cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Finlandiako historia
Kalmarreko Batasuna
Borroka bizienak, aldiz, Kalmarreko Batasunaren baitan eman ziren; daniar Thott eta suediar Sture leinuen arteko borroka, hain zuzen, sutsua izan zen Finlandian. Bi erresumak gobernatzen zituzten leinuak ez ziren ados jartzen eta bakoitzak bere errege propioa proposatzen zuen Batasunerako. Daniarren eta suediarren arteko harremana gaiztotuz joan zen. Joan I.a Danimarkakoak eta Ivan III.a Errusiakoak bat egin eta Sture suediar familiaren aurka jo zuten. Suediar Erresumako leinu aristokratiko boteretsuena zen Sturetarrena eta moskutarrak 1495. urtean familiak Finlandian zituen lur-jabetzak erasotzen hasi ziren. Gainera, Vyborgeko gaztelua hiru hilabetez setiatu zuten eta Tavastiako gaztelua dagoen Tavastehus hiriraino sartu ziren. Sture leinua gobernutik bota eta daniarrek Batasunaren kontrola berreskuratu zutenean, 1497an, amaitu zen gerra.
XVI. mendearen hasieran, Danimarka eta Suediaren arteko auzien ondorioz, daniarrak Finlandiako itsasertza erasotzen hasi ziren. Suediarren boterea gutxitu nahian, Turkuko katedraleko altxorrak lapurtu eta merkataritza hiri oparoenak arpilatu zituzten. Danimarkako Kristian II.ak, azkenean, suediarren konspirazioetaz gogaituta, Suediar Erresuma guztiz konkistatzea erabaki zuen. 1521eko azaroaren 10ean Stockholm hiriburua hartu eta 80-90 lagun hil zituen; batik bat, Sture leinuaren jarraitzaileak, nobleak eta erlijiosoak. Stockholmeko sarraskiaren ondoren, Gustavo Vasa aristokratak suediar aldekoak batu (haien artean betidanik daniarren etsai izandako Hansako merkatari alemaniarrak) eta errege izendatu zuen bere burua. Ondorioz, 1521. urtean Suediar Erresumak Kalmarreko Batasuna hautsi eta erresuma beregaina bilakatu zen. Vasa leinuaren garai oparoa hasi zen.
Vasa leinua
Vasa leinuak Suediako erregetza eskuratu zuenean hasi zen etorkizuneko Suediar Inperioa eratzen. Gustavo Vasak, alemaniarren eragin zuzenaren eskutik, erreforma ugari sartu zituen Erresuman; hala nola, banaketa administratibo berria (probintziak), erlijio eraberritua (protestantismoa) eta oinordetzako monarkia ezarri zituen. Banaketa administratibo berriari esker, gainera, zergak biltzeko sistema eraginkorragoa lortu zuen eta honela, diru-kutxa betetzen hasi zen. Gaur egungo Finlandia hiru probintzietan zatitua zegoen: Åland Svealanden zegoen, Ipar Finlandia Norrland probintzian eta gainontzeko eskualdeek, aldiz, Österland probintzia osatzen zuten. Aipatzekoa da "Helsingfors" izena eman zion Helsinki hiria Gustavo Vasak sortu zuela 1550. urtean; lehenbiziko bi mendeetan arrantza eta merkatal herri txikia izan zen arren, gutxinaka Finlandia osoko hiriburu bilakatuko zen.
Errege berriak bereak eta bi egin zituen protestantismoa Finlandian eta Erresuma osoan txertatzeko. Horretarako, Elizak Suediar Erresuman zuen boterea deuseztatzen saiatu zen; besteak beste, elizgizonen pribilejioak gutxitu, konfiantzazko gizonak gotzain izendatu eta guztira Erresumaren azaleraren %21a ziren Elizaren lur-sailak konfiskatu zituen. Finlandian izan zuen laguntzaile prestuena Mikael Agricola Turkuko gotzaina izan zen, 1551. urtean Itun Berria finlandierara itzuli zuena; hain zuzen, Abckiria edo ABC-liburua finlandieraz idatzitako edo finlandierara itzulitako lehen obra dugu. Kalmarreko Batasuna hautsi zenetik, Moskuko Dukerri Handiaren eta Suediaren arteko harremana gaiztotzen hasi zen. Errusiar Tsarerria sortu zuen Ivan Izugarriak ez zuen Gustavo Vasa erregetzat onartzen eta mugako lurraldeak zabaltzeko 1555. urtean Finlandian sartzea erabaki zuen. Gerrak hiru urte iraun zuen, eta Novgorodeko bigarren itunaren bidez, mugak bere baitan uztea adostu zuten bi erregeek. Dena dela, bi herrialdeen arteko harremanak ez zuen onera egin eta hurrengo urtean Livonian bi herrialdeen arteko tentsioak eztanda egin zuen. Luze joko zuen Livoniar gerra hasi zen. Dena dela, Gustavo Vasa errege maitatua 1560. urtean hil zen eta bere seme Erik XIV.ak erregetza oinordetzan hartu zuen. Errege berriak Livoniar gerran sutsuki parte hartzea erabaki zuen eta Tallinn konkistatzea lortu zuen 1561. urtean. Herrialde guztien aurkako borroketan itsututa, bere anaia Finlandiako dukea zen Joan Vasa atxilotu zuen Katalina Jagellonika poloniarrarekin ezkontzeagatik. Anaia Turkuko gazteluan atxilotu zuen arren, finlandiar matxinada batek gaztelua sitiatu eta behera bota zuen. 1568. urtean, Joanek, bere anaia gaztea Karlosek eta nobleziak, Erik XIV.a erregetzatik bota eta lehenengoa Suediako errege izendatu zuten, Joan III.a Suediakoa.
Livoniar gerra, azkenean, Joan III.aren erregealdian amaitu zen, 1583. urtean. Tsarerriaren eta Ivan Izugarriaren aurkako aliantzak errusiarrak garaitu zituen eta Estonia Suediar Erresumako dukerri bilakatu zen. Erresumak, bitartean, iparralderantz zabaldu nahi zuen eta zergen jaitsiera eta bizi-maila hobea eskainiz, herritarrak lurralde hauetara bultzatu zituen. Askok, gehien bat savoniar eta tavastiarrek, iparraldera jo zuten eta samien eta kareliar ehiztari-nomaden lurraldeak hartu zituzten. Urte hauetan, kareliarren eta finn kolonoen arteko borroka ugari izan ziren, baina azkenean, bien etsai nagusiaren aurka borrokatzako batu ziren 1590ean. Hain zuzen, Errusiar Tsarerriarekin erlazioak ez zuen hobera egin eta Finlandia erasotzen hasi zen urte hartan; Errusiar-Suediar izenaz ezaguna den gerra hasi zen. Gerra honetan, Finlandiako pertsonaia historiko ospetsuenetako bat izan zen nagusi, Pekka Vesainen gerrillari kareliarra. Hau errusiarren amesgaizto beldurgarriena bilakatu zen eta hala nola, Petxengako monasterioa suntsitu, bertako 50 fraideak erail, eta Kandalakxa eta Kem hiriak arpilatu zituen. Gerrillariak garaipen ugari lortu zituen arren, gerra Teusinako itunarekin amaitu zen eta Errusiar Tsarerriak Ingria lurraldea berreskuratu ahal izan zuen. Hala ere, Finlandia Suediar Erresumaren parte zela errusiarrei jakinarazteko, Joan III.a Suediakoak Finlandiako duke handi titulua sortu eta suediar erregetzaren titulu zerrendari gehitu zion.
Șoarș
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Finlandiako historia
Vasa leinua
Joan III.a oinordekorik utzi gabe hil zen 1592. urtean. Honekin, Vasa leinua, mugako erresumetan euskarria zuten beste hautagai batzuen aurkako ondorengotza gerra batean murgildu zen. Urte hauek gogorrak izan ziren finlandiarrentzat; zergak izugarri igotzen zituzten bando bakoitzeko buruzagiek, suediar eliteak finlandiar gazteak bahitzen zituen gudetan parte hartzeko eta berez biztanleentzat izan beharko luketen hornigaiak militarren eskura iristen ziren. Hau guztiagatik, 1596-97 urteen bitartean, matxinada ugari izan ziren inguru honetan; matxinada hauek odoltsuak izan ziren eta lorpenak, aldiz, urriak. Aipatzekoa da Finlandia mendebaldean izan zen Astamakilen matxinada. Borroka guzti hauen artean, Karlos IX.a Suediakoak, Joan III.aren anaia gazteak, boterea eskuratu zuen 1604. urtean.
Suediar Inperioa
Bi milioi biztanle baino ez zituen herrialde honek, Europa osoko armada sendoenetakoa zuen eta Gustavo Adolfo erregearen eta Axel Oxenstierna kantzilerraren eskutik, Suediar Inperioa sortu zen 1611an. Izendapen ofizialarekin batera, aldaketak iritsi ziren politikara; hala nola, gainontzeko herrialdeekin harremanak hobetzen hasi ziren, Inperioa konderrietan banatu zuten (Turku eta Poriko, Nilania eta Tavastehusko, Viborg eta Nyslotteko, Ostrobotniako eta Kexhomgo konderrietan banatua izan zen), iparraldeko birkarleak garaitu eta Karleby eta Torneå bezalako hiri berriak eraiki zituzten. Honekin batera, 1623. urtean, erregeak Turkuko gazteluan ezarriko zuen Finlandiako dukerriko lehen gobernadore nagusia izendatu zuen, Nils Bielke.
Oraingo honetan, errege hilaren alabak, Kristina Suediakoak eskuratu zuen erregetza eta herrialdea gobernatzen zuen lehen emakumezko agintaria bihurtu zen. Kristinaren erregetza porrot ekonomikoak eta aristokraziaren gehiegikeriek markatu zuten arren, aipatzekoak dira Finlandian eginiko hobekuntzak. Hala nola, Turkuko Apelazio Auzitegia 1640. urtean eta Errege Akademia fundatu zituen; hain zuzen, Kristina unibertsitate bat fundatu zuen mundu osoko lehen emakumea izan zen. Gainera, bere erreginaldian, zehazki 1642an, Itun Berri osoa finlandierara itzulia izan zen. Honela, Turku edo Åbo hiria Finlandiako erdigune kultural eta politikoa bihurtu zen.
Inperioaren finkatzea lan zaila izan zen. Batez ere, Kristina eta Karlos Gustavo X.a errege-erreginen trakestasun eta Inperioa gobernatzeko gaitasun ezagatik. Kristinaren gestio ekonomikoa deskalabru bat izan zen eta Suedia ia porrotera eraman zuen. Aristokraziak Inperioaren boterea eskuratu zuen, zergak biltzen zituen nonahi eta askatasun osoz agintzen zuen bere lurraldetan. Gainera, armada erraldoi hura mantentzeko diru asko behar zenez, herritarrek ordaindu beharreko zergak urtez urte igo egiten ziren; Europako herrialde boteretsuenetakoa bihurtu zen arren, herritarrak geroz eta behartsuagoak ziren. Emakume bat herrialdea gobernatzeko ezgai zen usteak, suediarrak erreginaren aurkako zenbait hilketa saiakera egitera bultzatu zituen. Saiakera hauek eta bere bitxikeriek, azkenean, erregetzari uko egitera bultzatu zuten Kristina. Descartes filosofoaren eskutik, katolizismora aldatu eta Erromara joan zen ihesean. Ustez, emakumeak gustoko zituen erreginak seme-alabarik ez zuenez, Karlos Gustavo X.a lehengusuak eskuratu zuen erregetza. Honek, nobleziari askatasuna kentzea eta herritarren uste ona berreskuratzea lortu zuen. Murrizketa nabariena, Reduktion izenekoa izan zen eta nobleziari lur-ondasun asko kendu eta zergak igoarazi zizkion. Garai onak ez zuen asko iraun eta ekonomia arrakastak itsututa, Inperioa ezertarako balioko ez zuen Poloniaren aurkako gerra batean sartu zuen; Iparraldeko Bigarren Gerran hain zuzen. Sei urteko gobernualdiaren ondoren, erregea zendu zen eta bere semea adingabea zenez, Riksdag edo Suediako Parlamentuak kontrola berreskuratu zuen. Lehentasuna, Inperioaren etsaiak murriztea zen eta horretarako, Olivako bakea sinatu zuten; honekin, Suediak Eskandinaviako Eskania, Halland, Blekinge, Bohuslän eta Ven lurraldeak eskuratu zituen.
Karlos XI.a Suediakoaren erregealdiaren hasieran, bake garai luze bat izan zen herrialdean, armada Herbehere inguruan baitzebilen. Hala ere, Karlos XI.a gobernatzeko gazteegia zenez, borroka Gyllenstienna eta De la Gardie aristokrata boteretsuen artekoa izan zen. Bakoitzaren interesak itsututa, Suediar Inperioa alde batera gelditu zen eta, gutxinaka, Europan zabalduta zuen prestijioa galtzen hasi zen. 1675. urtean Inperioaren gainbehera hasi zen. Gainbehera honen aurrean, Inperioaren betiko etsaiak, Danimarka-Norvegiak, Inperio Santuak eta Brandenburgeko Margraverriak, Eskaniar gerra piztu zuten. Frantziako Erresumak eta Suediar Inperioak gerran batera egin zuten arren, Karlos XI.aren eta Luis XIV.aren arteko erlazioa gaiztotu egin zen bake-itunean; honen ondorioz, Inperioa aliatu gabeko herrialde babesgabe bat bihurtu zen Europan. Karlos XI.ak politika egiteko modua zeharo aldatu eta suediar gobernua, monarkia absolutuan bihurtu zuen nobleziaren borrokak gelditzeko asmoz. Suediar Inperioak boterea mantenduko bazuen, aldaketa ekonomiko eta gizarte-mailakoak egin behar zituela pentsatu zuen. Suediar Erret Itsas Armada birmoldatu egin zuen eta diru gutxi zegoen arren, Inperioa babesteko armada sendoa utzi zuen hiltzerakoan. Dena den, Inperioak, armada gerra luze batean mantentzeko ezgai izaten jarraitzen zuen. Finlandiarren egoerak aldiz, ez zuen onera egiten. Inperioaren etengabeko gudak ordaintzeaz gain, mende bukaeran, gose asko ekarri zuen klima aldaketa bortitz bat eman zen munduan, Izotz Aro Txikia izenaz ezaguna dena; adituen arabera, Finlandiako biztanleriaren herena hil egin zen hotzaren eta gosetearen ondorioz. Horrenbestez, sakabanaturik bizi zen biztanleria, bizi-nukleotan bizitzera igaro zen eta herri berri asko sortu ziren bertan. 1676. urtean bestalde, Suediako sorgin-ehiza bortitzenak izan ziren; eliza luteranoa oso zorrotza zen Inperio guztian eta sinesgabeak gogor zigortzen zituen. Nobleziak gainera, herritar asko erretzeko agindua ematen zuen akusazio faltsuen bidez. Egoera honetan, finlandiar asko Inperioak Mundu Berrian zuen koloniara, Suedia Berrira joan zen.
1700. urtean Iparraldeko Gerra Handia hasi zen. Inperioaren etsai guztiak batu ziren herrialdeari azken erasoa egiteko; hala nola, Errusiar Tsarerria, Saxoniako Dukerria, Danimarka eta Norvegiako Erresuma eta Polonia-Lituania batu ziren Suediaren aurka. Danimarkak mendebaldetik erasotzen zuen bitartean, Petri Handia tsarrak ekialdetik sartzea erabaki zuen. Errusiar Tsarerriak Finlandia okupatzea lortu zuen eta Amorrurik handiena (finlandieraz, Isoviha) izenaz ezaguna den okupazioa 1714tik 1721era arte iraun zuen, Nystadeko bakea sinatu zenera arte. Errusiarrek finlandiar soldaduak garaitu zituzten Pälkäneko, Storkyroko eta Ganguteko guduetan eta garai beltza izan zen Finlandiarentzat. Ehunka pertsona hil zituzten, beste asko Errusiara bidali zituzten, lur eta herriak suntsitu zituzten, eta agintariek eta apaizeriak Suediara alde egin zuten. Karlos XII.a borroketan hil zen eta erregina bihurtu zen arreba Ulrika Leonorrek amore eman eta Inperioaren lurralde gehienak eman behar izan zituen. Errusiar Tsarerriak, Estonia, Livonia, Petri Handiak San Petersburgo hiriburua 1703an fundatu zuen Ingria, Viborg eta Nyslotteko konderriaren zati handi bat eta Kexholmgo konderria eskuratu zituen. Bestalde, Danimarka eta Norvegiako Erresumak Schleswig-Holstein lurraldea, Hannoverrek Bremen-Verden, eta Prusiako Erresumak Mendebaldeko Pomerania eskuratu zituzten. Suediar Inperioaren desegitearekin batera, inperio berri bat sortu zen Europan, Errusiar Inperio erraldoia.
Askatasunaren eta Absolutismoaren garaiak
Inperioaren gainbeheraren ondoren, Argien mendea iritsi zen kontinente zaharrera eta Federiko eta Ulrika Leonor Suediakoak zientzia garatu eta ekonomia eta gizartea egonkortzea helburu zuten aldaketak bultzatu zituzten. Errege-erreginaren irudia askatasunaren bidez sendotzea erabaki zuten eta Erresumaren botere guztia Riksdag edo Suediar Parlamentuaren esku uztea erabaki zuten; horrela, Suedia errege-erreginek botere gutxien zuten Europako monarkia bihurtu zen, baina aldi berean, erreginak erregetzari eusteko behar zuen euskarri soziala lortu zuen Hedvig Sofia ahizpa nagusiaren Karlos Federiko semearen kaltetan. Riksdaga lau ganberek osatzen zuten: nobleziaren, kleroaren, burgesiaren eta herri xehearen ganberek. Lege edo erabaki bat aurrera ateratzeko, gutxienez, lau ganberatatik hiruren onarpena behar zen eta ondorioz, leinuen arteko botere-nahien ordez, hurrengo urteetan herrialdearen norabidea oztopatuko zutenak gizarte-mailen arteko borrokak izango ziren. Entzute handia izango zuen garaian sortu zen Kapeluen alderdiak; alderdi hau Carl Gyllenborg eta Carl Gustaf Tessin konteek sortu zuten eta hauen helburu nagusia Erresumak Iparraldeko Gerra Handian galdutako lurraldeak berreskuratzea izan zen. Alderdi honek parlamentuan botere osoa eskuratu zuenean, Errusiar Inperioarekin arazoak iritsi ziren berriz ere; 1741an bi urtez iraun zuen Kapeluen Gerra hasi zen eta Errusiak, Finlandian enegarren aldiz sartu ondoren, Lappeenranta, Hamina eta Savonlinna hiriak eskuratu zituen Åboko itunaren bidez. Dena den, errusiarren sartu-irten hau bestelakoa izan zen, lehenbizikoz, Elisabet tsarrak Finlandia menperatzeko nahia erakutsi baitzuen. Ulrika Leonor erregina umegabea hil zenean, aldiz, Elisabet tsarrak bere hedatze asmoak alde batera utzi eta politika bakezaleagoa egin behar izan zuen Suediako errege izango zen Adolfo Federiko lehengusuak boterea lortzeko. Hain zuzen ere, Ulrika Leonor Suediakoa 1751. urtean hil egin zenean, ondorengotza krisia iritsi zen berriro Erresumara. Dena den, Adolfo Federiko erregegaiak noblezia eta Kapeluen alderdiaren aurkakoak bat eginez eta Errusiar Inperioari politika bakezalea hitz emanez, erregetzara heldu zen arazo handirik gabe. Arazoak Adolfo Federikoren ezkontideak sortuko zituen, alegia, Luisa Ulrika erreginak. Ezkontideak, hainbat aristokratekin batera, monarkia sendotzeko iraultza bat bultzatu zuen 1756ean, baina matxinada bertan behera gelditu zen eta Luisa Ulrikak Parlamentuaren agintea onartu behar izan zuen. Erresumak, bestalde, Zazpi Urteko Gerran parte hartzea erabaki zuen; parte hartze hau Pomeraniara baino ez zen mugatu, eta bertan Prusiako Erresumaren aurka borrokatu behar izan zuten Pomeraniako Gerra izenaz ezaguna den gudan. Bost urtez luzatuko zen gerra honek Erresuma pobretu egin zuen eta gainera, Prusiak Itsaso Baltikoan zuen boterea bermatzea lortu zuen. Izan ere, Elisabet Errusiakoak suediarrekin zuen aliantza tsarra hil zenean bukatu zen 1762an eta Erresumak porrot entzutetsurik nahi ez zuenez, bake-akordio bat sinatu behar izan zuen prusiarrekin; dena dela, Baltikoaren bestaldean zituen menpeko lurraldeak mantentzea lortu zuen.
Mendearen bigarren erdi honetan, ontzigintza industria garatu zen Finlandian. Industria honek diru asko ekarri zuen Erresumaren alde honetara eta lurraldea esnatzen hasi zen. Turkuko Akademiak garai honetan Erresuman eragina izango zuten pentsalariak eskolatu zituen, hala nola, adierazpen-askatasuna eskuratzea lortu zuen Anders Chydenius, finn kultura eta batez ere historia ikertu zituen Henrik Gabriel Porthan, Daniel Juslenius eta Cristfried Ganander erudituak. Hauen eskutik, probintzia desberdinetan banaturik zeuden finnak, etnikoki Botniako golkoaren bestaldean zeuden suediarren desberdinak zirela ohartzen hasi ziren. Horrela, finn nazionalismoa eratzen hasi zen Turkuko Akademian ikasten eta irakasten zuten erudituen artean. Gainera, San Petersburgo Inperioaren hiriburuaren eragina nagusi zen herrialdearen ekialdean eta bizi-baldintza hobeek finlandiarren kopurua bikoiztu zuten 50 urtetan (1750eko 428.000tik 1810eko 863.000ra).
During the period 1788-1790 between Sweden and Russia were Gustav III started the so-called Gustav III's war in the war. Sweden was also up against Denmark. Opposition to war among other things, Anjala officers formed a union. Ruotsinsalmi victory in spite of Sweden has been at peace Varala additional areas. The Association of 1789 and registered securities increased power of the king. Bitterness of the war the nobility to the king rose, and this eventually led to the murder of the king in 1792. [11]
King Gustav III was assassinated in 1792, and his son Gustav IV Adolf assumed the crown after a period of regency. The new king was not a particularly talented ruler; at least not talented enough to steer his kingdom through the dangerous era of the French Revolution and Napoleonic wars.
Finlandiako Gerra
Iparraldeko Gerra Handiak iraun zuen bitartean, Finlandiako hego-ekialdea, Errusiarren esku gelditu zen, Viipuri herria berriro menperatuz. Gerra honengatik, Suedia, Europako potentzia garrantzitsu izateari utzi zion, eta Errusia bilakatu zen iparraldeko potentzia nagusia. Suediako egoera politiko nahasian, iraultza baten bitartez, monarkia absolutua desegin eta parlamentu demokratikoa ezarria zen.
Finlandiako biztanleak, bitartean, bitan zatituta jarraitzen zuten: Errusiarekin bake-akordioa mantentzearen aldekoak, eta mendekua nahi zutenak.
Finlandiako gizartean 4 talde desberdintzen ziren: Jauntxoak (zergarik ordaintzen ez zutenak), eliz-gizonak, nobleak eta, azkenik, burgesak. Biztanleriaren erdia, ez zen hauetako taldeetan sartzen, eta nahiz eta parlamentuan errepresentaziorik ez izan, gustora bizi ziren beste gizarte-taldekoek haietaz arduratzen baitziren.
Mende hau, erlatiboki lasaia izan zen. Hala ere, Suediak, Finlandiako eskualde galduak berreskuratzeko gurutzada bat antolatu zuen eta Errusia berriro Finlandian sartzea ahalbidetu zuen. 2 urte buruan, errusiarrek, Finlandia utzi zuten eta Suediak menperatu zuen berriro.
Gudak bukatu ostean, garapen garaia iritsi zen Finlandiara, izan ere nekazariak erreakzioinatzen hasiak ziren eta hain boterea handiagotu eta argiagoak eta konszienteagoak bihurtu ziren, burgesen kalterako.
Goi-mailako klasekoak eta jakitunak, suediarrak ez zirenak, Finlandia independiente baten ideia garatzen hasi ziren. Tentsio politikoen ondorioz, finlandiar guztiak, independientzia lortzeko, Errusia inperialistarekin aliatzea ezinbestekoa izango zela ulertu zuten. Finlandia hegoaldean gainera, San Petersburgo, Errusia inperialeko hiriburua, ondoan izanda, bere gizarte garatua begiratu eta Suedia atzerakoitik irteteko irrika sorrarazten zien. Finlandiar nazionalismo sentimendua piztu zen. 1792. urtean, Suediako erregea eraila izan zenean, oraindik erregetzarako prestatua ez zegoen semeak hartu zuen erregetza. Suediaren botere urria kontuan hartu gabe, Frantziako Iraultza eta Napoleonen gudetan bete-betean sartu zen, Suediaren botere apurra ezabatuz.
Finlandiako Dukerri Handia
Suedia eta Errusiaren arteko Finlandiako Gerran, biak, Finlandiaren kontrola lortzeko borrokatu ziren. Errusia inperialista, Europako potentzia nagusienetakoa zenez, erraz gailendu zitzaion Suediari eta akordioa baten bitartez, Finlandia, Errusiaren esku gelditu zen, 1809. urtean. Finlandiak, Errusiak ostu zizkion lurraldeak berreskuratu zituen eta hauek, begirunea erakutsiz, dukerri bat sortu zuen Errusiaren barnean.
Luis Ocaña
Jesús Luis Ocaña Pernía (Priego, Cuenca, Espainia, 1945eko ekainaren 9a - Mont-de-Marsan, Frantzia, 1994ko maiatzaren 19a) espainiar txirrindulari ospetsua izan zen. 1973an Frantziako Tourrean garaipena lortu zuen.
Finlandiako historia
Finlandiako Dukerri Handia
Finlandia, bere autonomia osoaren jabe izan zen eta suediarrekin ez zuten askatasunaz gozatu zuten. Errusiarekin batera XIX. mendean industrializazioa iritsi zen dukerrira eta basogintzako industria pisu hartzen hasi zen, Finlandiako basoei esker.
Finlandiar nazionalismoa
Finlandiera, batez ere errusiarrak menperatu osteko nazionalismo sentimendu sakon batek berreskuratu zuen. Suediarren menpe egondako mendeetan suediera, alemana eta latinaren atzetik egon behar izan baitzuen. Errusiak anexionatzerakoan, Finlandian bizi ziren Suediar gehienak, ihes egin zuten bere herrialdera, eta honela ia ahaztua zegoen Finn herriaren leialtasuna, irabazi zuten errusiarrek.
Luis Ocaña
Biografia
1969ko Midi Libre izan zuen lehen garaipen aipagarria.
Finlandiako historia
Finlandiar nazionalismoa
1835. urtean, finlandierazko poema epiko nazionala idatzia izan zen, Kalevala. Ohitura zahar eta leienden poema epikoa zen, finlandierak hurrengo urteetan izango zuen garrantzia iragartzen zuena. Suedieraz hitz egiten zuten biztanleak finlandierara ohitu eta hau erabiltzen hasi ziren Finlandiaren baterakuntza ikusiz. Azkenik 1892. urtean, finlandierak suedieraren garrantzi bera edukitzera pasa zen. Gaur egun, biztanleriaren %95,6ak hitz egiten du finlandieraz, eta suedieraz hitz egiten dutenak, gutxiengo dira. Beraien hizkuntza ama ia galduaren berreskuraketa izan da Finlandiar nazionalismoaren garaipen garrantzitsuena.
Luis Ocaña
Biografia
1970ean Espainiako Itzulia, Kataluniako Itzulia, eta Baracchi proba irabazi zituen.
Finlandiako historia
Errusiar Iraultzaren ondorioak
1906. urtean, 1905eko Errusiar Iraultzaren ondorio bezala, finlandiak munduko lehenengo sufragio unibertsala aplikatu zuen parlamentua berriaren lehenengo aukeraketan, eta emakumeak eta nekazariak lehenengo aldiz bozkatu ahal izan zuten.
Luis Ocaña
Biografia
1971ko Frantziako Itzulian, Eddy Merckxi aurrea hartu ondoren mendiko proba guztietan (honekiko 7 minutu t'erdi inguruko abantaila zuen), erori egin zen Col de Menteko jaitsieran eta bertan behar utzi behar izan zuen lasterketa, garaipena eskura zuenean.
Finlandiako historia
Independentzia
Urriko iraultzan, Boltxebikeak nagusitu ondoren, finlandiar sozialistak hauen ideien alde egin zuten. Bitartean burgesak, Finlandiaren independentzia aldarrikatu zuten 1917ko abenduaren 6an. Finlandia Sobietarren eraginpetik aldentzea nahi zuten, baina horretarako, boltxebikeek ezarritako legea erabili zuten, sezesio eskubidea. Momentu hartan, Finlandiako sozialistek 1914. urtean hasitako gerra zibila krudeldu egin zen. Alde batean, armada zuria zegoen (burgesak) eta bestetik, armada gorria, sozialistak. I. Mundu Gerraren bataila bat bilakatu zen Finlandia. Alemania inperialak eta Suediak, zurien alde egin zuten eta Sobietarrek aldiz, gorrien alde. 1918ko maiatzaren 14ean bukatu zen gerra eta zuriek irabazi zuten, Alemaniaren laguntza izugarriagatik batez ere (soldaduen erdia baino gehiago alemaniarrak baitziren). Behin-behineko independentzia urtarrilaren 3an ezarri zen.
Zorionez I. Mundu Gerra, Alemaniak galdu zuen, eta estatu satelite bat izateaz salbatu zen Finlandia. Gainera, gerra zibila gorriek irabazi izan balute, SESBen parte izango lirateke finlandiarrak. Honela, hasieratik nahi izan zutena gertatuko zen, independentzia. Brest-Litovsk ituna sinatu ondoren, Finlandia, eskubide osoko herrialdea bihurtu zen azkenik, eta hau berreskuratzeko edozein trikimailu egiteari muzin egin behar izan zion SESBk itunean.
Luis Ocaña
Biografia
1974an hirugarren izan zen munduko txapelketan.
Finlandiako historia
Munduko bi gerren arteko tartea
Errepublika berriak, Åland Uharteen gatazkari egin behar izan zion lehenik. Hauek, Suediaren barne egon nahi zuten. Bere kultura, suediarrenaren antzekoa zelako (hizkuntza, ohiturak...). Finlandiak, autonomia estatutu bat eskaini zien uharteei, eta hauek onartu egin zuten. Honenbestez, uharteen erabakiak Finlandiaren esku gelditzen ziren, baina bertan inolako kontrolik ezarri gabe.
Luis Ocaña
Biografia
Espainiako Itzulian bigarren izan zen 1969, 1973 eta 1976 urteetan, eta hirugarren 1971n.
Finlandiako historia
Munduko bi gerren arteko tartea
I. Mundu Gerratik zirauen nazionalismo sentimenduak, faxismo mugimendu bat ekarri zuen Finlandiara, Lapua Mugimendua, 1929. urtean sortua. Hala ere mugimenduak akats asko zituenez, 3 urte ondoren deseginda gelditu zen. Mugimendu horrek, arazoak ekarri zituen SESBekin, eta Ladoga lakua eta Finlandiako Golkoko merkataritza-bideak gutxinaka isten hasi ziren hauek, 1937. urte arte, SESBek bidea guztiz itxi zienean.
Luis Ocaña
Biografia
Azken urte horretan, Nazioen Sari Nagusia irabazi zuen.
Gattaca
Gattaca 1997ko Andrew Niccol zeelanda berriar zinema zuzendari eta ekoizlearen zientzia-fikziozko filma bat da. Ethan Hawke, Uma Thurman eta Jude Law aktoreek antzeztu zuten.
Luis Ocaña
Biografia
1994. urtean bere buruaz beste egin zuen, depresio baten ondorioz, arazo ekonomikoak eta C hepatitis jasan ondoren.
Gattaca
Izenburua ADNaren lau base nukleikoak diren guanina, adenina, timina eta zitosinaren ingelesezko lehen hizkien elkarketan oinarritua dago.
Nové Dvory (Žďár nad Sázavouko barrutia)
Nové Dvory Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 328 biztanle ditu eta 5,52 kilometro koadroko azalera. Žďár nad Sázavouko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1412 urtean egin zen.
Finlandiako historia
Finlandia II. Mundu Gerran
Finlandiak hiru guda desberdinetan parte hartu zuen II. Mundu Gerran, bi SESBen aurka eta bakarra Alemania naziaren aurka.
Boissa e Panchòt
Boissa e Panchòt Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Finlandiako historia
Finlandia II. Mundu Gerran
Lehenengo guda, Neguko Gerra izan zen, 1939-1940 urte bitartean. Finlandiak, Karelia eskualdea galdu zuen SESBen aurka gerran. Bigarrengo gerra, Jarraipenaren Gerra, SESBen aurka baita ere, 3 urte iraun zituen (1941-1944), Alemania naziaren laguntza izugarria jasoz. Finlandiak hainbat lurralde irabazi eta Petsamo lurraldea galdu zuen, Finlandiak Ozeano Artikoan zuen itsasozko irteera bakarra. Azkenengo gerra, nazien aurkako Laponiako Gerra, (1944-1945), independentzia berreskuratzeko gerra izan zen. Alemaniarrak, Finlandia, Norvegiarekin egin zuten bezala, estatu satelite bihurtu nahi izan zuten, baina finlandiarrek gogor babestu eta naziak Norvegian gelditzera behartu zituzten. Gerra bukatzerakoan, ehundaka hildakoz, pobreziaz eta herrialdeko suntsiketaz aparte, Finlandia oso gogor izan zen zigortua, eta bere bigarren hiri garrantzitsuena, Viipuri, SESBen esku gelditu zen, beste hainbat eskualde bezalaxe.
Boissa e Panchòt
Biztanleria
2007an Boisse-Penchot udalerrian erroldatutako biztanleak 543 ziren. Familiak 233 ziren, horien artean 70 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 37 bakarrik bizi ziren emakumeak), 86 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 69 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Finlandiako historia
Finlandia II. Mundu Gerran
Finlandiak, gertutik ikusten zituen SESBen egiten ziren jazarpenak, eta beraien eskutan erortzearen beldur zirenez, hauen aurkako defentsa bat osatu zuten, Alemania naziaren laguntzaz. Esan daiteke, Finlandiak, zuzenki ez zuela II. Mundu Gerran parte hartu, nahiz eta Alemania naziaren helburu bakarra, SESB menperatzea zen, Finlandiaren helburua defentsiboa baino ez zen. Alemania, Finlandiaren boterea eskuratzen ari zela ikusi zuenean, hauek bota egin zituen bitan pentsatu gabe. Hala ere, Alemania naziak gerra galdu ostean, herrialde aliatuek, ez zuten begi honez ikusi Finlandiaren jarrera eta hauen aurkako zigorrak, beste herrialde batzuetan baina gogorragoak izan ziren. Finlandiako 3 gerra nagusi hauetan, 80.000 ume erbesteratuak izan ziren. %5a Norvegiara joan zen, %10 Danimarkara eta gainontzekoak Suediara ihes egin zuten bere gurasorik gabe. Gehienak, bere jaioterrira itzuli ziren, baina %18a erbesteratuak izan ziren herrialdeetan gelditu ziren, gurasoak hil ostean.
Ordudanik, Finlandiak, jarrera hotza hartuko zuen beste herrialdeekiko harremanetan, herrialde aliatuen zigorra, hauek nahi baino hobe ikasiz.
Boissa e Panchòt
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Finlandiako historia
Gerra ondorengo urteak
II. Mundu Gerran jasotako ikasgaiari jarraituz, Gerra Hotzean ez zen inoren alde jarri, eta bere burua neutraltzat jarri zuen. Bi ardatzekin kooperatzen hasi zen, baina, SESB, guztiz kontent ez zegoenez, Finlandiak, lurralde batzuk trukean eskaini behar izan zituen bakea bermatzeko.
Boissa e Panchòt
Etxebizitza
2007an 319 etxebizitza zeuden, 242 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 44 hutsik zeuden. 237 etxeak ziren eta 81 apartamentuak ziren. 242 etxebizitza nagusietatik 164 bere jabearen bizilekua ziren, 67 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 18 etxek bi zituzten, 42 etxek hiru zituzten, 93 etxek lau zituzten eta 87 etxek bost zituzten. 165 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 111 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 92 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Finlandiako historia
Gerra ondorengo urteak
Urte gogorrak izan ziren Finlandiarentzat. Pobreziak jo zuen herria, eta Suediak, Norvegiak eta SESBk, bere mugak ireki behar izan zizkien finlandiarrei. Hainbat eta hainbat finlandiar herrialde haietara jo zuten lan bila. Urteak joan ondoren, eta inmigrazio horri esker, Finlandiaren ekonomia hobetu eta iparraldeko herrialdeen ekonomien susperketa hasi zuen.
Nahiz eta Norvegia, Danimarka, Suedia eta Islandiarekin pasaporte gabeko muga izan, ezin izan zuen Ipar-Kontseiluan sartu 1955. urte arte. Izan ere, SESBekin itzartutako akordioen arabera, mendebalde oso kapitalistarekin bat hartuko zuelakoaren beldur, debekatua zuten bertan sartzea. Gainera, Norvegia eta Suedia, NATOko partaide ziren, eta ondorioz, SESB gaitzetsi egiten zuen Ipar-Kontseilua. Hala ere urte horretan, 1955an, Finlandiaren neutraltasuna agerian gelditu zen, eta kontseiluan sartzen utzi eta Porkkala penintsula itzuli zion SESBk.
Boissa e Panchòt
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Gattaca
1997ko Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria eta Jatorrizko gidoi onenaren Urrezko Globoaren izendapenak jaso zituen.
Lo Borg dau Peatge
Lo Borg dau Peatge Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2007an 10.034 biztanle zituen.
Proposta per les Illes
Proposta per les Illes (euskaraz Uharteetarako proposamena) edo El Pi Balear Uharteetako alderdi politiko autonomista eta zentrista da, 2012ko azaroan sortua hainbat alderdi nazionalista eta erregionalistaren baturarekin, tartean Convergència per les Illes (Unió Mallorquina alderdiaren ondorengoa), Lliga Regionalista de les Illes Balears, Unió Menorquina eta Es Nou Partit. Alderdiaren presidentea Jaume Font da, Lliga Regionalistako buru izandakoa, eta idazkari nagusia berriz Josep Melià, Convergènciako buru izandakoa. Joves per les Illes gazte erakundearekin lotura du. Mallorca, Menorca eta Eivissako alderdien batura denez gero hiru uharteetan ditu ordezkariak, eta Balear Uharteetako Parlamentuan 3 legebiltzarkide ditu.
Ideologia
Alderdiak moderazioaren eta elkarrizketa politikoaren aldeko apustua egiten duela dio, dogmatismoa eta postureo politikoa kritikatuz. El Pi-ren baloreak zentrismoa eta autonomismoa direla diote, era berean Balear uharteetako hizkuntza, kultura eta ohiturak sustatzeko zein babesteko lan eginez. Politikoki zentroko ororen alderdi balearista gisa definitzen dute euren burua.
Gattaca
Argumentua
Etorkizunean haur gehienak in vitro ernalketa eta hautaketa genetiko bidez jaio ohi dira. Vincent (Ethan Hawke) modu naturalean jaiotako azken haurretako bat denez, bihotz arazo batekin jaio eta medikuek hogeitamar urte inguruko bizi itxaropena emango diote. Helbarritutzat jotzen dutenez, lanik desatseginak egitera derrigortua dago. Aldiz, bere anai Antonek (Loren Dean) ondorengotza genetiko bikaina jaso duenez aukerez beteriko bizimodua darama. Ume-umetatik, Vincentek espaziora bidaiatzea amets egiten du, baina inoiz hautatua ez dela izango badaki. Urte dexentez mota guztietako lanak burutuko ditu, harik eta egun batez gizon batek elitearen kide izateko gakoa ematen dion arte: istripu baten ondorioz mugitu ezinik gelditu den Jerome (Jude Law) kirolaria ordekatzea. Modu honetan, Vincent gaztea Gattaca korporazioa izeneko industria airespazialean sartuko da, Titan misioa burutzeko hautatua izan dadin. Hasiera batean Jeromen laguntzaz dena ongi joango da, baina norbaitek proiektuaren zuzendaria erailtzean (Gore Vidal) eta ikerketa aurrera doan einean Vincenten egitasmoa kolokan jarriko da.
Proposta per les Illes
Ideologia
Alderdiaren buruzagiak zerrenda ireki eta desblokeatuen bidez hautatzen dituzte, "zintzotasuna eta gardentasuna" bermatzeko. Erreferente gisa Kanariar Koalizioa dute, eta Estatuko beste alderdi nazionalista batzuekin ere badute harremana, tartean EAJrekin.
Historia
2011ko martxoan Convergència per les Illes alderdia sortu zen, Josep Melià buru zuela, oinarri ideologikoetan zentro-eskuinekoa, liberala eta balearista zena, Unió Mallorquina alderdiaren (2011ko otsailean desegitakoa) ondorengoa. Bestalde, 2011ko otsailean Lliga Regionalista de les Illes Balears alderdia sortu zuen Jaume Font Barcelók. Font ingurumen sailburua izan zen Balear Uharteetako Gobernuan, baita Sa Poblako alkatea ere, Alderdi Popularrarekin, baina alderdia utzi zuen kultura eta hizkuntza-politiketan desadostasunak zirela eta.
2011ko udal hauteskundeetan eta hauteskunde autonomikoetan bi alderdiak banaturik aurkeztu ziren, baina 2012ko ekainean elkartze-prozesu bat martxan jarriko zutela iragarri zuten, Es Nou Partit d'Eivissa eta Unió Menorquina alderdiekin batera. Prozesu horren emaitza izan zen Proposta per les Illes Balears, 2012ko azaroaren 2an aurkeztua. Alderdi honetara batu ziren, era berean, Sud Unificat de Colònia zein Nous Independents Locals-Lliga (Colònia de Sant Jordi), Aliança Liberal Manacor (Manacor) eta Independents Marratxí (Marratxí) udal-mailako alderdiak.
Caugé
Caugé Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Proposta per les Illes
Historia
2013ko martxoaren 14an, alderdiaren sortze-kongresua baino bi egun lehenago, Antoni Pastor Balear Uharteetako Parlamentuko diputatua eta Manacorreko alkatea alderdira sartu zen presidenteorde gisa. PPren diputatua izan zen, baina alderdia utzi zuen 2013an, PPren gobernuak hezkuntzan murgiltze-eredua ezabatzeko nahia erakutsi zuenean, hau da, transmisio-hizkuntza bakarra katalana izatearen aurkako proposamena.
Finlandiako historia
Gerra ondorengo urteak
Finlandia 1961. urtean, EMAEn sartu zen, eta legezko partaidea bihurtzea lortu zuen 1986. urtean, komunisten baimenarekin.
Caugé
Biztanleria
2007an Caugé udalerrian erroldatutako biztanleak 828 ziren. Familiak 281 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 84 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 149 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Proposta per les Illes
Ordezkaritza
Balear Uharteetan 95 zinegotzi eta 10 alkate ditu, baita 1000 alderdikidetik gora ere. Alderdiaren zuzendaritza Mallorcako 14 kidek, Eivissako 7 kidek eta Menorcako 7 kidek osatzen dute. Uharte bakoitzak bere zuzendaritza-organo propioak ditu.
Boissa e Panchòt
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 311 ziren, horien artean 211 aktiboak ziren eta 100 inaktiboak ziren. 211 pertsona aktiboetatik 190 lanean zeuden (110 gizon eta 80 emakume) eta 21 langabezian zeuden (6 gizon eta 15 emakume). 100 pertsona inaktiboetatik 40 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Caugé
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Finlandiako historia
Gerra ondorengo urteak
Gerra osteko urteetan, Finlandiak, ekonomikoki, izugarrizko hazkuntza izan zuen, eta egonkortasuna lortu zuen politikoki eta sozialki. Gerra osteko herrialde pobre bat izateari utzi, eta 40 urtetan, teknologikoki munduko estatu garatu eta jakintsuena bihurtu zen, merkatuko izugarrizko botere ekonomikoarekin eta eguneroko bizitza maila altuarekin. Argi dago, neutraltasunak, on egin ziola Finlandiari, herrialde garatua eta konszietziaduna bihurtzeko gudan.
Historia Garaikidea
1990 urte hasieran, ekonomia finlandiarrak, hondoa jo zuen. Hainbat faktorek eragin zuten ekonomiaren gainbehera, baina garrantzitsuenetarikoa, SESB desegitea izan zen. Ondorioak, langabeek jasan zuten gehien bat, eta hauen kopurua %17ra iritsi zen. Hala ere, 90eko hamarkada erdialdean, ekonomia suspertu egin zen, batez ere, Nokia telekomunikazioko konpainiaren arrakastengatik. 1992. urteko martxoan, Finlandia, EBn sartzeko tramiteak egiten hasi zen, eta azkenik, 1995. urtean, bertan sartzea lortu zuen Austria eta Suediarekin batera.
Caugé
Etxebizitza
2007an 309 etxebizitza zeuden, 285 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 302 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 285 etxebizitza nagusietatik 263 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 50 etxek lau zituzten eta 209 etxek bost zituzten. 196 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 85 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 192 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 577 ziren, horien artean 438 aktiboak ziren eta 139 inaktiboak ziren. 438 pertsona aktiboetatik 419 lanean zeuden (219 gizon eta 200 emakume) eta 19 langabezian zeuden (9 gizon eta 10 emakume). 139 pertsona inaktiboetatik 52 erretiraturik zeuden, 55 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Boissa e Panchòt
Diru sarrerak
2009an Boisse-Penchot udalerrian 242 unitate fiskal zeuden, 546,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.532 euro zen.
Lo Borg dau Peatge
Biztanleria
2007an Bourg-de-Péage udalerrian erroldatutako biztanleak 10.034 ziren. Familiak 4.377 ziren, horien artean 1.627 pertsona bakarrekoak ziren (586 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.041 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.155 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.104 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 491 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
The Intimate Stranger (1956ko filma)
The Intimate Stranger 1956ko Joseph Losey estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Sinopsia
Reggie Wilson Londresen bizitza berria hasten saiatuko den film-muntatzaile estatubatuar bat da, berak ere ezagutzen ez duen iragan ilunetik ihes egin ezin duena.
Proposta per les Illes
Ordezkaritza
2013 eta 2015 bitartean Antoni Pastor diputatua izan zuten Balear Uharteetako Parlamentuan, honek Alderdi Popularra utzi ondoren. 2015eko hauteskunde autonomikoetan hiru diputatu eskuratu zituen, botoen %7.96arekin.
Volcano (Hawaii)
Volcano Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Hawaii konderrian kokatuta dago, Hawaii estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lo Borg dau Peatge
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 4.860 etxebizitza zeuden, 4.504 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 332 hutsik zeuden. 2.467 etxeak ziren eta 2.369 apartamentuak ziren. 4.504 etxebizitza nagusietatik 2.331 bere jabearen bizilekua ziren, 2.082 alokairuan okupaturik zeuden eta 91 doan lagata zeuden; 101 etxek gela bat zuten, 535 etxek bi zituzten, 1.143 etxek hiru zituzten, 1.421 etxek lau zituzten eta 1.305 etxek bost zituzten. 2.586 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.268 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.549 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 6.283 ziren, horien artean 4.574 aktiboak ziren eta 1.709 inaktiboak ziren. 4.574 pertsona aktiboetatik 3.912 lanean zeuden (1.979 gizon eta 1.933 emakume) eta 663 langabezian zeuden (321 gizon eta 342 emakume). 1.709 pertsona inaktiboetatik 583 erretiraturik zeuden, 541 ikasten zeuden eta 585 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bourg-de-Péage udalerrian 4.474 unitate fiskal zeuden, 9.959,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.027 euro zen.
Proposta per les Illes
Ordezkaritza
2015eko Espainiako hauteskunde orokorretan ez zuen ordezkaritzarik lortu Balear Uharteetan 6. postuan gelditu ondoren, eta ez zen 2016ko hauteskundeetara aurkeztu.
Lo Borg dau Peatge
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 719 komertzioetatik, 13 erauzte enpresak ziren, 17 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 53 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 100 eraikuntza enpresak ziren, 205 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 17 garraio enpresak ziren, 34 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 31 finantziazio enpresak ziren, 21 higiezinen enpresak ziren, 79 zerbitzu enpresak ziren, 90 administrazio publikoko enpresak ziren eta 49 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Proposta per les Illes
Ordezkaritza
2019ko Europako Parlamenturako hauteskundeetan Europa Solidarioaren Aldeko Koalizioan aurkeztuko da EAJ, Kanariar Koalizioa, Compromiso por Galicia, Geroa Bai eta Demòcrates Valencians alderdiekin. PIren hautagaia zerrendako 5. postuan joango da.
Caugé
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
Lo Borg dau Peatge
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 167 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 6 banku bulegoak, 3 funerariak, 12 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 4 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 autoeskola, 20 igeltseroak, 18 margolariak, 18 zurginak, 8 iturginak, 12 argiketariak, 6 eraikuntza enpresak, 16 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 17 jatetxeak, 9 higiezinen agentziak, 3 tintoreriak eta 8 apaindegiak.
Caugé
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Caugé udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 609 hektarea erabiltzen.
Boissa e Panchòt
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Caugé
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Boissa e Panchòt
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lo Borg dau Peatge
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 74 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 2 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 10 okindegiak, 4 harategiak, 4 liburu dendak, 21 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 8 zapata-dendak, 1 elektrotresna denda zen, 4 altzari dendak, 2 kirol-dendak, 3 drogeria, 3 lurrin-dendak, 2 bitxi-dendak eta 4 lore-dendak ziren.
2000. urtean Bourg-de-Péage udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 432 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, 4 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 3 haur-eskola eta 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Bourg-de-Péage udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 1.449 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Kupela (musika taldea)
Kupela Gipuzkoako Urola Erdia eskualdeko trikiti musika talde bat da, errantxera,tex-mex, pasodoblea eta rumba ere jotzen dutelarik.
Jinshaia niulanjiangensis
Jinshaia niulanjiangensis Jinshaia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Balitoridae familian.
Pseudomys higginsi
Pseudomys higginsi Pseudomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
2021eko Junior Eurovision Abesti Lehiaketa
Hemeretzi herrialde izan ziren partaide guztira. Albania, Armenia, Ipar Mazedonia, Irlanda, Italia eta Portugal lehiaketara itzuli ziren urte batez huts egin baten ostean, Azerbaijan bi urteko eten baten ostean bueltatu zen, eta Bulgaria lau urteko eten baten ostean. Bestalde, Bielorrusia lehiaketatik at geratu zen lehen aldiz, Europako Irrati-Telebista Batasunak bielorrusiar telebista kidetza gabe utzi zuen eta.
Kokapena
2020ko abenduaren 9an, Frantzia antolatzaile bezala baieztatu zuen Europako Irrati-Telebista Batasunak (EBU). 2021eko maiatzaren 20an, Paris hiriburuko La Seine Musicale aretoan egingo zela iragarri zuten. Kontzertu aretoa Sena ibaiko Seguin uhartean kokatzen da eta 6.000 pertsona har ditzake.
Baskoien txanponak
Erromatartze hasierako txanpon-etxe (edo diru-ola ) batzuk baskoien artean identifikatu dira, baina interpretazio desberdinak daudenez, sailkapena ez da ziurra. Garai horretakoek iberiar eta zeltiberiar hizkiez idatziriko legendak dituzte eta beroien metrologia bera darabilte. Ikonografiaren aldetik, ezaugarri batzuk gordetzen dituzte ia gehienetan: bizardun eta ile-kizkurdun burua aurrealdean (aurkian) eta zalduna armarekin atzealdean (ifrentzuan).