cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esperanza Parada Pedrosa
Gizarte-testuingurua
María Rosón ikertzaileak, Género, menoria y cultura visual en el primer franquismo lanean, Esperanza Parada Pedrosaren figura erabiltzen du, frankismoaren garaian eta ondoren ikusezin bihurtu eta jenioa eta karrera profesionala garatzeko lekurik eta aukerarik izan ez zuten emakume artisten adibide gisa. Rosónek Parada aipatzen du, “oraindik ezezagunak diren eta Espainiako historia artistikoaren ‘fantasmatzat’ har daitezkeen beste artista batzuen ordezkari gisa”.
Bruz
Historia
Bigarren Mundu Gerraren barnean Rennes bonbakatzera zihoazen hegazkinek Bruz ere jo zuten eta kalte larriak eragin zizkioten 1944ko maiatzaren 8an. Gerraren ondoren hiriaren berreraikuntza hasi zen
Singapurko kale zirkuitua
Singapurko kale zirkuitua edota Marina Bay kale zirkuitua, Singapur hiri-estatuan dagoen motor lasterketa zirkuitu bat da. Bertan, 2008. urteaz geroztik, 1 Formulako Singapurreko Sari Nagusia burutzen da.
Curtis
Curtis Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Betanzos eskualdeko udalerria da.
Langogne
Langogne Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lozère departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Langogne udalerrian erroldatutako biztanleak 3.115 ziren. Familiak 1.359 ziren, horien artean 575 pertsona bakarrekoak ziren (222 bakarrik bizi ziren gizonak eta 353 bakarrik bizi ziren emakumeak), 355 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 319 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 110 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 2.111 etxebizitza zeuden, 1.403 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 410 bigarren erresidentzia ziren eta 298 hutsik zeuden. 1.253 etxeak ziren eta 848 apartamentuak ziren. 1.403 etxebizitza nagusietatik 791 bere jabearen bizilekua ziren, 561 alokairuan okupaturik zeuden eta 51 doan lagata zeuden; 46 etxek gela bat zuten, 149 etxek bi zituzten, 243 etxek hiru zituzten, 387 etxek lau zituzten eta 578 etxek bost zituzten. 814 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 668 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 446 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.844 ziren, horien artean 1.268 aktiboak ziren eta 576 inaktiboak ziren. 1.268 pertsona aktiboetatik 1.148 lanean zeuden (606 gizon eta 542 emakume) eta 121 langabezian zeuden (54 gizon eta 67 emakume). 576 pertsona inaktiboetatik 182 erretiraturik zeuden, 202 ikasten zeuden eta 192 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Langogne udalerrian 1.377 unitate fiskal zeuden, 2.833 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.955 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 260 komertzioetatik, 6 erauzte enpresak ziren, 11 janari enpresak ziren, 15 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 31 eraikuntza enpresak ziren, 78 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 29 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 10 finantziazio enpresak ziren, 19 higiezinen enpresak ziren, 15 zerbitzu enpresak ziren, 21 administrazio publikoko enpresak ziren eta 14 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 78 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 1 funeraria, 11 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 autoeskolak, 8 igeltseroak, 8 margolariak, 5 zurginak, 4 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 7 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 12 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 35 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 5 okindegiak, 4 harategiak, 2 liburu dendak, 8 arropa dendak, 2 zapata-dendak, 3 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Langogne udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.056 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, 2 osasun-zentro, 3 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Langogne udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 1hezkuntza orokorreko lizeoa eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 355 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 280 eta lizeo teknologikoetan 27.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Armando Manzanero
Armando Manzanero Canché (Merida, Mexiko, 1935eko abenduaren 7a - Mexiko Hiria, 2020ko abenduaren 28a) abeslari, musikagile eta aktore mexikarra izan zen.
Biografia
8 urterekin bere sorterriko Arte Ederretako eskolan musika ikasten hasi zen eta Mexiko Hiriaan bukatu zituen. 1950an bere lehenengo melodia konposatu zuen, Nunca en el mundo izenekoa. Ondorengo urtean piano-jole profesional bezala hasi zen eta sei urte geroago CBS Internacional diskoetxeko filialaren musika-zuzendari bezala lan egiten hasi zen. Pixkat geroago Pedro Vargas, Lucho Gatica eta Raphaelen piano-jolea bihurtu zen.
1962an Abestiaren Jaialdiko bosgarren postua lortu zuen Mexikon. 1965ean Abestiaren Jaialdia irabazi zuen Miamin Cuando estoy contigo abestiarekin. 1967an, RCA Victor diskoetxeko filialaren exekutibo batek animatuta, bere abestiekin konposatu zuen bere lehenengo diskoa grabatu zuen. 1970ean Somos novios abestia ingelesera itzulia izan zen. Estatu Batuetako gorte batek plagioaz akusatu zuen It's imposible abestiarengatik eta abesti horrekin irabazitako diru guztia itzuli behar izan zuen. 1978an Mallorcako Jaialdiko lehenengo postua lortu zuen Señor Amor abestiarekin. 1982an, Corazón amigo abestiari ohoreak egin zizkioten Yamaha Jaialdian. 1993an Billboard aldizkariak bikaintasunari saria eman zion bere jarduera artistikoagatik.
Frank Sinatra, Tony Bennett, Elvis Presley, Frank Pourcel, Paul Mauriat, Ray Conniff, Manoella Torres, Marco Antonio Muñiz, Edith Márquez, Raphael, Moncho, José José, El Tri, Andrea Bocelli, Andrés Calamaro, Christina Aguilera, Pasión Vega eta Luis Miguel artistek, besteak beste, bere abestietako batzuk abestu dituzte.
Armando Manzanerok 400 abesti baino gehiago konposatu zituen. Horietatik 50 baino gehiagok nazioartean ezagunak izan dira. Gainera hainbat irratsaio eta telesaiotan parte hartu zuen, 30 disko baino gehiago grabatu zituen eta hainbat filmei musika jarri zien.
Bere abestirik ospetsuenak hauek dira: Voy a apagar la luz, Contigo aprendí, Adoro, Esta tarde vi llover, Por debajo de la mesa, Somos novios eta Felicidad.
Ditypophis vivax
Ditypophis vivax Ditypophis generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Santiago Matamoros
Santiago Matamoros edo Donejakue mairu-hiltzailea da Donejakue apostoluaren ikonografia-irudikapen ezagun bati Espainian ematen zaion izena. Erdi Aroko mito batean deskribatzen den bezala irudikatzen da, borrokako zaldun gisa, zaldi zuri baten gainean, esku batean ezpata eta bestean kristautasunaren bandera bat, oinetan mairu edo musulmanak dituela zanpatuta, batzuen buruak moztuta irudi askotan.
Mitoaren jatorria
Kronika mitiko espainiarren arabera, mirariz parte hartu zuen santu apostoluak kristauen alde eta musulmanen aurka, 844. urteko Clavijoko guduan, non 5.000 lepo moztu omen zituen mairuen artean. Jean Mitchell-Lanham historialariak honela dio: "Gertaera hau legendan oinarritzen bada ere, ustezko batailak Espainiako identitate nazionalaren ikono ideologiko indartsuenetako bat eman du". 1978ra arte, Donejakue Espainiako santu nazionala izan da.
Sebastian z Felsztyna
Sebastian z Felsztyna (baita Sebastian de Felstin, Roxolanus z Felsztyna, Sebastian Herburt) ( c. 1480 – 1490? – 1543 ondoren) poloniar musikagilea eta musika-teorialaria izan zen, XVI. mendean.
Santiago Matamoros
Hungariar paralelismoa
Erdi Aroan, Hungarian, Donajakue bidearen ezagutza handia zen han, eta horrek mito paralelo batean eragina izan zezakeen XII. mendearen hasieran. Akademiko batzuek paralelismoak aurkitu dituzte Santiago Matamorosen alegiaren eta Hungariako San Ladislao I erregearen gurtzaren artean. Floris Holik-ek Santiagoren eta San Ladislaoren poemen arteko analogia harrigarria aurkitu zuen, eta gehitu zuen bigarren poemakoak apostoluaren omenez kantuak kontzienteki imitatzearen ondorio izan zitezkeela, eta horrek memorizazioa erraztu ziels erromesei. Sandwor Bálint-ek nabarmendu zuen, halaber, bi santuak infidelen aurka borrokatzen diren pertsonaiak direla, eta mundu kristaua defendatzen dutela batailan, paralelismoak indartuz.
Sebastian z Felsztyna
Biografia
Ziurrenik Felsztynen jaio zen, Poloniako Erresuma (gaur egun Skelivka, Ukraina). 1507an Krakóviako Unibertsitatean sartu zen, bere herrikide Mikołaj z Chrzanowa konpositorearen urte berean. Bertan musika eta teologia ikasi zituen, 1509an batxilergoa jasoz. Baliteke Heinrich Finck- ekin ikasi izana Krakóvian zegoela. Graduatu ondoren, Felsztynera itzuli zen eta bertan kapilau izan zen, eta geroago Sanokera joan zen, Polonia hego-ekialdean ere egon zen, non errektorea izan zen.
Santiago Matamoros
Ameriketara jauzia
Amerikako espainiar konkistatzaileek Santiago Matamoros hartu zuten babesletzat, eta indigen amerindiar paganoek mairu musulmanen lekua hartu zuten fedearen etsai menderagarri gisa. Horregatik, Hispanoamerikaren kolonizazioan asko izan ziren santu patroi gisa harekin fundatutako hiriak, batez ere Mexikon eta Ertamerikan.
Sebastian z Felsztyna
Musika-lanak eta idazlan teorikoak
Bere musika lanetatik hiru motete baino ez dira irauten. Lau ahotsetarako dira, eta nota luzeetan tenore arrunta erabiltzen dute –argitaratze garaian, 1522ko praktika arkaikoa–, beste ahotsek batzuetan imitazioan, kontrapuntu askean edo testura homofonikoagoetan dihardute. Hirurak Wawel-eko katedralean gordeta daude eskuizkribuan. Estilo arkaikoa izan arren, eskola franko-flandriarraren eragina erakusten dute, eta lau ahotsetako polifoniaren adibide arraroa dira Polonian. Izan ere, Reese-k aitortzen du Felstinek eragin franko-burgundiarrak bereganatu zituela.
Santiago Matamoros
Berrikuspen modernoa
2004ko martxoaren 11n Madrilen gertatutako atentatuen ondoren, Santiago Matamorosek Santiagoko katedralean zuen estatua kentzeko asmoa aipatu zen, musulmanekin harmonia eta ulermena bilatzeko eta mundu arabiar-musulmanaren haserrea saihesteko. Baina asmo hark ez zuen aurrera egin sasoi hartan, baina 2021ean irudi ordezkapen bat izan zen, Matamoros haren ordez, Donejakue erromes baten irudia jarri zutelarik.
Euskal Herrian
Euskal Herrian ere Donejakueren izena duten eliza askotan ohikoak dira Santiago Matamorosen irudikapenak, eta baita izen hori gabeko elizetan ere, bereziki Gaztelako erresumara lotuago egondako Bizkaia, Araba eta Gipuzkoan. Bereziki aipagarria da Ermuko elizako erretaula nagusiko eskultura zentrala (Andres Orbe ermuar apezpikuaren enkarguz egindako lan barroko nabarmena ), edo Ordiziako elizan aurki daitekeen erliebe bat.
Sebastian z Felsztyna
Musika-lanak eta idazlan teorikoak
Sebastianek bere himnoen bilduma bat argitaratu zuen 1522an Krakovian, Aliquot hymni ecclesiastici, baina ez da kopiarik iraun.
Sebastianen tratatu teorikoek notazioa eta kantuaren gaiak biltzen dituzte. Bere ezagunena 1519ko Opusculum musices izan zen, bi aldiz berrargitaratu zena, eta ziurrenik abeslarientzako irakaskuntza tresna gisa pentsatua izan zen.
Moteteak
Hiru motete horiek, Reeseren arabera (1959, 747. or.) denek dituzte melodia gregorianoak tenorean nota osoetan.
1309 Hyperborea
1309 Hyperborea asteroide gerrikoaan aurkitutako 1309. asteroidearen izena da. 1931ko urriak 11n aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1931 TO zen. Bere izena greziar mitologiako toki bat den Hiperboreagatik jasotzen du.
Trevemper
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Zinemaren historia
Zinemaren historiak XIX. mendearen azken urteetan sortu zen arte mota horren bilakaeraren berri ematen du, filmen ekoizpenean gauzatua. Hasiera batean dibertimendu soila izan zena, XX. eta XXI. mendeetan gizakiak komunikatzeko eta aisialdirako baliabide bihurtu du, industria ondo garatua izateaz bestera.
Aitzindariak
Antemio Trallesekoak VI. mendean kamera ilun moduko bat erabili bide zuen. Gerora Alhazen fisikari arabiarrak, 1021ean, halako kameren aipua eta deskribapena egin zuen optikari buruzko liburu batean. Eta Giambattista della Porta zientzialariak hainbat saio egin zituen tresna hobetze aldera XVII. mendearen hasieran.
Simon von Stampfer asmatzaile austriarrari zor zaio Stroboscope deituriko aparailua, Joseph Antoine Ferdinand Plateau belgiarrari Phenakistoscopea eta William Horner britaniarrari Zoetrope hura. Hirurak irudiak mugimenduan aurkezteko gailuak ziren, 1830 inguruan diseinaturikoak.
1877an Eadweard Muybridgek 24 kamera baliatu zituen zaldi bat trostan filmatzeko (Sallie Gardner at a Gallop). Palo Altoko (Kalifornia) etxalde batean eginiko saio honek helburu bitxia zuen: agerian lagatzea une batean zaldiaren lau hankek zorua ukitzen ez zutela. 1888an Louis Le Princek Roundhay garden Scene delakoa filmatu zuen, bi segundo zirauena, eta zeluloidean egin eta gorde den zaharrena.
1889an William Friese-Greenek chronophotographic izeneko kamera patentatu zuen. Segundoko hamar argazki egin ei zitzakeen eta ertzetan zulaturiko zeluloidea zerabilen. Garai hartako zientziazko prentsak asmakizunaren berri jaso zuen, eta asmatzaileak berak hartu-emana izan zuen Thomas Edisonekin, zeina sasoi horretan bertan antzeko gailu bat sortu nahian zebilen: Kinetoscope izenekoa. Friese-Greene bere asmakizuna jendaurrean probatzen saiatu zen, arrakastarik izan gabe baina.
W. K. L. Dicksonek sortu zuen, Edisonen gidaritzapean, egokiro-edo lan egiten zuen aurreneko kamera: kinetoskopea. 1891n patentatua, 1893an eskaini zituen lehenengo emaitza onak, eta beroiek ikusi ahal izateko pertsona bakar batek erabili ahal zuen tramankulua behar zen, kinetoscopea. Ez zuen bere horretan arrakasta handirik izan. Charles Francis Jenkins asmalariak sortu zuen Phantoscope zeritzon proiektagailua, jendaurrean erabiltzekoa eta ikusle askoren esku uzten zuena lan zinematografikoaren emankizuna; 1894an egin bide zuen lehen proiekzioa. Hurrengo urtean, 1895ean, Lumière anaien proiektagailuaren berri izan genuen: 1895eko abenduan Parisen jendaurreko lehenengo emanaldiak eskaini zituzten eurek landutako zinematografoa erabiliz. Berehala Edisonek ere proiektagailua atondu zuen. Hasierako urte horietan gailu hauen abiadura eta erabilitako pelikulen neurria hainbat motatakoak ziren, baina gutxira Edisonen estandarra nagusitu zen, hau da, 35 mmko filma, eta abiadura Lumière anaiek proposatutakoa, 16 fotograma segundoko.
Sasoi honetako filmek askoz jota minutu beteko iraupena zuten, eszena erraza zuten gaitzat, eta eguneroko bizimoduaz ziharduten. Ez dago teknika sortzaile batez hitz egiterik; hemendik gutxira gauzak zeharo aldatuko dira.
Aro mutua
1923ra arte ezinezko bihurtuko da soinuak eta irudiak bat egitea filmen gauzatzean, eta urte horretara bitarteko sasoiari 'zinemaren aro mutua' deritzo. Filmak mutuak ziren; hala ere, emankizunetan hainbat teknika erabiliko dira narrazioak girotzeko: zuzeneko musika emanaldiak, aldi bereko hizlarien azalpenak, eta bai soinudun efektu berezien ekoizpena ere. Kantu ilustratuena bestelako sortze lana izan zen, etorkizuneko bideoklipen aurretikoa izan daitekeena. Halakoetan zuzenean abestutako kantuetarako propio sortutako irudi-muntaiak atontzen ziren, eta 1894tik aurrera ohikoak izan ziren vaudevilletan eta geroxeago zinema- aretoetan ere bai, ikuslegoaren oso gustukoak bilakatu ziren eta.
Zinemaren historia 1895etik 1906ra bitartean
Zinemaren aurreneko urte hauetako bilakaera izugarria izango da: teknika berri baten saio esperimentala izatetik, gero eta esparru handiagotan eragingo duen industria bihurtzeraino. Pertsona batek egindako plano bakarreko minutu bateko film laburretatik, planifikazio zehatza eta kateatua behar duten ekoizpenetara igaroko gara: dagoeneko zazpi-zortzi minutuko filmak dira, zenbait planok osatuak. Edisonek abian jarria zuen bere konpainia eta filmak jendaurrean eskaintzeko saioak eginak jada. Ahaleginak egin zituen soinudun filmak sortzeko, baina ezin izan zuen lortu kalitate nahikorik eskaintzen zuen gailurik, eta dirua biltze aldera proiektore bat diseinatu zuen, aretoetan filmak eskaintzeko modukoa: Phantoscope zuen izena, gerora Vitascope deiturikoa.
Xapur I.a
Xapur I.a (Gor?, Persia, 215 aldean - Bixapur, Persia, 272 aldean) Sasandar Inperioko xahanxah izan zen 241-270/72 urteetan.
Žarnovica
Žarnovica Eslovakiako udalerri bat da, Žarnovicako barrutian kokatuta. 31,00 km²ko azalera du eta 6360 biztanle 2017ko datuen arabera.
Artikulu (gramatika)
Artikulua, hainbat hizkuntzatan, aurretik edo atzetik izena mugatzen duen hitza edo atzizkia da. Morfologikoki, artikuluak determinatzaile mota bat dira. Gramatika sortzailean, oro har, sintagma determinatzailearen nukleo sintaktikoa dela kontsideratzen da.
Žarnovica
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1332. urtekoa da.
Zinemaren historia
Zinemaren historia 1895etik 1906ra bitartean
Sasoi honetan ekoizle eta ekoiztetxe hasi-berri nahiko ziren Ameriketako Estua Batuetan. Horietako bat, esaterako, American Vitagraph zen, Brooklynen bertan estudioak eraiki zituena. Hasierako urte hauetan, bestetik, asko izan ziren epaiketara jo zutenak, asmakizunen patenteak nori zegozkion argitu nahian.
Xapur I.a
Biografia
Antiokia, Tarso eta Kapadoziako Zesareako hiriak eraso eta hustu zituen, eta erromatar presoez baliatu zen Behe Mesopotamian zubiak eta urtegiak eraikitzeko. Uko egin zion Siria eta Asia Txikia konkistatzeari, baina Eufrates ibaia berriro ere gainditu zuen eta Odenatek, Palmirako printzeak, garaitu zuen. Yundisapur hiria sortu zuen Susa hiritik hurbil eta Taq-e Kesra jauregi zoragarria eraikiarazi zuen Ktesifonen.
Zinemaren historia
Zinemaren historia 1895etik 1906ra bitartean
Frantzian Lumière anaien konpainiak mundu zabalera bidali zituen argazkilari asko eta asko, filmak sortzeko. Frantziara bueltan, Lyoneko enpresaren lantegi nagusian, filmatutakoak behin prozesatutakoan, salgai jartzen zituzten. Ehundaka zenbatu ahal ziren 1901. urterako edozein gairi buruz sortutako filmak.
XIX. mendeko amaiera hartan Georges Méliès zen fikzio arloko ekoizle nagusiena, zinemaren baliabide teknikoekin esperimentuak egiten hasi zen lehenengoetakoa, kontatu nahi zituen istorioen mesedetan, betiere publikoaren onespenarekin, horren adibide nabarmenena 1902ko Le Voyage dans la Lune ("Ilargirako Bidaia") filma. Urte hauetan ere eman zituen aurreneko urratsak Charles Pathék, eta 1905ean berorren konpainia, Société Pathé Frères, munduko inportanteenetakoa zen.
Hasieran filmak berariaz antolatutako saioetan eskaintzen ziren, jendeak asmakizunaren berri izan zezan. Baina gutxira gizarteratzea bestela antolatu zen, hau da, etekinak lortzeko asmotan bideratutako komertzializazioa etorri zen. Barietateak emankizun zituzten antzokien programazioan tartekatu zituzten, edo ibiltari zebiltzan komedianteen esku eskaini ziren filmak. 1905ean zabaldu zuten Pittsburghen filmak besterik ez zuen ematen aretoa, The Nickelodeon izenekoa. Ordurako bazegoen ordu laurdeneko saioak emateko modua, astero-astero berriztatua izan zitekeen programazioa. Handik lasterrera halako establezimenduak leku askotan zabalduko ziren, eta Ameriketan aurreneko haren izena generikotzat jaso zuten, nickelodeon.
Arte baten sorrera
1908tik aurrera aldaketa handiak izan ziren zinemaren industrian. Hobekuntza teknikoek proiekzioetako distira eragozgarri hura kentzea ekarri zuen, eta emanaldiak eten beharra ere desagertu zen. Filmen luzera ere gehitu egin zen, eta film luzearen eta film laburraren arteko bereizketa egin zen. Kanpoaldean grabatzen zen, edo estudioetan bestela, baina kanpoko argia baliaturik. Aldi berean gero eta gehiago erabiltzen zuten argi artifiziala ere.
Garai hartan bertan bai Frantzian eta bai Estatu Batuetan nagusitu ziren kutsu errealistako eta abenturetako atalez ataleko filmek arrakasta handia izan zuten mundu osoan, eta zinemako aurreneko mitoen oinarriak jarri zituzten. Danimarkan, Suedian eta Alemanian ere indar handia ari zen zinema hartzen. Italian historian oinarrituko filmak boladan egon ziren, eta Cabiria (1913, Giovanni Pastrone) izan zen horien artean adierazgarriena: aurkikuntza eta berrikuntza handiak egin baitzituen, batez ere Segundo de Chomón argazki arduradunak asmatuak.
Escudier Orratza
Daviu Orratzaren alboan dago.
Zinemaren historia
Arte baten sorrera
Lehen Mundu Gerrak geldialdia ekarri zion Europako zinemari. Estatu Batuetan produktore talde batek aurka egin zion Edisonen monopolioari, filmak egiten hasi ziren haren baimenik gabe, eta auzitara ere eraman zuten. Trusten gerra esan zitzaion haren ondorioz, produktore askok Kaliforniara jo zuen, besteak beste kanpoaldean filmatzeko eguraldi egokia zutelako. Honela sortu zen Hollywood. Han hartu zuen beraz egoitza Estatu Batuetako zinema-industriak, orduan sortu ziren produkzio etxe handiak (Warner Bros., Fox, Goldwin, Universal, Paramount) eta sortu zen baita ere star-system edo "izar sistema" delakoa. Sistema hori erabakigarria izan zen Estatu Batuetako zineman, produkzio eta merkaturatze sistema osoa horren arabera antolatu baitzen; lehenengo planoaren erabilerak aktoreen aurpegia ezagutarazten zuen, eta hartara arketipo eta egoera jakin batzuk nagusitu ziren, izar horiek beren irizpide eta baldintzak ezarri baitzizkieten produktoreei. Mary Pickford, Edna Purviance, Tom Mix, Douglas Fairbanks, Rodolfo Valentino dira aldi hartako izar ezagunetako batzuk.
Zinema komikoa Frantzian sortu zen, eta Max Linder izan zuen eragile nagusia. Orobat da aipagarria Andre Deed (Cretinetti).
Estatu Batuetan Mack Sennetek komedia egiteko modu berri bat asmatu zuen, umore basa eta bizia, eta pertsonaien tipologia bat finkatu zuen. Haren inguruan humoregile mordo ospe handikoak bildu zituen, gerora batzuk bide hartan gailendu zirenak: Roscoe Arbuckle, Fatty; Ben Turpin; Buster Keaton; Harold Lloyd; Harry Langelon; Gloria Swanson; W. C. Fields, eta abar. Horien guztien artean Charles Chaplin da inondik ere ezagunena, Charlot arlote ibiltari erromantikoaren pertsonaiaren bidez. Gizartearen satira eta ikuspegi sentimentala lotu zituen Charlotek; The Inmigrant (1917), Shoulder Arms (1918) eta The Kid (1921) ditu garai hartako film bikainenak.
Europa: espresionismo alemana, sobietar errealismoa, frantses abangoardia
Lehen Mundu Gerra bukatu ondoren, Europako zinema berriz hasi zen bizitasuna hartzen. Frantzian abangoardiako zinema izan zen aitzindaria garai haietan. Zinemari arte irizten zioten filmegile haiek Germaine Delluc izan zuten gidari ; haiekin batera sortu zen zinemari buruzko saiakera ere. Germaine Dulac, Abel Gance, Jean Epstein dira higikunde hartako filmegile batzuk.
Alemanian ere zinemagintzak kutsu abangoardiazale handia izan zuen, baina oinarri industriala Frantziakoa baino sendoagoa zuen. Industria kimikoak eta bankuek, gobernuaren babespean, Universum Film Aktiengesellschaft (U.F.A.) produkzio etxe indartsua sortu zuten 1917an. Testuinguru hartan sortu zen zinema espresionista: errealitatea oso modu adierazkorrean itxuraldatzen zuen irudietan, dekoratuak, makillaje bihurrituz, eta giro kezkagarrien eta film beldurgarrien bidez. Robert Wieneren Das Cabinet des Dr. Caligari (1919) izan zen aurreneko film espresionista. Haren atzetik etorri ziren: Der Golem (1920, Paul Wegener), Der müde Tod (1921, Fritz Lang), Nosferatu, eine Symphonie des Grauens (1922, F.W. Murnau)... Aldi hartakoa da baita ere Kanuiterspielfilm higikundea, zinema naturalista eta norberaren baitarako joeraduna, pertsonaien psikologia sakontzen zuena. Zinema alemanean hiru filmegile gailendu ziren beste guztien gainetik : F. W. Murnau - Der letzte Mann (1924), Faust (1920-, G. W. Pabst -Die freudlose Gasse (1925)-, eta Fritz Lang - Dr. Mabuse Der Spieler (1922), Metropolis (1926) eta Die Nibelungen. (1923), ariar arrazaren goraipamena, bere emazte Thea von Harbourekin batera egina ; naziek beretzat lan egitea proposatu ziotelarik, Fritz Langek Estatu Batuetara ihes egin zuen.
1924an zinema alemanak krisi handi bat izan zuen eta hango aktore eta zuzendari bikain asko Hollywoodera joan ziren lanera : Erail Jannings, Pola Negri, Ernst Lubitsch, Carl Mayer, F. W. Murnau...
Sobietar Batasunean boltxebikeen iraultzak bultzada handia eman zion zinemari; 1919an zinemaren industria nazionalizatu zuten, eta 1922an honela zioen Leninek : "arte guztien artean, zinema da guretzat garrantzitsuena". Baliabide gutxi zegoen arren, berehala sortu zen filmegile berrizale andana bat. Dziga Vertovek Kino-Glaz zeritzan teoria sortu zuen: fikzio kutsua zuen oro baztertzen zuen, eta dokumentala besterik ez zuen aintzat hartzen, muntaketaren bidez tankeratzeko eta Filmari esanahi jakin bat emateko. Teoria horrek eragin handia izan zuen gerora ere. Muntaketa izan zuen beraz ardatz zinema politiko, epiko, eta askotan liriko hark. Pudovkinek muntaketa analitikoa erabili zuen Griffithen antzera Мать, Mat (1926)-; Einsensteinek, berriz, kontraste biziak sortzeko erabili zuen muntaketa ; Bronenosets Potyomkin (1925) filma iraultzaren epopeia da, eta zinemaren historiako maisulanik bikain eta eragin handieneko bat dela esan izan da.
Zinema sobietarrak eragin handia izan zuen Frantzian 1924tik 1930era ugaritu ziren higikunde abangoardiazaleen artean.
Batetik, zinema abstraktua zegoen, forma hutsezkoa, erritmoan oinarritua ; Viking Eggeling, Hans Richter, Walter Ruttmann eta Fernand Leger izan ziren zinema mota horren eragileak. Surrealismoak eragin handiagoa izan zuen, amets giroko film esperimentalen bidez : La Coquille et le clergyman (Germaine Dulac, 1926), L' Etoile de mer (Man Ray, 1928), eta, batez ere, Luis Buñuel espainiarraren lanak.
Estatu Batuak
Merkatuaren aldetik herrialde hura zen jaun eta jabe munduan: izarren sistemak arrakasta handia zuen, indar handiko mitoak zituen sortuak, baita kontatzeko modu soil baina zuzenak ere. 1920ko hamarkadan, AEBtan bere historian inoiz egindako film kopururik handiena lortu zuten, urtero 800 film luze ginez,, hau da, munduko %82a orduan. Arrakasta hark hainbat ardatz izan zuen: Cecil B. DeMillek gorpuzten zuen zinema ikusgarri handizalea The Ten Commandments, 1923) ; zinema komikoa -Charles Chaplin (The Gold Rush, 1925, The Circus (1928) eta Buster Keaton (The General, 1926); marrazki bizidunak: Felix The Cat (1928), Popeye, Betty Boop, Walt Disneyren filmak... ; garai hartan hasi ziren baita ere filmegintzan gerora ospe handia izango zuten filmegile batzuk : King Vidor, John Ford, Howard Hawks; eragin berezia izan zuten aldi hartako Estatu Batuetako zinemagintzan Europatik etorritako filmegileek, alemanek eta suediarrek batez ere; Sjöström suediarra (The Wind, 1928), Greta Garbo suediar aktore mito bihurtua, Ernst Lubitsch komediaren maisua, Murnau arestian aipatua (Tabu, 1928), Josef von Sternberg (Underworld, 1927), eta, batez ere, Erich von Stroheim aktore eta filmegile austriarra, gizarte burgesaren kritikatzaile amorratua (Greed, 1923).
Zinema ahostuna (1929-1939)
The Jazz Singer ("Jazz abelsaria", 1927, Aland Crosland) film musikalak izan zuen arrakasta handiak bidea ireki zion zinema ahostunari. Lehenengo film horrek film musikal ugari ekarri zituen atzetik; aldi berean kamerak muga handiak izan zituen mugitzeko, blindaje astunak baitzituen zaratarik ez ateratzeko.
Garai mutuko filmegile askok kaltegarri iritzi zioten hitzari, antzerki filmatu bihurtzen zuelakoan zinema, eta muntaketaren sormenezko zeregina gutxiesten zuelakoan.
Baina ikusleek oso harrena ona egin zioten zinema berri hari, eta hark sortutako opereta eta musikalei. Hizkuntza eragozpen izan zuen hasieran zinema ahostunak, baina arazo hori hainbat hizkuntzatan eginiko bertsioekin eta bikoizketaren eta azpitituluen bidez konpondu zen. Zinema bostuna sortzearekin musika, zaratak eta isiltasuna bera baliabide adierazgarri bihurtu ziren, hizketarekin batera.
Estatu Batuetako zinemak arrakasta handiko bi genero sortu zituen garai hartan : gangsterren filmak -Scarface (Howard Hawks, 1931), Little Caesar (Mervyn Le Roy, 1930)-, eta komedia -Ernst Lubitsch, Frank Capra-. Geroxeago, Rooseveltek bultzatutako New Deal politikaren eraginez, eta Hays autozentsurako kodea indarrean jarri izanagatik, gizarte gaien kritikazko film bikainak egin ziren : Modern Times (Charles Chaplin, 1936), Fury (Fritz Lang, 1936), Dead End (William Wyler, 1937), Our Daily Bread (King Vidor, 1935).
Hamarraldi hartan gailendu ziren, besteak beste, Frank Capra, King Vidor, Howard Hawks, John Ford eta William Wyler. John Fordek arrakasta handia izan zuen The Informer (1935) filmarekin, eta Stagecoach filmarekin bide berriak urratu zituen western generoan, genero horretan maisu izan zelarik. William Wylerrek eremu sakoneraren teknika eta plano-sekuentziarena landu zituen, eta erabat alboratu zuen zinema mutuaren teknika : Jezebel (1938), Wuthering Heights (1939), The Little Foxes (1941).
Europa
Alemanian U.F.A. produkzio etxe indartsuaren babespean egin zituen zinema ahostunak lehen urratsak, etxe horrek bere sistema berezia sortu baitzuen zinema ahostuna filmatzeko. Josef von Sternbergen Der blaue Engel (1930) filmak arrakasta handia izan zuen mundu osoan. G. W. Pabstek Westfront 1918 (1930) film antimilitarista egin zuen, eta Fritz Langek gaizkileen giroa erabili zuen gizarte eta politika gaiak lantzeko : M (1931), Das Testament des Dr. Mabuse (1932). Aitzitik, Arnold Fanck doktoreak mendiko zinema heroikoa landu zuen, nazien zinema epikoaren aitzindari, Stürme über dem Mont Blanc (1930), eta Leni Riefenstahl argazkilariak bi film bikain egin zituen nazien pentsamoldea bete-betean oinarri harturik : Triumph des Willens (1935), Olympia 2. Teil — Fest der Schönheit (1937).
Naziek aginpidea hartu zutenean filmegile bikain askok Alemaniatik alde egin zuen : Fritz Lang, Max Ophüls, Robert Wiene, Paul Czinner eta William Dieterle.
Frantzian ez zen hots sistema berezirik sortu, eta beraz frantses zinema alderdi horretatik Estatu Batuen eta Alemaniaren mende egon zen. Mendetasunezko egoera hartan bi filmegile gailendu zuren Frantzian 1930 urte inguruan : Jean Vigo abangoardiazale, sailkaezina eta inkonformista, bi film luze guztiz ere berezi eta bikain egin zituena -Zéro de conduite (1933) eta L'Atalante (1934)- ; eta René Clair -À nous la liberté (1932), Le dernier milliardaire (1934)-. Naturalismoa izan zen ordea Bigarren Mundu gerra aurretik Frantzian sortu zen higikunderik bereziena, herri xehearen historiak kontatzen zituena ; Marcel Carné, Jacques Feyder eta Julien Duvivier izan ziren higikunde horretako filmegile nagusiak, eta Jean Gabin haien film askotako protagonista: Le Grand Jeu (Feyder, 1934), Le Quai des brumes (Carné, 1938), Pépé le Moko (Duvivier, 1936). Naturalismoaren ildo horretan, baina politikaren aldetik konpromiso handiagoko errealismoz Jean Renoir zinemagile handia nabarmendu zen : Toni (1935), Les Bas-fonds (1936), La Grande Illusion (1937), La Règle du jeu (1939).
Bigarren Mundu Gerra (1939-1945)
Oro har, gerrak etena ekarri zuen zineenaren produkziora, baliabide guztiak gerrara bideratu baitziren. Estatu Batuetan filmegintzak bi alderdi izan zituen, batetik propaganda hutsezko filmak eta gerra gai harturlli eginak, eta, bestetik, gerrak zuzenean baldintzatu ez zituen filmak. Filmegile bikain askok lan egin zuen Estatu Batuetako gudarostearentzat, besteak beste Why We Fight dokumental sailean (Frank Capra, John Ford, William Wyler, John Huston). Gerran oinarritutako fikziozko filmen artean aipagarriak dira : The Great Dictator - (Charles Chaplin, 1940), Mrs. Miniver (William Wyler, 1942), Air Force (Howard Hawks, 1943), Casablanca (Michael Curtiz, 1943), Objective, Burma! (Raoul Walsh, 1945); Ernst Lubitschek nazien aurkako satira paregabe bat egin zuen 1942an : To Be or Not to Be.
Bestalde, gerra garaian garrantzi eta eragin handiko filmegile batzuek film bikainak egin zituzten. John Fordek gizarte arazoei buruzko bi maisulan egin zituen : The Grapes of Wrath (1940) eta How Green Was My Valley (1941). Orson Wellesen Citizen Kane ( 1941) filmak zeharo irauli zuen zinema : oso hurbileko kamera objektiboak erabiliz, kamera angelu bitxien bidez, planosekuentziaren erabilera berrizaleaz, kameraren mugimendu eta argiaren erabilera bereziaz, berrikuntza tekniko guztiak bildu zituen film horretan eta hurrengoan (The Magnificent Ambersons, 1942), bide berriak urratu zituen eta zinema egiteko era aldatu zuen. Garai honetakoa da orobat aurreko hamarraldian sortua zen genero beltzari bultzada handia eman zion film bikain bat, John Hustonen The Maltese Falcon (1941), Dashiell Hammett idazlearen eleberrian oinarritua. Alfred Hitchcock, ingeles filmegile Estatu Batuetan bizileku hartua ere, orduan hasi zen ospea hartzen bere film batzuei esker : Shadow of a Doubt (1942), Spellbound (1945).
Ingalaterran indar handia hartu zuen dokumentalak, gerra egoera haren ispilu izan baitzen. Dokumentalerako joera horrek eragina izan zuen gerrako fikziozko filmetan ere : In Which We Serve (Noël Coward, 1942). Bestelako filmerik ere egin zen urte haietan Ingalaterran, The Thief of Bagdad (Michael Powell, 1940), Brief Encounter - (David Lean, 1945).
Frantzian oso bestelako egoera zegoen, alemanek beretua baitzeukaten. Filmek ez zuten gerraren inongo aipamenik egiten.
Testuinguru horretan, aipagarriak dira Marcel Carnék eginiko Les Enfants du Paradis (1945), Jacques Prevertek idatzia ; Henri-Georges Clouzoten L'Assassin habite au 21 (1942) eta Le Corbeau (1943) polizia filmak; eta Jacques Beckeren Dernier Atout (1942). Aipagarria da baita ere Danimarkan, nazien mendean, Carl Theodor Dreyerek inkisizioari buruz egin zuen filma : Vredens Dag (1940).
Gerraondoa (1945-1960)
Bigarren Mundu gerraren bukaerak aldaketa handiak ekarri zituen zinemara. Teknikaren aldetik, kolorezko filma eta pantaila handia nagusituz joan ziren pixkanaka-pixkanaka.
Zinemaren produkzioak indar handia hartu zuen Asian (Japonia, India, Hong Kong), eta Latin Amerikan (Mexiko, Brasil, Argentina), eta ez bakarrik ordu arte bezala Estatu Batuetan eta Europan. Finantzen aldetik, nazioarteko koprodukzioen sistema jani zen abian. Orduan sortu ziren baita ere zinemaldiak, filmen erak ustoki eta azoka gisa (Cannes, Venezia, Berlin), eta era hartara ezagutu ziren ordu arte zinemagintzan indar handirik izan ez zuten herrialdeetako filmak.
Estatu Batuak
Estatu Batuetan zinemak gorabehera handiak izan zituen gerraondoan. Alde batetik, justizia sailak Hollywoodeko produkzio etxe handien jarduera monopolisten aurka egin zuen, eta filmen produkzioa eta filmen emanaldia bereiziarazi zien. Bestalde, McCarthy senatariak komunismoaren aurkako ekinaldi bat egin zuen haren ustez Estatu Batuen aurkako jarduerak eta pertsonak zirenak zinematik uxatzeko. Ekinaldi horren ondorioz filmegile, aktore, eta idazle asko komunistatzat salatu zituzten eta ez zieten industria hartan lan egiten utzi.
Zerrenda beltzek eragin handia izan zuten, eta izu handia eragin zuten lanbide hartan ziharduten artista askorengan. Aipagarria da Elia Kazanen kasua, alderdi komunistako bere kideak salatu baitzituen, eta salatariaren eredu gisa geratu baitzen. Bestalde, telebistaren konkurrentziak eragin handia izan zuen zinemaren produkzioan. Baina hala eta guztiz ere Estatu Batuetako zinemak gailen jarraitzen zuen mundu osoan, bere banaketa sare indartsuari esker batez ere.
Hamarraldi horretan zinema beltzak indar handia izan zuen; indarkeriaren eta erotismoaren bidez gizarte ustel baten irudia ematen zuen, Estatu Batuetako garai hartako gizartearen ispilu, eta nobela beltzeko idazle nagusiak egokituz: Gilda (Charles Vidor, 1946), The Lady from Shanghai (Orson Welles, 1947), Crossfire (Edward Dmytryk, 1947), The Asphalt Jungle (John Huston, 1950).
Aipagarriak dira garai hartako filmegile hauen lanak : John Huston -The Treasure of the Sierra Madre (1947), Key Largo (1948) ; The African Queen (1952)- ; Elia Kazan - A Streetcar Named Desire ( 1951), Viva Zapata! (1952), On the Waterfront(1954)- ; Billy Wilder- The Lost Weekend ( 1945), A Foreign Affair (1948), Sunset Boulevard (1950)- ; Fred Zinnemann -High Noon (1952), From Here to Eternity (1953)-; Nicholas Ray (Johnny Guitar, 1953) ; Alfred Hitchcock (Strangers on a Train, 1951). Komedia musikala berritu egin zen 1951z geroztik, batez ere bi filmen eraginez : An American in Paris (Vincent Minnelli, 1951) eta Singin' in the Rain (Stanley Donen, Gene Kelly, 1952).
Joera errealista eta gizartearekiko kritiko horren aurrean, superprodukzio sasihistorikoek indar handia izan zuten: Quo Vadis (Mervyn Le Roy, 1950), The Ten Comandments (Cecil B. De Mille, 1956), Ben Hur (William Wyler, 1959). Westernak indarrean jarraitu zuen oraindik bolada batean, batez ere John Forden maisulanei esker : My Darling Clementine (1946), Fort Apache ( 1947), The man Who Shot Liberly Valance (1961).
1950 inguru hartan sortu zen zientzia fikziozko generoa, gizarte nahasmenen eta aurreramendu teknologikoen arriskuaz aurreramendu zuena : The Day the Earth Stood Still (Robert Wise, 1951), The Incredible Shrinking Maiz (Jack Arnold, 1957).
Neoerrealismoa
Italian sortutako neoerrealismoa izan zen gerraondoko higikunde aipagarrienetako bat. Egiantzekotasuna harturik helburu, eta errusiar zinemaren eta britainiar dokumentalismoaren eraginez, higikunde horrek gizarte kezkak adierazten zituen, herri xehearen historiak kontaturik ; horretarako agertoki naturalak baliatu zituen, eta uko egin zien aktore profesional, dekoratu, makillaje eta gainerakoei. Aurreneko filma Roma, città aperta izan zen (Rossellini, 1945) ; erresistentziari buruzko drama zen, eta eragin handia izan zuen mundu osoan. Haren ondoren egin zituen Paisà (1946), Germania anno zero (1948), Stromboli, terra di Dio (1950), Viaggio in Italia (1953). Rossellinirekin batera, Vittorio de Sica -Ladri di biciclette (1948), Miracolo a Milano (1951)- eta Luchino Visconti -La terra trema ( 1948), Senso (1954)- izan ziren neoerrealismoaren adierazle nagusiak. Alberto Lattuada, Pietro Gerroi, Luigi Zampa eta Giuseppe de Santis filmegileek neoerrealismoaren beste alderdi batzuk landu zituzten. Guztiz berezia izan zen Federico Fellinik La strada (1954) filmean egin zuen ekarria. Neoerrealismoaren ondoren italiar erako komedia etorri zen; Luigi Comenciniren Pane, amore e fantasia (1953) filmak eman zion hasiera, eta ikusleen harrera ezin hobea izan zuen zinema joera hark star-system bat finkatu zuen aldi berean Italian.
Nouvelle Vague eta Free Cinema
Frantzian gerrak, eten handia ekarri bazuen zinemara, ez zuen isla handirik izan filmetan. Film gehienak gerra aurreko zinegile berberak eginak izan ziren, kalitate handiko filmak ziren oro har, baina ez zuten berrikuntza handirik ekarri harik eta Nouvelle Vague higikundea sortu zen arte.
Filmegile horien artean aipagarriak dira : René Clément (Les Maudits, 1947 ; Jeux interdits, 1952) ; René Clair (Le silence est d'or, 1947 ; Porte des Lilas, 1957) ; Jean Renoir (Le Fleuve, 1951 ; Le Carrosse d'or; 1952 ; French Cancan, 1954) ; Marcel Carné (Les Portes de la nuit, 1946 ; Les Tricheurs, 1958) ; Jean Cocteau (La Belle et la Bête, 1945 ; Le testament d'Orphée, 1960) ; Henri-Georges Clouzot (Quai des Orfèvres,1947 ; Le Salaire de la peur, 1952) ; Jacques Becker, (Casque d'or, 1952 ; Le Trou, 1960). Aipatu beharra dago baita ere Jacques Tatiren umorezko film ia mutu eta oso bereziak : Jour de fête (1949), Les Vacances de monsieur Hulot (1953).
Cahiers du Cinema aldizkariaren inguruan bildutako kritikari talde batek indarrean zegoen zinemaren akademizismoa arbuiatu zuen, eta "egilearen zinema"ren alde egin zuen. 1956tik 1959ra filmegile berri batzuek beren lehen filmak egin zituzten, eta haien ekarri berrizaleari "Nouvelle Vague" deitu zitzaion. Hauek ziren zuzendari aipagarrienak : Roger Vadim (Et Dieu… créa la femme, 1956), Claude Chabrol (Le Beau Serge, 1958), François Truffaut (Les Quatre Cents Coups, 1959), Alain Resnais (Hiroshima mon amour, 1959), Jean-Luc Godard (À bout de souffle, 1960). Higikunde horrek frantses zinema zaharkitua astindu eta asaldatu bazuen ere, ez zuen joera bateratu gisa iraun, eta filmegile haiek zeinek bere bidea hartu zuen berehala.
Ingalaterran, batetik, Laurence Olivierrek egin zituen Shakespeareren egokipenek sona handia izan zuten (Henrike V.a, 1944; Hamlet, 1948 ; Rikardo III.a, 1955. Bestetik, aipagarriak dira filmegile jakin batzuen lanak David Lean (Oliver Twist, 1947 ; The Bridge on the River Kwai, 1957); Carol Reed (The Third Man, 1949); Ealing produkzio etxearen komediak, gehienak Alec Guinness aktorea zutelarik protagonista (The Man in the White Suit, 1951). Free Cinema higikundeak berrikuntza ekarri zuen Ingalaterrako filmagintzara ; filmegile haiek herri xehearen arazoak eta kezkak adieraziko zituen zinemaren alde zeuden, eta ildo horretatik bultzada handia eman zioten dokumentalari, ikuspegi garratz eta ezkorraz. Higikunde honetakoak dira Toni Richardson (Look Back in Anger, 1959), Karel Reisz (Saturday Night and Sunday Morning, 1961), Lindsay Anderson (if...., 1968).
Zinema beste herrialde batzuetan
Bigarren Mundu Gerra ondoko 1940ko hamarkada eta hurrengoa, 1950eko hamarkada, ingelesa ez den zinemaren 'Urrezko Aroa' izan zen, batez ere Asiako zineman.
Espainian zinema oso egoera kaskarrean zegoen, bai gerraondoko krisi ekonomiko latzagatik eta bai Francoren zentsura gogorragatik. Film folklorikoak eta sasihistorikoak ziren gehienak, harik eta Juan Antonio Bardem eta Luis García Berlanga filmegileek 1950eko hamarraldian nolabaiteko berrikuntza ekarri zuten arte; Bardemenek italiar neoerrealismoaren bidea jorratu zuen eta Berlangak umorea eta satira : Bienvenido, Mister Marshall (Berlanga, 1952), Cómicos (Bardern, 1953), Calabuch' (Berlanga, 1956), etab. Hamarraldi horren bukaeran beste bi filmegile berrizale agertu ziren : Marco Ferreri italiarra, Rafael Azcona idazlearekin batera tenore beltza landu zuena -El pisito (1958), El cochecito (1960)- eta Carlos Saura (Los golfos, 1958).
Eskandinaviako zinemagintzak ere berpizte bat izan zuen gerra ondoren, batez ere Ingmar Bergman filmegileari esker. Pertsonaren barne liskarrak izan ziren haren lanaren ardatz nagusia, baita erlijio krisia ere : Det sjunde inseglet eta Smultronstället (1957). Aipagarria da baita ere Alf Sjöberg suediarra : Hets (1944), Fröken Julie (1950). Luzaroan tiletik egin gabe egona, Dreyer maisuak bi film handi egin zituen aldi horretan : Ordet (1955), Gertrud (1964).
Luis Buñuel Mexikon bizileku hartutako espainiarrak eragin handia izan zuen Mexikoko zinemagintzan, nahiz Espainian eta Frantzian ere lan egin zuen geroztik. Haren zinema kritikoa eta berrizalea zen, eta ukitu surrealistak zituen : Los olvidados (1950), Nazarín (1958). Emilio Fernández filmegile mexikarra izan zen Mexikoko zinemako beste oinarria, beste maila batean, eredu ohiturazaleari jarraiturik. Argentinan aipagarriak dira Leopoldo Torre Nilson, Lucas Demare eta Fernando Ayala zuzendarien filmak. Brasilen Lima Barretok 1953an egin zuen O Cangaceiro filmak arrakasta handia izan zuen mundu osoan. 1960 inguruan filmegile talde batek (Ruy Guerra, Glauber Rocha, Joaquim Pedro de Andrade.. Cinema Novo deritzan higikundea sortu zuen: kolonialismoaren aurkako joeraren baitan, garai haietako kultura eta politika giroaren eraginez, bide berriak urratu zituen eta hats berria eman zion Brasilgo zinemagintzari.
Japoniako fimegintza hasiera-hasieratik oparoa izan bazen ere, 1951 arte ez zen mundu osoan ezagutu, harik eta Akira Kurosawak Veneziako zinemaldiko lehen saria jaso eta zinemazaleak harrituta utzi zituen arte Rashomon filmarekin. Kurosawarekin batera -Shichinin no samurai (1954)- Yasujiro Ozu eta Kenji Mizoguchi dira japoniar filmegile nagusiak. Ozuk familiako giroa hartu zuen ia gai bakartzat; filmatzeko era guztiz ere bereziak, alferrikako apaindurarik gabe, eta denboraren eta espazioaren ikuskerak mundu osoko zinemaren maisu bihurtu zuten Ozu -Munekata kyōdai (1950), Tōkyō Monogatari (1953)-. Mizoguchi ere maisu handia izan zen, estilo berezi bat landu zuen bere film ugarietan, eremu sakonera eta plano-sekuentzia harturik ardatz: Ugetsu Monogatari (1953), Sanshō Dayū (1954). Aipagarriak dira baita ere Kon Ichikawa, Mikio Naruse eta Shohei Imamura zinemagileak, beste askoren artean.
Indiatik, berriz, munduko film produkzio handiena hangoa izan arren, oso gutxi ezagutzen da mendebaldean, ezpada Satyajit Ray eta Bimal Roy filmegileen lanak.
1960-1980
Zinemak ordu arteko joerari eutsi zion oro har. Izan zen hala ere aldaketarik, Estatu Batuetako zinema berriz ere nagusitu zen, tokian tokiko filmegintzak bolada batez gora egin arren. 1960-1970eko gizarte eta ohitura aldaketek eragina izan zuten zineman. Zinema politiko kritikoak indarra hartu zuen autore zinemaren goraldiarekin batera ; aldi berean, produkzio etxe handiek hondamenei buruzko filmak egin zituzten hasieran, eta gero zientzia fikziozkoak eta espaziokoak, eta dirutza handiak irabazi zituzten.
Zinema ikusgarri, ihesbide hutsezko eta irabazi handiko horrekin batera, herrialde jakin batzuetan oso bestelako iritzi eta asmoetako filmegileak eta joerak sortu ziren. Hala, Alemanian zinemagileen belaunaldi herri batek zeresan handia eman zuen 1970eko hamarraldian. Baita suitzar filmegile batzuek ere (Tanner, Goretta, Schmid).
Sobietar zineman zuzendari gutxi batzuk zeuden zinema ofizialaren zurruntasunetik kanpo (Tarkovski, Kontxalovski), eta Europako ekialdean sortu ziren filmegile berezienak (Polanski, Miloš Forman, Dušan Makavejev) Europako mendebaldean edo Estatu Batuetan kokatu ziren azkenik.
Zinema alemanaren berpizkundea
Luzaroan ia emaitza nabarmenik izan gabe, zinema alemanak 1960 inguruan egin zuen gora, belaunaldi berri baten eskutik.