cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Psikologia ebolutiboa
Psikologia ebolutiboa eta kultura
Giza kulturaren azalpen biologikoek ere kritikak ekarri zizkioten psikologia ebolutiboari: psikologo ebolutiboek psikea eta giza fisiologia produktu genetiko gisa ikusten dituzte, eta onartzen dute geneek organismoa garatzeko eta kontrolatzeko informazioa jasotzen dutela, eta informazio hori belaunaldi batetik bestera transmititzen dela gero geneen bidez. Beraz, psikologo ebolutiboek gizakien ezaugarri fisiko eta psikologikoak programatutzat ikusten dituzte. Orduan ere, psikologo ebolutiboek ingurumenak giza garapenean duen eragina onartzen dutenean, ingurugiroa geneetan kodetutako programatutako garapen-jarraibideen aktibatzaile edo abiarazle gisa baino ez dute ulertzen. Psikologo ebolutiboek, adibidez, uste dute giza garuna sortzetiko moduluez osatuta dagoela, eta horietako bakoitza zeregin oso espezifikoetarako soilik espezializatuta dagoela, adibidez antsietatearen modulua. Psikologo ebolutiboen arabera, modulu horiek organismoa benetan garatu aurretik ematen dira, eta gero ingurumen-gertakariren batek aktibatzen ditu. Kritikoek argudiatzen dute ikuspuntu hori murriztailea dela, eta espezializazio kognitiboa gizakien eta beren ingurune errealaren arteko elkarrekintzaren bidez baino ez dela gertatzen, urruneko arbasoen ingurunearen ordez. Diziplinarteko ikuspegiek gero eta ahalegin handiagoa egiten dute kontrako ikuspuntu horien artean bitartekaritza egiten, eta azpimarratzen dute arrazoi biologikoek eta kulturalek ez dutela zertan esplikatu giza jokabide konplexuak.
Garapenaren psikologia
Paul Baltes en arabera, hautespen ebolutiboak ematen dituen onurak gutxitu egiten dira adinean aurrera egin ahala. Hautespen naturalak ez ditu ezabatu adineko helduen artean agertzen diren baldintza kaltegarri eta ezaugarri ez-egokitzaile asko, Alzheimer gaixotasuna kasu. 70 urteko pertsonen ordez 20 urteko pertsonak hiltzen dituen gaixotasun bat balitz, hautespen naturalak aspaldi desagerraraz zezakeen gaixotasuna izan zitekeen. Beraz, baldintza ez-moldagarrien aurkako presio ebolutiboen laguntzarik gabe, gizaki modernoek zahartzearen minak, eragozpenak eta gaixotasunak jasaten dituzte, eta, hautespen ebolutiboaren onurak adinean aurrera egin ahala gutxitzen diren heinean, baldintza ez-egokitzaileen aurkako baliabide teknologiko modernoen beharra areagotzen da.
Psikologia soziala
Gizakiak oso espezie soziala direnez, egokitzapen-arazo asko daude gizarte-munduko nabigazioarekin lotuta (adibidez, aliatuak mantentzea, estatus-hierarkiak administratzea, kanpoko taldeetako kideekin elkarreragitea, gizarte-jarduerak koordinatzea, erabaki kolektiboak hartzea). Psikologia sozial ebolutiboaren arloan sortzen ari diren ikertzaileek aurkikuntza asko egin dituzte psikologo sozialek tradizionalki aztertu izan dituzten gaiekin lotuta; besteak beste, pertsonaren pertzepzioa, kognizio soziala, jarrerak, altruismoa, emozioak, talde-dinamika, lidergoa, motibazioa, aurreiritziak, taldeen arteko harremanak eta elkarrekintza.
Arazo bat konpontzen ahalegintzen direnean, gizakiek determinazioa erakusten dute adin goiztiarrean, eta txinpantzeek, berriz, ez dute aurpegi-adierazpen konparagarririk. Ikertzaileek uste dute giza adierazpen jakin bat eboluzionatu egin zela, gizaki bat ausardiaz lanean ari denean arazo batean, beste pertsona batzuek maiz lagunduko diotelako.
Psikologia anormala
Nahasmendu psikologikoen etiologiari buruzko hipotesi moldagarriak, sarritan, disfuntzio fisiologikoen eta psikologikoen arteko analogietan oinarritzen dira, hurrengo taulan adierazten den bezala. Teoriko nabarmenek eta psikiatra ebolutiboek Michael T. McGuire, Anthony Stevens eta Randolph M. Nesse hartzen dituzte. Haiek eta beste batzuek iradokitzen dute nahasmendu mentalak naturaren eta hazkuntzaren ondorio interaktiboen ondorio direla, eta, askotan, zergadun kausa ugari izaten dituzte. Psikologo ebolutiboek iradoki dutenez, eskizofreniak eta nahasmendu bipolarrak geneen bigarren mailako efektu bat isla dezakete, gaitasun fisikorako onurak dituena, sormen handiago bat bezala. (Nahasmendu bipolarra duten pertsona batzuk bereziki sortzaileak dira fase maniakoetan, eta agerian geratu da eskizofrenia duten pertsonen hurbileko ahaideek aukera gehiago dituztela lanbide sortzaileak izateko). Ameriketako Estatu Batuetako Psikiatria Elkartearen 1994ko txosten batek aurkitu zuen eskizofrenia duten pertsonak erritmo berean daudela mendebaldeko eta ez mendebaldeko kulturetan eta gizarte industrializatu eta artzainetan, eta horrek iradokitzen du eskizofrenia ez dela zibilizazioaren gaixotasun bat, ez eta gizarte-asmakuntza arbitrario bat ere. Soziopatia estrategia ebolutiboki egonkorra izan daiteke, eta, horren bidez, gizarte-kontratu gutxi batzuek ez dute onura egiten, batez ere, gizarte-kontratuek.
Espekulazio horietako batzuk oraindik ez dira erabat egiaztagarriak diren hipotesietan garatu, eta ikerketa asko egin behar dira horien baliozkotasuna baieztatzeko.
Jokabide antisoziala eta delituzkoa
Psikologia ebolutiboa portaera kriminala edo ez-morala beste modu batera azaltzeko aplikatu da, egokitze-portaera gisa edo egokitzapen-portaerekin lotuta. Arrak, oro har, emeak baino oldarkorragoak dira, eta horiek selektiboagoak dira bikotekideekin, haurdunaldian eta seme-alaben hazkuntzan lagundu behar duten esfortzu askoz handiagoa egiten baitute. Ustez, arrak oldarkorragoak dira, aurrez aurre duten ugalketa-lehia handiagoa dela eta. Estatus baxuko gizonak bereziki ahulak izan daitezke seme-alabarik ez izateko. Eboluzioaren ikuspegitik, onuragarria izan zitekeen oso jokabide arriskutsuan eta bortizki oldarkorrean parte hartzea, haren egoera eta, beraz, ugalketa-arrakasta areagotzeko. Horrek azal dezake zergatik gizonak, oro har, delitu gehiagotan inplikatuta dauden, eta zergatik estatus baxua eta ezkongabea delinkuentziarekin lotzen diren. Gainera, argudiatzen da emakumeekiko konpetentzia bereziki handia izan dela nerabezaro berantiarrean eta heldutasun goiztiarrean, eta hori teorizatzen da azaltzeko zergatik diren kriminalitate-tasak bereziki altuak aldi horretan. Soziologo batzuek androgenoekiko esposizio diferentziala azpimarratu dute portaera horien kausa gisa, bereziki Lee Ellisek bere teoria neuroandrogeniko ebolutiboan (ENA).
Kalte eta heriotza eragiten duten gatazka askok estatusa, ospea eta irainak eragiten dituzte, itxuraz hutsalak Steven Pinker rek The Blank Slate liburuan argudiatzen duenez, poliziarik gabeko gizarte ez estataletan oso garrantzitsua zen erasoaren aurkako disuasio sinesgarria izatea. Beraz, garrantzitsua zen errepresaliak hartzeko ospe sinesgarria zuen norbait bezala hautematea, eta horren ondorioz, gizakiek mendekua hartzeko eta ospea ("ohorea") babesteko instintuak garatu zituzten. Pinkerrek argudiatzen du estatuaren eta poliziaren garapenak izugarri murriztu dutela indarkeria-maila, antzinako ingurunearekin alderatuta. Estatua erortzen den bakoitzean, oso tokikoa izan daitekeena, hiri bateko eremu pobreetan bezala, gizakiak berriz ere taldeka antolatzen dira babeserako eta erasorako, eta mendeku bortitza eta ohorearen babesa bezalako kontzeptuak oso garrantzitsuak dira berriz ere.
Bortxaketa bortxatzailearen ondorengoen hedapena errazten duen ugalketa-estrategia dela teorizatzen da. Estrategia hori gizonek har dezakete, eta, bestela, ez da oso litekeena emakumeak erakartzea, eta, beraz, ezin dute harreman legitimorik izan, edo estatus handiko gizonek, sozialki ahulak diren emakumeekin, eta horrek ez du esan nahi errepresaliarik hartuko dutenik ugalketa-arrakasta are gehiago handitzeko. Urraketaren teoria soziobiologikoak oso eztabaidagarriak dira; izan ere, teoria tradizionalek, oro har, ez dute oinarrizkotzat jotzen erlijio-teoria hori, eta, oro har, ez dute jokabide hori urratzen.
Erlijioaren psikologia
Sinesmen erlijioso ei buruzko ikuspegi egokitzaileek iradokitzen dute, portaera oro bezala, portaera erlijiosoak giza garunaren ondorio direla. Organoen gainerako funtzio guztiekin bezala, kognizioaren egitura funtzionalak oinarri genetikoa duela argudiatu da, eta, beraz, hautespen naturalaren eta hautespen sexualaren ondorioei lotuta dagoela. Beste organo eta ehun batzuek bezala, egitura funtzional hori unibertsalki partekatu behar zen gizakien artean, eta antzinako inguruneetan biziraupen- eta ugaltze-arazo garrantzitsuak konpondu behar zituen. Hala ere, psikologo ebolutiboek banaturik jarraitzen dute, erlijio-sinesmena egokitze psikologiko eboluzionatuen ondorio ote den edo beste egokitzapen kognitibo batzuen azpiproduktu bat ote den.
Sarah Maldoror
Aitzindaria izan zen kolonizazioa, esklabotza, iraultza eta feminismoa bistaratzen bere filmetan.
Biografia
Sarah Ducados jaiotzez, literaturatik hartu zuen izen artistikoa, Maldoror, Lautréamont poetaren Chants de Maldoror lanetik. Okzitaniako Condom herrian jaio bazen ere, 1938an, gurasoak Guadalupekoak zituen.
Psikologia ebolutiboa
Koalizio-psikologia
Koalizioen psikologia ikuspegi psikologiko ebolutibo batean koalizioen arteko jokabide politikoak eta portaera horien baldintzazkotasuna azaltzeko ikuspegia da. Ikuspegi horren arabera, gizakiak lurrean agertu zirenetik, gizabanako gisa bizi beharrean, taldeetan bizitzeko eboluzionatu dute, zenbait onura lortzeko, hala nola, estaltzeko aukera gehiago eta estatus handiagoa. Gizakiek, beraz, jakina, talde-dinamikak kudeatzen eta negoziatzen dituen modu batean pentsatzen eta jarduten dute.
Sarah Maldoror
Biografia
Hasi, antzerkigintzan hasi zen Maldoror. Aktorea izan zen, eta Les Griots taldea sortu zuen 1956an, Parisen, beste aktore afrikar batzuekin. Beka bati esker, Moskura joan zen zinemagintza ikasketak egitera, Mark Donskoi zuzendariarekin. Bertan ezagutu zuen Ousmane Sembene zinemagile senegaldarra. Hark bezala, Maldororrek ere zinema «iraultza tresnatzat» zuen, eta «kontzientziak eraldatzeko hezkuntza» gisara zituen filmak. Gizartean aldaketa sakonak sustatzeko «pentsamendua deskolonizatu» beharraz hitz egiten zuen zinemagileak. «Nire arbasoak esklaboak izan ziren. Nork kontatuko du hobeto Afrikako historia guk geuk baino?», errepikatzen zuen elkarrizketetan.
Dimentsio politikoak eragin nabarmena izan zuen haren lanetan. Horren adibide da, esaterako, Afrikako askapen mugimenduen borrokaren aitzindariekin bat egin izana Ginean, Aljerian eta Ginea Bissaun. Haren bikotekide Mário de Andrade olerkari eta politikari angolarra izan zuen bidelagun. Bi alaba izan zituzten.
Psikologia ebolutiboa
Koalizio-psikologia
Koalizio psikologiak ex ante prebisio faltsifikatu bat eskaintzen du, egokitzapen psikologiko horiek nola funtzionatzen duten azaltzen duten bost hipotesi aurkeztean:
Harrera eta kritika
Psikologia ebolutiboaren kritikoek leporatzen diote determinismo genetikoa sustatzea, panadaptazionismoa (portaera eta ezaugarri anatomiko guztiak egokitzapenak direlako ideia), hipotesi hutsezinak, azalpen distalak edo portaeraren bukaerak, hurbileko azalpenak goragokoak direnean, eta ideia politiko edo moral gaiztoak.
Sarah Maldoror
Biografia
2011n Frantziako Merezimenduaren Ordena Nazionalaren saria jaso zuen. «Errebeldea», «bidegabekerien aurkako borrokalaria» eta «humanista argia» izatea eskertu zion orduan Frédéric Mitterrand kultura ministroak.
Psikologia ebolutiboa
Inplikazio etikoak
Kritikoek argudiatu dute psikologia ebolutiboa erabil daitekeela dauden hierarkia sozialak eta politika erreakzionarioak justifikatzeko. Kritikariek iradoki dute psikologo ebolutiboen datu enpirikoen teoriak eta interpretazioak arrazari eta generoari buruzko hipotesi ideologikoetan oinarritzen direla neurri handi batean.
Kritika horiei erantzunez, psikologo ebolutiboek maiz ohartarazten dute falazia naturalista egitearen aurka: "Naturala dena" nahitaez ondasun morala delako ustea. Falazia naturalista eztabaida etiko legitimoak itotzeko bitarteko gisa kritikatua izan da.
Gizarte-zientzien eredu estandarra
Psikologia ebolutiboa eztabaida filosofiko handietan eta naturaren eta hazkuntzaren arteko eztabaidarekin lotutako gizarte-zientzietan nahasi da. Psikologo ebolutiboek psikologia ebolutiboa eta gizarte-zientzien eredu estandarra (SSSM) konparatzen dituzte. OMSaren ezaugarri nagusiak "arbel zuria", "Erlatibista", "Eraikitzaile soziala" eta "determinista kulturala" dira. Diotenez, XX. mendean zehar gizarte-zientziak menderatu zituen eta adimena ia osorik kulturak moldatzen zuela onartu zuen.
Kritikariek argudiatu dutenez, psikologo ebolutiboek dikotomia faltsua sortu zuten beren ikuspuntuaren eta SSSMren karikaturaren artean. Bestelako kritikoek SSSM baliabide erretorikotzat edo lastozko gizontzat hartzen dute, eta iradokitzen dute SSSSM psikologo ebolutiboek edozein egoera naturaletik kanpo uzten zuten zientzialariek SSSSSMren joera.
Hezkundea eta determinismoa
Kritikari batzuek psikologia ebolutiboa erredukzionismo genetiko eta determinismo genetiko gisa ikusten dute. Kritika arrunta da psikologia ebolutiboak ez diola garapenaren konplexutasunari eta esperientzia indibidualari heltzen, eta ez duela azaltzen geneek pertsonen portaeran duten eragina. Psikologo ebolutiboek erantzun dute naturako eta hazkuntzako garapen interakzionista indibidual askoren barruan ari direla lanean. Diziplina, oro har, ez da portaeraren hurbileko analisietara bideratzen; aitzitik, kausalitate distalaren/azkenaren azterketara bideratzen da (egokitzapen psikologikoen bilakaera). Portaeraren genetikaren eremuak geneek portaeran duten hurbileko eragina aztertzen du.
Hipotesien probabilitatea
Diziplinaren ohiko kritika bat da psikologia ebolutiboaren hipotesiak arbitrarioak eta zailak edo behar bezala frogatzeko ezinezkoak direla maiz, eta horrek zalantzan jartzen du haien estatusa diziplina zientifiko erreal gisa, adibidez, gaur egungo ezaugarri askok eboluzionatu egin zutelako ziurrenik orain dituzten funtzioez bestelako funtzioak betetzeko. Beraz, azalpen alternatiboen kopuru potentzialki infinitua dagoelako, hau da, ea zergatik eboluzionatu zuen ezaugarri zientifiko batek, hau da, hipotesposizio kritikoek, ezinezkoa. Kritikari batzuek argudiatu dute ikertzaileek hain gutxi dakitela Homo sapiens delakoak eboluzionatu zuen inguruneari buruz, non ezaugarri espezifikoak azaltzea, ingurune horretara egokitzea bezala, oso espekulatibo bihurtzen baita. Psikologo ebolutiboek erantzuten dute gauza asko dakitela ingurune horri buruz, egungo gizakien arbasoak ehiztari-biltzaileak zirela barne, normalean tribu txikietan bizi zirenak, eta abar. Hagenek argudiatzen du inor gutxik ukatuko lukeela beste organo batzuek eboluzionatu zutela EEEn (adibidez, birikak oxigeno askoko atmosferan eboluzionatu ziren), baina kritikoek zalantzan jartzen dute burmuinaren EEE benetan ezagugarria den ala ez, eta hori eszeptizismo selektiboa da. Hagenek argudiatzen du, halaber, psikologia ebolutiboaren ikerketa gehiena emakumeak haurdun gera daitezkeela eta gizonak ez, eta hori EEEn ere egia zela.
John Alcockek "denboraren makinarik gabeko argumentu" gisa deskribatzen du hori; izan ere, kritikariek argudiatzen dute, denboran zehar EEEra bidaiatzea ezinezkoa denez, ezin dela zehaztu han zer gertatzen ari zen eta, beraz, zer egokitu zen. Alcockek argudiatzen du gaur egungo ebidentziak aukera ematen diela ikertzaileei EEEren baldintzei buruzko arrazoizko konfiantza izateko, eta egungo ingurunean hainbeste giza portaera egokitzekoak izateak agerian uzten duela gizakien antzinako inguruneak gaur egungoarekin antz handia zuela. Beraz, Alcockek ondorioztatzen du ikertzaileek iragarpenak egin ditzaketela ezaugarrien egokitze-balioari buruz. Era berean, Dominic Murphyk argudiatzen du azalpen alternatiboak ezin direla bidali soilik, baizik eta beren ebidentzia eta iragarpenak behar dituztela: azalpen batek besteek ezin dituzten iragarpenak egiten baditu, arrazoizkoa da azalpen horretan konfiantza izatea. Gainera, Murphyk argudiatzen du beste zientzia historiko batzuek ere fenomeno modernoei buruzko iragarpenak egiten dituztela iraganeko fenomenoei buruzko azalpenak aurkitzeko; adibidez, kosmologoek gaur egun Big Bang-a egia balitz ikustea espero genukeenaren ebidentzia bilatzen dute. Geologoek, berriz, fenomeno modernoei buruzko iragarpenak egiten dituzte asteroide batek dinosauroak akabatu ote zituen zehazteko. Murphyk argudiatzen duenez, beste diziplina historiko batzuek probak denbora-makinarik gabe egin baditzakete, kritikoen erantzukizuna da erakustea zergatik ez den psikologia ebolutiboa egiaztagarria beste diziplina historiko batzuk ez badira; izan ere, "Metodoak esparru guztietan epaitu behar dira, ez beren kabuz indibidualizatu".
Gogamenaren modulartasuna
Psikologo ebolutiboek, oro har, uste dute, gorputza bezala, adimena moldaketa modular eboluzionatu ugariz osatuta dagoela, nahiz eta diziplinaren barruan nolabaiteko desadostasuna dagoen zenbait moduluren plastikotasun maila orokorrari edo "orokortasunari" dagokionez. Modularitateak eboluzionatu egiten duela iradoki da, zeren, sare ez-modularrekin alderatuta, abantaila bat izango bailuke [17kostuari eta gaitasunari dagokienez].
Aitzitik, akademiko batzuek argudiatzen dute ez dela beharrezkoa menderatze-modulu oso espezifikoen existentzia postulatzea, eta iradokitzen dute garunaren anatomia neuralak domeinu gehiagoko prozesu eta ahalmen orokorretan oinarritutako eredua babesten duela. Gainera, domeinu espezifikoaren teoriarako babes enpirikoa, ia bere osotasunean, Wasonen hautapen-zereginaren aldakuntzetan aritzetik dator, zeina jada oso irismen mugatua duen.
Tresna kognitiboen garapen kulturala, genetikoa baino gehiago
Cecilia Heyesek argudiatu duenez, giza adimenaren psikologia ebolutiboren batek instintu kognitiboen bilduma gisa aurkeztutako irudia, eboluzio genetikoak denbora oso luzeetan osatutako pentsamendu-organoak, ez dator bat ikerketaren emaitzekin. Bere ustez, ordea, gizakiek badituzte gailu kognitiboak: "Helburu berezia duten pentsamendu-organoak", gizarte-interakzioaren bidez garapenean zehar eraikiak. New Hampshireko Unibertsitateko Subrena E. Smithek antzeko kritikak egiten ditu.
Psikologo ebolutiboen erantzuna
Psikologo ebolutiboak bere kritikari askori zuzendu zaizkie (ikus, adibidez, Segerstrleren liburuak (2000), Barkow (2005), eta Alcock (2001)). Bere ezeztapenen artean aurkitzen dira kritika batzuk izen-mailegatzaileak direla, edo naturaren eta hazkuntzaren arteko dikotomia oker batean oinarritzen direla, edo diziplinaren gaizkiulertuetan. Robert Kurzbanek iradoki zuen "... eremuko kritikariek, oker daudenean, ez dute zuria pixka bat galtzen. Bere nahasmena sakona eta sakona da. Kontua ez da tiratzaileak direla eta ezin dutela eman helburuaren erdian; haiek arma alderantziz eusten ari zara".
Richfield (Kansas)
Richfield Kansasko hiri bat da. Morton konderrian kokatua dago. 2010ean 43 biztanle zituen, 2.6 kilometro koadrotan banatuta.
Tel Aviveko barrutia
Tel Aviveko barrutia (מָחוֹז תֵּל אָבִיב, منطقة تل أبيب) Israelgo sei eskualdeetako bat da, herrialdearen erdialdean eta honen kostaldean kokatuta dagoena.
Tel Aviv bera hiriburua eta hiri nagusia da.
Muscoy (Kalifornia)
Muscoy Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. San Bernardino konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mechanicsburg (Pennsylvania)
Mechanicsburg Pennsylvaniako borough bat da. Cumberland konderrian kokatua dago. 2010ean 8,981 biztanle zituen, 6.24 kilometro koadrotan banatuta.
Zenonen paradoxak
Eleako Zenon Elean jaiotako filosofo grekoa izan zen, eskola eleatikoko jarraitzailea. Eleako Parmenidesen ikaslea izan zen. Bere eskuko doktrinarik osatu ez bazuen ere, bere paradoxengatik da ezaguna. Paradoxa horietako bat Akiles eta dortokarena da.
Paradoxaren Azalpena
Elezahar grekoen arabera, Akiles antzinako heroi garaiezin bat izan zen. Bere amak, bera txikia izanik, Estigia aintziran sartu zuen Medusa gorgonetik babesteko, baina orpoa ahaztu zuen. Zenonen paradoxa honela dio: Akiles atleta bizkorrenak, 10 segundoan 100 metroko lasterka egiteko gai denak, ezin izango du bera baino hamar aldiz motelagoa den dortoka motel harrapatu. Demagun dortoka Akilesengandik 100 metrotara jartzen dela. Hurrengo taulan azaltzen da lasterketaren kronologia: Akilesek dortoka sekula harrapatuko ez dirudien arren, ez da egia.
Kontextu historikoa
Batez ere jarraituaren arazoari eta espazioaren, denbora ren eta mugimenduaren arteko harremanei eskainia, Zenonek 40 paradoxa —Proklo ren arabera— planteatuko zituen. Oro har onartzen da, Platon, Parmenidesen elkarrizketan oinarrituta(128. urtea), Zenonek aporia horiek sortzeko lanari ekin ziola, beste filosofo batzuek Parmenidesen ikuspegiaren kontrako paradoxak sortu zituztelako. Hori dela eta, Platonek idatzi du Zenonen paradoxen xedea, "pluraltasunaren hipotesiak, arrazoibide egoki bat egiten bada, emaitza are zentzugabeagoak dituela dioen hipotesiak baino" erakustea dela. Platonek Sokratesen baieztapen bat ere jasotzen du: Zenon eta Parmenides funtsean ikuspuntu bera argudiatzen ari ziren.
Zenonengan bizirik dirauden bederatzi paradoxetako batzuk (Aristotelesen Fisika n eta Simplicio de Ciliciak horri buruz egindako iruzkinean kontserbatuak) funtsean baliokideak dira. Aristotelesek haietako batzuk ezeztatzea eskaini zuen.
Crotaphatrema lamottei
Crotaphatrema lamottei Crotaphatrema generoko animalia da. Anfibioen barruko Scolecomorphidae familian sailkatuta dago, Gymnophiona ordenan.
Zenonen paradoxak
Kontextu historikoa
Hona hemen aurre egiteko paradoxa ezagun eta zailenetako hiru:
San Nicola dell'Alto
San Nicola dell'Alto Italiako udalerri bat da. Crotonako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Javorník (Jeseníkeko barrutia)
Javorník Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 2.775 biztanle ditu eta 77,43 kilometro koadroko azalera. Jeseníkeko barrutian dago.
San Nicola dell'Alto
Mugakideak
San Nicola dell'Altok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Zenonen paradoxak
Kontextu historikoa
Matematikari eta historialari batzuek, hala nola Carl Benjamin Boyer-ek, diote Zenonen paradoxak matematika-problemak besterik ez direla, eta horietarako, kalkulu infinitesimal modernoak irtenbide matematikoa eskaintzen duela. Hala ere, beste filosofo batzuek diote Zenonen paradoxak eta haren aldaketak (ikusi Thomson-en lanpara) metafisika-arazo garrantzitsuak direla oraindik ere.
Javorník (Jeseníkeko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1358 urtean egin zen.
Zenonen paradoxak
Kontextu historikoa
Paradoxen jatorria ez da oso argia. Diogenes Laerciok, Zenoni eta haren ikasketei buruzko laugarren informazio-iturria, Favorino aipatuz dio Parménides, Zenonen maisua, izan zela lehena Akilesen paradoxa eta dortoka aurkezten. Baina geroagoko pasarte batean, Laerciok paradoxaren jatorria Zenoni egozten dio, Favorinus ados ez dagoela azalduz.
Azalpen Matematikoa
Hurrengo moduan kalkula daiteke zein puntutan harrapatuko duen Akilesek dortoka, izan ere distantzien batura finitua da. Horretarako, azter dezagun hurrengo taula: Beraz, hurrengo seriearekin islatu eta kalkula daiteke zein puntutan gaindituko duen Akilesek dortoka:
Hortaz, 111,2 metroan, esate baterako, Akilesek dortoka aurreratuko du.
James Gregory matematikari eskoziarrak paradoxaren frogapena egin zuen kalkulu infinitesimalean oinarritzen, hots, emaitza finituko infinitu gaien baturan. Paradoxa azaltzeko beste modu bat analisi diskretuan oinarritzen da. Izan ere, Akilesek ez du distantzia infinitesimorik ibiltzen, diskretua baizik. Demagun Akilesek metro bat ibiltzen duela urrats bakoitzeko, dortokaren urratsak txikiagoak direnez, momentu batean Akilesek dortoka gaindituko du puntu hori zein den ez jakin arren. Hau da, nahikoa da aldagaietako bat diskretua izatea eta suposatzea ezen, denbora jakin batean, distantzia infinitesimalak gaindi ditzakeela mugimendua existitzen dela frogatzeko.
Dikotomiaren Paradoxa
Aurrekoaren antzeko paradoxa dikotomiaren paradoxa da. Paradoxa hau Aristotelesen esan batean oinarritzen da: Demagun Homerok bide bat zeharkatu nahi duela. Bide osoa ibili baino lehen, lehenengo bide erdia osatu behar du; eta bide erdia egin baino lehen, bidearen laurdena egin behar du... Hurrengoa litzateke paradoxaren adierazpena segida gisa:
Paradoxa hau kalkulu infinitesimalarekin azal daiteke modu matematikoan.
Diogenes Zinikoa
Antzinako beste filosofo batzuen esanetan Diogenesek ez zituen Zenonen argudioak ezeztatu, zutik jarri eta ibili baino ez zuen egin.
Aristoteles
Aristoteles ek (K.a. 384 – K.a. 322) ikusi zuenez, distantzia murriztu ahala, distantzia horiek betetzeko behar den denbora ere murriztu egiten da, eta beraz, behar den denbora ere gero eta txikiagoa bihurtzen da.
"Gauza infinituak zatigarritasunarekiko" ere bereizi zituen (espazioko unitate bat, zeina unitate gero eta txikiagotan zatitu baitaitekeespazioan berdin mantentzen den bitartean) eta luzapenean infinituak diren gauzena (edo distantziak) ("gorputz-adarrekiko"). Geziaren paradoxari Aristotelesek jartzen zion eragozpena hurrenagoa zen: "Denbora ez dagp nodo zatiezinez osatua, beste edozein magnitude ere ez bezala, zatiezinak dira".
Tomas Akinokoa
Tomas Akinokoa k, Aristotelesen eragozpenari buruz hitz eginez, honela idatzi zuen: "Frogatu dugunez, aldiuneak ez dira denboraren zati, denbora ez baitago puntu-magnitude bat baino aldiune gehiagoz osatua. Beraz, ez da gauza bat une jakin batean mugimenduan dagoen ala ez, baizik eta une horretan mugitzen ez delako".
Arkimedes
Arkimedesek metodo bat garatu zuen infinitu gaien baturaren emaitza finitua lortzeko, Parabolaren Kuadraturan azaltzen den moduan. Metodo honekin serie infinituekin lortzen den emaitza bera lortzen zen.
Bertrand Russell
Bertrand Russell ek "de higiduraren teoria" eskaini zuen. Ados zegoen ezin dela egon une batez iraupenik gabeko mugimendurik, eta mugimenduan behar den guztia dela gezia aldi berean puntu batean egotea zioen, beste puntu batean beste une batean eta bi puntu horien arteko puntu egokietan tarteko denboretarako. Ikuspuntu horretatik, mugimendua posizioak denborarekiko duen funtzioa da.
Nick Huggett
Nick Huggettek argudiatu zuen, Zenon gainerakoen espazio bera betetzen zuten obejtuek atsedenean egon behar zutela esaten zuenenean ondorioa onartzen ari zela.
Peter Lynds
Peter Lyndsek argudiatu zuenez, Zenonen mugimenduko paradoxa guztiak hurrengo ondorioaren bidez ebazten dira: Denboran dauden uneak eta aldiuneko magnitudeak ez dira fisikoki existitzen. Mugimendu erlatiboan dagoen objektu batek ezin duela berehalako posizio erlatibo bat izan edo kokapen jakin bat (izango balu, ezingo litzateke mugimenduan egon) argudiatzen zuen, eta beraz, ezin du bere mugimendua zatika zatituta eduki, paradoxek bezala.
Hermann Weyl
Beste irtenbide bat, Zenonek bere paradoxetan (bereziki Dikotomia) erabili zuen kasuetako bat zalantzan jartzea da: espazioan (edo denboran) bi puntu desberdinen artean beti dago beste puntu bat. Kasu hori gabe, bi punturen arteko distantzia kopuru mugatu bakarra dago, eta beraz, ez dago mugimenduen sekuentzia infinitu bat, eta horrela paradoxa ebatzi daiteke. Plancken luzera eta Plancken denbora, fisika modernoan ideiek muga bat jartzen dute denbora eta espazioa neurtzeko muga jartzen dute, denboran eta espazioan ez bada. Hermann Weylen arabera, espazioa unitate finitu eta diskretuz osatuta dago, eta arazo gehigarri bat agertzen da, "baldosen argumentuak" edo "distantzia-funtzioaren arazoak" emana.
Horren arabera, triangelu angeluzuzen baten hipotenusaren luzera, diskretizatutako espazioan, bi aldeetako baten luzeraren berdina da beti, geometriarekin kontraesanean. Jean Paul Van Bendegemek arrazoitu zuen baldosen argumentua ebatz daitekeela, eta diskretizazioak paradoxa ken dezakeela.
Grön eld
Grön eld (su berde) beiraki berdearen eskultura da. Vicke Lindstrand artista suediarraren lana da. Järnvägstorgeteko Umeå hirian dago, bertako Geltoki nagusiaren aurrean. Hiriko eskultura ospetsuena da. 1970ean altxatua, orduko beirazko munduko eskultura handiena zen.
Phalacrocorax pelagicus
Phalacrocorax pelagicus Phalacrocorax generoko animalia da. Hegaztien barruko Phalacrocoracidae familian sailkatua dago.
Grön eld
Historia
HSB enpresako burua zen Sven Wallanderek lana enkargatu zuen Norrköpingen dagoen Prisma ikusi ondoren. Eskulturaren prezioan HSBk ordaindu zuen eta hiria instalazioa. Egun, eskultura, Umeå udaletxearena da.
Deskribapena
Grön eldek beirazko hiru zutabe ditu, elkarrekin kiribilduak. Igotzen diren heinean meharragoak dira. Zutabe horiek egiteko bederatzi mm.ko lodierako beirazko hiru mila xafla erabili ziren. Xaflak haien artean heltzeko itsasgarri berezi bat erabiliz zen, epoxi, ingurumenaren aldaketak ondo eusteko. Eskulturak bederatzi metro ditu, 45 tonako pisua. Zutoin baten gainean jarrita dago.
Peromyscus perfulvus
Peromyscus perfulvus Peromyscus generoko animalia da. Karraskarien barruko Neotominae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Peromyscus polionotus
Peromyscus polionotus Peromyscus generoko animalia da. Karraskarien barruko Neotominae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Ebuild
Ebuild bat Gentooren Portage sistemarentzat bash script bat da. Portage zuahitzean dagoen aplikazio bakoitzak ebuild bat du, eta ebuild-a, "emerge ebuildaren_izena" bitartez exekutatua, automatikoki konpilatzen du (beharrezkoa bada) eta instalatzen du programa eta honen beharrezko dependentziak. Ebuild fitxategiak normalean "izena-bertsioa.ebuild" nomenklatura erabiltzen dute. Normalean, ebuild-ak aplikazio bat itur-kodetik konpilatzeko sortzen da, baina batzuk aurre-konpilatutako bertsioentzat ere sortzen dira. Beste ebuild batzuk meta-paketeak edo pakete birtualak instalatzen dituzte. Hemen Beep softwarea instalatzeko ebuild adibide bat:
DESCRIPTION="the advanced PC speaker beeper" HOMEPAGE="http://www.johnath.com/beep/" SRC_URI="http://www.johnath.com/beep/${P}.tar.gz"
LICENSE="GPL-2" SLOT="0" KEYWORDS="x86 ppc alpha amd64" IUSE=""
Champteussé-sur-Baconne
Champteussé-sur-Baconne Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Champteussé-sur-Baconne udalerrian erroldatutako biztanleak 221 ziren. Familiak 80 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Liparis megacephalus
Liparis megacephalus Liparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Ebuild
src_compile { emake FLAGS="${CFLAGS}" || die "compile problem" }
Champteussé-sur-Baconne
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ebuild
src_install { dobin beep # do we really have to set this suid by default? -solar fperms 4711 /usr/bin/beep doman beep.1.gz   dodoc CHANGELOG CREDITS README }
Champteussé-sur-Baconne
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 138 ziren, horien artean 103 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 103 pertsona aktiboetatik 94 lanean zeuden (52 gizon eta 42 emakume) eta 9 langabezian zeuden (2 gizon eta 7 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lugoko probintzia
Lugo Galiziako (Espainia) probintzia bat da. Mugakideak hauexek ditu: Mendebaldean Coruñako probintzia, hego-mendebalean Pontevedrako probintzia, hegoaldean Ourenseko probintzia, hego-ekialdean Leongo probintzia, ekialdean Asturias eta iparraldean Kantauri Itsasoa.
Hiriburua Lugo hiria da, ia 91.500 biztanle zituena 2004an.
Geografia
Miño ibaia probintzia honetan (Serra de Meira) sortzen da.
Eskualdeak
Probintziak hamahiru eskualdetan banatuta dago:
Kostaldekoak, mendebaldetik ekialdera A Mariña Occidental, A Mariña Central eta A Mariña Oriental ditugu.
Barrualdean, bestela, A Fonsagrada, A Ulloa, Meira, Terra Cha, Lugo, Quiroga, Sarria, Chantada, Terra de Lemos eta Os Ancares daude.
Udalerri nagusiak
Lugo bera da probintziako hiri nagusia.
Beste udalerri nagusiak:
Iufni
Iufni edo Iufeni ("Bera", jainkoa, nirekin dago), Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1741 inguruan gobernatu zuena, Frankeren arabera.
Soilik Turineko Errege Kanoneko VI,9 erregistroan agertzen delako ezagutzen da.
Ziuraski, urte bat edo biz, Amenemhat V.a faraoiarekin batera errege izan zen.
Eoliar uharteak
Eoliar uharteak (Isole Eolie, ahoskatua, Ìsuli Eoli, Αιολίδες Νήσοι, Aiolides Nisoi) zazpi uhartek osatutako artxipelagoa da, Siziliaren iparraldean. Tirreniar itsasoan kokatuta daude, Messinako probintziaren baitan. Jatorri bolkanikoa dute. Bi sumendi aktibo dituzte, Vulcano eta Stromboli, bigarren mailako bestelako zenbait fenomeno bolkanikoz gain.
Saint-Jean-de-Monts
Saint-Jean-de-Monts Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Eoliar uharteak
Administrazioari dagokionez, lau udalerri ditu: Lipari (izen bereko uhartea, nagusia eta biztanle gehien duena eta ondoko Vulcano, Filicudi, Alcudi, Panarea eta Stromboli barne dituena), Santa Marina, Malfa eta Leni (hiru horiek Salina uhartean).
Saint-Jean-de-Monts
Biztanleria
2007an Saint-Jean-de-Monts udalerrian erroldatutako biztanleak 7.699 ziren. Familiak 3.452 ziren, horien artean 1.178 pertsona bakarrekoak ziren (477 bakarrik bizi ziren gizonak eta 701 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.281 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 821 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 172 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Eoliar uharteak
Turismoa gero eta handiagoa da, eta urtean 200.000 turista inguru jasotzen dute. Eoliar uharteak Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOk 2000 urtean.
Saint-Jean-de-Monts
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Mechanicsville (Pennsylvania)
Mechanicsville Pennsylvaniako borough bat da. Schuylkill konderrian kokatua dago. 2010ean 457 biztanle zituen, 0.84 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Jean-de-Monts
Etxebizitza
2007an 18.514 etxebizitza zeuden, 3.505 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14.646 bigarren erresidentzia ziren eta 363 hutsik zeuden. 7.068 etxeak ziren eta 5.464 apartamentuak ziren. 3.505 etxebizitza nagusietatik 2.496 bere jabearen bizilekua ziren, 898 alokairuan okupaturik zeuden eta 111 doan lagata zeuden; 98 etxek gela bat zuten, 321 etxek bi zituzten, 860 etxek hiru zituzten, 1.022 etxek lau zituzten eta 1.203 etxek bost zituzten. 2.848 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.926 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.156 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 4.331 ziren, horien artean 3.087 aktiboak ziren eta 1.244 inaktiboak ziren. 3.087 pertsona aktiboetatik 2.707 lanean zeuden (1.449 gizon eta 1.258 emakume) eta 379 langabezian zeuden (155 gizon eta 224 emakume). 1.244 pertsona inaktiboetatik 576 erretiraturik zeuden, 288 ikasten zeuden eta 380 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Jean-de-Monts udalerrian 3.989 unitate fiskal zeuden, 8.401 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.692 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 945 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 31 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 12 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 119 eraikuntza enpresak ziren, 242 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 12 garraio enpresak ziren, 216 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 27 finantziazio enpresak ziren, 93 higiezinen enpresak ziren, 65 zerbitzu enpresak ziren, 59 administrazio publikoko enpresak ziren eta 62 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 276 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 7 banku bulegoak, 3 funerariak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 3 autoeskolak, 20 igeltseroak, 22 margolariak, 23 zurginak, 16 iturginak, 12 argiketariak, 4 eraikuntza enpresak, 11 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 99 jatetxeak, 40 higiezinen agentziak, 3 tintoreriak eta 4 apaindegiak.
2009an zeuden 151 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 10 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 28 okindegiak, 8 harategiak, 6 arraindegiak, 6 liburu dendak, 51 arropa dendak, 7 etxerako tresna dendak, 6 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 2 altzari dendak, 6 kirol-dendak, 2 drogeria, 2 lurrin-dendak, 3 bitxi-dendak eta 6 lore-dendak ziren.
2000. urtean Saint-Jean-de-Monts udalerrian 77 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.482 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, 3 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an haur-eskola 1  eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saint-Jean-de-Monts udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 713 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Del Monte Forest (Kalifornia)
Del Monte Forest Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Monterey konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Carlton lorategiak
Carlton lorategiak UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2004an. Australiako Melbourne hiriko Carlton auzoko Central Business District-aren ipar-ekialdeko ertzean dago.
Eoliar uharteak
Etimologia eta mitologia
Uharteen lehenengo jabeak jainkoak eta izaki beldurgarriak izan omen ziren.
Eolok, haizearen erregeak, eman zion bere izena artxipelagoari, eta Ulisesi aldeko haizez betetako zahagi bat oparitu zion.
Hefestok, latindarrek Vulkano deitzen zutenak, Zeusen tximisten eta Poseidonen hiruhortzaren forjari izateagatik ospetsuak, uharteotan zuen bere sutegia, eta bere laguntzaile ziklopeekin bizi zen, Vulcanoren kraterraren barruan.
Liparo errege mitikoak, Eoloren semeak, antzinako Melignisi bere izena eman zion.
Historia
Artxipelagoan gizakiaren presentzia oso hasierakoa da: lehen kokalekuak K.a. 4000 baino mende batzuk lehenagokoak dira, Neolitoan zehar. Historiaurreko herriak, zalantzarik gabe, obsidiana-kantitate handiek erakarrita zeuden bertan. Jatorri bolkanikoa duen mineral hori dela eta, Eoliar uharteak merkataritza-bideen erdigune ziren Antzinako Erromako garaietatik, eta oparotasun handia eman zien. Oso mineral desiratua zen, garai haietako gizakiak zuen puntazorrotzena baitzen. Lipariko obsidiana kantitate handitan esportatzen zen Siziliara, Italiako hegoaldera, Liguriara, Proventzara eta Dalmaziara. Gerora, Lipari Mediterraneoko lekurik populatuena bihurtu zen, eta K.a. 3000 urtetik aurrera, Lipariko aberastasuna beste uharteetara pasatu zen, eta horiek ere jendeztatzen hasi ziren. K.a. XIV. eta XVI. mendeen artean, uharteak garrantzitsuak izan ziren, metalen, batez ere, eztainuaren, merkataritza-bidearen erdian baitzeuden.
K.a. 580 urtean, grekoek uharteak kolonizatu zituzten, eta Eoliar izena jarri zieten, Eolo, haizearen jainkoaren bizilekutzat baitzituzten.
K.a. 260 urtean Erroma eta Kartagoren arteko Lipariko gudua izan zen bertan. Erromatarrek kartagotarrei hartu zizkieten uharte horiek K.a. 241. urtean.
Erromatarren garaian sufre, aluminio eta gatzaren merkatuaren erdigune bilakatu ziren.
Artista modernoak lurralde hartako edertasun basatiaz ohartu ziren, eta dokumentalista eta zinemagileek uharteak deskribatu zituzten beren kamerekin, munduari erakutsiz, 1940a bitartean, uharteak erbesteratu politikoen kartzela gisa baino ez baitziren ezagunak.
Kireniako gaztelua
Kireniako gaztelua (Κάστρο της Κερύνειας, Kástro tis Kerýneias; Girne Kalesi) Zipre iparraldeko Kirenia hirian dagoen gaztelua da. Hiriko itsas-portu garrantzitsua babesteko eraiki zen. XVI. mendean veneziarrek eraiki zuten eta barnean XII. mendeko kapera bat eta urperaturiko ontziaren museoa dauzka.
Eoliar uharteak
Geografia
Hauek dira zazpi uharteak (parentesi artean antzinako izena):
Kireniako gaztelua
Historia
Kirenia K.a. X. mendetik existitzen da eta greziarren K.a. VII. mendeko aztarnak aurkitu dira. Dena dela erromatarren aroan bihurtu zen hiri.
Hasierako gaztelua
Azken ikerketek erakutsi dute bizantziarrek gaztelu bat altxatu zutela arabiarren erasoei aurre egiteko, K.o. VII. mendean, baina aurreneko aipamen historikoa 1191. urtekoa da, Rikardo I.a Ingalaterrakoak hirugarren gurutzadatik bueltan zetorrela konkistatu zuela esaten da Isaak Konmenus errege zipretarra garaituz.
Rikardo I.ak Tenpluko Ordenari saldu zion Zipre eta hauek Guy de Lusignanen eskutan utzi zuten. Lusignandarrak 1489 arte izan ziren Zipreko errege eta haien garaian Kireniako gaztelua eraikin txikia izatetik 1208 eta 1211ean handiagoa izatera pasa zen. John d'Ibelin izan zen handitu zuena eta dorre karratuak eta perra itxurakoak gehitu zizkion, sarrera berri bat egin, arkularientzat gezilehioak ezarri eta ziegak ere eraiki zituen. Lusignandarren garaian Kireniako gazteluak hainbat setio jasan zituen. 1373ko Genovarren erasoan gaztelua oso kaltetua gelditu zen eta setiorik luzeena XV. mendean jasan zuen, lau urte iraun zuena eta barruan zeudenek saguak eta arratoiak jatera iritsi ziren.
Veneziarren gaztelua
1489an veneziarrek Zipreren kontrola eskuratu zuten eta uharteko gazteluak gotortu eta modernizatzeari ekin zioten otomandarren mehatxuaren beldur. 1540an Kireniako gaztelua handitu zuten eta gaur egungo itxura eman zioten hainbat aldaketa eginez. Hormak sendotu zituzten, kainoientzako lehioak ireki zitutzen, lurretik etor zitezkeen erasoei aurka egiteko ere hiru mailatan ezarri zituzten kainoiak eta artileria harresietara igotzeko maldak eraiki zituzten. Harresi berriek San Jurgi eliza bizantziarra (XI. XII. mendekoa) barnean hartu zuten.
1570. urtean Kireniak errenditzea erabaki zuen erresistentziarik gabe eta otomandarrek ere hainbat aldaketa egin zituzten, XIX. mendean britainiarrek desegin zituztenak. Gazteluaren barnean Sadik Pasha almirante otomandarraren hilobia mantentzen da.
Britainiarrek poliziaren barrakoi gisa eta entrenamendu leku gisa erabili zuten.
XX. mendean
Kireniako antigualeko departamenduak bere gain hartu zuen gazteluaren ardura 1950ean baina EOKA istiluetan britainiarren esku egon zen. 1960. urtean berriz ere departamentuak eskuratu zuen eta 1963 eta 1967 artean Zipreko Guardia Nazionalaren egoitza izan zen.
1974. urtean turkiarrek uhartea inbaditu zutenean Girneko Antigualeko Departamentuaren eskutan gelditu zen gaztelua. Eraikinean zeuden gurutze guztiak kendu eta gela batean gorde zituen. Gaur egun gurutze garrantzitsuenak ikusgai daude Mikel Goiaingeruaren elizan.
Arkitektura
Sarrera ipar-mendebaldean dago eta malda bat jarraituz erdiko patiora iristen da. Bidean Sadik Pasha almirantearen hilobia dago. Patioa inguratuz guardien gelak, bizilekuak eta ikuiluak daude. Malda berrien bidez harresien gainaldera iristen da eta eskilarak igo ondoren Lusignandarren errege geletara eta kapera batetara iristen da.
Gazteluaren sotoan ziegak eta biltegiak daude. Biltegiotan polbora garbitua eta lehortua gordetzen zen.
Urperaturiko ontziaren museoa
1969 eta 1974 artean Michael Katsev gidari zuen Pennsylvaniako Unibertsitateko talde batek ikertu zuen itsasontzia. Urperatu zen unean 80 urte zituen ontzia zela ondorioztatu zuten, 14 metroko luzera zuela eta Alepo pinuz egina zela.
Crotaphatrema tchabalmbaboensis
Crotaphatrema tchabalmbaboensis Crotaphatrema generoko animalia da. Anfibioen barruko Scolecomorphidae familian sailkatuta dago, Gymnophiona ordenan.
Javorník (Ústí nad Orlicíko barrutia)
Javorník Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 254 biztanle ditu eta 5,48 kilometro koadroko azalera. Ústí nad Orlicíko barrutian dago.
Elektra (2005eko filma)
Elektra, 2005eko Rob Bowman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi film bat da. Frank Miller komikigilearen Elektra Natchios superheroian oinarritua dago. Jennifer Garner, Goran Visnjic, Will Yun Lee, Cary-Hiroyuki Tagawa eta Terence Stamp aktoreek antzeztu zuten.
Daredevil (2003) filmaren spin-offa da.
Argumentua
Daredevil (2003) filmean jasotako zaurietatik osatu ondoren, Elektra (Jennifer Garner) munduko emakumezko hiltzaile arriskutsuenean bilakatuko da. Beree hurrengo misioa betetzeko ardura ematen diotenean, bere bizitza zuzendu ala suntsitu dezakeen erabakia hartuko du.
Irminsul
Irminsul (antzinako saxoieraz Zutabe Handi/Ahaltsu) Germaniako mitologiaren arabera zeruak eta lurrak bat egiten duten zutabea da, hau antzinako saxoiek gurtzen zuten haritz edota egurrezko zutabe batek irudikatzen zuen.
Irmin
Irmin germaniar jainkoak Irminsul zutabea nahiz Herminoien tribuari izen ematen die, eta dirudienez Irmin delakoa saxoien jainko nagusia izan omen zen. Irmin jainkoaren antzinako izena Jörmunr zen, eta kurioxki Yggr bezala ere irudikatu ohi da, izen hau Odin jainko ospetsuaren izendapenetako bat izan zelarik, "Yggr zaldiz". Yggdrasil delakoa Odin jainkoak bere burua sakrifikatu zuen lizarra izan zen, bertan zerua eta lurra batzen zirelarik. Hortaz, dirudienez Irminsul nahiz Yggdrasil izenak saxoek erabilitako izendapen ezberdinak dira.
XI. mendean Adan Bremengoa artzapezpiku eta kronikariak Irmin zutabearekin lotura edudiko lukeen Suediako Uppsala hiri inguruko zuhaitz sakratu bat aipatu zuen.
Halere, saxoien benetazko Irminsul zutabea bere gainaldean kultuzko irudi bat izango lukeen egurrezko haga bat litzateke. Jacob Grimm-en arabera, Ilmin izena antzinako eskandinavierazko iörmungrund ("Lurra") eta iörmungandr (anguis maximus, hots, "Midgard sugea") hitzekin lotura edukiko luke.
J.M. Wallace Hadrill-ek bere "Mendebalde Barbaroa" liburuan aipatzen duenez, Karlomagnok Germaniako iparraldeko antzinako Saxonia lurraldea nahiz saxoniarrak menderatu eta kristautu asmoz Irminsul zutabea moztuarazi omen zuen.