cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Quiet Man
Sariak
Filma honek zazpi Oscar sarietarako izendatu zuten (Film onenaren Oscar Saria barne) eta azkenean bi sari irabazi zituen. John Fordek bere laugarren eta azken Zuzendari onenaren Oscar Saria irabazi zuen. Bestalde Winton C. Hoch eta Archie Stoutek Argazkigintza onenaren Oscar Saria irabazi zuen. Victor McLaglen Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.
Soinu banda
Filma honetako soinu banda irlandar doinu herrikoietan oinarritu zen, honako abesti hauek agertu zirelarik:
Milan Kundera
Milan Kundera (Brno, Txekoslovakia, gaur egun Txekia, 1929ko apirilaren 1a - Paris, 2023ko uztailaren 11) txekierazko eta frantsesezko idazlea izan zen. Jatorriz txekoslovakiarra, 1975etik erbestean izan zen Frantzian, eta 1981ean frantziar hiritartasuna eskuratu zuen. 2019an, berriz, txekiar hiritartasuna eman zioten.
Lanik ezagunena Izatearen arintasun jasanezina (txekieraz, Nesnesitelná lehkost bytí) du. Hartan oinarriturik, izen bereko filma egin zuen Philip Kaufman zuzendariak (The Unbearable Lightness of Being).
Bizitza
Milan Kundera 1929ko apirilaren 1ean jaio zen, Brno hirian, orduko Txekoslovakian. Musika ikasi zuen haurra zela, eta, urteekin, literaturan murgildu zen erabat. Literatura irakatsi zuen Pragako Musika eta Arte Dramatikoen Akademian 1952tik. Alderdi Komunistako kide egin zen 1948an; 1950ean kanporatu zuten, eta 1956an berriro onartu. Militantea izan zen 1970era arte.
1968ko Pragako Udaberrian parte hartu zuenez, Sobietar Batasunaren erantzunak, Txekoslovakiako erreformei aurre egiteko inbasioak, zuzenean eragin zion, beste askori bezalaxe: haren literatura debekatu zuten, eta alderditik behin betiko kanporatu. Zivot je jinde ("Bizitza beste nonbait dago", 1972) bigarren lanarekin Frantzian saritu zuten. Hara jo zuen, Vera Hrabankova emaztearekin, Txekoslovakiako Gobernuak atzerrira joateko baimena eman zionean, 1975ean.
Nesmrtelnost ("Hilezkortasuna", 1988) eleberriaren ondoren argitaratutakoak frantsesez idatzi zituen: La lenteur ("Geldotasuna", 1995), L'identité ("Identitatea", 1998), L'ignorance ("Ezjakintasuna", 2000) eta, azkena, La fête de l'insignifiance ("Hutsalkeriaren jaia", 2014). 2023ko uztailaren 11n hil zen, Parisen; 94 urte zituen.
María Matilde Almendros
María Matilde Almendros Carcasona (Manresa, 1922ko urriaren 10a - Bartzelona, 1995eko irailaren 14a) irratiko esatari eta aktore katalana izan zen.
Funtsezkoa izan zen Kataluniako antzerkiaren garapenean eta arrakastan. Aktore, ekoizle eta antzerki-konpainia batzuetako zuzendari izan zen. Aitzindari izan zen gerraostean eta Francoren diktadura amaitu ondoren katalana irratsaioetan ematen.
Irratiko esataria eta antzerkiko interpretazioaz gain, zinemako aktorea eta bikoizketako aktorea ere izan zen.
Biografia
Manresan jaio zen 1922an, eta hamahiru urterekin hasi zituen ikasketak Arte eta Lanbide Eskolan. Zapata-fabrika batean lanean ari zela egin zituen ikasketak. Radio Manresan hasi zuen irrati-karrera, eta aktore lanetan hamasei urterekin.
Gerra zibila amaitu ondoren, 1940an,Radio Club Manresaren programan katalanez emititzen hasi zen. Urte berean lehen aktorea izan zen Kataluniako Apolo antzokian. Hiru urte geroago, 1943ko azaroan, Radio Barcelonan parte hartu zuen.
1953an Bartzelonako Romea Antzerkiaren konpainia titularrarekin bat egin zuen, Mario Cabrérekin batera, eta Compañía de Comedias María Matilde Almendros izeneko konpainia propioa sortu zuen, batez ere katalanezko antzerki-lanak egin zituena. Matilde-Villa eta Almendros-Ferrer konpainietako zuzendarikidea izan zen.
Juan Viñas Bonari esker irrati-antzerkia egiteko urratsa eman zuen. 1954an, Bartzelonako Radio Nacional de Españan (RNE) sartu zen Fantasia izeneko musika-magazinean, Maruja Fernándezekin batera. Irratian bertan, 1964 eta 1978 bitartean, De España para los españoles saioa zuzendu eta aurkeztu zuen, eta, horren bidez, 1969an Ondas Saria lortu zuen. Saio hori Europan zeuden emigrante espainiarrei buruzkoa zen, hau da, haiek irratira bidalitako gutunak irakurtzea edo entzulearen musika-eskaerei erantzutea.
Harman (Mendebaldeko Virginia)
Harman Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Randolph konderrian dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
María Matilde Almendros
Biografia
RNE irratiaren sorreratik aurrera (Radio 4), zeinaren 1976an bultzatzaile izan baitzen, esatari-taldean sartu zen hainbat magazin, katalanez, aurkezteko: La veu de la sardana, Paraula i pensament, Lliçons de catalá eta Temps obert Enric Frigolarekin. RNEren katalanezko ikasgaiak Esteve Bassolsek zuzendutako grabazioetan merkaturatu ziren, eta Almendrosek eman zien ahotsa.
RNEko esatari lana eta antzerkiko eta zineko aktore lanbidea uztartu zituen, eta, gainera, bikoizketako aktore izan zen. Jesús Pascualek zuzendutako El Ángel está en la cumbre (1958) filmean parte hartu zuen, eta bertan erizaina interpretatu eta ahotsa jarri zion; Arturo Buendíak, Juan Fortunyk eta Algaubertek zuzendutako Las Aventuras de Taxi Key lanean Elena interpretatu eta bikoiztu zuen, edo José María Argemíren Gaudí (1960) lanean Güel bizkondea interpretatu eta ahotsa jarri zion. RNEk Ricardo Palmerolak aktore-taldea birsortu ondoren, 1974az geroztik, Bartzelonan parte hartu zuen irrati-antzokietan. Doctor Caparrós, medicina general, TVEko serieko taldeko kide ere izan zen.
Legio II Armeniaca
Legio seconda Armeniaca (Armeniar Bigarren Legioa) III. mendean sortutako erromatar legio bat izan zen. 360an Bezabden zegoen Xapur II.aren setioa borrokatuz.
María Matilde Almendros
Biografia
Diktadura amaitu ondoren, Espainiako lehen hauteskunde orokorretan, 1977an, Kataluniako Itun Demokratikoa alderdiaren hautagaitza aurkeztu zuen Bartzelonako barrutian, baina ez zen hautatua izan.
Hil ondoko sariak eta aintzatespenak
Sariak
Hil ondoko aitorpenak
Antzerki lanak
Zuzenduak
Laurel eta Hardy
Laurel eta Hardy Hollywoodeko aro klasikoaren hasiera eta erdialdeko sasoietako talde komiko ezagunenetarikoa izan ziren. Jatorri britainiarra zuen Stan Laurel argalak (1890–1965) eta AEBetan jaiotako Oliver Hardy gizenak (1892–1957) osatu zuten bikotea, eta oso ezagunak egin ziren 1920ko hamarkadaren amaieran eta 1930eko hamarkadan pelikuletan egindako lanagagatik, baita Amerika eta Europan zehar emandako antzezlanengatik ere.
Bi komedianteek lehenengo aldiz elkarrekin lan egin zuten "The Lucky Dog" pelikula mutuan (1921). 1920ko urteetan hainbat pelikula laburretan banaturik agertu ostean, 1926an elkarrekin film laburrak egiten hasi ziren. Laster arrakasta erdietsi zuten, eta pelikularik ezagunenen artean Big Business (1929), Liberty (1929), The Music Box (1932), Sons of the Desert (1933), Way Out West (1937) eta Block-Heads (1938). Azken filma Atoll K, Frantzian egin zuten 1950ean. Guztira 106 film egin zuten elkarrekin.
Beste izen batzuk
Beste hizkuntza batzuetan bestelako izena hartu dute, gehienetan ingelesezko izena mintzaira mantendu bada ere: El gordo y el flaco (gaztelaniaz), Stanlio & Ollio" (italieraz), Stanlio i Olio (serbokroazieraz), Flip i Flap (polonieraz), Stan şi Bran (errumanieraz), Gøg og Gokke (danieraz), Helan og Halvan (norvegieraz), Helan och Halvan (suedieraz) eta Ohukainen ja Paksukainen (suomieraz).
Laura Esquivel
Laura Beatriz Esquivel Valdés, ezagunagoa Laura Esquivel gisa (Cuauhtémoc, Mexiko Hiria; 1950eko irailaren 30a) mexikar idazle eta politikaria da. Nazioartean ezaguna da Como agua para chocolate lanagatik, 1989an argitaratua, 30 hizkuntza baino gehiagotan itzulia eta film bihurtua. 2015etik, diputatu federala da Movimiento de Regeneración Nacional (Morena) alderdi politikoaren izenean.
Ibilbide profesionala
Antzerki eta Sorkuntza Dramatikoko ikasketak egin zituen Mexikoko CADAC, haurrentzako antzerkian bereziturik. Eskolaurreko Hezkuntzan lizentziaduna da (1966-1968), Antzerki eta Haur Literaturako Tailerreko irakaslea (1977), eta Tlaxcala y Oaxaca Gidoi tailerreko aholkulari eta irakaslea (1998 - 2002).
Mozambike uhartea
Mozambike uhartea, (Ilha de Moçambique) Nampula probintzian dagoen uharte hiri bat da, Mozambike iparraldeko eskualdean. Mozambikeko lehen hiriburua izan zen herrialdeari izena eman zion. Bere historia aberatsa zela eta, oso ondare arkitektoniko interesgarriak zituela, Unescok 1991n Gizateriaren ondare gisa sailkatu zuen.
Laura Esquivel
Ibilbide profesionala
Telebistako lanak pizgarria eman zion zinemarako gidoiak idazteko. Orduan erabaki zuen Como agua para chocolate, laster arrakasta komertzial handikoa bilakatu zena. Bere lehen lan argitaratu horretan bezala, hurrengo eleberrietan ere errealismo magikoa erabiltzen du. Eleberria hori 30 hizkuntza baino gehiagotara itzuli da, baina ez euskarara.
2016ko maiatzean El diario de Tita argitaratu zuen, Como agua para chocolate lanaren jarraipena. Eta beste jarraipen bat izan zen 2017ko Mi negro pasado, trilogia amaituz.
Bizitza pertsonala
1975etik 1995era Alfonso Arau aktore eta zinema-zuzendariarekin ezkondua egon zen. Arau izan zen hain zuzen Como agua para chocolate filmaren zuzendaria.
Ulsterko eskoziera
Ulsterko eskoziera (hizkuntza hartan, Ulster Scots, Ullans, Hiberno-Scots edo Scotch-Irish) eskoziera hizkuntza zaharretik datorren hizkuntza da. Gaur egun Ulster probintzian hitz egiten da, Ipar Irlandan eta Irlandako Errepublikan. Lehenengoan, Antrim, Down eta Derryn mintzatzen da, eta Errepublikako lurraldeari dagokionez, Donegalgo konderrian.
Hiztun kopuruaz den bezainbatean, ez dago datu fidagarririk. Ehnologuen 10.000 hiztun aipatzen dira; 1999an egindako Ipar Irlandako Bizitzaren eta Denboren Inkestari erantzunez, Ipar Irlandako herritarren % 2k Ulsterko eskozieraz bazekitela adierazi zuten, eta horrek eskualde horretan 30.000 hiztun direla emango luke; Ipar Irlandako Kultura, Arte eta Aisialdi Sailak dioenez, eskualde horretan 35.000 hiztun dira; eta kalkulu «baikorra» 100.000 hiztunekoa da.
Hizkuntza-izaera
Ulsterko eskoziera, egile gehienen iritziz, eskozieraren dialektoa da, nahiz eta eskozieraren eta ingelesaren arteko aldaeratzat ere hartzen duten ikerlari batzuek ; eta beste batzuentzat, berriz, hizkuntza beregaina da. Ostiral Santuko Akordioan hizkuntza hau babestea onartu zuten, eta Ulster-Scots Agency edo Tha Boord o Ulstèr-Scotch delakoak babestu eta arautzen du Ulsterko eskoziera.
Chienes
Chienes (Kiens) Italiako udalerri bat da. Bozen-Hego Tirolgo probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Chienes/Kiensek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lampropeltis holbrooki
Lampropeltis holbrooki Lampropeltis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Nataliya Skakun
Nataliya Anatolivna Skakun (Blagovextxenka, SESB, 1981eko abuztuaren 3a) halterofilian lehiatu zuen kirolari ukrainar bat da.
Ibilbidea
Udako bi Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Atenasen 2004an, 63 kg-ko kategorian, eta 7. postua Sydneyn 2000ean. Urrezko domina bat irabazi zuen 2003ko Munduko Halterofilia Txapelketan, eta hiru domina Europako Halterofilia Txapelketan, 2000 eta 2002. urteen artean. 2000, 2001 eta 2002. urteetan Europako Txapelketan hartu zuen parte. 2000. urtean Brontzezko domina irabazi zuen Sofia, Bulgarian, 58kg-ko kategorian. 2001ean Tredin, Eslobakian, 63kg-ko kategorian brontzezko domina irabazi zuen. 2002an Antaly (Turkian), Urrezko domina irabazi zuen 63kg-ko kategorian. 2003an Munduko txapelketan hartu zuan parte Vancouven, Kanada. Urrezko domina irabazi zuen 63 kg-ko kategorian. 2004an Joko Olinpikotan parte hartu zuen 2004an Atenas, Grezian. Urrezko domina irabazi zuen 63kg-ko kategorian.
Aphyocharax paraguayensis
Aphyocharax paraguayensis Aphyocharax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Allan McLeod Cormack
Allan McLeod Cormack (Johannesburg, 1924ko otsailaren 23a - Winchester, Massachusetts, 1998ko maiatzaren 7a) hegoafrikar-estatubatuar fisikaria izan zen. 1979ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Godfrey Hounsfieldekin batera Ordenagailu bidezko Tomografia Axialan egindako lanarengatik.
Fisika ikasi zuen Lurmutur Hiriko Unibertsitatean eta doktoretza egin zuen Cambridgeko Unibertsitatean. 1956an AEBetara joan zen bizitzera bere emazte estatubatuarrarekin. Irakasle lana aurkitu zuen Massachusettseko Tufts Unibertsitatean eta 1966an herritartasun estatubatuarra jaso zuen. Bere lan nagusia partikulen fisika izan zen arren, x izpiez ere interesatu zen. Interes hori 1971ko TC eskanerraren eta horren ondoriozko Nobel Sariaren garapenean sortu zen.
Halterofilia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 73 kg
Halterofiliako 73 kg-ko gizonezkoen txapelketa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 2021eko uztailaren 24an egin zen Tokioko Nazioarteko Foroan.
Pachydactylus serval
Pachydactylus serval Pachydactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Dublin In The Rare Old Times
Dublin In The Rare Old Times edo Dublin In The Rare Auld Times (euskaraz Dublin Garai Zahar Arraroetan) Pete St. Johnek 1970. hamarkadan sortu eta idatziriko irlandar abestia da. The song is often just called "The Rare Old Times" or alternatively "The Rare Auld Times". Abesti hau abeslari eta musikari askok abestu eta jo izan dute, horien artean The Dubliners eta Flogging Molly taldeak izan direlarik, beharbada moldaketa ospetsuena 1978ko Irlandar Abestien Zerrendan lehendabiziko postuan sailkatuta egon zen Danny Doylek idatzitakoa izango da.
Club Brugge KV
Club Brugge KV (izen osoa Club Brugge Koninklijke Voetbalvereniging) Belgikako futbol talde onenetakoa da, Brujas (Brugge) hirikoa.
Palmaresari dagokionez Belgikako bigarren taldea da, RSC Anderlechten atzetik. Europa mailako titulurik ez du baina bi final jokatu ditu, 1976an UEFA Kopan eta 1978an Europako Kopan.
Historia
1890an Brugsche Football Club sortu zen. 1891ean ordea taldea berregituratu eta gaur egungo Football Club Brugeois eratu zen. Hau hartzen da taldearen fundazio datatzat. Belgikako hirugarren futbol talde zaharrena da beraz. Hasieratik talde lehiakorra osatu zuen, Ligan bigarren egin baitzute 1899, 1900, 1906, 1910 eta 1911ean. Lehenengo titulua ordea 1920an lortu zuen.
Bigarren titulurako asko itxaron behar izan zuen, 1968an irabazitako Kopararte hain zuzen ere. 1972an kluba berrizendatu zuten Club Brugge Koninklijke Voetbalvereniging eta orduan iritsi zen taldearen "urrezko aroa". Hamarkada honetan 4 Liga irabazteaz gain Europa mailan maila bikaina eman zuen Europako Kopa eta UEFA Kopako finalak jokatzeraino. Bietan Liverpool FC-k garaitu zuen.
Aphyocharax rathbuni
Aphyocharax rathbuni Aphyocharax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Soleminis
Soleminis Cagliariko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Aeroport T2 geltokia
Aeroport T2 (Bartzelonako metroan) edo Aeroport (Kataluniako Aldirietan) Bartzelonako metroa eta Kataluniako Aldirietako geltoki bat da, El Prat de Llobregat udalerrian dago.
Geltokia 2016n inauguratu zen.
Hertzainak
Hertzainak 1981. urtean Araban sortutako euskal rock taldea da. Euskal Rock Erradikala eta Euskadi Tropikala delako mugimenduetan sarturik zeuden.
1981eko gabon zahar gauan estreinatu ziren Gasteizen. The Clash taldearen euskarazko bertsio batekin hasi ziren. Lehenengo diskoetan punkaren probokazioa ska eta reggae erritmo dantzagarriekin nahasten zuten, letretan Euskal Herriko egoera sozio-politikoa islatuz. Esate baterako, Pakean utzi arte kanta, Javier San Martin Goikoetxea Piti Komando Autonomo Antikapitalistetako kide zenduari eskaini zioten, musika taldearen laguna baitzen.
Hasierako taldekideak Josu Zabala Ajuriagerra, Kurro, Delfo, Txanpi eta Kike ziren. 1982ko udan, Xabier Montoia "Gamma"-k taldea utzi eta Gari sartu zen taldean. 1993an, taldeak agur esan zuen, Donostiako Anoeta kiroldegian eskainiriko emanaldian. Oraindik, taldekide batzuek bakarka kantatzen jarraitzen dute: Txanpi Doctor Deseo taldean, Gari bakarka eta Josu Zabala Ajuriagerra Zazpi Eskale eta Gu ta Gutarrak taldeetan.
2022an agur kontzertu berriak iragarri zituzten.
Taldea
Euskaraz landutako rocka ulertzeko, ezinbesteko taldea da Hertzainak. Beste asko bezala, taldekideak bidean egin ziren musikari, eta nabaritu zen taldearen garapenean, hasierako punk erritmo britainiarretatik rock giro klasikoetaraino, eta tartean ska erritmoak eta folk kutsuko melodiak jorratuz. Diskografia oparoa utzi zuen taldeak (sei disko eta hainbat single eta EP), eta oraindik ere entzuten dira haren kantuak. 1978an hasi zen Hertzainak izango zenaren hezurdura osatzen, Gasteizen, eta 1981eko Urtezaharrean jo zuen aurreneko aldiz zuzenean. Taldearen azken emanaldia 1993ko urriaren 30ean izan zen, Izarran (Araba), Kubaren aldeko jaialdi batean.
Garaiko beste musika taldeen antzera, Ingalaterrako punk mugimendua izan zuten abiapuntu eta eredu Hertzainak taldea sortzeko unean. Rockgiroa elkartu nahi zituzten, eta musika eta hitzak erabilitako formula. Testuinguru politikoak garrantzi handia izan zuen taldearen sorreran, eta lehen garaiko kantuen hitzek ere norabide horretan jotzen zuten: kaleko giroa islatu, Poliziaren errepresioa salatu eta batzokietako jelkideen kontra jo zuten, besteak beste.
Josu Zabala Ajuriagerra eta Xabier Montoia izan ziren taldearen sortzaileak, eta haiek mamitu zuten lehen urteetan Hertzainak-en izaera. Lehen uneko taldekide aldaketak izan ondoren, honako hau izan zen 1981eko Urtezaharrean taula gainera igo zen taldea: Xabier Montoia Gamma (ahotsa), Josu Zabala Ajuriagerra (baxua), Kike Saez de Villaverde (gitarra), Curro (bateria), Tito Aldama (saxofoia) eta Delfo (gitarra). Taldearen inguruan ibili ziren Gerardo Pozo Gene gazte gasteiztarra eta Karra Elejalde aktorea ere.
Lehen emanaldiak egin eta gero, taldean aldaketa nabarmenak gertatu ziren. Curroren ordez, Luis Javier Saiz Txanpi sartu zen bateria astintzera, eta Delfok ere taldea utzi zuen. Aldaketa nabarmenena 1983ko irailean izan zen, Xabier Montoia taldetik kanpo geratu eta gero (M-ak taldean agertuko zen geroago). Horrela, hilabete batzuk abeslari finkorik gabe aritu eta gero, Iñaki Garitaonandia "Gari" sartu zen abestera. Legazpiko Ziper taldeko abeslaria zen Gari orduan.
Kideak erabat finkaturik, taldearen lehen maketa grabatzera sartu ziren IZ diskoetxearen estudioetan. Horretarako, taldearen zortzi kantu esanguratsu prestatu zituzten, eta Angel Katarain soinu teknikari lanetan zela erregistratu zen kasete formatuan kaleraturiko lana. Maketako kantuak ziztu bizian zabaldu ziren Gasteizen, eta, apurka-apurka, Euskal Herri guztian jotzen hasi zen Hertzainak. Kontzertu mordoa egin zuen taldeak garai horretan; besteak beste, Tuteran tiro eremuaren kontra egindako kontzertu mitikoan jo zuen. Bertan, Zarama, RIP, Eskorbuto, Barricada eta beste hainbat talde ere aritu ziren. Kontzertu horren karira sortuko zen, hain zuzen, Euskal Rock Erradikala deitura. Denbora luzez lagunduko zuen deitura horrek taldea.
Arrakasta itzela izan zuen diskoak. Hertzainak-en kantuek argi islatzen zuten kalean zer egosten ari zen. Poliziek ezartzen zuten kontrol zorrotza ("Kontrola"), biolentziaren zirkulu itxia ("Si vis pacem, parabellum"), ezberdin sentitzearen inguruko gogoeta ("Ta zer ez da berdin"), euskaldun izatearen afera ("Drogak AEK'n"), estatuaren kontrako borroka ("Pakean utzi arte")... Era berean, festa eta adarjotze kutsua nabari zen testuetan. Erraz irentsi zuen diskoa borrokarako eta festarako prest zegoen gazteriak.
Salgai jarri ziren lehen 2.000 aleek single bat zekarten opari, beste lau kanturekin: maketa garaiko "Galtzailea" eta "Rock&roll batzokian", inoiz grabatu gabeko "Itxoiten nago" eta taldearen ereserkia, "Hertzainak": «Ixilik nola ez, hobe da abestu / eta gure musika mundu zaharra deuseztu...».
Soñua utzi eta Elkar diskoetxearekin grabatu zuen hirugarren diskoa, Salda badago (1988). Taldeak rockera bideratu zuen musika, eta guztiz desagertu ziren ska melodiak. Ordurako saxofoiak ez zuen tokirik taldearen musikan, eta, beste zenbait arrazoi zirela tarteko, Tito Aldama taldetik at geratu zen, Hertzainak laukote bihurtuz. Hala ere, disko horretan eta hurrengoetan taldearekin kolaboratu zuen Tito Aldamak. Salda badago grabatzeko, Ruper Ordorika aritu zen produkzio lanetan. Grabazioa nahiko korapilatsua izan zen, eta, bobinan izandako arazoak zirela medio, grabazioa behin baino gehiagotan errepikatu behar izan zen. Tartean, Garik moto istripua izan zuen, estudiotik Gasteizera zihoala. Disko horretan, Bingen Mendizabalek lehen aldiz kolaboratu zuen taldearekin, eta urte batzuk geroago taldeko kide bilakatu zen. "Esaiok" eta "No time for love" kantuak nabarmendu ziren disko horretan, biak folk ukituko baladak.
Amets prefabrikatuak (Oihuka, 1989) kaleratu aurretik, maxi-single bat argitaratu zuten. Hiru kantu horien artean, "Aitormena" zegoen, denborarekin taldearen kantu ezagunenetakoa izango zena. Hertzainak-en sona izugarri handitu zuen kantu horrek, talde entzule talde berri eta gazteago batera hurbilduz.
Diskoak "Aitormena"-ren moldaketa harrigarri bat zekarren, Bingen Mendizabalek hari instrumentuetarako moldatutako partitura jotzen baitzuen Gasteizko Jesus Guridi laukoteak. Kantuari are doinu malenkoniatsu eta gozoago bat eman zioten. Garai horretarako, rockaz gain bestelako eraginak nabari ziren taldearen musikan. "Aitormena" izan zen diskoko izarra, "Bi minutuero" eta "564"-rekin batera. "Zuzen heriotzeraino" berreskuratu zuten, Montoia taldeko abeslaria zen garaikoa, eta Derribos Arias taldearen "Tupeak gora" moldatu zuten.
Horren aurretik, ordea, zuzeneko disko bat argitaratu zuten. Garai hartan, aski zabalduta zegoen taldea desagertuko zen zurrumurrua, eta zuzeneko grabazio horrekin mamuak uxatzea lortu zuten. Bergarako (Gipuzkoa) Txibisto aretoan prestatu eta grabatu zuten Zuzenean: 91-1-19 (Aketo, 1991). Grabaziorako antolakuntza lanak izugarriak izan ziren, eta, soinuaz gain, irudiak ere hartu zituzten, VHS formatuko bideoan argitaratzeko. Hain zuzen, zuzeneko lan horrekin estreinatu zen Aketo zigilua, taldeak berak beste hainbat lagunekin batera sortutakoa. Diskoetxe finkatu bat utzi eta diskoa bere kasa argitaratzera ausartu zen Hertzainak, Euskal Herrikoan ez ezik kanpoko merkatuan ere sartzeko ilusio handiz. Haatik, Aketoren abenturak ez zuen arrakastarik izan, eta handik bi urtera Aketo desegin eta betiko diskoetxera bueltatu zen.
Pachydactylus tigrinus
Pachydactylus tigrinus Pachydactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Hertzainak
Taldea
Taldea desegiteko erabakia hartua zuten Denboraren orratzak (Oihuka, 1992) grabatu zutenean -izenburua esanguratsua zen-. Lehen aldiz Garik parte hartu zuen hainbat kanturen konposizioan ("Bihurtuko zara, txo", "Zoratzen ari naizela"...), geroago hartuko zuen bakarkako bidea iragarriz, eta The Clash taldearen "I fought the law" euskarara ekarri zuten.
Euskal merkatuaren txikitasuna eta kanpora ateratzeko zailtasunak aipatu zituen taldeak desegiteko arrazoi gisa. Josu Zabala Ajuriagerraren hitzetan, «gurea gora egiterik ez izatera kondenaturik dagoen istorioa da».
Taldeak, agur esateko, kontzertu bira antolatu zuen Euskal Herritik barna, eta azken emanaldiak Iruñean (Anaitasuna kiroldegian), Gasteizen (bi egunez El Elefante Blanco aretoan), Donibane Garazin, Bilbon (Casilla kiroldegian) eta Donostian (Gaska kiroldegian). 1993ko urtarrilaren 24an, Donostiako azken kontzertuan, lagun ugari izan zituzten taula gainean: Ruper Ordorika, Evaristo (La Polla Records), Mahoma (RIP), Tito Aldama, Bixente Martinez (Izukaitz, Oskorri, Hiru Truku), Xabier Amuriza, Jon Sarasua, Maialen Lujanbio eta Jon Maia bertsolariak, txistulariak, dultzaineroak... Festa giroa nagusitu zen taldearen agurreko kontzertu ofizialean. Hilabete batzuk geroago, ordea, urrian, Kubari elkartasuna adierazteko kontzertu bat egiteko elkartu zen Hertzainak laukote moduan. Hori izan zen Gasteizko banda taula gainera igo zen azken aldia.
Josu Zabala Ajuriagerra izan zen Hertzainak-eko burua. Harenak izan ziren taldea sortu zenetik 1990. urtera arteko melodia guztiak. Abestien hitzak, ordea, hainbaten artean sortu ziren: Xabier Montoia, Gerardo Pozo Gene, Curro, Bego, Karra Elejalde, Javi Okendo (Potato taldeko kidea), Josu Landa, Josu Zabala bera... Bitxia bada ere, horietako hainbat gaztelaniaz sortu ziren, eta gero euskarara itzuli zituzten. "Salda badago" kantuaren kasua da, esate baterako; Karra Elejalderen jatorrizko bertsioan, "Hay caldo" izenburua zuen.
Musikan bezala, hitzetan ere garapena gertatu zen urteak pasa ahala. Lehen hiru diskoetako kantuen eduki kritiko, adarjotzaile eta errebeldeek lekua utzi zieten intimismoari eta barne gogoetari, Amets prefabrikatuak-etik aurrera. Hala ere, taldeak beti jakin zuen hitza eta musika uztartzen eta, batez ere, lelo egokiak sortzen eta ereserki bihurtuko ziren esaldiak biribiltzen.
Mycoplasma pneumoniae
Mycoplasma pneumoniae Mycoplasma generoko bakterio patogenoa da, gizakiak infektatzen dituena pneumonia eta arnas-aparatuko beste patologia batzuk eraginez.
Ezaugarriak
Mycoplasma guztien antzera bakterio hau oso txikia da, eta zelula hormarik gabekoa. Horrenbestez, ez da Gram tindaketarekin tindatzen, eta penizilina eta beste antibiotiko betalaktamikoekiko erresistentea da. Ez da mugikorra,
Hertzainak
Taldea
Egun, Hertzainak-eko taldekide ohiek musikan murgilduak jarraitzen dute. Gari bakarkako diskoak kaleratzen ari da, Josu Zabalak Zazpi Eskale eta Gu ta Gutarrak proiektuak sortu ditu Igor Elortza eta Unai Iturriaga bertsolariekin, eta Txanpik Doctor Deseo taldean jotzen du. Kike ere aritu zen Doctor Deseon, baina utzi eta gero musika mundutik aparte dabilen bakarra da.
Mycoplasma pneumoniae
Ezaugarriak
M. pneumoniaek adhesina berezi bat dauka, P1 izenekoa, parasitatutako arnas-aparatuko zeluletara atxikitzeko balio duena.
Hertzainak
No Time For Love kanpaina
2008ko otsailean hainbat blogarik Hertzainak taldearen No Time For Love abestia erabili zuten Eusko Abertzale Ekintza alderdiaren ilegalizazioaren kontra protestatzeko . Blogetako mezuetan abestiaren izena eta kantua erreproduzitzen zuen playerra jarri zuten.
Mycoplasma pneumoniae
Ezaugarriak
Bakterio honek kolesterola du bere zelula mintzean, zelula eukariotoen antzera. Horrek shock osmotikotik babesten du.
Nomada priscilla
Nomada priscilla erle espezie bat da, Nomada generoan eta Apidae familian.
Kandido Izagirre
Kandido Izagirre Salaberria (Urretxu, 1913ko apirilaren 11 - Arantzazu, 1967ko irailaren 12a) gipuzkoar lexikografoa eta fraide frantziskotarra izan zen. Idazlanak Aki goitizenarekin sinatzen zituen.
Mycoplasma pneumoniae
Ezaugarriak
Oso motel hazten du laborategiko hazkuntza-inguruneetan, bi aste inguru behar baitira bakterioaren hazkuntza antzemateko.
Kandido Izagirre
Urretxuko Ipeñarrieta baserrian jaioa, hamaika urterekin Arantzuko Santutegira joan zen eta 1928an Zarautzen Frantziskotarren abitua hartu zuen, geroztik Aguileran, Erriberrin eta Arantzazun egin zituen ikasketak eta 1937an apaiztu zen.
Arantzazuko santutegian eman zituen bere urterik onenak, Latin-irakasle (1937-1949, 1952-1965), eta Erretoreorde ere izan zelarik (1945-1949, 1952-1958); aldi batez, baita Foruako Erretore ere (1949-1952).
Ameriketako Estatu Batuetako historia
Ameriketako Estatu Batuetako historia Ameriketako Estatu Batuen eraketa eta bertako gertaera nagusiak biltzen dituen prozesua da. Alde horretatik, prozesu hori europarren kolonizazioari lotuta ikusten dute historialari gehienek, XVI. mendetik aurrera eta 1776ko Independentzia Deklarazioaren aurretik zein ondoren, nahiz eta lehenagotik bertako biztanleak, amerindiarrak, bertan bizi. Errealitate politiko hori, gainera, lurralde hedakuntza baten historia da.
Funtzionamenduaren, Desgaitasunaren eta Osasunaren Nazioarteko Sailkapena
Funtzionamenduaren, Desgaitasunaren eta Osasunaren Nazioarteko Sailkapena (FDONS) funtzionamenduaren eta desgaitasunaren osasun-osagaien sailkapena da.
Kandido Izagirre
Euskalerriaren Adiskideak elkartearen buletinean, eta Anuario de Filogia vasca "Julio de Urquijo", "Arantzazu, Cantabria Franciscana", "Anales" eta Euskera aldizkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Altsasu, Ultzama, Tolosa, Urretxu-Antzuola, Arantzazu eta Erronkari ibarreko euskalkiak jaso zituen bere Iztegiak obran.
Ameriketako Estatu Batuetako historia
Gaur egungo Estatu Batuetako lurraldea duela milaka urte okupatu zuten Asiatik heldutako gizakiek, egungo amerindiarrek. Gero, ehunka hizkuntza eta kulturatan banatu ziren. Arrasto gutxi utzi dute, batez ere herri nomadek.
XVI. mendea - 1776: Europako kolonoen etorrera
XVI. mendean iritsi ziren europarrak Estatu Batuetara, baina bertan metal aberatsik ez zela iritzita, arreta handirik ez zioten jarri luzaroan lurralde horri. Espainiarrak 1540. urtean heldu ziren Floridara, eta 1540ean Mexiko Berrira. Frantsesek 1673. urtean Mississippiko haran zabala esploratzeari ekin zioten. Errusiarrak, berriz, 1741ean iritsi ziren Alaskara.
Hala ere, ingelesak izan ziren, 1607. urtean, bertan bizitokia hartu zuten lehendabizikoak, Jamestownen hain zuzen. 1607-1732 bitartean 13 kolonia eskuratu zituzten. Azkena James Oglethorpek sortu zuen Georgian, gerora zordunen eta gaizkinen gordeleku izan zena. Beltzen salerosketaren bidez, esklabotza erabiltzen hasi ziren, batez ere hegoaldeko kotoi sailak garatzeko, baina baita azpiegitura mota guztiak eraikitzeko ere. Bertako populazioa indiarra desagertzeraino gutxitua izan zen, aitzindariek ekarritako gaixotasunen epidemiak (baztanga, elgorria) eta haiekin izandako liskar odoltsuak zirela-eta. Liskar haietako handienaren aukera hartuz, Europako Zazpi Urteko Gerraren une berean, kolono britainiarrek frantziarren lurraldeen erdia bereganatu zuten, azalera bikoiztuz.
Arian-arian ingelesek Europako gainerako botereak Ipar Ameriketatik kanporatu zituzten. Zazpi Urteko Gerrari amaia eman zion Parisko Hitzarmenak (1763) Frantziaren indarrak bazter batera utzi zituen.
Mycoplasma pneumoniae
Patogenia
Trakeobronkitisa ere sor dezake mikroorganismo horrek.
Ameriketako Estatu Batuetako historia
XVI. mendea - 1776: Europako kolonoen etorrera
Bien bitartean, orduan ziren hamahiru kolonien eta metropoliaren arteko tirabirak areagotuz zihoazen. 1776. urteko uztailaren 4ean Independentzia aldarrikatu bazuten ere, kolono askok ez zuen Ingalaterrarekiko atxikimendua galdu nahi izan; biztanleak zatituta zeuden. Matxinatu zen soldadu taldeak espainiar eta frantses armaden laguntza izan zuen eta, azkenik, britainiarrak garaitu eta independentzia iritsi zuten, eta 1783. urteko irailaren 3an Versaillesko Hitzarmenak halaxe berretsi zuen.
1776-1861: Estatu Batuen independentzia eta bere lehen mendea
1776ko uztailaren 4ean, hamahiru kolonia britainiarrek independentzia aldarrikatu zuten Erresuma Batuarekiko (Independentzia Adierazpena). Gerra irekia piztu zen, orduan, independentziaren aldeko kolonizatzaileen eta Ingalaterrako armadaren artean, 1783 arte irautekoa. 1787an Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioa onartu zuten, Mendebaldearen lehena. Bi testu horiek dira nortasun amerikarraren sortzaileak.
Mycoplasma pneumoniae
Patogenia
Mimetismo antigenikoaren bidez autoimmunitatea eragiten du kasu batzuetan Mycoplasma honek.
Kandido Izagirre
Minbiziak jota hil zen 1967an, 54 urte besterik ez zituelarik. 1970an, Izagirre hil ondoren, Luis Villasantek argitara eman zion El vocabulario vasco de Aranzazu-Oñate y zonas colindantes, bukatu gabe utzi zuen lana.
Funtzionamenduaren, Desgaitasunaren eta Osasunaren Nazioarteko Sailkapena
FDONSek Munduko Osasun Erakundeko (MOE) 191 estatu kideen onarpena jaso zuen 2001eko maiatzaren 22an, Munduko Osasunaren 54. Biltzarrean. MOEk koordinatutako nazioarteko berrikuspen-ahaleginetan bederatzi urte eman zituen hura onesteko. 1980an sortu zen MOEren hasierako sailkapena eritasunen ondorioetarako, Urritasun, Desgaitasun eta Minusbaliotasunen Nazioarteko Sailkapena (UDMNS).
Mycoplasma pneumoniae
Patogenia
Gaitza arnas-traktuko laginak hartzean eta bakteriar kultura bat eginez diagnostikatu daiteke, baina prozedura oso motela da. Horregatik, teknika serologikoen bidez edo PCR-ren bidez askoz azkarrago diagnostikatzen da.
Ameriketako Estatu Batuetako historia
1776-1861: Estatu Batuen independentzia eta bere lehen mendea
Hala ere, Estatu Batuek kanpo zor handia hartu zuten, eta 1816an 20 urteko baimenaldia eman zioten Estatu Batuetako Bigarren Bankuari (banku pribatuari). Mugaeguna gertu zela, Bankuaren gerra piztu zen, Andrew Jackson presidente berriak Bankuaren kontra jo zuenean. Borroka latzaren ondoren, Bigarren Bankuarenak egin zuen 1836an.
Funtzionamenduaren, Desgaitasunaren eta Osasunaren Nazioarteko Sailkapena
FDON sailkapenak MOEren Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapena-10. berrikuspena (GNS) osatzen du. Sailkapen horrek diagnostikoari eta osasun-egoerari buruzko informazioa du, baina ez egoera funtzionalari buruzkoa. GNS eta FDONS dira MOEren Nazioarteko Sailkapen Familiako sailkapen nagusiak. 3–4
Ameriketako Estatu Batuetako historia
1776-1861: Estatu Batuen independentzia eta bere lehen mendea
Bitartean, areagotu egin ziren Iparralde industrializatuaren eta Hegoalde nekazariaren arteko tentsioak. Gobernu federalak ez zuen Europako indar kolonialen asmo espantsionisten menpeko erori nahi; ondorioz, eskumen gero eta gehiago metatzen ari zen, industrian (trenbidean) inbertsioak handitzen, eta diru-sarreren premia zuen. Tartean ziren konstituzioari buruzko interpretazioak ere, estatuen erabakimenari eta autonomiari buruz. Hegoaldeko estatuak Europarekin hasi ziren trukean, baina gobernu federalak hori eragotzi nahi zuen. Hala ere, aldi berean, aduana tasa handiak jartzen zizkien Hegoaldeko estatuei elkarren arteko merkataritzan.
Horrek erabat asaldatu zituen Hegoaldeko estatuak, eta Hego Karolinak Estatu Batuak uzteko ahalegina egin zuen. Ez zioten utzi ordea. Europako finantza gizon handiek Hegoaldea sendotzearen aldeko hautua egin zuten, Estatu Batuetako gobernua ahultzearren; izan ere, 1836ko Bigarren Bankuaren kontrako kolpe latzaren ondoren, utzi egin zioten Estatu Batuetako finantzak kontrolatzeari. Estatu Batuetako gobernuek gerra saihestu nahi izan zuten. Bitartean, Estatu Batuak mendebaldera hedatzen joan ziren, Manifest Destiny delako doktrina bat plazaratuz, Estatu Batuek Ozeano Bareraino hedatzea berezko joera zutela adierazten zuena. Lehendabizi, Texas Mexikotik banandu zuten eta Estatu Batuetako estatu bihurtuz (1845). Mexikorekin gerran sartu ziren, eta Kalifornia AEBko estatu bihurtu zen 1850ean. Burdinbide sarea mendebaldera hedatu ahala, amerikar natiboen kontrako gerretan murgildu ziren. 1860. urtean, Abraham Lincoln hautatu zuten lehendakari eta, ahaleginak ahalegin, gerra saihestezina zirudien.
1861-1865: Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila
Hegoaldeko estatuek haien premien arabera arautu nahi zuten beren merkataritza. Gobernu federala estatu guztientzat lege-agindu murrizgarri batzuk ezartzen saiatu zen (aduana zergak edo tariffs). 1861eko otsailean, Lincoln gobernura baino lehen, Ameriketako Estatu Konfederatuak aldarrikatu zituzten hegoaldeko estatuek, estatuek Washingtonen aginte zentraletik zuten autonomia argi eta garbi agerian utziz. Fort Sumter-en gaineko kontrolaren borroka piztean, Lincolnek Hegoaldeko portuei blokeoa jarri zien (1861eko apirila), nazioarteko merkataritza eteteko. Kotoia ohiko kanpo merkaturako irtenbiderik gabe geratu zen, eta gerra piztu.
Lincolnek Batasunaren ideia nabarmendu nahi zuen, eta ez zuen esklabotzari buruzko erabaki exekutiborik hartu 1863 arte, baina urte horretan, azkenean, Batasun osoan bertan behera uzteko dekretua eman zuen. Grant jenerala buru zutela eta Batasunak erabilitako telegrafo berrikuntza teknikoa baliatuz, iparraldek estatuen Batasuna gailentzen ari zen; une horretan, baina, John Wilkes Booth hegoaldetarrak Lincoln hil zuen 1865eko apirilaren 14an, presidentetzarako hautatua izan eta urtebetera. Zenbait teoriaren arabera, ez zen Konfederazioaren bultzadaz egindako erasoa izan, finantzako handikiek bultzatutakoa baizik.
Telegrafoak zein trenbideak eta inmigrazioak Industria Iraultza ekarri zuten. Horregatik, industriaren aroko lehendabiziko gerratzat jotzen da.
Ameriketako Estatu Batuak 1865-1918 artean
Banakuntza gerrak 1861. urteko apirilaren 12tik 1865eko apiril arte iraun zuen. Iparra atera zen garaile; gerrak erabat hondatu zuen herrialdea, baina Lincolnek Batasunari eutsi zion, esklabotasuna ezabatu zuen, esklabo ohientzako hiritartasuna eta gizon helduentzako boto eskubidea ekarri zituen. John D. Rockefeller bera esklabotasunaren kontrakoa zen, Batasunaren aldekoa, eta Alderdi Errepublikano berriaren zalea.
Petrolioa birfintzeko teknikak asmatu eta bere aplikazioak ere gerra garaian aurkitu ziren. Balea olioa nabarmen garestitzen ari zela eta, petrolioa lehengai estrategikoa izango zela konturatu zen John D. Rockefeller enpresaburu gaztea eta, 1865eko otsailean, bere bizi ibilbiderako (eta Estatu Batuen historiarako) urrats erabakigarria eman zuen: Rockefeller & Andrews konpainia sortzea, Standard Oil konpainiaren aurrekaria (1870ean sortua).
Gerra ondorengo garaiak, industrializazioaren handitzea, mendebalerantzako hedatzea, etorkin oldeak iristea eta Estatu Batuak pixkanaka munduko lehen indartzat azaltzea du ezaugarri nagusitzat. AEBetako biztanleak lurralde berrietara hedatzeak Mexikorekin gerran sartzea ekarri zuen eta artean libre ziren amerindiarrekin gerran sartzea. 1876an, siuxen gerra handia izan zen: europar jatorriko estatubatuarren eta amerindiarren arteko azken gatazka handia. Siuxak garaituak izan ziren, beren lurraldeetatik kanporatuak, eta erreserbak sortu ziren. 1890ean gertatu zen horrelako azken gudua, Wounded Kneen.
1900-1914 bitartean 13 miloi etorkin iritsi ziren Estatu Batuetara. Estatu Batuetako interes ekonomikoak defenditzeak beste herrialdeetan jardutera bultzatu zituen, Hego Ameriketan eta Erdiko Ameriketan batez ere. Hala, Kuba Espainiaren kontra altxatu zenean (1895), esku hartu zuten; Filipinak, Guam eta Puerto Rico ere bereganatu zituzten.
XX. mendea
Lehen Mundu Gerratik kanpo geratzea erabaki bazuten ere, 1917an AEBen laguntza guztiz erabakiorra izan zen aliatuak garaile ateratzeko. Lehen Mundu Gerra ondorengo hamarkadan urte latzak bizi izan zituzten. Estatu Batuetako ekonomiak hondoa jo zuen (1929.eko urriaren 24ko porrota).
15 miloi langabe zegoen. Krisiari irtenbiderik eman ezinean zegoen alderdi errepublikarrari alderdi demokrata garaitu zitzaion eta Roosvelt hautatu zuten lehendakari 1932. urtean. Haren gobernualdian ez zuten krisia geldiaraztea lortu baina bai samurtzea eta Estatu Batuetako kapitalismoa salbatzea.
Bigarren Mundu Gerrak eta gerra ekonomiak atera zituen Estatu Batuak hondamenetik 1945. urtean. Marshall Plana jarri zuten martxan Europako eta Japoniako ekonomia suspertu nahian, baina herrialde komunistekiko “gerra hotza” hasia zen. 1950-53 Koreako Gerran parte hartu zuten eta 1961-73 bitartean Vietnamen.
Speculator (New York)
Speculator  New York estatuko herri bat da. Hamilton konderrian kokatua dago. 2010ean 324 biztanle zituen, 115.44 kilometro koadrotan banatuta.
Ameriketako Estatu Batuetako historia
XX. mendea
Vietnamgo gerrak krisi moral larria eragin zuen Estatu Batuetako gizartean eta gerran parte hartzearen kontrako iritzia hedatu eta kaleratu egin zen. Arrazakeria arazo larria zen artean eta beltzak (Martin Luther King, Pantera Beltzak) ekintza ugarien bitartez beren eskubide berdintasuna eskatu zuten.
1970 ondorengo hamarkadako arazo ekonomikoen ondoren (inflazioa, langabezia), susperraldia heldu zen 1980. urtean Ronald Reaganen lehendakaritzarekin batera. 90eko hasieran Ekialdeko Europan eta SESB ohian izan diren aldaketak eta Estatu Batuek Persiako Golkoko gerran izandako garaipena dira George Bushen agintepeko gertaera nagusiak.
90. hamarraldiaren hasieran Ekialdeko Europan eta SESB ohian izan ziren aldaketak eta Estatu Batuek Persiako Golkoko gerran izandako garaipena izan ziren George Bush errepublikanoaren agintepeko gertaera nagusiak (1988ko azaroan hautatua). Bushen politika oso malgua ian zen Europan: Estatu Batuek ez zuten esku hartu sistema komunistaren hondamenean, eta arma nuklearren baliogabetzea lasterragotu baino ez zuten egin.
Aliatuen esku hartzearen buruzagi izan ziren Kuwaiten (1990-1991) eta Somalian (1992-1993), eta Haitin lehorreratu ziren. Aldi berean, nazio barnean, 1989-1992 urteetan ekonomia atzeraldi larria bizi izan ondoren, errepublikar agintaldiko hamabi urteko aroa bukatu zen, 1992aren azaroan Bill Clinton demokrata hautatu zutenean lehendakari.
1993tik aurrera, ekonomiaren susperraldiarekin batera, Clintonek barne arazoak landu ditu batez ere (aurrekontuaren defizita murriztea, osasun sistemaren berritzea, lanpostu berriak sortzea), eta merkataritza trukeak (nafta, gatt). Legebiltzarrerako hauteskundeetan, 1994ko azaroan, errepublikanoak garaile atera izanak oztopatu egin zuen lehendakariaren politikagintza.
1996ko lehendakaritzarako hauteskundeetan, Clinton hautatu zuten berriz lehendakari, botoen % 50 baino gehiagorekin, baina aldi berean errepublikanoak Legebiltzarrean sendotu ziren. 1999. urtean gertaera aipagarriena Clinton lehendakari karguan jarraitzea izan da, “Monica Lewinski” dossierrean egin zituen aitorpenek kargugabetzearen mehatxu larria ekarri baitzioten; froga horretatik, ordea, berrindarturik atera zen, eta iritzi publikoa guztiz aldeko zuela, politika ekonomikoarekin pozik.
Nazioartean, gobernua saiatu da Ekialde Hurbilean bake prozesua bultzatzen, eta itxaropenez hartu zen Israelgo Lehen Ministro berria, Ehud Barak. Kosovoko gatazkan parte hartu du, NATOren Jugoslaviaren kontrako bonbardaketetan parte hartuz.
XXI. mendea
2000. urtean hauteskundeak egin ziren; Clinton ez zen aurkeztu, eginak baitzituen jada bi agintaldian presidentetzan (1992-2000). Al Gore Alderdi Demokratakoa eta George Bush semea Alderdi Errepublikanokoa ziren hautagai nagusia, eta kanpainia oso gogorra izan zen, biak pare-parean baitzeuden hautesle kopuruetan.
Hauteskundeak 2000. urteko azaroaren 17an egin ziren, eta azkeneko inkesten arabera irabazlea Bush bazen ere, Al Gore hautagai demokratikoari alde txikia atereaz, zenbait aste itxaron behar izan zen benetako irabazlea ezagutu eta presidente izendatzeko. Lehen boto zenbaketen arabera, herritarren botorik gehienak Gorerentzat izan ziren, baina Hauteslekuko konpromisario gehienek Bushen alde jotzen zuten.
Gainera, demokratek Floridako hauteskundeetan irregulartasunak izan zirela salatu zuten: Palm Beach konderriko paper zenbaketan akatsak izan zirela-eta, botoak berriro eskuz zenbatu behar izan zituzten. Horren ondorioz, Bushen aldeko botoak erdira jaitsi ziren. Auzia epaitegietara eraman zuten orduan, baina bitartean Bushen aldeko boto gehiago hasi ziren agertzen zenbaketetan. Azkenean, Epaitegi Goreneko epai batek Gorek eskatutako beste zenbaketa bat geldiarazi zuen, eta demokratek amore eman behar izan zuten.
Hauteskundeak izan eta bost astetara Bush Estatu Batuetako presidente izendatu zuten. Bere herrialdeko instituzioen funtzionamendua auzitan jarri zela jakinik, Bushek bere gobernuan adiskidetze nazionala bultzatuko zuela agindu zion herriari, eta horren frogatzat zenbait ministro kargu eskaini zizkien demokratei.
Etxe Zurira gehiengorik eskuratu gabe eta epai eztabaidagarri bati esker iritsi arren, 538 konpromisariotatik 271ren onespena jaso, eta zortzi urteko agintaldi demokratikoari amaiera ematea lortu zuen. Haiek konpondu gabe utzitako arazoei aurre egin beharko zion orduan: barne politikan, ekonomiaren hoztea kontrolatzea, hauteskundeetako nahasmendua zuzentzea, Bushek defendatutako misilen aurkako sistema abian jartzearen kostu ekonomiko eta diplomatikoei aurre egitea, Bill Gatesen monopolioaren auzia konpontzea, eta maila federalean 40 urtean lehena litzatekeen heriotza zigorraren auzia (Clintonen aurreko presidenteak atzeratutakoa) erabakitzea; kanpo politikan, berriz, Ekialde Ertaina bakearazteko lanak amaitzea, Latinoamerikarekiko merkataritza librea sustatzea, eta Sadam Husseinen erregimenarekin amaitzea.
2001eko irailaren 11n, Al Kaidak bidaiariz betetako lau hegazkin bahitu zituen, eta horietako bi New Yorkeko World Trade Centerreko dorreetan leherrarazi zituzten, bestea Pentagonoan (Washingtonen), eta bestea lurrera erori zen, bidaiariak errebelatu eta bahitzaileei aurre egin zietelako. Guztira, 3.000tik gora lagun hil ziren, eta hura izan zen Estatu Batuen historiako atentaturik okerrena.
Ondorio zuzenez gainera, bestelako ondorio larri batzuk izan zituen atentatuak; terrorismoaren aurkako borrokaren aitzakian, Estatu Batuek Afganistan inbaditu zuten, erregimen talibana boteretik botatzeko eta haren lotura terroristak desegiteko; handik hilabetera lortua zuen bere helburua.
Geroago, suntsipen masiboko armak zeuzkatela argudiatuta, Estatu Batuek, aliatu batzuen laguntzaz, Irak inbaditu zuten, nahiz gaur egun ez diren oraindik arma horiek aurkitu. Estatu Batuek eta beren aliatuek oso denbora gutxian menderatu zuten Irak, armez, teknologiaz eta diruz zeukaten nagusitasunari esker, baina arazorik larrienak gerra bukatu ondoren hasi ziren. Saddam Hussein zulo batean eskutatuta harrapatu, eta 2006an hil zuten estatubatuarrek. Geroztik, okupazioaren aurkako insurgentziak sekulako indarra hartu du, eta atentatuz josi du Irakeko bizitza: bonba-autoak, atentatu suizidak eta etengabeko biktima zibilen jarioa eguneroko kontua dira Iraken.
Bestalde, Estatu Batuen utzikeriak, ustelkeriak eta errepresio basatiak —hango espetxe nagusi bateko torturen argazkiek eta adierazpenek frogatu zuten bezala— herritar askoren gaitzespena ekarri zuten. Egoera horrez gainera, Guantanamon (Kuban) Estatu Batuek duten kontrolik gabeko espetxean preso islamiarrei ezarritako erregimen bidegabeak ere eragina izan du Bush lehendakariaren agintaldiaren gainbeheran.
Bestalde, 2005ean Katrina urakanak New Orleans inguruan eragin zuen txikizio izugarriari —hiri osoa hustu behar izan zuten, eta urei eusten zieten harresiak pitzatu egin ziren— gobernu federalak eman zion erantzun eskasak jende askoren haserreak piztu zuen.