cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Film labur
Historia
Marrazki bizidunetako film laburrek bizitza luzeagoa izan zuten, neurri batean kostu txikiko animazio mugatuko tekniken inplementazioagatik eta telebistako animazioaren gorakadagatik. Horri esker, film laburrek antzerki-emanaldiak eta sindikazioaren ondorengo bizitza izan zituzten. Warner Brosek hainbat berrantolaketata izan zituen 1960ko hamarkadan, 1969an film laburren negozioa utzi baino lehen (film laburrak urteetan telebistan birjartzen aritu ziren garaia). MGMk Tom eta Jerryrekin jarraitu zuen (lehenengo Gene Deitch-en Europa ekialdeko film labur txiro sorta batekin, eta gero Warner Brosen ikasle ohi Chuck Jonesekin) 1967ra arte, eta Woody Woodpeckerrek 1972ra arte iraun zuen; MGMren 1940ko eta 1950eko hamarkadetako marrazki bizidunen atzean Hanna-Barbera Productions sortu zuen 1957an, batez ere telebistan zentratu zena. Pantera Arrosa marrazki bizidun erregularren azken sail laburra izan zen. 1964an hasi zen (eta, beraz, animazio mugatuaren aroan eman zuen bizitza osoa) eta 1980an amaitu zen. 1960ko hamarkadan, film labur bizidunen merkatua telebistara mugitu zen neurri handi batean, eta zeuden antzerki-film laburrak telebistara banatu ziren.
Aro garaikidea
DreamWorks Animation-ek sarritan sekuela labur bat sortzen du emanaldi nagusien edizio bereziko bideo-argitalpenetan sartzeko, eta, normalean, telebista-emanaldi berezi gisa transmititzeko besteko iraupena izaten dute. Estudioko film batzuek antzerki-film laburrak ere gehitu dituzte. [eskatutako aipamena] Warner Bros. Sarritan, bere liburutegi handiko antzinako film laburrak biltzen ditu, gaika bakarrik konektatuta, WBko film klasikoen DVD jaurtiketetan. 2010etik 2012ra, Warner Bros-ek Looney Tunesen film labur berriak ere merkaturatu zituen familiako filmen aurretik.
Phrynosoma douglassii
Phrynosoma douglassii Phrynosoma generoko animalia da. Narrastien barruko Phrynosomatidae familian sailkatuta dago.
Film labur
Aro garaikidea
Batzuetan, film laburrak betegarri gisa transmititzen dira film luze bat edo beste lan bat transmisio-ordutegi estandarrera egokitzen ez denean. ShortsTV film laburrei eskainitako lehen telebista-katea izan zen.
Hala ere, film laburrak, oro har, zinema-jaialdietako erakustaldien araberakoak izaten dira ikus-entzule kopuru batera iristeko. Film hauek Internet bidez ere banatu daitezke. Erabiltzaileek sortutako film laburren aurkezpena sustatzen duten webgune batzuek, hala nola YouTube eta Vimeok, artista eta ikusleen komunitate handiak erakarri dituzte.
Film laburrak lehen etapa tipikoa dira zinemagile berrientzat, baina aktore eta talde profesionalek, askotan, film laburrak adierazteko modu alternatibo gisa aukeratzen dituzte. Zinema amateurrak arrakasta handia izan du taldeak eskuragarriago bihurtu diren heinean.
Film laburren ekoizpen kostu baxuenek askotan esan nahi dute film laburrek gai alternatiboak bete ditzaketela aurrekontu handiagoko film luzeekin alderatuta. Era berean, teknika zinematografiko ez-konbentzionalak, hala nola pixelazioa edo elkarrizketarik gabe kontatzen diren narrazioak, maizago ikusten dira film laburretan film luzeetan baino.
Tropfest-ek munduko film laburren jaialdirik handiena dela dio. Tropfest orain Australian egiten da, Arabia, AEB. AEB eta beste toki batzuk. 1993an sortu zen Tropfest, eta sarritan, neurri batean behintzat, nazioarteko film laburren ospe berriaren erantzuletzat jotzen da. Halaber, Couch Fest Films, Shnit Worldwide Filmfestival jaialdiaren zati bat, munduko egun bakar bateko film laburren jaialdirik handiena dela adierazi zuen. [4]
Film laburrei eskainitako zinemaldi zaharrenen artean daude Clermont-Ferrandeko (Frantzia) Film Laburren Nazioarteko Jaialdia (1979tik), Tampereko (Finlandia) Zinemaldia (1969tik) eta Oberhausengo (Alemania) Film Laburren Nazioarteko Jaialdia (1954tik). Horiek guztiak dira orain arte munduko film laburren jaialdirik garrantzitsuena.
Short Film Conference (SFC) 1970etik dago film laburren munduko komunitatea batzeko irabazi-asmorik gabeko erakunde gisa. Sarea ehunka kidek osatzen dute eta
Teknologia berriak
Teknologia digitalei esker gaur egun ia edozeinek film labur bat ekoiztu dezake. Horren ondorioz benetako iraultza eman da. Film labur bat egiteko nahikoa izan daiteke smartphone bat izatea eta horrelako lehiaketak ugaritu egin dira. Internet sareak ekoizpenak zabaltzeko aukerak erraztu egin ditu. Horri esker film laburrek planteatzen zuten arazo nagusia, zabalkundearena, konpondu da.
Film laburren banaketa
Banaketa-zirkuitu tradizionaletan oso hedatuta ez dagoenez, film laburrak nolabaiteko interesa du, hala nola, jaialdi espezializatuetan (zinema edo euskarri digitalean), baita Interneten ere. Bertan web-orriak dedikatzen dira.
Azpimarratu behar da, CNC-k eta zenbait banatzailek film laburrak sustatzeko egiten duten ahalegina. Horri esker, gero eta ohikoagoa da film laburrez osatutako programazioak ikustea aretoetan. France 3-n, "Libre Court" programa film laburrei eskeinita dago 1992tik. Formatu honek, gainera, kable bidezko eta satelite bidezko telebistaren garapenari etekina ateratzen dio, hainbat kanalek film laburrak erosi eta erregularki emititzen dituztelako. Azkenik, DVD-ak film hauentzako banaketa-euskarri berri bat eskeintzen dute, beraiaei esklusiboki eskeinitako gehigarri edo DVD moduan.
Horrez gain, "Lowave" eta "Re:See" film laburren DVDak ere argitaratzen dituzte.
Augst
Augst Suitzako udalerria da. Basilea Herrialdea kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Víťazovce
Víťazovce Eslovakiako udalerri bat da, Humennéko barrutian kokatuta. 5,57 km²ko azalera du eta 306 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1545. urtekoa da.
Cordeirópolis
Cordeirópolis Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Jürgen Untermann
Jürgen Untermann (Rheinfelden, Baden-Wurtemberg, 1928ko urriaren 24a - Brauweiler, Ipar Renania-Westfalia, 2013ko otsailaren 7a), alemaniar hizkuntzalari, filologo eta epigrafista izan zen.
Biografia
Hans Kraheren eta Ulrich Schmollen ikaslea, Frankfurteko eta Tübingengo unibertsitatean ikasi zuen. Koloniako Unibertsitatean katedraduna izan zen.
Hizkuntza italikoak eta paleohispanikoak ikertu zituen, eta bereziki iberiar hizkuntza. 1994an Espainiako "Real Academia de la Historia" erakundearen kide bihurtu zen, eta 2003an "honoris causa" izendatu zuen Santiago de Compostelako uniberstitatean.
Tetsuya Enomoto
Tetsuya Enomoto (榎本 哲也, 1983ko maiatzaren 2a - ) Japoniako futbolaria da.
Cacheiras (Teo)
San Simón de Ons de Cacheiras, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Teo udalerrian dagoen parrokia bta da, Coruñako probintzian. 2018an 5.712 biztanle zituen.
Tetsuya Enomoto
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yokohama F. Marinos.
Charles Lucien Bonaparte
Charles Lucien (Carlo) Jules Laurent Bonaparte, Canino eta Musignanoko bigarren printzea, (Paris, 1803ko maiatzaren 24a – Paris, 1857ko uztailaren 29a) frantziar naturalista eta ornitologoa izan zen.
Biografia
Gurasoak Lucien Bonaparte eta Alexandrine de Bleschamp zituen, beraz, Napoleonen iloba izan zen. Italian gaztaroan bizi eta gero, 1822an Bruselan Zenaida bere lehengusina ezkondu eta Joseph Bonaparterekin batera joan ziren Estatu Batuetara. Bertan ornitologiari ekin zion.
Urbina Basabe
Urbina Basabe Arabako mendebaldeko herri bat da, Kuartangoko udalerrikoa.
Dasyatis thetidis
Dasyatis thetidis Dasyatis generoko animalia da. Arrainen barruko Dasyatidae familian sailkatzen da.
Bubendorf
Bubendorf Suitzako udalerria da. Basilea Herrialdea kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Norvegiako futbol liga
Norvegiako futbol liga (norvegieraz Eliteserien), Norvegian jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. 16 taldek osatzen dute liga, hauetatik dozena erdi bat Oslo hiriburuaren ingurukoak dira. Garaipen gehien lortu dituen taldea ordea Rosenborg BK da, Trondheim hirikoa, 26 liga lortu dituena. Negu gogorraren eraginez, Liga martxoan hasi eta azaroan bukatu ohi da.
Bubendorf
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Norvegiako futbol liga
Historia
Lehenengo ekitaldia 1937-38 urtean izan zuen, hala ere Bigarren Mundu Gerraren erruz aurretik bi liga baino ez ziren jokatu, biak Fredrikstad FK irabazi zituen. Bigarren Mundu Gerran alemaniarrek okupatu zuten herrialdea eta 1947 arte ez zitzaion berriz ekin lehiaketari. 1961 arte bi taldetan zatiturik egon zen liga eta bakoitzeko txapeldunek final handia jokatzen zuten irabazlea erabakitzeko. Hasierako hamarkada hauetan Fredrikstad FK izan zen talde indartsuena, 9 liga irabazi zituen eta.
Duncan Scott (igerilaria)
Duncan William MacNaughton Scott (Glasgow, Eskozia (Erresuma Batua), 1997eko maiatzaren 6a) igeriketan aritzen den kirolari britainiarra da.
Norvegiako futbol liga
Historia
1963an taldeak bateratu eta liga sistema berriari ekin zitzaion ''1. divisjon'' (lehen maila) izenarekin. Ordutik aurrera Rosenborg BK izan zen talde nagusia, 22 liga irabazteraino, 1992 eta 2004 artean gainera 13 ekitaldi irabazi zituen jarraian.
Duncan Scott (igerilaria)
Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), bi domina eskuratu zituen: 4x200 m estilo libreko erreleboan, Erresuma Batuko taldearekin, zilarrezkoa, 7.03,13ko denborarekin, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 7.00,66ko denborarekin) eta Japoniakoaren (brontzezkoa, 7.03,50ekoarekin) aurretik sailkatuz. Honako hauek osatu zuten taldea: Robbie Renwick, Dan Wallace, James Guy, Duncan Scott eta Stephen Milne-k. 4x100 m lau-estiloko erreleboan, Erresuma Batuko taldearekin, zilarrezkoa, berriro, 3.29,24ko denborarekin, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 3.27,95eko denborarekin) eta Australiakoaren aurretik (brontzezkoa, 3.29,93koarekin) sailkatuz. Honako hauek osatu zuten taldea: Chris Walker-Hebborn, Adam Peaty, James Guy eta Duncan Scott-ek.
Norvegiako futbol liga
Historia
Aipatzekoa da 1972 arte Norvegia iparraldeko taldeek ez zutela ligan parte hartzeko aukerarik izan. Gaur egun zirkulu polar artikoz gaineko talde bakarra ari da, Tromsø IL.
Les Lèves-et-Thoumeyragues
Les Lèves-et-Thoumeyragues Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ecquevilly
Ecquevilly Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Les Lèves-et-Thoumeyragues
Biztanleria
2007an Les Lèves-et-Thoumeyragues udalerrian erroldatutako biztanleak 534 ziren. Familiak 222 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 83 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 71 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ecquevilly
Biztanleria
2007an Ecquevilly udalerrian erroldatutako biztanleak 4.253 ziren. Familiak 1.507 ziren, horien artean 337 pertsona bakarrekoak ziren (183 bakarrik bizi ziren gizonak eta 154 bakarrik bizi ziren emakumeak), 419 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 631 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 120 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Les Lèves-et-Thoumeyragues
Etxebizitza
2007an 298 etxebizitza zeuden, 234 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 296etxeak ziren. 234 etxebizitza nagusietatik 178 bere jabearen bizilekua ziren, 43 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 67 etxek lau zituzten eta 125 etxek bost zituzten. 186 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 112 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 101 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ecquevilly
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Les Lèves-et-Thoumeyragues
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 319 ziren, horien artean 228 aktiboak ziren eta 91 inaktiboak ziren. 228 pertsona aktiboetatik 203 lanean zeuden (114 gizon eta 89 emakume) eta 26 langabezian zeuden (7 gizon eta 19 emakume). 91 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ecquevilly
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Les Lèves-et-Thoumeyragues
Diru sarrerak
2009an Les Lèves-et-Thoumeyragues udalerrian 238 unitate fiskal zeuden, 545,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.036 euro zen.
Milion
Eraikina
Milioiaren eraikinak kupula bat zuen, lau arku handiren gainean altxatuta. Hainbat estatua eta pinturekin apainduta zegoen. Konstantinoplaren konkistan otomandarrek, 1453an, errespetatu zuten, baina XVI. mendearen hasieran desagertuta zegoen. 1960ko hamarkadan egindako indusketetan, inguruko etxeen azpian eraikinaren zati batzuk aurkitu zituzten.
Mister Fantastic
Mister Fantastic edo Reed Richards, euskaraz Jaun Izugarria, Lau Izugarriak superheroi taldeko kideetako bat eta burua da. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz The Fantastic Four aldizkariaren 1. zenbakian agertu zen (1961). Lanbidez zientzialaria da. Ingeniaritza airespazial, mekaniko, kimiko eta elektrikoan masterra du, eta fisika eta giza eta estralurtarren biologiari buruzko ezagutza sakonak ditu. Invisible Woman superheroiaren senarra da.
Bere ahalmenak honakoak dira: adimen pribilegiatua; erabateko elastizitatea, moldagarritasuna eta erresistentzia; eraso fisiko gehinekiko eta elektrizitatearekiko erresistentzia; ahalmen psikikoekiko inmunitate birtuala.
Zinema
Zineman Alex Hyde-White, Ioan Gruffudd eta Miles Teller aktoreek antzeztu dute.
Joxe Mitxelena Arsuaga
Joxe Mitxelena Arsuaga, (Oiartzun, 1932ko azaroaren 21a - ) euskal txirrindularia izan zen, 1951 eta 1960 artean profesionala izan zena. 9 garaipen lortu zituen.
Jose Francisco eta Agustin anaiak txirrindulari profesionalak ere baziren.
Leopoldo Roberto Markovsky
Leopoldo Roberto Markovsky, Léo (1983ko abuztuaren 29a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Palmeiras.
Joxe Mitxelena Arsuaga
Ibilbidea
Behin hartu zuen parte Espainiako Vueltan, 1957an hain zuzen ere non 31. postua lortu zuen.
Errepidean ez ezik ziklo-krossean ere aritu zuen. Azken modalitate honetan hirutan lortu zituen Espainiako Ziklo-Kross Txapelketak.
Ardoaren historia
Ardoaren historia historiaurrean hasten da. Ardoa ren ebidentzia arkeologiko zaharrena Txinan (Ka 7000. urtean) aurkitu da,  baita Georgian (K.a. 6000),  Iranen (c. 5000 Ka),  Grezian (K.a. 4500) eta Sizilian (K.a. 4000) ere. Ardoaren ekoizpenaren ebidentzia zaharrena Armenian aurkitu da (K.a. 4100).
Ardoak sortutako kontzientzia aldaketa erlijiosotzat jo izan da hasieratik. Antzinako greziarrek Dioniso edo Baco gurtzen zuten eta Antzinako Erromatarrek gurtza honekin jarraitu zuten. Errituetan ardoa edatea praktika judutarra izan da garai biblikoetatik, eta Jesus en Azken Afaria gogorarazteko eukaristiaren parte bezala, hare eta garrantzitsuagoa bihurtu zen eliza kristau arentzat. Nahiz eta Islamak ardoaren produkzioa edo kontsumoa debekatzen duen, Urrezko Garaian, Jabir ibn Hayyan bezelako alkimistak ardoaren destilazioan aitzindari bihurtu ziren, medikuntzan eta industrian erabiltzeko helburuarekin, esate baterako, perfume ekoizpenerako.
Ardoaren ekoizpena eta kontsumoa handitu egin zen, XV. mendetik aurrera Europa ko hedapenarekin batera izugarri haziz. Nahiz eta XIX. mende amaierako filoxera infekzioak suntsitzaileak izan, zientzia eta teknologia modernoak egokitu ziren eta ardoaren ekoizpen industriala eta kontsumoa mundu osoan zehar ematen dira.
Ligneyrac
Ligneyrac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Ardoaren historia
Historiaurrea
Ardoaren jatorria lehen idazkiak baino lehenagokoa da, eta arkeologia modernoa ez da oraindik adostasun batera iritsi mahatsondo basatien lehenengo laboratzeari buruz. Hasierako gizakiek fruituak hartzeko zuhaitzak igotzen zituztela suposatu da, eta haien zapore gozoa gustoko zutenez, biltzen hasi ziren. Hartzidura martxan jarrita egun batzuk igaro ondoren, edozein edukiontziren hondoko zuku alkohol gutxiko ardoa ekoizten hasiko litzateke. Teoria honen arabera, gauzak aldatu egin ziren k.a. 10.000-8000 urte inguruan, gizakien bizimoduak nomada izatetik sedentarismorako trantsizioa egin zuenean, nekazaritza eta ardoaren etxekotzea ekarri baitzuen.
Ligneyrac
Biztanleria
2007an Ligneyrac udalerrian erroldatutako biztanleak 296 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 169 etxebizitza zeuden, 114 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 48 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 164 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 114 etxebizitza nagusietatik 99 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 70 etxek bost zituzten. 97 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 45 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ardoaren historia
Historiaurrea
Mahatsondo basatiak Armenian, Georgian, Azerbaijanen, iparraldeko Levanten, kostaldeko eta hego-ekialdeko Turkian eta Iran iparraldean hazten dira. Vitis vinifera landarearen Sylvestris subespezie honen (ardoaren mahats modernoaren, vitus viniferaren arbasoa) zukua hartzitzea errazagoa bihurtuko litzateke Neolitoan zeramika garatu zenean, k. a. 11.000 urte inguruan. Aurkitutako lehenengo frogak, ordea, hainbat milurte ondorengokoak dira.
Ligneyrac
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 196 ziren, horien artean 111 aktiboak ziren eta 85 inaktiboak ziren. 111 pertsona aktiboetatik 108 lanean zeuden (60 gizon eta 48 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 85 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ligneyrac udalerrian 111 unitate fiskal zeuden, 250,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.391 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina eta 3 iturginak.
Ardoaren historia
Ezagutzen den upategi zaharrena
Haziak Vitis vinifera ziren, oraindik ere ardoa egiteko erabiltzen den mahatsa. Haitzuloaren aztarnak k.a. 4000 urte ingurukoak dira. - konparagarriak diren beste ardo aztarnak baino 900 urte lehenagokoak, egipziar hilobietan aurkitutakoak.
Ligneyrac
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra arropa denda bat zen.
2000. urtean Ligneyrac udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 696 hektarea erabiltzen.
Ardoaren historia
Ezagutzen den upategi zaharrena
CNN k hau idatzi zuen: "Ahaztu Frantzia. Dirudienez, ardoaren benetako jaioterria Armeniako haitzulo batean egon daiteke".
Ligneyrac
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Wazemank (telebista saioa)
Wazemank ETB 1eko umorezko telebista-saioa zen. Besteak beste, Anjel Alkain, Ainere Tolosa, Jon Iraola, Mikel Pagadizabal, Iñake Irastorza, Ana Elordi, Mikel Laskurain, Egoitz Lasa, Ixabel Agirresarobe, Asier Sota, Anartz Zuazua eta Aitor Gabilondo aktoreek parte hartzen zuten Wazemank-en.
Ardoaren historia
Ezagutzen den upategi zaharrena
Pertsia ko ardoaren fama oso ezaguna zen Antzinaroan. Persepoliseko Apadana Jauregiko erliebeek Pertsiar inperioak konkistatutako lurraldeetako soldaduak erakusten dituzte Pertsiako erregeari opariak eginez. Etxekotutako mahatsak Ekialde Hurbilean ugariak izan ziren Brontze Aroa ren hasieratik, k. a. 3200 urtetik. Sumerian eta Egipton k.a. 3. milurtean ardoa egiten zenaren ebidentzia ugaria ere badago.
Phrynosoma hernandesi
Phrynosoma hernandesi Phrynosoma generoko animalia da. Narrastien barruko Phrynosomatidae familian sailkatuta dago.
Eric Arturo Delvalle
Eric Arturo Delvalle (Panama Hiria, 1937ko otsailaren 2a - Cleveland, 2015eko urriaren 2a) Panamako presidentea izan zen 1985etik 1988ra.
Omowunmi Sadik
Karrera
Ikerketarako Kontseilu Nazionalak doktoratu ondoko beka bat eman zion AEBko Ingurumena Babesteko Agentzian 1994tik 1996ra ikertzaile gisa. Gero, kimikako irakasle laguntzaile lanpostua onartu zuen Binghamtoneko Unibertsitatean, New Yorken. 2002an irakasle elkartua izan zen eta 2005ean irakasle titularra. Une horretan, Sentsore Aurreratuen eta Ingurumen Sistemen Zentroko (CASE) zuzendari ere izan zen Binghamtonen. Itsas Ikerketako Laborategietan, Cornelleko Unibertsitatean eta Harvardeko Unibertsitatean aritu da fakultateak bisitatzen.
Eric Arturo Delvalle
Familia judu batean jaio zen eta Max Delvalle Panamako presidentearen iloba izan zen. Alderdi Errepublikanoaren sortzaileetako bat izan zen beste judu batzuekin batera. 1984an, lehendakariorde izateko aurkeztu zen hauteskundeetara. Nicolás Ardito Barlettak irabazi zituen hauteskunde polemikoak, militarren babesarekin, eta Delvalle izan zen presidenteordea, nahiz eta herrialdeko botere eraginkorra Manuel Antonio Noriega jeneralak zuen.
Noriegak 1985eko irailean dimititzera behartu zuen Ardito eta Delvallek presidente kargua hartu zuen. Delvalle militarren eta oposizioaren artean bitartekari lanak egiten saiatu zen. 1988an Noriegari armadako agintea kentzen saiatu zen. Noriegak ez zuen kargugabetzea onartu eta Manuel Solis Palma izendatu zuen presidente. Delvalle Estatu Batuetara erbesteratu eta han hil zen.
Baume-les-Messieurs
Biztanleria
2007an Baume-les-Messieurs udalerrian erroldatutako biztanleak 196 ziren. Familiak 92 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Johann Friedrich Gmelin
Johann Friedrich Gmelin (Tübingen, 1748ko abuztuaren 8a – Göttingen, 1804ko azaroaren 1a) alemaniar naturalista, botaniko, entomologo eta malakologoa izan zen.
Omowunmi Sadik
Karrera
Sadik Royal Society of Chemistryko (2010etik) eta Ingeniaritza Mediko eta Biologikoko Institutu Amerikarreko (2012tik) kide hautatua da. American Chemical Societyko kide ere bada. Enpresa Ingurumena Babesteko Agentziarekin eta Zientzia Fundazio Nazionalarekin elkarlanean ari da, eta Osasunaren Institutu Nazionalen Instrumentazioari eta Garapenari buruzko Japoniako ikerketa-taldean parte hartu du. Nazioarteko lankidetzetan parte hartzen du UNESCOk Bukaresten duen Biodinamikako Nazioarteko Zentroarekin, Errumaniarekin, Turkian dagoen Kuegeo Unibertsitatearekin eta Japoniako Unibertsitatearekin.
Baume-les-Messieurs
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 156 etxebizitza zeuden, 93 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 62 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 140 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 93 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 77 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 43 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Johann Friedrich Gmelin
Biografia
Philipp Friedrich Gmelin bere aitaren zuzendaritzapean, Tübingengo Unibertsitatean ikasi zuen medikuntza eta bertan bilakatu zen irakasle laguntzaile 1769an. Lau urte geroago Göttingengo Unibertsitatean irakasle bihurtu zen.
Fátimako Ama Birjina
Fátimako Ama Birjina (Nossa Senhora de Fátima, ofizialki Nossa Sehora do Rosário de Fátima) Erromako Eliza Katolikoak bedeinkatutako Ama Birjina bat da, 1917an Fátimako Cova da Irian hiru haurri gertatutako Ama Birjinaren agerraldian oinarritua. Hiru umeak Lúcia Santos eta haren lehengusu Jacinta eta Francisco Marto ziren.
Baume-les-Messieurs
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Knox konderria (Texas)
Knox konderria (Knox County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Benjamin da. 2010eko zentsuaren arabera 3,719 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Tortura (Kuartango)
Tortura Arabako mendebaldeko herri bat da, Kuartango udalerrikoa. Badaiako mendilerroan dago, Pikatxo mendiaren magalean, 631 metroko garaieran. 2011. urtean, 3 biztanle baino ez zituen. Egungo hirigunea San Andres elizak, hari atxikitako hilerriak eta bi etxek osatzen dute.
Cisticola exilis
Cisticola exilis Cisticola generoko animalia da. Hegaztien barruko Cisticolidae familian sailkatua dago.
Baume-les-Messieurs
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 121 ziren, horien artean 85 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 85 pertsona aktiboetatik 82 lanean zeuden (49 gizon eta 33 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Baume-les-Messieurs udalerrian 87 unitate fiskal zeuden, 175 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.171 euro zen.
Incana incana
Incana incana Incana generoko animalia da. Hegaztien barruko Cisticolidae familian sailkatua dago.
Schizothorax dulongensis
Schizothorax dulongensis Schizothorax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Tortura (Kuartango)
Herri gainean, Badaiako mendilerroan, mendebaldeko magalean, Tobako iturburua dago. Euri asko egiten duenean, ur-jauzi ikusgarria eratzen du. Inguruko nekazariek diotenez, hazia landatzen hasteko garaia iritsi izanaren seinale da, lurrak nahiko ura duela adierazten baitu. Iturburuagatik, bertakoei toberos esaten diete.
Film labur
Film laburren banaketa
"Yellow Now Editions"-ek 2004an argitaratu zen Frantziako film laburren entziklopedia.
Tortura (Kuartango)
San Andres eliza erromanikoa
Nabarmentzekoa da sarrerako ateko burdineria. Sarreraren ezkerreko aldean, kanpai horma du, bi begikoa, Kuartangoko haranean ohikoa denez.
Aldameneko hilerrian, hormari atxikita, hilarri diskoidal bat dago.
Yeoman
Yeoman (pluralez Yeomen) euren lurrak lantzen zituzten nekazariak izendatzeko ingelesezko izandepan bat zen. Historikoki, Ingalaterrako Erdi Aro eta Aro Modernoko klase egituran yeoman hauek lurjabe edo gentry mailaren azpitik zeuden, halere ekonomia maila ona eta politika eskubideez ere gozatu ahal zuen. Gerora, izendapen hau lurjabe txiki eta maizterrak izendatzeko erabiltzera pasa zen. Zaindariak eta menpeko funtzionarioak izendatzeko ere erabilia izan zen.
Ecquevilly
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.857 ziren, horien artean 2.074 aktiboak ziren eta 783 inaktiboak ziren. 2.074 pertsona aktiboetatik 1.870 lanean zeuden (968 gizon eta 902 emakume) eta 204 langabezian zeuden (112 gizon eta 92 emakume). 783 pertsona inaktiboetatik 227 erretiraturik zeuden, 305 ikasten zeuden eta 251 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Film labur
Terminoa
Ohikoa da "film labur"-aren ordez laburmetraia terminoa erabiltzea, baina Euskaltzaindia k ez du bigarrena onartzen eta kalko oker gisa kategorizatuta dauka formula hori euskara batuaren hiztegian.
Kimuak
Euskal Herrian egindako kalitatezko film laburrak promozionatzeko, eta zinema ekoizpena laguntzeko programa publikoa da. Euskadiko Filmategiak, Etxepare Institutuak eta Eusko Jaurlaritzak bultatzen dute. Aukeratuek diru saria jasotzen dute, sariak ospe handia dauka euskal zineman.
Urtero otsailean irekitzen da izen ematea, eta ekainerako jakitera ematen dira urteko hautatuak. Film laburren bilduma horrekin hainbat emanaldi antolatzen dira munduan zehar.
Programan horretako aukeratuak izan dira, besteak beste: Asier Altuna, Paul Urkijo, Iban del Campo, Koldo Almandoz, Jose Mari Goenaga, Aitor Arregi, Izibene Oñederra, Ainhoa Gutierrez del Pozo... zinemagileak.
Laburbira
Euskaltzaleen Topaguneak antolatzen duen euskarazko film laburren zirkuitoa da. Urtero antolatzen da, lehiaketa bidez film laburrak aurkezten dira eta hautatuak hainbat herrietako aretoetan aurkezten dira. Ohikoena emanaldia tokian tokiko euskara elkarteek bultzatzea da.
Kleberg konderria (Texas)
Kleberg konderria (Kleberg County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kingsville da. 2010eko zentsuaren arabera 32,061 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Kleberg konderriak 282,362 kilometro koadro ditu. Horietatik 54,104 ura dira. Beste 228,258 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,35 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 32,061 pertsonetatik 29,974 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 22,495 dira. 1,070 beltzak edo afroamerikarrak. 51 amerikar natiboak ziren eta 26 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 715 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 28 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 197 pertsonek kokatzen zuten.
Antzandobi kaskagorri
Kankanotea edo antzandobi kaskagorria (Lanius senator) laniidae familiako hegazti paseriformea da, hegoaldeko Europan, Ekialde Ertainean eta ipar-mendebaldeko Afrikan bizi dena.
Itxura bereziko txoria da antzandobi kaskagorria, izenak berak dioen bezala, burualde eta garondo gorria baititu. Ezaugarri honek identifikazioa oso erraza bihurtzen du. Espezie migratzailea da eta Euskal Herrian hegoaldean soilik egiten du habia. Euskal Herrian aurki daitekeen hiru antzandobi espezietako bat da. Bere generokidea den antzandobi handia baino apur bat txikiagoa da eta banaketa askoz ere mugatuagoa du, Mediterraneo inguruan besterik ez baita aurkitzen.
Deskribapena
Tamaina txiki-ertaineko txori paseriformea da kankanotea, 19 zentimetroko luzera izatera iritsi daitekeena eta 40 gramo inguruko pisua izaten duena.
Espezie honen ezaugarri morfologikorik bereizgarriena burualde eta garondo gorriztak dira. Begiak antifaz beltz batek zeharkatzen dizkio eta mokoa iluna eta apur bat behera okertua izan ohi da. Paparra eta sabelaldea ia zuriak dira eta gorutzaren alde dortsala, berriz, iluna. Luma eskapularrak zuriak dira eta hainbat arraun-lumak ertz zuria izan ohi dute. araldian arrek orban zuri txikiak izaten dute kopetan, moko gainean eta begien atzean. Emeen lumaiaren tonuak apalagoak dira, eta lumek eta mokoak beltzak beharrean, kolore marroi edo arrea izan ohi dute. Araldian arren eta emeen itxura berdintsuagoa da, emeen lumen koloreak deigarriago bihurtzen baitira. Gazteek kolore arre-marroia izaten dute, hegoetan marra beltzak dituzten xingola zuriekin. Gorputzaren behealdea argiafoa da eta pikor arreak nabari ohi dira. Begien inguruko gunea, berriz, ilunagoa da.
Lumaiari dagokionez, arraun-lumetan 10 primario, 6 sekundario eta 3 tertziario izaten dituzte. Lema-lumak berriz 12 izaten dira, hegazti gehienetan bezala. Araldi aurreko lumaia-aldaketa partzial eta aralde osteko muda orokor bana egin ohi dituzte.
Kankanoteak lau azpiespezie ditu:
Banaketa
Eskualde paleartikoaren hego-mendebaldean dago, Mediterraneo itsasoaren inguruan, Egipton salbu. Iberiar penintsula osoan aurki daitezke, goi mendietan eta isurialde kantauriarrean salbu. Euskal Herrian, ondorioz, hego isurialdera mugatzen da banaketa eta Arabako lautadan habia gutxi batzuk behatu diren arren, gehienak Arabako Errioxan eta Nafarroako isurialde mediterraneoan bizi dira. Hala ere, isurialde kantauriarrean behatu dira zenbait ale. Guztira 300 bikote inguru estimatzen dira.
Habitata
Baso mediterraneoko espezie tipikoa da, eta banaketa nahiko homogeneoa duela esan daiteke. Baso irekiak, soroak, dehesak, ipurudiak, ilarako basoak eta sastraka-guneak atsegin ditu. Bere presentzia prezipitazio altuekiko, zuhaitz finen dentsitate altuekiko eta konifero-basoekiko alderantziz proportzionala da. Habiaren inguruan belardiak eta zuhaiztiak izatea ezinbestekoa da espezie honentzat, bertan ehizatzen baititu harrapakinak, eta ondorioz, gune deforestatuetan falta da. Era berean, aipaturiko faktoreen ondorioz, 1.500 metroko altueratik gora ez da antzandobi kaskagorririk aurkitu.
Elikadura
Tamaina handiko artropodoetaz elikatzen den hegaztia da: matxinsaltoak, kakalardoak, tximeletak, armiarmak... Zenbait kasutan ornodun txikiak jaten ere behatu dira. Antzandobi handiak bezala, behar dituenak baino harrapakin gehiago ehizatuz gero, egitura puntazorrotzetan eskegita uzten ditu, adarretan edo alanbrezko hesietan, esaterako.
Wazemank (telebista saioa)
2007ko udazkenetik aurrera, Noaua! saioak ordezkatu zuen. Bertan goian aipatutako aktore gehienek parte hartzen dute.
2009ko bigarren erditik aurrera saioko tarte batzuk gaztelaniaz ematen hasi ziren, Jose Luis Kortaren imitazioa eta Goardia Zibilen tartea esaterako.
Sketch-etako atalak
Wazemank saioan egindako sketch-etako atal nagusiak:
EITB-ko saioen imitazioak:
Pertsonaiak
Wazemank saioan egindako pertsonaien parodiak
Hulha Negra
Hulha Negra Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Ardoaren historia
Mitoak
Badira mito etologiko asko, lehen mahastizaintzaren eta ardoaren hartziduraren inguruan.
Biblia ko Hasiera liburuak ardoaren ekoizpena lehen aldiz Uholde Handia ren ondoren aipatzen du, Noe bere semeei mozkor azaltzen zaienean.
Greziar mitologiak Dionisor en haurtzaroa eta bertako mahastizaintzaren aurkikuntza Nysa mendian kokatzen du, fikziozko toki ez finkoa. Hala ere, Dionisok Anatolia ko herriei praktika irakatsi zien eta horregatik, ardoaren jainko bihurtuz saritu zuten.
Persiar kondairan, Jamshid erregeak andere bat harem etik bota zuen, anderea desgrazian utziz eta bere buruaz beste egitea pentsatzen. Erregeren biltegiara zihoalarik, emakumeak "pozoia" idatzia zuen pote bat aurkitu zuen, baztertutako mahatsak zituena eta edanezintzat sailkatua zegoena. Hartzitutako ardoa edan ondoren, bere izpirituak altxatu zirela nabaritu zuen. Bere aurkikuntza erregeari erakutsi zion. Erregea edari berriarekin hainbeste maintemindu zen, ze emakumea berriz onartzeaz gain, Persepolisen hazten zen mahats guztia ardogintzara bideratuko zela erabaki zuen.
Antzinako Egipto
Ardoak eginkizun garrantzitsu bat izan zuen Antzinako Egiptoko zeremonietan. Nilo ibaiaren deltan ardo-industria indartsu bat ezarri zen, k. a. 3000. urte inguruan mahatsaren laborantza Levantetik Egiptora iritsi ostean. Industria hau ziurrenik Brontze Aroa ren hasieran Egipto eta Kanaan arteko merkataritzaren emaitza izan zen, gutxienez k. a. 27. mendean hasita, Inperio Zaharraren hasieran. Hilobi-hormetako ardogintza irudiak, eta hauekin batera zeuden eskaintza zerrendak, ardoa deltako mahastietan egiten zela baieztatzen dute. Inperio Zaharraren amaieran, 5 ardo ezberdinek osatzen zuten ondorengo bizitzarako eraman beharreko multzo kanoniko bat osatzen zuten. Ziurrenik denak deltan sortuak ziren.
Antzinako Egipton ardoa nagusiki gorria zen. Odolarekin duen antzekotasuna dela eta, sineskeria handiak inguratzen zuen ardoa edatea egiptoar kulturan. Shedeh, Antzinako Egiptoko edari preziatuena, gaur egun ardo gorri bat zela ezagutzen da, eta ez mingranondoetatik hartzitutako edari bat, aldez aurretik uste zen bezala. Plutarko ren Moralia ren arabera, Psametiko I.a ren aurretik, faraoiek ez zuten ardoa edaten eta ez zieten ezta ere jainkoei eskaintzen "jainkoen aurka borrokatu zirenen odola zela uste zutelako, eta erori eta lurrarekin nahastu zirenean, mahastiak sortu ziren”. Honengatik uste zen mozkortzea k "gizonak bere zentzuetatik atera eta ero bihurtzen ditu, haien arbasoen odolez beteak baitaude".
Tutankamon en hilobiko bost buztineko anforen hondakinak, ordea, ardo zuria renak direla ikertu da. Beraz, ardo mota hau ere egiptoarrentzat eskuragarri zegoen, bertan sortzen ez bazuten, bai gutxienez merkataritza bidez.
Fenizia
Ekialdeko zonaldeetako ardogintzaren jakintzaren jasotzaileak izanik, feniziarrak instrumentalak izan ziren ardoa, mahatsak eta ardogintzaren teknologia Mediterraneoan zehar zabaltzerakoan, haien merkataritza sare zabalari esker. Ardoa garraiatzeko anforak erabiltzen zituzten eta teknika hau beste leku askotan kopiatu zuten. Feniziarrek banatutako mahats barietateak garrantzitsuak izan ziren Erromako eta Greziako ardo-industrien garapenean.
Gerra Punikoak biziraun zituen Kartagotarren errezeta bakarra Mago k eman zuen bat izan zen, passum izeneko mahats ardo bat egiteko. Geroago Erroman ere ezaguna bihurtu zen.
Antzinako Grezia
Ardoaren kultura modernoaren zati handi bat antzinako greziarren praktiketatik dator. Mahastiak Minoako eta Mizenasgo kulturen aurretik ezarri ziren. Grezia modernoan hazten diren mahats asko bertan hazten dira esklusiboki eta antzinatik hazi diren barietateen antzeko edo berdinak dira. Izan ere, Grezia modernoko ardorik ezagunena, retsina izeneko ardo zuri biziki aromatikoa, ardo upelak zuhaitzen erretxinarekin estaltzeko antzinako praktikatik eratorri dela uste da, ardoari zapore berezia ematen diona.
"Ardoaren Festa" (Me-tu-wo Ne-wo) Mizeoko Greziako jaialdi bat zen "Ardo Berriaren hilabetea" ospatzeko. Zenbait antzinako iturriek, hala nola, Plinio Zaharra erromatarrak, ardoa egiteko antzinako greziar metodoa deskribatzen dute: partzialki deshidratatutako igeltsua erabiltzea hartziduraren aurretik eta kare motaren bat ondoren, ardoaren azidotasuna murrizteko. Teofrasto greziarrak ardogintza greziarraren alderdi honen deskribapen zaharrena ematen du.
Homero ren mitologian, ardoa "nahasketa ontzietan" zerbitzatzen ohi da, egoera diluitu gabean kontsumitu baino. Dionisori, festaren eta ardoaren jainko grekoari, sarritan Homeroren eta Esopo ren lanetan aipatua, batzuetan Acratophorus epitetoa ematen zitzaion, "nahastu gabeko ardoaren emailea". Homerok maiz "itsaso ardo iluna" (οἶνωψ πόντος, oīnōps póntos) aipatzen du: greziar zeru urdinaren azpian, Egeo itsasoa txalupa baten gainetik ikusita more ilun kolorekoa dela dirudi.
Izen bereziko ardo baten lehen erreferentzia k.a. 7. mendean Alcman poeta lirikoak egindakoa da, Denthis bat goraipatzen duena. Ardo hau Mesenia ko Taigete mendiaren mendebaldeko anthosmias bat da ("lore usainduna"). Chian ezartzen da lehen ardo beltz bezala, nahiz eta greziarrek "ardo ilun" bezala ezagutzen zuten. Coan ardoa itsasoko urarekin nahasten zen eta bere gazitasuna famatua zen. Pramnian edo Lesboseko ardoa ere famatuak izan zen. Aristoteles ek Lemnos ardoa aipatzen du, gaur egungo Limnio barietatearen antzekoa izan daitekeena: ardo gorri bat, oregano eta ezkai aroma batekin. Hala bada, Limnio da gaur egun oraindik ere laboratzen den ardo barietate zaharrena.
Grezian, ardoa bezalako alkoholak ez ziren bere gailurrean bihurtu ziren “diru landaketa” aberatsak izatera iritsi. Hala ere, mahastizaintzaren garrantzia eskari ekonomikoarekin igoerarekin batera igotzen joan zen heinean, alkoholaren kontsumoa hurrengo urteetan ere handitu zen. Greziarrek ardoaren produkzioa eskualde osoan hazkunde ekonomikoa sortzeko eta zabaltzeko modu gisa ikusi zuten. Greziako ardoa oso zabaldua eta esportatua izan zen Mediterraneo osoan zehar, greziar estetika eta artearen zuten anforak zonalde osoan aurkitu baitira. Greziarrek Egipton ardoaren lehen agepenarekin ere lotura izan dezakete. V. vinifera mahatsondoa sartu zuten bertara eta gaur egungo Italia, Sizilia, hegoaldeko Frantzian, eta Espainian zituzten kolonia ugarietan ardoa egin zuten.
Antzinako Txina
K.a. 7000. urte inguruan mahats basatiak edari alkoholdunak ekoizteko erabiltzen zirela Jiahu aztarnategian frogatu da. Bestalde, beste ikerlan batzuek adierazi dute: "Era berean, Txinan k. a. 7000. urte inguruan beste edari alkoholdunen ekoizpenaren froga ugari daude, hala nola arroza eta mahats-ardoa, garagardoa eta likore ezberdinak, baijiua barne" Horrez gain, Hames irakaslearen ikerketak adierazi zuen: "Lehen ardoa, edo likore hartzitua, Txinatik etorri zen, Ekialde Hurbileko lehen alkoholak baino hainbat milurte lehenago. Arkeologoek arroz eta mahats ardodun aztarnak dituzten zeramika-zatiak aurkitu dituzte Henan probintziako Jianhu herrixkan k. a. 7000. urtekoak."
Arkeologoek vitis thunbergii eta vitis filifolia bezalako jatorrizko "mendiko mahatsen" produkzioa aurkitu dute k.a. 1000. urte inguruan. Garagardoaren ekoizpena Han dinastiaren garaian desagertua zegoen hein handi batean, artatxikitik, arrozetik eta beste ale batzuetatik hartzitutako edari indartsuagoen alde. Huangjiu hauek maiz "ardo" gisa itzuliak izan diren arren, normalean alkohol kantitatea % 20koa izaten dute eta mahats ardotik (葡萄酒) ezberdintzen dituzte Txinan.
K.a. II. mendean zehar, Zhang Qian ek mendebaldeko eskualdeetan (gaur egungo Xinjiang) egindako esplorazioek Alexandro ren inperioaren oinordeko estatu helenikoetara iritsi ziren: Dayuan, Baktria eta Indo-Greziar Erresuma. Honek mahastiak Asia Erdialdera eraman zituen eta merkataritzak Txinara vitis viniferaren mahatsekin ekoiztutako lehenengo ardoa iristea ahalbidetu zuen.
Ahedo de Angulo
Ahedo de Angulo, lehen Hayedo de Angulo deitua, Mena Haraneko herria da, Burgosko probintzian. Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, 2013an 2 biztanle zituen.
Ardoaren historia
Antzinako Persia
Herodotok, Antzinako Pertsiarren (batez ere, Ponto koen) kulturari buruz idazten duenean, ardoa "oso gustukoa" dutela eta kantitate handitan edaten dutela nabarmendu zuen.
Ahedo de Angulo
Valle de Angulon dagoen herri hau Villasana de Mena eta Artziniega arteko errepidearen erdibidean dago.
Ardoaren historia
Erromatar inperioa
Erromatar Inperioa k eragin handia izan zuen mahastizaintzaren eta enologiaren aldamenean. Ardoa dieta erromatarren parte izan zen eta ardogintza negozio zehatz bihurtu zen. Europako mendebaldeko gaur egungo ardo-ekoizpen eskualde nagusi gehienak Erromatar Inperioaren garaian ezarri ziren. Erromatar Inperioan zehar, gizarte-arauak alkohola ren produkzioa handitzearekin batera aldatzen hasi ziren. Beste ikerketa batzuek erromatarren artean mozkortzea eta benetako alkoholismoak k. a. I. mendean hasi zirela iradokitzen dute, eta k. o. I. mendean goia jo zutela. Mahastizaintza hainbeste zabaldu zen, Domiziano enperadoreak existitzen diren lehen ardo legeak onartu behar izan zituela 92. urtean. Lege hauetan Italian mahasti berriak landatzea eragozten zen eta probintzietan dagoeneko baziren mahastien erdiak kendu ziren, beharrezkoa zen baina etekin gutxiago ematen zuen aleen produkzioa handitzeko. Neurriak ez zuen jarraipen handirik izan, baina liburuetan mantendu zen Probo k 280. urtean kendu zuen arte. Ardogintzaren teknologia nabarmen hobetu zen Erromatar Inperioaren garaian. Vitruviok nabaritu zuen ardo biltegiak iparralderantz eraikiak zeudela, "alde hori ez baita sekula aldatzen, beti konstante eta berdin mantenduz", eta kezte-etxe (fumarium) bereziak garatu ziren, ardoaren zahartzea azkartu edo imitatzeko. Hainbat mahats-barietate eta laborantza-teknikak garatu ziren. Upelak (Galiarrek asmatuak) eta beirazko botilak (siriarrek asmatuak) terrakota anforekin lehiatzen hasi ziren ardoa gorde eta mugitzeko. Torlojuaren asmakuntza greziarraren ostean, ardo prentsak komunak bihurtu ziren erromatarren txaletetan. Erromatarrek gaur egungo deiturako sistemaren aitzindari bat sortu zuten batia ere, zenbait eskualdeek haien ardo bikainengatik ospea irabazi baitzuten. Latian-Campanian mugatik gertu dagoen Falerniko zuria izan zen ospetsuena, batez ere zuen alkohola kantitate handiagatik (% 15 inguru). Erromatarrek hiru deitura aitortzen zituzten: Caucinian Falernian, malda altuenetan ekoitzia, Faustian Falernian erdikoetan (Faustus Cornelius Sulla, diktadorearen semea, jabe izandakoaren omenez izendatua), eta Falerniko generikoa, beheko malda eta lautadakoa. Mahatsondoak zahartzen zihoazen heinean balioa irabazten joaten ziren, eta zonalde bakoitzak ere barietate ezberdinak sortzen zituen: lehorra, gozoa eta argia. Beste ardo ospetsu batzuk Alban gozoa, Albaneko muinoetakoa eta Horaziok maite zuen Caecubana ziren, Neronek erauzi zuena. Plinok ohartarazi zuen ardo berezi hauek ez zirela fumarioetan ketu behar, kalitate gutxiagokoekin egiten zen bezala.
Aitonaren paradoxa
Aitonaren paradoxa 1943an René Barjavel frantziar idazlearen Le Voyageur Imprudent ("Bidaiari Zuhurtziagabea") liburuan denbora bidaiak deskribatzeko ziurrenik lehenbiziko aldiz aipatu zen proposamena da. Paradoxak honakoa deskribatzen du: denbora-bidaiariak denboran atzerantz egin eta bere aitonak bere amona ezagutu aurretik, aitona hilko du. Ondorioz, denbora-bidaiaria ez da inoiz jaioko. Baina, inoiz jaiotzen ez bada, orduan ez da inoiz denboran barna bidaiatu eta bere aitona hiltzeko gai izango, honenbestez bidairia nahi eta nahiez jaio eta aitona hiltzeko gai izango da, baina orduan ez zen jaioko, eta honela etengabean.
Nahiz eta halako izena izan, aitonaren paradoxa ez da norberaren jaiotzaren ezintasunera mugatzen. Halaber, denboran atzeruntz bidaiatzeko aukera ahalbideratzen uzten ez duen edozein ekintza deskribatzeko erabili ohi da. Adibide bat, denbora makina bat asmatzeko zientzia ezagutzen erabilpena litzateke, denboran antzeruntz egin eta bai hilketa edo beste modu batez asmakuntza hori asmatuko duen zientzialaren jarduna eragoztea. Paradoxa honen parekidea filosofian autohaur-hiltzailea izenez deitua da, hots, denboran atzeruntz egin eta norbera haurra zela hiltzea.
Aitonaren paradoxaren aldaera bat ientzia-fikzioan maiz aipatu ohi den Hitlerren paradoxa edo Hitlerren hilketaren paradoxa da, honetan, denbora bidaiariak denboran atzeruntz egin eta Adolf Hitlerrek Bigarren Mundu Gerra piztu zuten gertakariak eragin aurretik hura hiltzea litzateke. Honek, denbora bidaia burutzeko arrazoia bera desagertuaraziko luke. Gainera, Hileren izatearen ondorioak hain erraldoaik eta gizateriarengan ondorioak izan zituenez, aitonaren paradoxa Bigarren Mundu Gerra osteko hamarkadetan jaiotako edonorren bizitzan zuzenean edo zeharka eragingo luke.