cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tesera
Tesserae frumentariae edota nummariae
Magistratu erromatarrek Tesserae frumentariae eta nummariae fitxak ematen zizkieten batzuetan herritarrei, gari edo kopuru finko baten truke alda zezaketenak. Tessera mota hauek, askotan, joko publikoetan banatzen ziren, eta propaganda politikoaren parte zirela esaten da.
Erdarakadak (liburua)
Ezaugarriak
Erdarakadak edo erdarek kutsatu eta eragindako euskarazko esamoldeak biltzen ditu, bai eta haien ordez erabili beharko genituzkeen esamolde jatorrak ere, baserrietan jasoak. Liburua hiztegi moduan prestatuta dago. Zeregin hartarako, Garate hogei urte ibili zen baserietan zuzeneko hizkera biltzen. Guztira zazpi probintzietako baserrietan egungo 50.000 adibide, esaldi eta esalmolde jaso zituen. Hiztegiaren sarrera bakoitzean lurralde bakoitzeko forma parekideak bildu zituen. Egileraren helburua hau zen: "Gaurko egunean gehien erabiltzen diren erdarakadak dira liburukoak. Molde berrien ordez tradiziozko, baserrietako moldeak ematen saiatu naiz"
Tesera
Abegi oneko teserak
Abegi oneko teserak Hispanian erabiltzen ziren, Erromatarren garaian. Pasahitza, ohorezko bereizgarri, abegi onaren seinale, itun baten froga edo zirkulazio libreko baimen izateko eginak zeuden.
Ikus, gainera
Tesserae
Cistiernako geltokia
Cistierna Espainiako Gaztela eta Leongo tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Atsotitz
Atsotitza, zahar-hitza, zuhur-hitza, esaera zaharra, erran zaharra edo errefraua herri erabilerako esaldi zuzen, zehatz eta xehea da, ahoz aho transmititua eta tradizio luzekoa eta gehienetan irakaspen morala (osasunari buruzkoak, esaterako "Goizean porrusalda, eguerdian aza; aise kabituko zaizkik ipurdian galtzak") eta praktikoa (hala nola, eguraldiari buruzkoak, "Goiz gorri, arrats euri"). Sineskeriak ere adieraz ditzakete. Sarritan metaforikoak eta umorezkoak dira, eta bereziki ondo egituratuta daudenean, aforismo izena hartzen dute. Iturburu anitz dituzte, baina anonimoak dira gehienetan eta jatorria aurkitzen zailak. Idatzizko lehen agerpenak ahozko literaturan izaten du sarritan oinarria.
Beste zenbait hizkuntzatan
Atsotitzak hizkuntza guztietan daude eta ahozko hizkeran jatorria duten herri literaturako beste formekin lotura izaten dute, hala nola igarkizunekin eta alegiekin. Munduko leku desberdinetako esaeren konparazioak aditzera ematen du antzeko jakituria dagoela era askotako kulturen eta hizkuntzen azpian. Ohikoa da hizkuntzen artean atsotitzak trukatzea, eta horren ondorioz, maiz gertatzen da esaldi berak itzulpen jator ugari izatea. Europako herrialdeetan, Biblia (hango «Esaera Zaharrak» liburua, zehazki) eta Erdi Aroko latinezko literatura iturri oparoak dira.
Estilo antzekotasunak ere badira, inguru hurbilean bizi diren kulturetan behintzat; hala, hizkuntza askok errima, aliterazioa eta hitz jokoak erabiltzen dituzte ("Goiz gorri, euri daidi; arrats gorri, eguraldi", "Emerdi oro, zoro"). Herri esaerek darabiltzaten irudiak etxeko eta eguneroko bizimoduari dagozkio: adibidez, "Errementariaren etxean, zotza burduntzi" atsotitzak baliokideok ditu Iberiak Penintsulako hizkuntza nagusietan:
Aldiz, egoera beste lanbide batez azaltzen da beste zenbait kulturatan:
Euskarazko atsotitzen bildumak
Euskal Herrian ezagutzen den lehen bilduma 1596an argitaratu zen, Iruñean, eta Refranes y Sentencias du izena. Biltzailearen izenik ez da ezagutzen, eta bizkaieraz idatzita daude. Julio Urkixok berriro argitaratu eta aztertu zituen Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkarian. Esteban Garibaik (1533 - 1599) ere bildu zuen esaera zaharren sorta bat, XVII. mende arte argitara eman ez zena. XVII. mende ko bi atsotitz-biltzaile ezagutzen dira: Bertrand de Sauguis (1627 aldera hila) eta Arnaut Oihenart (1592-1653). Oihenarten bildumak 1657an ikusi zuen argia Parisen, berak ondutako poema batzuekin batera (Les proverbes basques recueillis par le Sr. D'Oihenart, plus les poésies basques du mesme auteur).
XX. mendean, hainbat bilduma osatu ziren: Euskalerriaren Yakintza bildumako III. liburukian (Resurreccion Maria Azkue, 1945); Atsotitz, zuhurhitz, eta erran zahar (Jean Elizalde "Zerbitzari", 1936), Naparroa-ko euskal esaera zarrak (Damaso Intza, 1974) eta Paulo Zamarripak, Justo Mokoroak, Antonio Zavalak eta Gotzon Garatek osaturiko beste zenbait bilduma.
Esanahia
Atsotitzen esanahia bi motatakoa izan daiteke:
Estiloak
Gotzon Garateren arabera, atsotitz estilo hauek daude:
Les Llances (TRAM Alacant)
Les Llances Alacantiko Burdinbide Metropolitarraren geltoki bat da, El Campello udalerrian dagoena.
Torax-hodi
Gizakietan, torax hodia bi hodi linfatiko nagusietatik handiena da. Beste hainbat izen jasotzen ditu: ezkerreko linfa kanala, hodi kiliferoa edo Van Hoorne kanala hain zuzen.
Garraiatzen eta metatzen duen substantzia kilo du izena. Hau, linfaz eta emultsionatutako gantzez eratuta dago. Hobi honek gorputzeko linfa gehiena jasotzen du, eskubiko hodi linfatikoak jasotzen duena kenduta (toraxeko eskumako gunetik, eskumako besotik eta buruko eta iduneko gune batzuetatik datorren linfa). Normalean T12 mailan sortzen da eta idunaren oinarrirarte hedatzen da.
Torax hodia apurtzean, pleura barrunbean kilo likidoa isuritzen da, kilotoraxa gauzatuz.
Kokapen anatomikoa eta ibilbidea
Torax hodia abdomenean sortzen da, T12 mailan. Eskuin eta ezker gerri enborrak eta hesteetako enborra elkartzen direnean kiloaren zisterna eratzen dute, eta honen goranzko jarraipena torax hodia da. Goranzko ibilbidean aorta hiatotik igarotzen da T12 mailan eta atzeko mediastinotik (torax-aortaren eta azigos zainaren artean, bizkarrezurraren aurretik) eta goiko mediastinotik igotzen da (hestegorriarekiko atze ezkerrean). T5-T6 mailara heltzean ezkerrerantz desbideratzen da, hestegorriaren atzetik, eta haren edukia ezker lepauztai-yugular angeluan drainatuko du, lepauztaiaren azpian, sorbaldatik hurbil. Angelu hau ezkerreko lepauztaiazpiko zainak eta ezkerreko barne zain yugularrak bat egiten duten tokiari deritzo, ezkerreko zain brakiozefalikoaren hasiera mugatzen dutenak. Beraz, torax hodiak zirkulazio sisitemikoan drainatuko du ibilbide osoan zehar lortzen duen edukia.
Torax-hodiak gorputzeko linfa gehiena biltzen du, toraxekoa, eskuin-beso, -buru eta -lepokoa izan ezik. Hauek eskuineko hodi linfatikoan drainatzen dute.
Funtzioak
Toraxeko hodiak organismoaren linfa-hodi guztiak biltzen ditu, buruaren eskuinaldekoak, lepokoak, goiko eskuineko gorputz-adarrekoak eta toraxaren eskuineko erdikoak izan ezik. Batzuetan, jatorria kaudalagoa denean, kiloaren zisternatik hasten da, nora abdomeneko, pelbiseko eta beheko gorputz adarretako linfa iristen da.
Torax hodian drainatzen duten egiturak
Hurrengo egiturek torax hodian drainatzen dute:
Garranzti klinikoa
Torax hodian arazoren bat edukitzea normalean patologia baten adierazle da, bereziki abdomen barneko patologiena. Torax hodian gertatzen den seinale gaizto hau hainbat modutan adierazi daiteke, besteak beste:Virchowen nodoaren handipena eman daiteke, nodo linfatiko berri bat agertzea ezkerreko lepauztai gaineko eremuan, hodi torazikoak ezkerreko zain brakiozefalikoan hausten den lekuan edota  ezkerreko lepauztaiazpiko zaina eta barne yugularra elkartzen diren lekuen  eremuan.
Torax hodia bere 3 eremu ezberdinetan kaltetu daiteke: Idunean, toraxean eta  abdomenean. Normalean torax hodia gorputzean izandako beste traumatismo batzuen ondorioz kaltetzen da.
Iduneko eremuan barneko zain yugularrean kateter bat ipintzearen ondorioz edota tumoreak kentzeko ebakuntzetan kaltetu daiteke torax hodia.
Hodi torazikoa blokeatu edo kaltetzen denean linfa azkar pleura barrunbean metatu daiteke, eremu torazikoan gertatzen bada kilotoraxa sortzen da. Kilotoraxak torax hodiaren edota bere adarkaduretann linfa ihesak egon direla esan nahi du. Hau  pleurako isuriaren aldaera bat da (pleurako isurien kasuen %2-3). Jatorriaren arabera kilotoraxa traumatikoa edo ez traumatikoa izan daiteke. Lehenengoa lepoen edota toraxean izandako zauri sakonengatik sortzen da, zeinak hodi linfatikoa ere kaltetzen duen. Kilotorax ez traumatikoari dagokionez, honen jatorria ugaria izan daitekeen arren tumore zelula gaiztoak izaten dira eragile nagusi. Horietatik frekuenteenak Hodgkinen linfoma, beste linfoma batzuk eta mediastinoko tumoreak izaten dira. Hauek, torax hodia oztopatzen dute eta zailtasunak agertzen dira linfa zain sisteman drainatzeko. Bestalde, garrantzitsua da kilotoraxa eta pseudotoraxa desberdintzea, izan ere bigarrena kolesterol maila altuak eragindako pleura isuriaren aldaera bat da. Bi horiek desberdintzea bereziki garrantzitsua da tratamendua ez baita berdina.
Abdomenean urdailaren edo peritoneo atzeko ebakuntza batengatik kaltetzen da.
Torax-hodiaren lesioen diagnostikoa linfa susmagarria analizatuz egiten da. Izan ere, linfak esne-itxura du, triglizerido moduan metaturiko lipido kantitate handia du eta linfozito kantitate handia.
Kilotoraxa
Kilotoraxa barrunbe pleuralean quiloa agertzen denean sortzen da, hau da, birika eta horma torazikoaren artean quiloa metatzen denean. Torax hodian linfaren dreinaketan alterazioak daudenean sortzen da. Kausaren arabera bi taldetan sailkatzen da, traumatikoa edo ez traumatikoa. Torax hodia zaurien eraginez kaltetzen denean edo kirurgia kardiako bat zailtzen denean traumatikoa izango da. Aldiz, tumore malignoak linfa hodia taponatzean ez-traumatikoa izango da eta kasu honetan linfa sistema benosora dreinatzea oztopatzen da.
Fistula kilosoa
Fistula kilosoak hodi toraxikoa lesionatzean sortu daitezke. Kasu hauetan torax hodiko quiloa kanporatu egiten da (quilorrea) eta barrunbe organikoetan metatu daiteke, hala nola, mediastinoan, pleuran, perikardioan, peritoneoan… Kasu hauetan, linfa gehiegi kanporatzen bada eta denbora luzaroan gorputzak substantzia desberdinen galera sufrituko du, izan ere, linfak lipidoak eta linfozitoak garraiatzen ditu. Quiloa non isurtzen den arabera, bi taldetan sailkatzen dira:
Neoplasiak
Hodi torazikoko neoplasiak hodi torazikoko zelulak normal baino arinago ugaltzen direnean sortzen dira eta, ondorioz, masa anormal bat sortzen da hodi torazikoan. Ezohiko masa hauek onberak edo kaltegarriak izan daitezke eta hodi toraxiko osoan edo soilik atal batean sortu ahal dira. Hodiaren osotasunean agertzen badira, hodi torazikoak kordoi gogor baten itxura hartuko du.
Heroína (2005eko filma)
Heroína 2005eko Gerardo Herrero espainiar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
1980ko hamarkadan, erdi-klaseko emakume, ezkondua eta hiru seme-alaben ama den Pilarrek bizimodu arrunta utzi eta bere bizitzako arazo handienari aurre egin beharko dio: bere semeetako bat heroinazalea baita.
Oligobrycon microstomus
Oligobrycon microstomus Oligobrycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Basondo
Basondo Kortezubi (Bizkaia) ekialdean eta herrigunetik kanpo dagoen auzoa da. Santimamiñeko kobazuloak eta baseliza ikusteko abiapuntua auzo honetan dago, Omako basoa ere bertatik bertara duelarik.
Bertako Morgotaurre baserrian Basondoko fauna-babeslekua kokatuta dago, Xabier Maiztegi fundazioak abiatutako egitasmoa dena.
Dieta mediterraneo
Dieta mediterraneoa elikatzeko era bat da, mediterranear eremuko herrialdeetako dieta-ereduan oinarriturik dagoena, Grezia, hegoaldeko Italia eta Espainiakoan bereziki. Bereziki barazki, zereal, fruta, oliba olioa eta arrainaren kontsumo altuan oinarritzen den dieta da.
Dieta mediterraneoa, pauta nutrizional on eta osasungarrien multzoa izateaz gain, herentzia kultural baliotsua da. Errezetak, sukaldatzeko erak, ospakizunak, ohiturak, produktu tipikoak eta bestelako aktibitateak jasotzen dituen bizimodua da. Unesco-k gizartearen ondare inmaterial bezala aitortu du. Beraz, esan daiteke dieta mediterraneoa bizimodu orekatua dela.
Piramidea
Ura oso garrantzitsua da, 1,5 eta 2 litro ur edan behar dira egunero, dieta orekatu bat jarraitzeko. Baina ur kantitatea aldatzen da jarduera fisikoaren arabera.
Piramidea eskuragarri dago ondorengo webgunean: https://dietamediterranea.com/nutricion-saludable-ejercicio-fisico/
Dekalogoa
Pertsona batek dieta mediterraneoa jarraitu nahiko balu, honakoak izango lirateke jarraitu beharko lituzkeen jarraibideak :
Predimed
Dieta mediterraneoaren inguruan egindako kohorte ikerketa bat da, honek arrisku kardiobaskularren aurrean dauzkan onurak aztertzeko.
Bi dieta mediterraneoen eraginkortasuna aztertu da (bat oliba olio birgin-extrarekin hornitua; eta intxaurrekin), kontrol dieta batekin konparatuz (gantz gutxiko dieta) arazo kardiobaskularraren prebentzioan.
Ikus gehiago
http://www.predimed.es/
Hélène Berr
Bizitza
Hélène Berr Parisen jaio zen. Familia judu bateko kidea zen, belaunaldi askotan Frantzian bizi izan zena. Errusierazko eta ingelesezko literatura ikasten ari zen Sorbonako Unibertsitatean. Biolina jotzen ere ikasi zuen. Ezin izan zuen bere karrera amaitu Vichyko erregimenak lege antisemitak ezarri zituelako. Israeldarren Frantziako erakundean ( Union générale des israélites de France, UGIF) aktiboki parte hartu zuen. 1944ko martxoaren 8an naziek harrapatu eta Auschwitzera deportatu zuten. Gaixoa eta tratu txarra jasota, 1945eko apirilean hil zen Bergen-Belsen kontzentrazio-esparruan, ingelesek leku hori suntsipenetik askatu baino bost egun lehenago. Urte hartako testigantzarik ez zuen utzi.
Egunkaria
Hélène Berr-ek 1942ko apirilaren 7an hasi zituen bere oharrak. Garai hartan 21 urte zituen. Oso goiz, bere Egunkariak ez ditu erakusten antisemitismoaren eta gerraren izugarrikeriak; Parisko paisaiaz, bere maitaleei eta lagunei buruz hitz egiten du, baita Sorbonako bizitzaz ere. Baina bat-batean Alemaniako okupazioaren eta bertako lege genozidaren muturreko egoeraz jabetzen da: juduek eraman behar duten izar horiaz (ausardiaz jantziko du) parkeetatik kanporatzeez eta senide eta lagunen jazarpenez, bere aita atxilotu arte. Gas ganberen zurrumurruak entzuten ditu eta bere etorkizunaren beldur izaten hasten da. Erdi ezkutuko bizitza deskribatzen du, liburutegietan irakurtzen eta bisitatzen jarraituz.
Egunkaria (ingelesezko esamoldez betea) 1942ko azaroan eten zen, bederatzi hilabetez; behin betiko berreskuratu zuen 1943ko urte hartako abuztuan, «errealitatea idazteko». Eta hilabete batzuk geroago itxi zuen, 1944ko otsailean, Shakespeareren aipu batekin: Macbeth : Izuar! Izua! Izua!”, kontzentrazio-esparruei buruz esaten diotena ikusita. Handik hilabetera atxilotu eta deportatu zuten gurasoekin, haiekin bizi zen; bi hauek gas ganbera batean hil zituzten; bere bi ahizpek, ezkonduta zeudenak, eta bere anaiak Paristik ihesi, eta jazarpenetik ihes egin zuten.
Berrek bere oharrak ordenatu zituen (262 or. ezabaketarik gabe, oso argiak) eta Jean Morawiecki bere mutil-lagunari bidali zizkion, Frantzia askera joan, askapenaren alde borrokatu eta gero karrera diplomatikoa egin zuenari. Horrek egunkaria Mariette Jobi ilobari eman zion, eta hark gorde zuen 2002an Shoah Memorial garrantzitsuan entregatu arte.
Liburua azkenean Frantzian agertu zen, 2008ko urtarrilean, erakunde horren babesari esker. Libération egunkariak aurreratu zuen "2008. urtearen hasierako ekitaldi editoriala" izango dela. Izan ere hala izan zen, eta Patrick Modianoren hitzaurreak areagotu zuen.
Lanari buruz
José Luis Arráez, "Hélène Berr-en aldizkaria: kanpoko egunkaritik barruko egunkarira" in Arráez, José Luis eta Amelia Peral (arg.), Memoria de la Shoá: Literatura y Testimonio, Madril, Sefarad Editores, pp. 17-50.
Litiofosfato
Litiofosfato fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Litiofosfato fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Urkitza (Elgea)
Urkitza Elgea mendilerroan dagoen mendi bat da. Ez da Urkilla mendilerroan dagoen izen bereko mendiarekin nahastu behar. Urkillakoa, gainera, Elgeakoa baino garaiagoa da. Elgeako mendi honek, 915 metroko garaiera du, eta Uribarri-Ganboako urtegiaren inguruan dauden mendilerro hontako hirukotearen iparraldean dago, Eskoriatza, Leintz Gatzaga eta Barrundia arteko muga eratuz.
Irispideak
Arlabango mendatean dagoen Ama Birjinaren irudiaren ondotik abiatzen den bidetik Urdingain ingururantz heldu ondoren, hegoalderantz hartu behar da, eta, Arriurdin edo Urdingaingo lepoa igaro ondoren, mendi honen tontorrera hel daiteke.
Berezitasunak
Mugarri bat du bere tontorrean.
Honetaz gain, esan bezala, hiru herriren arteko muga naturala osatzen du, Eskoriatza, Leintz Gatzaga eta Barrundiaren arteko erpinean bertan baitago.
NGC 4213
NGC 4213 galaxia bat da, Coma Berenices konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Edith Frank
Edith Frank, jaiotzez Edith Holländer, (Akisgran, 1900eko urtarrilaren 16a - Auschwitz, 1945eko urtarrilaren 6a) Otto Franken emaztea eta Margot Frank eta Anne Franken ama izan zen.
Edith Frank Herbeherean errefuxiatu zen judu alemaniarra izan zen, berak eta bere familia osoak nazien jazarpena nozitu baitzuten, Atzeko etxean gorde zirelarik. 1944an harrapatu zuten eta Auschwitzen geratu behar izan zuen alabak eta Auguste Van Pels Bergen-Belsenera eraman zituztenean. Ingurukoek diotenez, beti alaben bila jarraitzen zuen eta haientzako janaria bilatzen.
Sharptown (Maryland)
Sharptown Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Wicomico konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Edith Frank
1945eko urtarrilaren 6an Auschwitzen hil zen, gosez ahuldurik.
Biografia
Edith Holländer Akisgranen jaio zen, 1900go urtarrilaren 16an. Aita Abraham Holländer (1860-1928) izan zuen, txatar negozio eta metal enpresa batzuen jabea, eta ama, berriz, Rosa Stern (1866-1942). Bikoteak 4 seme-alaba izan zituen eta Edith haietako gazteena zen. Senide zaharrenak Julius (1894), Walter (1897) eta Bettina (1898) izan ziren.
Holländer sendiak juduen festak ospatzen zituzten eta kaxrut-en arauak gordetzen zituzten etxean. Familako kide batzuk Akisgrango judu komunitateko izen handiko partaide ziren.
Edithek 14 urte besterik ez zituenean, 16 urteko Bettina ahizpa hil egin zitzaion, apendizitisak jota. 12 urte geroago, Edithek alaba izan zuenean, Margot Bettina deituko zion, haren omenez.
Anaia Julius alemaniar armadan aritu zen I. Mundu Gerran. Bala batek eman zion besoan eta bizitza osorako arazoak izango zituen horregatik.
1916an, batxiler titulua atera zuen Akisgrango Viktoriaschulen. Ez dakigu ezer asko urte haietaz, Anne Frankek bere egunerokoan idatzi zuena bakarrik:
1924an, Otto Frank ezagutu zuen eta 1925eko apirilaren 5ean lotu zuten konpromisoa. 1925eko maiatzaren 25ean, ezkondu ziren Akisgrango sinagogan, Edithek 25 urte zituenean. Egun zoriontsu haietan, Italiara egin zuten eztei-bidaia.
Ezkondu ondoren, Frankfurtera joan ziren bizitzera. 1926ko otsailaren 16an, lehen alaba, Margot jaio zen eta, 1929ko ekainaren 12an, Anne.
Baina krisi ekonomikoak harrapatu zituzten eta Hitlerren indarra gero eta handiagoa zen. 1933an, antisemitismoa gero eta nabariagoa zen eta Otto eta Edithek Alemaniatik alde egitea erabaki zuten.
1933an, Amsterdamen errefuxiatu ziren eta Ottok enpresa propioa sortzeko aukera izan zuen han. Udan joan zen hara bizitzea, Edithek, azarora arte, bizileku egokiaren bila, Akisgran eta Amsterdam arteko bidaia behin baino gehiagotan egin zuelarik. Bolada batez, Margot eta Anne Akisgranen geratu ziren amonaren etxean eta, 1934an, familia osoa bildu zen Amsterdamen. Merwede enparantzara ematen zuen etxean, Frank sendiak libre sentizea lortu zuen, salbu. Alabak eskolara bidali, Otto lanera eta Edith etxekolanetan. Baina, orduan, II. Mundu Gerra hasi zen eta 1940ko maiatzaren 10ean, Alemaniak Herbehereak okupatu zituzten. Frank sendia arriskuan zen berriro.
1938, Edithen anaiak ziren Julius eta Walterrek Alemaniatik ihes egitea lortu zuten. AEBetara emigratu zuten eta gerratik libratzea lortu zuten.
1939an, Rosa Holländer, Edithen ama, haien etxean bizitzen jarri zen, baina, 1942ko urtarrilaren 29an, minbiziak hil zuen.
Klandestinitatea eta atxiloketa
Herbeheretan ere, Frank sendiak ez zuen nazien jazarpenari ihes egitea lortu. 1940ko maiatzean, alemanek Herbehereak okupatu zituzten eta, 2 urte geroago, 1942ko uztailean, Edith eta bere sendia ezkutatu beharrean izan ziren bertan zeuden juduak harrapatzen hasi baitziren.
Familiaren asmoak ezagutzen zituzten Ottoren enpresako langileek etxera etorri ziren, ahalik eta gauza gehien ezkutalekura eramateko xedean.
Hurrengo goizean, Margot atera zen lehena, Miepekin batera, bizikletan. Orduerdi geroago, Otto, Edith eta Anne Frank, arropa ugari soinean eta poltsa lepo bakoitzak. Eurijasa izugarria, ezkutalekura inguratu ziren. Horrela dio Annek bere egunerokoan:
Beste 4 judu ere bazeuden haien ezkutalekuan: Hermann eta Auguste van Pels, bere semea den Peterrekin eta Fritz Pfeffer. Ottoren enpresako 4 langilek laguntzen die, harrapatuko zituzten beldur. Horrela eman zuten ondorengo urte parea, 8 pertsona leku itxi eta txki batean, atera gabe, beldurrez.
Baina, 1944ko abuztuko egun eguzkitsu batean, beldurrak egia bilakatu ziren eta atxilo hartu zituzten, bai juduak, baita haiei laguntzen zietenak ere. Beste askorekin batera jarri zituzten eta gero, banan-banan, egin zien galdeketa. Poliziak ea Atzeko etxean judu gehiago gordetzen ote zen jakin nahi zuten eta beste horrelako helbiderik ezagutzen ote zuten.
1944ko abuztuaren 8an, trenean sartu zituzten Westerborkeko lan-esparrura eramateko eta zigortzeko barrakoi batzuetan itxi zituzten, borondatzen ez zirelako deportaziorako aurkeztu. Gizonezkoak eta emakumezkoak bananduta, erabilitako pilak desarmatzen aritu behar izan zuten egunez, oso lan zikina, baina elkarren artean hitz egiteko aukera ematen zien, behintzat.
Hurrengo egunean, egunsentian, zama-trena atera zen. Bagoi bakoitzean, 70 preso pilatzen ziren, gizon, emakume eta ume, gazte eta zahar, gaixo eta osasuntsu. Gehienak zutik. Frank sendiak elkarrekin bidaiatzeko aukera izan zuten, 3 egun iraun zuen bidaia. Esperientzia latza: gizon bat hil egin zen iskina batean, amona batek konortea galdu zuen bestean, haurrak negarrez...
Hirugarren gauan, trena bat-batean geratu zen. Goizeko ordubiak aldera ziren, ateak ireki eta jaitsiarazi zituztenean. Jantzi marradunak zituzten gizon batzuk ekipaia trenean uztera behartu zituzten. Auschwitzeko presoak dira eta hori zen haien lana. Soldaduak era bazeuden, zakurrekin, latigoa eskuan. Argi distiratsuaren pean, gizonezkoak alde batean, emakumeak bestean kokatu behar zuten. Hau izango zen Otto Frankek sendia ikusiko zuen azken unea.
Auschwitz-Birkenaura iritsi eta hautaketa gainditu ondoren, Edith, Anne eta Margot batera jarri zituzten barrakoi batean. Egunez, lan gogorrak egin beharko dituzte, harriak jaso, lurra landu eta horrelakoak. Askotan jartzen dituzte zutik, formazioan, kontatzeko helburuaz.
1944ko neguan, sobietar armada aurrera zihoan eta naziek Alemaniara eraman nahi zituzten lanerako moduan zeuden presoak. Emakumeak aztertu zituzten, banan-banan, eta Edith deskartatu zuten. Gero, Margot eta Anneren ordua izan zen, bilutsik, burusoil, eta eraman egin zituzten.
Triplophysa bombifrons
Triplophysa bombifrons Triplophysa generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Edith Frank
Klandestinitatea eta atxiloketa
1944ko urri edo azaroan, Margot eta Anne jendez lepo zihoan tren batean sartu zituzten Bergen-Belsengo kontzentrazio-esparrurantz. Edith Frank, berriz, Auschwitzen geratu behar izan zuen, gaixotu eta 1945eko urtarrilaren 6an hil zen. Alabak ere hil egingo ziren.
Irunberriko arroila
Irunberriko arroila Nafarroa Garaiko Zangozerria eskualdean kokatutako arroila bat da, Irati ibaiak zeharkatutakoa. Irunberri eta Ledea herrien artean dago, 1,40 kilometroko luzerarekin eta 0,36 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 403 metroko aldea dago ibaiaren mailaren eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Biezkas eta ezkerraldeko Arromastaka mendiak.
Natura 2000 sarekoa da, Natura Erreserba gisa.
Deskribapena
Irati ibaiak Leireko mendilerroa eta Izkoko mendien artean zulatutako arroila da, kilometro bat baino gehixeagoko luzeran, 197 metroko desnibelekin, tonu gorrixkako kareharrizko labar mailakatuetan. Arroilaren hondoan, ibaiak putzu sakonak eratzen ditu sarreran eta irteeran, eta erdian presa artifizial batek atxikitzen du.
Irunberriko arroila, bere luzera osoan, bi muturretan tunel bana zeharkatzen duen pista batek zeharkatzen du, Iruñetik Zangozara zihoan Iratiko trenbide zaharraren aztarnak. Trenbide zaharreko zutoinak daude.
Ezaugarriak
Arroileko labar harritsuetan hegazti harkaiztarren komunitate handi bat dago, eta haien osagaietako batzuk honako hauek dira: sai arreak, sai zuriak, belatxinga mokogorriak, beletxikiak, harkaitz-zozo urdinak eta haitz-enarak.
Villars-en-Azois
Biztanleria
2007an Villars-en-Azois udalerrian erroldatutako biztanleak 75 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 84 etxebizitza zeuden, 35 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 43 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 84etxeak ziren. 35 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 1ek hiru zituen, 6 etxek lau zituzten eta 26 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 13 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 45 ziren, horien artean 30 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 30 pertsona aktiboetatik 27 lanean zeuden (16 gizon eta 11 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden2 saltokiak eraikuntza enpresenak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak igeltseroa ziren.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Elizondoko eskutitzak
Jon Bidart dugu oraingoan ere protagonista eta Baztan aldeko lurralde ederretan kokatutako istorioaren nondik norakoak askatzen saiatuko da.
Ptychozoon rhacophorus
Ptychozoon rhacophorus Ptychozoon generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Champdeuil
Champdeuil Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Champdeuil udalerrian erroldatutako biztanleak 654 ziren. Familiak 236 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 112 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 253 etxebizitza zeuden, 243 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 10 hutsik zeuden. 213 etxeak ziren eta 39 apartamentuak ziren. 243 etxebizitza nagusietatik 192 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 65 etxek lau zituzten eta 125 etxek bost zituzten. 204 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 83 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 147 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Champdeuil udalerrian 237 unitate fiskal zeuden, 639,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.341 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 19 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 3 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 apaindegia.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Goizuetako ezkongaiak
Goizuetako ezkongaiak Gotzon Garate idazle gipuzkoarrak idatzitako eleberria da, 1979an argitaratua "Zugaza" etxearekin.
Nafarroako Goizueta herrian girotuta dago.
Amaia Ruiz
Amaia Ruiz de Galarreta (Tolosa, 1986ko azaroaren 2a -) gipuzkoar aktorea da. Goenkale telesailean Malenen papera egin zuen.
Entre ses mains
Entre ses mains 2005eko Anne Fontaine luxenburgotar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Claire Gautier, hogeita hamar urteko emakume batek aseguru-etxe bateko ezbeharren departamentuan egiten du lan. Fabrice, bere senarraren eta Pauline alabaren ondoan bizitza monotonoa darama, harik eta Laurent Kessler, uholde batek eragindako zenbait kalteren gainean kontsulta egitera datorren albaitaria ezagutuko duen arte.
Ptyctolaemus gularis
Ptyctolaemus gularis Ptyctolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Sonia Rolland
Sonia Rolland (Kigali, Ruanda, ) franko-ruandar modelo eta antzezlea da, 2000. urtean Miss France izendatua.
Oligosarcus acutirostris
Oligosarcus acutirostris Oligosarcus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Zabalburuko geralekua
Zabalburu Euskal Herriko Bizkaiko tren eta autobus geraleku bat da, Bilbo udalerriko Ibaiondo auzoan kokatuta dagoena.
Geltokia 1999ko martxoaren 3an ireki zen.
Egoera
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Irisgarritasuna
Nahiz eta bestibulurako sarbideak irisgarriak izan, bestibulua eta nasa lotzeko eskailera mekanikoak baino ez daude, geltokia ez irisgarri bihurtuz. Arartekoak argitaratutako irisgarritasuna eta garrioaren ikerketa-diagnosiaren arabera, «Nasa geltokitik kota ezberdinera dago eta ez dago geltokia eta nasaren arteko desnibela libratzeko eraikuntza elementu edo elementu mekaniko egokirik, eskailera mekanikoak ez baitira erabilgarri Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzailentzako», «Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ezin du modu autonomoan nasa eta unitate mugikorraren plataformaren arteko desnibela libratu, nasaren muturretik trenaren plataformara arteko tartea handiegia baita», eta «Burdinbide zerbitzuen eragileak ez dio Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileari bermatzen ibilgailutik igo edota jaistea.»
Historia
1999 urtera arte, eta lineen helmuga, Santurtzi eta Muskizetik abiatuta hurrenez hurren, Bilbo–Naxa geltokia izan zen. Bilboko zentzuan ibiltzen ziren trenek, Olabeagako geltokia pasatu ondoren, gaur egungo Abandoibarra gunea zeharkatzen zuten, eta itsasadarrari jarraituz, Bilbo–Parke/Guggenheim geltokian geldialdia egiten zuten. Handik Uribitarte eta Erripa kaiak igaro eta Naxako geltokira heltzen ziren. Aldiz, linearen zerbitzuek Abandoko Indalecio Prieto geltokia zuten helmugatzat.
Bilbao Ría 2000 erakundeak bultzatuta, Bilboko Renfe Aldirien Trenbidearen Hegoaldeko Saihesbidearen proiektua egin zen, zeinaren bigarren fasea Aldirien Hegoaldeko Linea baitzen, eta Olabeaga eta Naxa arteko burdimbidea aldatzean zetzan, Bilbo erdigunean zehar ibiliko zen trenbide berri bat sortuz. Hala, 2000 urtean Santimami, Autonomia, Ametzola eta Zabalburu geltoki berriak ireki ziren, eta eta lineak Abandoko Indalecio Prieto geltokira bideratu ziren trenbide berrietatik. Abandoko geltokia Renferen aldiriko trenen linea guztien geltoki-buru bihurtu zen.
Horregatik, hainbat geltoki sortu ziren, eta horien artean Zabalburu dago.
Geltokia
Eraikina trenbidearen trintxeraren gainean kokatzen den altzairuzko bolumen bat da, bestibuloa jasotzen duena, eta hormigoizko pantaila baten gainean helduta dago. Pantailak, era berean, Mena kalea (San Frantziskon) eta García Salazar kalea (Zabalburun) lotzen dituen pasabidea ere eusten du, eta bestibuloa eta beheko kotan dagoen nasa zentrala elkarlotzen dituzten eskailera mekanikoak ere jasotzen ditu. Pasabideak auzo biak lotzeaz gain bestibulora sarrera funtzioa ere egiten du.
Geralekuak bi trenbide eta nasa bakarra ditu, zentrala. Trenbideen gaineko bestibuluan txartel salmenta eta balioztatze makinak kokatzen dira.
Triplophysa brachyptera
Triplophysa brachyptera Triplophysa generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Miniaturazko erretratu
Miniaturazko erretratua erretratu txiki bat da, gehienetan gouachez, akuarelaz edo esmaltez egina. Erretratuen miniaturak eskuizkribu iluminatuen miniaturen tekniketatik abiatuta garatu ziren, eta ezagunak izan ziren XVI. mendeko eliteen artean, batez ere Ingalaterran eta Frantzian, eta XVIII. mendearen erdialdetik aurrera hedatu ziren Europan zehar, eta oso ezagunak izan ziren dagerrotipoak eta argazkigintza garatu arte XIX. mendearen erdialdean. Oro har, familiaren baitan egiten ziren opari intimoak ziren, edo segizioan parte hartu nahi zutenek egiten zituztenak, baina gobernari batzuek, Ingalaterrako Jakue I.ak kasu, kopuru handiak egin zituen opari diplomatiko edo politiko gisa. Batez ere familiako kide bat aldi garrantzitsuetan kanpoan egotera joaten zenean margotzen ziren, dela gerrara edo emigratzera zihoan senar edo seme bat, dela ezkontzen zen alaba bati.
Juan de Villanueva
Juan de Villanueva (Madril, 1739ko irailaren 15a - ibidem, 1811ko abuztuaren 22a) espainiar arkitektoa izan zen.
Saint-Gineis-en-Coiron
Saint-Gineis-en-Coiron Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Gineis-en-Coiron udalerrian erroldatutako biztanleak 97 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 78 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 73 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 45 etxebizitza nagusietatik 33 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 33 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 22 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 19 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 62 ziren, horien artean 41 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 41 pertsona aktiboetatik 38 lanean zeuden (20 gizon eta 18 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 21 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saint-Gineis-en-Coiron udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 856 hektarea erabiltzen.
Erotofilia
Erotofilia (grezierazko Ἔρως, eros, "maitasuna" eta filia, "zaletasuna") egoera hipotetiko baten aurrean bakoitzaren sexu erreakzioan oinarritzen den jarrera da. Jarrera eta prozedura erotofilikoetaz hitz egin dezakegu, prozedura erotofilikoak izateko, lehenik, jarrera erotofilikoak izan beharko genituela egia bada ere.
Fisher eta Hallek 1988an landutako kontzeptua da. Bi autore hauek erotofiliaz -sexu estimuluen aurreko jarrera positiboa bezala- eta erotofobiaz -sexu estimuluen aurreko jarrera negatiboa bezala- hitz egiten dute, planteatuz bi hauek sexu estimuluen aurreko bakoitzaren jarrera eta, beraz, erreakzionatzeko modua bezala. Printzipioz pertsona kontserbadoreak jarrera erotofoboak izango lituzketela aurreirizten da, pertsona liberalak, ordea, jarrera erotofilikoagoak izango lituzketelarik, baina hau ez da arau mugiezin baten moduan hartu.
Pertsona erotofilikoek sexu estimuluen aurrean jarrera positiboak erakustea onura gehiago izan ditzake, izan ere, sexuarekin edota sexualitatearekin zerikusia duten informazio edo zerbitzuetara hurbiltzeko erraztasun handiagoak izango dituzte. Era berean, kalean izandako estimulu edo egoeren aurrean erantzun asertibo eta, beraz, eraginkorragoak emateko aukera izango dute, eta giza harremanak ere positiboagoa osatuko dituzte.
Dena dela, kontzeptu hau berria da nolabait. Ikertzen hasi zen garaian, hezkuntza erlijiosoa oraindik ohikoa zen eta autoritate erlijiosoak jazartzen zuten nerabeen jarrera batzuk baina, aldi berean, psikologoek txalotzen zuten jarrera hauek garapen emozionalaren alde sexuala kontuan hartzen zutelako. Haien ustetan, eta gaur egungo pentsaera berdina da, arriskutsuegia zen erotofiliaren kontrako jarreran erortzea: erotofobia. Erotofobia sexuarekiko jarrera negatibo guztiak biltzen dituen jarrera da. 600 pertsonen inguruan egin zen ikerketa baten arabera (13-43 urteko pertsonak) erotofiliaren beherakadak eragin nabari bat zuten gizonetan bai emakumeetan, %32a gizonetan eta %18a emakumeetan, eta gainera gizonak sexuarekiko onarpen sexuala emakumeena baino askoz handiagoa zela frogatu zen ere. Erotofilia erabiltzen da sexu terapietan, fantasia erotikoak bezala. Gobernu erakundeak bultzatzen eta bideratzen dute erotofilia osasun sexuala zaintzeko; sexualitate osasuntsu, libre eta taburik gabekoa gobernuen erakunde osasuntsuen helburu garrantzitsu bat da, gutxienez Europako herrialdeetan. Nerabeak erakartzera osasun sexual on horri beste helburu jakin bat da erakunde horientzat.
Litiotantita
Litiotantita oxido motako minerala da eta wodginita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Litiotantita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 - 6,5 da.
Oligosarcus argenteus
Oligosarcus argenteus Oligosarcus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Osteomalazia
Osteomalazia hezur matrizearen mineralizazioan alterazio bat ematearen ondorioz gertatutako osteoide ez mineralizatuaren metaketa da. Osteoidea garapenean osteoblastoen inguruan pilatzen den eta kolagenoa n aberatsa den oinarrizko substantzia da. Hezur ehuna sortzeko osteoide aren mineralizazioa beharrezkoa denez, hau gertatzen ez bada osteoidea metatu eta hezurra ahuldu egiten da. Mineralizazioaren asaldura hau umeetan gertatzen denean errakitismoa deritzo, hazkuntza plaka epifisiarioetan eragiten du, ondorioz, errakitismoa agertzen da.
Etiologia
Hau kontuan hartuz osteomalaziak 3 jatorritan bana ditzakegu:
D bitaminarekin loturarik ez duten hipofosfatemiak
Giltzurrunetan fosfato aren galeraren ondorioz sortzen dira
Klinika
Hezur osteomalazikoak erresistentzia gutxi duenez, aldez aurretik apurtzeko joera du. Oso ohikoa da hezur luzeetan, saihetsetan eta pelbisean mina sentitzea, zeinak gauean okerrera joko duen. Gainera, paziente askok hausturak aurkeztu ez arren, hezurren eta muskuluetan mina sentitzen dute.
Beste sintoma batzuk ahultasun muskular proximala, sinobitisa eta lotailuen hezurtzapenak dira.
Kaltzio maila baxuen ondorioz sintoma tetanikoak agertu daitezke eta pazienteek eskuetan edo oinetan inurridura sentitu dezakete.
Horrez gain, osteomalazia duen pertsona batek argaldu egin ohi du. Horregatik, pisu galera eta hezurren mina direla eta, gaixotasun hau hezurren metastasia duen tumore batekin nahastu daiteke.
Bestalde, ume rakitikoek deformazio oseoak aurkeztu ditzakete.
Diagnostikoa
D bitaminaren urritasunagatik ematen den osteomalazian, ohikoena, kaltzioaren kontzentrazio serikoako baxuak, hipokaltziuria, hipofosfatemia,fosfatasa alkalino aren maila altuak eta parathormona ren (PTH) maila altuak izaten dira. 25 (OH)D ren mailak, D bitaminaren mailen erakusle onena, baxu egoten dira. 1,25(OH)2D-renak ordea aldakorrak izan daitezke.
Erradiologiak osteopenia edo orno gorputzen garaieraren galera erakutsi ohi dute. Ohikoak ez badira ere, osteomalazian pseudofrakturak edo Looser-Milkman-en lerroak ere ikus daitezke.
Gammagrafi etan foku hiperkaptadore anitz ikusten dira. Hauek ez dira metastasiekin nahastu behar.
Diagnostiko guztiz zehatz bat egiteko hezur-biopsia bat egitea beharrezkoa da. Biopsia ren aurretik pazienteari tetraziklina k ematen zaizkio. Hauek, mineralizatzen ari diren guneetan finkatzen direnez, garbi ikusten da gainazal osteoideak ohikoak baina askoz ere handiagoak direla eta beraz, osteomalazia pairatzen dela argi ageri da.
Biopsia egin ezin bada osteomalazia diagnostikatuko da ondorengo koadro klinikoa ematen bada:
Tratamendua
Hasteko kaltzio ahorakin egokiak ziurtatu behar dira (1-2 g/egun). Tratamendu ohikoena D bitamina ematea da, hala ere, ez dago adostuta zein den erabili beharreko metabolitoa eta dosia. Forma erabilienak bitamina D3 (kolekaltziferol) eta kaltzidiol dira. Gainera, D bitaminaren metabolito hidroxilatu horiek bitamina bera baino hobeto xurgatzen dira.
Osteomalazia hipokaltzemikoetan klatzio eranskinak administratuko dira. Era berean, hipofosfatemikoetan fosfato dosiak emango dira.
Ingurumen-arte
Ingurumen-artea 1960ko hamarkadan garatutako arte adierazpena da, bisitariak giroan integratutako dituen esperientziak sortzen dituena. Barruan, areto batean edo kanpoan egin daiteke.
Zibilizazio teknokratikoaren aurrean, ingurumen-arteak eta happeningak erritualaren eta magiaren balorazioa egiten dute, ezarritako arte-generoen mugekin hausten dira eta publikoarekin harreman zuzena proposatzen dute, ideien eta ekintzen artea, objektuen produkzioaren ordez. Horrek, era berean, objektu artistikoaren komertzializazioa, jabetza pribatua eta balio komertziala ukatzea dakar. Sorkuntza iragankorrak dira, eta zaila da haien jarraipena egitea, testuak, deskribapenak edo irudiren bat baino ez baitira geratzen.
Ekintza artistikoaren, gorputz-artearen eta arte kontzeptualaren adierazpen batzuen ondorengo garapena ingurumen-artearen eta happeningen lerrotik eratortzen da. John Cageren zirkulutik Robert Rauschenberg eta Jasper Johns pintoreak ere sortu ziren, pop artean aurreratu zutenak.
Gorka Larruzea
Gorka Larruzea Arrien (Gernika, Bizkaia, 1993eko otsailaren 24a) euskal herritar futbolaria da. Puntaerdi gisa jokatzen du, oro har. Bere anai nagusia Ander futbolaria ohia da.
Ibilbidea
''2022ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.''
Suediar
Lehenegoko ikuspegi etniko batetik antzinako suioniarren ondorengoak ziren (svear), hala ere, egun suedieraren hiztunak edota Suedia bere aberritzat duenak suediarrak dira (svenskar).
John B. Keane
John Brendan Keane (1928ko uztailaren 21a - 2002ko maiatzaren 30a) Kerry konderriko Listowel udalerrian jaiotako irlandar eleberri idazle, saiakeragile eta antzerkigile bat izan zen.
Bizitza
Bere gurasoak William B. Keane eta Hannah Purtill izan ziren, bere lehendabiziko ikasketak Listoweleko National School edo Ikastetxe Nazionalean burutu zituen, ondoren herri bereko St. Michael's Collegera igaro zelarik. Kimikari laguntzaile gida A.H Jonesentzat lan egin zuen - azken hau zaharkinak erosten zituen kimikari bat zen. 1951 eta 1955 urteen artean Keanek Erresuma Batuan hainbat lanetan jardun zuen, eta 1955tik aurrera Listowel bere sorlekuan bere izena daraman taberna baten jabe da.
Mary O'Connorrekin ezkondu eta lau seme-alaba izan zituen. 1991an Dublingo Erret Elkartearen Ohorezko Kide izendatu zuten, Irlandar International PEN erakundearen presidentea zen, Irlandar Eleberriegileen Elkartea eta Aosdána erakundeetako kide ere bazen. Bere bizitza osoan zehar Fine Gael alderdi politikoaren kide nabarmena izan zen, bere ikuspuntu politikoak agertu edo eztabaidatzeko garaian inoiz ez zen lotsati izan.
Bizi zelarik John B. Keanek 46 idazlan argitaratu zituen. Listoweleko bere etxean - bertako taberna ezaguna - prostatako minbiziaz 73 urteko adinarekin zendu zen. 2007an Idazlearen Astearen ospakizunean zehar Keanek horrenbeste maite zuen Listowel bere sorterrian Clare konderriko Seamus Connolly eskulturgileak Keanen omenez jasotako eskultura bat altxa zen.
Bere hiloba zenbait saridun Fergal Keane kazetari ikerlaria da. Bere semea Kilkenny People egunkariko kazetaria da.
Idazlanak
Kontakizunak
Oma
Basoa
Auzo honetan Agustin Ibarrolak egindako "Baso margotua" dago. Izan ere, artista bizkaitarrak hango pinudia margotu zuen forma abstraktuak eta begi-efektu ederrak sortuz. XX. mendeko hirurogeigarren hamarkadan sortutako "Land art" korronte sortzailearen adierazpena da; izan ere, korronte honen helburua lan artistikoa naturara eramatea da, paisaia artistaren marko, euskarri eta materia gisa erabiliz.
Vignol
Vignol Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Ipar Lappi
Ipar Lappi (finlandieraz, Pohjois-Lappi; ipar samieraz, Davvi-Lappi) Finlandia iparraldeko Lappi eskualdeko azpieskualdea da. Hiru udalerrik osatzen dute, Inari, Sodankylä eta Utsjoki udalerriek, eta, guztira, 16.440 biztanle dauzka. Ipar Lappi herrialde osoko azalera handiena duen azpieskualdea da -35.121,03 km²-, eta Lappiko azaleraren %35 eta Finlandiaren %10,3 hartzen du beregan. Lurraldearen %55 babestutako eremuek osatzen dute, besteak beste, Kevoko Natura Erreserba Hertsiak, eta Lemmenjokiko eta Urho Kekkonen parke nazionalek. Bestalde, Ipar Lappi samien berezko lurraldearen barnean dago, Sápmi deituriko lurraldean, eta gaur egun iparlappiarren %20 inguru dira samiak. Azpieskualdea osatzen duten hiru udalerriek, Enontekiörekin batera, Finlandiako Samien Lurraldea sortu zuten 1973. urtean samien ohiturak, hizkuntzak eta lurrak babesteko asmoz.