cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arte Ederren Akademia (Frantzia)
Arte Ederren Akademia (Académie des beaux-arts) 1816ko martxoaren 21ean aginduaz sortutako arte erakundea da. Nolabait, 1648an sortutako Margolaritza eta Eskulturaren Errege Akademien, 1669ko Musikaren eta 1671eko Arkitekturaren oinordekoa da. Egun Frantziako Institutuaren partaidea da.
Historia
Frantziako Iraultzak errege akademia zaharrak itxi ondoren, Frantziako Institutuaren barruan hiru klase sortu ziren; horietako bat "Literatura eta Arte Ederrak" zen, zortzi atalekin (gramatika, antzinako hizkuntzak, poesia, antzinako gauzak eta monumentuak, pintura, eskultura, arkitektura, eta, azkenik, musika eta deklamazioa). 1803ko urtarrilaren 23an, klase hau hiru klase berrietan banatu zen, bat arte ederretako kategoriaren barne. Azken hau izan zen Akademia berriaren oinarria, 1816an. 2006ko ikerketa-programaren legearen arabera, Arte Ederretako Akademia estatus berezia duen zuzenbide publikoko pertsona juridikoa da.
Sailak
Hauek dira egun dituen sailak:
Presidenteen zerrenda
1987an hasita:
Odontesthes perugiae
Odontesthes perugiae Odontesthes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Atherinopsidae familian.
The Badge
Argumentua
Darl Hardwick sheriffa Gobernadorearen oposizioko kide nagusietako baten semea da. Mozkorraldi baten ostean, autoan esnatuko da Hardwick, eta, errepidean, autoaren ondoan, emakume transexual baten gorpua aurkituko du. Hasiera batean, alde batera utziko du kasua, epaileak gomendatuta, gobernadorearen kanpainan eragin negatiborik izan ez dezan. Emakumearen hilketaren inguruko datu gehiago agertzen direnean, ordea, ireki egingo du, gertatutakoa argitzen saiatzeko.
Sanduzelai ikastetxe publikoa
Sanduzelai Ikastetxe Publikoa Nafarroako Iruñea hiriburuko Sanduzelai auzoan dagoen ikastetxe publiko bat da.
Kokalekua
Sanduzelai etorbidearen 30. zenbakian dago, Orkoien udalerritik edota Landaben inguruko errepidetik etorrita Sanduzelaia auzoaren sarreran dago.
Historia
1987an inauguratu zen.
Ikastetxea
Ikastetxe publiko hau Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren menpekoa da eta bertan Haur hezkuntzako bigarren zikloa (3-6 urte) eta Lehen hezkuntza irakasten dira.
Ikastetxe honen komunikazio-hizkuntza euskara da (D eredua). Iruñerrian D eredua eskaini zuen lehen ikastetxe publikoa izan zen.
Fuji-Hakone-Izu Parke Nazionala
Geografia
Oso eremu zabala hartzen du, 1.227 km², eta lau prefeturatan zabaltzen da, Tokioren mendebaldea, Yamanashi, Shizuoka eta Kanagawa.
Thomasomys vulcani
Thomasomys vulcani Thomasomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Fuji-Hakone-Izu Parke Nazionala
Geografia
Toki zehatz bat baino Kantō eta Chūbu eskualdeetako toki turistikoen bilduma da Fuji-Hakone-Izu parkea. Baliabide natural eta paisajistiko ugari hartzen ditu bere baitan, baditu kostaldeak, ur termalak, mendiak, aintzirak eta 1000 uharte bolkanikotik gora ere bai.
Ondasun nabarmenak
Lau eremutan banaturik dago parkea:
Cernex
Cernex Frantziako udalerria da, Savoia Garaia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cernex udalerrian erroldatutako biztanleak 881 ziren. Familiak 333 ziren, horien artean 84 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 145 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 404 etxebizitza zeuden, 333 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 43 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. 368 etxeak ziren eta 31 apartamentuak ziren. 333 etxebizitza nagusietatik 281 bere jabearen bizilekua ziren, 48 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 17 etxek bi zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 65 etxek lau zituzten eta 219 etxek bost zituzten. 320 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 123 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 203 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 556 ziren, horien artean 426 aktiboak ziren eta 130 inaktiboak ziren. 426 pertsona aktiboetatik 408 lanean zeuden (217 gizon eta 191 emakume) eta 18 langabezian zeuden (6 gizon eta 12 emakume). 130 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 41 ikasten zeuden eta 51 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cernex udalerrian 300 unitate fiskal zeuden, 809,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 28.019 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 31 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 6 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 eraikuntza enpresa eta 1 apaindegia.
2000. urtean Cernex udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 828 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aulnay-sur-Iton
Aulnay-sur-Iton Frantziako udalerria da, Eure departamenduan dagoena, Normandia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aulnay-sur-Iton udalerrian erroldatutako biztanleak 669 ziren. Familiak 256 ziren, horien artean 51 pertsona bakarrekoak ziren (18 bakarrik bizi ziren gizonak eta 33 bakarrik bizi ziren emakumeak), 92 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 95 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 18 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 279 etxebizitza zeuden, 264 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 278 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 264 etxebizitza nagusietatik 231 bere jabearen bizilekua ziren, 31 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 75 etxek lau zituzten eta 163 etxek bost zituzten. 208 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 85 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 162 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 425 ziren, horien artean 312 aktiboak ziren eta 113 inaktiboak ziren. 312 pertsona aktiboetatik 292 lanean zeuden (156 gizon eta 136 emakume) eta 20 langabezian zeuden (8 gizon eta 12 emakume). 113 pertsona inaktiboetatik 60 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Aulnay-sur-Iton udalerrian 277 unitate fiskal zeuden, 739,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.107 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Patricia Highsmith
Patricia Highsmith (Fort Worth, Texas, AEB, 1921eko urtarrilaren 19a - Locarno, Suitza, 1995eko otsailaren 4a) eleberrigile estatubatuarra zen, oso ezaguna idatzitako suspense lanengatik. Horietatik bi dozena inguru obra zinemara eraman dira. Strangers on a train/Ezezagunak tren batean, hiru aldiz zinemaratu da, 1951n Alfred Hitchcockek berak zuzenduta. Tom Ripley da bere pertsonaiarik ezagunena eta eleberri askoko protagonista. Hala ere, Highsmithek kontakizun labur asko idatzi zituen, makabroak, satirikoak edo umore beltzez zipriztinduak.
Biografia
Mary Patricia Plangman izenarekin munduratu zen, Fort Worth herrian, Texasen. Bere gurasoak bereizi egin ziren Patricia jaio baino bost hilabete lehenago, eta ez zuen bere aita ezagutu hamabi urte bete arte. Dibortzioaren ondorioz, Patricia eta bere ama Greenwich Villagera joan ziren bizi izatera, New Yorkera. Haurtzaroko lehen urteetan Willi Mae bere amamak hezi zuen. 1924an Patriciaren ama Stanley Highsmithekin ezkondu zen, eta alabak ere haren deitura hartu zuen.
Ama-alabek harreman korapilatsua izan zuten, baita Patriciak eta bere aitaordeak ere. Eleberrigileak adierazi zuenez, bere amak aitortu zion bere haurdunaldian saiatu zela abortatzen turmentina edanda. Highsmithek sekula ez zuen gainditu maitasun-gorroto harreman hori, eta nolabait ispilatu zuen The Terrapin ipuin laburrean, non gazte batek sastakatzen duen bere ama.
Hamasei urte zituela hasi zen idazten zirriborroak eta ideiak bere lanetarako, baita egunkariak ere. Material hori guztia Bernan gordetzen da, Suitzako Literatura Agiritegietan.
1942 Lizentziatu zen Barnard Collegen, non ikasi baitzuen literatura ingelesa, latina eta greziera.
1943 Hasi zen lanean Fawcett argitaletxean, non egiten baitzituen laburpenak komikietarako. Garai hartan konturatu zen lesbiana zela. Orduan hasi zen idazten bere lehen eleberria, The click of the shutting, inoiz argitaratu gabea.
1945 Bost hilabete egin zituen Mexikon, eta han sortu zituen Plazan izeneko ipuin liburua eta Autoa. Urte hartan argitaratu zuen bere lehen ipuina Harper’s Bazaar aldizkarian.
1950 Argitaratu zuen bere lehen eleberria, Ezezagunak tren batean, eta hurrengo urtean famatu egin zen Alfred Hitchcock-ek hura zinemaratu zuenean.
1963 AEBetan gaizki hartu zituzten haren istorioen ezkortasuna eta analisi etikoen krudelkeria materialista. Eta zelan haren ideia ia komunistak gaizki ezkontzen ziren hango eliteen bizimoduarekin, Europara aldatu zen. Ingalaterran bizi izan zen, Frantzian, eta, azken urteetan, Tegna izeneko herrian, Suitzan, non hil zen 1995eko otsailaren 4an.
Bizitza
Beautiful Shadow/Itzal ederra biografian kontatzen duenez, bere bizitza oso gorabeheratsua izan zen; alkoholikoa zen, eta inoiz ez zuen izan harreman iraunkorrik. Bere garaikide askok misantropotzat jo zuten, ez baitzuen nahi izaten jendearekin harremanik izaterik. Jakina zen nahiago zuela animalien konpainia, jendearena baino. Behin esan zuen: “nire irudimenak hobeto egiten du lan ez dudanean jendearekin hitz egin beharrik”.
30 liburu baino gehiago idatzi zituen, tartean eleberriak, ipuin bildumak, saiakerak eta bestelako testuak. Material asko utzi zuen argitaratu gabe.
Lana
Patricia Highsmithen lana gai jakin batzuen inguruan bilbatzen da: errua, gezurra eta krimena, eta bere pertsonaiak, oso ondo marraztuak, psikopatiaren inguruan dabiltza, ongiaren eta gaizkiaren artean. Hori oso nabarmen agertzen da Ezezagunak tren batean lanean, gerora Alfred Hitchcockek zinemaratu zuena, Raymond Chandlerrek gidoia moldatuta.
Bere lanetan errealitatea ezkor eta iluna agertzen da, gizakia bera bezala. Inoiz agertzen dira erreferentzia homosexualak; Carol adibidez, atzera bota zuten argitaratzaileek lesbianismoa agerian agertzen zelako. Hala ere, 1953an argitaratu zuen Claire Morgan gaitzizenarekin, eta milioi bat ale saldu zituen. Bere azken eleberrian ere, berriro agertu zen homosexualitatea.
Highsmith nabarmendu zen bazterreko pertsonaiak sortu zituelako: eztabaida bilatzen du, eta anbiguotasun moralak erakartzen du; bere pertsonaiek hipokrisia soziala baliatzen dute.
Tom Ripley
Berak sortutako pertsonaia da Tom Ripley, polizia eleberrietako pertsonaiarik ezagunenetako bat, nahiz eta ez den ez detektibe ez eta polizia, baizik eta iruzurgile, lapur eta noizbehinkako hiltzaile. Ohi ez bezala, poliziak ez du harrapatzen, eta berak gora egiten du gizartean. Ripleyri eskaini zion eleberri sorta bat. Lehen aldiz agertu zen Ripley trebea eleberrian, zeina idatzi baitzuen idazlea lehen aldiz etorri zenean Europara.
Highsmith eta zinea
Highsmithen lanak hogeita hamahiru alditan egokitu dira zinema eta telebistarako. Nabarmenenak hauexek dira:
Strangers on a Train , (1950). Ezezagunak tren batean
Ripley's Game, (1974). Ripleyren jokoa
Lanak telebistarako
Bere lanek oso kritika onak jaso zituzten, eta publikoak ere harrera ezin hobea egin zien bere lanei.
Eleberriak
Idazteko eskuliburua:
Ipuin bildumak
Bera hil ondoren argitaraturiko ipuin bildumak:
Artibeus fraterculus
Artibeus fraterculus Artibeus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae azpifamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago
Where the Sidewalk Ends
Where the Sidewalk Ends Otto Premingerek 1950ean ekoiztu eta zuzendutako filma da, William L. Stuart idazlearen Night Cry eleberrian oinarrituta. Egokitzapena Ben Hetcht gidoilariaren lana izan zen, Robert E. Kent, Frank P. Rosenberg, eta Victor Trivasek lagunduta. Dana Andrews eta Gene Tierney izan ziren aktore nagusiak. Premingerrek 20th Century Fox konpainiarako zuzendu zuen azken polizia-filma izan zen; aurretikoak Laura (1944) -Andrews eta Tierney elkar batera ere agertu zituena-, Fallen Angel (1945) eta Whirlpool (1949) izan ziren.
Argumentua
Mark Dixon (Dana Andrews) New York hiriko polizia da, izaera gogorrekoa, lanean zorrotza baina aldi berean bortitza oso; eta horrek arazoak eragingo dizkio nagusiekin. Dixonek Tomy Scalise (Gary Merrill) gaizkilea hilketa baten korapiloan harrapatu du, eta zerbait leporatuko badio aurretik susmagarri bihurtu den Ken Paine (Craig Stevens) galdekatu behar du. Honen etxera joan, eztabaidan hasi eta nahi gabe bada ere, jo, bultzatu, txarto erori eta buruan jasotako kolpearen ondorioz Paine hil egiten da. Dixonek gorpua desagerraraziko du eta lanean egindakoa ondo gordetzen saiatuko da, nahiz eta ikerketan buru-belarri jarraitu. Paineren emaztearen (Gene Tierney) aita (Tom Tully) suhia hil duelakoan atxilotuko dute, andrearekiko tratua ona ez zen eta, eta begitan hartuta zeukalako. Egoera horretan Dixonen damua gero eta handiagoa da, are alargunarekin maitemintzen hasita dagoenean. Ataka horretatik ateratzeko Scaliseren aurka egitea besterik ez du ikusten.
Lakeside (Virginia)
Lakeside Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Henrico konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Estetika
Beste adiera batean, estetika pertzepzioaren azterketa da, oro har, zentzumenezkoa edo modu zabalagoan ulertua. Ikerketa-eremu horiek bat etor daitezke, baina ez dira nahitaez gauza bera.
Batzuentzat, estetika artearen filosofiaren sinonimotzat jotzen da (Hegelek honen inguruan idatzi zuenetik); beste batzuek, berriz, lotura estua duten eremu horien artean bereizketa nabarmena dagoela azpimarratzen dute. Praktikan, judizio estetikoa objektu baten kontenplazio edo estimazio sentsorialari buruzkoa da (ez da nahitaez arte-objektu bat izan behar); judizio artistikoa, berriz, artearen edo arte-obra baten antzemateari, estimuari edo kritikari buruzkoa da.
Estetika arteari buruzko gogoeta filosofikoa baldin bada, bere arazoetako bat artearen balioa izango da; eta nahiz eta zientzia asko arteaz arduratu daitezkeen, estetikak bakarrik aztertzen ditu filosofikoki bertan dauden balioak.
Grezia
Greziar aurreklasikoentzat –Homeroren obran ikus daitekeenez– Edertasuna naturala zein gizakiak egindako objektu batena zen, definizio argirik ez zuen arren: ederra dena (τò καλόν) da jendeari gustatzen zaiona, ikuslearen begiradarako atsegina dena. Demokrito izan zen estetikaren inguruko gaiak lantzen lehenetariko filosofoa. Gerora, sofistek honela definitu zuten edertasuna: «entzumenaren eta ikusmenaren bidez plazerra sortzen duena» (kontzeptua erlatibizatuz). Sokratesen ustez artea naturaren idealizazioa da, gainera, honek lehen aldiz edertasun espiritualaren kontzeptua aipatu zuen.
Platon
Edertasuna, zenbait elkarrizketatan landu zuen: Hipias handian, gorputzen edertasunaz hitz egin zuen; Fedron, arimen edertasunaz; eta, Oturuntzan, edertasunaz orokorrean.
Beraz, eboluzio argi bat hautematen da: Hipias-en edertasunaren nozio orokor baten bilaketatik, konparazio sistema sokratikoa erabiliz, edertasuna inguratzen gaituen errealitatetik haratago dagoela ondorioztatu zuen Fedro-n; azkenik, Oturuntza-n, edertasunaren bilaketa giza bizitzarekin identifikatu zuen, sarbidea maitasuna izanik. Platon izan zen edertasunari buruz historian zehar gehien defendatu diren bi teorien jatorria: edertasuna «harmonia eta proportzio» gisa eta edertasuna «distira» gisa.
Aristoteles
Aristotelesen teoria estetikoa, batez ere bere Poetika-n islatua, Platonen obraren zati handi batean azaltzen da, batez ere «mimesi» kontzeptuaren erabileran. Aristotelesentzat, edertasunak magnitudean (μέγεθος, mégethos) eta ordenean (πάξις, páxis) zuen oinarria (gai fisiko hutsak). Hortaz, proportzio perfektuenek, neurri justuak eta simetriak (συμμετρία) zuten garrantzia.
Aristotelesek tragediaren bere azterketan, hau honela definitu zuen: ekintza zintzo eta amaitu baten imitazioa, nolabaiteko magnitudea eskatzen duena, hizkuntza findu batean egina, antzezten duten pertsonaiek egina eta emozioen edo katarsia (κάθαρσις, «purifikazioa») eragiten duena. Arte imitatzailearen funtzioa, Aristotelesen ustez, naturako produktuak bukatzea eta perfekzionatzea da. Aristotelesentzat, arteak natura gizatiartzen du, errealitatea handituz. Beraz, tragedia prozesu estetiko bat da: mimesis-etik, errealitatearen imitaziora, poíêsis-era, sormen ekoizpenera doana.
Aristotelesen edertasunaren kontzeptua Erretorikan garatu zen nagusiki: ederra da, alde batetik, gustatzen zaiguna, eta, bestetik, berez baliotsua dena. Hau da, edertasunak plazerra eman behar du, eta berezko balioa izan behar du, bere xedea edozein dela ere. Aristotelesentzat edertasuna ona da, nahiz eta ona dena ez den ederra; bestalde, edertasuna atsegina da, nahiz eta plazer oro ez den ederra. Aldi berean, edertasunak ona eta aldi berean atsegina izan behar du.
Erroma
Erromatar estetika greziarraren oinordekoa zen, autore erromatarrek asko garatu ez zuten arren, kristautasuna iritsi arte behintzat. Ekarpen nagusiak literaturaren esparrutik etorri ziren: Horaziok bere poesian bizitza lasaiaren laudorioa (beatus ille) eta bizitzaz gozatzeko gonbidapena (carpe diem) bezalako gaiak jorratu zituen. Arte Poetiko obran poesiaren arauak adierazi zituen, kontrol arrazional baten pean dagoena.
Lucreciok De rerum natura poema idatzi zuen, non bere munduaz zuen ikuspegia islatu zuen, epikureismoak eta Demokritoren atomismoak eraginda. Natura atomoz eta hutsez osatua dagoela uste zuen, gainera, arima materiala dela eta ez dela gorputzetik bizirik ateratzen zioen. Gizakia heriotzarekiko eta jainkoekiko beldurretik askatzen saiatu zen, bere ustez giza zorigaitza eragiten dutelarik.
Vitruviok arkitekturari buruzko trataturik zaharrena idatzi zuen, De Architectura. Antzinate greko-latindarreko forma arkitektonikoen deskribapenak eragin handia izan zuen Errenazimentuan, eta, aldi berean, dokumentu-iturri garrantzitsua izan zen greziar eta erromatar pinturari eta eskulturari buruz ematen dituen informazioengatik. Leonardo da Vinciren marrazki ospetsua, gizakiaren proportzioei buruzkoa -Vitruvioren gizona-, lan honetan emandako oharretan oinarritua dago. Vitruvioren arabera, artistak funtsezko hiru ezaugarri izan behar ditu: jaiotzetiko gaitasunak (natura), ezagutza (doctrinas) eta esperientzia (usus). Era berean, obra artistikoak sendotasuna (firmitas), erabilgarritasuna (utilitas) eta edertasuna (venustas) izan behar ditu. Vitruviok edertasuna kontzeptu zabal bat bezala ulertzen zuen, proportzio eta koloretik zetorren ikusmen-gozamena. Edertasuna egiazkoa eta objektiboa izan daiteke, gizakiak sorkuntza artistikoan interpretatzen dituen naturako legeetan jatorria duelarik.
Erdi Aroa
Erdi Aroko estetika teologikoa zen nagusiki: edertasuna errebelazioaren zerbitzura dago, egia kristauak adierazteko balio du. Erdi Aroko artean eragina izan zuen Plotinoren inmaterialtasunak: Erdi Aroko egileentzat edertasuna adierazpenean dago, ez formetan, estetika subjektiboa da. Irudi artistikoek gorputza galtzen dute, errealitatearekiko interesa galtzen da, proportzioak, perspektiba. Arteak garai honetan funtzio sozial, praktiko, didaktikoa zuen. Arte sinbolikoa zen, non osagai guztiek (espazioa, kolorea, ikonografia) esanahi bat zuten, gehienetan erlijiosoa. Garai honetan lotu zen lehen aldiz artea edertasunarekin, ars pulchra ("arte ederra") adierazpenean laburtua, Carmina Cantabrigensia (XII. mendea) obran azaltzen dena. Bestalde, Greziako tradizio mitikoan eta juduen interpretazio errabinikoan inspiratutako errealitatea alegorikoki adierazteko ahaleginean, Aita eta teologo kristauek naturaren kontzeptu sinboliko bat garatu zuten, garrantzi handia izango zuena estetikaren ondorengo garapenean, errealitatearen interpretazio semiotikoaren arabera.
Agustin Hiponakoa
San Agustinek, edertasun fisikoa, edertasun jainkotiarraren ikurra dela adierazi zuen, eta edertasun morala, edertasun sentikorraren gainetik goratu zuen. Plotinoren estetika subjektiboaren aurrean edertasun arrazionala proposatu zuen, hau da; materiala. De pulcro et apto-n (Edertasunari eta komenientziari buruz), izaera estoikoko estetika sentsualista bat islatu zuen. Liburu hau galduta, 398an Confessiones idatzi zuen, non Plotinoren edertasunaren gainean irakurtzeak kristautasunera bihurtu zuela  aitortu zuen. Agustin etengabe sentitzen zen erakarria inguruan zituen gauzen formekin; munduan edertasun etengabea ikusten zuen formetan, desiragarria, erakargarria zena eta funtzio esanguratsua izango zuena bere obran. Teologia estetikoa egiten zuen, bere liburu guztietan edertasun kontzeptua estetika semantiko baten barruan islatuz: formak esanahi bat du, objektu naturalak gure pertzepziorako zeinu bihurtzen dira. Agustinentzat edertasuna «batasuna» da, zatien arteko koherentzia, multzoaren harmonia.
Tomas Akinokoa
Santo Tomas Akinokoak Alberto Magnoren edertasunaren tesia jaso zuen formaren distira gisa (splendor formae). Bere ustez, edertasunaren pertzepzioa ezagutza mota bat da, bere teoria Summa Theologica (1265-1273) lanean azalduz. Obra horretan subjektuaren eta objektuaren arteko harremana aurkitu zuen (pertzepzioa): objektua forma gisa agertzen da, eta subjektuak sentimenari esker hautematen du; formaren eta sentimenaren artean kidetasun estrukturala dago. Tomasentzat edertasuna eta ontasuna gauza bera dira, hala ere, edertasuna adimenera zuzentzen da eta ontasuna zentzumenetara. Ona dena materiala da, ederra materiagabea; onak desirarazten du, ederrak ez du jabetzarik nahi. Edertasunean hiru ezaugarri bereizten zituen: osotasuna (integritas), objektuaren egonkortasun estrukturala dena –objektu hautsi edo osatugabea ezin da ederra izan–; harmonia (consonantia), hau da, objektu baten zatien proportzio zuzena; eta argitasuna (claritas), edertasuna argiarekin egiaren sinbolo bezala lotuz, tradizio neoplatonikoari jarraituz.
Dante Alighieri
Azkenik, Dante Alighieri aipatu behar da, bere lan handian, La Divina Commedia, zenbait kontzeptu estetiko adierazi zituela, estetika eskolastikotik oso gertu zeudenak, baina, elementu berritzaileren batekin. Santo Tomasengandik edertasunaz zuen kontzeptua hartu zuen (consonantia eta claritas), edertasun espiritual baten ideiarekin batera, sentsorialetik aparte. Danteren obran edertasun perfektua Jainkoarengan bakarrik aurkitzen da. Baina edertasuna, zatien antolamendu egoki bezala ulertua (risulta dalle membra in quanto sono debidamente ordinate), halaber, elementu metafisiko bat gehitu zion: maitasuna. Maitasuna jainkotasunera eramaten duen botere kosmikoa da. Danteren ustez, maitasuna edertasunaren iturria da, naturan zein artean. Maitasunak inspiratuta sortu behar du artistak bere obra. Arteak natura irudikatzen du, eta hori Jainkoaren lana da, eta, beraz, izaera iraganezina du: «ia Jainkoaren biloba» da (si che vostr' arte a Dio quasi è nepote). Hala, artea eta edertasuna erlazionatzean, Dantek bidea ireki zion estetika errenazentistari, postulatu teologikoetatik aldenduz.
Errenazimendua
Errenazimentuko kulturak arrazionalismora, naturaren azterketara eta ikerketa enpirikora itzultzea ekarri zuen, greko-erromatar filosofia klasikoaren eragin berezi batekin. Teologia bigarren maila batera pasa zen eta filosofoaren aztergaia gizakia (humanismoa) izan zen. Errenazimentuko estetika Antzinate Klasikoan eta Erdi Aroko estetikan oinarritu zen, eta, horregatik, batzuetan kontraesankorra zen: edertasuna naturaren imitazioaren kontzepzio errealista baten eta naturaz gaindiko perfekzioaren ikuspegi ideal baten artean zegoen, honela, mundu ikusgarria zen sentimenaz gaindiko dimentsio batera igotzeko bidea. Artearen berrikuntza handi bat gertatu zen, natura imitatuz, errealitatean inspiratu zena. Errenazimentuko artearen lehen teorikoetako bat Cennino Cennini izan zen: bere Il libro dell'arte (1400) lanean Errenazimentuko ikusmolde artistikoaren oinarriak ezarri zituen, artea jarduera intelektual sortzaile gisa defendatuz, eta ez eskulan soil gisa.
Testuinguru horretan sortu ziren arteari buruzko beste tratatu batzuk, Leon Battista Albertirenak (De Pictura, 1436-1439; De re aedificatoria, 1450; eta De Statua, 1460) edo Lorenzo Ghibertiren I Commentarii (1447). Albertik eragin aristotelikoa jaso zuen, arteari oinarri zientifikoa eman nahian. Edertasuna concinnitas gisa definitu zuen (ordena, simetria), perfekzioa atalen eta osotasunaren arteko batasuna da. Ghibertirentzat, aldiz, pintura arrazoiketa da, eta ikusmenaren mende dago, harreman espiritual batean; baina, ikusmena subjektiboa da, eta, beraz, epaiketa arbitrarioa da.
Beste ikerketa esparru batean, Leonardo Da Vinci, funtsean, pertzepzio soilaz arduratu zen, naturaren behaketaz. Pinturan bizitza bilatzen zuen, hau kolorean aurkituz; kromatismoaren argitan. Leonardorentzat garrantzitsuagoa zen kolorea lerroa baino, eta honekin sortu zituen bere konposizioak, ingeradak sortuz tonu trantsizio batekin (sfumato). Trattato della pittura-n (1651) artearen bere teoria azaldu zuen; arteak irudimenaren eta fantasiaren ekarpena behar du. Pintura argiaren eta iluntasunaren (argi-iluna) batura da, mugimendua eta bizitza ematen duena. Leonardoren arabera, ilunpea gorputza da eta argia izpiritua, bien nahasketa bizitza delarik.
Idealismoa
Idealismo alemaniarra, arrazionalismoaren eta Aufklärung alemanaren oinordekoa, 1780ko hamarkadatik 1830era Alemanian nagusi izan zen korronte filosofikoa da. Doktrina honen arabera, ezagutza ez da berez gauzei buruzkoa, zentzu absolutuan edo transzendentean. Subjektuak baldintzatzen du, ordea, eta eduki mental eta intelektualetan oinarritzen da.
Kant
Immanuel Kant, zientzia estetikoan sortutako sistematizazioarengatik, estetika garaikidearen aitatzat har daiteke. Honi buruz idatzi zuen lehenetariko bat Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen (1764, Ederraren eta sublimearen sentimenduari buruzko oharrak) izan zen, baina estetikari egin zion ekarpen nagusia Kritik der Urteilskraft (1790, Juizioaren Kritika) lanean egin zuen; honen lehen erdia batez ere «gustu-judizioari» buruzkoa da, eta bertan edertasunari eta sublimitateari buruzko judizioen baliozkotasun unibertsala ikertzen du. Estetikaren alorrean eragin nagusia Kantek enpirismo ingelesetik jaso zuen, bereziki Burketik, intelektualismoa alde batera utziz. Juizioaren Kritikan, ordura arte zirriborratutako bi teoria nagusietan (itxuraz kontrajarriak) dagoen antinomia ebatzi nahi izan zuen: gustua adimenaren prozesu bat bezala eta irizpide zientifikoen mende, edo gustua jatorri subjektibo eta arbitrarioaren sentimendu gisa. Kantek sintesi saiakera bat egiten du, gustua zentzumenen eta sentimenduen emaitza bezala ezagutuz, hortaz, subjektiboa; baina, bertan agertzen den unibertsaltasun arrazionalerako joera nabarmenduz. Victor Baschek Kanten estetikari buruzko saiakera kritikoan adierazi zuen bezala: «Inperatibo kategoriko moralarekin batera, Kantek inperatibo estetikoa jartzen du: zure iritzia unibertsala eta beharrezkoa izateko moduan epaitzen du ederra dena».
Kantek zioen estetika paradoxa bat dela: kontzepturik gabeko kontzeptualitatea, xederik gabeko helburua; beraz, ezagutza arrazionala eta estetikoa bereizi zituen, honek ez baitu kontzepturik.
Juizioaren Kritika lanean, sublimearen kategoria estetikoa ere sistematizatu zuen. Kantentzat sublimea gehiegikeria da, gainezkatzea: edertasuna forma jasoa, mugatua, gizatiarra den bezala, sublimeak forma gainditzen du, infinitura jotzen du. Edertasunak gustua dakar; sublimeak, erakarpena. Edertasunak formak galtzen dituen puntua da sublimitatea, edertasunaren superlatiboa. Sublimea «absolutuki handia» dena da.
Kantek sublime «matematiko»  bat (magnitudezkoa) eta beste «dinamiko»bat (indarrezkoa) bereizi zituen; matematikoa ulermenaren aurka dago, dinamikoak gure osotasun fisikoa mehatxatu dezakeen bitartean.
Hegel
Georg Wilhelm Friedrich Hegelek idealismo absolutua irudikatzen du, ezagutza ororen aurreko «jakintza absolutua» ezarriz, ideia artikulatuz osatua. Natura ideiaren kanporatzea da. Hegelentzat, Historia izpirituaren aurrerapena da. Izpirituaren filosofia hiru kontzeptutan banatzen du: «Izpiritu subjektiboa» (Antropologia, fenomenologia eta psikologia), «Izpiritu objektiboa» (zuzenbidea, morala eta etika) eta «izpiritu absolutua» (artea, erlijioa eta filosofia).
Era berean, Winckelmannen eraginez, edertasuna ideiaren materializazioa dela ulertu zuen: Hegelentzat, izpiritua pentsamenduan eratzen da, baina hau alienatzeko gai da, artearen bidez kanpora proiektatuz. Horrela, artea giza pentsamenduaren alienazio (Entäussernung) baten emaitza da, filosofia eta erlijioaren bidez ere sor daitekeena, mailaz maila, giza izpirituaren hiru etapak emanez. Estetika-n (1835-1838), Hegelek artearen edertasuna forma hartu duen ideiaren emaitza dela baieztatu zuen -Ideia platonikoa, perfekzio absolutu gisa-; ideia edertasun artistikoan islatzen da.
Sorkuntza artistikoak ez du mimesia izan behar, askatasun espiritualaren prozesua baizik. Bere bilakaeran, artista bere mugara iristen denean, forma sentikorrak galtzen dira, artea kontzeptualagoa eta gogoetatsuagoa bihurtzen da; prozesu honen amaieran «artearen heriotza» gertatzen da.
Erromantizismoa
Erromantizismoa XVIII. mendearen amaieran sortu zen Alemanian, Sturm und Drang izeneko mugimenduarekin, ondoren beste herrialde batzuetara igaroz, baita literaturatik gainerako arteetara ere. Filosofikoki, idealismoaren oinordekoa zen, bereziki Kantek formulatutako teoriena. Erromantikoek gizabanakoarengandik berez sortzen den artearen ideia zuten, "Jeinuaren" irudia nabarmenduz -artea artistaren emozioen adierazpena da-. Natura, indibidualismoa, sentimendua, grina goraipatzen zituzten. Artearen eta edertasunaren ikuspegi sentimental berri horrek berekin zekarren adierazpide intimo eta subjektiboen gustua, hala nola sublimea, erromantizismoan garrantzi handia hartu zuena. Rousseauk zibilizazioari egindako kritikatik abiatuta, edertasunaren kontzeptua kanon klasikoetatik aldendu zen, edertasun anbiguoa aldarrikatuz, groteskoa eta makabroa bezalako alderdiak onartzen dituena; hau ez da edertasunaren ukazioa, baizik eta bere beste aurpegia. Erdi Aroari ere balio handiagoa eman zitzaion, banakako gesta handien garai gisa, sentimendu nazionalisten berpizkundearekin batera. Gustu erromantiko berriak hondamendia zuen gogoko, inperfekzioa eta urradura adierazten duten lekuak, baina, aldi berean, espazio izpiritual bat gogorarazten dute.
Schopenhauer
Arthur Schopenhauerrek estetikaren inguruko gaiak jorratu zituen bere lan nagusian, Die Welt als Wille und Vorstellung (1819, Mundua borondate eta errepresentazio gisa). Schopenhauerentzat mundua «irudikapen» bat da, «Mayaren beloa»; engainua eta itxura, espazioaren, denboraren eta kausalitatearen arabera ordenatua. Baina bada substratu ez fenomeniko bat, espazioari eta denborari lotuta ez dagoena, eta gainera askea dena, «borondatea». Gizakiak substratu horretara sarbide pribilegiatua du: kanpoan, eremu fenomenikoan, gorputz gisa («berehalako objektua») hautemateaz gain, autokontzientzian bere burua, bere barrenik sakonenean, «bizitzeko nahimen» gisa hautematen du. Hala ere, nahimen horrek atsekabea sortzen du, eta horrek mina; plazera minaren etenaldi tenporala besterik ez da, eta hor filosofiak eta arteak badute laguntzerik -bereziki musikak-. Mina gainditzeko irtenbide bakarra «bizitzeko borondatearen gainditzea» da, egoaren suntsipena, nirvana budistaren gertuko egoera bat lortuz.
Schopenhauer bere artearen teoriarako idealismo platonikoan oinarritu zen, honek ez du errealitate fenomenikoa islatzen, baizik eta «ideia (platonikoak)», ez objektu mental bezala, baizik eta «nahimenaren objektibazio maila» bezala. Arteak nolabaiteko kontsolamendua adierazten du kontzientzia indibidualaren sufrimenduaren aurrean, dena irudimenezkoa eta itxurazkoa den mundu baten aurrean. Arteak denboraren menpetik, bizitzeko borondatetik askatzen gaitu; artearen aurrean «mundua errepresentazio bezala mantentzen den bakarra da, mundua nahimen bezala, ordea, desagertu egiten da». Sormen artistikoa ezagutzaren forma bezala identifikatu zuen, formarik sakonena hain zuzen -artea filosofiaren eta etikaren osagarria dela uste zuen-. Kontzientzia estetikoa kontenplazio desinteresatuaren egoera bat da, non gauzak bere garbitasun sakonenean agertzen diren. Arteak intuizioaren hizkuntzan hitz egiten du, ez hausnarketaren hizkuntzan. Gizakiaren zorigaitz egoeratik ihes egiteko bide bat da, borondatearen eta kontzientziaren arteko adiskidetzea, objektuaren eta subjektuaren artekoa, zoriontasun egoera bat lortuz.
Nietzsche
Friedrich Wilhelm Nietzscheren filosofia bitalista da, kristautasunak eragindako bizi errepresioaren aurrean bizitzeko borondatea baieztatzen duena. Honek Wagnerren eta Schopenhauerren eragin handia jaso zuen bere gaztaroan. Estetika nietzschearraren ezaugarri nagusia moral kristauarekiko aurkakotasuna da, berarentzat bizitzaren ezeztapena suposatzen duena. Estetikaren arloan egindako lehen lanetako bat Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik (1872, Tragediaren jaiotza musikaren izipritutik) izan zen, non tragedia zerbait ludiko, alai, «kontsolamendu metafisiko» gisa defendatu zuen. Greziar tragedia aztertuz, espiritu apolineoaren eta dionisiakoaren arteko konbinazio bat dela esan zuen: Apolo principium individuationis-aren jeinua da, bizitzaren irudikapenak ematen dituena -arte plastikoei lotuak-; Dionisok disgregazioa irudikatzen du, indibidualtasunaren gainditzea, gorespen mistikoa -musikari lotua-. Bere tragedia proposamena, dionisiakoa da -aipatutako obran-. Mito tragikoa Sokratesengandik galtzen joan da, eta orain, berreskuratu egin behar dela dio. Hala ere, amaitu gabeko bere beste lanean, Die Philosophie im tragischen Zeitalter der Greichen (1873, Filosofia greziar tragediaren garaian), greziar izpiritu tragikoa berreskuratzerik ez dagoela konturatu zen, erlijio bat beste batekin ordezkatzea litzatekeelako, eta, beraz, Dionisio eta Apoloren arteko lotura proposatu zuen, oreka bilatzeko.
Gerora, Wagnerrekin hautsi ondoren, Menschliches, Allzumenschliches (1878, Gizakia, gizatiarregia), Morgenröthe (1881, Aurora) eta Die fröhliche Wissenschaft (1882, Gaya zientzia) obretan pentsamendu ilustratura itzuli zen, Voltaire goraipatuz eta estetika antirromantiko eta antigermaniko bat landuz -Wagnerrek defendatutakoaren kontrakoa-. Orduan, klasizismorik zorrotzena defendatzen du, sinpletasuna, simetria, ordena, arte apolineoa irudikatzen duen guztia, edozein birkargamendu edo gehiegikeriaren aurrean. Artistaren aurrean, jeinu gisa, artista sortzaile gisa kontrajartzen du, artea lan eta prestakuntza baten emaitza gisa, estilo irizpideei erantzunez. Benetako artea horditzen duena izango da, bere indarrez harrapatzen duena eta betetasun sentimendua dakarrena. El Götzen-Dämmerung oder-en (1888, Idoloen ilunabarra) bi «horditasun» mota bereizi zituen: arte plastiko edo epikoena, bisionarioak direnak; eta musikarena, hunkigarria dena.
Marxismoa
Marxek ez zuen estetikari buruzko obrarik idatzi, hala ere, honen ideia estetikoak zeharka azaltzen dira bere obretan. Horrela, XIX. mendean Engelsek eta Marxek sortutako sistemak -materialismo dialektikoa- deribazio estetikoak izan zituen XX. mendean, nagusiki Errusian. Marxen obratik ondorioztatzen zen artea «gainegitura» kultural bat dela, gizakiaren baldintza sozial eta ekonomikoek baldintzatua. Marxistentzat artea errealitate sozialaren isla da, nahiz eta Marxek berak ez zuen gizarte jakin baten eta sortzen duen artearen arteko korrespondentzia zuzenik ikusten. Sobietar Iraultzaren ondoren, errealismo sozialistaren barruan, artea nagusiki Maksim Gorki eta Andréi Zhdánovek definitutako parametro batzuetan estandarizatu zen: artistak indar sozialen katalizatzaile izan behar du, iraultza prozesu marxista sustatuz.
Georgi Plejanov izan zen estetika marxista lantzen saiatu zen lehena. Artea eta bizitza soziala (1912) lanean, «artea artearengatik» baztertzen zuen estetika materialista formulatu zuen, baita artea inguratzen duen gizartetik kanpoko artistaren indibidualtasuna ere. Plejanoventzat, «Estetikak ezin du soziologia ez den beste oinarririk izan. Artearen edukia eta forma bilakaera historikoaren baldintza objektiboek zehazten dituzte».
György Lukácsentzat, aldiz, abangoardiako artea «irrazionalismo burgesaren» isla zen. Diltheyren «naturaren Zientzien» eta «espirituaren zientzien» arteko bereizketaren eragina jaso zuen, diferentzia hori artearen ontologia bat ezartzeko aplikatu zuen: zientziak «ekintzekin eta haien loturekin» tratatzen badu, arteak «arimak eta xedeak eskaintzen dizkigu». Lukacsentzat, artea ontologikoki egiari lotua dago, gizakiarekin batera milaka urtez iraun dezakeen egia mitiko bati. Historia eta klase kontzientzia (1925) lanean dialektika marxista arteari aplikatu zion. Horrela, artea gertakari historikoen alderdirik funtsezkoenak eta unibertsalenak biltzen dituen fenomeno mimetikoa da. Lukacsen ustez, «Benetako arteak giza bizitza osoa adierazten du beti».
Theodor W. Adornnok, Frankfurteko Eskolakoa zena, abangoardiako artea defendatu zuen gizarte modernoaren gehiegizko teknifikazioaren aurrean. Lukácsen kontzeptu estrukturalaren aurka, Adornok forma artistikoan jarri zuen arreta, berarentzat, artearen azpian dagoen eduki ideologikoa agertzen da forma artistikoan, modu distortsionatu batean, ispilu hautsi batean bezala. Bere Ästhetische Theorie (1970, Teoria Estetikoa) lanean artea gizartearen joera kulturalen isla dela esan zuen, baina horren isla zehatza izatera iritsi gabe, arteak existitzen ez dena, irreala dena irudikatzen baitu; edo, nolanahi ere, existitzen dena irudikatzen du, baina beste zerbait izateko, traszendentala izateko aukera gisa. Artea «gauzaren ezeztapena» da, bertan jatorriz ez dagoena erakusten duena. Artea itxura da, gezurra, existitzen ez dena existituko balitz bezala aurkeztuz, ezinezkoa dena posible dela aginduz.
Estetika postmodernoa
Filosofia eta artearen azken eratorrietako bat postmodernitatea da, teoria sozio-kulturala. Postmodernoek abangoardiako mugimenduen porrota proiektu modernoaren porrot gisa hartzen dute: abangoardiek artearen eta bizitzaren arteko distantzia ezabatu nahi zuten, artea unibertsalizatu; artista postmodernoaautoerreferentziala da, arteak arteaz hitz egiten du, ez dute lan soziala egin nahi. Arte postmodernoa itzuli egiten da substratu material tradizionalera, arte-objektuaren obrara, «Artearen aldeko artera», iraultzarik, hausturarik egiteko asmorik gabe. Objektu artistikoak 1970eko hamarkadan izan zuen krisiaren aurrean, postmodernoek artea erakunde gisa aldarrikatu zuten berriro, artea gizartearekin integratzeko asmo abangoardistak porrot egin baitzuen. Abangoardiako artearen proposamenen aurrean, postmodernoek ez dute ideia berririk planteatzen, ez etikorik ez estetikorik; inguratzen dituen errealitatea berrinterpretatzen dute soilik, aurreko irudiak errepikatuz, horrela zentzua galtzen baitute. Errepikapenak artearen esparrua hartzen du bere baitan, konpromiso artistikoaren porrota onartzen da, arteak eguneroko bizitza eraldatzeko duen ezintasuna. Teoria honen defendatzaile batzuk: Jean-François Lyotard, Jacques Derrida eta Michel Foucault.
Julian Schnabel
Julian Schnabel (Brooklyn, New York, 1951ko urriaren 26a - ) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendari eta margolaria da.
New Image edo Nazioarteko transabangoardia delakoaren ordezkari nagusietako bat da. Margolari moduan Bad Painting izeneko mugimenduan kokatu dute Schnabel.
Biografia
1965ean familiarekin Brownsvillera (Texas) joan zen bizitzera. Houstoneko Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta 1972an, New Yorkeko Whitney museoaren Azterketa Independenteen Programan parte hartu zuen. 1976an, Texasen, bere lehen erakusketa egin zuen, Houstoneko Gaur Egungo Artearen museoan. Aurrerago bi bidaia egin zituen Europara. Bartzelonan, Gaudiren mosaiko arkitektura interesatu zitzaion bereziki. 1979an New Yorkeko Mary Boone galerian egin zuen erakusketan Plate Paintings aurkeztu zuen, orez betetako oihalak eta orean plater hautsiak sartuak. Arrakasta handia lortu zuen eta oso artista ezaguna egin zen. 1981ean beste erakusketa bat egin zuen Mary Boone eta Leo Castelli galerietan. Hurrengo urtean neoespresionistatzat hartu zuten, europar margolariekin batera. 1983an eskultura egiten hasi zen, brontzezko pieza handiak: Tomb Panels (1989), Joseph Beuysen omenezkoa. Margolari gisa, material berriek eskaintzen zizkioten aukerak aztertzen jarraitu zuen. 1986tik aurrera hitzak tartekatu zituen bere ikonografian, eta literatura eta erlijio erreferentziak erabili zituen Recognitions sailean (1978-1988). Schnabelen lanaren ezaugarri guztiak biltzen dituen obra nagusietako bat King of the Wood (1984) da; plater hautsien sailekoa da, eta gai mitiko eta erlijioso bat adierazten du. Bere koadroek arkeologia indusketak gogorazten dituzte, eta hildakoak oroitarazten dituzten ustel itxurako koloreez margotuta daude, 60ko hamarraldiko koadro koloretsuei kontrajarri nahiz bezala. Schnabelen lanean era askotako eraginak antzematen dira, Pollock eta Beuysena batez ere. Koadro handiak dira, eta tonua, oro har, erromantikoa da, bortxazkoa, niaren eta historiaren, eta bizitzaren eta heriotzaren arteko harreman pitzatuen halako adierazpen bat. Erabiltzen duen ikonografia greziar eta erromatar tradizioko, egungo kulturako eta judu eta kristau erlijioko sinboloez betea dago.
Bere bigarren emaztea Olatz Lopez Garmendia euskalduna da. Garmendia Before Night Falls eta Le Scaphandre et le Papillon filmetan agertutakoa da.
Datum erreferentzia
Datu-erreferentzia bat edo datum bat objektu baten parte garrantzitsu bat da —hala nola puntu, lerro, plano, zulo, zulo-multzo edo azalera-pare bat—, objektuaren geometria ren definizioan erreferentzia gisa balio duena, eta, askotan, geometria erreala neurtzeko alderdietan, balio izendatuarekin estuki bat egiten duten ebaluatzeko; balio ideala, estandarra, ertaina edo desiragarria izan daitekeena. Adibidez, auto baten gurpilaren kasuan, torlojuen zuloek zirkulu bat definitzen dute, eta datu horretatik abiatuta zehaztu eta neur daiteke hagunaren kokapena. Horrek garrantzia du du gurpegia eta haguna elkarrengandik hurbil egon behar dutelako (edo bestela gurpila ez du leunki biratuko). Datum-en kontzeptua eremu askotan erabiltzen da, besteak beste, zurgintzan, metalugian, brodatze lanean, dimentsionamendu geometrikoan eta tolerantzian (GD&T), hegazkintzan, topografian eta beste batzuetan.
Erabilerak
Zurgintzan, datumaren gisa erabiltzen diren bi marka egiten dira: bat "bertikalean" (alde estua) eta beste bat azal "horizontalean" (alde zabala). Bi markak, ertzean topo egiten dute. Artisauak bi ertz zuzen aukeratzen ditu pieza batean, "datuen ertzak" bezala, eta horren arabera markatuko ditu. Ohiukeo konbentzio baten arabera, datumaren lehen ertza lerro inklinatu bakar batekin (/) markatzen da, eta bigarrena lerro bikoitzarekin (//). Lan gehienetan, piezaren datum-erreferentziak karratuak izan behar dira. Beharrezkoa bada, moztu, eskuilatu edo bete egin daitezke hori lortzeko. Ondorengo markaketan, neurketa guztiak bi datum-erreferentzietatik abiatuta egiten dira.
Hegazkintzan, aireontzi bat pisu- eta oreka-tarte jakin baten barruan jarduteko diseinatuta dago; hegazkinlariak faktore horiek zehaztu behar ditu bere agindupeko hegaldi bakoitzerako. Horretarako, aireontziaren masa aldakor bakoitzerako unea kalkulatu behar da (erregaia, bidaiariak, karga, etab. ), hegazkinaren pisua distantziaz biderkatuz, datum-erreferentzia batetik abiatuta. Hegazkin arinen datuma motorraren suebakia edo arantzaren punta izan ohi da, baina kasu guztietan aireontziaren luzera-ardatzarekiko perpendikularra den plano finkoa da, eta bere eragiketen eskuliburuan zehazten da.
Geografian, geomatikan, topografian eta kartografian, datum bat, Koordenatu-sistema baten jatorriaren kokapena, eskala eta orientazioa definitzen dituen parametroa edo parametro-multzoa. Datum geodesikoa Lurraren azalaren gaineko kokapena edo azal horren gaineko zein azpiko altitudea kalkulatzeko erabiltzen den datuma, geoide-eredu batean oinarritzen dena. Datum geodesikoak horizontalak edo bertikalak izan daitezke.
Křeč
Křeč Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 221 biztanle ditu eta 10,4 kilometro koadroko azalera. Pelhřimoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1374 urtean egin zen.
West Buechel (Kentucky)
West Buechel Kentuckyko hiri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 1,230 biztanle zituen, 1.54 kilometro koadrotan banatuta.
Asurbanipalen Liburutegia
Asurbanipalen Errege Liburutegia, K.a.ko 7. mendeko testu bilduma handi bat osatzeko eraiki zen liburutegia izan zen; eta haren edukiak berreskuratu izan diren neurrian, antzinateko Mesopotamiako hainbat testuren jatorri dokumentala da egungo zientzia eta historialarientzat. Besteak beste, Gilgamexen Epopeia aurkitu da liburutegiko edukien artean.
Historia
Asurbanipal omenez, Neo-asiriar Inperioko azken errege handiaren omenez, buztinezko milaka tableta eta zatiz osatutako bilduma da, VII.a mendeko era guztietako testuak biltzen dituena.
Antzinako tradizio persiar eta armeniarren arabera, Alexandro Handiak, Asurbanipalen liburutegi handia ikusi zuenean, hartan inspiratu zen bere liburutegia sortzeko. Alexandro bere liburutegia sortu baino lehen hil zen, baina bere lagun eta ondorengoetako batek, Egipton agindu zuen Ptolomeok, Alexandriako Liburutegi ospetsua bihurtu zenaren hastapenak gainbegiratu zituen.
Aurkikuntza eta arpilatzea
Liburutegia Kouyunjikeko kokaleku arkeologikoan aurkitu zen, antzinako Ninive hiriburu asiriarraren parte zelatik toki hiri, Mesopotamiako iparraldean. Gaur egungo Iraken dago aztarnategia.