Euskal Herri independente horretan, parlamentua langile-batzarrek ordezkatuko zuten.
Historia
Taldearen jatorria 1970eko hamarkadan Hego Euskal Herrian indartsu zegoen langile mugimendu asanblearioan eta Europan barrena zebilen mugimendu autonomo libertarioan dago. Haien sorreran eragin handia eduki zuen Gasteizko gertakarietan islatu zen mugimendu asanblearioak. KAAetako kideak, hala ere, jatorri askotakoak ziren: Mugimendu horretan ibilitako marxistak eta anarkistak, ETA politiko-militarretik alde egindako komando berezietako batzuk, LAIA alderdiko eszisio batetik etorritakoak (LAIA ez bezala ezagutzen zirenak), etab. ETAren eszisio akrata zirela esan izan da, nahiz eta ETArekin lotura zuzenik ez eduki.
1980ko hamarkadan barrena, ezker abertzalearekiko eta ETArekiko harremanak gaiztotu egin ziren. KASen inguruan elkartzen ziren sektoreek susmoa agertu zuten komando horien ekintzen atzean Espainiako zerbitzu sekretuen azpikeria-lana zegoela. Haien ustez, talde horiek ezezagunak eta organizazio zentralik gabekoak izanik, Espainiako zerbitzu sekretuek infiltratzeko eta kontrolatzeko errazagoak omen ziren. Jendaurreko adierazpen batzuetan, garai hartan zebiltzan eskuin muturreko "talde inkontrolatu" delakoen antza zutela esatera iritsi ziren.
Beste erakunde armatuekin ere, harremana ez zen beti ona izan. 1980ko ekainaren 11n, Jose Miguel Etxeberria "Naparra" militante autonomo eta etakide ohia Ipar Euskal Herrian desagertu zenean, KAAek komunikatu batean sinesgarritasuna kendu zioten Batallon Vasco Español talde ilunaren errebindikazioari. Agirian ziotenez, Naparrak dagoeneko heriotza mehatxuak jaso zituen beste euskal talde armatuen aldetik, eta beste "Pertur kasu bat" ez ote zen susmoa agertu zuten.
Hamarkada horretan zehar zatiketak izan ziren KAAen barnean, nahiz eta talde bakoitzak sigla berak edo antzekoak erabiltzen jarraitu. Funtsean, KAAen historiaren parte izan zen banaketa azaleratu zen. KAAko kide batzuen ikuspegiaren arabera, talde operatibo bakoitzak askatasuna edukitzea eta ekintzen gainean erabakitzeko ahalmena zen autonomismoa; beste batzuek, aldiz, langileen autoorganizazioaren aldarria eta mugimendu autonomoak bilatzen zuen asmo politikoa nabarmentzen zuten, zenbait puntutan anarkismoarekin bat egiten zuena.
Ekintzak
Hainbat ekintza armatu burutu zituzten Hego Euskal Herrian, bonbaz nahiz armaz, hainbat pertsona hilez. Haien jomugak patronala eta honekin kolaboratzen zuten langileak, eraikin ofizialak, bankuak, sindikatu batzuk (UGT, CCOO eta ELA, batik bat) eta eta indar polizialak ziren, hauen informatzaileekin batera. Indar polizial eta parapolizialek ere KAAetako kideak hil zituzten, horietan ezagunena Pasaiako segada bezala ezagututako gertaera izanik.
Talde Autonomoek, beren historiaren hasieran, ekintzak bere gain ez hartzeko joera zuten, ekintza armatuekin herri-mugimendu asanblearioari babesa eta arnasa ematea baitzen haien asmoa, komandoek protagonismorik hartu gabe. Talde autonomo batek bere gain hartutako lehen atentatua Comando Autónomo 3 de Marzo izenekoak egina, 1978ko apirilean burutu zen, ADEGI (Asociación Democrática de Empresarios Guipuzcoanos) Gipuzkoako enpresari-elkartearen prentsa bulegoaren kontra. Garai hartan, Adegik metal sektorerako hitzarmen kolektiboa sinatu berria zuen CCOO eta UGT sindikatuekin. Langileen zati batek ez zuen hori begi onez ikusi, hitzarmena sindikatuek beren kontura sinatu baitzuten, langile-batzarren bizkar. Hala, Adegiko bulegoetan bonba lehertu eta egun berean, langile taldeek CCOO eta UGTren egoitzak erasotu zituzten.