cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Neuville-aux-Joûtes
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra etxerako tresna denda bat zen.
2000. urtean La Neuville-aux-Joûtes udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden.
1924ko Euskal Herriko Itzulia
1924ko Euskal Herriko Itzulia txirrindularitza lasterketa honen I. edizioa izan zen, Excelsior Sari Nagusia bezala ere ezaguna. 1924ko abuztuak 7 eta 10 artean ospatu zen. 623 kilometroko ibilbidea egin zen 3 etapatan banatuta.
Lehen edizio honetarako 69 txirrindularik eman zuten izena, horietatik soilik 38k parte hartu zutelarik, eta proba 29k amaitu zuten.
Garailea Francis Pelissier frantziarra izan zen, aurreko urtean Frantziako Tourra irabazi zuen Henri Pélissierren anaia, bere garaipena Iruñean amaitu zen lehen etapan oinarrituz eta ordutik aurrera bere abantaila mantenduz.
Aurreko pausoak
Probaren bultzatzaile handia zen Excelsior egunkariak batzorde antolatzaile indartsu bat osatu zuen, non garaiko bizkaitar kiroleko pertsonarik garrantzitsuenak zeuden. Bere asmoa Espainiar estatuan antolatu zen lasterketarik garrantzitsuena antolatzea zen.
Automotok eta bere filiala zen Christophek, garai hartan euren taldean garaiki txirrindulari frantziar hoberenak zituzten. Horien artean Pelissier anaiak (Henri eta Francis), Victor Fontan, Jean Brunier, Henri Colle eta Charles Lacquehay. Atzerritarren zerrenda Simon Tequirekin osatzen zen, France Sportekoa, azken orduan izena eman zuena.
Amorosi
Amorosi Italiako udalerri bat da. Beneventoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Amorosik honako udalerri hauekin egiten du muga:
1924ko Euskal Herriko Itzulia
Aurreko pausoak
Antolakuntzak bi sailkapen jarri zituen, nagusia eta nazionala, azken honetan soilik espainiarrak ager zitezkeelarik. Garailearentzat, saria 2000 pezetakoa zen, eta 1000koa nazionalarentzat. Aldi berean, txirrindulari guztiek lehia zitzaketen zenbait prima herriren batzuen igaroeran, herri hauek antolatzen zituztenak. Azkenik, antolakuntzak, sailkapen nagusiko liderrak, maillot gorri bat eramango zuela adierazi zuen.
1. etapa: Bilbo-Gasteiz-Iruña
Aldez aurretik behintzat, oztopo orografiko gutxien zituen etapa zen, azken mendatea helmugatik ehun kilometro baino gehiagora zegoelarik, mendateak oso gogorrak ere ez ziren arren.
Behin geldialdiak iraun zuen hogei minutuak pasa ondoren, etapa berrabiatu zen, txirrindulari bakoitza lehen taldearekiko zuen denbora atzerapenarekin irtenez, helmugan komisarioek atenditu zituzten aldarrikapen ugari egon ziren arren, hala sailkapena aldatuz. Hurrengo edizioetan geldialdia ezabatu zen lehen edizio honetan izandako arazoak eragozteko.
Gasteizera iritsi baino apur bat lehenago, Francis Pelissierrek ihes egin zuen, bere abantaila handitzen joan zena, bere anaia Henri eta beste taldekide batzuen eginiko kontrolari esker. Iruñeko helmugara bere anaia zegoen taldearekiko 15 minutuko abantailarekin iritsi zen. Ibilbide osoan zehar, zaletu eta publiko orokorraren kopuruak aurreikuspenik baikorrenak ere gainditu zituen.
2. etapa: Iruñea-Donostia
Igoeran zehar, pelotoia bi zatitan banatu zen. Aurretik Pelissier anaiak, Lacquehay, Colle, Tequi, Fontan, Teodoro Monteys, Eduardo Rubio, Guillermo Antón, Jaime Janer, Juan de Juan eta Lucas Jauregi. Tourrean hain ezaguna den Col de Osquichetik igaro ondoren hautsi zen lasterketa behin betiko, buruan bost frantsesak (Pelissier anaiak, Lacquehay, Tequi eta Fontan) Colle suitzarrarekin eta Janer kataluniarrarekin geratuz.
Maulen zegoen bigarren hornitze kontrola, eta lasterketa buruan zeudenek patxaraz hartu zuten kontua, patxara gehiegiz, Jauregik, Monteysek eta Muciok harrapatu baitzituzten. Hala, hamar txirrindulariko talde bat osatu zen buruan, Brunier ihes egindakoengandik nahiko gertu zihoan bitartean.
Simon Tequiren zenbait erasoren ondoren, taldea bi zatitan banatu zen, atzean Francis Pelissier liderra geratuz. Dena dela bere forma egoera ona erakutsiz berak bakarrik harrapatu zituen Hendaiari iritsi aurretik. Honen ondoren, erritmoa jeitsi zen, eta Janer eta Monteysek berriz batzea lortu zuten, baina lehenaren kasuan gurpil bat zulatu zitzaion eta azkenik atzean geratu zen.
Hala, beraz, etapa garaipena bost frantziarren, Colle suitzarraren eta Teodoro Monteys kataluniarraren artean lehiatu zen. Simon Tequiren eraso baten ondoren, Henri Pelissier iza zen etapa garailea. Oraingoz, Pelissier anaiak guztia irabazteko prest zeudela zirudien, jada bi etapa garaipen eta sailkapen nagusiko liderraren maillot gorria baitzituzten.
3. etapa Donostia-Bilbo
Atseden egun baten ondoren, 29 izan ziren etapa hau hasi zuten txirrindulariak. Sailkapen nagusia argi zegoen Automotokoendako, alabaina, nazionalek euren sailkapenagatik lehiatu behar zuten, oraindik lider finkorik ez zuena, Teodoro Monteysek abantaila zuen arren.
Euskaldunak etapa osoan zehar agertu ziren. Ibarruriko Segundo Barruetabeñak Gernikatik lehendabizi pasa nahi zuen, eta lortu zuen Kortezubiko malda ausartki jaitsi ondoren.
Plentziatik igarotzean jada osatua zegoen etapa garaipena lehiatuko zuen taldea. Bertan sei frantziarrak, suitzarra eta Domingo Gutierrez, Jaime Janer, Miguel Mucio, Graciano Eceiza, Teodoro Monteys eta Segundo Barruetabeña "nazionalak" zeuden, azken honek Areetan zulatu bat jasan zuen arren, jada besteekin bat egiterik izan ez zuelarik.
Aldeacipreste
Aldeacipreste Salamancako udalerria da, Comarca de Béjar eskualdean dagoena.
1924ko Euskal Herriko Itzulia
3. etapa Donostia-Bilbo
Helmuga Bilbaoko Volantinaren Zelaian zegoen. Esprinta bikaina izan zen, eta amaiera espero gabekoa Simon Tequiren garaipenarekin. Bere meritua handia izan zen, Henri Pelissierrek etapa garaipena ez lortzeagatik, eta, hala, itzuliko ohorezko postu guztiak lortu ez izanagatik izan zuen haserrea bezala.
Aldeacipreste
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 148 biztanle zituen.
1924ko Euskal Herriko Itzulia
3. etapa Donostia-Bilbo
Itzuliko garailea Francis Pelissier izan zen, eta sailkapen nazionalean Teodoro Monteys izan zen garailea.
NGC 7245
NGC 7245 galaxia bat da, Lacerta konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Duffy
Aimee Anne Duffy, ezagunagoa Duffy izen artistikoaz, (Gwynedd, Gales, 1984ko ekainaren 23a) galestar abeslaria, abestigilea eta aktorea da. 2008an estreinako estudioko diskoa argitaratu zuen, Rockferry izenburukoa, eta urteko diskorik salduena izan zen Erresuma Batuan. Nazioartean ere oihartzuna izan zuen diskoak. 2009an Pop Bokal Disko Onenaren Grammy Saria eman zioten Rockferry diskoagatik.
Cwmdare
, 'Cwmdâr', Galesko udalerri bat da, Rhondda Cynon Taf konderrian.
Zuklopentixol
Zuklopentixola eragin farmakologiko neuroleptiko motako farmako antipsikotiko tipikoa da, tioxantenoen taldekoa.
1961ean sortua, normalean eskizofreniaren tratamendurako erabiltzen dute. Beste nahasmendu psikotiko batzuetan ere erabiltzen dute.
Widawa udalerria
Widawa Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-udalerri bat da, Łask barrutian kokatuta. 178,31 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 7474 biztanle zituen.
Brillantissime
Brillantissime 2018ko Michèle Laroque frantziar zinema zuzendariaren umorezko filma da, Geraldine Aronen My Brilliant Divorce antzezlanean oinarrituta.
Sinopsia
Angelak uste du bizimodu ideala duela. Nizako etxe eder batean bizi da, senar ederrarekin eta alaba nerabe jatorrarekin. Baina Gabon egunean, senarrak utzi egingo du, alaba mutil-lagunarekin joango da, eta lagunik onenak nahiago izango du lo egiteko pilulak hartu Angelarekin egon baino. Emakumeak bere burua berriz asmatzea erabakiko du, psikiatra esperimentuzale baten laguntzaz.
La Roche-Vineuse
La Roche-Vineuse Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Nothocercus nigrocapillus
Nothocercus nigrocapillus Nothocercus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tinamidae familian sailkatua dago.
La Roche-Vineuse
Biztanleria
2007an La Roche-Vineuse udalerrian erroldatutako biztanleak 1.401 ziren. Familiak 632 ziren, horien artean 200 pertsona bakarrekoak ziren (72 bakarrik bizi ziren gizonak eta 128 bakarrik bizi ziren emakumeak), 220 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 168 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 44 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 87 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 9 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 9 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 25 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 5 margolariak, 3 zurginak, 4 iturginak, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 kirol-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean La Roche-Vineuse udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 544 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chudoslavice
Chudoslavice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 162 biztanle ditu eta 3,84 kilometro koadroko azalera. Litoměřiceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1348 urtean egin zen.
Korina
Beste klasizista batzuek, aldiz, beranduagoko data proposatzen dute, horretarako bere erreferentzia mitologikoetan eta Pindaroren gaineko garaipena frogatzen duten dokumentu garaikideen faltan oinarrituta. Gainera, ezagunak diren Corinaren lanaren lehenengo zatiak K. a. II. mendekoak dira. Korinaren lan zatien analisi filologikotik, bai plano kontzeptualean bai formalean olerkariarentzat data zahar bat postulatzen dute.
Obra
Bere obran gai mitologikoak eta tokiko ipuinak aipatzen ditu: Zazpiak Tebas en aurka, Edipo, Herakles, Asoporen alabak eta abar. Veroîa izeneko kontakizun zaharrak berak abesten zituen bakarlari gisa, abesbatza batekin lagunduta, neska gazteek dantzatzen zituzten bitartean.
Estiloa
Korinaren formulazio linguistikoek lotura estua dutela Homero ren kondairaren edukien klixe tradizionalekin. Formula homerikoak eta epiteto epiko apaingarriak erabiltzen ditu. Era berean, estilo arkaikoaren ezaugarriak dira τε... καί motako adierazpen arkaizantea eta esaldien arteko loturen sinpletasuna. Ikuspegi metrikotik, Korinak, bi bertsoen arteko brevis in longo eta hiatoa saihesten ditu. Hau ere arkaismoaren beste zantzu bat da.
NGC 7246
NGC 7246 galaxia bat da, Aquarius konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Soko nomi nite hikari kagayaku
Argiak han baino ez du distira egiten (そこのみにて光輝く) 2014ko Mipo O japoniar zinema zuzendarien filma da.
Sinopsia
Japoniako portu-hiri batean, Tatsuo Satok, iraganak traumatizatutako gizon batek, nora ezean ematen ditu egunak eta konortea galdu arte edanez gauak. Joko-areto batean denbora-pasan dagoela, Takuji Ohshiro ezagutuko du.
Farnhamville (Iowa)
Farnhamville Iowako hiri bat da. Calhoun konderrian kokatua dago. 2010ean 371 biztanle zituen, 1.69 kilometro koadrotan banatuta.
Kohlhiesels Töchter (1920ko filma)
Kohlhiesels Töchter 1920ko Ernst Lubitsch alemaniar zinema zuzendariaren film laburra da.
Argumentua
Filma bi alaba zeharo ezberdinak, Gretel xarmanta eta Liesel etxekoia, dituen garagardogile trakets eta txoriburuari buruzkoa da.
Astylosternus fallax
Astylosternus fallax Astylosternus generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Truke-tasen mekanismo
Truke-tasen mekanismoa (TTM) edo Europako diru-sistemaren truke-tasen mekanismoa, Europako Diru Sistemarekin batera, 1979ko martxoan indarrean jarritako akordioa izan zen. Itun honen bidez Europar Batasuneko kideek bre dibisen truke tasako kontrolpean izateko sistema adostu zuten, Europan moneta-egonkortasuna bultzatzeko. Frantzia, Alemania, Italia, Belgika, Danimarka, Irlanda, Luxenburgo, Herbehereak eta Erresuma Batua sinatzaileak izan ziren. Horretarako, sistemarekin batera ecu (European Currency Unit) kontu banako ofiziala sortu zen.
Crypturellus berlepschi
Crypturellus berlepschi Crypturellus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tinamidae familian sailkatua dago.
Chvalatice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1318 urtean egin zen.
Uxoko geltokia
Uxo Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Britaniko
Tiberio Klaudio Zesar Britaniko (Tiberius Claudius Caesar Britannicus; Erroma, - Erroma, ) Erromako noblea izan zen. Klaudio eta Mesalinaren semea zen; goitizena aitak Britainia konkistatu ondoren ezarri zioten. Agripinak, Klaudioren bigarren emazteak baztertu zuen erregetzatik, Neronen aldera. Azken honek hilarazi zuen pozoiturik.
Uxoko geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Kafesne
Kafesnea kafea eta esnea nahasiz egindako edaria da. Kafe eta esne proportzioa asko aldatzen da munduko herrialde batetik bestera; Euskal Herrian, oro har, edalontziaren erdia-edo kafez eta beste erdia-edo esnez beteta egiten dute kafesnea taberna eta jatetxeetan, baina etxe batetik bestera eta kafe-hartzaile batetik bestera ere asko aldatzen da proportzio hori. Kafesneak kolore marroia izaten du: proportzioan zenbat eta kafe gehiago duen, orduan eta marroi ilunagoa izango da. Nahasketa horri azukrea edo edulkoratzailea ere gehitu ohi zaio. Oro har, bero-bero zerbitzatzen da, baina hotza hartzen duenik ere bada.
Leiognathus longispinis
Leiognathus longispinis Leiognathus generoko animalia da. Arrainen barruko Leiognathidae familian sailkatzen da.
Kafesne
Esnea kafea baino askoz gutxiago duen kafesneari, kafe ebakia esaten zaio Hego Euskal Herrian eta Espainian (café cortado) eta Ipar Euskal Herriko hainbat tokitan.
Widuchowa udalerria
Widuchowa Poloniako Mendebaldeko Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Gryfino barrutian kokatuta. 209,45 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5507 biztanle zituen.
Paxton concilians
Paxton concilians Paxton generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Espezie monotipikoa da, hau da, bere generoaren kide bakarra. Indiako Ozeanoan eta mendebaldeko Australian bizi da, 46 eta 80 metro arteko sakonean.
Leiognathus equulus
Leiognathus equulus Leiognathus generoko animalia da. Arrainen barruko Leiognathidae familian sailkatzen da.
Dinorwic (kraterra)
Dinorwic Marte planetan dagoen tamaina handiko talka krater bat da. Tugaske kraterretik iparraldera eta Virrat kraterretik ekialdera dago, 30.4º hegoalde eta 101.6º mendebaldeko koordenatuetan. Talkak 56 kilometroko diametroa eta 1,6 kilometroko sakonera duen krater bat eragin zuen. Izena 1991n onartu zuen Nazioarteko Astronomia Elkarteak Kanadako Ontario estatuko Dinorwic izeneko herriari erreferentzia eginez.
United States Geological Survey agentzia zientifikoaren datuen arabera, toki honen eta bere inguruen adina duela 3.800 milioi urte eta duela 3.500 milioi urte bitartean egongo litzateke, Noetar aroaren amaieran.
Klotiapina
Klotiapina eragin farmakologiko neuroleptiko motako farmako antipsikotiko tipikoa da, dibenzotiazepinen taldekoa. Alboko efektu estrapiramidal asko dituen arren, normalean eskizofreniaren tratamendurako erabiltzen dute. Beste nahasmendu psikotiko batzuetan ere erabiltzen dute.
Apice
Apice Italiako udalerri bat da. Beneventoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Apicek honako udalerri hauekin egiten du muga:
NGC 7247
NGC 7247 galaxia bat da, Aquarius konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Romeo und Julia im Schnee
Romeo und Julia im Schnee 1920ko Ernst Lubitsch alemaniar zinema zuzendariaren film laburra da.
18D/Perrine-Mrkos
18D/Perrine-Mrkos izenekoa gure Eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. Charles Dillon Perrine astronomo argentinar-estatubatuarrak aurkitu zuen lehen aldiz Lick behatokitik, AEBetan, 1896ko abenduak 9an.
1909ko bere agerpenaren ondoren galdutzat jo zen, baina Antonín Mrkos astronomo txekiarrak berraurkitu zuen 1955eko urriak 19an Eslovakian dagoen Skalnate Pleso Observatory behatokitik prismatiko arruntak erabiliz, ondoren 18D bezala berretsi zuena Leland E. Cunninghamek Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean dagoen Leuschner Behatokitik.
Otto Neurath
Otto Neurath (Viena, - Oxford, ) austriar filosofoa izan zen.
Vienako taldearen sortzaileetako bat eta neopositibismoaren jarraitzailea. 1939. urtean Zientzia Bateratuaren Entziklopedia Unibertsala-ren zuzendaria izan zen Chicagon R. Carnap eta Ch. Morris-ekin batera.
Pulako anfiteatroa
Pulako anfiteatroa (Amfiteatar u Puli) edo Pulako Arena (Pulska Arena) Pula hiriko hirian dagoen anfiteatroa da.
Historia
27 eta 68 urteen artean eraiki zen Augusto eta Vespasianoren agintaldietan. 79 urtean handitu egin zuten. Kareharriz egina dago. 404 urterarte gladiadoreen arteko borrokak izan ziren bertan baina 681 urterate heriotza zigortuak animalien aurkako borroketan aritu ziren.
V mendetik aurrera ordea pulatarrek bertako harriak erabili zituzten eraikin berriak egiteko harik eta Aquileiako patriarkak ekintza hori debekatu zuen arte.
Erdi Aroan Maltako zaldunen arteko torneoak egin ziren bertan. 1816an berriztatze lanak hasi zituzten eta 1932an antzerkiak egiteko moldatu zen.
Eraikina
Itxura eliptikoa du (133m x 105m) eta altuera maximoa 32'5metrokoa da. Itsasertzeko aldean hiru solairu ditu eta luraren aldean bi. 23.000 ikusle kabitzen dira bertan. Lau dorre ditu eta bakoitzean bi zisterna zeuden ur usaintsuz beteak. Anfiteatroa velarii oihalak estal zezakeen eguzkitik edo euritik babesteko. Oso ondo kontserbatzen denez, oraindik ikuskizun ugari egiten dira bertan; kontzertuak, zinema jaialdiak eta baita izotz hockey partidak ere.
Camp de Túria
Eskualdeak 16 udalerri ditu, 823,10 km²ko azalera du eta 2005ean 125.129 biztanle zituen.
Udalerriak
Domeño/Domenyo berria ere eskualde honetan dago geografikoki, Llíriako lurretan eraiki baitzen; herri zaharra Serranosez zegoen.
Azpieskualdeak
1970eko hamarkadatik zabaldu den banaketatik sortua, egungo Camp de Túria zenbait eskualde historikoren zatiekin osatu zen: Camp de Llíria osoa eta Calderona zein Pla de Quarteko zatiak.
Eskualdea hiru azpieskualde geigrafiko-historikotan bana daiteke:
Hizkuntzak
Eskualdeko udalerri gehienak eremu katalan hiztunean daude. Badira, ordea, espainiera lekuko hizkuntza den udalerri batzuk, egoera desberdinengatik:
Boissei-la-Lande
Boissei-la-Lande Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Boissei-la-Lande udalerrian erroldatutako biztanleak 121 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
2556 Louise
2556 Louise asteroide baten izena da. otsailaren 8an aurkitu zuen N. G. Thomas-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Aldeadávila de la Ribera
Aldeadávila de la Ribera Salamancako udalerria da, La Ribera de Salamanca eskualdean dagoena.
2556 Louise
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1981 CS izena zeraman.
Aldeadávila de la Ribera
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.395 biztanle zituen.
2556 Louise
Orbitaren ezaugarriak
2556 Louise asteroidearen orbitak batezbeste 2,162 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,083 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,242 distantziara. Eszentrikotasuna 0,037 da, eta makurdura orbitala 2,79ºkoa da.
Tokioko Museo Nazionala
Tokioko Museo Nazionala (東京国立博物館) Tokioko museorik garrantzitsuena da eta Japoniako handiena. Ueno parkearen ipar-ekialdean dago beste hainbat museorekin batera.
2556 Louise
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.2 da.
Tokioko Museo Nazionala
Museoak Asiako eta batez ere Japoniako arte eta arkeologia bilduma handia dauka, 110.000 objetutik gora, hauetatik 87 Japoniako Altxor Nazional izendaturik daude.
Boissei-la-Lande
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Tokioko Museo Nazionala
Egitura
Bost eraikinek osatzen dute museoa.
Honkan (本館) eraikin nagusia da eta lehenengo eraiki zena. Bi solairu ditu. Jōmon Aroko buztinezko irudiak, kaligrafia, tea prestatzeko tresneria, samuraien armadura eta ezpatak, no eta kabuki antzerki tradizionaletako jantziak eta beste hainbat objetu ikus daitezke.
Boissei-la-Lande
Etxebizitza
2007an 56 etxebizitza zeuden, 44 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 55etxeak ziren. 44 etxebizitza nagusietatik 38 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 36 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Tokioko Museo Nazionala
Egitura
Hōryū-ji Hōmotsukan (法隆寺宝物館) 1878an Horyu-ji tenplo budistak Enperadoreari emandako objetuak erakusten dituen eraikina da. 1999an inauguratu zuten.
Boissei-la-Lande
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 77 ziren, horien artean 54 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 54 pertsona aktiboetatik 49 lanean zeuden (27 gizon eta 22 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Boissei-la-Lande udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 588 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2555 Thomas
2555 Thomas asteroide baten izena da. uztailaren 17an aurkitu zuen E. Bowell-ek Anderson Mesa Behatokitik.
Orbitaren ezaugarriak
2555 Thomas asteroidearen orbitak batezbeste 2,869 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,633 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,106 distantziara. Eszentrikotasuna 0,082 da, eta makurdura orbitala 0,9ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.9 da.
NGC 7248
NGC 7248 galaxia bat da, Lacerta konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Aldealengua
Aldealengua Salamancako udalerria da, La Armuña eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 649 biztanle zituen.
Phaeoptyx conklini
Phaeoptyx conklini Phaeoptyx generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Errabdofano-(Ce)
Errabdofano-(Ce) fosfato motako minerala da eta rhabdophane taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Errabdofano-(Ce) fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
El día que me quieras
El día que me quieras (euskaraz: Maite izango nauzun eguna) abesti ospetsua da, Carlos Gardelek konposatutako musikarekin eta Alfredo Le Peraren letrarekin, Terig Tucciren moldaketekin. Lehen aldiz grabatu zuten New Yorken 1934ko martxoaren 19an, RCA Victor zigiluarekin, 78 RPMko disko batean, A aldean, John Reinhardtek zuzendutako film homonimoaren gai gisa (Paramount-ek ekoitzi zuen filma). Diskoaren B aldean "Voló una noche" zetorren, Alfredo Le Peraren letrarekin eta Carlos Gardelek konposatua.
Hitzak
Alfredo Le Peraren letra Amado Nervoren izen bereko poemaren parafrasia da, eta El arquero divino (1919) hil ondoko liburuan dago.
Bertsioak
Abestiaren 200 bertsio inguru plazaratu dira. Hauek dira aipagarrienak:
Egile eskubideak
El día que me quieras jabari publikoan geratu zen 1965eko urtarrilaren 1ean.
Carlos Gardel eta Alfredo Le Pera elkarrekin hil ziren 1935eko ekainaren 24ko hegazkin-istripu ospetsuan, Medellinen (Kolonbia). Argentinako legearen arabera (11.723 Legearen 5. artikulua), arte-lan kolektiboak jabari publikoan geratzen ziren hurrengo urteko urtarrilaren 1ean, autore guztiak hil eta 30 urte igaro ondoren. Geroagoko lege batek epea beste hogei urtez luzatu zuen, eta, beraz, Carlos Gardelen oinordeko unibertsalak eskubideak kobratzen amaitu zuen 2005ean
Apollosa
Apollosa Italiako udalerri bat da. Beneventoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Apollosak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Fayette (Iowa)
Fayette Iowako hiri bat da. Fayette konderrian kokatua dago. 2010ean 1,338 biztanle zituen, 3.84 kilometro koadrotan banatuta.
Astylosternus laurenti
Astylosternus laurenti Astylosternus generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Crypturellus cinereus
Crypturellus cinereus Crypturellus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tinamidae familian sailkatua dago.
Chvalčov
Chvalčov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.646 biztanle ditu eta 22,95 kilometro koadroko azalera. Kroměřížko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1545 urtean egin zen.
San Joan Bataiatzailearen eliza (Lekunberri)
XIII. mendekoa da. Bi arkibolta puntadun dauzka, eta fatxadan kanpoaldeko hormabular sendoak. Hormabular hauek eraikuntza harria gehitua dute, eta kanpandorrearen alboan baita etxe bat ere. Dorreak laukizuzen oinplanoa du, eta honetan bi kanpai dauden bi bao.
2005eko Laudioko Sari Nagusia
'''LVI. Laudioko Sari Nagusia- XI. Arabako Klasika''' 2005eko maiatzaren 29an egin zuten, 175,5 km ibilbidea zuena. 1.1. maila zuen.
65 txirrindulari amaitu ziren eta garailea David Herrero bilbotarra izan zen.
The Foreigner (2017ko filma)
Sinopsia
Quan enpresaburu arrunt bat da. Baina haren alaba eraso batean hilko da, eta gizonaren mundua hankaz gora geratuko da. Hiltzaileen bila hasiko da Quan, eta, horretan, Erresuma Batuko funtzionario batekin ibiliko da lehian.
Linda McCartney
Lady Linda Louise McCartney, jaiotzez Linda Eastman, (New York (AEB), 1941eko irailaren 24a - Tucson, Arizona (AEB), 1998ko apirilaren 17a) abeslari, konpositore, argazkilari eta animalien eskubideen denfentsan borrokatu zuen aktibista izan zen. Lindak sukaldaritza begetarianoari loturiko liburuak idatzi zituen eta Linda McCartney´s Foods Company sortu zuen, Erresuma Batuan eta Estatu Batuetan arrakasta handia izan zuen sukaldaritza begetarianoan aritzen zen konpainia.
Biografia
Lady Linda Louise Eastman New Yorken jaio zen, AEBetan, 1941eko irailaren 24an. Gurasoak Lee Eastman eta Louise Sara Lindner Eastman abokatu judu-amerikarrak izan ziren eta bikotearen bigarren umea izan zen. John anaia zuen aurretik (1939) eta Laura (1947) eta Louise (1950) ahizpa txikiagoak, berriz, jaio ziren ondoren.
Scarsdalen bizi ziren eta Scarsdale High Schoolen graduatu zen 1960an.
Linda Arizonako unibertsitatean argazkigintza ikasten ari zenean, John Melvin Jr. ezagutu zuen eta 1962ko ekainaren 18an ezkondu ziren. Lehen ezkontza honetatik jaio zen Heather alaba 1962ko abenduaren 31n, baina 1965eko ekainean bikotea banandu egin zen.
Argazkigintza
Linda Town & Country aldizkarian hasi zen harrera lanetan.
Hudson ibaia zeharkatzen zuen SS Mar Panther ontzian ofizila ez zen argazkilari bakarra izan zen eta The Rolling Stones taldeari promozio festan argazkiak hartzeko baimendua izan zen. Aretha Franklin, Jimi Hendrix, Bob Dylan, Janis Joplin, Eric Clapton, Simon and Garfunkel, The Who, The Doors edo Neil Young artistak ere bere argazki izan ziren.
Eric Claptonen argazkiak egin zituen Rolling Stone aldizkarirako eta portadako argazkia egiten zuen lehen emakumea izan zen (1968ko maiatzaren 11).
1974ko urtarrilaren 31n, Linda bera eta Paul portada izan ziren Rolling Stone aldizkarian eta honetan ere bera izan zen lehena, portada izango zen argazkilariaren argazkia.
50 nazioarteko galeria baino gehiagotan erakutsi zituzten Lindaren argazkiak, Londresko Victoria and Albert Museum barne.
Linda McCartney's Sixties: Portrait of an Era argazki bilduma ere egin zuen eta 1993an argitaratu zuten. Artista ospetsuak, familia eta lagunak ziren bildumaren protagonista.
McCartney
1967ko maiatzaren 15ean, Linda Eastman eta Paul McCartneyk elkar ezagutu zuten Georgie Famen kontzertu batean, Londresen. Linda Erresuma Batuan zen Londresen musikariei argazkiak ateratzeko xedean eta The Beatles zen helburu garrantzitsuenetakoa. Handik bi egunetara Margaret Procol Harum ikustera joan zen Paulekin eta 4 egun geroago, berriz, berriro ziren elkarrekin, Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band zela-eta, Brian Epsteinek Belgravian zuen etxean. Hurrengo egunean, Linda New Yorkera bueltan zen.
1968ko maiatzean, New Yorken bildu ziren, John Lennon eta Paul McCartney han baitziren Apple Corps formazioa iragartzeko. 1968ko uztailaren 20an, Paul eta Jane Asher artistaren artean zegoen harremana bukaerara iritsi zen. Irailean, Paulek telefonoz deitu omen zion Lindari eta Londresera etortzeko eskatu. 6 hilabete geroago, 1969ko martxoaren 12an, ezkondu ziren Maryleboneko erregistroan. Linda haurdun zegoen, 4 hilabetez, eta Mary alaba jaioko zen.
1997an Elisabet II.ak senarra Sir egin zuenean, Linda Lady McCartney bilakatu zen.
Lindaren anaia den John Eastman abokatua Paul McCartneyren ordezkari izan da azken urteetan, 1970eko apirilean The Beatles banda ez deusean geratu eta gero.
Wings
1970ean The Beatles banda hautsi zenean Paulek teklatua eta pianoa jotzen erakutsi zion emazteari eta Wings proiektuan sartzeko animatu zuen. Lindak ez zuen bere burua ondo prestatuta ikusten eta ezezkoa eman zion behin baino gehiagotan, baina, azkenean, onartu egin zuen. Bandaren izena (Wings) Paulen amets batean sortu zen, bigarrenez aita bilakatu behar zuen egunaren bezperan, 1971ko abuztuaren 27an.
Grammy sari batzuk lortu zituen eta, 1974an, Oscar Sari bat ere bai, Live And Let Die abestiarekin, 1970eko hamarkadako banda arrakastatsuenetako bat bilakatu zelarik.
1977an, Seaside Woman bakarlana atera zuen Suzy and the Red Stripes izeneko taldeak AEBetan. Talde ilun hura Wings zen eta Linda McCartneyk idatzi zuen abestia. 1998an, Lindaren heriotza eta gero, Paul McCartney eta Geoff Emericken artean, albuma bukatu eta atera zuten, Wide Prairie.
Begetarianismoa, aktibismoa eta bizimodu estiloa
1975ean, Lindak senarra ere berera erakartzea lortu zuen eta Paul begetariano bilakatu zen. Linda dieta hori sustatzen saiatu zen eta hainbat sukaldaritza-liburu atera zituen: Linda McCartney´s Home Cooking (1989), Linda’s Kitchen eta Simple and Inspiring Recipes for Meatless Meals.
Ez zuela izakin bizi bat jan nahi esan zuen eta mataderietan kristalezko ormak baleude, denok begetariano izango ginakeela erantsi.
McCartney bikotea begetarianismoaren eredu bilakatu zen eta animalien eskubideen defentsari ekin zioten. 1991ean, izoztutako begetal sorta bat atera zuten Linda McCartney izenpean eta, senarraren ondareaz gain, erabateko aberastasuna ekarri zion. 1995ean, Simpsons telesailean, Lisa, begetarianoa atalean, Lisa Simpson begetariano bilakatzen da McCartney bikoteak horrela eskatu zuelako seriean parte hartzeko.
2000. urteko martxoan, Linda McCartney Foods enpresak HJ Heinz Company erosi zuen eta, 2007an, berriz, Grupo de Hain Celestial. Linda McCartney Racing Team txirrindularitza ekipo profesionala ere patrozinatu zuen.
Esan bezala, McCartney animalien eskubideen alde borrokatu zuen eta, ildo horretan, PETA bezalako erakundeei eman zien bere laguntza. Ingalaterra Nekazari baten Defentsarako kontseiluan ere parte hartu zuen, herrialdea basorik gabe geratzeko arriskuari ekidin nahian eta Lurraren Lagunak edo Kirol Doilorren aurkako Ligako kide ere izan zen. Hil aurretik, PETAren iragarki bat egin zuen telebistarako eta horrela zioen:
Drogak
1975ean, Linda Los Angelesen hartu zuten atxilo marihuana zeramalako gainean, baina gerora kargu guztiak ezdeusean geratu ziren.
1984an, McCartney bikotea atxilotu zuten Barbadosetan marihuana izateagatik eta isuna jarri zioten.
Japonian, aireportura iritsi bezain pronto, marihuana aurkitu zioten Pauli Lindaren poltsan eta 9 egunez egon zen atxilo. Heathrowra iritsi zirenean, Londresen, Linda hartu zuten atxilo, berriro marihuana izateagatik.
Gerora, ordea, drogak nazkagarriak zirela esan zuen eta erabat alboratuta zituela.
Gaixotasuna eta heriotza
1995ean, bularreko kantzerra diagnostikatu zuten eta egoerak okerrera egin zuen gibelera zabaldu zitzaionean. 1998ko apirilaren 17an, hil zen Linda McCartney 56 urte zituenean, Tucson, Arizonan familiak zuen etxaldean.
Gironako aireportuko geltokia
Girona–Aireportua Katalan Herrietako Selva eskualdeko etorkizuneko tren geltoki bat da, Riudellots de la Selva udalerrian kokatuta dagoena, Gironako aireportuaren parean.
Madril-Perpinyà abiadura handiko burdinbidearen parte da, baina, Vilafranca | TAV eta El Prat de Llobregat geltokietan bezala, oraindik ez dute ez bidaiariak hartuko dituen eraikinik, ez nasarik.
Marmelada
Marmelada (portugesatik/galiziera marmelo = irasagarra) fruituak zatitu eta azukretan nahiz eztitan egosiz egiten den janari gozoa da. . Konfitura mota bat da, baina ezberdindu behar da jeletik eta irasagar-gozokitik.
Marmeladak kontserbagarri bihurtzeko, almibarrak pisatzeko gailuak 32-33 Baumé gradu edo bere almibarrak hari ahul puntua izan beharko luke. Gradu honen azpitik eginez gero, gozoa ez da behar den bezala kontserbatuko, gradu honetatik gora eginez gero, denbora pasa ahala kristalizatu egingo da.
Pulako katedrala
Pulako katedrala (Katedrala u Puli) edo Jasokundeko Andre Mariaren katedrala (Katedrala uznesenja Blažene Djevice Marije) Pula hiriko katedrala da.
Historia
Jupiter Conservator-en omenezko tenplu baten gainean eraiki zela uste da lehenengo tenplo kristaua IV edo V mendean. Hasierako elizaren habeartea da gaur egungo katedralaren habearte zentrala, baian mendez mende eliza handituz joan zen.
1242an veneziarren eraso batean oso kaltetua izan zen eta XV menderarte ez zen berreraiki. 1707an kanpaidorre barrokoa gehitu zitzaion. Kanpaidorre hau Pulako anfiteatroaren harriak erabiliz eraiki zen. Aurreralde klasizista 1712an ezarri zitzaion.
Chvaleč
Chvaleč Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 675 biztanle ditu eta 17,22 kilometro koadroko azalera. Trutnoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1498 urtean egin zen.
Errabdofano-(La)
Errabdofano-(La) fosfato motako minerala da eta rhabdophane taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Errabdofano-(La) fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
Frantziako historia
Frantziako historia gaur egungo Frantzia Europako estatuaren lurraldearen historia da. Frantzia izena 1190 inguruan agertu zen lehen aldiz, Philippe Auguste-ren kantzilertzak rex Francie rex Francorum tituluaren ordez erabiltzeari ekin zionean; Kapetoen leinuaren garaia izan zen hura. Lurraldea, 1204tik, regnum Francie (Frantziako erresuma) deitzen hasi zen.
Edonola ere, gizakiak egungo Frantziako lurraldean askoz aurretik bizi ziren. Paleolitotik giza taldeak bizi izan dira Rhin ibai eta Atlantiko kostalde arteko lurraldean. K.a. lehen milurtekotik, zeltak finkatu ziren, galiar ere deituak.Arku Atlantikoko zati handi batean, egungo euskaldunei lotutako giza taldeak bizi ziren, gerora Garona hegoaldera mugatuta (akitaniarrak). Erromatarrak K.a. I. mendean heldu ziren, eta K.o. IV. mendean germaniarrak, batik bat frankoak, Galia deitutako probintziaren iparraldean finkatzen hasi ziren,
K. o. bigarren milurtekoaren hasieratik, kapetar leinuak ziurtatu zuen herrialdearen batasuna. Monarkia desagerrarazita, Iraultzak politika eta administrazio arloetan lortu zuen batasuna. Aro garaikidean, gatazka odoltsuetan babestu da batasun hori, kulturan ere batasuna lortu ahala.
Historiaurrea
Neanderthalak Frantzian K. a. 200.000 inguruan kokatzen hasi ziren, baina duela 30.000 bat urte desagertu ziren, ziurrenik eguraldi hotzeko garaian Homo Sapiens Sapiens, gizaki modernoarekiko lehia zela eta. Lehendabiziko Homo Sapiens Sapiens Europan (baita Frantzian ere) duela 50.000 urte inguru sartu ziren.
Neolitotik Brontze Aroraino, aitzinindoeuroparrak eta aitzinzeltak Europako mendebaldean zehar sakabanatu ziren. Burdin Aroko azken etapetan, La Tène kultura garai historikoetako zeltar kultura bilakatu zen.
Erromatar Garaia
Erromatarrek geroago deituriko Galia (egungo Frantzia, Belgika eta Alemaniako zati bat) Galiako zeltan mintzatzen ziren zeltek okupatuta zegoen gehienbat. Garonatik hegoaldera, baina, euskararekin lotuta zegoen hizkuntzan, akitanieraz, hitz egiten zuten herriak zeuden. Zeltek Lutetia Parisiorum (Paris) eta Burdigala (Bordele) hiriak, besteak beste, fundatu zituzten, akitaniarrek Tolosa (Tolosa Okzitaniakoa) fundatu zuten bitartean.
Erromatarrak etorri aurretik, greziarrak etorri ziren, eta Massalia (Marseille) eta Nicaea (Niza) hiriak fundatu zituzten. Haien bidez, salerosketak areagotu ziren. Galiarrek akitaniarren, germaniarren eta erromatarren kontra egin zuten borroka usu. Hanibalek mertzenario galiarrak hartu zituen bere alde egiteko Italia inbaditu zuenean.
Erromatarren menpe geratu zen aurreko Galiako lurraldea Proventza izan zen, K. a. 121ean. Baina Galiako biztanleak Julio Zesarrek menderatu zituen gupidagabe, nahiz eta Vercingetorix buruzagiak aurre egin eta Gergoviako batailan garaile atera. Alesian erromatarrek gailendu zituzten.
Hainbat probintziatan bananduta, erromatarrek ere hiriak fundatu zituzten Galian: Lugdunum (Lyon) edo Narbonensis (Narbona). Galiar asko esklabo bihurtu ziren, edo beste leku batera mugiarazi zituzten. Galiako zelta latinek ordezkatu zuen pixkanaka. Mendeetan erromatarren eskupean, Galiako kultura erromatar bilakatu zen. Britainia Handitik IV. mendean zeltak itzuli ziren, Britainian finkatuta.
Bisigodoek Akitaniako probintzia eskuratu zuten 418an, vandaloen aurkako emandako laguntzarengatik. Hala ere, 410ean Erroma bera arpilatu zuten, eta Tolosa aldean kokatuta zeuden. Burgundiarrak Lugdunum hiriaren inguruan kokatu zituen Flavio Aezio jeneralak 443an. Erromatar Inperioa amildegiaren ertzean, Galiako iparraldea frankoen esku utzi zen. Baskoiek Pirinioetatik Gaskonian zehar barreiatu ziren. Bretoiek hiru erresuma osatu zituzten: Domnonia, Cornouaille eta Broërec.
Frankoen erresumak
Saliar frankoen buruak, Klovis I.ak, 486an Siagrio garaituta Galiako iparraldea eta erdialdea batu zituen bere agindupean. 496an, katoliko bihurtu zen. Honela, legitimazioa eta boterea lortu zuen beste erresumen aurrean, eta bisigodoen kontra egiteko, apaizen babesa lortu zuen. Izan ere, bisigodoak, kristauak izanda ere, arrianoak ziren, eta ez katolikoak. Bisigodoen errege Alariko II.a 507an garaitu zuen Vouilléko guduan, eta Tolosa eta Akitania bere eskuetan hartu zituen.
Hala ere, Klovis hil ondoren, erresuma ondorengoen artean banandu zen. Frankoak bananduta eta elkarren kontra aritu ziren hainbat alditan eta haien lurraldea zatikatu egin zen. Funtsean Austrasian eta Neustrian agindu zuten ("Frantzia"), alegia, Loira ibaitik iparraldera, eta Akitania eta Baskonia burujabe izaten hasi ziren, bereziki 660. urtearen ondoren.
Merovingiar leinu hau, azkenean, benetako boterea galtzen hasi zen, jauregiko buruen leinuaren mesederako. Karolingiar leinu honek, musulmanak geldiarazi zituzten 732an. Azkenean, 751n, Pepin Laburrak errege titulua hartu zuen, azken merovingiarra baztertuta.
Merovingiarren erpina Karlomagnok, Pepin Laburraren seme eta ondorengoak lortu zuen, lonbardarrak (774), Bavaria (788), avararrak (796), Bartzelona (801) eta Behe Saxonia (804) konkistatuta eta garaituta. Gainera, Aita Santuak enperadore izendatu zuen 800ean.
Alabaina, Ludoviko Pio bere semearen heriotzaren ostean (840), erresuma erraldoi hori banandu zen Verdungo Hitzarmenean (843). Mendebaldeko zatitik Frantzia erresuma sortzeko zen. Enperadore titulua ekialdeko zatian berreskuratu zuten 962an.
Azken karolingiar erregealdietan, erresuma bikingoek arpilatu zuten. Rollo burua edukita, bikingoak Normandian finkatu ziren azkenean. Edonola ere, haien aurkako borroketan, Parisko Odon kontea eta Roberto, bere anaia, nabarmendu ziren. Haiengandik kapeto leinua sortu zen.
Frantzia Erdi Aroan (987-1453)
Hugues Capet, kapetar leinukoa, errege aukeratu zuten Reimsen 987ko ekainaren 1ean. Garai horietan, erregeen boterea oso ahulduta zegoen, eta Paris inguruko lurraldea baino ez zegoen bere aginpean. Nahiz eta de jure erresuma handi baten burua izan, de facto eskualdeak jaun feudalek kontrolatzen zituzten. Baina Louis VI.arengandik aurrera, erregeen boterea handituz joan zen.
Hala ere, erresumako basailu nagusiek, Normandiar, Plantagenet, Lusignan, Hauteville, Ramnulfid, edo Tolosako etxeek Frantziatik kanpoko lurraldeak bereganatu zituzten. Horietako garrantzitsuena, Normandiarrek burututako Ingalaterraren konkista izan zen (1066). Hala, Frantzia eta Ingalaterra Normandiaren bidez loturik geratuta, gatazka ugari sortu ziren. Philippe Augustok Bouvinesko batailan (1214) Joan Lurgabea menderatuta, Angevinar Inperioa amaiarazi zen.
Fenton (Iowa)
Fenton Iowako hiri bat da. Kossuth konderrian kokatua dago. 2010ean 279 biztanle zituen, 0.89 kilometro koadrotan banatuta.
Frantziako historia
Frantzia Erdi Aroan (987-1453)
Kataroen kontrako gurutzadari esker (1209-1229), hegoaldeko lurralde asko Parisko erregeen mendera geratu ziren. Saint Louisen eta Philippe IV.aren agintaldiekin (1226-1270) eta (1285-1314), Frantzia erresuma zentralizatu bilakatu zen. Philippe IV.ak Tenpleko Ordena amaiarazi eta Aita Santuak Avignonera ekarri ahal izan zituen, hain zen boteretsua.
Ingalaterrako erregeekiko gatazka nagusia Ehun Urteko Gerra izan zen (1337-1453). Garai gogorra izan zen frantziarrentzat, Izurri Beltzaren garaia ere izan zelako (1348). Baina heroiak ere agertu ziren, Jeanne d'Arc kasu. Azkenean, Ingalaterrak Frantzian zeukan lurralde guztiak galdu zituen.
Aro Modernoa
Tokian tokiko aldeak gorabehera, Frantziako estatua gero eta zentralizatuago bilakatu zen XVI. mendean. Baina ezkontzak eta hitzarmenak zirela eta, Frantzia Habsburg leinuaren lurraldeek inguratuta geratu zen. Hortaz, Karlos V.aren kontra hainbat gerretan, Italiakoan (1494-1559) esaterako, borrokatu ziren frantziarrak.
Erreforma Protestantearen garai horretan, Jean Calvinaren dotrinak Frantzian zehar barreiatu ziren. Gisa dukeak buru zituen katolikoek higanoten sarraskia burutu zuten (1562), Erlijio Gerrak abiaraziz. Azkenean, Nafarroako Henrike III.a Frantziako errege (Henrike IV.a izenpean) bihurtu zen. Nantesko Edikturen bidez, higanoten sinesmena errespetatu zen. Richelieu kardinalak, ordea, higenoten kontra egin zuen Frantzian barnan. Frantziatik kanpo, aldiz, protestanteen alde egin zuen Hogeita Hamar Urteko Gerran (1618-1648). Paris mehatxupean egon arren, Rocroi batailan (1643) frantziarrek garaipen erabakigarria lortu zuten. Westfaliako Bakeak (1648) gerraren amaiera ekarri bazuen ere, Frantzian gatazkek jarraitzen zuten: Fronda (1648-1653) eta Espainiaren aurkako gerra (1653-1659).
Iraultzaren aurretik
Frantzian Argien Mendea deitu izan diote garai honi, bereziki 1715etik 1789ra doan tarteari. Luis XV.a 1715etik 1774ra izan zen errege. Bost urterekin, bere birraitona Luis XIV.a hil zenean, boterea, Orleanseko dukea buru zuen erregeordetza kontseilu bati eman zitzaion. Azken hau arduratu zen Parisko Parlamentuak hildako erregearen testamentua baliogabetzeaz, bere boterea mugatzen zuena, errieta egiteko eskubidea itzultzearen truke (droit de remontrance). Luis XIV.ak eskulotutako potentzia autonomoetako batek XVIII. mendean zehar erabiliko zuen monarkiaren aurkako protesta botere bat berreskuratu zuen horrela. Moralaren erlaxazio baten, goraldi ekonomiko baten eta espekulazioaren garaia iritsi da. Produktu exotikoekiko gustuak Atlantikoko portuen garapena errazten du. Merkatari kolonialek, monarkiak eta esklabo trafikatzaileek aberastasun izugarriak egin zituzten, eta kolonoek manufakturatutako produktuak inportatu zituzten Frantziatik. Nantesko portua garatu egin zen, eta esklabistak Nantesen, Bordelen eta Arroxelan ezarri ziren, eraikin izugarriekin. New Orleans 1718an sortu zen, komertzio horren parte.