cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Martin Luther King
Nerabezaroa
Hasierako ikasturtean, lehenengo saria irabazi zuen Georgia estatuko Dublinen, Beltzen Elks Klubak antolatutako oratoria lehiaketan. Bere hitzaldian adierazi zuenez, "Amerika beltzak kateak daramatza oraindik. Beltzik onena gizon zuririk gaiztoarenaren menpe dago." Atlantako etxera itzultzen zihoala autobusean irakaslearekin, gidariak zutik joateko agindu zien, bidaiari zuriak eseri ahal izateko. Kingek hasiera baten uko egin zion, baina irakasleak esan zion legea hautsiko zuela, onartzen ez bazuen. Gerora Kingek esan zuen gertakari horretan, "nire bizitzan inoiz izan dudan amorru handiena sentitu nuen."
Teologia Crozer seminarioan
King Chester reko (Pennsylvania) Crozer Theinary Seminarioan matrikulatu zen. Aitak bere hezkuntzarekin jarraitzea erabat babesten zuelako, akordioa lortu zuen J. Pius Barbourrekin, familiako laguna eta Calvaryko Baptisten elizako apaiza, berarekin lan egiteko. Beltzen eliza horretan predikari ezaguna izatera igaro zen.
Behin Kingek beste ikasle bat gaitzetsi egin zuen garagardoa zuelako bere gelan, esanez afro-amerikar bezala ardura partekatua zutela "Beltzen arrazako zama" jasateko. Eta denbora batez, Walter Rauschenbuschen "ebanjelio soziala" interesatu zitzaion. Hirugarren urtean berriz, King erromantikoki inplikatu zen kafetegian sukaldari bezala lan egiten zuen alemaniar etorkin baten alaba zuriarekin. Kingekin harremanak izan aurretik, irakasle batekin aritua zen neska. Kingek berarekin ezkontzea pentsatu zuen, baina adiskideek horren aurka aholkatu zioten, esanaz arraza-arteko ezkontza batek ezinikusia piztuko zuela bai beltz eta bai zuriengan. Eta horrek hegoaldeko eliza baten apaiz izateko aukerak kaltetuko zizkiola. Kingek negarrez esan zion lagun bati ezingo zuela ezkontzak amari sortuko ziokeen mina jasan, eta sei hilabete geroago hautsi egin zuen harremana. Utzi zuen emakumeak aztarna utziko zion oroimenean, sentimendu iraunkorrak izaten jarraitu zuen; eta lagun batek aipatu zuenez, "Ez zen sekula errekuperatu". King 1951an graduatu zuen B.Div. lizentziaturarekin.
Doktoretza Boston unibertsitatean
1954an, 25 urte zituela, Montgomeryko (Alabama) Dexter Etorbideko Eliza Baptistako abade izendatu zuten. 1955eko ekainaren 5ean doktorego titula jaso zuen unibertsitatean, gaiaren izenburua honakoa izanik: Paul Tillich and Henry Nelson Wiemanen Jainkoaren ikuskeraren alderaketa.
Ezkontza eta familia
Boston Unibertsitatean ikasten ari zen bitartean, Atlantako Mary Powell lagun eta kontserbatorioko musika ikasleari deitu zion, galdetuz ea hegoaldeko neska politik ezagutzen zuen. Powellek Coretta Scott ikaskideari galdetu zion ea jainkotasuna ikasten ari zen hegoaldeko lagun batekin topo egiteko interesa ote zuen. Scotti ez zitzaion interesatzen predikatzaileekin zitak izatea, baina azkenean Powellen deskribapenean oinarrituz telefonoa ematea baimendu zion. Lehenengo deian, Kingek esan zion Scotti: "Napoleon Waterloon bezala nago, zure xarmaren aurrean", eta honek erantzun zion "Baina ezagutu ere ez nauzu egiten". Lehen hitzorduan atera ziren, eta bigarrenaren ondoren, Kingek jakin zuen Scottek bere emaztearengan bilatzen zituen kalitateak zituela. Antioko institutuan aktibista izana zen.
King eta Coretta Scott 1953ko ekainaren 18an ezkondu ziren, bere jaioterriko gurasoen etxean Heibergerren, Alabaman. Lau seme-alaben gurasoak izan ziren: Yolanda (1955-2007), Martin Luther King III (1957-), Dexter Scott (1961-) eta Bernice (1963-). Ezkondu ondoren, Kingek mugatu egin zuen Corettaren eginkizuna eskubide zibilen mugimenduan, etxekoandre eta ama izateko.
Montgomeryko autobusari boikota, 1955
1955eko martxoan, Claudette Colvinek, Montgomeryko hamabost urteko ikasle beltzak, autobusean gizon zuri bati jarlekua uzteari uko egin zion Jim Crow legeak urratuz. Estatu Batuetako hegoaldeko lege hauek, arrazen segregazioa inposatzen zuten. King, kasua aztertu zuen Birminghamgo afroamerikar komunitateko batzordean zegoen. E. D. Nixon eta Clifford Durr aktibisten defendatzaileen abokatuek ezer ez egitea erabaki zuten eta beste kasuren baten zain egon, hor adin txikikoa zegoelako inplikatuta.
Bederatzi hilabete geroago, 1955eko abenduaren 1ean, antzeko gertakari bat izan zen Rosa Parks atxilotu zutenean, hiriko autobus baten bere eserlekua uzteari uko egiteagatik. Bi gertakariek Montgomeryko autobusei boikota ekarri zioten. Nixonek eskatu eta planifikatu egin zuen, eta ondoren King izan zen buru. Boikotak 385 egunez iraun zuen, eta egoera hain gogorra bihurtu zen, non Kingen etxea bonbardatu egin zuten. King atxilotua izan zen kanpaina honetan, eta Estatu Batuetako Browder v. Gayle Auzitegiak emandako erabaki batekin, Montgomery autobus publiko guztietan arraza-segregazioa amaitu egin zen. Autobusen boikotean Kingek izandako rolak figura nazional bilakatu zuen, eta eskubide zibilen mugimenduko bozeramailerik ezagunena.
Wells (Wisconsin)
Wells Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Monroe konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Setio
Setioa gotorleku, hiri edo beste eremu bati indar militarrez menderatzeko denbora batez ezartzen zaion blokeoa da, sartu eta irteerak eragotziz. Historian, gerra eta guduetan maiz erabili den taktika izan da, bereziki antzinatean, Troiako setioa esaterako, eta Erdi Aroan. Berrikiago, Bigarren Mundu Gerran Leningradoko setioa eta Bosniako gerran Sarajevoko setioa dira ezagunak. Euskal Herrian, Bilbo hiri setiatua izan zen hiru aldiz XIX mendean Karlistadak direla eta.
Martin Luther King
Hegoaldeko Kristau Buruzagitzako Konferentzia
1959an, Kingek Gizonaren neurria izeneko liburu laburra argitaratu zuen, bere bi sermoiekin "Zer da gizona?" eta "Bizitza osatu baten dimentsioak". Sermoiek gizakiak Jainkoaren maitasuna behar zuela defendatzen zuten, mendebaldeko zibilizazioaren arrazakeria kritikatuz. 1962an, Kingek eta Gandhi Sozietateak izkribu bat eman zioten John Fitzgerald Kennedy presidenteari Abraham Lincolnen urratsak jarraitzeko eskatuz, eta eskubide zibilen aldeko kolpe bat emateko, bigarren emantzipazio mota bezala. Presidenteak ez zuen agindua gauzatu.
Robert F. Kennedy fiskal nagusiaren agindu baten barnean, FBI 1963. urteko udazkenean Kingen telefonoa kontrolatzen hasi zen. Kennedy kezkatuta agertu zen salaketa publikoak egon zirenean SCLCn komunistak zeudela salatuz, eta beldur zen horiek administrazioaren eskubide zibilen ekimenak deuseztatuko egingo zutelako. Fiskalak King ohartarazi zuen, elkarte horiekin eteteko, eta geroago behartuta sentitu zen FBIk King eta SCLCko buruzagiak kontrolatzea baimentzen zituen zuzentarau idatziak bidaltzera. FBIko zuzendaria, J. Edgar Hoover, eskubide zibilen mugimenduaren beldur zen, eta komunisten infiltrazioaren salaketak ikertu zituen.
Kingek martxak antolatu eta zuzendu zituen, beltzen boto eskubidea, desegregazioa, lan eskubideak eta oinarrizko eskubide zibilen aldekoak. Kingek eta SCLCk kristau ezkertiarren printzipioak praktikan jarri zituzten, eta indarkeriarik gabeko protestaren taktikak aplikatu arrakastaz, protestarako metodoa eta protestak egiteko lekuak aukeratuz. Hala ere, beste agintari beltz batzuek kritikatu egin zuten eskubide zibilen mugimenduan parte hartzen zuelako, esaterako Malcolm X militante beltz eta Islameko Nazio elkarteko partaide zenak. Eta baita, Ella Bakerrek, King mugimenduaren oinarriekin harremana galdu zuen pertsona mediatiko eta karismatikoa kontsideratzen zuelako, eta Nelson Rockefeller bezalako elite mailako pertsonaiengatik gertuago zegoela gaineratuz.
Albany Mugimendua, 1961
Albany Mugimendua 1961. urteko Albanyn, Georgian, sortu zen arraza-segregazioaren aurkako koalizioa izan zen. Abenduan King eta SCLC koaliziora bildu ziren. Mugimenduak milaka herritar mobilizatu zituen hiri barruko segregazioari aurre egiteko, indarkeriarik gabeko eraso zabal baten alde arlo guztietan, eta nazio osoaren arreta bereganatu zuen. King 1961eko abenduan lehen aldiz bisitan joan zenean, "egun bat egon eta etxera itzultzeko asmoa zuen, aholkuak eman ondoren". Hurrengo egunean manifestari baketsuen atxiloketa masiboan harrapatu zuten, eta fidantza ezetsi zuen hiriak kontzesioak egin arte. Kingen arabera, "akordioa desohoretu eta urratu egin zen” berak hiritik alde egin ondoren.
King 1962ko uztailean itzuli zen, eta berrogeita bost egun espetxean ala 178 dolarreko isuna eman zioten aukeran (2019an 1.500 $ baliokidea). Kartzela hautatu zuen. Epaia eman eta hiru egunera, Laurie Pritchett polizia-buruak era diskretuan Kingen isuna ordaindu, eta askatzea agindu zuen. "Ikusita genuen bazkariko mahaiko aulkitxoetatik  bidaltzen zituztela ... elizetatik bota ... eta kartzelan sartu ... Baina lehen aldia zen, kartzelatik bota gintuzten lekuko izan ginela." Geroago King Egoitzak onartu zuen Billy Graham apaiz ebanjelista zuria izan zela espetxetik atera zuena.
Ia urtebetez aktibismo lan asko egin zuen, emaitza ukigarri gutxirekin, eta mugimendua okertzen hasi zen. Kingek manifestazio guztiak etetea eskatu zuen, eta "Penitentzia Eguna" egitea indarkeriarik eza sustatzeko eta oinarri morala goian mantentzeko. Komunitate beltzaren barruan zeuden desadostasunak, eta tokiko gobernuek emandako erantzun apalak, ahaleginak deuseztatu zituen. Albanyko ekimenak Kingentzako eta eskubide zibilen mugimendu nazionalarentzako funtsezko ikasgaia izan zen taktikak garatzerakoan. Bestalde, komunikabide nazionalek kritika handiak egin zioten Kingi, porrotean izandako eginkizunagatik. Eta SCLCren emaitza falta horrek, erakundearen eta SNCC erradikalagoaren arteko tartea handitu egin zuen. Albanyren ondoren, Kingek zirkunstantziak kontrolatu ahal izateko SCLCrako konpromisoak aukeratu nahi zituen, aurretik zeuden egoeretan sartu beharrean.
Birminghameko kanpaina, 1963
1963ko apirilean, SCLCk arraza-segregazioaren eta injustizia ekonomikoaren aurkako kanpaina hasi zuen Birminghamen, Alabaman. Kanpainak indarkeriarik gabeko baina kontrako taktikak nahita erabili zituen, Wyatt Tee Walker apaizak garatuta neurri batean. Beltzek Birminghamen, SCLCrekin antolatuta, espazio publikoak okupatu zituzten martxekin eta lurrean jesarriz, bidegabe jotzen zituzten legeak urratuz
Kingen asmoa atxiloketa masiboak eragitea zen eta "krisialdiz jositako egoera bat sortuz ezinbestean negoziaziorako ateak ireki". Kanpainako lehen boluntarioek ez zuten hiria itxi edo komunikabideen arreta erakartzea lortu. King zalantzakor baten kezken gainetik, SCLC estratega James Bevelek kanpainaren norabidea aldatu zuen, haurrei eta gazteei manifestazioetan parte hartzeko deia eginez. Newsweek aldizkariak estrategia honi Haurren Gurutzada deitu zion.
Protesten garaian, Birminghameko Polizia Sailak, presiopeko urak eta polizia txakurrak erabili zituzten manifestarien aurka, haurrak barne. Poliziaren erantzuna telebista nazionaleko albistegietan emititu zen, eta AEBko arreta bereganatu zuen, amerikar zuri asko hunkituz eta mugimenduaren atzean amerikar beltzak sendotuz. Manifestari guztiak ez ziren baketsuak izan, SCLCren asmo sutsuak gorabehera. Zenbait kasutan, auzotarrek poliziari eraso egin zioten, indarrez erantzun baitzuten. King eta SCLC kritikatu zituzten haurrak onartzeagatik min hartzeko lekuetan. Baina kanpaina arrakastatsua izan zen: Polizia buruak postua galdu zuen, "Jim Crow" ikurrak jaitsi ziren eta leku publikoak beltzentzako irekiagoak izan ziren. Kingen ospea izugarri hobetu zen. King kanpaina hasieran atxilotu eta espetxeratu egin zuten. Bere 13garren atxiloketa, jasan zituen 29tik. Ziegatik,  Birminghameko kartzelatik eskutitza ospetsua bidali zuen, mugimenduak aldaketa sozialak lortzeko bide legalak jarraitzeko deia eginaz. Arrazakeriaren krisia premia handiegia zela argudiatu zuen Kingek, eta orduko sistema larregi errotuta zegoela: "Esperientzia mingarriaren bidez badakigu zapaltzaileak askatasuna ez duela inoiz borondatez ematen; zapalduek eskatu behar dutela." Azpimarratu zuen Boston Tea Party, estatubatuar kolonietan matxinatutako ekintza ospetsua, legez kanpoko desobedientzia zibila izan zela, eta alderantziz, "Adolf Hitlerrek Alemanian egin zuen guztia ‘legala’ zela." Walter Reuther ek, Estatu Batuetako Auto Langileen presidenteak, 160.000 dolarreko diru-laguntza zuzendu zien Kingi eta bere protesta-kideei.
St. Augustine, Florida, 1964
1964ko martxoan, Kingek eta SCLCek Robert Haylingen mugimendu eztabaidagarriarekin bat egin zuten St. Augustinen, Floridan. Haylingen taldea NAACPn afiliatuta zegoen, baina bortizkeriarik gabeko taktikekin batera autodefentsa armatuaren alde egin zuenean, erakundetik bota egin zuten. Hala ere, SCLC bakezaleak onartu  egin zituen. Kingek eta SCLCk iparraldeko aktibista zuriak Saint Augustinera eramateko lan egin zuten, besteak beste, errabinoen ordezkaritza bat eta Massachusettsko gobernadorearen 72 urteko ama. Guztiak atxilotuak izan ziren. Ekainean zehar, mugimenduak gauero egiten zituen martxak hirian barrena, "askotan K.K.Klanen kontrako manifestazioei aurre eginez, komunikabide nazionalen arreta piztu zuen indarkeria suspertuz". Ehunka pertsona atxilotu eta espetxeratu zituzten. Mugimendu hori ematen zen bitartean, 1964ko Eskubide Zibilen Legea onartu zen.
Selma, Alabama, 1964
1964ko abenduan, Kingek eta SCLCek Ikasleen Indarkeriarik gabeko Koordinazio Batzordearekin (SNCC) batu ziren Selman, Alabaman. Aurretik SNCC hautesleen erregistroan lanean aritu zen hilabete batzuetan. Tokiko epaile batek agindua eman zuen, SNCC, SCLC, DCVL edo 41 eskubide zibilen izen bereko afiliatuen hiru pertsona edo gehiago biltzea galarazten zuena. Agindu honek eskubide zibilen jarduera behin-behinean geldiarazi zuen, Kingek 1965eko urtarrilean Brown Elizan aginduari aurre eginaz hitz egin zuen arte. Montgomeryn, Alabaman, 1965eko martxoan estatuko polizien eta beste pertsona batzuen indarkeria manifestari baketsuen aurka, publizitate handia sortu zuen Alabamako arrazakeria nazio mailan ikusgai jarriz.
Washingtongo martxa, 1963
King, SCLCko ordezkari bezala, "Sei Handiak" eskubide zibilen erakundeetako liderren artean zegoen, Enplegu eta Askatasunerako Washingtoneko martxaren antolaketan, 1963ko abuztuaren 28an burutu zena. Sei Handiak-en zeuden beste kideak honakoak ziren: Roy Wilkins Kolorezko Pertsonen Aurrerapenerako Elkarte Nazionalekoa; Whitney Young, Hirien Liga Nazionalekoa; A. Philip Randolph, Lo Egiteko Maletategien kofradiakoa; John Lewis, SNCCkoa; eta James L. Farmer Jr., Arrazen Berdintasuneko Kongresukoa.
Hainbat buruzagi zuri eta afro-amerikarrek Kingi eskatu zioten Bayard Rustinengandik urruntzea, homosexualitate irekiaren aldekoa zelako, sozialismo demokratikoaren aldekoa baita, eta AEBetako Alderdi Komunistarekin loturak izan zituelako, eta onartu egin zuen. Hala ere, lankidetzan aritu zen 1963ko "Washingtongo Enpleguaren eta Askatasunaren aldeko Martxan", eta Rustin izan zen antolatzaile logistiko eta estrategiko nagusia. Kingentzat, polemika sortu zuen beste gertakizun bat ere egon zen, John F. Kennedy Estatu Batuetako presidenteak martxaren ikuspegia aldatzeko eskatu zuenean, Rustin izan zelako onartu zuen pertsonaia nagusietako bat.
Gerrhosaurus multilineatus
Gerrhosaurus multilineatus Gerrhosaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Gerrhosauridae familian sailkatuta dago.
Martin Luther King
Washingtongo martxa, 1963
Kennedyk hasieratik egin zuen martxaren aurka, kezkatuta baitzegoen eskubide zibilen legedia onartzearen unean kontrako eragina izan al zuelako. Hala ere, antolatzaileek irmo agertu ziren martxa egin egingo zelakoan. Antolakuntzak aurrera egin ahala, Kennedytarrek alde lan egitea erabaki zuten, garrantzitsua zelako arrakasta lortuko zuela ziurtatzea. Bestalde, Kennedy presidentea kezkatuta zegoen bertaratutakoak 100.000 baino gutxiago izan zitezkeelako. Hori saihestu asmoz, laguntza eskatu zien beste eliza batzuetako buru nagusiei eta Walter Reutheri, Automobilgintzako langileen presidentea, manifestariak mobilizatzen laguntzeko. Martxa, jatorriz, AEBetako hegoaldeko beltzen egoera larria dramatizatzeko gertakari bezala pentsatua zegoen, eta baita antolatzaileen kezkak eta kexak era zuzenean jartzeko nazioaren boterearen hiriburuko egoitzaren aurrean. Antolatzaileek gobernu federala salatu nahi izan zuten, eskubide zibilen eta langileen eta beltzen segurtasun fisikoa ez bermatzeagatik. Taldeak presidentetzaren presioa eta eragina bereganatu zuen, eta gertaerak azkenean, tonu askoz ere bigunagoa hartu zuen. Ondorioz, eskubide zibilen aldeko ekintzaile batzuk arrazakeriaren martxa zehaztugabe bat zela zioten; Malcolm Xk berriz "Washingtongo Fartsa" deitu zuen, eta Islamaren Nazioak debekatu egin zien bere kideei martxara joatea.
Eskakizun zehatzak egin zituen martxak: ikastetxe publikoetan arraza segregazioa amaitzea; eskubide zibilen inguruko legeria esanguratsua garatzea, enpleguan arraza diskriminazioa debekatzen zuen legea barne; eskubide zibiletako langileak babestea poliziaren basakeriaren aurka; langile guztientzako 2 $ko gutxieneko soldata (17 $ baliokidea 2019an); eta Washington D.C.-ko autogobernua, orduan kongresu batzordeak gobernatzen zuelako. Tentsioak izan arren, martxa erabateko arrakasta izan zen. Etnia desberdinetako milioi laurden pertsona baino gehiagok hartu zuten parte ekitaldian, Lincoln Memorialaren urratsetatik Mall Nazionaleraino, igerileku inguruan. Garai hartan, Washington D.C.ren historiako protesta topaketarik handiena izan zen.
Amets bat dut hitzaldia
Kingek 17 minutuko hitzaldia eman zuen, gerora "Amets bat dut” (I Have a Dream) izenarekin ezagutu zena. Diskurtsoko pasarte ospetsuenean (bertan prestatutako testutik atera egin zen, ziurrenik Mahalia Jacksonek bere atzetik "Konta iezaiezu ametsa!" oihu egin ziolako), King honela aritu zen:
"Amets bat dut" amerikar oratoriaren historiako diskurtso onenetarikoa dela esan daiteke. Martxak, eta bereziki Kingek egindako hitzaldiak, eskubide zibilak Estatu Batuetako erreformen agendaren goialdean jartzen lagundu zuten, eta 1964. urteko Eskubide Zibilen Legea onartzea erraztu zuten.
Hitzaldiaren jatorrizko idatzizko kopia, Kingek gainean idatzitako oharrak barne, 1984an jakin zen George Raveling Iowa Unibertsitateko saskibaloiko lehen entrenatzaile afro-amerikarraren esku zegoela. 1963. urtean, Raveling, 26 urte zituenean, podiumetik gertu zegoen zutik, eta hitzaldia bukatu ala, adoretsu galdetu zion Kingi ea hitzaldiaren kopia har zezakeen. Eta lortu egin zuen.
Selmako boto eskubideen aldeko mugimendua eta "Igande odoltsua", 1965
Martxoan bertan, Johnson Presidentearen Administrazioko funtzionarioekin bildu zen, manifestarien aurkako edozein epaiketa saiakera bertan behera uzteko. Elizako eginbeharrak zirela-eta ez zen martxara joan, baina gero idatzi zuen: "Estatuko tropek egin zuten basakeria mota jakin izan banu, nire elizako eginbeharrak erabat uztera behartuta sentituko nintzateke." Protesten aurkako poliziaren basakeriaren grabazioak hedatu egin ziren, eta nazio osoko publikoaren haserrea piztu zen.
Vietnamgo gerrako oposizioa
AEBetako gobernua gaur egun munduko indarkeriaren hornitzaile handiena da.
- Martin Luther King Jr.
''Aitortu behar dugu ezin dugula gure arazoa orain konpondu botere ekonomiko eta politikoaren birbanaketa erradikala sortu arte ... Horrek balioen eta beste gauza batzuen iraultza esan nahi du. Ikusi behar dugu orain arrazakeria, esplotazio ekonomikoa eta militarismoaren gaitz guztiak lotuta daudela ... Ezin duzu bata kendu besteak kentzea lortzen ez baduzu ... Amerikako bizitzaren egitura osoa aldatu behar da. Amerika nazio hipokritikoa da, eta guk geure etxe propioan ordena jarri behar dugu.''
King denbora askoan egon zen Estatu Batuen parte hartzearen aurka Vietnamgo Gerra n, baina hasiera baten hitzaldi publikoetan gaia saihestu egiten zuen, Lyndon BJohnson presidentearen politiken kritikak eskubide zibilen helburuak oztopatzeko sor zitzaketen interferentziengatik. SCLCk Ekintza Zuzeneko zuzendari ohia eta gero Vietnamgo Gerra Amaitzeko Udaberriko Mobilizazio Batzordeko buru zen James Bevelek eskatuta, eta Muhammad Aliren zintzotasunak inspiratuta, Kingek publikoki gerraren aurka egitea erabaki zuen, oposizioa gero eta handiagoa zelako estatubatuar jendearen artean.
Pobreen Kanpaina, 1968
1968an, Kingek eta SCLCek "Pobreen Kanpaina" antolatu zuten justizia ekonomikoko gaiak jorratzeko. Kingek nazio osoa zeharkatu zuen, Washingtonera joango zen "behartsuen arraza anitzeko armada"ren martxa, Kapitolioan indarkeriarik ezaren bidez desobedientzia zibila sustatzeko, Kongresuak estatubatuar pobreentzako "eskubide ekonomikoen aitorpena" sortu arte.
Kanpainaren aurretik Kingen bere azken liburua argitaratu zuen “Nora goaz hemendik: kaosera ala komunitatera?”, gai sozialak aztertuz eta pobreziari aurre egiteko modua zehaztuz. King Henry Georgeren liburua aipatzen zuen, “Aurrerapena eta Txirotasuna”, bereziki oinarrizko errenta bermatuaren alde. Kanpaina Washington D.C.ko martxarekin amaitu zen, Estatu Batuetako komunitate behartsuenei laguntza ekonomikoa eskatuz. Kingek eta SCLCek gobernuari eskatu zioten Amerikako hiriak berreraikitzen inbertitzeko. Sentitzen zuen Kongresuak "behartsuekiko etsaitasuna" erakutsi zuela, "funts militarrak azkartasunez eta eskuzabaltasunez" gastatuz.
Pobreen Kanpaina polemikoa izan zen, baita eskubide zibilen mugimenduaren barnean ere. Bayard Rustinek dimisioa aurkeztu zuen, martxaren helburuak zabalegiak zirela esanez, bere eskakizunak eginezinezkoak zirela, eta kanpaina horiek pobreen eta beltzen kontrako biolentzia eta errepresioa azkartuko zituztelako.
Hilketa eta ondorenak
Kingen Memphiseko Lorraine moteleko 306 gela zuen erreserbatuta. Erailketa ikusi zuen Abernathyk, Estatu Batuetako Erailketen Etxeko Batzordearen aurrean esan zuen King eta haren ingurukoak 306 aretoan egoten zirela beti, "King-Abernathy suite" izenaz ezagutzen zela. Han bertan zegoen Jesse Jacksonen esanetan, Kingen azken hitzak hil zuten balkoitik Ben Branch musikariarentzat izan ziren, gau hartan King egongo zen ekitaldi baten parte-hartzen zuelako: "Ben, ziurtatu 'Hartu nire eskua, Jaun preziatua’ jotzen duzula' gaur gaueko bileran. Jo ezazu dotore.”
Ondorenak
Hilketak nazio osoan istilu arrazisten uholdeak eragin zituenː Washington D.C.n, Chicagon, Baltimoren, Louisvillen, Kansas Cityn eta beste dozenaka hiritan. Robert F. Kennedy presidentetzarako hautagaia Indianapolisera zihoan kanpainako agerraldi baten hitz egitera, Kingen heriotzaren informazioa jaso zuenean. Diskurtso laburra eta inprobisatua egin zuen tragediaren berri emateko, eta Kingen biolentzia-ezaren idealarekin jarraitzeko eskatu zien laguntzaileei. James Farmer Jr.ek eta eskubide zibilen beste agintari batzuk ere indarkeriarik gabeko ekintzak eskatu zituzten, nahiz eta Stokely Carmichael militanteak erantzun sendoagoa aldarrikatu. Memphis hiriak greba azkar konpondu zuen, saneamenduko langileen aldeko baldintzekin.
Konspirazio salaketak
Ray-ren abokatuek petxero bat zela mantendu zuten beti, Lee Harvey Oswald hiltzailea bezala John F. Kennedyren erailketan, teoria konspiratzailean atzen zeudelako. Baieztapen horren aldekoek esan zuten Rayren aitortza presiopean eman zela, heriotza zigorrarekin mehatxatu zutelako. Ray lapurra eta doilorra zela onartu zuten, baina armekin delitu krimenak egiteagatik ez zuela inolako erregistrorik. Hala ere, AEBetako hainbat hiritan espetxeetako espedienteek frogatu zuten behin baino gehiagotan preso izan zela lapurreta armatuak egotzita.
Hilketaren aurkako konspirazio bat susmatzen zutenek zioten bi balistika frogek erakutsi zutela Rayren Remington Gamemasterren antzeko fusil bat izan zela hilketaren arma. Proba horiek ez zuten zehazki Rayren fusila adierazi. Bere heriotzaren unean, Kingen inguruko lekukoek esan zuten tiroa beste toki batetik zetorrela. Esan zuten etxola ondoan zegoen zuhaixka lodi baten atzetik zetorrela - hilketaren ondorengo egunetan moztu egin zuten-, eta ez motelaren leihotik. Hala ere, Rayren aztarna handiak aurkitu ziren armairuan, eta bainugelan utzi zuten hainbat objektuetan, hala nola fusila, prismatiko bikotea, arropa artikuluak, egunkaria, etab. Rayen hatz-markak zituen erriflearen azterketak zehaztu zuen gutxienez tiro bat tirokatu zela erailketaren unean.
Legatua
Kingen ondare nagusia AEBetan eskubide zibilen gaineko aurrerapenak ziurtatzea izan zen. King eraila izan eta egun batzuetara, Kongresuak 1968. urteko Eskubide Zibilen Legea onartu zuen. Legearen VIII tituluak, Bidezko Etxebizitzaren Legea izenaz ezagutzen denak, etxebizitza eta etxebizitzarekin lotutako transakzioetan diskriminazioa debekatu zuen arrazaren, erlijioaren edo jatorri nazionalaren arabera (gero zabaldu egin zen sexua, familia egoerara eta ezgaitasunera). Legedi hau AEBetan egoitza-diskriminazioari aurre egiteko Kingen borrokari egindako omenaldia izan zela diote. Nazioartean, Kingen ondareak Hegoafrikako Kontzientzia Beltzaren Mugimenduan eta eskubide zibilen mugimenduan eragina izan zuen. Kingen lana Albert Lutuli Hegoafrikako liderraren inspirazio iturri izan zen, eta bere herrialdeko justizia arrazaren alde borrokatzearen, Nobel Saria jaso zuen. King estatubatuar ikono bihurtu da liberalismo amerikarraren eta aurrerakoitasunaren historian. Bestalde, Kingen pentsaerak John Hume irlandar politikari eta aktibistari ere eragin zion.
Martin Luther King Jr. Eguna
1971n hasita, Missouriko St Louis hiria eta estatu batzuk jai egunak ezarri zituzten Kingen omenez. Etxe Zuriko Rose Lorategian, 1983ko azaroan Ronald Reagan presidenteak lege bat sinatu zuen King omentzeko jai egun federala sortuz. 1986ko urtarrilaren 20an egin zen lehenengo aldiz, eta Martin Luther King Jr. Eguna izena du. 1992an George H. W. Bush presidentetzara ailegatu ondoren, jai eguna urtero urtarrileko hirugarren astelehenean egiten da, Kingen jaiotza egunetik gertu. 2000ko urtarrilaren 17an, lehenengo aldiz, Martin Luther King Jr. Eguna ofizialki AEBetako berrogeita hamar estatu guztietan egin zen.
Oroitzapen liturgikoak
King Ameriketako Estatu Batuetako eliza apezpikularrak martiritzat gogoratzen du, urtero ospatzen duen heriotzaren urteurrenean, apirilaren 4an. Amerikako Eliza Luterano ebanjelikoak King liturgikoki oroitzen du bere jaiotzaren urteurrenean, urtarrilaren 15ean.
Erresuma Batuko ondarea
Erresuma Batuan, The Northumbria eta Newcastle Unibertsitateek Martin Luther King Bakearen Batzordea, sortu zuten, Kingen ondarea omentzeko. Bere ikuspegian inspiratuta, Erresuma Batuan hainbat jarduera egiten ditu "bakearen kultura eraikitzen" ahalegintzen baita.
Material galera
2019ko ekainean, The New York Times aldizkariak Martin Luther King Jr. ere zerrendatu zuen, 2008an Universal Studioseko suteetan ehunka artisten materiala suntsitu zenean.
Erlijioa
Apaiz kristau bezala, Kingen eragin nagusia Jesukristo eta ebanjelio kristauak izan ziren, ia beti aipatzen zituenak erlijio bileretan, elizetan egindako hitzaldietan eta diskurtso publikoetan. Kingen fedea Jesusen honako aginduan oinarritu zen, maite zure lagun hurkoa zeure burua bezala, Jainkoa maitatuz guztiarekin gainetik, eta etsaiak maitatuz, beraien alde otoitz eginaz eta bedeinkatuz. Bere indarkeriarik ezaren pentsamoldearen oinarrian bazegoen baita beste masaila ipini Mendiko sermoian agertzen zena, Jesusek ezpata bere lekuan berriro sartuz (Mateo 26:52). Birminghameko espetxetik idatzitako eskutitz ospetsuan, Kingek Jesusen "muturreko" maitasun bezala deskribatzen zuenarekin bat etorri nahi zuen, eta beste bakezale kristau asko ere aipatu zituen, oso ohikoa baitzen berarentzat.
Indarkeriarik eza
''Munduko bakea biolentziarik ezaren bitartez ez da ez zentzugabea eta ez ezinezkoa. Gainerako metodo guztiek huts egin dute. Bestela, berriro hasi beharko ginateke. Indarkeriarik eza abiapuntu ona da. Metodo honetan sinesten dugunok arrazoimenaren, santutasunaren eta ulermenaren ahotsak izan daitezke indarkeriaren, gorrotoaren eta emozioen ahotsen artean. Oso ongi molda dezakegu bake giro bat, horretatik bake sistema bat eraikitzeko.''
- Martin Luther King Jr.
Bayard Rustin eskubide zibilen afroamerikar aktibista izan zen Kingen indarkeriarik ezaren ohiko aholkularia. Era berean, Harris Wofford eta Glenn Smiley aktibista zuriek ere aholkatzen zuten. Rustin eta Smiley kristau bakezale tradizioaren jatorrikoak ziren, eta Woffordek eta Rustinek Mahatma Gandhiren irakaspenak aztertuak zituzten. Rustinek indarkeriarik eza aplikatu zuen Adiskidetze Eguna kanpainan 1940ko hamarkadan, eta Wofford hegoaldeko beltzei Gandhismoa sustatzen aritu zen 1950eko hamarkadaren hasieratik.
Aktibismoa eta inplikazioa amerikar natiboekin
King natibo estatubatuarraren eskubideen aldekoa zen. Amerikar natiboak ere Kingen eskubide zibilen mugimenduaren aldekoak ziren, bertako amerikarren parte-hartze aktiboa sustatuz. Indiar Gazteriaren Kontseilu Nazionalak (NIYC) laguntza handia eman zuen Kingen kanpainetan, bereziki 1968ko Pobreen Herri Kanpainan. Kingen "Zergatik ezin dugun itxaron" liburuan honako hau idatzi zuen: “''Gure nazioa genozidioan sortu zen jatorrizko amerikarra, indiarra, arraza txikiagoa zela esaten zuen doktrina hartzerakoan. Gure bazterretan Beltz (Negro) asko egon aurretik, arraza gorrotoaren urradurak jadanik gizarte koloniala desitxuratua zuen. XVI. mendetik aurrera, odola isuri zen arraza nagusitasunaren aurkako borroketan. Beharbada, herri indigena ezabatzeko politika nazionala garatu duen nazio bakarra gara. Gainera, esperientzia tragiko hori gurutzada noble bihurtu zuten. Izan ere, gaur egun ere ez dugu baimenik pasarte lotsagarri horiek arbuiatzeko edo lotsa sentitzeko. Gure literatura, gure film, gure drama, gure folklore guztiak goratu egiten dute''."
Politika
SCLCko buruzagi bezala, Kingek AEBetako alderdi politiko edo hautagairik publikoki ez babesteko jokabideari eutsi zion: "Sentitzen dut norbait lerrokatu gabeko posizioan egon behar dela, bi alderdiei objektiboki begiratzeko eta bien kontzientzia izateko, ez bata edo bestearen morroi edo nagusi. 1958ko elkarrizketa baten adierazi zuen ez zela alderdi perfekturik, esanez: "Ez dut uste alderdi errepublikanoa Jainko ahalguztidunaz beterik dagoenik, ez eta alderdi demokratikoa. Biek ahulguneak dituzte ... Eta ez dut inolako lotura bereizezinik alderdi biekin." Kingek Paul Douglas Illinoisko senatari demokratikoa goraipatu zuen "senatari guztietatik handiena "izateagatik, eskubide zibilen arrazoien defentsa sutsua egiteagatik urteetan zehar.
Kalte-ordaina
Kingek adierazi zuen amerikar beltzek, eta baita beste hainbat estatubatuar desgaituek ere, kalte historikoengatik konpentsatuak izan behar zutela. 1965ean Playboyk egindako elkarrizketa baten, esan zuen estatubatuar beltzei berdintasuna ematearekin soilik ezin zela errealitatean haien eta zurien arteko alde ekonomikoa itxiko. Kingen arabera, ez zuen esklabotzaren ondorioz galdutako soldatak erabat itzultzea bilatzen, ezinezkoa zela uste zuelako, baina talde kaltetu guztiei emateko, hamar urtetan 50 mila milioi dolarreko gobernuaren programa konpentsagarria proposatu zuen.
Familia plangintza
1966ko maiatzean Gurasotasun Plangintzaren Amerikar Federakuntzak urtero ematen zuen Margaret Sanger Saria jaso zuenean, honakoa esan zuen: "Berriki, prentsak plater hegalarien behaketen berri eman du. Istorio horiei sinesgarritasunik eman gabe, gure irudimenari esker espazioko bisitariek nola epaituko gintuzten espekulatzea ahalbidetzen du. Beldur naiz gure jokaerarekin txundituta geratuko zirela. Ikusiko lukete heriotzaren planifikaziorako milioiak gastatzen ditugula gerrarako makinak eta estrategiak sortzen. Gaixotasunagatik eta beste arrazoi batzuengatik heriotza ekiditeko milioika gastatzen ditugula ere ikusiko lukete. Azkenean, ohartuko lirateke biztanleria planifikatzeko diru hutsala gastatzen dugula, nahiz eta bere hazkunde espontaneoa premiazkoa izan gure planetaren biziraupenerako. Kanpoko espazioko bisitariei barkamena eman beharko litzaieke honakoa esango balute etxera itzultzean, gure planetan bizi den jendea etorkizun latza eta zalantzazkoa duen arraza zoro batekoa dela."
FBIren zaintza eta esku-hartzea
Bulego Federalak Levisonen eta Kingen etxeko eta bulegoko telefonoetan kableak jarri zituzten, eta nazio osoan zehar bidaiatzen zuen bitartean Kingen hoteletako gelak miatzen zituen. 1967an, Hooverrek SCLC talde nazionalista beltz gorrotagarri bezala zerrendatu zuen, honako instrukzioekin: "Kontrainteligentzia tekniken bidez, ez da aukerarik galdu behar buruzagien arazo pertsonalak edo taldearekin dituztenak baliatzeko... taldea hondatuta, barreiatuta edo gutxietsita geratzen den helburua ziurtatzeko."
SNAren Kingen komunikazioen jarraipena
"Minaret" izeneko operazio sekretuko kode batean, Segurtasun Nazional Agentziak hainbat estatubatuar buruzagien komunikazioak kontrolatzen zituen, King barne, Vietnamgo Gerran kritikoak zirelako AEBekin. SNAk egindako azterketa batek ondorioztatu zuen Minareten jarduera "eztabaidagarria ez ezik, agian legez kanpokoa zela.”
Komunismoaren alegazioak
Urteetan, J. Edgar Hooverrek susmoak izan zituen komunisten eragin potentzialaz mugimendu sozialetan, hala nola sindikatuetan eta eskubide zibiletako erakundeetan. Hooverrek zuzendu zuen FBI 1957an Kingi eta SCLCi, sortu berritan, jarraipena egitera.
Dillenburg
83.88 km²-ko azalera dauka eta 2010ean 23.608 biztanle zituen.
Martin Luther King
Komunismoaren alegazioak
King eta Stanley Levisonen arteko harremana zela eta, FBI beldur zen Levison "agente eragile" bezala lan egiten ari ote zen Kingekin. Hori, nahiz eta FBI barneko txostenetan agertu 1963an Levisonek Alderdi Komunista utzia zuela eta jada ez zegoela haiekin negoziazioetan. Kingen beste laguntzaile bat ere, Jack O'Dell, Alderdiarekin lotzen zuten. Baina oso zaintza handia egin bazioten ere, 1976an FBIk aitortu zuen ez zutela inolako frogarik lortu King bera edo SCLC, benetan erakunde komunistekin inplikatuta zeudenik.
Dillenburg
Geografia
Dillenburg Westerwald mendizerraren ekialdean kokaturik dago, izena ematen dion Dill ibaiak eraturiko ibar estuan. Hiria bera hainbat herritan banaturik dago, honako hauetan hain zuzen ere; Donsbach, Eibach, Frohnhausen, Manderbach, Nanzenbach, Niederscheld eta Oberscheld.
Martin Luther King
CIAren zaintza
2017an desklasifikatu ziren CIAren fitxategiak agerian utzi zuten Agentziak King eta Komunismoaren arteko balizko loturak ikertzen aritu izan zela, 1964ko azaroaren 4ko Washington Posteko artikulu batek Sobietar Batasunera gonbidatu izan zela argitaratu zuenean, eta Ralph Abernathyk Kingen bozeramaile ez zuela iruzkinik egin gonbidapenaren jatorriaz. CIAren HTLINGUAL programak bidean atzematen zituen King eta beste eskubide zibilen aldeko ekintzaileen postak.”
Dillenburg
Historia
Lehenengo aipamena 1254koa da. Nasau etxearen Orange atalaren egoitza zen. XIII mendean gaztelua zuen baina egurrezkoa izanik Dernbacher gatazkan erautsia izan zen eta ez da ezta irudirik ere gelditu.
Martin Luther King
Adulterioa
FBIk ondorioztatu zuenez King arriskutsua zela komunismoaren infiltrazioaren ondorioz, desprestigiatzeko saiakerak hasi zituen bere bizitza pribatuari buruzko errebelazioen bidez. FBIren zaintzak, batzuk jendaurrean jarriak, ezkontzaz kanpoko arazo ugari zituela erakusten saiatu zen. Lyndon B. Johnsonek behin esan zuen King "predikatzaile hipokrita" zela.
Ralph Abernathy k adierazi zuenez 1989an argitaratutako Eta harresiak erortzen ari dira biografian, Kingek "emakumeentzako ahultasuna" zuen, nahiz eta "guztiek ezkontzaz kanpoko sexuaren aurkako bibliako debekuan ulertu eta sinetsi. Izan ere, bereziki denboraldi zaila igaro zuen tentazio horrekin”. Geroagoko elkarrizketa baten, Abernathyk esan zuen "emakumea" baino ez zuela idatzi, eta ez zuela zehazki esaten Kingek ezkontzatik kanpoko sexu harremanak izan zituenik, baizik eta Kingen desleialtasunak sexualak baino, emozionalak zirela. Coretta emazteak lasaitasunez onartu zituen afera horiek, esanaz behin "beste gai guzti horiek ez dute tokirik oso gustuko dugun harreman maila bikainean."
Ortuellako geltokia
Ortuella Euskal Herriko Bizkaiko tren eta autobus geltoki bat da, Ortuella udalerrian kokatuta dagoena.
Martin Luther King
Adulterioa
FBIk horrelako gaiei buruzko txostenak banatu zituenː zuzendaritzari, kazetari lagunei, koalizioko bazkide potentzialei, SCLCren babesle finantzarioei, eta Kingen familiari. Bulegoak eskutitz anonimoak ere bidali zizkion Kingi mehatxu eginez informazioa agerian utziko zuela, baldin eta eskubide zibilen lana uzten ez bazuen. FBIk Kingi bere buruaz beste egin zezan bidalitako eskutitza hura, Bakearen Nobel Saria jaso bezperan hartu zuen, eta honela zioen:
"Publiko amerikarra, laguntzen aritu diren eliza erakundeek, protestanteek, katolikoek eta juduek, denek jakingo dute zer zaren, piztia gaiztoa. Berdin jakingo dute babesa eman dizuten beste batzuk ere. Bukatuta zaude. King, gauza bakarra geratzen zaizu egiteko. Badakizu zer den, 34 egun besterik ez dituzu egiteko (kopuru zehatz hori arrazoi berezi bategatik hautatu da, esanguratsu praktikoa duena [sic]). Bukatuta zaude. Zuretzako irtenbide bakarra dago. Hobe duzu hori egitea, zure izaera iruzurtzailea nazio osoan zabaldu baino lehen."
Eskutitzarekin batera, grabazioak zituen zinta bat zegoen, FBIren telefono-entzuketetatik ateratakoak, Kingen ezkontza kanpoko lotura batzuetakoak. Kingek pakete hau bere buruaz beste egiteko ahalegin gonbidapen bezala ulertu zuen, nahiz eta William Sullivanek, garai hartan Adimen Dibisioko Bulegoko buruak zera argudiatu zuen, “King SCLCetik dimisioa emateko konbentzitzea" izan zitekeela. Kingek FBIren mehatxuei uko egin zien.
Ortuellako geltokia
Geltokiaren eraikina 1892 urtean eraiki zen. Geltokia 1933ko uztailaren 16an ireki zen.
Martin Luther King
Polizien behaketa erailketan
Suhiltzaile-etxe bat zegoen Lorraine Moteletik gertu, James Earl Ray hiltzailearen ostatuaren ondoan. Poliziak berriz, suhiltzaile etxean kokatuta zeuden King zaintzapean mantentzeko. Agenteek King ikusten egiten zuten tirokatua izan zen unean, eta tiroketa izan eta berehala, agenteak suhiltzaile etxetik korrika irten ziren motelera. Horrela, Marrell McCollough polizia sekretua izan zen lehen pertsona Kingi laguntza ematen. King eta FBIren arteko antagonismoak, hiltzailea aurkitzeko puntu guztiekin osatutako plangintzarik ez egoteak, eta gertuko poliziaren presentziak, erailketa horretan FBIa nahastuta zegoelaren susmoak eragin zuten.
Sariak eta aitorpenak
Kingek gutxienez berrogeita hamar ohorezko titulu eman zizkioten fakultate eta unibertsitateetan. 1964ko urriaren 14an, Kingi Bakearen Nobel Saria eman zioten, ordura arteko irabazle gazteena izanik, AEBetan indarkeriarik gabeko erresistentzia zuzendu zuelako arraza aurreiritziaren aurka. 1965ean, Amerikako Askatasunen Domina jaso zuen, AEBko Batzorde Juduaren eskutik, bere "pertsonen askatasunaren printzipioetan emandako aurrerapenagatik". Onartzeko ekitaldiko hitzaldian, Kingek esan zuen: "Askatasuna gauza bakarra da. Guztia duzu, edo ez zara aske."
1967ko azaroan 24 orduko bidaia egin zuen Erresuma Batura, Newcastle Unibertsitatearen omenezko titulua hartzeko, ohore hori jasotzen zuen lehen afro-amerikarra izanik. Onarpenean, inprobisatutako hitzaldi hunkigarri bat egin zuen, besteak beste honakoa esanaz: "Hiru arazo larri eta benetan handiak ditugu, Ameriketako Estatu Batuetan ez ezik, mundu osoan ere. Horiek dira arrazakeria, pobreziaren arazoa, eta gerraren arazoa.”
Ortuellako geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Irisgarritasuna
Nahiz eta sarbidea irisgarria izan, nasa eta trenaren arteko tartea eta nasen arteko ibilbidea dela eta geltokiaren erabilera ez da irisgarria. Arartekoak argitaratutako irisgarritasuna eta garraioaren ikerketa-diagnosiaren arabera, «Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ezin du modu autonomoan nasa eta unitate mugikorraren plataformaren arteko desnibela libratu», «Burdinbide zerbitzuen eragileak ez dio Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileari bermatzen ibilgailutik igo edota jaistea» eta «Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ez du nasa batetik bestera ibiltzeko elementu mekaniko edota eraikuntza elementurik, eskaileradun lurpeko pasabidea zeharkatu behar da eta».
Martin Luther King
Sariak eta aitorpenak
Hiru Grammy sarietarako hautagaia izateaz gain, eskubide zibilen buruzagiak 1971n hilondoko Ahozko Grabaketa Onenaren saria irabazi zuen "Zergatik nagoen Vietnamgo gerraren aurka" lanagatik. 1977an, Jimmy Carter presidenteak hilondoko Askatasunaren Presidentetzarako Domina eman zion. Aipamen hau irakurri zuen: "Martin Luther King Jr. bere belaunaldiko kontzientzia zen. Segregazioaren harresi handira begiratu ondoren, maitasunaren indarrak apurtuko zuela ikusi zuen. Gure arbaso fundatzaileek herritar xumeenei agindutakoa betetzearen borrokaren min eta nekeetatik, bere ametsaren aitorpen adieragarria bota zuen Amerikarentzat. Gure nazioa indartu zuen, hobetu egin zuelako. Bere ametsak oraindik ere eusten digu.”
Kultura Intereseko Ondasun (Espainia)
Kultura Intereseko Ondasun (Bien de Interés Cultural, BIC) Espainiako figura juridiko bat da, ondare higiezinen zein higigarrientzat, historia, arte, hirigintza, etnografia, zientzia, paleontologia, arkeologia, teknika edo gizarte balio berezia duten kultura ondasunak babesteko helburua duena. Ondare dokumental eta bibliografikoa, aztarnategiak eta gune arkeologikoak eta balio artistikoa, historikoa edo antropologikoa duten gune naturalak, lorategiak eta parkeak ere BIC gisa deklaratu daitezke.
Martin Luther King
Sariak eta aitorpenak
Kingi eta bere emazteari Kongresuko Urrezko Domina ere eman zioten 2004an.
Kultura Intereseko Ondasun (Espainia)
Herrialde, nazioarte mailako erakunde eta herrialdez azpiko lurralde-erakunde askok garatu dute legedia euren kultura ondarea babesteko. Unescok, adibidez, Gizateriaren ondare izendapenak deklaratzen ditu. Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako Foru Erkidegoan, halako ondasunei buruzko legediak Espainiako BIC figura juridiko honetan oinarrituak daude. Ipar Euskal Herrian aplikatzen den Frantziako figura juridiko baliokidea, berriz, monumentu historikoa (MH) da.
Martin Luther King
Sariak eta aitorpenak
Bigarren izan zen Gallup aholkularitza enpresaren XX. mendeko jende miretsienen arteko zerrendan. 1963an Time aldizkariako Urteko Pertsonaia izendatu zuen, eta 2000. urtean, seigarren geratu zen on line egindako “Mendeko Pertsona” inkestan. King hirugarren kokatu zuen Discovery Channelek eta AOLek egindako “Amerikako Pertsonaiak” lehiaketan. 2016an, Ogasun idazkariak jakinarazi zuen 5 dolarreko billeteetan alde baten Lincoln agertuko zela, eta bestean Lincoln Memorialean izandako hainbat gertakari historiko, horien artean Kingen "Amets bat dut" diskurtsoaren irudiak.
Kultura Intereseko Ondasun (Espainia)
Lege zaharra
Euskal Autonomia Erkidegoko Kultura Ondareari buruzko 7/1990 legeak ondarearen hiru kategoria edo mota bereizten zituen:
Ortuellako geltokia
Historia
Eraikina 1892 urtean eraiki zuten, nahiz eta geltokia 1933ko uztailaren 16an inauguratu, Bilbo-Muskiz burdinbide Barakaldotik Muskizera tartea irekitzearekin batera.
Kultura Intereseko Ondasun (Espainia)
Lege zaharra
Aipatutako legeak, halaber, bi babes-maila nagusi ezar zitzakeen ondasunetan: babes inbentariatua (edo zerrendatutakoa) eta babes sailkatua (zermugatua edo kalifikatua); azken hori zen gorena. Haien artean, era bertsuan, hiru maila zeuden: oinarrizkoa, erdi mailakoa eta berezia.
Ortuellako geltokia
Historia
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Kultura Intereseko Ondasun (Espainia)
Egungo legea
Euskal Autonomia Erkidegoak lege berria argitaratu zuen 2019an: 6/2019 legea, maiatzaren 9koa, Euskal Kultura Ondarearena. Bertan hauen artean bereizten du: ondare higiezinak, higigarriak eta immaterialak, eta kategoria eta azpikategoria hauek ezartzen ditu:
Ortuellako geltokia
Geltokia
Ortuella udalerriaren mendebaldean kokatzen da, Geltoki etorbidean eta Ekainak 28 parkearen (Geltoki parkea izena zuena 2018ra arte ) aurrean. Bidaiarientzako eraikinak leihatiladun txarteldegiak (gaur egun erabilerarik gabekoak), txartel salmenta eta balioztatze makinak jasotzen ditu. Hiru trenbide ditu, eta horietatik bidaiarientzako zerbitzua bitan eskaintzen da, hirugarren trenbidea trenak baztertzeko erabiltzen den bitartean. Bi nasa ditu, bata albokoa eta bestea zentrala, biak markesinaz hornituta. Nasen arteko aldaketa trenbideak azpitik zeharkatzen dituen tunela erabilita egiten da, eta horretarako eskailerak daude. Geltokian trenak gurutzatzen dira.
Kultura Intereseko Ondasun (Espainia)
Ondare higiezinak
Higiezinen kasuan honela definitzen da kategoria bakoitza:
Ortuellako geltokia
Geltokia
2021ean fatxada eta estalkia birgaitu zituen Adifek, eraikinaren egoera zertxobait hobetuz.
Kultura Intereseko Ondasun (Espainia)
Ondare higiezinak
Ondare higigarriak
Bi azpikategoria daude:
Kultura-ondare immateriala
Hamaika azpikategoria daude:
Babes maila
Kategoria guzti horietan hiru babes-maila daude: oinarrizkoa, ertaina eta berezia. Bestalde, aurrekoko legearen arabera Euskal kultura-ondareko ondasun kalifikatuei edo inbentariatuei egiten zaizkien erreferentziak babes berezia eta babes ertaina duten ondasunei dagozkiela ulertzen da lege berri honekin.
Kultura-ondasunak Nafarroako Foru Erkidegoan
Nafarroa Garaiko kultur ondarea osatzen duten ondasunak, babesari dagokionez, honako mota hauetako batean sartuko dira, 14/2005 Foru Legearen arabera:
Interes kulturaleko ondasunak
Interes kulturaleko ondasun higiezinak honako kategoria hauetakoren batean sartuko dira:
Saint James (Jamaika)
Saint James Jamaikako parishetako bat da. Bere hiriburua Montego Bay da eta historikoki Cornwall Konderrian kokatua dago. 2001ean 178.000 biztanle zituen 595 kilometro koadroko azaleran.
Saint-Baudille-et-Pipet
Saint-Baudille-et-Pipet Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 205 etxebizitza zeuden, 115 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 83 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 199 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 115 etxebizitza nagusietatik 99 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 71 etxek bost zituzten. 103 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 49 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 59 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 155 ziren, horien artean 100 aktiboak ziren eta 55 inaktiboak ziren. 100 pertsona aktiboak lanean(59 gizon eta 41 emakume) zeuden.. 55 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.