cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paula (eleberria)
Paula Isabel Allendek idatzitako zazpigarren eleberria da. 1994an plazaratu zuen. Liburuak oinarri autobiografikoa du zeren eta bere alaba Paularen heriotza azaltzen baitu. Liburua, hasiera batean, Isabel Allendek Madrilgo ospitalean porfiriaz gaixorik dagoen alabari idatzitako gutuna bezala hasten da. Ospitale horretan egileak alabaren eta alabarekin izandako historia hasiko da berreskuratzen. Poliki-poliki, oroimenen bidez, egileak alabaren egoera eta bukaera onartuko du.
Gnathopogon herzensteini
Gnathopogon herzensteini Gnathopogon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Natalia LL
Natalia Lach-Lachowicz, ezagunagoa Natalia LL izenez (Ywiec, Polonia, 1937ko apirilaren 18a - 2022ko abuztuaren 12a) poloniar artista kontzeptualista izan zen. Pinturaren, instalazioaren, argazkiaren, marrazkiaren, performancearen eta bideoartearen bidez egin zuen lan. 1970eko hamarkadaren hasierako abangoardia feministako irudiak sortzen aitzindaria izan zen.
Biografia
Natalia Lach-Lachowicz Bielsko-Bialan bizi izan zen 1946tik 1956ra bitartean, eta hantxe amaitu zituen oinarrizko eta bigarren hezkuntza. 1957tik 1963ra, Arte Ederren Estatuko Ikastetxean ikasi zuen (gero, Eugeniusz Geppert Arte Ederren Akademia) Breslavian, S. Dawski irakasleak gainbegiratuta osatu zuen bere maisutza.
Argazkilari
1960an hasi zen argazkiak ateratzen, Bronisσaw Kupiec irakasleak hirugarren ikasturtean emandako ikastaro baterako. Sarrerako ikastaroa izan zen, eta argazkigintzaren oinarrizko kontzeptuak hartu zituen ardatz, beira eta grafikoak diseinatzeko metodo lagungarri gisa.
Denborarekin ulertu zuen diziplinak ikusizko sorkuntzarako aukera ematen ziola, grafikoekin edo pinturarekin zerikusirik ez zuena. Horri buruzko adierazpen hauek egin zituen: "'iruditu zitzaiola argazkiak aukera ematen digula gertaera bakar eta misteriotsu batean, fenomeno batean, ohiko errealitatea aldatzeko. Ziur nago nire argazki-jarduerak munduan berezitasuna eta originaltasuna aurkitzeko ahalegina izan zirela."1964an, Association of Polish Art Photographers (ZPAF) elkartearen diploma jaso zuen. Kontzeptualismoaz arduratzen hasi zen 1960ko hamarkadaren amaieran, "aurpegi-geografiako" argazkiekin esperimentuak egin ondoren. Aurpegi bateko zatiak bizitza errealean baino handiagoak ziren.
Permafo taldea eta galeria
1970ean, Zbigniew Dσubak, Andrzej Lachowicz eta Antoni Dzieduszyckirekin batera, Permafo taldea eta galeria sortu zituen Wrocawn; 1981era arte jardun zuen, eta Poloniako fotomedio artistikoen katebegi garrantzitsuenetako bat izan zen. Haren jarduerek "areagotu egiten zituzten artearen muga mugagabeak, haren jarraipena, eguneroko bizitzako fenomenoen eta egoera artistikoen antzekoa, eta argazkigintzak eta zinemak dokumentatzen zituzten". Elkarte horrek arte kontzeptualeko artista garrantzitsuenetariko batzuk sortu zituen Polonian.
Feminsta eta irakasle
1975etik aurrera, arte feministaren nazioarteko mugimenduan parte hartu zuen, eta zenbait sinposio eta erakusketatan parte hartu zuen.
Lana
Consumer Art eta Post Consumer Art (1972 – 1975) seriea emakumeek pornografian duten irudikapen komunari buruzko galderak egiten dituzten argazkiak eta filmak dira. Lan horiek zuri-beltzeko eta koloretako bi argazki eta film dituzte, eta hainbat produktu kontsumitzen dituzten emakumeen erretratuak erakusten dituzte: bananak, saltxitxak edo gelatina.
2019ko apirilean, Consumer Art seriea zentsuratu eta Varsoviako Museo Nazionaleko bilduma kendu egin zuten Jerzy Miziolek zuzendariaren aginduz. Museoko zuzendariak bere erabakia arrazoitu zuen, eta adierazi zuen, itxuraz, publikoaren zati bat kexatu egin zela eta “gazte sentiberak haserretu ditzaketen lanak erakustearen aurka zegoela”.
Altiphrynoides
Altiphrynoides anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Bufonidae familian sailkatua.
Lanius tephronotus
Lanius tephronotus Lanius generoko animalia da. Hegaztien barruko Laniidae familian sailkatua dago.
Pavel Aleksandrov
Pavel Sergeievitx Aleksandrov (Bogorodsk, Errusia, 1896ko apirilaren 25a (juliotar egutegian) edo maiatzaren 7a (gregoriotar egutegian) - Mosku, 1982ko azaroaren 16a) errusiar matematikaria izan zen. Lehenengo ikasketak Smolensken egin zituen, eta 1913an graduatu zen. Moskuko Unibertsitatean Stepanovekin ikasi zuen, eta hark bultzatuta Jegoroven mintegietara joan zen. 1915ean bere lehen froga garrantzitsua aurkeztu zuen. 1920-1921 urteak Smolensken igaro zituen, unibertsitatean eskolak ematen. Urte haietan Urysohn matematikaria ezagutu zuen, eta handik aurrera lankide izan ziren. Ikasketak bukatu ondoren, Moskuko Unibertsitateko irakasle hautatu zuten, eta bertan topologia, analisia eta Galoisen teoria irakatsi zituen. Urysohnekin batera, Hausdorff, Fréchet eta beste matematikari batzuek topologiaren arloan sortutako teoria aurrera eraman zuen. Besteak beste, espazio trinkoen kontzeptua asmatu zuten. 1926etik aurrera Hopfen lankide izan zen, eta 1927-1928 ikasturtea Princetonen eman zuten; bertan Lefschetz, Veblen eta Alexander matematikariekin lan egin zuten. 1929an, Moskuko Unibertsitateko matematikako irakasle izendatu zuten. 1935ean Topologia izeneko liburua argitaratu zuen. Horrez gainera, Aleksandrovek 300 argitalpen zientifiko egin zituen; topologiako kontzeptu ugari asmatu zituen eta homologiaren teoriaren hastapenak ezarri zituen. Lan horrengatik guztiagatik ohore asko jaso zuen; elkarte eta akademia askotako kide izan zen, eta Stalin saria ere jaso zuen (1943).
El Plantío
El Plantío, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Moncloa-Aravaca barrutian. Hiriko 96. auzoa da.
Casa de l'Aiguako geltokia
Casa de l'Aigua Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Nou Barris barrutian dago.
Septvaux
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 204 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Casa de l'Aiguako geltokia
Geltokia 2003n inauguratu zen.
Septvaux
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 81 etxebizitza zeuden, 75 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 79 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 75 etxebizitza nagusietatik 56 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 42 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 139 ziren, horien artean 99 aktiboak ziren eta 40 inaktiboak ziren. 99 pertsona aktiboetatik 82 lanean zeuden (58 gizon eta 24 emakume) eta 17 langabezian zeuden (6 gizon eta 11 emakume). 40 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Septvaux udalerrian 73 unitate fiskal zeuden, 194 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.816 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 3 jatetxeak.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Coregonus holsata
Coregonus holsata Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
María Gómez (kazetaria)
María Gómez García de la Banda (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1987ko otsailaren 16a) madrildar kazetaria da, literatur egilea, telebistako aurkezlea eta irrati-esataria. Hainbat saiotan parte hartu du, hala nola, TVEko Enred@s aurkeztu zuen Sara Escuderorekin batera, Zapeando La Sextan, Tarde lo que tarde Radio Nacional de Españan eta Los 40-ko Anda ya irratisaioan morning show atalean. Colgados del aro saioan laguntzailea izan zen.
Irratian
Cadena SER irratian (Madril) hasi zen kazetari, eta lanean dihardu 2010 urtetik. Ekoizlea eta erredaktorea izan da hainbat saiotan, besteak beste, A vivir que son dos días, Acento Robinson, El Mundo Today, Si amanece nos vamos edo La vida moderna. M80 Radio irratiaren formatu ezberdinetan ere parte hartu du, Morning80 izenekoan esaterako.
2014. urtean, M80 Radiomikrofonoetaranzko jauzia egin zuen, eta morning show 80 y la madre saioan aurkezlekide izan zen bi denboralditan, José Antonio Ponsetirekin batera. 2016. urtean, kultura-ordua aurkeztu zuen Arriba España 'iratzargailu-programan', Juan Luis Canorekin batera, denboraldi batez, saio hau ere M80 Radion.
Bere proiektua sortu, zuzendu eta aurkeztu zuen irratian: XXI Gramo Cadena SER irratirako dokumental-saioa. Gainera, 2015ean, irrati berean, La Ventana udako edizioan parte hartzen hasi zen.
2017an, Los 40-ko Anda ya Morning Show taldean hasi zen, zinema eta telebistako sail baten laguntzaile zela.
2020ko irailean, RNEren Tarde lo que tarde magazinean parte hartzen hasi zen.
Otsailaren 28
Otsailaren 28a gregoriotar egutegiaren urteko berrogeita hemeretzigarren eguna da. 306 egun falta dira urtea amaitzeko, 307 egun bisurteetan.
María Gómez (kazetaria)
Irratian
2021 urtean Zapeando saiora itzuli zen laguntzaile eta ordezko aurkezle lanak egiteko.
Mario Cipollini
Mario Cipollini (Lucca, 1967ko martxoak 22) italiar txirrindulari ohia da, esprinter gisa nabarmendu izan dena.
María Gómez (kazetaria)
Telebista
2011 urtean hasi zen Telebistan, tv3ren albistegien Madrilgo ordezkaritzan. Geroago, 2016. urtean, Movistar+-en Likes unekotasuneko-magazinean parte hartu zuen denboraldi batez. Horrekin batera, Miki Nadalekin batera, 90 Minuti umorezko futboleko saioa aurkeztu zuen Real Madril tv-n, bi denboralditan.
Cobitis pacifica
Cobitis pacifica Cobitis generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
María Gómez (kazetaria)
Telebista
Darío Manriquerekin batera A toda pantalla musika saioa aurkeztu zuen Cuatro katean. Dani & Flo programan ere parte hartu zuen.
Otsailaren 28
Kanpo estekak
Otsailaren 27 | Urteko egutegi | Otsailaren 29
Mario Cipollini
1989 eta 2005 artean iraun zuen bere kirol karreran 180 garaipen baino gehiago lortu zituen, hala, historia guztian, garaipen gehien dituen txirrindularietako bat delarik.
María Gómez (kazetaria)
Telebista
Cuatro katean Bienvenidos a mi hotel saioaren off-eko ahots gidaria izan zen.
Rio do Pires
Rio do Pires Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Mario Cipollini
Bere garaipenik garrantzitsuenak Zolder hirian ospatu zen 2002ko Munduko Txirrindularitza txapelketa eta urte berean ospatu zen Milan-San Remo klasikoa izan ziren, jada 35 urte zituen txirrindulari batentzat lorpen handia izan zena. Gainera, etapa ugari ere irabazi du hiru Itzuli Handietan (Frantziako Tourra, Espainiako Vuelta eta Italiako Giroa), azken honetan 43 etapa garaipen lortuz.
Mario 2003an hasi zen gainbehera, une horretan, esprint masiboetan itzal egingo zion txirrindulari bat agertu zelarik: bere herrikidea zen Alessandro Petacchi.
María Gómez (kazetaria)
Telebista
Mediaset España katearekin 2018ko Munduko Futbol Txapelketan Errusiara joandako kazetari-taldeko kide izan zen.
Mario Cipollini
Hala eta guztiz ere, 2005 arte jarraitu zuen profesional bezala, urte horretako apirilak 26an ustekabean erretiratu egiten zela iragarri zuen arte, Giroa hasteko hamar egun baino falta ez zirenean, non parte hartzeko asmoa zuen.
María Gómez (kazetaria)
Telebista
2018 urtetik 2019 urtera TVEko La 2en Ese programa del que usted me habla saioa aurkeztu zuen. 2019ko ekainean baieztatu zuten programa ez zela berrituko hurrengo denboraldian.
2019ko uztailean, goizeko udako magazinean hasi zen laguntzaile lanetan. A partir de hoy, TVEko 1, 2019-2020 denboraldi osoko jarraipena izan zuen.
Mario Cipollini
Cipolliniri buruzko beste bitxikeria bat, protagonista izateko zuen nahiarekin lotuta, Tourreko, eta, batez ere, Giroko sarrerako etapetan erlojupeko jantzi deigarriak erabiltzeko zuen zaletasuna da.
Mario Cipollini txirrindularitza profesionalera 2008an itzuli zen Rock Racing talde estatubatuarrarekin. Talde honekin eman zuen denbora laburra izan zen, urte horretako martxoak 17an talde uzten zuela, eta, bigarren aldiz, txirrindularitza profesionaletik erretiratzen zela iragarri baitzuen.
María Gómez (kazetaria)
Telebista
2019ko azaroan, bere burua albistegietako kaleko erreportari gisa interpretatuz parte hartu zuen, eta Playz-n El gran secuestro "bahituetako" bat gisa amaitu zuen. .
2020ko irailean, Lluís Guilerarekin batera La primera pregunta saioa aurkeztu zuen, TVEko La 1 katean.
2020ko azaroan, gonbidatua izan zen TVEren Cocina al punto con Peña y Tamara saioan.
2021eko udan, La Sextako Zapeando saioan lan egiten hasi zen.
2021eko abenduan, hiru programatan hartu zuen parte gonbidatu gisa, Antena 3en Pasapalabraren denboraldi berrian.
2022ko urtarrilean, Telemadrid-eko Atrapame si puedes Celebrity izeneko lehiaketan parte hartu zuen gonbidatu gisa.
2022ko maiatzetik abuztura, Sara Escuderorekin batera Enred@s saioa aurkeztu zuen.
2022ko irailetik, Va de verd izeneko saioa aurkeztu zuen RTVEko Katalunian.
2022ko irailean, Antena 3en Pasapalabraren denboraldi berrian hiru programatan hartu zuen parte gonbidatu gisa.
2022ko irailean, TCMn (Espainia), Cara a cara: Stephen King según María Gómez y Paco Plaza saioan parte hartu zuen, Paco Plaza zinema-zuzendariarekin batera autore horren ibilbidea aztertzeko, 75. urteurrena ospatzeko telebista-kate horrek eskaini zion zikloaren barruan.
2023ko otsailean, La 1 katean, Ana Morgadek zuzendutako Vamos a llevarnos bien umore-saioan parte hartzen hasi zen.
2023ko martxoan, tv3n (Katalunia), "Zona Franca" saioan parte hartu zuen gonbidatu gisa, Danae Boronaten zuzendaritzapean.
Coregonus hoferi
Coregonus hoferi Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
María Gómez (kazetaria)
Telebista
2023ko martxoan, 2023 Oscar sarien banaketa aurkeztu zuen Movistar+-en, María Guerrarekin batera.
2023ko apirilean, hiru programatan hartu zuen parte gonbidatu gisa, Antena 3ko Pasapalabraren denboraldi berrian. Roberto Lealek gidatu zuen, eta Eva Gonzálezek, Josema Yustek eta Marwánek ere hartu zuten parte.
Bestelakoak
2022ko urrian, Madrilgo Apolo antzokian Juan Gómez Juradoren Todo arde liburua aurkeztu zuen.
Clyfford Still
Clyfford Still (Grandin, Ipar Dakota, 1904ko azaroaren 30a - Baltimore, Maryland, 1980ko ekainaren 23a) estatubatuar margolaria izan zen.
Shirley Booth
Shirley Booth (Brooklyn, New York, 1898ko abuztuaren 30a - Chatham, Massachusetts, 1992ko urriaren 16a) estatubatuar aktorea izan zen, telebistan eta zineman aritutakoa.
Harlem Shake
Harlem Shake 2013an Internet bidez zabaldutako fenomenoa da. Berez, bideo biral bat da, hau da, izugarrizko zabalkundea izan duen bideo ez komertziala. Arrakasta Filthy Frank blogalariak eman zion hasiera YouTube bidez 2013ko urtarrilaren 13an, lehenengo bideo zabaldu zuenean. Ondoren, milaka jarraitzailek fenomenoari segida eman zioten. Gaur egun ezagutzen dugun moduan, Australiako 'The Sunny Coast Skate' taldeak sortu zuen: "The Harlem Shake v1". Bideo hori izan zen, alegia, birala bihurtu zena.
Bideoaren egitura
Bideoetan Dj Baauer & Jeo Art ekoizleek sortutako "Harlem Shake" musika elektronikoaren konposizioa erabiltzen da, Héctor el Father, regeton estiloaren abeslaria, ahotsarekin batera; abeslari horrek "Terroristekin" esaldia behin eta berriz esaten du. Antza denez, Héctor el Fatherrek moldaketa hori ez du legalki onartu. Bideoan dantza bat errepikatzen da beti.
Egitura arruntenak bideoan bi aldi erakusten ditu:
Eubea
Eubea (Εύβοια, ahoskatua; Εὔβοια,  ahoskatua) Egeo itsasoko uhartea da, Greziako ekialdean. Uharteak ere, administratiboki, Greziako prefektura da. Uharteak bakarrik 3900 km² eta 210.000 biztanle ditu. Hiriburua Kalkis du. Greziako bigarren uharterik handiena eta populatuena da, Kretaren ondoren.
Geografia
Kontinentetik Eubeako golkoaz banatuta dago, honek bi zatitan ere banatuta dago: iparraldekoa (Vórios Evvoïkós Kólpos) eta hegoaldekoa (Nótios Evvoïkós Kólpos edo Atalanteko kanala), erdian Euripo itsasartea dutena.
Banaketa administratiboa
Eubea, Greziako prefektura izanda, badu bere udalerriko administrazioa. Prefekturak berak uhartea baino zerbait handiagoa da, kontinenteko Anthidona eta Avlida udalerriek eta Skiros uharteak ere osatzen dutelako. 2001eko erroldaren arabera, 215.136 biztanle zituen, 198.130 uhartean bertan. Prefekturak 4.167,449 km² azalera du, 3.684,848 km² uhartean.
Probintziak
Uhartean hurrengo antzinako Greziako probintziak zeuden (jadanik status legala ez dutenak)
Alytes
Alytes anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Alytidae familian sailkatua.
Proteina kinasa
Proteina kinasa, biokimikan, entzima mota bat da, ATPtik datorren fosfato talde bat proteina batera transferitzea (fosforilazioa) katalizatzen duena Fosforilazioak proteinaren aldaketa funtzionala eragiten du, egoera ez-aktibotik aktibora pasatzea edo alderantziz. Giza genomak proteina kinasen 500 gene baino gehiago ditu.
Filippo Gherardi
Biografia
Lucca jaio zen eta bere aktibitateak Venezian eta Erroman garatu zituen. Erroman Pietro da Cortonaren estudio ospetsuan lan egin zuen, askotan Giovanni Colirekin batera lanean. Coli eta Gherardi Luccako Pietro Paoliniren dizipuluak ziren, biak ala biak.
Usue Egia
Usue Egia Fernandez de Retana (Durango, Bizkaia, 1992) ilustratzailea da, Ikus-entzunezko Komunikazioan graduatua. Arte Ederretako graduko ikasketak hasi zituen 2021/2022 ikasturtean.
Biografia
Txikitatik jakin zuen marraztea zela bere adierazpen-modua. Marrazkiaren hainbat arlotan lan egin du: marrazketa teknikoa, artistikoa, komikia, animazioetako ilustrazioa, etab. Bere tresna gogokoenak arkatza, errotuladoreak, eskanerra eta Adobeko programak izaten dira. Komunikazioko Gradua egin zuen 2011-2015era Euskal Herriko Unibertsitatean. 2016-2019ra Publizitate eta Harreman Publikoetako Gradua burutu zuen unibertsitate berean.
Txirri arrunt
Txirri arrunta (Calidris alpina) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da. Bizkaieraz Txirrin ere esaten zaio.
Eurasiaren iparraldean eta Artiko inguruan kumatzen du eta neguan Afrikara, Ekialde Hurbilera eta hegoaldeko Asiara migratzen da.
Deskribapena
Hegazti limikolo txikia da, 16-20 cm arteko luzera eta 38-43 cm arteko hego-zabalera ditu.48 eta 64 gramo artean pisatzen du. Ugalketa lumaian kolore marroi, arre eta gorrixkak nagusitzen dira orokorrean baina ezaugarri nabarmenena sabelalde beltza du. Moko beltz, luze eta zorrotza du, pixkat beherantz kurbatua, eta hankak ere kolore ilunekoak dira. Negua denean kolore gris uniformea du eta sabelaldea zuria da.
Three Creeks (Missouri)
Three Creeks Missourieko herrixka bat da. Warren konderrian kokatua dago. 2010ean 6 biztanle zituen, 12.37 kilometro koadrotan banatuta.
Txirri arrunt
Habitata
Ugalketa garaian aintzira edo hezegune ertzetako belardietan kokatzen da eta kolonia oso handiak osa ditzake. Migrazio garaian kostaldeko padura eta eremu intermarealak gustatzen zaizkio. Barnealdeko aintziren ertzetan ere ikusten da.
Elikadura
Ornogabeetaz elikatzen da gehienbat, intsektuak eta hauen larbak, krustazeo txikiak eta zizareak. Tarteka belarra edota haziak ere jaten ditu. Korrika eginez harrapatzen ditu eta baita lokatzen barruan sakonera txikian mokoa sartuz ere.
Ugalketa
Apirilaren amaieran edo maiatzean habia egiten du. Lurrean ezartzen du, landare artean ezkutatuta, eta belar eta hostoz estaltzen du. Hiru edo lau arrautza jartzen ditu kolore argikoak baina orbain ilun ugari dituztenak. Guraso biek txitatzen dituzte 21-22 egunetan zehar. Txitak jaio bezain laister nahiko autonomoak dira eta 19-21 egun behar izaten dituzte erabat garatzeko.
Taxonomia
Carl von Linneok deskribatu zuen 1758 urtean eta oraindik berak emandako izena darama. Hamar azpiespezie ezagutzen dira eta lumaiaren gorritasunagatik eta mokoaren luzeragatik bereizten dira :
Higinio Uriarte (argipena)
Higinio Uriarte zenbait pertsonaien izena da:
Ängsö Parke Nazionala
Ängsö Parke Nazionala (Ängsö nationalpark), Suediako parke nazional bat da, Stockholmgo konderrian dagoena.
Geografia
Stockholmgo uhartediaren iparraldean dagoen Ängsö uhartea erabat hartzen du Parke Nazionalak eta bertara itsasontziz baino ezin da iritsi.
Historia
XVII menderarte ubide estu batek banaturiko bi uharte ziren baina isostasiaren eraginez lurra altxatzen ari da eta uharte bakarra eratu da.
1909an bederatzi parke nazional eratu ziren Suedian eta horietako bat Ängsö uhartearen zati bat izan zen. 1988an uharte osora zabaldu zen babes eremua.
Natura
Basoak parkearen herena hartzen du. Ongien kontserbaturik dagoen basoetako bat da eta zuhaitz, zuhaixka eta lore bitxi ugari aurkitzen dira bertan. Hala ere zuhaitz ohikoenak haritza, lizarra, astigarra eta urkia dira.
Haasi mazkar
Haasi mazkarra edo zingira-mazkarra (Cobitis paludica) Cobitis generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Bertie konderria (Ipar Carolina)
Bertie konderria (Bertie County) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Windsor da. 2010eko zentsuaren arabera 21,282 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Bertie konderriak 191,983 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,873 ura dira. Beste 18,111 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,09 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 21,282 pertsonetatik 7,660 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 267 dira. 13,252 beltzak edo afroamerikarrak. 88 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 103 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 173 pertsonek kokatzen zuten.
Coregonus hoyi
Coregonus hoyi Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Stephen Hawking
Stephen William Hawking (Oxford, Ingalaterra, 1942ko urtarrilaren 8a - Cambridge, 2018ko martxoaren 14a ) fisikaria eta astronomoa izan zen, bere garaiko ospetsuenetakoa. Hainbat zientzia arlotan egindako ekarpenei esker sari ugari jaso zituen; aipagarrienak, hamabi honoris causa doktoretzak jaso zituen.
Bere lanik garrantzitsuenak, Roger Penroserekin batera, erlatibitate orokorraren esparruan espazio-denborazko berezitasunei buruzko teoremak izan ziren. Baita zulo beltzek erradiazioa igorritzen zutela aldarrikatu zuten, gaur egun Hawkingen erradiazioa bezala ezagutzen dena (edo batzuetan Bekenstein-Hawking erradiazioa). Ezaugarri aipagarrienetako bat eztabaida zientifikoari egindako ekarpena izan zen, beste zientzialariekin apustuak eginez.
Londresko Royal Societyko, Zientzien Akademia Pontifizioko (Vatikano hirian) eta Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionalako kidea zen. Cambridgeko Unibertsitateko Matematikako Lukasiar Katedraren (Lucasian Chair of Mathematics) titularra izan zen 1979tik 2009ra (erretiratu zen arte).
Britainiar Inperioko Ordena (CBE gradua) irabazi zuen 1982an. 1989an, Elkartasunaren Asturiasko Printzea Saria; 2006an, Copley Domina; Askatasunaren Domina 2008an eta BBVA Fundazioaren Jakintzaren Mugak saria 2015ean.
Bi aldiz egon zen ezkonduta eta hiru seme-alaba izan zituen. Bere lehen ezkontza baino lehen, 21 urterekin, alboko esklerosi amiotrofikoa (ELA) diagnostikatu zioten. Urteak joan ahala bere egoera larriagotzen joan zen, ia erabat geldituta utzi arte. Dieta berezi bat hasi behar izan zuen irensteko zailtasun handiak zituelako. Gaixotasun hau duen pertsonarik zaharrena izan da, batez besteko bizi itxaropena 14 hilabete izanez 55 urte bizirik iraun zituelako.
Bere bizitzako azken urteetan aulki elektriko gurpildun bat erabili zuen, bai eta hitz egiteko balio zion ordenagailu bat ere. Horrek ez zion galarazi fenomeno astronomikoak ikertu eta dibulgazio liburuak idaztea, eta mundu osoko fisikari garrantzitsuenetakoa zen.
São Pedro da Aldeia
São Pedro da Aldeia Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Stephen Hawking
Liburu dibulgatiboen egile bezala salmenta arrakasta izugarriak lortu zituen. Bertan bere teoriei eta kosmologiari buruz eztabaidatzen du. Adibidez Denboraren historia laburra, 1988an argitaratua, The Sunday Times-ren bestsellers-en zerrendan egon zena; Denboraren historia laburragoa, 2005koa, Leonard Mlodinow-ekin batera egin zuen eta unibertsoaren historia modu erraz batean azaltzen saiatu zenez, denboraren historialaria edo unibertsoaren historialaria deitzen zioten.
Hawkingen lehen emazteak idatzitako memorietatik, The Theory of Everything («guztiaren teoria») film biografikoa egin zen 2014an. Unibertsitateko karreraren hasiera, bere gaixotasunaren hastapenak eta bere lehen ezkontza ageri dira film horretan.
Lehenengo urteak eta hezkuntza
Haren gurasoek (Isobel Hawking eta Frank Hawking) Londresetik ihes egin zuten Bigarren Mundu Gerran eta Oxford-era joan ziren. Bertan jaio zen Stephen Hawking, 1942 ko urtarrilaren 8 an. Bi arreba gazteagoak zituen, Philippa eta Mary, eta anai adoptatu bat, Edward.
Hasieran matematika ikasi nahi zuen unibertsitatean, baina bere aitak Oxfordeko Unibertsitatean ikastea nahi zuen, berak egin zuen bezala. Oxford-en ez zegoenez matematikako irakaslerik, irakasgai horietako ikasleak ez ziren onartzen, beraz natura-zientzietan matrikulatu zen eta beka bat lortu zuen. Behin Oxoford-en sartu zela, fisikan espezializatu zen, termodinamiketan, erlatibitatean eta mekanika kuantikoan arreta jarriz. Unibertsitatean zegoela arraunketa egin zuen, asperkizunarekin amaitzeko.
Haren fisikako tutorea, Robert Berman, ondoren esan zuen The New York Times Magazine-n: «bakarrik zerbait egin zezakeela jakitearekin besteei begiratu gabe egiteko gai zen… Noski haren adimena guztiz ezberdina zen bere adinkideekiko».
Graduaren ondorengo titulua jasotzean (Oxford-en 1962), graduondoko ikasketak egin zituen Cambridge Trinity Hall-en. Doktoretza egiten ari zen bitartean ezkondu zen Jane Wilderekin (1965ean) eta 1966an lortu zuen titulua. 1972an Hawking Royal Societyko kidea izatera sartu zen; hiru urte eta gero fisikako irakasle izan zen Cambridge-en. Bere bizitza osoan hainbat sari eman dizkiote, eta liburuak ere argitaratu ditu.
Hogeita bost urtez ezkonduta egon eta gero, 1990ean ezkontza apurtu zen. Jane Wildek, dena den, Jane Hawking izena erabili izan du aurrerantzean. Stephen bere erizain Elaine Masonekin bizitzera joan zen. Bost urte geroago ezkondu ziren.
1962tik 1975ra
1959an Oxforden zientzia naturalak ikasteko beka bat lortu zuen eta fisikan lizentziatu zen 1962an.Geroago Cambridge-ra joan zen kosmologia n ikertzeko. 1963an alboko esklerosi amiotrofikoa diagnostikatu zioten eta soilik pare bat urte biziko zela esan zioten. Ez zuten bere bizi itxaropena asmatu baina pixkanaka bere gorputzeko mugikortasuna galduz joan zen. Hala ere, doktoratuarekin jarraitu zuen.
1960ko hamarkadaren amaieran, bere kide Roger Penrosekin batera, modelo matematiko berri eta konplexu bat aplikatu zuten, Albert Einstein-en Erlatibitate Orokorraren teoriatik abiatuta. Horri esker, 1970ean, Hawking-ek sortu zituen hainbat singularitatearen teoremen lehenengo teorema frogatu zuen. Hauek beharrezkoak diren baldintza batzuk singularitate espazio tenporal bat egoteko ematen dituzte. Nahiz eta singularitateak normalean matematikaren bitxikeriak bezala hartu, lan honi esker, erlatibitatearen ezaugarri generiko bat direla aurkeztu zuten.
Royal Society-ko kidea bihurtzen gazteena izan zen, 1974 an. Urte horretan bertan Kaliforniako Teknologiako institutua (Caltech) bisitatu zuen, bere lagun Kip Thornerekin lan egiteko klaseak ematen.
1975tik 2018ra
1970etik aurrera astronomian espezializatu zen, zulo beltzen fenomenoa eta Big Bang teoria ikertuz. 1982an Denboraren historia laburra idatzi zuen, unibertsoari buruzko dibulgazio liburu ospetsua. Jainkoarengan sinesten duten zientzialarien aldean lerratu zen orduan, Unibertsoa zientifikoki ulertzea eta Jainko sortzailea izatea bateragarriak baitziren harentzat, baina 2010ean argitaraturiko liburuan, The Grand Design hain zuzen ere, atzera egin zuen, zientzia modernoak Jainko sortzaile bat izateari aukerarik ematen ez ziolako. Burmuina ordenagailu bat bezala ikusten zuela aipatu zuen elkarrizketa batean 2011, eta hortaz burmuina eta kontzientzia gelditu egingo zirela osagaiek huts egiterakoan: «Ez dago zerurik edo beste bizitzarik ordenagailu apurtuentzat; hori ipuin bat da, ilunaren beldur den jendearentzat».
Hawking-ek James Hartle-kin unibertsoaren modelo topologiko bat garatu zuen, non unibertsoa ez zituen fronterarik espazio-denboran, Ipar Poloan bezala: ezin da bidaiatu ipar poloaren iparraldera, ez dagoelako limiterik.
2006an Tomas Hertog-ekin (CERN koa), Hawking-ek top-down cosmology-n oinarrituta dagoen teoria bat proposatu zuen. Horren arabera, unibertsoak ez zuen hasierako egoera bakar bat, beraz, ezinezkoa da fisikoentzat unibertsoaren konfigurazioa zehaztea, hasierako egoeran oinarritzen badira.
Heriotza
2018ko martxoaren 14an (76 urterekin) bere Cambridge-ko etxean hil zen. Haren familia ez zuen heriotzaren kausa argitu, bakarrik «lasaitasunean hil zela» esan zuten.
Lana
Hawking-ek unibertsoa zuzentzen duten lege basikoekin lan egin zuen. Roger Penrosekin batera, Einstein-en erlatibitate orokorraren teoriaren ondorioz, espazioa eta denbora hasiera eta amaiera dituztela frogatu zuen. Emaitza hauek Erlatibitate generala eta teoria kuantikoa batzen ditu. Batuketa hau zulo beltzak ez direla guztiz beltzak ondorioztatu zuen, erradiazioa igorritzen dute eta. Konklusio hauek berekin ekartzen dute unibertsoaren hasiera guztiz determinatuta dagoela zientziaren legeengatik.
Argitarapenen artean, Espazio denboraren egitura eskala handian (G. F. R. Ellis-ekin); Erlatibitate orokorra: Berrikusketa Einstein-en mendeurrenean eta Grabitatezko 300 urte (biak W. Israel-ekin) aurkitu daitezke. Hiru dibulgaziozko liburu argitaratu ditu: Denboraren historia laburra: Big bang-etik zulo beltzetara (1988an), Zulo beltzak eta unibertso txikiak eta beste entseguak (1993an) eta Unibertsoa intxaur oskol batean (2001an).
C. R. Swart
Charles Robberts Swart (Winburg, Orangeko Estatu Librea, 1894ko abenduaren 5a - Bloemfontein, 1982ko uztailaren 16a) hegoafrikar politikaria izan zen. Hegoafrikako azken gobernadore orokorra eta lehenbiziko presidentea izan zen.
Lanius validirostris
Lanius validirostris Lanius generoko animalia da. Hegaztien barruko Laniidae familian sailkatua dago.
C. R. Swart
Alderdi Nazionaleko kidea izan zen eta 1923an aukeratu zuten lehen aldiz diputatu. Justizia ministro izan zen 1948tik 1959ra, eta poliziaren botereak indartu zituen apartheidaren aurkakoak zapaltzeko. Gainera, Hezkuntza, Arte eta Zientzia ministro izan zen 1949 eta 1950 bitartean.
Errepublikaren aldekoa izan arren, 1959an Hegoafrikako gobernadore orokor izendatu zuten. urte geroago, Hegoafrikak Errepublika aldarrikatu zuen, eta Swart aukeratu zuten lehen presidente. Zazpi urterako hautatu zuten, baina 1967an dimititu zuen, agintaldia amaitu baino urtebete lehenago.
Stephen Hawking
Unibertsoaren jatorriaren ikerketa
1993an argitaratutako Zulo beltzak eta unibertso txikia eta beste entseguak liburuan honako hau adierazi zuen: Zientziak esan lezake unibertsoak hasiera bat izan behar zuela (...) Zientzialari askori ez zitzaien gustatu unibertsoak hasiera bat hau da, sortze une bat) izan zuelaren ideia. ~Stephen Hawking Unibertso primitiboan, gaur egun ikusten dugun guztiaren jatorriari buruzko funtsezko galderaren erantzuna dago, bizitzarena ere.
~Stephen Hawking 2004an zulo beltzei buruzko teoria berri bat proposatu zuen, non unibertsoa «zulo beltz txikiz» beteta dagoela baieztatzen du, eta hauek unibertsoaren jatorrizko materialetik sortu zirela zioen.
Mitsuhiko Ogata
Mitsuhiko Ogata (緒方 光彦, 1969ko martxoaren 26a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Stephen Hawking
Kronologia babesteko ustea
Hawking-ek denboran zehar bidaiak deuseztatzeko lege bat egon behar zela baieztatu zuen. Denboran zeharreko bidaiak fisikaren legetik kanpo uzten zituen hipotesi bat proposatu zuen (kronologia babesteko ustea), «historia historialarientzat seguru egiteko». Ezin zuenez denboran bidaiatzea eragozten duen lege fisiko bat aurkitu, haren iritzia aldatu zuen:"Agian denboran zehar bidaiatu daiteke, baina ez da praktikoa."
Mitsuhiko Ogata
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima.
Stephen Hawking
Erlijio-sinesmenak
Denboraren historia laburra liburuan, «teoria oso bat aurkituko bagenu, giza arrazoiaren behin betiko arrakasta izango litzateke, Jainkoaren gogoa ezagutuko genuke eta» zihurtatu zuen Hawking-ek. Hala ere, ideia hauek denboraren poderioz aldatu ziren, eta Jainkoaren irudia publizitate gisa erabiltzeagatik salatu zuten.
Izan ere, Stephen Hawkingek behin eta berriz erabili zuen «Jainkoa» hitza bere zientzia dibulgazioko hitzaldi publikoan, baina zentzu metaforiko batean erabiltzen zuela zioen. «Ez naiz sinestuna, hitzaren zentzu normalean. Unibertsoa zientziaren legeez zuzenduta dagoela uste dut. Lege horiek Jainkoaksortuak izan zitezkeen, baina Jainkoak ezin ditu lege horiek hausteko esku hartzen».
Ondoren, 2010an bere Diseinu handia liburuan, zihurtatu zuen gaur egungo fisikak Jainkoa baztertzen du unibertsoaren sortzaile gisa. Grabitatearen legea dagoenez, unibertsoa ezerezetik sortu zen. Sortze espontaneoa, ezeren ordez zerbait egotearen arrazoia da, Unibertsoa existitzeak, guk existitzearen arrazoia da. Ez da beharrezkoa Jainkoa metxa piztu eta unibertsoa sortu zela esatea.
~Stephen Hawking
Liburu honen argitarapena eztabaida handi bat sortu zuen hainbat erlijioen ordezkarien artean.
2014an El Mundo albisterako egin zuen elkarrizketa batean ateoa zela argitu zuen, eta zientzia eta erlijioa bateraezinak zirela baieztatu zuen.
Borroka pertsonala alboko esklerosi amiotrofikoaren aurka
1963an, 21 urterekin, neurona motorraren gaixotasun bat diagnostikatu zioten, alboko esklerosi amiotrofikoa (ELA). Oxford-en zegoela agertu ziren lehenengo sintomak, bere lehen ezkontza baino lehen. Hawking desgaitasun egoera batean zegoen, eta denboraren poderioz larriagotu egin zen, ia guztiz paralizatuta gelditu arte. Baina ez zion eragotzi jarduera zientifiko eta publikoari eustea. 55 urtez bizirik iraun zuen, nahiz eta medikuek bakarrik 2 urte biziko zela zihurtatu.
1985an trakeotomia bat praktikatu zioten, eta hortik aurrera ahots-sintetizatzaile bat erabiltzen zuen komunikatzeko. Apurka-apurka gorputz-adarrak erabiltzeko gaitasuna galdu zuen, azkenean ia mugikortasunik gabe geratu arte. Hawking-en bere begi eta buruaren mugimenduen bidez kontrolatutako ordenagailu batek mugitzen zuen erabildako gurpil-aulkia. Masail bat mugituz esan nahi zituen hitz eta esaldiak sortzen zituen ahots sintetizatzailearen bidez.
Hawking-ek bere ELA gaixotasuna bitaminen xurgapen eskasak eragindakoa zela uste zuen. Iresteko zailtasunak izan bezain laster, dieta aldatu zioten. Esneki, gluten, olio begetal, azukre edo prozesatutako elikagai gabeko dieta zen, aldiz, bitaminak eta mineralak hartu behar zituen.
Hawking-ena salbuespenezko kasu bat izan zen. Gaixotasunarekin gehien bizirik iraun zuen pertsona izateaz gain, bere gaixotasuna "erre" egin zela zirudien, aurrerapena geldiarazi egin zen eta naiko egonkorra izatera iritsi zen. Horregatik, "kasu liluragarri" eta nahasgarria izan zen neurologoentzat.
Kultura ikono
Zientziari egindako ekarpenaz gain, pop kulturaren ikono modukoa ere izan zen, besteak beste The Big Bang Theory eta Stark Trek telesailetan agerraldiak egin baitzituen, eta The Simpsons telesailean ere azaldu izan baita Hawkingen marrazkia. Ziurrenik, herritarren artean fisikaririk ezagun eta mediatikoena izan da.
Neulingen
Neulingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mexikar
Mexikarrak (mexicanos) Mexikoko herritarrak dira. Mexikoko gizartea multietnikoa da: egungo mexikarrak espainiar koloniatzaileen, bertoko amerindiarren eta XIX. eta XX. mendeko etorkinen ondorengoak dira. Izena Tenochtitlan hiri-estatua sortu zuen mexika herritik datorkie.
Ascas (Gironda)
Ascas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Asques udalerrian erroldatutako biztanleak 476 ziren. Familiak 160 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 200 etxebizitza zeuden, 176 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 195 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 176 etxebizitza nagusietatik 143 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 110 etxek bost zituzten. 138 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 60 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 104 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 291 ziren, horien artean 221 aktiboak ziren eta 70 inaktiboak ziren. 221 pertsona aktiboetatik 205 lanean zeuden (100 gizon eta 105 emakume) eta 16 langabezian zeuden (8 gizon eta 8 emakume). 70 pertsona inaktiboetatik 24 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Asques udalerrian 176 unitate fiskal zeuden, 469 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.256 euro zen.
Fionia
Fionia (danieraz Fyn) Danimarkako bigarren uharterik handiena da. Uharteak 454.358 biztanle eta 2.984 km² ditu. Gaur egun Hegoaldeko Danimarka eskualdean dago baina, 2006 arte, bere barruti propioa zuen.
Ascas (Gironda)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 apaindegia.
Fionia
Fioniako hiri nagusia Odense da (166.305 biztanle), Hans Christian Andersenen jaioterria. Bigarren hiri handiena Svendborg da (27.318). Gainontzeko hiri batzuk Nyborg, Ærø, Kerteminde, Fåborg, Assens, Middelfart eta Bogense dira, denak kostaldean kokatuak.
Uhartetik Jutlandiara pasatzeko badaude 1930eko hamarkadan automobil eta trenentzako eraikitako zubia eta 1970eko hamarkadan eraikitako zubi esekia. Seelandiara joateko, berriz, Belt Handiko zubi esekia dago.
Ascas (Gironda)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Asques udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 500 hektarea erabiltzen.
Aravaca
Aravaca, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Moncloa-Aravaca barrutian. Hiriko 97. auzoa da.
Ascas (Gironda)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
O Land of Our Birth
Arrane Ashoonagh dy Vannin edo O Land of Our Birth (euskaraz Gure Jaiolekua, literalki Jure Jiotzaren Lurraldea, beste izen batzuk manxeraz Arrane Ashoonagh eta Arrane Ashoonagh dy Vannin, eta ingelesez Isle of Man National Anthem) Man Uharteko ereserkia da.
Victoria Grande gotorlekua
Victoria Grande gotorlekua, euskaraz Garaipen Handiko gotorlekua, Afrikako lurrak diren Espainiako Melillan dagoen eraikin militarra da. XVIII. mendean eraikia, Melilla Zaharraren barruan dago, Melillako Multzo Historikoan, Kultura ondasunaren izendapenarekin. Urte askotako lanak izan ondoren, 2015ean publikoari ireki ziren erorkinak.
Espetxea
Nahiz eta hasieran defentsarako pentsatua izan, gotorlekua askotan espetxe militar gisa erabilia izan da:
Ambystoma
Ambystoma anfibio genero bat da, Caudata ordenaren barruko Ambystomatidae familian sailkatua.
Voynich eskuizkribua
Voynich eskuizkribua kodize iluminatu bat da, eskuz idatzia. Idazketa-sistema eta hizkuntza ezezaguna izan da orain dela gutxi arte. Karbono-14 bidezko datazioa erabilita 1404-1438 artean datatu da, eta baliteke Italiako iparraldean idatzi izana, Pizkundean zehar. Eskuizkribuak Wilfrid Voynichen izena darama, 1912an erosi zuen poloniar liburu merkataria.
Susan Faludi
Susan C. Faludi (New York, AEB, 1959ko apirilaren 18a -) Ipar Ameriketako idazle eta kazetari feminista da.
Voynich eskuizkribua
Orrialde batzuk falta dira, baina 240 oraindik mantendu dira. Testua ezkerretik eskubira dago idatzita, eta orrialde gehienek ilustrazioak edo diagramak dituzte. Orrialdeetako batzuk tolesgarriak dira.
Voynich eskuizkribua aurkitu zenetik kriptografo askok ikertu dute, baita Lehen Mundu Gerra eta Bigarren Mundu Gerrako kode-apurtzaileek ere, inongo arrakastarik gabe. Misterio horrek imaginazioa piztu du, nobela eta espekulazio asko sortuz. Proposaturiko teoria guztietatik bat ere ez da demostratu mende osoan zehar. Arazo nagusien artean dago desagertutako hizkuntza bat erabiltzen duela, alfabetoan dauden letra gehienak ezezagunak direla, ez dagoela puntuaziorik, letretako batzuek aldaerak dituztela, letra guztiak minuskulaz direla, ez dagoela kontsonante bikoitzik eta latinezko abrebiazioak daudela. 2019ko maiatzaren 15ean iragarri zen adimen artiziala erabilita deszifratzea lortu zutela.
Susan Faludi
Biografia
1991n Erreakzioa: emakume modernoaren kontrako gerra ezkutua liburua argitaratu zuen. Liburu horrek sekulako arrakasta izan zuen, eta ikaragarrizko ospea eman zion Faludiri. Kritikarien elkarteak ematen duen National Book Critics Circle saria irabazi zuen liburu horrekin, eta Faludi Time aldizkariaren azalean agertu zen Gloria Steinem lider feminista ospetsuaren aldamenean.
Liburua argitaratu aurretik eta ondoren, Faludik kazetari- eta erredakzio-lanak egin zituen hainbat egunkaritan: Miami Herald (1981-1982), Atlanta Constitution egunkariaren igandeko gehigarria (1983-1985), San José Mercury News egunkariaren igandeko gehigarria (1985-1989) eta Wall Street Journal (1990-1992). Azken horretan Safeway konpainiaren erosketari buruz argitaratutako istorio batekin 1991ko Pulitzer saria irabazi zuen.
1988. eta 1990. urteen bitartean Stanfordeko Unibertsitateko Emakumeari eta Sexuari buruzko Ikerketetarako Institutuko kide izan zen. Institutu hori ikasle eta idazleei laguntza eskaintzen zien bulego feminista bat zen. 1992an Journal utzi eta Knight kazetaritza-beka ospetsua lortu zuen, bigarren libururako ikerketak egiteko. 2008-2009 urteetan, Falaudi Radcliffe Institutuko kide izan zen.
Ingeniaritza sozial
Ingeniaritza soziala arlo ezberdinetan erabil daitekeen terminoa da:
Independentzia mendigunea
Independentzia mendigunea edo Qullai Istiqlol (tajikeraz Қуллаи Истиқлол), 6.974 metroko garaierarekin Pamir mendietako laugarren mendirik garaiena da, Tajikistango Badakhxan Garaiko Probintzia Autonomoaren erdialde inguruan dagoena, Yazgulem ibaiaren iturrian.
Ezaugarri orokorrak
Mendia izotzez eta elurrez estalitako hiru tontorrez osatua dago, eta bere ipar-mendebaldeko aurpegia Fedchenko glaziarraren iturria da. Mendiaren jatorrizko izena Dreispitz izan zen, lehen aldiz 1928an igo zuen baina baldintza klimatiko kaxkarrengatik eta igoerak zituen arriskuengatik tontorreraino iristerik izan ez zuen germano-errusiar taldearen omenez. Bere tontorrera, lehen aldiz, A. Ugarovek zuzendutako talde bat iritsi zen, 1954an.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren Iraultza Mendia bezala berrizendatua izan zen. 2006an bere egungo izena jaso zuen.
Txirri kurlinta
Txirri kurlinta (Calidris ferruginea) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea da
Edgard Ætheling
Edgard Ætheling (Hungariako Erresuma, c. 1051- Eskozia, c. 1126) Ingalaterrako printzea izan zen. Ingalaterrako errege Eduardo Aitorlearen iloba zen; hura hiltzean ez zitzaizkion onartu Ingalaterrako erregetzarako eskubideak. Ondorengo errege Gilen Konkistatzailearen kontra altxatu zen, baina Eskozian bilatu behar izan zuen babesa.
Chiara Lubich
Chiara Lubich, jaiotze izena Silvia Lubich (Trento, 1920ko urtarrilaren 22a - Rocca di Papa, 2008ko martxoaren 14a), italiar ekintzaile katolikoa eta Fokolareen mugimenduaren sortzailea izan zen. 1996an UNESCOren Bakearen aldeko Hezkuntzarako saria jaso zuen.
Pietatearen Kristo Santuaren baseliza
Pietatearen Kristo Santuaren baseliza (herri hizkeran Aitta Piela), Lekeitio ko udalerrian dago.
Oharra: baseliza hau argitalpen askotan Kristo Portaleko guruztokiarekin nahasia agertzen da.
Kokapena
Erdi Aro an, Aitta Piela herri harresituaren kanpo aldean zegoen, Apalloako atetik irten eta metro gutxira, Lanitis izeneko parajean, Gernika ra eta Antzorizko Santa Katalina baseliza ra joateko bideen hasieran. Gaur egunean herriak barruan hartu du, eta Lekeitio-Gernika errepidearen ondoan dago, Aitta Pieleko kalean, Abaroa Jauregia ren ondoan.
Historia
Jatorriz, baseliza hau herriguneen irteeretan egon ohi ziren guruztoki arruntetako bat zen, gero baseliza bihurtua. Horrelako lekuak hiribilduaren segurtasuna utzita ibiltariek santuei laguntza eskatzeko azken lekua ziren. Baselizak aurrean ez du hormarik, hesi bat baino; horrela, bidaiariek edozein ordutan otoitz egin zezaten.
1536 urterako, gaur eguneko baseliza dagoen lekuan Kristo ren irudia zuen guruztoki bat zegoen. Gaur eguneko eraikina XVII mende amaierakoa da; 1671 urtean, udalerriak horko lurrak eskuratu zituen trukaketa baten bidez. Lau urte beranduago, Pedro Agirre Maguregik 1000 dukat eman zituen ermita ordaintzeko; halere, hasierako aurrekontua 730 dukatekoa egin bazen ere, Kabildoak proposatutako hobekuntza batzuek lanen kostua 1222 dukatera igo zuen, eta Martin Zuloaga hargin ak zor zitzaiona erreklamatu behar izan zuen, zorra ez baitzuen inork bere gain hartzen. Horretara, Lekeitioko Udalak auzi bati aurre egin behar izan zion, XVIII mendeko lehen laurden guztia luzatu zen gatazka batean. Dena den, Juan Ramon Iturriza ren arabera 1675 urterako eraikia zegoen.