cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Touria Chaoui
Ibilbidea
Abdelwahed Chaouik alabaren asmoen alde egin zuen, Casablancako Tit Mellil eskolan matrikulatzeko orduan, nahiz eta hasieran zaila izan, Maroko babesletza-egoeran zegoelako eta ikasketa horiek garai hartako elite frantsesarentzat eta gizonentzat bakarrik zirelako. Azkenik, 1952an, hamasei urterekin, Marokoko lehen emakume pilotua izatera heldu zen, eta mundu arabiarreko bigarrena, Lotfia Elnadi egiptoarraren ondoren.
Historian zehar, hainbat emakume izan dira aeronautikaren alorrean jardun nahi izan dutenak, hala nola Amelia Earhart ikonikoa, Geraldine Hardman eta Alia Twal, Jordania aldeko lehen emakume hezitzailea.
Gaur egun, emakume asko ari dira prestatzen, Amelia Earhart Memorial Scholarships and Awards (AEMSF) bezalako erakundeei esker.
Touriak goiz lortu zuen titulua pilotu gisa, eta zorionak jaso zituen, batez ere emakumeez osatutako erakundeetatik. Argazki autografiatuak ere jaso zituen, hala nola Jaqueline Auriolena, proba-pilotua eta Vincent Auriol presidente frantsesaren erraina izan zenarena.
Mohammed V erbestetik Marokora itzuli zenean, Touria Touarga auzora itzuli zen, hegan, ongietorriko panfletoak askatuz. Ondoren, Sultanak eta Aicha eta Malika printzesek harrera egin zioten Rabateko errege-jauregian.
Heriotza
1956ko martxoaren 1ean, gizarte-laneko elkarte batetik itzuli zenean, bere familiaren etxearen aurrean hil zuten, buruan tiro eginda. Ahmed Touili bota zioten errua.
Zenbait teoria izan ziren, eta horietako batzuk garai hartan emakumeek heuren eskubideen alde egiten zutenean jasaten zuten egoera babesgabeari buruzkoak ziren, edota, Ahmed maiteminduta zegoela Touriaz. Azkenik, benetako arrazoiak ez ziren inoiz argitu.
Xenisthmus clarus
Xenisthmus clarus Xenisthmus generoko animalia da. Arrainen barruko Xenisthmidae familian sailkatzen da.
Hogeita Hamar Urteko Gerra
Hogeita Hamar Urteko Gerra 1618-48 bitartean Europako nazio gehienek zio erlijiosoak, leinukoak, lurraldekoak eta komertzialak zirela medio egindako guda izan zen. Bataila eta kanpainia suntsigarriek Europako eremu andana birrindu zuten, eta, 1648ko Westfaliako Itunarekin bukatu zenean, Europako mapa guztiz eta atzera bueltarik gabe aldatuta zegoen. Izatez, gerra hau Europak aro modernoan izan duen gatazka luze eta suntsigarrienetakotzat hartzen da.
Hartland (Connecticut)
Hartland Connecticuteko herri bat da. Hartford konderrian kokatua dago. 2010ean 2,114 biztanle zituen, 85.55 kilometro koadrotan banatuta.
Hogeita Hamar Urteko Gerra
Gerra sortu zuten gatazkak aurrekoak baziren ere, eskuarki gerraren hasierako data 1618koa da. Izan ere, Inperio Santuko burua izatekoa zen Ferdinand II.a, orduan Bohemiako erregea zelarik, bere menpeko lurraldeetan Erromako Katolizismo gisako absolutismoa ezartzen saiatu zenean, Bohemiako zein Austriako noblezia protestantea matxinatu zen. Matxinadaren aurkako errepresioak eta Habsburgotarrek euren boterea handiagotzeko zuten nahia izan ziren gerraren sua piztu zuten txinparta.
Horren atzetik, gatazka zenbait herrialderen handinahiek elikatu zuten. Alemania, Europako bihotza, armada guztien helmuga bilakatu zen. Hor, hiru erlijiok (katolizismoak, luteranismoak eta kalbinismoak) nagusitasuna bilatzen zuten. Horren ondorioz, kanpoko botereei laguntza eskatu zuten printze eta apezpikuen aliantzen nahasmena sortu zen. Orokorrean, Espainiar eta Inperio Santuko Habsburgo leinuko katolikoak Erromako Eliza Katolikoaren babesaz, alde batetik, eta Suedia eta Herbehereetako Batasuna buru zituen alemaniar protestanteak ziren hiri eta printzerriren sarea eta Frantzia, bestetik, borrokan jardun ziren. Frantziaren kasua bitxia zen, nazio katolikoa izanda ere, protestanteen alde egin zuelako; hala ere, hau erraz uler daiteke kontuan hartuta gerra honetan Frantziaren helburua Habsburgotarrek Europan zuten botere txikitzea izan zela.
Izan ere, hasieran erlijio gerra bezala hasi bazen ere, gero Inperio Santuaren barneko botere orekak aldatzea ere gerraren helburu izan zen. Tokian tokiko gerra izatetik, Europa mailako gerra bihurtu zen azkar batean, azkenera Borboi eta Habsburgotarren arteko lehia bilakatuz, Europako botere hegemoniko nor izango zen erabakitze aldera.
Hogeita Hamar urteko Gerraren ondorio nagusi bat eskualde osoen suntsipena izan zen, harpilaketaz bizi ziren armadek (bellum se ipsum alet) eragina. Goseak eta gaixotasunek Alemaniar Estatuetako, Bohemiako, Herbehereetako eta Italiako populazioa nabarmen jaitsiarazi zuten, eta borrokatu ziren nazio gehienek porrot egin zuten ekonomikoki. Armada bakoitzeko erregimentuak mertzenariak ez baziren ere, soldadu asko baziren mertzenariak, eta horrek diru kostu handia ekarri zien estatuei. Horrez gain, armaden garai hartako finantzaketa sistemak ( ibiltzen ziren lurretik harpilaketa egin edota bertokoei tributua eskatzen zieten) disziplina arazoak ekarri zituen soldaduen artean, eta honek gerra gertatu zen lurraldeen kalterako izan zen.
Gerraren ondoren Inperio Santuko populazioa %30 gutxitua zegoen, Brandenburgon %50 eko jaitsiera, eta beste eskualde batzuetan %70eko jaitsiera egon zelarik. Alemaniako gizonezkoen erdia zendu zen eta Bohemian txekiarren kopurua %40 batean jaitsi zen gerra eta protestanteen deportazioaren ondorioz. Suediar armadak bakarrik 2.000 gaztelu eta 1.500 herri suntsitu zituen.
Gerra osatu zuten borroka sorta 4 etapa desberdinetan bana daiteke: Gerra Osnabrück eta Münstereko itunekin amaitu zen, Westfaliako itunaren parte izan zirenak. Hala ere, gerra eragin zuten hainbat arrazoi konpondu gabe geratu ziren.
Gerra eremu erlijiosotik begira, katoliko eta protestanteen artekoa izan zen, baina esparru politikoari begira esan daiteke feudalismoa ren eta absolutismo aren aldekoen arteko gatazka izan zela. Westfaliako Itunaren ondorioz, eredu absolutistak irabazi zuen. Horrela, Bodin eta Hobbes-ek teorizatutako absolutismoa bihurtu zen garaile, estatu modernoa sortuz horrela, haren mugen barruan indarkeria legitimoaren monopolioa duena, eta mugetatik kanpo armada nazional baten bidez defendatzen dena.
Beraz, Westfaliako Itunak  jus publicum europaeum-aren oinarriak jarri zituen : Nazioarteko hartu-emanetarako sistema berri eta egonkorra, estatuen arteko orekan oinarritua. Estatu bakoitzak bere subiranotasuna mantentzen du, eta gerrak estatu subiranoen artean baino ez dira ematen.
Medellingo kartela
Medellingo kartela kolonbiako talde kriminala izan zen. Beraien ekintzen artean kokainaren salerosketa eta terrorismoa aurki ditzazkegu. 1980 eta 1990 ean Kolonbiako gatazka armatuaren aktore nagusia izan zen. Estatuaren eta erakundeen aurkako borroka gogor bat abian jarri zuten eta hau nahikoa ez balitz, beste talde batzuen aurkako gerrak ere izan zituzten, hala nola, Kaliko kartelaren aurka edota Magdalena Medio talde paramilitarraren aurka. Talde terrorista bilakatu zen hainbat hilketa eta bahiketa egitearen ondorioz.
Hogeita Hamar Urteko Gerra
Gerraren sorrera
Erlijio gerra zela eta, Alemanian Augsburgeko Bakea zen aurrekari (1555). Karlos V.a Enperadore Santuak sinatuta, luteranoen eta katolikoen arteko gerrari amaiera eman zion. Horrela, bakearen bitartez honako hau hitzartu zen:
Medellingo kartela
Historia
1976 an izan zuen sorrera Medellingo Kartelak. Trafikatzaile talde txiki batek kokainaren lehengaia ekartzen zuen Ekuador eta Perutik eta Medellingo hiriburuan prozesatzen zuten. Talde txiki hauek elkartzen hasi ziren  legez kanpoko enpresa sortu arte.
Chautauqua (New York)
Chautauqua Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Chautauqua konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hogeita Hamar Urteko Gerra
Gerraren sorrera
Germaniako Erromatar Inperio Santuaren inguruko estatuetako agintariek ere ahalbidetu zuten gerra piztea:
Medellingo kartela
Historia
1980 ko lehen hilabeteetan kokaina produkzioa, Caqueta eta Meta departamentuetako basoetan ekoizten zen eta ondoren ontziratze tokietara eramaten zen. Bertan, hegazkin txiki batean sartu eta Bahama uhartera eramaten zen eta handik  Estatu Batuetara. New York  merkantzia kopuru handiena  jasotzen zuen hiria zen.
Hogeita Hamar Urteko Gerra
Gerrako kanpainiak
Ferdinad II.ak, bost urtez borrokan aritu ostean, matxinatuak garaitu zituen. Alabaina, 1625ean, Danimarkako Kristian IV.ak, Suediaren aurrean Baltikoko hainbat lurralde galdu ondoren, Alemanian lur gehiago bereganatzeko abagunea aurkitu zuen. 1629ko Lübeckeko Bakearekin Danimarkako gutizia amaitu zen, baina Suediako Gustav Adolf II.ari bidea zabaldu zitzaion. Poloniaren aurka lau urtez aritu ondoren, Alemania inbaditu zuen, eta Inperio zein Erromako Eliza Katolikoaren kontra eginda, Alemaniako printze frankok haren alde egin zuten.
Poloniak, Suediaren aurrean Baltikotik alde eginda, Errusiari eraso zion. Władysław, Poloniako erregea izatekoa zena, Errusiako diktatore bihurtu zen. Bi herrialde horiek bakea 1634an sinatu zuten. Horrela, Poloniak Errusiako tronuaren gaineko aldarrikapenari muzin egin zion, baina Suedia Baltikoko arerio zaharraren aurkako kanpainiari ekitea ahalbidetu zion.
Medellingo kartela
Ezker mugimenduen aurkako gerraren hasiera
1981 eko abenduan, Ochoa anaiek,  bilera batera deitu zuten eta  223 pertsona hurbildu zen bertara. Gehienak mafia buruzagiak ziren, Pablo Escobar, Gonzalo Rodriguez eta Carlos Lehder besteak beste. Gerrillen ekintzak indargabetzeko erakunde bat sortzea zen bileraren helburua. Bertara hurbildu ziren batzuk, 2 milio peso eta beraien 10 gizon onenak eskaini zituzten. Horrela, Muerte a Secuestradores (MAS) izeneko talde paramilitarra sortu zen, 2.230 gizon eta 446 milioi euroko armada pribatu batez osatua.
Hogeita Hamar Urteko Gerra
Gerrako kanpainiak
Herbehereek Espainiako agintea kanporatu zuten 80 urteko borrokaren ondoren. Habsburg leinuko Espainiak, aldiz, etxe bereko Inperio katolikoarekin bat egiteaz gain, Frantziaren kontrako aliantza eraiki nahian, Frantziak protestanteen alde egitea eragin zuen.
Ondorioak
Behin-behineko gatazka horien borrokaleku nagusia Alemaniako hiriak eta printzerriak izan ziren. Garai horietan, armadak mertzenarioek osatzen zituzten eta, soldata jaso ezean, zelaietara jotzen zuten beren kabuz hornitzera. “Otsoaren estrategia” horrek —armada guztien ezaugarria zen— Alemaniako hiri, herri zein baserri zeharo suntsiturik utzi zituen.
Medellingo kartela
Ezker mugimenduen aurkako gerraren hasiera
MAS taldearen lehen helburuetariko bat Maryh, Ochoaren arreba, askatzea izan zen. M-19ak bahitua izan zena eta 92 egun beranduago askatzea lortu zuten.
Hogeita Hamar Urteko Gerra
Ondorioak
Odol-isurketa eteteko, Westfaliako lurraldean bildu zirenean, Europako botereen oreka erabat desberdina zen. Espainiak Herbehereak ez ezik, Europako mendebaldean zeukan nagusitasuna ere galdu zuen, Frantziaren mesedetan. Itsaso Baltikoa Suediaren menpe zegoen. Herbehereen Batasuna errepublika independientetzat jo zuten. Inperio Santuko estatukideek subiranotasun handia eskuratu zuten. Europako ideia zaharra, Aita Santua alde espiritualean eta Enperadorea alde politkoan buru zituen Inperio Katoliko gisakoa, betiko alboratu zen; eta estatu burujabeen erkidegoko Europa modernoaren ideia nagusitu zen orduan.
Mon Ket
Mon Ket 2018ko François Damiens belgikar zinema zuzendariaren film komikoa da.
Medellingo kartela
Politikan sartzeko saiakera
Pablo Escobarren semea den Juan Pablon esanetan, Medellingo kartelak,  Alfonso Lopez Michelsen eta Belisario Betancur-en presidentzia kanpainak finantziatu zituzten. Garai hartan drogak legalizatzeko aukera aztertu zen. Carlos Lehde r-en Movimiento Latino Nacional eta Pablo Escobarren Civismo en Marcha jaiotzak, saiakera horren adibide bat izan ziren. Baina saikera hauek porrot egin zuten sektore tradizionaletatik jasotako oposizioaren eraginez. Luis Carlos Galan eta Rodrigo Lara Bonilla (justizia ministroak), Nuevo Liberalismo mugimenduaren buruzagiak, narko-politikaren oposizioaren buruak izan ziren.
Ophichthus leonensis
Ophichthus leonensis Ophichthus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Medellingo kartela
Estatuaren aurkako gerraren hasiera
Gauzak lasaitzen hari zirela zirudienean, polizia talde batek, Jaime Ramírez koronela buru zuela, Tranquilandiako koka plantazioa suntsitu zuen. Medellingo kartelari egindako eraso honek erantzuna jaso zuen eta 1984 ko apirilaren 30 ean, bi sikariok Bogota iparraldeko justizia ministroa hil zuten.
Mon Ket
Argumentua
Dany Versavelek arazo bat du semearekin: Sullivanek 15 urte ditu, eta ez du ezer jakin nahi kartzelan dagoen aita harroputz eta lotsagabearekin. Baina, Danyrentzat, semea dena da, munduan duen gauzarik baliotsuena, eta ez dago prest hura aldentzen ikusteko. Orduan, espetxetik ihes egitea erabakiko du. Ihesaldian, semea eramango du, eta mutikoari bizitzan garrantzia duten gauzak irakasten saiatuko da. Lotsarik eta mugarik gabe, aitak dakiena transmitituko du. Beharbada, heziketarik hoberena dago okerrena dirudienaren atzean.
Medellingo kartela
Estatuaren aurkako gerraren hasiera
Droga trafikoa ren aurkako gerra hasi zuen lehen presidentea Belisario Betencur izan zen, honek ondasunen bahiturari eta espetxe zigorrak gogortzeari ekin zion. Karteleko buru batzuk gobernuarekin gertutasun bat lortzeko azken saiakera bat egin zuten, baina honen porrotak dirua beldurragarengatik trukatzea ekarri zuen.
Hau  drogen aurkako gerraren hasiera izan zen, Medellingo Karteleko kideak, Pablo Escobarren buruzagitzapean, estradizio ituna aurrera atera ez zedin elkartu egin ziren. Talde honek “Los Extraditables” izena hartu zuen.
Lortutako irabaziak oso handiak izan zirenez, Karteleko kideak dirutza irabazi eta atzitik, errespetua eta beldurra  ere eskuratu zituzten. Beraien hasierako lema Plata o Plomo izan zen, eta horrela  eroskeria onartzeko prest ez zeudenak  hiltzeko helburu bilakatzen ziren.
M-19 gerrilako komando batek  Bogotako justizia jauregia menpe hartu zuen. Honek poliziarekin gatazka hasi, narkotrafikoko artxibategia suntsitu eta auzitegi goreneko 11 epaile hil zituzten. Baieztatua izan da,  Kartelak M-19 finantziatu zuela. Bi organizazio hauen artean izandako gerraren ostean, hurbilketa bat eman zen Ivan Marino Ospina, M-19 buruaren, eta Pablo Escobarren artean.
Rodengo Saiano
Rodengo Saiano Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Medellingo kartela
Estatuaren aurkako gerraren hasiera
1987 ko otsailean Carlos Lehder atzeman zuten eta estraditatua izan zen.
Rodengo Saiano
Mugakideak
Rodengo Saianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Medellingo kartela
Caliko Kartelaren aurkako gerraren hasiera
1984an Gilberto Rodriguez Orejuela Cali kartelekoa, eta Jorge Luis Ochoa Medellin karteleko kidea, Espainian atxilotu zituzten Europan  droga trafiko sare bat  sortzeaz salatuak. Estatu Batuak  hauen estradizioa eskatu zuen, baina Espainako auzitegiak beraien herrialdera bidali zituzten eta handik gutxira aske utzi zituzten.
Gatazka honen lehen arazoak 1987ko azaroan Ochoaren atxiloketarekin agertu ziren. Atxiloketa hau Caliko kartelak egindako salaketaren ondorio izan zela uste da. Ochoa urtea amaitu baino lehen askatu  zuten, maniobra judizialak medio. Egun batzuk lehenago Estatu Batuetan, droga kargamentu bat harrapatu zuten Caleña bandak salatuta.
San Gregorio (Txile)
San Gregorio Txileko hegoaldeko herri eta komuna bat da. Magallanes y La Antártica Chilena eskualdeko Magallanes probintzian dago, hegoaldeko Patagonian. 2002ko erroldan, 1.014 biztanle zituen. Komunaren hiriburua Punta Delgada da.
Medellingo kartela
Caliko Kartelaren aurkako gerraren hasiera
Gerra honetan hainbat hildako izan ziren Medellinen, Calinen eta  New Yorken. Honetaz gain, Caliko Karteleko kideen “Drogas La Rebaja” izeneko farmazia kate baten aurka ere atentatuak egin zituzten. 1988ko abuztuaren 23an sute batek, Rodriguez Orejuelaren jabetzakoa zen  Grupo Radial Colombiano taldeko emisora kiskali zuen.
Gatazkaren areagotzea
1988 ko uztailean, German Montoyak, gobernuko kideak, Los Extraditablesen buruekin elkarrizketak hasi zituen. Narkotrafikatzaileen aldetik adostasunetara iristeko gonbidapen bat zela ulertu eta irailaren 15ean eskutitz batez erantzun zioten Virgillo Barco-ren gobernuari. Narkotrafikatzaileen helburua indultu lege bat eta desmobilizazio plan bat onartzea ziren. Montoya gobernuko neurri garrantzitsuak ezartzen zituen pertsonatzat zuen oposizioak, baina Estatu Batuak ez zituen elkarrizketak begi onez ikusten eta azkenean presidenteak, narkotrafikoaren helburuak alde batera utzi zituen.
Gertatutakoaren ondoren Medillingo kartelak gogor erantzun zuen eta hainbat epaile, funtzionario eta pertsonai publiko hil zituen. Egoera zail honi, Gonzalo Rodiguez Gacharen eta “Esmeralderos de Boyacá” taldearen arteko gerra gehitu zitzaion. Bertan, Esmeralderoen burua, Gilberto Molina eta 17 pertsona gehiago hil ziren. Martxoan, Los Extraditables taldeak. Héctor Giraldo eraill zuen eta bi hilabete beranduago, Mundo Vision telebista katearen egoitza dinamitataz lehertu zuten. Maiatzaren 30ean, segurtasun administratiboko saileko buruaren karabanan izandako eztanda indartsu batek, Miguel Maza Marquez eta beste 7 pertsona hil zituen. Uztailaren 4ean, atentatu batean Antonio Roldan gobernadorea hil zuten eta 28an, Maria Helena Diaz epailea. Egun horietan, Gacha eta Esmeraldoen aurkako gerran, herrialdea hainbat ekintzen lekuko izan zen: 4 pertsona hil zituzten Altos del Portal eraikinean eta Tecminas-eko instalazioak eta langileak, hainbat erasoren biktima izan ziren.
Hilketa hauekin ordea,  ez zen gerra amaitu eta  abuztuaren 16an, Cundinamarca-ko auzitegi goreneneko magistratu bat hil zuten, Carlos Ernesto Valencia eta 18an, Valderman Franklin Quintero koronela bere bizitokiko kaleetan erail zuten. Herritarrak berri hauek asimilatzen ari ziren bitartean, gauen ospatzen ari zen mitin politikoan, Rodriguez Gacha-ren agindupean, Luis Carloa Galan presidentetzarako hautagaia hil zuten. Hau Medellingo kartelaren eta Los Extraditables taldearen arteko gerraren hasiera izan zen soilik.
Galan-en hilketaren ondoren, elkarrizketak guztiz eten eta presidenteak gerra deklaratu zion narkotrafikoari, bost urte lehenago Betancur-ek egin zuen bezala, prezioa jarriz terroristen buruari (hasieran 100 milioi peso eskaini ziren Escobar eta Rodriguez Gacha harrapatzen zuenarentzat.)
1830eko abuztuaren 19ko dekretuarekin Barcok estradizioa, bide administratibotik egitea ezarri zuen eta ondorioz, justizia gorenaren baimena ez zen beharrezkoa. Gainera,1863ko dekretuak, epaile militarrei miaketak egiteko baimena ere eman zien. 1859k o dekretuarekin berriz,  atxilotuak denbora batez guztiz inkomunikatuta egoteko aukera ere ezarri zen. Honez gain 500 gizonez hornitutako talde bat sortu zuten, Hugo Martinez koronelaren agindupean eta  helburua, terroristak harrapatzea zen. Hurrengo egunetan armadak eta poliziak hainbat atxiloketa burutu  eta mafiaburuen ondasunak konfiskatu zituzten.
Narkotrafikoaren erantzuna barkuz
Kartelak estatuaren aurka lehergailu eta hilketen bidez egiten zuen, 1989 ko irailetik abendu bitarte, 100 lehergailu  baina gehiago jarri zituzten, 250 hildako utziz. Irailaren 11n liberalen liderra  zen Pedro Peláez González hil zuten. Agintariek atxiloketak, konfiskatzeak eta etxeetako miaketak bikoiztu zituzten eta  Eduardo Martínez eta Rafael Abelló espetxeratzea lortu zuten. Azaroaren 23an, mafiaburuan persekuzioa hasi zen, Escobarrek ihes egitea lortu bazuen ere,  bere bi gizon hil eta 55 pertsona atxilotu zituzten.
Gonzalo Rodríguez Gacharen hilketa
Gobernuak  Escobar atxilotzeagatik  eskaintzen zuen diru kopuru  berbera eskaini zuen Gonzalo Rodriguez Gacha atxilotzeagatik, hots, 500 milioi dolar. 1989ko abenduaren 15ean, 22 polizia bi helikopteroetan, Rodríguez Gacha zegoen lekura joan baziren ere,  narkotrafikatzaileak kamioi batean bertatik  ihes egitea lortu zuten. Segika zituztela konturatu zirenean Freddy Gonzalo, Gilberto Rendón eta 3 bizkarzainak helikopteroak tirokatzen hasi ziren. Helikopterotik egindago tiroak  bi gangster hil zituzten. Hauetatik  5 polizia talde jetsi  eta 2 bizkarzainak eta “El Mexicano”-ren semea hil zituzten. Kamioia gelditu eta Rodriguez Gacha eta bizkarzaina jetsi zirenean hauek ere bertan hil zituzten.
Narkoterrorismoaren ofentsiba 1990ean
Gacharen eta Los Extraditables taldearen hilketaren ondoren estatuarekin negoziatzen saiatu ziren. Orduan, Alfonso López Michelsen presidente ohiak, narkoterroristekin negoziatzeko batzar bat sortu zuen. Elkarrizketak eta negoziaketak odol isurketa gehiagorekin amaitu  ziren. Honekin batera, estatuarekin hitzartutako su-etena bukatu egin zen. Bestalde, Los Extraditables taldeak, hildako polizia bakoitzeko 2 millio peso eskaini zituen. Eraso hauek, 215 polizien heriotza ekarri zuten  1990 ko apirila eta ekaina bitarte.
Poliziek eraso hauei gogor erantzun  eta John Jairo Arias, Escobarren buruzagi militarra,erail  zuten. Uztailaren amaieran, Los Extraditables taldeak su-etena iragarri zuen eta Cesar Gaviriaren administrazioak zer erabaki zai geratu zen.
Pablo Escobarren entregatzea, espetxeratzea eta ihesaldia
Escobarri bere estrategiak emaitza ezin hobeak eman zizkion, 1991 ko ekainean, epaitegi konstituzionalak estradizioa debekatzeko legea onartu zuenean, bahituta zituen pertsonak askatu  eta bera errenditu egin zen. La Catedral kartzelan espetxeratua izan zen eta bertatik, legez kanpoko bere negozioekin jarraitu zuen.
1992an Escobarrek kokaina esportatzeari utzi  eta negozio hori beste narkotrafikatzaileen esku uzteagatik komisioak kobratzen hasi zen.
Gobernuak eta fiskaltzak  bere negozioekin jarraitzen zuela jakin zuenean, espetxez aldatzea agindu zuten baina berak, bere anaiak, eta beste 8 kide gehiagok, La Catedral kartzelatik beste batera eramatea zihoazenean ihes egitea lortu zuten,  1992ko uztailaren 22an.
Pablo Escobarren hilketa eta kartelaren disolbatzea
Gobernuak polizia eta militarren talde bat  sortu zuen iheslariak harrapatzeko eta gainera, karteleko egoera guztiz aldatu zen. Galeano eta Moncadaren hilketak banaketa bat sortu zuen taldean. Diego Fernando Murillo, hildako pertsonen segurtasun burua, Escobarren kontra jarri zen. Honek poliziari emandako informazioarekin kartelaren aurkako kolpe gogorrak eman zituzten eta momentu horretan, Escobar bere  burua entregatzeko negoziatzen ari zen.
Kartelaren aurka egindako operazioak, 100 sikario eta 10 militar buru hil zituzten. Hauez gain, Castaño Molina, Hernán Darío Henao eta Jhonny Edison Rivera, Escobarren konfiantzatzko gizonak ere erail zituzten.
Urtarrilak 30ean “Los Pepe” izeneko talde bat sortu zen. Talde honen helburua Pablo Escobar eta bere ingurukoak hiltzea zen.
Escobarren familia mehatxupean zegoen eta arrazoi honengatik  bere errendizioa eta bere emazte eta semea herrialdetik ateratzeko aukera negoziatzen saiatu zen Escobar. Gobernuak ordea,  ez zituen bere eskaerak onartu eta ondorioz, poliziaren kontrolpean zegoen komunikazio irrati bat erabili zuen Escobarrek bere kokapena ezagutzera emateko. 1993 ko abenduaren 2an, Escobar operatibo batean hil zuten.
Escobarren eta bere bizkarzain bakarraren  hilketak Medellingo kartelaren bukaera ekarri zuen. 1989 tik 1993 bitarte iraun zuen borrokak 5500 hildako utzi zituen.
Ondarea
Narkotrafikoak gorakada izan zuen taldeen dibersifikazioagatik. Caliko kartelak oso denbora laburrean lidergoa hartu zuen, baina beste hainbat talde eta kartel ere sortu ziren, negozioetarako biltzen zirenak soilik, politikan sartu gabe. Medellingo kartelaren amaierak mesede handiena gerrilei ekarri  zien. Kartela botererik gabe geratzean, talde honetako partaide ugari gerrilara joan zen. Horrela FARC gerrilak, Estatu Batuetako droga kontsumoaren % 60 bidaltzen zuen bertara eta trukean beraien gerra finantziatzeko dirua lortzen zuten Estatu Batuengandik.
Beste talde paramilitar bat ere, Autodefensas Unidas de Colombia(AUC) izenekoak, kokaina negozioaren irabazietatik finantziatzen zen.
Taldekideak
Medellingo kartelaren liderra Pablo Escobar izan zen eta Gonzalo Rodriguez Gacha bigarrena  eta hau “ministro de guerra”-tzat hartua ere izan zen. Sozio kapitalistak Fabio, Jorge Luis eta Juan David Ochoa anaiak izan ziren. Carlos Lehder berriz, marihuana trafikantea. Azken honek,  Estatu Batuetan sartzeko aukera zuen, ingelesez ere hitz egiten zuen eta bertan erosleak zituen. Sortzaileetako batzuk Griselda Blanco, Evaristo Porras eta Gilberto Redondo Hurtado  izan ziren. 1980ko hamarkada amaieran, karteleko talde militarrak 2.000 gizonetik gora  edukitzea iritsi zen.
Diru sarrerak eta filantropia
Medellingo kartelak 100.000 milioi dolar mugitzen zituen urtero. Forber aldizkariak, 1993an, Pablo Escobarren aberastasuna, 25.000 milioi dolarretakoa zela kalkulatu zuen, baina handiagoa zela uste da, Estatu Batuetako kokaina trafikoaren %80 berak kontrolatzen bai zuen. Bestalde  Kolonbiako BPG-aren (berne produktu gordina)  %7-10 narkotrafikoan jatorria  zuela uste da. Aldizkari berberak, ,1989an, Gonzalo Rodiguez Gachak 1.000 milioi dolarreko patrimonioa zuela argitaratu zuen.
Gaur egun Medellinen Pablo Escobar izeneko auzo bat ere badago.
Mary Tucker
Mary Carolynn Tucker (Pineville, Ipar Carolina, 2001eko uztailaren 20a) estatubatuar kirol tiratzailea da. 2021eko ISSF Munduko Kopan urrea irabazi zuen 10 metroko aire erriflean. Zilarrezko domina ere irabazi zuen 10 metroko aire erriflean taldeka emakumezkoen proban eta brontzezko domina 10 metroko aire erriflean talde mistoan ISSF World Cup 2021, New Delhin. Tucker eskuina da eta eskuineko begia da nagusi.
Sarasotako Akademia Militarrean batxilergoa amaitu ondoren Kentuckyko Unibertsitatean (UK) matrikulatu zen. Tucker AEBetako Olinpiar Talderako sailkatu zen 2020ko otsailean Tokioko Olinpiar Jokoetarako aire erriflearekin. 2021eko martxoan ,bere unibertsitatea ordezkatuz NCAA fusil-taldeen txapelketara joan zen, eta banakako tituluak irabazi zituen aire-errifle eta kalibre txikiko bi diziplinetan. Tokioko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen Lucas Kozeniesky-rekin batera 10m aire errifle mistoen proban.
Thamnosophis mavotenda
Thamnosophis mavotenda Thamnosophis generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Andrea Navagero
Andrea Navagero (Venezia, 1483 - Blois, Loir-et-Cher, ) Veneziako poeta, humanista eta diplomatikoa izan zen. 1525-1528 urteetan Veneziako Errepublikako enbaxadore izan zen Karlos V.a enperadorearen aurrean, Espainia Adrian VI.a aita santuak bultzaturiko aliantza katolikoan sartzeko ahaleginetan. Bere Il viaggio fatto in Spagna et in Francia (Espainian eta Frantzian barrena eginiko bidaia, 1563an argitara emana) liburuan, ohar interesgarriak eman zituen Espainiako, Nafarroako eta Frantziako erresumetan barrena eginiko bidaia hartan ezagututako herriei eta lurraldeei buruz, eta datu garrantzitsuak eskaini zituen Euskal Herriari buruz (Gasteizez, Gipuzkoaz eta Baionaz bereziki).
Édouard Ducéré
Étienne-Édouard Ducéré (Baiona, 1849ko uztailaren 22a - ibidem., 1910eko abuztuaren 13a) euskal erlojugile, liburuzain eta artxibozaina izan zen.
1879an Société des Sciences et Arts de Bayonne elkartean sartu eta hurrengo urtean idazkari izendatu zuten, baita hiriko liburuzaina ere.
Baionako historiari buruzko hainbat lan idatzi zituen, tartean sei liburuki zituen Histoire toponymique et anecdotique des rues de Bayonne.
Harwinton (Connecticut)
Harwinton Connecticuteko herri bat da. Litchfield konderrian kokatua dago. 2010ean 5,642 biztanle zituen, 79.64 kilometro koadrotan banatuta.
Parananochromis axelrodi
Parananochromis axelrodi Parananochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Caroline Sarran
Caroline Sarran (Baiona 1984ko abenduaren 24a -) Lapurdiko emakumezko surflari profesional bat da. Zenbait urtez Europako txapelduna izan da, bai 18 urtetik beherakoetan bai ASP mailan.
Thamnosophis stumpffi
Thamnosophis stumpffi Thamnosophis generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Caroline Sarran
Biografia
Marc bere aita estatuko txapelduna izan zen; bera eta bere anaiak Europako snowboardaren aitzindarien artean daude, bestalde. Hori dela eta Caroline alabak surfa, snowboarda eta [skate]]a oso txikitatik deskubritu zituen, surfa sei urterekin. Angeluko Zaldunen hondartza izan zen bere kutuna garai horietan eta txikienekin oso lan txukuna egiten duen Bidarteko surf klubean eman zuen izena. 12 urterekin estatuko txapelduna izan zen.
Kirolean karrera egin lezakeela hasi zen ikusten eta behin Batxilergoa amaituta hasi zen profesional gisa. Emmanuelle Joly eta Marie-Pierre Abgrallekin bere progresioa oso azkarra izan zen zirkuituan eta bere konpromiso eta indarrak inpresio handia ematen zuten.
Matthew Perry (aktorea)
Matthew Langford Perry (Williamstown, Massachusetts, 1969ko abuztuaren 19a) kanadar aktorea da. Zinema eta telebistako aktorea, ezaguna da Chandler Byngen papera egiteagatik Friends telesailean.
Caroline Sarran
Biografia
2004an Fiji eta Angeluko konpetizioetan bosgarren postua lortu zuen, wildcard edo konbidapena erdietsi eta gero.
2005ean Europako ASPko beste txapelketa bat irabazi eta gero 2006ko denboraldia oso ondo hasi zen eta harrezkero 2007an emakumezkoen munduko elitean aritzeko eskubidea ziurtatu zuen. 2008 eta 2009an WQSn aritu da.
Istripua Angelun
Urtero Angelun Surf de nuit ("gaueko surfa") saio bat antolatzen da udan. 2009ko abuztuaren 14an ospatutakoan Sarranek kolpe bat izan zuen uretan eta arrisku larrian egon zen.
Ocnosispa
Ocnosispa Kakalardo generoko intsektuak dira, Chrysomelidae familiakoak.
NGC 1803
NGC 1803 galaxia espiral bat da, Pictor konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Gurpil-aulki
Gurpil-aulkia motrizitate arazoak dituzten pertsonentzat laguntza teknikoa da. Normalean lau gurpil ditu baina badira ere hirukoak. Aulki hauen diseinua gaixotasunen arabera aldakorra da baina beti mugitzeko arazoak dituzten pertsonentzat egokituak dira. Horrelako laguntza erabiltzeko arazoa bolada baterako izan daiteke, esaterako lesio bat, edo urte askotarako zein betirako, adibidez paraplegiak afektatuak.
Gurpil-aulki motak
Oinarrian bi motatakoak izan daitezke:
Historia
Horrelako tresnen lehenengo erreferentziak K. a. VI. mendeaan agertzen dira. Bi dira, alegia, urte haietako aztarnak: Grezian morko bateko frisoan haurrentzako moldatutako gurpul-ohetxoa ikus daiteke. Txinan, bestetik, arbel harlauza bateko idazkun batean horrelako aparatua aipatu zen. Lehenengo errepresentazio grafikoa ikusteko mende asko igaro behar ziren; lehena Txinan ere topatu da, 525. urtean. Dena dela, benetako lehen gurpil-aulkia Filipe II.a Espainiakoaarentzat asmatu zen, 1595. urtean. Lehenengo patente legala 1869koa da, bestetik. Lehen gurpil-aulki elektrikoa 1924an sortu zen baina zarata handia eragiten zuen. Gaur egun ezagutzen dugun aulkia Harry Jennings injineriak asmatu zuen 1932an.
Gurpil aulki autonomoa
Gurpil-aulki autonomoa bakarrik mugitzeko gai den gurpil-aulkia da; EHUren Konputagailuen Arkitektura eta Teknologia Sailaren Behar Berezitarako Gizaki-Konputagailu Elkarrekintza Laborategian sortua. Oztopoak gainditzen edo saihesten ditu eta erabiltzaileak aldez aurretik zehaztutako lekura joateko gai da, interfaze erraz batez baliatuz. Sentsorereak eta kontrol-programa konbinatua ditu eta, horri esker, modu autonomoan mugitzen da. Ordenagailu batean ikus daitezke sentsore bakoitzaren egoera, aulkiak duen bideokamerak ikusten duen irudia eta kontrol-programak hartzen dituen erabakiak. Robotika mugikorraren aurrerapenak eta kontrol konbinatuaren garapenak oinarrian hartuta, erabiltzaileak, esfortzu fisiko eta mental txikienarekin, hartu dituen erabakiak kontrolatu ahal ditu eta nabigazioa eta oztopoak gainditzeko zeregina aulkiaren kontrolatzailearen esku geratzen dira. Mota honetako ibilgailuak benetan erabilgarriak dira mugitzeko zailtasun larriak dituzten pertsonentzako, bai eta ingurune ezezagunetan (aireportuak, ospitaleak, eta abar) edo neketsuetan (erostetxe handiak, merkataritza-zentroak, eta abar) mugitu behar duten adineko pertsonentzako ere.
Idi Amin
Idi Amin Dada Oumee (Koboko, 1925 - Jidda, Saudi Arabia, 2003ko abuztuaren 16a) ugandar militar, politikari eta diktadorea izan zen. Ugandako presidentea izan zen 1971-1979 bitartean.
Bizitza
1966an, Mutesa II.a erregea aginpidetik kentzen lagundu zion Milton Oboteri. Bost urte geroago, Obote bota eta aginpide guztiak beretzat hartu zituen. Kanpo-politika zentzu zehatzik gabea bideratu zuen (Hego Afrikarekiko harremanak eta Israelekikoak hautsi eta arabiarren aldeko azaldu, Tanzania eta Kenyarekiko tirabirak), Mendebaldearen aldekoa eta xenofoboa. Haren diktadura ezaguna izan zen giza-eskubideen bortxaketagatik hala nola, errepresio politikoa, jazarpen etnikoa, hilketak eta asiarren kanporatzea. Zenbait iturriren arabera, 100.000-500.000 pertsona erail zituen. "Bere Gorentasuna, Bizi arteko Presidente, Lur Mariskala, Al Hadji Doktorea Idi Amin Dada, VC, DSO, MC, Lurreko Pizti guztien Jauna eta Itsasoko Arrainena Britaniar Inperioaren Konkistatzailea Afrikan Orokorrean eta Ugandan Bereziki eta Eskoziako Errege" izendatu zuen bere burua.
1975-1976 bitartean, Afrikar Batasunerako Erakundeko presidentea izan zen. 1978an Tanzaniako Kagera probintzia anexionatzen saiatu zen, eta horrek Uganda-Tanzania Gerra piztu zuen. 1979an Ugandako oposizioak, Tanzaniaren laguntzarekin, agintetik egotzi zuen. Amin Dadak Libiara egin zuen ihes, eta handik, 1981ean, Saudi Arabiara. Bertan hil zen 2003an.
Matxitxakoko Guda (eskultura)
Matxitxakoko Guda eskultura eta gerrako oroigarri bat da, Nestor Basterretxearen artelana, Matxitxakoko itsas-guduan frankismoari aurre egin zioten itsasgizon eta gudariei dedikatua.
Matxitxakoko lurmutur eta itsasargietatik gertu, bertatik Bakiora doan errepidearen ondoan dago.
Guduaren 70. urteurrenean inauguratu zuen Juan Jose Ibarretxe lehendakariak. Guduan parte hartu zuen eta hondoratua izan zen Nabarra boua irudikatzen du eskulturak.
Maxwell (Mexiko Berria)
Maxwell  Mexiko Berriko herrixka bat da. Colfax konderrian kokatua dago. 2010ean 254 biztanle zituen, 1.23 kilometro koadrotan banatuta.
Ophichthus limkouensis
Ophichthus limkouensis Ophichthus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Maiana Bidegain
Maiana Bidegain (Baiona, Lapurdi, 1977) zinema zuzendaria da.
Biografia
Aitite-amamak Uruguaira emigratu zuten eta han jaio ziren Maianaren gurasoak eta bertan bizi izan ziren harik eta 1975ko diktadura militarrak mugimendu sozialaren eta oposizio politikoaren aurka egin zuen arte. Aita Uruguaiko lehen apaiz langilea izan zen, eta gobernu autoritarioak torturatu eta heriotza-mehatxua egin zion. Historia hau kontatzen du Maiana Bidegainek Secretos de lucha dokumentalean. Dokumental honetan Bidegainek Uruguaiko diktaduran torturatu zuten bere aita, Jean Paul, haren torturatzailearekin elkartu zuen.
2019an berriz, bizi izandako esperientzia, Rencontre avec mon agresseur (Topaketa nire erasotzailearekin) dokumentalean bildu zuen Bidegainek. Arte telebista katearen webgunean ikus daiteke egun, Ipar Euskal Herritik sartuz gero.
Kanpo estekak
[https://www.youtube.com/watch?v=QIongMUA9Y8 Maiana Bidegain "Secretos de lucha" dokumentalaz. YouTube (2009)]
Ehun Urteetako Gerra
Ehun Urteetako Gerra (Guerre de Cent Ans; Hundred Years' War) XIV. eta XV. mendeetan Ingalaterrak eta Frantziak burututako borroka izan zen. Gatazkaren sorreran hainbat kausa daude, tartean, Frantziako tronurako zilegizko ondoretza. Gerrak, etenaldiak bazituen ere, ehun urte baino gehiago iraun zuen. Eskuarki, 1337koa da hasierako data, eta 1453koa bukaerakoa, baina Plantagenet etxeko erregeek Frantzian zituzten feudoak zirela medio, XII. mendera arte ere atzera daitezke gatazkak.
Gerrako kanpainak
Normandoek 1066an Ingalaterra beretzeak izan zuen ondorioetako bat izan zen Frantziako erregearen basailuetako bat aldi berean izatea Frantziako erregearen basailu eta bere erresumako errege; egoera horrek arazoak sortu behar zituen nahitaez, eta hala gertatu zen hurrengo urteetan. XII. mendean egoera hura korapilatu egin zen, Anjou eta Maineko konderriak eta Akitaniako dukerriak orobat geratu ziren Ingalaterrako errege etxeari (Plantagênet) lotuta. Ingelesen arriskua saihesteko Frantziako erregeek egin zituzten ekintzak XIII. mendean zehar eman zituzten fruituak: Normandia, Anjou, Maine eta Akitaniako zati bat berreskuratu zuten.
Hala ere, Guienak ingeles erregeen mende jarraitu zuen. Frantziako erregeak Guienan zuen aginpide izenezkoak dukerri hartako auzietan tarteko egoteko aukera ematen zion; ingeles agintariek, jakina, ez zuten onartu Frantziako erregea tartean sartze hura. Gaskoiek leial jarraitzen zuten Ingalaterrako erregeekiko, Ingalaterraren eta Guienako dukerriaren arteko lotura ekonomikoek leialtasun hori indartzen zutela: Guienako eskualdea ardoa ekoiztera zegoen emana, eta ardo hura Ingalaterrara esportatzen zen gehienbat. Frantziako erregeak 1294an eta 1323an saiatu ziren dukerri hura bahitzen, baina bietan ingeles erregeek berehala berreskuratu zuten. Urte haietan beste gertaera batek ingelesen eta frantsesen arteko harremanak gaizkoatu zituen, Frantziako tronurako ondorengotzak, alegia.
Luis X.a eta Joan I.a hil ondoren, 1316an, Luisen anaia batek agintaritza hartu eta tronura igo zen Filipe V.a gisa, Lege Salikoaren bitartez haren iloba Joana bazterturik. Filipe V.a eta haren oinordekoa Karlos IV.a semerik izan gabe hil ziren, eta 1328an ondorengotzak arazoak sortu zituen berriz ere. Hiru erregegai zeuden: Joana (1316 tronutik baztertua), Eduardo III.a Ingalaterrakoa, eta Filipe, Valoisko kondea. Filipek Frantziako tronua beretu zuen, baina nafarrek (haien erregea Frantziako erregea baitzen 1285az geroztik) Joana aukeratu zuten erregina, Eduardo III.a bazterturik (adin txikikoa baitzen). 1329an Ingalaterrako erregeak Guienarekiko leialtasun zina berretsi zuen; 1330ean Ingalaterra mendean hartzeak eta eskoziarrak garaitu izanak indar handia eman zion. Gaskoien arazoa ez konpondu izanak gerrara eraman zituen bi erreinuak. 1336an Eduardo III.ak debekatu egin zuen artilea Flandriako ehundegietara esportatzea (Flandria Frantziaren basailua zen), eta horrek liskarrak sorrarazi zituen Flandrian. Frantziak berehala erantzun zion erabaki horri, 1337ko maiatzean Frantziak Guiena bahitu zuen. Urte hartako urrian, Ingalaterrako erregeak Frantziako erreinua erreibindikatu zuen.
Ingelesen erasoaldia Eduardo III.aren agintepean (1337-1360)
Ingalaterrako artilea Flandriara esportatzeko blokeoak berehala eman zituen fruituak; Ganten Jacob van Artevelde buru zuen liskar bat sortu zen, eta berehala zabaldu zen beste hiri batzuetara. 1337an Eduardo III.a Flandrian kokatu zen, eta 1340ko urtarrilean Frantziako errege izendatu zuen bere burua Ganten. Handik gutxira Ingalaterrak nagusitasuna izan zuen itsasoan, Sluiysko itsas guduari esker.
1341ean, Bretainiako dukerrian, Joan III.a dukea semerik izan gabe hil zen, eta, haren ondorengo nor izango, liskarrean hasi ziren Montforteko konde Joan eta Frantziako erregearen iloba Karlos Bloiskoa. Monfortek Eduardo III.a izan zuen alde, baina Filipe VI.a,berriz, aurka, Bloisen alde jokatu baitzuen.
Bretainiako Ondorengotza Gerrak 1365era arte iraun zuen.
Derbyko kondea eta Gautier de Mauny 1345ean lehorreratu ziren Guienan; Gaskoiniako indar militarrak berrantolatu zituzten, eta Akitanian lehen izan zituzten lurraldeak berreskuratzen hasi ziren. Frantses gudaroste bat desegin zuten Auberochen, eta Bergerac, La Réole, Aiguillon eta Angulema beretu zituzten. Frantsesek hurrengo urtean jo zuten kontraerasoa, baina Derbyko kondeak trebe eta tinko eutsi zion frantses indarren sarraldiari Aiguillonen.
Ingelesen estrategiak bi ekintza modu erabili zituen Frantzian: Guienako mugan, gazteluak eta hiriak setioan jarriz ari izan ziren lurraldeak berreskuratu nahian; iparraldean, berriz, chevauchée teknika erabili zuten.
Gerra egiteko modu horretan gudarosteek landa lurraldeak sistematikoki suntsitzen zituzten, gotorlekuak setiatu gabe egiten zuten aurrera, ez zituzten mendean hartzen ustekabean harrapatzen zituzten lekuak baizik, eta etsaiaren baliabide ekonomikoak hondatzen zituzten; bide batez, munta handiko harrapakinak beretzen zituen gudarosteak.
Estrategia horrek erasoan datorren gudarostea zabaldi batean aurrez aurre gudukatuz gelditzen saiatzera behartzen du etsaia, eta era horretako borroketan aurreko hamarraldian Eskoziarekin egin zuten gerran landu zituzten taktikak baliatzen zituzten ingelesek.
Erdi Aroko gerragintza harresitutako hirien kontrako kostu handiko setio luzeetan zetzan. Eduardo III.aren armadak Filipe VI.a (1350ean hila) eta haren seme Joan II.a (1350-64) defentsan aritzera behartu bazituen ere, Ingalaterraren menpeko lurraldeak hedatzea oso motela izan zen.
1346an Eduardo III.ak chevauchée horietako bat jo zuen Frantziako iparraldean, Cotentingo penintsulatik Calaiseraino: Caengo hiriari eraso zioten, frantses gudaroste gizonez askoz ugariagoari sekulako hondamena egin zitzaion Creçyn eta Calais setioan jarri zuten, harik eta 1347ko abuztuan errenditu zen arte. Gudaldi harekin ingelesek garaipen aldi bat hasi zuten: urte hartan bertan Aiguilloneko setioa altxa zuten, Eskoziako David erregea (Frantziaren borroka kidea) garaitu eta preso hartu zuten Neville's Crossen, eta Karlos Bloiskoari La Roche-Derrienen (Bretainian) 1347an.
Berrogeita hamarreko hamarraldian ere ingelesek garaile jarraitu zuten. Errege berria, Joan II.a, liskarretan ari izan zen haren suhi Karlos II.a Nafarroako erregearekin, honek lurrak baitzituen Normandian eta Frantziako tronurako eskubidea baitzuen (Joanaren semea zen, Luis X.aren alaba 1316an eta 1328an tronutik baztertuarena), eta hala ingelesekin elkar hartzera bultzatu zuen Joan II.ak Karlos II.a. Gudaldi garrantzi handikoenak Eduardok gidatu zituen, Galesko printzeak; 1355ean chevauchée handi bat abiarazi zuen Guienatik Narbonaraino, eta Frantziako hegoalde osoa harrapatu zuen tartean.
Hurrengo urtean beste chevauchée batek Frantziako erdialdea eta mendebala erraustu zituen, eta frantses gudaroste gizonez askoz ugariago batek ingeles-gaskoiei eraso zietenean Poitiersen (1356) sekulako hondamena izan zuen, eta Printze Beltzak Joan II.a bera hartu zuen preso. Gainera, 1359-1360ean ingelesak berriz sartu ziren indarrez Frantziako iparraldean. Ekinaldi hura ez zen aurrekoak bezain bikaina izan, baina Brétignyko bake hitzarmena ekarri zuen; hitzarmen horren arabera, Eduardo III.ak uko egiten zion Frantziako erregetzari, eta horren truke askoz lurralde gehiago hartu zituen mendean Akitaniaren baitan.
Du Guesclinen kontraerasotik tregoen garaira (1364-1411)
Bake hitzarmen hura sinatzeak ez zuen bakea ekarri. Frantses erregeak Nafarroako Karlos II.arekin zuen liskarra berpiztu zen; Bertrand du Guesclinek nafar gudarostea Cocherelen garaitu zuen (1364). Hurrengo ekinaldia ordea ustel atera zitzaion du Guesclini; Bretainian Karlos Bloiskoari laguntzeko erasoa jo zuelarik, ingeles-bretainar gudarosteak Aurayn garaitu zituzten frantsesak (1364) eta preso hartu zuten du Guesclin. 1365-66an Henrike Trastamarakoak mertzenario taldeak hartu zituen soldadu Gaztelan indarrean sartzeko, Frantziako gudaldi haiek guztiak bukatu zirenean lanik gabe baitzeuden mertzenario haiek. Gaztela mendean hartu izanak nafarren eta ingelesen esku hartzea ekarri zuen, Petri I.a jarri nahi baitzuten Gaztelako errege. Nafar-ingeles gudarostea Gaztelan sartu zen Eduardo buru zuela eta frantses-gaztelar gudarostea suntsitu zuten Naiaran (1367).
Brétignyko bakeak frantses koroari leialak ziren noble talde bat utzia zuen ingelesek Akitanian mendean hartuak zituzten lurretan; noble horiek Frantziako Karlos V.ari esku har zezan eskatu zioten, eta gerra pizteko beste arrazoi bat sortu zuten horrela.
Frantsesak nagusitu ziren orduan estrategiaren aldetik, du Guesclin buru zutela, aintzat hartuak eta zuzenduak baitzituzten aurreko gerra aldian jasan behar izan zituzten hondamenen arrazoiak eta akatsak. Ez zieten jaramonik egin ingelesek abian jarritako chevauchéeei, haiekin borrokatzetik begiratu ziren, eta gotorlekuak setio bidez edo azpikeriaz mendean hartzen egin zituzten ahalegin guztiak. Hala, 1369, 1373 eta 1380ko chevauchée handien bidez ingelesek ezer ez baitzuten lortu, Akitanian mendean hartuak zituzten lekuak frantsesen esku erori ziren pixkanaka-pixkanaka.
1380tik aurrera, bi herrialdeetan boterea lortzeko barne-borrokak egon ziren, eta bien arteko gerrak segurtasun gabeko bakeari eman zion bidea. Flandriaren gaineko menpea estrategiako pauso nagusia bilakatu zen. Ingalaterran Eduardo III.aren bilobak, Rikardo II.a eta Henrike IV.a poterarengatik borrokatu ziren. Frantzian, Karlos V.ak zoroaldiak nozitu behar izan zituen, gobernatzeko gai ez zela. Haren izenean gobernatu nahian, anaiak elkarren kontrako borrokan sartu ziren.
Frantsesek flandiarren beste matxinada bat zapaldu behar izan zuten, Roosebeken (1382), baina aldi hartako ezaugarri garrantzitsuena 1384tik aurrera tregoak aldian aldiro berrestea izan zen, bi erresuma horien barnean aristokraten arteko ezinikusiek sortu zituzten borroken eraginez.
Hori zela eta, Frantzian gerra zibila piztu zen Armagnac eta Borgoinar taldeen artean. Ingalaterrako Henrike V.ak, frantziarren desadostasunaz baliatuta, Ingalaterrako aldarrikapenei berriro ekin zien. Armagnacarrek Frantziako erregea hildakoan, Filipegan, honen semearengan aliatua aurkitu zuen Ingalaterrak.