cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Europar Batasunaren Oinarrizko Eskubideen Gutuna
Estatutu juridikoa
Lisboako Tratatua 2009an indarrean sartu ondoren, Oinarrizko Eskubideen Gutunak Europar Batasuneko itunen balio juridiko bera du. Tratatuan aipatutako Gutuna 2000ko dokumentuaren bertsio aldatua da, eta hiru erakundeek Lisboako Ituna sinatu baino egun bat lehenago aldarrikatu zuten zeremonia handiz.
Gutuneko 51. artikuluko 1. paragrafoa EBko erakundeei, EBko Zuzenbidearen arabera ezarritako organoei eta, EBko legeria aplikatzean, EBko estatu kideei zuzentzen zaie. Gainera, bai Europar Batasunaren Tratatuaren 6. artikuluak, bai Gutunaren beraren 51. artikuluaren 2. paragrafoak EBren eskumenak handitzea mugatzen dute. Horren ondorioz, EBk ezin izango du legerik eman Gutunean ezarritako eskubide bat aldarrikatzeko, horretarako boterea Tratatuetan bertan ezarrita ez badago. Gainera, gizabanakoek ezin izango dute estatu kide bat auzitegietara eraman, Gutuneko eskubideak errespetatu ez dituztelako, baldin eta estatu kideak EBko legeria aplikatu ez badu. Azken puntu horri buruz luze eztabaidatu da.
Kremzow vs Austria ebazpenaren testua, "EBko Zuzenbidearen aplikazio-eremuari" buruzkoa, ez dator bat EBko Zuzenbidea aplikatzeari buruzko Gutunaren testuarekin. Hala ere, 2007ko Gutunarekin batera argitaratutako zioen azalpen aldatuak Gutunean erabilitako testua deskribatzen du, Europar Batasuneko Justizia Auzitegiaren aurrekariaren isla gisa.
2019an, Alemaniako Konstituzio Auzitegi Federalak Recht auf Vergessen II. ebazpen ean Gutuna EBko Zuzenbideari eta haren aplikazio nazionalari buruzko gaiak berrikusteko arau gisa aplikatzen duela ezarri zuen, Gutunak Alemaniako Errepublika Federaleko Oinarrizko Legearekin konparatuz oinarrizko eskubideen babes nahikoa eraginkorra eskaintzen duelako.
Protokolo britainiarra eta poloniarra
Lisboako Ituna sinatu aurreko negoziazioetan, Poloniak eta Erresuma Batuak Tratatuaren protokoloa lortu zuten, beren herrialdeetan Oinarrizko Eskubideen Gutuna aplikatzeari buruzkoa.
Protokoloak, 1. artikuluko 1. paragrafoan, honako hau ezartzen du: "Gutunak ez du Europar Batasuneko Justizia Auzitegiaren, Poloniako edo Erresuma Batuko edozein auzitegiren ahalmena handitzen, Poloniako edo Erresuma Batuko lege, erregelamendu edo administrazio-xedapen, praktika edo ekintzak oinarrizko giza eskubideekin, askatasunekin eta berresten dituen printzipioekin bateraezinak direla zehazteko". 1. artikuluko 2. atalak dioenez, Gutunaren IV. tituluak, eskubide ekonomiko eta sozialak biltzen dituenak, ez du eskubide justifikagarririk sortzen, non eta Poloniak eta Erresuma Batuak eskubide horiek beren lege nazionaletan aurreikusi ez dituzten.
Poloniak eta Erresuma Batuak protokoloa nahi zuten hainbat arrazoirengatik. Hasiera batean, Erresuma Batuak uko egin zion juridikoki loteslea zen gutun bati, Erresuma Batuko Gutunari jarraiki bere eskubideak baliarazteko ahaleginetan Europako Justizia Auzitegira joko luketen herritar britainiarren korrontea eragingo lukeelako kezkei, eta enpresentzako kostuak handitzea izan zitekeela adierazi zuten. Britainiarrek juridikoki loteslea zen eskubide-gutun bat onartu zuten, porrot egin zuen Europako Konstituzioko negoziazioetan, baina protokolo bat negoziatu zuten Lisboako elkartze batzarretan, eta, Britainia Handiko Europako ministroaren arabera, Gutunak Erresuma Batuko Zuzenbideari buruzko Europako Auzitegiaren eskumenak ez zabaltzea bermatuko zuen. Bestalde, Poloniari ez zitzaion gustatzen gizarte-gaiei buruzko Gutunaren jarrera liberaltzat hartzen zuena; beraz, 2007ko irailean, Poloniako Gobernuak adierazi zuen protokolo britainiarrean sartu nahi zuela. Poloniako Gobernuak ez zuen onartu nahi izan Europar Batasuneko gobernu maila batek diseinatutako programa baten parte izatea, eta parte izateari uko egin nahi izan zion.
NS vsHome Idazkaritza auziari dagokionez, Europako Justizia Auzitegi Nagusiak diktaminatu zuen Protokoloaren 1. artikuluko 1. idatz-zatiak "Gutunaren 51. artikulua azaltzen du bere aplikazio-eremuari dagokionez, eta ez du asmorik Poloniako Errepublika edo, bere garaian, Erresuma Batua Gutuneko xedapenak betetzetik salbuesteko edo estatu kide horietako bateko auzitegi batek xedapen horiek betetzea galarazteko".
Proposatutako txekiar protokoloa
Lisboako Tratatua berrestean, VáKode Klaus txekiar presidenteak bere kezka adierazi zuen, Gutunak Txekiar Errepublika modernoan lurraldetik kanporatutako alemanen familiei Bigarren Mundu Gerraren ondoren EBko auzitegien aurrean egoztea ahalbidetu zielako, nahiz eta lege-adituek alemanak kanporatu zituzten legeak ontzat eman dituzten. Klausek Lisboako Tratatua Txekiar Errepublika k berresteari uko egin ondoren, Polonia eta Erresuma Batua izan ziren bezala, herrialdea Gutunetik kanpo geratzen ez zen bitartean, EBko liderrek protokoloa aldatzea erabaki zuten 2009ko urrian, Txekiar Errepublika hurrengo atxikitze-tratatuaren unean sartzeko, ondoren Klaus konbentzitzeko.
2011ko irailean, txekia r Gobernuak eskaera formala aurkeztu zion Kontseiluari, protokoloa Txekiar Errepublika ra zabaltzeko Tratatuaren agindutako berrikuspenak egin zitzan, eta Europako Kontseiluak zuzenketa-proiektu bat proposatu zuen. Hala ere, Txekiar Senatuak ebazpen bat onartu zuen 2011ko urrian protokoloari atxikitzearen aurka. 2011ko Kroazia ko Atxikitze Ituna 2011. urtearen amaieran sinatu zenean, ez zen txekiar protokoloaren zuzenketa sartu. 2012ko udaberrian Txekiar Errepublikak Atxikitzeko Tratatua berretsi zuenean, Gobernua ahalegina egin zuen Gutunaren onespena berresteari buruzko lege-proiektuarekin bateratzeko. Hala ere, oposizioko alderdiek Senatua kontrolatuz gero, opt-out delakoari, (opt-out: Gobernu maila batek beste gobernu maila batek diseinatutako programa baten parte izateari uko egin diezaiokeenean gertatzen da), egindako eragozpenek atxikipen-tratatua errefusatzea ekar lezakete. Horren ondorioz, Gobernuak erabaki zuen proposatutako opt-out-a atxikitze-tratatutik bereiztea.
Europako Parlamentuko Konstituzio Aferen Batzordeak 2012ko urtarrilean egindako txosten-proiektuari buruzko bozketa batean, Txekiar Errepublika ri '''30. protokoloa'''ri gehitzeko eskaera ez ematea gomendatu zen, eta berdinketa gertatu zen. Txostenak zioenez, '''30. Protokoloa'''k ez zuen Gutunaren bazterketa orokor gisa funtzionatzen, baizik eta Gutunean soilik oinarritutako EBren ondorengo legeen aplikazioa mugatzea ahalbidetzen zien herrialdeei. Beraz, Txekiar Errepublika Gutunarekin lotuta egongo litzateke, nahiz eta Protokoloari erantsi. 2012ko urrian, batzordeak txostena onartu zuen, eta 2012ko abenduaren 11n, txostenaren hirugarren zirriborroa argitaratu zen. Txostena Legebiltzarrean aurkeztu zen 2013ko maiatzaren 22an, eta Parlamentuak aldeko botoa eman zion Europako Kontseiluari "Tratatuak aldatzeko proposamena ez aztertzeko" eskatzeari. Hala ere, Parlamentuak aldez aurretik baimena eman zuen Txekiar Errepublika '''30. Protokoloa'''ri gehitzeko tratatua berrikusteak ez lukeela beste hitzarmenik beharko.
Testua
Europar Batasunaren Oinarrizko Eskubideen Gutunak 54 artikulu ditu, zazpi titulutan banatuak. Lehen sei tituluek eskubide substantiboei buruzkoak dira, epigrafe hauekin: 1 duintasuna, 2 askatasunak, 3 berdintasuna, 4 elkartasuna, 5 herritarren eskubideak eta 6 justizia. Azken tituluak, berriz, Gutunaren interpretazioa eta aplikazioa aztertzen ditu; 7 Xedapen Orokorrak. Gutunaren zati handi bat Giza Eskubideen Europako Hitzarmenean (GEEH), Europako Gutun Sozialean, Europako Justizia Auzitegiaren jurisprudentzian eta Europar Batasuneko Zuzenbidean lehendik dauden xedapenetan oinarritzen da.
Gutunaren profila handitu
EB Gutunaren profila handitzen saiatu da, herritarrak, hiritarrak, beren eskubideez gehiago jabetu daitezen. Adibidez, EBko Oinarrizko Eskubideen Agentziak (FRA) iOS eta Androiderako aplikazioak egin ditu, Gutunaren testuarekin EBko hizkuntza guztietan eta horri lotutako informazioarekin. Gutunaren xehetasunak ere argitaratu ditu EBko hizkuntza guztietan.
2010ean, FRAk lizitazio bat egin zuen poetek Europar Gutuna 80 minutuko poema epiko bihurtzeko, musika, dantza eta multimedia elementuekin. Testu juridikoa hizkuntza ulergarriagoan sentsibilizatu eta sinplifikatu nahi zen. Hala ere, Viviane Reding Justizia, Askatasun eta Segurtasuneko askatasun eta Segurtasun komisarioak, FRAko zuzendariari idatzi zion eta duintasun-arrazoiengatik ideia deitoratuz eta proiektua bertan behera uzteko jarraibideak emanez.
«Europako oinarrizko eskubide berrien alde» ekimena
"Europako Oinarrizko Eskubide Berrien alde" ekimenak ingurumen-kalteak, digitalizazioa, algoritmoen boterea, politikako gezur sistematikoak, kontrolik gabeko globalizazioa eta Zuzenbide-estatuarentzako mehatxuak Oinarrizko Eskubideen Gutuneko hutsune gisa kritikatzen ditu eta zuzenketa eskatzen du. Ferdinand von Schirach juristaren 2021eko liburu batean oinarritzen da proposamena, eta estaldura mediatiko handia sortu du Alemanian denbora gutxian.
Red Hot Chili Peppers
Red Hot Chili Peppers Estatu Batuetan, Los Ángeles, Kalifornian 1983an sortu zen rock banda bat da. Gaur egun hauek osatzen dute taldea: Anthony Kiedis abeslaria, John Frusciante gitarrista, Flea baxista eta Chad Smith bateria jotzailea. Bandaren musika-estiloak funk tradizionala rock eta rock alternatiboarekin fusionatzen du beste genero batzuetako elementuak barne hartuta, hala nola rap, pop rock, heavy metal, dance, punk, hip hop eta indie rock-a. Leku batzuetan punk funkeko asmatzailetzat hartzen dira.
Kiedis eta Fleaz gain, Jack Irons bateristak eta Hillel Slovak gitarrak osatzen zuten taldearen jatorrizko eraketa. Lehen diskoen grabazioetan hainbat aldaketa izan ziren taldearen formazioan, eta The Uplift Mofo Party Plan (1987) albumaren grabaketan baino ez ziren bateratu jatorrizko lau taldekideak. 1988an, Hillel Slovak gitarra heroina-gaindosi baten ondorioz hil zen; eta, horren ondorioz, Irons taldetik irtetea erabaki zuen. 1988. urtearen amaieran, Chad Smith eta John Frusciante Irons eta Slovaken ordezko bezala iritsi zirenean, Mother's Milk (1989), Blood Sugar Sex Magik (1991), Californication (1999), By the Way (2002) eta Stadium Arcadium (2006) albumak grabatu zituzten. Red Hot Chili Peppers 1992an Japoniatik biratzen ari zebilen bitartean, Frusciantek banda utzi zuen eta ez zen berriz itzuliko 1998ra arte. Denbora horretan Dave Navarrok hartu zuen bere postua eta One Hot Minute (1995) albuma kaleratu zuten. Blood Sugar Sex Magik izango zen taldearen nazioarteko arrakasta eragingo zuen albuma eta horrek aurkeztuko zuen taldea bereizgarrituko zuen musika estiloen fusioa. 1998an Frusciante itzuli ondoren, laukotea berriro bildu zen Californication diskoa grabatzeko. Disko horrek hamabost milioi kopia saldu zituen bere album komertzial salduena bihurtuz. By the Way eta Stadium Arcadium-ek arrakasta izaten jarraituko lukete eta kalkulatzen denez taldeak 85 milioi album baino gehiago saldu ditu mundu osoan. Red Hot Chili Peppers-ek zazpi Grammy sari irabazi ditu eta 2011n Rock and Roll Hall of Fame-en sartzeko hautatu zituzten.
2008an, azken biraren ondoren, taldeak atseden hartu eta John Frusciantek bertan behera utzi zuen taldea. 2009ko urrian I'm with You izeneko hamargarren albuma landu zuten Josh Klinghoffer gitarrarekin batera. 2011ko abuztuaren 26an argitaratu zuten albuma.
Ondoren, 9 single kaleratu zituzten eta horietatik 8 B aurpegiarekin. 2013ko azaroaren 29an I'm Beside You bilduma argitaratu zuten aurreko 9 singleak eta 8 B aurpegiak barneratuz. Hala ere, I'm Beside You album bat da eta bildumazko album gisa ere baztertu ohi da; beraz, ez dago eskuragarri Apple Music edo Spotify bezalako app-etan. Horregatik, singleak solte entzun edo erreprodukzio-zerrenda bat egin behar da.
Geroago, 2016ko ekainaren 17an, The Getaway izeneko hamaikagarren albuma jaurti zuen bandak.
2019ko abenduaren 15ean, taldeak John Frusciante gitarritaren itzulera eta Josh Klinghofferren agurra argitaratu zituen bere toki ofizialean. Josh Klinghoffer izan zen azken 10 urteetan banda kaliforniarrarekin batera egon zen gitarrista.
Musika-estiloa, legatu eta influentziak
Red Hot Chili Peppers-en musika-estiloaren influentziak hurrengokoak dira: funk rocka, rock alternatiboa, funk metala, rap rocka, psikodelikoa eta punk rocka. Gainera, bandaren estiloan influentziatu dituzten talde eta musikarietariko batzuk hurrengokoak dira: Defunkt, Parliament-Funkadelic, Jimi Hendrix, The Misfits, Black Sabbath, Metallica, James Brown, Gang of Four, Bob Marley, Big Boys, Bad Brains, Sly and the Family Stone, Fauns, Ohio Playvich, Queen, Stevie Wonder, Elvis Presley, Deep Purple, The Beach Boys, Black Flag, Ornette Coleman, Led Zeppelin, Yes, Fugazi, Fishbone, Marvin Gaye, Billie Holiday, Santana, Elvis Costello, The Stooges, The Clash, The Cure, Siouxsie and the Banshees, Devo eta Miles Davis.
Bandaren hard rock, funk eta hip hoparen konbinazioa eragingarritzat hartu da hainbat generotan, hala nola funk metal, rap metal, rap rock eta nu metalean. 2002an Penthouse-rekin batera egindako elkarrizketa batean, Anthony Kiedis-ek honako hau adierazi zuen: "Hasieran funk hardcore eta hip-hop estiloko ahotsak konbinatzen genituen. Beharbada, inspirazio bihurtu gara Limp Bizkit, Kid Rock eta Linkin Park-entzat, orain hori egiten ari diren beste banda horien guztientzat ".
Banda eta musikalari askok aipatu dute Red Hot Chili Peppers taldea haien influentzia bezala; hala nola, Green Day, Korn, Linkin Park, Mr. Bungle, Incubus, P.O.D, Molotov banda mexikarra, Illya Kuryaki and the Valderramas duo argentinarra, Maximum The Hormone banda japoniarra, Eruca Sativa, Los Tetas, Leonardo Corvalán (Chancho en piedra-ko baterista), Primus, Rage Against the Machine, System of a Down, 311 (banda), Lil Peep eta Crazy Town Hip hop/Nu metal taldeak. Gainera, Lil Peepek Anthony Kiedis "bere idolotzat" jotzen zuela aitortu zuen hainbatetan.
Diskografia
(1984ko abuztuaren 10) (1985eko abuztuaren 16) (1987ko irailaren 23) (1989ko abuztuaren 16) (1991ko irailaren 24) (1995eko irailaren 12) (1999ko ekainaren 8) (2002ko uztailaren 9) (2006ko maiatzaren 9) (2011) (2016) (2022) (2022)
Trégrom
Trégrom (bretainieraz Tregrom) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Tuber
Boilur edo trufa Tuber generoko onddo askomizeteei ematen zaien izena da. Erraboilen itxurako gorputza dute. Haritzen, arteen eta beste zuhaitz batzuen inguruetan aurkitzen dira.
Tuber
Pezizales ordenean sailkatzen den Ascomycota filumeko genero oso apreziatua da, herrikoiki aleak grisola edo trufa bezala ezagutzen dira. Ekologikoki garrantzitsuak dira ektomikorrizak garatzen dituztelako. Onddo hipogeo honen askokarpo izenenko apotezio eraldatuak forma biribildua eta irregularra aurkezten du. Peridioa edo kanpo azala iluna (argia ere izan daiteke, adibidez T. magnatum) eta zimurtsua izaten da. Gleba edo barne gune emankorra aldiz, kolore aldakorreko beta bihurri edo zerebriformeak aurkezten ditu. Tamaina aldetik aldakorrak izan daitezke.
Sailkapena eta ezaugarri nagusiak
Tuberaceae familiak, zeinetan espezie hau sailkatuta dagoen, hurrengo ezaugarri bereizgarriak beteko ditu:
Onddo hauek euren ekologiagaz erlazionatuta egoten diren usain berezi espezifikoak (espezie mailan) izaten dituzte. Askosporek familiaren ezaugarrietaz gain pareta lodia ere aurkezten dute (hasieran hialinoak eta heldutasuenan ilundu egiten dira), eta apaindura ekinatua (T. rufum) edo errretikulatua (T. puberulum) izan daiteke. Geografikoki genero hau ipar hemisferiko gune epeletan hedatzen da, hiru zonalde desberdintzatu daitezkeelarik: Europa, Asia hego-ekialdea eta Ipar Amerika. Generoaren barnean 100 bat espezie ezagutzen dira, garrantzitsuenak Espainia mailan hurrengoak izanik: T. melanosporum, T. aestivum, T. brumale eta T. uncinatum izanik.
Ekologia
Onddo genero hau lur kalkareotan agertu ohi da 7-8 bitarteko pH baldintzetan, nahiz eta zenbait espezie leku apur bat azidoagoetan ere (pH 6-7) garatzeko gai diren, adibidez T. mesentericum. Lur kalkareo hauek nahiko pobreak izaten dira, nitrogeno, fosforo edo burdin bezalako elementuetan baina aberatzak kaltzio edo potasio elementuetan, eta tenperatura nahiko epelak aurkezten dituzte. Naturalki klima mediterraneoko inguruneetan hazten da, non urtaro lehor bat ematen den eta urteko preziptazioak 600-900 mm diren. Hazkuntza gertatzeko lurreko sakonera minimoa 0,10 m da eta mikorrizazioak sortzen dituztenez topografia ere faktore garrantzitsua izaten da. Altitudeari erreparatuz, trufak orokorrean itsas mailatik, 700 eta 1400 metro tarteko altueran hazten dira.
Estrategia trofikoa
Esan dugunez genero honen estrategia trofikoa zuhaitz espezie desberdinekin mikorrizak sortzea da, bereziki ektomikorrizak. Mikorrizazioa, onddoek elikagaia lortzeko landareekin sortzen dituzten sinbiosi mutualista motatako harreman edo elkarte biologikoei deritze. Elkartea landarearen sustraiekin gertatzen da. Onddoak sustraiaren kanpoaldean geruza nabarmen bat garatzen du, zorroa (taldearen arabera lodiera ezberdina aurkeztu dezake) izenekoa. Kortexean barneratzen denean soilik interzelularki hazten da, inoiz ez intrazelularki. Zelulen artean sortzen duen hifa sistemari Hartig sarea (kortexean edo epidermisean garatu daiteke) deritzo. Tuber generoko espezie batzuek zuhaitz espezie espezifikoekin sortzen dute sinbiosi mota hau, adibidez :
Bestalde, jakina da ere onddo hauek euren zuhaitz ostalariaren lurraren errizosfera eraldatzeko gaitasuna aurkezten dutela. Eraldaketa horrek zuhaitzaren inguruko zirkulu itxurako efektu bisuala eratzen du, zeinetan ez den belarrik edota beste landarerik hazten. Hau gertatzen da onddo hauek zenbait substantzia alelopatiko hegazkorrak sortu eta askatzeko gaitasuna dutelako, hala nola zenbait aldehido eta konposatu alkoholiko.
Ugal estrategia eta bizi zikloa
Historian zehar buruhauste handiak eman izan ditu ugalketa zikloa nahiko konplexua delako onddo genero preziatu honetan. Pezizales ordenaren barnean sailkatzen denez, bizi ziklo haplo-dikariontea egiten du eta batez ere ugalketa sexuala burutzen du. Bereziki oso ikertua dagoen Tuber melanosporum espezieean, hurrengo faseak bereiztu daitezke :
Espezi nagusiak eta garrantzia
Trufak oso produktu apreziatuak dira gure gizartean, garrantzi ekologikoa izateaz gain, Europar (Frantzia, Italia edo Espainian adibidez) sukaldaritzan aroma eta sapore berezi intentsoa dutelako. Merkatuan oso prezio altuak izaten dituzte adibidez, gure inguruneetan oso ohikoa den T. melanosporum espeziearen kilo batek 3000 € balio dezake. Hurrengo espezieak dira preziatuenetarikoak:
Tuber melanosporum
Espezie hau "trufa beltz" izenaz ezagutzen da gure inguruan; Frantzian "truffe du Périgord" bezala eta Italian aldiz "tartufo nero pregiato" izenaz. Askokarpo hipogeoak itxura oboide irregularra izaten du, gutxienez 2-4 cm izaten duena eta 10 cm-ra ere hel daitekeena. Gainzal osoa garau biribilez estalita ageri da, eta barnea (gleba) hondo beltz bat izaten da non kolore zuriko beta bihurriak bereizten diren. Garatzen dituzten askosporak nahiko handiak izaten dira, 2-6naka garatzen dira askoen barnean eta apaindura nabarmena aurkezten dute.
Ikuspuntu antropologikotik, gehien kultibatzen den espezietarikoa da, eta baita merkatuan prezio altuenetarikoa izaten duena ere. Euskal herri mailan espezie hau izango da apreziatuena. Arabako Valdegobea eta Kanpezu inguruneetan Eusko Jaurlaritzak espezie honen ustiaketa burutzeko laborantza plan bat jarri zuen martxan 90eko hamarkadan. 1990 urtean zenbait eremu landatu ziren Artea bezalako zuhaitz espezieekin, eta 10 urte geroago (zuhaitzen hazkuntza gertatzeko denbora) 2002-2003 kanpainan 20 kg trufa lortu ziren hektareako.
Orokorrean lur kalkareotan hazten dira fagazeo espezie desberdinei asoziaturik. Heltze garaia abendu eta martxoa bitartean izaten da, eta Espainia mailan espezie honen bilaketa egiteko trebatutako txakurrak erabiltzen dira.
Tuber brumale
Neguko boilur izeneko espezie hau T. melanosporum espeziaren antzekoa da, itxuraz oboideoa, gainzal iluna eta garauduna. Barnealdean, hondo iluna apur bat grisagoa da eta beta zuriak potoloagoak. Esporek ere antzeko egitura eta morfologia aurkezten dute. Ekologikoki, T. melanosporum-en habitat eta sasoi berdinean hazten dira, baina gune hezeagoak eta Corylus generoko zuhaitz espezieak hobesten dituzte.
Gizakiarentzako interes gutxiagoakoa da besteen aldean zapore eta aroma gutxiago izaten duelako, baina preziatua da hau ere. Beste espeziaren landaketetan agertzen direnean, kutsatzaile gisa hartzen da eta errefusatu egin ohi da.
Tuber aestivum
Hirugarren hau izango da gure inguruneetan arrunta izan daitekeen azken espezie interesgarria, udako trufa bezala izendaten dena eta Italian "tartufo nero estivo" deitzen dena. Itxuraz kolore eta forma berdina dute, baina gainazalean aurkezten diten garau apaindurak forma poligonal edo piramidala izaten da, ez hain biribilduak. Gleba askoz argiagoa da besteekin konparatuta, eta beta zuriak izaten jarraitzen du. Esporak elipsoidalak dira, nahiko handiak eta apaindura tipikoarekin. Hazkuntza garaia udabarrian edo udan izaten da, urte hasieran izan beharrean, baina ingurunea beste bien antzekoa da.
Sukaldaritza arloan ere erabilia da, baina Espainia mailan soilik Valentzian eta Kataluinian dago espezie honen ustiaketa egiteko legedia.
Mirinzal
Mirinzal Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Márcio Richardes
Márcio Richardes de Andrade (1981eko azaroaren 30a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Albirex Niigata eta Urawa Reds.
Darwinen txonta
Darwinen txonta esaten zaio Charles Darwin-ek Galapago Irletan aurkitu zituen hainbat hegazti espezieri, baina oso erlazionatuta daudenak. Hamalau espezie bizi dira Galapago Irletan eta bat Koko uhartea-n (Costa Rica).
Txori guztiak tamaina berekoak dira (10-20cm). Espezieen arteko ezberdintasunik nabarienak mokoaren tamainan eta forman daude. Mokoak ezberdinak dira, jaten dutenari egokituta daudelako (artropodoak, intsektuak, odola…). Txonta guztien jokamoldea eta kantua ezberdinak dira.
Txontak eta Darwin
Hasieran uste zen hegazti hauen ezberdintasunak erabakigarriak izan zirela hautespen naturalarengatiko eboluzioaren teoriaren aurkezpenean, hala eta guztiz ere, Darwinen idazkiek horrela ez zela erakusten dute. Berak pentsatzen zuen ez zutela haien arteko harreman esturik, batzuk txontak ez zirela ere uste zuen.
Bere bidaiatik itzulitakoan, Darwinek 1837ko urtarrilaren 4ean izandako bilera batean Geological Society of London-i txontak erakutsi zizkion, beste hegazti eta ugaztun espezie batzuekin batera. Hegaztiak, txontak barne, John Gouldek, ingeles ornitologo ospetsuak, aztertu zituen, hauek identifikatzeko. Gouldek urtarrilaren 10ean izandako hurrengo bileran Darwinek Galapago uharteetan aurkitutako hegaztiak, familia ezberdinekoak zirela uste zuena, txonta berezi batzuk zirela esan zuen, hamabi espezieko talde berri bat osatzeko garrantzi nahikoarekin.
Geroagoko ikerketa
“Darwin-en txonta” terminoa 1936an agertu zen lehen aldiz, eta azkar zabaldu zen, David Lacken lanekin. Geroago, 1973tik, Peter Grant eta Rosemary Grant, Princeton Unibertsitateko ekologia eta biologia ebolutibo irakasleak hurrenez hurren, Estatu Batuetan, 25 belaunaldiko 19.000tik gorako txonta-ale analizatu zituzten eta erakutsi zuten nola joan ziren aldatzen espezie ezberdinak, ingurumenaren aldaketen ondorioz.
Modu honetan frogatu zen gorputzaren eta mokoaren tamainan izandako aldaketa azkarrak alimentuen horniketan izandako aldaketen ondorioz hautespen naturalera bideratuta zeudela.
San Lucas (Nikaragua)
San Lucas Nikaraguako Madrizko departamenduko udalerri bat da. 2012ko estimazioen arabera 14881 biztanle zituen.
Awaous acritosus
Awaous acritosus Awaous generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Acanthodactylus yemenicus
Acanthodactylus yemenicus Acanthodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
San Adrián de Juarros
San Adrián de Juarros Burgosko udalerria da, Alfoz de Burgos eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 63 biztanle zituen.
Alicia Framis
Alicia Framis (Mataró, Katalunia, 1967) Amsterdamen (Herbehereak) bizi eta lan egiten duen artista garaikidea da. Gizarte-interakzio sortzailerako plataformak garatzen ditu, sarritan beste artista eta alor batzuetako espezialistekin diziplinarteko lankidetzaren bidez. Daniel Buren artista minimalista frantsesarekin eta Dan Graham artista kontzeptual amerikarrarekin ikasi zuen Framisek, eta haren lana harreman-estetikaren, performance-artearen eta gizarte-praktikaren artearen mugen barruan dago. Herbehereak ordezkatu zituen Herbeheretako Pabiloian, 50eko hamarkadan.Veneziako biurtekoan (2003).
Herrljunga udalerria
Herrljunga Suediako udalerria da. Västra Götalandeko konderrian kokatua dago. 509,53 km² ditu eta 9,323 biztanle ditu.
Alicia Framis
Prestakuntza
Alicia Framisek lehen BFA jaso zuen Bartzelonako Unibertsitatetik, eta bigarrena Parisko Arte Ederren Goi Eskola Nazionalean. Bi MFA gradu jaso ditu: bata Institut d'Hautes Etudes, Parisen eta bestea Rijksakademie van Beeldende Kunsten, Amsterdamen. Framisek arkitektura irakatsi du Delft Teknologia Unibertsitatean, Sandberg Institutut-en fine art, eta fine art irakasten jarraitzen du ArtEZ Institute of the Arts-en.
Herrljunga udalerria
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Alicia Framis
Gizarte-arkitektura
Funtsezko gizarte-proiektuek barne hartzen dute Loneliness in the City (1999-2000). Nazioarteko sei hiritara bidaiatuz, artista, arkitekto, diseinatzaile eta publiko orokorra gonbidatu zituen hiri-bakardadearen epidemiaren aurkako estrategiak asmatzeko helburua aztertu zuen pabiloi eramangarri batera. Welcome to Guantanamo Museum (2008), marrazkiak, eskala-ereduak eta monumentu baten planoak biltzen dituen proiektua, Estatu Batuetako atxiloketa-eremu ospetsu tristearen oroigarri, eta Billboardhouse (2000-2009), bi aldeetatik irekitako kuboa, ia ezer egitea kostatzen ez den hiru publizitate-hesiz egina, etxerik gabeko pertsonentzako babesleku gisa balio duena.
Desioak
Pertsonek etorkizun hobea lor dezaketela uste izatea Framisen lanaren osagai giltzarria da, eta desiatzeko ekintza delikatua lantzen duten proiektuen bidez adierazten da. Wishing Wall (1998-2001) piezarekin Herbehereak, Italia, Suitza eta Alemaniaren inguruan bidaiatu zuen, eta 1,563 desio bildu zituen guztira. Lehenbiziko Wishing Wall Serre di Rapolanorentzat (Italia) egin zen. Framisek horman zuloak egitea erabaki zuen, eraikina Mussoliniren garaikoa baitzen eta herriko jendea lotsatuta baitzegoen. Horman zuloak egitea Framis-en ekintza bihurtu zen, eta zulo horiek gero bete egin ziren bisitariek tinta ikusezinezko paperezko pusketan idatzitako desio biribilduekin. Pieza interaktibo hori Jan Hoet eta Nicolas Bourriaud-ek erakutsi zuten gero, eta komisarioak "erlazio-estetika" terminoa hartu zuen asmatutzat.
Framis Carta al Cielo (2012) eskultura, 5 oineko diametroa duen altzairu herdoilgaitzezko esfera bat, postontzi gisa sortu zen, non norbaitek gutunak bidal diezazkiekeen gure bizitzako pertsonei, dagoeneko gurekin fisikoki ez badaude. "Zeru" hitzak esanahi bikoitza du gaztelaniaz, artistaren jatorrizko hizkuntza: bi "sky" eta "heaven" esan ditzake. Cartas al cielo lan interaktiboa da, eta bisitariek eskuz idatzitako gutunak bidal diezazkiokete Lurrean helbiderik ez duen edonori. Poesia-keinu horri esker, pertsonek beren nahiak, ametsak eta gure fisikoarekin, gizakiarekin, bat datorren hitz ez-materiala hartzen dituzte ardatz.
Proiektu nabarmenak
Framisen proiektu aipagarrienak hauek dira: anti_dog (2002–2003), Walking Monument (1997), Loneliness in the City (1999–2000),  Lost Astronaut (2010), Dreamkeeper (1997), Walking Ceiling (2018), Forbidden Books (2017), y Secret Strike Rabobank (2004).
2018an, Pabellón de género aurkeztu zuen, eta erakusketa Madrilgo Alcalá 31 aretoan egin zen. Erakusketan bere ibilbidean zehar egindako hainbat instalazio aurkeztu zituen, eta horietan emakumeak gizarte garaikidean duen egoerari buruzko hausnarketa egin zuen, ikuspegi feminista eta erreibindikatzaile batetik. Margarita Aizpuru nazioarteko feminista Arte eta Generoko espezialistak komisariatu zuen.
Erakusketak
Framisen lana mundu osoko museo, galeria eta espazio publikoetan aurkeztu da, MUSAC, Gaztela eta Leongo (2014) bakarkako erakusketak barne. Museum voor Moderne Kunst Arnhem (2013), La Frac Haute-Normandie, Rouen (2012), Ullens Center for Contemporary Art, Beijing (2010), eta Palais de Tokyo, Paris (2002), besteak beste. Bere lana 50eko hamarkadan aurkeztu da.Veneziako biurtekoa (2003), 2.a.Berlina Biennale (2001), Performa 09 New York, eta Manifesta 2 Luxemburg (1998).
Bildumak
Framisen lana hainbat bilduma iraunkorretan sartzen da, besteak beste: Collection FRAC Lorraine (Francia), Migros Museum für Gegenwartskunst (Suitza), Museum Boijmans van Beuningen (Holanda), MUSAC Castilla y Léon (Espainia), Rabo Art Collection (Holanda), Sanders Colección, Stedelijk Museum Collection (Holanda), y VandenBroek Foundation (Holanda), Museo Helga de Alvear (Espainia).
Galeriak
Municheko (Alemania) Barbara Gross Galeriek eta Madrilgo (Espainia) Juana de Aizpuru Galeriak ordezkatzen dute Framis. Lehenago, Galerie Micheline Szwajcerrek ordezkatu zuen Bruselan, Belgikan, besteak beste.
Trégueux
Trégueux (bretainieraz Tregaeg) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Ilargiaren jatorria
Denbora luzez, Ilargiaren jatorriaren inguruan zalantza handiak egon ziren, ez baitzuten zehazki aurkitzen esandako astroaren jatorria. Jarraian dituzue sortutako hainbat hipotesi Ilargiaren sorrera azaltzen saiatu zirenak.
Talka handiaren hipotesia
Onartuen dagoen hipotesia da, 1984. urtean argitaratu zen, baina hala ere, 70eko hamarkadan entzuten hasia zen teoria. Teoria honek, Ilargiaren baldintza orbitalekin bat dator eta Lurrak Ilargiak baino nukleo handiago duela ere zehazki arrazoitzen du. Teoria honek Tea deitzen zaion planeta batek, duela mila milioika urte Lur planetaren kontra jo zuela dio. Teak Martitzen antzeko tamaina zuela uste da, hau da, Lur planetaren tamainaren erdia eta bere masaren hamarren bat. Teoriak azaltzen duenez, planeta hau eguzki sisteman zehar norabiderik gabe zebilen eta Lur planetaren orbitatik hurbil igarotzean, grabitatearen eraginez Lurrak erakarri eta talka egin zuten. Talka honek, materia kantitate ikaragarri bat askatu zuen espazioara, bertan, materia hau batu egin zen eta Ilargia osatu zuen. Esan beharra dago, materia guztia ez zela Ilargiarekin batu, zati handi bat espazioan geratu zen betirako galdurik, edo Lurrarekin batu zen berriz.
Dirudienez, talka honetan askatu zen energia ikaratzeko modukoa izan zen. Uste da, milaka bilioi tona materia lurrundu eta urtua izan zela. Gainera, Lurraren hainbat zonaldeetan tenperatura 10 000°C-ra igo zen. Honek azalduko zuen, zergatik Lur planetaren nukleo metalikoak duen normala dena baino tamaina handiagoa. Gertaera hau inoiz gertatu ez balitz, gaur egun ezagutzen dugun Lurra ez zen existituko, besteak beste, planetaren egunak luzeagoak izango zirelako eta ez zuelako Ilargirik edukiko.
Ilargiaren sorreran, lehen gertaera garrantzitsua  magma ozeanikoaren kristalizazioa izan zen. Gaur egun ez dakigu zehaztasunez zenbateko sakoneran egongo zen magmazko itsaso handi hau, baina azkeneko ikerketek diotenez, 500 km-ko sakoneran egongo zen kokatuta. Ozeano honetan sortu ziren lehenengo mineralak ondorengoaz izan ziren: Magnesioa, Olibinoa, Piroxenoa eta Burdina. Plagioklasaz osaturiko lehen Ilargiko lurrazala duela 4400 milioi urte inguru osatu zela uste da, magma ozeanoen garaia bukatu zenean.
Ilargiko lurrazala sortu bezain laster (apur bat lehenago erebai) Noritak eta troktolitak sortu ziren. Ilargiko lurrazala sortzean, hainbat harri mota sortu eta erupzio asko gertatu ziren. Periodo honek 400 milioi urte iraun zuen, hau da, duela 4000 milioi urte arte.
Ilargiaren sorreraren lehenengo garai hauetan zehar, hainbat asteroideen talkek Ilargiaren lurrazala aldatu zuten, gutxi gorabehera 20km sakoneraraino aldaketa eragiten zituzten astro hauen talkek. Asteroideen bonbardeorik handienak duela 4000 milioi urte hasi eta duela 3850 milioi urte bitartean izan ziren, garai hauetan zehar, gaur egun Ilargiaren lurrazalean ikus daitezkeen krater gehienak eratu ziren.
Bonbardeo masibo hori bukatu ondoren, basaltoak sortu ziren. Ilargiak orain arte izan duen periodorik aktiboena, mugimendu sismikoei dagokienez, duela 3700 milioi eta 2500 milioi urteren bitartean izan zen (Zifra zehaztasun txikikoa da). Garai honetan, Ilargiaren lurrazalean laba zen jaun eta jabe, satelitearen lurrazalean laba erraz ikusi zitekeen. Hainbat erupzio ere gertatu ziren, zehazki, erupzio piroklastikoak. Ilargian mugimendu sismikoak gelditu zirenetik, bertan dagoen indar geologiko bakarra meteoritoak dira.
Harrapaketa lunarra
Hipotesi hau, Lurrak Ilargia duela milioika urte espazioan grabitatearen eraginez harrapatu zuela azaltzean datza. Hau da, Ilargia norabiderik gabe espazioan zegoela Lur planetarekin topo egin eta grabitatearen eraginez harrapatu egin zuela azaltzen du hipotesiak. Hipotesi honek arazo nagusi bat dauka, Ilargia Lurraren inguruan orbitan geratzeko esandako astroak atmosfera erraldoi bat beharko luke eta oso zaila da, naiz eta seguru ezin den jakin, Lurrak horrelako atmosfera bat edukitzea duela mila milioika urte. Bestalde, teoria hau nahiko onartuta dago Jupiter eta Saturnoko sateliteen orbitak azaltzerakoan.
Fisioaren hipotesia
George Darwin zientzialariak proposatu zuen hipotesi hau, Charles Darwin zientzialariaren semeak. Hipotesi honek, Lur planeta gaztea zenean eta errotazio azkar bat zuenean, bere masaren zati bat espaziora kanporatu zuela azaltzen du, ondoren Lurraren inguruan orbitan ezarriz. Teoria honek ez du garai horretako Lurraren errotazio azkarra azaltzen eta ezta ere nola gaur egun ez daukaten garai horretako mugimendu azkarra.
Akrezioa
Hipotesi honek Lurra eta Ilargia batera sortu zirela dio, sistema bikoitz batean. Hipotesi honen arazo nagusia da ez duela eskaintzen erantzunik Lurraren errotazio periodoaren inguruan eta gainera ez du sistema bikoitz honen inguruan xehetasunik errazten, fisikaren aldetik bakarrik momentu angular deritzon propietateak baino ez luke azalduko aipatutako sistemaren sorrera.
Bioley-Magnoux
Bioley-Magnoux Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mike Hoare
Thomas Michael "Mad Mike" Hoare (Kalkuta, Britainiar Raj, 1919ko martxoaren 17a - Durban, 2020ko otsailaren 2a) britainiar mertzenario eta abenturazalea izan zen.
Indian jaio zen, guraso irlandarrez. Bigarren Mundu Gerran Indian eta Birmanian London Irish Riflesekin borrokatu zen eta komandantea mailaz igo zuen. 1948ko kontabilitatean lizentziatu ondoren Hegoafrikara emigratu zuen.
Kongoko krisialdia (1961-1965)
Bi mertzenario talde liderra izan zen Kongoko krisialdia zehar.
Katanga
Katango probintziaren sezesioko saioan parte hartu zuen. Bere taldeari deitzen zion "4 Commando".
Simba matxinada
1964 Moïse Tshomberen 5 Commando Armée Nationale Congolaise zuzentzeko kontratatu zuen. Taldea hiruehun kidek osatuta zegoen, gehiengoa hegoafrikarrak.
Geroago lagundu zien paraxutista belgikarrei, erbesteratutako pilotu kubatarrei eta CIAko kideei zibilak (Europako eta misiolari) erreskatatzeko. Misioa Operation Dragon Rouge edo Operazio Herensuge Gorri deitu zen.
Campeche
Campeche Mexiko hego-ekialdeko estatu federala da, Yucatán penintsularen mendebaldean dagoena, Campecheko golkoaren ondoan. Ipar-ekialdean Yucatán estatuarekin du muga, ekialdean Quintana Roorekin, hego-ekialdean Belizerekin, mendebaldean Mexikoko golkoarekin eta hegoaldean Tabasco eta Guatemalarekin. 57.924 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2010ean 822.441 biztanle zituen. Hiriburua San Francisco de Campeche da, Gizateriaren ondare izendaturik dagoena.
Mike Hoare
Simba matxinada
Commando 5a zuzendu zuen 1964ko uztailetik 1965eko azarora arte.
Campeche
Geografia
Usumacinta ibaia igarotzen da estatu honetatik. Hego-mendebaldean Laguna de Términos izeneko albufera dago (400 kilometro koadrotik gora). Klima tropikala da.
Mike Hoare
The Wild Geese
The Wild Geese filmeko aholkulari bezala lan egin zuen. Marlon Brandok interpretatutako Koronel Alan Faulkner papera hartatik inspirazioa hartu zuen. Gutxienez aktoreen bat, Ian Yuleren, bere taldeko mertzenarioa izan zen.
Campeche
Ekonomia
Nekazaritza (artoa, arroza, kokoa, tabakoa), arrantza eta zurgintza (kaoba eta izaia) dira ekonomiaren oinarriak. Petrolio hobi garrantzitsuak daude.
Mike Hoare
Seychelleak afera (1981) eta ondoko zigorra
1981ean estatu-kolpe saioa zuzendu zuen France-Albert René Seychelleetako presidentearen aurka. James Manchamen aldekoek kolpea prestatu zuten laguntza hegoafrikarrarekin eta Washingtonen erabaki zen. Estatu-kolpeak porrot egin zuen eta Hoare hamar espetxe urtetara zigortu zen.
Hul (Nové Zámkyko barrutia)
Hul  Eslovakiako udalerri bat da, Nové Zámkyko barrutian kokatuta. 12,68 km²ko azalera du eta 1182 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1290. urtekoa da.
Le Fouilloux
Le Fouilloux Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Fouilloux udalerrian erroldatutako biztanleak 679 ziren. Familiak 284 ziren, horien artean 87 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 54 bakarrik bizi ziren emakumeak), 99 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 82 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 339 etxebizitza zeuden, 295 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 23 hutsik zeuden. 327 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 295 etxebizitza nagusietatik 217 bere jabearen bizilekua ziren, 62 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 56 etxek hiru zituzten, 82 etxek lau zituzten eta 137 etxek bost zituzten. 232 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 127 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 126 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 421 ziren, horien artean 300 aktiboak ziren eta 121 inaktiboak ziren. 300 pertsona aktiboetatik 262 lanean zeuden (153 gizon eta 109 emakume) eta 38 langabezian zeuden (14 gizon eta 24 emakume). 121 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 55 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Hortus Cliffortianus
Hortus Cliffortianus 1738an argitaratutako botanika liburua da, Lineoren maisulan gisa hartua.
Le Fouilloux
Diru sarrerak
2009an Le Fouilloux udalerrian 303 unitate fiskal zeuden, 698 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.507 euro zen.
Hortus Cliffortianus
Lana Carl Linnaeus-en eta Georg Dionysius Ehret-en arteko lankidetza da, George Clifford- ek finantzatua 1735-1736 urteetan. Clifford, Amsterdameko okin aberatsa zen, botanika zalea. Clifford Hartecamp-eko udako egoitzan Linnaeus-ek eta Ehret-ek ingeles estiloko lorategi baten lehen sailkapen akademikoa egin zuten, Hartekamp-ena. Lorategi horrek mundu osoko landare tropikalentzako lau berotegi zituen. Clifford Herman Boerhaave botanikariaren laguna zen, Leidsevaart izenarekin ezagutzen den Haarlem-Leiden ubidearen ertzetik oso gertu etxea eta lorategia zituen.
1736an George Clifford ospetsua zen negutegi bateko lehen platano zuhaitza hazteagatik.
Le Fouilloux
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 26 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Le Fouilloux udalerrian 34 nekazaritza-ustiategi zeuden, 532 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Riachuelo (Rio Grande do Norte)
Riachuelo Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Norte estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Telpaneca
Telpaneca Nikaraguako Madrizko departamenduko udalerri bat da. 2012ko estimazioen arabera 21892 biztanle zituen.
Isa bin Salman Al Khalifa
Isa bin Salman Al Khalifa (عيسى بن سلمان آل خليفة; Jasra, – Manama, ) Bahraingo emirra izan zen, 1961etik heriotzara arte. Hogei urte bete zituenetik, herrialdearen gobernuan parte hartu zuen eta 1961ean Salman bin Hamad Al Khalifa I.a bere aita ordezkatu zuen.
Fonografo
Fonografoa soinua grabatu eta erreproduzitzeko gai izan zen lehenengo gailua da. Thomas Alva Edisonek 1877-ko azaroaren 17-an bere lehenengo fonograforen berri eman zuen, 1887-ko azaroaren 29-an gailua erakutsi zion munduari lehendabiziko aldiz eta 1878-ko otsailaren 19-an patentatu zuen.
Fonografoak grabazio sistema mekaniko-analogiko bat erabiltzen du. Sistema honetan, uhin soinudunak bibrazio mekanika bihurtzen dira transduktore akustiko-mekaniko baten bidez. Bibrazio hauek, ziri baten bitartez, ildo helikoidal bat fonografoko zilindro gainean lantzen dute. Soinua erreproduzitzeko prozesu alderantzikatzen da.
1889-ko abenduaren 2-tan Edison etxeko ordezkari batean, Theo Wangeman, Johannes Brahms oso konpositore ospetsuren interpretazio bat grabatu zuen. Piano bakar baterako bertsio Hungariar Dantzen zati bat zen; grabaketa hau oraindik gordeta badago ere kalitatea penagarria da.
Immigrazioa Euskal Herrian
XIX. eta XX. mendeetan Euskal Herrira milaka etorkin etorri da.
Aurrekariak
Historian zehar Euskal Herrian ohikoagoa izan da bertakoen atzerrirako emigrazioa, kanpoen immigrazioa baino. Baina, XIX. mendean gauzak aldatu egin ziren, eta Industria Iraultzak erabat aldatu zuen joera hori, eta Euskal Herria Espainiar estatutik etorritako milaka etorkinen jomuga bihurtu zen.
XIX. mendea
Euskal Herriko industrializazioaren lehen faseak meagintzari eragin zion, eta horrekin batera
XX. mendearen erdialdea
Gerra Zibilaren ondoren, ekonomia suspertzearekin batera, immigrazio olde berria hasi zen. Jada mendearen hasieran asko hazi ziren hiri eta herri batzuek bikoiztu egin zuten biztanleria. Bizkaian Barakaldok 100.000 biztanleak gainditu zituen. 1950etik 1975era Ermua 800 biztanleko herri txikia izatetik 16.000 biztanleko herria izatera pasatu zen, Eibar eta inguruetako lantegi handien lan beharra asetzera etorritako milaka etorkin galiziarrei esker.
1970eko hamarkadako krisialdia
1970eko hamarkadako mundu mailako krisialdiak eragin gogorra eduki zuen Euskal Herriko gune industrialetan. Hainbat enpresak ateak itxi behar izan zituzten, tartean Bilboaldean jende gehien laneratzen zuten Labe Garaiek, besteak beste. Langabezia %30era hazi zen ondorengo urteetan eta krisia eta depresioa nagusi izan ziren.
Industria-gunea izandakoak bertan behera geratu ziren eta ontziolak eta altzairugintzarekin zerikusia zuten hainbat enpresa lanik gabe geratu ziren labe garaiak itxi eta gero. Ingurumenak ere kalte handiak jasan zituen, Barakaldoko gune batzuetan hondakin kimikoak baitzeuden, Lindanea esaterako.
Aurretik milaka etorkinen jomuga izandako herriak (Barakaldo, Santurtzi, Basauri, Portugalete, Eibar, Ermua, Elgoibar, Zumarraga, Pasaia...), kontrako efektua jasaten hasi ziren jendeak bizimodu hobearen bila beste herri batzuetara alde egin zuenean. Espainiatik etorritako hainbat etorkinek euren jaioterrietara jo zuten. Horrek biztanleriaren beherakada handia ekarri zuen.
XXI. mendeko migrazioa
1990eko hamarkadaren amaieran, eta bereziki hurrengo hamarkadaren hasieran, Euskal Herrian immigrazio prozesu berri bat hasi zen. Hasieran, etorkinen ailegatzea motela izan zen, eta bereziki Araban eta Nafarroan bildu ziren, bi probintzia hauetan nekazaritzak eskainitako lanpostu ugariagoek erakarrita. 2000ko hamarkadaren bigarren erdian, berriz, immigrazioa hego Euskal Herri osora zabaldu zen.
Etorkinen banaketa ez da homogeneoa lurralde osoan, portugaldar gehien Gipuzkoan dago, bulgariar gehien Nafarroan, marokoar gehien Nafarroa hegoaldean eta boliviar gehien Bizkaian. Horrez gain, sexuaren araberako alde handiak daude nazionalitateen artean: Hego Amerikatik etorritako etorkinetan emakume gehiago izaten da, batez beste hegoamerikar guztien %60 inguru emakumeak dira. Magrebetik eta Afrikatik etorritako etorkinetan gizonezkoak dira nagusi, eta herrialdez herrialde aldeak dauden arren, batez beste, %80 edo gehiago gizonak dira.
<br style="clear:both;">
Araba
Araban, Nafarroan gertatu bezala, 2000ko hamarkadaren hasieran hasi zen Espainiar estatutik kanpo etorritako biztanleen immigrazioa. Probintziako ekonomian nekazaritzak duen garrantziak sektore horretan lan egitera etorritako ehunka etorkin erakarri zituen (batez ere Araba hegoaldeko guneetara).
Bestalde, hamarkada guztian zehar Gasteizen izandako hirigintza hazkundeak, (Salburua eta Zabalgana auzo berriak eraikitzearekin), milaka lanpostu sortu zituen eraikuntzaren sektorean.
Bizkaia
Bizkaian etorkinak Bilbon, Durangaldean eta ipar-ekialdeko kostaldeko herrietan biltzen da. 1970eko hamarkadako krisialdiaren eraginak nabarmenak dira oraindik ere Bilboaldearen ezkerraldean (langabezi tasa probintziako batez besteko tasaren gainetik dago), eta hori dela eta, Barakaldon, Santurtzin eta Ortuellan, besteak beste,, herrialdeko beste herrietan baino etorkin gutxiago bizi da.