cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Pierre-de-l'Isle
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Pierre-de-l'Isle udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 675 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Astamenda
Astamenda (Mentha suaveolens) landare iraunkorra da, rizomatosoa eta, batzuetan, estoloniferoa, lamiazeoen familiakoa.
Ezaugarriak
Galburu trinkoetan dituen infloreszentziengatik bereizten da, fruituetan zertxobait argiagoak. Gainera, hostoak iletsuagoak eta oso zimurtuak ditu, zabalak, salbiaren antzekoak. Mendafinaren antzeko usain leuna du. Loreak zuriak edo arrosak dira.
Banaketa eta habitat
Hezetasun apur bat duten lurzoruetan bizi da; ur-ibilguetatik gertu. Sasiekin eta ihitokiekin bizi ohi da. Mediterraneo osoan dago, eta zertxobait arraroagoa da Europako iparraldean.
Erabilera
Analgesikoa: infusioa sukarra eta buruko mina tratatzeko erabiltzen da
Antiseptikoa
Digestiboa
Dosi altuetan toxikoa da eta haurdun dauden emakumeek ezin dute hartu.
Ba al dakizu?
Menda ugari dugu inguruan: astamenda, mandaza, batana, menda_na, xipa-belarra, txipa-belarra, ardi-belarra, kukuso-belarra, asta-piperra, mendazuria, mendabeltza, mendaurdina, peldoa, txortaloa... Erabilera zabala dute: sendabelar, edaritarako, jakien gozagarri... Gure amonak astamendarekin sorta egin, logela goitik behera igurtzi eta gero ohepean uzten zuen. Ile urdinetan hautsak bildu eta arkakusoen aurkako erremedioa; gero ikasi nuen kukuso-belarra esaten zaiola, eta Lekeition, jakina, ardi-belarra.
Calumma crypticum
Calumma crypticum Calumma generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.
Ziklopenteno
Ziklopentenoa C5H8 formulako konposatu organikoa da zikloalkenoen familiakoa. Petrolioaren antzeko usaina duen likido kolorgea da.
Erabilera
Zikopentenoa monomero gisa baliatzen da polimero batzuen sintesian. Gasolinaren osagarri moduan ere erabiltzen da.
Erreakzioak
Ziklopentenoak lotura bikoitzean adizio-errekzioak pairatzen ditu, zikloadizioak kasu.
Halaber, oxigenoaren bidez ziklopentanonara oxida daiteke.
Dimerizazio fotokimikoa jasan lezake trans-triziklo[5.3.0.02,6]dekanoa sortuaz.
Prestakuntza
Ziklopentenoa naftaren crackingaren bidez lortzen da, ia 2,2 kg ziklopenteno lortzen direlarik nafta tonako. Hala ere ziklpentadienoaren hidrogenazio katalitikoak errendimendu handiagoa du.
Bilgune Nazionala
Bilgune Nazionala (ofizialki eta frantsesez Rassemblement National edo RN, eta 2018ra arte Front National edo FN) frantziar alderdia da, muturreko eskuinekoa, doktrina xenofoba eta frantziar nazionalista duena. Alderdiaren sortzailea Jean-Marie Le Pen izan zen, eta haren alabak, Marine Le Penek hartu zuen ondoren alderdiaren buruzagitza.
FNk 2002ko hauteskundeetan hirugarren indarra izatea lortu zuen, Alderdi Komunista eta UDF edo Frantziako Demokraziarako Batasunaren gainetik.
2002ko lehendakaritzako hauteskundetan bigarren indarra izatea ere lortu zuen, historia eginez. Le Penek %18,86ko portzentajea lortu zuen,alderdi sozialistaren gainetik. Dena den,bigarren bueltan Jacques Chiracen aurka %17,79 lortu zuen, eta azken honek berriz %82,21. 2017ko presidentzialetan bigarren geratu ziren Emmanuel Macronen Errepublika Martxan alderdiaren kontra, bigarren itzulian galduz. Ordutik aurrera Macron da Frantziako lehendakari, nahiz eta Le Penek botu-intentzioan goraka egin.
Erregioekiko jarrera: Euskal Herria
Bere mitinetan Frantziako erregioen ikurrak erabili ohi ditu RNk, nahiz eta Frantzian berezkoa den zentralismoa mantentzearen alde agertu.
EHren kasuan, ez da inoiz berorren ezagutze administratiboren alde agertu, ezein Pirinio Atlantikoetan RNren idazkari den Jean Michel Iratxet, Euskal Hirigune Elkargoa ren kontra agertu baitzen, egitura honi egozten zizkion gobernantzarako arazoak zirela medio. Alta, Akitania Berriko Legebiltzarrean akordatu diren euskararen aldeko neurri guztien alde bozkatu du RNk, ikastolekiko eta euskararekiko jarrera baikorra azalduz. Hala ere, Errepublikako hizkuntza ofizial bakartzat frantsesa dute, eta ez beste ezer.
São Sebastião da Boa Vista
São Sebastião da Boa Vista Brasilgo udalerri bat da, Pará estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Danimarkaren banaketa administratiboa
Danimarka administratiboki bost eskualde eta barrutitan banaturik dago, denera 98 direlarik. Antolamendu administratibo hau 2007ko urtarrilaren 1etik aurrera ezarri zen, data horretan aurretik zegoen lurralde banaketa historikoa desegin zen.
1970 eta 2006 arteko antolamendua
1970etik 2006ko abenduaren 31ra arte, Danimarka 13 barruti (amter) eta 271 komunetan (kommuner) banaturik egon zen.
Kopenhage hiriguneko kasuan, hau bi udalerri autonomoen salbuespenarekin, bata izen berekoa eta bestea Frederiksberg, izen bereko barrutiak kudeatzen zituen. Bestalde, Bornholm uhartea bost udalerrik osatzen zuten konderria zen, 2003ko urtarrilaren 1ean eskualdeko udalerri bakar bat osatu zuten arte. Eskualdeko udalerri honek hiriburuko udalerri autonomoen ezaugarri berdinak zituen.
2004an gobernuak gaur egungo administrazio sistema berritzea proposatu zuen: osasun zerbitzua hobetu asmoz bost eskualde eratu ziren. Gainera proposamenak bere barnean gutxienez bakoitzak 20.000 biztanle zituzten 100 inguru udalerrietarako murrizketa zeraman (nahiz eta salbuespen batzuk ezarri izan). Azkenik 2005eko otsailaren 24an Danimarkako legebiltzarrak proposamena onartu zuen.
Brehov
Brehov Eslovakiako udalerri bat da, Trebišoveko barrutian kokatuta. 7,90 km²ko azalera du eta 606 biztanle 2017ko datuen arabera.
Paint Rock (Alabama)
Paint Rock Alabamako herri bat da. Jackson konderrian kokatua dago. 2010ean 210 biztanle zituen, 188.6 kilometro koadrotan banatuta.
Neogastroplites
Neogastroplites ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Albiarrean, hau da, orain dela 112 milioi urtetik 99,6 milioi urtera gutxi gorabehera. Lehen agerpena Albiarreko goiko estratuetan eman zen.
Sistema kuantiko ireki
Fisikan, sistema kuantiko ireki bat, kanpoko sistema kuantiko batekin (ingurua) elkarreraginean dagoen sistema kuantiko bat da. Sistema kuantiko irekia, sistema kuantiko itxi handiago baten banandutako zati bezala ikus daiteke, ingurua, beste zatia delarik.
Sistema kuantiko irekiak, optika kuantikoan, mekanika kuantikoko neurrietan, mekanika estatistiko kuantikoan, kosmologia kuantikoan eta hurbiltze erdiklasikoetan kontzeptu garrantzitsuak dira.
Florentzio Basaldua
Florentzio Basaldua Elodingotia (Bilbo, Bizkaia, 1853ko otsailaren 23a – Rawson, Argentina, 1932ko maiatzaren 30a) ingeniaria, idazlea, historialaria, bidaiaria, abenturazalea eta geodesta izan zen. Basalduak euskaldunen eta euskararen jatorriari buruz ikertzeko sekulako grina izan zuen.
Bizitza
Gerardo Basaldua zuen aita, eta Manuela Elodingoitiaren ama. Jada haurra zenetik Río de la Platari buruzko kontakizunak entzunda, 15 urte besterik ez zuela Euskal Herritik Ameriketara emigratu zuen.
1868an Montevideora iritsi zen, eta denboraldi labur batez Uruguain egon ondoren Argentinara joan zen. 20 urterekin Brasilgo hegoaldean, Gran Chacon eta Bolivian barna bidaiatu zuen.
1897an Julio Argentino Roca presidenteari Argentinan ezartzeko asmoa zuen Euskal Berri izeneko etorkin euskaldunen koloniaren mapa bat proposatu zion, Argentinara joandako euskaldunen proiektu politiko handia, alegia herrialde hartan galestarrek ezarri zuten antzeko Y Wladfa («kolonia») izeneko koloniaren antzekoa.
Louisfert
Louisfert bretainiako udalerria da. Administratiboki Frantziako Loira Atlantikoa departamenduan dago, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Louisfert udalerrian erroldatutako biztanleak 873 ziren. Familiak 320 ziren, horien artean 66 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 104 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 133 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 17 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 380 etxebizitza zeuden, 338 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 376 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 338 etxebizitza nagusietatik 281 bere jabearen bizilekua ziren, 55 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 17 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 102 etxek lau zituzten eta 177 etxek bost zituzten. 254 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 130 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 187 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 581 ziren, horien artean 458 aktiboak ziren eta 123 inaktiboak ziren. 458 pertsona aktiboetatik 429 lanean zeuden (233 gizon eta 196 emakume) eta 30 langabezian zeuden (14 gizon eta 16 emakume). 123 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 41 ikasten zeuden eta 48 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
K.a. 412
K.a. V. mendearen taula (K.a. VI. mende | K.a. V. mende | K.a. IV. mende)
Louisfert
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
K.a. 412
K.a. 430ko hamarkada | K.a. 420ko hamarkada | K.a. 410ko hamarkada | K.a. 400ko hamarkada | K.a. 390ko hamarkada
Louisfert
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 4 zurginak, 1 iturgina, 2 argiketariak eta 2 jatetxeak.
Disidazirina
Disidazirina konposatu organikoa da C19H33NO2 formulakoa azirinen familiakoa. Fusio-puntu txikiko solido zuria da.
Louisfert
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
K.a. 412
K.a. 417 | K.a. 416 | K.a. 415 | K.a. 414 | K.a. 413 | K.a. 412 | K.a. 411 | K.a. 410 | K.a. 409 | K.a. 408 | K.a. 407
Disidazirina
(R)-Disidazirina estereoisomeroak In vitro kultiboetan Candida albicans onddo patogenoaren kontrako aktibitate handia erakutsi du. Halaber, ondesteko minbiziaren HCT-116 zelulen kontrako jarduera sendoa duela ikusi da.
Glukosa
Formula kimikoa
Eskuineko irudian glukosaren formula lineala ikus daiteke. Ur-disoluzioan, berriz, hexosa guztiek egituraz aldatzen dute, molekula bereko aldehido eta alkoholaren arteko erreakzioa dela eta. Horrela, molekula barnean hemiazetal bat sortzen da, eta molekulak egitura ziklikoa hartzen du. Haworthen formularen bitartez marrazten dira egitura zikliko hauek.
Louisfert
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Louisfert udalerrian 43 nekazaritza-ustiategi zeuden, 876 hektarea erabiltzen.
Glukosa
Funtzioak
Glukosa erreserba energetiko garrantzitsua da, animalietan glukogeno moduan eta landareetan almidoi moduan metatzen dena. Zelularen energia-iturri nagusia da, bere katabolismoan izaki bizidunek behar duten energia askatzen baita.
Pablo Vicente Sola
Pablo Vicente Sola Arrizabalaga  (Arrasate, 1761-?, 1826) euskal herritar politikari eta militarra izan zen. Armadan teniente-koronel bilakatu ondoren, 1815 eta 1822 artean Goi Kaliforniako azken gobernadore koloniala izan zena.
Glukosa
Funtzioak
Bakterioetatik gizakiarengana glukosaren bide katabolikoak oso antzekoak dira, bizidun guztien jatorri bera agerian uzten duena.
Metabolismoa
Glukosaren oxidazio osoa arnasketa aerobikoaren bitartez gauzatzen da. Arnasketaren ekuazioa honako hau da:
Marminiac
Marminiac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Marminiac udalerrian erroldatutako biztanleak 364 ziren. Familiak 154 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 63 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 43 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Glukosa
Metabolismoa
C6 H12 O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + energia (ATP)
Louisfert
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Marminiac
Etxebizitza
2007an 236 etxebizitza zeuden, 157 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 68 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 229 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 157 etxebizitza nagusietatik 133 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 91 etxek bost zituzten. 98 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 63 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 85 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Glukosa
Metabolismoa
Arnasketa aerobikoa hiru etapatan osatzen da: glukolisia, Krebs zikloa eta arnas katea.
Landareen fotosintesiak, aldiz, glukosa sortzen du molekula inorganikoak eta argi-energia erabiliz:
Marminiac
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 215 ziren, horien artean 153 aktiboak ziren eta 62 inaktiboak ziren. 153 pertsona aktiboetatik 140 lanean zeuden (78 gizon eta 62 emakume) eta 13 langabezian zeuden (6 gizon eta 7 emakume). 62 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Louisfert
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Glukosa
Metabolismoa
6 CO2 + 12 H2O + argia → C6H12O6 + 6 O2 + 6 H2O
Marminiac
Diru sarrerak
2009an Marminiac udalerrian 152 unitate fiskal zeuden, 365 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.299 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 6 eraikuntza enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Marminiac udalerrian 42 nekazaritza-ustiategi zeuden, 612 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Beau Geste (1939ko filma)
Beau Geste abenturazko filma da, William A. Wellman estatubatuar zinemagileak 1939an zuzendu zuena. P. C. Wren ingeles idazlearen 1924ko izenburu berdineko eleberrian oinarriturik dago. Gary Cooper, Ray Milland, Robert Preston, Brian Donlevy eta Susan Hayward izan ziren aktore nagusiak.
Argumentua
Frantziar legionari talde bat basamortuaren bihotzean dagoen gotorleku batera iritsi eta bertako gizon guztiak hilik daudela ohartuko dira, harresietan eta zainketa tokietan ezarriak, baina hilak. Gertaera horretatik abiaturik, zafiro baliotsu baten desagertzearekin eta ohore afera batengatik Frantziako Atzerritar Legioan izena eman zuten hiru anaien istoriarekin zerikusia duen kontakizuna hasten da.
Glukosa
Glizemia
Glizemiak (edo, gaztelaniaren eraginez, gluzemia) glukosak odolean duen kontzentrazioa adierazten du. Glizemia maila normala 0,8 eta 1,1 gr/litroko artekoa da. Gibelak eta areak kontrolatzen dute maila hori. Glukosa glukogeno moduan metatzen da gibelean, eta glizemia maila asko jaisten denean hormona batek (glukagoiak) glukogenoa glukosa bihurtzen du, odolera pasatuz. Aitzitik, gluzemia handia bada pankreak sortzen duen beste hormona batek (intsulinak) glukosa maila jaisten du. Intsulina-gabeziak diabetesa eragiten du, hipergluzemia agertuz.
Glukosaren polimeroak
Glukosak garrantzia biologiko handiko polisakaridoak eratzen ditu. Lehenik eta behin bi glukosazko dimero bat sortzen du eta hau polimerizatzen da polisakaridoak eratzeko.
Salignac (Proventza Garaiko Alpeak)
Salignac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Proventza Garaiko Alpeak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Salignac udalerrian erroldatutako biztanleak 505 ziren. Familiak 201 ziren, horien artean 46 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 27 bakarrik bizi ziren emakumeak), 62 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 74 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 19 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 346 ziren, horien artean 253 aktiboak ziren eta 93 inaktiboak ziren. 253 pertsona aktiboetatik 239 lanean zeuden (133 gizon eta 106 emakume) eta 14 langabezian zeuden (4 gizon eta 10 emakume). 93 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Salignac udalerrian 197 unitate fiskal zeuden, 497,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.482 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Via Veneto
Via Veneto Italiako Erroma hiriburuko kalea garrantzitsuenetako bat da. Bere izen ofiziala Vittorio Veneto da, izena Vittorio Venetoko guduari zor diolarik.1960ko Federico Felliniren "La Dolce Vita" filma Via Veneto hiribidearen gunean girotua dago. Hori dela eta, 1960ko hamarkada eta 1970eko hamarkadan hiribideak ospea bereganatzea ekarri zuen, kafetegi eta luxuzko denden kokaleku bilakatu zuelarik. 1980ko hamarkadan geldiune bat izan ondoren, kaleak bizimodu berri bat topatu du, gaur egun bertan Erromako hotel onenetako batzuk baidaude. Via Veneto Paris kafetegia eta Harry's Bar tabernaren kokalekua da, Federico Felliniren La Dolce Vita filman behin-betiko irudikatuak, eta jende ospetsu ugariren ohiko pausagunea izateagatik ezagunak dira.
Salignac (Proventza Garaiko Alpeak)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 5 igeltseroak, 1 argiketaria eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Salignac udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 784 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Laurehun eta hogeita sei
Laurehun eta hogeita sei (426) laurehun eta hogeita bostaren ondoren eta laurehun eta hogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.
K.a. 413
K.a. V. mendearen taula (K.a. VI. mende | K.a. V. mende | K.a. IV. mende)
K.a. 430ko hamarkada | K.a. 420ko hamarkada | K.a. 410ko hamarkada | K.a. 400ko hamarkada | K.a. 390ko hamarkada
K.a. 418 | K.a. 417 | K.a. 416 | K.a. 415 | K.a. 414 | K.a. 413 | K.a. 412 | K.a. 411 | K.a. 410 | K.a. 409 | K.a. 408
Hubert du Mesnil
Hubert du Mesnil (Baiona, ) lapurtar ingeniari eta funtzionarioa da. 2007 eta 2012 artean Réseau ferré de France erakundea zuzendu zuen.
The Pale Blue Eye
The Pale Blue Eye misterio-suspensezko film estatubatuarra da, 2022koa, Scott Cooperrek idatzia eta zuzendua, Louis Bayarden izen bereko 2003ko eleberritik egokitua. Aktore ezagunak ditu filmak hala nola Christian Bale, Harry Melling, Gillian Anderson, Lucy Boynton, Charlotte Gainsbourg, Toby Jones, Harry Lawtey, Simon McBurney, Timothy Spall eta Robert Duvall ditu filmak.
Fikzioa izan arren, Edgar Allan Poe gazte bat da tramaren protagonistetako bat, West Point Estatu Batuetako Akademia Militarrean kadete militar gaztea izan baitzen.
Sinopsia
West Point da gertaeren eszenarioa, AEBetako akademia militar ezaguna, eta 1830 urtea, esklabutza oraindik legala den garaia. Ustezko suizidio bat (eta ondoren gorpuaren profanazioa) gertatu da eskola militarrean, eta gertu bizi den Augustus Landor detektibe beteranoa deituko dute ikertzera. Landorri eskolako ikasle kadete gazte batek lagunduko dio: Edgar Allan Poe du izena.
Bitxikeriak
Traman okultismoarekin loturak ageri dira, eta aipu bitxi bat horien artean, Pierre de Lancre inkisidore frantziarrari egiten zaiona, "600 (sic) euskaldun sorginkeriagatik" hil zituenari.
Kosmologia kuantiko
Fisika teorikoan, kosmologia kuantikoa, mekanika kuantikoaren eragina, Big Bangaren ondorengo lehen uneetan aztertzen saiatzen den arlo nahiko berri bat da. Saiakera asko egin diren arren, arloak, grabitate kuantikoaren adar nahiko espekulatiko bat izaten jarraitzen du. Big Bang/Big Cruncha, errebote kuantiko bategatik ordezkatzen da, honela, singularitateak ezeztatuz.
Gorri
Gorria giza begiak ikus dezakeen kolore espektroko lehenengo kolorea da, eta baita ostadarraren lehenengo kolorea ere. Argi bidez sortutako kolore sisteman (RGB) kolore primarioetako bat da, eta RAL kolore sisteman gorriak 3001 eta 3099 artekoak dira. Batez besteko uhin-luzera 700 nm da eta maiztasun hori baino txikiagokoak infragorri izena hartzen dute eta ez dira ikusgai.
Kosmologia kuantiko
Arlo honetan dagoen arazo garrantzitsu bat, unibertsoan informazioaren jatorria da.
Gorri
Hizkuntza
“Gorri” hainbat esanahi eta esaera dituen euskal hitza da: zabalduena kolorea izendatzeko erabiltzen da.
Etimologia
Adituen ustez, *gor erroa eta *-i partizipio-atzizkia bereizi behar dira hitzaren osaeran, inguruko erdaretako zenbait kolore-izenetan ere gertatzen den bezala (ikus gaztelaniazko morado edo frantsesezko rosée partizipioak). Ez da harritzekoa, kontuan hartuta adjektiboak sortzeko ohiko baliabidea dela partizipioena (ikus euskaran bertan hori eta zuri kolore-izenak).
Gorri hitzaren esanahiak
Gorria, koloreaz aparte, hainbat esanahi dituen hitza da. Hona hemen bere esanahiak testuinguruaren arabera:
Kolore psikologiko gisa: primarioa, beroa
Gorria lehen mailako lau kolore psikologikoetako bat da, horia, berdea eta urdina rekin batera. Gainera, kolore berotzat hartzen da, laranja eta horiarekin batera.
Kolore kengarri edo pigmentu kolore gisa: bigarren mailakoa
Kolorearen sintesi kengarriaren sisteman, koloreak pigmentuak edo tinduak (pinturak, koloratzaileak, tintak) nahastuz sortzen diren kolore primarioak ziana, magenta eta horia dira. Gorria, berdea eta urdina bigarren mailako koloreak dira sistema honetan, hau da, edozein motatako pigmentuekin lan egiten denean, bigarren mailako kolore bat lortzeko  oinarrizko bi kolore nahastu behar dira (adibidez, gorria lortzeko, horia eta magenta nahastu behar dira).
Kuatrikromia bidezko inprimatze-prozedurak (adibidez, koloretako liburuak eta aldizkariak inprimatzeko erabiltzen dena) lehen mailako koloreak eta beltza erabiltzen ditu. Horregatik, kuatrikromian kolore bat zehazteko, bere konposaketan sartzen den lau kolore horietako bakoitzaren tinta-portzentajearen bidez egiten da. Gorria magenta eta horia nahastuz eratzen denez, kolore gorri biziz inprimatutako eremu bat C = 0 (% 0 zian), m = 100 (% 100 magenta), y = 100 (% 100 horia) eta k = 0 (% 0 beltza) edo CMYK izango da.
Löbnitz
Löbnitz Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Gorri
Arte plastikoetako kolore kengarri gisa: primarioa
Denbora luzez, gorria lehen mailako kolore kengarritzat jo zen, izan ere, historian zehar gaiaren inguruko hainbat adituk kolore primarioen taldean sartu zuten. XII. mendean, adibidez, primario bezala gehien erabiltzen zen gorri mota gorrimina izan zen. Argiaren eta kolorearen inguruan Newton ek eginiko ikerketek hainbat teoria sorrarazi zituzten, baina, ez ziren guztiak zuzenak. XVIII. mendearen hasieran, pintura tratatu batzuek Newtonek sortutako kolorezko zirkulua margolaritzaren beharretara egokitu zuten, eta lehen hiru koloreak zirkulu newtoniarraren gorria, horia eta urdina ziren. Oinarrizko hiru kolore horiek gaur egun arte erabili izan dira.
Hainbat mendez pigmentuak garatuz eta koloreari buruzko ikerketak egin ondoren, gaur egun, hiru kolore primario egokienak ziana, magenta eta horia direla uste da, baina artearen esparruan, arrazoi tekniko eta tradizionalengatik, oro har, "antzinako" primarioak erabiltzen jarraitzea nahiago da.
Osagarritasuna
Kromosintesi sistema honetan, gorriaren kolore osagarria berdea da.
Kolore gehigarri gisa: primarioa
Koloreak pigmentuen ordez kolore-argia nahastuz lortzen diren koloreen sintesi-sistema gehigarrian, gorria kolore primarioa da, berdea eta urdinarekin batera. Horrek esan nahi du kolore-argiarekin lan egiten denean, nahikoa dela hiru kolore horiek proportzio desberdinetan nahastea gainerako guztiak lortzeko. Tonalitate argiak eta ilunak sortzeko, argitasuna murriztu edo handitu egiten da.
Argi-koloreko sistema gehigarri hau monitoreek eta telebistek koloreak sortzeko erabiltzen dutena da. Sistema honetan, kolore bat bere osagai bakoitzerako zenbakizko balioekin deskribatzen da (gorria, berdea eta urdina), gorria "R" -rekin, berdea "G" -rekin eta urdina "B" -rekin adieraziz. RGB kolore ereduan, 0tik 255era bitarteko balioen eskala batean, gorri gehigarri hutsa R = 255 (gorriaren balio maximoa), G = 0 (berderik ez) eta B = 0 (urdinik ez) gisa adierazten da.
Gorri hau, ordenagailu pertsonalek, monokromia uztean, 1980ko hamarkadaren hasieran erreproduzitu ahal izan zuten lehen koloreetako bat izan zen.
Osagarritasuna
Kromosintesi sistema honetan, gorriaren kolore osagarria ziana da.
Espektro gorria
Gorri espektrala giza begiak hauteman dezakeen espektro elektromagnetikoa ren argi gorriaren eremua da. Argi gorriaren uhin-luzera 645-700 nm ingurukoa da; gorria baino baxuagoak diren maiztasunak, eta, beraz, uhin-luzera luzeagoak dituztenak, infragorri deitzen dira eta ez dira ikusten. Kolore gorria giza begian dagoen argi frekuentzia baxuenari dagokio.
Espektro newtoniarrean eta ortzadarrean: lehen kolorea
Mendebaldean, ostadar raren kromatismoa ren interpretazio tradizionalak zazpi kolore dituela dio. Azken batean, Newtonek argi ikusgarriaren espektroan banatu zituen zazpi koloreei dagozkienak dira. Testuinguru horretan, gorria espektro newtoniar reko zein ostadarreko lehen kolore ikusgarritzat hartzen da.
Uhin-luzera
Uhin luzeraren arabera, gorriari dagokion espektroa lau gunetan bana daiteke:
Gorri motak
Kolore gorriaren barietate ezberdinak daude tonu, kroma (saturazioa, intentsitatea edo koloreazioa ere deitua) edo arintasunaren (balioa, tonua edo distira) arabera. Balio-aldaketei nabardurak ere esaten zaie, tonu gorria beltzarekin edo zuriarekin nahastutako beste barietate bat da.
Ikusmena: gorria ikusten
Giza begia k gorri kolorea ari dela ikusten esaten da 625 eta 740 nanometro inguruko uhin luzera dituzten argi izpiak ikusten dituenean. Kolore espektroan gorria da uhin luzera handiena duena; hau da, giza begiak ikus dezakeen koloreen mugan dago. Gorria baino uhin luzera handiagoa duten eta espektroan ondoan dauden argi izpiei infragorriak deritze. Izpi hauek ikusezinak dira giza begientzat, baina bero gisa hauteman daitezke. Gorria kolore primarioa da RGB kolore eredua n.
Optika n, gorria argiak sortutako kolorea da. Ez ditu S eta M (Uhin luzera gutxiko eta ertaineko) zelula konoak pizten; baina, L (Uhin luzera handiko) erretina konoa desagertzen doan bulkada batekin pizten du. Primate ek giza begiak identifikatu dezakeen kolore espektro oro ikus dezakete; baina beste motatako ugaztun batzuk, txakur rak adibidez, dikromazia dute, hau da, urdinak eta horiak ikus ditzakete baina gorriak eta berdeak gris ikusten dituzte. Zezen ek adibidez, ezin dute zezenketariaren kapotearen kolorea ikusi, baina mugimendu bortitzek urduritu egiten dituzte.
Kolorearen teoria
Kolorearen Teoria koloreen nahasketaren oinarrizko arau multzoa da eta koloreak sortzeko prozesua aztertzen du. Koloreekin lan egiten duten esparruetan erabiltzen da, adibidez margolaritzan, diseinu grafikoan, diseinu bisualean, argazkigintzan, inprentan eta telebistan. Argiarekin gorria, berdea eta urdina konbinatuz kolore zuria sortzen da; pigmentuekin, berriz, zian, magenta eta horia konbinatuz, kolore beltza sortzen da.
Koloreen nahasketa prozesua bi motatakoa izan daiteke: batetik, kolore primariotan oinarritutako kolore gehiketa egitea, argi bidez lortutako koloreen kasua, alegia; eta bestetik, bigarren mailako koloreen kenketan oinarritutako prozesua; adibidez, pigmentu bidez sortutako koloreen kasua. Koloreak sortzeko koloreen propietateak, sistemak eta espazioak kontuan izateko faktoreak dira.
Gorria zeruan: egunsentia eta ilunsentia
Egunaren azken eta lehenengo orduetan, zerua kolore gorri-hori-laranjaz tindatzen da. Zeruertzetik gertuago dauden uhinek, distantzia luzeagoa egiten dutelako, eta beraz, atmosferaren zati handiagoa gurutzatzen dute. Ondorioz, izpi horiek, partikula gehiagorekin egiten dute topo. Bi faktore hauek direla etangatik, uhin gorri zein horiak gehiago sakabanatzen dira zeruan zehar eta zerua gorri-hori-laranja ikusten dugu. Egunean zehar uhin luzera laburragoa duten koloreak, (urdina eta morea), indar handiagoz sakabanatzen dira zerutik zehar (Rayleighen sakabanaketa), eta zerua urdin ikusten dugu. Egunsentian eta ilunabarrean, eguzkiaren argiak atmosferatik begietaraino egiten duten ibilbidea, luzeagoa da, eta osagai urdin eta berdeak ia erabat ezabatzen dira; beraz, uhin-luzera handiena duten uhinak, laranja eta gorriak, zerua estaltzen dute.
Hau dena hobeto ulertzeko, eguzki-argia ulertu behar dugu. Eguzkiaren argiari "argi zuria" deritzogu. Kolore hau, kolore multzo baten emaitza da, hau da,  argi izpian dauden kolore sorta bateratzen direnean, argi zuria osatzen da. Kolore bakoitzak bere uhin-luzera eta frekuentzia-luzera dauka, uhin-luzera laburrena eta frekuentzia handiena bioletarena da eta uhin-luzera handiena eta frekuentzia txikiena duena aldiz, gorriarena. Eguzki izpiek ur tantak pasatzean, adibidez, esfera txikiak osatzen direla ikusten dugu. Adibide honetan, ikus genezake izpi zuri hori sortzen dituzten kolore guztiak; kanpoko ertzean beti gorria den arku bat ikusten da, barrurantz, kolore guztiak dituen gama jarraitua aurkezten du, ordena honetan: agertuz; gorria, horia, berdea, urdina eta bioleta.
Ilunabarrean, Eguzkia zeruertzetik jaeisten ari denean, zeruan kolore odol-gorri hori aurkitu genezake, eguzkiak bidaltzen dituen argi-izpien, eta atmosferaren arteko interakzioeak, zeruan kolore hau ikustea eragiten duelako. Erreakzio hori, ordu-zehatz horretan gertatzen da, Eguzkiaren kokapenagaitik. Kasu honetan, ilunabarrean gertatzen dena hau da: Eguzkiaren kokapenagaitik,  argi-izpi gorriak eta horiak egin behar duten ibilbidea luzeagoa da, eta izpien espektro gorri eta horiak (uhin-luzera handiena dutenak dira) gehiago sakabanatzen dira zerutik.
Eguzkia zerumugaren gainetik bat edo bi graduko angelu-distantziara dagoenean, ilunabarreko argiak zeruaren ertzera isurtzen du bere argitasuna. Pixkanaka-pixkanaka, distira horia argi gorri-laranja bihurtzen da, eta, azkenik, su koloreko argitasun distiratsua dago. Eguzkia zerumugaren azpitik bost gradu5° ingurura jaitsi denean, iristen da bere intentsitaterik handienera. Eguzkia jarri den tokiaren gainean, zeruertzetik, zerrenda gorri estu batek bananduta, zirkuluerdi bat ikusten da, kolorea aldatzen doana zaiona, purpura eta arrosaren artean. Momentu honi “sorginen ordua” deitzen zaio.
Egunean zehar zerua urdin ikusten dugu, eguzkialdean aldiz, kolore zuri eta gorri bat ikus genezake, horrela bakarrik heltzen direlako argi-izpiak gure begietara, ilunabarretan ordea, zerua kolore gorriz eta horiz betetzen da (uhin luzeko argi-izpiak atmosfera distantzia handiagoa gurutzatzean, gehiago sakabanatzen direlako), eta eguzkia desagerrarazten doala, zeruaren beste puntan, argi espektroaren kontrako kolorea ikusten da, morea eta urdina.
Aerosol-kopuru handia dagoenean (atmosfera-hautsa), egunsentiko eta ilunabarreko argia bereziki gorria da. Oro har, presio atmosferiko handiak daudenean gertatzen da (antizikloia), airean hauts-partikule n kontzentrazio handiagoa baitago presio handietan. Zerumuga zabala bada, itsasoan adibidez, egunsentia eta ilunabarrak argiagoak izaten dira.
Itsasaldi gorria
Itsasaldi gorria itsasoaren kostaldean edota estuarioetan jazotako mikroalgen (zehazki dinoflagelatuak) pilaketa da, itsasaldiekin batera mota ezberdinetako alga kopuru handiaren etorreraren ondorioz sortua (milimetro kubiko bakoitzek milaka eta miloika zelula). Itsasaldi gorria itsas ingurunean sortutako hainbat baldintzen ondorioz, tartean alga gorriak, ura gorritzen duen fenomenoa da, eta toxina kopuru handien pilatzea ere eragiten du.
Écretteville-lès-Baons
Écretteville-lès-Baons Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Gorri
Itsasaldi gorria
"Itsaldi gorria", kasu batzuetan, algen ugaritze bat eragiten duelako deitzen da horrela, urak tonalitate gorrixka batez tindatzea lortzen duena, mikroorganismo hauetako batzuek dituzten pigmentuen ondorioz. Hala ere, gertaera hauei, alga loratze kaltegarriak (FANs) deitzen zaie, askotan, ez baitute koloraziorik uren aurrean. Uretako ingurunean sortzen diren ingurumen-faktoreen kopuru altu baten ondorioz, gertaera horiek askotan kaltegarriak izaten dira beste organismo batzuentzat, baita gizakiarentzat ere. Batzuetan, termino hau modu okerrean erabiltzen da mikroalgen edozein ugalketa masiborako. Mikroorganismo planktoniko hauen kontzentrazio altuak, toxinak sortzen dituztenak, galera ekonomikoak eragiten ditu akuikulturarentzat. Izan ere, toxina horiek animalia-baliabideetan (adibidez, organismo iragazleetan) duten bioakumulazioa maila aski altuetara irits daiteke, gizakiek irensten dituztenean kaltegarriak izan baitaitezke, eta, horrela, arazo ekonomikoak, ekologikoak eta sozialak sortzen dira arrantza-eremuan.
Itsaldi gorriek ondorio garrantzitsuak dituzte itsas inguruneetan, askatzen dituzten toxinen kontzentrazio handia dela eta. Alga hauetan aurkitutako toxina talde garrantzitsuenak honako hauek dira: toxina amnesikoak, toxina paralizatzaileak eta toxina gastrikoak.
Écretteville-lès-Baons
Biztanleria
2007an Écretteville-lès-Baons udalerrian erroldatutako biztanleak 417 ziren. Familiak 139 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 75 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Gorri
Itsasaldi gorria
Itsaldi gorria fenomeno natural bat da, planktonaren zenbait osagairen kontzentrazioa handitzeagatik bereizten dena. Ingurumen-baldintza jakin batzuen pean, organismo fitoplanktonikoen gehikuntza gehiegizkoa gertatzen da (bereziki dinoflagelatuak), loraldia, alga-loratzeak edo "Bloom" bezala ezagutzen dena, uraren kolorazioan aldaketa handiak eraginez, eguzkiaren argia harrapatzen duten pigmentuak dituztelako. Pigmentu horiek kolore gorri, hori, berde, kafe edo konbinaziokoak izan daitezke, ohikoena kolore gorrixka delarik, hortik datorkio deitura.
María Moreno (margolaria)
María del Pilar Moreno Blasco, María Moreno izenez ezaguna (Madril, 1933ko maiatzaren 14a - Ibidem, 2020ko otsailaren 17a), margolaria izan zen, Madrilgo margolari errealisten taldekoa, besteak beste, Antonio López bere senarra ere taldekidea zen.
Gorri
Marte
Marte, Eguzki tik hasita, laugarren planeta da Eguzki-sistema n. Erromatar mitologia ko Marte gerra-jainkoaren izena jarri zitzaion, gaueko ortzian ageri duen gorritasuna zela eta. Horregatik, Planeta Gorria ere deitzen zaio. Itxura hori bere azaleko burdin oxido gorrixkak ematen dio, eta begi hutsez ikus daitezkeen gorputz astronomikoen artean bereizgarria egiten du.
María Moreno (margolaria)
Prestakuntza
Madrilgo familia liberal batean jaio zen, eta haurtzaroaren zati bat Valentzian eman zuen.
Gorri
Gorriranzko lerrakuntza
Astronomian, gorriranzko lerrakuntza objektu batek igorri edo islatzen duen erradiazio elektromagnetikoa (argi ikusgaia) espektru elektromagnetikoan gorrirantz alderatzen denean gertatzen da. Argi iturri bat ikuslearengandik aldentzen ari bada, orduan gorriranzko lerrakuntza gertatzen da. Aldiz, argi iturri hori ikuslearengana hurbiltzen ari bada, orduan, urdineranzko lerrakuntza da gertatzen ari dena. Honek uhin elektromagnetiko guztientzat balio du eta Doppler efektua k azaltzen du.
María Moreno (margolaria)
Prestakuntza
1954an hasi zen Maria pinturan trebatzen, Madrilgo San Fernando Arte Ederren Eskolan hantxe egin zituen Arte Ederren ikasketak, eta pinturan espezializatu zen. Bertan, hainbat pintore hiperrealista ezagutu zituen, errealismo madrildar deritzonaren parte zirenak. Horien artean, Espainiako errealismoaren ordezkari garrantzitsuenak: Amalia Avia (1930-2011), Antonio López García (1936), Julio López Hernández (1930-2018), Francisco López Hernández (1932-2017), eta Isabel Quintanilla (1938-2017).
Gorri
Jupiterren Orban Gorri Handia
Orban Gorri Handia Jupiter planetako ekaitzik handiena da, baita planetako atmosferaren xehetasunik ezagunena ere. Ekaitz handi baten erakoa, duela 350 urte ingurutik existituko litzatekeen zurrunbilo erraldoi bat da, bere inguruan, 700 kilometro orduko haizeak izateagatik bereizten dena. Bere tamaina, Lur planetaren diametroa ren bi eta erdi halako sartzeko adinakoa da. Zurrunbiloak, erloju orratzen aurkako zentzuan biratzen du. Kolorez zein bizitasunez asko aldatzen da. Batzuetan, kolore gorri bizi eta nabarmengarri bat izaten du, eta, beste batzuetan, ia ikusezin bihurtzerainoko bezain zurbil bihurtzen da.
Jupiterren Orban Gorri Txikia
Orban Gorri Txikia 2006 urtean Jupiterren atmosfera n Orban Gorri Handiaren ondoan agertu zen ekaitz erraldoi bat da. Orbanaren kolore gorrixkak planetaren barne atmosferako gasak atmosferan igotzen direnean eta eguzkiaren erradiazioaren efektuak jasaten dituztenean sortu daiteke. Infragorriekin neurtzerakoan, Jupiterren orban gorri handia zein txikia, hodei nagusien gainetik daudela ematen du.
María Moreno (margolaria)
Prestakuntza
Moreno Espainiako errealisten tradizioan sartu zen, eta haren ezaugarrietan sartzen dira gertaera garaikideen perfekzio teknikoa eta irudikapen errealista. Motiboak eta gaiak ez dira harrigarriak: barnekoak, izadi hilak, ikasketa-eszenak, giza irudiak eta paisaiak. Koadro batzuetan, naturaren ikuspegi xaloa nabaritzen da, marra delikatukoa. Antonio López Torres margolariak ere, Antonio Lópezen osabak, eragin nabarmena izan zuen Mariarengan, eta bere paleta kolore argiagoetara bideratu zuen.
Gorri
Erraldoi gorriak
Erraldoi gorria, masa baxu edo ertaineko (8-9 eguzki masa baino gutxiagokoa) izar mota bat da. Sekuentzia nagusiaren etapan, fusio nuklear bidez hidrogenoa helio bihurtuz kontsumitu ondoren, bizirik gabeko heliozko nukleoaren inguruko oskol batean hidrogenoa erretzen hasten da. Honek, lehen eragin bezala, izarra ren bolumena handitzea dakar, eta bere azaleraren hoztea; honen ondorioz, bere kolorea gorrixka bihurtzen da.
María Moreno (margolaria)
Prestakuntza
Adituek gehien bereizten duten ñabarduretako bat argiaren erabilera da. Bakarkako erakusketa egin zuen Frankfurt-en 1973an, Herbert Meyer-Ellinger galerian, eta Claude Bernard-en Parisen, 90eko hamarkadan. Gainera, El sol del membrillo (1992) filmean parte hartu zuen. Morenorena ez zen izan gizonezko homologoek ilundutako emakume artisten kasu bakarra: bera bezala, Madrileko Errealisten taldeko beste artista batzuk, hala nola Isabel Quintanilla, Esperanza Parada eta Amalia Avia, ez dira oso ezagunak.
Gorri
Supererraldoi gorriak
Astronomian, supererraldoi gorri I. argitasun klaseko eta K edo M espektro motako izar supererraldoiei deitzen zaie. Euren bolumenari dagokionez, unibertsoan existitzen diren izarrik handienak dira (Eguzkia baino 200 eta 2.600 aldiz handiagoak), hala ere, ez dira masiboenak. Bere izenak adierazten duen bezala, euren azalera gorri kolorekoa eta pixka bat iluna da. Behin sekuentzia nagusiko fasean nukleoan hidrogenoa agortu ondoren, helioaren fusio fasean supererraldoi gorri bihurtzen dira. Izar hauek ez dira beroenak, aldiz, erlatiboki, hotzenen artean daude. Tamainan azkar txikitzen ari direnez, izarra baino askoz handiagoa den azal batez inguratuta daude. Betelgeuseren azala, izarra baino 250 aldiz handiagoa da. Antares, Betelgeuse, VY Canis Majoris eta UY Scuti dira supererraldoi gorri ezagunenetakoak.
Nano gorriak
Hertzsprung-Russell diagrama ren arabera, nano gorri bat sekuentzia nagusiko izar txiki eta (erlatiboki) hotz bat da, K berantiar edo M espektro motakoa. Mota honetakoak dira izar gehienak, euren masa eta diametroa gure eguzkiarenaren heren bat baino gutxiago dira (0,08 eguzki masatik behera izanez gero nano marroi deritzo), eta azaleko tenperatura 3.500 kelvin baino gutxiagokoa da. Barne tenperatura ere nahiko baxua da eta energia erritmo motelean sortzen da, hidrogenoa fusio nuklear bidez helio bihurtuz protoi-protoi katea ren bidez. Ondorioz, izar hauek argi gutxi igortzen dute, eta kasuren batzuetan eguzki argitasunaren 10.000rena baino ez da. Nano gorri handienak ere, gure eguzkiaren argitasunaren %10a baino ez du. Nahiz eta, galaxia ko izar motarik arruntenak izan, bere argitasun baxuaren ondorioz, Lurretik bat bera ere ez da begi hutsez ikusten.
María Moreno (margolaria)
Bizitza pribatua
1961ean Antonio Lópezekin ezkondu zen, Espainiako errealismoaren margolaririk adierazgarrienarekin. Bikoteak bi alaba izan zituen, María eta Carmen.
Gorri
Pigmentu eta tinteak
Pigmentu (edo koloregai) bat kolorea aldatzen duen material bat da, xurgatzen duen argia uhinen arabera eskaintzen duena. Organikoa nahiz inorganikoa izan daiteke. Prozesu kimiko hau, fluoreszentzia, fosforeszentzia eta lumineszentziaren beste forma batzuen ezberdina da. Pigmentuek ez dute argirik isurtzen. Material askok uhin-luzera jakin batzuk xurgatzen dituzte. Nahiz eta ez egon oso zehaztua kolore emaileen eta pigmentuen arteko bereizketa, sintesi bidez lortzen diren pigmentu organikoei kolore emaile deitzen zaie. Bada biak bereizteko erabiltzen den bereizketa bat: zuntzei eta oihalei kolorea emateko erabiltzen diren gaiak kolore emaileak dira, eta pintura, plastikoetan eta zeramiketan erabiltzen direnak pigmentuak. Pigmentuak pintura, tinta, plastikoa, ehunak, kosmetikoak, elikagaiak eta beste produktu batzuk koloreztatzeko erabiltzen dira. Normalki kolorea emateko erabiltzen diren material hauek hauts gisa erabiltzen dira. Hauts hauek itsaskorra den material batekin batera ematen dira. Batzuk materialari sendotasun eta erresistentzia emateko ere erabiltzen dira. Zink oxidoa, adibidez, pigmentu zuria da, eta gurpil pneumatikoak gogortzeko erabiltzen da.
Laka gorria
Laka gorria, edo "Lac rojo" ere deitua, pigmentu gorri garrantzitsu bat izan zen arte errenazentista eta barrokoan. Zeharrargia zenez, laka gorriaren geruza finak sortu edota kolore ilun opakuago baten gainean esmaltatu ziren, bereziki, kolore sakonago edo kolore biziago bat sortzeko.
María Moreno (margolaria)
Margolanak
Bere lana hainbat bilduma pribatutan eta funts publikoetan dago; Fundació Soriguéren (Lleida) ; ARTIUM Museoan ( Gasteiz ); Toledoko Arte Garaikideko Museoan; Iberdrola Bilduman, ( Bilbo ), eta Hanburgoko Kunsthallen.
Gorri
Laka gorria
Aintzinako pigmentu gorriak XVI. mendeko veneziar margolarien paletaren zati garrantzitsu bat izan ziren, bereziki Tizianorena, baina garai guztietan erabili ziren. Laku gorriak tindu organikoz eginak zirenez, iheslariak izatera jotzen zuten, ezegonkor bihurtuz eta eguzkiaren argitan jartzen zirenean desagertuz.
Laserrak
Laser argi-izpi «koherenteak» (maiztasun bereko uhinak eta beti fase berekoak direnak) sortzen dituen argiaren anplifikazio-sistema da. Argi-izpi hauek material gogorrenak eta beroaren kontrako erresistentzia handiena dutenak desegin ditzakete. Laserraren abantaila nagusia da, beste argi igorpenen ondoan, zuzentasuna edo puntu jakin batera zuzentzeko duen gaitasuna, baita koherentzia edo fase berean irautea ere. Argi-izpien maiztasuna oso zehatza da, eta ondorioz barne-interferentziak saihesten dira, eta igorpen garbia lortzen da.
Kolore espektroaren zona gorrian argia ematen dituzten laserrak  1960. urtetik, errubi laserra sortu zenetik,  erabili dira. 1962an helio-neon laserra sortu zen. Bi laser mota hauek asko erabili dira hainbat esparrutan, hologrametan edo hezkuntzan adibidez. Helio-neon laser gorriak komertzialki erabili ziren LaserDisc irakurgailuak (DVDaren hurrengoak izango zirenak) produzitzeko.
Gaur egun, erraz eros daitezke inolako kaltea sortzeko gai diren laser erakusleak. Potentzia handiko bertsio eramangarria, oso erabilgarria da zenbait esparrutan. Duela gutxi 671nm-ko diodoa duten estatu solidoko laserrak (DPSS ingelesez) merkatuan sartu dira. Laser hauek partikula-irudi abiadura neurketan, Raman-en espektroskopioan eta holografian erabiltzen dira.
Gorri kolorearen uhin luzera oso garrantzitsua izan da laser teknologian, hasieran, laserrak argi gorriarekin esperimentatzen hasi ziren (CD irakurgailuak adibidez) baina orain laser gorrien ordez laser urdinak erabiltzen dira, beharrezkoa den espazioa txikiagoa baita (Blu- Ray irakurgailuak adibidez).