cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esloveniarren, Kroaziarren eta Serbiarren Estatua
Aldiaren balantzea
Denborarekin, frogatu zen administrazio berria Austria-Hungariako Inperio zaharrarena baino txarragoa zela, eta horrek nahigabea sortu zuen herrialde honetakoak izandako eskualdeetan. Zerga-sistemak ere ez ziren bateratu, eta, odnorioz, antzinako Austria-Hungariako eskualdeek zerga handiagoak ordaindu behar izan zituzten, diru-bilketa eraginkorragoa baitzen. Hala ere, Mundu Gerran zehar eskualde aberatsenak eta hondaen gutxien jasan zutenak izan ziren. Gobernu zentralak finantzak kontrolatzen zituenez eta gobernu horretan alderdi serbiarrak nagusi zirenez, gehien laguntzen zuten eskualdeetako alderdi politikoak aldi berean espoltatuak sentitzen ziren. Gobernuaren finantza-kudeaketa, gainera, zalantzazkoa zen. Administrazioa, batez ere antzinako erresumako serbiarren esku geratu zena, ez zen gai izan Estatuako biztanleria bezain azkar hazteko (3 milioi Serbian 1912an, 4,5 1913an eta 12 mundu gerraren ondoren). Atzeratua, geldoa, ustela eta nepotismoari emana, Estatuaren zentralismoa antzinako Serbiatik herrialde osora hedatu zen. Administrazioko izendapenak ez ziren hautagaien balioaren arabera egiten, baizik eta Gobernuko alderdiekiko leialtasun politikoen arabera, bereziki erradikalera. Estatu-kontratuak eta herri-lanak neurriz-kanpo eman zitzaizkien antzinako erresumako serbiar enpresei. Gobernu parlamentarioaren aldiaren amaieran, kroaziarrak ez zeuden ia ordezkatuta postu publikoetan, hala nola zerbitzu diplomatikoan, Armadako ofizialetan edo Estatuko funtzionarioetan.
Gainera, 1910eko hautesle-errolda erabil zuten, eta honek ez zuen 1920ko hamarkadako gizartea islatzen. Herrialdearen hegoaldeko eskualdeetan ez zen inoiz bozkatzeko benetako askatasunik egon, eta Monetengron eta Mazedonian errolda Erradikalen alde zegoen. Estatuak izu-kanpaina bat egin zuen eskualde horietan, baita Bosniako zati batean ere.
Aldi osoan zehar, bost legedi egon ziren, Jugoslaviako lurraldeen jatorri ezberdinen herentzia.
Egoera ekonomikoak eta sozialak ere ez zion mesederik egin herrialde berriari: monetak ez zuen egonkortzea lortu, etxebizitza-arazo larriak zeuden eta espekulazio ekonomikoa ugaria zen. Bestalde, nekazaritzako gainpopulazioak bere horretan jarraitu zuen.
Sistema parlamentarioak porrot egin zuen batasun nazionalerako tresna gisa: ez zegoen alderdi nazionalik, sozialistez eta komunistez gain (babes gutxikoak), erregionalak baino ez ziren. Parlamentarimoak ezin izan zituen herrialdearen arazoak konpondu eta honek talde politikoen arteko liskarrak ekarri zituen, botere-banaketa eta pertsona ospetsuen arteko talkak zirela eta. Alderdien koalizio ezegonkorrak bata bestearen atzetik etorri ziren, izan ere, ez zuten oinarri nahikorik Gobernuan hilabete gutxi batzuk baino gehiago irauteko. Gehiengo nahikoak ez izateak etengabeko koalizioak eskatzen zituen. Alderdi politikoak gehiago bereizten ziren buruzagien nortasunagatik printzipio ideologikoengatik baino. Kroaziako politikariek austrohungariar garaitik jasotako taktika oztopatzaileak mantentzen zituzten, serbiarrek, aldiz, batasunaren zailtasunak gutxietsi zituzten.
Verneuil-le-Château
Verneuil-le-Château Frantziako udalerria da, Indre eta Loira departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Verneuil-le-Château udalerrian erroldatutako biztanleak 128 ziren. Familiak 51 ziren, horien artean 17 pertsona bakarrekoak ziren (10 bakarrik bizi ziren gizonak eta 7 bakarrik bizi ziren emakumeak), 17 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 72 etxebizitza zeuden, 52 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 71 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 52 etxebizitza nagusietatik 46 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 27 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Commerveil
Commerveil Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Verneuil-le-Château
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 69 ziren, horien artean 51 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 51 pertsona aktiboetatik 43 lanean zeuden (27 gizon eta 16 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Commerveil
Biztanleria
2007an Commerveil udalerrian erroldatutako biztanleak 136 ziren. Familiak 50 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak), 21 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Verneuil-le-Château
Diru sarrerak
2009an Verneuil-le-Château udalerrian 59 unitate fiskal zeuden, 143 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.537 euro zen.
Commerveil
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 73 etxebizitza zeuden, 48 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 72 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 48 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 33 etxek bost zituzten. 41 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 34 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 102 ziren, horien artean 80 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 80 pertsona aktiboetatik 76 lanean zeuden (40 gizon eta 36 emakume) eta 4 langabezian zeuden (4 emakume eta 4 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Verneuil-le-Château
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Commerveil
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
Antoni Rubió i Lluch
Antoni Rubió i Lluch (Valladolid, 1856ko uztailaren 26a - Bartzelona, 1937ko ekainaren 9a) kataluniar historialaria izan zen, Joachim Rubióren semea.
Commerveil
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Commerveil udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Antoni Rubió i Lluch
Institut d'Estudis Catalans eta Centre Excursionista de Catalunya erakundeetako lehendakaria izan zen, eta kataluniarren eta aragoiarren Greziarako espedizioa aztertzen eman zituen urte asko. Erdi Aroko Kataluniako literaturaren azterketarako bideak zehaztu zituen, bestalde, eta jakintsu-talde bat bildu zuen bere ingurura. Obra nagusiak: Documents per la història de la cultura catalana medieval (1908-1921, bi liburuki), La cultura catalana en el regnat de Pere III (1914) eta Diplomatari de l'Orient català (1947an argitaratua).
Shangrao
Shangrao (txinera sinplifikatuz: 上饶; pinyineraz: Shàngráo), Jiangxi probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 6.600.000 biztanle inguru dauzka 2004ko erroldaren arabera eta 8.799 kilometro koadroko azalera.
Inguru naturala eta kokapena
Prefektura mailako Shangrao hiriaren mugakideak honakoak dira: Jingdezhen eta Anhui probintzia iparraldean, Yingtan hegoaldean, Zhejiang probintzia ekialdean, Fujian probintzia hego-ekialdean, Fuzhou hegoaldean, eta Jiujiang eta Nanchang mendebaldean.
Gure familia eta beste piztia batzuk
Gure familia eta beste piztia batzuk Pausoka Entertainmentek Euskal Telebistarako sortutako umorezko telesaila da, Garbi Losadak idatzia.
1997ko urtarrilean estreinatu zuten ETB 1ean.
Irak
Irak (العراق, al-‘Irāq; عێراق, Eraq), izen ofiziala Irakeko Errepublika (جُمُهورية العِراق, Jumhūrīyyat al-‘Irāq; کۆماری عێراق, Komari Eraq), Hego-mendebaldeko Asiako estatua da, ia Mesopotamia osoa hartzen duena. Mugakide ditu Kuwait eta Saudi Arabia hegoaldean, Jordania mendebaldean, Siria ipar-mendebaldean, Turkia iparraldean eta Iran ekialdean. 437.072 kilometro koadroko eremua dauka, eta 2016an 37,2 milioi biztanle zituen. Hiriburua Bagdad da.
Tigris eta Eufrates ibaien ibarraren behealdea hartzen du, antzinateko lau zibilizazio handienetako baten bihotz-bihotzean. Lehenbizi arabiarrek inbaditu zuten, mongolek gero, eta turkiarrek azkenik. Lehen Mundu Gerraren ondoren, Britainia Handiaren agindupean geratu zen. 1932an lortu zuen burujabetasuna. 1958an monarkia eraitsi zuten, eta Abdul Karim Kassem jeneralak hartu zuen agintea. Hark harremanak estutu zituen Sobietar Batasunarekin eta Txinarekin. 1968an, Baath alderdi panarabiarrak hartu zuen agintea. Handik hara, Irak kurduen kontra borrokatu zen lehenbizi, eta Iranen aurka gero, Saddam Husseinen agindupean.
Izena
Irak (arabieraz: العراق, al-‘Irāq; turkieraz: Irak; asirieraz: ܥܪܐܩ; kurdueraz: عێراق) izenaren jatorria zalantzazkoa da, hainbat iturri proposatu baitira. Aditu batzuen arabera, Sumerren zegoen Uruk (edo Erek) hiriaren izenean izan lezake jatorria ; beste batzuen arabera, berriz, persierazko erāq ("zelaigunea") hitzetik letorke.
Sasaniar Inperioaren agintepean, Erak Arabi izeneko eskualde bat zegoen, Persiar Inperioaren hego-mendebaldea izendatzeko erabilia, egun Irak hegoaldea dena. Al-Iraq arabiarrek erabilitako izena da, gutxienez VI. mendetik, egun Irakek hartzen duen lurraldea izendatzeko. Egungo arabierazko ahoskera da, Iraq nazioarteko arabieratiko transkripzioaren arabera. Euskaraz Irak idazten da.
Mugak
Irak Hego-mendebaldeko Asiako estatua da, ipar latitudeko 29° eta 38° artean, eta ekialdeko longitudeko 39° eta 49° artean hedatua. 437.072 kilometro koadroko eremua du. Iparraldean Turkia du, ekialdean, Iran, hego-ekialdean Persiar golkoa, hegoaldean Kuwait eta Saudi Arabia, eta mendebaldean Saudi Arabia, Jordania eta Siria.
Eskualde naturalak
Geografo gehienen arabera, lau eskualde natural nagusi daude Iraken:
Erliebea
Ipar-ekialdean daude mendirik gorenak, Kurdistango Zagros eta Taurus mendiguneetan. Mendilerroek ipar-mendebalde hego-ekialde norabidea dute, eta gailurrak 2.400-3.300 metro arteko altueran daude. Irak eta Iranen arteko mugan dago Cheekha Dar (3.611 metro), herrialdeko punturik garaiena. Sinjar da Al-Jazirako mendialderik garrantzitsuena; 100 kilometro luze da, eta 1.356 metroan dago gailurra.
Hidrografia
Tigris-Eufrates ibai sistemak drainatzen du Irak. Turkian dute iturburua bi ibaiek, Armeniar goi-ordokian zehazki. Tigrisek 1.417 kilometroko bidea egiten du Iraken zehar, eta Eufratesek 1.212 kilometrokoa. Al-Qurnahetik hurbil baturik, Xatt al-Arab eratzen dute, Persiar golkora isurtzen dena. Zagros mendietan iturburua duten ibaiadar handiak ditu Trigrisek, hala nola Zab Handia, Zab Txikia eta Diyala. Hori dela eta, uholde suntsigarriak gerta daitezke martxo eta maiatza artean. Eufratesek ez du ibaiadar garrantzitsurik Iraken. Al-Jaziran dago Al-Tharthar uadia, 210 kilometroko luzera duena; Sinjar mendian du iturburua eta Tharthar gatz basamortura isurtzen da. Aipagarriak dira Razzaza eta Habbaniyaha aintzirak.
Klima
Bi klima mota nagusi daude: basamortuko klima beroa (BWh Koppen sailkapenaren arabera) hegoaldeko basamortu eta lautadetan, eta estepako klima (BSh eta BSk) iparralde eta ipar-ekialdean.
Hegoaldean bi urtaro daude: euritsua azarotik apirilera, eta lehorra maiatzetik urrira; urteko prezipitazioa 100 eta 170 milimetro artekoa izaten da, %90 urtaro euritsuan. Negua leuna izaten da; Bagdaden, esate baterako, 2 °C da minimoen batez bestekoa eta 15° C maximoena. Uda, berriz, oso beroa eta lehorra da; Bagdaden 35 °C da maximoen batez bestekoa, eta 51 °C-tik gorakoa maximo absolutua.
Ipar-ekialdeko mendialdean 300-560 milimetro euri jasotzen dira urtean, eta 1.000 milimetrotaraino irits daitezke mendilerrorik garaienetako prezipitazioak. Uda hegoaldean baino laburragoa da, eta negua luzeagoa. Uda beroa eta lehorra bada ere, tenperaturak 3-6 °C hotzagoak dira hegoaldean baino. Neguak hotzak izan daitezke ipar-ekialdeko haizeen eraginez. Mosulen, esaterako, -4 °C da urtarrileko minimoen batez bestekoa, eta 17 °C maximoena; minimo absolutua -11 °C da.
Bi haize mota dira kontuan hartzekoak. Udan iparralde eta ipar-mendebaldetik jotzen duen shamal izenekoa oso beroa eta lehorra da. Sharqik, berriz, hegoalde eta hego-ekialdetik jotzen du uda eta negu hasieran, eta hauts ekaitzak eragiten ditu.
Bellon (Charente)
Bellon Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Irak
Mesopotamia
Gaur egungo Irak Mesopotamia deitua izan da Antzinatetik, eta han, Tigris eta Eufrates ibaietako haran emankorretan, sortu ziren munduko lehen zibilizazioak. K.a. 3500. urte inguruan sumeriarrak heldu ziren lurralde hartara, idazkera kuneiformea landu zuten eta Ur, Uruk, Lagash eta Kish hiriak sortu zituzten. K.a. 2350. urte inguruan, Sargon akadtar buruzagiaren mende geratu ziren hiri horiek.
Bellon (Charente)
Biztanleria
2007an Bellon udalerrian erroldatutako biztanleak 180 ziren. Familiak 78 ziren, horien artean 22 pertsona bakarrekoak ziren (9 bakarrik bizi ziren gizonak eta 13 bakarrik bizi ziren emakumeak), 30 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 22 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Irak
Mesopotamia
Akadtarren nagusitasuna galdu ahala, beste bi inperio ahaltsu sortu ziren: Babilonia eta Asiria. Babiloniarrek Hammurabi izan zuten errege; haren erregealdian egin zen ezagutzen den lehen lege bilduma: Hammurabiren Kodea. Asiriarrek, K.a. 609. urtea arte, antzinako Ekialde Hurbila osorik hartzen zuen inperio erraldoia izan zuten mendean. Babiloniar Inperioak bigarren aldi bat ere izan zuen, harik eta K.a. 538an Persiako Ziro II.a Handiak Mesopotamia osoa hartu zuen arte.
Alexandro Handiak K.a. 331ean menderatu zituen persiarrak, eta ekialdeko Iranen bizi izan ziren partiarrak K.a. 141-129 bitarteko urteetan Mesopotamiaraino heldu eta inperio ahaltsua sortu zuten. Erromatarrek huts egin zuten Mesopotamia beretzeko lehen ahelginean (K.a. 53-54), baina Trajano enperadorek Erromako probintzia bihurtu zuen lurraldea K. o. 114-177 urteetan. III. eta VII. bitarteko mendeeetan partiarren eta erromatarren, eta persiar sasandarren eta bizantziarren arteko lehiak izan ziren.
Bellon (Charente)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Rockingham konderria (New Hampshire)
Rockingham konderria (Rockingham County) New Hampshireko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brentwood da. 2010eko zentsuaren arabera 295,223 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Irak
Erdi Aroa
641. urtean, arabiarrek Mesopotamia hartu zuten, sasandarrak garaiturik. Omar kalifak bi hiri sortu zituen konkistatutako lurraldea defendatzeko: Kufa eta Basora. Islama zabaldu zen, eta arabiera bilakatu zen hizkuntza ofizial, persieraren ordez. VII. mendean, omeiatarrek Damaskotik agindu zuten Iraken. Baina 747an, Abu Muslim abbastar jeneralak omeiatarrei eraso egin eta Irak hartu zuen. 750ean, As-Saffah bilakatu zen Abbastar Kalifa-herriko lehenbiziko kalifa.
Bellon (Charente)
Etxebizitza
2007an 106 etxebizitza zeuden, 79 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 98 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 79 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 6 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 42 etxek bost zituzten. 64 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 42 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Rockingham konderria (New Hampshire)
Geografia
Rockingham konderriak 205,933 kilometro koadro ditu. Horietatik 26,001 ura dira. Beste 179,932 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 143,36 da.
Irak
Erdi Aroa
Abbastarrek Bagdad hautatu zuten hiriburutzat. Mundu musulmaneko botere gune nagusia izan zen handik aurrera, eta filosofia, zientzia eta literaturaren loraldi handia bizi izan zuen. VIII. mende amaieran, milioi bat biztanle izatera iritsi zen. Abbastarrek berreraiki zituzten Mesopotamiako ubideak, ezpondak eta urtegiak, eta Bagdad inguruko zingirak drainatu zituzten. IX. mende hasieran, Harun al-Rashiden semeak elkarren aurka borrokatu ziren ondorengotza lortzeko; Al-Mamun nagusitu zen, persiarren laguntzarekin. Haren kalifalditik aitzina, abbastar agintearen gainbehera hasi zen eta, bai Persian, bai mendebaldeko eskualdeetan, kontrola galtzen hasi ziren. 945ean, jatorria mendebaldeko Iranen zuten buiatarrek hartu zuen Bagdad; umiliazio handia izan zen kalifa-herria persiar xiien mende erortzea. Toghrilek, Seljuktar Inperioaren sortzaileak, egotzi zituen buiatarrak 1055ean. Seljuktarrak suniak zirenez gero, ongi hartuak izan ziren Bagdaden. Handik aurrera, kalifak erlijio-aginpidea atxiki bazuen ere, gobernua seljuktarren esku gelditu zen.
Seljuktarren adar nagusiak Bagdaden ezarri zuen gobernua, eta Bosforotik Ekialdeko Turkestanerainoko lurraldea kontrolatu zuen 1155 arte. Seljuktar Inperioak Malik-Xah-ren (1053–1092) agintaldian izan zuen goren aldia, Mediterraneoaren ekialdea, Asia Txikia eta Arabiako zati batzuk menderaturik. Urte horietan, pizkundea gertatu zen Irak eta Irango kulturan Nizam al-Mulk bisirraren eskutik; behatoki astronomiko bat fundatu zen, eta Bagdaden kokatu ziren, besteak beste, Omar Khayam zientzialaria eta al-Ghazali teologoa. Malik-Xah hil ondoren, seljuktar agintea desegin zen; Iran eta Iraken dinastia txikiak sortu ziren, elkarren aurka borrokatzen zirenak. Zengid eta Khwarazmi leinuak izan ziren garrantzitsuenak, 1258an Hulagu buru zuten mongolek Bagdad hartu zuten arte.
Mongolak odol eta gar sartu ziren Abbastar Kalifa-herrian. Jakintzaren Etxea suntsitu zuten, barnean zeuden artelan eta dokumentu historiko baliotsuak barne, eta Mesopotamiako ureztatze azpiegiturak ezereztu zituzten. Azken Khan mongola, Abu Said, 1335ean hil zen; horren ondoren, jalairtar dinastia igo zen agintera. XIV. mendearen erdialdean, Izurri Beltzak sakailatu zuen eskualdea. 1401ean, Tamerlanek, Timur dinastiaren sortzaileak, Bagdad arpilatu eta milaka bizilagun hilarazi zituen. Tamerlanen inbasioan Irakeko beste herri eta hiri asko ere erraustu zituzten, eta Ipar Mesopotamiako asiriar kristauak sarraskituak izan ziren.
Bellon (Charente)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Rockingham konderria (New Hampshire)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 295,223 pertsonetatik 284,153 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 6,142 dira. 1,790 beltzak edo afroamerikarrak. 418 amerikar natiboak ziren eta 93 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4,910 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 348 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3,511 pertsonek kokatzen zuten.
Irak
Otomandar agintea
XIV. mendearen amaieran eta XV.aren hasieran, Qara Qoyunluko turkmenek eduki zuten mendean gaur egungo Irakeko lurraldea. 1466an, Aq Qoyunluk hartu zuen eskualdearen kontrola, Qara Qoyunlu azpiraturik. 1509an, irandar safaviek konkistatu zuten Irak. Safaviak musulman xiiak ziren, heretikoak otomandarren ikuspuntuaren arabera. Beraz, xiismoa Anatoliarantz hedatzea galerazteko asmoz, Selim I.a sultanak eraso egin zien safaviei 1514an; 1535ean, otomandarrek, Suleiman Handia buru zutela, Bagdad hartu zuten. Safaviek hiriburua berreskuratu zuten 1623an, baina Murad IV.a sultanak egotzi zituen 1638an.
Otomandarren eta safavien arteko gatazken ondorioz, sunien eta xiien arteko arrakala handitu zen. Safavien agintaldi laburrean (1623-1638) suniak baztertuak izan ziren, eta xiiek pairatu zuten bereizkeria otomandarrak agintean egon ziren urteetan (1638-1916). XVII. mendean, safavien aurkako guduek ahuldu zuten Otomandar Inperioaren indarra, eta ezin izan zuen eskualdea kontrolpean eduki. Hori dela eta, tribuek hartu zuten aginpidea: Al-Muntafiq batasunak erdialde eta hegoaldean, Xammar eta Anazzah federazioek hego-mendebaldeko basamortuan, eta Baban dinastia kurduak iparraldean.
Bellon (Charente)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 104 ziren, horien artean 76 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 76 pertsona aktiboetatik 67 lanean zeuden (39 gizon eta 28 emakume) eta 9 langabezian zeuden (6 gizon eta 3 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Irak
Otomandar agintea
1747-1831 bitartean, georgiar mamelukoek gobernatu zuten Irak. Mamelukoak gaitasun handiko administrariak izan ziren, eta egonkortasun politikoak eta ekonomiaren susperraldiak markatu zuten haien agintaldia. Suleiman Paxa Handiaren agintaldian (1780-1802) aurrerabide handiak egin ziren zuzenbide estatua ezartzeko. Azken gobernari mamelukoak, Dawud Paxak, herrialdea modernizatzeko programa garrantzitsuak abiarazi zituen. Mamelukoen agintaldia 1831n amaitu zen, Mahmud II.a otomandar sultanak Bagdad hartu zuenean. Hala ere, otomandar egintea ez-egonkorra izan zen. 1869an, Midhat Paxa izendatu zuten Bagdadeko gobernadore. Midhat erreformista zen, eta Irak zaharberritzen saiatu zen, Mendebaldea eredu harturik. Haren nekazaritza erreformak, ordea, lurjabe handi bilakatu zituen tribuetako xekeak, eta gainerako tribu-kideak txirotuz joan ziren.
Britainiar agintea eta Irak independentea
Lehen Mundu Gerran, otomandarrek Erdialdeko Inperioekin egin zuten bat. 1914an, britainiarrak Xatt al-Arab aldera joan ziren beren petrolio ondasunak zaintzera eta Basorako egoera kontrolatzera. 1917an Bagdad hartu zuten, eta Mosul 1918an. Hala, Britainia Handiaren mende geratu zen Irak. 1920an, Nazio Batuek lurraldea gobernatzeko eta babesteko baimena eman zieten britainiarrei. Erabaki horren kariaz, herria matxinatu zen. Horren ondorioz, 1921ean britainiarrek nolabaiteko autonomia eman behar izan zioten lurraldeari, eta Faisal I.a emirra Irakeko errege izendatu zuten 1921ean. Irakek 1932an lortu zuen independentzia.
Bellon (Charente)
Diru sarrerak
2009an Bellon udalerrian 68 unitate fiskal zeuden, 162,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.413 euro zen.
Irak
Irak baazista
1963an, Abd al-Salam Aref koronelak kolpe militarra jo zuen eta erregimen sozialista ezarri zuen. Beste kolpe bat izan zen 1968an, Baath alderdi nazionalistako eskuindarrei aginpidea eman ziena. 1971ean, Baath alderdiaren buruak, Sadam Husseinek, Salek Mahdi Amas jeneralari lehendakariorde kargua kendu zion, eta Baath alderdiaren eta komunisten arteko harremanak hobera egin zuen. 1972an, Irakeko Petrolio Konpainiaz jabetu zen estatua, eta adiskidetasun hitzarmen bat izenpetu zuen Sobietar Batasunarekin. 1978an, hautsi ziren komunistekiko harremanak, traizioz akusatutako buruzagi komunista batzuk heriotzara zigortu eta hil zituztenean.
1979an, Sadam Hussein jeneralak hartu zuen lehendakari kargua. 1980an, Iran eta Iraken arteko gerra hasi zen, Iranen esku zegoen Xatt al-Arab estuarioa arabiarrentzat behar zuela izan eta Irak hura eskuratzen ahalegindu zenean. Gerrak 1988 arte iraun zuen, eta oso ondorio kaltegarriak izan zituen herriarentzat, eta bereziki kurduentzat; 200.000 kurdu inguru Turkiara eta Iranera joan zen ihes. Gerra haren ondorioz, ekonomiak hondoa jo zuen eta Persiar golkoko herriekiko zor ugari ekarri zizkion Iraki. Hala, herri horiekiko harremanak gaiztotu egin ziren eta 1990eko abuztuan Irakek Kuwait hartu zuen; horrela hasi zen Golkoko Lehen Gerra. Irakeko gudarostea 1991eko martxoan atera zen Kuwaitik, nazioarteko indar militarren eraso gogorrari ezin aurre eginik.
Bellon (Charente)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
Irak
Irak baazista
Gerra ostean, Irakeko erregimenak hegoaldeko xiien eta iparraldeko kurduen matxinadei aurre egin eta gogor eraso zien. Xiien aurkako rrepresioan 100.000 pertsona inguru hil ziren, zibilak gehienak. Milioi bat kurdu baino gehiago joan zen Iranera eta Turkiara babes bila, eta milaka hil ziren, gosez edo hotzez, negua iritsi zenean. Bestalde, milaka pertsona hil ziren Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak ezarritako bahimenduaren ondorioz (567.000 haur, ikerketa baten arabera).
2003tik aurrera
2001eko World Trade Centerreko atentatuen ondoren, Estatu Batuetako gobernuak Al Kaida sarearekin harremanak zituela eta suntsipen masiboko armak zeuzkala egotzi zion Irakeko gobernuari; salaketa horiek inoiz frogatu ez baziren ere, 2003an, Estatu Batuak gidari zituen koalizio batek Irak inbaditu zuen; Sadam Hussein harrapatu eta hil zuten, eta estatubatuarren mendeko administrazio bat ezarri zuten. Aurreko administrazioko zerbizu guztiak —armada, polizia, ur eta elektrizitate sarea…— desegin izanak sekulako kaosa eragin zuen. Bestalde, estatubatuar armadaren okupazioak eta errepresio gogorrak (horren lekuko dira Abu Ghraib espetxean estatubatuar soldaduek ateratako tortura argazki lazgarriak) eta beste herrialdetako islamiar erradikalek inbaditzaileen aurka borrokatzera Irakera joan izanak sekulako sarraskia eragin zuen: zibil asko ziren atentatu suizidetan eta estatubatuar soldaduen eta insurgentziaren arteko borroketan.
Inbasioaren ondorengo gobernuek gutxiengo sunita baztertu zuten; izan ere, Nuri al-Maliki xiita izan zen Husseinen ondoren boterean denbora gehien egon zen agintaria, 2006tik 2014ra. Horrenbestez, gehiengo suniten eremuan azkar egin zuen aurrera Daesh erakunde armatu jihadistak, askotan tribu lokalen oniritziarekin. Egoera horrek hondamen ekonomiko handia eragin zuen, gainera, eta izugarri zaildu zuen herritarren bizimodua. Hainbat hauteskunde ere izan ziren, bai gobernu irakiarra eta bai legebiltzarra eratzeko, eta polizia eta administrazio irakiarra berrantolatu zituzten pixkanaka agintariek, estabatuaren gidaritzapean. 2011n, AEBetako presidente Barack Obamak amaitutzat jo zuen Irakeko misioa, eta tropak atera zituen herrialdetik. Misioak iraun zuen zortzi urte eta erdian, 130.000 zibil irakiar eta 4.500 soldadu estatubatuar hil ziren.
Bellon (Charente)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bellon udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Irak
2003tik aurrera
2014an, Daesh-ek kalifa-herria ezarri zuen Siria eta Irakeko lurretan, bi herrialdeen arteko muga urtuta. Urte hartako ekainean, eraso azkar batean, Daesh-ek Mosul konkistatu zuen; Irakeko armada ihesi irten zen hiritik, apenas borrokarik egin gabe, eta armak eta ibilgailu militarrak jihadisten eskuetan geratu ziren. Haien aurka egiteko indarrik eraginkorrenak kurduenak izan ziren. Daesh-en basakeriak Al Kaidarena gainditu zuen: dozenaka mila pertsona hil zituen, eta gutxiengo yezidi eta kristauak jazarriak izan ziren. Horiek horrela, herrialde ugari hasi ziren esku hartzen Estatu Islamikoaren aurkako gerran, Estatu Batuak eta Errusia barne (azken hau Sirian bakarrik). 2015ean, Estatu Islamikoa atzera egiten hasi zen: apirilean Tikrit galdu zuen, Ramadi abenduan, Falluja 2016ko ekainean, eta Mosul 2017ko uztailean. 2017ko amaierarako, Daesh egotzia izan zen Iraketik.
Bellon (Charente)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Shu Maeda
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vanraure Hachinohe.
Irak
2003tik aurrera
2017ko irailean, independentziarako erreferenduma egin zen Irakeko Kurdistanen, eta hautesleen %93 Iraketik banantzearen alde agertu zen. Irakeko Auzitegi Gorenak legez kontrakotzat jo zuen bozketa.
Politika
2005eko konstituzioaren arabera, Irak errepublika parlamentario federala da. Presidentea da estatuburua, eta lehen ministroa gobernuburua. Ordezkarien Kontseiluak (مجلس النواب; ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی)) dauka botere legegilea; 329 kide ditu, 320 boto zuzenez hautatuak eta 9 gutxiengo etnikoentzat erreserbatuak (5 asiriarrentzat, 1 mandeista, yazidi, xabak eta kurdu feylientzat.
Banaketa administratiboa
Irak 19 muhafazah (arabieraz: محافظة, muḥāfaẓah, pl. محافظات, muḥāfaẓāt; kurdueraz: پاریزگه, pârizgah) edo probintziatan banaturik dago.
Demografia
[[Fitxategi:Ethnoreligious Iraq.svg|300px|thumb|Irakeko talde etniko eta erlijiosoak:
{{legend|#ffaaaa|Arabiar xiiak}} {{legend|#aaffcc|Arabiar suniak}} {{legend|#eeffaa|Kurduak}} {{legend|#ccaaff|Asiriarrak}} {{legend|#cdde87|Yezidiak}} {{legend|#ff9955|Turkmenak}}]]
Biztanleria
2016an 37.202.572 biztanle zituen. Adineka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak %39,5 dira, 15-24 urte bitartekoak %19,2, 25-54 urte bitartekoak %33,8, 55-64 urte bitartekoak %4 eta 65 urtetik gorakoak %3,5. Bizi itxaropena 74,9 urtekoa da; 72,6 urtekoa gizonezkoena eta 77,2 urtekoa emakumezkoena (2017ko zenbatespenak). Biztanleen %70 hirietan bizi da.
Banaketa etnikoa
Biztanleen hiru laurdenak arabiarrak dira. Irakeko iparraldean kurduak bizi dira, eta biztanleria osoaren %15-20 hartzen dute. Gainerakoak turkmenak, kaldearrak, asiriarrak, irandarrak, yezidiak eta juduak dira.
Hizkuntzak
Arabiera eta kurduera dira hizkuntza nagusiak, eta biak dira ofizialak 2004tik. Asiriako neo-arameerara eta turkmenera eskualde hizkuntzak dira. Armeniera, persiera, zirkasiera, xabakia eta mandeera ere mintzatzen dira.
Ekonomia
Irakeko gaur egungo ekonomia petrolioan oinarriturik dago gehienbat. Duen industria astun apurra ere petrolioarekin loturik dago. Nekazaritzan datila da esportatzeko lantzen den gai nagusia. Estatubatuar okupazioaren baino lehen, ekonomia erakunde eta elkarte gehienak gobernuarenak ziren edo gobernuaren mendean zeuden; 2003tik aurrera, pribatizatuz joan ziren. Ekonomiaren sektore guztiek sufritu zituzten XX. mende amaierako eta XXI. mende hasierako gerren ondorioak.
Lurraldearen erdia nekazaritzarako egokia bada ere, %18 baizik ez dago landua. Lur sail gehienak Tigris eta Eufrates ibaien artean daude. Datilaz gainera, munduko ekoizle handienetako bat da Irak, garia, garagarra eta arroza lantzen dira batez ere, eta baita fruituak ere, era askotakoak (sagarrak, pikuak, mahatsa, olibak, laranjak, udareak eta mingranak). Abeltzaintza, berriz, herrietako tribu nomada eta erdi nomaden bizibide nagusia da. Batez ere ardiak, behiak eta ahuntzak hazten dituzte, hegaztiez gainera. Garrantzi handikoa da, baita ere, arabiar zaldi ospetsuaren hazkuntza. Arrantzak ez du hainbesteko garrantzirik.
Iraken petrolio asko dago, eta hori du natura baliabide nagusia. Hegoaldean, iparraldean eta ekialdean dago petrolioa: hegoaldean, Basora inguruan, Persiar golkoaren ondoan, eta iparraldean, Mosul eta Kirkuk aldean. Petrolioaz gainera, meategiak ere badira, hala nola, burdina, urre, berun, kobre, zilar, platino eta zink meategiak, eta baita fosfatoak, sufrea, gatza, igeltsua eta lignitoa ere. Petrolioaren eta gas naturalaren produkzioa eta esportazioa da herrialde honen ekonomia jarduera onuratsuena. 1970 inguru arte petrolioaren industria lau konpainia atzerritarren mende egon zen: Irak Petroleum Company eta Basrah Petroleum Company ziren bi enpresa nagusiak. Lehenak iparraldean zituen bere hobiak, Kirkuk eta Mosul inguruan; bigarrenak, berriz, hego-ekialdean, Basora aldean. 1972 eta 1975 bitartean gobernuak nazionalizatu egin zituen atzerritar konpainia guztiak. Azken urteetako gerrek eragozpen handiak jarri dizkiote sektore honen aurrerabideari.
Industria ez dago oso aurreratua. Petroliotik eta gas naturaletik eratorritako gaien ekoizpenaz gainera, aipagarriak dira janari industria, ehungintza, zapatagintza, zigarroak eta eraikuntza gaiak. Industriagune nagusia Bagdad da.
Koldinghus gaztelua
Koldinghus gaztelua (danieraz Koldinghus) Danimarkako Kolding herrian dagoen XIII mendeko gaztelua da. Gotorleku funtzioarekin sortu bazen ere, errege egoitza ere izan zen eta hainbat bake itun bertan sinatu ziren.
Historia
Koldinghus Kristofer I.ak 1268an eraiki zuen. Hala ere mantentzen diren eraikin zaharrenak Kristofer III.aren garaikoak dira, XV mendearen erdialdera eginak.
XVI mendean gotorleku funtzioa galdu zuen eta Kristian III.ak hainbat egitura berri eriki zituen errege egoitza izateko helburuaz. Kristian IV.ak "Erraldoien dorrea" erantsi zion. Horrela deitu zitzaion oinarrian zituen lau estatua erraldoiengatik (Hanibal, Hektor, Eszipion eta Herkules). Gaur egun Herkulesen estatua baino ez da gelditzen, 1808ko suak Hanibal eta Hektor eta 1854ko ekaitzak Eszipion suntsitu baitzituzten.
Kopenhagek indarra hartu ahala errege familia bertara mugitu zen Frederik IV.aren garaian.
1808ko Napoleondar Gerretan Danimarkak Frantzia eta Espainiaren alde egin zuen, Suediarengandik Eskaniako lurrak berreskuratu nahian. 30.000 soldadu iritsi ziren Danimarkara eta espainiarrak Koldinghusen ezarri ziren Jean-Baptiste Bernadotte komandantearen agindupean. Neguko gau batean, martxoaren 29an, sua piztu zen eta gaztelua oso kaltetua gertatu zen.
Ia bi mendetan aztarnak baino ez ziren egon gaztelua berriztea erabaki zen arte. 1991an bukatu ziren lanak.
The Purge (2013ko filma)
The Purge (Purga) 2013ko James DeMonaco estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako distopia eta beldurrezko film bat da. Ethan Hawke, Lena Headey, Adelaide Kane eta Max Burkholder aktoreek antzeztu zuten.
Honako jarraipena izan ditu: The Purge: Anarchy (2014), The Purge: Election Year (2016), The First Purge (2018) eta The Forever Purge (2021), gainera izenburu berdineko telesaila (2017) ere badu.
Argumentua
2022. urtea. Etorkizuneko gizarte distopiko batean, agintean dagoen errejimen politikoa Amerikako Gurasoen Fundazio Berria delakoa da, eta edonon nagusi den bortizkeria eta espetxe gainsaturatuei erantzuteko neurria ezarri du: "urteroko purga", honetan, urteko gau batez edozein motako krimena burutu daiteke, hilketak barne, justiziari inongo azalpenik eman gabe. 12 orduz bortizkeria jaun eta jabe da, eta herritarrak gainontzeko urtean zehar nagusi den lasaitasuna ahaztuz beren buruak askatzen dituzte.
Urteroko purga hasi baina ordu batzuk lehenagotik, James Sandin (Ethan Hawke) segurtasun sistemen saltzailea Los Angeles hiriko luxuzko auzune batean dagoen bere etxebizitzara itzuli da, Mary emaztea (Lena Headey), eta Zoey eta Charlie (Adelaide Kane eta Max Burkholder) seme-alabekin batera. Familiako senideek ez dakitena da, gau hasi bezain laster arrotz batek beren etxeko atera deituko duela da, sekulako amesgaiztoari hasiera emanez.
Danio roseus
Danio roseus Danio generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Alosa curensis
Alosa curensis Alosa generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Lathrop (Missouri)
Lathrop Missourieko hiri bat da. Clinton konderrian kokatua dago. 2010ean 2,086 biztanle zituen, 4.62 kilometro koadrotan banatuta.
Halo efektu
Halo efektua, isuri kognitibo bat da, objetu edo gizaki bati buruz ezagutzen dugun ezaugarri postibo batetik abiatuz dena delako horri beste ezaugarri positibo ugari esleitzean datza, horretarako datu arrazional gutxi edo ziurgabetasun handia egon arren. Horn efektuaren kontrakoa dela esan daiteke (azken hau gustuko ez dugun ezaugarri bat dela eta, egoera edo pertsona bati buruzko aurreiritzi negatiboak sortzen direnean gertatzen da).
Halo efektuaren izena Edward L. Thorndikek proposatu zuen. Ondorengo ikertzaileek efektu hau aztertu dute, batez ere erakargarritasun fisikoak hezkuntza, lana eta prozesu judizialetan duen eraginagatik. Izan ere, efektu hau eguneroko bizitzaren esparru askotan gertatzen da, hala nola ikasgeletan, lantokian edo prozedura judizialetan.
Historia
Edward Thorndikek, eskola-psikologiaren arloan egindako ekarpenengatik ezaguna zenak, proposatu zuen "halo efektu" terminoa, eta enpirikoki frogatu zuen lehen pertsona izan zen. Horrela deskribatu zuen fenomeno hau bere artikuluan: "Balioespen sikologikoaren etengabeko akatsa".
Aurrekariak
Edward Thorndike beste ikerketa batzuetan lanean ari zelarik, gauza bitxi batez ohartu zen: jendeak beste pertsonak sailkatzean ezaugarri mota jakin bat (ona edo txarra) aipatzen zuela.
1915ean konturatu zen pertsonek, besteen ezaugarriak deskribatzeko unean, beste ezaugarri batzuekin lotzen zituztela eta ezaugarri horiek berdintsuak direla, hots, positiboak edo negatiboak. Horrela, pertsonen sailkapen orokor positibo edo negatiboa ematen zen, kontrako ezaugarriak gutxitan agertzen ziren eta bitxia zen pertsona bat deskribatzean ezaugarri positibo eta negatiboen nahasketa orekatua agertzea.
Froga enpirikoak
Edward Thorndike bera izan zen froga enpirikoak eskaintzen lehena. 1920an argitaratutako ikerketa batean Thorndikek ofizial sorta bati haien soldaduak kalifikatzeko eskatu zien, eta neurgai gehienetan mota bereko emaitzak esleitzen zituztela konturatu zen (alegia, soldadu berari neurgai gehienetan emaitza positiboak edo negatiboak ematen zizkietela, eta gutxitan positibo eta negatiboak nahasian).
Emaitzak "Balioespen sikologikoaren etengabeko akatsa" deituriko artikuluan plazaratu zituen. Erakusten zuenez, ofizialen baliospenetan korrelazioak gertatzen ziren neurgai ezberdinen artean: 0,31 fisikoa eta adimenaren artean, 3,39 fisikoa eta lidergotzaren artean eta 0,28 fisikoa eta izaeraren artean.
Beranduago, Solomon Ash ikertzaileak lehen balioespena erakargarritasun fisikoa dela eta gehienetan beste ezaugarriak horren arabera balioesten direla ondorioztatu zuen.
Halo efektuaren eraginak justizia prozesuetan
1941ean Monahanek burutu zuen ikerketa batean delituak egin zituzten pertsonen argazki sorta bat erakutsi zien jende sorta bati, eta haien ustez argazkikoen artetik kriminalak zein ziren esateko eskatu. Gehienetan pertsona erakargarriak errugabetzat jo zituzten.
Halo efektuaren eraginak hezkuntzan eta lan munduan
Abikoffek eginiko ikerketa baten arabera, irakasleek aktiboki kontra egiten dieten haurrei arazo sikologikoak egozteko joera dute. Era berean, esanekoak diren ikasleei adimena egozteko joera dute. Lantokietan ere antzeko egoerak gertatzen dira nagusi eta mendekoen artean.
Marketing-ean
Ikusleak produktua modu positibo batean balora dezan, halo efektua erabiltzen da publizitate kanpainetan, efektu honek pertsonengan duen indarragatik.
Adibidez, Applek plazaraturiko iPod produktuak sortu zuen arrakastak erosleek enpresa beraren beste produktuekiko jarrera positiboa eragin du. Modu aktiboan ere erabil daiteke halo efektua. Auto ekoizleek auto zehatz baten fama bultzatzen dute (lehiaketan erabiltzen direnak, adibidez), gero kontsumitzaileengan aurriritzi positiboak eragiteko (erosiko duten modeloa lehiaketa-autoa izango ez den arren).
Publizitatean ere erabilpen zuzena du. Esaterako, janari azkarren iragarki askotan jatetxea itxura onuragarriz eta barnean jende osasuntsua dutela agertzen dute, kontsumitzaileek alderdi negatiboak alde batera utzi eta halo efektuaren ondorioz balioespen positibo inkontzienteak eginarazteko.
Horn efektua
Esan bezala, halo efektua gauza edo pertsonei gustuko ezaugarri batetik abiatuz ezaugarri positiboak irrazionalki eta inkontzienteki esleitzea da, baina kontrako efektua ere gerta daiteke. Kasu horretan, gustuko ez dugun ezaugarri batetik abiatuz pertsona edo gauza bati ezaugarri negatibo gehiago topatuko dizkiogu. Efektu horri "horn efektua" deitzen zaio.
Izena ingelesezko horn (euskaraz: adar) hitzetik dator, eta deabruaren adarrei egiten die erreferentzia (adarrak dituelako norbait deabrutzat jotzea eragiten duen efektu sikologikoa ilustratuz).
Greencastle (Tyrone konderria)
Greencastle (An Caisleán Glas; Ulsterko eskozieraz: ) Ipar Irlandako udalerri bat da, Tyrone konderrian dagoena. Bidegurutze batean dago, Sperrins mendien oinetan.
2001eko erroldaren arabera 153 biztanle zituen.
Metilo
Metilo -taldea (:-CH3) metanotik eratorritako alkilo bat da, hiru hidrogeno atomotan hezurmamituriko karbono atomo bat duena. Formuletan, taldea sarri ME laburtu egiten dute.
Magdalena (ibaia)
Magdalena (gaztelaniaz: Río Magdalena) Kolonbiako ibai nagusia da. Kolonbiako mendigunean sortzen da eta herrialdea 1.543 kilometroan zeharkatzen du, hegoaldetik iparraldera. Karibe itsasora isurtzen da Barranquillaren ondoan. Ibaiadar nagusia Cauca da.
18 departamenduetako lurrak sartzen dira Magdalena ibaiaren arroan. Denetara 263.858 km²-ko azalera du, Kolonbiako azaleraren % 24a, eta bertan herrialdeko populazio osoaren % 80a bizi da eta BEGaren % 85a ekoizten da. Horregatik, luzeena edo emaritsuena ez izanda ere (Putumayo, Caquetá eta Orinoko ere lehiatuko lirateke sailkapen horretan), Kolonbiako ibai garrantzitsuentzat hartzen da.
Geografia
Magdalena ibaia Kolonbiako hego-mendebaldean sortzen da, Kolonbiako mendigunean, Laguna de la Magdalenatik gertu (Cauca eta Huila departamenduen artean). Gero hegoaldetik iparraldera herrialde osoa zeharkatzen du Kolonbiako Andeetako Ekialdeko eta Erdialdeko mendilerroen artean. Kariben itsasoratzen da, Bocas de Cenizan, Barranquillatik 7,5 km-ra. 1.543 km-ko luzera du eta 990 km-an, Hondatik (Tolima) Barranquillaraino, nabigagarria da.
Bere ibaiadar nagusiak Cauca, César eta Funza dira.
Hidrometria
Magdalenaren emaria 19 urtez (1971-1990) Calamar-en (Bolívar departamendua), Kariben itsasoratu baino 100 km lehenago, neurtua izan da. Ikertutako azalerak 257.438 km² ditu, arro osoaren % 98a. Urteko batez besteko emaria 7.243 m³ segundokoa da. Emari handiena azaroan du (10.290 m³/s) eta txikiena martxoan (4.184 m³/s). Magdalena ibaiaren batez besteko emariak (m³/s) Calamar-en neurtuak Datuak: 1971 eta 1990 artean
Garbiñe Petriati
Garbiñe Petriati Ijurra (Arbizu, Nafarroa Garaia, 1962) euskara irakaslea eta euskalgintzako eragilea da.
Marcelo Trivisonno
Marcelo Trivisonno (1966ko ekainaren 8a - ) Argentinako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Rosario Central eta Urawa Reds.
Juan José Landaeta
Juan José Alejandro Landaeta Arévalo 1780ko martxoaren 10ean jaio zen, Caracasen (Venezuela). José Domingo Díaz historialariaren arabera, Landaeta Caracasen hil zen 1812ko martxoaren 26ko lurrikararen ondorioz, baina beste iturri batzuen arabera, José Tomás Boves ek fusilatu zuen 1814ko abenduaren 10ean Cumanán, El Libertadorekin batera Ekialdeko Emigrazioan zihoala. Venezuelako musikagile ospetsua izan zen. Venezuelako Ereserki Nazionalaren musikaren autoretza formalki ematen zaio, Gloria al Bravo Pueblo (1810), Antonio Guzmán Blanco presidenteak 1881ean ezarri zuena.
Biografia
Bere gurasoak, Juan Jose Landaeta eta Maria Candelaria Arevalo, pardos libreak ziren. Juan Manuel Olivares ekin musika ikasi zuen Aita Sojoren eskolan eta hainbat abesti aberkoi konposatu zituen. Lehen letrako eskola bat sortzea proiektatu zuen, pardos irakasteko, eta Udalaren babesa lortu zuen, baina ez da uste egingo zenik.
1808ko urtarrilaren 16an Caracasen ezkondu zen José Franciscoren eta María Josefa Abreuren alaba María de Merced Gallegosekin.
Lehen Errepublika erori bezain laster, errealistek jazarri eta preso hartu zuten, 1813an ziegatik irtetea lortuz, Bolivar Caracasera iritsi zenean, 1814an Ekialderako emigrazioarekin ihes egin behar izan zuelarik, baina Bovesek urte horretan bertan atxilotu zuen Cumanán, eta, iturri batzuen arabera, honek fusilatu zuen.
Obrak
Gaur egun, Venezuelan musikari profesionalak trebatzen dituen lehen erakundeetako batek, zaharrenak eta garrantzitsuenetakoak, bere izena darama, Juan José Landaeta Musika Kontserbatorio Nazionalak.
Fnjóská
Fnjóská iparraldeko Islandiako ibaia da, Norðurland eystra eskualdekoa.
Eiríksjökull glaziarrean jaioa, eskualdea zeharkatzen du Eyjafjörður fiordoan itsasoratu arte.
Marina Silva
Marina Silva, jaiotzaz María Osmarina Marina Silva Vaz de Lima ( Rio Branco, Acre, Brasil, 1958ko otsailaren 8a ) brasildar politikaria, ekologista eta hezitzailea da. 2013 urtean Iraunkortasun Sarea/ Red de Sostenibilidad (REDE) sortu zuen. Bere ibilbide politikoan, Errepublikako senataria izan zen 1995etik 2003ra eta 2008tik 2011ra, eta Ingurumeneko ministroa 2003tik 2008ra. Horrez gain, Brasilgo presidentetzarako postulatu zen 2010ean, 2014an eta 2018an.
Gottmadingen
Gottmadingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Marina Silva
Biografia
Marina 1958ko otsailaren 8an jaio zen Rio Branco hirian, Acre estatuko hiriburuan, bana haurtzaro osoa bizi izan zuen Breu Velho izeneko seringeiro-herrixka batean, Seringal Bagaco-n Rio Brancotik 70 kilometrora. Gurasoak Pedro María Augusta eta Pedro Augusto izan zituen. 11 neba-arrena izan zituen eta horietatik hiru hil ziren, bi malariarengatik.
Haurtzaroan, ahizpekin batera, mendian lan egin zuen, gero kautxua biltzen. Ehizatzen, arrantzan egiten zuen, eta, azkenean, aitari lagundu zion kautxuaren jabearekin zituen zorrak kitatzen. Hamalau urterekin ikasi zituen matematikako oinarrizko lau eragiketak, bizi zen tokian ez baitzegoen eskolarik. Alfabetatu eta oinarrizko irakaskuntza jaso eta gero, 1981ean Acre Unibertsitate Federalean matrikulatu zen. Unibertsitatean ezagutu zuen marxismoa, eta 1985ean Alderdi Iraultzaile Komunistan afiliatu zen, militarrek erdi klandestinotzat jotzen zuten alderdia. 1984tik 1986ra Acre-ko CUTeko koordinatzaileordea izan zen. 1988an hasi zuen ibilbide politikoa, Acreko Rio Branco udalerrian zinegotzi gisa. Eliza katolikoa alde batera utzi eta Jainkoaren Asanbladak talde ebanjelikoko kidea da.
Ibilbide politikoa
1985ean Acre-n ingurumen-ekintzaile gisa, Chico Mendesen borroka-lagun izan zen, eta harekin Brasilgo Langileen Zentral Bakarraren (CUT) filiala sortu zuen. Urte berean Langileen Alderdiko7 Partido de los Trabajadores (PT) kide egin zen. Hurrengo urtean diputatu federalerako hautagai izan zen, baina ez zuen lortu hautaketa irabaztea. Acre-ko zinegotzi gisa eztabaida sortu zuen eta gainerako zinegotziek jaso zituzten finantza-onurak itzuli zituen. Ekintza horiekin aurkako politikari asko izan ziren, baina bere ospea handitu egin zen.
1990ean, estatuko diputatu hautatu zuten. Amazoniaren ahots nagusietako bat dela esan daiteke, hainbat proiekturen erantzule izan baitzen, besteak beste, biodibertsitate-baliabideak eskuratzeko erregulazioarena.
1994an Errepublikako senatari hautatu zuten, Acre estatuaren ordezkari, Langileen Alderdiak, bozketa handienarekin, gobernadore ohien eta enpresaburu handien ohiko garaipenari aurre egiteko.
1995 urtetik 1997 urtera Langileen Alderdiko Ingurumeneko eta Garapeneko idazkari nazionala izan zen.
2003 urtean, Luiz Inácio Lula da Silva Brasilgo presidenteak Ingurumeneko ministro izendatu zuen. Deforestazioa nabarmen jaitsi zen sasoi horretan. 2008 urtean uko egin zion Dilma Rousseffekin ingurumen-politiketan zituen aldeengatik, orduan meategien eta energiaren zorroaren titularra baitzen. Dimisioak Nazioartean ingurumenaren defendatzaile gisa bultzatu zuen, eta sari eta aintzatespen ugari jaso ditu.
PT utzi eta Brasilgo Alderdi Sozialistan denboraldi labur bat eman eta gero, REDE alderdia sortu zuen, "ingurumenekoa, aurrerakoia eta sozialdemokrata".