cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Perthes (Sena eta Marne)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Perthes udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 414 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Perthes udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 506 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Marnay (Saona eta Loira)
Marnay Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Marnay udalerrian erroldatutako biztanleak 464 ziren. Familiak 189 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 77 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 230 etxebizitza zeuden, 200 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 225 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 200 etxebizitza nagusietatik 166 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 34 etxek hiru zituzten, 61 etxek lau zituzten eta 93 etxek bost zituzten. 188 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 73 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 106 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 302 ziren, horien artean 233 aktiboak ziren eta 69 inaktiboak ziren. 233 pertsona aktiboetatik 216 lanean zeuden (111 gizon eta 105 emakume) eta 17 langabezian zeuden (8 gizon eta 9 emakume). 69 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Marnay udalerrian 227 unitate fiskal zeuden, 518 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.996 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren eta 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 iturgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
2000. urtean Marnay udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 852 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jada Pinkett Smith
Jada Koren Pinkett Smith ( ahoskatua; Jada Koren Pinkett jaioa; Baltimore,  - ) estatubatuar aktore eta telebista aurkezlea da. 2021ean Time aldizkariak eragin handien duten munduko 100 pertsonen zerrendan sartu zuen.
Kataklismo (argipena)
Kataklismoa (antzinako grezierazko κατακλυσμός, kataklysmós, hitzetik) erabilera zenbait izan ditzakeen hitza da:
Filipe III.a Espainiakoa
Filipe III.a Espainiakoa Debotoa edo Filipe II.a Portugalgoa (Madril, 1578ko apirilaren 14a — Madril, 1621eko martxoaren 31), ezizenez Elizkoia deitua, 1598-1621 bitartean Espainia eta Portugalgo erregea izan zen.
Bizitza
Aita Filipe II.a eta ama Ana Austriakoa (1549-1580) izan zituen 1598ko irailean, aita hil ondoren, Espainia eta Portugalgo errege bilakatu zen. 1599ko apirilean Karlos II.a Estiriakoaren eta Maria Ana Bavariakoaren alaba eta Fernando I.a enperadorearen iloba Margarita Austria-Estiriakoa artxidukesarekin ezkondu zen.
Bere erregealdia trantsizioko aldia izan zen, Karlos I.a eta Filipe II.ak ekarritako une gorenaren eta Filipe IV.a eta Karlos II.ak ekarritako gainbeheraren artean. Ahula zen, eta agintari lanak Lermako dukearen eta beste begikoen eskuetan utzi zituen. Lermako dukeak, berriz, bere ordezkari Rodrigo Calderonen esku utzi zituen. Haren garaian izan ziren Ingalaterrako bakea (1604), Probintzia Batuekin Hamabi Urteko gerra etena (1609-1621) eta Frantziako hitzarmena (Luis XIII.aren eta Ana Austriakoaren arteko ezkontza, 1611). Moriskoak kanporatu zituen Espainiatik, eta horrek egoera ekonomikoa, lehendik ere oso txarra zena, okertu zuen.
Antzerkiaren eta pinturaren zalea zen, baina are gehiago ehizarena. Lermako dukearen eraginez, gortea behin-behinekoz Valladolidera (1601) mugitu zuen, baina laster itzuli zuen Madrilera (1606). Bertan hil zen, 1621eko martxoaren 31n, sukarrak eta erisipelak jota.
Claymore
Claymore (Eskoziako gaeleraz claidheamh-mòr, "ezpata handi") Eskozian Goi Erdi Aro eta Aro Modernoaren artean erabilitako ezpata mota bat da. Bere tamaina handia dela eta, bi eskuekin helduz erabiltzen da.
Historia
Borrokan azkenengo aldiz erabili zen gatazka garrantzitsuena, 1689an, Killiecrankie guduan izan zen.
1707ko Batasun Agiriaren ondoren, eskoziar eta gainontzeko britainiar erregimenduen batasuna gauzatzean ere erabilia izan zen, baina jada eskoziar ofizialek bakarrik erabiltzen zuten, garaikideak eta arinagoak ziren ingeles ezpatetatik ezberdindu eta beren eskoziar jatorria nabarmentzeko: batez ere, indar eta botere ikur gisa, eta Eskoziako Lur Garaietako klanen bizimoduaren islada bezala.
XIX. menderarte eskoziar erregimenduetan erabiliak izan ziren.
Neurriak
Inoiz erregistratutako claymore ezpata handiena, 10 kg pisu eta 2,24 metro luze zituen fuilteach-mhuirt delakoa da, ustez, XV. mendean Maxwell klaneko kide batek erabilia. Gaur egun Edinbugheko Gerra Museo Nazionalean ikusgai dago.
Nuer
Izena
Naath izena ematen diote beraien buruari. Itzulita gizakia edo pertsona esan nahi du. Sarritan Nuer, Dinka eta Atwot herriak etnia bera direla pentsatu izan da, baina beraiek herri ezberdinak kontsideratzen dira.
Hizkuntza
Herri honen hizkuntza nilo-sahariar familiakoa da. 800.000 hiztun inguru ditu. Ekialde eta erdialdeko afrikan gehien hitz egiten diren hizkuntzen artean dago. Idazteko alfabeto latinoa erabiltzen dute.
Ondoko herriak
Añuak, Nuba , Murle , Dinka
Ekonomia
Nekazaritza eta abeltzaintza. Artatxikia, artoa, kakahueteak eta barazkiak landatzen dituzte. Ardi eta ahuntz artaldeak dituzte. Noizean behin beste animali batzuk ehizatzen dituzte. Beraien ekoizpena bere herria elikatzeko erabiltzen dute eta ez dute merkaturatzen.
Erlijioa
Nuerrek Kwoth deituriko zeruko jainko batean zinesten dute. Jainko hau zeruko natura fenomenoen bitartez adierazten da (euria, trumoiak, ortzadarra, ilargia edo eguzkia).
Arbasoen espirituak asetzeko hainbat erritual egiten dituzte.
Gizartea
Nuerren bizitza abeltzaintzaren inguruan antolatzen da eta familia baten ospea duen abereen kalitate eta kopuruaren araberakoa izango da.
Leinua Nuer antolakuntza sozial eta politikoaren erakunde nagusia da. Leinu bereko Nuerrek sortzailetzat hartzen den arbaso komuna dute. Ez dirudi Nuerrek inoiz izan dutenik  leinu guztiak batzen dituen antolakuntza politikorik. Hala ere, egoera larrietan elkartu dira beraien bizitza eta bizimodua defendatzeko.
Nuerrak semi-nomadak dira eta bizi-lekualdatze ugari egiten dituzte urtaroen eta klima aldaketen arabera. Euri urtaroetan ibaien hazkundea lurralde altuetara bultzatzen ditu. Bertan emakumeek artatxikia eta artoa landatzen dute gizonek aberea zaintzen duten bitartean. Garai lehorretan, aldiz, gizon gazteenak abereekin ibai eta larre hoberenetara lekualdatzen dira, artaldeen ondoan oinarrizko etxeak eraikiz.
Historia
Nuer herria duela 200 urte inguru mendebaldetik Etiopiako mugaraino zabaldu zen Nilo ibaia jarraituz. Zabalpen horren ondorioz bertan bizi zen Anuak herriak Etiopiara emigratu behar izan zuen. Dinka ugari Nuer komunitatearekin bat egin zuten.
XIX. mendearen erdialdea garai esanguratsua izan zen Nuer herriaren ekialderako emigrazioan. Britaniar politika koloniala saiatu zen Nuer eta Dinken arteko partekatze harremanetan mugak jartzen.
Urteetan zehar eman diren hainbat gerra direla eta, Nuer asko berain lurra utzi behar izan dute eta bereziki Sudaneko iparraldera eta Etiopiara migratu dute. Nuer asko errefuxiatuak dira edo kanporatuak izan dira Sudaneko gerraren ondorioz. Beraien abeltzain lana utzi behar izan dute eta askok beste batzuentzat lan egiten dute.
Magnitude (argipena)
Magnitude edo izari hitzek adiera eta erabilera zenbait dituzte:
NGC 6272
NGC 6272 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Inverkeithny
, Eskoziako herri bat da, Aberdeenshire eremu administratiboan.
Spencer (Oklahoma)
Spencer Oklahomako hiri bat da. Oklahoma konderrian kokatua dago. 2010ean 3,912 biztanle zituen, 13.9 kilometro koadrotan banatuta.
Molina Aterno
Mugakideak
Molina Aternok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Closer (aldizkaria)
Closer Erresuma Batuko bihotzeko astekaria da. 2005ean sortua, laster frantziar eta estatubatuar edizioak izan zituen eta egun Bauer Media Group alemaniar taldekoa da. 2009 Frantziako hirugarren aldizkaririk salduena izan zen bere merkatuan.
La Fontaine (Indiana)
La Fontaine Indianako herri bat da. Wabash konderrian kokatua dago. 2010ean 875 biztanle zituen, 1.56 kilometro koadrotan banatuta.
UNITA
Angolaren Independentzia Osorako Nazio Batasuna, ezagunagoa UNITA akronimoaz (União Nacional para a Independência Total de Angola), Angolako mugimendu antikoloniala izan zen, herrialdearen independentzia erdietsi ostean, alderdi politiko bihurtu zena.
Txilar gorri
Txilar gorria edo ainar gorria (Erica australis) erikazeoen familiako zuhaixka adartsua da, 1-1,5 m luzea.
Iberiar penintsulako mendebaldean eta ipar-mendebaldeko Afrikan bizi den endemismoa da.
Sperry (Oklahoma)
Sperry Oklahomako herri bat da. Osage konderrian kokatua dago. 2010ean 1,206 biztanle zituen, 4.33 kilometro koadrotan banatuta.
2011ko Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia
Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia, 2011koa 2011n Esku Pilota Enpresen Ligak antolatutako Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia da. Asegarce eta Aspe enpresetako pilotariek parte hartu zuten.
Hamasei pilotarik, bi taldetan banatuta, final laurdenetan sailkatutakoak guztiak guztien kontra ligatxoa jokatu zuten, eta bi onenak finalera igaro ziren.
Pilotariak
(Letra lodiz, taldeburuak)
Pinudi-gibelubel
Pinudi-gibelubela (Russula sardonia) Russulaceae familiako onddoa da.
Gibelmore, hankamore, pinudi gibelubel
Pinudietan hazten da eta udazkenean azaleratzen da. Min handiko zaporea du eta ez da jangarritzat hartzen.
Deskribapena
Kapela: 4 cm eta 10 cm. bitarteko kapela du, haragitsua eta gogorra. Hasieran ganbila eta gero laua, gaztaroan titi txiki batekin eta ertzak labur ildaskatuak. Oso gutxitan da hondoratua, eta hori ale zaharretan bakarrik gertatzen da. Azala leuna, distiratsua eta banatzeko zaila. Kolore oso aldakorra du, baina beti bioleta da nagusi, purpurarekin eta okrearekin nahastuta dago, gorri-ardotsua, oliba-marroia etab. ilunagoa erdian eta batzuetan ertzak koloregabetuta. Kolorerik ohikoena bioleta da, oliba kolorearekin nahastuta.
Orriak: Itsatsita edo ez oso dekurrenteak, meheak, hasieran estu eta limoi-zurbil kolorekoak, zahartzean krema-okreak hartzen dituzte. Hankatik gertu urkilatu egiten dira. Amoniakoarekin kolore gorri-arrosa hartzen dute.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: 3-8 cm. x 1,5-2 cm. Zilindrikoa edo pixka bat loditua oinarrirantz, betea, irmoa eta pruinosoa, zurixka, bioleta-purpuraz edo bioleta-urdinez tindatua.
Haragia: Lodia, gogorra, zurixka edo horixka, kolore gorri-ardotsua azalaren azpian. Zaporea oso pikantea du eta usain atsegina, fruta batzuk gogorarazten ditu. Amoniakoarekin erreakzio arrosa edo gorria, baina orrietan baino txikiagoa ematen du. Etimologia: Latinetik dator russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: Apur bat gorrixka, kolore gorria daukatelako russula generoko espezie askok. Sardonia berriz, latinetik dator, Sardiniako gauzatik.
Jangarritasuna
Ezin da jan haragia oso pikantea delako.
Saccolaimus mixtus
Saccolaimus mixtus Saccolaimus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Taphozoinae azpifamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago
Pinudi-gibelubel
Nahasketa arriskua
Russula queletii eta antzeko russulekin, baina Russula sardonia-k badu bereizitasun bat: Bere haragiak amoniakoarekin kolore gorrixka edo arrosa hartuz erreakzionatzen du.
Sasoia eta lekua
Udazkenean, koniferoen azpian. Oso ugaria da gure pinudietan. Lurzoru hareatsu eta solteak nahiago ditu. Zoru osoa ehunkada alerekin estaltzen du, udazken euritsuetan lurra alfonbratzera iristen da; baita urteko beste garai batzuetan ere, noizbehinka. Banaketa eremua: Europa, Kolonbia, Errusia, Australia, Jamaika, Ipar Amerika eta Txile.
Us Weekly
Us Weekly Estatu Batuetako bihotzeko astekaria da.1977an The New York Times Companyk sortua, egun American Media, Inc. taldekoa da. 2017an 1,95 miloi ale baino gehiago saltzen zituen.
NGC 6274
NGC 6274 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Pseudanos gracilis
Pseudanos gracilis Pseudanos generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Seligman (Arizona)
Seligman Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Yavapai konderrian dago, Arizona estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Saint-Julien-lès-Russey
Saint-Julien-lès-Russey Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Julien-lès-Russey udalerrian erroldatutako biztanleak 148 ziren. Familiak 52 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 65 etxebizitza zeuden, 53 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 57 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 53 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 6 etxek hitu gela zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 28 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 83 ziren, horien artean 64 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 64 pertsona aktiboetatik 62 lanean zeuden (35 gizon eta 27 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Julien-lès-Russey udalerrian 53 unitate fiskal zeuden, 143,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.153 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina eta 1 iturgina.
2000. urtean Saint-Julien-lès-Russey udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lagrange (Indiana)
Lagrange Indianako herri bat da. LaGrange konderrian kokatua dago. 2010ean 2,625 biztanle zituen, 4.41 kilometro koadrotan banatuta.
Montereale
Mugakideak
Monterealek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Txilar zuri
Txilar zuria edo zurikatxa (Erica arborea) Erikazeoen familiako zuhaixka adartsua da, 1-4 m luzera duena (Kanarias eta Afrikako ekialdean 20 m-tara hel daitekeena), ezkaiaren antzekoa. Eskualde mediterraneotik oso hedatua izan da.
Morfologia
Adar gazte eta behagarriak ez diren saihetsez hornituak. Bere azala arre-horixka da eta oso nabariak diren ile zurixkak, batzuk laburrak, besteak luze eta dentikulatu-ekinatuak ditu. Ile-geruza oso trinkoa da.
Hostoak 3-9 mm-ko luzera eta 0,5-0,7 mm-ko zabalera dute eta 3-4naka bertiziloetan kokatuta daude era linear erekto-patente an. Hostoak hain daude kiribilkatuak (errebolutuak) non azpialdea ez den ikusten. Oso iletsuak izaten dira. Hosto gazteek zilio guruintsu oso motzak aurkezten dituzte.
Infloreszentzia ugari garatzen ditu, adar motz lateralen muturretan, unbeliformeak, 1-3 loredunak brakteola basalekin, multzo panikuliforme bat eratuz. Pedizeloak, 2-5 mm-ko luzerakoak eta erlatiboki lodiak. Sepaloak 1,2-1,5 mm-ko luzera dute, oinarriari lotuta daude, kolore zurixka dute eta ilegabeak dira. Morfologia obalo-lantzeolatua dute, kukulatuak dira (kaputxa antza dute) eta mintzakarak dira. Korola 2-3,5 mm-koa, kanpai-tubular itxurakoa, zuria eta 0,5 mm-ko gingil erektoduna. Anterak gingil obalo-lantzeolatudunak dira. Obulutegi a Ilegabea da eta 5 mm-ko estiloa du.
Haziak 0,4-0,6 mm-koak dira, elipsoidalak, eta arinki ildaskatuta daude.
Loraketa
Bere loraketa otsailetik abuztura gertatzen da. Loreak ezkila txiki baten antzekoak ditu, kolorez zuriak eta adarren inguruan matsalko-eran antolatuak.
Banaketa
Argi askorik ematen ez duen sastrakadietan edo baso argitsuetan (pagadietan, hariztietan, artadietan, etab.) aurki daiteke. Karerik gabeko (granito, kuartzita, hareharri...) substratu silizeoengatiko preferentzia du.
Mediterraneo Itsasoaren inguruko lurraldeetan hazten da batez ere. Afrikan zenbait eremu banatutan ere agertzen da: Etiopiar mendigunean, Ruwenzorin edo Kamerungo mendietan.
Euskal Herrian iparraldetik topa daiteke hedatuta eta bi subespezie desberdintza daitezke: Erica arborea subsp. arborea eta Erica arborea subsp. riojana.
Erabilerak
Bere zura (ingelesez briar root eta frantsesez bruyère deitua) oso gogorra eta suaren aurkakoa denez, pipak egiteko erabiltzen dute. Gainera, usadiozko medikuntzan, antiinflamatorio moduan erabiltzen zen (bereziki gernu-hodietan). Intsektuen ziztaden efektuen aurka ere izan da erabilia. Paper garrantzitsua jokatzen du landa-ekonomian eta lurzoruen eraketan, bere ezaugarriengatik, hala nola, lehortearekiko erresistentzia, ahalmen inbaditzailea, etab. Hala eta guztiz ere, bere erabilera aipagarriena lorezaintzan ematen zaiona da.
Kantitate
Kantitatea multzo bat zenbatu eta propietate bat neurtu egiten denean eskuratzen den emaitza da. Emaitza hori kuantitatiboa dela esaten da. Alde batetik, bi motako kantitateak bereizten dira: diskretuak eta jarraituak.
San Miguel de las Dueñasko geltokia
San Miguel de las Dueñas Espainiako Leongo probintziako tren geltoki bat da, Congostu udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Vallenar
Vallenar Txileko iparraldeko komuna eta hiri bat da, Atacama eskualdeko Huasco probintziaren hiriburua. 2002ko erroldan, 48.040 biztanle zituen.
Spiro (Oklahoma)
Spiro Oklahomako herri bat da. Le Flore konderrian kokatua dago. 2010ean 2,164 biztanle zituen, 6.13 kilometro koadrotan banatuta.
Filolitita
Filolitita karbonato motako minerala da.
Grafton Street
Grafton Street Irlandako Errepublikaren hiriburua den Dublin hiriko erdigunean kokatzen da. Hiriko bizi eta herrikoienetakoa, irlandarren artean oso ezaguna da, batez ere bertan dauden denda kopuru handiarengatik.
Historia
Inguru honen jabea zen Henry FitzRoy, Graftoneko I Dukearen izena darama. O'Connell zubia eraiki zenean arrakasta handia hartu zuen eta denda ugari ezarri ziren bertan. 1980an oinekoentzako izatera igaron zen kalearen zatirik handiena eta ordutik musikariak, poetak eta mimo antzezleak egoten dira bazterretan.
Aipatzekoak
Bereziki aipagarria da 1927an ireki zen Bewley's Oriental Café kafetegia. 2004an, itxiko zela iragarri zelarik, kanpaina handia hasi zuten dublindarrek, Catherine Byrne alkatea buru zela, hori gerta ez zedin; berriz irekitzea lortu zuten, azkenean.
Ugadi
Ugadi, Yugādi, Ugādi edo Samvatsarādi (kannada hizkuntzan: ಯುಗಾದಿ, telugua hizkuntzan: ఉగాద), Indiako hegoaldean, Dekkaneko herri hinduistek ospatzen duten urteberri-egunari deritzo.
Ugadi hitza, sanskritoko yuga (adina) eta Adi (hasiera) hitzetatik dator, garai berri baten hasiera esan nahi duena.
3826 Handel
3826 Handel asteroide baten izena da. urriaren 27an aurkitu zuen F. Börngen-ek Tautenburg Behatokia Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1973 UV izena zeraman. Ondoren Georg Friedrich Händel (1685-1759), alemaniar musikari barrokoa omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3826 Handel asteroidearen orbitak batezbeste 2,197 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,343 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,051 distantziara. Eszentrikotasuna 0,389 da, eta makurdura orbitala 12,01ºkoa da.
Luisa Mecklenburg-Strelitzekoa
Luisa Mecklenburg-Strelitzekoa Luise Auguste Wilhelmine Amalie; Hannover, 1776ko martxoaren 10a - Hohenzieritz gaztelua, 1810eko uztailaren 19a) Prusiako erregina ezkontidea izan zen 1797tik hil zen arte.
3826 Handel
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 15.3 da.
Luisa Mecklenburg-Strelitzekoa
Karlos II.a Mecklenburg-Strelitzekoa dukearen eta Frederika Hesse-Darmstadtekoaren alaba izan zen. 1793an Frederiko Gilen III.a Prusiakoarekin ezkondu zen, une horretan printze oinordekoa zena, eta 1797an Prusiako errege bihurtu zena bere aita hil ondoren. Bederatzi seme-alabaren gurasoak izan ziren, horien artean Frederiko Gilen IV.a Prusiakoa eta Gilen I.a Alemaniakoa.
Napoleonen aurkako gerraren aldekoa izan zen, eta 1807an Frantziako enperadorearekin elkarrizketatu zen Tilsiten, garaitua izan ondoren Prusiaren aldeko baldintzak eskatzeko, baina emaitzarik gabe. 1810ean hil zen 34 urterekin.
Filoxenita
Filoxenita mineral bat da.
Ezaugarriak
Filoxenita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
NGC 6275
NGC 6275 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Tirent-Pontéjac
Tirent-Pontéjac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Tirent-Pontéjac udalerrian erroldatutako biztanleak 86 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 40 etxebizitza zeuden, 35 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 36 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 35 etxebizitza nagusietatik 29 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 1ek hiru zituen, 6 etxek lau zituzten eta 26 etxek bost zituzten. 34 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 50 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 35 lanean zeuden (21 gizon eta 14 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
2000. urtean Tirent-Pontéjac udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 580 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sportsmen Acres (Oklahoma)
Sportsmen Acres Oklahomako herri bat da. Mayes konderrian kokatua dago. 2010ean 322 biztanle zituen, 0.21 kilometro koadrotan banatuta.
Wenden (Arizona)
Wenden Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. La Paz konderrian kokatuta dago, Arizona estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lagro (Indiana)
Lagro Indianako herri bat da. Wabash konderrian kokatua dago. 2010ean 415 biztanle zituen, 1.54 kilometro koadrotan banatuta.
Mikel Laboa pasabidea
Mikel Laboa pasabidea Gipuzkoako Donostia hiriburuko oinezkoentzako zubi bat da. Urumea ibaia zeharkatuz, Egia auzoko Kristinaenea parkea eta Loiolako Erriberak auzoa lotzen ditu. Realaren zubiaren eta Egiako zubiaren artean dago, eta Mikel Laboa abeslari ospetsuaren omenez du izena; hain zuzen ere 2009an eraiki eta ireki zen, abeslaria hil eta hilabete gutxira.
Joshua Tree (Kalifornia)
Joshua Tree erroldak esleitutako leku bat da, AEBetako Kalifornia estatuan dagoena, San Bernardino konderrian. Mojave basamortuan dago. 2010ean, 7.414 biztanle zituen.
Gomont
Gomont Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gomont udalerrian erroldatutako biztanleak 314 ziren. Familiak 122 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 47 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 141 etxebizitza zeuden, 120 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 131 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 120 etxebizitza nagusietatik 102 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 79 etxek bost zituzten. 83 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 56 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 52 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 218 ziren, horien artean 153 aktiboak ziren eta 65 inaktiboak ziren. 153 pertsona aktiboetatik 126 lanean zeuden (78 gizon eta 48 emakume) eta 27 langabezian zeuden (12 gizon eta 15 emakume). 65 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 31 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Gomont udalerrian 127 unitate fiskal zeuden, 335 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.739 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Gomont udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 672 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Konstantino
1967an Paulo VI.ak egin arte Konstantinopolis bisitatzeko azken aita santua izan zen.
Morino
Morino Italiako udalerri bat da. L'Aquilako probintzian kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Les Rivières-Henruel
Les Rivières-Henruel Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Kuantitatibo (argipena)
Kuantitatibo izenondoak kantitate hitzari egiten dio erreferentzia eta oinarritik zerbait kantitatez zenbatu edo neurtzen dena izendatzeko erabiltzen da:
Les Rivières-Henruel
Biztanleria
2007an Les Rivières-Henruel udalerrian erroldatutako biztanleak 146 ziren. Familiak 65 ziren, horien artean 19 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 15 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 75 etxebizitza zeuden, 67 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 74 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 67 etxebizitza nagusietatik 56 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 35 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 101 ziren, horien artean 77 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 77 pertsona aktiboetatik 73 lanean zeuden (37 gizon eta 36 emakume) eta 5 langabezian zeuden (5 emakume eta 5 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Les Rivières-Henruel udalerrian 73 unitate fiskal zeuden, 164 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.347 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2000. urtean Les Rivières-Henruel udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Joruba Herria
Jorubak, 30 - 50 milioi gizabanako izanik, Mendebaldeko Afrikako etnia nagusietako bat dira. Joruba gehienek jorubera (joruberaz èdè Yorùbá) hitz egiten dute, eta batik bat Nigerian bizi dira, nigeriarren % 21 inguru baitira joruba etniakoak.
Topoko zubia
Topoko zubia Gipuzkoako Donostia hiriburuko Loiola auzoan dagoen zubi bat da. Izenak ongi adierazten duen modura, bertatik Lasarte-Oria - Hendaia ibilbidea egiten duen Topo izenez ezagutzen den tren linea igarotzen da. Loiolako Kultur Etxearen alboan kokatua dago.
Zubia harrizkoa da, 1911an Topo trenarentzat egin zen. Hiru arko eliptiko ditu eta ehun metroko luzera du.
Joseph Helffrich
Joseph Helffrich (Mannheim, 1890eko urtarrilak 12-1971) astronomo alemaniar bat izan zen.
Bere doktoretza 1913an egin zuen Heidelberg-Königstuhl Landessternwarten (Heidelberg-Königstuhleko behatokia, Heidelbergetik gertu dagoena, Heidelbergeko Unibertsitatean.
Garai hartan Heidelbergeko behatokia Max Wolfek zuzendutako asteroide ikerketa zentru garrantzitsu bat zen, eta Helffrichek behatoki honetan eman zuen denboran zenbait asteroide aurkitu zituen.
Pseudanos irinae
Pseudanos irinae Pseudanos generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Anostomidae familian.
Maruja hiltzaileak
Maruja hiltzaileak (Marujas asesinas) 2001eko Javier Rebollo bilbotar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.
Argumentua
Azucena etxekoandre psikopata Felipe senarraz aspertuta dago. Izugarri maite du Pablo maitalea, eta senarra lehenbailehen garbitzea erabaki du, alargun gelditzeko.
Wikipediaren monumentua
Wikipediaren monumentua (Pomnik Wikipedii) Poloniako Słubice udalerrian dagoen Wikipediaren omenezko monumentu bat da. Mihran Hakobyan armeniarrak wikipedialariak ohoretzeko diseinatu zuen.
Sully Prudhomme
René François Armand (Sully) Prudhomme (Paris, - Châtenay-Malabry, ) frantziar poeta eta saiakeragilea izan zen. Parnasianismoaren jarraitzailea, 1901ean Literaturako Nobel saria eskuratu zuen lehenengoa izan zen.
Wikipediaren monumentua
Deskribapena
2014ko urriaren 22an jendaurrean aurkeztu zen eta online entziklopediari eskeinitako munduko lehenbiziko monumentua bilakatu zen. Piotr Łuczyński hiriko alkateordearen arabera, oroigarriak «hiria ikasketagune moduan duen garrantzia adieraziko du».
Idazkia
Monumentuaren oinarrian honako testu hau dago:
Laostar poni
Laostar ponia, (ma), Laosko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da. Laosko bertako zaldi arraza bakarra da.
Tamainaz txikia, seguruen arraza kopuruz murrizteko prozezuan dago, baina datu gutxi dago abere mota honen inguruan. Zela zalditzat erabilia izan da eta baita arroz zein opio zorroak garraitzeko.
Poniek paper garrantzitsua izan dute Laosko nekazal ekonomian.
Arrazaren historia
laoseraz zein txineraz "ma" izena zaldia esan nahi du, Laosen beste zaldi mota ezagutzen ez zelako.
1950. eta 1960. hamarkaden artean ohikoa zen Laosko etxe guztietan zaldi bat behintza edukitzea. DAD-IS datu basean 1994. urtean 10.000 Laosko poniak agertzen ziren, haietako kalifikatutako 100 behor ziren, baina arraza beheranzko joera zeukan jada. Hala ere zentso hau ez da oso fidagarritzat hartzen.
Trumilly
Trumilly Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Torre'l Bierzuko geltokia
Torre'l Bierzu Espainiako Leongo probintziako tren geltoki bat da, Torre'l Bierzu udalerrian kokatuta dagoena.
Trumilly
Biztanleria
2007an Trumilly udalerrian erroldatutako biztanleak 548 ziren. Familiak 170 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 51 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 91 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Torre'l Bierzuko geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Trumilly
Etxebizitza
2007an 180 etxebizitza zeuden, 174 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 5 hutsik zeuden. 179 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 174 etxebizitza nagusietatik 146 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 15 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 127 etxek bost zituzten. 155 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 48 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 114 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 381 ziren, horien artean 278 aktiboak ziren eta 103 inaktiboak ziren. 278 pertsona aktiboetatik 264 lanean zeuden (139 gizon eta 125 emakume) eta 14 langabezian zeuden (6 gizon eta 8 emakume). 103 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 35 ikasten zeuden eta 43 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Trumilly udalerrian 175 unitate fiskal zeuden, 514 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.307 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak zurgina ziren.
2000. urtean Trumilly udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.190 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 6278
NGC 6278 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Hegoalde (argipena)
Hegoalde izenak hainbat adiera ditu:
Lake Station (Indiana)
Lake Station Indianako hiri bat da. Lake konderrian kokatua dago. 2010ean 12,572 biztanle zituen, 21.49 kilometro koadrotan banatuta.
Gurutze del Ama
Gurutze del Ama Espinosa (Donostia, 1984ko irailaren 18a) gipuzkoar futbolari ohia da, aurrelari postuan jokatu zuena. Real Sociedad taldeko jokalaria izan zen eta Euskal Selekzioaren historiako lehenengo gola sartu zuen.
Ibilbidea
Añorgaren harrobian hasi zuen kirol ibilbidea. 19 urte zituela Errealak fitxatu zuen eta talde donostiarrean aritu zen 2013an futbola utzi zuen artean. Guzira 48 gol sartu zituen talde txuri-urdinarekin.
2006ko irailaren 2an historiako lehen partida jokatu zuen Euskal Selekzioak. Argentinaren aurka izan zen Irunen. Gurutze del Amak sartu zuen historiako lehen gola, 1-1eko gola izan zen. Amaieran ordea argentinarrak 2-4 nagusitu ziren.
Thomas Dekker
Thomas Dekker (Londres, Ingalaterra, 1572 - Londres, Ingalaterra, 1632ko abuztuaren 25a) idazle eta dramagile ingelesa izan zen.
Biografia
Idazle baikorra izan zen, eta bere garaiko Londresko giro burgesa islatzen jakin zuen. Atxiloturik egon zen 1613tik 1616ra egin zituen zorrengatik.
Dekkerren eleberri pikareskoak errealismoz beterik daude. Drama nagusiak hauek dira: The Shoemaker´s Holiday (1599, Zapatagilearen oporra), Old Fortunatus (1600, Fortunato zaharra) eta The Bellman of London (1608, Londresko gau-zaindaria).
Light of My Life (filma)
Sinopsia
Aita-alaba batzuk emakumeak ia-ia desagertu diren mundu batean zehar doaz. Gehiegi babesten duen aita bati buruzko kontakizuna, eta zein zaila den seme-alabak heztea eta haiei bizitzen irakastea, egun batean bakarrik hegan egin ahal izan dezaten.
Uludağ
Uludağ, lehenago Misiako Olinpo eta Bitiniako Olinpo deitua, Turkiako mendebaldeko Bursa probintzian kokatutako mendia da. Bursatik 30 km hegoaldera dago eta 2.543 mko garaiera du. Erdi Aroan, ermita eta monasterio kristau ugari eraiki ziren inguru honetan. Hortik datorkio Keşiş Dağı ("Lekaideen mendia") izen zaharra. Gaur egun, Turkiako eski eta neguko kirolen gune garrantzitsuena da eta, bertako balio naturalak direla eta, natura parke izendaturik dago.
Afrikako historia
Afrika ko historiak, afrikar kontinentean giza bizitzaren jatorritik gaur egunera arteko jazoerei egiten die erreferentzia. Orain bost milioi urteko hominido ekin hasten da Afrikako historiaurre a, beraz, beste kontinenteetan baino lehenagoko gertakariak barnebiltzen ditu Afrikako historiaurreko garaiak. Afrikako Antzinaro ko historiari Egiptoko zibilizazioak ematen zion hasiera, eta Nilo aranaz kanpo zeuden komunitateen garapena eta euren eta kontinenteen arteko harremana jazo zen ondoren. Islamaren zabalkundea k markatu zuen Afrikako iparraldea eta ekialdea VII.mendea ren amaieran, Swahili bezalako kultura berrien agerpena bultzatuz. Esklaboen salerosketa ere handitu zuen honek (aurretik existitzen zen arren), XIX.mendera arte iraungo zuena, forma horrekin bederen. Afrikaren historia aurrekoloniala XVI. mende hasieran kokatzen da, afrikar biztanle multzo handiak esklabo hartuta “Mundu Berrira” beharturik eramaten hasi zirenetik, Afrikaren gaineko europar norgehiagokara arte. Afrikako garai koloniala 1800. hamarkadan hasi eta Libiaren independentzia raino (1951) iraun zuela esaten da, hau izan baitzen independentzia lortu zuen lehen herrialdea Afrika kolonizatuaren ondotik. Afrikar historia modernoan hainbat iraultza eta gerra jazo dira, baina badira egonkortasuna eta hazkunde ekonomikoa izan duten herrialdeak ere.
Beltze nganako aurreiritziak medio, Afrikako historiaz orain arte idatzitakoa ikuspuntu eurozentriko eta arrazista rekin idatzia izan da. Historialarientzako erronka zaila izan da bertako historia idaztea, Saharaz hegoaldeko Afrikan, adibidez, ez baita idatzizko material handirik aurkitu. Denboran aurrera egin ahala, teknologia eta ikerketa teknika berriek berebiziko garrantzia izan dute, besteak beste ahozko historia, arkeologia, paleontologia linguistiko a eta genetika bezalako adarrek, Afrikako hainbat komunitateren historia idazterako garaian.
Historiaurrea
Azken aurkikuntza paleontologiko eta arkeologikoen arabera, orain 5 milioi urtetik existitzen ziren jada hominidoak Afrikan. Euren garezurren anatomia, Afrikako tximinoen antzekoa zen, baina lokomoziorako forma bipedo a garatu zuten lehenengoek, eta horrek abantaila handia ematen zien bizitokia aukeratzerako orduan, baso eta oihanez landa, sabana n bizitzeko aukera ematen baitzien horrek. Eta esan beharra dago, sasoi hartan Afrika lehortze bidean zegoela, eta sabana baso eta oihanen eremuak hartzen.
Hurrengo jauzi ebolutibo garrantzitsua orain 2 milioi urte gertatuko zen, Homo habilis en iritsienarekin, hauek izan baitziren tresna eta erremintak sortzen lehen espezie hominidoa, honek haragia jatea ahalbidetu zielarik. Hala ere, ehizarako orduan ez zegoen beste harrapari en mailan, nahiz eta habiaren batetik arrautza bat edo beste lapurtuko zituen, eta animali txikiak harrapatu. Orain 1,8 milioi urte agertu zen lehenengoz Homo erectus Afrikan, ia garai berean egin zuelarik Kaukaso n (Europa ekialdea). Espezie honetako lehen kideek garun txikia zeukaten oraindik, eta ez zituzten harrizko erreminta sinple batzuk baino garatu. Garuna beranduago hasiko zitzaien, eta Homo erectusek erreminta konplexuagoak garatuko zituen, acheliar motakoak. Ziur aski hauek izan ziren lehen ehiztariak. Gainera, Homo erectusek sua menperatu zuen, eta lehenak izan ziren Afrikar kontinentetik landa irten zirenak, nahiz eta puntu honetan eztabaida dagoen historialarien artean (batzuek diote Homo georgicus izan zela lehena).
Aurkitutako fosiletatik interpretatu denagatik, Homo sapiensak bizi izan ziren Afrika hegoalde eta ekialdean orain 100.000-180.000 urte (dena dela datu berrien arabera, data hau askoz lehenago kokatu beharko genuke). Orain 40.000 urte eman zen Afrikatik Planeta osorako zabalkundea, arrasto linguistiko kultural eta genetikoek egiaztatzen dutenez.
Izotz Aroa ren amaieran (10.500 k.a.) Aran emankor bihurtu zen berriro Sahara.
Hala ere, k.a. 5000. urterako berriro ere eremu lehor bihurtu zen Sahara, klima geroz eta bero eta lehorragoaren erruz, eta horrek bertako biztanleak, berriro ere, galtzea karri zuen, Niloren Aranera desplazatu zelarik. Niloren Aranean bizitoki iraunkorrak sortu zituzten. Baina oraindik okerrera egingo zuen klimak, eta Afrika erdialdeko eurite indartsuak desagertu ziren. Ordutik lehorra da Afrikaren ekialdea.
Historiaurreko kulturak
Munduan eman zen kanpai formako ontzien kultura ipar-mendebaldeko Afrikan ere sortu zen. Kultura hori gerra-mentalitatearen sorrerarekin lotzen dute espezialistek. Zeramikako ontzi horiek hilobietan agertu ziren.
Afrika iparraldean haitzetako margoak aurkitu izan dira. Horietan animaliak agertzen zaizkigun baina baita ere giza irudiak, armekin eta apaingarriekin.
Garai honetan Aintzira Handietako lurraldeko herriak Mediterraneoaren ekialdeko kostaldean kokatu ziren, aurre-Kanaango herriak sortuz; jende hauek Jordan ibaiaren, Mediterraneoa eta Sinai basamortuaren arteko beheko lurrak menperatu zituzten.
Urte hauetan Afrikan kultura desberdinak sortuko dira. Zonaldez zonalde aztertuko ditugu.
Iparraldean
Glaziazio garaian Ipar Afrikako baldintza ekologikoak oso desberdinak ziren. Gaur egun Sahara basamortua den espazioan larre lehorrak zeuden, nekazaritzako oso egokiak eta, horri esker, Neolitoan, K. a. 4000 urte inguruan ehiztari-biltzaileak kultura goiztiarra garatu zen. Kultura horren aztarnak dira arroketan aurkitutako petroglifoak eta zenbait monumentu megalitikoak.
Glaziazioa bukatu ondoren Saharako bizi-baldintzak erabat gogortu ziren. Hala ere, Nilo haranaren inguruan nomo komunitateek ondorengo Antzinako Egiptoko kulturaren oinarriak prestatu zituzten. Faraoien dinastiak sortu baino lehen Niloren ertzetan tribu primitiboak bizi izan ziren eta, proba adierazgarri moduan, haien aztarnategi arkeologikoak utzi zituzten. K. a. 6000 urterako inguru horietan nekazaritza antolatua ezagutzen zuten.
District 9
District 9 (euskaraz 9 Barrutia) 2009ko Neill Blomkamp hegoafrikar-kanadar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma da. Sharlto Copley, Jason Cope eta Robert Hobbs aktoreek antzeztu zuten.
Afrikako historia
Iparraldean
Afrikako lehenengo aztarna idatziak Antzinako Egipton topatu dira. Egiptoko egutegia Brontze Aroko eta Burdin aroko kulturak datatzeko patroia bezala erabiltzen da, horregatik. K.a. 3100 urtean, Narmer faraoiarekin, Egiptoren batasuna lortu zen; Narmerrena Antzinako Egiptoko historiaren 31 dinastien lehenengoa izan zen. Dinastia horien arabera hiru fase bereizi dira: Inperio Zaharra, Inperio Ertaina eta Inperio Berria. Gizako piramideak, Kairotik gertu, laugarren dinastian eraikiak, ondo asko erakusten dute erlijioak eta faraoien gobernuak lortutako boterea. Gizako Piramide Handia, Keops, baita Jufu izenarekin ezagututa, faraoiaren hilobia, oraindik zutik irauten duen Munduko Zazpi Mirarien monumentu bakarra da. Antzinako Egiptok bere boterearen, aberastasunaren eta zabaleraren gailurra Inperio Berriarekin lortu zuen (K.a. 1567-1085). Antzinako Egiptoren eragina Afrikan askotan espezialisten artean eztabaidatutako gaia izan da. Urtetan, gehiago hartzen zen kultura hau Mediterraneo aldeko kultura bezala eta ez Afrikakoa bezala. Dena dela, planteamendu hau atzera egiten ari da azken urteotan aurkikuntza berriei esker. Esaterako, Egiptotik edo Egiptora joan diren populazio mugimendu handiak ikusi egin dira. Esaterako, Egiptotik Badari kultura Nubia iparraldera zabaldu zen. Halaber, desertizazioa gertatu baino lehen Saharan zehar mugimendu garrantzitsuak eman ziren. Dena dela, dinastien aurretik Nilo haranean garatu zen kultura oinarrian kultura indigena zela, beraz afrikarra.
District 9
Lau Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen. Zazpi BAFTA Sari eta Urrezko Globo Sari baten izendapenak ere jaso zituen.
Afrikako historia
Iparraldean
Iparraldeko Afrika eta Saharaz hegoaldeko Afrika artean Sahara basamortuak benetako oztopo sortu zuen. Hala ere, komunikazioa mantendu zen batez ere merkataritzari esker. Iparraldean Feniziako kulturarekin batera Antzinako Greziako koloniak lehen eta Erromatar Inperioa gero zabaldu ziren eta kontinentean haien eragina zabaldu zuten. Erromatarrek Magrebeko Afrikako lurralde garrantzitsuak haien inperioaren probintziak bihurtu zituzten: Mauritania, Afrika Prokontsularra, Tripolitania, Zirenaika eta Egipto.
Fenizia Mediterraneoaren ekialdeko kostaldearen eta Libanoko mendien arteko lur zatia zen, beraz Asia. Bertan, zibilizazio oparoa egon zen k. a. II. mendetik aurrera. Inoiz ez zen batasun politikorik lortu herrialdean, baina hiri federazio oparoa eratu zuten. Hiri nagusiak Arados, Biblos, Sidon, Tiro, Akko (gaur egungo Akre), Arvad (Ruad), Berit (Beirut) eta Ugarit izan ziren. Lurraldea hain txikia zenez, Mediterraneo itsasoan zehar merkataritzan jardun behar izan zuten. Euren kostako hainbat lekutan koloniak sortu zituzten, Gadirrekoa adibidez, Espainian, eta Kartagokoa, Tunisian Ipar Afrikan. Han zirtzileriak, lurrinak, purpura eta anbar kolorez tindatutako oihalak saltzen zituzten. Trukean, metalak, larruak eta esklaboak erosten zituzten.