cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Polonio
Konposaketa
Polonioak ez dauka konposizio komuna, polonioak dauzkan konposizioak sintektikoaren bitartez sortzen da.50 konposizio ezagutzen dira .Hobekien joaten diren polonioaren konposaketan polonidoak dira,bi elementuen erreakzio zuzenekoa prestatzen dute.
Geomorfologia
Geomorfologia flubiala
Ibaiek sortzen dituzten morfologia desberdinak biltzen dira bertan. Dinamika flubialak batzen dituen arrisku geologikoak ere aztertzen ditu.
Polonio
Historia
Polonioa Marie eta Pierre Curie aurkitu zuten 1893an, eta Marie Curie-n herriaren izena hartu zuen Polonia. Momentu hartan Polonia herrialdea Errusiaren, Alemaniarren eta Austrohungriarren menpe zegoen. Marie Curie uste zuen bere herrialdeko izena jarriz independentzia lortuko zuela Poloniak.Polonioa izan zen lehenengo aldiz elementu baten izena eztabaida politikoa sortu zuela.
Hierakon
Erromatar Inperioaren garaian, bertan izan zuen egoitza Lusitaniar lehen kohorte laguntzaileak. Alabastrites mendiaren mendebaldeko muturra eta Likopolis hiriaren arteko erdi bidean zegoen
Polonio
Historia
Elementu hau, Curie bikoatearen lehenengoa aurkikuntza izan zen, Uraninita ren erradiazioa ikasten zeuden bitartean.Uraninita, Uranioaren eta Torioaren elementuen erradiaktiboak kenduta, ohartu ziren erradiaktiboagoa zela Torio eta Uranioa arteko osaketa. Horri esker, Curie bikoateak beste elementu erradiaktiboak bilatzera ekin zioten.
FVC
FVC ingelesezko Forced Vital Capacityren akronimoa, Bizi Edukiera Bortxatua, alegia. Pazienteak inspirazio bortxatutik espirazio bortxatura (airea indarrez ateraz) biriketatik botatzen duen aire bolumena adierazten du. Neurri hau adin, sexu eta pisu berdineko pertsona eredu osasuntsuaren neurri teorikoarekin alderatzen da, ehunekotan azalduz. Balore normalak % 80tik gorakoak dira, hortik beherakoek murrizketa edo sindrome murriztailea iradokitzen dutelarik.
Polonio
Historia
1902an Willy Marckwald alemaniar zientzialaria, 3 miligramo polonioena bakartu zituen 1902, berak momentu horretan elementu berri bat zela uste zuen eta "erradio-telurio" izena jarri zion, baina 1905 -era arte ez zen egiaztatu Polonio elementua zela.
Hierakon
Hondar arkeologikoak
Nemty "Ibiltaria" jainko gerlariaren tenpluaren hondarrak
Polonio
Historia
Estatu Batuetan, Polonioa Manhattan Projects Dayton Project-ean erabili zen Bigarren Mundu Gerran erabiltzeko. Polonioa eta Berilioa izan ziren bonbaren erdialdean zeuden osagaiak.
Polonioaren fisika, giltzapetu egin zen gerra amaitu zenean. 1960ra arte ez zen berriro atera.
Energia Atomikoaren Komisioa eta Manhattan Proiektua, Polonio elementua gizakiekin esperimentuak egiteko finantzaketa egin zuten. Pertsona horiei 9 eta 22 Poloniazko mikrocurie sartu zizkieten,beraien iraizketak ikasteko.
Ezarpenak
Polonioaren alfa partikulen iturria Sobietar Batasunean erabili ziren.Iturri horiek industrial estalduraren lodiera neurtzeko izan ziren, alfa erradiazioarekin batera.
Alfa erradiazio maila handiengatik,210 Po gramo batekin 500 °C berotuko da, 140ko potentziarekin. Horregatik, 210 Po erabiltzen da bero iturri bezala eta Radioisotopo termoelektrikoen generadoreak elikatzen du.Adibidez bero 210 Po-en bero iturriak erabili ziren Lunojod espazio-ontzietan.
Polonioak ematen dituen alfa partikulak neutroi bihur daitezke oxido edo berilioa erabiltzean.Beraz, Po-BeO konposaketak neutroi iturri bezala erabiltzen da,besteak beste, arma nuklearren neutroien abiarazleetan, petroliozko putzuak aztertzeko.
Polonioa baita agertzen zen herramienta eta eskuiletan, hauek karga estatikoa ezabatzen zuten fotografiako plaketan, zuntz fabriketan eta plastikozko xafletan.Polonioaren alfa partikulak aireko molekulak ionizatzen dutenean,hurbil dauzkan karga handiako azalera ezabatzen du. Eskuil antiestatikoak 500 mikrocurie dauzkate (20Mbq) 210 Po. Estatu Batuetan 210 Po 500\muCi (19Mbq) dauzkaten gailuak eros daiteke, hori bai lizentzia batekin.Horrek esan nahi du eroslea ez dela erregistroan agertu behar. Gailu hauetan dagoen Polonioa, urtero aldatu behar dira, oso gutxi irauntzen dutelako.Oso erradiaktiboak dira eta aldatzean Beta partikulen ordez aldatu dute, arrisku txikikoak baitirelako.
Normalean 210 Po kantitate txikiak erabiltzen dira laborategietan, 4-40kBq (0,11-1,08\muCi) polonioa substratu batean edo polimetrikako matriz batean, NRC lizentziatik libre daude, ez delako arriskutzat hartzen.Kantitate gutxiko 210 Po saltzen dira Estatu Batuetan "orratz-iturri" moduan.Polonioa estaldura kapa batekin estaltzen da batik bat urrezko materialekin, horrek eragiten du alfa erradiazioa.
Geomorfologia
Hegaletako geomorfologia
Mendietan gertatzen diren prozesuak aztertzen ditu, hala nola ezpondetako erorketak, masa mugimenduak... atal hau arrisku geologikoekin gehienen lotzen dena da.
Milagro
Milagro Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Erriberagoiena eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 79,2 kilometrora. Altuera 266 eta 387 metro artekoa da, eta 28,50 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Geomorfologia
Geomorfologia glaziarra
Glaziarrek ematen dituzten morfologiak aztertzen ditu, eta hauek eragiten dituzten prozesu desberdinak.
Milagro
Nafarroako Mendialdetik Ebro eta Mediterraneorako irteera naturaleko atea Aragoiko Erriberan dago. Industria- eta nekazaritza-herriak, tradizioetako udalerriak eta hiribildu ekintzaileak, garapen ekonomiko-industrial garrantzitsua ezagutzen dute sektore estrategikoetan, hala nola nekazaritzako elikagaien sektorean edo energia berriztagarrien sektorean. Aragoiko eskuinaldean dagoen muino baten gainean dago, eta denbora luzez egon behar izan zen Ebroko ibilbideetan; izan ere, han ontziraleku bat zegoen, eta, horri esker, ibaiaren beste ertzetik jarrai zitekeen bidaia. Milagro Nafarroako Gorteetan jarlekudun hiria izan zen.
Linda Nochlin
Linda Nochlin, jaiotzean Linda Weinberg (Brooklynen, New York, 1931ko urtarrilaren 30a - 2017ko urriaren 29 a) AEBetako arte historialaria, unibertsitateko irakaslea eta idazlea izan zen, eta bere lanaren zati handi bat emakumeak artean duen presentziari eta errealismoari buruzko monografiei eskaini zien.
Milagro
Bertako biztanleak milagroarrak dira.
Linda Nochlin
Biografia
Bere BA Filosofian Vassar Collegean jaso zuen, ingelesezko maisutza egin zuen Columbiako Unibertsitatean eta Artearen Historian doktoratu zen New Yorkeko Unibertsitateko Arte Ederren Institutuan, 1963an. Han, Gustave Courbet-en lana aztertu zuen,makartismo ari kontrajarrita.
Milagro
Izena
Milagro toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Linda Nochlin
Biografia
Yale Unibertsitate ko artearen historiako departamentuetan, New Yorkeko City Universityko Graduatuen Zentroan (Rosalind Krauss ekin) eta Vassar Collegen lan egin ondoren Nochlinek Arte Ederren Institutuan postu bat lortu zuen, irakaskuntzan arituz. Geroago, "Lila Acheson Wallace de Arte Moderna" katedra bete zuen New Yorkeko Unibertsitateko Arte Ederren Institutuan, eta Ikerketa Artistikorako Nazioarteko Fundazioaren (IFAR) Artearen Aholku Kontseiluko kide izatera iritsi zen.
Milagro
Izena
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Linda Nochlin
Zergatik ez da emakume artista handirik izan?
1971n artikulu hau argitaratu zuen: Zergatik ez da emakume artista handirik izan? (Why Have There Been No Great Women Artists? ), ARTnews-ek argitaratua 1971n, feminismoaren teoria artistikoaren sortze-agiritzat hartzen da.
Nochlinen galderak artearen historia berrikustea ekarri zuen, emakume artista ezezagunen edo debaluatuen lanen bilaketa, eta, adibidez, ikusi zen - dio María Teresa Alario arte-historialariak, emakumeen lanak hondatzea edo desagertzea errazagoa zela eta haien koadroak sotoetan lizuntzen zirela. Beste alde batetik, bere lanek ez zuten sinadurarik, edo beste autore batzuei egozten zitzaizkien, baita haien senideei edo irakasleei ere, hala nola Oracio Gentileschiri eta haren alaba Artemisari edo Frans Halsi, Judith Leyster dizipulari dagokionez.
1976an, Linda Nochlin-ek Ann Sutherland Harris-ekin erakusketa bat antolatu zuen Los Angelesen, "Women Artists: 1550-1950" izenekoa, hamabi herrialdetako 80 artista baino gehiagoren lanak berreskuratzeko. "Katalogoko testuetan, emakume komisarioek gai batzuk planteatu zituzten, geroago ikerketa feministetan zeregin nagusia izango zutenak, hala nola emakumeen ekoizpen artistikoa garatzeko baldintza sozialak jorratzeko beharra edo sexuen arabera bereizitako genero artistikoen banaketa" gehitu du María Teresa Alario Trigueros.
Beste saiakera bat, gaiarekin zerikusia duena, Las cuestiones de género en Cassatt eta Eakins da, 1994an idatzia.Ekoizpen kritikoaren alderdi horrek, aldi berean, analisia eragin du, bere iritziak indartuz edo kontrastatuz.
Self and History: Omenaldia Linda Nochlin, 2000. urtean argitaratua, saiakuntzen antologia bat jaso zen, autoreak bere ibilbidean garatu zituen gaiei buruzkoa.
Beste liburu batzuk: Mujeres como objetos sexual, Estudios del arte erótica, 1730-1970 (Woman as Sex Object: Studies in Erotic Art, 1730–1970) (1973), Mujeres, arte y poder y otros ensayos (1988), La política de la Visión: Ensayos sobre el arte y Sociedad del Siglo XIX (1989), Mujeres en el Siglo XIX: Categorías y contradicciones (1997) o Mujeres que representan (1999).
Polonio
Ezarpenak
Firestone-k poloniazko buxia komertzializatu zuen 1940 eta 1953 artean.Buxien erradiaziaren kantitatea oso txikia zenez, ez zen arriskutsua kontsumitzalearentzako.Baina Buxien onurak oso azkar gutxitu zen, Polonioaren bizi maila gutxi zuela medio.
Biologia eta Toxikotasuna
Polonioa oso arriskutsua da eta ez dauka funtzio biologikorik. Masa aldetik, polonio-210aren toxikotasuna 250,000 aldiz handiagoa azido zianhidrikoarena baino. Oso arriskutsua da, erradiazio maila handia duelako (alfa uhin ugari emititzen ditu). Nahiz eta Polonioaren microcurie kantitate txikia erabiliz, oso arriskutsua da, eta material espezifikoa behar da ez kutsatzeko.Polonioak sortzen dituen Alfa partikulak erraztasun handiarekin organo ehuna mindu dezake, jaten bada.Kimikazko eskularruak derrigorrezkoa da substantzia hau erabiltzeko. Horrela azal hedapena saihets daiteke.Azido nitrikoan Polonioan sartzen bada,oso erraz hedatu daiteke eskularru akastunak erabiltzen badira.
Polonioak ez dauka toxikotasun ezaugarri kimikoak.
XX.mendea
1943-1947 artean polonioa gizakiei sartzen zieten esperimentuak egiteko, ospitalean zeuden lau pertsonari xiringa bidez eman zieten eta bosgarren bati aho bidez. Horrelako esperimentuak Manhattan proiektuak finantzatu zituen. Ideia zen gizakien iraizketak aztertzea eta arratoiekin egindako esperimentuak korrelazioan jartzea. Esperimentuan parte hartu zuten pertsonak aukeratuak izan ziren. Denek zeuzkaten gaixotasun sendaezinak. Iraizketak aztertzeko, autopsia egin zitzaien, jakiteko zenbateraino zabaldu zen polonioa gorputzaren barruan. Esperimentuan parte hartu zuten bost pertsonak 30-40 urte artekoak ziren.
Esan daiteke Irene-Jolliot Curie polonioaren erradiazioagatik hil zen lehenengo pertsona izan zela, polonioaren eraginpean egon baitzen, ustekabean, 1946. urtean. 1956an hil zen leuzemiaz gaixotuta.
XIX.mendea
Alexander Litvinenkoren hilketa esan daiteke polonioaz pozoituta izan zela 2006an. Nick Priest Middlesexeko unibertsitateko toxikologo anbientalak esan zuen Sky Newsen.Litvinenko polonioaren erradiazioagatik hildako lehenengoa izan zela.
Zenbait polonio arrasto aurkitu ziren 2012an Yasser Arafat Palestinako liderraren jantzietan. 2004an hil zen, erretzaile omen zelako, baina haren heriotzak galdera asko airean utzi zituen. Institut de Radiophysique de Lausana Suitzan elementu horiek aztertu zituzten eta esan zuten ezin dela egiaztatu palestinar liderra Polonioaz pozoitu zela. 2012ko azaroaren 27an,Arafaten gorputza lurpetik atera zuten eta Frantziako, Suitzako eta Errusiako adituak bakarka analisiak hartu zituzten.2013ko urriaren 12an The Lancet kaleratu zuen aditu taldea, elementuaren maila handiak aurkitu zituzten bere odolean eta arropan zegoen txistua.Beranduago, Errusiako Medikuntzako Agentzi Federala ondorioztatu zuen Arafat kausa naturalez hil egin zen.ç
Tratamendua
Esan dute dimercaprol gizakiak polonioaren erradiazioaz deskontagiatu daitezke. Esperimentu batean, arratoien dosi gogor bat jarri zizkieten 1,45MBq/kg. Arratoiak ez zirenak tratatu 44 egun iraun zuten, baina HOEtTTC ezarri zitzaizkien arratoien %90a 5 hilabete iraun zuten.
Gizakietan eta biosferan
Polonio-210 oso zabalduta dago biosferan,baita gizakien ehunetan,hau gertatzen da deskonposizio katean uranio 238 posizioa duelako.Uranio-238 naturala, lurzoruan hainbat zatitan banatzen da, solido erradiaktiboetan zehazki,gehitzen radio 226,baita Radon 222 erradiaktibo gasa ere. Elementu hauek 3.8 egun irauten dute eta atmosferara joaten dira. Hor deskonposatzen dira,eta Polonio-210-ra hurbiltzen dira, honek 138 egun irauten duena, Lurreko lurzorura bueltatzen da eta biosferan sartu baino lehen, Plomo 206-tik deskonposatzen da.
Tabakoa
Polonio 210 tabakoan, birikien minbizien erruduna da.Polonioaren zati handi bat, Plomo 210-an deribatzen da atmosferako tabako orrietan ezarriz.Plomo 210 Radon gas 222 produktua da. Zati handi bat esan daiteke, Radio 226aren deskonposizioa dela.
Polonioaren presentzia tabakoan hautsean jakiten da 1960ko hamarkadaren hasieratik.Mundu mailan zeuden tabako enpresa garrantzitsuenak ahalegintzen ari ziren Polonio 210 kentzen, baina ez zuten lortu.
Milagro
Etimologia
Herriaren izena latineko miraculum hitzetik dator, "begiratokia" esan nahi duena eta behaketa-puntu bati erreferentzia egingo liokeena; ez du zerikusirik erlijio-gaiekin ("milagro" gaztelaniaz "mirari" ere da). Hala ere, badira Juan Antonio Frago Gracia bezalako adituak, jatorriz ahots latindar beretik datorren mirallo ("balkoia") ahots aragoiarrarekin lotzen dutenak.
Alfonso Irigoienek uste du euskaldunek Mirakulo deitu ziotela herriari, XIV. mendean Garcia de Miraculo izenetik ondorioztatzen denez.
1964ko Baionako Euskal Idazkaritzaren Euskal Herriko leku-izenen zerrendan Milagro edo Mirari nolabait euskaratuta, eta 1979ko Euskal Herriko udalen izendegian, Euskaltzaindiak Hergabika forma proposatzen zuen, eta 1990ean Milagro aukeratu zuen arren.
Armarria
Milagroko armarriak honako blasoi hau du:
Bandera
Milagroko banderak Milagroko armarri dauka hondo gorri baten gainean.
Goiburua
Milagroko goiburua "Sigilium Concilii de Milagro" da, eta Udalaren zigilu zaharrean dagoen. Latinaren ("sigillum concilii") eta gaztelaniaren ("de Milagro") arteko forma hibridoa da, eta "Milagroko Udalaren zigilua" esan nahi du. Dena den, hori lelo gisa gorde da, agian haren benetako esanahia ez delako ezagutzen handik denbora batera, eta beste kasu batzuetan ere gertatzen da, Albelda de Ireguan edo Bembibren (bakoitzaren izenekin), esaterako.
Geografia
Milagro Erriberagoiena eskualdean dago, Aragoiko Erribera eremu naturalean.
Ingurune naturala eta kokapena
Erriberriko merindadearen hegoaldeko muturrean dago, merindade horretako herririk hegoaldekoena baita. Udalerrira errepidez iristeko, NA-134 errepidea hartu behar da Valtierra-San Adriango norabidean.
Klima eta landaredia
Landaredia sastrakek, ibaiaren ondoko zuhaixkek eta birlandaturiko pinuek baino ez dute osatzen. Nekazaritza lurrek udalerriaren gehiena hartzen dute, eta jatorrizko landaredia erabat eraldatu dute.
Estazio meteorologikoa
Milagron ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Cadreita pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 268 metrora, Nafarroako Gobernuak 1920n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Milagroko herriaren sorburua K. a. lehen milurtekoan kokatzen da, Burdin Aroan. Garai hartan Milagro, baskoien herrixka txikia zen. Historialarien ustetan, Milagro antzinako Ergabia izeneko herri baskoia izan zen. Garai hartatik argi geratu zen herriaren izaera defentsiboa, zeukan kokapena zela eta. Ondoren, Erromatarrek Lazioko forua eman zioten Vespasianoren garaian. Erromatarren garaiko aztarna garrantzitsuenen artean hilobi bat eta burdinazko eraztun baten zatia daude.
Erdi Aroa
Musulmanek penintsula inbaditu ondoren, Milagro Banukasitarrek kontrolatutako eremuan sartu zen. Musulmanen eragina nabarmena da, adibidez, kaleetako harriztatze-sisteman, lurrak ubideekin ureztatzeko sisteman, lurraren aprobetxamenduan eta bertako hizkuntzarekin nahastean hizkuntza eraldaketan.
1098an, birkonkistatzearen ondoren, Petri I.a Santxitzek Mirakuloko talaia eraiki zuen, "Mairuaren kobazuloa" edo "al-Khastil" izenez ezaguna, Tuteraren aurrean gotorleku-fronte bat finkatu behar zelako. Gaur egun hondakinak baino geratzen ez diren gazteluaren kokalekua leku estrategikoa izan zen, bere inguruan nagusi zena, bere aurpegietako bi malkartsu edo gainbehera malkartsu eta aldapatsu baten gainean zituela, Aragoi ibaiaren mailatik 60 metro ingurukoa, bere sarbideak zailduz.
1248ko ekainaren 11n, Tibalt I.a Nafarroakoak Irantzuko monasterioko abadearekin zaldu bat trukatu zuen, Milagron zuena, monasterio horrek herrian bertan, Ebroko bi uren artean, zeukan beste bategatik. 1254ko uztailaren 18an, Tibalt II.a Nafarroakoak eta Tuterak izendatutako epaileek aldarrikatutako epai batek hiribildu horretako kontzejuari esleitu zion Milagrotik Nobiellaseraino dauden zalduetan belarrak eta egurrak aprobetxatzea. 1289ko apirilaren 5ean, Pedro Garcés de Peralta Lizarrako merinoak, Pierres Larreve maisuaren eta Martin Garziaren izenean, errenta errealen jasotzaileak, Diego Martínez de Milagro zaldunari alokatu zion erregeak Milagron duena.
Geomorfologia
Geomorfologiaren zikloa
Geomorfologia, 3 etapa desberdintzen dira. Lehenengo,higadura; ondoren,sedimentuen garraioa; eta azkenik,hauen sedimentazioa:
Higadura
Higaduraren mota eta intentsitatea hainbat faktoreren menpe dago: Klimatikoak, topografikoak, lurzoruko faktoreak, faktore antropikoak, besteak beste.
Garraioa
Garraioa, garraio-bidea fluido bat denez, arroka zati meteorizatuen mugimendua da. Garraio-energia aldatu egiten da sistema batetik bestera, eta garraiatutako materialen tamainan eta sedimentuetan inprimatutako egituretan islatzen da. Materialak ibaien bidez, itsas-korronteen bidez eta uhertasun-korronteen bidez garraiatu daitezke, baita olatuen, garraio glaziarraren, eolikoaren eta grabitazio-garraioaren bidez ere. Horien barnean hainbat modutan garraia daiteke materiala: Irristaketaz, errotazioz, saltoka, esekiduran edo garraio kimiko bidez.
Sedimentazioa
Sistema sedimentario batek garraiatutako materialen metaketa da, ingurune-baldintzen aztarna uzten duelarik arroken erregistroan.
Sedimentazioa bi prozesuren bidez gerta daiteke: dekantazioa (sedimentuak garraiatzen zituen korronteak abiadura galtzen duenean edo gelditzen denean gertatzen da) eta areagotze zinetikoa (klastoek geldiarazten dituen oztopo batekin topo egiten duten neurrian).Hala ere, metaketa gune deprimituetan gertatzen da ia beti.
Ibaiak, eragile nagusiak
Higaduran, garraioan eta metaketan ura da eragile geologiko garrantzitsuena.Gaur egun lurrazal kontinentalean gailentzen diren erliebe-morfologiak ibai prozesuek eragindakoak dira. Ibaiak drainatze sare baten parte dira, eta drainatze sare horrek baldintzatzen du lurrazal–eremu horren morfologia.
Milagro
Erdi Aroa
XII. eta XIII. mendeetan, Milagrok inguruko herrien foru bera izan zuen, besteak beste Faltzes, Azkoien, Valtierra eta Arguedas udalerriek. XIII. mendean, herrian hainbat judu bizi ziren, eta beraiei buruzko lehen dokumentua 1311. urtekoa da. Dokumentu hark judu batzuen heriotzaren berri ematen du, bizi ziren pobreziak eragindako gaixotasunak zirela eta.
Karlos II.a Nafarroakoa erregea zerbitzatu zuen, 1362an Aragoin egin zuen gerran eta sarreran 20 gizonekin. Bere gainbehera demografikoaren ondorioz, Karlos III.a Nafarroakoak bere bizilagunei 1393 eta 1398ko laguntzetan zuen kuota eman zien, eta, geroago, Joan II.ak 1446an murriztu zuen kuartelengatiko bere tasa. 1446an, Milagroko herria 15 sutetara murriztu zen, eta horren arabera, errege bakoitzak 15 suren truke ordaintzen zuen. Urte berean, Bianako printzeak dohaintza egin zien Juan Beaumont jaunari eta Milagroko gaztelu eta lekuko bere ondorengoei, justizia apal eta ertaineko jaunarekin eta beste errenta eta eskubide guztiekin, haiek beren borondatez egin zitzaten.
XIV. mendetik XV. mendera herriak hondamendi handiak jasan zituen, gerren eta Izurri Beltzaren eraginez. Hondamendi haiek biztanleria asko murriztu zuten, eta herria desagertzeko zorian izan zen. Nafarroako erregeen laguntza behar izan zuten herritarrek aurrera ateratzeko. 1472an Leonor I.a Nafarroakoa, Nafarroako Erresumako Gorteek agindutako zaldi eta oinezko jendearen laguntzaz, beaumondarrengandik Milagro berreskuratua izan zela pentsatuz, Gorteek Erresumako soldatapeko jendeak beaumontarrengandik konkistatzen zituen leku guztiak betirako Koroarekin bat egitea adostu baitzuten, Milagrok koroari erantsi zion. Katalina I.a Nafarroakoa erreginak 1497an berretsi zuen.
Aro Modernoa
Nafarroako Gorteetan eserleku bat lortu zuen 1665ean, zilarrezko 600 dukaten truke. Hala ere, pribilegio hori zuten gainerako hiriek eta hiriek protesta egin zuten, eta, ondoren, baliogabetu egin zuten, dirua itzuliz. 1687an lortu zuen azkenean erakunde horretan sartzea. 1677an Milagro agertzen zen jada hiribilduen nominan.
Milagroko hiribildua Leringo kondeen ondarea zen. 1634. urteko exekuzio batean, Milagro hiribilduak urtean 5943 gari-lapurreta eta 3048 lapurreta eta 8 garagar-almude ordaintzen zizkion Nafarroako Kondestableari, baita 7 hegazti eta beste kopuru batzuk ere eskudirutan. Gainera, Erronkaribarreko almadiazainek Milagrotik igarotzean hogeita hamar erreal ordaintzen zituzten, Albako Dukearen "gaztelatze" gisa, Erronkariko ibaxa Nafarroako Gorteetara 1780an igo zuen memorialaren arabera.
XVIII. mendearen amaieran, fruta-ekoizpena nabarmentzen zen, batez ere gereziak, ardo-uzta ere ugaria zen, eta beste probintzia batzuekin merkataritza handia izan zuen; lur zati handi bat ureztatzen zen, batez ere mahastiak eta olibadiak. 1781ean zurezko zubia eraiki zen, eta 1787ko irailaren 25eko uholdeak suntsitu zuen gehienbat. Ibaia zeharkatzeko txalupa bakarra zegoen, eta horrek kalte handiak eragiten zizkien ibaiaren beste aldean lursailak zituzten kolonoei. Aragoiren gainean, jabetza partikularreko irin-errota bat zegoen. Hiribilduak ospitale bat zuen, antzina Milagroko Ospitaleko kofradiak zuzendua, 1764an desagertu zenean ondasunak Ongintzako Tokiko Batzarrari eman zizkiona, eta lehen letretako eskolak.
Aro Garaikidea
1847an 78 edo 80 ikasle joaten ziren mutilen eskolara, eta irakasleak ikasle bakoitzeko garia lapurtzen zuen; neskei dagokienez, ikasle kopurua berdina zen, eta dotazioa, berriz, erdia. Parrokiako zerbitzurako, bikario bat zegoen, Iruñeko gotzainak aurkezten zuena, hutsik geratzen zen hilabetearen arabera; lau onuradun, kasu honetan erregeak berak edo Balbastroko gotzainak aurkeztuak, garaiaren arabera, eta errazionero sakristau bat. Milagroko jurisdikzioan Montecilloko baserria, hamar soto (bost berezkoak eta bost partikularrak) eta lau dehesa zeuden, guztien artean mila buru manten zitzaketenak. Gainera, Milagrok Bardearen aprobetxamendua zeukan. Baina zubirik gabe jarraitzen zuen. Bideak gurdibideak ziren. Errotaz gain, Milagrok kare, igeltsu, teila eta adreiluzko labeak zituen.
1920ko hamarkadan kooperatiba bat eta lau kontserba-fabrika zeuden, aipatutako industria zaharrez gain. 211 metro luzeko burdinazko zubi bat eraiki zen. 1936ko gerra hasita, 78 milagroar erail zituzten, 1936ko uztailaren 22an hasi eta 1937ko maiatzera arte, orduan gertatu baitziren milagroarren azken fusilamenduak. Esanguratsua izan zen abuztuaren 5ean 25 milagroar "desagertu zirenean Azkoienen, hildakotzat joz", tokiko ordezkariaren arabera. Victoriano Aranguren parrokoa, atxilotuen alde errukia behin edo behin eskatu zuena, ohean hilda agertu zen 1937ko urriaren 9an, ustez pozoiturik.
Demografia
biztanle zituen Milagrok.
Ekonomia
Milagroko ekonomiaren jarduera nagusia nekazaritza eta zerbitzuak dira. 1980ko hamarkadan nekazaritzan biztanleri aktiboaren %70 aritzen bazen ere, XX. mendearen azken zatian asko gutxitu, zerbitzu eta eraikuntzaren mesedetan. Milagro gaur egun nekazaritza enpresa handien egoitza da, Vega Mayor esaterako. Enpresa hauek Milagroko barazkiak prozesatu eta Espainiar estatu osoan merkaturatzen dituzte. 1949ko abuztuaren 20an, nekazarien lehen kooperatiba sortu zen, eta urte bereko ekainaren 15ean esneketarien San Blas kooperatiba.
Lur ureztagarriak laborantza lurren %70 dira, eta bertan zainzuria, orburua eta tomatea bezalako barazkiak landatzen dira. Zerealen artean, artoa eta alpapa nabarmentzen dira. Erremolatxak 1962an 520 hektarea hartzen bazituen ere, erabat desagertu da gaur egun. Lur amankomunen azalera oso txikia da, 194 hektarea baino ez (erroldatutako lurren %6,8), eta gehienak lur ureztagarriak dira.
Bardea
Horrez gain, Erdi Aroan, Fustiñana, Tutera, Cortes, Buñuel, Zarrakaztelu, Melida, Kaparrotsu, Alesbes, Cadreita, Valtierra, Arguedas, Santakara, Faltzes, Cabanillas, Azkoien, Funes, Martzilla, Corella, Olibako monasterioa, eta Erronkariko ibaxa eta Zaraitzuko ibarrekin batera, Nafarroako Bardeako elkartea osatu zuen Milagrok, Bardeako lur komunak nekazaritzarako erabiltzeko asmoarekin.
Monte Alto
2007ko martxoaren 17an Acciona enpresak Monte Altoko eguzki ortua inauguratu zuen. Bertan, eguzkiaren izpiak energia bihurtzen duten ehunka eguzki panel daude. 2007an instalazioak zabaldu zituenean, 14 milioi kilowatt ekoizteko gai ziren, eguzki ortu bateko eguzki panelek ekoitzitako energia kopururik handiena.
Proiektuan 753 pertsonek hartu dute parte, bakoitzak panel bat edo gehiago erosi dituelarik, horrela pertsona bakoitza panel baten jabe izango da urte jakin batzuetan. Egindako inbertsioa energia saltzeagatik lortutako dirutan jasoko dute. Inbertsioa guztira 65 milioi eurokoa izan zen.
Industria
Nafarroako Gobernuak industrialdeak sustatzeko sortutako Nasuinsa elkartearen ekimenez, Milagroko industrialdea berria eraiki zen XXI. mendearen hasieran. Eraikuntza lanak 2001ean hasi eta bi urte beranduago hiritartzea amaitu eta lehen pabiloiak eraikita zeuden. Industrialdean Vega Mayor elikagaien enpresa erraldoia dago. Azpiegitura AP-68 autobidetik lau kilometrora dago.
Politika
Milagroko udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Jose Ignacio Pardo Blanco da, Nafarroako Alderdi Sozialistako hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.
Egungo banaketa
Milagroko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Jose Ignacio Pardo Blanco da, Nafarroako Alderdi Sozialista zerrendakoa. Zinegotziak 10 daude:
Batzordeak
Milagroko Udalan 7 batzorde ditu. Horietako bakoitzaren buruan hautetsi bat dago:
Alkateak
1979tik, Milagrok 7 alkate izan ditu:
Garraioa
Condaren Iruñea eta Lodosa bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko zerbitzu bakarra izaten da norabide bakoitzean.
Horrez gain, Condaren Tutera eta Alesbes bitarteko lineak, honako ibilbidea egiten du:
La Llosako geltokia
La Llosa Valentziar Herrialdeko Plana Baixa eskualdeko tren geltoki bat da, La Llosa udalerrian kokatuta dagoena.
Balghis Badri
Balghis Badri --arabiarrean: بلقيس بدرى -- (Sudán, 1948) Sudaneko aktibista feminista da. 1979. urtetik bereziki inplikatuta dago emakumeen genitalen mutilazioaren (EGM) aurka eta landa-eremuko emakumeen garapenaren alde. Gizarte-antropologiako irakaslea da emakumeentzako Ahfadeko Unibertsitatean.
Biografia
Hezitzaile-familia batekoa da. Yusuf Badriren, 1966an emakumezkoentzako Jartum-en Ahfad Unibertsitatearen (AUW) sortzailearen, alaba da eta Babiker Badri soldadu mahdistaren biloba.
Badrik Ingalaterrako Hull Unibertsitatean lortu zuen antropologia sozialean doktoretza, 1978an.
La Llosako geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Balghis Badri
Biografia
1974tik 1997ra lanaldi partzialeko irakaslea izan zen Emakumeentzako Ahfad Unibertsitatean, eta lanaldi osokoa ordutik, antropologia sozialeko eskolak emateko. 2002an AUWko Emakumearen Ikasketen, Generoaren eta Garapenaren Institutua sortu ez ezik, hasierako zuzendaria ere izan zen. Badri Emakumeentzako Ahfad Unibertsitateko Genero, Aniztasun, Bake eta Eskubideen Eskualdeko Institutuko zuzendaria ere bada, Omdurman / Jartumen (Khartoum). 1979an, emakumearekin eta generoarekin lotutako ikasketak sartu zituen unibertsitateko ikasketa-planetan.
Lanak
2017. urteko otsailean, Activismo de las mujeres en África argitaratu zuen (Badrik eta Aili Mari Trippek koeditatua).
Eztabaida
2018ko urtarrilean, Badriren neba, Gasim Badri, Ahfad para la Mujer Unibertsitateko lehendakaria, bideo batean ikasle bati heltzen grabatu zuten. Protestatzen ari zen ikasle horrek zapia buruan zuela, buruan behin baino gehiagotan jo zuen. Badrik bere ekintzak defendatu zituen, zera esanez: egiaren alde bakarra erakusten duela bideoak eta manifestari batzuek unibertsitatea hondatu eta suntsitzeko mehatxua egin zutela.
Milagro
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Milagro ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Milagro eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 0,34k zekien euskaraz, 2010ean % 0,33 eta 2018n % 1,30k.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Litokwa Tomeing
Iroij  Litokwa Tomeing (Wotje atoloia, 1939ko urriaren 14a - Springdale, Arkansas, 2020ko urriaren 12a) Marshall Uharteetako 4. presidentea izan zen. Iroj, edo buruzagi tradizionala, izan zen. Eskolako irakasle lanetan aritu zen era Wotje atoloiaren alkate izan zen. 1979tik diputatu, 2008ko hauteskundeetan presidente hautatu zuten. Hurrengo urtean, zentsura-mozio kargutik kendu zuen.
Hirkania
Hirkania (antzinako grezieraz: Ὑρκανία) Kaspiar Itsasoaren hegoaldean zegoen satraperria izan zen, egungo Irango Gilan, Mazandaran eta Golestan probintzietan eta Turkmenistango eskualde batzuetan zegoena. Greziarrek Kaspiar Itsasoari Harkarniar Itsasoa zioten eta bere tigreak ospetsuak ziren oso.
Pachyptila belcheri
Pachyptila belcheri Pachyptila generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
Charleroi (Pennsylvania)
Charleroi Pennsylvaniako borough bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 4,120 biztanle zituen, 1.97 kilometro koadrotan banatuta.
Dendromus melanotis
Dendromus melanotis Dendromus generoko animalia da. Karraskarien barruko Dendromurinae azpifamilia eta Nesomyidae familian sailkatuta dago.
Natalia Vodianova
Natalia Mikhailovna Vodianova (Наталья Михайловна Водянова; ahoskatua; Nizhni Novgorod, Errusia, 1982ko otsailaren 28a) modelo errusiar ospetsua da, Erresuma Batuan bizi dena.
Natalia Vodianovak hiru seme-alaba ditu, hirurak Justin Portman aristokrata britainiarrarekin. 2001ean Lucas Alexander semea jaio zen. 2002ko irailaren 1ean Justin Portmanekin ezkondu zen San Petersburgoko San Vladimir katedralean. Ondoren, 2006ko martxoaren 24an Neva izeneko alaba eta 2007ko irailaren 13an Viktor semea jaio ziren.
Rapone
Rapone Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Raponek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Microsynodontis batesii
Microsynodontis batesii Microsynodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Shaftesbury (Newport)
Shaftesbury, Galesko Newport hiriko hautes-barruti eta komunitate bat da.
Cryptarius daugueti
Cryptarius daugueti Cryptarius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Fernando Espinosa de los Monteros
Fernando Espinosa de los Monteros Bermejillo (Donostia, - Madril, ) gipuzkoar politikari eta diplomazialaria izan zen. Karlos Espinosa de los Monteros jeneralaren semea, Primo de Riveraren diktaduran ministroa izan zen 1923tik 1925eraino. Gero, 1927 eta 1931 artean Espainiako enbaxadorea izan zen Berlinen.
Supervolcano (filma)
Supervolcano Tony Mitchellek zuzendutako 2005eko telebistarako filma da, eta Yellowstone Parke Nazionalean lehertutako sumendi erraldoi batek eragindako hondamendia kontatzen ditu.
Filma 2005eko apirilean estreinatu zen Discovery Channel telebista katean eta jatorriz bi zatitan igorri zuten. Zati bakoitzak ordu eta erdiko iraupena izan zuen iragarkiak kontuan hartuta.
Krabarroka arantzalabur
Krabarroka arantzalaburra (Myoxocephalus scorpius) Cottidae familiako arraina da, iparraldeko Ozeano Atlantikoan bizi dena. Helduek 15-30 cm. arteko luzera dute.
Chacophrys pierottii
Chacophrys pierottii Chacophrys generoko animalia da. Anfibioen barruko Ceratophryidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Kontich
Kontich (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Kontich bera eta Waarloos. 2015eko urtarrilaren 1ean 20.739 biztanle zituen.
Cherry Tree (Pennsylvania)
Cherry Tree Pennsylvaniako borough bat da. Indiana konderrian kokatua dago. 2010ean 364 biztanle zituen, 1.35 kilometro koadrotan banatuta.
Somerton (Newport)
Somerton, Galesko Newport hiriko hego-ekialdean dagoen eremu bat da.
Almenarako geltokia
Almenara Valentziar Herrialdeko Plana Baixa eskualdeko tren geltoki bat da, Almenara udalerrian kokatuta dagoena.
Mithrim
Tolkienen legendarium ospetsuan Mithrim Hithlumeko eskualde bat da, Ered Wethrin mendilerroak mendebalderanzko kurba egiten duen tokian kokatua, horregatik mendilerro hau hegoaldeko eta mendebaldeko muga bezala du. Mendebaldeko mugak Mithrimeko mendiek adierazten dituzte, Ered Wethrin mendilerroaren beso luze bat direnak, bertan bizitzeko nahiko toki segurua bihurtzen dutenak, Angbandetik gertu egon arren. Mendietan bertan jaiotzen diren ibai ugarik bustitako eskualde bat da.
Almenarako geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Mithrim
Han, Noldor elfoak iritsi aurretik Sindar elfoak bizi ziren, Mithrim Elfoak bezala ezagutuak, Fëanorren elfoen adiskide egin ziren hauek Mithrim lakura iritsi eta bertan kanpamendua ezarri zutenean. Mithrimeko zelaietan gertatu zen, zati batean, Beleriandeko Gerretako bigarren gudua, "Izarpeko gudua" edo Dagor-nuin-Giliath izenekoa non Fëanor erregea Balrogen jauna zen Gothmogen esku hila izan zen.
Mithrim Lakua
Mithrim eskualdeko laku zabal bat Mithrimeko mendietatik ekialderantz hedatzen da, Ered Wethrin mendilerroarekiko paraleloan baina eskualdearen iparraldean kokatua. Laku hau ibai ugarik elikatzen dute, eta Silmarillioneko mapan lau ibai garrantzitsu ikusten dira, baina izenik gabeak, horietatik hiru Ered Wethrin mendilerroan jaiotzen direlarik. Han, Fëanorren elfoek euren kanpamendua ezarri zuten Losgarretik igaro ondoren.
Parvati
Parvati edota Uma, hinduismoan, ugalkortasuna, maitasuna eta debozioaren jainkosa da.
Mithrim
Androth
Androth Turgonen Noldorrek Mithrimeko Muinoetan eraikitako leizezuloei deitu zitzaien. Mendien erdi-iparraldean kokatuak zeuden eta Mithrim eta Dor-Lomin lotzen zituzten. Han babestu ziren elfo grisak Dagor Bragollach guduan Hithlum hartua izan ondoren eta Tuor Annael elfo grisak hazi zuen; han ezkutatu zen Tuor bera denbora batez eta ekialdetarrak eraso zituen.
Parvati
Jimavaten alaba eta Shiva jainkoaren emaztea da. Era berean, Ganesh (elefante burudun jainkoa) eta Kartikeiaren (Skanda, gerraren jainkoa) ama ere bada.
Pachyptila turtur
Pachyptila turtur Pachyptila generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
Mithrim
Kanpo estekak
Hithlum
Rionero in Vulture
Rionero in Vulture Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Rionero in Vulturek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ciriaco de Mita
Luigi Ciriaco De Mita (Nusco, Avellinoko probintzia, 1928ko otsailaren 2a - Avellino, 2022ko maiatzaren 26a) italiar politikaria izan zen. 1988-1989 bitartean Italiako lehen ministroa eta 2009-2013 bitartean europarlamentaria izan zen.
Bizitza
1984an Kristau-demokraziako idazkari nagusi hautatu zuten. Kargu horretatik alderdiaren barne bizitza dekadentea berrantolatu zuen eta lankidetza gobernuak sustatu zituen errepublikazale liberalekin, sozialdemokratekin eta sozialistekin. Formula horri esker lortu zuen Bettino Craxik gobernu buru izatea, alderdi txiki bateko ordezkaria izan arren.
1987an krisia zabaldu zen gobernu plataforman, eta behin-behineko irtenbide gisa, Giovanni Goria ekonomista izendatu zuten gobernuburu, harik eta hurrengo urtean kargurako Mita izendatu zuten arte. 1989an Arnaldo Forlanik ordezkatu zuen alderdiko idazkari gisa, eta gobernua uztea erabaki zuen. Orduan, alderdiko lehendakari izendatu zuten, baina 1990eko otsailean eman zuen dimisioa, urte bereko azaroan berriro onartzeko.
Microsynodontis christyi
Microsynodontis christyi Microsynodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Chaltenobatrachus grandisonae
Chaltenobatrachus grandisonae Chaltenobatrachus generoko animalia da. Anfibioen barruko Batrachylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Cryptarius truncatus
Cryptarius truncatus Cryptarius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Ariidae familian.
Dendromus mesomelas
Dendromus mesomelas Dendromus generoko animalia da. Karraskarien barruko Dendromurinae azpifamilia eta Nesomyidae familian sailkatuta dago.
Kapellen (Belgika)
Kapellen (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen udalerria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan auzo hauek daude: Kapellen-Erdigunea, Putte-Kapellen, Kapellenbos, Essenhout, Hoogboom eta Zilverenhoek. 2015eko urtarrilaren 1ean 26.546 biztanle zituen.
Tu
Tu honakoa izan daiteke:
Ripacandida
Ripacandida Italiako udalerri bat da. Potenzako probintzian kokatuta dago, Basilicata eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Ripacandidak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cherry Valley (Pennsylvania)
Cherry Valley Pennsylvaniako borough bat da. Butler konderrian kokatua dago. 2010ean 66 biztanle zituen, 7.31 kilometro koadrotan banatuta.
COVID-19 pandemia Europan
COVID-19 pandemia Europan bereziki larria izan zen. Txinan pandemia bideratu eta gutxira hasi ziren ugaritzen kasuak Europan, bereziki finantza-guneei lotuta. Hasiera batean Italia izan zen kolpatuena, Lombardian zentratua, baina laster hasi ziren kasuak agertzen beste herrialde batzuetan. Italiako eztandaren ostean Espainiakoa etorri zen, bi astetan munduan milioi biztanleko hildako gehien zituen herrialdea izateraino. Herrialde gehienek konfinamendua ezarri, mugak itxi eta jarduera gehienak gelditu zituzten. Hala ere, kasuak handitzen joan ziren, batez ere Frantzian, eta Belgikan. Erresuma Batuan eta Herbehereetan ez zituzten besteek hartutako neurriak martxan jarri, eta laster hasi ziren igotzen ere kasu kopurua eta heriotza-tasa. Europar Batasunak denbora behar izan zuen neurriak hartu eta laguntzeko, eta herrialde gehienek arazoak izan zituzten medikuntzari lotutako materiala lortu eta behar zutenei helarazteko. Herrialde bakoitzak modu ezberdinak izan ditu kontabilizatzeko, beraz datu guztiak ez dira egonkorrak.
Euskal Herria
Osakidetzak Euskadin alertarako arrazoirik ez zegoela adierazi zuen behin baino gehiagotan, eta koronabirusari aurre egiteko protokolo berezi bat zuela. Infekzio Gaixotasun Berrien Aholku Batzordea, Osakidetzaren barnekoa, koronabirusak duen bilakaera aztertu zuen 2020ko urtarrilaren 24an eta ez zuen kezkatzeko arrazoirik ikusi.
Hala ere, 2020ko otsailaren 28an baieztatu ziren Euskal Herriko lehen bi gaixoak, eta hurrengo egunean beste bi atzeman ziren.
2020ko martxoaren 14tik ekainaren 21ra konfinamenduan egon zen.
2022. urteko uztailan murrizketa guztiak kendu ziren, garraio publikoan, farmazia eta osasun zentroetan musukoaren erabilera izan ezik.
2023.urteko otsailetik aurrera ez da derrigorrezkoa izango garraio publikoan musukoa erabiltzea, baina osasun zentru eta farmazietan musukoak derrigorrezkoak izaten jarraitzen dute.
Italia
Koronabirusa 2020ko urtarrilaren 29an iritsi zen Italiara eta handik ia hilabete batera, 2020ko otsailaren 24an, 200 pertsona ziren kutsatuak Italia osoan, gehienak Lombardia lurraldean, iparraldean. Lombardia lurraldean 165 pertsona zituen gaixoturik koronabirusak aipatutako egunean eta Europar Batasuneko fokurik handiena bihurtu zuen horrek denbora-tarte batez. Hori ikusita, Italiako gobernuak kutsapena geldiarazteko neurriak onartu zituen, zeinak Lombardia, Veneto eta Piemonte lurraldeetako eskolak itxi eta lan jarduerak, sartu-irtenak eta manifestazioak debekatu zituzten lur horietan. Gertakariak harrabotsa sortu zuen inguruko herrialdeetan eta Europar Batasuneko Osasun komisarioak mugak ez ixteko deia egin zuen, Italian behar bezala jarduten baitzebilen, haren esanetan.
Italian ziren zenbait euskaldun ezin izan ziren berehalakoan Euskal Herrira itzuli. 2020ko martxoaren 5ean Italia osora zabaldu zen ikastetxeak eta unibertsitateak ixteko neurria, martxoaren 15era bitarte; gobernuari gomendioak emateko funtzioa zuen batzorde zientifikoaren esanei jarraituz. Aipatu beharra dago, martxoaren 4erako Italian 3.089 kasu atzemanik zeudela eta 107 pertsona hil zirela gaitzaren ondorioz. Zenbait kirol ekintza, jende metaketak eragiten zituzten ekitaldi eta bidai ere bertan behera utzi ziren.
Europar Batasunak eta inguruko herrialdeek beldurra diote ekimen eta lanen bertan behera uzteek eragin ditzaketen galera ekonomikoei eta hortaz, gaur arte, gobernuek ez dute Txinaren bidea hartzeko asmorik, zeinak berrogeialdi masiboak abiarazi zituen. 2020ko martxoaren 6an Italian 3.858 koronabirus kasu atzeman ziren eta 148 hildako eragin zituen gaitzak; munduko laugarren fokurik handiena zen beraz, kutsatu kopurua aintzat hartuz gero.
2022ko apirilaren 1an larrialdi egoera kendu zen, eta murrizketa gehienak ere bai.
Espainia
Urte bereko otsailaren 24an erregistratu zen Espainiako bigarren kasua, hau ere Kanariar Uharteetan. Italiar mediku bat zen, duela gutxi Tenerife uhartera iritsi zena hegazkin bidez. Handik gutxira turista honekin harremana izan zuten pertsona gehiagori atzeman zitzaien gaitza, uharte berean denak ere eta kutsatu berri guztiek hotela lehen kutsatuarekin partekatu zuten.
2020ko martxoaren 8rako 625 egiaztatutako kasu aktibo zeuden Espainian, beste 32 sendatu egin ziren, baina beste 17 hil egin ziren. Hildakoen batez besteko adina 84,8koa zen eta ez zen 69 urte baino gutxiago zituen pertsonarik hil. Egun hartan hamaika gaixo zeuden zaintza intentsiboetan. Herrialde guztian zabaldu zen gaixotasuna, hamar probintzia baino ez ziren salbuetsi, denak ere barnealdekoak. Espainia martxoaren 10ean gaitzak munduan zuen fokurik indartsuenetakoa zen, Europa mailan bigarrena, Italiaren atzetik. 1600 kasutik gora atzeman ziren egun hartarako eta hortaz, frogatua geratu zen herrialde hartan gaixotasuna era esponentzialean zabaltzen zebilela.
Espainian hezkuntza arloko eskumen ugari autonomia erkidegoen eskutan daudenez, 2020ko martxoaren 8rako zenbait autonomia erkidegok COVID-19 gaitzaren hedapena kontrolatzeko neurri zorrotzak hartu zituzten, lehena Madrilgo Autonomia Erkidegotik etorri zen, martxoaren 9an, zeinak erkidego osoko ikastetxe guztietan ikastorduak bertan behera utzi zituen, hamabost egunez. Aipatu beharra dago erkidego hori zela kutsatu gehien zituena, 700 baino gehiago martxoaren 10ean. Errioxak neurri bera hartu zuen biharamunean, bertan ere ehun kasutik gora erregistratu baitziren egun hartarako, gehienak Haro herrian.
2020ko martxoaren martxoaren 9tik aurrera ikastetxeak ixten hasi ziren Espainian, lehena Madrilgo Autonomia Erkidegoa izan zen, zeinak ikastolak ixteko agindua eman zuen hurrengo egunetik aurrera. Egun hartarako, mila berrehun kasutik gora atzeman ziren Espainian orotara, horrek eragin zuen halako neurri zorrotzak aplikatzea. Martxoaren 13an, Espainiako presidente zen Pedro Sanchezek, Ministroen Kontseilua hainbat orduz batzartuta egon ostean, alarma egoera ezartzea erabaki zuen herrialde osoan, hamabost eguneko epean zehar, baina Diputatuen Kongresuak hala esanez gero, luzagarria izan zitekeen epe hori. Hurrengo egunerako, martxoaren 14ean, herrialde mailako konfinamendua agindu zuen Espainiako Gobernuak, hau da, biztanleriari debekatu egin zion etxetik ateratzea, lehen mailako beharrak asetzeko, lan egiteko edo aparteko eginbehar jakin batzuk burutzeko ez bazen.
Alerta egoera ezartzeak ondoeza sortu zuen zenbait lurralde-gobernutan, hala nola, Kataluniakoan edo Euskadikoan, hango lehendakari ziren Quim Torra eta Iñigo Urkulluk salatu zutelako eskumenak ostea eta lankidetzaren ordez inposaketa sustatzea zekarrela horrek. Beste hainbat erkidegotan ere neurriaren aurkako zenbait esan aditu ziren, baina ez ziren urrunago iritsi. 2020ko martxoaren 16rako, Espainian 9.892 kutsatu atzeman ziren eta 340 norbanako hil zituen gaitzak; beste 530 pertsona sendatu egin ziren.
2022ko apirilaren 1an larrialdi-egoera kendu zen, eta murrizketa gehienak ere kendu ziren.
Frantzia
COVID-19 gaitza izan zuen Frantziako lehen gaixoa 2020ko urtarrilaren 24an jakin zen kutsaturik zegoela, lehen egiaztaturiko kasua izan zen Europa osoan eta norbanakoa Bordelen egin zitzaizkion probak. Norbanakoa Txinatik Frantziara heldu berri zen 48 urteko frantziar herritar bat zen. Eguna amaitu aurretik, beste bi kasu atzeman ziren; denak ere Txinatik heldu berriak ziren.
Frantzian, eta Europan, COVID-19 gaitzak hil zuen lehen gizakia txinatar turista bat izan zen, zeina Parisko erietxean sartu zen urtarrilaren 28an eta otsailaren 14an hil zen. Martxoaren 16rako, kopuru horrek gorakada itzela izan eta 6.633 kutsatuetara iritsi zen, zeinen artetik 148 hil egin ziren eta 12 sendatu.
Martxoaren 12an, Frantziako presidente Emmanuel Macronek telebista publikoan eginiko igorpen batean jakinarazi zuen martxoaren 16tik, astelehena, aurrera estatuko ikastetxe eta unibertsitate guztiak itxi egingo zirela, behin-behinean baina epemuga zehatzik gabe. Hurrengo egunean, Édouard Philippe lehen ministroak ehun pertsona baino elkarretaratze handiagoak debekatu zituen, baina neurriak ez zion eragin garraio publikoari. Biharamunean, lehen ministroak ezinbestekoak ez ziren gune publikoak ixteko agindu zuen, hala nola, jatetxeak, kafetegiak, zinemak eta diskotekak, neurria gauerdian sartu zen indarrean.
Martxoaren 14rako, bi departamentuk salbu, denek COVID-19 gaitza zuen pertsonaren bat, gutxienez, zuten haien artean. Handik bi egunera, martxoaren 16an, Macron presidenteak estatu mailako konfinamendua agindu zuen, hamabost egunerako, eta martxoaren 17aren eguerditik aurrera abiaraziko zena.