cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Egiptoko XXVII. dinastia
'''Egiptoko XXVII. dinastiak, lehen persiar menderaldia''' ere deitua, K.a. 523tik K.a. 404 arte irauten du.
Persiar Inperioak, Egipto bi alditan menderatu eta konkistatu zuen. Lehen menderaldiak 120 urte inguru iraun zuen. Persiar erregeak, Menfisen, satrapa eta altxorzain baten bidez ordezkatuak izan ziren, ideologikoki, faraoi hauek, saitar faraoien oinordekoak ziren arren, eta, Manetonentzat, XXVII. dinastia osatu zuten.
Saitar garaitik, Egiptok, kulturalki eta ekonomikoki loraldia izan zuen: Kanbises II.ak eta Dario I.ak bereziki oparoa zen probintzia bat lortu zuten.
Aldi berean, bertako funtzionario aliatuak eta persiarrak, lurra administratzeko oso prest zeuden, hauek ere finkatu ziren, goarnizioak atzerritarrekin sendotu zituzten (Elefantinako Judu-Aramearra kasu), eta, greziar eta feniziarrei, erraztasunak eman zizkieten merkatari bezala.
Kanbises II.a eta, bereziki, Dario I.a, benetako faraoi bezala irudikatuak izan ziren monumentu publiko eta pribatu ugaritan.
K.a. 445 inguruan, Artaxerxes I.aren erregealdian, Herodotok Egipto bisitatu zuen.
XXVI., XXVII., XXVIII., XXIX., XXX. eta XXXI. dinastiek, Egiptoko aro berantiarra deritzon garaia osatzen dute.
Dinastiaren kronologia
Egiptologoek estimatutako kronologia:
Wembley estadioa (1923)
Wembley Stadium zaharra (1923-2000) erabilera anitzeko estadioa zen, baina batez ere futbolean aritzeko erabiltzen zen, Londresko izen bereko auzoan, Ingalaterrako hiriburuan. Britainia Handiko estadio ospetsuena izan zen, eta mundu osoko estadio ezagunenetako bat. Toki berean dago Wembley Berria edo 2000tik aurrera.
Historia
1923an inauguratu zen, hurrengo urtean egin behar zen erakusketa inperial britainiarrean testuinguruan. Berez, "Estadio Imperial" zuen izena (ingelesez: Empire Stadium).
Apirilaren 28an jokatu zen lehenengo partida Ingalaterrako Futbol Kopako finala izan zen. Bolton Wanderers F.C. eta West Ham United F.C. futbol taldeek jokatu zuten eta inoizko ikusle kopuru handiena bildu zen, 300.000 ikusle inguru, ofizialki 126.047 ikusle kopurua eman bazen ere. Zaldi zuriaren finala ezizenaz ezagutzen da.
Pelé-ren arabera "futbolaren katedrala" zen (beste maila batean, baina Euskal Herrian izen bera jaso izan du Bilboko San Mames zelaiak ere ), eta bertatik munduko futboleko jokalari ospetsuenak pasa ziren. Gainera, futbolaren historia markatu zuten jokaldi batzuk gertatu ziren han, hala nola gol ingeles polemikoa 1966ko Munduko Koparen amaieran eta "eskorpioi" izeneko geldialdi ospetsua, René Higuita atezain kolonbiarrak Ingalaterraren aurkako lagunarteko partida batean egina.
Estadioa, ordea, 2000. urtean eraitsi zuten, leku berean Wembley Berria eraikitzeko. Erabilera anitzeko estadio ultramodernoa da, eta 2012ko Londresko Joko Olinpikoetan 90.000 lagun hartzen zituen.
Gertaerak
1948an izan zen Londresko Joko Olinpikoen egoitza nagusia. Atletismoko probak, hockeyko eta futboleko finalerdiak eta finalak, ekitazioko nazioen saria eta Lacrosse erakustaldi bat ere egin ziren bertan.
1966an, Munduko Kopako egoitzetako bat izan zen, eta finalaren eszenatokia. Ingalaterra izan zen txapeldun Alemaniaren aurrean. Era berean, Europako Kopako 5 finalak jokatu ziren: 1963, 1968, 1971, 1978 eta 1992an. Bartzelona lehen aldiz Europako txapeldun izan zen 1992an, Ronald Koemanen gol batekin gainditu baitzuen Sampdoria. 1996ko Eurokopako egoitzetako bat eta finalaren eszenatokia ere izan zen. Gainera, estadio horretan jokatu ohi ziren Ingalaterrako selekzioko partidak eta Ingalaterrako futbol-lehiaketetako finalak.
Gainera, errugbi 13ko Challenge Kopako finalaren egoitza iraunkorra da, 1929tik. Kirol horri dagokionez, nazioarteko zenbait partiduren egoitza ere izan da, hala nola 1995eko Munduko Errugbi Leagueko Kopako finala, Australia eta Ingalaterra aurrez aurre.
Hidroxilborita
Hidroxilborita borato motako minerala da.
Ezaugarriak
Hidroxilborita borato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
Scotia (New York)
Scotia  New York estatuko herri bat da. Schenectady konderrian kokatua dago. 2010ean 7,729 biztanle zituen, 4.37 kilometro koadrotan banatuta.
Bokalen iraupen
Bokalen iraupena bokalen nolakotasunetako bat da. Bokalak laburrak edo luzeak izan daitezke hizkuntza batzuetan (euskaran ez) eta horrek hitzen esanahiak aldatu ditzake.
Kontsonanteen luzatzeari «geminazioa» deritzo.
Bychawa udalerria
Bychawa Poloniako Lublingo voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Lublin barrutian kokatuta. 146,37 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 11832 biztanle zituen.
Bokalen iraupen
Iraupenaren adieraztea
Gehienetan idazketan bokalen iraupena adierazten da: ikur bereziak erabil daitezke (á (akutea) eta ā (makrona) ikur zabalduenak dira horretarako), baita hizkien bikoizketa (aa) ere. Hala ere, hizkuntza batzuek ez dituzte bokal luzeak adierazten idazketan, adibidez, kroazierak.
Munduko hizkuntzen artean
Bokalen iraupen ezberdina zabalduta dago munduko hizkuntzen artean. Batzuetan bokal laburrek eta bokal luzeek nolakotasun ezberdinak ere badituzte, hau da, irekiagoak edo itxiagoak daude.
Hurrengo hizkuntzetan bokalen iraupen ezberdina izan daiteke: uraldar hizkuntza gehienak, Polinesiako hizkuntzak, mongoliera, navajo, germaniar hizkuntzak, hainbat eslaviar hizkuntzak, zelta hizkuntzak, baltiar hizkuntzak, hainbat turkiar hizkuntzak, nahuatla, japoniera, tamilera eta besteak.
Hainbat hizkuntzek bi baino bokalen iraupen maila gehiago dituzte, adibidez, estonierak (hiru maila).
Hainbat hizkuntzek beren garapenaren bidean bokalen iraupen ezberdina galdu zuten, adibidez, grezierak.
Halterofilia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak +87 kg
Halterofiliako +87 kg-ko emakumeen txapelketa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan 2021eko uztailaren 24an egin zen Tokioko Nazioarteko Foroan.
Mendebaldeko musker berde
Mendebaldeko musker berdea (Lacerta bilineata), hegoaldeko Europan jatorria duen eta Ipar Amerikara zabalduriko Lacertidae familiako muskerra da. Duela gutxira arte musker berdearen azpiespezietzat jotzen zuten adituek baina egun berezko espezie dela onartzen dute.
Giza geografia
Giza geografia giza populazioa (kokapena, bilakaera demografiko eta espaziala, eta abar) aztertzen dituen geografiaren atala da (zentzu zabalean, geografia ekonomikoa, historikoa, politikoa, eta abar ere hartzen ditu bere baitan). Hori dela eta, ikerketa kualitatiboak erabiltzen dituen zientzia hau geografiaren bi atal nagusienetako bat da, bestea geografia fisikoa izanik.
Lurraren propietate fisikoak deskribatzera eta teorizatzera zuzenduta egon ez zen lehen lan geografikoetako bat John Snow medikuak Londreseko kolera agerraldia irudikatzeko egin zuen mapa bat da. Osasun-geografiaren adibide goiztiarrenetako bat da. Hala ere, giza geografiari buruzko lehen lan osoa, Anthropogeographie izenekoa, Alemanian agertu zen 1899an, Friedrich Ratzel geografoaren eskutik. XX. mendearen hasieran, geografo frantziarrek (Paul Vidal de La Blache, Albert Demangeon, Max Derruau, Élisée Reclus) bultzada handia eman zioten geografiaren adar honi. Azken horren La Nouvelle Géographie universelle, la terre et les hommes lana giza geografia ikuspuntu ekologikoa kontuan hartuta garatu zuen lehena izan zen.
Giza geografia sortzeko erabiltzen diren metodoak geografia orokorrarenak dira gehienetan. Prozedura kuantitatiboak zein kualitatiboak erabiltzen dira, besteak beste inkestak, analisi estatistikoak, ereduen formulazioa, kasuen ikerketa, etab. tresna kuantitatiboei dagokienez, eta kualitatiboei dagokienez, orokorrean giza zientzietan (demografian, antropologian, historian, soziologian) erabiltzen diren guztiak.
Eremuak
Denboran zehar, giza geografia adarretan zatitzen joan da. Honako hauek dira nagusienak:
NGC 2858
NGC 2858 galaxia bat da, Hydra konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Svastra atripes
Svastra atripes erle espezie bat da, Svastra generoan eta Apidae familian.
Takydromus intermedius
Takydromus intermedius Takydromus generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Dendrophidion clarkii
Dendrophidion clarkii Dendrophidion generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Acestrocephalus acutus
Acestrocephalus acutus Acestrocephalus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Axios zaldi
Axios zaldia Greziako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein ezaugarriengatik Axios zaldia ponien sailkapen taldean sarzten da.
Varedo
Varedo Italiako udalerri bat da. Monta eta Brianzako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Axios zaldi
Abere hauek basazaldiak dira, eta Axios ibaiaren deltako lurretan larretzen dira, Greziar Mazedonian.
Varedo
Mugakideak
Varedok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saratsu (Trebiñu)
Saratsu Trebiñu udalerriko (Araba) herri bat da. 2007ko erroldan, auzoak 19 biztanle zituen.
Axios zaldi
Tesaliako zaldietatik zein Pindoko ponietatik gertuko arraza da. Arraza honen jatorria 1960. eta 1970. hamarkadetan bertako nekazariek lehen aipatutako bi arrazako poniak deltan askatzerakoan izan zen. Askatutako abereek basazaldien populazio bat osatu zuten bertako lur zingiratsuetan.
Saratsu (Trebiñu)
Garraioa
Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:
Axios zaldi
Axios zaldien aterperik handiena Axios-Loudias-Aliakmonas Natura Parkea da.
Santa Maria Coghinas
Santa Maria Coghinas Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, Sardinia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Santa Maria Coghinasek honako udalerri hauekin egiten du muga:
May el-Toukhy
May el-Toukhy egiptoar jatorriko daniar zine zuzendari eta gidoigile bat da.
Hadley (New York)
Hadley Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Saratoga konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bilboko historia
Bilboko historia hiriaren fundazioarekin (1300. urtea) hasiko dugu, eta Bizkaiko hiriburuaren azken motorra izan den Guggenheim Bilbao Museoaren sorrerarekin amaitu.
1300 urtearen aurretik
Ez da oso ziurra Bilboren sorrera aurretiko denboran nolakoa zen herria. Dirudienez, Diego Lopez Harokoak hiribildu titulua eman aurretik, itsasadarraren bi aldeetan hedatuta zegoen herria.
Bilboko lurretan aurkitu diren aztarnarik zaharrenak Malmasinen gainean daude, lan batzuen arabera orain dela 2000 urte ingurukoak. Beste lan batek dio Malmasin gainean dagoen kastroa eta Basaurin dagoen Finagako nekropoliaren artean lotura zuzena dagoela. Finagan aurkitutako hilotzak K. a. IV. mendetik, K. o. XIII. mendera doaz.
Erromatarren garaian Bizkaiko populazioa kostaldean bizi zen, baina inperioaren erorketarekin batera piratetaz babesteko barnealderantz mugitu ziren. Bilbo inguruko populazioa Finaga ingurutan pilatu zen. IX eta XI. mendeen artean eskualdea Nafarroako Erresumaren esku zegoen eta populazioak hainbat urtetan bakea ezagutu zuen. Hori dela eta populazioaren hazkundea handia izan zen. Garai honetan Bizkaian hainbat baseliza eraiki ziren eta Ganguren mendiaren inguruan ere badira.
XII. mendean Antso VI.a Jakintsuak hiribildu ezberdinak sortu zituen, euren artean Donostia eta Gasteiz. Baliteke garai honetan Bilboko populazioa Malmasinetik Bilbora jaitsi izana. Tomas Urzainkiren arabera :
San Anton elizan eginiko zundaketa arkeologikoetan XII. mendeko harresi zatiak aurkitu dira. Garai horretan zonalde honetan gurdiek pasatzeko aukera zuten lautada bat eratzen zen eta, beraz, berpopulatzeko aukera handiak ematen zituen. Garai horretan oraindik Nafarroako Erresumaren boterean zegoen Bilbo. Bilbok 1077ko Jakako Forua zuen garai hartan.
1157an Alfontso VIII.a Gaztelakoa eta Antso VI.a Jakintsuaren artean sinatutako bake-akordioak honela dio hitzez-hitz gazteleraz :
Bilbotar batzuek Etxanon zegoen mugarria apurtu zuten akordioa ez zutelako begi onez ikusi. 1174an Nafarroako erregeak Enrike II.a Ingalaterrakoari gatazkan parte-hartzea eskatzen dio, bitartekari moduan, eta hainbat gauzen artean Malmasingo gaztelua itzultzeko eskatu zion. 1158an Nafarroako eta Gaztelako erregeek, Ingalaterrako erregearekin eta hamabost artzapezpikurekin bake akordioa sinatu zuten eta bertan Malmasin berriro igaro zen Nafarroaren esku. 1200. urtean Gaztelak Bizkaia konkistatu zuen eta beraz Bilbo Gaztelaren esku egotera igaro zen.
1300 urterako Bilbok jada harresiz erdi bildua zen gunea zuen, hainbat dorretxerekin eta Santiagoko baselizarekin. San Antongo zubia bazen gaur egun dagoenetik gertu, harresiz hornitua, eta han kobratzen ziren zergak.
1300etik 1600era
Diego Lopez Harokoak, orduko Bizkaiko jaurerriko jaunak sortua 1300eko Ekainaren 15ean. Hiribilduari Logroñoko Foruak ezarri zitzaizkion. Haren agindua Begoñako zati batean Bilbo izeneko hiribildua egitea izan zen.
Hasieran hiru kale bakarrik egon ziren, Goienkale, Artekale eta Dendarikale, Done Jakue katedralarekin batera. Pixkanaka biztanleria gehitzen joan zen eta gaur egungo zazpi kaleak eratu ziren. Ezkerraldeko kostan burdina ustiatzen zuten hainbat eraikin zeuden. Hiru kale horiek harresi batekin erdi-inguratuak zeuden. Harresia Zamudioko atean hasten zen, gaur egun Unamuno plazatik Artekalera doan bidean, gutxi gorabehera. Kale bakoitzak errekarantz bere atea zuen eta ate guzti horiek San Antongo zubian zegoen ate gotortu bakarrera zihoan bidea irekitzen zuten. Ate horietako bakoitza dorretxe bat zen, Legizamon, Zubialdea eta Arbolantxa izenekoak. Gainera geroago Erronda kalea izango zenetik beste sarrera bat zegoen Goienkalera, Ibeniko atea izenekoa. Harresietatik kanpora ezkerraldeko etxeak kenduta San Nikolas eta Ibeniko etxaldeak zeuden.
Zazpi kaleak osatu ostean harresiak jada zazpi-kale osoak inguratzen zituen. 1442 urtean oinarritutako mapa batean zortzi dorrek eta hiru atek irekitzen dute hiria kanpoaldera. Lehen aipatutako bi ateez gain beste bat zegoen Belostikalen. Antzinako harresi horietatik antza zerbait geratzen da Erronda kalearen kantoi batean. Gaur egun Yohn jauregia dagoen lekuan (La Bolsa) eginiko ikerketa arkeologikoetan harresi horren zatiak aurkitu ziren. Barrio Lozaren araberan harresi horrek 5 edo 6 metroko altuera zuen eta 1,80 metroko zabalera.
Bilbo beti egon da bere errekari oso loturik, antzinako portuaren jarduerak San Anton Elizaren aurrean hasi zirenetik gaur egungo Superportura arte. Bere kokalekuagatik, hiria berehala hasi zen garrantzia irabazten, Gaztelako produktuen igarobide bezala. Horrela biztanleria pixkanaka hazten joan zen. San Antongo zubia zen hirirako sarbide nagusia, bertatik igarotzeko ordaindu beharra zegoela. Urte horietan Donejakue bidearen kostaldeko adarra ere Bilbotik igarotzen zen, eta horrek diru gehiago ematen zion.
XV. mendean, Bizkaian eta euskal probintzietan gertaturiko familien arteko gerrateek eragina izan zuten hirian. Abandoko lurretan Zurbaran eta Butron familiak Legizamon, Artunduaga eta Agirre familiekin borrokatu ziren 1446an. Deustun, berriz, Denepereaga, Berriz eta Lutxana familiek zuten garrantzia.
1492an Bilbok 939 biztanle zituen, 1514an, berriz, 1055 biztanlera igo zen bere populazioa.
San Frantzisko kalean dagoen Mariaren Bihotza plazan eginiko ikerketa arkeologikoetan XV eta XVI. mende bitartean bertan zegoen eliza gotikoko aztarnak aurkitu dira, baliteke San Frantzisko elizarena berarenak. Horren azpian Erdi Aroko eraikin edo estruktura bat ere aurkitu dute. . Gaur egungo Bilbo Zaharra 1870rarte Abandoko elizatearen barruan egon zen. Auzo hau jada Erdi Aroan elizatea zen, hainbat dorretxerekin: Urizar, Arana, Beaskoetxea, Albia, Novia de Salcedo, Basurto... Dorretxe hauekin batera zeuden baserriek 8 auzo sortzen zituzten Abandoko elizatean: Abando-Ibarra, Bilbo Zaharra, Mena, San Adrian eta Larraskitu, Indautxu eta Olabeaga, Zugasti, Novia, Zorrotza eta Ibaizabal.
XVI. mendean sute batek eta bi uholdek arriskuan ipini zuten hiriaren etorkizuna. Orduan Bilbotarrek Begoñako Andra Mariren basilikara jo zuen babes eske. Historian zehar, ohiko gauza izan dira uholdeak. Ordurako hiria babesten zuten hormak pixkanaka eraisten joan ziren, eta horrela Erronda kalea sortu zen. 1511n Bilboko Kontsulatuak eskumena lortu zuen Espainiako korotik Gaztelan sortzen zen Merino artilea Europako iparraldeko herrietara esportatzeko, Antwerpen gisa. Modu honetan Bilbo Iberiar Penintsularen iparraldeko porturik garrantzitsuena bilakatu zen.
Harresiak eraisten 1571an hasi ziren, egondako sute baten ondorioz. Azaroaren 9an sute batek ia etxe guztiak erre zituen, zutik 6 dorretxe eta elizak bakarrik utziz. . Hortik aurrera etxe guztiek hiru pisu izan behar zituzten, behekoa dendentzat eta goiko biak etxebizitzentzat. Gehienek labe bat eta baratze bat zuten. Etxeen altuera 10,45 metrotik 10,86ra izan behar zuen. Sute honen ondoren kaleen zabalera egokitu zen, 6,25 metrotara eta kale berriak eraiki: Santa Maria, Bidebarrieta, Santiago (Korreo), Kale Erreala eta Iturribide. Pietate eta Parra zeharbideak ere ireki ziren.
1526an Abandon idatzi zen Bizkaiko Foru Berria eta 1539an lehenengo udal ordenantzak.
1547an Burgosko Unibertsitatea eta Portugaleteren artean artilearen esportaziorako paktu bat sinatu zen. Honek gatazkak sortu zituen Portugalete eta Bilboren artean, baina Bilbok barku hobeak zituenez azkenean berak lortu zuen gailentzea. Gatazka honek egin behar ziren kaien lanak gelditzea ekarri zuen. 1558an, Burgosek, Bilbok eta Portugaletek obra horiek jarraitzeko betebeharra hartu zuten euren gain.
Wildwood (Florida)
Wildwood Floridako hiri bat da. Sumter konderrian kokatua dago. 2010ean 4,791 biztanle zituen, 13.4 kilometro koadrotan banatuta.
Bilboko historia
1300etik 1600era
1553an eta 1593an uholde handiak izan ziren Bilbon. Horrek 1571ko sute handiarekin eta 1598an izan zen izurritearekin egoera ekonomiko txarra ekarri zuen.
NGC 2859
NGC 2859 galaxia bat da, Leo Minor konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Bilboko historia
1600etik 1800era
Goi-goian, artikuluaren tituluan, agertzen den irudian jada Bilboko Kontsulatuaren eraikina agertzen da. Etxe horren egitekoa garraioetan merkantziek jasandako minak neurtzea zen. Era horretan epaitegi komertzial moduan erabiltzen zen. 1553an egon ziren uholdeetan onik atera zen etxea, baina 1593an egon ziren uholdetan guztiz apurtua geratu zen, hurrengo urtean berriztuz. 1651an Udaletxeak Bilboko Kontsulatuaren lurretan bere eraikin berria egitea erabaki zuen, aldi berean bi instituzioak egongo zirelarik. Bere aurrean, harresia egiten zuten etxeen aurrean, Plaza Zaharra geratzen zen, merkataritzarako eta jaietarako lekua. Hainbat grabatutan agertzen denez zezenketak ere egiten ziren hemen.
XVII. mendea, hala ere, mende zail bat da. Bilbok Jaurerriaren barruan zuen posizio garrantzitsua ez zen ondo ikusia elizateen barruan eta horregatik epaiketa ezberdin asko izan zituen beste herriekin, gastu handi bat sortuz. Gastu honek Bilbo ia dirurik gabe uztea ekarri zuen eta horregatik hainbat matxinada gertatu ziren. Espainiako Koroak gatzaren gaineko zerga Bizkaian ere jarri zuenean bilbotarrak altxatu eta Gatzaren Matxinada abiatu zuten. . 1672ean Bizkaiko Jaurerriak Begoña izendatu zuen zaindari, Bilbori garrantzi handiagoa emanez.
XVIII. mendean, San Nikolasko baseliza txikia egon zen tokian, gaur egungo eliza eraiki zen, eta honen aurrean zegoen Areatzan, Bilboko parkea. Horrela, berez Bilboren "hondartza" zenean, zuhaitzak landatu ziren eta hirirako aisialdi gune bilakatu zen. San Antongo elizatik hurbil, garai hartarako oso modernoa zen ospitale bat eraiki zen (Atxurikoa), gizonak emakumeetatik bereizten zituena.
Zazpikaleen iparraldera, kale berriak sortu ziren, Posta eta Bidebarrieta horien artean. Eta Plaza Barria. Hauxe jotzen da hiriaren "lehen zabalgunetzat", Sendeja eta Itxaropen kaleetan zehar egindakoarekin batera (gaur egun Udaletxearen eraikina ezartzen den gunean alegia).
1718an zergatokiak barnealdetik kostaldera mugitzea erabaki zuen Koroak, modu horretan kontrabandoa ekidin nahian. Berez neurria komertzialarien boterea ekiditeko hartu zuten Jauntxoek, baina lortu zutena herritarren matxinada berri bat izan zen. Altxatuen artean erandiotarrak egon ziren. 1718ko irailaren 5ean erandiotarrek Bilboko kaleak inbaditu eta Arana Ahaldun Nagusia hil zuten, hainbat jauregi errez eta elizgizon hainbati tratu txarrak eragin zizkieten traizioa egin zutela argudiatuz.
Bilbok sortzen zituen arazoak zirela eta Koroak Santander portu nagusi moduan erabiltzea erabaki zuen, Reinosako bidea irekitzen. Honen aurrean Bilbok Urduñako bidea ireki zuen, Gaztelako artilea berri bereganatuz.
Gaur egun Bilboko auzo diren Abando, Deustu eta Begoña Elizate izan ziren oso berandurarte. Bizkaiko Batzar Nagusietan 34, 35 eta 36 eserlekuak zituzten hurrenen hurren. Batzar Nagusietara joan aurretik Merindadean biltzen ziren Uribe Kosta eta Mungialdeako beste hainbat elizaterekin. Garai hartan merindadearen hiriburua Loiun zegoen.
1704an Bilbok 5.946 biztanle zituen, 1746an 6.793, 1768an 9.434, 1783an 9.494 eta 1797an 10.943. 1802an 11.407 biztanle zituen eta, beraz, mende bakar batean Bilbok bere populazioa bikoiztu zuen.
XIX. mendea
Ibaizabal ondoko lurraldea txiki geratu zitzaion Bilbori eta horregatik hiria zabaltzeko plan baten beharra aztertzen hasi zen. Horrez gain, biztanleria erabat pilatuta bizi zen Zazpikaleetan eta Bilbo Zaharrean, osasunarentzat kaltegarria zen modu batean. Egitasmoaren atzean, industriak eta merkataritzak aberasturiko burgesia zegoen. Izan ere, burgesia izan zen Abandoko lur berriak populatu zituena. Zazpikaleetan jende pilaketa handiegia zegoen ordurako, eta horrek higiene egoera txarra eta gaixotasunak kutsatzea errazten zuen.
Abando Bilbora anexionatzean arazo bat sortu zen. Garai hartan bi zubi baino ez zeuden itsasadarraren bi aldeak batzeko: lehenengoa San Antonen zegoen, baina ez gaur ezagutzen den zubia; bigarrena San Frantziskon zegoen eta egurrezkoa zen. Bilboren zabaltze horretan beste hiru zubi eraiki ziren: Mesedeetako zubia, Areatzako zubia eta Udaletxeko zubia. Hiru zubi horiek gaur egungo zubien leku berean zeuden, baina garai biotakoak ez dira berdinak, XX. mendean berreraiki baitzituzten. Urte horietan ere lan handia egin zen kai berriak eraikitzeko. Alde batetik lehen aipatutako Uribitarteko adarraren itxiera egon zen eta horrek irla artifiziala deuseztu zuen. Bestetik Atxuri eta Sendejan kai berriak eraiki ziren,hori berritze urbanistiko handia izan zen.
Zabalgune baterako lehen plana hamazortzigarren mendearen amaieran egin zen, baina ez zuen Bilbok egin, historian Bilboren arerio izandako Abandoko elizateak baizik. Dena dela, Espainia eta Frantziaren arteko gerraren eraginez ezereztu egin zen plan hori, aurretik Zamakolada deritzana gertatu zela.
1827an Abando eta Bilbo artean lehenengo Zubi Esekia eraiki zen eta 1845an altxatu ahal zen Elisabet II.aren zubia. Zubi honek ordainsaria zuen Arenaletik tren geltokira igarotzeko. 1869tik 1874ra Foruen Zubia ere egon zen, Esekia hau ere.
1835an Lehen Gerra Karlistaren ondorioz hainbat eraikin suntsitu ziren, euren artean Begoñako Basilikako hormak. Abandoko Done Bikendiko eliza karlisten gotorleku gisa erabili zen, inguruan kainoi ugari jarriz. 1848an eliza konpondu behar izan zuten jasotako kalteak zirela eta. . Lehen Gerra Karlistan Bilbo, bere interes komertzialak zirela eta, Liberalen aldean egon zen. 1835 eta 1836an hiria bitan setiatu zuten. Tomas Zumalakarregi setio horretan hil zen. Gainera, eta gaixotasunei dagokienez, 1834ko abuztutik urrira arte kolerak 778 pertsona hil zituen (hiriak 15.000 biztanleak zituenean). Bakteria horren bigarren pandemia zen, 1830ean Errusiatik Euskal Herrira iritsi zena.
Administratiboki, beste hirurogeita hamar urte igaro behar izan ziren gauzak aldatzen hasteko. Horretarako, Abando elizatea anexionatu zuen Bilbok, 1872. urtean, eta han abiatu zen Bilboko zabalgunearen proiektua. Proiektu hori Severino Atxukarro arkitektoak, eta Pablo Altzola eta Ernesto Hoffmeyer ingeniariek sinatu zuten. Urte horretan bertan hainbat saleroslek Bilbo eta Areeta batu zituen tranbia eraiki zuten, Bizkaiko lehenengoa. 1896an Santurtzi eta Bilbo batzen zituen tranbia lerroa elektrifikatu zuten, estatuko lehenengo tranbia elektrikoa sortuz (horren aurretik animaliek garraiatzen zituzten). Tranbia lerro hau 1876an sortu zuten. . Abandoren anexioa gertatu zenean hau Bizkaiako Jaurerriko elizaterik aberatsena zen.
1873tik 1874ko maiatzaren 2 arte karlistek berriro setiatu zuten Bilbo, batez ere inguruko elizateetatik.
Baina, Bilbok bizi izan zuen garapen ekonomiko eta industrialak itsasadarrean behera obra berriak egiteko beharra sortu zuen, izan ere, honen inguruan sortzen ari ziren enpresa siderurgikoetaraino tamaina handiagoko itsasontziak iritsi ahal izateko burutu behar izan ziren obrak. 1887. urtean, Bilboko Portuko Obra-Batzordeak lehenengo obra garrantzitsua egin zuen, Portugaleteko Burdinazko Kaiaren eraikuntza hain zuzen ere, eta itsasontziak itsasadarrera sartzeko zeuzkaten arazoak behin betiko konpondu zituen. 1888an trena eraiki zen Bilbotik Portugaletera, Pablo Alzolaren diseinuarekin. Irailaren 24an ireki zen. 1887an bertan ere Bilbotik Areetara zihoan trena eraiki zen. Trenbidearen eraikuntzan Bilbo-Tutera lerroa eraiki zenean geltokia Abandon jarri zen, Zazpi Kaleetatik komertzioa hona mugiaraziz.
1886an Deustuko Unibertsitatea ireki zuten josulagunek. 1918an Zuzenbide ikasketak bakarrik ematea erabaki zuten, Filosofia eta Letra ikasketak albo batera utziz. 1916an bigarren fakultatea ireki zuten, Komertziala, enpresaburutza eta ekonomian aitzindariak. 1932an Jesusen Konpainia disolbatu zutenean Unibertsitate Literarioa (zuzenbide ematen zuena) itxi behar izan zuten, baina Komertziala irekita mantendu zen.
Zabalgunearen prozesua gauzatzeko, hamarkada asko behar izan ziren. Proiektuaren ardatza San Mames bide nagusia izeneko kalea zen (gaur egun, On Diego Lopez Haroko kale nagusia), 30 metroko zabalerarekin. Proiektuaren mugak, berriz, Urkixo zumarkalea mendebaldetik, eta Mazarredo Zumarkalea ekialdetik ziren. Hasieran, Moyua plazarainoko tartea baino ez zen garatu; izan ere, Moyuatik Jesusen Bihotza plazarainoko tartea 1920. urtetik aurrera egin zen.
Industria Iraultza eta Garapenkeria
Industria-iraultzaren garaian hainbat enpresa, burdin meategi, fabrika eta ontziola zeuden, hiriari maila ekonomiko altu bat eman ziotenak. Bilbo Espainia mailako gunerik aurreratuena izan zen Katalunia eta bestelako guneekin batera. Bilbo enpresa askoren sorburua izan zen, Iberduero, Banco de Bilbao, Banco de Vizcaya, Seguros Bilbao, Altos Hornos de Vizcaya eta ontzigintza inguruko hainbat enpresa. 1857an Banco de Bilbao sortu zen eta 1900ean batuko zitzaion Bando de Comercio 1891an. Banco de Vizcaya, Banco de Credito de la Union Minera eta Banco Financiero 1901ean sortu ziren. Kapital guzti horrek meagintza, ontzigintza, siderurgia eta metalurgia arloko enpresak diruz lagundu eta bultzatu zituen.
Bilbon sortutako lehenengo siderurgia enpresek punta-puntako teknologia erabiltzen hasi ziren, hala nola Bessemer sistema eta Martin-Siemens bihurgailua. 1841an Boluetan egur ikatza erabiltzen zuen Santa Ana de Bolueta enpresa ireki zen eta 1854an Barakaldon Nuestra Señora del Carmen, kokea erabiltzen. Azken hau Ybarra familiak sorturikoa da, kapitalaren eta meatzen jabeak ere zirenak. 1860an lehen aipatutako sistemak erabilita fosforo urriko burdina ustiatzeko metodoa aurkitu zen. Ingalaterrara untziak burdinaz kargatuta joaten ziren eta bueltan kokez beteta, guztira sortzen ziren gastuak erdira gutxiagotuz. 1882ean Ybarra anaiek zituzten bi fabrika batu eta Bilboko Labe Garaiak eta Burdin eta Altzairu Fabrika sortu zuten. 1902an Barakaldon sortu zen Bizkaiko Labe Garaiak enpresa. 1888an Astilleros del Nervion sortu ziren eta 1900an Euskalduna ontziola. 1915an La Naval sortu zen Sestaon. 1918an Babcock Wilcox enpresa sortu zen eta 1929an General Electrica Española Trapagaran inguruetan. Bilbok izandako hazkuntza erraldoiaren ondorioz, hainbat obra publika egin ziren, adibidez Elorrietako punpatze etxea eta Getxoko malakateak, ur zikinak zuzenean itsasora eramateko azpiegitura.
1898an hainbat langile ingelesen eraginez Athletic futbol taldea sortu zen. 1900. urtean Getxoko Areeta auzoan Bilbao Football Club sortu zen. 1901ko irailaren 5ean bi taldeak batu eta Athletic Club Bilbao sortu zen, 33 bazkiderekin, hasieran Bizkaia izenarekin. Batasun definitiboa 1903ko martxoaren 29an izan zen. San Mames futbol zelaia 1913ko abuztuaren 21ean sortu zen, hasieran Lamiako eta Neguriko Jolasetan egiten baiziren partidak.
Abandoz eta Zazpikaleez gaindi, langile auzo berriak eraiki ziren. Inolako plangintzarik gabe eraiki zituzten bloke eta bloke asko, Errekalde, Santutxu, Zorrotza, eta beste hainbat auzo. Prozesu honi, Garapenkeria deritzo. Dena dela, salbuespenak ere bazeuden, San Ignazioko auzoa esaterako, bertan kale zuzen eta eraikin ordenatuak dira nagusi. Urbanismo kaotikoaz gain, txabolismoa asko zabaldu zen Bilbo inguruko mendietan. San Inazion, La Peñan eta Errekaldeko auzoetan esaterako.
Bizitzeko duinak ez ziren etxebizitza hauek ordezkatzeko ahaleginak egin zituen garai hartako gobernu eta udaletxeak, horretarako txaboletako biztanleak Otxarkoagako auzoan eraiki zen "etxe merkeen" auzo berrira eraman zituzten 1960. urtean. Dena dela, etxe hauen kalitatea eta zerbitzu falta ikaragarria zen, eta horrez gain, hirigunetik oso urruti zeuden. Horregatik, ondorengo hamarkadetan, auzo hauetako bizilagunen bizi-kalitatea hobetzeko hainbat ekimen egingo ziren.
Hazkuntza honek arazoak sortu zituen garraioaren kontura. Jada martxan zeuden tranbiek ezin zuten guztiarekin eta horregatik 1940an trolebusa instalatzen estatuko lehenengo hiria izan zen. 1957an trolebusak Bilbon 37 milioi bidaiari eraman zituen, tranbiak 6 milioi egiten zituen bitartean. 1964an tranbia guztiz desagertu zen Bizkaian, baina Trolebusek 1978rarte iraun zuten Bilbon.
1960ko hamarkadan azpiegitura ugari eraiki ziren Bilbon, batez ere Deustuko Kanala (etorkizunean proiektuari berrekin eta Zorrazaurre irla bihurtuko duena), A8, A1 eta A68. Hiru autopista hauekin Donostia, Ebro ibarrarekin eta Gaztelarekin sortzen ziren konexio azkarrak.
Gerra zibila Bilbon
Ibaigane jauregian Ertzañaren kuartela jarri zen, gaur egungo Ertzaintzaren aurrekaria. Talde hau motorizatua zen eta Eusko Jaurlaritza defendatzea zuen helburua. Ordena ondo mantendu zen errepublikanoen kartzela hartu zutenean ezik, eta honek ia-ia Telesforo Monzon barne kontseilariaren dimisioa ekarri zuen.
Militar abertzale eta errepublikarrak hiritik ateratzerakoan itsasadarraren gainean zeuden zubi guztiak suntsitu zituzten. Erretiroa Jose Antonio Agirrek agindutako moduan egin zen, Artxanda mendian bataila egin zelarik besteak hiritik joan ahal izateko. Jesus Maria Leizaolak industriak ez suntsitzea erabaki zuen etorkizunean hiritarrek zer jan edukiko zutela ziurtatu asmoz. Raza filmean jatorrizko irudiak agertzen dira faxisten sarreraren inguruan.
Krisialdia eta gainbehera
Halaber, 1983an Bizkai osoan baina bereziki Bilbon izandako uholde larriak aipatu behar dira. Hildako eta kalte material ugari sortu zituztenak. Bilboko Alde Zaharra oso kalteturik gertatu zen. Baina askok diote uholde horiek izan zirela Bilboren eraberritzea hastea ahalbidetu zutenak, pixkanaka eraikinak berritzen joan zirelako eta nolabaiteko «erreakzio» edo erantzun bat gertatzea posible egin zutelako.
Aldi berean, krisialdietan normalean gertatu bezala, eztanda kulturala gertatu zen hirian. Bereziki, Euskal Rock Erradikalak astindu zituen bazterrak, eta bertako taldeak izan ziren Vulpess eta M.C.D.. Eraikin bat okupatu zuten Zazpi Kaleetan halaber, gaztetxe moduan, Loteria kalean. Punk eta rock enbataren erdian, bestelako musika taldeak zebiltzan, adibidez Doctor Deseo, edo aurretik arrakasta lortua zuen Mocedades. La Otxoa kabaret giroa ezarri zuen hirian ere bai, bestela. Aste Nagusiaren sorrera ere urte hauetan izan zen.
Honek guztiak bat egin zuen, kirol arloan, Athletic Club Bilbaok edukitako bolada historikorik hoberenetarikoarekin, 2 Liga eta Kopa 1 irabaziz.
Berritzea eta azken urteak
Eraberritzeko proiektuak dozenaka dira Bilbo guztian. 1995eko Metro berria, aireportua, Guggenheim Museoa (1997), Euskalduna Jauregia... Nazioarteko arkitekto ezberdinak erabilita eta Guggenheim Museoaren mundu famaz baliatuta, gaur egungo Bilbok gero eta gehiago dauka herri turistiko baten antza, antzinako itxura industriala atzean utziz.
Horrez gain, gune degradatuak berreskuratzen ari dira, Bilbo Zaharra eta San Frantzisko esaterako. Etxebizitza berriak eraiki, zaharren ordez, eta iharduera kulturalak sustatuz, ingurune "bohemio" bat eratu nahian. Bilboko alderdi hauek berritzeko lanak 1998an hasi zirenean, etxebizitza askok ez zeukaten ez komunik ezta ur berorik ere.
Abandoibarreko gunea eraberritzeko lanetan ari dira orain, eta errekaren inguruan lehen industrialak ziren lurrak biztanleriarentzako berreskuratzen. Uribitarten Arata Isozaki arkitekto japoniarrak bi dorre eraikitzen dihardu, Isozaki Atea. Eta Abandoibarrean bertan Cesar Pellik 165 metroko dorre bat egingo du Iberdrola euskal herritar konpainiarentzat.
Etorkizunera begira hainbat erronkari aurre egin beharko dio Bilbok. Leku faltaren arazoa gero eta handiagoa da, eta horrekin batera etxebizitzen prezioak goraka doaz. Bilbok hazteko daukan aukera bakarra, antzinako gune industrial zaharkituak eraberritzea da. Horretarako, udalak bi gune industrial berreskuratzeko planak egin ditu, Olabeaga eta Zorrotzaurre. Garrantzitsuena Zorrotzaurreko auzo berria izango da, 5.300 etxebizitza berrirekin. Hamabost urteko epean 10.000 etxebizitzatik gora eraikiko dira, horietako asko babes ofizialekoak.
Bombus fernaldae
Bombus fernaldae erle espezie bat da, Bombus generoan eta Apidae familian.
Ingurumen arazo
Ingurumen arazoak ingurumenean ondorio negatiboak dituzten arazoak dira, gehienetan giza jarduerek sortuak. Espezieen iraungipena, klima aldaketa, kutsadura eta bestelako arazoak biltzen ditu. Ingurumen arazoen irtenbide gisa kudeaketa egoki eta soluzio teknikoak proposatu ohi dira sistema industralistaren aldetik. Ekologista izeneko mugimendutik, berriz, sistema gainditu eta naturaren arteko harreman harmoniatsu bat da beharrezkoa arazo horiek gainditzeko.
Unai Bergara
Unai Bergara Díez-Caballero, (Portugalete, 1977ko urtarrilaren 20a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Erdiko atzelari lanetan aritzen zen.
Biografia
Portugaleten jaioa bazen ere, Katalunia aldean hasi zuen bere karrera, Bartzelona inguruko klubetan. Bigarren B mailan aritu ondoren, 1999an CP Méridak fitxatu zuen eta hain denboraldi ona egin zuen non Villarreal CFek fitxatu zuen. 2000ko Olinpiar Jokoetan aritu eta zilarrezko domina lortu zuen.2001an Espainiako futbol selekzio nazionalarekin debutatu ondoren min hartu zuen. Euskal Herriko futbol selekzioarekin behin ere aritu zuen. Lesioek bultzatuta, Bigarren Mailan jokatu zuen Albacete Balompié eta Elx CF taldeetan. 2008an CF Gavà taldean utzi zuen futbola.
Ibilbidea
''2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Saint-Vincent (Loira Garaia)
Saint-Vincent Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Vincent udalerrian erroldatutako biztanleak 949 ziren. Familiak 412 ziren, horien artean 125 pertsona bakarrekoak ziren (55 bakarrik bizi ziren gizonak eta 70 bakarrik bizi ziren emakumeak), 132 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 136 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 19 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 571 etxebizitza zeuden, 415 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 108 bigarren erresidentzia ziren eta 48 hutsik zeuden. 551 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 415 etxebizitza nagusietatik 337 bere jabearen bizilekua ziren, 63 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 58 etxek hiru zituzten, 124 etxek lau zituzten eta 222 etxek bost zituzten. 285 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 177 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 187 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 583 ziren, horien artean 413 aktiboak ziren eta 170 inaktiboak ziren. 413 pertsona aktiboetatik 381 lanean zeuden (206 gizon eta 175 emakume) eta 31 langabezian zeuden (12 gizon eta 19 emakume). 170 pertsona inaktiboetatik 79 erretiraturik zeuden, 42 ikasten zeuden eta 49 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Vincent udalerrian 407 unitate fiskal zeuden, 950 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.098,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 2 jatetxeak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saint-Vincent udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 561 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Hidroxilkondrodita
Hidroxilkondrodita silikato motako minerala da eta humite series taldearen kidea da.
Ameriketako Estatu Batuetako Etxebizitza eta Hiri Garapen Saila
Ameriketako Estatu Batuetako Etxebizitza eta Hiri Garapen Saila Ameriketako Estatu Batuetako etxebizitzen inguruko politikaz eta hiri-garapenaz arduratzen den departamendu exekutibo federala da. Sail honek egoitza Washington Hirian du. Departamendua 1965. urtean sortu zuen Lyndon Johnson presidenteak Great Society izeneko erreforma planaren barnean.
Hidroxilkondrodita
Ezaugarriak
Hidroxilkondrodita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Tower Bridge
Tower Bridge (euskaraz Dorre Zubia) Tamesis ibaia gurutzatzen duen zubi altxagarria da eta Londresen kokatzen da, Tower Hamlets (iparraldean) eta Southwark (hegoaldean) udalerriak lotzen dituelarik. Londresko Dorretik hurbil dago eta honengandik hartzen du bere izena.
Historia
XIX mendearen erdialdera zubi berri bat egiteko asmoa azaldu zen, baina Pool of London eremuraino sartzen ziren itsasontziei ezin zitzaien pasabidea itxi eta horregatik diseinu lehiaketa bat abiatu zen. 50 diseinutik gora aurkeztu ziren eta Sir Horace Jones arkitektoarena aukeratu zen, eztabaida handia izan bazen ere. Jonesen injeniaria zen Sir John Wolfe-Barryk ere parte hartu zuen diseinuan.
1886 urtean hasi ziren eraikitzen. Bost eraikuntza enpresak hartu zuten parte eta 432 langile kontratatu ziren. Jones 1886an bertan hil zen eta George D. Stevensonek hartu zuen proiektuaren gidaritza. Zortzi urteren ondoren eta £1.184.000 kostuarekin 1894ko ekianaren 30ean ireki zituen ateak.
Scottsville (New York)
Scottsville  New York estatuko herri bat da. Monroe konderrian kokatua dago. 2010ean 2,001 biztanle zituen, 2.8 kilometro koadrotan banatuta.
Hale (Wisconsin)
Hale Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Trempealeau konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Salvatore Riina
Salvatore Totò Riina (Corleone, Sizilia, 1930eko azaroaren 16a - Parma, 2017ko azaroaren 17a) Cosa Nostra edo siziliar mafiako inoizko kide ospetsuenetako bat izan zen. Ezizenez Piztia edo Motza (sizilieraz  'U curtu), bere garaiera txikia dela eta, aipatzekoa da bere izakerak ingurukoengan pizten zuen ikararen ondorioz bere aurrean inor ez zela ezizenez deitzeko gai izan. Bere ibilbide kriminal luzean zehar, berroigeiren bat pertsona hil zituen eta, uste denez, beste mila hiltzea agindu omen zuen.
1980ko hamarkadan zehar eta 1990eko hamarkadaren hasieran, Riina eta Corleonesi izeneko bere familia edo klan mafiosoak gainontzeko klan aurkarien nahiz estatuaren aurkako jardun bortitza garatu zuten: horren gailurra Giovanni Falcone eta Paolo Borsellino epaileen hilketak izan ziren. Azken gertakari horien ondorioz, Mafiaren aurkako siziliar eta italiar askoren gaitzespen erakustaldia gertatu zen eta mafiosoen aurkako kanpaina erraldoi bati ekin zioten. Azken horretan, Riina bera eta haren kide gehienak espetxeratu zituzten.
Saint-Pierre-sur-Dropt
Saint-Pierre-sur-Dropt Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Pierre-sur-Dropt udalerrian erroldatutako biztanleak 258 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Birracel
Birracel 2005. urte hasieran Oreretan, (Gipuzkoa), sortutako euskal musika taldea da.
Saint-Pierre-sur-Dropt
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 164 ziren, horien artean 114 aktiboak ziren eta 50 inaktiboak ziren. 114 pertsona aktiboetatik 106 lanean zeuden (63 gizon eta 43 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 50 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Birracel
Historia
Birracel 2005. urte hasieran sortu zen, Kikiel, Aitor Ramone eta Juanpek osatuta.
Saint-Pierre-sur-Dropt
Diru sarrerak
2009an Saint-Pierre-sur-Dropt udalerrian 115 unitate fiskal zeuden, 279 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.985 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Birracel
Historia
2007ko amaieran aldaketa gehiago egon ziren taldean, Pitu sartu zen Monikaren partez eta 2008ko ekainean Espinete hartu zuen Pituren tokia, behin behineko hirukotea osatuz.
Saint-Pierre-sur-Dropt
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Pierre-sur-Dropt udalerrian 23 nekazaritza-ustiategi zeuden, 630 hektarea erabiltzen.
2007ko Nafarroako Itzulia
2007ko Nafarroako Itzulia, Nafarroako Itzuli ko XLVI. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia, ibilbidea Burlatan hasi eta Iruñean bukatu zen.
Saint-Pierre-sur-Dropt
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Birracel
Historia
2011ko apirilaren 2an, Oreretako gaztetxean Untxia akatu genun gaua beraien azken kontzertua eskeni zuten.
Santa Teresa Gallura
Santa Teresa Gallura (gallurera bertako hizkuntzaz: Lungòni; sardinieraz: Lungone; Bonifacioko Lungùn; korsikeraz: Lùngoni edo Santa Tiresa) Olbia-Tempioko (Sardinia, Italia) udalerria da.
Birracel
Historia
2015. urtean Matxinada Fanzine aren 6. zenbakiarekin batera, Untxia akatu genun gaua beraien azken kontzertua oparitu zen cd-r formatuan eta fanzinearen barruan, taldearen historia eta beraien partaideen gaur egungo nondik norakoak birpasatu ziren.
Rod eta Todd Flanders
Rod eta Todd Flanders Ned eta Maude Flandersen semeak dira Simpsondarrak telesaian. Aita eta ama bezala, biak oso erlijiosoak dira. Rod nagusia da, urdinez janzten da. Todd bestalde txikia da, eta arrosaz janzten da.
Kanpo estekak
Figuren aus Die Simpsons
Y kromosoma
Y kromosoma animalia heterogametikoetan dauden kromosoma sexualetako bat da (bestea X kromosoma izanik), ugaztunen kasuan animalia arrengan besterik ez dagoena. Animalia erruleengan, aldiz, Y kromosomak emetasuna eragiten du. Beste animalia askorengan ez dago Y kromosomarik, eta sexua X kromosomaren kopuruak erabakitzen du (intsektuetan, esaterako, XX konbinazioak emetasuna eragiten du, eta XO konbinazioak arrak sortzen ditu).
Haizea Ziluaga
Haizea Ziluaga Larreategi (Bilbo, Bizkaia, 1979) abokatua da.
Y kromosoma
Giza zelula guztietan kromosomak bikoteka daude (kromosoma homologoetaz mintzatzen da). Arrek eta emeek, baina, aldeak dituzte kromosoma bikote batean, kromosoma sexualetan, hain zuzen ere: emeek bi kromosoma sexual berdinak dituzte, baina arrengan kromosoma sexual bat (Y kromosoma) bestea baino askoz txikiagoa da. Gainontzeko kromosomak, ar eta emeengan berdinak direnak, autosoma deritzonak dira.
Haizea Ziluaga
Biografia
2021eko abuztuan Arteako (Arratia) Basoan egin zen ITA, Iraultza Txikien Akanpadako antolatzaileetarikoa izan zen.
Y kromosoma
Ugaztunen kasuan emeek beti bi kromosoma sexual berdinak dituzte (XX), eta arrek desberdinak (XY). Y kromosoma X baino txikiagoa da, eta azken honetatik mutazio baten ondorioz eratorrikoa dela uste da (mutazio horrek X kromosomaren delezioa eragin zuen, hots, zati baten galera).
Ugaztunen Y kromosomak SRY izeneko genea du, sexua erabakitzeko funtsezkoa, TDF proteina sortzen duena. Proteina honek berebiziko garrantzia du enbrioiaren bilakaeran, bera baita enbrioian barrabilen agerpena eragiten duena (ez dago antzeko generik obarioak sortzeko, beraz SRY genearen ezean enbrioia emakumezkoena izango da beti).
Gizakiaren Y kromosoma 58 milioi base-bikoteak ditu, eta 400 gene inguru besterik ez, beste kromosomek dituztenak baino askoz gutxiago.