cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cheyenne (Oklahoma)
Cheyenne Oklahomako herri bat da. Roger Mills konderrian kokatua dago. 2010ean 801 biztanle zituen, 2.51 kilometro koadrotan banatuta.
Santo Domingo (Txile)
Santo Domingo Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Valparaíso eskualdeko San Antonio probintzian dago. 2002ko erroldan, 7.418 biztanle zituen.
Kartimandua
Kartimandua edo Kartismandua (43. urte ingurua - 69) Britaniako brigantiar tribuko erregina izan zen. Brigantiarrak Britaniako erromatar konkistaren garaian biztanle gehien zituen tribua izan zen. Kartimandua izenak euren hizkuntzan zaldi dotore esan nahi omen zuen.
43an Klaudio erromatar enperadoreak Britaniako erromatar konkistari ekin zionean, erromatarrei erresistentzia gehien ipini zieten tribuak Karatako eta Togodumno buruzagi eta anaien agindupean zegoen Trinovantes tribua izan zen, halaber, bi anai hauek Catuvellauni tribuko Kunobelino erregearen semeak zirelarik. Baina erromatarrek trinovanteak berehala garaitu eta Karatakok uhartean mendebaldean dagoen Galesko lurraldera ihes egin beharrean izan zen, bien bitartean Britaniako hamabi tribuetako hamaika erromatarrei errenditu zitzaien (haien artean biztanle gehien zituen brigantiarrak tribuko Kartimandua erregina barne, honek Tazitoren aipamenez bere "leinu noblearen" ondorioz agintzen zuen).
51an azkenik Eskapulak Karatako garaitzea lortu zuen, berriz ere Karatako eta bere senideak iparraldera ihes egin eta Kartimandua erreginaren lurraldean babesa hartu zuen. Kartimanduak Karatakori harrera egin baina erromatarrei ohartarazi zien, Karatako antzeman eta erromatarrei kateaturik eskaini zien. Erromatarrek Kartimanduari bere traizioa saritu asmoz, Kartimandua eta bere senarra zen Venutius Erromako adiskide leial eta babespekoa izendatu zuten, gainera aberastasunak eman eta Kartimanduaren boterea indartu zuten.
Halere, lasterrera Kartimanduak erromatarrekin zuen aliantza frogan jarri zuen: 52-56 bitartean Venutius senarretik dibortziatu eta nahiz eta Kartimanduak Venutiusen anaia eta senide batzuk bahitu, Venutius beste britoi tribu batzuen laguntzaz matxinatu egin zen.
Venutius buruzagi matxinatua Stanwick gotorlekuan ezarri zen, aldiz Aulo Didio Galo erromatar gobernadore berriak Brigantiako hegoaldeaz jabetu zen, Templeborough (Rotherham), Brough on Noe eta Rossington Bridge (Doncaster) kokalekuetan gotorlekuak eraikiz.
Bi alderdien arteko hainbat guduen ondoren, azkenik 56an Zesio Nasikaren IX Hispania legioak Venutius eta bere britoi matxinatuak garaitu zituen. Brigantiak eta Kartimanduak erromatarrekin euren aliantza mantendu zuten, baita Britaniako erromatar nagusitasuna kinkan jarri zuen icemi tribuko Boudika erreginaren matxinada garaian ere.
Aldiz, Kartimandua bere senar Venutiusekin baketu eta berrekaltuta denboraldi bat egon ondoren, berriz ere senarrari uko egin eta senarraren arma adiskide-ohia zen Vellokatus ohe-kide eta tronu-kide gisa hautatu zuen.
69an Lau enperadoreen urteko nahasmena aprobetxatuz, eta Carvetii, Novantae eta Selgovae tribuen babesarekin berriz ere matxinatu zen. Tazitoren esanetan herriak Erreginaren izara gizonzale, haragikoi eta basatia baino Venutius nahiago baitzuen. Oraingo honetan Erromak gudaroste laguntzaileak besterik ezin izan zituen bidali izan, hauek ez ziren Britanian euren nagusitasuna ezartzeko gai izan, baina gutxienez erregina erreskatatzea lortu zuten. Erreginaren ondorengo nondik-norakoa ezagutzeko ez da aztarna historiko edo arkeologikorik topatu ahal izan.
West Chicago (Illinois)
West Chicago  Illinoiseko hiri bat da. DuPage konderrian kokatua dago. 2010ean 27,086 biztanle zituen, 38.33 kilometro koadrotan banatuta.
Carlemanniaceae
Carlemanniaceae Lamiales landare ordenaren barruko familia bat da. Bi genero deskribatu dira. Asiako hego-ekialdeko zonalde tropikaletan bizi dira. Bi generoak zuhaixkak dira, edo landare belarkarak. Lehen bi genero hauek Caprifoliaceae edo Rubiaceae barruan sailkatzen ziren, baina gaur egungo ikerketen arabera Oleaceaetik gertuago daude.
Newcastle Higher
, 'Y Castellnewydd ar Ogwr', Galesko komunitate bat da, Bridgend konderrian. Bridgend udalerriaren ipar-mendebaldean dago, eta Pen-y-fai eta Aberkenfig udalerriak barne hartzen ditu.
2011ko erroldaren arabera 4.046 biztanle zituen.
3565 Ojima
3565 Ojima asteroide baten izena da. abenduaren 22an aurkitu zuen T. Niijima, T. Urata-ek Ojima Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1986 YD izena zeraman. Ondoren Ojima omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3565 Ojima asteroidearen orbitak batezbeste 2,593 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,278 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,908 distantziara. Eszentrikotasuna 0,121 da, eta makurdura orbitala 14,03ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.4 da.
Esklaboen Aintzira Handia
Bere urak Hay ibaitik eta Hartzaren Ibai Handitik datoz eta Mackenziera doaz. Mendebaldeko kosta basoz beterik egon arren, ekialdekoan eta iparraldekoan tundra da nagusi.
Historia
Amerindiarrak aintzirako lehenengo biztanleak ziren, hauek oraindino zutik dirauten Dettah bezalako herrixketan bizi ziren.
1967an, aintziraren inguruan autopista egin zen: Highway 3 izenekoa.
1978ko urtarrilaren 24an, Cosmos 954 sobietar ezagutza satelitea, erreaktore nuklearra zuena, orbitatik erori eta aintziran lurreratu zen. Hori zela eta, erregai nuklear guztia aintziran hedatu zen. Gobernu kanadiarrak eta estatubatuarrak Morning Light edo Goizeko Argia operazioa antolatu zuten erregaia biltzeko.
Informazio orokorra
Aintziraren eskualdean dauden herri nagusiak Yellowknife, Fort Providence, Hay River eta Fort Resolution dira.
Esklaboen Aintzira Handia urteko zortzi hilabetetan zehar izoztuta dago. Neguan, izotza kamioi bat igarotzeko beste tamaina du.
Hungariera
Hungariera edo magyarrera (magyar nyelv; hungariarren berezko izenetik eratorria –magyarok, /móddorok/ gutxi gorabeherako ahoskeraz—) uraldar hizkuntza bat da, ugriar adarrekoa, mansiera eta khantierarekin batera.
Haren beste ahaide europar batzuk finlandiera eta komiera dira. XIX. mendearen amaiera arte hungarieraren ahaidetasuna beste uraldar hizkuntzekin zalantzan zegoen, haren lexikoan jatorri ezezaguneko hitz asko daudelako, baina Errusiako uraldar hizkuntzetan –komiera, udmurtera, mokxera, mariera– hungarierazko erroekin ahaidetasuna duten erro asko aurkitu zituzten.
Morfologiari dagokionez, hizkuntza eranskaria da, beste ugrofinlandiar hizkuntza guztiak bezala. Fonetikari dagokionez, bokal asko ditu (hamalau, zehazki) eta bokalen iraupena oso garrantzitsua da, horrek hitzen esanahia alda dezakeelako.
Hiztunen kopuru esanguratsua duten Europako hizkuntza ez indoeuropar bakanetakoa da: 12-15 milioi bat hiztun ditu, batik bat Hungarian, bai eta Errumanian, Eslovakian, Serbian, Ukrainan, Kroazian, Austrian eta Eslovenian ere. Estatu horietan guztietan hizkuntza ofiziala da, bai eta Europar Batasunean ere.
Etimologia
«Magyar» (Моgor, antzinako hungarieran) hitzak bi zati ditu: lehenengoa –mōś– mansiarren berezko izenarekin alderatzen da eta agian uraldar *mańćɜ «gizaki, gizon» hitzetik eratorria. Bigarren osagaiaren jatorria ezezaguna da, baina agian finlandiar yrkö «gizon» hitzarekin ahaidetasuna du.
Historia
Duela 900-1000 urte, gutxi gorabehera, hungariarrek Siberia eta Ural utzi eta Panoniako ordokietaraino bizitzera joan ziren, baita Transilvaniaraino ere. Eslaviarren bertaratzea ez bezala, hungariarrena nahiko berandu jazo zen. Hungariarrek borroka asko egin behar izan zuten: eslaviarren aurka hegoalde eta iparraldean, alemaniarren aurka mendebaldean eta errumaniarren aurka ekialdean, baliabideengatik. Horregatik, hizkuntzak —errumanierak bezala— eslaviarren hitz asko hartu zituen: egun, lexikoaren % 20 inguru osatzen dute. XII-XIII. mendeetan Hungariako Erresumak eslaviar lurraldeen zatia menperatu zuen.
Austriar inperioaren zatia bihurtu ostean, Hungariak errepresioa jasan zuen eta alemanak eragin bizia izan zuen hizkuntzan, baina Austria-Hungariako inperioaren garaian, ofiziala bihurtu zen: 1867-1918 hungarieraren «urrezko urteak» izan ziren, mende erdi hartan hiztunen kopuruak indar handiz gora egin zuelako (adibidez, 1915 ean, hungariarrak ez zirenen artean hiztunen kopurua % 15,3 zen eta 1880 an, % 5,6). Transilvaniako hiri askotan hungarieraz hitz egiten zuten bakarrik (Cluj-Napocan, adibidez). Garai horretan, nazio askotako jendeak hungariera ikasten zuen: juduek, alemaniarrek, errumaniarrek, eslovakiarrek, serbiarrek, kroaziarrek etab. Hala ere, 1918 urtearen ostean, erabilera larriki murriztu zen eta egun Hungaria, Transilvania, Voivodina, Eslovakia eta Transkarpatian nagusiki erabiltzen da.
Idazketa
Hungarieraren lehen idazketa errunak izan ziren (rovás írás, /róvax írax/ ahoskatua), baina kristautasunaren onarpenaren ostean, hungariarrak latindar alfabetoa erabiltzen hasi zen. Egun, errunak batzuetan edergai gisa bakarrik erabiltzen dira.
Gaur egungo idazketa:
Bokalak
Hungarierak 14 bokal ditu; finlandierak ez bezala, ez du diptongorik, diptongoidoak bakarrik (hau da, hots batzuk beste hots batzuen antzeko entzuten dira: ó, ő, ű bokalak u-aren antzekoak izan daitezke eta é bokala, i-aren antzekoa). Ez du erredukziorik ere (hots, bokal batzuk ahozko hizketan aldatzen edo ahoskatzen ez direnean): bokalak zehaztasun handiz ahoskatu behar dira.
Laburrak (a, e, i, o, ö, u, ü) edo luzeak (á, é, í, ó, ő, ú, ű) dira eta iraupena oso garrantzitsua da: vad «basati» — vád «egozte»; tör «hausten du» — tőr «sastakai»; a / á eta e / é bikoteek ere irekitasun ezberdina dute.
Erlaitz
Erlaitza horma baten goialdean ezartzen den irtengune molduraduna da. Funtzio bikoitza dauka, babesgarri eta konposizio-elementu gisa, alde batetik horma euriaz babesten baitu, eta, bestalde, horma horizontalki zedarritu eta bukatzen baitu.
Hungariera
Bokalak
Hungarierak, beste hizkuntza eranskari askok bezala (euskarak ez), singarmonismoa du, hau da, hitz bateko bokal guztiek atzekoak (a, á, o, ó, u, ú) bakarrik edo aurrekoak (e, é, i, í, ö, ő, ü, ű) bakarrik izan behar dute: barnulásotokról, zöldülésetekről; horregatik atzizkiak hitzaren bokalen arabera aldatzen dira: falon «harresian», képen «irudian», tükrön «ispiluan».
Kontsonanteak
Hungarierak kontsonante sabaikariak ditu (ny, euskarazko «ñ» «andereño» hitzean bezala ahoskatua, ty eta gy, hurrenez hurren, euskarazko «tt» eta «dd» bezala).
Erlaitz
Jatorria tenplu klasikoan du, taulamenduaren gainean ezartzen zen elementua izanik, zimazio, tantakin eta ohatze-moldurek osatzen zutela.
Hungariera
Prosodia
Azentua beti lehen silaban dago (beste ugrofinlandiar hizkuntzetan bezala, udmurtera z izan ezik).
Morfologia
Morfologiari dagokionez, euskara eta beste ugrofinlandiar hizkuntza guztiak bezala, hizkuntza eranskaria da.
Izenak
Izenek numeroak (singularra eta plurala), kasuak eta artikuluak (zehaztua eta zehaztu gabea) dituzte; ez dute generorik.
Plurala -k, -ok, -ak eta -ek atzizkien bidez adierazten da, barruko bokalen arabera: erdő «baso» — erdők «basoak»; madár «txori» — madarak «txoriak»; férfi «gizon» — férfiak «gizonak»; város «hiri» — városok «hiriak»; ember «gizon, gizaki» — emberek «gizonak, gizakiak, jende».
Jabetza, turkiar hizkuntzetan bezala, baina ez euskaran, atzizkien bidez adierazten da: könyvem «nire liburua»; könyved «zure liburua»; könyve «haren liburua».
Kasu ugari ditu:
Aditzak
Aditzek bi denbora bakarrik dituzte: lehenaldia eta orainaldia. Geroaldiaren ordez, orainaldia erabiltzen da gehienetan; geroaldia aditz osagarriaren –fog– bidez osa daiteke, baina ez da beharrezkoa. Hungarierak ez du «izan» bezalako aditzik: Nekem van egy ágy «Ohea dut», zehazki «Nirekin dago ohe bat» da; era berean, Ő egy ember «Hura gizona da», hitzez hitz «Hura bat gizon» da. Esaldian objektu zuzena egotearen ala ez egotearen arabera, konjugazioaren atzizkiak aldatzen dira: Olvasom a könyvet «Liburua irakurtzen dut», Olvasok «Irakurtzen dut».
Izenondoak
Hungarierazko izenondoak ez dira kasuen arabera aldatzen: a gyönyörű erdő «baso ederra», a gyönyörű erdőbe «baso ederrera». Ez da horrela, adibidez, baltiar-finlandiar hizkuntzetan (finlandieran edo bepsaeran).
Parañaque
Parañaque, izen ofiziala Parañaque Hiria, Filipinetako hiria da, Luzon uhartean dagoena, Hiriburu Nazionalaren Eskualdean. 2015ean 665.822 biztanle zituen.
Llanelli
Llanelli (euskaraz San Elliren eliza esan nahi du) Galesko hegoaldeko Carmarthenshire konderriko komunitate eta udalerri bat da, berez konderri honetako udalerri handiena delarik. Loughor estuarioaren ertzean dago. Swansea hiritik 16 kilometro ipar-mendebaldera eta konderriko hiriburua den Carmarthen udalerritik 19 kilometro hego-ekialdera dago.
Kirola
Galesen errugbiak kirol nazionala bada (bereziki hegoaldean), Llanelli herrialde honetakoe errugbiaren gune garrantzitsuenetako bat da, bere errugbi historiaz oso harro dagoelarik. Llanelli Scarlets errugbi talde profesionala bertakoa da eta Pro 12 Ligan jokatzen du. 2004an txapeldun gelditu zen.
Mackenzie
Ibaia urteko bost hilabetetan zehar nabigatu daiteke, urritik maiatzera izoztuta baitago. Neguan bere uharka izotz-errepide bihurtzen da.
Lehen Etsipen ibaia edo Disappointment River izena bazuen ere, 1789an Alexander Mackenzie esploratzailea Ozeano Barearen bila ibaitik bidaiatu zenetik, gaur egungo izena hartu zuen. Eskualdeko Dene tribuak Deh Cho deitzen dio.
Arroa
Mackenzie ibaiaren arroan hauetako lakuak daude: eta ibai hauek:
Juan María Lasa
Juan María Lasa Garmendia (Ordizia, Gipuzkoa, 1931ko maiatzaren 5a - Legorreta, 2014ko urriaren 19a) futbolari gipuzkoarra izan zen. Hainbat klubetan aritu zen defentsa gisa.
Ibilbidea
Real Sociedaden harrobian hasi zen, 1953an lehen taldean debuta egin arte. 1958an Real Unionera pasa zen. Klube irundarrarekin bigarern mailan jokatu zuen, baina maila mantentzea ez zuten lortu.
Entrenatzaile gisa
1965-66 denboraldian Deportivo Alavés entrenatu zuen. 1976-1977 denboraldian, Lasa sekretario tekniko lanetan zegoela, Cordobaren entrenatzailea bilakatu zen. Hurrengo denboraldian Cordobak maila galdu zuen eta Lasa kluba utzi zuen.
Carlota Subirós
Carlota Subirós (Bartzelona, Katalunia, 1974) kataluniar antzerki-zuzendaria, dramagilea eta irakaslea da.
Biografia
Josep Subirós saiogile eta filosofoaren alaba da. Antzerkiaren Institutuan lizentziatu zen. La Perla29 antzerki-konpainiaren fundatzaileetako bat da, Oriol Broggi zuzendari aktorearekin batera. Antzerki Libreko zuzendari egoiliarra izan zen, eta 2013az geroztik Kataluniako Antzoki Nazionaleko irakurketa-batzordean dago. 2019an Kultur Sortzaileen beka bat lortu zuen.
Angela proiektua
Angela ikerketa- eta idazketa-proiektu dramatikoa da, eta Angela Davis aktibista eta pentsalari afro-amerikarraren izena haru du. 60ko hamarkadaren amaieran, nazioarteko ezkertiarren eta mugimendu feministaren ikono bihurtu zen Davis, eta, harrezkero, bere jarduera politiko, akademiko eta kritikoa garatu du, bere jardun-eremu guztien arteko intersekzionaltasunari garrantzi esplizitua emanez. Sorkuntza-proiektuak Davisek planteatzen duen interes konplexutasunari heldu nahi dio, gure testuinguru zehatzera mugatuz, 2020ko Bartzelonan epizentroa duela. Alde horretatik, ikerketa-eremu bikoitza garatzen ari da: alde batetik, Davisen lana eta pentsamendua; eta, bestetik, jarrera eta lan-ildo horiei buruz gure hurbileko ingurunean garrantzitsuak diren pertsona eta taldeen artean. Anton Txekhov, Maksim Gorky eta Odon von Horváth egileen lorratzean anbizio handiko pieza bat sortzea da helburua, besteak beste, XXI. mendearen lehen hamarkadetako Europako gizartearen erretratu korala eskaintzen duena.
Lanak
Lan hauexek zuzendu eta egokitu ditu (Izenburua, norena, non, urtea):
Chickasha (Oklahoma)
Chickasha Oklahomako hiri bat da. Grady konderrian kokatua dago. 2010ean 16,036 biztanle zituen, 57.05 kilometro koadrotan banatuta.
Nazio Batuen Eguna
Nazio Batuen Eguna 1948az geroztik ospatzen den eguna da, 1945ean Nazio Batuen Gutuna martxan jarri zela ospatzen duelarik. Sinatzaile gehienek dokumentu hau onartu zutenean, Nazio Batuen Erakundea lanean hasi zen ofizialki.
Nazio Batuen izendapena Franklin D. Roosevelt AEBetako presidenteak eman zion 1942ko urtarrilaren 1ean, II. Mundu Gerran, 26 estatuetako ordezkariek Gutuna onartu zutenean, Ardatzaren aurka ekiteko konpromisoa hartuz.
Lehen ospakizuna 1948ko urriaren 24an izan zen.
1971n, Nazio Batuetako Asanblada Orokorrak urriaren 24a kide zirenen artean jai egun izendatzeko aholkua eman zuen.
West City (Illinois)
West City  Illinoiseko herri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 661 biztanle zituen, 4.16 kilometro koadrotan banatuta.
Ogmore Valley
, 'Cwm Ogwr', Galesko komunitate bat da, Bridgend konderrian. Nantymoel, Ogmore Vale, Price Town eta Wyndham udalerriak barne hartzen ditu.
2011ko erroldaren arabera 7.954 biztanle zituen.
Carter (Wyoming)
Carter Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Uinta konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ctenopoma ashbysmithi
Ctenopoma ashbysmithi Ctenopoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anabantidae familian.
Templeglantine
Templeglantine, ofizialki Templeglentan (irlanderaz Teampall an Ghleanntáin, Haran Txikiko Eliza esan nahi du) Irlandako mendebaldeko Limerick konderriaren mendebaldan dagoen udalerria da. Limerick eta Tralee hiriak elkarlotzen dituen N21 errepidean dago, Newcastle West eta Abbeyfeale udalerrien artean. Limerick hiritik 55 kilometro ingurura dago eta Tralee hiritik 45 kilometrora.
Templeglantine GAA izeneko joko gaelikoetako taldea du.
3566 Levitan
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1979 YA izena zeraman. Ondoren Isaac Levitan omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3566 Levitan asteroidearen orbitak batezbeste 3,02 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,747 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,293 distantziara. Eszentrikotasuna 0,09 da, eta makurdura orbitala 11,32ºkoa da.
Talentu (txanpona)
Talentua (Antzinako grezieraz τάλαντον, talanton, 'balantza' edo 'pisua' esanahia zuena) Antzinatean erabilitako txanpon neurri-unitate bat zen. Babilonian sortu zen, baina Mediterraneo osoan zehar erabili zen Garai helenistikoan eta gerra punikoen garaian. Itun Zaharrean 34 kg ingururen baliokide zen, eta Itun Berrian 6.000 drakmaren baliokide edo, bestela esanda, zilarrezko 21.600 g.
St Bride's Minor
, 'Llansanffraid-ar-Ogwr', Galesko komunitate bat da, Bridgend konderrian. Bridgend udalerriaren iparraldean dago, eta Sarn, Bryncethin eta Abergarw udalerriek barne hartzen dute.
2011ko erroldaren arabera 6.014 biztanle zituen.
New Order
New Order-ek post-punka dantzako musika elektronikoarekin batu zuen, eta 1980ko hamarkadako talde txalotuenetakoa bilakatu zen, eta eragin handikoa ere bai.
Ibilbidea
Beraien jatorrizko hirian, Manchestegile eskubideengatikerren, Factory Records diskoetxea eta The Haçienda diskoteka taldearen epizentro sortzaileak izan ziren.
Taldearen lehen urteak Joy Division-en itzalaren pean garatu ziren, baina 1980ko hamarkada hasierako New Yorkeko klub ingurunean, dantzaren eszenan izandako esperientziak eraman zituen erritmo dantzagarriak eta tresneria elektronikoa gero eta gehiago txertatutzera beren lanean.
1983ko "Blue Monday" arrakasta, inoizko 12 hazbeteko single salduena bilakatu zen, ereserki bat dance musika elektronikoaren historian. 1980ko hamarkadan, Power, Corruption & Lies (1983), Technique (1989) diskak eta Substance (1987) single bilduma kaleratu zituzten arrakasta handiz.
1993an desegin ziren, musikariak banakako proiektuetan lan egiteko, eta 1998an berriro elkartu aurretik. Harrezkero hala aritu dira, tarteka batuz, baina 2007an Hook baxujoleak taldea utzi zuen azkenengoz, egile eskubideengatik borrokan hasi zelarik taldekideekin geroago. 2015ean kaleratu zuten estudioko beraien hamargarren diskoa, Music Complete.
Izar-dodekaedro handi
Geometrian, izar-dodekaedro handia Kepler–Poinsot-en solidoetako bat da, bi baldintza hauek betetzen dituena: 12 aurpegiak Pentagramak dira; eta erpin bakoitzean hiru pentagrama elkartzen dira.
Wenzel Jamnitzer-ek, XVI. mendean, aurkitu zuen; eta gero,1619an, Johannes Kepler-ek alemaniar matematikariak solido erregular gisa definitu zuen.
Gazi I.a
Gazi bin Faisal (غازي ابن فيصل; Meka, Mekako Emirerria, Otomandar Inperioa, 1912ko martxoaren 21a - Bagdad, Irakeko Erresuma, 1939ko apirilaren 4a) Irakeko erregea izan zen. Faisal I.aren semea izan zen. Bere aitona Hussein bin Alirekin bizi izan zen, bere aita otomandarren aurka borrokatu ari zen bitartean. Arabiatik ihes egin zuen familia haxemitar osoarekin, saudiarrek garaituak izan ondoren. Bagdaden bildu zen aitarekin eta printze oinordeko izendatu zuten. 1933ko irailaren 8an errege bihurtu zen bere aita hil zenean. Nazionalista panarabiarra izan zen, britainiarren interesen aurkakoan eskualdean. Bere erregealdiaren ezaugarria zibilen eta armadarren tirabirak izan ziren. Bakr Sidqi jeneralaren estatu-kolpea babestu zuen, arabiar herrialdea batean lehena izan zena.
Bere lehengusua Aliya bint Alirekin ezkondu zen eta seme bat izan zuten, Faisal.
Auto-istripu batean hil zen 1939ko apirilaren 4an eta bere oinordekoa bere seme Faisal II.a izan zen.
3567 Alvema
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1930 VD izena zeraman. Ondoren Alvema omentzeko izena eman zitzaion.
Hezetasun
Hezetasuna airean edo beste gai batean (arropa, ogia, gai kimikoa...) dagoen ur edo lurrun kopurua da. Alegia, gorputz batek itsatsia duen ura, lurrunduz gero airearekin nahasten dena.
3567 Alvema
Orbitaren ezaugarriak
3567 Alvema asteroidearen orbitak batezbeste 3,94 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 3,502 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 4,379 distantziara. Eszentrikotasuna 0,111 da, eta makurdura orbitala 7,85ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 10.9 da.
Hezetasun
Hezetasuna neurtzeko unitate eta magnitudeak
Arloaren arabera, hezetasunak magnitude desberdinak adierazten du:
Venon (Isère)
Venon Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Hezetasun
Airearen hezetasuna
Eguratsean zenbat eta lurrun kopuru handiagoa izan, orduan eta ekaitza sortzeko energia handiagoa izaten da.
Venon (Isère)
Biztanleria
2007an Venon udalerrian erroldatutako biztanleak 697 ziren. Familiak 254 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 85 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 105 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Hezetasun
Airearen hezetasuna
Aireak har dezakeen lurrun kopurua ez da bera leku eta une guztietan, tenperaturaren arabera aldatu egiten baita (30 °C-an aireak % 4-ko lurruna izan dezake, baina -40 °C-an ezin du % 2-tik gora lurrun izan).
Aire bolumen batek tenperatura jakin batean har dezakeen lurrun guztia duenean, airea asea dela esaten da. Ase gabe dagoen airea hiru modutan asetzen da: ura lurrundu eta airera joanik, tenperatura desberdina duten bi aire masa nahasturik, eta ohikoena, airea hozturik, lurrunari eusteko ahalmena galdu egiten baitu hala. Airea asea denean, laino edo hodei bilakatzen da lurruna. Airea hozten jarraitzen bada, euria, elurra, kazkabarra, etab. egiten du.
Venon (Isère)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 274 etxebizitza zeuden, 261 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 258 etxeak ziren eta 14 apartamentuak ziren. 261 etxebizitza nagusietatik 225 bere jabearen bizilekua ziren, 32 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 53 etxek lau zituzten eta 178 etxek bost zituzten. 249 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 71 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 182 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 440 ziren, horien artean 284 aktiboak ziren eta 156 inaktiboak ziren. 284 pertsona aktiboetatik 270 lanean zeuden (152 gizon eta 118 emakume) eta 14 langabezian zeuden (6 gizon eta 8 emakume). 156 pertsona inaktiboetatik 55 erretiraturik zeuden, 68 ikasten zeuden eta 33 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Venon udalerrian 274 unitate fiskal zeuden, 739 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 27.814 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 administrazio publikoko enpresak ziren.
2000. urtean Venon udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 130 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fishguard
Fishguard (galeseraz Abergwaun) Galesko hego-mendebaldeko Pembrokeshire konderriko kostaldeko udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 3.300 biztanle zituen.
Udalerri berez bi gunetan banatua dago: Fishguard herrigunea eta Behealdeko Fishguard (Lower Fishguard), azken hau Gwaun ibaia haran sakoen batetan itsasoratzen den lekuan, kai labur bat duen usadiozko arrantzale herria delarik. Fishguard udalerriaren alboan Goodwick herria dago.
NGC 5875
NGC 5875 galaxia bat da, Boötes konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Apatito
Apatitoa edo apatita mineral fosfatodunen talde bateko kideei ematen zaien izena da. Talde honetan hidroxiapatitoak, fluorapatitoak eta kloroapatitoak bereizten dira, OH−, F− edo Cl− ioien presentziaren arabera. Hiru konposatu hauen nahastearen formula kimikoa Ca5(PO4)3(OH, F, Cl) idazten da. Banakako mineralen formulak Ca5(PO4)3(OH), Ca5(PO4)3F eta Ca5(PO4)3Cl dira, hurrenez hurren.
Apatitoa fosfatoen iturri nagusietakoa da industria mailan eta, beraz, ongarri mineralen fabrikazioan ezinbestekoa da.
Angostoko santutegia
Angostoko santutegia Villanañeko herrian dagoen santutegia da, Gaubea udalerrian. Baseliza edo parrokiarekin batera dauden eraikin ezberdinez osatua dago multzo erlijiotsua.
West Dundee (Illinois)
West Dundee  Illinoiseko herri bat da. Kane konderrian kokatua dago. 2010ean 7,331 biztanle zituen, 9.62 kilometro koadrotan banatuta.
Angostoko santutegia
Baseliza gotikoa da, XIV. mendeko lehen erdialdera eraikia. Azken hamarkadetan erabat zaharberritua izan da.
Choctaw (Oklahoma)
Choctaw Oklahomako hiri bat da. Oklahoma konderrian kokatua dago. 2010ean 11,146 biztanle zituen, 70.72 kilometro koadrotan banatuta.
Angostoko santutegia
1885tik aurrera Pasiotarrena da santutegiaren gidaritzapean.
Menda
Menda (izen zientifikoa, Mentha) bere usain eta zaporeagatik, balio kulinario handiko landarea da, gastronomian zein botika edo bestelakoetan erabilia. Asiako erditik eta Mediterraneotik hedatzen dira, jatorriz, espezieak. Lamiales ordenaren barruan kokatzen da. Haren barruan, 13tik 18ra espezie deskribatu dira. Hibrido ugari daude, elikaduran erabilera dutelako.
Beste izen batzuk daude: batana, astamenda, astobatana, kukusobelarra, mendeza, txortaloa, ardi-belarra edo erraldo-belarra.
Margarita Comas Camps
Margarita Comas Camps (Alaior, Menorca, Balear Uharteak, 1892ko azaroaren 25a – Exeter, Erresuma Batua, 1972ko abuztuaren 28a) maistra izan zen,Institución Libre de Enseñanza erakundeari lotua eta Sexuen hezkidetza idatzi zuena.
Biografia
Pedagogo gisa, Espainian Zientzien didaktika sartzeagatik eta emakumeen eta gizonen homologazioa esparru akademikoan  egindako lanagatik nabarmendu zen.
Natur Zientzietan lizentziatua eta doktoregoa (Espainian titulu horiek lortu zituen lehen emakumeetako bat), Frantziako eta Ingalaterrako ikastetxeak bisitatu zituen eta graduondoko ikasketak egin zituen Parisko Unibertsitateko Zientzia Fakultatean eta Londresko Unibertsitateko Bedford College-n.Hainbat Eskola Normaletako eta Bartzelonako Unibertsitateko irakasle gisa aritu zen, Britainia Handi ra erbesteratu zen arte.
Reliance (Wyoming)
Reliance Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Sweetwater konderrian kokatuta dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bertha Moss
Bertha Moss, Juana Bertha Moscovich Holm (Buenos Aires, 1919ko urriaren 15a - Ibíd. 2008ko otsailaren 4a) Argentinako aktorea izan zen.
Biografia
Buenos Airesen jaio zen, eta 14 urte zituela hasi zen aktore lanetan, Radio Belgranoko Agua dormida irratian. Antzerkian, 1938an Lo imposible eta zineman estreinatu zen 1942an, Duda filmean. Horren ondoren, Mexikoko zinemako aktore ospetsuekin lan egin zuen, hala nola Dolores del Ríorekin eta Emilio "El Indio" Fernándezekin. Biek, Bertharen gaitasun histrioniko handiak harrituta, Mexikon karrera egitera gonbidatu zuten. Herrialde horretan aktore gisa egin zuen lehen lana 1959ko El precio del cielo telenobelan izan zen.
Mexikon egin zuen lehen filma Luis Buñuelen El ángel exterminador filma izan zen. Aktorearen lasterketako fimerik adierazgarrienetako bat da.
Izaera handikoa eta dotorea izan zen, eta telebistako lan gehienetan hiribildu gisa nabarmendu zen, 30 baino gehiago biltzen baitituzte. Besteak beste, hauek dira: Bilketa, Paloma, Bihar beste egun bat izango da, Juana Iris, Senide behartsuak eta Prezisua, azken telenobela. Hurrengo urtean azken filma egin zuen Mexikon, La paloma de Marseillan. Handik aurrera, utzi egin zuen emanaldia, eta, osasun egoera kaskarrean zegoenez, Mexiko utzi eta Argentinara itzuli zen. Bertha Moss Buenos Airesen hil zen lau urte geroago, bihotzeko langabezia baten ondorioz, eta atzean utzi zuen aktore, zuzendari eta irakasle gisa legatu ikaragarria.
Chacabuco probintzia
Chacabuco probintzia (provincia de Chacabuco) Txileko erdialdeko probintzia bat da. Santiagoko metropolitar eskualdean kokatuta dago. 2002ko erroldan, 132.798 biztanle zituen.
Komunak
Chacabuco probintziak 3 komuna ditu.
Anastasio Etxeberri
Anastasio Etxeberri Santxolur (Elizondo, 1822ko apirilaren 17a - Zugarramurdi, 1907) nafar apaiza eta euskal idazlea izan zen.
Bizitza eta lanak
Elizondon jaio zen 1822an, guraso aetzak zituela. Apeztu ostean Lesakara joan zen, eta handik Zugarramurdira. Herri honetan 50 urte inguru igaro zituen, Olatzagutian egon zen aldi laburra (1876-1877) alde batera utzirik. Haren prediku zenbait Jose Maria Satrustegik argitaratu zituen.
Pneumatiko (argipena)
Pneumatiko hitzak erabilera zenbait ditu:
Ctenopoma gabonense
Ctenopoma gabonense Ctenopoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anabantidae familian.
Txikoria gorri
Txikoria gorri, baita ere Radichio, zientifikoki ''Cichorium intybus var. foliosum'', txikoria barietatea da. Haren ezaugarri nagusiak erakusten duen more kolorea eta bere kukulu trinkoak dira. Batez ere Italian landatzen da. Sukaldaritzan oso estimatua da. Zapore apur bat mikatza du.
Jean-Joseph Benjamin-Constant
Jean-Joseph Benjamin-Constant, Jean-Joseph Constant jaioa (Paris, 1845eko ekainaren 10a - ibidem, 1902ko maiatzaren 26a) frantziar margolari eta grabatzailea izan zen. Ekialdeko gaiengatik eta erretratuengatik nabarmendu zen.
Tolosa Okzitaniako Arte Ederretako eskolan ikasi zuen eta Alexandre Cabanelen ikaslea izan zen. 1912an Marokora egindako bidaia batek eragina izan zuen bere artean eta orientalismoaren argipean eszena erromantikoak egitera eraman zuen. 1880tik aurrera gaia aldatu eta horma-pinturak eta erretratuak egin zituen.
Miramar (hondartza)
Miramar Biarritzeko sei hondartzetako bat da, hirigunetik urrunen geratzen direna izanda.
Betidanik hondartza nahiko aristokratikoa eta lasaia izan bada ere, azken urteetan surflari asko ere ikus daiteke bertako uretan. Hôtel du Palaistik aurrera Hondartza handia izena hartzen du.
Abergarw
, Galesko udalerri bat da, Bridgend konderrian. Bridgend udalerritik 4 kilometro iparraldera dago, Garw eta Ogwr ibaien elkargunean, eta Brynmenyn eta Bryncethin udalerrien artean. St Bride's Minor komunitatearen barnean dago.
Ctenopoma garuanum
Ctenopoma garuanum Ctenopoma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anabantidae familian.
Shanagolden (Limerick konderria)
Shanagolden (irlanderaz Seanghualainn, Sorbalda Zaharra esan nahi du) Irlandako mendebaldeko Limerick konderriaren ipar-mendebaldan dagoen herri txiki bat da. R521 errepidean dago, Foynes eta Newcastle West udalerrien artean. Munster probintzia osoko lursail oparoenak den Golden Vale eremuaren mendebaldean dago.
Bertan, Shanid gazteluaren hondakinak daude.
Minden (Nevada)
Minden Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Douglas konderrian dago, Nevada estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Zeruko belardiak
Zeruko belardiak (The Pastures of Heaven) John Steinbeck idazle estatubatuarraren ipuinen liburu bat da, 1932an argitaratua. Montereyko (Kalifornia) ibar bati buruzko hamabi istorioz osatuta dago. Istorioak John Steinbecken estilo klasikoan idatzita daude. Ibarrera joaten diren familien bizitzak umorearen eta zirrararen nahasketa batekin irudikatzen dira. Liburuan behin eta berriz aipatzen den gaia hauxe da: pertsonak beste batzuei laguntzen edo atsegin ematen alferrik saiatzen direnean eragindako mina.
Maria Garikanok Ibaizabal argitaletxerako 1994an euskaratu zuen.
Alunita
Alunita sulfato aluminio potasio hidratatua da, KAl3(SO4)2(OH)6 formularekin. XV. mendean aurkitu zen, Erroman, alum egiteko erabilia. Hasiera batean aluminilita deitu zuen J. C. Delamétheriek, 1797an, baina 1824an François Beudantek alunita izena eman zion.
Morfologikoaki 90º 50'ko angeluak dituzten erronboedroak dira, kubo itxurarekin. Kristal simetria trigonala da, hala ere. Uran edo azido ahuletan ez da solugarria, baina disolba daiteke azido sulfurikoa erabilita.
Jean Couzy
Jean Couzy (Nérac, 1923ko uztailaren 9a - Dévoluy mendigunea, 1958ko azaroaren 2a) frantziar alpinista izan zen.
Bizitza
Ingeniaritza aeronautikoa ikasi zuen École Polytechniquen. Eskalatzaile bikaina, bere ohiko eskalada-laguna Marcel Schatz izan ohi zuen soka-lagun. Harekin parte hartu zuen 1950ean, 27 urte zituela, Annapurnako frantziar espedizioan. 1955eko maiatzaren 15ean, Makaluko lehen igoera egin zuen Lionel Terrayrekin.
Alpeetan, bera izan zen honako ibilbide hauetatik igotzen lehena:
1958ko azaroaren 2an hil zen, Dévoluy mendigunean, Crête des Bergersen hegoaldeko aurpegian (Bureko ordokiaren hegoaldeko ertzan) eroritako harri batek buruan jo zuenean. Montmaur hilerrian lurperaturik dago, istripua gertatu zen mendiaren magalean.
Lord Ruthven
Lord Ruthven fikziozko pertsonaia da, literaturan sortutako lehen banpiro modernotzat hartzen dena.
Sorrera
1819an agertu zen lehen aldiz prentsan, John William Polidori k idatzitako "The Vampyre" ipuinean. "Ruthven" izena Caroline Lamb-en "Glenarvon" idazlanetik hartu zuen (Lamb Lord Byron-en maitale ohia zen, eta Ruthven pertsonaia bere parodia egiteko baliatu zuen); pertsonaiaren karakterizazioa, berriz, Byron-en "Fragment of a Novel" idazlaneko Augustus Darvell pertsonaiean oinarritu zen.
Ondorengo agerraldiak
Nodierrek berak 1820an beste lan bat idatzi zuen, "Le Vampire". Historia honen beste lau bertsio gutxienez ere agertu ziren.
1828an, Heinrich August Marschner rek eta W. A. Wohlbrückek "Der Vampyr" opera idatzi zuten.
Aurrerantzean, Lord Ruthven banpiroa hainbat lekutan "berpiztu" da eten gabe:
Ruthven Superman en zenbait komiki tan ere agertu da, bereziki "Superman: The Man of Steel" #14 eta #42, eta "Superman" #70. Marvel komikietan ere bai: "Vampire Tales" eta "Darkhold". Neil Gaimanen "The Sandman" komikiaren ale batzuetan, Ruthven izeneko bigarren mailako pertsonaia bat agertzen da.
Lord Ruthven Assembly izeneko elkarte bat dago, banpiroen literaturan espezializatutako akademikoz osatua; urtero, Lord Ruthven Award saria ematen dute, fikziozko lanik onena sarituz, baita banpiroei buruzko lan akademikorik onenak ere, kultura eta literatura arloetan.
Diada (argipena)
Diada hitzak adiera zenbait ditu:
Gerra zikin (argipena)
Gerra zikin terminoak adiera eta erabilera zenbait ditu, tokia eta une historikoa zein diren:
Euskadi Irratia
Euskadi Irratia euskaraz Euskal Herrirako igortzen duen irrati katea da eta EITB komunikazio talde publikoarena da. 1982ko azaroaren 23an igortzen hasi ziren.
Historia
“Euskadi Irratia” izena behin baino gehiagotan erabili izan da. Eztabaidagarria da terminoa erabili izan den aldiek lotura duten haien artean edo ez.
Frankismo garaian
1937an, sortu berria zen Eusko Jaurlaritzak irrati igorgailu bat ezarri zuen Itziarren, Getari baserrian. Bilbo erori ondoren baina, irrati zerbitzu horrek igortzeari utzi zion. 10 urte beranduago, erbestean zen Jaurlaritzak irrati bat ezartzearen proiektua berrartu zuen. Era honetara, 1946ean Mugerretik (Lapurdi) ekin zitzaien irrati berri horren frogei, eta 1947ko otsailean emititu zen lehen programa ofiziala.
Irratiak erresistentzia izaera zuen, Hego Euskal Herrian frankisten gehiegikeriak salatzeko eta mezu abertzaleak zabaltzeko erabiltzen zen. 1954. urtean ordea, frankisten eskakizunei erantzunez, Frantziako gobernuak irratia itxi zuen.
Bigarren etapa hori ere, irratiaren itxierarekin amaitu zen, baina hirugarren saiakera bat ere izan zen.
Bederatzi urte igaro ondoren, 1965eko uztailaren 10ean ekin zioten emisioari berriro, orduan Caracasetik (Venezuela). Uhin ertainean emititzen zuen irrati horrek, Amerikatik Euskal Herrira iritsi ahal izateko. Erbestean egon arren, irrati klandestinoa zen, Venezuelako oihanean kokatu zituzten beharrezko azpiegiturak.
Zailtasun ugarirekin, baina 1977 arte lortu zuten emisioa mantentzea. Irratia osatzen zutenek erabaki zuten etapa horri bukaera ematea.
Irrati publikoa
Eusko Jaurlaritzaren irrati publikoa izango zenaren proiektua 1982. urteko udaberrian abiatu zen. Ramon Labaien zen garai hartan Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburua, eta hark Joxe Mari Otermini eman zion irratia egituratzeko enkargua.
Oterminek Loiolako Herri Irratian ziharduen, eta Labaienen enkargua onartuta, hango esatari asko fitxatu zituen Irrati berrirako. Euskara izanik elementu garrantzitsuena, kazetariak ez ezik filologoak ere fitxatu zituen hastapen horietan. Alegia, euskaraz ondo jarduten zuten profesionalez inguratu zen hasiera haietan.
Hala, 1982ko azaroaren 23an ekin zitzaien lehen emisioei, Donostiako Andia kaleko egoitzatik.
Esatariak
Irrati esatari ezagunen artean, Iñaki Guridi, Maider Segurola, Olaia Urtiaga, Arantxa Iturbe, Manu Etxezortu, Maite Artola, Joseina Etxeberria, Gorka Otaegi edo Txetxu Urbieta ditugu.
Aranguren
Iruñeko metropoli eremuko beste hainbat herritan bezala, Iruñerriko Mankomunitatea arduratzen da zabor bilketaz, ur-horniduraz eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz.
Inguru naturala eta kokapena
Aranguren Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdean dago, udalerri handia da, 40,6 kilometro koadro dauzka, eta hala, Iruñearekiko distantziak desberdinak dira, 3 kilometrokoa Iruñetik hurbilen dagoen aldean eta 10 kilometrokoa urrunenean. Arangurenek Iruñearekin eta Galar Zendearekin egiten du muga mendebaldean, Elorzibarrekin hegoaldean, Untzitirekin, Lizoainibar-Arriasgoitirekin eta Izagaondoarekin ekialdean, eta Lizoainekin eta Eguesibarrekin iparraldean.
Klima eta landaredia
Arangurengo klima mediterraneoa da, urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu bitartekoa, eta prezipitazioa 800mm eta 1000mm bitartekoa da. Urteroko egun euritsuak 110 inguru dira, urte osoan zehar banaturik, nahiz eta uda garaian bi hilabete nahiko lehor izaten diren.
Berezko landarediaren aztarna gutxi geratzen dira gaur egun, oro har, gizakiaren eraginak nahiko andekatu ditu, haritzak, pinuak, pagoak eta arteak. Azken mendeetako birlandaketengatik haraneko zuhaitzik ohikoena pinua da, bai pinu lariziarra zein Austriatik ekarritako pinu beltza. Basoak udalerriaren azaleraren %17 hartzen du.
Historia
Arangurengo ibarra osatzen duten herrien historia antzekoa da, XIX. mendera arte jaurerriak izan ziren, jaun batek gobernaturiko jabetzak. Horregatik, kontzeju gehienetan jauregi bat dago, kontzeju horren jabearen bizitokia. Ibarrari buruzko lehen dokumentu idatzia erreinuko kontuei buruzko 1280ko dokumentu bat da. Bertan ibarrak 15 liberako petxa ordaintzen zuela adierazten da. 1466an Juan II.a erregeak petxa gutxitu egin zuen.
XIII. mendean Larrekodorrea eta Iriberriko herrixkak hustu ziren, eta hamarkada batzuk geroago XV. mendearen hasieran Idoi izeneko gunea ere herri-hustu bihurtu zen. Haranak gogor jasan zituen XVI. mendearen amaieran Nafarroak bizi izandako krisialdi demografiakoa, eta biztanleriak %20 egin zuen behera. Ibarraren garapena, Iruñeatik hurbil zegoela eta, baldintzaturik egon zen beti, eta nekazaritza izan zen mende askotan zehar Arangurengo herritarren ogibidea. XIX. mendera arte, larre lur asko izan ziren herrian, eta horrela abelburuen kopurua ere nahiko handia zen.
XIX. mendeko erreforma administratiboaren ondoren, jaurerriak bertan behera geratu, eta jabetza udaletara igaro zen, eta ibarreko herri guztiak Udal Erregimen komunaren menpe geratu ziren. Errepiderik ez zegoen arren, herrian ekoitzitako produktuak erraz saltzen ziren Nafarroako hiriburuan, Irunberritik zetozen herri bideak erabilita. XIX. mendeko desamortizazioak eragin txikia izan zuen, eta oraindik ere ibarrak lur komun handiak dauzka (landu daitezkeen lurren %20).
Mutiloa eta Mutiloabitarte proiektuak
Egitasmoaren arabera, 1.600 etxebizitza berri eraikiko dira Mutiloagoitiko eta Mutiloabeitiko kontzejuak batzeko asmoarekin. Auzo berria dentsitate txikikoa izango da eta txaletak eta 2-3 solairuko etxebizitzak izango dira. Horrez gain, Arangurengo udalak, udaletxe berria eraikiko du bateraturiko gunearen udaletxe moduan erabiltzeko.
2008ko abenduan Nafarroako Gobernuak Arangurengo Mugartea gunean 1.000 etxebizitza gehiago eraikitzeko konbenioa sinatu zuen, auzune berri hau Mutiloagoiti eta Mendillorri bitartean kokatuko da. Lehen etxebizitzak 2012. urtean amaituko dira, eta eraikiko diren bizitokien %70 babes-ofizialekoak izango dira.
Ekonomia
Mende askotan zehar ekonomiaren ardatza nekazaritza izan ondoren, XX. mendearen amaieran aldaketa sakona bizi izan da ibarreko Mutiloabeitin eta Mutiloagoitin. Gaur egun, Iruñerriko gune metropolitarraren kanpoaldean ezarritako enpresak dira nagusi bertan, eta horrela zerbitzuek nekazaritza baino garrantzia handiagoa lortu dute.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 358 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %5,52 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).
Udaletxea
Antzina Zolina kontzejuan egon zen udaletxea. Gaur egungo eraikina, librea da, ez du inongo eraikin atxikirik inguruan, eta bi zatitan banaturik dago. Gaur egungo itxura 1964. urtean eginiko berreraikuntzaren ondorio da.
Udal hauteskundeak
2011n ere Herri Kandidatura (10 zinegotzi) izan zen nagusi. 2.558 botorekin Nafarroa osoan botorik gehien jaso zuen hautagai zerrenda independentea izan zen. Gehienetan gertatu den gisan, ezkerreko alderdiek, abertzaleek eta euskaltzaleek (Bildu, NaBai 2011, I-Ek) ez zuten zerrendarik aurkeztu Herri Kandidaturaren arrakasta ez oztopatzeko. Udalbatza UPNk (3) osatzen du, PPk eta PSNk ez baitzuten bat ere zinegotzirik lortu.
2015eko udal hauteskundeetan Herri Kandidatura berriro nagusitu zen, eta hamar zinegotzi eskuratu zituen. UPNk 2 eskuratu zituen eta Euskal Herria Bilduk bat.
Urfa
Urfa edo Şanlıurfa, (turkieraz ahoskatua, kurdueraz Riha, arabieraz الرها Ar-Ruhā, asirieraz ܐܘܪܗ Urhoy, armenieraz Ուռհա Or'ha), antzinean Edesa, Turkiako hego-ekialdeko hiria eta izen bereko herrialdeko (19.271 km2 eta 603.000 biztanle) hiriburua da. 276.528 biztanle ditu.
Aranguren
Alkateak
Hauek izan dira Arangurengo azken alkateak:
Garraioa
Udalerri honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 4 linea daude:
Urfa
Ekonomia
Nekazaritza-produktuen merkataritza eta industria (janari-industria, zurgintza) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Zura, tabakoa eta esnekiak esportatzen ditu.
Ondasun nabarmenak
Monumentu aipagarriak ditu: hiriaren gaineko muinoan zegoen gotorlekuaren hondakinak, hiri zaharreko harresiaren arrastoak, XVII. mendeko madrasah-a eta Abd ar-Rahman-en meskita.
Aranguren
Euskara
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Aranguren eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, gaztelania eta euskara, biak dira hizkuntza ofizialak. 2010eko otsailaren 18an hartu zuen erabakia Nafarroako Parlamentuak. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %6,23k zekien euskaraz hitz egiten.
2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Aranguren) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena. Baina, Nafarroako Parlamentuak 2010eko otsailean eremu mistoan sartzea onartu zuen.
Víctor Manuel Maúrtua
Víctor Manuel Maúrtua Uribe (Ica, 1865 - Ozeano Atlantikoa, 1937ko maiatzaren 26a) Peruko diplomazialaria eta internazionalista izan zen. Europako eta Ameriketako hainbat herrialdetako ministro ahalguztiduna izan zen. Unibertsitateko katedra ere izan zuen. Bere ekarpenik garrantzitsuenetako bat Peruk Boliviarekin duen mugako arazoari buruzko eskubideen inguruko aldarrikapen handia izan zen, Madrilen 1906-1907an argitaratua. Ogasun eta Merkataritza ministroa (1918) eta Icako diputatua ere izan zen (1915-1919).
Diabolo (edaria)
Diaboloa alkohol ik gabeko koktel bat da, limonada eta ziropa (granadina, menda, marrubia, etab.) nahastuz prestatzen dena, Frantzia n eta Ipar Euskal Herria n oso hedatua.
Jatorria
Diaboloa lehenago sortua izan arren, Frantzian 1920ko hamarkada n zabaldu zen. Orduko deskribapenaren arabera, edaria orduan "limonada eta likore tintura oso arina", "limonada eta grosella beltzaren likorea", edo "limonada eta ziropa" bezala deskribatzen zen. Zapore ohikoenak granadina, menda, limoi a edo grosella beltza dira,.
Itzulpena beste hizkuntzetara
Diabolo hitzak ez du baliokiderik italieraz, baina limonada ziroparekin (edo garagardo arekin, pika estiloan) nahastean "gassosa" bezala itzul daiteke. .
Ingelesez, berriz, mint and limonade edo lemon soda with mint syrup esan dakioke.
Aldaerak
Flandria ko diaboloa ginebra z, limonadaz eta batzuetan bioleta ziropaz osatutako koktel alkoholduna da.
Limonada barik gasdun ura erabiltzen denean, edaria ur marka eta ziropa adieraziz izendatzen da: Vichy fraise, Perrier citron...