cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muga dibergente
Rift kontinentalak
Lurra "pangea" zen garaitik orain dagoen bezala egotera pasarazten garrantzi handia izan duten fenomenoak dira riftak. Hasiera batean lurraren zati kontinental osoa bat zen, riften bidez ordea ozeanoak sortu ziren. Bi plaka kontinental bata bestearekiko kontrako norabidean mugitzen direnean sortzen dira riftak. Hauek aktiboak non estentsio-eragina desagertu ez den eta lurrikarak, failak eta noiz behinka sumendi erupzioak ohikoak izaten diren edo ez aktiboak izan daitezke. Azken hauek ez dute estentsio indarrik jasaten iada. Ozeanoak fenomeno honen bidez sortuak dira non aktibo egon den denbora oso luzea izan den. Riften bilakaeran zehar egitura eraldatu egiten da, estreinako urratsetan riftek izan dezaketen geometriak ez du zerikusirik amaieran izango dutenarekin. Ondoren, egiturarekiko zehar-ebaki perpendikularrez baliatuz rifta zabaltzen joango da alde banatako plakak banatzen doazelarik. Bitarteko urratsa adieraz dezaketen riften artean, Europako ipar-mendebaldean kokatzen den aktibitaterik gabeko Ipar Itsasoko rifta eta aktiboak diren Ipar Amerikako Basin &Range lurraldea eta Afrikako ekialdeko rifta (2.irudia) aurkitzen dira. Rift egituretan azken urteetan burututako ikerketa zehatzek iradokitzen dute faila normal planarrak (sakonerarekin failen okerdurak ez du aldaketarik jasaten) zein faila normal listrikoak (sakonerarekin failen okerdura gutxitu egiten da) agertzen direla. Faila listrikoen mugimenduaren eraginez, gaineko blokeak progresiboki kulunkatu egiten dira, zenbat eta failaren desplazamendua handiagoa izan, kulunkamendua ere handiagoa da.
Riften ezaugarri litologikoak
Riftetako prozesu sedimentario eta igneoek arroka-elkarte sedimentario eta igneo propioak eratzen dituzte.
·Prozesu sedimentarioak
Riftetan arrunta da depresioak eta eremu goratuak tartekatzea. Depresioen izengeologikoa rift-arroa da, eta bertan inguruko lurralde goratuetan higatutako metakinakpilatzen dira. Rift-arroetan subsidentzia oso azkarra denez, milioi urte gutxi batzuetan metatutako sedimentuen lodiera zenbait kilometrotakoa izan daiteke. Rift-arroetako metaketa-sekuentziak aztertuz gero, arroaren bilakaera osoa zehaztasun handiarekin deskriba daiteke.
Riften hasierako uneetan, izan dezaketen sakonera itsas-mailaren gainetik dagoela eta bertan pilatuko diren higakinak klastiko ez-itsastarrak izango dira. Piskanaka itsas-mailatik gora dagoen harren lakuak eratuz joan ohi dira eta hauek gazikarak izan daitezke. Beraz riften eraketa prozesuaren hasierako sekuentzia sedimentarioa, batez ere, legar lodiekin eta berauekin tartekatutako harearri gorri eta lohi-harriekin eratuta dago. Prozesua aurrera joan ahala subsidentzia gero eta handiago izaten joango da rift-arroa itsas-mailaren azpitik kokatuz. Oraindik ordea arroaren sakonera oso handiegia ez eta ur gehiegirik gabekoa denez lurralde lehorretan ebaporatzeko aukera izaten da. Kasu hauetan ura itsasokoa bada, ur hori gainsaturatu egiten da gatza (batez ere halita, igeltsua eta anhidrita) metatuz. Ebaporazio prozesua behin baino gehiagotan errepika daitekenez gatzen metaketa sekuentzia lodia izan daiteke eta hasiera batean zeuden higakin klastikoak estalita geratuko dira. Estentsioa denboran zehar luzatuz gero rift-arroak zabalera eta sakonera handiagoa lortuko du eta azkenean lurrazal ozeanikoaren sorrerarekin kontinentearen apurketa gauzatuko da. Eratutako ozeanoen metakin itsatarrek (kareharriak, hareharriak eta arbelak) aurretik zeuden ebaporitak estaliko dituzte
·Prozesu bolkanikoak
Rifting prozesuan zehar litosfera luzatu eta mehetu egiten den bitartean, azpiko astenosferaren presio litostatikoa gutxitu egiten da. Astenosferako deskonpresioa tenperatura egonkorrean gertatzen denez (> 1.280 °C) bertako peridotiten fusio partziala hasten da. Era horretan sortutako magmak mafikoak dira. Magma mafikoek gaineko litosfera baino dentsitate txikiagoa dutenez, gorantz abiatzeko joera izango dute. Magmen goranzko bidaia ez da, hasieran pentsatzen zen bezala, rifta mugatzen duten failetatik zehar egiten eremu nahiko trinkotuak direlako. Badirudi magma rift-arroaren erdian sortzen diren arraildura bertikaletatik zehar igotzen dela, dikeak eratuz. Arraildurak lurraldean nagusi diren estentsio-indarren eraginez sortzen dira, baina zabaldu eta handitu egiten dira magmarenpresioarengatik. Sarritan, arrailduren artean azaleratutako magmen kopuru nagusia xurgatzen duen arraildura bat dago, eta horren gainean eratzen da sumendia. Afrikako ekialdeko riftaren ertzetik 100km-ra kokatuta dagoen Tanzaniako Kilimanjaro sumendia da azken honen adibide nagusia. Astenosferan sortutako magma kopuru bat lurrazalaren azpian pila daiteke (magmatic underplating) izenaz ezagutzen den prozesuaren bitartez. Lurrazalaren azpian pilatzen ez dena sumendietatik azalera daiteke lurrazala zeharkatuz, edo bidean gelditu. Lurrazalaren azpiko pilaketa magmatikoa garrantzitsua da lurrazal kontinentala sortzen duelako, baina hau ikertzea oso zaila da, material horiek ez direlako azaleratzen. Aldiz, lurrazalean barneratutako arroka igneoak ugariak dira eta arroka hauek izaera basaltikoa dute.Riftaren azpiko astenosferan sortutako magma mafikoek tenperatura handia dute (1.100-1.200 °C), eta lurrazal kontinentalean magmen pilaketak gertatuz gero, inguruko arroken fusio partziala eragin dezakete. Lurrazal kontinentaleko arroken fusio partzialak magma feltsikoak sortzen ditu.
Gandor-ozeanikoak
Gandor edo dortsal ozeanikoak izatez riften fenomeno antzekoak dira, desberdintasuna da hauek itsasoan gertatzen direla, bi plaka ozeanikoren artean. Bi plaken arteko puntuan altxamendua gertatzen da tartetik astenosferatik datorren magma kanporatzen eta solidifikatzen delarik. Horrela ozeanoak zabalduz doaz urteak aurrera joan ahala, albo banatan dituen kontinenteak urrutiratzen direlarik. Hau da gaur egun Ozeano Atlantikoan gertatzen ari dena duela 180milioi urte ingurutik, Afrika eta Europa Amerikagandik urrutiratzen ari direlarik. Lurrazal ozeanikoa horrela, berrituz doa magma ateratzen doalarik eta horregatik esan ohi da lurrazal ozeanikoa kontinentala baino gazteagoa dela. Kasu batzutan gandorrak duen altuera dela eta itsas gaindikoa izan daiteke, horrela irla bolkanikoak eratuz Islandia esate baterako.
Ozeano-gandorrak 3 motatan bereizten dira zabalkuntza-abiaduraren arabera: zabalkuntza-abiadura motelekoak (1-5 cm/u), ertainekoak (5-9 cm/u) eta azkarrekoak (9-18 cm/u). Multzo bakoitzeko gandorren artean ezberdintasun nabarmenak daude topografian, arroken distribuzioan zein egituran.
Erreferentziak
·Artikuluaren zati txiki bat erderazko wikipediatik itzulia da eta gainontzeko guztia Plaken Tektonika liburutik harturiko informazioa da
Material Defectuoso
Material defectuoso Extremoduro rock talde extremeñoaren 10. estudioko albuma da. Warner diskografika multinazionalak argitaratua, 2011ko maiatzaren 24an kaleratu zuten. Albumak Espaniako salmenta zerrenden 1. postua lortu zuen.
Albumak 6 kantu ditu, 43 minutu inguruko iraupenarekin, eta CD, binilo eta album digital formatuetan argitaratu zuten.
Otsailaren 13
Kanpo estekak
Otsailaren 12 | Urteko egutegi | Otsailaren 14
Takashi Umezawa
Takashi Umezawa (梅澤 貴史, 1972ko abenduaren 7a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.
Spratelloides delicatulus
Spratelloides delicatulus Spratelloides generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Diabolo Kiwi
Diabolo Kiwi 2016 urtean Donibane Garazin sortutako funk musika taldea da.
Ibilbidea
Donibane Garaziko eskolan elkar ezagutu eta 2016an taldea sortu zuten Julen eta Allandek, Garaziko gaztetxean antolaturiko jaialdi batean parte hartzeko. Bi urtetan nahiko geldirik egon ondoren 2018ko maiatzean berriz elkartu ziren eta Leire eta Amaiur sartu ziren taldean. Aurreneko diskoa 2019an argitaratu zuten, Kokinkeriak fini izenekoa. Funk estiloko bost kanta hartzen zituen barnean.
2020an Herri Urrats ikastolen jaiaren abestia atera zuten, "Gaki ge" izena zuena. Ekitaldi berezia izan zen gainera, izan ere etxean konfinatuta ospatu baitzen jaia. 2021. urtean lehenengo diska luzea argitaratu zuten, Uhin galduak.
2022ko urtarrilean Leire Iribarne abeslaria auto istripuz hil zen.
Garra dunsirei
Garra dunsirei Garra generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Lalage moesta
Lalage moesta Lalage generoko animalia da. Hegaztien barruko Campephagidae familian sailkatua dago.
Korb
Korb Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pleasant Valley (Missouri)
Pleasant Valley Missourieko hiri bat da. Clay konderrian kokatua dago. 2010ean 2,961 biztanle zituen, 3.19 kilometro koadrotan banatuta.
The Grinch (2018ko filma)
The Grinch 2018ko Scott Mosier eta Yarrow Cheney estatubatuar zinema zuzendarien eguberri komedia bat da. 1957ko Theodor Seuss Geisel estatubatuar idazlearen izenburu berdineko kontakizunean eta 2000ko filmean oinarritua dago.
Argumentua
Grinch erabat nazkatuta dago Gabonetan sortzen den burrunbarekin, eta, Bizarzuri mozorrotuta, festa horiek hondatzea erabakiko du; horretarako, elur orein baten laguntza izango du. Baina Cindy- Lou eta lagunek Bizarzuri harrapatu nahiko dute.
Dangeul
Dangeul Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Dangeul udalerrian erroldatutako biztanleak 526 ziren. Familiak 204 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 92 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 325 ziren, horien artean 247 aktiboak ziren eta 78 inaktiboak ziren. 247 pertsona aktiboetatik 215 lanean zeuden (118 gizon eta 97 emakume) eta 33 langabezian zeuden (13 gizon eta 20 emakume). 78 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dangeul udalerrian 212 unitate fiskal zeuden, 524 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.623,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 albaitaria zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Dangeul udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.456 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Harry Potter eta Herioaren erlikiak - 1. zatia
'''Harry Potter eta Herioaren erlikiak - 1. zatia' (ingelesez Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1'') 2010eko David Yates ingeles zinema zuzendariak zuzendutako fantasiazko filma bat da. J. K. Rowling idazlearen Harry Potter eta Herioaren erlikiak eleberrian oinarritua dago, berez eleberri bakarra izan arren, honako honetan bi filme edo zatitan banatu zen, bata filma hau eta bestea Harry Potter eta Herioaren erlikiak - 2. zatia izeneko jarraipena. Bai eleberriak nahiz bi film zati hauek Harry Potterri buruzko eleberri eta film sailaren amaiera izan ziren.
Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Stuart Craig eta Stephenie McMillan) eta Efektu berezi onenen Oscar Sariaren (Tim Burke, John Richardson, Christian Manz eta Nicolas Aithadi) izendapenak jaso zituen.
Argumentua
Harry Potter (Daniel Radcliffe), Hermione Granger (Rupert Grint) eta Ron Weasley (Emma Watson) adiskideek osatutako hirukotea Hogwartseko lursailetatik urrutira eramango dituen bidai arriskutsu bati ekin beharko diote, honetan, herrialdean barna bizirik gelditzen diren gainontzeko horgurutzeen bila arituko dira, Lord Voldemorten (Ralph Fiennes) arimaren zatiak dituzten objektu izugarriak. Suposatzen zenez, honakoa euren Hogwarts ikastetxeko azken ikasturtea izan beharko luke, baina Magiaren Ministerioak gainezka egin eta oraintxuko Voldemorten boterearen gailentzeak hirukoteari euren azken ikasgaietara joatea galeraziko die.
La casa de Bernarda Alba (filma)
La casa de Bernarda Alba 1987ko Mario Camus estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Federico García Lorcaren izen bereko antzezlanetan oinarrituta.
Argumentua
Bigarren senarra hil ondoren, Bernarda Albak bere bost alabak etxean giltzaperatuko ditu. Baina gizon batek, Pepe el Romanok, Angustias ezkondu nahi du eta honek emakumeen bizitza erabat aldatuko du.
Baillet-en-France
Baillet-en-France Frantziako udalerria da, Val-d'Oise departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Baillet-en-France udalerrian erroldatutako biztanleak 1.868 ziren. Familiak 674 ziren, horien artean 129 pertsona bakarrekoak ziren (57 bakarrik bizi ziren gizonak eta 72 bakarrik bizi ziren emakumeak), 182 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 318 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 45 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 720 etxebizitza zeuden, 692 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 645 etxeak ziren eta 72 apartamentuak ziren. 692 etxebizitza nagusietatik 573 bere jabearen bizilekua ziren, 106 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 32 etxek gela bat zuten, 36 etxek bi zituzten, 62 etxek hiru zituzten, 150 etxek lau zituzten eta 411 etxek bost zituzten. 630 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 288 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 363 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.249 ziren, horien artean 940 aktiboak ziren eta 309 inaktiboak ziren. 940 pertsona aktiboetatik 892 lanean zeuden (476 gizon eta 416 emakume) eta 48 langabezian zeuden (17 gizon eta 31 emakume). 309 pertsona inaktiboetatik 111 erretiraturik zeuden, 140 ikasten zeuden eta 58 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Baillet-en-France udalerrian 705 unitate fiskal zeuden, 1.956 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 26.617,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 119 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 26 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 16 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 15 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 23 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 3 igeltseroak, 4 zurginak, 1 argiketaria, 6 eraikuntza enpresak, 2 ile apaindegiak, 3 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
Tetrakloroetileno
Tetrakloroetileno (Cl2C=CCl2), perkloroetileno edo PERC, pisu handiko hidrokarburo kloratua da. Likido koloregabea da, ez sukoia, astuna eta eterraren antzeko usaina duena. Normalean, disolbatzaile gisa erabiltzen da ehunak eta metalak garbitzeko.
Baillet-en-France
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 arraindegi zen, 1 liburu denda zen, 2 drogeria eta 1 lore-denda zen.
Tetrakloroetileno
Sintesia
Konposatu organikoen zuzeneko klorazioaren bidez, 600 - 800 ° C eta 0,2 - 1 MPa-ko karbono-atomoekin eta lortutako produktuen destilazio zatikatuarekin.
Baillet-en-France
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Tetrakloroetileno
Erreaktibitatea
Cl2C=CCl2 + O2 -> 2 Cl2C=O
Baillet-en-France
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tetrakloroetileno
Erreaktibitatea
Hezetasunarekin kontaktuan, poliki-poliki deskonposatzen da, lurrun toxiko eta korrosiboak sortuz (HCl, azido triklorazetikoa, etab.).
Metal batzuekin (metal alkalinoak, lurralkalinoak, aluminioa) bortizki erreakzionatu dezake.
Toxikologia
Tetrakloroetilenoak larruazaletik koipe-geruza ezabatzen du. 100 ppm-ko kontzentraziotik aurrera, begien, arnasbideen, azalaren eta mukositateen narritadura gertatzen da. Arnasteak birikako edema eragin dezake. Gainera, zefalea, goragalea, bertigoa eta egoera narkotikoak eragin ditzake. Nerbio-sistema zentralean, gibelean eta giltzurrunetan kalte itzulezinak eragin daitezke.
Tetrakloroetilenoa kantzerigenoa den susmoa dago. Tetrakloretilenoa arriskutsua da ingurumenerako, akuiferoetarako eta ur-bizitzarako bereziki. Isuria izanez gero, substantzia xurgatzaile batekin jaso daiteke.
Step Up (telesaila)
Step Up (hasieran Step Up: High Water deitua) estatubatuar telesail dramatikoa da, Holly Sorensenek YouTuberako sortua.
Sinopsia
Zinemarako izen bereko frankizia oinarri hartuta, telesailak Sage Odom hartu du ardatz, Atlantako dantza eszenikoen High Water eskola entzutetsuaren sortzailea. Dantza erakustaldiez harago, oreka bilatu dute drama pasarte ilunen eta komedia arinaren artean. Telebistarako moldaketak istorioaren ikuspegi feministan jarri du azpimarra.
Mongolia
Geografia
Munduko hemeretzigarren herrialderik zabalena da 1.565.000 km²-rekin, eta itsasorik gabeko bigarren herrialderik handiena da Kazakhstan ostean. Iparraldean eta mendebaldean estepak eta mendiak dira nagusi, eta hegoaldea Gobi basamortuak hartzen du. Mongoliako 2,8 milioi biztanleetatik asko nomadak eta erdi nomadak dira, % 30 inguru, hain zuzen.
Hiri nagusiak, hiriburuaz gain, Darkhan eta Erdenet dira. Hizkuntza ofiziala mongoliera da (zehatzago, khalka dialektoa). Etniei dagokienez, mongoliarrak nagusi dira (% 90); haien ondoren, kazakhak datoz (% 4), txinatarrak (% 2) eta errusiarrak (% 2). Erlijioa nagusia budismoa da; gutxiengo musulmana eta kristaua daude. Dirua tugrik-a da.
Orografia eta hidrografia
Mongoliako batez besteko garaiera 1.600 metro da. Mendi garaiak eta ordoki zabalak ditu. Iparraldean eta mendebalean hiru mendi sail daude: Altai mendiak (Monh Hayrhan Uul, 4.362 m), Khangai (3.650 m inguru) eta Hentyn mendiak (1.800-2.400 m). Ipar-mendebalean Aintzira Handien lurraldea dago, 300 aintziratik gora dituena. Hegoaldean Gobi basamortu harritsua dago, Mongoliako lurraldearen heren bat hartzen duena.
Mongolian ibai asko daude, ur emari handikoak, argindarra sortzeko erabiltzen direnak. Ibai nagusiak Selenge eta honen adarrak dira. Selengak Errusiako Baikal lakuan isurtzen du ura. Lurrikarak izateko arriskua handia da.
Klima eta landaredia
Mongoliak klima kontinentala du. Tenperatura aldaketa handiak eta bizkorrak izaten dira. Neguak hotzak (-26 eta -18 °C artean), idorrak eta eguzkitsuak dira, eta ia ez du elurrik egiten. Udak berriz epelak (17-23 °C) eta laburrak dira. Oso euri gutxi egiten du urtean zehar: 350 mm mendialdean eta 100 mm baino gutxiago Gobiko basamortuan.
Landarediari dagokionez, Mongolian estepa da nagusi. Pinudiak, urkidiak eta alertze eta zedro zuhaiztiak daude.
Biztanleak
Mongoliako biztanle gehienak khalkha hizkuntza erabiltzen duten mongoliarrak dira. Gainerakoak mongoliarrak, kazakhak, errusiarrak eta txinatarrak dira eta hainbat hizkuntza erabiltzen dituzte. Biztanleen % 40 hiriburuan bizi ziren 2002an. Edonola ere, bizimodu erdi-nomada dute oraindik biztanle askok. Bizi itxaropena 67 urtekoa da, batez beste. Erregimen sozialistaren gainbeheraz geroztik, nabarmen jaitsi da emankortasun tasa: emakumeko 7,33 haurrekoa zen, 1970-1975 inguruan, eta 2005-2010 bitarterako aurreikuspenak emakumeko 1,87 haurrekoak ziren. Biztanleriaren hazkundea % 1,2koa da, 2007ko estimazioen arabera.
Banaketa administratiboa
Mongolia 21 probintziatan (aymag) banatuta dago. * udalerria
Era berean, 21 aymguudak 315 somonetan (barrutiak, singularrean, sum) banaturik daude.
Kultura
Mongoliera altaitar hizkuntza da eta herrialdeko mintzaira ofiziala; Txinako probintzia batzuetan ere estatus ofiziala dauka.
Naadam herrialdeko kirol jaialdirik garrantzitsuena da, urtero udan hiru egunez antolatzen dutena, mongoliar borroka, zaldi lasterketak eta arku jokoa uztartzen dituena.
Bazaiges
Bazaiges Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Mongolia
Kultura
Azkenik, musika arloan aipatzekoa da kantu armonikoa izenekoa, soinu bitxiak aho eta eztarriaren bidez sortzen dituena eta inuitek ere lantzen dutena.
Bazaiges
Biztanleria
2007an Bazaiges udalerrian erroldatutako biztanleak 233 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Mongolia
Historia
Neolitoan, ehiztariak eta abeltzain ibiltariak bizi ziren Mongolian (abaroak eta hunoak). K.a. II. mendean xiongnuen inperioa sortu zen; K.a. IV-X. bitarteko mendeetan ekialdeko Turkestango uigurrak izan ziren nagusi. Lurraldea hainbat inperio nomadak menderatu izan dute historian zehar, xiongnu, xianbei, rouran eta gökturk herriek, besteak beste. XII. mendean Genghis Khanek Mongolen Inperioa sortu zuen, mongoliar leinu guztiak batuz, eta Txinako Yuan dinastia erori arte iraun zuen, XIV. mendera arte hain zuzen. Genghis Khanen ondorengo Ögödei agintariak 1234an txinatarrei eraso zien, eta Txin dinastia aginpidetik kendu zuen. Mongoliarren aginpidea Txinan 1279-1368 bitarteko urteetakoa izan zen, baina ondorengo urteetan atzera egin behar izan zuten mongoliar leinuen arteko borrokak zirela eta. Txinan aginpidea izan zuen azken buruzagi mongoliar handia Ligdan Khan izan zen. Hark mantxuen dinastiari aurre egin zion, baina hil zenean Mongolia mantxuen esku geratu zen XVIII. menderaino.
Bazaiges
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Mongolia
Historia
XVI. eta XVII. mendeetan Mongolia Tibeteko budismoaren eraginpean sartu zen, eta azken mende haren amaieran Qing dinastiak agintea lortu zuen Mongolian.
Bazaiges
Etxebizitza
2007an 184 etxebizitza zeuden, 113 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 53 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 179 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 113 etxebizitza nagusietatik 90 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 35 etxek lau zituzten eta 50 etxek bost zituzten. 91 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Mongolia
Historia
1911. urtean lurraldeak independentzia aldarrikatu zuen, mongoliar printzeek Errusiako tsarraren alde egin zutenean. 1917an tsarren erregimenak behera egin zuenean, Mongolia txinatarren esku geratu zen berriro. 1921ean errusiar gudaroste gorria Mongolian sartu eta txinatarrak egotzi zituen. 1921an estatus berria ofizialki onartu zieten txinatarrek.
Hurrengo urteetan, SESBaren eragin handia eduki zuten, baina geroago, 1924ko urriaren 26an, Mongoliako Herri Errepublika aldarrikatu zuten. 1945ean nazioarteko onarpena jaso zuen azkenean herrialdeak, garai komunistan.
Bazaiges
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 135 ziren, horien artean 96 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 96 pertsona aktiboetatik 90 lanean zeuden (48 gizon eta 42 emakume) eta 6 langabezian zeuden (4 gizon eta 2 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Mongolia
Historia
1989an, beste herrialde batzuetan gertatu bezala, han ere erreforma politiko handiak abiatu zituzten eta alderdi anitzeko hauteskundeak antolatu zituzten, bai eta konstituzio berria onartu eta merkatu ekonomiara lerratu ere. Mongoliako legebiltzarrak Herriko Alderdi Iraultzailearen monopolioa ezabatu eta, legedi berri baten bidez, alderdi aniztasuna onartu zuen. 1992an konstituzio berri bat onartu zen: demokrazia, ekonomia mistoa, hizkuntza askatasuna eta neutraltasuna kontzeptuak onartzen ziren konstituzio berri hartan. Mongoliar Herriaren Alderdi Iraultzaileak (MPRP), Alderdi Komunista zenak, alegia, gehiengoa lortu zuen urte horretako hauteskundeetan. 1993ko ekainean lehendakaria hautatzeko hauteskundeak egin ziren, eta Punsalmaagiyn Orchirbat izan zen garaile.
Bazaiges
Diru sarrerak
2009an Bazaiges udalerrian 114 unitate fiskal zeuden, 240 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.665 euro zen.
Mongolia
Historia
1996-2000 bitartean oposizioko Alderdi Demokratikoak izan zuen gobernua kontrolpean. Gobernu berriak merkatu ekonomia antolatzeko erreformak jarri zituen abian. Baina erreforma horien ondorioz asko hazi zen langabetu eta pobre kopurua. 2000tik 2004ra berriro komunistak egon ziren agintean, baina 2004an behar adinako nagusitasunik lortu ez zuela-eta, koalizioko lehen gobernua osatu behar izan zuten, Aberriko Koalizio Demokratikoarekin (MDC). 2008ko legebiltzarrerako hauteskundeetan gehiengoa komunistek eskuratu zuten, baina demokratek iruzurra izan zela salatu zuten eta ez zituzten emaitza ofizialak ontzat eman. Iruzurra zela-eta, liskar eta istilu larriak gertatu ziren Mongolian. MPRP alderdiko Tsakhiagiin Elbegdorj da lehendakaria, 2005az geroztik, eta alderdi bereko Sanjaagiin Bayar lehen ministroa, 2007tik.
Bazaiges
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
NA-8409
NA-8409 edo Mañeruko zeharbidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-1110 nafar errepideko 20,49 kilometroan hasi eta NA-1110 errepidearen 21,12 kilometrora arte doa. Errepidea 0,63 kilometro luze da.
Bazaiges
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 jatetxe.
Mongolia
Ekonomia
Abeltzaintza izan da antzinatik Mongoliako ekonomia jarduera nagusia. Komunismoak kolektibizatu egin zituen abere hazkuntzarako lurrak, eta saio ugari egin zituen gizataldeek bizimodu sedentarioa har zezaten. Hala eta guztiz ere, 500.000 abeltzain inguru erdi-nomadak dira gaur egun. Zaldiak, yakak, ahuntzak, behiak, gameluak eta zerriak hazten dituzte batez ere, eta horietatik hartzen dituzte elikagaiak, jantziak, eraikuntzarako gaiak eta erregaia. Nekazaritzak ere indar handia du, nahiz eta lurraldearen % 1 baino ez den erabiltzen jarduera horretarako; garia eta garagarra lantzen dira gehienbat.
Bazaiges
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
Pocahontas (Missouri)
Pocahontas Missourieko herri bat da. Cape Girardeau konderrian kokatua dago. 2010ean 114 biztanle zituen, 0.27 kilometro koadrotan banatuta.
Bazaiges
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bazaiges udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.144 hektarea erabiltzen.
Mongolia
Ekonomia
Bestalde, Mongoliak mea baliabide handiak ditu: kobrea, ikatza eta molibdenoa dira nagusi.
Bazaiges
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mongolia
Ekonomia
1989. urtea arte, ekonomia harreman gehienak (% 90) Sobietar Batasun arekin egiten zituen. Sobietarren laguntza urteko errentaren erdia izaten zen, gutxi gorabehera. Beraz, Sobietar Batasuna hondoratu zenean, ekonomia krisi izugarria sortu zen Mongolian. 2002tik aurrera hasi zen BPGa igotzen eta iraunkorki igo da, baina 2006an oraindik biztanleen % 32,2 bizi ziren pobrezian eta inflazioa eta langabezia nahiko altuak ziren (% 3,2 eta % 6, hurrenez hurren).
Garraiobideak
Nazioarteko aireportu bakarra Ulan Bator hiriburutik gertu dago; Transmongoliarra izeneko trenbidea ere muntakoa da: Errusia eta Txina lotzen ditu, Mongolia zeharkatzen baitu.
Akira Kubota
Akira Kubota (久保田 陽, 1973ko apirilaren 12a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka eta Kyoto Purple Sanga.
Spratelloides gracilis
Spratelloides gracilis Spratelloides generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Garra duobarbis
Garra duobarbis Garra generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
San Isidro (Madril)
San Isidro, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Carabanchel barrutian. Hiriko 113. auzoa da.
Simpsonichthys flammeus
Simpsonichthys flammeus Simpsonichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Simpsonichthys fulminantis
Simpsonichthys fulminantis Simpsonichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Harmagedon
Hebreeraz, etimologikoki, Megidoko mendia esan nahi du Harmagedon hitza. Bibliaren arabera, Megidon hondatu zuten Josias erregearen gudarostea eta erregea hil; hiria, beraz, bertan biltzen diren gudarosteentzat hondamen-sinbolo da, eta zentzu horretan da aipatua Apokalipsian: "Harmagedon deritzan tokian bildu zituzten munduko erregeak / Zazpigarren aingeruak airean isuri zuen bere ontzia..." .
Lalage leucomela
Lalage leucomela Lalage generoko animalia da. Hegaztien barruko Campephagidae familian sailkatua dago.
Kaoru Asano
Kaoru Asano (浅野 薫, 1973ko maiatzaren 19a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.
Herkimer konderria (New York)
Herkimer konderria (Herkimer County) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Herkimer da. 2010eko zentsuaren arabera 64,519 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Herkimer konderriak 377,609 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,204 ura dira. Beste 365,569 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,09 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 64,519 pertsonetatik 62,730 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1,040 dira. 640 beltzak edo afroamerikarrak. 137 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 325 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 36 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 643 pertsonek kokatzen zuten.
Lautaro Martínez
Lautaro Javier Martínez (Bahía Blanca, Argentina, 1997ko abuztuaren 22a) futbol jokalari argentinarra da, eta gaur egun Serie A-ko Intergo Milan taldean eta Argentinako futbol selekzio nazionalean jokatzen du. Munduko aurrelari onenetariko bat bezala kontsideratuta dago, eta Transfermarkt futbolean espezializatutako orrialdearen arabera bere merkatuko balioa 64 milioi eurokoa da. 2018ko udan etorri zen Europara, eta bere kontratua 2023. urtean amaitzen da.
Areatik kanpo nahiko ondo jokatzen duen arren, area barruko jokalaria da, errematatzaile ona.
Ibilbidea
Lautaro 16 urterekin bere jaioterriko Liniers taldearen harrobian sartu zen, denboraldi baterako. 2014ean Racing Cluben sartu zen, eta urte bat beranduago, 2015ean, lehen taldearekin jokatzen hasi zen. Laster hasi zen golak sartzen, eta hiru denboraldi egon zen bertan, Interrek jokalariarengatik 25 milioi euro ordaindu eta Europarako jauzia egin aurretik. Racing Cluben ia 50 partidu jokatu zituen, eta aukera asko izan zituen, azkenik taldeko izarra bihurtuta.
Selekzio nazionala
Racingo azken denboraldian, 2017-2018 denboraldiaren amaieran, Lautarok Argentinako selekzio nazionalaren deia jaso zuen, eta 2018ko apirilean debuta egin zuen. Ordutik hona 17 partidu jokatu ditu, hoien artean 2018ko eta 2019ko Amerikako Kopak, eta 9 gol sartu ditu denera.
Pollock (Missouri)
Pollock Missourieko herrixka bat da. Sullivan konderrian kokatua dago. 2010ean 89 biztanle zituen, 0.43 kilometro koadrotan banatuta.
Rebergues
Rebergues Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rebergues udalerrian erroldatutako biztanleak 196 ziren. Familiak 67 ziren, horien artean 10 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 3 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 81 etxebizitza zeuden, 65 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 81etxeak ziren. 65 etxebizitza nagusietatik 62 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 41 etxek bost zituzten. 51 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 38 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 120 ziren, horien artean 91 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 91 pertsona aktiboetatik 87 lanean zeuden (52 gizon eta 35 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 garraio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Rebergues udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bizkaiko Monumentuen Batzordea
Bizkaiko Monumentuen Batzordea (Comisión de Monumentos de Vizcaya) zaharkinen kontserbazioaz eta babesaz arduratzen zen erakunde publikoa izan zen, Bilbon 1844an sortua.
Historia
Beste Monumentu Batzordeekin batera sortu zen, ordura arte elizaren eskuetan zegoen ondarearen zati handi bat zaindu behar zuen desamortizazio testuinguru batean.
Bere eginkizuna ia hutsa izan zen 1908an berrantolatu zuten arte, une horretan kideak monumentu historikoen katalogo bat eta Bilboko Arkeologia Museoa osatzeko bil zitezkeen Bizkaiko orubearen objektu historiko-artistikoen inbentarioa egiteko sistematikoki lanean hasi baitziren.
Guztira zazpi liburuki argitaratu ziren, eta horien edukiak zerrenda batean agertzen dira, 1944an Ángel Rodríguez Herrero batzorde horretako artxibo-laguntzaileak argitaratutako koaderno batean. "Aurkibide Orokorra" izeneko zerrenda Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Batzordeak argitaratu zuen, Bilboko Dochao etxeko inprentan.
Aurkibide Orokorrean batzordearen bileretako aktak eta kide diren ikertzaileen lanak agertzen ziren. Bere lorpen ugarien artean, Santimamiñeko leizea publikoki eskuratzeko bultzada dago.
NA-8502
NA-8502 edo Arruazuko zeharbidea, Nafarroako herri errepidea da, A-10 nafar autobideko 13,55 kilometroan hasi eta A-10 autobidearen 14,40 kilometrora arte doa. Errepidea 0,78 kilometro luze da.
Krauchenwies
Krauchenwies Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Rizhao
Rizhao (txinera sinplifikatuz: 日照; pinyineraz: Rìzhào), Shandong probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 2.723.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 5.348,0 kilometro koadroko azalera.
Banaketa administratiboa
Hiriaren erdigunea eta udaletxearen egoitza Donggang Barrutian daude:
Azpiegiturak
Rizhaon Shandong probintziako porturik garrantzitsuena dago. Rizhaoko portuak 181 milioi tona merkatugai mugitu zituen 2009an eta munduan zama gehien garraiatzen duen portuen artean dago.
Poulx
Poulx Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gard departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Poulx udalerrian erroldatutako biztanleak 4.082 ziren. Familiak 1.418 ziren, horien artean 182 pertsona bakarrekoak ziren (89 bakarrik bizi ziren gizonak eta 93 bakarrik bizi ziren emakumeak), 427 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 692 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 117 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.506 etxebizitza zeuden, 1.443 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 40 hutsik zeuden. 1.415 etxeak ziren eta 88 apartamentuak ziren. 1.443 etxebizitza nagusietatik 1.220 bere jabearen bizilekua ziren, 201 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 44 etxek bi zituzten, 105 etxek hiru zituzten, 359 etxek lau zituzten eta 930 etxek bost zituzten. 1.251 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 497 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 920 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.802 ziren, horien artean 1.997 aktiboak ziren eta 805 inaktiboak ziren. 1.997 pertsona aktiboetatik 1.828 lanean zeuden (968 gizon eta 860 emakume) eta 168 langabezian zeuden (73 gizon eta 95 emakume). 805 pertsona inaktiboetatik 279 erretiraturik zeuden, 338 ikasten zeuden eta 188 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Poulx udalerrian 1.389 unitate fiskal zeuden, 3.942 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.166 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 148 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 6 janari enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 42 eraikuntza enpresak ziren, 26 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 14 zerbitzu enpresak ziren, 22 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 50 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 9 igeltseroak, 8 margolariak, 6 zurginak, 2 iturginak, 6 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 6 ile apaindegiak, 4 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 8 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 kongelatu-denda zen, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen eta 1 bitxi-denda zen.
2000. urtean Poulx udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 80 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Garra elongata
Garra elongata Garra generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Transkantauriarra
Transkantauriarra (gazteleraz, jatorriz, Transcantábrico) Kantauri itsasoko ertza zeharkatzen duen tren turistikoa da. 1983an inauguratu zuen FEVE enpresa publikoak, eta 2012an FEVE Renfe Operadoraren barruan gelditu ondoren, aipatutako azken enpresa honek kudeatutako zerbitzua da.
Historia
Ferrocarriles de Vía Estrecha (FEVE) espainiar enpresa publikoak Transkantauriarra sortzearekin batera, Espainiako lehenengo tren-hotel turistikoa sortu zen. Jatorriko ideia Orient Express trenaren pareko tren turistikoa sortzea zen, FEVEren menpe zeuden Espainia iparraldeko trenbideetatik ibiliko litzatekena. Tren honen bereizgarria zabalera metrikodun trenbideetatik ibiltzen dela da. Honek iristeko oso zaila den zenbait paraje zeharkatzen ditu, zabalera arrunteko trenbideetatik ibiltzen diren trenek zeharkatu ezin dituztenak.
1983ko uztailaren 30ean lehenengo bidaia egin zuen, La Robla eta Cistierna artean (Leóngo probintzian). Hasierako osaera hurrengoa zen: hiru Pullman saloi-kotxe (pub, taberna eta egongela), 1923an Erresuma Batuan eraikitakoak; 4 ohe-kotxe, ohatzez hornituta; energia ekoizteko furgoi bat; eta tripulaziorako zerbitzu-kotxe bat.
Gaur egun bi Transkantauriar mota ustiatzen dira: Transkantauriar Klasikoa eta Luxu Handiko Transkantauriarra, azken hau munduko tren turistikorik onena izendatua.
Ibilbidea
Hasierako urteetan León eta Ferrol arteko ibilbideak egiten zituen, Bilbotik pasaz, La Robla trenbidea (León-Bilbo linea) itxi zen arte. Ondoren, Bilbo eta Ferrol arteko ibilbideak egitera pasa zen.
2009an Donostiatik Santiago Compostelakora zerbitzu bereziak ezarri ziren, eta 2010etik ohiko zerbitzuak Donostiara luzatu dira, Euskal Trenbide Sarearen Bilbo-Donostia trenbidea erabiliz, Basauri eta Donostia artean.
2011 Luxu Handiko Transkantauriarra ere ezarri zen, Donostia eta Santiago Compostelakoaren arteko ibilbidea eginez, eta jatorriko tren turistikoa Transkantauriar Klasikoa izenez berrizendatu zen, León-Bilbo-Ferrol hasierako ibilbidea mantenduz.
Bestalde, charter bidaiak ere antolatzen dira.
Muga konbergente
Muga konbergente bat bi plaka tektonikok elkarrekin talka egiten dutenean sortzen den muga mota da. Muga hauen oinarria bi plaken arteko hurbilketa mugimendua da. Muga hauetan, gehienetan, plaka bat bestearen azpitik sartzen da, mantua deseginez. Muga mota honek, bertan ematen diren presio eta tenperatura baldintzak direla eta, mota desberdineko prozesu geologikoak sortzen ditu, hala nola, mendilerroak. Sumendien sorrerarekin harremanetan dago ere. Bi plakek talka egitearen ondorioz subdukzio eremu deritzona sortzen da. Eremu hauetan bi plaketako bat tolestu egiten da elkar jotzearen ondorioz eta bestearen azpian sartzen da, mantuan hondoratuz.
Aipatu beharrekoa da, orobat, plaka litosferikoen mugimendua zinta garraiatzaile baten antzekoa denez, mugen beste aldean faila transformakorra edo ertz dibergentea egon daitezkeela.
Dortsal ozeanikoak eta muga konbergenteak
Teoria batek dioenez, muga konbergenteak dortsal ozeaniko en ondorioz sortzen dira. Dortsal ozeaniko etan bi plaka elkar urruntzen dira, eta mantu tik hozten diren materialak goruntz ateratzen dira, zentruaren bi aldeetara bananduz. Prozesu hau lur azpian ematen diren konbekzio korronte mugimenduan oinarrituta dago. Materialak, mantutik irten ahala hoztu egiten dira, eta ozeano kapa berri bat osatzen da. Dortsal ozeanikoa ren bi aldeetara banatzen diren materialak oso mantso aldentzen dira eta pixkanaka, muga konbergente bat dagoen gunera hurbilduz dijoaz. Erlazio honekin ondorioztatu daiteke zinta garraiatzaile mugimendua, litosfera alde batetik hazi egiten delako, dortsal ozeaniko an, eta bestetik, muga konbergenteetan hondoratzen da.
== Muga konbergente motak == Plaken arteko talka hauek kontinente-kontinente artean izan daitezkez, zeinetan mendilerro bat sortuko den (Himalaia); ozeano-ozeano izan daiteke eta horietan arku-uharteak sortzen dira (Japonia); edo ozeano-kontinente izan daitezke eta hauetan fosa bat eta mendilerro bat sortzen da (Andeak). Orain mota hauek banan-banan esplikatuko dira.
Plaka kontinental eta ozeaniko baten arteko talka.
Plaka ozeanikoa eta plaka kontinental batek talka egiten dutenean, plaka ozeanikoa kontinentalaren azpian hondoratzen da, bestea baino trinkoagoa eta meheagoa delako. Horren ondorioz, subdukzioa gertatzen da, plaka kontinentala mantuan barneratzen delako. Barneratutako plaka gero eta gazteagoa izan orduan eta angelu txikiagoa osatuko du litosferarekiko eta beraz intentsitate handiko lurrikarak gertatuko dira. Bestalde, hondoratutako plaka gero eta zaharragoa izan orduan eta angelu handiagoa eta ondorioz lurrikarak intentsitate baxuagoa edukiko dute. Horrez gain fosa ozeanikoak ere sortzen dira.
Beste alde batetik, subduzitutako plakaren material batzuk urtu egiten dira, eta pixkanaka plaka kontinentalaren goiko aldera igotzen hasten dira. Magma poltsa hauek gora egiten dutenean bolkanismoa eragiten dute baina kasu honetan, kontinente barruko sumendiak izango dira. Gainera, bi plaken arteko talka dela eta frikzioa gertatzen da, eta lurrikarak ematen dira kontinentearen mingainean, hau da, muga sortu den eremutik gertu.
Muga konbergente mota honekin bukatzeko, mendikate batzuen eraketak azaldu behar dira. Bi plakak talka egitearen ondorioz, eta plaka baten subdukzioaren ondorioz, presioak gora egiten du, ertz kontinentala desitxuratuz, lodituz. Bertan dauden materialak konprimitu eta altxatu egiten dira, mendikateak sortuz. Mendikate hauei ozeano inguruko mendikateak esaten zaie, eta bere eraketa prozesuari orogenesia deritzo. Konprimitze honen emaitza bezala sumendiak ere sor daitezke. Guzti honen adibide garbia Hego Amerike tako Andeak dira.
Bi plaka kontinentalen arteko talka
Plaka mugimendu honetan ematen diren indarrengatik, bi plaken ertzak tolestu eta zartatu egiten dira, talka egiten duten zonan. Litosferara pixkanaka loditzen joaten da eta loditutako eremu horri kontinente arteko mendikatea esaten zaio. Bi plaka horien konpresio indarren ondorioz, litosfera altxatu egiten da mendikateak sortuz. Mendikate hauei kontinente barruko mendikatea esaten zaio. Mendikate hauen sorrera ere orogenesi prozesu bezala definitzen da, baina aurreko orogenesia baino intentsitate handiagokoa. Kasurik ezagunena Himalaietan gertatzen da, non Tibeteko goi-ordokia azpian dagoen plakak sorturiko altxaketa den.
Bestalde,litosferan arrakalak eta hausturak gertatzen dira, lurrikarak eragin ohi dituztenak. Lurrikara horiek ez dira sakonera handikoak, izan ere, bere fokua altuera baxuko edo ertaineko eremuetan ditu. Litosfera barruko magma poltsak ez dira azaleratzen, eta beraz ez da bolkanismorik gertatzen, lurraren azpian hozten baitira.
1990eko hamarkadaren hasierako atzeraldia
1990eko hamarkadaren hasierako atzeraldia Mendebaldeak garai haietan jasan zuen jarduera ekonomikoaren atzerakada nabarmena izan zen.