cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jogurt
Minbizi arriskuaz
Frantzian egin berri den ikerketa epidemiologiko batek frogatu du jogurta hartzen duten pertsonek adenoma kolorrektal handiak garatzeko arrisku arinagoa dutela; beste ikerlan batek, aitzitik, prostatako minbizien gorakada erakusten du pazienteetan.
Odoleko kolesterol tasa
Ikerlan batzuek erakutsi dute jogurta kontsumitu ohi izateak ez duela kolesterol tasa altxatzen; areago, hainbat kontinentetan eskala handian eginiko ikerketa itzelek frogatu dute jogurtak eragin mesedegarriak dituela hipertentsioan, gaitz kardiobaskularretan eta diabetesa nozitzeko arriskuan.
Hezurren osasuna
Hezurren mineralizazioa eta hazkuntza osasuntsua laguntzen ditu jogurtak, mantenugai ugarikoa (fosforoa, kaltzioa, potasioa, proteina, bitaminak…) eta bitamina-eduki handikoa den aldetik. Haurtzaroan eta nerabezaroan hezurrak garatzea sustatzen du. Bestetik, jogurtak dituen proteina eta fosforoak kaltzioa xurgatzea errazten dio organismoari.
Hortzen lagun
Oso litekeena da esnekiek hortzen esmaltearen defentsa naturalak indartzea eta txantxar edo kariesen aurkako borrokan aritzea, eginiko ikerlanek frogatu dutenez: gaztak eta jogurtak bakarrik handitzen dute hortz-plakaren kaltzio eta fosforo maila eta pH-a jaisten dute, hortzak 6txantxarretik babestuz. Esnearen emaitzak, aldiz ez dira horren fidagarriak.
Diabetesaren kontrako
Jogurt asko kontsumitzeak (4 – 5 ale astean) II motako diabetesa garatzeko arriskua arindu lezake, 204.000 pertsonekin 30 urtez eginiko ikerketen arabera.
Hirurehun eta laurogeita bederatzi
Hirurehun eta laurogeita bederatzi (389) hirurehun eta laurogeita zortziaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hamarraren aurretik doan zenbaki osoa da.
300 (number) Nombres 300 à 399
Itzartu
Itzartu Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Legution sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 189 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %21,80.
Acentrogobius simplex
Acentrogobius simplex Acentrogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Parmigianino
Girolamo Francesco Maria Mazzola (Parma, 1503ko urtarrilaren 11 - Casalmaggiore, 1540ko abuztuaren 24a), gehienean Parmigianino deitua, italiar margolari manierista izan zen. Batik bat, Parma, Erroma eta Bolonian lan egin zuen. Berak sortu zuen manierismoaren bertsio dotore eta sofistikatua guztiz eraginkorra izan zen Pizkunde ondoko belaunaldian.
Biografia
Pintore-familia bateko semea zen. Correggiorekin lan egin zuen eta haren eragina agerikoa da Parmigianoren hasierako lanetan. 1521 aldean Pala di Bardi (Santa Maria eliza, Bardi) margotu zuen. 1522-23 urteetan bi fresko sail egin zituen: bat, Parmako San Giovanni Evangelista elizako bi albo kaperetan (Correggio eliza hartan lanean ari zen garai berean), eta beste bat, Diana eta Akteoneren elezaharra, Fontanatellatoko gazteluko sabai batean. Azken horrek Correggioren Parmako San Paolo komentuko lanaren kutsua du.
1524an Erromara joan zen eta hiru margolan eraman zituen erakusgarri, horien artean bere lan famatuenetako bat, Burupotreta (Kunsthistorisches Museum, Viena), bere irudiak ispilu ganbil batean egiten zuen islatik ohol ganbil batean egina. Hiri horretan Michelangelo eta Rafaelen obrak ezagutu zituen. San Girolamoren ikuskaria (Visione di san Girolamo, 1527, National Gallery, Londres) du Erroman egindako lan nagusia. Michelangeloren estiloaren arrastoa igartzen zaion arren, askoz nabarmenagoa du Rafaelen forma eta ezaugarrien edertasunaren helburua. Helburu hori bera du, azken finean, Parmigianinoren obra osoak.
San Girolamoren ikuskaria egiten ari zela, Erromako harpilatzea gertatu zen, eta Parmigianinok Boloniara alde egin zuen. Han margotu zuen bere maisulanetako bat, Madonna di Santa Margherita (1529-30, Pinacoteca nazionale, Bolonia). 1531n Parmara itzuli zen, eta ia hil arte hantxe geratu zen. Azkenaldi horretako lan nagusiak Madonna dal collo lungo (1534, Uffizi Galeria, Florentzia), eta Santa Maria della Steccatako freskoak dira. Azken horiek elizako dekorazio zabal baten parte ziren, baina Parmigianino izugarri luzatu zen bere lanean, eta preso hartu zuten kontratua hausteagatik. 1539an, bermepeko askatasunean zegoela, Casalmaggiorera ihes egin zuen eta bertan hil zen.
Parmigianinoren estiloa
Parmigianinoren estiloa, bere biguntasun eta birtuosismo teknikoan, manierismoko estilo distiratsu eta eraginkorrenetako bat da, Bigarren Berpizkundeari zegokion naturalismoa gutxiagotu zuena.
Parmigianinoren lanaren ezaugarriak konposizio espazialaren zehazgabetasuna, giza irudiaren distortsioa eta luzapena, eta Vasari arte historialariak grazia deitu zuena dira, alegia, izadiaren edertasuna baino harantzago doan edertasun erritmiko sentsuala. Azken ezaugarri hori, dotoretasun fin hori, agerikoa da, ez bakarrik margolanetan, baita Parmigianinok egin zituen marrazki ugarietan ere.
Epigenes (kraterra)
Epigenes kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ01 lau-angelukoan dago. 54,5 kilometroko diametroa du. Izena Epigenes Bizantziokoaren omenez darama. W. Bond kraterreko lautada harresituaren aztarnen ipar-mendebaldean dago. Epigenesen iparraldean Goldschmidt kraterra agertzen da, eta Birmingham kraterraren hondakinak hego-mendebaldean daude.
Formazio honek kontraste nabarmenak ditu. Ahoaren iparraldeko eta ipar-mendebaldeko zatiak ondo eratuta daude (higadura txikiarekin), eta ertzaren gainerakoa nabarmen higatuta dago, batez ere ekialde-hego-ekialdean. Barrualdeko lurzoruaren mendebaldeko erdia leuna da eta ia ezaugarririk gabea; gainerakoa, berriz, apur bat gorabeheratsua da eta ekialdetik eiektatutako materialez estalita dago. Epigenes B krater txikiak krater nagusiaren ipar-ekialdeko ertza hartzen du.
Krater sateliteak
Krater sateliteak krater nagusitik hurbil dauden krater txikiak dira, eta krater horren izen bera hartzen dute letra larri osagarri batekin (baita horien eraketa krater nagusiaren eraketatik independentea bada ere). Konbentzioz, egitura horiek ilargi-mapetan identifikatzen dira, eta dagokien letra krater nagusitik hurbilen dagoen ertzaren erdian kokatzen da.
Exila nigropalmata
Exila nigropalmata bere generoko animalia bakarra da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Tuntum
Tuntum Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Jonas Augusto Bouvie
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Cerezo Osaka.
Malé Chyndice
Malé Chyndice Eslovakiako udalerri bat da, Nitrako barrutian kokatuta. 7,89 km²ko azalera du eta 381 biztanle 2017ko datuen arabera.
Galindiera
Galindiera hizkuntza baltiko bat izan zen, ia arrastorik utzi gabe hil zena. Haren hiztunak, galindiarrak ziren, badirudi hizkuntza antzinako prusieraren antzekoa zela.
Jose Zufiaurre
Jose Zufiaurre Goia, ezizenez Josetxo (Beasain, Gipuzkoa, 1935eko abuztuaren 23a), etnografo ikertzailea da, Etniker Gipuzkoa taldeko idazkaria, eta Aranzadi Zientzia Elkarteko nahiz Eusko Ikaskuntzako kidea.
Bizitza
Aita Beasaingo Zaldizurreta baserrikoa zuen, eta ama Zeraingo Inurritegi baserri-errotakoa. Ospitaleko mojekin ikasi zuen lehendabizi, eta geroago fraideekin, hamabi urte bete zituen arte. Horren ondoren, Saturrarango apaizgaitegian izan zen hiru urte eta erdian.
Txikitatik ikasi zion aitari mendiaren zaletasuna, eta, aitaren kontatzen zizkion toponimiako xehetasun guztiak jaso nahirik, planoak erosi eta haiek osatzen hasi zen, aitak esandakoekin eta artzainei nahiz baserritarrei galdetuta bildutako informazioarekin. Halaxe hasi zen etnografia lanetan; eta euskal gaietarako eta etnografiarako zaletasun hura seminarioan indartu egin zitzaion.
Hala ere, plano horiek beretzat beste inorentzat ez lirateke izango segur aski, gertaera garrantzitsu bat gertatu izan ez balitz. Jose Migel Barandiaranengana jo zuen aholku eske, eta hark, argibideak emateaz gainera, hauxe esan zion: «Gizonak herriarengandik jasotzen duena ezin du beretzat gorde. Hori landu eta herriari itzuli behar dio». Horrek bultzatuta ekin zion Josetxok bere etnografo ibilbide emankorrari. Geroztik argitaratuak ditu bederatzi liburu eta 60 bat artikulu.
On Jose Migel Barandiaranekin harreman sendoa izan zuen, eta hark sortutako Etniker taldean hasi zen berehala lanean; Gipuzkoako lan taldearen arduraduna izatera iritsi zen. Hainbat ikerketa eta lan egin ditu, eta Euskal Herriko Atlas Etnografikoan ere parte-hartze zuzena izan du. Besteak beste, Beasaini buruzko monografia etnografikoa (1998) liburua idatzi du: hogei urteko lana, on Jose Migelek hogeita bost urte lehenago hain zuhur eta maisuki proposaturiko galdeketari jarraituz Gipuzkoan egindako aurreneko monografia.
Dovyrenita
Dovyrenita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Dovyrenita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.
Jon Salaberri
Jon Joseba Salaberri Martinez (Arrasate, Gipuzkoa, 1961eko apirilaren 13a – ib., 1995eko maiatzaren 10a) ekintzailerik ezagunena izan zen HIES gaixotasunaren kontra Euskal Herrian, XX. mendeko azken hamarraldiaren lehen erdian.
Homosexuala zen, eta zenbait urtez heroinaren mende ibilita HIESa garatu zuen. Harrezkero, heroina utzi eta misiotzat hartu zuen bera bezalako hiesdunen alde lan egitea. Horretarako, erakunde bat sortu zuen Debagoienean (HIES Ekimena), hitzaldiak eman zituen, artikuluak idatzi, kongresuetan parte hartu, elkarrizketak eskaini hedabideetan, telebistan eta publizitate kanpainetan agertu. Informazio eta pedagogia lan handia egin zuen Euskal Herriko gizarteak bazter ez zitzan HIESa zuten gaixoak.
Osperik handiena 1993an lortu zuen. Urte hartan, publizitate kanpaina batean, aurpegirik inportanteena izan zen Euskal Herriko jende ezagunaren ondoan, tartean Eduardo Txillida eskultorea. Urte hartan Luc Montagnier ikertzaile frantsesarekin batera, mahaiburu izan zen II. kongresuan HIESaren inguruan egina, Bilbon, non Jose Antonio Ardanza lehendakariak besarkatu egin zuen milatik gora adituren aurrean. Urte berean, Argia aldizkariak azala eskaini zion, izenburu honekin: “Jon Salaberri, HIESaren aurpegia”.
Toxoplasmosi baten ondorioz, azken urtea gurpildun aulki batean egin zuen. Hala ere, familiak eta borroka kideek lagunduta, parte hartu zuen hainbat kongresu eta kale agerralditan. Hil ondoren, Batzen plataformak hilondoko saria eman zion, lana egiteagatik tolerantziaren alde. Hogei urte geroago, 2015eko ekainaren 27an, Julen Iriondo kazetari oñatiarrak Rikardo Arregi sari nagusia irabazi zuen Jon Salaberri izeneko dokumentalarengatik, urte berean Goiena Telebistak egina. 2015eko azaroaren 15ean Joxe Aranzabal kazetariak liburu bat argitaratu zuen formatu digitalean: Jon Salaberri, hiesdunen aldeko ekintzailea.
Lehen urteak
Jon Salaberri Arrasate herrian jaio zen, alde zaharrean, Erdiko kaleko 10. zenbakian. Aita Juan Jose Salaberri zuen, harakina eta Arrasateko Udaleko langilea. Ama, berriz, Juanita Martinez, Soraluzen jaioa eta txikitan, Gerra zibilaren ondorioz, Frantzian bizi izandakoa. Jon Salaberri hirugarrena zen bost anai-arrebetan. Hala ere, euretariko bi oso goiz hil ziren, Edurne lehenengoa eta Eneko txikiena, nahiz eta azken hau jakin ez benetan hil edo desagertu egin ote zen, ez baitzuten ikusi jaio ondoren. Hortaz, beste bi anai-arrebekin hazi zen: Idoia, bera baino zaharragoa, eta Isidor, bera baino gazteagoa.
Jaio eta bost bat urtera, familia San Juan auzora pasatu zen bizitzera, Arrasateko Udalak utzitako etxebizitza batera. Bertan hamabost bat urte egin zituzten, harik eta aita hil ondoren, Arrasate pasealekura pasatu ziren arte, familiak erositako etxera. Lehen ikasketak San Viator ikastetxean egin zituen, Mondragoen bertan. BUP eta COU, berriz, Arrasateko Institutuan.
Heroinazalea
Soldadutza amaituta, 1983an lan deialdi batera aurkeztu zen, Eusko Jaurlaritzak deituta. Azterketa gainditu, eta lanean hasi zen Nekazaritza sailean. Argia aldizkariari aitortu zionez, heroina hasi zen hartzen lehen diruak irabazten hasi zenean, beste gazte askok bezala garai hartan, bai Arrasaten eta baita Euskal Herriko herri askotan ere: “Hogeita bi urte nituela, dirua irabazten hasteak heroina hartzeari ematea ekarri zuen”. Arrebaren hitzetan, anaiak lana egiten zuen eta bere dirua zeukan; etxean, berriz, sekula ez zuen dirurik ostu heroina erosteko. Hala ere, etxean atsekabetuta bizi ziren, ikusita senidea drogaren menpe bizi zela.
Irekia, ausarta eta jantzia
Jon Salaberri, izaeraz, irekia zen, eta erraz egiten zituen harremanak. Nortasun handia zuen eta, jende gutxik aitortzen zuenean bere homosexualitatea, bera gai izan zen hori egiteko, bai herrian, eta baita lantokian ere. Irakurri ere, asko irakurtzen zuen, literatura eta saioak batez ere.
Seropositibo eta hiesdun
1985ean, Osakidetza hasi zenean lehen analisiak egiten jakiteko zenbat jendek zuen Giza Immunoeskasiaren Birusa (GIB), Jon Salaberrik jakin zuen bera ere seropositiboa zela. Hala ere, ez zion heroina hartzeari utzi. Urte batzuk geroago, Berlingo horma erori zen urte berean, Salaberri gaizki hasi zen sentitzen. Orduan, arrebak bultzatuta,, behin betiko utzi zuen heroina, baina handik lasterrera jakin zuen HIESa garatu zuela, Hartutako Immuno Eskasiaren Sindromea. Garai hartan sekulako triskantzak egiten ari zen mundu osoan, bereziki, heroina zale, odol transfusioa behar zuten gaixo eta homosexualen artean. Lana utzi zuen Eusko Jaurlaritzan, Nekazaritza sailean, eta pentsiodun bihurtu.
Ekintzaile pragmatikoa
Lehendabizi, bakarrik hasi zen lanean. Sei-zazpi hilabetez, hondartzarako mahai txiki bat hartu, eta Portaloian jartzen zen, Arrasateko erdigunean, informazioa zabaltzen. Baina gizon pragmatikoa izaki, berehala hasi zen aliantza sare bat josten. Hasteko, konpondu egin zituen etxeko harremanak, Idoia arrebarekin nagusiki. Handik aurrera, etengabe partekatuko zituen bere proiektuak harekin, eta bien artean nabarmen hobetu zen harremana. Kalean ere, aliatuak egin zituen bere kausarako: Iñaki Telleria eta Domi Korta mondragoetarrak, besteak beste. Txagorritxuko Ospitalean ere, lagun egin zituen bertako medikuak, tartean Jose Manuel Agud. Eta Gipuzkoatik kanpo ere, bidelagunak bilatu zituen. Debagoienean auto-laguntza talde bat antolatu guran, harremanetan jarri zen Gasteizko talde batekin, Arabako Hiesaren Kontrako Batzorde Hiritarra, eta denboraldi batez haiekin aritu zen lanean, horrelako talde bat zelan kudeatu ikasteko, gero han ikasitakoa bere bailarara eramateko. Bilbon, bestalde, Bizkaiko taldeekin egin zuen bat, eta hantxe ezagutu zuen Josu Unanue HIESaren kontrako T4 taldeko sortzaile bermeotarra, gerora bere lagunik handienetakoa izango zena.
Londresen
1991n, irailaren 11tik 15era, Josu Unanuerekin batera, Jon Salaberri Londresen izan zen, Nazioarteko V. Batzarrean, GIB-HIESarekin bizi direnentzat egina. Bertako leloa berezia izan zen: “Biktima izatetik, irabazle izatera!”. Londrestik gogoberrituta etorri ziren, autolaguntza bultzatzeko prest. Hiesdunen etorkizuna euren esku jarri nahi zuten. Handik bueltan, Jon Salaberrik ere premisa horiekin ekin zion berriz lanari: “Londresen (aurrez Madrilen ere bai), kontinente guztietako ehundaka lagunen taupada, bizia, sentitu dut: kultura eta sinesmen ezberdinetako jendea, eta oso bide ezberdinetatik kutsatua gertatu dena. Denok genuen zerbait amankomunean: GIB (Giza Immunoeskasiaren Birusa) eta itxaropen berbera: borroka egin eta bizitzea. Asko eskatzea ote?” (Arrasate Press, 123).
HIES Ekimena
Araban zebilen arren, Debagoienean ere mugitu zen Jon Salaberri, eta HIES Ekimena izango zena sortu zuen, auto-laguntza talde bat Batzorde Hiritarrek sortua HIESaren aurka. HIES Ekimena izan zen Salaberriren proiektu kutuna. HIES Ekimenak laguntza eta elkartasuna eskaintzen zien seropositibo eta hiesdunei. Baita zerbitzu hauek ere: informazioa HIESari buruz; aholkuak elikaduraz, higieneaz eta ariketaz; aholkularitza eta defentsa diskriminazio kasuetan; informazioa gaixoen eskubideez; laguntza afektibo-emozionala; antisorgailu eta xiringa erabili bakoak banatzea, doan; liburutegi txiki bat eta bestelako ekintzak. Arrasateko Udalak bulego bat utzi zion elkarteari Arrasate pasealekuan, eta urte haietan HIES Ekimenak sekulako lana egin zuen bailaran. 1992an, esate baterako, HIES Ekimenak jardunaldi batzuk antolatu zituen, HIESaren mundu eguna, 20 hitzaldi baino gehiago, mahai informatibo bat jarri Sebero plazan, eta Quiérete, quiéreme aldizkaria argitaratu. Saldu ere, ugari: 11.000 antisorgailu, 1.600 kartel, 6.500 aldizkaritxo baino gehiago, 1.500 pegatina, 250 ale Quiérete, quiéreme aldizkaritik, 100 ale Sidapress, aldizkari bat Bilbon egiten zena. Urte hartan HIES Ekimenak 1.836.062 PTA jaso zituen udal, enpresa eta salmentetatik. Alegia, 11.100 euro inguru. Gastatu, berriz, 1.742.721 PTA, hau da, 10.500 euro inguru. Hurrengo urtean, ostera, 2.000.000 PTAko aurrekontua izan zuen, hots, 12.000 euro gutxi gorabehera. (Arrasate Press, 177). Datu horiei erreparatuz gero, seguruenik, urte horixe izan zuen onena HIES Ekimenak. Garai hartan Jon Salaberrik orduak eta orduak igarotzen zituen elkartearen bulegoan edo eskolaz eskola hitzaldiak egiten.
HIESaren aurpegia
Hil arte, Jon Salaberri HIESaren aurpegia izan zen Euskal Herrian: elkarrizketak eman zituen hedabide askotan, telebistako eztabaidetan parte hartu zuen, hitzaldiak egin zituen… Horra lau adibide: Urte pare bat lehenago Salaberri zabaltzen hasitako mezua hedatzen ari zen Euskal Herrian, eta gizartea bere egiten ari zen mezu hori.
Gainbehera
1993ko irailean. Jon Salaberri eta Josu Unanue Acapulcora joan ziren, Mexikora, nazioarteko konferentzia batera HIESaren inguruan egina. Londrestik indarberrituta itzuli baziren, Acapulcotik jota etxeratu ziren, han bazterkeriaren gordina bizi izan zuten-eta. Horrezaz gain, Jon gaixotu egin zen. 1994ko apirilean, berriz, Salaberrik toxoplasmosi bat izan zuen, garuneko infekzioa. Handik aurrera, gurpildun aulki batean ibili behar izan zen. Hitz egiteko ere, arazoak izan zituen. Arazoak arazo, mugitzen zen batetik bestera, gehienetan familiak lagunduta.
Amaiera
Azken urtea gogorra izan zen Jon Salaberrirentzat. Pneumonia izaten zuen, eztula, katarroak eta arazoak arnasa hartzeko. Takian-potian Txagorritxura eramaten zuten. Gainera, gurpildun aulkian ibili behar zen beti, beste norbaitek lagunduta. Urte hartan, Salaberri eta beste asko hasi ziren anti-erretrobiral berriak hartzen, AZT izenekoak, eta igarri egin zitzaien apur bat hobetu zirela, baina bere kasuan berandu zen, ordurako oso erreta zegoelako. 1995eko maiatzean, Jon itzaltzen ari zen. Hil aurreko larunbatean bere lagunek kalejira bat egin zuten Arrasaten HIESaren kontra, baina Jon ez zen etxetik irten. Haiek eskatu arren, etxeko balkoira ere ez zen irten. Lau egun geroago hil zen, maiatzaren 10ean, asteazkenez, etxean bertan.
Azken agurra
Egun batzuk geroago, maiatzaren 14an, familiartekoak eta lagunak Leintz Gatzaga herrira joan ziren, Gipuzkoan, Jon Salaberriren errautsak kutxa batean zeramatzatela, bertan azken agurra ematera senitarteko eta lagunari. Hango parke txiki batean, txalapartaren hotsak entzun ziren. Gero, zenbait lagunek hitz egin zuten. Haritz bat ere landatu zuten Salaberriren omenez. Amaitzeko, ondoko zubitik behera Deba ibaira bota zuten haren errautsen parte bat. Berak testamentuan eskatu bezala, gainerako errautsak zabaldu zituzten Sara herrian (berak eta arrebak etxe bat zuten Lapurdiko herri horretan), mendian eta itsasoan.
Rikardo Arregi sari nagusia
2015eko ekainaren 27an Julen Iriondo kazetari oñatiarrak Rikardo Arregi sari nagusia irabazi zuen Jon Salaberri izeneko dokumentalarengatik. Epaimahaiaren iritziz, dokumental sarituak “ahanzturatik atera eta balioan jarri du 80 eta 90eko hamarkadetan HIESa pairatzen zuten gaixoen egoera ezagutarazteko eta hobetzeko Jon Salaberri arrasatearrak egindako lana. Hala, Joxe Aranzabalek argitaratutako artikulua eta ikerketa baliatuz, primeran egokitu du informazio hori guztia ikus-entzunezkoen formatura. Aipatzekoak dira bai artxiboen erabilpena bai elkarrizketak emateko editaia landu eta zaindua. Jon Salaberriren irudi heroikotik ihes egin eta bere konplexutasuna erakutsi digu, bere argi-ilunak, familiarteko harremanak, lagunekin bizitakoak, gaixotuta bestearekiko erakutsi arreta eta enpatia zein auzolana bultzatzeko gaitasuna, osasun arloko profesionalen ikuspegia, politikoen adierazpenak…”.
Goiena Telebistak egin zuen Jon Salaberri dokumentala, eta 2015eko maiatzaren 5ean eman zuen lehen aldiz. Bertan elkarrizketatu ziren hainbat pertsona, zelan edo halan harremana izan zutenak Jon Salaberrirekin: Idoia Salaberri arreba, Aitor Iturriaga laguna, Txerra Bolinaga laguna, Domi Korta lagun eta lankidea, Jose Manuel Agud medikua, Jose Antonio Ardanza lehendakari ohia eta Josu Unanue lagun eta lankidea.
2015eko urriaren 21ean Bilbon erakutsi zen dokumentala, Cine Invisible izeneko zinemaldian. Urte bereko abenduaren 1ean, berriz, Euskal Telebistaren lehen kateak eman zuen, Hiesaren aurkako mundu egunean.
Liburua Jon Salaberriri buruz
2015eko azaroaren 15ean Joxe Aranzabal kazetari arrasatearrak liburu bat argitaratu zuen formatu digitalean: Jon Salaberri, hiesdunen aldeko ekintzailea. Egileak CC lizentziapean jarri du liburua, cc-by-sa, Aitortu-Partekatu lizentziarekin, alegia eduki libreekin, eta jendeak doan jaisteko moduan.
Liburuak jasotzen du Jon Salaberriren bizitza. Horrekin batera, eskaintzen ditu zazpi elkarrizketa luze, Salaberri ezagutu zuten lagun hauekin eginak: Jose Manuel Agud Aparicio doktorea, Jose Antonio Ardanza lehendakari ohia, Txerra Bolinaga musikari eta aktibista, Aitor Iturriaga laguna, Domi Korta lankidea, Idoia Salaberri arreba eta Josu Unanue lagun mina. Egileak, bestalde, bost argazki baliatu ditu Jon Salaberri ikuspegi pertsonaletik enfokatzeko. Liburuak, azkenik, jasotzen ditu kronologia bat, bibliografia bat eta eranskin bat.
Aragoi Beherea
Aragoi Beherea (Bajo Aragón; Baixo Aragón; Baix Aragó) Aragoiko eskualde historikoa da, bere barnean Bajo Aragón, Bajo Martín, Andorra-Sierra de Arcos, Bajo Aragón-Caspe, Matarraña eta Ribera Baja del Ebro eskualdeak hartzen dituena, baita beste eskualde batzuetako udalerri batzuk ere (Maestrazgo, Campo de Belchite, Bajo Cinca y Cuencas Mineras). Aragoi Behereko jentilizioa bajoaragoniarra da.
Gaur egun, Aragoi Behere Historikoa ere deitzen zaio lurralde honi, ofizialki Aragoi Beherea deritzon eskualde administratibotik bereizteko, 1999tik existitzen dena eta askoz hedadura txikiagoa duena. Iritzi desberdinak daude Aragoi Behere Historikoko zein herrietakoak diren edo ez diren gaiaren inguruan; izan ere, azken horrek ez du inoiz entitate politiko edo administratiborik eratu, baina horrek ez du eragozten eskualde gisa argi eta garbi identifikatuta egotea, ez bertako biztanleek, ez inguruko eskualdeetakoek. Historiako zenbait unetan, Aragoiko laugarren probintzia osatzea planteatu zen, Alcañizen hiriburua izanik, lurralde honetako udalerriek Teruelekin historikoki izan duten harreman txikia dela eta, lurralde honetako azalera eta populazio gehiena hartzen duen probintziarekin hain zuzen ere.
Östhammar udalerria
Östhammar Suediako udalerria da. n kokatua dago. 3486,89 km² ditu eta 21,558 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Takuya Miyamoto
Takuya Miyamoto (宮本 卓也, 1983ko uztailaren 8a - 2022ko maiatzaren 1a) Japoniako futbolaria izan zen.
Hainbat futbol taldetan jokatu zuen, esaterako Cerezo Osaka eta Montedio Yamagata.
Fundulus blairae
Fundulus blairae Fundulus generoko animalia da. Arrainen barruko Fundulidae familian sailkatzen da.
Basilornis corythaix
Basilornis corythaix Basilornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Sturnidae familian sailkatua dago.
Escalivada
Escalivada ( ahoskatua) Espainiako hainbat eskualdetako gastronomiako plater tipikoa da, hala nola Katalunian, Valentzian, Murtziako Eskualdean eta Aragoi Behereko zenbait tokitan. Barazki erreak ditu: berenjena, piperra, tipula eta tomatea.
Bere izena katalanezko escalivar aditzetik dator, euskaraz 'hausberoan erre' esan nahi duena. Espencat ere esaten zaio, batez ere bakailaoa gehitzean. Kaloria gutxiko platera da, zuntz handikoa. Txorizo eta txistorra ere eraman ditzake.
Batatais
Batatais Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Glas Maol
Glas Maol, Eskoziako Lur Garaien hego-ekialdean dagoen mendi bat da, Aberdeenshire, Angus eta Perth eta Kinross lurraldeen artean hedatzen da. 1.068 metroko garaiera du.
Hirurehun eta laurogeita hamar
Hirurehun eta laurogeita hamar (390) hirurehun eta laurogeita bederatziaren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hamaikaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Trachylepis ozorii
Trachylepis ozorii Trachylepis generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Itero del Castillo
Itero del Castillo Burgosko udalerria da, Odra-Pisuerga eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 104 biztanle zituen.
Geraise
Biztanleria
2007an Geraise udalerrian erroldatutako biztanleak 40 ziren. Familiak 16 ziren, horien artean 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Acentrogobius suluensis
Acentrogobius suluensis Acentrogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Geraise
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
1,3-dibromopropano
1,3-Dibromopropanoa (CH2)3Br2 formulako konposatu organiko bromatua da, hots, haluroetako bat. Usain goxoko likido kolorgea.
Geraise
Etxebizitza
2007an 21 etxebizitza zeuden, 15 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 19 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 15 etxebizitza nagusietatik 11 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 1ek hiru zituen, 7 etxek lau zituzten eta 7 etxek bost zituzten. 11 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 6 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 9 etxetan bat baino gehiago zituzten.
1,3-dibromopropano
Ziklopropanoa prestatzeko baliatzen da.
Geraise
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
1,3-dibromopropano
Sintesia
1,3-Dibromoproponoa fotokimikoki eragindako erradikal-adizioaz prestatzen da. Alil bromuroa eta hidrogeno bromuroa dira lehengaiak.
Geraise
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 25 ziren, horien artean 20 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 20 pertsona aktiboak lanean(10 gizon eta 10 emakume) zeuden.. 5 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
1,3-dibromopropano
Sintesia
Kontuz ibili behar da erreakzioa ez dadin gerta adizio elektroizalea, zeren eta kasu horretan Markovnikov-en arauari men eginez 1,2-dibromopropanoa eratuko litzatekeen.
Geraise
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
1,3-dibromopropano
Erreakzioak
Bromuroa irteera-talde ona denez, 1,3-dibromopropanoa ordezkapen-erreakzioetan parte hartzen du. Nukleozale egokien presentzian ziklobutanoaren deribatuak sintetiza daitezke. Adibidez ziklopentadienoarekin erreakzionatuz espiro konposatu bat sor dezake. Ziklopropanoaren sintesian usatzen da non zink erabiltzen den agente deshalogenatzaile moduan eta sodio ioduroa katalizatzaile gisa.
Mugatarrok
Mugatarrok Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Oionen sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Jaramillo Quemado
Jaramillo Quemado Burgosko udalerria da, Sierra de la Demanda eskualdean dagoena.
Mugatarrok
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 122 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %7,75.
Geraise
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Geraise udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 212 hektarea erabiltzen.
Wolfgang Sawallisch
Biografia
Municheko Kontserbatorioan ikasketak egin ondoren, Augsburgoko Operan egin zuen debuta 1950ean. Aachengo (1953-1958), Wiesbadengo (1958-1960) eta Koloniako (1960-1963) operetako musika-zuzendaria izan zen.
1957tik 1961era, behin baino gehiagotan gonbidatu zuten Bayreutheko Jaialdira, eta han grabazio garrantzitsuak egin zituen Richard Wagnerren operekin.
Hainbat kargu bete ditu: Vienako Orkestra Sinfonikoko zuzendaria (1960-1970), Hanburgoko Filarmonikokoa (1961-1973), Berlingo Alemaniar Operako musika-aholkularia (1963-1965), Suitza Frantseseko Orkestrako musika-zuzendaria (1970-1980), Municheko Operako musika-zuzendaria eta zuzendari orokorra (1971-1992) eta, 1992az geroztik, Filadelfiako Orkestrako zuzendaria.
Alemaniar tradizio erromantikoaren ildotik, Sawallischek duen onena eman zuen Schumann, Richard Strauss eta Schuberten lanetan, eta azken horren sinfonia guztiak grabatu zituen.
Indioilo
Indioilarra (arra) edo indioiloa (emea) Meleagris generoko hegaztia da. Generoko espezierik ezagunena indioilar arrunta (Meleagris gallopavo) da, Ipar Amerikako basoetan bizi dena. Yucatán penintsulan meleagris ocellata espeziea bizi da. Bazeuden iraungitako espezie batzuk ere.
Amerindiarrek meleagris gallopavo gallopavo azpiespeziea etxekotu zuten.
Geraise
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1,3-dibromopropano
Arriskuak
1,3-Dibromopropanoak azala narritatzen du, kaltegarria da irentsiz gero eta toxikoa ur-organismoentzako.
Ingeniaritza
Ingeniaritza edo injinerutza matematika eta natur zientzien ezagutzak nahasten dituen lanari deritzo.
Ingeniaritza ezagutza zientifiko eta teknologikoen aplikazioa da, gizakien arazoak konpontzearren. Ingeniariek irudimena, zentzua eta arrazoibidea erabiltzen dituzte zientzia, teknologia, matematika eta praktikarekin lortutako esperientziak aplikatzeko. Emaitzak gauza eta prozesu onuragarrien diseinua, ekoizpena eta erabilera dira.
Ingeniaria oinarrizko zientziatan oinarritzen da (matematiketan, fisikan, kimikan, biologian, ekonomia eta administrazio zientzietan, Ingeniaritza Zientzian, ingeniaritza aplikatuan...) bai teknologien garapenerako, bai baliabideen eta naturaren erabilera eraginkorra eta produktiboa egiteko gizartearen onurarako. Beraz, esan daiteke ezagutza edo adimena objektu praktikoa bihurtzen duen jarduera dela ingeniaritza.
Ingeniaritzak bere ezagutza eta metodo zientifikoak aplikatzen ditu teknologien sorkuntzarako, baita hobekuntzarako ere. Bestalde, denbora, baliabideak, legedia, segurtasuna, ekologia kontuan hartu beharko dira agertzen diren muga anitzetara egokitzeko.
Gaur egun, lan esparruaren arabera, ingeniaritza arlo askotan sailkatzen da.
Metodologia
Ingeniariaren eginkizun ezinbesteko eta bakarra diseinu bat identifikatzea, ulertzea, eta haren mugak kontuan hartzea da, emaitza arrakastatsua lortzeko. Gehienetan ez da nahikoa teknikoki arrakastatsua den produktu bat lortzea; beste baldintza batzuk ere bete behar dira. Mugapenak behar diren baliabideen eskuragarritasuna, muga fisiko edo teknikoak, geroko aldatze eta gehitzerentzako malgutasuna, kostu baldintzak, merkaturatzeko gaitasuna, ekoizteko erraztasuna, erabilgarritasuna eta beste faktore batzuk izan daitezke. Mugapenak ulertuz, ingeniariek objektu edo sistema bideragarri bat ekoizteko eta erabiltzeko bete behar diren baldintzak zehazten dituzte.
Arazo konponketa
Ingeniariek ohikoa dute, benetako ekoizpena hasi baino lehen, euren diseinuak itxaroten den legez ibiliko diren ala ez ikusten saiatzea. Horretarako prototipoak, eskalan egindako ereduak, simulazioak, saio hondatzaileak, saio ez hondatzaileak eta sendotasun saioak erabiltzen dituzte, beste gauza batzuen artean. Saioek ekoizkinek (produktuek) aurreikusita dagoen legez lan egingo dutela ziurtatzen dute. Ingeniariek, profesionalak izanda, seriotasun osoz hartzen dute aurreikusi legez ibili eta jendeari ustekabeko kalteak sortuko ez dizkioten diseinuak egitearen erantzukizuna. Ingeniariek ezusteko hutsegiteen arriskua txikiagotzeko segurtasun faktoreak sartu ohi dituzte euren diseinuetan. Zoritxarrez, zenbat eta handiagoak izan segurtasun faktoreak, hainbat eta txikiagoa izango da diseinatutakoan erabilitako baliabideen eraginkortasuna.
Konputagailuen erabilera
Gaur egungo beste ahalegin zientifiko eta teknologikoetan bezala, konputagailuek eta softwareak gero eta garrantzi handiagoa dute ingeniaritzan. Metodo numerikoek eta simulazioek lagun dezakete diseinuen jarduera aurreko hurbiltzeekin baino zehatzago aurreikusten.
Konputagailuz lagundutako diseinurako softwarea erabiliz (CAD edo computer-aided design software ingelesez), ingeniariek euren diseinuen marrazkiak eta ereduak errazago egin ditzakete. Konputagailu ereduak erabiliz diseinuen akatsak errazago aurkitu ahal dira; horretarako, garatzeko luzeak diren prototipo garestiak egin behar izan barik. Konputagailuek automatikoki eralda ditzakete eredu batzuk makina automatiko batek uler ditzakeen eta diseinua(ren zati bat) egiteko erabil ditzakeen agindu sortetan (e.b., CNC). Konputagailuek aurretik garatutako diseinuak sarriago berrerabiltzeko aukera ere ematen dute, diseinu berrian erabil daitezkeen aurretik diseinatutako zatiren liburutegiak ingeniariei aurkeztuz.
Azken urteetan, osagai mugadunen aztertze metodoan (FEM, FEA edo finite element method analysis ingelesez) oinarritutako softwarearen erabilerak gero eta garrantzi handiagoa hartu du nekeak, tenperaturak, jarioak, fluxuak eta eremu elektromagnetikoak aztertzeko. Gainera, badago sistema dinamikoak aztertzeko balio duen software nahikoa.
Ingeniari elektronikoak zirkuitu eskemak egiteko softwareak erbilten dituzte eginkizun batzuk betetzeko zirkuituak errazago diseinatzeko; gero inprimatutako zirkuitu taulak (PCB edo printed circuit board ingelesez) edo konputagailu txipak egiteko erabil daitezkeenak.
Konputagailuen erabilera produktuen ingeniaritzan Ekoizkin bizitzaren kudeaketa izenaz (PLM edo Product Lifecycle Management ingelesez) izendatzen da batzuetan.
Ingeniaria
Bere zeregin nagusia diseinu edo soluzio teknologikoak garatzea da behar sozial, industrial  edo ekonomikoen inguruan. Horretarako, ingeniariak bidean sortzen diren oztopo esanguratsuenak identifikatu eta ulertu beharko ditu diseinu egoki bat egiteko. Horietako batzuk eskuragarriak diren baliabideak izango dira: muga fisiko eta teknikoak, etorkizunean egingo diren aldaketak, eransketak eta kostearen malgutasuna, lana amaitzeko aukera, estetikoki eta komertzialki dauden onurak eta gogoetak. Oztopoak identifikatuz eta ulertuz, ingeniariak, sortuko diren mugei aurre egiteko, ebazpenik egokienak hautatu behar ditu. Hori dena, objektu edo sistema bat ekoitzi behar denean, alegia.
Ingeniariek beren adimen zientifiko, matematiko eta esperientzia erabiltzen dute, arazoen aurrean konponbide hoberenak aurkitzeko, arazoen eredu matematikoak sortuz eta horrela arazoaren analisi zorrotzagoa eginez, eta balizko irtenbideak egiaztatzea ahalbidetuz. Zentzuzko konponbide anitz badaude, ingeniariek diseinuko aukera desberdinak aztertuko ditu, eta beharretara ondoen egokitzen den irtenbidea aukeratuko dute kostu, segurtasun eta inguruko beste baldintzak kontuan hartuta.
Ingeniariak produkzio katean hasi aurretik, egiaztatuko du sortutako diseinuak ezarritako helburuak betetzen dituen ala ez. Horretarako prototipoak, eskalara egindako modeloak, simulazioak, suntsitze eta indar probak erabiltzen dituzte. Entsegu horiek egiaztatu beharko dute tresnek nahi bezala funtzionatuko dutela.
Ordenagailuek duten lana oso garrantzitsua da diseinu erraz eta estandarrak egiteko. Ordenagailuz lagundutako diseinu programen bidez, ingeniariek beren diseinuen inguruan informazio gehiago jaso dezakete sistemen/programen bidez. Ordenagailuak, automatikoki, modelo batzuk diseinu baten fabrikaziorako argibide bihur ditzake. Gainera, aurretik garatutako diseinuak berrerabiltzeko aukera ematen du, ingeniariaren diseinuetan erabiltzeko aurrez zehaztutako piezen liburutegia erakutsiz.
Zientzia fenomenoen azalpenari aurre egiten saiatzen da, emaitza esperimentalekin bat datozen eredu matematikoak sortuz. Teknologia eta ingeniaritza zientziaren bidez lortutako ezagutzaren aplikazioak dira, eta emaitza praktikoak ematen dituzte. Zientzialariek zientziarekin lan egiten dute eta teknologoek teknologiarekin.
Ingeniariek duten funtzio nagusia gaitasun teknologikoak eta zientifikoak erabiliz arazoei irtenbideak bilatzea da. Ingeniariek gaitasun honen laguntzaz gauza ugari egin ditzakete, ulermen espazialeko ikusmen handia badu.
Etimologia
Ingeniari eta ingeniaritza hitzak iaioa esan nahi duen Latinaren ingeniosus hitzetik eratorriak dira. Beraz, ingeniariak arazo konpontzaile argi eta praktikoak dira. Metodo zientifikoaren aplikazioetarako trebetasunak erabiltzen diren eremu guztiak hogeigarren mendean sartu ziren ingeniari eta ingeniaritza hitzen modukoen esanahietan.
Gaur egun ingeniaritza deitzen duguna osatzen zuten arloak arte mekanikoak deitzen ziren XIX. mendean.
Ingeniaritza gizartean
Ingeniaritzan bai askoren artean aurrera eramaten diren egitasmo handiak eta bai norbanako egitasmoak sartzen dira. Ia ingeniaritza egitasmo guztiek behar dute era bateko edo besteko finantzatzaileren bat: enpresa bat, inbestitzaile batzuk, edo gobernu bat. Honen ondorioz, ingeniaritza egitasmo handiek sarritan galtzen dute euren jatorrizko xedearen zati handia burokrazia baten antzekoan sartuta. Horrelako arazoez gutxien baldintzatuta dauden ingeniaritza moten artean pro bono ingeniaritza eta diseinu irekiko ingeniaritza daude.
Txertaketa kulturan
Historikoki, ingeniaritza zerbait aspergarria legez ikusi da, eremu ez interesgarri bat herri kulturan; nerden arloa legez ere ikusi da (komunikazioa, moda, egoera fisikoa eta giza bizitzan baliagarriak diren horrelako beste iaiotasunak albo batera utzita, gai intelektualetan baino interesatzen ez direnen arloa). Adibidez, marrazki bizidunen Dilbert pertsonaia ingeniaria da.
Hau ez da beti honela izan - Ingalaterrako eskola ume gehienak, 1950eko hamarkadan, 'Victoria erreginaren garaiko ingeniari'en ipuin zirraragarriekin izan ziren heziak; haien artean garrantzitsuenak Bruneldarrak, Stephensondarrak, Telford eta bere garaikideak izan zirela.
Zientzia fikzioan ingeniariak generoan sarritan erakutsitako geroko sekulako teknologiak ulertzen dituzten jakintza handiko pertsona begiragarriak legez aurkezten dira askotan. Star Trekeko Montgomery Scott eta Geordi La Forge pertsonaiak horren eredu ezagunak dira.
Sarritan, haien iritzi indartsuak direla eta, ingeniariak izaten dira errespetatuak edo irrigarri utziak. Bestalde, gauza askoren arteko loturen ezagutza handia dutelakoan edo, ingeniari batzuk politikaren munduan sartzen dira jendearen onerako "gauzak konpontzeko".
Noizean behin, AEBetan eta Kanadan, ingeniariak "Iron Ring"-aren bidez ezagutu ahal dira --eskuaren atzamar nagian eramaten duten herdoilezineko altzairuz edo burdinaz egindako eraztunaren bidez--. Tradizio hau lehenengoz Kanadan sortu zen, Calling of an Engineer erritualean, ingeniari izateari lotutako harrotasunaren eta betebeharraren ikur legez erabiltzeko. Urte batzuk geroago AEBetan ere sustraitu zen ohitura. AEBetako Order of the Engineer elkartearen kideek onartzen dute eraztun hau ingeniaritzaren historia aintzatsua zaintzeko asmoaren adierazgarri.
Ingeniariek oraindino lizentziadun maila akademikoa baino ez dute izan behar jendearen errespetua jasotzen duen estatus etekintsua lortzeko. Hau ez da jazotzen beste lanbide askotan.
Legeria
Gaur egungo estatu gehienetan, ingeniaritzaren betebehar batzuk (esate baterako zubien diseinua, indarretxe elektrikoena eta lantegi kimikoena) ingeniari profesional edo ingeniari tituludun batek baietsi behar ditu.
Jendearen osasuna eta segurtasuna babesten dituzten legeek aholkuak profesionalek eman ditzaten eskatzen dute, hezkuntzaren eta esperientziaren bitartez lortutako ezagutzaz baliatuz.
Ingeniari lizentziadunek lanean aritu eta saio zorrotzak egin arren, badira hondamenak ingeniaritzan. Hori dela eta, Ingeniari profesionalek edo Ingeniari tituludunek etika-kode zorrotzak jarraitzen dituzte. Ingeniaritzaren adar eta elkarte profesional bakoitzak badu bere etika-kodea, haienetan arituek eta haien kideek jarraitu behar dutena.
Begira Washington-go hitzarmenari ingeniari profesionalen mailakatzeri buruzko nazioarteko egiaztatze sistemez zehaztasunak ikusteko.
Zientzia
Ingeniaritza eguneko arazoentzat konponbideak diseinatzeaz arduratzen da. Litekeena da zientzialari batek zergatik jazotzen den arazo bat ikertzea eta, horren ondorioz, itaunaren erantzuna aurkitu eta, beharbada, lehenengo saiakera honetan arazoa konpontzea; berak ikusitakoaren eredu matematikoa osatuz, adibidez; baina bere betebeharra ez da arazoa konpontzea, haren zioa zein den aurkitzea baino. Ingeniariek, alderantziz, arazoak zelan konpon daitezkeen gura dute jakin, zer egin behar den arazoak konpontzeko. Beste era batera esanda, zientzialariek gertakarien azalpenak emateaz arduratzen dira; ingeniariek, ezagutzen dena erabiliz, zientziak aurkitutakoa barne, arazoentzako konponbideak bilatzeaz. Ez dago kontraesanik batzuen eta besteen arteko arduretan.
Hala ere, ingeniarien ikerketak ez dira zientzialarienak bezalakoak. Lehenengo eta behin, sarritan oinarrizko fisikan eta/edo kimikan ondo ulertuak diren arlotan egiten dira, baina arazoak eurak konplexuegiak dira era zehatz batez gaindituak izateko. Kasu horietan, ingeniaritzaren ikerketaren helburua ebatzi ahal izango den arazoaren hurbilketa bat aurkitzea da. Horren ereduak hurrengoak dira: Navier-Stokes-en ekuazioekin zenbakizko hurbilketak erabili aireko baten inguruko fluxu aerodinamikoa lortzeko, edo Miner-en araua erabili fatigaren ondorioz egitura batek jasango duen kaltea kalkulatzeko. Bigarrenez, ingeniaritzaren ikerketan benetako ikerketa zientifikoarentzat arrotzak diren metodo erdi enpiriko asko erabiltzen dira, eredu bat parametro aldaketako metodoa izanik.
Orokorrean, esan dezakegu zientzialariek ikasteko eraikitzen dutela, eta ingeniariek eraikitzeko ikasten dutela.
Beste eremu batzuk
Ingeniaritza eta medikuntzaren arteko bat etortze esanguratsuak daude. Lanbide biak ezagunak dira euren pragmatismoagatik; benetako arazoak konpontzeko, sarritan, fenomenoak zientziaren arabera era hertsian guztiz ulertuak izan baino lehenago jarraitu behar da aurrera.
Badaude, egon ere, ingeniarien eta artisten lanen arteko lotura estuak; eremu batzuetan zuzenak dira, esate baterako, arkitektura, paisai arkitektura eta industria diseinua (batzuetan arlo hauek unibertsitateen ingeniaritza fakultatetan sartzerainoko lotura zuzenak); eta beste batzuetan ez horren zuzenak. Sormena artean eta ingeniaritzan oinarrietan egon daitezke lotuta.
Adar nagusiak
Hemen duzu ingeniaritzaren adar nagusien zerrenda bat (Amerikako Ingeniaritza Hezkuntzarako Elkartearen arabera) bere txostenetan sartzeko behar den bezain zabaltzat dituenak.
Gonzalo Higuaín
Gonzalo Gerardo Higuaín (gaztelaniaz ahoskatua; Brest, Finisterre, 1987ko abenduaren 10a), futbol jokalari frantziarra da, Argentinan herritartuta, Inter de miami futbol taldean jokatzen du.
Biografia
Gonzalo Higuain, Argentinako River Plate taldean hasi zen jokatzen, bertan jokatu zuen gaztetatik.
Downeyita
Downeyita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Downeyita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Gonzalo Higuaín
Biografia
2006ko abenduan Real Madrilek fitxatu zuen, 12 miloi ingurugatik.
Vingåker udalerria
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Rozérieulles
Rozérieulles Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rozérieulles udalerrian erroldatutako biztanleak 1.350 ziren. Familiak 492 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 152 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 232 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 526 etxebizitza zeuden, 502 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 23 hutsik zeuden. 430 etxeak ziren eta 95 apartamentuak ziren. 502 etxebizitza nagusietatik 368 bere jabearen bizilekua ziren, 125 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 92 etxek lau zituzten eta 355 etxek bost zituzten. 422 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 177 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 287 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 904 ziren, horien artean 658 aktiboak ziren eta 246 inaktiboak ziren. 658 pertsona aktiboetatik 622 lanean zeuden (336 gizon eta 286 emakume) eta 36 langabezian zeuden (16 gizon eta 20 emakume). 246 pertsona inaktiboetatik 71 erretiraturik zeuden, 114 ikasten zeuden eta 61 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rozérieulles udalerrian 519 unitate fiskal zeuden, 1.439,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.669 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 58 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 10 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 2 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 2 jatetxeak eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 3 okindegiak eta 1 liburu denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hirurehun eta laurogeita hamaika
Hirurehun eta laurogeita hamaika (391) hirurehun eta laurogeita hamarraren ondoren eta hirurehun eta laurogeita hamabiaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Dario Dabac
Dario Dabac (1978ko maiatzaren 23a - ) Kroaziako futbolaria da.