cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eve of Destruction (abestia)
Abestia idatzi zen 1960ko hamarkada garaiko gertakizunak hitz apokaliptiko eta ilunez deskribatzen ditu, tartean Vietnamgo Gerra bera eta Holokausto Nuklearra, horregatik, maiz garai eta gerra honetan girotutako filma ugariren soinu bandako abestia izan da.
AXA
AXA S.A. frantziar aseguru-etxea da, Parisko 8. barrutian egoitza duena. AXA bizitza, osasuna eta beste aseguruak saltzen dituen multinazionala da, batez ere, Mendebaldeko Europan, Ipar Amerikan, Asia-Pazifikoan eta Ekialde Hurbilean lan egiten duena.
2010ean Fortune Global 500 enpresen zerrenda, 9.a izan zen
Troy (Montana)
Troy Montanako hiri bat da. Lincoln konderrian kokatua dago. 2010ean 938 biztanle zituen, 1.97 kilometro koadrotan banatuta.
Buccochromis nototaenia
Buccochromis nototaenia Buccochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Air Nostrum
Air Nostrum Líneas Aéreas del Mediterráneo edo Air Nostrum Valentziako aireportuan egoitza duen airelinea espainiarra da.
Espainia barneko hegaldiak eskaintzen ditu batez ere eta Valentziako Erkidegoak emandako diru-laguntza dela eta egoitza nagusia Valentziako aireportuan dauka airelineak.
Howieita
'''Howieita]] =
silikato motako minerala da eta deerite-howieite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Howieita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Lappanella fasciata
Lappanella fasciata Lappanella generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
NGC 340
NGC 340 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Vers (Lot)
Vers Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 438 etxebizitza zeuden, 192 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 207 bigarren erresidentzia ziren eta 39 hutsik zeuden. 316 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 192 etxebizitza nagusietatik 151 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 19 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 56 etxek lau zituzten eta 84 etxek bost zituzten. 134 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 95 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 79 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lamberville (Itsas Sena)
Lamberville Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Vers (Lot)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 248 ziren, horien artean 193 aktiboak ziren eta 55 inaktiboak ziren. 193 pertsona aktiboetatik 176 lanean zeuden (91 gizon eta 85 emakume) eta 17 langabezian zeuden (7 gizon eta 10 emakume). 55 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vers udalerrian 184 unitate fiskal zeuden, 405 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.367 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Lamberville (Itsas Sena)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Vers (Lot)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 igeltseroak, 3 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 1 higiezinen agentzia.
Lamberville (Itsas Sena)
Etxebizitza
2007an 75 etxebizitza zeuden, 60 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 75etxeak ziren. 60 etxebizitza nagusietatik 42 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 10 etxek hitu gela zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 38 etxek bost zituzten. 52 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Vers (Lot)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
Lamberville (Itsas Sena)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Vers (Lot)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vers udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 378 hektarea erabiltzen.
Hisataka Okamoto
Hisataka Okamoto (japonieraz: 岡本 久敬, 1933ko abenduaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.
Lamberville (Itsas Sena)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 104 ziren, horien artean 80 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 80 pertsona aktiboetatik 76 lanean zeuden (42 gizon eta 34 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Mesaspis
Mesaspis Anguidae familiako narrasti genero bat da. Mexikon eta Erdialdeko Amerikan bizi dira.
Haserretu zaitezte!
Haserretu zaitezte! (jatorrizko frantsesezko izenburua Indignez-vous!) 2010. urtean Stéphane Hessel frantziar diplomatikoak idatzitako saiakera liburu bat da. Stéphane Hessel, Bigarren Mundu Gerran zehar, Vichyko gobernuaren aurka borrokatu zen Frantziako Erresistentziako gudari ohia ere izan zen. Aldarrikapen politiko hau 2010. urtearen amaiera aldera Indigène édition argitaletxean argitaratu zen, eta 2011ko martxorako Frantzian 1,5 milioi ale salduak zeramatzan.
Takuya Uchida
Takuya Uchida (内田 宅哉, 1998ko ekainaren 2a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Tokyo.
Morano sul Po
Mugakideak
Morano sul Pok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Vers (Lot)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gerrhonotus
Gerrhonotus Anguidae familiako narrasti genero bat da. Mexikon eta Texasen bizi dira.
Vers (Lot)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lamberville (Itsas Sena)
Diru sarrerak
2009an Lamberville udalerrian 63 unitate fiskal zeuden, 169 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.009 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra apaindegia zen.
2000. urtean Lamberville udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 201 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cyanocompsa parellina
Cyanocompsa parellina Cyanocompsa generoko animalia da. Hegaztien barruko Cardinalidae familian sailkatua dago.
Buccochromis rhoadesii
Buccochromis rhoadesii Buccochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Twin Bridges (Montana)
Twin Bridges Montanako herri bat da. Madison konderrian kokatua dago. 2010ean 375 biztanle zituen, 2.48 kilometro koadrotan banatuta.
Ophiodes
Ophiodes Anguidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerikan bizi dira.
NGC 342
NGC 342 galaxia bat da, Cetus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Ctenotus serventyi
Ctenotus serventyi Ctenotus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Lappanella guineensis
Lappanella guineensis Lappanella generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Cabot (Arkansas)
Cabot Arkansasko hiri bat da. Lonoke konderrian kokatua dago. 2010ean 23,776 biztanle zituen, 49 kilometro koadrotan banatuta.
379 Huenna
379 Huenna, asteroide gerrikoan aurkitutako 379. asteroidearen izena da. 1894ko urtarrilak 8an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizatik. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.
Temis familiako asteroide bat da.
Bengal Brigade
Bengal Brigade (euskaraz Bengalako Brigada) 1954ko László Benedek hungariar zinema zuzendariak zuzendutako abentura film bat da. Rock Hudson, Arlene Dahl eta Ursula Thiess aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
1857, Britainiar India. Indiar Matxinadan zehar, Claybourne (Rock Hudson) britainiar kapitaina Morrow (Torin Thatcher) kolonelaren Vivían (Arlene Dahl) alabaz maitemindua dago. Baina bere errejimenduaren erasoaldi batean aginduak ez bete izanagatik zigorra jaso eta Claybourne kapitainak bere ohorea berreskuratu beharko du.
Valier (Montana)
Valier Montanako herri bat da. Pondera konderrian kokatua dago. 2010ean 509 biztanle zituen, 2.38 kilometro koadrotan banatuta.
Una barrutia
Una barrutia Indiako barruti bat da, Himachal Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
1326 Losaka
1326 Losaka asteroide gerrikoan aurkitutako 1326. asteroidearen izena da. 1934ko uztailak 14an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgoko Union Observatorytik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1934 NS zen. Bere izena Zambiako hiriburua den Lusaka hiriagatik jasotzen du.
Eisaku Satō
Eisaku Satō (佐藤 榮作) japoniar politikaria izan zen. Alderdi Liberaleko idazkari nagusi izan ondoren (1946), Posta eta Telegrafoetako ministroa (1951-1952), eta eraikuntzakoa izan zen (1952-1953). Lehen ministroa zen bere anaia Kishik Finantzetako ministro izendatu zuen lehenik (1958-1960) eta Industria eta Barne Merkataritzakoa, ondoren (1961-1962). Teknologia eta Indar Atomikoko ministro izan zen ondorengo bi urteetan, eta Tokioko Olinpiar Jokoak antolatzeko arduradun nagusi izendatu zuten. 1964an Lehen ministro egin zuten, eta kargu hori izan zuen 1972. urtera arte. 1974. urtean Bakearen Nobel saria eskuratu zuen, Seán MacBride irlandar politikariarekin batera, arma nuklearrak ez hedatzeko hitzarmena sinatu zuelako.
Templeuve-en-Pévèle
Biztanleria
2007an Templeuve-en-Pévèle udalerrian erroldatutako biztanleak 5.731 ziren. Familiak 2.204 ziren, horien artean 545 pertsona bakarrekoak ziren (215 bakarrik bizi ziren gizonak eta 330 bakarrik bizi ziren emakumeak), 658 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 799 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 202 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.324 etxebizitza zeuden, 2.244 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 71 hutsik zeuden. 2.094 etxeak ziren eta 211 apartamentuak ziren. 2.244 etxebizitza nagusietatik 1.699 bere jabearen bizilekua ziren, 501 alokairuan okupaturik zeuden eta 44 doan lagata zeuden; 44 etxek gela bat zuten, 134 etxek bi zituzten, 225 etxek hiru zituzten, 448 etxek lau zituzten eta 1.393 etxek bost zituzten. 1.704 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 990 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 917 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.763 ziren, horien artean 2.655 aktiboak ziren eta 1.108 inaktiboak ziren. 2.655 pertsona aktiboetatik 2.420 lanean zeuden (1.283 gizon eta 1.137 emakume) eta 235 langabezian zeuden (126 gizon eta 109 emakume). 1.108 pertsona inaktiboetatik 359 erretiraturik zeuden, 457 ikasten zeuden eta 292 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Templeuve-en-Pévèle udalerrian 2.249 unitate fiskal zeuden, 5.770,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.684 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 53 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 posta bulegoa, 5 banku bulegoak, 2 funerariak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 autoeskolak, 5 igeltseroak, 3 margolariak, 4 zurginak, 5 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 8 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 3 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 17 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 2 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 1 zapata-denda zen, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Templeuve-en-Pévèle udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 558 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1  eta 2 botika zegoen.
2009an haur-eskola 1  eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
NGC 343
NGC 343 galaxia espiral bat da, Cetus konstelazioan. Frank Mullerek aurkitu zuen n.
Bohuntine
, 'Both Fhionndain', Eskoziako Highland eskualdeann dagoen etxalde bat da, Lochaber barrutian. Roybridge udalerritik hurbil dago.
Morbello
Morbello Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Morbellok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Consummatum est
Consummatum est latinezko esaldi ezaguna da. Berez, consummāre (bukatu) aditzaren lehenaldi perfektuaren singularraren hirugarren pertsona da. Joanen Ebanjelioan hil aurreko uneetan Jesusen ahoan hitz horiek jartzen dira. Esaldia, berez, latinezko lokuzio ezaguna da, literalki "dena bukatu da", "guztia bete da" esanahiez. Ebanjelioaren arabera hitz horiekin Jesusek Jainkoaren nahia erabat bete zela esan nahi zuen. Vulgata Bibliaren latin arrunterako itzulpena horrela dago jasota behinik behin.
Gaur egun porrot edo hondamendi handi baten aurrean erabiltzen da. Baita ere zerbait bukatu dela adierazteko: futbol-txapelketa, lehia bat...
Euskal kulturan
Esamolde latindar hau mendebaldeko kulturako hizkuntza guztietara igaro da, euskara, esate baterako, Joan Mari Irigoien idazleak Consummatum est izenburuko nobela argitaratu zuen, Elkar, 1993.
Mornese
Mornese Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Mornesek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Blarmacfoldach
, 'Blàr Mac Faoilteach', Eskoziako Highland eskualdean dagoen etxalde bat da, Lochaber barrutian. Marmores menidetan dago, Fort William (Eskozia)Fort William eta Kinlochleven udalerriaren artean.
380 Fiducia
380 Fiducia, asteroide gerrikoan aurkitutako 380. asteroidearen izena da. 1894ko urtarrilak 8an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizatik. Fiducia, C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.
Howlita
'''Howlita]] =
borato motako minerala da.
Ezaugarriak
Howlita borato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 6,5 da.
Passerina caerulea
Passerina caerulea Passerina generoko animalia da. Hegaztien barruko Cardinalidae familian sailkatua dago.
Kullu barrutia
Kullu barrutia Indiako barruti bat da, Himachal Pradesh estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Allianz
Allianz S.E. alemaniar aseguru-etxea da, Munichen egoitza duena. Allianz bizitza, osasuna eta beste aseguruak saltzen dituen multinazionala da, batez ere, Mendebaldeko Europan, Amerikan, Asia-Pazifikoan eta Ekialde Hurbilean lan egiten duena.
2010ean Forbes aldizkariaren enpresen zerrenda, 12.a izan zen.
Aleister Crowley
Edward Alexander (Aleister) Crowley (Warwickshire, Ingalaterra 1875ko urriaren 12a - Hastings, Ingalaterra 1947ko abenduaren 1a) britainiar olerkari, saiakeragile eta eleberri-idazle. Esoterismo, magia, okultismo eta sorginkeriaren zale amorratua izan zen, eta bere bizitza osoan gai hauekin lotutako gertakari harrigarriei esker mundu osoan ospea lortu zuen.
Cerizay
Cerizay Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Aleister Crowley
Bere buruari ezizen ugari jarri zizkion, horien artean: Frater Perdurabo edota Pizti Handia ("The Great Beast"). Bere hilobian honako esaldi hau zizelkatua dago: "Hemen datza munduko gizonik zitalena".
Cerizay
Biztanleria
2007an Cerizay udalerrian erroldatutako biztanleak 4.591 ziren. Familiak 1.892 ziren, horien artean 564 pertsona bakarrekoak ziren (272 bakarrik bizi ziren gizonak eta 292 bakarrik bizi ziren emakumeak), 632 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 536 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 160 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Aleister Crowley
Bestalde hainbat kirol eta zaletasun izan zituen: bere gaztaroan mendizaletasuna (Himalaiara joan zen lehenbiziko europar espedizioko kidea zelarik Kangchenjunga mendia igotzeko saiakera burutu zuen), xakea, txirrindularitza, piraguismoa, olertia...
Cerizay
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.045 etxebizitza zeuden, 1.921 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 114 hutsik zeuden. 1.576 etxeak ziren eta 469 apartamentuak ziren. 1.921 etxebizitza nagusietatik 1.121 bere jabearen bizilekua ziren, 782 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 9 etxek gela bat zuten, 105 etxek bi zituzten, 357 etxek hiru zituzten, 579 etxek lau zituzten eta 871 etxek bost zituzten. 1.482 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 994 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 735 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.859 ziren, horien artean 2.114 aktiboak ziren eta 745 inaktiboak ziren. 2.114 pertsona aktiboetatik 1.888 lanean zeuden (1.052 gizon eta 836 emakume) eta 226 langabezian zeuden (86 gizon eta 140 emakume). 745 pertsona inaktiboetatik 345 erretiraturik zeuden, 192 ikasten zeuden eta 208 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cerizay udalerrian 1.940 unitate fiskal zeuden, 4.613,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.582 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 210 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 5 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 3 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 16 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 40 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 13 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 19 finantziazio enpresak ziren, 12 higiezinen enpresak ziren, 29 zerbitzu enpresak ziren, 21 administrazio publikoko enpresak ziren eta 19 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 59 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 5 banku bulegoak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 4 autoeskolak, 5 igeltseroak, 4 margolariak, 3 zurginak, 1 iturgina, 2 argiketariak, 7 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 7 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 16 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 2 harategiak, 3 arropa dendak, 1 zapata-denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Cerizay udalerrian 40 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.161 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 3 botika eta 3 anbulantzia zegoen.
Txoko latex
Txoko latex, 1990eko hamarkadaren erdialdean ETB1en aireratutako umorezko parodia panpin saio bat izan zen. Erresuma Batuko Spitting image saioan oinarritu zen, baina hark zuen tonu kaustiko eta ironia maila goxatuz.
Cerizay
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Cerizay udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 647 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Txoko latex
Saioak garaiko euskal gizartea, politika, kultura eta kirolaren egunerokotasuneko albisteak umore tonuan jorratzen zituen. Astero aireratzen zen eta 30 minutu inguru irauten zituen.
Zuzendaria Manuel Gil zen, eta argumentuak Andu Lertxundirekin batera idazten zituen.
Panpinak Dori Nuevok zuzendutako talde batek sortzen zituen, eta Gasteizko Zirzinka antzerki konpainiako bi aktoreek panpinak mugitu eta keinuak eginarazten zizkieten.
Pertsonaiak
Honako garaiko euskal gizarte, politika eta kulturaren pertsonai nabarmenek beren latexko panpinak izan zituzten: Jose Antonio Ardanza (lehendakaria), Xabier Arzalluz (EAJko politikaria), Jon Idigoras (Herri Batasunako politikaria), Karlos Garaikoetxea (Eusko Alkartasunako politikaria), Txiki Benegas eta Juan Mari Bandres (PSEeko politikariak), Mañukorta (bertsolaria), Jorge Oteiza (eskultorea), Txaro Arteaga (Emakundeko burua), Marino Lejarreta (txirrindularia), Maddalen Iriarte (Gaur egun albistegiko aurkezlea)...
Denera 15 pertsonaia izatera ailegatu zen, horietatik emakumeak 2 besterik ez.
Aldabe kalea (Gasteiz)
Gasteiz ko Aldabe kalea Koroatze auzoan dago.
Kokapena
Aldabe plazatxoan hasten da eta Ziudadela plazan amaitzen da.
Luzera
200 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 21 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 34raino.
Historia
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I ” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, aldabe hitzak aldaparen oinean esan nahi du. Aspalditik hala esan izan zaio Errementari kalean azken zatiaren inguruetan dagoen tokiari.
Trafikoa
Errei bakarreko kalea da.
TAO gunea
Gasteizko aparkalekuen ordenazioaren arabera kale hau 2B gunean dago eta aparkaleku guztietan "eremuko txartela duten egoiliar eta merkatariek denbora mugarik gabe aparkatu ahalko dute beraietan; beste ibilgailu batzuk ere aparkatu ahal izango du, tiketa eskuratuta".
Ctenotus striaticeps
Ctenotus striaticeps Ctenotus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Pentatloi modernoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan
Pentatloi modernoa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 2021eko abuztuaren 5etik 7ra bitarte lehiatu zen, Musashino Basoko Kirol Aretoan eta Ajinomoto estadioan. Gizonezko eta emakumezko probak izan ziren, guztira 36 atletekin.
Pentatloi modernoak bost kirol batzen ditu: pistolarekin tiroa, ezpatarekin esrkima, 200 metroko igeriketa librea, zaldi gaineko saltoak eta 3,2 kilometroko zelaiko lasterketa.
Eija-Liisa Ahtila
Eija-Liisa Ahtila (Hämeenlinna, Finlandia, 1959ko abuztuaren 6a) finlandiar argazkilari eta bideoartista da. Helsinkin bizi eta lan egiten du.
Arith
Arith Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Orofernes I.a
Diodoro Sikuloren arabera, Orofernes I.a Ariarates I.aren anaia izan zen, Kapadoziako gobernaria, honek, Artaxerxes III.a persiarrarekin batera, Bagoas eta Mentor Rodasekoa persiar komandanteek Egipto birkonkistatzea lortu zuten kanpainan, K.a. 343an, borrokatzera bidali zuelarik.
Arith
Biztanleria
2007an Arith udalerrian erroldatutako biztanleak 373 ziren. Familiak 163 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 47 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Orofernes I.a
Hil zenean, bi seme utzi zituen, horietatik nagusiena, Ariarates II.a, Orofernesen anaiak adoptatu zuelarik. Orofernesen semea, urte batzuk beranduago, Kapadoziako erresuma independenteko oinordeko bihurtuko zen.
Eija-Liisa Ahtila
Biografia
Pintura ikasi zuen Helsinkiko Unibertsitateko Free Art of School-en (1980-1985) eta Londresko London College of Printing-en (1990-1991). Azkenik, Los Angelesko American Film Institute-n espezializatu zen (1994-1995).
Arith
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Eija-Liisa Ahtila
Ibilbide artistikoa
1998an, Eija-Liisa Ahtilak Manifesta-ren bigarren edizioan hartu zuen parte. Consolation Service bideo polisemikoa, Veneziako 51. Biurtekoan (1999) saritu zuten, eta haren bidez ilusio zinematografikoa deseraikitzea planteatu zuen. 2000. urtean Vincent Award saria irabazi zuen. 2002an, Tate Modern-en egin zuen erakusketa, 2006an Moma-n The Wind pantaila anitzeko instalazioa erakutsi zuen. Urte berean, 2006an, Mundi Prize arteak irabazi zituen Cardiffen eta Galesen. 2009an, Where is Where? historiak errealitateari buruzko iritziari nola eragiten dion kontatzen du.
Arith
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 269 etxebizitza zeuden, 166 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 85 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 229 etxeak ziren eta 33 apartamentuak ziren. 166 etxebizitza nagusietatik 123 bere jabearen bizilekua ziren, 39 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 46 etxek lau zituzten eta 79 etxek bost zituzten. 139 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 66 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 78 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Eija-Liisa Ahtila
Ibilbide artistikoa
Bere lana kontzeptualki antolatuta dago irudiaren, hizkuntzaren, narratibaren eta espazioaren eraikuntzaren inguruan. Hizkuntza zinematografikoa erabiliz, Ahtilak formatu handiko instalazioak sortu ditu, kanal askotako proiekzioekin. Haren proposamenak hautsi egiten du ikuspegi zinematografikoaren tradizioa, eta hainbat espazio eta denborarekin batera esperientzia bat eraikitzen du.
Eija-Liisa Ahtilak maitasunari, sexuari, jeloskortasunari, haserreari, zaurgarritasunari eta adiskidetzeari edo nortasuna eratzeari eta suntsitzeari buruzko gaiak jorratzen ditu. Bere argazki-serieetan, historiak protagonismo handia hartzen du, berak “giza drama” deiturikoak. Benetako edo fikziozko gertakarien ikerketan oinarritutako istorioak dira. Ekoizpenean, “bestetasuna” oso presente dago, niaren eta bestearen arteko muga. Lan askotan, ahultasun psikologiko handiko uneetan harrapatutako gizabanakoen buruan nahastera gonbidatzen dute ikuslea.
Arith
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 242 ziren, horien artean 191 aktiboak ziren eta 51 inaktiboak ziren. 191 pertsona aktiboetatik 177 lanean zeuden (99 gizon eta 78 emakume) eta 14 langabezian zeuden (6 gizon eta 8 emakume). 51 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Eija-Liisa Ahtila
Ibilbide artistikoa
Bere lana kontinente guztietan erakutsi du: Londresko Tate Modern, Guggenheim Bilbao Museoan, Japoniako The Tokyo Opera City Art Gallery edo Caceresko Helga Arte Garaikideko Museoa.
Arith
Diru sarrerak
2009an Arith udalerrian 157 unitate fiskal zeuden, 364,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.946 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 23 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 margolariak, 1 zurgina eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Arith udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 228 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Saint-Martin-de-la-Mer
Saint-Martin-de-la-Mer Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Martin-de-la-Mer udalerrian erroldatutako biztanleak 279 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 198 etxebizitza zeuden, 128 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 53 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 195 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 128 etxebizitza nagusietatik 116 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 6 etxek bi gela zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 68 etxek bost zituzten. 113 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 55 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 160 ziren, horien artean 110 aktiboak ziren eta 50 inaktiboak ziren. 110 pertsona aktiboetatik 100 lanean zeuden (57 gizon eta 43 emakume) eta 10 langabezian zeuden (8 gizon eta 2 emakume). 50 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Martin-de-la-Mer udalerrian 130 unitate fiskal zeuden, 286 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.005,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Saint-Martin-de-la-Mer udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 654 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Intef III.a
Nakhtnebtepnefer Intef edo Intef III.a, Egiptoko XI. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2054tik K.a. 2046 arte gobernatuz, Jürgen von Beckerathen arabera.
Gutxi gora-behera, zortzi urteko erregealdia izan eta hegoaldeko hiriburua zen Tebasetik gobernatu zuen.
Bere aurreko faraoia izan zen Intef II.agandik jaso zuen erresuma defendatu zuen. Ez dago, errege honek, bere erregealdian, garaikide izan zituen Egiptoko IX. dinastia eta Egiptoko X. dinastiaren aurrean lurralderik hedatu edo eman zuenaren zantzurik.
Erregealdi labur, eta, dirudienez, baketsu baten ondoren, bere oinordekoa, bere seme Mentuhotep II.a izan zen.
Bere garaiko testigutzak
Intef III.ak, Elefantinan zaharberritze lan batzuk hastea agindu zuen, lan horiek, bere seme Mentuhotep II.ak jarraitu zituelarik.
Rosie Alfaro
María del Rosio Alfaro, ezaguna Rosie Alfaro izenez (Anaheim, Kalifornia, AEB, 1971ko urriaren 12a) estatubatuar hiltzailea da. Kaliforniako heriotz korridorean dago, 1990ean bederatzi urteko Autumn Wallace haurra (Anaheim, Kalifornia) hiltzeagatik. Autumn Wallacek, biktimak, etxean sartzen utzi zion Alfarori. Alfaro bere ahizpa zaharrenaren ezaguna zen eta aurreko aldietan gonbidatu gisa ezagutu baitzuen. Autumn bakarrik zegoen etxean, ahizparen eta amaren zain, lanetik etxera itzuliko zirelakoan,Alfaro iritsi eta bainugela erabil zezakeen galdetu zuenean. Alfaro, une hartan hemezortzi urte zituena, haurdun zegoen, eta kokainak eta heroinak eragindako drogazaletasun-egoeran, Wallaceren etxean lapurtzeko asmoa zuen, diruarekin drogak erosteko. Alfarok hasieran Wallaceren etxera hurbiltzea aurreikusi zuenean, etxea hutsik egotea espero zuen. Autumn etxean zegoela jakin zuenean, hil egin behar zuela konturatu zen, lapurra bera zela konturatuko baitzen. Alfarok berrogeita hamazazpi aldiz sastakatu zuen Autumn, eta gero etxean baliozko zegoen guztia hartu zuen. Geroago aldatu egin zuen bere jatorrizko aitorpena, eta gizonezko konplize batek (identifikatu gabeak) neska sastakatzera eta hiltzera behartu zuela adierazi zuen. Alfarok ez du inoiz ustezko konplizea identifikatu; Orangeko konderriko poliziak eta fiskalak inoiz ez zela existitu esan zuten.
KonLive Distribution
KonLive Distribution edo KonLive Akon R&B abeslariak sortutako diskoetxea da, Jimmy Iovine eta Interscope Records-en arteko menturatzearen ondorio. Bere garaian KonLiveko parte izan ziren abeslari famatuen artean Lady Gaga, Colby O'Donis, Brick & Lace, Mali Music, Natalia Kills, Jeffree Star, LMFAO eta R. City aipa daitezke.
Rosie Alfaro
Biografia
Alfaro Anaheim auzoan jaio eta hazi zen, Kalifornian, Disneylandik gertu. Hamahiru urterekin drogazale bihurtu zen, hamalau urterekin prostituta, hamabost urterekin ama ezkongabea eta hemezortzi urterekin lau seme-alabaren ama. Denboraren poderioz, hiltzaile bihurtu zen hemezortzi urterekin (bikiez haurdun zegoenean), eta Kaliforniako Orange konderriko hogei urterekin heriotza-zigorra jaso zuen lehen emakumea.
Autumn Wallace neskaren hilketa
1990eko ekainaren 15ean, Autumn Wallace (1981eko urtarrilaren 15ean jaioa), bederatzi urtekoa, bakarrik zegoen etxean Anaheimen, Kalifornian. Ahizpa zaharrena eta ama lanetik noiz iritsiko zain zegoen. Alfarok (kokainak eta heroinak eragindako drogazaletasun-egoera altuan) lapurreta egin zuen Wallace familiaren etxean. Wallace familia oso ondo ezagutzen zuen, alaba zaharrenetako baten laguna baitzen. Kanpoan egongo zirela pentsatu zuen, eta bera gai izango zela etxeko gauzak lapurtzeko, saltzeko eta diruarekin dosia lortzeko.
Autumnek atea ireki zion Alfarori, ahizparen lagunari. Bainua erabiltzeko eskatu zion, etxearen atzeko aldean zegoen komunera joan aurretik sukaldeko aiztoa hartu zuela. Gero, Autumn konbentzitu zuen komunera jaisteko eta berrogeita hamar aldiz labandu zuen. Alfarok, gero, etxea arakatu zuen lapurreta egiteko eta zebait aurkitzeko itxaropenarekin, ustez drogaren dirua eskuratzeko asmoz. Geroago lapurtutakoa $300 baino gutxiagotan saldu zuen.
Kondena
Egoera berezian lehen graduko hilketaren errudun epaitu eta deklaratu zuten.
Sainte-Marie-aux-Mines
Biztanleria
2007an Sainte-Marie-aux-Mines udalerrian erroldatutako biztanleak 5.570 ziren. Familiak 2.254 ziren, horien artean 769 pertsona bakarrekoak ziren (322 bakarrik bizi ziren gizonak eta 447 bakarrik bizi ziren emakumeak), 588 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 676 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 221 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Rosie Alfaro
Kondena
2007ko abuztuan, Kaliforniako Gorte Gorenak Alfaroren heriotza-epaiari eustearen aldeko botoa eman zuen.
Sainte-Marie-aux-Mines
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 2.873 etxebizitza zeuden, 2.298 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 161 bigarren erresidentzia ziren eta 414 hutsik zeuden. 1.134 etxeak ziren eta 1.719 apartamentuak ziren. 2.298 etxebizitza nagusietatik 995 bere jabearen bizilekua ziren, 1.225 alokairuan okupaturik zeuden eta 79 doan lagata zeuden; 22 etxek gela bat zuten, 241 etxek bi zituzten, 655 etxek hiru zituzten, 547 etxek lau zituzten eta 833 etxek bost zituzten. 1.273 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.084 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 637 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.448 ziren, horien artean 2.378 aktiboak ziren eta 1.070 inaktiboak ziren. 2.378 pertsona aktiboetatik 2.019 lanean zeuden (1.123 gizon eta 896 emakume) eta 358 langabezian zeuden (182 gizon eta 176 emakume). 1.070 pertsona inaktiboetatik 281 erretiraturik zeuden, 238 ikasten zeuden eta 551 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Marie-aux-Mines udalerrian 2.245 unitate fiskal zeuden, 5.195,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.398 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 243 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 9 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 15 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 28 eraikuntza enpresak ziren, 42 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 29 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 11 finantziazio enpresak ziren, 21 higiezinen enpresak ziren, 25 zerbitzu enpresak ziren, 30 administrazio publikoko enpresak ziren eta 21 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 69 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 5 banku bulegoak, 1 funeraria, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 7 margolariak, 5 zurginak, 3 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 5 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 21 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 23 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 4 okindegiak, 2 harategiak, 3 liburu dendak, 5 arropa dendak, 2 zapata-dendak, 1 altzari denda zen, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Sainte-Marie-aux-Mines udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 602 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Sainte-Marie-aux-Mines udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eta 1hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 461 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 330.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kretazeo-Tertziarioko iraungipen masiboa
Kretazeo-Paleogenoko suntsipen (iraungipen ere erabili daiteke) masiboa edo K-Pg suntsipena Lur reko bizidun en hiru laurden desagertu zireneko suntsipen masiboa izan zen eta geologiko ki denbora laburrean gertatu zen duela 66 milioi urte. Itsas-dortoka k eta krokodilo ak bezalako espezie ektotermiko batzuek salbu, 25 kg baino gehiago pisatzen zuen tetrapodo batek ere ez zuen bizirik irautea lortu. Gertakizun horrek Kretazeoaren amaiera eman zuen, horrekin batera Mesozoiko a amaituz eta gaur egun jarraitzen duen Zenozoikoa hasiz.
Erregistro geologikoan suntsipen masibo hau K-Pg muga izeneko sedimentu geruza mehe batez markatua dago eta mundu osoan zehar aurkitzen da, bai arroka itsastarretan bai arroka kontinentaletan. K-Pg mugako buztinak iridio kopuru altua erakusten du eta hori lurrazal ean urria eta ezohikoa da; asteroideetan, aldiz, ohikoa.
1980. urtean Luis Alvarez ek eta bere semea den Walter Alvarezek osatzen zuten zientzialari-talde batek proposatu bezala, gaur ere uste da K-Pg suntsipena asteroide edo kometa masibo baten talkaren ondorioz izan zela. Alvarezen hipotesia deritzon talkaren hipotesia 90. hamarkadaren hasieran Mexikoko golko ko Yucatan penintsula n dagoen 190 km-ko Chicxulub kraterra ren aurkikuntzarekin indartu zen. 2016an Chicxulubeko kraterrean egin zen ikerketa batek baieztatu zuen kraterra lur sakonetik azaleratutako granito z osatuta zegoela baina ia igeltsu rik ez zegoela, nahiz eta igeltsua eremuko sulfato dun arroka ohikoena izan. Izan ere, igeltsua ez zegoen kraterrean lurrundu eta atmosferan aerosol bezala zabaldu zelako, klima n eta kate trofikoa n epe luzeko efektuak eraginda. 2019ko urrian ikertzaileek gertaera honek itsasoko urak azidifikatu zituela adierazi zuten, kolapso ekologikoa eta kliman luzaro iraungo zuten efektuak eragingo zuena. Hau izan zen Kretazeo amaierako suntsipen masiboa eragin zuen arrazoi nagusia.
Beste eragile batzuk Dekkango basalto plataforma ko bolkanismoa edota beste gertaera bolkaniko bat, aldaketa klimatikoa eta itsas-maila ren igoera izan zitezkeen. K-Pg suntsipenean hainbat espezie desagertu ziren, ezagunenak dinosauro ez-hegaztiak. Horrez gain, beste hainbat organismo lurtar desagertu ziren, hala nola ugaztun, hegazti, musker, intsektu eta landare batzuk eta pterosaurio guztiak. Bizidun itsastarrei dagokienez, plesiosauro ak, mosasauro ak, arrain teleosteo ak, marrazo ak, molusku ak (ammoniteak adibidez) eta hainbat plankton espezie desagertu ziren.
Bestalde, suntsipen horrek aukera ebolutiboak ere ekarri zituen: talde askok egokitu nahian erradiazio nabarmena izan zuten eta nitxo ekologiko hustu eta hondatuetan dibergentzia suertatu zen eta espezie eta forma berriak sortu ziren. Ugaztunak Paleogeno an dibertsifika tu ziren forma berrietara eboluzionatuz eta zaldia k, bale ak, saguzar rak eta primate ak agertu ziren. Biziraun zuten dinosauroen taldea hegazti lurtar eta urtarrena izan zen eta gaur egungo hegazti espezieetara erradiatu zuten.
Kretazeo-Paleogenoko suntsipen masiboari Kretazeo-Tertziarioko suntsipen masibo (edo K-T suntsipen) ere esaten zaio. Izenaren laburdura K eta T letrek osatzen dute: K Kretazeotik dator (alemanez Kreide dena) eta T, aldiz, Tertziariotik (alemanez Tertiär dena). Estratigrafia ko nazioarteko batzordeak "Tertziario" terminoa ez erabiltzeko aholkatzen duenez, K-T suntsipena izendatzeko Kretazeo-Paleogenoko suntsipen masiboa edo K-Pg iraungipena erabiltzen dute aditu askok.
Alvarez eta kideen hipotesia
Gaur egun, hipotesi hori da onartuena, nahiz eta arazo batzuk izan.
Chicxulubeko kraterra
Alvarez-en hipotesia argitaratu eta gero, hipotesiak geologoen artean eztabaida gaia izaten jarraitzen zuen ez zelako meteorito horren talkaren dimentsioak (150 eta 200 km arteko diametroa) zituen kraterrik aurkitu. Baina 1990. urtean Haitin iridio kantitate handia zuen tsunami baten aztarnak aurkitu ziren eta, gainera, ikerketa geologikoekin aurrera egin ahala, Yucataneko penintsulan Chicxlulubeko kraterra aurkitu zuten, 180 km-ko diametroa zeukana.
Zientzialari batzuen ustez, hipotesi honen beste arazoetariko bat erregistro fosilaren irakurketa da. Honek duela 65 milioi urte gertatutako suntsipen masiboak hamar milioi urte inguru iraun zuela jakinarazten du eta, beraz, ez du meteoritoaren talkaren hipotesiarekin bat egiten. Beste batzuen ustez, suntsipena espezie gehienentzat oso azkarra izan zen. Eztabaida hauek erregistro fosilaren eskasiaren ondoriozkoak dira.
Desagertutako espezieak
K-Pg suntsipena globala, azkarra eta selektiboa izan zen eta espezie kopuru handi bat desagertu zen. Fosil itsastarretan oinarrituta gutxienez espezieen % 75 a desagertu zela uste da.
Dirudienez, gertaera hau kontinente guztietan momentu berean gertatu zen. Adibidez, hegaztiak ez diren dinosauroak Ipar Amerika ko, Europa ko, Asia ko, Afrika ko, Hego Amerika ko eta Antartika ko Maastrichtiar retik ezagunak dira, baina edonongo Zenozoiko tik, aldiz, ez dira ezagutzen. Bestalde, polen fosilek landare komunitateen suntsipena erakusten dute elkarrengatik urrun dauden Mexiko Berria, Alaska, Txina eta Zeelanda Berria bezalako tokietan.
Nahiz eta gertaera larria izan, klado desberdinen suntsipen ratioen artean aldakortasun nabaria egon zen. Fotosintesia egiten zuten espezieak suntsitu edo gutxiagotu ziren partikula atmosferikoek eguzkiaren argia blokeatzen eta lurrera heltzen zen eguzki-energia gutxitzen baitzuten. Landaretza ren suntsitzeak berrantolaketa bat eragin zuen landare talde menderatzaileen artean. Orojale ek, intsektujale ek eta sarraskijale ek, ordea, biziraun zuten, beharbada beraien jakien eskuragarritasuna handitzearen ondorioz. Gainera, desagertu ez ziren ugaztun eta hegaztiak intsektu ez, zizare ez eta barraskilo ez elikatu ziren, eta tarteka, detritus ez ere bai (animalia eta landare hilen materia organikoa). Guztiz belarjale ak ziren espezieen edo ugaztun haragijale en artean, aldiz, ez zuen espezie batek ere biziraun.
Biozenosi etan animalia talde gutxi desagertu ziren, komunitate hauek landareetatik datorren janariaren aurrean mendekotasun gutxiago erakusten dutelako eta gehienbat lurzoru ko detritusaz elikatzen direlako, suntsipenetik babestuta. Itsasoan ere antzekoak baina konplexuagoak diren ereduak aurkitu dira. Suntsipena bortitzagoa izan zen ur-zutabean bizi ziren izaki bizidunentzako itsas hondoan bizi zirenentzako baino. Ur-zutabean bizi diren animaliak ia guztiz mendekoak dira fitoplanktona ren ekoizpen primarioa rekiko; itsas hondoan bizi direnak, ordea, detritusaz elikatzen dira.
Kokolitoforido ak, molusku ak (ammonite ak, errudista k, ur gezako barraskiloak eta muskuilu ak barne) eta beraien elikakatean oskol-ekoizle hauek dituzten organismoak guztiz desagertu ziren edo galera nabariak jasan zituzten. Adibidez, ammoniteak mosasauro en (K-Pg suntsipenean desagertu zen narrasti itsastar erraldoien talde bat ) elikagai nagusia zirela uste da.
Gertakari honetatik bizirik irtetea lortu zuten animalia aerobio handienak, Krokodiliforme ak eta Kanpsosaurido ak, erdi-urtarrak ziren eta detritusa lortu zezaketen. Gaur egungo krokodilo ak sarraskijaleak izan daitezke eta hainbat hilabetez biziraun dezakete janaririk gabe. Krokodilo kumeak txikiak izaten dira, astiro hazten dira eta beraien lehen urteetan gehienbat organismo hilez eta ornogabe ez elikatzen dira. Ezaugarri hauek Kretazeo amaierako krokodiloen biziraupenari daude loturik.
K-Pg suntsipenaren ostean, biodibertsitatea k denbora nabarmena behar izan zuen berreskuratzeko, nahiz eta nitxo ekologiko huts ugari egon.
Ipar Amerikako fosilak
Ipar Amerikako sekuentzietan suntsipena oso ondo markatuta dago Maastrichtiar berantiarraren eta paleogeno hasieraren artean. Gaur egun dinosauroen informazioa biltzen duen geruzarik garrantzitsuena (Hell Creek Formazioa) Ipar Amerikako mendebaldean kokatzen da, Montana n hain zuzen ere.