cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kemijärvi
Azpiegiturak
Finlandiako Gobernuarena den VR-Yhtymä garraio-konpainiaren trenak udalerriraino iristen dira Laurila-Kelloselkä trenbideari esker. Trenbide honek Kemitik ekialderako bidea egiten du eta Kemijärvitik igaro ondoren, Sallako Kelloselkä herriraino iristen da. Udalerrian zazpi geltoki daude: Pirttijärvi, Kuusivaara, Hanhikoski, Kemijärvi, Isokylä, Kortavaara eta Joutsijärvi geltokiak. Garrantzitsuenak elizateko geltokia eta Sallako mugan dagoen Juotsijärvi geltokia dira. Trenbide hau 1934. urtean iritsi zen Kemijärvira eta bertako basogintza industriak ekoitzitako produktuak nazioarteratzeko oso baliagarria izan zen. Herrixketan zehar ibiltzeko edo inguruetako udalerrietara joateko Kantatie 82 errepidea edo Valtatie 5 autobidea hartu beharra dago. 82a Rovaniemin hasi eta udalerritik igaro ondoren, Salla udalerriko Kelloselkä herriraino doa; guztira, 150 km-ko luzera dauka eta Kemijärvi zeharkatzen du mendebaldetik ekialdera. Udalerritik igarotzen den autobidea aldiz, Valtatie 5a da. Autobide hau hegoaldeko Heinola udalerrian hasi eta Sodankyläraino doa; 905 km-ko luzera dauka eta herrialdea zeharkatzen du hegoaldetik iparraldera.
Pyhä muinoa
Pyhä eta Sodankyläko Luosto muinoen artean eta izen bereko parke nazionalean, Lappiko eski-azpiegitura handienetako bat dago. Vuostimo herrixkaren ondoan dago, udalerriaren iparraldean, eta sasoi eta urtaro guztietarako jarduerak eskaintzen direnez, azpiegitura hauek urte osoan irekiak daude. Iraupen eta alpino eski-pistak daude bi muinoen inguruan; Pyhä muinoan esaterako, umeentzako, hasiberrientzako eta adituentzako eski alpinoa praktikatzeko hamar pista daude, Luoston aldiz, zazpi baino ez.
Eski-estazioaz gain, jatetxeak, spak, dendak eta hotelak daude inguruan. Urte osoan zehar eskaintzen diren ekintzak daude; hala nola, elur motor safariak, husky txakurrek eta elur-oreinek gidatutako lera safariak, Kemijärvi aintzirako arrantza, txirrindularitza ikastaro eta lehiaketak, Pyhä-Luosto Parke Nazionalean ibilaldiak eta piraguismo ikastaroak.
Suomu muinoa
Nahiz eta aurrekoa baino txikiagoa izan, Pyhän bezainbeste jarduera eskaintzen dira Suomu muinoko eski-estazioan: iraupen eta alpino eski-pistak daude; elur-orein, elur-motor eta husky safariak eskaintzen dira; eta ibiltaritza, piraguismoa, izotz arrantza, txirrindularitza eta zaldiketa egin daiteke. Eski-pisten amaieran eta Suomu muinoaren hegalean neguro bisitariek betetzen duten Suomu Hotel ospetsua dago. Eski-azpiegiturak Räisälä herrixka ondoan daude, Kemijärvi aintziraren hego-ekialdean. Eski jauziko arrapala bat eraikitzeko egitasmoa abian jarri zen 2001. urtean.
Banaketa
Udalerriak izugarrizko azalera dauka, Araba baino handiagoa da eta hainbat herrixka eta auzo desberdinetan banatua dago. Izan ere, Finlandiako Dukerri Handiak emandako erraztasunez baliatuta, herrixka hauen baterakuntzak sortu zuen udalerria 1869. urtean; udalerri berri honek, herrixka guztiak batzen dituen aintziraren eta elizatearen izena jaso zuen, Kemijärvi hain zuzen. XX. mendean izandako hazkuntzari aurre egiteko aldiz, 1973. urtean, Kemijärven kauppala burguak eta Kemijärven maalaiskunta landa-hiriak bat egin zuten. Honela, gaur egun ezagutzen dugun Kemijärvik hiri eskubideak eskuratu zituen 15.000 laguneko biztanleria igaro ostean. Orduan, Finlandiako iparren dagoen hiria bihurtu zen.
Hirigunea Kemijärvi herria edo elizatea da eta bertan kemijärviar guztien %60a bizi da. Herri hau, hiru auzotan dago banatua: Pöyliövaara, Särkikangas eta Sipovaara.
Gainontzeko herrixka garrantzitsuenak ondokoak dira: ''' 100 biztanle baino gehiago dauzkaten herrixkak beltzez. '''
Hiri senidetuak
Udalerriak 70eko hamarkadan hazkundea izan zuenean, hainbat laguntza akordio sinatu zituen Finlandiako mugan dauden Norvegiako bi udalerrirekin eta Kandalakxa hiri errusiarrarekin. Pelkosenniemi bizilagunarekin ere, harreman estuak mantentzen ditu gaur egun; Pyhä-Luosto Parke Nazionalaren 2005. urteko batasuna eta natura turismoaren eskaintzetan eginiko elkarlanak esaterako.
Udala
Kemijärviko eta Finlandiako gainontzeko udalerrietako udalbatzak eratzeko, lau urtero udal hauteskundeak antolatzen dira herrialdean. Gaur egun dagoen udalbatza 2012ko urriaren 28an ospatu ziren udal hauteskundeetan eratu zen.
Sebastian Gonzalez
Sebastian Gonzalez —izen-deitura ofizialak, frantsesez: Sébastien González—, pilota arloan Gonzalez deituraz ezaguna (Donibane Lohizune, Lapurdi, 1977ko irailaren 12a) esku huskako pilotari profesional ohia eta talogilea da. Aurrelari jokatzen zuen, Aspe enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,87 metro luze da, eta 87 kg pisatzen zuen. Profesionaletako lehendabiziko partida 1998ko abenduaren 4an jokatu zuen, Azkaineko pilotalekuan. Indar handiko ezkertia da. 2009ko lau eta erdiko txapelketa eta 2010eko binakako txapeldunordetza ditu bere kirol lorpenik nabarmenenak. Horrez gainera, 1997an munduko txapeldun izan zen trinketean, 22 urtez azpikoen mailan; 1998an, munduko txapelduna Mexikon; eta 2000n bigarren mailako buruz buruko txapelduna.
Kemijärvi
Udala
Nahiz eta industria hiria izan, landa udalerri guztietan nagusitzen den Zentroko Alderdia suertatu zen garaile. Hala ere, honek ez zuen lehengo gobernualdiko gehiengo osoa lortu, eta bi batzarkide galdu zituen. Bigarren postua, Ezker Elkartasuna alderdiarentzat izan zen zortzi eserlekurekin, aurrekoan baino bat gehiagorekin, eta Zentroko Alderdiari aurre egiteko oposizio gogorrena bilakatu zen. Atzetik eta inongo aldaketarik gabe, gainontzeko alderdiak: Alderdi Sozial-Demokrata eta Alderdi Nazionala, bakoitza hiru eserlekurekin, eta Alderdi Kristau-Demokrata birekin. Aipatzekoak dira Talde Independentearen bi batzarkideak, eta nahiz eta ordezkaritzarik ez lortu, Finlandiako Langileen Alderdi Komunistaren hazkundea. Azkenik, esan beharra dago Greenpeace erakunde ekologista eta Stora Enso enpresaren arteko ika-mikatik Liga Berdea atera zela galtzaile; Alderdi honek hirian duen babes sozial hutsagatik, udal hauteskundeetara aurkeztu ez zen Finlandiako udalerri bakarrenetarikoa izan zen. Udalbatzak Arto Ojala alkate aukeratu zuen. Hurrengo udal hauteskundeak 2012. urtean ospatuko dira, herrialdeko gainontzeko udalerrietan bezala.
Biztanleria
Europar Batasuneko herrialdeekin eta Finlandiako gainontzeko udalerriekin alderatuta, Kemijärvin, 15 urte baino gutxiagoko biztanleriaren ehunekoa oso baxua da, %10,8, eta 65 urte gehiagoko biztanleria aldiz, altuegia, %27,6koa. Erlijioari dagokionez, gehienak sinesgabeak edo luteranoak dira, bereziki laestadianismo mugimendu kontserbadorekoak. Udalerriko hizkuntza ofizial bakarra finlandiera da; izan ere, biztanleria osoaren %99aren ama hizkuntza da. Bigarren mailako hizkuntzak samiek hitz egiten duten ipar samiera eta suediera dira. Udalerri honetako jatorrizko biztanleak samiak dira; hala ere, XVII. mendetik aurrera finlandiarren kopuruak izugarri egin zuen gora eta, apurka, samiek finlandiarren ohiturak bereganatu zituzten. Gaur egun, ez da gelditzen kemiko samirik eta beraien berezko hizkuntza zen kemiera ere galdu da.
8.500 biztanle inguru dituen udalerri hau, biztanle gehien dituen Lappiko seigarren udalerria da. 70eko hamarkadan hazkunde izugarria izan zuen biztanleriak, 15.000 biztanleko kopurura iritsi zen, eta 1973. urtean Kemijärven kauppala eta Kemijärven maalaiskunta udalerriek bat egin zutenean Kemijärvi bateratuak hiri titulua jaso zuen; kaupunki hain zuzen. Hala ere, 90eko hamarkada hasierako Finlandiako krisialdian, biztanleria kopurua jaitsiz hasi zen eta enpresa asko hiritik alde egin zuten. Krisialdia igaro ondoren, gauzak hobetzen hasi zirenean 2000ko hamarkada hasi eta hiriko enpresa guztiak bertan zituzten fabrikak itxi egin zituzten. Langabezi garai luzea hasi zen eta kemijärviar askok Rovaniemi hiriburura joan ziren. Une honetan, biztanleriaren bilakaera beheranzkoa izaten jarraitzen du, gutxi gorabehera 8.500 bat lagun bizi dira hirian, eta Kemijärvi hiltzen ari den udalerri bihurtu da alkatearen esanetan. 1 1973. urtean, 7.717 biztanle zituen Kemijärven maalaiskunta udalerriak eta Kemijärven kauppalak bat egin zuten. Bategiteari esker, Kemijärvik hiri eskubideak jaso zituen.
Kemijärviar famatuen artean bi kirolari ospetsu daude, 2002ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen Janne Lahtela mogul-eskiatzailea; eta Sami Mustonen freestyle-eskiatzailea.
Samiak
Nahiz eta hiriaren jatorrizko biztanleak samiak diren, finlandiarrak baino ez dira bizi aspalditik; kemijärviar batzuk sami erroak dauzka noski, dena den, gutxi batzuk baino ez dira jakitun. Kemijoki ibaiaren ertzean bizi ziren samiek (haien artean kemijärviarrek), kemiko sami deitura jasotzen zuten, eta gaur egun desagertua dagoen hizkuntza berezi batean hitz egiten zuten, kemieraz edo kemiko samieraz. Sami hauek, XVII., eta bereziki XVIII. mendeko finlandiar etorrera masiboaren ondorioz iparralderantz jo zuten, Inari eta Sodankylä udalerrietara batik bat.
Hallstahammar udalerria
Hallstahammar Suediako udalerria da. n kokatua dago. 180,25 km² ditu eta 15,705 biztanle ditu.
Kemijärvi
Samiak
XXI. mende hasieran, iparraldeko samien eta kemijärviar langileen artean hainbat ika-mika izan ziren. Izan ere, abeltzain samien elur-oreinak Ipar Lappiko ipar zuhaiztietako likenez elikatzen dira neguan eta Stora Enso enpresak bertako basoetatik lortzen zuen Kemijärvin zuen fabrikarako zura. Hala ere, liskar guzti hauek alde batera utzi ziren enpresak bere fabrika itxi zuenean 2008. urtean.
Inarieraz Kemijävri eta ipar samieraz Giemajávri izena du hiriak; dena den, izendapen hauek ez dira ofizialak.
Hezkuntza eta Osasuna
Guztira zazpi eskola daude udalerrian; hiru Kemijärvi herrian daude, eta beste lauak aldiz, Isokylä, Kallaanvaara, Soppela eta Tohmo herrixketan. Eskola garaia amaitzean, ikasten jarraitzeko, ikasleek Kemijärvi herrian dagoen institutura joan behar izaten dute, Kemijärven Lukiora hain zuzen.
Sebastian Gonzalez
Talogintzako enpresa bat du 2013ko udaz geroztik, eta taloak egiten dihardu, amonak emandako errezeta batean oinarrituta. Corinne andregaiarekin bizi da, eta 2006an jaiotako seme bat dute, Oihan.
Kemijärvi
Hezkuntza eta Osasuna
Lappiko Ospitalea Rovaniemi hiriburuan dago, baina Kemijärvin gutxiengo zerbitzuak dituen erietxea dago.
Hallstahammar udalerria
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Kemijärvi
Armarria
Armarria 1952. urtean udal kontseiluak antolatu zuen lehiaketan aukeratua izan zen (Barne Ministerioak 1954ko apirilaren 3an onartu zuen). Irabazlea Olof Eriksson artistaren armarria izan zen eta hiriaren ikur nagusi bihurtu zen hiru urtez. Hain zuzen ere, 1957an, hiria bitan banatu zen: Kemijärven kauppala edo hirigunea alde batetik, eta Kemijärven maalaiskunta edo landa-herria bestetik. Erikssonen armarria landa-herriak bereganatu zuen, eta hirigune edo burguan Ahti Hammar margolariak propio sortu zuen armarria ezarri zen. Azkenik, hamasei urteren ostean –1973. urtean–, bi udalerriek berriro ere bat egin zuten eta bateratze horren ikurra bihurtu zen beste behin Kemijärviko armarria.
Jack Frost (1998ko filma)
Jack Frost, 1998ko Troy Miller estatubatuarrak zuzendutako fantasiazko komedia film bat da. Michael Keaton, Kelly Preston, Mark Addy eta Joseph Cross aktoreek antzeztu zuten.
Sebastian Gonzalez
Bizitza
Espainiako Gerra Zibiletik ihesi Ipar Euskal Herrira joandako gasteiztar baten biloba da, eta Mutrikuko eta Otsagabiako arbasoak ere baditu. Euskaldun zaharra da, eta eskolan hasi zen gaztelaniaz ikasten. Bere aita Txomin Gonzalez bezala, Sebastian bai errugbian eta bai esku huskako pilotan aritu zen, harik eta pilotaren alde egin zuen arte. Plaza librean eta trinketean zaildu eta gero, 19 urte zituelarik ekin zion ezker hormako pilotalekuetan jokatzeari.
Jack Frost (1998ko filma)
Frank Zappa musikariaren lau seme-alabetako hiru agertzen dira: Dweezil Zappa, Ahmet Zappa eta Moon Unit Zappa.
Sebastian Gonzalez
Esku huskako pilotari profesionala
2009ko abenduaren 8an lau eta erdiko finala irabazi zuen Juan Martinez de Irujoren aurka. 2010eko maiatzean, beste bost urterako berritu zuen kontratua Asperekin.
Kemijärvi
Armarria
Zelai beltz baten gainean, sustraiak zabaltzen dituen zilarrezko enborra ageri da, zilarrezko sei puntako bi izarrek gordetzen dutena. Enbor moztuarekin, egileak hiriaren bi bereizgarri nagusiak irudikatu nahi izan zituen: alde batetik, hastapenetik ekonomiaren muina izan den basogintza eta, bestetik, Kemijärvi aintzira; izan ere, azken honek aingura edo ertzetatik zabaltzen diren sustraien itxura du. Izarrek eta atzealde ilunak, azkenik, hiriaren kokapena adierazten dute, Zirkulu Polar Artikoaren bihotzean; hain zuzen, kolore hitsak (grisa, beltza) eta izarrak Lappiko udalerriko armarrien bereizgarri nagusiak dira, eskualdeko zerua irudikatzen dutenak.
Ondasun nabarmenak
Aipatzekoak dira, hala nola, liburutegia eta gaztetxea dagoen 1987ko Kultur Etxea, Elur-motorren Museoa, Poukama Spa, 1998ko Musika Eskola, aintzira ertzean dagoen hondartza, Kirol Etxea eta iraganeko argazkiak erakusgai dauden Galeria. Zeresanik ez dago udalak kultura arloan inbertitu duela azken urteetan. Taivaan tulet YLE TV2 kateko polizia serie arrakastasua gainera, Kemijärvi eta Pelkosenniemi artean grabatzen da eta hiriko ikuspegi zoragarriak herrialde osoan zehar erakusten dira.
Bertako eraikinen aspaldiko egiturei esker, Javarus, Juujärvi eta Isokylä herrixkak monumentu izendatuak izan ziren 1993. urtean. Hiria berezi egiten duten hainbat eraikin eta oroitarri dauzka, gehienak Nazioarteko Egur-Eskulturagintza Txapelketari esker. Hauen artean aipatzekoak dira ondorengoak:
Sebastian Gonzalez
Esku huskako pilotari profesionala
Polemika handiak sortu ditu bere pilotari ibilbidean eta harreman gorabeheratsua izan du bere enpresarekin eta beste pilotari batzuekin. 2007an, Olaizola II.a kirolaritzat «harroputza» zela adierazi zuen, haren aurka jokatzekoa zen buruz buruzko txapelketa nagusiko finalerdietako partidaren aurretik. 2011ren bukaeran, 2012ko binakako txapelketa nagusitik kanpora utzi zuen Aspek, aurreko bi urteetan Gonzalezek joko maila eskasa izan zuelako, eta Gonzalezek enpresari gogor aurpegiratu zion bere ordez bera baino askoz curriculum apalagoko pilotari bat (Aritz Lasa) sartu zuela txapelketan. Pilotako agintariei Ipar Euskal Herriko pilotarien aurka dihardutela aurpegiratu zien azkaindarrak, eta haren jaioterriko auzapezak Aspe enpresari boikot egitera deitu zuen. Egun batzuk geroago, Sebastianek barkamena eskatu zien gainerako pilotariei eta bere enpresari.
Kemijärvi
Kirola
Herrian bi kirolari ospetsu daude, 2002ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen Janne Lahtela mogul-eskiatzailea; eta Sami Mustonen freestyle-eskiatzailea. Kemijärviko kirol talde ezagunena aldiz, KeKi izotz-hockey taldea da; bosgarren mailan dabil.
Kemijärviarrak motorzaleak dira. Negu luzeetan elur-motor txapelketak ospatzen dituzte eta udan aldiz, elurra ez dagoenez, ur-motor lehiaketak izaten dira Kemijarvi aintzirako ur hotzetan.
Sebastian Gonzalez
Esku huskako pilotari profesionala
2013ko urtarrilean, binakako txapelketa nagusia jokatzen ari zela, Aspek ordezkatu egin zuen, eman beharreko maila ematen ari ez zelako, txapelketako lehenengo sei partidetatik bakarra irabazi eta gero. Hurrengo maiatzaren hasieran, buruz buruko txapelketan Urrutikoetxearen aurka jokatu behar zuen partidaren bezperan, auto batek oina harrapatu zion, eta min hartu zuen. Partidaren egunean bertan eman zion horren berri enpresari, Frantziako erdialdean zegoelarik, Iruñetik bospasei ordura autoz; gainera, Aspek ez zuen Gonzalezekin harremanetan jartzerik lortu hiru egunez. Enpresak bi hilabetez jokatu gabe eta soldatarik gabe izatearen zigorra ezarri zion Sebastiani. Irailaren erdialdean, Sebastianek auzia jarri zion enpresari, bidegabeko zigorra izan zela eta. Hilaren bukaeran, enpresak Gonzalez partida batetik kanpo utzi zuen, joko maila apala zuela eta, Logroñoko San Mateoetako txapelketan oso partida txarra jokatu eta gero. Ez zuen berriz jokatuko Aspe enpresarekin. Hurrengo hilabetean, Gonzalez min hartuta zegoenez, lau eta erdiko txapelketatik kanpora geratu zen.
Kemijärvi
Kirola
Sōbetsu udalerri senidetutik iritsitako txapelketa berezi bat ospatzen da Kemijärvin; Yukigassen izena duen lehiaketa hau elurbola borroka bat da eta Sōbetsun eta Kemijärvin ez ezik, Vardø eta Luleå eskandinaviar udalerrietan ere oso ospetsua bihurtu da.
Sebastian Gonzalez
Esku huskako pilotari profesionala
2013ko azaroaren 6an egitekoa zen epaiketa. Gonzalezek eta Aspek, ordea, epaiketa bertan behera uztea adostu ondoren, kontratua deuseztatzea hitzartu zuten azaroaren 22an, Aspek Gonzalezi diru kopuru bat ordaintzearen trukean. Sebastian 15 urtez izan zen profesional, eta 925 partida jokatu zituen.
Kemijärvi
Ospakizun bereziak
Udalerriko ospakizun bereziena Nazioarteko Egur-Eskulturagintza Txapelketa da. 1985. urtean izan zen lehenengo txapelketa eta 1997tik bi urtero ospatzen da; gaur arte hamazazpi izan dira. Eskultoreek sortzeko erabiltzen duten material nagusia pinu-egurra izaten da eta epaimahaiak aukeratzen dituen eskulturak hiriko leku berezietan jartzen dira. Munduko egur-eskultore famatuenek parte hartzen dute, eta gaur egun arte, guztira 52 herrialdetatik etorritako 246 eskultorek esku hartu dute. Ekainean ospatzen da lehiaketa, eta gutxi gorabehera aste bat irauten du; azkenekoa, 2009koa, ekainaren 22tik 28ra izan zen eta hurrengoa aldiz, 2011ean izango da.
Kemijärviarrak motorzaleak dira. Negu luzeetan elur-motor txapelketak ospatzen dituzte eta udan aldiz, elurra ez dagoenez, ur-motor lehiaketak izaten dira Kemijarvi aintzirako ur hotzetan.
Sebastian Gonzalez
Estatistikak
(2013ko azaroaren 7an gaurkotua.)
Kemijärvi
Ekonomia
Gaur egun, hirugarren sektorea da nagusi eta langile guztien %72ak, bai zerbitzu lanetan, bai turismoan, bai garraioan, bai hezkuntzan, bai merkataritzan egiten du lan. Gainontzekoak industrian (%17a), eta nekazaritza eta abeltzaintzan egiten du lan batik bat.
Kemijärviko ekonomiak inguruko udalerrien ekonomiarekin lotura handia izan du betidanik, eta ondorioz, industria, hiriko diru-sarreren motorea izan da aspalditik. Iraganean, Kemiko portuak eta Tornioko merkataritzak zeresan handia zuten Lappin eta Kemijoki ibaiak Kemijärviri eskaintzen zion abantaila aprobetxatu eta hirian basogintza industria garatu zen. 60ko eta 70eko hamarkadetan izan zuen eragin handien basogintzak, baina garai oparoa igaro eta 90eko hamarkadako Finlandiako krisialdi ekonomikoa iritsi zen. Enpresa askok hiritik alde egin zuten, baina krisialdia igaro ondoren, industriak bere lekua mantentzea lortu zuen hirian. Hala ere, errentagarritasun kontuak zirela-eta, 2000ko hamarkadan enpresa guztiek alde egin zuten Kemijärvitik. Lehenak, Salcomp enpresak, bi fasetan egin zuen alde (2001ean eta 2003an), eta guztira, 391 langile kaleratu zituen; bigarrena, Orion farmazeutikoa izan zen, eta denera, 240 lagun kaleratu zituen 2002. urtean; azkenik, hiriak jasotako azken kolpea Finlandiako Gobernuak akzio gehien dituen Stora Enso paper-enpresak eman zion. Hego Amerikan negozioak errentagarriagoak zirela erabaki eta enpresak 2008an bertako frabrika itxi eta 214 langile bidali zituen. Nahiz eta azkeneko kaleratze hauek eragozteko hiri guztia mobilizatu zen (Helsinkin esaterako, seiehunen bat manifestatzaile bildu ziren 2008ko otsailaren 4ean), ez zuten fabrikaren itxiera eragotzi eta udalerria langabezia garai luze batean sartu zen.
Azken 30 urtetan, biztanleria ia erdira jaitsi da (70eko hamarkadako 15.000 biztanletik, gaur egungo 8.500era) eta kemijärviarren arazo nagusia langabezia da. Herritarrek lanpostu eta bizimodu hobe baten bila Rovaniemi hirira alde egiten dute eta Kemijärvi hiltzen ari den udalerri bihurtu da alkatearen esanetan. Dena den, turismoaren garrantziaren hazkundeak lanpostu berriak sortu ditu; batik bat, Pyhä-Luosto Parke Nazionalaren eraginagatik eta hiriak, Pelkosenniemi udalerriarekin batera, eskaintzen dituen natura eskaintzengatik (Pyhä eta Suomu muinoetako eski-azpiegiturak).
Julien Dufau
Julien Dufau (Biarritz, - Agadez, ) lapurtar errugbilaria izan zen, hegaleko edo erdiko moduan aritzen zena. Lehen Mundu Gerran armetara deitua, méharisteen zutabe baten buruan zegoela, segada batean hil zuten.
Iliada
Iliada (antzinako grezieraz: Ἰλιάς, Iliás) greziar epopeia da, K.a. IX. mende inguruan idatzia. Betidanik Homerok idatzia dela uste izan bada ere, teoria asko dira haren egileari buruz. Dena dela, mendeetan zehar ahoz aho gordetako kontakizuna izan zen, Homerok jaso zuena; Homeroren garaiaren aurreko esapide eta hitz ugari daudenez, teoria hori onartu da. 15.537 bertsoz osatuta dago, hexametro daktilikoetan onduak, eta 24 rapsodatan banatuta. Lanaren izena Troiaren izen grekotik eratorria da: Ilion.
Lan homerikoen kontestua
Iliada eta Odisea Antzinako Greziako obrarik garrantzitsuenak dira. Kantu gisa agertzen zaizkigu eta Homero izan omen zen kantuon biltzailea. Kantuak izaki, abesteko eta ez irakurtzeko testuak ziren. Izan ere, Homerok epopeiak instrumentu musikal baten laguntzaz kantatzen zituela ere badirudi.
Iliada eta Odisea idatzi ziren garaia ere ez da gauza segurua, eta obra barneko elementuen bidez asmatu behar da zein garaitan osatu ziren. Bi lan handi horietako milaka bertsoak Homeroren eskuek idatzi zituztela pentsatzea ameskeria litzateke, eta are gehiago, pentsatzea bertso horiek erabat berriak eta orijinalak zirela. Ezin jar daiteke zalantzan Homeroren poemek aurreko tradizio aberatsa dutela oinarrian, eta ondasun horrek guztiak bildu zituela poema horiek. Eta egileari dagokionez, Homero benetan existitu zela pentsatu behar da, eta Iliada eta Odisea-ren egilea bera izan zela. Baina Homeroren biografia, antzinako gainerako egileena bezalaxe, fantasiaz beterik dago. Dena dela, hainbat arrasto historiko eta arkeologikoren arabera, K.a. VIII. mende inguruan, eta zehatzago mende horren bigarren erdialdean, sortu ziren bi poema handi horiek.
Helegitea
Iliada helegite honekin hasten da:
Gertakizuna
Iliada-k Troiako gerrako azken 51 egunetan gertatua kontatzen du eta Akiles greziar heroia du protagonista. Greziar indarrek, Agamemnon buru dutela, hiria setiaturik dute, Menelaoren emazte Helenaren eta Paris Troiako printzipe maitalearen bila. Agamemnonek esklabo bat lapurtu dio Akilesi: Briseida. Akiles haserretu eta gudulekutik alde egiten du, eta akeiarren (greziarren) ostea ahulduta uzten du.
Greziarren artean, Fenix, Ayax, Odiseo eta bi heraldo (iragarleak) bidaliak dira Nestorren partetik, Akilesi barkamena eskatzeko. Akilesi borrokara bueltatzeko eskatzen diote baina aukera horri uko egiten dio. Eguzkia ateratzerakoan guda berriro hasi egiten da. Agamenon zauritua da eta guda uzten du.
Hector troiarraren eta Ayaxen artean liskarrak daude. Borroka honetan hil diren pertsonak mendekatzeko. Ayaxek Hector zauritzen du eta Hector gudatik ateratzen da. Geroago, Hectorrek su ematen dio greziarren nabe bati eta Patroklo, Akilesen laguna, hiltzen du. Menelaok Euforbo hil eta Patrokloren gorpua babesten du eta nabeetara eramaten du. Patroklo hiltzean Akilesen haserrea areagotu eta gudu-lekura itzultzea erabakitzen du. Honela, Akiles gudara bueltatzen da Patrokloren ohorez. Akiles eta Agamemnon adiskidetu egiten dira. Akilesek Hektor hiltzen du eta gero Patrokloren hilketaren ohorez joku batzuk egiten dira. Priamok hamaika egun eskatzen ditu Hektorren hilketarengatik. Hamabigarren egunean, troiarrek guda berriro hasten dute. Iliadak ez du bukaera biribilik; izan ere, Troiaren konkista ez da liburu honetan kontatzen.
Jainkoen eta gizonen ekintzak nahasten dira narrazioan. Izan ere, jainkoek etengabe parte hartzen dute Iliadaren gertaeretan, adibidez, Aresek eta Apolok troiarrak lagunduz eta Atenea eta Herak greziarren alde eginez.
Gaiak
Gai ugari agertzen dira poema epiko honetan zehar: adiskidetasuna, ohorea, itzulera, borroka eta garaipena, errespetua ... Baten bat nabarmentzekotan ohorea aipatu daiteke: Akiles da ideia hau hoberen haragitzen duen pertsonaia. Iliadaren ikuspegian, gerran eta borrokan ausardia eta kemena erakustea da ohorea lortzeko bidea. Narrazio konplexua da, jainko ugarik parte hartzen baitute ekintzetan eta konfliktoak etengabeak direlako, ez soilik gerran etsai direnen artean, greziarren edo troiarren beraien artean ere bai.
Estiloa
Bi elementu nabari daitezke estiloan:
-       Hizkeraren izaera  espezifikoa (hizkuntza poetiko oso garatua)
-       Ahozkoari oso lotuta dagoen estiloa du Iliadak: baliabide poetiko eta erritmikoak erabiltzen ditu epopeia garatzeko.
Transmisio testuala
K.a. II. mendeko Iliadaren kopiak papiroetan kontserbatu izan dira, baina zaharrena K.a. 520. urtean aurkitutakoa da. Testu hau  Atenaseko festetan  Atenearen ohorez errezitatzen zen.
Eragina
Aro klasikoko greziarrek eta ondorengo belaunaldiek Homeroren Iliada eta Odisea Antzinako Greziako literatura-iturri nagusitzat hartu eta greziar pedagogiaren oinarri gisa erabili zituzten. Gerora ere, Odisea eta Iliada literatura unibertsaleko abiapuntutzat jo eta historia osoko literatura-lan garrantzitsuenetan kokatu dira, egun ere indarrean dauden errukia, maitasuna eta beste zenbait baloreren berri emanez. Herra, mendekua, nostalgia, patua eta ospea dira olerkian agertzen diren beste zenbait kontzeptu. Bestalde, garrantzi historiko handikoa da, Mizenastar zibilizazioaren ezaugarri asko ezagutzera ematen baititu.
Inpaktu kultural handiko obra da. Izan ere, Iliada prosara, bertsora, antzerkira, zinemara, telebistara eta istorioetara pasatu da eta Mendebaldeko kulturaren elementu funtsezkoetako bat da.
Salbador Barandiaranek itzuli zuen euskarara, eta 1956an argitaratu zen, Iliasena izenburuarekin.
Gempylus serpens
Gempylus serpens Gempylus generoko animalia da. Arrainen barruko Gempylidae familian sailkatzen da.
Norberg udalerria
Norberg Suediako udalerria da. n kokatua dago. 447,7 km² ditu eta 5,835 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Olivier Lefèvre d'Ormesson
Olivier Lefèvre d'Ormesson (Biarritz, - Ouzouer-sur-Trézée, ) frantziar politikaria izan zen. Le Fèvre d'Ormesson leinukoa, Fronte Nazionala eta Action Française alderdietako kidea izan zen.
Banksy
Banksy grafiti artista britainiar baten goitizena da. Uste da 1974an jaio zela, Bristol-tik hurbil, baina haren identitatea ezezaguna da.
Haren artelanak, maiz, satira grafikoak dira politika, kultura eta etikari buruzkoak batez ere. Haren irudiak harrigarriak eta umoretsuak dira askotan, eta leloekin batera ager daitezke. Mezua, gehienetan, gerra, kapitalismo edo establishmentaren kontrakoak dira. Irudi ohikoenak honakoak dira besteak beste: arratoiak, tximinoak, polizia, soldaduak, umeak eta edadetuak.
Kaleko arte hori, grafiti eta txantiloi teknikak nahasten dituena, Blek le Raten antzekoa da, baita Crass talde anarko-punk-ena. Txantiloiak, hasieratik erabili zituen, eta teknika hori erabiltzeagatik hasi zen nabarmentzen Bristolen eta Londresen.
Denboran zehar, Banksyk toki askotan paratu ditu grafitiak, Bristol eta Londresez gain. Hala nola, Estatu Batuetan edo Israelek Zisjordanian eraikitako harresian bertan. 2006an, Guantanamo espetxeko presoen antzera jantzi zuen panpin bat eta Kaliforniako Disneyland parkean paratu zuen. 2005ean Londresko British Museum-ean labar artearen aldaera bat utzi zuen, non giza irudi primitibo batek erosketa gurditxoa zeramala agertzen zen.
Limoeiro do Ajuru
Limoeiro do Ajuru Brasilgo udalerri bat da, Pará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Fidagarritasun (estatistika)
Estatistikan, fidagarritasuna neurketa multzo baten zehaztasuna da, gehienetan test edo azterketa bati buruz. Neurketa gailu bati buruz ari denean, neurketa behin eta berriz berdintsua izateko joera aztertzen du fidagarritasunak. Neurketa subjektiboagoen kasuan, bi epailek hautagai bati buruzko iritzi bat eman behar dutenean esaterako, epaile edo balorazio metodoen adostasuna aztertzen du.
Fidagarritasuna eta baliozkotasuna
Fidagarritasuna ez da baliozkotasun kontzeptuarekin nahastu behar. Neurri bat oso fidagarria edo zehaztasun handikoa izan daiteke, baina aldi berean baliteke neurtu nahi den magnituderako egokia ez izatea. Adibidez, 100 kilogramoko pisua duen pertsona bat balantzaz ematen duen pisua 80 kilogramo inguruan badago, zehaztasun handiz, balantza fidagarria dela esan daiteke, baina ezin da esan baliozkoa denik. Praktikan, esaterako, trebetasun ezberdinetarako test edo azterketa zehatzak izaten dira, baina askotan ez dira baliozkoak, lanposturako egokitasuna neurtzen ez dutelako.
Misha Collins
Misha Dmitri Tippens Krushnic (Boston, Massachusetts, AEB, 1974ko abuztuaren 20a) ezagunagoa Misha Collins bezala, aktore, produktore eta zuzendari estatubatuarra da. Ezaguna egin da Supernatural telesailean Castiel aingeruaren papera egiteagatik.
Zoothera talaseae
Zoothera talaseae Zoothera generoko animalia da. Hegaztien barruko Turdidae familian sailkatua dago.
Hell Gate zubia
Hell Gate zubia (Hell Gate Bridge) AEBetan New York hirian dagoen tren-zubi bat da. East River itsasartea zeharkatzen du. Queens barrutia eta Randall's Island eta Ward's Island uharteak elkarlotzen ditu.
Kratoi
Kratoi (grezierazko κρἀτος, kratos, "indarra") geologian arkearreko Kratoia, iraganean zurruntasun maila handi batera iritsi zen eta harez geroztik deformazirik eta zatiketarik pairatu ez duen masa kontinentala da.
Três Barras
Três Barras Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Kratoi
Kratoiak Kontinente zati zaharrenak 1400 millioi urte baino zaharragoak izan daitezke, gehienetan lauak izaten gain forma biribila izaten dute.
Itsas kratoiei Nesokratoiak deitze.
Kratoi terminoa lurrazal kontinentalaren barruko alde egonkorra geosinklinal alde mugikorretetik ezberdintzeko erabiltzen da. Azken hauek subsidentziaren eraginez sortutako sedimentuz pilatutako gerriko linealak dira. Kontinente barrualdeko kratoiak plataforma eta ezkutu eta gune kristalinoaz osatutak daude. Ezkutuak kratoi aurrekanbriarraren azalean sortutako alde extentzionalak dira, aldiz oinean dagoen plataforma sedimentu horizontalez eta subhorizontalez osatutako gunea da.
Kratoi terminoa erabiltzen da lurrazal kontinentalaren zati egonkorra bereizteko eremu orogenikoetatik( ertz kontinentalak, arro sedimentariak eta orogenoak ). Kontinenteetako kratoia ezkutu eta plataforma zein oinarri kristalinoz egon daitezke eratuak.
Ezkutu bat kratoi bateko zatia da, aurrekambriarrean eratutako arroken bitartez osatutako eremu kontinentalez eratua dagona eta ez dena itsasoaren bitartez estalia izan.
Kratoiak probintzia edo lurralde geologikoetan banatutak daude. Entitate espazial hauek ezaugarri geologiko bereko guneak batzen dituzte. Probintzia batek elementu estruktural bakar bat izan dezake, arro bat adibidez, edo elkar erlazionaturiko elementu multzo bat. Alboko guneak estrukturalki antzekoak izan daitezke, baina beti ere historia geologiko ezberdinak izango dituzte. Plaken tektonikako teoriaren arabera kratoiak lurreko mantu gainean dauden baltsa geldiak bezala hartzen ditu eta kontinenteak hauen inguruan metatuko ziren mikrokontinenteen kontinenteen jitoa dela-eta.
Kaapvaaleko kratoia (Limpopo probintzia, Hegoafrika) eta Pilbara kratoiak(Australia ekialdea) dira 2500 eta 3600 milioi urtedituzte eta garai hartako lurrazalean geratzen diren atarna nagusiak dira. Bi kratoi hauen erregistro geologikoare antzekotasunak adierazten du Vaalbara superkontinentearen parte izan zirela., haueke orekatu egin zuten lurrazal kontinentala, magmatismoaren eta ziklo sedimentarioaren leenengo etapa.
Pilbarako kratoian
Pilbarako kratoia(australiako ipar ekialdean), oso ikertua izan den eremua da, (2006) urtean estrematolitoak aurkitu ziren.
Bibliografia
Pascual, 2019ko abenduaren 17 a, cratones esas cosas
Bildu Hernani
Bildu Hernani Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Hernanin sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Legez kanpo geratu arren boto gehien jaso zituen hautagaitza izan zen. Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 3.657 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %36,92.
Úľany nad Žitavou
Úľany nad Žitavou Eslovakiako udalerri bat da, Nové Zámkyko barrutian kokatuta. 8,40 km²ko azalera du eta 1520 biztanle 2017ko datuen arabera.
Irati Jimenez
Irati Jimenez Uriarte (Bermeo, Bizkaia, 1977ko maiatzaren 15a) euskal idazlea da. Horrez gain, Euskal Telebistan edota Euskadi Irratian kazetari aritu da. Edorta Jimenez idazlearen alaba da. Kultura eta gizarte gaiak jorratzen zituen Nabarra aldizkariaren azken zuzendaria izan zen. Egun, Consumer Eroski aldizkari eta webgunearen euskara edukien arduraduna izateaz gain, enpresei internetarako aholkularitza eta zerbitzuak ematen lan egiten du.
Úľany nad Žitavou
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1284. urtekoa da.
Irati Jimenez
2006an, Augustin Zubikarai nobela laburren saria irabazi zuen Bat, bi, Manchester eleberriarekin. Urtebete geroago akzesita lortu zuen Igartza Sarian bere bigarren eleberriarekin, Nora ez dakizun hori eta liburu horrekin gainera, 2010ean, irakurleek ematen duten Beterriko Liburua Saria eskuratu zuen. 2022ko Euskadi Literatura Saria irabazi du Euskarazko Saiakera kategorian, Begiak zabalduko zaizkizue (Elkar, 2021) lanari esker.
Walbourg
Walbourg Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Walbourg udalerrian erroldatutako biztanleak 792 ziren. Familiak 304 ziren, horien artean 64 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 48 bakarrik bizi ziren emakumeak), 100 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 120 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 312 etxebizitza zeuden, 303 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 278 etxeak ziren eta 34 apartamentuak ziren. 303 etxebizitza nagusietatik 238 bere jabearen bizilekua ziren, 47 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 37 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 205 etxek bost zituzten. 252 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 125 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 154 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Mark Sheppard
Mark A. Sheppard (1964ko maiatzaren 30a, Londres, Ingalaterra) aktore eta musikari ingelesa da. William Morgan Sheppard aktorearen semea ere bada. Mark ezagun egin da Crowley izeneko demonioaren papera Supernaturalen egiteagatik.
Aukera (Errenteria)
Aukera Espainiako Alderdien Legea onartu ondoren Errenterian sorturiko plataforma ezkertiar eta abertzalearen izena da. 2003an sortu zen Udal Hauteskundeetan aurkezteko, baina Espainiako Audientzia Nazionalak legez kanpo utzi eta partehartzea debekatu zion, Batasunaren ondorengoa zela argudiatuz.
Walbourg
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Aukera (Errenteria)
Plataformak zenbat boto lortu zituen jakitea ezinezkoa da, baliogabetu zirelako. Dena den, baliogabeko botoak zenbatuta gutxi gora-beherako kalkulua egin liteke; horrela, 2003ko hauteskundeetan 3.560 izan ziren boto nuluak, emandako botoen %17,03.
Otala Zelai
Otala Zelai Aretxabaletako Aozaratza auzoan dagoen parke bat da. Otalora dorretxetik gertu aurkitzen da, hortik datorkio izena. Beste hainbat ekitaldiren artean, maiatzean Otala Zelai eguna eta Otala Zelaiko krosa izaten dira.
Walbourg
Diru sarrerak
2009an Walbourg udalerrian 292 unitate fiskal zeuden, 745,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.123 euro zen.
Otala Zelai
Deskribapena
Aretxabaletatik Otalora dorretxera eta Urkuluko uharkara igotzeko dagoen antzinako bidean aurkitzen da, aldaparen gainaldean. Haritz handiak dauden zelaia da eta iturri bat ere badu.
Walbourg
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 zurgina, 1 ile apaindegia eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Walbourg udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat eta hezkuntza orokorreko lizeo bat zegoen. Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 440 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 268.
Otala Zelai
Deskribapena
Joseba Larrinaga Mardo maratoilari paralinpikoaren omenez landatutako zuhaitz bat dago albo batean. Aretxabaletako korrikalariak zilarrezko domina eskuratu zuen Atlantako Jokoetan eta 2013. urtean hil zen bizikletan ari zela auto batek jota.
Ekitaldiak
Aretxabaletarren artean toki ezaguna da Otala Zelai. Uda aldean kultur ekitaldiak egiten dira; bertso saioak, aire libreko kontzertuak eta abar.
Otala Zelai eguna
Maiatzeko hirugarren igandean Otala Zelai eguna ospatzen da eta programazio zabala antolatzen da; erromeria, haurren arteko lasterketak, jolasak, animaliak, paella lehiaketa, herri bazkaria... Otala Zelaiko krosa ere egun horretan izaten da.
Otala Zelaiko krosa
Otala Zelai egunean jokatzen den kros herrikoia da. 8.400 metrotako ibilbidea osatzen dute korrikalariek. 1979. urtean izan zuen aurreneko ekitaldia eta urtero jokatu izan da. COVID-19 pandemiaren eraginez soilik izan du etenaldia. 2013. urtetik aurrera Otala Zelai Kros Herrikoia - Joseba "Mardo" oroimenez izena du eta 2018an 50. ekitaldia jokatu zen.
Delphinus
Delphinus generoko Delphinidae familiako animalia da. Artiodaktiloen barruko sailkatuta dago.
Heinrich Schliemann
Heinrich Schliemann (Neu-Bukow, Mecklenburg) 1822ko urtarrilaren 6a - Napoles (Italia) 1890ko abenduaren 26a) alemaniar aberatsa zen, dirutza lortu ostean arkeologiari ekin ziona. Troia aurkitu zuen eta beste makina aurkikuntza egin zituen Mizenas, Tirinto eta Orkomenon, Iliadak benetako tokiak deskribatzen zituela frogatuz.
Bizitza
Hizkuntza zahar ugari ikasi eta Errusian dirutza handia egin ondoren, Greziara joan zen (1868) Homeroren poemetan aipatzen ziren herriak aurkitzeko asmotan. 1870. urtean ustez Troia behar zuen lekuan indusketa lanak hasi zituen eta lau hiriren hondakinak aurkitu zituen, bata bestearen gainean eraikiak. Horietako hiri batean Priamo pertsonaia mitologikoaren altxorra aurkitu zuelakoan zegoen. Mizenas, Orkomeno, Tirinto eta Itakako uhartean lan egin zuen, eta Mizenasko zibilizazioko aztarna ugari aurkitu zituen. Argitara eman zituen teoria asko zuzenak ez baziren ere, bideak zabaldu zizkion greziar arkeologiari. Obra nagusiak: Ithaka, der Peloponnes und Troja (1869, Itaka, Peloponeso eta Troia), Troja und seine Ruinen (1878, Troia eta bertako hondakinak), Mykenä (1878, Mizenas). 1892an argitaratu zen bere autobiografia.
Bathygobius laddi
Bathygobius laddi Bathygobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
George Washington zubia
George Washington zubia, George Washington Bridge, AEBetan New York eta New Jersey estatuko Fort Lee hiriak elkarlotzen dituen zubi bat da. Hudson ibaia zeharkatzen du.
GW Bridge, GWB, GW edo The George informalki deitzen zaio.
Ibilgailuen trafikoaren arabera munduko zubirik erabiliena da. Milioi laurden ibilgailu motordun baino gehiago zubitik igarotzen dira egunero.
1947 edo 1948an, 90 oin (27 m) luze eta 60 oin (18 m) zabal den eta 450 libra (200 kg) pisatzen dituen AEBetako bandera bat lehen aldiz jarri zuten zubian. Jaiegun eta oroimen egunetan altxatzen da, eguraldiak hori ahalbidetzen badu.
Salea kakhienensis
Salea kakhienensis Salea generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Piper txorizero
Piper txorizeroa edo lukainka-piperra hobeto kontserba dadin airean lehortzen den piper mota bat da. Sukaldean haren mami hidratatua baino ez da erabiltzen, eta iparraldeko Espainiako eta Euskal Herriko sukaldaritzan oso ezaguna denez, ez da arraroa beirazko poteetan ontziratuta aurkitzea.
Tipularekin batera, bakailaoaren eta marmitakoaren oinarria den saltsa bizkaitarraren osagai nagusia da. Sukalkian erabiltzen dute eta patatak Errioxako erara prestatzean oinarrizko osagaia da. Ez dugu ñorarekin nahasi behar.
Dhaka (bibhag)
Dhaka (ঢাকা বিভাগ, Ḑhaka Bibhag) Bangladeshko zortzi bibhagetako bat da; herrialdearen hego-erdialdea hartzen du. 20.593 kilometroko eremua du, eta 2016an 40.171.000 biztanle zituen.
Barrutiak
Oharra: * azalera eta biztanleria Mymensingh dibisioa sortu eta gero.
Manex Salsamendi
Manex Salsamendi Silva (Rio Branco, Brasil, ) nafar iraupen eskiatzailea da.
Brasilgo iparraldean jaioa, zortzi urterekin iritsi zen Izabara. Han iraupen-eskia egiten hasi zen. 2021ean, 18 urte besterik ez zituela eta Brasilgo selekzioarekin, Etxaurin bizi den arren, Obertsdorfen jokatu zuten bere Munduko Txapelketa absolutuan parte hartu zuen. Hurrengo urtean, eta berriro bere brasildar herritartasunari esker, Beijingeko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.
Globicephala
Globicephala generoko zetazeoak Delphinidae familiaren parte dira. Muturrik gabeko itsas-ugaztunak dira eta pilotu-izurde edo kalderoi ere esaten zaie.
Bizkaiko golkoan, euskal kostaldean, pilotu-izurde hegaluzea ibili ohi da.
Pau-d'Arco (Pará)
Pau-d'Arco Brasilgo udalerri bat da, Pará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Lax
Lax Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ekoizpen-indar
Ekoizpen indarrak kontzeptua (alemanez: Produktivkräfte) “historiaren ikuspegi materialista” edo “materialismo historikoaren” kontzeptu nagusietako bat da. Materialismo historikoa esan zioten Friedrich Engels eta Gueorgui Plejánovek Karl Marx filosofoak giza historia ulertzeko egindako marko kontzeptualari. Materialismo historikoaren arabera, historia baldintza materialen emaitza da, eta ez giza kontzientziarena; gizarte batean dagoen bizitza materiala ekoizteko moduak, hau da, ekoizpen indarrek eta ekoizpen harremanek, determinatuko dute gizarte horren antolakuntza soziala.
“Ekoizpen indarrak” ekoizpen bitartekoen (tresneria, makinak, etab.) eta giza lan indarraren arteko konbinaketari egiten dio erreferentzia. Pentsatzen da Adam Smithen The Wealth of Nations (1776, 8.kapitulua) liburuan aipatzen den “lanaren indar produktiboak” hitzetik hartu zutela kontzeptua, naiz Friedrich List ekonomilari politiko alemanak ere aipatu The National System of Political Economy (1841) lanean.
Ekoizpen prozesuan pertsonok erabilitako indar guztiak (gorputz eta buru, tresna zein teknika, materialak, baliabideak...) barnebiltzen ditu kontzeptu honek, baita lantegi barruko lan banaketa teknikoa eta giza jakintza bera ere. Ekoizpen harreman sozialekin batera ekoizpen indarrek ekoizpen modu historiko jakin bat osatzen dute.
Ekoizpen indarrak
“L.D. Yaroshenko kamaradaren akatsak” (1952) kritikan Stalinek esan zuen ekoizpen indarrak “gizakien harremanak naturarekin” zirela, ekoizpen harremanei kontrajarriak, zeinak, bere esanetan, “ekoizpen prozesuko gizakien arteko harremanak” ziren.
Ekoizpen harremanak osatzen dituzten makina, teknika eta harreman sozialen zerrenda bat egitea baino, ekoizpen harremanen kontzeptuari ondo heltzeko zera da garrantzitsua, ulertzea historian zehar gizakiek bere ekoizteko, natura eraldatzeko, gaitasuna garatu dutela, eta haien erreprodukziorako beharrezko lan denbora murriztu dutela. Marxek horrela deskribatu zuen fenomeno hau:
Globalismo
Globalismo nazioarteko baino haratago doan kontzeptu bati buruz hitz egiteko erabiltzen den hitza da. Joseph Nye bezalako zientzialari politikoek erabiltzen dute "mundu modernoaren interkonexio guztiak ulertzeko saiakerak, eta haien azpian dauden ereduak nabarmentzeko (eta azaltzeko)". Mundu mailako sistemarekin lotzen den arren, mbeste joera batzuk deskribatzeko erabil daiteke. Globalismo kontzeptua ere erabili ohi da globalizazioaren ideologia (esanahi subjektiboak) eta globalizazio prozesuak (praktika objektiboak) bereizteko. Esanahi horrekin, globalismoa da globalizazioarekiko nazionalismoa dena nazionalitatearekiko.
Ekoizpen-indar
Ekoizpen indarrak
Aipu honek argi adierazten du ekoizpen indarren garapena funtsean lanaren produktibitatearen hazkundea dela, edo, beste hitzetan, gizarte baten gaitasuna momentu batean ondasun kopuru berbera ekoizteko lehen erabiltzen zuena baino lan gutxiagorekin.
Gizarte batek momentu historiko jakin batean duen ekoizpen indarren garapenari erreparatzeko mota ezberdineko faktoreak hartu beharko ditugu kontuan: Materialak (tresneria, makinak), intelektualak (teknologia) eta sozialak (ekoizpen harremanak). Hala ere, ekoizpen harremanek ekoizpen indarrek garapenean eragina dutela esaten badugu ere, horrek ez du esan nahi bere hortan ekoizpen harremanak ekoizpen indar direnik.
Globalismo
Definizioa
Manfred Stegerrek hainbat globalismo bereizten ditu, hala nola justiziaren globalizazioa, jihadismo globala eta merkatuaren globalizazioa. Merkatuaren globalizazioak neoliberalismoaren ideologia barne hartzen du. Esku batzuetan, globalismoa merkatuko mundialismoaren eta neoliberalismoaren ideologia bakarrera murrizteak nahastea ekarri du. Adibidez, John Ralston Saul filosofo kanadarrak neoliberalismoaren eta globalizazio neoliberalaren konplizetzat hartu zuen 2005eko The Collapse of Globalism and the Reinvention of the World liburuan. Esan zuen, indar saihestezina izan beharrean, globalizazioa kontraesankorra bihurtzen ari dela, eta herritarrak beren interes nazionalak modu positiboan eta suntsitzailean berresten ari direla.
Ekoizpen-indar
Ekoizpen indarrak eta ekoizpen harremanak
Ekoizpen indarrak ekoizpen harremanen oinarrian badaude ere, honek ez du esan nahi ekoizpen harremanek ez dutenik inolako eraginik ekoizpen indarrengan; beste modu batera esateko, gizakien arteko harreman sozialek badute gizakiaren naturaren transformazioan hein batean eragiteko gaitasuna. Adibidez, gizarte batek bere gaitasun produktiboak armagintzan inbertitzea eta garatzea erabaki dezake, baina osasungintzara bideratzea ere bai. Erabaki bata edo bestea gizakion antolaketa sozialaren araberakoa izango da, gizarte horretan lan soziala distribuitua den eraren araberakoa.
Globalismo
Definizioa
Bestalde, Joseph Nye politologo estatubatuarrak, neoliberalismoaren nazioarteko harremanen teoriaren sortzaileetako batek, orokortu egin zuen terminoa, argudiatzeko globalizazioa dela distantzia multikontinental handiak hartzen dituzten konexio-sareak bereizgarri dituen mundu baten edozein deskribapen eta azalpen; globalizazioa, berriz, globalismo-maila handitzeari edo murrizteari dagokio. Globalizazio gisa deskribatzen diren garapen ekonomiko, sozial eta kulturalei buruzko eztabaida akademikoetan sortzen eta erabiltzen da terminoaren erabilera hori. Termino hori modu espezifiko eta mugatuan erabiltzen da globalizazioaren izaera historikoari buruzko eztabaidan posizio bat deskribatzeko (hau da, globalizazioak aurrekaririk ez duen edo ez).