cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metabolismo
Konpartimentazioa
Zelula eukariotikoek, mintzez inguratutako organulu espezializatuak dituztenez, prokariotoek baino aukera gehiago dituzte metabolismoa kontrolatzeko. Bide metaboliko bakoitzak, zelulan kokagune berezi bat duenez, ingurune eta baliabide espezifikoak izango ditu; horiek, halaber, mintzean zeharreko garraio-sistemen araberakoak izango dira. Konpartimentazioaren abantaila azaltzeko, adibide argia gantz-azidoen metabolismoarena da. Zelularen edo organismoaren egoera orokorrak anabolismoa bultzatzen duenean, gantz-azidoak sintetizatzen dira zitosolean, eta bestelako lipido konplexuak sortzen dira (esterifikazio bidez). Aitzitik, egoera katabolikoa bada, hots, energia ekoiztea beharrezkoa bada, gantz-azidoak mitokondrioen matrizera garraiatzen dira; han, erregaien eskuragarritasuna handitze hutsagatik oxidatzen dira. Kasu horretan, konposatu baten igorleku metabolikoa haren kokapenaren araberakoa da, eta mintzean zeharreko fluxuaren erregulazioaren mende dago.
Organoen espezializazio metabolikoa
Goi-mailako eukariotoetan ehunen zeregin fisiologikoaren berezitasunek (espezializazio tisularrak) aitzindari metabolikoen eta energiaren beharrizan eta gaitasun metaboliko espezifikoak zehazten dituzte. Ondorioz, ehun bakoitzak diseinu metaboliko eta egokitzapen bereziak ditu. Guztien koordinazioa ezinbestekoa da organismoaren erantzunak integralak izan daitezen. Koordinazio horren arduradun nagusiak nerbio-sistema eta sistema hormonala dira.
ATP-ekoizpena
Fotosintesiaren argi fasearen erreakzioak. Goi-mailako landareetan, auketan eta zianobakterioetan, argi faseko erreakzioetan argia xurgatzeari esker, ur molekuletatik elektroiak askatzen dira (oxidatu), eta zenbait elektroi-garraiatzailetan garraiatuta, NADP+ a erreduzitzeko erabiltzen dira. Elektroiekin batera eta haien garraioari esker, ur molekuletatik askatutako hidrogeno-ioiek gradiente elektrokimiko bat sorrarazten dute; gradiente hori ATPa ekoizteko erabiltzen da (antzera gertatzen da fosforilazio oxidatzailean ere). Ondorioz, O2-a askatzen da.
Karbohidratoak
Calvin zikloa eta pentosa fosfatoen bidea. Calvinen zikloa goi-mailako landare gehienen kloroplastoetan gertatzen da: fotosintesiaren fase iluneko erreakzioei dagokie; fase argiko erreakzioetan sortutako ATPa eta NADPHa erabilita, glukosa ekoizten du CO2-aren finkapenaren ondorioz. Calvinen zikloan, Rubisco laburduraz ezaguna den entzimak (karbono dioxidoaren finkatzailea da) eta pentosa fosfatoen bideko eta glukolisiko hainbat entzimak hartzen dute parte. Pentosa fosfatoen bidea glukosaren oxidaziorako aukerako bidetzat har daiteke; NADPH (koentzimaren forma erreduzitua) eta pentosa fosfatoak (bereziki, erribosa fosfatoa, nukleotidoen osagaia) ekoiztea da haren funtzioa. Gai horien beharrizanen arabera, bideak diseinu metaboliko desberdinak ditu.
Lipidoak
Lipolisia eta gantz-azidoen oxidazioa. Lipolisi terminoa, modu generikoan, lipidoen apurketa dela uler daitekeen arren, metatutako azilglizerolen hidrolisi entzimatikoa adierazteko erabiltzen da. Askatutako gantz-azidoak oxidatu egiten dira energia lortzeko. Oxidaziorako, hainbat bide daude; gizakian, garrantzitsuena mitokondrioko beta-oxidazioa da. 4 erreakzioko zikloa behin eta berriro errepikatzen da, eta, ziklo bakoitzean, kate luzeko gantz-azidoaren 2 karbono azetil-CoA moduan askatzen dira. Aldi berean, NADH eta FADH2(forma erreduzituak) lortzen dira, eta fosforilazio oxidatzailean erabiltzen dira horiek.
Lipogenesia. Modu generikoan edozein lipidoren eraketa adierazten badu ere, gantz-azidoen biosintesia adierazteko erabiltzen da. Gainera, sintesi hori gertatu ahal izateko sortutako gantz-azidoak erabili behar direnez —bereziki, triazilglizerolak eratzeko—, azetil-CoA-tik abiatuta triazilglizerolen sorrerarako prozesuak adierazten ditu lipogenesi terminoak. Gantz-azidoen sintesia zitosolean gertatzen da, errepikatzen diren 4 erreakziori esker. Ziklo bakoitzean, gantz-azidoa 2 karbonorekin luzatzen da, eta NADPHak jokatzen du erredukzio-erreakzioen elektroi-emaile gisa. Erregai-soberakinak daudenean gertatzen da prozesua.
Lipido konplexuen eta esteroideen sorrera. Lipido konplexuak ekoizteko, lipidoen osagaiak elkartu egiten dira, batez ere transferentzia-erreakzioen bitartez. Horretarako, elkartuko den osagaietakoren batek aktibatuta egon behar du, CDP edo A koentzima lotua duela. Esteroideei dagokienez, esterolak dira arruntenak; aitzindari nagusitzat azetil-CoA erabilita sintetizatzen dira.
Konposatu nitrogenodunak
Proteinen eta aminoazidoen katabolismoa. Zeluletako proteinak berriztatzeko, proteina horiek hidrolizatu egiten dira, eta beren osagai diren aminoazidoak askatzen dituzte. Aminoazido horien katabolismoaren lehen urratsa, gehienetan, alfa-karbonoko amino taldea kentzea izaten da; aminoazido desberdinetan, antzeko moduan gertatzen da prozesu hori. Amino taldeak iraizteko bideak aldatu egiten dira izaki batzuetatik besteetara; gizakiaren kasuan, urea modura kanporatzen da. Amino taldea askatzen denetik aurrera, aminoazido bakoitzaren bide katabolikoa berezia da; kasu askotan, glukosa edo azetil-CoA ekoizteko erabiltzen dira aminoazido horiek.
Aminoazidoen biosintesia. Aitzindari modura, bitartekari arruntak erabiltzen dira; adibidez, Krebsen ziklokoak. Aminoazido bakoitzak sintesirako bide espezifiko bat duen arren, azkeneko erreakzioa berdina izaten da: alfa-aminoa gehitzea. Amino talde hori glutamatoak eta glutaminak ematen dute.
Nukleotidoen biosintesia eta degradazioa. Aitzindari ez-nukleotidikoen ondoriozko biosintesia (de novo delakoa), normalean, zelulen bikoizketaren aurretik gertatzen da DNA sortzeko. Azido nukleikoak (RNA eta DNA) berriztatzen direnean, nukleotidoak ez dira guztiz katabolizatzen. Azido nukleikoen osagai diren base nitrogenatuak (bai purinak, bai pirimidinak) berrerabili egiten dira nukleotidoak sortzeko. Izan ere, beharrezkoa izanez gero, katabolizatu egiten dira base nitrogenatuak, eta katabolismo horren abiaduraren neurri berean izaten da beharrezkoa de novo sintesia.
Malimbus erythrogaster
Malimbus erythrogaster Malimbus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Flagellostomias boureei
Flagellostomias boureei Flagellostomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
Luciogobius elongatus
Luciogobius elongatus Luciogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Estialescq
Estialescq (okzitanieraz Estialesc) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Akrisio
Greziar mitologian, Akrisio Argosko errege mitikoa izan zen. Abas eta Aglearen (edo Ocalea, autorearen arabera) semea izan zen, Linzeoren iloba eta Danaoren birriloba. Bere anaia bikia Preto zen, eta esaten zen biek euren amaren umetokian ere borrokan ibiltzen zirela. Abas hil tzenean eta Akrisio hazi zenean Preto herentziatik kanporatu zuen; baina honek bere aitaginarreba Iobatoren laguntzarekin itzuli eta erresuma bitan zatitzera derrigortu zuen: bere anaia Tirintorekin geratu zen eta berak Argos mantendu zuen.
Semerik izateko ezintasuna zela eta, Akrisiok Delfoseko orakulua kontsultatu zuen eta honek esan zion bere arreba Danaeren semeak hilko zuela. Danaek ez zuen umerik oraindik, eta hala izan zedin, brontzezko gela batean sartu zuen preso, bakarrik zerurantz irekia zena, bere jauregiko zelaian. Zeusek, orduan, haurdun utzi zuen (beste bertsio batzuetan Preto izan zen). Danaeren umea Pertseo zen. Jaiotzerakoan Akrisiok umea eta Danae kutxa batean sartu eta itsasora bota zuen. Zeusek Poseidoni eskatu zion itsasoak lasaitzeko; Danae eta Pertseok bizirautea lortu zuten eta Serifoko uhartera iritsi ziren. Diktis izeneko arrantzale batek, Polidektes erregearen anaia, aurkitu eta zaindu zituen.
Pertseo hasi zenean heroi bilakatu zen, Medusa hil zuen eta Andromeda salbatu. Pertseo eta Danae Argosera itzuli ziren Andromedarekin, baina Akrisio Larissan zegoen. Larissara iritsi zenean, Pertseok joko batzuetan parte hartu zuen eta disko batekin Akrisioren burua moztu zuen, nahi gabe, profezia betez.
Nová Dedinka
Nová Dedinka Eslovakiako udalerri bat da, Seneceko barrutian kokatuta. 10,45 km²ko azalera du eta 2503 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1252. urtekoa da.
Kumgangsan Eskualde Turistikoa
Kumgangsan Eskualde Turistikoa (금강산관광지구, Kŭmgangsan Kwan'gwang Chigu) Ipar Koreako hiru eskualde administratibo berezietako bat da. Herrialdearen hego-ekialdean dago, Hego Koreako mugan. 2002an eratu zen, Kumgangsan mendiak erakartzen duen turismoa kudeatzeko asmoz. 1998-2008 bitartean, 1,9 milioi turista jaso zituen, hegokorearrak gehienak. 530 kilometro koadroko eremua du.
Saint-Étienne-de-Fursac
Saint-Étienne-de-Fursac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Étienne-de-Fursac udalerrian erroldatutako biztanleak 845 ziren. Familiak 351 ziren, horien artean 112 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 60 bakarrik bizi ziren emakumeak), 131 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 541 etxebizitza zeuden, 353 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 130 bigarren erresidentzia ziren eta 58 hutsik zeuden. 525 etxeak ziren eta 14 apartamentuak ziren. 353 etxebizitza nagusietatik 310 bere jabearen bizilekua ziren, 34 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 12 etxek bi zituzten, 47 etxek hiru zituzten, 95 etxek lau zituzten eta 199 etxek bost zituzten. 269 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 192 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 114 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Estos
Estos (okzitanieraz Estòs) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Saint-Étienne-de-Fursac
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 410 ziren, horien artean 284 aktiboak ziren eta 126 inaktiboak ziren. 284 pertsona aktiboetatik 263 lanean zeuden (135 gizon eta 128 emakume) eta 21 langabezian zeuden (9 gizon eta 12 emakume). 126 pertsona inaktiboetatik 70 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 36 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 30 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 11 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 funeraria, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 3 iturginak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Saint-Étienne-de-Fursac udalerrian 44 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.336 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tantilla bocourti
Tantilla bocourti Tantilla generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
BAT txartela
BAT (Bidai Agiri Txartela) txartela kontakturik gabeko txartela da, 2008ko abenduan Gasteizko Udalak eta Eusko Jaurlaritzak martxan jarrita, momentura arte Gasteizko garraio publikoetan erabiltzen ziren gainontzeko txartel guztiak ordezkatzeko. Eusko Trenbideak sozietateak jaulkitzen du.
Santa Bárbara d'Oeste
Santa Bárbara d'Oeste Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
BAT txartela
BAT txartelak irrati-uhin bidez 2 eta 10 cm bitarteko distantziara komunika dezake informazioa, txartela eta balioztatze-puntuaren arteko kontakturen beharrik ez duela. Hala, teknologia honek bezeroarentzako denbora aurreztea dakar. Txartelak, bai kargatutako titulu ezberdinen zein saldo eguneratuaren informazioa gordetzen du, eta bezeroak balioztatze-puntuetako pantailetan zein beste dispositiboetan ikusgarri du.
Motak
Hiru txartel mota dago:
Txanpondegi-tituluak birkargagarriak dira, eta gehienez jota 90€ko saldoa eduki dezakete.
Tituluak
Gaur egun BAT txartelan erabil daitezken tituluak honakoak dira:
Grammatostomias circularis
Grammatostomias circularis Grammatostomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
BAT txartela
Arabatik kanpo erabiltzea
Eusko Jaurlaritzak Euskadiko hiru txartel bakarren (Arabako BAT txartelaz gain Bizkaiko Barik txartela eta Gipuzkoako Mugi txartela) erabiltze esparruak elkartrukatzea posible egiteko proiektuari ekin zion. Gaur egun Arabatik kanpo BAT txartela hurrengo garraioetan ere erabil daiteke.
Aurrekoaz gain edozein herrialdeko Kutxabankeko kutxazain automatikoetan hiru txartelak birkarga daitezke.
Bad Zwesten
Bad Zwesten Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Luciogobius fluvialis
Luciogobius fluvialis Luciogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Malimbus malimbicus
Malimbus malimbicus Malimbus generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
La'bi hizkuntza
La'bi gizonen iniziaziorako hizkuntza esoterikoa da, Gbaya Kara, Mbum eta Sara Lak batzuen artekoa, Touboro zonaldean, Afrika Erdiko Errepublika, Txad eta Kamerunen arteko mugan. Ez du jatorrizko hiztunik. Mbum-rekin harremana du, Sara hizkuntzen mailegu Ugari izateaz batera.
École vétérinaire de Maisons-Alfort (Parisko metroa)
École vétérinaire de Maisons-Alfort Parisko metroaren geltokia da, Maisons-Alfort udalerrian kokatuta dagoena.
Enwonwu (kraterra)
Enwonwu Merkurioko talka krater bat da. 38 kilometro diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1979an jarri zion. Ben Enwonwu (1921-1994) margolari eta eskultore nigeriarraren omenez eman zitzaion.
Kraterraren erdian tontor bat ikus daiteke eta krater ingurutik argi-izpi multzo bat ikus daiteke. Izpi horiek inguruko kraterren mugen gainetik zabaltzen dira. Horrek esan nahi du Merkurioko historia geologikoan Enwonwu kraterra nahiko berria dela. Erradioen distirak gauza bera adierazten du. Denborarekin izpiak ilundu egiten dira eta Merkurioko gainazaletik desagertu egiten dira.
Nový Svet
Nový Svet Eslovakiako udalerri bat da, Seneceko barrutian kokatuta. 7,74 km²ko azalera du eta 95 biztanle 2017ko datuen arabera.
Tantilla brevicauda
Tantilla brevicauda Tantilla generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Etsaut
Etsaut (okzitanieraz Eth Saut) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Frantziako Futbol Federakundea
Frantziako Futbol Federakundea (Fédération Française de Football) Frantziako futbol federazioa da. 1919ko apirilaren 7an sortu zen eta bere egoitza Parisen dago.
Grammatostomias dentatus
Grammatostomias dentatus Grammatostomias generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
Txori ehule burugorri
Txori ehule burugorria (Anaplectes rubriceps) Anaplectes generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Pinguicula
Pinguicula Lentibulariaceae familiako landare intsektujaleen generoa da. Haren barruan, 80 espezie inguru ezagutzen dira. Hauetariko 15 Europan daude, eta hiru besterik ez Euskal Herrian: Pinguicula grandiflora, Pinguicula lusitanica eta Pinguicula alpina.
Água Fria (Bahia)
Água Fria Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Ken Catchpole
Kenneth William Catchpole (Paddington, Sydney, 1939ko ekainaren 21a - Sydney, 2017ko abenduaren 21a) australiar errugbilaria izan zen, uztartze-erdilari moduan aritu zera.
Berkatal
Berkatal Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Casa Torreko markesgoa
Casa Torreko markesgoa Felipe V.a Espainiakoak Juan José Ovejas Díez-i 1731an emandako noblezia-titulua da.
Tantilla capistrata
Tantilla capistrata Tantilla generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Aporá
Aporá Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Arnas sindrome akutu larria
Gaitz horren hilgarritasun tasa 2002-2003 urte bitarteko izurritean % 13 ingurukoa izan zen, baina % 50eraino iristen zen 65 urtetik gorakoengan. Urte haietako kasu gehienak Txinan eta inguruko herrialdeetan agertu ziren. 2004tik gaur arte (2020) ez da kasu berririk agertu.
Gaitzaren sintomak eta diagnostikoa
Paziente gehienek hobera jotzen dute 7 egunetik aurrera, beren immunitate-sistema birus patogenoari gailentzen zaionean. Baina gutxi batzuek narriadura jasan dezakete eta arnas distreseko sindromea pairatu, beren osasun egoera nabarmen okertzen duena.
Ohikoa da gaixoek aldaketa esanguratsuak izatea biriketan: toraxaren erradiografia baten bitartez antzematen dira.
Laborategiko froga zehatzek gaitzaren diagnostikoa baieztatzen dute. Birus patogenoaren detekzioa proba zuzenen bidez (PCR, esaterako) egiten da, edo SRAS-CoVren aurkako antigorputzak antzematerakoan (ELISArekin, adibidez) gaixoaren odol laginetan.
Mikrobio eragilea
Oso litekeena da SARS-CoV birusa animalietan egotea, eta hortik gizakietara pasatzea espezie-jauzi bat gertatu zenean, 2002an. Zoonosi bat izan liteke ASAL, horrenbestez. Zientzialari talde batek Yunnan go kobazulo bateko (Txinan) saguzarrak birusaren ostalari nagusiak zirela aurkitu zuten. Zibetetan ere aurkitu da birus patogenoa.
2020ko urtarrilean, koronabirus berria agertu zen Txinan, SARS-CoVarekin antz handia zuena, saguzar eta beste animalia batzuetatik, antza, gizakietara ere pasatu zena. Koronabirus berri horri SARS-CoV-2 deitu zitzaion, eta honek ere pneumonia larria sortu ahal du, COVID-19 deritzona
Sorkuntza banatu
Sorkuntza banatua, funtsean, energia elektrikoa sortzean datza, energia-iturri txiki askoren bidez, kontsumo puntuetatik ahalik eta hurbilen dauden lekuetan.
Sorkuntza banatuaren definizioak dio argindar banaketa sarera konektatzen den sorkuntza mota dela eta kontsumo puntuetatik gertu instalaturik dagoelako bereizten dela. Bere ezaugarri orokorrak hauek dira:
John Carradine
Richmond Reed Carradine (New York, 1906ko otsailaren 5a - Milan, 1988ko azaroaren 27a), John Carradine izenaz ezagunagoa, Western eta beldurrezko filmak antzezteagatik ezaguna izan zen aktore estatubatuarra izan zen. David, Bruce eta Keith Carradine aktoreen aita ere izan zen.
Biografia eta lana
John Carradine New Yorken jaio zen, familia dirudun batean, ama kirurgialari prestigiotsuaeta eta aita abokatu bikaina izan zituelarik.
Bere hasierako ideia, Arte Grafikoko New York-eko Eskolara joan ondoren, pinturaren eta eskulturaren munduan aritzea izan zen. Shakespiriar aktore lanek sartu zuten interpretazio munduan eta, 1930ean, bere debuta burutu zuen, Peter Richmond izena hartu zuelarik. 1933ra arte, ez zuen John Carradine izena hartuko. Urtebete geroago, John Ford-ekin elkartu zen lehen aldiz eta honek egin zuen ezagun hainbat film medio (The Prisoner of Shark Island (1936) edo Katharine Hepburnek antzestutako Maria Estuardo).
Carradine John Ford-en hamar bat titulutan agertu zen, Suminaren Mahatsak (1940), Diligentzia (1939) edo Liberty Valance Tirokatu Zuen Gizona (1962) besteaz beste. Horrez gain, Hamar Aginduak filman (1956) Aaron-en papera antzeztu zuen. Aktore txukuna bazen ere, ez zuen testuinguru dramatikoetan lan egiteko aukera handirik izan. 40ko hamarkadan, antzerki konpainia batekin bidaiatu zuen, William Shakespearen Hamlet eta Macbeth bezalako obrak irudikatuz.
Broadway-en egindako lanen artean, Ferdinand dago John Websterren The Duchess of Malfi lanean, edo Ragpicker izan zen Jean Giraudouxen La Folle de Chaillot-en, Lycus ere izan zen A Funny Thing Happened on the Way to the Forum-en eta DeLacey Frankenstein-en 1981eko bertsioan.
Lahourcade
Lahourcade (okzitanieraz La Horcada) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
John Carradine
Biografia eta lana
1935ean, John Carradine Ardanelle McCool-ekin ezkondu zen eta bi seme izan zituzten: Bruce eta David; 1941ean dibortziatu ziren.
Doris Rich (1957-1971) eta Emily Cisneros (1975-1988) ere izan zituen andregai.
John Carradinek badu izarra Hollywood-eko Ospearen Paseoan, Hollywood Blvd-eko 6240 zenbakian hain zuzen ere eta hori zinemari eta entretenimenduari egin zion ekarpenarengatik izan zen.
2003an, Oklahoma City-ko National Cowboy & Western Heritage museoan dagoen Western Performers Hall of Fame-n sartu zen.
1988ko azaroaren 27an hil zen Milanen (Italia). 82 urte zituen. Milango Duomoaren 328 eskailerak igo berri zituen eta gutxi zen Hegoafrikan filma bat bukatu zuenetik. Hauek izan omen ziren azken hitzak:
Reca
Reca Eslovakiako udalerri bat da, Seneceko barrutian kokatuta. 9,92 km²ko azalera du eta 1471 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1256. urtekoa da.
Luciogobius fonticola
Luciogobius fonticola Luciogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Grammatostomias flagellibarba
Banaketa
1.281 metroko sakoneraraino ere bizi da Bizkaiko golkoan eta Irlandako hegoaldean.
Yuan Shikai
Yuan Shikai (Xiangcheng, 1859ko irailaren 16a - Pekin, 1916ko ekainaren 6a) txinatar politikari eta militarra izan zen. Gorteko goi-mailako funtzionarioa zen. Lehen ministro eta gudarosteko buruzagi nagusi izan zen. Cixi emakume enperadorearen garaian, Kanpo Arazoetako ministro eta Kontseilu Nagusiko lehendakari izendatu zuten, baina hura hil zenean, haren ondorengoek karguak kendu eta gobernutik baztertu zuten. Gero, ordea, berriz deitu zioten, eta azkenik, Txinan bakea ezarri eta lurraldea bateratzeko gaitasuna zuen bakarra bera zelakoan, Txinako lehendakari izateko proposatu zuten, bai enperadoreak bai lehen ministroak, eta, hala, lehendakari izendatu zuten (1912-1916).
Parlamentua desegin eta diktadura ezarri zuen. Bere burua enperadore izendatu nahi izan zuen, baina asmo hori zela eta, matxinada bat antolatu zen hegoaldean, Gerra Zibila sorraraziz, azkenik, Li Yuanhong aginpidera eraman zuena.
Spider-Man: Into the Spider-Verse
Spider-Man: Into the Spider-Verse 2018ko Bob Persichetti, Peter Ramsey eta Rodney Rothman estatubatuar zinema zuzendarien animaziozko superheroi filma da. Marvel Comicsen argitaletxeko Miles Morales / Spider-Man pertsonaian oinarritzen da, "Spider-Verse" izeneko multibertsoan kokatzen delarik. Besteak beste, Animaziozko film onenaren Oscar Saria irabazi zuen.
Argumentua
Peter Parker hil egin den unibertso paralelo batean, Miles Morales izeneko gazte bat da Spider-Man berria, bigarren hezkuntzako ikaslea. Hala ere, Wilson Fisk (Kingpin) mafia buruzagiak "Super Kolisorea" eraikitzen duenean, Peter Parkerren beste bertsio bat ekartzen du, eta hau Miles irakasten saiatzen da Spider-Man hobeago bat izan dadin. Baina ez da unibertso honetan sartuko den Spider-Man bakarra, heroiaren lau bertsio ezberdin azaltzen dira eta. Bere jatorrizko unibertsoetara bueltatzen saiatuko dira, errealitate guztia kolapsatu ez dadin.
Itaroa Uharte Kirol Elkartea
Itaroa Uharte Kirol Elkartea Uharte Eguesibarko kirol kluba da. Bere futbol taldea egun Nafarroako Hirugarren Mailan dabil.
Historia
2003an lortu zuen berriz igotzea eta ordutik Hirugarren mailan mantendu da. Emaitzarik onena 2006an izan zuen, laugarrena. 2009-10 urtean babeslearen eraginez izena aldatu zuen eta Itaroa Uharte Kirol Elkartea bihurtu zen.
Datuak
2023-24 denboraldia barne.
Harpetarra
Harpetarra (Early Man) 2018ko Nick Park britainiar zinema zuzendariaren marrazki biziduneko filma da. Liburutegi publikoetako eFilm plataformarako euskaratu zuten.
Sinopsia
Dug Brontzezko Aroan bizi da, eta bere tribua mehatxupean da. Arriskuari aurre egin nahian, lagunei asmakizun berritzaile bat irakatsiko die: futbola.
Izier
Izier Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Izier udalerrian erroldatutako biztanleak 666 ziren. Familiak 217 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 113 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 468 ziren, horien artean 341 aktiboak ziren eta 127 inaktiboak ziren. 341 pertsona aktiboetatik 327 lanean zeuden (178 gizon eta 149 emakume) eta 14 langabezian zeuden (5 gizon eta 9 emakume). 127 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 69 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Izier udalerrian 243 unitate fiskal zeuden, 740,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.854 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 harategi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Izier udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Volstroff
Volstroff Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Volstroff udalerrian erroldatutako biztanleak 1.461 ziren. Familiak 543 ziren, horien artean 86 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 53 bakarrik bizi ziren emakumeak), 188 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 232 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 37 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 976 ziren, horien artean 719 aktiboak ziren eta 257 inaktiboak ziren. 719 pertsona aktiboetatik 663 lanean zeuden (347 gizon eta 316 emakume) eta 57 langabezian zeuden (32 gizon eta 25 emakume). 257 pertsona inaktiboetatik 93 erretiraturik zeuden, 84 ikasten zeuden eta 80 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Volstroff udalerrian 522 unitate fiskal zeuden, 1.440,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.043 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 autoeskola zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Volstroff udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.298 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Quelea cardinalis
Quelea cardinalis Quelea generoko animalia da. Hegaztien barruko Ploceidae familian sailkatua dago.
Uso
Uso edo urzo Columbiformes ordenako Columbidae familiako hegazti espeziea da. Guztira, 308 espezie biltzen dira, usoak, usapalak eta antzeko formak agertzen direlarik.
Tantilla deppei
Tantilla deppei Tantilla generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Uso
Historian zehar aberetua izan da, haragitarako eta mezulari gisa erabiltzeko. Azken hori usategira itzultzeko duten senaz baliatuz egin izan da. Gaur egun, ordea, erabilera horiek zaharkiturik gelditu dira. Hala ere, animalia herriguneetan bizitzera moldatu da, eta honek arazo ugari sortu ditu: harrizko eraikinetako paretak hondatu, gaixotasunak transmititu eta zikinkeriaren gorakada izan dira, besteak beste, horietako adibide argienak.
Jatorria eta eboluzioa
Kolunbiformeak neohegazti kladoko orden ugarienetakoa da eta haien jatorria Kretazeotik dator. Bere dibertsifikazioa Kretaziko-Paleogeno amaieran jazo zen. Egun, bere genoma osoa sekuentziatuta dago, eta kukoekin (Cuculiformes) erlazio estua dutela ikusi da.
Habitata eta banaketa
Usoak mundu osoan daude, Antartidan eta Artikoan izan ezik. Haien sakabanatze-zentroa Erdialdeko Amerikan dago. Espezieen aniztasun handiena indiomalaiako ekoeremuak eta Australasiako ekoeremuak dute.
Ezaugarriak
Columbidae familiako espezieek oso enbor sendoa eta buru txiki bat dute, entzefaloaren azalera nahiko garatua bada ere. Mokoak motzak eta puztuak dira eta hankak laburrak, lau hatzekin (horietako bat aukerakoa da, hatz lodiarekin gertatzen den bezala). Gainera, hegoak handi samarrak eta, bereziki, sendoak dira; horrela, oso egokiak dira hegaldirako.
Usoen tamaina asko aldatzen da, 15-75 cm luze dira, eta 30 g-tik 2 kg-ra bitarteko pisua dute. Espezierik handiena Ginea Berriko uso koroatua da, ia indioilar baten tamainakoa dena, 2-4 kg-ko pisua baitu. Espezierik txikiena, berriz, Columbina generoko lurreko usoa da, txolarre baten tamainakoa eta 22 g-koa.
Usoaren hotsa urruma da. Haziz eta fruituez elikatzen dira. Habiak, normalean ahulak, adar txikiz egiten dira, eta, orokorrean, bi arrautza jartzen dituzte. Amak arrautzak inkubatzen ohi ditu, aitak janaria bilatzen duen bitartean. Usoen kumeak haien kabuz elikatzeko eta hegan egiteko gai direnean, habietatik kanporatuak dira gurasoek beste kumaldi bat izan dezaten.
Gizakiarekin duen erlazioa
Aurretik aipatu bezala, usoek eta gizakiek habitat bera partekatu izan dute aspalditik. Horrek bi espezie horien arteko elkarrekintza garatzea suspertu du. Erlazio horrek ondorio positibo zein negatiboak izan ditu. Lehenengoaren adibide gisa ilusionismoa daukagu; bigarrenarena, aldiz, giza osasuna.
Ilusionismoa
Etxeko usapala (Streptopelia risoria) ilusionismo-ekintzetan erabiltzen da otzantasun handia duelako, batez ere arrak. Gainera, espezie horren barietateen artean, guztiz zuriak diren aleak daude; ale horiek ikuskizun horietan erabili ohi dira, gizakiaren gozamenerako.
Giza osasuna
Usoak animalia osasungaitz gisa ikusten dira eta, egun, ospe hori asko handitu da. Usoen gorotzekin kontaktua izatea histoplasmosia, kriptokokosia eta psitakosia hartzeko arriskua txikia den arren, haien gorotz eta lumekiko esposizio luzeak infekzioak eragin ditzake.
Hori dela eta, Estatu Batuetako eta Europako zenbait hiritan, uso-populazioak kontrolatzen dira hainbat metodo erabiliz. Horietako batzuk hauek dira: elikatzeko debekua, hilketa edo antisorgailuak erabiltzea. Hala ere, eztabaida dago ea zein den metodo egokiena.
Gainera, usoak arrisku potentziala dira, hegazti gripearen eramaile posibleak direlako. Baina, ikerketa batek frogatu du uso helduak ezin direla H5N1 gripeaz kutsatu beraz, ezin diete oiloei transmititu. Hegazti-gripearen beste andui batzuen aurrean "erresistenteak direla edo suszeptibilitate minimoa dutela" agerian utzi dute, hala nola, H7N7. Beste ikerketek frogatu dute infekzioaren ondoriozko kalte neurologikoen seinale klinikoak erakusten dituztela usoek, baina ezin dietela gaixotasuna transmititu haiekin zuzeneko kontaktuan dauden oiloei.
Sinbolismoa
Usoak esanahi desberdinak ditu hauen artean nabarmentzen da esanahi sinbolikoa. Batez ere, kultura edota erlijio desberdinetan erabilia izan da. Kasu hauetan, konnotazio eta denotazio positiboak ditu. Izan ere, usoa lotsaren, xumetasunaren eta xalotasunaren sinboloa da, eta, bereziki, bake edo harmonia egokiarena. Horien inguruko pasarteak ugariak dira:
Azken pasarte horiekin erlazionatuta, gaur egun, mokoan olibondo-adar bat duen uso zuri baten irudikapena bakearen eta purutasunaren sinboloa da Mendebaldeko gizartean. Irudi hori Pablo Picassok betikotu zuen “Paloma de la paz” izaneko lanean.
Euskal Herrian ezaguna den Mikel Laboaren Txoriak txori abestian dago uso zuriaren sinbologiaren beste adibide bat; bertan askatasunaren sinbolo gisa erabiltzen da.
Askaloniako biztanleek errespetu handia zuten hegazti hauekiko, uste baitzuten heriotzaren ondoren eraldatu egiten zirela. Hau horrela izanik, ez ziren ausartzen jaten edo hiltzen, haien guraso propioak jan edo hiltzeko beldurragatik. Gainera, kontu handiz elikatzen zituzten hirian jaiotzen ziren uso guztiak. Asirioen erregina, Semiramide, zerura uso-forman igo zela uste zuten Asirioek. Horregatik, errespetu handia zeukaten txori horiekiko. Gainera, Turdetarren jainkosa ere uso bat zen.
Bitxikeriak
Karolinako usoa (Ectopistes migratorius), oso arrunta Ipar Amerikako ekialdean, eta bi espezie erraldoi, Mauricio uharteko drontea (Raphus cucullatus) eta Rodrigues uharteko bakartia (Pezophaps solitaria) hain zuzen, desagertu dira gizakiak egindako sarraskien ondorioz.
2016ko martxoan, New Yorken, World Trade Center inguruan, Santiago Calatravak The Oculus (El Ojo) izeneko metro-geltoki handiena diseinatu zuen. Estazio hori uso handi baten antza du.
Alcalá de Moncayo
Alcalá de Moncayo Espainiako Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin. 2008an 154 biztanle zituen 13,69 kilometro koadroko azaleran.
Candeias (Bahia)
Candeias Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Lasseubetat
Lasseubetat (okzitanieraz La Sauvetat) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Beselich
Beselich Alemaniako udalerria da. Hessen estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Heterophotus ophistoma
Heterophotus ophistoma Heterophotus generoko animalia da. Arrainen barruko Stomiidae familian sailkatzen da.
Ponthoux
Ponthoux Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ponthoux udalerrian erroldatutako biztanleak 87 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 38 etxebizitza zeuden, 34 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 5 bigarren erresidentzia ziren. 36 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 34 etxebizitza nagusietatik 32 bere jabearen bizilekua ziren eta 2 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek hiru gela zituen, 13 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 31 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 55 ziren, horien artean 37 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 37 pertsona aktiboetatik 33 lanean zeuden (15 gizon eta 18 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rovinka
Rovinka Eslovakiako udalerri bat da, Seneceko barrutian kokatuta. 8,85 km²ko azalera du eta 3681 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1274. urtekoa da.
Saghmosavankeko monasterioa
Kokapen geografikoa
Aragatsotneko marzanean (probintzia) dago monasterioa, Saghmosavan herrixkan, Ohenavandik 5 kilometrora, Erevandik hogei bat kilometrora. Kasakh ibaiaren inguruan eraiki zen. Hovhannavankirekin lotzen duen antzinako bidexka bat du, 5 kilometro hegoaldera.
2014ko Brasilgo Sari Nagusia
2014ko Brasilgo Sari Nagusia Sao Pauloko Jose Carlos Pace autodromoan ospatu zen.
Catu
Catu Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Miguel Pelay Orozco
Miguel Pelay Orozco (izengoitia: Olarso) (Donostia, 1913ko martxoaren 6a - 1998) gipuzkoar idazlea izan zen.
Tantilla flavilineata
Tantilla flavilineata Tantilla generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Ambazonia
Banaketa administratiboa
Ambazonia 14 konderritan banaturik dago.
Cantorren Argudio Diagonala
Cantorren Argudio Diagonala, diagonalaren metodoa bezala ezagutzen dena baita ere, Georg Cantor rek gutxi gorabehera 1891. urtean frogatutako argudio edo frogapena izan zen. Argudio honen bitartez Cantorrek zenbaki erreal en multzoa \R ez zela zenbakigarria frogatu zuen.
Zenbaki errealak zenbatzeko edo zerrendatzeko ezintasunaren frogapen hau ez zen lehenengoa izan, baina sinpleena eta dotoreena izan zen. Geroago, frogapen honek beste zenbait frogapen inspiratu zituen.
Froga
\R zenbakigarria ez dela frogatzeko nahikoa da frogatzen baldin badugu [0,1] ez dela zenbakigarria. Horretarako, lehenago frogatuko dugu [0,1] multzoaren eta \R-ren kardinalak berdinak direla, horrela \R ez dela zenbakigarria frogatzeko.
\R eta [0,1] -ren kardinalak berdinak dira
Osaketa eginez bijekzio bat aurkitu dugu \R eta [0,1]-ren artean, beraz bi multzoek kardinal bera dute.
==== \R ez da zenbakigarria, |\N|<|\R|                                                                                                                                   (\N=zenbaki arruntak) ==== Orain gure helburua \R-ren infinitua \N-rena baino handiagoa dela frogatzea da, horretarako ikusiko dugu azken honen kardinala \R-rena baino txikiagoa dela.
Frogapena
dela ikusi dugu, beraz, frogatzen baldin badugu dela, |\N|<|\R| izango da. Horretarako, absurdura eramanez eta suposatuz \N eta [0,1] multzoen artean korrespondentzia bat dagoela, aurkituko dugu [0,1] multzoaren elementu bat \N-rekiko korrespondentziarik ez duenik. Hau da, ikusiko dugu bi multzoen artean ez dagoela bana-banakako korrespondentzia bat.
Bi multzoen arteko bana-banakako korrespondentzia bat [0,1] multzoko elementuak zerrendatzea izango litzateke. Egin dezagun zerrenda hori [0,1] multzoko elementuei deituz. Zenbaki arrunt bakoitzari [0,1] multzoko zenbaki bat esleituko diogu. Orain [0,1] multzoko zenbaki bat aurkituko dugu \N-ko zenbakirik esleituta ez duena. Horretarako zenbaki berri bat (b) sortuko dugu, [0,1] multzoan egongo dena, beraz, gure zenbakia 0 batekin hasiko da eta haren dezimalak jadanik gure [0,1] multzoko zenbakietatik lortuko ditugu. Gure zenbaki berriaren lehenengo dezimala 1 zenbaki arruntari esleitu zaion zenbaki errealaren lehen dezimala +1 izango da. Gure zenbaki berriaren bigarren dezimala bigarren zenbaki errealaren bigarren dezimalaren zenbakia +1 izango da. Dezimala 9 baldin bada gure zenbaki berriarena 0 izango da.
izango da
Horrela, lortu duguna izan da b \in [0,1] sortzea eta zenbaki honek ez du korrespondentziarik zenbaki arruntekin, zenbaki berri hau [0,1] multzoko beste zenbakien desberdina delako, behintzat zenbaki bat desberdina du, zehazki aldatu dugun dezimal bakoitzarena. Beraz, aurkitu dugunez \N-rekin korrespondentziarik ez duen [0,1] multzoko zenbaki bat, hurrengoa dakigu:
beraz,  |\N|<|\R| dela frogatu dugu
\Box
Arrainontzi
Arrainontzia edo akuarioa uretan bizi diren arrain eta beste animaliak nahiz uretako landareak bizirik edukitzeko ontzi bat bat da, beiraz egina. Akuarioek ur gezako zein itsasoko uretako urpeko inguruneak birsortzeko aukera ematen duten osagai mekanikoak ditu, ingurune horiei dagokien ekosistema bat gordetzeko, arrainak, ornogabeak, landareak eta ia edozein ibai- edo itsas animalia dituena.
Gatibu dauden izaki urtarren hazkuntza oso antzinakoa da, baina akuarioak XVIII. mendean sortu ziren, bere forma garaikidean behintzat. Animaliak eta, batez ere, uretako landareak biltzeko modarekin sortu zen denok ikusteko moduko ur-inguruneaz gozatzeko entretenimendua. Azken horiek hezetasuna behar zuten bizitzeko eta garraiatzeko, eta, horretarako, zigilatutako ontziak egin ziren, likido-kantitate jakin bat izan zezaketenak. Geroago, kopuru hori handituz joan zen, gaur egungo eredu bihurtu arte.
Akuarioa oso planifikatutako instalazioa da. Arrakastatsuak direnek aldez aurretiko azterlanen bat behar dute behar bezala kokatzeko, bai eta edukiko duten edukiaren aurreikuspena ere, aldez aurretik ezagutu behar baitira ur mota, fauna eta flora mota, dekorazioa edo lurzorua. Era berean, ezinbestekoak dira mekanismo eta sistema automatikoen multzo bat, beharrezko tenperatura, oxigenazio egokia edo argia bezalako baldintzak lortzeko behar adinako ahalmena eta potentzia duena, flora eta faunarentzat giro osasungarria izan dezan, gardentasuna eta ikusgarritasuna galdu gabe.
Akuarioak ekosistema biziak dira eta, beraz, dinamikoak. Horregatik, aparteko zainketak eskatzen jarraitzen dute, lortutako automatizazio guztiekin ere. Ura aldatzea, fauna eta florarako mantenugaiak konbinatzea, biotopoa garbitzea edo iragazkiak ordeztea ezinbestekoak dira oraindik ere izaki bizidunen osasunerako, eta oraingoz ez da lortu horiek automatizatzea.
Lay-Lamidou
Lay-Lamidou (okzitanieraz Lai-Lamidon) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Arrainontzi
Akuario bat eskuratu eta horri eusteko egin behar diren lan eta ordainketa guztiek ez dute animatzen biologiaren diziplina horretako zaleak, jabeentzat dituen abantailengatik, industria propioa ere bihurtzen baita. Halaber, akuario profesionalak ugaritu egin dira herrialde askotan, jende guztiarentzat irekita, milioika edo dozenaka milioi litroko edukierarekin. Bertan arrainak, landareak eta, are, itsasoko ugaztunak bizi dira, hala nola, belugak, mortsak eta orkak, eta ugalketarako programak egiten dituzte arriskuan dauden espezieekin. Akuario publiko eta pribatuen jendeztatzea zabaldu egin da, eta herri-kulturaren beste elementu bat bihurtu da.
Kilmarnock
Kilmarnock, 'Cill Mheàrnaig' eta 'Killie', Eskozia hego-mendebaldeko udalerria da, Ekialdeko Ayrshire eskualdeko hiriburua eta Ayrshire guztiko bigarren herririk handiena da. 2011ko erroldaren arabera 46.159 biztanle ditu, honek Eskoziako 15. herria bihurtzen du.
Etimologia
Gaelerazko Cill Mheàrnaig izenak "Meàrnag-en eliza" esan nahi du.
Geografia
Glasgow eta Ayr artean kokatuta dago. Ekialdetik Irvine ibaiak eta erdigunetik Kilmarnock errekak zeharkatzen dute herria.
Historia
Kondairak dio San Marnoch-ek (Meàrnag) eliza eraiki zuela bertan VII mendean. Haren inguruan sortuz joango zen herria, baina gaur egungo eraikinik zaharrenak XVII mendekoak dira, izan ere 1668an sute ikaragarri batek herri guztia suntsitu baitzuen.
Aurrez, 400 urtetan zehar Kilmarnock eremuaren jabetza izan zuen Boyd familiak Dean gaztelua eraiki zuen 1350 urtean.
1800 urtetik aurrera industrializazioaren eraginez herria nabarmen handitu zen eta herri berria planifikatu behar izan zen. Ordukoak dira King Street, Portland Street, Saint Marnock Street eta beranduago John Finnie Street, azken hau Eskozian victoriar estiloan planifikaturiko ederrenetakoa.
Ekonomia
Ehungintzan oinarritu zen Kilmarnockeko ekonomia eta bertan egindako alfonbrek mundu mailako sona hartu zuten. Ikatz meategiak eta harrobiak ere baziren herriaren inguruko mendietan. Hau dela eta munduko aurreneko trenbideetako bat bertan ezarri zen.
Azkenik Johnnie Walker eskoziar whisky markaren jatorria Kilmarnocken dago.
Anubis
Anubis hilobien zaindariaren izen egiptoarra da, heriotzarekin eta honen ondorengo bizitzarekin lotua Antzinako Egiptoko erlijioan, nekropolien jauna eta baltsamatzaileen patroia, bere urdailaren gainean etzanda dagoen kanido beltz handi bat bezala irudikatua, txakal bat edo txakur basati bat, edo txakal burua duen gizon bat bezala. Anubis-en esanahia, antzinako egiptoeraz Inpu, koptoz Anub, antzinako grezieraz Ἄνουβις (Anoubis), lausoa da oraindik: azalpen ugari proposatu dira, baina txakalaren uluaren onomatopeia bat baino ez dela izan daiteke. Ziur aski, jainkoaren txakur-forma antzinako egiptoarrei inspiratu zitzaien kanidoen jokabideagatik, sarritan sarraskijale oportunistak gauez hilerrietan noraezean, lurpetik atera beharreko gorpuen bila. Aitzitik, Anubis hildakoen babesle eta gidaria zen, hil artean erruz irudikatua.
Anubis jainkoaren epiteto nagusiek herrialdeko hilerri handiekin dituen loturak nabarmentzen dituzte. Bere gurtza Egiptoko lurralde osoan, K. a. XXXII. mendetik aurrera, frogatuta dago. Bizia izan zen hiru milurte baino gehiagoz, IV. eta VI. mendeen artean bakarrik itzali zena kristautasuna ezarri zenean. Anubis jainko nazionala zen arren, Goi Egiptoko XVI. eta XVIII. nomoei estuki lotuta zegoen, eta bereziki Hardao hiriari, Zinopolis greziar izenez ezagunagoa, "Txakurren hiria" esan nahi duena.
Egiptoar apaizak dira Anubisen familia-loturei buruzko tradizio askoren jatorria, Raren semea Neftisekin bihurtuz. Plutarko greziarraren II. mendeko bertsio batek Neftis eta Osirisen seme ez-legitimoa zela kontatzen du. Setek hil eta eraitsi zuenean, Anubisek Isis eta Neftisekin batera parte hartu zuen Osirisen gorpua berreraikitzen, eta, keinu horrekin, momifikazioaren praktika inauguratu zuen. «Mendebaldeko paradisua» zaintzeko esleitua — eufemismo bat hildakoen lurra aipatzeko —, Anubisek han ematen die ongietorria hildakoei, gorputzak momifikatzen ditu ustelgaitz eta betiereko bihurtzeko, lurreko makaltasunak kutsatutako bihotzak eta espirituak garbitzen ditu, arimak bihotza pisatuz ebaluatzen ditu eta elikagai-eskaintza asko ematen ditu, hildakoak arbaso maila duina lor dezan.
Historia
Egiptoko lehen dinastiako faraoiak, Hor-Aha eta Djer adibidez, jainko hau gurtzen zuten eta harrietan inskripzioak utzi zituzten. Txakalak eta beste txakurrek hildakoen gorpuak jaten zituzten eta arazo garrantzitsuak sortzen zituzten antzinatik.
Egiptoko Inperio Zaharr ean hildakoen jainko gorena zen. Egiptoko Inperio Ertainean, berriz, Osiris jainkoak hartu zuen. Erromatar garaiean, K.a. 30. urtean hasi zena, hilobietan marrazten zuten oraindi. Honek, hildakoen eskua hartzen zuen eta Osiris-i eramaten zizkien.