cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liuba María Hevia
Musika ibilbidea
Eskaintzen dituen kontzertuak ikuskizun zoragarriak dira, ikuslearekin komunikatzeko ahalmen handia erakusten dutenak. Bertan, hainbat musika-genero, trova tradizional kubatarra, tangoak, milongak, ballenatoak..., eta antzerkiaren, dantza garaikidearen eta arte plastikoen arte-adierazpen garrantzitsuak ezagutarazten ditu.
Bai bideo sarituetan, klipetan eta animatuetan, bai lan diskografikoen diseinuetan, bere nortasun artistiko bereziarekin bat datorren emaitza ikus daiteke. “Modarekin” itunik egin gabe, berak lortu du proposamen bakoitzean amaiera garaikide eta berritzailea.
Liubaren diskoetan miresgarria da egiten duen bilaketa-behar kezkagarria sentitzea; beti zerbait berria eta originala bereganatzen jakitea, emanaldi bakoitzean bere burua izateari utzi gabe.
Hainbat erakundek sari eta aintzatespenak eman dizkiote. 31 urte besterik ez zituela, Kultura Nazionalaren Saria jaso zuen, Kubako kulturari ekarpen adierazgarriak egiten dizkioten artistei emandako sari gorena.
Era berean, UNICEFek Borondate Oneko Enbaxadore izendatu zuen 2012an, gizarte-lanerako bokazioaren parte den aldetik, haurrentzat egiten duen lan iraunkor eta zainduarengatik. Ez bakarrik antzoki handietan, baita herrialdeko auzoetan eta ospitaleetan ere, non, bere lanez gain, Liubak gazterik hil zen Ada Elba Pérez (1961-1992) poetisa eta trobadoraren lanak interpretatzen ditu, baita Gabilondo Soler eta María Elena Walsh argentinarrenak ere, Hispanoamerikako Haurren Kantutegiko erreferente klasikoak.
Sariak eta aintzatespenak
Hainbat erakundek sari eta aintzatespenak eman dizkiote.
Miometrio
Miometrioa peritoneoko serosaren eta endometrioaren artean kokatua dagoen geruza muskularra da, umetoki-gorputzaren paretaren zatirik handiena hartzen duena. Muskulu lisoz osatua dagoen geruza hori ezinbestekoa da erditze-lanean umetokia uzkurtzeko. Giza gorputz osoko ehunik malguena da, haurdunaldian enbrioiaren hazkundea eta garapena posible egiteko adina tenkatzen baita, erditzearen ostean atzera bere tamaina normalera itzultzeko.
Müllerren hodi
Müllerren hodiak Wolffen hodiaren paraleloak diren bi hodiak dira; emean obiduktuari ematen diote sorrera.
Enbrioiaren hodi bikoitiak dira, gandor urogenitalaren alboetara jaisten dira eta mülleriar gorentasunean amaitzen dira, jatorrizko sinu urogenital batean. Emakumeetan, umetoki-tronpak, umetokia, zerbixa sortzeko garatzen dira, eta baginaren goiko bi herenetan; gizonetan, desagertu egiten dira. Hodi horiek mesodermotik datorren ehunez osatuta daude.
Minnesotako Lurraldea
Historia
Minnesotako lurraldearen mugak Iowako lurraldearen berdinak ziren, gaur egungo Minnesota eta gero Missouri ibaiaren ekialdean Dakotako Lurralde bihurtu zenaren zatirik handiena barne. Minnesotako Lurraldeak Wisconsingo Lurraldearen zatiak ere barne hartzen zituen, egun Mississippi ibaiaren eta Wisconsinen artean dagoena, Arrowhead eskualdea barne. Eratu zen garaian, lurraldeak hiru hiri zituen: Saint Paul, Saint Anthony (gaur egun Minneapolis ) eta Stillwater. Lurralde erakunde nagusiak hiruren artean banatu ziren: San Paulo hiriburu bihurtu zen; Minneapolis Minnesotako Unibertsitaterako gune gisa hautatu zuten; eta Stillwater Minnesotako Lurralde Espetxearen gune gisa aukeratu zuten.
Gaueko izerdialdiak
Gaueko izerdialdiak lo egitean gertatzen den izerdialdi errepikakorrak dira. Esnatzean, izerdia gehiegizkoa ere izan daiteke, ala ez.
40 urtetik gorako emakumeen gaueko izerdialdien kausa ohikoenetako bat menopausiarekin eta perimenopausiarekin lotutako hormona-aldaketak dira. Hau oso ohikoa da menopausiako trantsizio-garaietan. Emakumeen % 80k baino gehiagok beroaldiak izaten dituzte menopausian, eta horien artean gehiegizko izerdia egon daiteke. Gaueko izerdialdiek askotan ez dute kalterik egiten baina gaixotasun baten sintomak ere izan daiteke.
Andereño bat ikusi nuen
Andereño bat ikusi nuen XIX. mendeko euskarazko bertso sorta bat da. Martin Larralde Bordaxuri hartzen da lanaren egiletzat.
Bertsoak
Jean Dominique Julien Sallaberrik 1870ean argitaratu zuen erromantze honen bertsio bat, Chants populaires du Pays Basque paroles et musique originales recueillies et publiées avec traduction française liburuan.
1. Andereño bat ikusi nuen igande goizño batez; Bista berian agradatu nintzan haren begiez; Ez dut uste baduela parerik eztitasunez: Ene bihotza tristerik dago harekin izan beharrez.
2. - Anitz maite baduzula fama hedatu zauzu; Egun guziez maite berri bat egiten omen duzu; Horiek hola balin badira, nor fidaturen zauzu? Kanbiatu behar duzu ni nahi balin banuzu.
3. - Baduzuia dudarik zu enetuz geroztik, Nahi ere banukeela zutaz bertze maiterik? Ez dut uzte balaitekela mundu huntan gizonik Kontent bizi laitekeenik zu kitatuz geroztik.
4. - Mihian dutzun ele ederrak bihotzian bazintu Menturaz zure maitatzia erresoli noikezu; Bainan gero desplazerrik eman gogo baduzu, Otoizen zaitut hemen berian lurrez estal nezazu!
Euskal poesiaren atariko bertsioak bosgarren bertso bat dakar:
Beroaldi (medikuntza)
Beroaldia asaldu neurobegetatiboa da, gorputzeko berotasuna, gorritasuna edo kongestioa (aurpegian, lepoan eta bularraldearen goiko aldean batez ere) eta izerditze ugaria dakartzana. Klimaterioan edo menopausian agertzen dira horrelakoak, bat-batean, eta iraupen laburrekoak izan ohi dira; gauez emakumea esnaraztea lortzen dute sarritan.
Tratamendua
Menopausiaren ondorioz agertzen diren beroaldietarako tratamendurik onena ordezko hormonak dira, hau da, estrogenoak eta estrogenoak progesteronarekin. Hala ere, terapia horiek areagotu egiten dute bularreko, obulutegiko eta umetoki-lepoko minbiziak, tronboak, istripu zerebrobaskularra eta gaixotasun kardiobaskularra izateko arriskua.
Badira menopausiak eragindako beroaldiak arintzeko eraginkorrak direla erakutsi duten beste aukera batzuk ere, hala nola gelan giro hotza izatea eta giro beroa saihestea.
Zipreko historia
Lehenengo urteak: 1878-1925
Zipretarrek itxaropenez eman zioten ongietorria britainiarren nagusitasunari, izan ere, otomandarren mendeetako utzikeria amaituko zela eta uhartearen modernizazioan aurrerapausoak emango zirela uste zuten. Zipreko greziarrei, gainera, britainiarrek askapen nazionala lortzen lagunduko zietela iruditzen zitzaien. 1878ko uztailaren 22an, Garnet Wolseley goi-komisarioa uhartera iritsi zenean, Kitiongo Kyprianos gotzainak hurrengo agurra egin zion Larnakan: "Guk (Zipreko greziarrek) gobernu-aldaketa onartu dugu, Britainia Handiak, Joniako uharteekin egin duen bezala, Zipre ama Greziarekin elkartzen lagunduko digula uste dugulako". Britainia Handiko agintariek 1881ean egin zuten lehen erroldaren arabera, uhartean guztira 186.173 herritar bizi ziren; horietatik 137.631 (%73,9) greziarrak ziren, 45.438 (%24,4) turkiarrak eta gainontzeko 3.084ak (%1,7) beste komunitate batzuetako kideak (batik bat, maronitak, latinoak eta armeniarrak). Hasiera batean begi onez hartutakoak, baina, ez zuen egoera gehiegi aldatu. Britainiarrek dirutza ordaintzen zioten otomandar sultanari uhartea eman izanaren truke eta salneurria ordaintzeko zerga handiak ezarri zizkieten herritarrei. Bestalde, zipretarrek ez zuten uhartearen administrazioan parte hartzeko eskubiderik jaso eta botere guztiak goi-komisarioaren eta Londresen esku gelditu ziren.
Botere banaketa horrek Lehen Mundu Gerrara arte iraun zuen, otomandarrak Erdialdeko Inperioei batu zitzaizkien arte. Lerrokatze horren ondorioz, Otomandar Inperioa Britainia Handiaren etsai bihurtu zen eta horrek uhartearen anexioa guztiz gauzatzea ekarri zuen. 1914ko azaroaren 5ean britainiarrek administrazio militar bat ezarri zuten eta Ziprek Otomandar Inperioaren parte izateari utzi zion ia 350 urteren ostean.
Lehen Mundu Gerraren baitan uhartea ez zen gudu-zelai izan, baina protagonismo nabarmena izan zuen. 1915. urtean britainiarrek Zipreren jabetza eskaini zioten Greziako Erresumari gerran beraien alde sartzearen truke. Ez zen lehen aldia izan eskaintza hori egiten zena, 1912an ere egin baitzen Argostoli portuaren truke, baina oraingo horretan Ideia Handia gauzatzeko aukera ezin hobea zen greziarrentzat eta Eleuterios Venizelos Lehen Ministroa eskaintza onartzearen alde zegoen arren, Konstantino I.ak muzin egitea erabaki zuen. Erregeak ez zuen Bulgariako Erresumaren kontra borroka egin nahi. Hala eta guztiz ere, azkenean Grezia 1917ko udan sartuko zen bete-betean Lehen Mundu Gerran.
1920an Otomandar Inperioaren eta Lehen Mundu Gerrako aliatuen arteko Sèvresko Itunean sultanak formalki onartu zuen Britainia Handiaren subiranotasuna Zipren. Hiru urte beranduago, 1923an, Lausanako Itunean, Turkiako Errepublika jaioberriak ere onarpena berretsiko zuen. XX. mendearen hasiera horietan Greziaren eta Turkiaren arteko borroketatik aparte gelditu zen Zipre. Britainiar Inperioaren lurraldea izanik, greko-turkiar gerrak eta biztanle trukeak ez zuten eraginik izan uhartean. Hala ere, Ideia Handiak eta Enosisak jarraitzaileak erakartzen zituzten Zipreko greziarren artean. 1925. urtean, azkenik, Britainia Handiak Zipre Koroaren kolonia izendatu zuen eta konstituzio antidemokratiko bat ezarri zuen bertan.
Enosisaren aldeko lehen saiakerak
Bestalde, greko-zipretarrek uhartea Greziarekin batzeko aukera ezin hobea zela uste zuten. Otomandar Inperioaren kolapsoaren ostean, Egeoko eta Joniako uharte gehienak greziarren esku gelditu ziren eta Ziprek bide berbera egin zezakeela iruditzen zitzaien. Britainiarrak, aldiz, ez zeuden euren subiranotasuna musu-truk galtzeko prest. Administrazio kolonialak ezezkoarekin erantzun zien herritarren eskakizunei eta elkarbizitza gaiztotzen hasi zen. 1928an, Britainiar Inperioaren jabetzaren 15. urteurrena ospatzen ari zenean, Zipreko greziarrek ospakizunetan parte hartzeari uko egin zioten. Greziako Errepublika bien bitartean egoera baretzen saiatu zen eta britainiarren aurkako artikuluak mugatu zituen Zipreko egunkarietan. Administrazio kolonialak aldaketak egin zituen egoera bideratu nahian: tortura onartzen zen zigor kode berria ezarri zuen, hezkuntza lege berrian greziarren eragina murriztu zuen eta Zipreko Elizaren boterea ahultzen saiatu zen (azken urteetan Eliza Ortodoxoa bihurtu zen greziar nazionalismoaren aldeko indar nagusi komunistekin batera). Alabaina, 1929an Kontseilu Legegileko kideak ziren Kitiongo Nikodemos artzapezpikuak eta Stavros Stavrinakisek Londresera joatea erabaki zuten euren eskaerak aurkeztera. Besteak beste, kexu ziren britainiarrek ez zituztelako Maltako eta Egiptoko kolonietan egindako aurrerapenak egin Zipren eta Lord Passfield kolonietako sekretarioari Enosisa gauzatzeko memoranduma aurkeztu zioten. Erantzuna beste behin ezezkoa izan zen.
1931ko urrian zipretarren lehen matxinada gertatu zen: 1931ko Zipreko matxinada edo Oktovriana izenekoa. Irailean Ronald Storrs gobernariak Kontseilu Legegileak hartutako erabaki bat atzera bota zuen eta ondorioz, batzarreko zipretar ordezkariak haserre euren postuak utzi zituzten. Egoera lehertu zen. Urriaren 18an Kitiongo Nikodemos artzapezpikuak herritarrei kalera ateratzeko eta Enosisa gauzatu arte desobedientzia zibileko ekitzak burutzeko eskatu zien. Nikosiako kaleak jendez bete ziren urriaren 21ean. Manifestaldietan Enosisaren aldeko esloganak oihukatzen ziren eta britainiarren Gobernu Etxearen aurrean harriak botatzen hasi ziren. Hiru orduko ekintzen ostean, eraikinak su hartu zuen eta protestariak bortizki sakabanatu zituzten. Uharte osoan zehar matxinoek beste ekintza arinago batzuk ere egin zituzten; esate baterako, britainiar ikurrak kendu eta horien ordez Greziako banderak jarri zituzten. Ordena azaroaren hasieran berrezarri zen. Britainiarrek Greziako Errepublikak Nikosian zuen abokatua jo zuten matxinadaren errudun nagusitzat, Alexis Kyrou. Abokatuak ez zuen Atenasko agintarien mandatua bete eta Ziprera iritsi zenetik administrazio kolonialaren aurkako oposizioa batzeaz arduratu zela egotzi zioten. Kaltetuen kopurua, bestetik, esanguratsua izan zen: 7 protestari hil eta beste 30 zauritu zituzten liskarretan, agintariek 10 zipretar erbesteratu zituzten eta beste 2.606ri zigorrak jarri zizkieten.
Matxinadako protesten aurrean britainiarren erantzuna murrizketak ezartzea izan zen. Besteak beste, Kontseilu Legegilea deuseztatzea erabaki zuten, martxan zen konstituzioa eta udal hauteskundeak bertan behera gelditu ziren, eta uharteko indar militarra ugaritu zuten. Era berean, Zipreko turkiarrek osatutako polizia indar berezia sortu zuten, prentsa- eta bilera-askatasunei mugak jarri zizkieten, eta alderdi politikoak, atzerriko ikurrak eta Enosisaren aldeko propaganda oro debekatu zuten. Neurri horiekin Zipreko Elizaren eta komunisten eragina ahuldu nahi izan zuten. 1931ko matxinadaren ondoren iritsi zen eta Bigarren Mundu Gerrara arte iraun zuen aginte autokratikoak "Palmerokrazia" izena jasotzen du Zipreko historian, Richmond Palmer gobernariaren deiturengatik.
Enosisaren aldeko bigarren saiakerak
Murrizketak murrizketa, Greziarekin batzearen aldeko mugimenduak bizirik iraun zuen. Hala ere, 1940ko hamarkadan arreta Bigarren Mundu Gerrak bereganatu zuen. 30.000 zipretar inguruk borroka egin zuen britainiarren alde eta gerra amaitu zenean, giroa lasaitu zenez, Britainiar Gobernuak debekuak arintzea erabaki zuen.
Administrazio kolonialak kontsultarako batzar bat osatzeko baimena eman zien zipretarrei 1946an, horren bitartez konstituzio berri bat osatzeko. Era berean, 1931n erbesteratutako herritarrei itzultzen utzi zien. Hala ere, proposamenen artean ez zen Enosisaren aldeko urratsik ematen eta Zipreko greziarrek albiste hobeak espero zituztenez, haserre erantzun zioten britainiarren eskaintzari. Euren helburu politiko bakarra Greziarekin bat egitea zen. Horrenbestez, kontsultarako batzarra osatzeari muzin egin zioten. Eliza Ortodoxoa, baina, ez zen egoera aldatzearen alde zegoen alderdi bakarra, Langile Herriaren Alderdi Progresistako (AKEL) komunistek ere greziarren helburu nazionala babesten baitzuten.
Gatazka nazioartean zabaltzen hasi zen. 1948an Greziako Paulo erregeak Ziprek bere herrialdearekin batu nahi zuela aldarrikatu zuen eta bide hori jarraitu nahian, Zipreko Elizak Enosisari buruzko erreferenduma antolatzea erabaki zuen 1950. urtean. Galdeketan greko-zipretarrek bakarrik parte hartu zuten arren, botoen %95,71k babesa eman zion Greziarekin bat egiteari. Britainiarrak, bestalde, Egiptoko Erresuma galtzear ziren eta ez zeuden Ekialdeko Hurbileko beste jabetza bat galtzeko prest. Zipretarrei konstituzio liberalagoa adosteko proposamena egin zieten, baita aurrerapen sozial eta ekonomikoa ekarriko zuen 10 urteko programa bat ere. Greko-zipretarrek, baina, ez zuten amore eman nahi izan.
Inflexio-puntua 1950. urtean iritsiko zen, Kitiongo Apezpikua Zipreko Artzapezpiku nagusi izendatu zutenean. Makarios III.ak herritarrei zuzenean egin zien lehenengo hitzaldian Zipre Greziarekin batu arte atsedenik ez hartzeko eskatu zien. Atenas hiriburuan ere Enosisa ohiko mintzagaia zen eta bertan bizi zen Georgios Grivas greko-zipretar koronelaren ospea handitzen hasi zen. Grivasek sutsuki hitz egiten zuen esku-hartze militarraren alde eta egoera zuzenean ezagutzeko asmoz 1951ko uztailean uhartera joatea erabaki zuen. Makarios III.arekin berarekin hitzordua izan zuen, baina elkarrizketan bi buruzagien arteko desadostasunak agerian gelditu ziren. Artzapezpikuak irtenbide politikoa bilatzen zuen artean, koronelak britainiarren aurka egiteko iraultza armatuaren aldeko babesa nahi zuen.
Grivasen eta bere jarraitzaileen muturreko joera baretzeko asmoz, Makarios artzapezpikuak ahalegin diplomatikoak egiten jarraitu zuen. Nazio Batuen Erakundeko Greziako ordezkariak zipretarren erabakitzeko eskubidearen aldeko eskaera formala egin zuen 1954ko abuztuaren 16an eta Enosisa nazioarteko gai bihurtu zen NBEk eskaera hori onartzea erabaki zuenean. Turkian, aldiz, alarmak piztu ziren. Turko-zipretarrak gutxiengo ziren uhartean eta Ankarako gobernuak ez zituen Greziaren mende utzi nahi. Britainiarrekin, behintzat, babestuta egongo zirela uste zuen. Gatazkak herrialdearen interesa bereganatu zuen eta erakunde ugari sortu ziren Zipreko turkiarren borrokaren alde, besteak beste, Ikasleen Federazio Nazionala, Turkiarren Eskubideen Aldeko Defentsa Batzordea, Traziako Errefuxiatuen Ongizate Erakundea eta Zipreko Turkiarren Elkartea. Elkarte horien helburu nagusia (hasiera batean ez horrenbeste turko-zipretarrena) Taksima gauzatzea zen, hau da, uhartea bitan banatzea: greziar zatian eta turkiar zatian. 1954ko udazkenean afera gaiztotu egin zen. Egipto galdu ostean, britainiarrek Ekialde Hurbileko komandante buruaren bulegoa eta kuartel militarra Sueztik Ziprera pasako zutela iragarri zuten. Gainera, gobernu kolonialak argitaletxeei mehatxu egin zien: sedizioa bultzatzen zuten lanak argitaratuz gero, bi urteko kartzela zigorra ezarriko zieten. Nazio Batuen Batzar Nagusiak, bestalde, Turkiaren erantzuna hausnartu eta tarte batez arazoari buruzko adierazpenik ez egitea erabaki zuen, Zipreko gatazkan ebazpenak egitea egokia ez zelakoan. Udazkeneko gertaeren eta abenduko jakinarazpen horren erantzuna berehalakoa izan zen: Zipreko greziarrak kalera atera eta istilu larriak izan ziren, 1931tik uhartean gertatzen ziren bortitzenak.
Zipre askatzeko borroka: 1955-1959
Giro nahasi horretan, Georgios Grivasek Zipretar Borrokalarien Erakunde Nazionala (Ethniki Organosis Kyprion Agoniston – EOKA) sortu zuen 1955eko urtarrilean. Apirilaren 1ean erakundeak borroka armatua hasi zuen britainiar indarren aurka: poliziaren, militarren eta gobernuaren instalazioen kontrako erasoak egin zituen Nikosian, Famagustan, Larnakan eta Limasolen. Matxinatuek, guztira, 457 pertsona hil zituzten, horien artean britainiar poliziak, militarrak eta gobernu kolonialaren kolaboratzailetzat jo zituzten zenbait greko-zipretar (besteak beste AKEL alderdi komunistako kideak). Aginte koloniala ezbaian jartzen hasi zen. Makarios artzapezpikua eta beste elizgizon eta politikari batzuk Seychelle uharteetara bidali zituzten, baina zipretarrak administrazioaren aparatuetan infiltratuta zeuden. Hala, turko-zipretarrak bihurtu ziren bertako indarren sostengu nagusi eta horrek komunitateen arteko arrakala handitu zuen. 1957an Zipreko turkiarren organizazio paramilitarra sortu zen: Turkiar Erresistentzia Erakundea (Türk Mukavemet Teşkilatı – TMT). Erakunde berria turko-zipretarren interesak eta nortasuna defendatzeko sortu zen eta Turkiako Errepublikaren babesa jaso zuen. Nahiz eta EOKAk turko-zipretarren kontrako erasorik ez burutu, TMTek geroz eta gertuago zirudien Enosisaren aurka egin nahi zuen eta euren helburu nagusia Taksima edo banaketa bihurtu zen. Hori lortzeko aginte britainiarraren, EOKAren eta komunisten aurkako erasoak burutu zituzten. Uharteak gerra zibil baten atarian zirudien, greko-zipretarren eta turko-zipretarren arteko liskarrak areagotzen ari baitziren. Hori zela eta, Greziak eta Turkiak gatazkan bete-betean sartu eta konponbide bat bilatzea adostu zuten. Lehen aldiz bi herrialdeek independentzia kontzeptua mahaigaineratu zuten eta britainiarrek bidea ireki zioten Zipreko Errepublika sortzeari. 1959. urtean britainiar, greziar eta turkiar ordezkariak elkartu ziren Zürich eta Londres hirietan, tartean zipretarren Makarios III.a eta Fazıl Küçük. Bertan hiru akordio nagusi adostu zituzten, Zipreko konstituzioaren oinarri izango zirenak: Berme Ituna, Aliantza Ituna eta Ezarpen Ituna.
Albistea eszeptizismo handiz hartu zuten Zipreko herritarrek. Greziar gehienek independentzia eskertu zuten, nahiz eta etorkizunean ez zuten Enosisa lortzeko aukera baztertzen. Turkiarrek, aldiz, errezelo handiagoz hartu zuten albistea, errepublika berrian greziarrek uhartearen kontrola hartuko zutela iruditzen baitzitzaien. Hala eta guztiz ere, albistea ontzat hartu zuten zipretarrek.
Uharteak 1960ko abuztuaren 16an lortu zuen independentzia eta Britainia Handiak Akrotiri eta Dhekelia eremuen kontrola mantendu zuen.
1960ko konstituzioa
Zipre estatu burujabe bihurtzearekin batera konstituzio berria indarrean jarri zen 1960ko abuztuaren 16an. Hain zuzen, Züricheko eta Londreseko Akordioetan adostutako hiru itunak izan ziren konstituzioa sortzeko oinarri nagusi. Zipre, horien arabera, inguruko inongo herrialderekin bat egiten ez zuen errepublika zen (Enosisa eta Taksima debekatuta gelditu ziren), baina Erresuma Batuak Akrotiri eta Dhekelia eremuen kontrola mantenduko zuen. Greziak eta Turkiak ere indar militarrak uhartean izateko baimena jaso zuten, betiere adostutako indarren arteko oreka gordetzen bazuten. Gainera, boterea bi komunitate nagusien artean banatzen saiatu ziren :
Bestalde, batzar bananduak osatzea adostu zuten, erlijio, kultura eta hezkuntza arloetan komunitate bakoitzak bere herritarren gaineko erabakiak har zitzan. 1960ko hamarkadaren hasieran uharteko biztanleen banaketa hurrengoa zea: %77 greziarrak ziren, %18 turkiarrak eta gainontzeko %4a beste herri batzuk osatzen zuten (batik bat, maronitek, latinoek eta armeniarrek). Azken talde horiek greko-zipretarrekin batera parte hartuko zuten sistema berrian. Independentziaren aurretik ospatu ziren lehenengo hauteskundeak, uztailaren 31n. Horietan Glafkos Kliridisen Fronte Patriotikoak 30 eserleku lortu zituen, Fazıl Küçüken Zipreko Turkiarren Batasun Nazionalak 15, eta Ezekias Papaioannouren AKEL komunistak 5. Abuztuaren 16an Makarios III.a aukeratu zuten lehenengo presidente; presidenteorde, aldiz, Fazıl Küçük. Dena den, bakeak denbora gutxi iraungo zuen gobernuan (eta kalean). Herrialde jaioberriaren antolaketak elkarlana bultzatuko zuela zirudien arren, buruhauste ugari ekarri zituen eta komunitateen arteko liskarrak piztu ziren. Eztabaidagai nagusiak zergak eta udalerrien eraketa izan ziren. Udalerrien kasuan greziarrak eta turkiarrak ez ziren ados jartzen. Uhartean greko-zipretarrak baino bizi ez ziren 392 herri zeuden, turko-zipretarrak soilik bizi ziren 117, eta bi herritarrak nahastuta zeuden 114. Azken horietan agertu zen desadostasuna: turkiarrek herri mistoetan udalerri bereiziak sortzea eskatzen zuten; greziarrek, aldiz, udalerri bakarra sortzea. Zergei zegokienez, aldiz, nahiz eta turkiarrak zipretarren %18 izan, zergen %6 baino ez zuten ordaintzen (greko-zipretarrek %94) eta gobernuko lanpostuen %30 eta segurtasun nazionalekoen %40 euren esku zeuden. Greziarrek banaketa orekatzeko aldaketak proposatzen zituzten. Hala, presidentearen eta presidenteordearen betoek egoera korapilatu zuten eta estatu-politikaren blokeoa gertatu zen.
1963–1964ko krisia
1963ko abenduaren 21ean borrokak piztu ziren Nikosia hiriburuan eta handik gutxira uharte osora zabaldu ziren. Makarios presidenteak eta Küçük presidenteordeak herritarrak lasaitzeko adierazpenak egin zituzten, baina alferrikakoak izan ziren. Komunitateen arteko istiluak larriak izaten hasi ziren. Uhartean zeuden Turkiako soldaduak mobilizatu eta Nikosia iparraldera eta turko-zipretarren herrietara joan ziren; Greziako soldaduak ere greko-zipretarrak bizi ziren eremuetan kokatu ziren. Egoera okertzen hasi zenez, abenduaren 27an presidenteak Berme Itunean parte hartu zuten indarrei (Erresuma Batua, Grezia eta Turkia) dei egin zien laguntza eske eta Su-etenaren Indar Bateratua sortu zuten. Indarrak uhartean zehar zabaldu ziren eta egoera kontrolatzen hasi ziren. Hala ere, 1964ko martxora arte iraun zuten liskarren ondorioz, 364 turko-zipretar eta 174 greko-zipretar hil ziren eta zenbait herritar lekualdatzera behartu zituzten ; zehazki, euren eskualdeetan gutxiengo ziren 25.000 turkiar Zipren sortutako enklabeetara eraman zituzten herri-liskarretatik babesteko asmoz, baita 1.200 armeniar eta 500 greziar ere. Gainera, hiriburua bitan zatitzea erabaki zuten greziarrak eta turkiarrak banatzeko: abenduaren 30ean Marra Berdea ezarri zen. Liskarrek gobernuaren behin-betiko kolapsoa ekarri zuten. Gaur egun ez da argi zer gertatu zen politikarien artean: Zipreko greziarrek errua turkiarrei egotzi zieten, elkarbanatzen zuten gobernua administrazio propio bat sortzeko eta azken batean Taksima gauzatzeko utzi zutela esanez; turkiarrek, aldiz, greziarrek gobernua uztera behartu zituztela argudiatu zuten, greko-zipretarrek Akritas Plana jarraitzen zutela eta euren benetako helburua (Enosisa) gauzatzeko oztoporik ez izateko kanporatu zituztela. Nolanahi ere, turkiarren dimisioaren ondoren sortu zen eta greziarrek bakarrik osatzen zuten Zipreko Errepublikako gobernu berria legitimotzat hartu zuen 1964ko otsailean Nazio Batuen Erakundearen baitako batzordeak eta herritarrak babesteko bake-indarrak bidaltzea erabaki zuen. 1964ko martxoaren 4ko Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 186. Ebazpenaren bidez Zipren Bakea Mantentzeko Nazio Batuen Indarra (UNFICYP) sortu zen. Hala eta guztiz ere, banaketa etnikoarekin eta enklabeen sorrerarekin batera bi komunitateen arteko arrakala betikotuko zen.
Bake saiakera antzuak
Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak bakegintzarako bitartekari bat izendatzeko eskatu zion U Thant idazkari nagusiari. Alde guztiekin kontsultatu ondoren, idazkari nagusiak Sakari Tuomioja finlandiar diplomazialaria aukeratu zuen saiakera egiteko. Tuomiojak nazioarteko arazoa zela adierazi eta zentzuzko irtenbidea Enosisa gauzatzea zela iritzi zuen. Hala ere, finlandiarrak ez zuen Ziprek Greziarekin bat egitearen aldeko adierazpenik egin, desegokia iruditu zitzaiolako NBEko ofiziala izanda kide baten desagerpenaren aldeko aldarrikapena egitea.
Abuztuan Tuomioja bat-batean hil ondoren, NBEk Galo Plaza ekuadortarrarekin beste saiakera bat egitea erabaki zuen. Bitartekariak 1965eko martxoan txosten bat aurkeztu zuen, zeinetan bi aldeak kritikatzen zituen akordio batera iristeko konpromiso faltagatik. Adostasunak lortu nahi izanez gero, greziarrek eskatzen zuten berehalako Enosisa eta turkiarren irtenbide banandua alde batera utzi behar zirela defendatzen zuen. Greko-zipretarrek txostenaren ondorioak onartu zituzten, baina turko-zipretarrek Plazari lehenbailehen uko egiteko eskatu zioten, bere karguari ez zegozkion ardurak hartu zituelakoan. Giroak gaiztotzen jarraitu zuen eta NBEk bitartekaritza-lanak bertan behera utzi behar izan zituen; Plazak amore eman zuen eta bere postua ez zuen beste inork hartu.
AEBek ere bakea lortzeko euren ekimen propioa aurkeztu zuten 1964an. Ekainaren hasieran Turkiak esku hartzeko mehatxu egin ostean, Dean Acheson estatu-idazkari ohiak Zipre Greziarekin batzeko plan bat argitaratu zuen. Proposamena onartzearen truke, Turkiak hainbat onura jasoko zituen. Hala ere, orduan ere bi aldeek kontra egin zuten. 1966ko martxoan beste saiakera bat egin zuen Zipreko idazkari nagusiaren ordezkari berezia zen Carlos Bernadesek. Proposamenak egin ordez, elkarrizketa zuzenaren bidez akordio bat adostera animatu zituen bi aldeak. Garai hartako Greziako egoera politikoak, baina, ez zuen lagundu Bernadesen helburua betetzen.
Uhartearen banaketa: Taksima
1967ko apirilaren 21ean estatu-kolpe bat gertatu zen Grezian. Eskuin muturreko junta militarrak bereganatu zuen boterea eta CIAren babesarekin agenda ultra-nazionalista jarri zuen martxan. Horrek arrakalak sortu zituen greko-zipretarren artean. Greziako Juntako ezkutuko buruzagia zen Dimitrios Ioannidisek presioa egin zion Makarios III.ari Enosisa lehenbailehen aldarrika zezan; hala ere, presidentea ez zegoen adierazpen hori egitearen alde. Ez zuen Zipre diktadura militarraren mende utzi nahi eta herritarren arteko borroken eta turkiar inbasioaren beldur zen.
Cyprus Airwaysen 284 hegaldiaren ezbeharrarekin batera, uharteko giroak berriro egin zuen okerrera. George Grivas, Guardia Nazionalaren komandantea eta EOKAko buruzagi ohia, turko-zipretar enklabeen ingurua patruilatzen hasi zen Makariosen aginduen kontra eginez. Mugimendu horrek turkiarren erreakzioa ekarri zuen eta azaroaren 15ean berriro liskarrak sortu ziren. Grivasen indarrek 26 turko-zipretar hil zituzten. Turkiako Errepublikaren erantzuna berehalakoa izan zen: Grivas uhartetik kanporatu, Greziako soldadu gehienak erretiratu eta turko-zipretar enklabeen kontrako blokeoa kendu ezean, Turkia indarrez sartuko zen uhartean. Herrialdeak interbentziorako prest zirudien eta indar greko-zipretarrak bonbardatzeari ekin zion. Beraz, Makariosek ultimatuma onartzea erabaki zuen eta, era berean, Guardia Nazionaleko tropak murriztu eta Zipreren independentziaren aldeko beste indar bat sortu zuen. Atzerakada abagune aproposa iruditu zitzaien turko-zipretarrei eta euren behin-behineko administrazioa aldarrikatu zuten 1967ko abenduaren 27an. Makariosek berehala legez kanpokotzat jo zuen administrazio berria, hala ere, bere ahultasunak aldaketa ekarriko zuen gatazka ikusteko modura. Artzapezpikua, gobernuko gainerako kideekin batera, onartzen hasia zen turko-zipretarrek nolabaiteko autonomia politikoa izan beharko zutela eta uhartea Greziarekin bateratzea momentuz ezinezkoa izango zela. Bien bitartean, Greziako junta militarra urduritzen hasia zen. Arrakasta nazionalistak behar zituen etxeko gobernua eta herritarren babesa mantentzeko, eta Zipreko presidentea ez zeukaten laguntzeko prest. Makariosi komunisten jarraitzaile izatea egotzi zioten eta bera eta bere gobernuaren kontrako ekintzak martxan jartzea erabaki zuten. CIAren eta junta militarraren laguntzari esker, George Grivas ezkutuan bueltatu zen uhartera 1971. urtean eta EOKA B talde armatu ultra-nazionalista sortu zuen. 1971. eta 1974. urteen artean talde paramilitarrak Zipreko gobernua kanporatzeko bost plan prestatuko zituen, tartean presidentearen kontrako hilketa saiakerak. Dena den, ekintzek porrot egin zuten.
Bülent Ecevit lehen ministroak, koalizioko gobernuaren babesarekin batera, Turkiako armada bidali zuen Ziprera uztailaren 20an. Uhartearen inbasioa hasi zen. Lehenengo fasean erasoen arrakasta mugatua izan zen: bi egunetan turkiarrek Kirenia Nikosiarekin lotzea lortu zuten (uhartearen %3). Bien bitartean, greziar indarren erantzuna turko-zipretarren hegoaldeko guneak okupatzen hastea izan zen. Baina, inbasioak istilu politikoak eragin zituen Grezian ; junta militarra kolapsatu eta Konstantinos Karamanlis politikariaren gobernu zibilak ordezkatu zuen uztailaren 23an. Azken horrek Nikos Sampson berehala kargugabetzea eskatu zuen eta Zipren militarki esku hartzeari uko egin zion. Bi aldeek su-etena adostu zuten uztailaren 23an. Akordioa ez zen indarrean jarri lurralde osoan, Greziako egoera politikoa oso nahasia zenez turkiar indarrek aurrera pausoak ematen jarraitzeko baliatu baitzuten. Hala ere, uztailaren amaieran bakea lortzeko elkarrizketak hasi ziren Genevan. Greziako, Turkiako eta Erresuma Batuko ordezkariak elkartu ziren bertan. Bakoitzak bere interesak sutsuki defendatzen zituen eta ez ziren gai adostasunetara iristeko. Azkenean, Turkiak abuztuaren 14an mehatxu egitea erabaki zuen: Greziak Zipren estatu federal burujabe bat onartu ezean, erasoak aurrera jarraituko zuen. Aurkeztu zuten estatu federal horretan, gainera, turko-zipretarrek (biztanlerian %18 eta lurraldearen %10aren jabe zirenak) uharteko lurren %34 jasoko zuten. Greziarren laguntza militarrik gabe greko-zipretarren indarrak inoiz baino ahulago zeuden eta Glafkos Kliridis ordezkariak 36-48 orduko epea eskatu zuen Greziako eta Zipreko gobernuekin kontsultatzeko. Turkiak Kliridisen eskakizuna ez onartzea erabaki zuen eta ordu gutxiren buruan inbasioaren bigarren fasea jarri zuen abian.
Nazioarteko gainontzeko ordezkariek (tartean britainiarrek eta estatubatuarrek) ez zuten begi onez ikusi turkiarren mugimendua. Turkiak hasieratik elkarrizketak eten nahi izan zituela adierazi zuten eta ezbaian jarri zuten herrialde horren asmo ona. Hala ere, ez zuten erasoari kontra egiteko erabakirik hartu. Bestalde, Zipreko Gobernua baliabiderik gabe zegoen. Greziak gatazkan ez zuela militarki parte hartuko esana zuen, eta defendatzeko nahikoa indar ez zutenez, iparraldea babesgabe gelditu zen. Bigarren erasoaldiak izugarrizko arrakasta izan zuen turkiarrentzat eta hiru egunen buruan uhartearen %36,2ren kontrola izatera pasa ziren. Su-etena hala moduz sinatu zuten 1974ko abuztuaren 16an eta bi aldeen arteko eremua Nazio Batuen administrazioaren agindupean gelditu zen.
1974ko gertakizunek milaka biktima eragin zituzten. Zipreko Gobernuak 200.000 errefuxiatu inguru eman zirela jakinarazi zuen, horietatik 180.000-160.000 inguru turkiarrek iparraldean indarrez hartutako lurretan bizi ziren greko-zipretarrak. Biztanle horiek turkiarrek bereganatutako lurraldeen biztanleriaren %82 osatzen zuten. Aipatzekoa da Famagusta hiriaren kasua; 1974ko erroldaren arabera, greziarrak 26.500 ziren (%68) eta turkiarrak 8.500 (%21). Hala eta guztiz ere, turkiarrek euren etxeak hustera eta hegoaldera alde egitera behartu zituzten. Gertakizunak garbiketa etnikoaren adibidetzat jotzen dira. Gainontzeko errefuxiatuak, aldiz, turko-zipretarrak izan ziren. Hain zuzen, 1975. urtean Nazio Batuen Erakundeak laguntza eskaini zien hegoaldean gelditu ziren turkiarrei nahi izanez gero iparraldean kokatzeko; 51.000 inguruk eskaintza onartu eta turkiarrek okupatutako lurretara joan ziren bizitzera.
Hala, Turkiaren inbasioa uhartearen banaketarekin amaitu zen, Taksnimarekin. Iparraldean Turko-zipretar Administrazio Autonomoa sortu zen bitartean, hegoaldean Zipreko Errepublikak iraun zuen, nazioarteko babesa jaso zuena.
John Blair Smith Todd
John Blair Smith Todd (1814ko apirilaren 4a – 1872ko urtarrilaren 5a) militar eta politikari estatubatuarra izan zen.
West Pointeko akademia militarreko graduatua 1837an, bigarren gerra seminolan parte hartu zuen eta gero estatubatuar-mexikar gerran kapitainaren graduarekin 1856an armada utzi baino lehen. Gerra Zibila piztu zenean, Union Army Batasuneko boluntarioen brigada-jeneral izendatu zuten.
Ondoren, AEBetako Ordezkarien Ganberako ordezkaria izan zen. Dakotako Lurralderako, 1864tik 1865era, demokrata gisa.
Sara González
Sara González Gómez (Marianao, Kuba, 1949ko edo 1951ko uztailaren 13a - Habana, Kuba, 2012ko otsailaren 1a) abeslaria izan zen.
Biografia
Sara González Cayo Huesoko Habana-auzoan jaio zen. Aita tabakeroa eta ama jostuna izan zen; biek zuten kubatar eta justiziaren zentzu handia, baita musikarako eta dantzarako zaletasun handia ere; gauza horiek guztiak Sara txikiari transmititu zitzaizkion. Bere hitzetan, “gurasoei lan egiten uzteko”, bere lehen joko-laguna irratia izan zen, eta horrexek berretsi egin zuen musikarekiko zaletasuna.
Nené Enrizo musikari bikainak eman zizkion lehen gitarra-eskolak, eta Sararen gurasoak animatu zituen Sarak musika ikasten jarrai zezan. 1966an Amadeo Roldán Kontserbatorioan sartu zen biola ikastera lau urtez. Ikasketa horiez gain, Arte Irakasleen Eskola Nazionaleko graduatu zen. Eskola horretan, urtebetez baino gehiagoz, Leopoldina Núñez Lacreten ikaslea izan zen, eta hauxe zioen: "“Leopoldinarekin gehiago ikasi nuen, kontserbatorioan egon nintzen lau urteetan baino gehiago, hori da egia”.                                                                       Sara González"Ondoren, gitarrako eta solfeoko irakasle aritu zen eskola berean. Gitarra eta Solfeoko irakasle gisa aritu zen. Trova Berriko mugimenduaren sortzailea izan zen, eta haren adierazle nagusietako bat.
Laumoniera bruceadelpha
Laumoniera taxon monotipiko landareen generoa da. Simaroubaceae familiakoa da. Ezagutzen den espezie bakarra, Laumoniera bruceadelpha, Sumatrakoa da, Indonesian.
Sara González
Biografia
70eko hamarkadaren hasieran kantuan sartu zen, Los Dimos talde ezagun bateko kidea zen eta Pedro Luis Ferrerrekin duoa egin zuen.
Ikasle-garaian Silvio Rodríguez eta Pablo Milanés ezagutu zituen. Lagunak egin ziren eta Noel Nicolarekin batera, “La Nueva Trova Cubana” delakoa sortu zuten; haiek eragina izan zuten José Martiren “Versos sencillos/ Bertso Errazak” musikalizatzeko, bere lehen LP diskoa sortuz, eta hortik sortu zen musika-mugimendu horrekiko lotura, non bere ezaugarri nagusia emakume ahots esanguratsuena izatea izan zen.
Txinatar linterna
Txinatar linterna, linterna hegalaria, edo txinatar faroltxo izenez ere ezagutzen dena, Ekialde Urrunean jatorria duen aireko paperezko faroltxo bat da, Mendebaldean ospea lortu duena. Arroz-paperarekin eta banbu edo metalezko marko batekin egina dago. Txinatar linternaren barruan parafina-oinarri bat dago pizten dena, sugarrak faroltxoaren barruko airea bero dezan; horrela dentsitatea jaitsiz, faroltxoa zerurantz igotzea eragiten du. Txinatar linterna airean egongo da sugarra bizirik dagoen bitartean. Sugarra itzali ahala, linterna lurrera erortzen da.
Galerianoaren kantua
Galerianoaren kantua euskarazko bertso sorta bat da, 1815 aldean sortutakoa, Martin Larralde Bordaxuri-ren trajedia kontatzen duena. Pantxoa eta Peio abeslariek 1975ean argitaratutako bertsioak Euskal Herri osoan famatu zuen.
Egilea
Lehen pertsonan idatzirik baitago, Martin Larralde bera hartu izan da kantuaren egiletzat. Piarres Xarritonek, ordea, dudan ezarri zuen bertsoak zinez harenak ote ziren: "Zuzen eta egoki iduritzen zait, auzo berean, 1815ean gertatu gertakari lazgarriaren oihartzuna, ene iduriko, Manez Etxetok berak, hots, Plumagaineko auzo lehenak zuela bertsotan jarri". Ematen duen lehenbiziko arrazoia da Martin Larralde ez zela alfabetatua, epaiketaren artxiboek erakustera eman duten gisan.
Kontakizuna
Martin Larralde Hazparneko Elizaberri auzoko Plumagainean sortu zen, 1782ko urtarrilaren 7an. Zapataria zen ofizioz. Gazterik galdu zuen ama. Hiru anai-arreben arteko premua zenez, aitari ondasunen partea galdetzera ausartu bide zen. Alta, azken horrek ez zion galdea onartu eta aita-semearen arteko harremana gaizkondu zen.
1815eko ekainaren 27an, Bordaxuriren bizitzak ezin itzulizko bidea hartu zuen. Egun hartan Plumagaineko pentze bateko belarrak egiteko baimena eman zion Bordaxuriren aitak, Kaselarenbordako Joanes Ospital etxetiarrari. Lanean ari zela, Ospitalek tiroa bildu zuen sorbaldan, eta zerraldo erori.
Horiek hola, jendarmeek Plumagaineko premua jo zuten errudun. Uztailaren 4an atxilotu eta Baionan sartu zuten preso, eta handik Pauera eraman, epaitu zezaten. Epaiketa hartan, sekulako galeretara kondenatu zuten: zazpi epailek alde bozkatu zuten; bortzek, berriz, aurka. Epaile zuberotarra ezarri zuten, lekukoak elebakarrak baitziren. Kartzelaldian hamaika bertso hauek izkiriatu edo izkiriarazi zituen.
Bertsoak
1. Mila zortzi ehun ta hamabortzgarena ni Ahazparnen preso hartu nindutena Plumagaineko premu orok dakitena galeretan higatu beharko naizena.
2. Kantatzera nihazu alegera gabe, ez baitut probetxurik trixtaturik ere; nehun deusik ebatsi, gizonik hil gabe, sekulakotz galerak enetako dire...
3. Ala, zorigaitzeko premu izaitea! Harrek eman baiteraut betikotz kaltea; aitari galdeginik sortzeko partea, galeretan eman nau, hauxe duk dotea!
4. Ene aita da gizon kontsideratua, semia galeretan du segurtatua; nun-nahi othoitzean, belaunikatua, saindu iduri, debru madarikatua!
5. Ene lehen kusia, Kadet Bordaxuri Fagore bat banuke galdatzeko zuri: Ongi adreza zaite ene arrebari Ene saltzeko zonbat ukan duen sari?
6. Aita aitzinean ta arreba ondoko Osaba burjes hori diru fornitzeko Ez ordian enetzat bi sei liberako Galeretan bederen leher egiteko!
7. Elizan sartzen dire debozionerekin; Iduriz badohatzila saindu guziekin; Beren liburu eta arrosarioekin, Debruak pesta onik einen du heiekin.
Sara González
Biografia
1972tik aurrera, ICAICeko Soinu Esperimentaziorako Taldean sartu zen, Leo Brower gitarra-jole, konpositore eta zuzendari ospetsuak zuzenduta. Leo Brouwerren zuzendaritzapean, eta bertan konposizio, harmonia eta orkestrazio ikasketak egin zituen. Denbora horretan, alde batera utzi zuen irakasle-karrera. GESen interpretazio-, konposizio- eta instrumentazio-ikastaroak jaso zituen, berdin-berdinak ez ziren maisuekin: Federico Smith, Juan Elosegi eta Leo Brower bera. Soinu Esperimentaziorako Taldearekin, telebistako hainbat aurkezpenetan parte hartu zuen eta sarritan agertzen zen irratsaioetan.
GES desegin zenean, Sarak, taldeko gainerako kideek bezala, bakarrik lan egitea erabaki zuen, bere gitarrarekin bakarrik, baina ez zuen saihestu ikaskide interpretatzaile batzuekin, hala nola, Irakere, Manguaré, Los Cañas, Orquesta Todo Estrellas eta beste talde batzuekin aurkezpenak egitea. Denbora horretan, munduko agertokietan menderaezina eta goraipagarria zen jarduera bati ekin zion, bere herrialdeko kultura irudikatuz eta Kubako musikaren komunikazio artistikoaren fenomeno garrantzitsuenetako bat bihurtuz. Beti aurrera egin zuen Kubako musika sustatzeko lanean, eta ohoreak jaso zituen oso leku desberdinetan, Erroman zein Barakoan, Kubako Santiagon zein Venezian, besteak beste; bereizketarik gabe gauza bera egiten zuen nerabe-eskola batean edo Kremlingo jauregian.
Quod apostolici muneris
Quod apostolici muneris Leon XIII.a aita santuaren bigarren entziklika da. 1878ko abenduaren 28an argitaratu zen.
Luis Pazos Rodriguez
Luis Pazos Rodriguez (Marín, 1968ko azaroaren 16a) traineru estropadetako arraunlari galiziarra da, ibilbide luzea izan duena. Kontxako 4 Bandera, Espainiako 9 txapelketa eta 3 TKE Liga irabazi ditu besteak beste. Jokoan dauden liga eta maila guztiak irabazi dituen arraunlari bakarra da.
Sara González
Biografia
80ko hamarkadaren hasieran, Virulo, Carlos Ruiz de la Tejera, Jesús del Valle eta beste batzuekin batera, Ikuskizunen Talde Nazionala eratu zuen, musika-antzerkiaren alderdi satirikoa. Arrakasta handia izan zuen herrian eta atzerrian, eta esperientziaz eta heldutasunez bete zuen eszena-garapenean. Hainbat eszenatokitan kantatu zuen Sarak, besteak beste, Habanako Antzerki Nazionalean, Mexikoko Auditorio Nazionalean, Medellingo Teatro Metropolitarrean, Bartzelonako Palaun, Madrilgo Teatro Alcalan eta garrantzi bereko beste askotan, unibertsitate eta plaza publiko askotan ere aurkeztu zen.
Luis Pazos Rodriguez
Kirol ibilbidea
1984an hasi zuen arraunlari ibilbidea Moañako Sociedad Deportiva Tirán elkartean. 1998 artean bertan aritu zen eta Galiziako 3 txapelketa eta Espainiako bi eskuratu zituen. 1998an Jose Manuel Franciscok Astillerora eraman zuen. Hamar urte egin zituen Kantabriako taldean eta honekin lortu zituen emaitza arrakastatsuenak, Kontxako bi bandera, 2 TKE Liga eta zazpi Espainiako txapelketa besteak beste. 2010 eta 2011 urteak Urdaibai taldean egin zituen Kontxako bi bandera berri eskuratuz.
Quod apostolici muneris
Entziklika "sozialismoaren, komunismoaren eta nihilismoaren" aurkako erasoa da; beraz, sozialismo kristauaren aurkako erasotzat hartzen da. Sozialismoa, komunismoa eta nihilismoa balio moralen, erakunde naturalen eta autoritate eta jabetza-printzipioen aurkako ideologia bakarraren hiru alderdi gisa tratatzen dira. Leon XIII.ak aurreko magisteritza katolikoaren joerari jarraitzeko hasierako joera erakusten du. Honek arazo soziala alde batera uzten zuen eta etsipena eta karitatea gomendatu besterik ez zuen egiten, desberdintasun sozialari aurre egiteko.
Sara González
Biografia
Bere lan diskografikoan EGREM zigiluarekin grabatutako LP disko batzuk daude, bai eta PM Records, Bis Records eta CRINentzat grabatutako CD batzuk ere; zenbait antologia musikaletan ere parte hartu du.
Zinema, telebista eta irratirako musika sortu zuen, eta, gainera, hainbat disko kolektibotan parte hartu zuen, Trova Berriaren Mugimenduaren eta GESen beste irudi batzuekin batera. Besteak beste, Silvio Rodríguez, Pablo Milanés, Augusto Blanca, Joan Manuel Serrat, Chico Buarque, Mercedes Sosa, Soledad Bravo, Daniel Viglietti, Pete Seeger, Roy Brown, Pedro Guerra, Beth Carvalho, Liubia María Hevia, Anabell López, Marta Campos eta Heidi Igualada kantariekin agertokia partekatu zuen.
2006ko abenduan, Villa de Cempoalako Hizkuntzen Bigarren Topaketa Iberoamerikarrean aurkeztu zen.
Minbiziaz hil zen 2012ko otsailaren 1ean.
Galerianoaren kantua
Bertsoak
8. Zortzigarren bertsua anaiarendako: Kontseilu bat banikek hiri emaiteko! Untsa goberna hadi, etzauk dolutuko, Ni baitan etsenplua errex duk hartzeko.
Quod apostolici muneris
Sozialismoaren salaketa Pio XI.a aita santuak berretsi zuen Quadragesimo anno (1931) entziklikan.
Marianela Balbi
Marianela Balbi Ochoa (Bolívar estatua, Venezuela, 1963ko urtarrilaren 7a) kazetaria eta irakaslea da, 1985ean prentsa eta Gizarte Institutuko (Ipys Venezuela) zuzendari ejekutiboa, Andrés Bello Unibertsitate Katolikoko egresatua. Ikerketa-kazetaritzan espezializatua dago.
Ibilbidea
Iikerketa-kazetaritzan espezializatua dagoen Balbik 2009an argitaratu zuen bere lehen 'opera', El rapto de la odalisca izenekoa, Grupo Santillanako Aguilar argitaletxeak argitaratua. Ikerketa Kazetaritza Unibertsitate Metropolitar Diplomatuan, Ikerketa Kazetaritzako Narratiba gaia irakatsi du, baita Andres Bello Unibertsitate Katolikokoan. 2012ko apirilaz geroztik, Instituto Prensa y Sociedad (Ipys Venezuela) GKEko zuzendari exekutiboa da. Erakunde horrek adierazpen-askatasunaren zaindaria da, eta Venezuelako ikerketa-kazetaritzaren sustatzailea.
Erritonabir
Erritonabirra proteasaren inhibitzaileen familiako antirretrobirala da. Lopinabirrarekin eta lamibudinarekin batera subterapeutiko gisa erabiltzen dute, GIB-1 eta GIB-2 bidez infektatutako pazienteentzako terapia antirretrobiral oso supresiboan.
Galerianoaren kantua
Bertsoak
9. Zuri mintzo nitzaizu, oi, aita zilarra! Ardura dudalarik begian nigarra; Zure eta ene arraza Bordaxuritarra, Galeretan naizeno ni bainaiz bakarra.
Erritonabir
Ekintza-mekanismoa
Medikamentu hau terapia konbinatuan erabiltzen da GIBaren karga birala murrizteko proteasa inhibituz, nahiz eta duela gutxi P450 3A4 edo CYP3A zitokromoaren inhibitzaile gisa ere erabiltzen den. Zitokromoak erretrobirusaren aurkako beste sendagai batzuk katabolizatzen ditu, hala nola lopinabirra, eta, beraz, sendagaiaren kontzentrazioa odolean eta organismoan duen potentzialtasunean mantentzen du.
Sara González
Bizitza pertsonala
Bere karrera artistikoa edozein zela ere, pertsona eta erakunde askok altruismo handia zuela esaten dute. Diana Balboa margolariaren bikotekidea izan zen.
Lanak
Bere diskografian honako izenburu hauek daude:
Erritonabir
Administrazio-bidea eta albo-ondorioak
Ahotik ematen da, elikagaiekin batera. Ondorio kaltegarri nagusia hipergluzemia da, intsulinaren bitartekariak inhibitzen baititu, eta, ondorioz, 1. motako diabetes mellitusa duten gaixoei arazoak eragin diezazkieke.
Valpuestako elizbarrutia
Valpuesta (Valliposita edo Valle Conposita) antzinako Eliza Katoliko Erromatarraren elizbarrutietako bat izan zen.
Luis Pazos Rodriguez
Kirol ibilbidea
2012an Galiziara itzuli zen eta bertako hainbat taldetan aritu izan da ordutik. Galiziako Ligak eta txapelketak eskuratu ditu. 2022an Castropol asturiarrarekin falta zitzaion liga bakarra eskuratu du, Galiziako B Liga hain zuzen ere.
John Harding (idazlea)
John Harding (Ely, 1951-Hammersmith, 2017ko iraila) idazle britainiarra zen. Oso idazle moldakorra izan zen. Bost eleberri plazaratu zituen.
Galerianoaren kantua
Bertsoak
10. Kantu hauk eman ditut Paube-ko hirian, Burdinez kargaturik, oi! presondegian; Bai eta kopiatu denbora berian, Orok kanta ditzaten Hazparne herrian.