cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matthew Festing
Fra' Robert Matthew Festing (Northumberland, 1949ko azaroaren 30a - Valletta, Malta, 2021eko azaroaren 12a) Maltako Ordenako 79. Printze eta Maisu Nagusia izan zen 2008tik 2017ra.
Cambridgeko Unibertsitatean historia ikasi ondoren, armada britainiarrean sartu eta koronel mailara iritsi zen. 1977an sartu zen Maltako Ordenan. 1993tik 2008ra Ingalaterrako Prior Handia izan zen. 2008ko martxoan Ordenako Printze eta Maisu Nagusi izendatu zuten. 2017ko urtarrilean dimititu behar izan zuen, Vatikanoarekin izandako liskar baten ondoren.
Mirari Sagarzazu
Mirari Sagarzazu Sacristán (Oñati, Gipuzkoa, ) artisaua eta artista da, ilustratzailea. Bertsozale Elkarteko irakaslea ere bada.
Bizitza
Batxilergo artistikoa egin zuen Ignacio Zuloaga institutuan, ondoren Arte Ederrak eta azkenik doktoratu egin zen Euskal Herriko Unibertsitatean, Bere tesiaren izenburua: ''¿Por qué pinto así? La expresión plástica y artística en adolescentes con Síndrome de Asperger, Autismo de Alto Funcionamiento y/o Trastornos del Espectro Autista.'' Etxekoen babesa izan du bidean, etxean beti bultzatu baita sormena.
Lan ibilbidea
Ilustratzaile da lanbidez eta bere ilustrazioak beste euskarri batzuetara eramaten ditu.
Zaletasunen artean bidaiatzea du gustuko, gauza berriak ikustea, pelikulak ikustea, irakurtzea edota paseatzea.
Broadview Park (Florida)
Broadview Park Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Broward konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hrabyně
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1358 urtean egin zen.
Coca de Alba
Coca de Alba Salamancako udalerria da, Tierras del Tormes eskualdean dagoena.
Pierre Lesca de Hitze
Titulu nagusiak: Le Chant des Tilloliers, La Consultation, La Ronde des Agnetines, L´Ode en l´honneur de la naissance du Dauphin, La Chanson du Carnaval eta La Bouchère culbutée.
Bilboko Udal Liburutegiak
Bilbon hamasei udal liburutegi daude, udalerriko barruti guztietan.
Egoitzak
Deustu Uribarri Otxarkoaga-Txurdinaga Begoña Ibaiondo Rekalde Basurtu-Zorrotza
Haysville (Pennsylvania)
Haysville Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 70 biztanle zituen, 0.45 kilometro koadrotan banatuta.
Hazleton (Pennsylvania)
Hazleton Pennsylvaniako hiri bat da. Luzerne konderrian kokatua dago. 2010ean 25,340 biztanle zituen, 15.57 kilometro koadrotan banatuta.
Burdur probintzia
Burdur probintzia Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Burdur da. 7.238 km²ko azalera du eta bertan 246.134 biztanle bizi dira.
Barrutiak
Probintziaren barnean 11 barruti daude:
Le Peyrat
Le Peyrat Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 238 etxebizitza zeuden, 201 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 234 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 201 etxebizitza nagusietatik 143 bere jabearen bizilekua ziren, 54 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 82 etxek lau zituzten eta 77 etxek bost zituzten. 153 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 80 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 98 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 290 ziren, horien artean 202 aktiboak ziren eta 88 inaktiboak ziren. 202 pertsona aktiboetatik 176 lanean zeuden (98 gizon eta 78 emakume) eta 26 langabezian zeuden (14 gizon eta 12 emakume). 88 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Peyrat udalerrian 193 unitate fiskal zeuden, 441 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.525 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2000. urtean Le Peyrat udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Girifalco
Girifalco Italiako udalerri bat da. Catanzaroko probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Girifalcok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Craugastor chac
Craugastor chac Craugastor generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Hracholusky (Prachaticeko barrutia)
Hracholusky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 469 biztanle ditu eta 21,34 kilometro koadroko azalera. Prachaticeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1344 urtean egin zen.
Vellefaux
Vellefaux Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vellefaux udalerrian erroldatutako biztanleak 470 ziren. Familiak 192 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 88 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 204 etxebizitza zeuden, 193 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 192 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 193 etxebizitza nagusietatik 156 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 2 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 156 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 65 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 118 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 315 ziren, horien artean 232 aktiboak ziren eta 83 inaktiboak ziren. 232 pertsona aktiboetatik 224 lanean zeuden (118 gizon eta 106 emakume) eta 8 langabezian zeuden (1 gizon eta 7 emakume). 83 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vellefaux udalerrian 198 unitate fiskal zeuden, 493 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.614 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Vellefaux udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Elena Garro
Elena Garro izenez ezaguna, Elena Delfina Garro Navarro (Puebla, Mexiko, 1916ko abenduaren 11 - Cuernavaca, 1998ko abuztuaren 22a), mexikar gidoilaria, kazetaria eta idazlea izan zen. Oro har, errealismo magikoarekin du zerikusia, eta literatura fantastikoaren berritzailetzat hartzen da, nahiz eta berak ukatu egin zuen identifikazio hori, etiketa merkantilistatzat jotzen baitzuen. Halaber, kritikari batzuek uste dute Juan Rulforen lana eta Garroren lehen hiru liburuak, Un hogar solido (1958), Los recuerdos del porvenir (1963) eta La semana de colores-en (1964), lehen literatura-mugimendu hori hasi zutela.
Garro dramaturgia mexikarraren irudirik interesgarrienetako bat izan zen. Erabat hartu zuen parte antzerkiaren kontzeptutik komunikazio poetiko, ilogiko gisa, eta, tekniken eta edukien arteko aldeetatik harago, baita absurduaren antzerki deritzon mugimenduaren barruan ere. Hala ere, Garroren antzerkiko gaien eta tekniken aniztasunak agerian utzi zuen lehentasuna zutela errealitateko hainbat alderdiren arteko harremanen gaian, baita errealitate desberdinen artean ere. Bere pertsonaiak errealitate eta ilusioaren artean dabiltza. Era berean, elementu folklorikoen bidez, errealitatearen arteko mugak egunero hautematen dugun bezala desagertzen diren mundu bat eraikitzen du; horrela, beste mundu bat sortzen du, ilusorioa, baina, agian, errealagoa gizakiaren gogo-egiari dagokionez.
Oktavio Paz idazlearekin ezkonduta egon zen. Idazle hori Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan ezagutu zuen, eta harekin alaba bat izan zuen, Helena Paz Garro.
Biografia
Elena Garro Zaragozan jaio zen 1916ko abenduaren 11n. José Antonio Garro Melendreras aita espainiarraren eta Esperanza Navarro izeneko Chihuahuako ama mexikarraren alaba. Igualan (Guerrero) hazi zen, eta bost neba-arrebetako hirugarrena izan zen. *
Hezkuntza
Nerabezaroan, 12 eta 13 urte bitartean, Mexiko Hirira itzuli zen lehen eta bigarren mailako ikasketak egitera. Ondoren, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko San Ildefonso Ikastetxe Zaharrean ikasi zuen. Geroago, unibertsitate bereko letra espainolak sartu zituen karreran, baina bukatu gabe geratu zen, ezkondu egin baitzen.*
Dantza-, koreografia- eta antzerki-diziplinetan hasi zen, eta unibertsitate-antzokian parte hartu zuen Julio Brachok zuzendutako Las troyanas lanean. Isabela Corona, Deva Garro eta Rodolfo Landarekin lankidetzan aritu zen. Rodolfo Usigliren obretan agertu zen eta Adolfo Best Maugarden Gizateriafilm laburrean (1933). Geroago, graduondoko ikasketak egin zituen Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn eta Sorbonan, Frantzian.
Espainiarako bidaia
Espainiako Gerra Zibilean (1936-1939), eta 21 urte zituela, Elena Espainiara joan zen, Octavio Pazekin batera, orduan haren senarra, Valentziako Kulturaren Defentsarako Idazleen Nazioarteko II. Biltzarrera. José Mancisidor, Juan de la Cabada, JoséChávez Morado, Silvestre Revueltas, Carlos Pellicer, Maria Luisa Vera eta Susana Gamboa, Idazle eta Artista Iraultzaileen Ligakoa (LEAR).
Hracholusky (Rakovníkeko barrutia)
Hracholusky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 75 biztanle ditu eta 6,82 kilometro koadroko azalera. Rakovníkeko barrutian dago.
Elena Garro
Espainiarako bidaia
Bidaia horren emaitza 1992an argitaratu zen Memoria de España 1937an izandako esperientziaren kontakizuna izan zen. Bertan, intelektual parte-hartzaileen nortasunak eta jarrerak deskribatzen ditu modu kritiko eta sentikorrean.
Bere obraren garapena
Garroren literaturak "gai feministen presentziagatik irakurlearen pentsamendu malgua eskatzen du, baita indarkeria iraultzailearen desakralizazioa ulertzeko gai den irakurlea ere".
La Breille-les-Pins
La Breille-les-Pins Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Ibis gorrizta
Ibis gorrizta (Eudocimus ruber) Eudocimus generoko animalia da. Hegaztien barruko Threskiornithidae familian sailkatua dago.
La Breille-les-Pins
Biztanleria
2007an La Breille-les-Pins udalerrian erroldatutako biztanleak 550 ziren. Familiak 188 ziren, horien artean 52 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ibis gorrizta
Kolore bizi-biziko ibisa da, Ameriketan bizi diren bi ibis espezietako bat. Hego Amerikako Atlantikoko kostaldeko zenbait ingurutan bizi da (ikus hedadura mapan, area marroi eta laranjak).
North Andrews Gardens (Florida)
North Andrews Gardens Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Broward konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
La Breille-les-Pins
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Neodon forresti
Neodon forresti Neodon generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Elena Garro
Bere obraren garapena
Bere literatura-karreraren barruan, bere lanak kronologikoki bana daitezke: lehena, ekintza bakarreko antzerki-lan bolumen bati dagokio, kritikak bikaintzat katalogatuak, etengabe aztertzen eta eszenan jartzen dira; bere eleberri handia, Los recuerdos del porvenir (1963), eta La semana de color ipuin-liburua (1964). Hiru urte geroago, Felipe Ángeles, antzezlana.
Bere lana hamar urte baino gehiagoko isiltasunak eten zuen, Europan bere autoerbestealdia zela eta. Izan ere, Mexikon 1968ko Mugimenduan, intelektualak suposizioz salatu zituen idazleak. Horren ondorioz, prentsako ustezko argitalpenek garai hartako Mexikoko komunitate intelektualaren gaitzespena eragin zioten, eta horrek autoerbestera eraman zuen Estatu Batuetara eta gero Frantziara hogei urtez. Hala ere, garai horretan zuen jarrera ez zen zehaztu, eta zenbait ñabardura ditu.*
Somporteko burdinbide tunela
Somporteko burdinbide tunela mugako burdinbide tunela da, 1908 eta 1915 artean eraikia, Frantzia eta Espainia lotzen zituena Paue-Canfranc burdinbidearen bidez. 7 874 metroko luzera du, 4,75 metroko zabalera eta 6 metroko altuera, eta 1 100 metrotik gorako altueran dago. Somporteko errepide tunela jotzen ari da. 1970az geroztik trenek ez dute hartu, eta ustekabean suntsitu dute Estangueteko zubia. Errepide tunelaren aurkako askok borroka egiten dute trenbidea berriro irekitzeko, Aspe bailaran dauden kamioi eta istripu kopurua gutxitzeko. Proiektuak hausnarketa fasean daude, mugako bi eskualdeek 2016an erakutsi baitzuten burdinbidea berriro zabaltzeko borondatea.
Elena Garro
Bere obraren garapena
Bere literatura-lanaren bigarren etapa Mexiko Hirira itzuli ondoren garatu zuen, 1973tik 1992ra, besteak beste:
Lurgan
Lurgan (irlanderaz an Lorgain) Ipar Irlandako Armagheko konderrian dagoen udalerria da. 23.534 biztanlerekin (2001) konderriko hiri handiena izan arren Armagh da hiriburua.
Elena Garro
Bere lanaren gaiak
Elena Garrok, bere kontakizunen barruan, garaiko gizarte mexikarra asaldatzen zuten gaiak idatzi zituen, hala nola emakumearen bazterketa, emakumeen askatasuna eta askatasun politikoa Felipe Angelesen. Haren literatura-irudia sinbolo libertariotzat hartu izan da.*
Hracholusky (Rakovníkeko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1371 urtean egin zen.
Somporteko burdinbide tunela
Tunela 1984ko abenduaren 28tik monumentu historikoen inbentarioan dago.
Sulfoborita
Sulfoborita borato motako minerala da.
Ezaugarriak
Sulfoborita borato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 4,5 da.
Lurgan
Etimologia
Irlanderazko an Lorgain izenak "tibia itxurako muinoa" esan nahi du.
Geografia
Belfastetik 29 kilometro hego-mendebaldera kokaturik dago, Neagh aintziraren hegoaldeko ertzean. Eremua erabat laua da.
Historia
Gaeldarrek populaturiko lurrak ziren 1610an Ulsterraren kolonizazio prozesuan William Brownlow ingelesak lurrak jaso zituenean. 1619an gaztelua eta harresia eraiki zituen bertan eta 1639an Irlandako parlamenturako Armagheko ordezkaria bihurtu zen. 1641ko irlandarren matxinadan gaztelua eta harresia suntsituak izan ziren eta Brownlow eta bere familia preso hartzean McCanns eta O'Hanlon familiek eskuratu zituzten lurrak. Hala ere 1642an Lord Conwayren tropek herria berreskuratu eta Brownlowtarrak herrira itzuli ziren.
Somporteko burdinbide tunela
Historia
1911ko urrian, tunel burutik 2 500 metrora iritsita, lanak gelditu egin ziren hamabost egunez. Urtebete geroago, 1912ko urriaren 13an, bi taldeen arteko lotura egin zen. Tunela 1915eko irailaren 15ean amaitu zen. Frantziar-espainiar mugan, tunelaren barruan, harrizko bi muga daude, hormetan sartuta, eta bi herrialdeen arteko hitzarmen espezifiko batek arautzen du muga hori.
1928an, Canfranceko nazioarteko geltokia amaitu zen eta uztailaren 19an, tunela bukatu eta hamahiru urtera, Lois Barton, Frantziako Lan Publikoetako ministroa, inauguratu zuten, eta lehen trena tuneletik igaro zen.
1970eko martxoaren 27an, Estangueteko zubia suntsitu egin zen tren batek ihes egin zuelako. Geroztik, tunelean dago, eta Somporteko tunelari laguntzeko bidea da.
Tunela 1984ko abenduaren 28tik monumentu historikoen inbentarioan dago idatzita.
2003ko urtarrilaren 17an, Somporteko errepide tunela inauguratu zen, eta, handik aurrera, trenbide tunela erabili zen ebakuazio-tunel gisa.
2012ko urriaren 13an, tuneleko loturaren urteurrena ospatzeko, Luisa Fernanda Rudi Aragoiko presidenteak eta Alain Rousset Akitania Berriko Eskualde Kontseiluko presidenteak plaka bat inauguratu zuten tunelaren sarreran.
La Breille-les-Pins
Etxebizitza
2007an 235 etxebizitza zeuden, 193 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 227 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 193 etxebizitza nagusietatik 141 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 8 etxek bi zituzten, 31 etxek hiru zituzten, 65 etxek lau zituzten eta 86 etxek bost zituzten. 159 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 81 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 97 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 360 ziren, horien artean 244 aktiboak ziren eta 116 inaktiboak ziren. 244 pertsona aktiboetatik 208 lanean zeuden (125 gizon eta 83 emakume) eta 36 langabezian zeuden (18 gizon eta 18 emakume). 116 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 70 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Breille-les-Pins udalerrian 198 unitate fiskal zeuden, 533,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.391 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
2000. urtean La Breille-les-Pins udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 56 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Heidelberg (Pennsylvania)
Heidelberg Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 1,244 biztanle zituen, 0.73 kilometro koadrotan banatuta.
Somporteko burdinbide tunela
Historia
2016an, Akitania eskualdeak eta Aragoiko erkidegoak trenbide lotura berrezartzeko borondatea berretsi zuten.
Logan (Kansas)
Logan Kansasko hiri bat da. Phillips konderrian kokatua dago. 2010ean 589 biztanle zituen, 3.9 kilometro koadrotan banatuta.
Careproctus georgianus
Careproctus georgianus Careproctus generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Gizzeria
Gizzeria Italiako udalerri bat da. Catanzaroko probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Gizzeriak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Elena Garro
Bere lanaren gaiak
Bere literatura-ibilbidean, errealismo magikoaren aitzindaritzat hartu zuten, eta ez zuen aintzat hartu termino hori, uste baitzuen «etiketa merkantilista zela, eta traba egiten ziola; izan ere, esaten zuen errealismo magikoa indigenen mundu-ikuskeraren funtsa zela, eta, beraz, ezer berririk ez eguzkipean», azaldu zuen Patricia Rosas Lopátegui biografoak.
Bestelako gogoetak
Jorge Luis Borges, Silvina Ocampo eta Adolfo Bioy Casaresek, 1967an, Literatura fantastikoaren Antologia lanaren bigarren edizioan, idazlearen antzezlan labur bat argitaratu zuten: Un hogar solido.
Autore askok Los recuerdos del porfuturo (1963) eleberria aipatzen dute, Cien años de soledad baino lau urte lehenago idatzia, errealismo magikoaren hasiera bezala.*
Sergio Callao kritikari mexikarrak Juan Rulforen Los recuerdos del porvenir eleberriko protagonisten eta Pedro Páramoren eleberriko protagonisten arteko antzekotasunak aipatu ditu; bietan, jauntxokeria eta Iraultzak landa-ingurunean zituen kontuak daude salatuta.* [
Kazetaria
Elena Garro 1941ean hasi zen kazetari gisa argitaratzen Así aldizkarian. Bere lehen lanak elkarrizketa hauek izan ziren: "De estrella a mujer de hogar. Lolita González de Reachi ezkontzaz eta zoriontasunaz mintzo da", "Frida Kahlo, bere burua pintatuta. Dinamitatzaile izatetik margolari izatera, Prestaketatik ospera eta Isabella Coronado, aktorea.
Austin (Nevada)
Austin Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Lander konderrian kokatuta dago, Nevada estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
UTC+03:30
UTC+03:30 ordu-zonak honako eremua du:
Andrew Bertie
Fra' Andrew Willoughby Ninian Bertie (Londres, 1929ko maiatzaren 15a - Erroma, 2008ko otsailaren 7a) Maltako Ordenako 78. Printze eta Maisu Nagusia izan zen. Jurgi III.a erregearen ondorengoa eta Elizabeth II.a erreginaren urruneko ahaidea zen. Oxforden Historia Modernoan lizentziatu zen eta hizkuntza modernoak irakatsi zituen 23 urtez. 1956an Maltako Ordenan sartu zen. 1988an aukeratu zuten Maisu Nagusi Angelo de Mojana di Cologna hil ondoren.
Cihuacoatl
Cihuacoatl (baita Chiucoatl edo Ciucoatl ere) azteka mitologiako jainkosa bat da, erdi sugea eta erdi emakumea. Cihuacoatl, erditu zuen lehen emakumea izan zen, horregatik erditzeen babeslea eta bereziki erditzerakoan hildako emakumeena. Quetzalcoatl lumadun suge jainkoari gizateriaren egungo aroa eraikitzen lagundu zion aurreko aroetako hezurrak birrinduz eta hauek odolarekin nahasutz. Mixcoatlen ama da, bidegurutze batean bertan behera utzi zuena. Tradizioak bere galdutako semeagatik negar egitera sarri itzultzen dela dio, baina tokian soilik sakrifizioetarako erabiltzen den aizto bat aurkitzen du. Cihuateteo gobernatzen zuen, erditzean hil ziren emakume nobleak.
Elezaharrean, jainkosa hau mamu eran agertzen da Moctezumaren inperioaren suntsipenari buruz ohartarazteko, ondoren, izer herrikoi bezala La Llorona hartuz.
Banbu-basoko zazpi jakintsuak
Banbu-basoko zazpi jakintsuak taoismotik gertu zegoen qingtan joerako filosofo, olerkari eta musikari talde bat izan zen. Jin dinastiaren garaiaren hasieran (265-420) bizi ziren, III. mendean. Aipatzen diren pertsonak benetan izan ziren baina ez dago oso garbi taldea benetakoa edo zerbait asmatutakoa izan ote zen. Talde honek Txinako kulturan, artean eta literaturan eragin handia izan du.
Cihuacoatl
Ilamatecuhtli, Toci eta Tlazolteotl jainkoen alde bat ere bada, baita Tenochtitlaneko erregordearen titulua ere.
Banbu-basoko zazpi jakintsuak
Taldekideak
Hauek ziren:
Batzutan ere Rong Qiqi elkartean sartzen da, nahiz eta zaharragoa izan. Harreman hori margolan apokrifo batean IV. mendean agertu zen, Nanjing inguruko hilobi batean.
Kondaira
Taldekideek taoismoren eragina ezagutu zuten; gehienen lanak eta bizitzak Cao Wei enperadorearekin zeuden lotuta. Jin dinastiak boterea lortu zuen, hauek Konfuzianismoarekin lotuta, haien bizitzak arriskuan ikusi zuten. Kondairaren arabera taldea Gorteko giro itogarritik ihes egin nahi zuen, Hiru Erresumen garaiko ustelkeriatik eta intrigetatik. Intelektual eta artista hauek Shanyangen (egungo Henan probintzian), Xi Kang etxetik gertu zegoen banbu-baso batean biltzen zen. Han askatasunaz, izadiaz, bizitza xumeaz eta laguntasunez disfrutatzen zuten. Esaten da haien arteko komunikazio maila handia zenez, hitz egin gabe, irribarrez, elkar ulertzeko gauza zirela. Bereziki Xi Kang eta Ruan Ji arteko harremana oso estua izan omen zen. Jakintsu baten emazteak, kondairak dio, ezkutuan espiatu zituen eta harrituta gelditu zen Ruan Ji eta Xi Kangen sexu-potentzia ikusterakoan.
Pentsamendua
Zazpi Jakintsuek bizi osoaren iturria den Taoren harmonia bilatzen zuten. Bilaketa horretan gizakien berezko izaera jarraitzen zuten, hirien eraginetatik kanpo. Ez zeuden ados Konfuzioren ideiekin eta haren lanaren eta norberaren filosofiaren planteamenduekin. Dena dela, guztiek ez zuten ikuspegi politiko bera. Batzuek bere ideietan tinko mantendu ziren baina bestetzuk negoziatuz azkenean enperadoreak onartu zituen, esaterako Wang Rongen kasuan. Xi Kangek, ordea, Gortearen bizimoduaren aurka mantenduz zen eta, azkenean, hil egin zuten.
Eragina
Zazpi Jakintsuek azaldutako bideak jarraitzaile asko izan zuen. Artista askok bakardadeko inspirazioa bilatu zuten. Mitoa handitu joan zen eta belaunaldi gutxitan oso modu desberdinetan irudikatu zituzten:batzuetann jakintsuen bilera bukolikoak badira ere, bestetan, benetako orgietan irudikatzen dituzte, biluzik eta mozkortuak.
Colmenar de Montemayor
Colmenar de Montemayor Salamancako udalerria da, Béjar eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 211 biztanle zituen.
Pseudoharpax
Pseudoharpax mantis generoko intsektua da, Hymenopodidae familiakoa.
Espezieak
Bederatzi dira:
Ilamatecuhtli
Ilamatecuhtli (nahuatlez Ilamatecuhtli, "andere zaharra" edo "atsoa") azteka mitologiako jainkosa bat da. Citlalicue, Cihuacoatl edo Chicomecoatl ere izan liteke.
Hank Azaria
Henry Albert "Hank" Azaria (1964ko apirilaren 25 - ) estatubatuar aktore, komediante eta ekoizlea da. Ahots-aktore gisa telebista animaziozko Simpsondarrak telesailaren ahotsetako bat da (1989 -gaur egun). Bere ahotsa daramaten pertsonaiak Moe Szyslak, Apu Nahasapeemapetilon, Clancy Wiggum, Komiki Guy... dira.
Ilamatecuhtli
Bere jaia tititl hilabetean ospatzen zen eta Huitzilopochtliren tenpluan neska esklabu bat sakrifikatuz ohoratzen zen.
Netscape (nabigatzailea)
Netscape izena eraman zuten gero AOLena izango zen Netscape Communications Corporation enpresak sortu zuen web nabigatzaile serie bateko bertsioek. Serie horretako jatorrizko nabigatzailea munduko garai batean nagusia izan zen, baina nabigatzaileen artean 1990eko hamarkadaren bukaeran izan zen lehenengo lehiaren ondorioz bere erabiltzaile gehienak galdu zituen Internet Explorerren mesederako.
Craugastor charadra
Craugastor charadra Craugastor generoko animalia da. Anfibioen barruko Craugastoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
UTC+13:00
UTC+13:00 ordu-eremuak UTC orduarekiko 13 orduko aldea du. Hego Hemisferioan soilik existitzen da, Ipar Hemisferioan ez baitago lurrik eremu horretan.
Historia
Kiribatik bere ekialdeko erdia orduz aldatu zuen 1994ko abenduaren 31n, UTC-11:00 eta UTC-10:00tik ordu eremu honetara eta UTC+14:00ra, horrela ekidinez nazioarteko egun aldaketa lerroak herrialde erditik banatzea.
2009ra arte Txukotka eta Kamtxatkako ekialdeko eremuetan ordu eremu hau erabili zen.
2011ko abenduaren 29an Samoak UTC-11:00 ordutegia kendu eta UTC+13:00 ordutegia hartu zuten, eta udako ordua UTC-10:00tik UTC+14:00ra mugitu zuten, nazioarteko egun aldaketa lerroaren beste aldean kokatuz. Samoaren ondotik Tokelau ere etorri zen, UTC-11:00tik UTC-13:00ra.
Hellertown (Pennsylvania)
Hellertown Pennsylvaniako borough bat da. Northampton konderrian kokatua dago. 2010ean 5,898 biztanle zituen, 3.4 kilometro koadrotan banatuta.
UTC+14:00
UTC+14:00 ordu-eremu bat da. Lurreko ordu-eremurik goiztiarrena da, hau da, bertan bizi direnak dira lehenengoak egun berrira iristen eta, beraz, urteberri-eguna lehenengoak ospatzen. Era berean, Lurrean beranduenen den lekua ere bada, edozein momentutan beti dutelako beste edozein lekutan baino beranduago den ordua.
Ordu-eremu hau 180º longitude lerrotik ekialdera asko hedatzen da, 30º inguru, eta Nazioarteko egun aldaketa lerroan bihurgune nabarmen bat sortzen du.
Eurekin muga egiten duen UTC−10:00 ordu-eremuan zehazki egun bat goizago da.
Espinasse (Cantal)
Espinasse Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Espinasse udalerrian erroldatutako biztanleak 76 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 76 etxebizitza zeuden, 32 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 39 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 67 etxeak ziren eta 9 apartamentuak ziren. 32 etxebizitza nagusietatik 23 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 6 etxek hitu gela zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 13 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 47 ziren, horien artean 35 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 35 pertsona aktiboetatik 33 lanean zeuden (20 gizon eta 13 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra ostalaritza eta jatetxe enpresa batena zen.
2000. urtean Espinasse udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Craigavon
Craigavon (irlanderaz Creag Abhann) Ipar Irlandako Armagheko konderrian dagoen udalerria da. Herri berezia da, izan ere 1965ean diseinatu baitzen Lurgan eta Portadown elkartu eta 65.000 biztanletako metropoli eremua eratzeko asmotan. Izena Ipar Irlandako lehen ministroa zen James Craigen omenez ezarri zitzaion.
UTC+04:30
UTC+04:30 ordu-zonak honako eremua du:
Craigavon
Aipatzekoa da Craigavonen 800 txinatar bizi direla.
Zur
Material organiko bat da, tentsioan sendoa den zelulosa-zuntzen konposatu naturala eta konpresioari aurre egiten dion lignina-matrize batean sartuta. Zura, batzuetan, zuhaitzen zurtoinetako xilema sekundario gisa definitzen da, edo, beste leku batzuetan, modu zabalagoan definitzen da ehun mota bera barneratzeko, esate baterako, zuhaitzen edo zuhaixken sustraietan. Zuhaitz bizi batean, euskarri-funtzioa betetzen du, eta zurezko landareak handitzeko edo zutik egoteko aukera ematen die. Gainera, ura eta mantenugaiak garraiatzen ditu hostoen, hazten ari diren beste ehunen eta sustraien artean. Zurak propietate konparagarriak dituzten beste landare-material batzuei ere erreferentzia egin diezaieke, baita zuraz, egur ezpalez edo zuntzez diseinatutako materialei ere.
2005ean, mundu osoan hazten ari diren basoen kopurua 434.000 mila milioi metro kubikokoa zen, eta, horietatik, % 47 komertziala zen. Karbono-neutroa den baliabide berriztagarri ugaria denez, egur-materialek interes handia izan dute energia berriztagarrien iturri gisa. 1991, gutxi gorabehera, 3.500 mila milioi metro kubiko egur uztiatu ziren. Erabilera nagusiak altzariak eta eraikinak eraikitzeko izan ziren.
Hitza
Zur hitzak -r biguna du, hau da, adibidez artikuluarekin zura ematen du.
Zura erabili izan da nagusiki gaia erabiltzeko, eta egurra zati bat adierazteko. Egurra multzokaria denean, su egiteko erabiltzen dena da. Hala ere, bizkaieraz eta gipuzkeraz egur hitza erabiltzen da sutarako ez den zura izendatzeko ere, eta euskara batuan onartutako erabilera da.
-ki atzizkia erabiltzen da zuhaitz baten zura adierazteko, hala nola, lizarki (lizarraren zura ), gorostiki (gorostiaren zura ) edo pagoki (pagoaren zura ).
Historia
Kanadako New Brunswick probintzian 2011n egindako aurkikuntza batek egurra hazi zuten landarerik zaharrenak ekoitzi zituen, duela 395-400 milioi urte gutxi gorabeherakoak.
Zura karbono-datazioaren bidez data daiteke, eta zenbait espezietan egurrezko objektu bat noiz sortu zen zehazteko dendrokronologiaren bidez.
Jendeak milaka urtez erabili izan du egurra hainbat helburutarako, besteak beste, erregai gisa edo etxeak, tresnak, armak, altzariak, ontziak, artelanak eta papera egiteko eraikuntza-material gisa. Egurra erabiltzen duten eraikuntza ezagunak hamar mila urtekoak dira. Europako Neolitoko etxe luzea bezalako eraikinak egurrezkoak ziren, batez ere.
Azkenaldian, zuraren erabilera hobetu da eraikuntzan, altzairua eta brontzea gehituta.
Zuhaitz-eraztunen zabaleraren eta ugaritasun isotopikoen urte arteko aldakuntzak zuhaitza moztu zen garaian nagusi zen klimari buruzko argibideak ematen ditu.
Hazkunde eraztunak
Egurra, zentzu hertsian, zuhaitzek ematen dute, diametroa handitzen baitute lehendik dagoen egurraren eta barne- azalaren artean zurtoin osoa, adar biziak eta sustraiak inguratzen dituzten geruza egurtsu berriak sortuz. Prozesu hori bigarren mailako hazkuntza izenez ezagutzen da; kanbium baskularreko zelulen zatiketaren ondorioa da, alboko meristemo bat, eta zelula berrien ondorengo hedapenaren ondorioa da. Ondoren, zelula horiek bigarren mailako zelula horma lodituak eratzen dituzte, batez ere zelulosaz, hemizelulosaz eta ligninez osatuta.
Lau urtaroen arteko ezberdintasunak desberdinak diren lekuetan, adibidez, Zeelanda Berria, hazkundea urteko edo urtaroko eredu diskretuan gerta daiteke hazkuntza eraztunak eraginez; horiek, normalean, enbor baten muturrean ikus daitezke argien, baina gainerako gainazaletan ere ikusten dira. Urtaroen arteko bereizgarritasuna urtekoa bada (ekuatore eskualdeetan gertatzen den bezala, adibidez, Singapur), hazkunde-eraztun horiei urteko eraztun ' deitzen zaie. Urtaro-desberdintasun txikia dagoen lekuetan, litekeena da hazkuntza-eraztunak bereiziezinak izatea edo ez egotea. Eremu jakin batean zuhaitzaren azala kendu bada, eraztunak, seguruenik, deformatu egingo dira landareak orbaina gainditzen duenean.
Hazkunde-eraztun baten barruan desberdintasunak baldin badaude, orduan, zuhaitzaren erdigunetik hurbilen dagoen hazkuntza-eraztunaren zatia —eta hazkuntza-sasoiaren hasieran sortutako hazkuntza azkarra denean— elementu zabalagoz osatuta egon ohi da. Orokorki, eraztunaren kanpoko zatitik gertu dagoena baino kolore argiagoa izan ohi da, eta zurgihar edo udaberri zur izenez ezagutzen da. Denboraldian, beranduago sortzen den kanpoko zatia zurgizen edo udako zur bezala ezagutzen da Hala ere, alde handiak daude, zur motaren arabera (ikus behean). Zuhaitz batek bere bizitza osoa eremu zabalean hazten bada eta lurzoruaren eta gunearen baldintzak aldatu gabe mantentzen badira, gaztetan, hazkunderik azkarrena egingo du, eta, pixkanaka, beherantz egingo du. Urteko hazkuntza-eraztunak, urte askotan zehar, nahiko zabalak dira, baina gero eta estuagoak dira. Ondorengo eraztun bakoitza aldez aurretik eratutako egurraren kanpoaldean jartzen denez, ondorioztatzen da zuhaitz batek urtez urte egur ekoizpena materialki handitu ezean eraztunak nahitaez mehetu egiten direla enborra zabaltzen den heinean. Zuhaitza heldutasunera iristen den heinean, bere adaburua zabaldu, eta urteko egur-ekoizpena murriztu egiten da, eta, horrela, hazkuntza-eraztunen zabalera are gehiago murrizten da. Basoan hazitako zuhaitzen kasuan, zuhaitzek argia eta elikadura lortzeko duten lehiaren araberakoa da, non hazkuntza azkar eta moteleko aldiak txandaka daitezkeen. Zuhaitz batzuek, hegoaldeko haritzak adibidez, ehunka urtez, eraztun-zabalera bera mantentzen dute. Oro har, ordea, zuhaitza diametroa handitu ahala hazkuntza-eraztunen zabalera txikiagotzen da.
Adabegiak
Zuhaitza hazten den heinean, beheko adarrak hiltzen joaten dira, sarritan, eta haren oinaldeak gainezka egin dezake, eta ondorengo enbor-egurraren geruzak itxita geldi daitezke adabegi gisa ezagutzen den inperfekzio mota osatuz. Hildako adarra ezin zaio enborrari lotu bere oinaldian izan ezik, eta eror daiteke zuhaitza oholetan zerratu ondoren. Adabegiek zuraren propietate teknikoak eragiten dituzte, eta, normalean, tentsio-indarra murrizten dute, baina ikusmen efekturako ustia daitezke. Luzera zerratutako ohol batean, adabegi bat (normalean ilunagoa) egur solido zirkular bezala agertuko da, gutxi gorabehera, zeinaren inguruan gainerako ohol aleen hariak isurtzen diren (zatitu eta berriro elkartu). Adabegi baten barruan, oholaren norabidea (hariaren norabidea) 90 graduraino desberdindu daiteke egurraren alearen norabidearekiko.
Zuhaitzean, adabegia alboko adar baten oinarria edo lozorroan dagoen begia da. Adabegia (alboko adar baten oinarria denean) konikoa da (hortaz, gutxi gorabehera zirkularra den ebakidura) barne-muturra landarearen kanbium baskularra kokatzen zen zurtoinaren diametroko puntuan adarra begi gisa eratu zenean.
Adabegiek ez dute ezinbestez egiturazko zuraren zurruntasunean eragiten; hori tamainaren eta kokapenaren araberakoa izango da. Zurruntasuna eta erresistentzia elastikoa zuraren osasunaren menpekoak dira akats lokalizatuenak baino. Haustura-indarra oso sentikorra da akatsekiko. Adabegi osasuntsuek ez dute egurra ahultzen zuntzari peraleloki egiten denean konpresioa.
Dekorazio aplikazio batzuetan, adabegiduen egurra desiragarria izan daiteke ikus-interesa gehitzeko. Egurra margotzen den aplikazioetan, hala nola zola-oholak, frontis-oholak, ate-markoak eta altzariak, egurrean dauden erretxinak adabegi baten gainazalean odolusten jarrai ditzakete fabrikatu eta gero, hilabeteetan edo urte batzuetan, eta horia edo orban marroixka gisa ager daitezke. Prestaketan zehar, behar bezala aplikatutako inprimazio-pintura edo soluzio batek arazo hori murriztu dezake, baina zaila da guztiz kontrolatzea, batez ere, labean lehortutako zur-multzoak erabiltzen direnean.
Zurgihar edo zurgizena
Zurgiharra (edo duramen), naturan gertatzen den eraldaketa kimiko baten ondorioz, usteltzearekiko erresistenteagoa bihurtu den zura da. Zurgihar eraketa genetikoki programatutako prozesu bat da, berez gertatzen dena. Zalantzak daude egurra zurgiharraren eraketan hiltzen den ala ez, kimikoki erreakzionatu baitezake oraindik desintegrazioko organismoekin, baina behin bakarrik.
Zurgihar terminoa bere posiziotik soilik dator, eta ez zuhaitzarentzat ezinbesteko garrantziagatik. Horren erakusle da zuhaitza bihotza guztiz ustelduta ere haz daitekeela. Espezie batzuk oso goiz hasten dira zurgiharra sortzen bizitzan; beraz, zurgizen bizidun geruza mehe bat besterik ez dute; beste batzuetan, berriz, aldaketa poliki-poliki gertatzen da. Zurgizen mehea gaztainondoa (Castanea), txinga beltza (Robinia pseudoacacia), masusta (Morus), osageen-laranja (Maclura pomifera) eta sasafras (Sassafras albidum) bezalako espezieen ezaugarria da; astigarra (Acer campestre,L), lizarra (Fraxinus excelsior,L), Intxaurra (Juglans regia), Almeza (celtis australis), pagoa (Fagus sylvatica) eta pinua (Pinus), berriz, zurgizena da araua. Beste batzuek ez dute sekula zurgiharrik osatzen.
Zurgiharra, sarritan, bisualki bereizten da bizidun zurgizenetik, eta mugak hazkuntza-eraztunak jarraitzeko joera izango duen zeharkako sekzio batean bereiz daiteke. Adibidez, batzuetan, askoz ilunagoa da. Dena den, usteltzea edo intsektuen inbasioa bezalako beste prozesu batzuek ere egurra koloreztatu dezakete, baita zurgiharra sortzen ez duten landare egurtsuetan ere, eta horrek nahasmena sor dezake.
Zuhaitza oso gaztea denean, adarrez estaltzen da, guztiz ez bada, ia lurreraino, baina, hazten doan heinean, batzuk edo guztiak hil egingo dira, eta hautsi edo erortzen dira. Ondorengo egurraren hazkuntzak guztiz ezkutatu ditzake adabegi gisa garatuko diren motzondoak. Ez dio axola zein leun eta argia den enbor bat kanpoaldean; erditik gertu korapilotsuagoa da. Ondorioz, zuhaitz zahar baten zurgizena, eta bereziki basoan hazitako zuhaitzarena, barruko zurgiharra baino libreago egongo da adabegietatik. Zuraren erabilera gehienetan adabegiak egurra ahultzen dute, eta, lantzeko, erraztasuna eta beste propietate batzuk oztopatzen dituzten akatsak ditu; beraz, ondoriozta daiteke zurgizen zati jakin bat, zuhaitzean dagoen posizioagatik, zuhaitz bereko zurgihar zati bat baino sendoagoa izatea.
Zuhaitz handi batetik moztutako egur zatiak oso desberdinak izan daitezke bere artean, batez ere, zuhaitza handia eta heldua bada. Zuhaitz batzuetan, zuhaitz baten bizitzan beranduago ezartzen den egurra lehenago ekoitzitakoa baino leunagoa, arinagoa, ahulagoa eta testura berdinagoa da, baina, beste zuhaitz batzuetan, alderantzizkoa da. Hau zurgiharrarekin eta zurgizenarekin gerta daiteke, edo ez. Enbor handi batean —zurgizena hazi zen zuhaitzaren bizitzako denbora dela eta— gogortasuna, indarra eta erresistentzia txikiagoa izan daiteke enbor bereko zurgihar osasuntsua baino. Zuhaitz txikiago batean, alderantzizkoa izan daiteke.
Kimikoak
Zelulek osatzen dute, eta hiru konposatu nagusi ditu: Horiez gainera, gomak, erretxinak, ura eta beste gai organiko eta ez-organiko batzuk ere baditu.
Batez besteko konposizio kimikoa honakoa da: %50 karbonoa (C), %42 oxigenoa (O), %6 hidrogenoa (H) eta gainerako %2 nitrogenoa (N) eta beste elementu batzuk.
Fisikoak
Zuraren ezaugarriak jatorrizko zuhaitzaren espeziearen arabera aldatzen dira, baita espezie beraren barruan ere, habitataren baldintzen ondorioz. Hala ere, ia zur guztiek ezaugarri komun batzuk dituzte:
Mekanikoak
Materialen erresistentzian, zura ez da material isotropoa, baizik eta anisotropoa. Ondo eusten die zuntzen norabide paraleloan egiten diren esfortzuei, baina ez zuntzen elkarzut direnei. Izan ere, ezin hobeak dira flexio-esfortzuei eusteko, antzekoak baitira zuhaitzek haizearen eraginez jasaten dituztenenak.
Funtzioa eta erabilerak
Zuraren zeregin nagusiak zuhaitz eta zuhaixkei eustea (barnealdeko zur geruza hilari, zurgiharrari esker) eta bere hodien bidez uraren, elikagaien eta abarren garraioa ahalbideratzea da (kanpoaldeko zur geruzak).
Zura izadiko gai ugarienetako bat da; lantzen erraza denez eta beste gai batzuk ez bezala, berritu daitekeenez, gaur egun oinarrizko baliabidea da, eta gauza askotarako erabiltzen da (altzariak, eskulanak, eraikuntza, papergintza, etab.).
Erregaia
Egurra aspalditik erabili izan da erregaitzat, eta gaur egun ere erabiltzen da, batez ere landa eremuetan. Egurraren erabilera nagusia da eta 3,5 kWh/kg ditu. Egur gogorra da gogokoena biguna baino, ke gutxiago sortzen duelako eta denbora luzeagoz erretzen delako. Maiz, etxe bati egur-berogailu bat edo beheko su bat gehitzean, giro ona eta goxotasuna hobetzen direla sumatzen da.
Itxura ugari izan ditzake: su-egurra, egur-ikatza, ezpalak, laminak, pelletak eta zerrautsa. Erabilitako itxura hainbat faktoreren araberakoa da: iturria, kantitatea, kalitatea eta aplikazio mota.
Eraikuntza
Zura material garrantzitsua izan da gizakiarentzat eraikitzen hasi zirenetik, batez ere etxeak eta ontziak egitekoan. Erdi Aroko Europan, haritza zen zurezko eraikuntza guztietarako aukeratutako zura, habeak, hormak, ateak eta zoruak barne. Gaur egun egur barietate zabalagoa erabiltzen da: adibidez zur trinkoko ateak, sarri, makalkiz, korapilo txikiko pinukiz eta Douglas izeikiz eginak dira. Beste material batzuez egindako eraikinetan, zura euskarri-material gisa erabiltzen da, bereziki teilatuak egiteko, barruko ate eta markoetan, eta fatxada gisa.
Papergintza
Papera egiteko orea, berariaz landatutako zuhaitzen zura erabiltzen da. Euskal Herrian ohikoa izan da Intsinis pinua horretarako, non eremu zabalak landatu diren.
Artea
Zura aspalditik izan da artearen euskarri. Milurtekotan zehar erabili da, adibidez, eskulturak eta irarlan egiteko.
Zura bera adierazpide artistiko bat da marketerian, non zur mota bakoitzaren ezaugarriak erabiltzen diren. Zura ohiko euskarria da olio-pinturan eta tenperan, ohol gainean denean.
Altzari eta tresnak
Zura beti erabili izan da altzariak egiteko, hala nola aulkiak, mahai eta oheak. Halaber, lanabesak eta mahai-tresnak egiteko ere erabiltzen da, hala nola zotzak, koilarak edo arkatzak. Musikan bada familia oso bat orkestra sinfonikoak zurezko deritzana, besteak beste zehar txirula, klarinetea eta oboea biltzen dituena. Euskal Herrian bada zurezko ontzi berezi bat esnea jaso edo berotzeko erabiltzen dena: kaikua.
Hondatze eta usteltzea
Zura hondatzeak zuraren ezaugarriak aldatzen ditu, materiala zahartuz, ustelduz edota suntsituz. Bi arrazoi nagusiri egotzi ahal zaie:
Guardavalle
Guardavalle Italiako udalerri bat da. Catanzaroko probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zur
Hondatze eta usteltzea
Gehienetan, hondatzea segida jarraitua da, non degradazio-ekintzak agente bat edo gehiago diren, ondoren beste agente batzuek erasotzeko behar den mailara aldatzen dituztenak.
Xilofagoak
Intsektu askok zura erasotzen dute, zura zein egoeratan dagoen arabera: espezie gutxi batzuek zuhaitza zutik dagoenean, beste askoz gehiagok basoan moztu edo erori ondorengo enborretan eta batzuk dagoeneko erabili den zur lehorrean. Intsektu helduek zur barnean erruten dute eta larbak bertan garatzen dira osagaiak janez, gehienetan onddoek eta bakterioek aurre-hondatutako zurean. Bere garapenaren azken etapan, larba heldu bihurtzen da eta bere habitata uzten du ugaltzeko. Orduan zulatzen du intsektuak erasotako zurean ikusten den irteera-zuloa.
Guardavalle
Mugakideak
Guardavallek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Zur
Xilofagoak
Zur lehorra zulatzen duten intsektuen artean hauek daude : Hylotrupes, Lyctus, pipiak eta termitak.
Onddoak
Hainbat onddok, xilofago edo lignikola izenekoak, lignina eta zelulosa erasotzen dute. Zauri, ebaki edo intsektuen ziztaden bidez sar daitezke zuhaitzera. Onddo horiek hainbat alterazioren erantzule izan daitezke (zura moztu aurretik edo ondoren, edo erabili ondoren): bisualak, mekanikoak edo biak. Zur bigun eta gogor asko urdin bihurtzen dira elementuen eraginpean uzten direnean. Erasan hori estetikoa baino ez da, eta inola ere ez ditu zuraren propietateak aldatzen. Aldiz, usteldura arreak, bigunak edo zuriak zuraren aldaketa mekanikoak eragiten dituzte, zuraren lignina edota zelulosa hondatzen duten onddo xilofagoek eragindakoak. Erasook zur masaren galera eragiten dute, jatorrizko masaren %80 arte.
Motak
Zuraren ezugarriei dagokienez mota askotako zurak bereizten dira eta sailkapen ugari egin daitezke (gogortasunaren arabera, distiraren arabera, etab.), baina zabalduena gogortasunaren araberakoa da; gogortasun maila zuraren zelulosa eta lignina kopuruek mugatzen dute, eta, oro har, landare gimnospermoak zur bigunekoak dira eta angiospermoak, berriz, zur gogorragokoak.
Bursa probintzia
Bursa probintzia Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiriburua Bursa da. 11.087 km²ko azalera du eta bertan 2.413.971 biztanle bizi dira.