cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lituaniako Erresuma
Historia
Lituaniako Erresumak ez zuen bizirik iraun une hartan Mindaugas izan zelako kristautu zuten bakarra, eta hori ez zen gertatu bere ondorengoekin, hauek Duke Handiaren titulua eraman behar izan baitzuten berriro, eta Lituaniako Estatuak Dukerri Handiarena.
Vitautas Duke Handiak (1392-1430 bitartean gobernatu zuen) errege koroa jasotzeko saiakera bat egin zuen. Lutskeko Kongresuan eztabaidatu zen. Sigismundo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak, 1430ean, errege izendatu zuen, eta Lituaniak erresuma gisa aldarrikatu zuen. Baina errege koroa, Segismundok Vitautasi bidali ziona, poloniar nobleek atzeman zuten. Gutxi geroago Vytautas hil zen, errege koroatua izan gabe.
Rebecca Nurse
Haren aurkako ebidentzia sinesgarririk ez bazegoen ere, sorgin gisa kondenatu eta urkatu zuten 1692ko uztailaren 19an. Hori gertatu zen Massachusettseko koloniak sorginkeriaren gaineko histeria eta koloniaren barruan Satanasen ustezko presentzia jasan zituenean. Mary Eastey eta Sarah Cloyce ahizpa ezkonduei ere sorginkeria leporatu zieten. Mary errudun deklaratu eta exekutatu egin zuten, baina Sarah bizirik geratu zen.
Lehen urteak
Williamen eta Joanna Towneren (ezkongabetan, Blessing) alaba izan zen. Rebecca Great Yarmouth-en (Ingalaterra) jaio zen 1621ean. Familia Massachusettseko Badiako probintziara joan zen, eta Salem Villagen 1640 inguruan kokatu zen. Salem Village herrriak gero Danvers izena hartu zuen. Rebeccak hiru ahizpa zituen: Susan (1625eko urriaren 26an bataiatua; 1630eko uztailaren 29an hil zen), Mary (1634ko abuztuaren 24an bataiatua; 1692an hil zen) eta Sarah. Hiru neba ere bazituen, Edmund (1628ko ekainean bataiatua), Jacob (1631ko edo 1632ko martxoaren 11n bataiatua) eta Joseph (1639 inguruan jaioa).
Uneren batean, 1640 inguruan, Ingalaterran jaio zen Francis Nurserekin (edo Nourse) ezkondu zen. Senarra etxerako zurezko gaien merkataria zen. Artikulu horiek oso bakanak zirenez, eskulangile askoren estimakoak ziren. Nurse eta bere familia etxe handi batean bizi ziren, 1636an Townsend Bishop-i emandako 300 akre ingurutan (1,2 km ²). Bikoteak zortzi seme-alaba izan zituen: lau alaba eta lau seme. Izen hauexek zituzten: Rebecca Nurse (1642an jaioa), Sarah Nurse (1644), John Nurse (1645), Samuel Nurse (1649), Mary Nurse (1653), Elizabeth Nurse (1656) edo Francis Nurse (1660 edo 1961) eta Bejamín Nurse (1665 edo 1966). Nurse maiz joaten zen elizara eta bere familia oso errespetatua zen Salem Villagen. Senarrari, Francisi, sarritan eskatzen zitzaion epaile ez ofiziala izatea herrixkaren inguruko zenbait arazo konpontzen laguntzeko. 1672an, Francis Nurse Salemgo Kondestablea izan zen. Geroago Rebeccari buruz hauxe esan zuen:"'Ospe eredugarria hartu zuela, eta hori ia eztabaidaezina zen komunitatean', eta sorginkeriaz 'frogaezineko akusatu' bihurtu zuela.'"
Akusazioa eta epaiketa
Lurrak zirela-eta, Nurse familia Putnam familiarekin liskarretan murgilduta egon zen. 1692ko martxoaren 23an, Edwardek eta John Putnamek egindako akusazioetan oinarritutako atxilotzeko agindua eman zen. Akusazioak entzun ondoren, 71 urteko Nurse hauskor batek, askotan baliaezin gisa deskribatzen zenak, zera esan zuen:"Ni inuzentea naiz umea jaiotzean bezala. Baina, egia esan, zer damurik gabeko bekatu aurkitu du Jainkoak nigan, nire zahartzaroan halako nahigabea jar diezadan?"Jendearen oihuek haren aurka egindako akusazioak agurtu zituen. Oso emakume errukitsua zen, bizilagunekin adiskidetasun-giroan bizi zena, eta ongintzarako eta errukirako ospea zuena: Sara Holton auzokoak ere, hasieran Rebeccari zerri batzuen ihesari buruzko eztabaida batean zentzugabekeriaz jokatzea leporatu bazion ere, geroago aldatu eta defendatu egin zuen. Komunitateko hogeita bederatzi kide garrantzitsuenetakok eskaera sinatu zuten Nurseren izenean. 71 urte zituela, akusatu zaharrenetako bat izan zen. John Hathorne eta Jonathan Corwin magistratuen azterketak, akusatuen erruduntasuna autoagerikotzat jo zuenak, jarrera berezia hartu zuen Rebeccaren kasuan, Mary Eastey ahizparen kasuan egin zuen bezala. Argi eta garbi esan zen Rebecca errugabea zela, otoitz egin zuten Jainkoak bere errugabetasuna erakuts ziezaion, tristea baitzen akusatutako elizako kideak ikustea. Hathornek, zalantzarik gabe, eragina izan zuen Elizabeth Porter ahizpa Rebeccaren hurbileko laguna zelako eta haren defendatzaile sutsuenetako bat zelako. 1692ko ekainaren 30ean hasi zen epaiketa. Uneko prozedurekin bat, Nurse andreak, sorginkeria zela eta, akusatutako beste batzuek bezala, bere burua ordezkatu zuen, ezin baitzuen abokaturik izan. Errespetagarritasunaren indarragatik, komunitateko kide askok beren izenean egin zuten lekukotza, familiako kideak barne. Ann Putnam Jr. gaztea eta beste neska batzuk Nurserengandiko 'atakeak' zituztela eta sufriarazten zituela aldarrikatu zuten. "Espektro-ebidentzia" dei hori epaiketan onartu zen, akusatuaren eraginez Satanas komunitateko beste batzuekin 'lotzen' ari zela frogatzeko. Haren leherketei erantzunez, Nursek hauxe esan zuen:"'Ez diot inori begiratzerik, Jainkoari baizik' Beste neska aflijitu askok zalantzan jartzen zuten hura salatzea. "Azkenean, epaimahaiak erabakia hartu zuen, eta Nurse ez zela errudun deklaratu zuen.
Jendearen oihuei eta nesken eraso eta espasmoen ondorioz, epaileek epaitzaileei epaia berriz azter zezatela eskatu zieten. Zehazki, Rebeccari eskatu zitzaion azaltzeko beste sorginkeria salatua, Deliverance Hobbs, "bere enpresakoa" zela, eta horrek esan nahi zuen bi alderdiek hitzarmen bat sinatu zutela deabruarekin. Halabeharrez, Rebeccak, gor samarra baitzen, ez zuen galdera entzun: geroago, berak azaldu zuen lege-eragozpena egiten ari zitzaiola lekuko akusatu bati. Epaimahaiak bere epaia aldatu eta Nurse hiltzera kondenatu zuen 1692ko uztailaren 19an. Bere familiaren presazko erregua eta bere izaera onaren froga ugaria ikusita, Massachusettseko gobernadoreak, Sir William Phips-ek, indultu bat eman zuen, baina zaleen zalaparta izan zen, eta kendu egin zuen.
Heriotza eta ondorioak
Pertsona askok Rebecca honelaxe deskribatu zuten: "duintasun propioko emakumea", urkamendian izan zuen portaera apalagatik. Ohitura zen bezala, bera urkatu ondoren, gorpua kadalso ondoko hilobi ez oso sakonean lurperatu zuten, beste kondenatuekin batera, komunitateko kideak izan arren, hilerri bateko hilobi kristau baterako ezegokitzat jo baitzituzten. Rebeccaren familia ezkutuan itzuli zen gauean, gorpua atera eta familiaren etxe ondoan lurperatu zuten. 1885eko uztailean, haren ondorengoek granitozko monumentu bat eraiki zuten hilobiaren gainean, orain Rebecca Nurse hilerria deitzen den horretan, Danversen (lehen Salem Village), Massachusetts. Monumentuko inskripzioak honelaxe dio: ''Rebecca Nurse, De Yarmouth, Ingalaterra 1621. Salem, Mass., 1692.''
O Martiri Kristaua, Egiagatk hil daitekeena
Zuri buruzko guztia gezur beldurgarriaren jabe zenean!
Superstizioaren bidetik etorritako mundua
Gaur egun, arnasketarik libreena da.
John Greenleaf Whittierren "Kristau martiria" poemakoa
1706an, Ann Putnam, Jr. salatzaileak publikoki barkamena eskatu zion Nurse familiari, errugabekeriak leporatu zizkielako, eta Rebeccari eta haren bi ahizpei, Mary Eastey eta Sarah Cloyce, bereziki:"'Hautsetan hil nahi dut eta horrexegatik umiliatu nahi dut, haien eta ahaideen tristura eragilea izategatik'." Nurse familiak bere barkamena onartu eta Annekin adiskidetu zen: aldiz, Samuel Parris, herriko ministroa, ez zuten inoiz barkatu, bere doluaren erruduntzat jotzen baitzuten -"Inork ezin du jakin ama bat galtzeagatik zer sufritu dugun"- eta ez zuten atsedenik hartu Parris 1697an kargutik kendu zuten arte. 1711n, gobernuak Nurse familia konpentsatu egin zuen Rebeccaren heriotza bidegabeagatik. 1712an, elizak bertan behera utzi zuen haren aurkako exkomunio-epaia: "Ez da gehiago bere oroimenaren aurkako gaitzespena edo tristura-arrazoia bere seme-alabentzat".
Phineas Putnamek Nurse familiaren etxea jarauntsi zuen, 1784an bere bisnieto delako batekin ezkondu baitzen. Putnam familiak 1908 arte eutsi zion jabetzaren kontrolari. Gero, jatorrizko etxea, hilerria eta biltzen dituen jatorrizko 300 akreetariko 27 erakarpen turistikoak dira.
1892an, komunitateak bigarren monumentu bat eraiki zuen, Israelek eta Elizabeth Porterrek zuzendutako 40 bizilagun aintzat hartzen zituena. Elizabeth Porterrek Nurse publikoki babesteko arriskua hartu zuen, 1692an bere izenean gorteari eskaera sinatuta. Sinatzaileetako bat Israel Putnam jeneralaren aita zen.
2016ko urtarrilean, Salem hiriak aitortu zuen Rebeccaren errugabetasuna, urkatu zituzten 19 lagunekin batera Proctor's Ledge-n, hiriko lursail batean. Salem-eko Estatuko Unibertsitateko ikasle unibertsitarioek Gallows Hill  proiektua sortu zuten 2010ean, exekuzioen kokapen zehatza aurkitzeko ahaleginean. Hiriak informazio-bilera bat egin zuen 2016ko martxoaren 1ean, Proctor Ledge-n memorial bat eraikitzeari buruz eztabaidatzeko (2017. urteko ekainean egitekoa), Salemen Judizioen 325. urteurrena ospatzeko.
Herri-kulturan
Rebeccaren epaiketa CBSren atal batean irudikatu zen 1947ko uztailaren 28an aireratu zen "CBS han dago" irratsaioan.
Rebecca Nurse da pertsonaia nagusia Arthur Miller-en The Crucible antzezlanean. 1953ko Broadwayko jatorrizkoan Jean Adair-ek interpretatu zuen, eta handik gutxira hil zen. Lan hau zinemarako egokitu zen 1957an eta 1996an; Rebecca Margarita Co-Lambert eta Elizabeth Lawrence aktoreek interpretatu zuten, hurrenez hurren. Ann Dysonek interpretatu zuen 1980an BBCko telebistaren lehen egokitzapena, oso txalotua.
Berak beste drama batzuk inspiratu zituen Salem-eko Sorgin-epaiketei buruz. Three Sovereigns For Sarah PBSren filmean, Sarah Cloyce (akusatua izan zen, baina ez zuten hil) Rebeccaren ahizpa baten rola egin zuen Vanessa Redgravek. Hala ere, hari uko egin zion. Rebecca eta haren familiako kideak pertsonaia nagusi gisa erakusten ditu filmak. Shirley MacLaine aktoreak interpretatu zuen Rebecca 2002an CBSko miniserie batean, Salemeko Sorginen Epaiketak. Nurse izan zen Charles W. Upham-ek Sorginkeriari buruzko Konferentzien gaia.
Esther Koplowitz
Esther María Koplowitz y Romero de Juseu  (Madril, 1950eko abuztuaren 10a) aristokrata, enpresaria eta filantropoa da. Casa Peñalverreko markesa, Peñalverreko VII. kondesa eta Cubaseko markesa ezkontidea izan zen, Fernando Falcó Cubaseko III. markesarekin ezkondu zenean.
Biografia
1950eko abuztuaren 10ean jaio zen, Madrilen. Ernesto Koplowitz Sternbergek, jatorri judutarreko enpresaburu poloniarrak, eta Esther María Romero de Juseu y Armenteros, Casa Peñalverreko markesa, Kubako aristokrataren alaba. Alicia Koplowitz-en ahizpa, Madrilgo Lizeo Frantseseko ikasleak biak. Estherrek eta Aliciak justizia-epaitegietan lortu zituzten amaren familiaren leinuarekin zerikusia zuten zenbait titulu, hala nola San Fernando de Peñalver konderria, Aliciarentzat, eta Peñalver konderria, Estherrentzat. Hala, Estherrek Casa Peñalver markesaren, Campo Floridako markesaren eta Peñalverreko kondesaren tituluak lortu zituen. Azken bi horiek Carmen Alcocer Koplowitz, Peñalverreko uneko kondesa, eta Alicia Alcocer Koplowitz, Campo Floridako markesa alabei utzi zizkien.
Janet Horne
Janet Horne (Eskozia, 1727an exekutatua) izan zen sorginkeria egotzita Britainiar Uharteetan legez exekutatu zuten azken pertsona.
Biografia
Horne eta haren alaba atxilotu egin zituzten Dornochen (Sutherland), eta kartzelaratu, auzokoen akusazioak zirela medio. Hornek zahartzaro seinaleak zituen, eta alabak deformazioa zuen eskuetan eta oinetan. Bizilagunek Horneri deabruagainaino zamalkatzeko alaba poni gisa erabltzea egotzi zioten.
Esther Koplowitz
Biografia
Esther, Alberto Alcocer-ekin ezkondu zen eta bere ahizpa Alberto Cortinarekin. "Albertoak" deiturikoak lehengusuak dira eta emazteak ordezkatu zituzten Cycsa enpresaren administrazio kontseiluan. Ezkontzaren ondorioz hiru alaba jaio ziren: Esther, Alicia eta Carmen. Bikotea 1990ean banandu zen.
1990ean, Esther eta Alicia Cycsaren administrazio-kontseilura itzuli ziren, eta txandaka aritu ziren konpainiaren botere exekutiboaren buru. 1992ko martxoan, Cycsa eta Focsa (Fomento de Construcciones), Koplowitz ahizpek zuzendutako taldeko beste negozio eraikitzaileetako bat, Cycsa akziodun nagusia zena, bat egin zuten FCC (Fomento de Construcciones y Contratas) sortzeko, sektoreko Espainiako enpresa garrantzitsuena. 1998an, Alicia Koplowitzek konpainia uztea erabaki zuen, eta Estherrek ahizpari erosi zion FCCko akzio-paketea (%28,26), 136 624 milioi pezetaren truke. Lau hilabete geroago, FCCko partaidetzaren %49 Vivendi talde frantsesari saldu zion.
2003an berriro ezkondu zen Fernando Falcó Cubaseko markesarekin eta 2009an banatu.
FCCko Administrazio Kontseiluko lehen lehendakariordea eta kidea da, eta Cementos Portland Valderrivas enpresako lehendakariordea eta administrazio-kontseiluko kidea. Eta 2012ko abuztura arte Veolia Environnement multinazional frantseseko kontseilaria da.
Forbes-en arabera, 2013ko martxoan, 1.000 milioi dolarreko dirutza zuen, eta horrek Espainiako pertsonarik aberatsenetakoa bihurtu zuen.
Arte-bildumagintzaren zalea da, eta hainbat lan garrantzitsu ditu: Goya, Bosco, Tsuguharu Foujita eta beste artista batzuk. 2001eko abuztuan, pintura horietako 17 lapurtu zituzten bere etxetik, eta etxeko segurtasun-langile batek hartu zituen. Lapurtutako koadroen artean Goyaren La caída eta El columpio zeuden, eta bakoitzak 2.000 milioi pezeta (12 milioi euro gutxi gorabehera) eman zituen ikerketaren iturrien arabera.
WikiLeaks-en arabera, Esther Koplowitzek dohaintzak egin zizkion Hazte Oir erakundeari, zeinak Vox partida finantzatzen baitu.
Janet Horne
Biografia
Janet (edo Jenny) Horne izen generikoa zen garai hartan Eskoziako iparraldeko sorginei buruz hitz egiteko, eta horrek zaildu egiten du zehaztea zein izan zen emakume horren benetako izena. Idazle garaikideek 'Janet Horne' deitu izan diote, izen erreala ezezaguna zelako edo 'Janet Horne' izena eman zitzaielako izen generikoa zela jakin gabe. Iturri batzuek Dornoch-en 1722ko ekainean exekutatu zutela aipatzen dute.
Merak
Merak honakoa izan daiteke:
Andeloseko Museo Arkeologikoa
Andeloseko Museo Arkeologikoa Andelos antzinako hiri erromatarrean dago (Mendigorria, Nafarroa Garaia). Bertan, hirian aurkitutako objektu batzuk erakusten dira eta aztarnategi arkeologikoak bisitatzeko abiapuntu gisa erabiltzen da.
Historia
1980 eta 2000 bitartean, Andeloko aztarnategi erromatarra hondeatu zen María Ángeles Mezkitzen zuzendaritzapean. Geroago Nafarroako Gobernuko Kultura Zuzendaritza Nagusiak (Vianako Printzea Erakundea)  aztarnategi bisitagarrien planaren barruan, museo hau sortzea erabaki zuen. Erakusketarako, kontserbaziorako eta ikerketarako gune bat sortu nahi izan zuten. Aztarnategia antolatzeko plan bat idatzi zen 1997an, eta museoa 2003an inauguratu zen.
Egoitza
Eraikina 1999 eta 2000 bitartean eraiki zen, José Luis Franchez Apezetxea arkitektoaren proiektuaren arabera. Hondakin arkeologikorik gabeko eremu batean dago, Andiongo Ama Birjinaren ermitatik gertu. Beheko solairu bakarrean garatua, kanpoko fatxadak adreiluzkoak dira eta estalkia laua eta alderantzikatua da. Erdiko galeriaz gain, hegoaldean museografia-zerbitzuak eta erakusketa iraunkorreko eta ikus-entzunezko aretoak daude; iparraldean, berriz, tailer bat, arkeologia-gela bat eta biltegia.
Bildumak
Elementu nagusi gisa, museoak erakus-leiho handi bat du erakusketa iraunkorreko aretoan, aztarnategiko indusketa arkeologikoetan berreskuratutako materialen jatorrizko piezak eta erreprodukzioak eskaintzen dituena. Erakutsitako objektuen artean eguneroko erabilera dutenak daude, baita erromatarren kulturaren beste alderdi batzuk ulertzen laguntzen dutenak ere, hala nola sinesmenak edo erakundeak. Maketa bat ere badu, hiriaren eta inguruaren topografia erreproduzitzen duena.
UFO (musika taldea)
UFO, Erresuma Batuko heavy metal musika talde bat da. 1968an Londres hirian sortu eta Britainiar Heavy Metalaren Olatu Berriaren talde nagusietako bat izan zen.
Nezami Ganjavi
Nizami Ganjavi, Nizami Ganje'i, Nizami, edo Nezāmi (, itzulpen literala.  'Niẓāmī Ganjakoa'; ca. 1141–1209), formalki Jamal ad-Dīn Abū Muḥammad Ilyās ibn-Yūsuf ibn-Zakkī bezala ezaguna, XII. mendeko poeta persiar, musulman sunia zen.
Jameson (whiskia)
thumb|300px|right|Jameson whiski botilak. Jameson Irish Whiskey, euskaraz Jameson Irlandar Whiskia, irlandar whiski marka bat da.
1780ean John Jameson (1740–1823) eskoziar abokatuak Cork hirian sortu zuen, gaur egun Dublin hiriburuan Irish Distillers irlandar konpainiak ekoitzitzen du, Pernod Ricard frantziar taldearen jabetzakoa.
Tulsidas
Tulsidas, Tulasī Dāsa, Goswami Tulsidas edo Ramanandi Vaishnava (devanagariz: तुलसीदास, ahoskatua; c. 1554–1623) santu eta poeta Hindua zen, Rama jainkoaren debozioagatik ezaguna.
Tullamore Dew
thumb|300px|right|Tullamore Dew whiskia. Tullamore Dew edo Tullamore D.E.W, irlandar whiski marka bat da.
1829an Daniel E. Williamsek Offaly konderrian dagoen Tullamore udalerrian sortu zuen eta DEW izena Daniel E. Willians izen-abizenen lehen hizkiek osatzen dute.
Günter Behnisch
Günter Behnisch (Lockwitz, 1922ko ekainaren 12an – Stuttgart, 2010eko uztailaren 12a) arkitekto eta arkitektura irakasle alemaniarra zen. Dekonstruktibismo arkitektura-mugimenduaren ordezkari nagusietako bat zen. Mundu mailan ezaguna bilakatu zen Municheko Olinpiar Parkea (1967-1972) eratu ostean.
Ilf eta Petrov
Ilya Ilf edo Ilya Arnoldovitx Feinsilberg (Илья Арнольдович Файнзильберг; Odesa, 1897ko urriaren 15a – Mosku, 1937ko apirilaren 13a) eta Jevgeni Petrov edo Jevgeni Petrovitx Katayev (Евгений Петрович Катаев; Odesa, 1902ko abenduaren 13a – Rostov Oblast, 1942ko uztailaren 2a) 1920ko eta 1930ko hamarkadetako prosa idazle sobietarrak ziren. Bi idazleek karrera indibidualak izan zituzten arren, askotan elkarrekin idazten zutenez "Ilf eta Petrov" bezala ezagutu ziren.
Sri Lankako Alderdi Komunista
Sri Lankako Alderdi Komunista (இலங்கை கம்யூனிஸ்ட் கட்சி) ideologia komunistako Sri Lankako alderdi bat da. Azken hauteskundeetan, Askatasunaren Aldeko Herri Aliantza koalizioko kide izan zen.
Historia
Alderdia 1943an sortu zen, Zeilango Alderdi Komunista izenarekin, Sozialista Batuen Alderdiaren jarraipena izan zen, britainiar agintari kolonialek debekatu zutena. Hasieran, S.A. Wickremesinghe izan zen buru.
Lanka Sama Samaja (LSSP) alderdi troskistako kide zen Edith Gyömrői Ludowyk, Vivienne Goonewardena eta LSSPko beste emakume askorekin batera, Bolshevik Samasamaja Party eta Sri Lankako Alderdi Komunistak parte hartu zuten fundazioan.
1952an, Doreen Young Wickremasinghe, S.A. Wickremesingheren emaztea, parlamantario aukeratu zuten. 1963an koalizio politiko bat eratu zuen Lanka Sama Samaja Alderdiarekin, Ezker Batuaren Frontea izenekoa, eta urtebete geroago desegin zen. 1960ko hamarkadaren erdialdean, Estatu Batuetako Estatu Departamentuak kalkulatu zuen Alderdiak gutxi gorabehera 1.900 kide zituela.
Kajaaniko gaztelua
Kajaaniko gaztelua (Kajaanin linna) Kajaani ibaiaren Ämmäkoski uhartean eraiki zen, Kajaani erdialdean, Finlandian, 1604 urtean, XVII. mendean. Gaur egun, gazteluaren erorkinak baino ez dira geratzen.
Historia
Gazteluak administrazio-zentro, espetxe eta laguntza militarrerako gune gisa funtzionatzen zuen. Gazteluko presorik ospetsuena Johannes Messenius historialaria izan zen, 1616tik 1635era gazteluak eskaintzen zituen baldintza txarretan bizi behar izan zuena. Iparraldeko Gerra Handian, indar errusiarrek gaztelua setiatu zuten zenbait hilabetez, azkenean, elikagai, egur eta munizio faltagatik, okupatzaileak errenditzera behartu zituzten arte. Handik gutxira, errusiarrek gaztelua leherrarazi zuten eta bertako biztanleak Errusiara eraman zituzten espetxeratuak.
Lourdes Pérez
Lourdes Pérez Rebollar (Bilbo 1972ko apirilaren 12a- )kazetari eta idazle espainiarra da. El Diario Vasco egunkariaren zuzendariordea da.
Ibilaldia
Euskal Herriko Unibertsitatean ikasi zuen kazetaritza. Formakuntza Antena 3 irratia, Radio Bilbao eta Euskadi Irratian egin zuen. El Correo aldizkarian hasi zen lanean 1995ean. Hamarkada batez politika saileko erredaktorea izan zen.
2006ean Vocento taldearen iritzi burua izendatu zuzen. 2008an El Diario Vasco zuzendariordea bilakatu zen eta 2010tik aurrera aldizkariaren erredakzioaren buru gisa hasi zen. Aldizka, Pérez-en iritzi zutabeak argitaratu ditu El Diario Vascok.
Guillaume le Gentil
Guillaume Joseph Hyacinthe Jean-Baptiste Le Gentil de la Galaisière (Coutances, 1725eko irailaren 12a - Paris, 1792ko urriaren 22a) frantziar astronomoa izan zen, hainbat nebulosa aurkitu zituena. Berak aurkitu zituen, besteak beste, M8, M32, M36 eta M38 nebulosak. Hala ere, Guillame le Gentilen ospea hark idatziriko liburu bati zor zaio (Voyage dans les mers de l'Inde ), non Artizarraren igaroaldia aztertzeko egin zuen bidaia kontatzen duen.
Artizarraren igaroaldia behatzeko espedizioa
Artizarraren igaroaldia ezohiko gertakari astronomikoa da, eta Artizarra eguzkia eta lurraren artetik pasatzean datza. Bestela esanda, Artizarra eguzki diskoan puntu ilun gisa ikus daiteke gertakari honetan zehar. Guillaume le Gentilen garaian behaketa horrek eguzkia eta lurraren arteko distantzia hobeki zehazteko balio zezakeen, ordura arteko neurketak hobetuz. Zoritxarrez, oso fenomeno bakana da: igaroaldiak bikoteka gertatzen dira, 8 urteko tartearekin biak. Ondoren ehun urte baino gehiago itxaron behar da hurrengo igaroaldi parea gertatu arte.
Indiara bidaia
Guillaumek 1761eko ekainaren 6an gertatzekoa zen igaroaldia behatu nahi zuen, eta horretarako baldintza onenak Puducherry-n izango zituela pentsatu zuen (frantziarren kontrolpean zegoen Indiako lurraldea). Hortaz, 1760ko martxoan abiatu zen Indiara. Uztailean heldu zen Mauriziora. Bertan Frantziaren eta Ingalatarraren arteko gerra piztu zela jakin zuten, eta Indiarantz jarraitzeko baimena ukatu zieten. Azkenik, 1761eko otsailean bidaia segurua zela eta jarraitzeko baimena lortu zuen, eta monzoi sasoia bazen ere, Puducherryra heltzeko moduan izango zela ziurtatu zioten eta Koromandel kostarantz abiatu zen. Eguraldia ez zuten ordea lagun izan eta bost aste pasa zituzten itsasoan, harik eta Puducherry ingelesek hartu zutela jakin zuten arte. Kapitainak Puducherry-n lehorreratzeari arriskutsu iritzi eta Mauriziora jo zuten berriz, baina ekainaren 6a heldu zenean itsaso zabalean ziren oraindik. Zerua argi zen eta behaketak egiten saiatu ziren, baina ontziaren mugimenduak tarteko ez ziren zehatzak izan.
Guillaumek bigarren igaroaldia neurtzea erabaki zuen orduan. Handik zortzi urtera gertatuko bazen ere, Frantziara ez itzultzea eta India inguruetan gelditzea erabaki zuen. Madagaskarreko kostaldea kartografiatu eta Indiako itsasoa aztertu zuen. Indiako biztanleek zituzten astromiari buruzko ezagutzak ere ikertu zituen.
Bigarren behaketa
Bigarren igaroaldia 1769ko ekainaren 3an zen gertatzekoa. Gerra 1963an bukatu zen eta Puducherry Frantziaren kontrolpean zen berriz, baina Guillaumek nahiago izan zuen Manilara joan, behaketa hobea izango zelakoan. Espainiarrek, ordea, espioitzat hartu eta oztopoak besterik ez zizkioten ezarri, beraz Puducherryra jo zuen azkenik. 1768ko martxoan heldu zen bertara. Behatoki bat eraiki zuen behaketa baldintza onenetan egiteko, eta igaroaldiaren egunaren zai geratu zen.
Zoritxarrez, ekainaren 3an lainoturik izan zen eguna, aurreko egunetan oskarbi izan arren. Horiek horrela, astronomoak ezin izan zuen inolako behaketarik egin.
Frantziara itzulera
Porrotaren ondoren, eta hurrengo igaroaldia ehun urte beranduago izango zela jakitun, Frantziarantz abiatu zen Le Gentil. Bi urte baino gehiago behar izan zituen itzultzeko, bidean gaixotu baitzen eta eguraldi txarra izan baitzuten. 1771ko urrian iritsi zen Frantziara, bertatik irten zenetik hamaika urtera. Bertan, hildakotzat joa izan zela jakin zuen. Gerra, hondorapen, distantzia eta bidaiaren bestelako zailtasunengatik Parisera igorri zituen gutunak ez ziren helmugara iritsi eta familiak eta lankideek ez zuten haren berririk izan. Ondorioz, haren ondasunak oinordekoen artean banatuak zituzten, haren emaztea berriz ezkondua zen eta Akademian zuen postua beste bati esleitua zitzaion.
Hainbat borrokaren ondoren, Guillaumek lortu zuen lanpostua berreskuratzea, ez ordea ondasunak. Beranduago, berriz ezkondu eta Pariseko behatokian ezarri zuen bizitokia.
Raja Ravi Varma
Raja Ravi Varma (രാജാ രവിവർമ്മ; Kilimanoor, 1848ko apirilaren 29a – Attingal, 1906ko urriaren 2a) artista eta margolari indiarra zen. Indiar arte-historiako margolari onenetarikoa kontsideratzen da, bere lanek europar margolan akademikoak eta indiar ikonografia eta sentiberatasuna biltzen dituelarik. Gainera, publikoarentzat eskuragarriak ziren artelanak eta litografiak eratzeagatik ezagutu zen, bere fama eta eragina zabalduz.
Ali-Shir Nava'i
'Ali-Shir Nava'i edo Nizām-al-Din ʿAli-Shir Herawī (Herat, 1441eko otsailaren 9a – Herat, 1501eko urtarrilaren 3a) poeta, idazle, politikari, linguista, Hanafi Maturidi mistiko eta margolari timurtarra zen, txagataizko literaturaren ordezkari nagusia.
Bonnie Blair
Bonnie Blair (Cornwall, 1964ko martxoaren 18a) Ameriketako Estatu Batuetako izotz gaineko abiadura-patinatzaile erretiratua da, eta 1990eko hamarkadan nabarmendu zen.
Bizialdia
1964ko martxoaren 18an jaio zen, Cornwall herrian, New York estatuan. Dave Cruikshank abiadura-patinatzailearekin ezkondu zen.
Kirol-ibilbidea
19 urte zituela, Sarajevon (Jugoslavia) egindako 1984ko Neguko Olinpiar jokoetan parte hartu zuen, eta 500 metroko proban zortzigarren postua lortu zuen. Calgaryri (Kanada) egindako 1988ko Neguko Joko Olinpikoetan, bi domina irabazi zituen: 500 metroko proban urrezko domina bat (bere espezialitate kutuna zen hori, eta 39,10 segundoko munduko errekorra ezarriz), 1.000 metroko brontzezko domina eta 1.500 metroko lasterketan laugarrena. Albertvillen (Frantzia) egindako 1992ko Neguko Olinpiar Jokoetan, 500 m eta 1.000 m-ko probetan urrezko domina bana irabazi zituen, eta, gainera, 21.a amaitu zuen 1.500 metroko lasterketan. 1994ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Lillehammer-ren (Norvegia) 500 eta 1.000 metroko lasterketak irabazi zituen berriro, eta 1.500 metroko lasterketan laugarrena izan zen. Garaipen horiekin, Ipar Amerikako lehen emakumea izan zen, neguko Joko Olinpikoetan bost urre olinpiko irabazi zituena.
Guztira 9 domina irabazi zituen esprint moduko probetan, eta irabazlea izan zen 1989, 1994 eta 1995 urteetan.
Josef Kajetán Tyl
Josef Kajetán Tyl (Kutná Hora, Bohemia, Austriar Inperioa, 1808ko otsailaren 4a - Plzeň, 1856ko uztailaren 11) txekiar antzerkigile, idazle eta aktorea izan zen.
Ikasketak amaitu ondoren, antzerki-konpainia bateko kide izan zen. Antzerki taldea desegin ondoren, errejimendu militar baten bulegoetan lan egin zuen, aisialdian antzezlanak idazten zituen bitartean. 1842an Estatuko Antzokian hasi zen lanean, eta bertan zuzendari, antolatzaile eta egile izan zen. 1833tik, gainera, erredaktore izan zen Txekiako egunkarietan.
1848an sartu zen politikan, iraultzen urtean, eta Austriako Parlamentuko kide hautatu zuten. Txekiar nazioaren Independentziaren aldeko borrokagatik, Estatuko Antzokitik bota zuten. Antzerki konpainia ibiltari batean lan egin zuen berriro, baina ez zuen arrakastarik izan eta bere familia pobrezian erori zen.
Txekiar Pizkunde Nazionalaren egile garrantzitsuenetako bat izan zen. Hogei antzezlan eta eleberri eta ipuin idatzi zituen. Txekiako ereserki nazionalaren egilea da.
Nikolai Roerich
Nikolai Konstantinovitx Roerich (Никола́й Константи́нович Ре́рих; San Petersburgo, 1874ko irailaren 27a/urriaren 9a- Kulu, Himachal Pradesh, 1947ko abenduaren 13a) artista, filosofo, idazle, arkeologo, eta bidaiari errusiarra zen.
Errusiako garaia
Roeritx, eskandinaviar zaharretik itzulia, aberatsa (ritx) lorian (Roe) esan nahi du. Roeritx leinuko ordezkariek, Errusian, kargu militar eta administratibo handiak betetzen zituzten Pedro Handiaren garaitik. Nikolairen aita, Konstantin Fiodorovitx Roeritx, notario ezaguna izan zen garaiko gizartean. Bere ama, Maria Vasilievna Kalaxnikova, merkatari familiakoa zen. Roeritx familiaren lagunen artean, D. Mendeleiev, N. Kostomarov, M. Mikexin eta L. Ivanovski bezalako pertsona nabarmenak zeuden.
Txikitatik, Nikolai Roeritxek pinturarako, arkeologiarako eta historiarako talentu goiztiar eta polifazetikoa erakutsi zuen, eta Ekialdeko kultur ondare aberatsarekiko kezka sakona. 1893an, oinarrizko ikasketak egin ondoren, Nikolai Roeritx San Petersburgoko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean (1898an lizentziadun zen) eta Arte Ederren Akademia Inperialean matrikulatu zen aldi berean. 1885ez geroztik, Arkhip Ivanovitx Kuindzhi margolari errusiar ospetsuaren tailerreko ikaslea izan zen. Garai hartan, harreman anitz izan zituen errusiar kulturako pertsonaia nabarmenekin: V. V. Stasov, I. E. Repin, N. A. Rimsky-Korsakov, D. V. Grigorovitx eta S. P. Diaghilev. Bere ikasle garaian, Roeritx Errusiako Arkeologia Elkarteko kide bihurtu zen, eta esplorazio ugari egin zituen Petersburg, Pskov, Novgorod, Tver, Jaroslavl eta Smolensk probintzietan. 1904an, Putiatin printzearekin elkarlanean, Roeritxek Valdai-n (Piros aintziratik gertu) estazio neolitikoak aurkitu zituen, Errusiako eta Europako espezialisten arreta erakarri zutenak.
1897an, N. Roeritx Petersburgoko Arte Ederren Akademian lizentziadun zen. Bere tesina, «Messenger» mihisea, P. M. Tretiakov errusiar arte bildumagile ospetsuak erosi zuen. V. V. Stasovek, garai hartako kritikari ezagunak, Roeritxen lana estimatu zuen: «Zalantzarik gabe, Leo Tolstoi bisitatu behar duzu... Errusiako lurreko idazle handi berak margolari gisa sagaratu zaitzala». Leo Tolstoirekin izandako bilera probidentziala bihurtu zen Nikolai Roeritxentzat. Berari zuzenduta, Leo Tolstoik esan zuen: «Ez al duzu, kasualitatez, txalupa batean ibai azkar bat zeharkatu? Beharrezkoa da itsasontzia helburua baino goragoko toki batera gidatu, edo ibaiak eramaten du. Gauza bera gertatzen da eskakizun moralen esparruan; beharrezkoa da itsasontzia ahalik eta gorenera bideratzea, bizitzak dena hartzen baitu. Zure mezulariak bolantea oso altu gida dezala, orduan iritsiko da!».
Beste gomendio esanguratsu batzuk Nikolai Roeritxi bere gurasoen etxea sarri bisitatzen zuen apaiz batek ere eman zizkion, Iohánn Kronxtadski abadeak mutikoari osasun ona opa zionean: «Ez zaitez gaixotu! Egintza on bat egin beharko duzu Aberriaren alde».
E. B. White
Elwyn Brooks White (Mount Vernon, New York, 1899ko uztailaren 11 - Brooklin, Maine, 1985eko urriaren 1a) estatubatuar idazlea izan zen.
Cornell Unibertsitatean ikasi zuen eta, graduatu ondoren, United Press Internationalen eta zenbait egunkari eta aldizkaritan lan egin zuen, bereziki The New Yorker aldizkarian.
Haurrentzako liburuengatik da ezaguna, bereziki Stuart Little, Charlotte's Webb eta The Trompet of the Swan''.
Anna Göldin
Anna Göldin, Anna Göldi izenez ere ezaguna (Sennwald, Suitza, 1734 - Glaris, 1782), zerbitzari jardun zuen Glaris kantoian, Suitzan. 1782ko ekainaren 18an sorginkeria egotzita Suitzan exekutatu zuten azken emakumea izan zen. Europako azken-aurrekoa ere izango zen seguruenik: bi emakume poloniar 1793an exekutatu zituen sorginkeriak.
Historia
Anna Göldin Sennwalden jaio zen 1734an, familia pobre batean. Jakob Rhodurner-ekin eta geroago Zwicky doktorearekin, guztira 3 seme-alaba izan zituen, baina jaio eta gutxira bi hil egin ziren.
Neskatoarekin magia beltza egitea leporatu zioten, eta Göldin atxilotu egin zuten. 1782ko otsailaren 21ean, Glarisera eraman zuten, torturatu egin zuten deabruarekin egindako itunak konfesa zitzan. Tschudiarren alabaren lekukotzaren pisua izugarria zen epaileen begietara: egun batean, Göldinek litxarreria bat eman ziola, eta gurasoei ez esateko esan ziola adierazi zuen neskatoak.
Prozesua azkarra izan zen, Anna Göldinek ezin baitzuen azaldu Anne-Miggeliren gorputzean gorputz arrotzak egotearen zergatia. Denbora horretan, Tschudiarren alabaren osasuna hobetzen ari zen. Epaileentzat hobekuntza horrek frogatzen zuen sorginak ez zuela bere biktimaren gaineko nagusitasunik.
Jemmy Button
Orundellico, "Jemmy Button", "Jremmy Button"  edo "Santi botoi" izenez ezaguna (1815-1864), yagan etniako fueguinoa izan zen. 1830eko apirilean 15 urteko adina zuen, HMS Beagle komandantearen arabera. Wulaia kaletaren inguruan bizi izan zen, Murray kanalaren ertzean, Txileko mutur australean.
Anna Göldin
Historia
Epaiaren zati bat prentsak zentsuratu egin zuen: epaimahaiak sorginkeriaren aipamena saihestu nahi zuen, garai hartan zaharkituta baitzegoen akusazioa. Txosten batzuk suntsitu egin ziren eta pozoitzailetzat sailkatu ziren, kasuaren garrantzia mugatzeko.
Jemmy Button
1830ean, beste hiru natiborekin batera, Beagle ontzian Ingalaterrara eraman zuten, eta 1833an bere jaioterrira itzuli zen. Ingalaterran egon zen bitartean, Saint Mary Schoolen ikasi zuen Suaren Lurraldeko beste ikaskideekin batera, eta St. Jamesen gortean aurkeztu zioten Gilen IV.a erregeari eta Adelaida erregina.
Anna Göldin
Historia
Glarisko Epaitegiak heriotz zigorra jarri zion eta 1782ko ekainaren 18an moztu zioten burua.
Jemmy Button
1860an Wulaiako sarraskian egon zen, non Allen Gardiner goletan zeuden Patagoniako Elkarteko Misiogileko zortzi gizon hil baitzituzten hango indigenek.
Anna Göldin
1782ko urtarrilaren 25ean Neue Zürcher Zeitungen argitaratutako oharra
Artikulua prozesuaren aurretik agertu zen, agintariek ikertzen ari zirenean eta saria eskaintzen zuten. Bilaketa-abisuak xehetasunez deskribatzen zuen Anna Göldin, «begi zertxobait gaixo eta grisaxkak» berrogei bat urteko eta garaiera ikaragarria, eta Sennwald-en dialektoan hitz egiten zuena. Glaris Estatu meritorioak, Ebanjeloko konfesiokoak, Anna Göldin aurkikuntzagatik (beherago deskribatuta dago), ehun koroako saria eskaintzen du. Gainera, agintari gorenei eta horien ordezkari ofizialei eskatzen zaie pertsona hori harrapatzeko laguntza guztia eman dezatela: kontuan izanda ekintza beldurgarria egin duela, orratz batzuk eta beste objektu batzuk modu sekretu eta ia ulertezinean sartuz, zortzi urteko neskatila inuzente txiki bati. Anna Göldin, Sennwald-en komunakoa, Alto Sax eta Forstegg-en barrutikoa, Zurich eskualdean, 40 urte ingurukoa, handia eta altua, aurpegia betea eta koloretsua, ilea eta bekainak beltzak, begiak zertxobait gaixoak eta grisak, gorrixkak, alkandora urdin bat darama, bere dialektoan hitz egiten du,.gona koloretsua, marradun alkandora urdina eta gerruntze urdina ditu, jaka estanpatua eta grisa, galtzerdi zuriak, txapel beltza, azpian kofia zuria eta zetazko bufanda beltza.
Jemmy Button
Sylvia Iparraguirre idazle argentinarraren "La Tierra del Fuego" (Suaren Lurraldea) eleberria Jemmy Buttonen bizitzan dago inspiratuta.
Anna Göldin
Exoneratua
Glariseko kantoi suitzarrak Anna Göldin exoneratu egin zuen ofizialki 2008ko abuztuan, "Judizio ilegala" zela eta. Glaris-en administrazioaren adierazpen batek argitzen zuen epaiketaz arduratzen zen Eliza Erreformatuaren kontseiluak ez zuela inolako legezko aginpiderik, eta aldez aurretik erabaki zuela emakumearen erruduntasuna. Gaineratzen zuen, Legeak pozoitze ez-hilgarriagatiko zigor kapitala ezartzen ez zuenean exekutatu zuten Göldin
Jemmy Button
Jatorria: kanoeroa – yagana
Yaganak kanoekin ibiltzen ziren indigena nomadak ziren, Suaren Lurraldeko uharte handiaren hegoaldean eta mendebaldean Magdalena eta Cockburn kanaletaraino eta Hornos lurmuturreraino iristen ziren Suaren kanalen sektore zabalean bizi ziren itsasoko biltzaileak. Lurralde handi hartan bost talde zeuden yagan hizkuntzaren dialektoei zegozkienak; Button Murray kanalaren sektorean bizi zirenena zen.
Gizon zuriarekin aurkitzea
1830eko apirilaren 11n, Murray itsasartetik gertu, Buttonek lehen harremana izan zuen gizon zuriarekin. Hain zuzen, egun horretan, HMS Beagle tenienteko komandantea, Robert FitzRoy, bere baleontzira itzuli zen, Lennox uhartean ainguratuta baitzegoen, Beagle kanalaren ipar-mendebaldeko besoa nabigatu ondoren, eta uharte batean geratu zen bazkaltzeko eta atseden hartzeko. Han, fueginoak iritsi ziren, arrainak botoien eta bihiengatik trukatu zituztenak. Ontziratu eta nabigatzen jarraitu zutenean, itsasartea ikusi zuten, baina natiboz betetako hiru kanoik atzeman zituzten. Berriro ere botoiak eta bihiak erabiliz arrainak lortu zituzten, eta Fitz-Royk gazte bati esan zion bere potora pasa zitekeela eta kanoaren kargu zegoen gizonari nakarrezko botoi handi bat eman zion umearen truke. Jemmy Button zen gazte hori. Txaluparen hondoan eseri zen, eta pozez ikusi zuen nola bereizten ziren ontziak, gizon zuriekin guanakoak ehizatzera joango zela pentsatu baitzuen. Txaluparen eskifaiak “Jemmy Button” deitu zuen berehala, trukean aldatutakoaren erreferentzia eginez.
Bidaia Ingalaterrara
1830eko apirilaren 13an, Jemmy zeraman ontzia Beaglera iritsi zen. Han, Fitz-Royk mendebaldetik kawésqar indigenek lapurtutako ontzi bat berreskuratzen saiatzeko bahitu zituen beste hiru fueguino zeuden. Topaketa dibertigarria izan zen, barre egin zioten eta Yapoo deitu zioten. Hiru kawésqarrek, bi gizonek eta neskato batek, nahiz eta Jemmyren antza izan, hizkuntza desberdina hitz egiten zuten.
Fitz-Royk erabaki zuen lau fueginoak Ingalaterrara eramatea eta beste aukera batean ekartzea, ingelesa eta mendebaldeko zibilizazioko beste irakasgai batzuk ikasi ondoren. Horrela, izen eta adin hauek eman zizkien: York Minster, 26 urte, Boat Memory, 20 urte, Jemmy Button, 14 urte eta Fuegia Basket (neska bat), 9 urte.
1830eko abuztuaren 6an, Beagle, bere lau fueguinoekin, Ingalaterrara iritsi zen.
Ingalaterran egonaldia
Fitz-Roy-ren asmoa zen bere bahituei hezkuntza egokia ematea eta, bi edo hiru urte igaro ondoren, beren lurraldera itzultzea. Era berean, Europara eramaten zituzten aborigenentzako hilgarriak ziren gaixotasunetatik babesteko ardura hartu zuen, eta, lehorreratu zirenean, bigarren aldiz txertatu zituzten. Lehen aldiz Montevideotik igaro ondoren egin zuten, finka batera eraman zituztenean. 1830eko azaroaren hasieran, laurak Plymoutheko Royal Ospitalean sartu zituzten, Boat Memory baztangaren sintomekin gaixotu baitzen. Boat ospitalean hil zen.
Misiolari Elizaren Elkarteak gazteak hezteko interesa izan zuen, eta, horregatik, Walthamstowera eraman zituzten. 1830eko abendutik 1831ko urrira arte egon ziren han, eta ingelesa, kristautasunaren printzipioak, nekazaritza, lorezaintza eta mekanikari buruzko tresna komun eta arinak erabiltzen irakatsi zitzaien.
Fitz-Royk, batzuetan, bere lagun eta senideak bisitatzera eramaten zituen, eta haietatik jasotzen zituzten beren herrialdera itzultzean erabil zitzaketen artikuluak, gero eta gehiago.
1831ko udan, St. Jamesera gonbidatu zituen Gilen IV.a erregeak. Erregearekin eta Adelaida erreginarekin elkartu ziren, eta hark bere kapeletako bat oparitu zion, eraztunetako bat, eta dirua eman zion Ingalaterra utzi behar zuenean arropa eros zezan.
1831ko ekainean, HMS Beagleko komandante izendatu zuten Fitz-Roy, Hego Amerikako hegoaldeko mapak osatzeko. Bidaia horretan, hiru fueginoak jaioterrira itzuliko ziren. Misiolari Elizaren Elkarteak Richard Matthews gaztea izendatu zuen, itzulerako bidaian fueginoei lagun ziezaien eta haiekin egon zedin, irakatsi eta herrialdeko bertakoen artean ezar zitekeen ikusteko.
1831ko abenduaren 27an, Beagle ontzian, Suaren kanaletara itzuli ziren. Ingalaterran urtebete eta lau hilabete egon ziren.
Familiarekin elkartzea
Button eta haren lagunak Beagle ontzian egon ziren, jaioterrian lehorreratu baino urtebete pasatxo lehenago. Fitz-Royren hasierako asmoa York eta Fuegia March portuaren inguruan uztea zen, kawésqar familiakoekin, eta, ondoren, Button Wulaian yaganekin uztea. Horretarako, Hornos lurmuturra zeharkatu zuen 1832ko abenduaren 22an, Saint Martin kaletaren kanpoaldean ainguratuz babestera behartu zuen ekaitz gogor batekin. Han, Yorkek esan zion Jemmy Buttonekin geratu nahi zuela. Eskaera horren aurrean, Fitz-Roy Goree Roadsera joan zen, Navarino uhartearen eta Lennox uhartearen artean, 1833ko urtarrilaren 18an ainguratuta.
Hurrengo egunean, Fitz-Roy lau ontzitan abiatu zen Wulaiara, Beagle kanalaren bidetik, Matthews eta Charles Darwin naturalistarekin; guztira, hogeita hamar gizon ziren. Hilaren 20an, Mackinley pasabidearen parean, zenbait indigena ikusi zituzten, eta Buttonek yagan etsaiak zirela esan zien. 22an, lehen aldiz, bere tribu tekeenicako lagunekin topo egin zuten, familiari buruz eta aitaren heriotzari buruzko informazioa eman ziotenak. Handik gutxira, natibo asko iritsi ziren muinoen gainetik eta beste batzuk kanoetan. 1833ko urtarrilaren 23an ontzi asko iritsi ziren Wulaiara, hogeita hamar eta berrogei bitartean, natiboz beteak. Hiru etxola eraiki zituzten lehorreratu eta berehala: bata Matthews-entzat, bestea Jemmy-rentzat eta hirugarrena York eta Fuegia-rentzat, bakoitzak bere baratzeekin, eta zentinelez estalitako espazio bat mugatu zuten, elkarren segidako ehunka bertakoak urrun edukitzeko. Bere herrikideei iltzeak eta tresnak banatzen ari zen Button, bat-batean hondartzara hurbiltzen ari zen kanoa bateko oihu bat entzun zuenean, eta berehala oihu egin zuen: «Nire anaia!», bere anaia zaharrenaren ahotsa ezagutu zuen. Hainbat pertsonarekin betetako kanoa txikia hondartzan gelditu zenean, ama, bi ahizpa eta lau anai-arreba jaitsi ziren. Button poliki-poliki joan zen haiengana, amak ez zion ia begiratu, eta neskekin batera joan zen kanoa bere ondasun gutxirekin bermatzera; lau anaiak, gizon bat eta hiru mutiko, zutik egon ziren eta gero beregana joan ziren eta hitz bat esan gabe inguratu zuten. Minutu batzuen ondoren, anaia zaharrena hitz egiten hasi zen, baina Buttonek ezin zion erantzun. York eta Fuegia-k eszena osoa ikusi zuten hitz egin gabe. Button, arratsalde horretan, amarekin eta anaiekin igaro zen haien txabolan, eta gauean kanpamendura itzuli zen lo egitera.
Hurrengo egunean, Matthewsek eta haren fueginoek lur-zati bat prestatu zuten, eta han landatu zituzten patatak, azenarioak, arbiak, porotoak, letxugak, tipulak, porruak eta azak. Buttonen anaia nagusiak ebanjelizatzailearen taldearekin egoteko nahia adierazi zuen. Bitartean, Buttonek, bere taldearen laguntzarekin, bere ama eta anaiak Mendebaldeko jantziekin ikusi zituen. Arropa, iltze eta erreminta guztiak oparitu zizkion familiari. Marinelak laster hasi ziren Buttonen anaia zaharrenari Tommy edo Harry Button deitzen, eta konturatu ziren hura zela bere tribuko doktorea, eta, horrexegatik, oso aintzat hartzen eta estimatzen zuten.
Urtarrilaren 25ean, gizon zahar bat iritsi zen kanpamendura. Jemmyren osaba, aitaren anaia, zela esan zuen, tekeenica leinuko kide izandako beste ezezagun askorekin batera, baina Jemmyk ez zituen jaso nahi izan, jende gaiztoa zelako eta ez lagunak.
Hilaren 26an, arratsaldean, marinelek tiro praktika egin zuten, natiboei su-armen efektuak erakusteko, baina ez zitzaien gustatu erakustaldia, eta, hurrengo egunean, denak itzuli ziren kanoetan, eta itsaso barruan abiatu ziren; sei baino ez ziren geratu Wulaian, eta Jemmyren familiara ere abiatu zen. Arratsaldean, Matthewsek eta haren laguntzaileek beren txabolak okupatu zituzten, eta lehen gaua haietan eman zuten. Fitz-Royk taldea probatzea erabaki zuen, bakarrik utziz. Hori dela eta, lau ontziekin abiatu zen eta milia batzuk hegoalderantz nabigatu zuen. Goizaldeko 28an, Fitz-Roy Wulaiara itzuli zen, baina dena normal aurkitu zuen, nahiz eta bertako batzuk itzuli ziren, besteak beste, Jemmyren anaia, eta esan zioten Buttonen familia egunez iritsiko zela eta ekialdeko gizon gaiztoak beren lurraldera itzuli zirela. Fitz-Royk, orduan, Beaglera itzultzea erabaki zuen bi ontzitara, eta gainerako biekin ibilaldi bat hasi zuen Beagle kanalaren ipar-mendebaldeko besora.
1833ko otsailaren 5ean, Wulaiara itzultzen zirenean, Matthewsen eta haren taldearen elementuak zeramatzaten kanoekin topo egin zuten. Hilaren 6an, eguerdian, Wulaiara iritsi ziren, eta hango aurpegi pintatuak aurkitu zituzten. Handik gutxira, Matthews, York eta Jemmy agertu ziren, ohiko itxurarekin, eta esan zuten Fuegia txabolan zegoela. Matthews itsasoratu eta kostatik urrundu zen gertatutakoa konta ziezaion, Jemmy beste txalupan ontziratu eta York hondartzan geratu zen bitartean. Matthewsek esan zuen bortxatua izan ez arren ez zela seguru sentitzen bertakoen artean, eta Beagle ontzira itzuli nahi zuela. Halaber, Fitz-Royk Wulaia utzi eta hiru egunera Jemmyren familiako ezezagunez betetako kanoak iritsi zirela esan zuen, eta egun horretatik aurrera ez zuela bakerik eta atsedenik izan. Etxolak lapurtu eta lorategiak eta baratzea zapaldu zizkieten. Fitz-Royk berreskuratu ahal izan zituen gauza batzuekin ontziratu zuen Matthews, bertakoen artean artikulu erabilgarriak banatu zituen, hala nola, aizkorak, zerroteak, labanak eta iltzeak, eta Jemmy eta York agurtu zituen, eta txalupekin Beagle aldera abiatu zen, otsailaren 7an iluntzean.
Hil bereko 14an, Fitz-Roy, kartografia-lanetan ari zela, Wulaiara hurbildu zen txalupa batean, eta hainbat kanoa ikusi zituen arrantzan. Lehorreratu eta Jemmy, York eta Fuegiarekin topo egin zuen hondartzan, ohi bezala jantzita. Txabolak ikuskatzean garbi eta ordenatuta aurkitu zituen, baita lorategiak ere, eta baratzean barazki batzuk hazten ari ziren. Hori guztia ikusita, Fitz-Royk baikortasunez utzi zuen lekua, eta Jemmyren eta haren kideen abenturak aurrera egin zezakeen.
1834ko martxoaren 5ean Beagle Wulaian ainguratu zen. Jemmy, York eta Fuegiako txabolak hutsik zeuden, baina txikiziorik gabe, lorategiak eta baratzea zapalduta zeuden, nahiz eta ontzian jan zituzten patata batzuk atera zituzten, eta horrek frogatzen zuen eskualde horretan landu zitezkeela. Ez zen arimarik ikusten, eta lekua aspalditik abandonatuta zegoela zirudien. Bat-batean, hiru kanoa ikusi zituzten zeruertzean, batean Tommy Button etorri zen eta bestean Jemmy, denak biluzik bizkarrean larru-zati bat, ile luze eta latza, eta begiak keak narritatuta. Ontzira igo ziren, ikusi egin zituzten, eta gauean Fitz-Royrekin bazkaldu zuten. Guztien harridurarako, Jemmyren emazteak, anai-arrebek eta emazteek berarekin hitz egiterakoan ingelesezko hitzak erabiltzen zituzten. Jemmyk Fitz-Royri eta Bennet maiordomoari igaraba-larru bana oparitu zizkien, eta hurrengo egunera arte lehorreratu ziren.
Hilaren 6an, Jemmyk Fitz-Royrekin gosaldu zuen, eta elkarrizketa luze bat izan zuten. Hizkuntzarekin zailtasunak zituela esan zion, ingelesarekin nahastuta erabiltzen baitzuen. Horrez gain, esan zion York eta Fuegia, hilabete batzuk lehenago, beren lurrera kanoa handi batean joan zirela, arropa eta tresna guztiak lapurtu zizkiotela, eta aurreko urteko otsailean, Fitz-Roy abiatu zenean, onek inbaditu zituztela; beraz, uharteetan babestu behar izan zuen jendea. Fitz-Royk opariak ekarri zizkien Jemmyri eta haren familiari, eta Wulaiatik atera zen behin betiko.