cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fuera del juego (poema liburua, 1968)
Fuera del juegoren edukia
Era berean, interesgarria da nola aipatzen dituen “besteak”: ideia baten alde leialtasunez sakrifikatu behar dutenak, nahiz eta pentsatzeko, iritziak izateko edo ideiaren baten kontra joateko duten eskubidearen kalterako izan hori.
Deikaztelu
San Emeterio eta San Zeledon eliza
San Emeterio eta San Zeledon eliza, estilo gotiko berantiarreko eraikina da. Parrokia, izardun gurutzeriako ganga estaldura dauka eta gurutze latindarraren oinarria. Pentagono itxurako aurrealdearen alboetan kapera bana dago. Harlanduzko kanpoaldea, XVIII. mendean portikoa eraikitzean itxuraldaketa sakona jasan zuen. Kanpoaldean, altuera handiko dorre barrokoa nabarmentzen da.
Fuera del juego (poema liburua, 1968)
Fuera del juegoren edukia
Padillak kritika zuzena egiten du, estetikoa dena degradatu gabe eta kalitatea mantenduz. Fuera del juegok jarrera etikoa hartzen du, Kuban gertatzen ari denaz eta gertatuko denaz ohartaraziz herria. Horren jatorrian egon daiteke, agian, Heberto Padillak SESBean kazetari eman zuen urteetan hurbiletik ikusi zuela zer gertatzen ari zen han, eta susmoa zuen gauza bera gertatuko zela Kuban. Bere lanaren bitartez, Padillak publiko egin nahi du zer gertatzen ari den irlan, eta, poemen bitartez, alerta-deia egiten die sinesgabeei, iraultzak eskaintzen dien fikziozko kontakizuna onartu dutenei edo onartzear daudenei; alerta-deia egiten du giza askatasunen kontura etorkizun hobe baten mezuaren atzean ezkutatzen den botere totalitarioaren makineriari buruz ohartarazteko. Horrela, erregimen totalitarioetan gehien erabili izan den metodoetako bat aipatzen du poetak: bat ez datozenen jazarpena eta suntsipena.
Deikaztelu
San Emeterio eta San Zeledon eliza
Eliza barruan XII. mendearen hasieran Bernabe Imberto lizarrarrak eginiko erretaula nagusi erromanista nabarmentzen da. Erretaula hau berez Iratxeko monasterioan izan bazen ere, 1839ko sutearen ondorioz parrokiara ekartzea agindu zuen Nafarroako gobernuak. Arrosarioko Ama Birjinaren erretaula, Troasko Pedro eskulturagileak egin zuen eta XVII. mendeko italiar egile baten margolanak osatzen du.
San Pedro Gazagakoaren eliza
Antzinako monasterio baten zati izan zen. Laukizuzen itxurako oinarria dauka eta gurutzadura bakaneko gangez estalitako nabe bakarra. Kanpoaldeko horma-bularretan eutsitako harlanduetan bi sarrera daude, eta eskailera kiribilduko prisma itxurako dorrea.
Fuera del juego (poema liburua, 1968)
Saria
1966an polemika kultural baten erdigune bihurtu zen Heberto Padilla Juventud Rebelde aldizkarian, eta bere kritikak Fuera del juego (1968) poema-liburuan azaleratu zituen, bere zalantzak eta ikuspegi kritikoa desengainu bihurtu baitziren sobietar bloketik bere herrira itzuli zenean.
Deikaztelu
Andre Maria Nievakoaren baseliza
Udalerriaren goialdean eraiki zen, XVI. mendean eta XVIII. mendean zaharberritu zuten herritarrek. Baselizak gurutze latindarraren oinarria dauka, pentagono itxurako aurrealdea, eta laukizuzen itxurako sakristia. Aldarealdea burdin-hesi batez itxirik dago, eta Andre Maria Nievakoaren irudi modernoa gordetzen da han.
Fuera del juego (poema liburua, 1968)
Saria
Padillak “Julián del Casal” poesia-saria irabazi zuen 1968an Fuera del juego liburuarekin, José Lezama Lima eta Manuel Díaz Martínez poetek, César Calvo perutarrak eta J.M. Cohen ingelesak osatzen zuten epamaimahaiaren erabakiaren ondorioz. Hala ere, UNEACen (Union Nacional de Escritores y Artistas de Cuba) Zuzendaritza Batzordea ez zen ados egon sari hori ematearekin, eta epaimahaiarekin bildu zen emandako sariaren inguruan eztabaidatzeko. Azkenik poema-liburua argitaratu zen, baia poemek “ideologikoki Kubako Iraultzaren kontra” egiten zutela zioen UNEACen ohar batekin.
Durmersheim
Durmersheim Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Araucaria heterophylla
Araucaria heterophylla araukaria generoko hostoiraunkorreko zuhaitza da. Zuhaitz mota hau oso altuera handia har dezake eta apaingarri gisa erabiltzen da. Norfolk uhartean endemikoa, Royal Navyk bere enborrak masta moduan erabili zituen.
Fuera del juego (poema liburua, 1968)
Atxiloketa eta autokritika
Hiru urte geroago, 1971an, Provocaciones liburu berriaren poema batzuekin errezitaldi bat eman ondoren, atxilotu egin zituzten poeta kubatarra eta bere emazte Belkis Cuza Malé idazlea. “Jarduera subertsiboak” antolatu izanaz akusatu zituzten, eta Heberto Padilla 38 egunez egon zen giltzapean Estatuko Segurtasunaren egoitza zen Villa Maristan. Aske geratu zenean, lankideen aurrean autokritika bat egitera behartu zuten: Autokritika izenarekin ezaguna den gertaera eman zen UNEACeko egoitzan (1971ko apirilean), non Herberto Padillak bere lanak eta aurretik adierazitako ideia guztiak ukatu behar izan zituen.
Deikaztelu
Vega del Pozo kondesaren jauregia
Vega del Pozo kondesaren jauregia, XIX. mende amaierako jauregi neogotikoa da. Kanpoaldean, bi dorre almenadunez apainduriko fatxada handia dauka, erdialdean armarria ageri duelarik.
Fuera del juego (poema liburua, 1968)
Ondorioak
Padillaren eta bere emaztearen atxiloketaren ondorioz, baita ostean eman zen umiliazio publikoaren eraginez ere, apurtu egin zen mundu osoko intelektual garrantzitsuek (besteak beste Sartre eta Simone de Beauvoir) Kubako gobernuarekin zuten harremana, eta argi geratu zen zein zen Kuban hamarkada bat zeraman prozesuaren benetako aurpegia.
Deikaztelu
Azpiegitura eta garraioak
La Estellesa autobus konpainiaren Sartaguda eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:
2003an elektrizitatearen Espainiako kudeatzaile publikoa den Red Eléctricak Castejón eta Gasteiz artean 400.000 volteko goi-tentsio linea bat eraikitzeko proiektua proposatu zuen. Proiektu horren arabera 46 metroko goi-tentsio dorreak eraikiko ziren Lizarraldeko hainbat udalerri zeharkatuz. 2008an proiektuaren aurkako talde bat sortu zen, eta 2010eko urtarrilaren 31n proiektuaren inguruko bozketa antolatu zen Arabako bost herritan eta Nafarroako hogeitan. Ezezko botoak %98,9 izan ziren.
Fuera del juego (poema liburua, 1968)
Heberto Padillaren lana
Padilla 1949an estreinatu zen Las rasas audaces poema-liburuarekin, eta 1962an Casa de las Américas erakundearen aipamena jaso zuen El justo tiempo humano idatzi zuen. Hurrengo urtean (1963) argitaratu zuen bere lehenengo eleberria, El buscavidas, eta 1964an La hora poema-koadernoa. Jakin badakigu 1966an aho batez eman ziotela Poesia Sari Nazionala, eta 1968an Julián del Casal saria Fuera del juego poema-liburuari, Provocaciones (1972) lanarekin batera Gobernuarekin haustea ekarri zuena.
Erbestean zegoela poema-liburu batzuk berrargitaratu zituen, eta beste batzuk lehenengoz argitaratu, bigarren eleberri bat idatzi zuen, En mi jardín pastan los héroes, 1960ko hamarkada bukaeran idatzi baina hamarkada baten ondoren berreskuratua zuena. 1989an Prohibido el gato polizia-eleberria idatzi zuen, baita bere bizitzako oroitzapenak ere: La mala memoria.
Aipatu ez diren gainerako lanak El hombre junto al mar (1981) eta Una fuente, una casa de piedra (1998) liburukietan daude jasota.
Hil ostean, 2012an, ezeztatu egin zen bere lanaren gaineko zentsura. Cauce aldizkariak 74 orrialdetik 50 eskaini zizkion 2011. urteko bere bigarren alean («un conjunto revelador de disímiles impresiones y acercamientos a la vida y obra del poeta»), 10 bat poema eta La mala memoria liburuaren pare bat pasarte jasotzen zituena. Hau izan zen Padillaren itzulera Kubara.
2013an berriro argitaratu zuten Padillaren lana Kuban, otsailean egin zen La Habanako Nazioarteko Liburu Azokarako. Luminarias eta Letras Cubanas argitaletxeek Una época para hablar liburua berrargitaratu zuten elkarrekin, nahiz eta ez zen salgai ipini. 1948tik 1981era idatzitako poemak jasotzen dira liburuki horretan, eta gainera, Otros poemas izeneko atal bat, eta bere belaunaldiko idazle batzuek lan horri buruz idatzitako artikulu eta iritzi batzuk ere. Padillaren emazte ohi Belkis Cuza Malé idazleak salatu zuen “lapurreta iraingarri eta makiabelikoa” izan zela berrargitalpen hori. Esan zuenez, haren izena eta lana erabili nahi izan zuten liburu-azoka lotsagarri horretan aurkezteko eta irlan adierazpen-askatasuna zegoelako itxura egiteko. Belkis Cuza Malék Puerta de Golpe izenarekin argitaratu zuen poetaren antologia pertsonal bat 2013ko otsailean.
Parauchenoglanis buettikoferi
Parauchenoglanis buettikoferi Parauchenoglanis generoko animalia da. Arrainen barruko Claroteidae familian sailkatzen da.
Deikaztelu
Jaiak eta ospakizunak
Maiatzaren 15ean, San Isidroren eguna ospatzen da, herriko nekazarien zaindaria. Herritarrak Elurretako Ama Birjinaren baselizara joaten dira prozesioan. Maiatzean Nafarroako zainzuri azoka antolatzen da Deikaztelun. Otsailaren 3an, "Gazteriaren jaiak" izaten dira, eta abenduaren 12an Santa Luzia. Egun horretan, suteak piztu eta herritarrek suaren gainean salto egiten dute.
Euskara
2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.
Zerbitzuak
Deikaztelu "Allo, Arellano, Arronitz, Deikaztelu eta Leringo Oinarrizko Zerbitzu Sozialen Mankomunitateko" kidea da.
Zaragoza-Altsasu burdinbidea
Zaragoza — Altsasu burdinbidea Euskal Herriko eta Iberiar Penintsulako burdinbide bat da, Zaragoza–Delicias eta Altsasu–Herria geltokiak lotzen ditu.
Burdinbidea 1860ko irailaren 15an inauguratu zen Iruña eta Murelu Konde geltokien artean.
ADIFen arabera, 710 kodea dagokio.
Aurrekariak
Iberiar Penintsulan sortu ziren lehen burdinbide-proiektu handiek Madril atzerriari lotzea bilatzen zuten, bereziki Frantziari. Garai hartakoak dira Castejon—Bilbo burdinbidea eta Madril—Hendaia burdinbidea, 1856 eta 1862 artean eraiki zirenak eta, zinez, Nafarroako lurraldea ozta-ozta urratzen zutenak. Horrela gertatu zen, konponbide horren aurreko interes-borrokan, hura aukeratu zelako. 1853tik, Irungo bidea (burdinbidearen ardatza Gaztelako barnealdera eramaten zuena) edo Aldudekoa (Sorian barrena Iruñeraino eramaten zuena) gehiago komeni ote zen eztabaidatu zen. Eta, dirudienez, merkataritzakoak baino ez ziren arrazoiengatik, lehenengoa adostu zen.
1854ko azaroan, gobernuak batzorde tekniko bat izendatu zuen Zaragoza eta Kantauriko portu baten arteko trenbidea aztertzeko. Orduan, 1857an, burdinbidearen bideragarritasunari buruzko ikerketa baten kostuarekin espekulatzen zen, 769 186 erreal bigunengatik. Ikerketa hori Jacobo González Arnao, Angel Clavijo eta José Echeverría bideetako ingeniari-talde batek eskatu eta egin zuen, 216 kilometroko lineako proiektu bat aurkeztuz. Proiektu horretan, Madril—Bartzelona burdinbidearekiko lotunea aurreikusten zen, Zaragozatik 13,280 kilometrora, Uteboko Casetas auzoaren parean.
Administrazioak, emakidaren baldintza partikularren agirian, honako hauek finkatu zituen material mugikor gisa: 40 lokomotora, 1. mailako 40 kotxe, 2. mailako 70 eta 3. mailako 120 kotxe, hainbat motatako 410 merkantzia-bagoi gehituta. 1857ko urriaren 6rako aurreikusitako esleipenak, enkante publikoan, lehen adierazitako oinarrien gainean, 187 kilometroko trazadura eta 330 000 RV/Km -ko diru-laguntza aurreikusten zituen. Aldi berean, Castejon—Bilbo burdinbidea aurrekoarekin lotura askorekin, kontzesio enkantea aurreikusita zegoen 1857ko abuztuaren 31rako.
Eraikuntza
Burdinbidearen eraikuntza bost zatitan banatu zen. Tuterara arteko lehen atalak ez zuen arazo handirik, bere orografia leunagatik. Aldiz, bigarren tartean, Tutera eta Tafalla artean, lau zubi eraiki behar izan ziren, bat Ebroren gainean, Tuteran, 51 metroko argia duten lau metalezko tarterekin, "T bikoitzeko" palastrozko habeekin eraikia, eta 4 metroko argia duten erdi-puntuko 14 arkuko zubibide batekin eskuineko ertzean, eta beste bat ezkerrekoan, zurez egindako 10 l-ko argia duen 118 zatiko zubibide batekin. Ebrok 1 497 metro zituen, eta aurrekontua 6 754 000 errealakoa izan zen. Aragoiren gaineko beste bat, aurrekoaren mota berekoa, metalezko hiru tarterekin, erdikoa 50 metrokoa eta alboetakoak 40 m-koa. Horri egurrezko zubibide bat erantsi zaio, 80 tartekoa, 10 metrokoa; guztira 958 metroko luzera eta 3 575 550 errealak aurrekontua ditu. V. Zidakosen gaineko beste bi zubiak garrantzi gutxiagokoak ziren, 20 m-ko argi tarte bakar batekin eraikiak izan baitziren.
Tafalla eta Iruña arteko tartea berezia zen. Bidearen balizko trazadura aztertzean, konpainiak bi aukeren artean zalantza egiten zuen: Iruñetik Martzillara Argaren ibilbidea jarraitzea, Gares, Miranda Arga eta Faltzesetik barrena, edo Tafalla eta Erriberritik joatea, errege bidearen paraleloan. Nafarroako alde bateko eta besteko jendearen arteko eztabaida ezagunen ondoren, konpainiak -bere interesek gidatuta- errailak Puiu, Tafalla, Erriberri eta Kaparrotsutik eramatea erabaki zuen. Tartea Aragoi eta Arga arteko banalerroa garaitzen zen, 19 metroko lur-erauzketa baten bidez, eta% 1,56ko maldaren batekin; zailtasun bakarra Iruñerako jaitsieran zegoen, 17 metroko altuera eta% 1,71ko sestrak baitzituen. Sei zubi eraiki ziren Zidakos ibaiaren gainean eta bat Elortz ibaiaren gainean, eta zubibide handi samarra Iruñeko Arga igarotzeko: 19 metroko altuera, 500 metroko luzera eta% 1,24ko malda. Fabrikako estribuen gainean 40 metroko egurrezko 10 zati zituen. Sail honetan linea osoko kotxetegiak eta tailerrak eraiki ziren Iruñean. Iruña eta Altsasu arteko laugarren tartean, 300 metroko bi bihurgune baino ez ziren instalatu, gainontzekoak 500 metrotik gorakoak ziren, eta malda handiena% 1,47koa zen 942 metroko trazaduran. Bi lanetatik aipagarrienak Irunbieta errekan jarri ziren, zeinari gurutzatzen baitzitzaion 50 metroko palastroko zubi bat eta erdi-puntuko bi arku, bata eskuinaldean 4 metroko argiarekin eta bestea ezkerraldean 5metroko argiarekin, eta fabrikako zubibide bat 22 metroko altuerarekin eta 156 metroko luzerarekin. Larraun gaineko beste zubi bat, Altzania gaineko beste bat eta Arakil gaineko lau zubiak txikiagoak ziren.
Casetas eta Altsasu arteko proiektuaren guztizko aurrekontua, material mugikorra barne, 166.681.856 erreal izan zen. Proiektu honen ezaugarri nagusietako bat ez zen tunelik proiektatu eta eraiki.
Burdinbide honen lanak, bere hirugarren tarteak hasi ziren, Tafalla eta Iruña artean 44 kilometro zituena, abuztua eta irailaren lehen erdia bitartean, tartearen 40 kilometrotan desjabetzeak burutuz, non Oloritzen eta Alaitzko banalerroan zabalguneak hasi ziren. Fabrikako obrei dagokienez, proiektuan aldaketa batzuk egiteko zain zeuden.
Linea azkar ari zen eraikitzen. 1860an, Casetasetik zetozen hiru tarteak amaituta zeuden, non linea Madril—Bartzelona burdinbidearekin lotzen den. Iruñeko aldean, berriz, ez ziren obrak hasi, Norteko lotunea aldatzeko aukera baitago. 1860ko lehen seihilekoan, proiektuaren hiru tarteko obren egoera honako hau zen: Casetasetik Tuterarainoko 62 kilometroetan 37 kilometro eraikita zeuden eta eraikitzen ari ziren 25 km, ez zen biderik jarri, Tuteratik Tafallarako 60 kilometroetan 50 kilometro zeuden amaituta, eta eraikitzen ari ziren gainerako 10 kilometroetan, trenbideari eta trabesei dagokienez, 18 km zeuden amaituta. Tafallatik Iruñera, 42 km eginda zeuden, eta, amaitzeko, kilometro bat geratzen zen.
1860ko uztailean, Tuterak protesta sutsua egin zuen konpainiaren aurrean. Dirudienez, hiriak, hasiera batean, 1. klaseko geltokia izango zuen, Bilboko linearen loturarekin, baina komenigarritasunagatik, enbalmeko geltokia Castejongo despopulatuan eraiki zen; Tuteranoek egin zituzten kudeaketak gorabehera, Tuterako geltokia 2. klasekoa bezala sailkatuta geratu zen, eta lotura-puntua Castejonen mantendu zen.
Eraikuntzan zehar, trenak etsai ugari aurkitu zituen, batez ere gurdizainen artean, jada garraiobide berriaren garrantzia eta hurrengo gorakada sumatzen zutenak. Laborariek ere ez zuten begi onez ikusten. Makinen txinpartek miesak erreko ote zizkieten beldur ziren. Caparroso, adibidez, burdinbidea zelaien ondotik igarotzearen aurka agertu zen, oposizioak hain indar handia hartu zuen, geltokia herritik 2 kilometrora egin behar izan zela. Bestalde, landa-kleroaren sektoreren batek trenean ia deabruzko zerbait ikusi zuen hasieran.
Iruña eta Murelu Konde arteko burinbidearen inaugurazio ofiziala 1860ko irailaren 15ean egin zen, Foru Aldundiaren eta eliz agintari, militar eta zibilen laguntzarekin. Iruñeko geltokian bi tren sortu ziren, batean agintari eta ordezkaritza ofizialak eta bestean 330 gonbidatu. Ibilbideko geltokiak dotore-dotore ageri ziren. Murelutik Tafallara itzuli zen inaugurazio konboia. Bitartean, lanek erritmo bizkorrean jarraitzen zuten. 1861eko apirilaren 29an iritsi zen lehen trena Tuterako geltokira. Lokomotorak "Zelestina" zuen izena. Handik gutxira, Tutera-Casetas tartea inauguratu zen. Bestalde, Norteko Konpainiak Olaztiraino eraman zituen errailak. 1861eko apirilean, herri horren eta Miranda Ebroren arteko zerbitzuak ere hasi ziren. Zaragoza-Iruña burdinbidearen tartea 1861eko maiatzaren 16n ireki zen.
1862ko lehen hilabeteetan behin eta berriz eztabaidatu zen Iruña-Zaragoza burdinbidea Iparralderantz luzatzeko aukera, Zubiri eta Aldudetik zehar biderik laburrena bilatuz. Arazoa Gorteetara iritsi zenean, eta Salamancako markes markesaren babesa gorabehera, irizpide estrategiko oso eztabaidagarriak nagusitu ziren, Pirinioetan barrena burdinbidez beste muga-pasabide bat egitea aholkatzen ez zutenak. Beraz, Aldudeen linea, Nafarroa Garaia eta Nafarroa Beherearen interesen aldekoa baztertuta, Gobernuak 1862ko uztailean ezarri zuen Nafarroako burdinbideak Irurtzun eta Arakiletik jarraitu behar zuela, Altsasun Madril—Hendaia burdinbidekoarekin lotuz.
1864an Iruña-Irurtzun zatiko lanak amaitu ziren eta hurrengo urtean linea Altsasura iristen zen, Nortekoarekin lotuz, bere hedadura osoan inauguratu berria. 1864ko abuztuan amaitu zen Olaztitik Beasainerako tartea, Miranda Ebro-Altsasu-Donostia-Irun ibilbide osoa amaitzeko geratzen zen bakarra. 1865. urtearen amaieran amaitu zen Nafarroa osoan zeharreko bide zabaleko sarea. Geltokirik garrantzitsuenak Tutera, Castejon, Tafalla, Iruña eta Altsasu ziren, non Madril—Hendaia burdinbidearekin lotzen zen. Castejonetik beste burdinbide bat abiatzen zen Bilborantz (Castejon—Bilbo burdinbidea), Miranda Ebro eta Logroño igaroz. Eraikuntza lanak 1857ko abenduan hasi eta 1863ko abuztuan amaitu ziren. Hilabete bereko 31n ireki zen trafikorako.
Bilakaera
Azken karlistaldian, Madrilgo gobernuak burdinbideen neutralizazioa onartzen ez zuenez, trenbideak protagonismo handia hartu zuen liskarretan. Karlistek hainbat esku-kolpe eman zituzten, eta hainbat zubi suntsitu eta ia geltoki guztiak erre zituzten. 1874 eta 1875ean, trena, soilik Tafalla eta Castejon artean zihoan, hauen geltokiak, ingeniari militarrek altxatutako parapeto eta gotorlekuek defendatzen zituztelarik. Garrido koronel karlistak bi tren-makina hartu zituen Iruñeko geltokian, eta horietako bat bi soldadu-konpainiarekin eta bestea hogei idi-idirekin arrastaka eramanez, Zumarragara eraman zituen, Gipuzkoako trenbide-zerbitzua berrezartzeko, On Karlosen tropen kontrolpean.
Garai hartan, Norteko Konpainiak Altsasu-Iruña-Zaragoza eta Zaragoza-Bartzelona lineen ustiapena bere gain hartzeko gestioak hasi zituen, 1865etik elkarren artean lotuak. Madrildik Zaragoza eta Alacanterako konpainia (M.Z.A.) ere negoziatu zuen helburu berarekin, urte batzuk lehenago orain nahi zuen emakida errefusatu zuena. Elkarrizketak gerra amaitu ondoren amaitu ziren, eta 1878ko otsailaren 13an formalizatuta geratu zen linea horien titulartasuna Iparraldeko konpainiari helaraztea. Handik gutxira, martxoaren 28an, konpainia horrek berak Castejon—Bilbo burdinbidea xurgatzen zuen. Tren enpresa boteretsu hark bere linea ezberdinak ustiatzen jarraitu zuen, 1941ean RENFE sortu zen arte.
Trafikoa, behin-behinean, bi adarren bidez itzuli zen pilastren oinarriraino, korrontea 14 metroko alboko putzu handi baten bidez salbatuz, bidaia bakoitzean bi bagoi jasateko gai diren bi txalupaz osatua, 400 pertsonentzako aldi bereko edukierarekin. Ontziratzea bi plano inklinaturen bidez egiten zen. Sistema hau, aribideko gerra zela eta, materiala eta tropak garraiatzeko behar militarrengatik sortu zen, 1874ko urritik aurrera erabilia izan zelarik, ibaiaren etorbideak pilastrak suntsitu eta sei hilabetera. Fernando F. Sanzen oharren arabera, bitxia da egiaztatzea Ministerioak ez zituela onartu Gerra Ministerioarekin behin-behineko konponbide horretarako adostutako gastuak, eta konpainiak Sustapen Ministerioari erreklamatu behar ziola, alegatuz konpainiak ez zuela zubia konpontzeko baliabiderik, eta, beraz, Sustapen Ministerioak 1.000.000 pezeta ematea onartu zuen. Norentzat Konponketa Bruselako Valentín et Bataille elkartearen eskutik. Horrek pila berriak eraikitzea eskatu zuen. Konponketa 1876ko urriaren 18an amaitu zen, bagoiak igaroz, ez lokomotorrak, harik eta proba egokiak egin ondoren 1876ko abenduaren 21etik aurrera tren osoetarako behin betiko erabilera baimendu zen arte. Castejongo zubiaren ordez, 1908tik aurrera, fabrikako beste zubi bat jarri zen, 20 tartekoa, batzuk 44,70 metrokoak eta beste batzuk 31 metrokoak, 1888koa ordezkatuz, ardatzeko pisu handiagoko material mugikorra jasateko beharrak eraginda.
Uharte Arakilgo tren istripua
1997ko martxoaren 31n, Bartzelona-Hendaia ibilbidea egiten ari zen Intercity Miguel de Unamuno trenbidetik atera zen orratz-aldaketa batean, eta abiadura handiegian sartu zen, makinistak eta laguntzaileak mantendutako bertsioaren arabera, geltokira hurbiltzeko seinale aurreratua zegoelako bide libreko akatsagatik (argi berdea), zuhurtasun-iragarkian izan beharrean (30 km/h-ko murrizketa adieraziko zuen). Geltokirako sarrera geldialdi-iragarkian, 137tik gelditzeko denborarik gabe Seinaleen arduraduna zen geltokiko buruaren bertsioan, hark ukatu egin zuen aurreratze-seinalea bide librean egon zitekeenik. 18 pertsona hil ziren, eta 80 eta 100 artean zauritu.
Txarteldegiak ixtea
2019ko azaroan, Renfe Operadorak eta Correosek merkataritza-akordio bat sinatu zuten, baimendutako bidaia-agentzia baten bidez, AVE trenetan eta distantzia luze eta ertaineko trenetan bidaiatzeko txartelak Nafarroako edozein bulegotan erostea errazteko. Hala, Iruñeko, Tafallako eta Tuterako ADIF enpresako geltokietako eta Correoseko bulegoetako saltokiez gain, Nafarroan beste 34 saltoki gehiago izan ziren Renfe Operadorako txartelak lortzeko sarbiderik ez zegoen tokietan.
2020ra iritsi bezain laster, urte bereko urtarrilaren 3an, Renfe Operadorak Tafallako geltokiko txarteldegia itxiko zuela iragarri zuen, batez beste egunean 100 bidaiari baino gehiago ez zituelako. Halaber, zerbitzu hori ez zuten geltoki guztietan txartelak automatikoki saltzeko makinak jarriko zituela iragarri zuen enpresak, zerbitzu presentzialaren galera arintzeko. Gauza bera gertatu zen Castejon eta Altsasuko geltokietan.
Albistearen berri izan ondoren, enpresa era guztietako erakundeen kritika ugariren jomuga bihurtu zen: sindikatuak, alderdi politikoak, udalak eta taldeak. Beraz, Tafallako, Altsasuko eta Castejongo alkateak berehala bildu ziren egoera aztertzeko, eta enpresak hartutako neurria erabat baztertu zuten, kalitatezko zerbitzu publiko bat emateko, enpleguari eusteko, tren konbentzionala defendatzeko eta despopulaziorako dituen arrazoiak eta ondorioak direla eta. Gainera, albisteari erantzuteko 3 egun baino ez izatea kritikatu zuten, inolako elkarrizketarik egin gabe eta Gabonekin. Era berean, Renfe Operadoreari txartelak presaz saltzeko eskatu zioten. Mugimendu horrekin bat egin zuten Ahal Dugu bezalako alderdi politikoek, Nafarroak izan beharko lukeen tren eredua hori ez dela esanez.
Atzera geratu beharrean, polemika areagotzen joan zen egunez egun, bai udalerrietan, bai Nafarroako Parlamentuan eta bai Nafarroako Gobernuan. Horren ondorioz, Renfe Operadorak atzerapauso bat eman zuen eta, Bernardo Ziriza Nafarroako Lurralde Kohesiorako Kontseilariaren bitartez, Castejongo geltokiak leihatila itxiko ez zuela iragarri zuen, bataz beste egunean 151 bidaiari izango baitzituen. Hala ere, Tafallako eta Altsasuko geltokiek ez zuten txartel-zerbitzua berreskuratzea lortu. Hau urtarrilaren 9an gertatu zen, itxiera iragarri eta 6 egunera. Hil horren 17an, ADIFek Altsasu eta Tafallako geltokiak 2020ko martxoaren 31ra arte zabalik izango zituela iragarri zuen.
Euskal Herrian
Nafarroan Aragoitik sartzen da, Cortes parean, Uecha ibaia zeharkatu ondoren. Herria ekialdetik zeharkatu ondoren,, eta  errepideen gainean gurutzatzen du Buñuelgo geralekura iristeko, gaur egun erabiltzen ez dena. Bere atzean, Erripazuloaga agertzen da. Ribaforadako geltokia ere herriaren ekialdean dago, errepidearen gainetik gurutzatu ondoren, Foru Parlamentua kalearen inguruan. Erripazuloagaren ondoren, Fontellas dator, tren geltoki propiorik ez duena. Herri hori zeharkatzeko, bidea Ebro ibaira hurbiltzen da, El Bocal parean, Aragoiko Ubide Inperialaren hasieran. Lubaki labur baten ondoren, Tuteran sartzen da. Erriberako hiriburua bitan banatzen du egungo trenbideak, eta erdian Tudela de Navarra tren eta autobus geltoki intermodala dago, Tutera euskaraz. Ondoren, hiriko alde zaharrera doa, Ezkien pasealekua, Iruña pasealekua eta Calderos kalea gurutzatuz. Hiritik alde egin ondoren, Castejongo norabidea hartu zuen, Ebro ibarrean zehar, ibarretik gertu. Ibilbidean zehar, Argetas geralekua dago, Tuterako udalerrian, Murelu Kondetik Arketasetik baino gertuago. Horren ondoren, azkenik, Castejongo geltokia iristen da, ADIFek Castejón de Ebro bezala katalogatua, non hainbat burdinbide elkartzen diren: hau, Castejon—Bilbo burdinbidea eta Torralba—Castejon burdinbidea. Hemendik, trazadurak bide bakarrean jarraitzen du.
Honaino, Kaparrotsutik, burdinbidea Zidakos ibaiaren haranetik joan da, nahiz eta ibaitik distantzia batera egon. Hala ere, Erriberrira iristean, ibaiaren ibilgura hurbiltzen da. Izan ere, Erriberriko geltokia Erriberriko harresietatik eta Erriberriko Nafarroako Errege-Erreginen Jauregitik metro gutxira dago. Erriberriko ekialdetik, geltokia dagoen tokitik, lineak iparralderantz jarraitzen du Tafallara iristeko, Zidakos ibaia gurutzatuz eta  autobiaren azpitik, Tafallako ingurubidean. Tafallako geltokia hiriaren ekialdean dago, Zidakos ibaiaren beste ertzean eta zezen-plazaren ondoan. errepideak inguratzen du, burdinbidearen azpitik gurutzatzen duena trenbidea geltokira iritsi aurretik. Zidakos hiriaren iparraldean, merkataritza-gunearen atzean, burdinbidea errepidearekiko paraleloan dago,  errepide zaharra, iparralderantz. 3 kilometrotan zehar, lineak paraleloan jarraitzen du. Hasieran, errepidearen ekialdera doa, baina, goitik gurutzatu ondoren, mendebaldera agertzen da. Ondoren, Urrizagi erreka zeharkatu eta Puiura iritsiko da. Zidakos ibaia berriro gurutzatu ondoren, Puiuko geraleku zaharrera iristen da, herrira iristeko errepidetik gertu. Ondoren, Zidakos ibaiaren eskuinaldetik, pixkanaka Zidakos ibarretik igotzen hasten da. Barasoain eta Garinoain parean, Garinoaindik Barasoaindik baino gertuago, Garinoaingo geltokia dago, era berean desklasifikatua dagoena. Mendibil parean, geltokirik eta tren-geltokirik ez dagoen tokian, Azpuru erreka gurutzatzen du eta horren pareko norabidea hartzen du, Zidakos ibaia alde batera utzita, bere iturburuaren inguruan, Orbaibarren. Azpuru errekaren bidez, linea Orraundiaraino igotzen da, Untzueko lepoa, Aragoi ibaiaren adarra den Zidakos eta Arga ibaiaren ibaiadarra den Elortz ibaien arteko banalerroa markatzen duena. Lepoan Artederretako geltokia dago, desagertua.
Mendiaren beste aldean, Tebas-Muru Artederreta herria dago. Burdinbideak zeharkatzen du, bitan zatituz, baina trenbiderik ez inmeidazioetan. Jarraian, burdinbideak Iruñerrian behera jarraitzen du Errekaldea errekaren ibilguan, errepidearen gainetik eta Arrizabalaga eta Tebas herrien mendebaldetik igaroz. Lehenengoan Biurrun–Arrizabalaga geltokia dago, Biurrun-Olkotz udalerriko Biurrun kontzejuarekin partekatua. Burdinbideak bere jaitsiera jarraitzen du, Erreniega eta Bagadigorri mendien artean, Beriain aldera. Errekaldea erreka gurutzatu ondoren, errepidearen azpitik gurutzatu eta Oritz eta Imarkoain inguruetara hurbiltzen da, Garraioaren Hiria zeharkatuz eta Noainerantz 90º biratuz. Handik gutxira, Elortz ibaiaren ibilgua zeharkatu eta Noaingo akueduktu bikainaren aurrean pausatzen da. Noaingo kontzejuan sartzean, Noain Elortzibarreko hiriburuan, burdinbidea bide bikoitza izatera pasatzen da. Horrela, orain erabiltzen ez den Noaingo geltokiari zerbitzua ematen dio, Noain–Salgaiak salgaien terminalarekin batera. Ondoren, Elortz ibaia zeharkatu eta Ezkirotzen sartzen da, Galar Zendean. Herri hau ere bitan banatuta dago bidetik, baina Nafarroako trenbide-pasagune bakarrenetako bat du, Ezkirotzekoa, kontzejuaren bi aldeak komunikatzea ahalbidetzen duena. Iruña-Noain nazioarteko aireportuaren mendebaldean dago. Ezkirotz utzi ondoren, bideak Elortz ibaia eta autobia gurutzatzen ditu berriro, eta Iruñean sartzen da Etxabakoitz auzotik eta Iruñeko abiadura handiko trenen geltokiaren etorkizuneko kokalekutik. Etorkizuneko geltokiaren inguruan, gaur egun, INQUINASA enpresa dago, kargaleku pribatuarekin, eta Zizur Nagusiko geraleku zaharra. Bueltan, Elortz ibaia zeharkatuz, bideak mendebaldetik inguratzen du Barañain, eta ekialdera biratzen du Volkswagen Nafarroatik gertu, Iruñeko Landaben industrialdean dagoen lantegitik gertu. Handik, bide laukoitzetik jarraitzen du, Sanduzelaiko geltokiraino. Tartean, errepidea gurutzatzen du, Laiak eta Sanduzelai auzoen artean. Ondoren, Nafarroa etorbidea zeharkatu eta Iruñeko geltokiko trenbide-hondartzan sartzen da, Buztintxuri, iparraldean, eta Sanduzelai, hegoaldean, auzoen artean. Trenbide hondartza horren amaieran, Lauhaize zubitik gertu, Iruñeko tren geltokia dago.
Goodnight (Missouri)
Goodnight Missourieko herrixka bat da. Polk konderrian kokatua dago. 2010ean 18 biztanle zituen, 1.81 kilometro koadrotan banatuta.
Zaragoza-Altsasu burdinbidea
Aragoian
Burdinbidea Zaragoza–Delicias geltokian hasten da, Zaragoza hiriaren mendebaldean, Ebro ibaiaren inguruan. Handik, hiria atzean utzi eta Ebroko haranan sartuko da, Tuterako norabidean. Lehenik eta behin, Madril—Perpinyà abiadura handiko linetik askatzen da, Zaragozako erronda parean, eta La Almozara geraleku eta kargalekutik jarraitzen du, errepidetik gertu. Ondoren, autobia hori gurutzatu zuen Utebon sartzeko, Utebo–Monzalbarba geralekutik, kanpoaldean dagoena, eta Utebo–Herria, erdian. Honek Casetasko geltokira iristea ahalbidetzen dio. Geltoki hori, lehenik eta behin, Zaragozako Renfe Aldiriak linearen amaiera da, eta, bigarrenik, burdinbide hori Madril—Bartzelona burdinbidearekin lotzeko gunea. Jarraian, Ebroko haran lau eta zabala jorratzen du, La Joyosa–Torres geraleku ohitik igaroz, La Joyosa eta Torres herrien artean. Ondoren, Jalon ibaia gurutzatzen du, Guadalajara eta Soria mendilerroetatik datorrena, eta Alagonera sartzen da, Alagongo geltokia dagoen tokira, Madril eta Iruña arteko lotura hobea ahalbidetzen duen burdinbidearen beste adar batekin batera, batez ere Zaragozako ibilbidea murriztuz. Alagonen ondoren, autobidearen azpitik gurutzatu eta Cabañas de Ebro, Pedrola, Luzeni eta Gallur geltokietara iristen da, azkenak Espainian.
Etorkizuna
Zaragoza—Iruña—Euskal Y abiadura handiko burdinbidearen eraikuntzarekin, burdinbide horretako trafikoa soilik distantzia ertainera bideratuko da. Hori aprobetxatzeko, hobekuntza ugari egitea proposatu da, zerbitzua eskariari hobeto egokitzeko eta ahalik eta auto gehien ordezkatzeko:
Bidearen bikoiztea
Hainbat eremutatik proposatu da egungo trenbidea bikoiztea, trafiko-bolumen handiagoa jasan ahal izateko; izan ere, beharrezkoa da trenak elkarren zain egotea geltoki jakin batzuetan, beren ibilbidea talka egin gabe jarraitu ahal izateko. Horrela, eguneko trenen kopurua bikoiztu edo hirukoiztu daiteke eta zerbitzu hobea eskaini. Era berean, Nafarroako abiadura handiko korridorearen alternatiba gisa, korridore horren ordez hirugarren errei bat jartzea proposatu da, trenek bide hori erabili ahal izan dezaten, kostu gutxiago eta irabazi handiagoak sortuz. Gainera, obrek gutxiago eragingo lukete ingurumenean eta paisaian. Jarduketa horiekin batera, trenbidearen trazaduraren zati bat hesitzea eskatzen da, trenen gehieneko abiadura 160 edo 180 kilometro ordukora arte handitu ahal izateko, gaur egun 140 kilometro ordukoko abiaduran geratzen baita. Faunarentzako pasabide seguruak prestatzea ere kontuan hartuko litzateke.
Zerbitzuen gehikuntza
Era berean, bidearen bikoizketarekin beste hobekuntza batzuk etorriko lirateke. Besteak beste, eguneko maiztasunak handitzea. AHTren aurkako erakunde batzuek, hala nola Sustrai Erakuntzak, proposatu dute Alvia Madril-Iruñeak 8 ibilbide egitea egunero, 4 egin beharrean, baita Alvia Bartzelona-Iruña-Donostia/Gasteizek ere. Horrekin guztiarekin, zerbitzua nabarmen hobetuko dela eta bidaiatzeko denbora orokorrak nabarmen murriztuko direla ziurtatu dute, itxaronaldiak barne. Hau, adibidez, proposamen honekin desagertzen den zabalera aldagailu batetik igarotzeko beharrean oinarritzen da, edo trenbidea erabili ahal izateko beste tren baten zain egotean.
Geltokiak
Beste proposamenetako bat hiriguneetan geltoki berriak irekitzea da, trenaren erabilera areagotzeko neurri gisa. Gainera, Nafarroan itxita dauden geltoki guztiak berriro irekitzea eskatu dute, jende gehiagok trenerako sarbidea izan dezan. Gainera, linean "arriskutsutzat" jotako puntu guztiak kentzea eta zaratari buruzko araudia betetzen ez duten tarteetan trenbidea lurperatzea eskatzen da (Real Decreto 1367/2007). Halaber, trazaduran hobekuntzak egitea eskatzen da, beharrezkoak diren lekuetan, eta dagoen azpiegitura ahalik eta gehien aprobetxatzea.
Bionville-sur-Nied
Bionville-sur-Nied Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bionville-sur-Nied udalerrian erroldatutako biztanleak 364 ziren. Familiak 125 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 57 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 138 etxebizitza zeuden, 126 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 10 hutsik zeuden. 127 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 126 etxebizitza nagusietatik 111 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 87 etxek bost zituzten. 107 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 74 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Bionville-sur-Nied udalerrian 135 unitate fiskal zeuden, 366 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.007 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen eta 1 argiketaria.
1920ko Hamarkada Zoriontsua
1920ko Hamarkada Zoriontsua hamarkada honetan Amerikako Estatu Batuetan egon zen egoera ekonomiko onari ematen dio izena. Aldi berean, Europako lurralde batzuetara ideia honen estrapolazioa egin ohi da.
Bionville-sur-Nied
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bionville-sur-Nied udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 744 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1920ko Hamarkada Zoriontsua
1910eko hamarkada belikoan (Lehen Mundu Gerra) gosetea eta urritasuna izan zen. 1920ko hamarkadan, berriz, gizartea asebete egin zen. Frantzian fenomeno honek bere ezaugarri propioak izan zituen eta Années folles izenaz ezagutzen dugu. Ingelesez "Golden Twenties" eta alemanez "Goldene Zwanziger" deitu zituzten.
Art Déco izan zen garai hartan ezarri zen estiloa arkitekturan eta diseinuan oro har. Cabaret eta Charleston beste osagarri ezagun batzuk ere izan ziren.
Hamarkadaren amaierari dagokionez, Europa esportazio arloan geldialdian aurkitzen zen. 1929an, New Yorkeko Wall Street-eko burtsak eztanda egin zuen, 29ko krack-a bezala ezaguna; produkzio masiboak, espekulazioak eta gehiegikeriak eragin zuen. Honek, 30eko hamarkada osoan zehar krisi ekonomiko latza eragin zuen mundu mailan. Ekarri zituen ondorioak larriak izan ziren; hala nola, langabeziaren gorakada, bizi kalitatearen beherakada eta beraz, pobreziaren gailentasuna, edo baita heriotza tasak igotzea ere. Espainian, hurrengo hamarkadan Gerra Zibila (1936-1939) nagusitu zen; honek, milioi erdi bat biztanleren heriotza eta 300.000 pertsonen erbesteratzea ekarri zuen, baita ondorio ekonomiko larriak ere, non lehengo egoera berreskuratzeko hainbat hamarkada behar izan zituen.
Arrazoiak
I.Mundu Gerra 1914an hasi eta 1918an amaitu zen Aliatuen garaipenarekin, alegia, Britainia Handia, Frantzia eta Errusiar Inperioak. Gerra honek, hainbeste ondorio larri ekarri zituen mundu osoan zehar: gutxi gorabehera 10 milioi hildako eta ekonomikoki ere kalte ugari. 1918tik 1920ko amaierara arte iraun zuen gripe pandemia larria ere gogorra izan zen, alegia, Espainiar Gripea bezala ezaguna den gaixoaldia. Mundu osoan zehar guztira milioi erdi bat kasu egon ziren, eta 50.000.000 biztanle inguru zendu. Batez ere, gazteak izan ziren biktima gehienak. Nahiz eta izenak Espainiari egiten dion erreferentzia, ez zen hau izan epidemiaren fokua. Uste denez, Txinan edo Kansasen (Estatu Batuak) eman zen birus honen agerraldia.
Honen guztiaren ostean, bake garaia izan zen agerian 1920ko hamarkadan zehar; arrazoi honegatik da 1920ko Hamarkada Zoriontsua gisa ezaguna. Ekonomia aldetik, susperraldia eta goraldia jasan zuten, bizi-baldintzak hobetzeko bidean; bereziki Alemanian, Kanada, Estatu Batuetan, Frantzian eta Erresuma Batuan. Munduan zehar euforia giroa zabaldu zen, sistema kapitalistarekiko gehiegizko konfidantza gailenduz. Hala ere, lasaitasun giro honek bere bukaera izan zuen 1929 inguruan, 30eko hamarkadako krisiari lekua utziz.
Egoera honetara heltzeko arrazoiak hurrengo hauek izan ziren:
Azken finean, Europako ekonomia suspertzea eragin zuen arrazoi esanguratsu bat, 1913an Washington Hirian sortutako erakunde bat izan zen: Erreserba Federalaren Sistema. Hau, Amerikako Estatu Batuetako Banku Zentrala da, non merkatu irekia bultzatzen den. Honek, beraz, burbuila finantzarioari luzatu zion bidea; alegia, nolabait esanda, ekonomiaren gorakada izugarria, batez ere prezioei zegokienez.
Ezaugarriak
Hamarkada honetan, Bigarren Industria Iraultzatik jasotako eraldaketak martxan jarri ziren: Ekoizpen sektore berriak garatu ziren; kimikoa, siderurgikoa, automobilgintza…
Energia iturri berriak erabiltzen hasi ziren; elektrizitatea eta petrolioa. Lana antolatzeko modu berriak sortu ziren; taylorismoa, estandarizazioa eta fordismoa. Gainera, kapitalen kontzentrazioa korporazio handien inguruan jarri zen, bereziki AEBetan eta Alemanian.
Estatu Batuak munduko ekonomiaren lokomotora bihurtu ziren. Amerikar bizitza eredua mundu osoan zehar hedatu zen. “American way of life” delakoak, berehala liluratu zituen europarrak, ondasunen kontsumo indibidualean oinarrituta (automobilak, telefonoak, etxetresna elektrikoak…), publizitateak bultzatuta eta epekako salmentek eutsita.
Ikuskizunak (zinema, kirola, kabaretak, antzerkiak) goi-mailako joskintza eta musika-korronte berriak (jazza, bluesa) kontsumo objektu bihurtu ziren, eta ordura arte esanguratsua izan ez zen industria elikatu egin zen (Hollywood, diskoetxeak…).
Prentsak ospe handia hartu zuen, aldizkari espezializatuak ugaritu ziren, hala nola, kiroletakoak edo emakumeari eskainitakoak. Beste alde batetik, irratia fenomeno nabarmena izan zen, eta herri eta hirietan zehar zabaldu zen, publizitate tresna bikaina bezala erabiliz.
Musika
Irratiak musika herrira eraman zuen. Ordura arte, musika zuzenean entzun zitekeen bakarrik, eta normalean aberatsenek baino ez zuten pribilegio hori. Irratiari esker, musika klasikoa indarra galtzen hasi zen, eta haren ordez,  dena hankaz gora jarri zuen estilo bat agertu zen: jazza. Louis Armstrong izan zen jazzaren historiako pertsonaiarik karismatiko eta berritzaileenetako bat, eta ziurrenik, musikaririk ezagunena.
Araucaria bidwillii
Araucaria bidwillii araukaria generoko hostoiraunkorreko zuhaitza da. Australiakoa da, eta bertan bunga bunga izena ematen diote, hosto etzanak ditu eta honen haziak jangarriak dira. 50 metroko altuera ere izan dezake.
1920ko Hamarkada Zoriontsua
Musika
Musika estilo berri honi lotuta, foxtrota sortu zen (“azeriaren dantza” bals baten antzekoa, baino erritmo biziagoan dantzatzen dena). Eta foxtrotaren ondoren charlestona etorri zen, honekin ez zen beharrezkoa bikoteka dantzatzea. Moda bihurtu zen, eta Europan ere garrantzi handia izan zuen. Lasaitasunezko eta arduragabetasunezko garaiaren sinbolo bat izan zen.
Zinema
Irratiak soinuak eta zinema jarri zituen ere bai. 1920ko hamarkadan, ikuskizun hau oso ezaguna egin zen. Hollywoodeko lehen izarrak jaio ziren unea izan zen: Buster Keaton, Harold Lloyd edo Charles Chaplin, beste batzuen artean.
Artea
Arteari dagokionez, hutsala eta hedonista bihurutu zen. Optimismoa lortu nahi zuen, errealitatetik ihes egin nahian. Testuinguru honetan, surrealismoa garatu zen, indar handiz, psikoanalisiaren aurkikuntzak hartu eta ametsen mundura murgilduz. Erlijioan eta mitologian izan zuen eragin handiena, Mircea Eliade-ren lanak azpimarratuz. Espainian, 27ko Belaunaldia gailendu zen, idazle eta intelektual multzoa. Joera eta mugimendu artistiko heterogenoko artistak ziren, baina Europan garatzen ari zen abangoardismoko korrontea nagusitzen zen. Belaunaldi honi dagokien idazle eta artista batzuk Antonio Espina, Federico García Lorca, Dámaso Alonso, Rafael Alberti edota Miguel Hernández izan ziren.
Inmigrazioa
Amerika oparoa askatasunaren, aberasteko aukeren eta ongizatearen paradigma gisa agertu zen mundu guztiaren begietara. Arrakasta, ekimena eta norbanakoaren ahalegina ziren bultzatzen ziren balioak. Pobrezia, aldiz, ahuleziaren seinaletzat hartzen zen.
Herrialdea erakusleiho bat bihurtu zen, aberastea posible zen lurraldea bezala ikusten zen. Honen ondorioz, immigrazio handi bat joan zen aukera berrien bila munduko bazter guztietatik (Alemania, Polonia, Espainia, Txina, Italia…). Hirietan pobrezia nagusi zen atzerritarrez betetako auzoetan.
Baina etorkin horiek, hizkuntzak, erlijioak, ohiturak eta ideal politiko desberdinak ekarri zituzten, eta askotan talka egin zuten bertan ezarrita zeuden balioekin, WASP ereduarekin, alegia (zuria, anglosaxoia, bertakoa eta protestantea).
“Beste Amerika”-ren pertzepzioa, iristen zirenena, arazo sozial, politiko eta moral larria bihurtu zen. Administrazio kontsebadore errepublikarrak inmigrazioa kontrolatzeko politika baten alde egin zuen (1921eko legeak), eta, postulatu arrazistekin, jatorri asiarreko pertsonak sartzea debekatu zuen, eta era berean, europarren sarrera murriztu zuen, 1924ko Immigration Act bezalako legeen bitartez.
Pentsamolde puritano batetik, herrialdea ideia eta bizimodu arrotzek usteltzen zutela zabaldu zen, eta etorkinak alkoholaren kontsumoarekin erlazionatu zituzten. Gobernuak bere kontsumoa, salmenta eta fabrikazioa debekatu zituen (Lege Lehorra). Honekin, kontrabandoa eta merkatu beltza kontrolatzen zituzten talde antolatuak sortu ziren, mafien eta gangsterren fenomenoa bultzatuz (Al Capone eta beste batzuk).
Alemania
Europan osoan eta bereziki Alemanian Hamarkada Zoriontsu moduko bat ere egon zela diote adituek. Alemanian, hiperinflazioarekin amaitu zenetik (1924. urtetik), 1929ko krakaren eraginak jazo arte iraun zuen. AEBek bizi izan zituen antzeko egoerak izan zituen Europako herrialde honek oroar. Weimarko Errepublikaren garaia izan zen.
Euskal Herria
Euskal Herrian hamarkada honek izan zuen eragina ere nabarmena da. Miguel Primo de Riveraren diktadurarekin hasi eta Espainiako Bigarren Errepublikak jarraitu zuen urte hauetan zehar. Ekimen esanguratsuenak hurrengo hauek izan ziren: 1921ean, Donostian, Kursaal kasinoa ireki zuten, Zurriolako muturrean. 1928an, Donostiako Aquariuma inauguratu zuten, justu Donostiako portuaren itsasaldean, gaur egun kokatzen den toki berean. Urolako trena ere hamarkada honetan jarri zen martxan, bereziki 1926ko otsailaren 22an, momentu honetan Espainiako errege zen Alfontso XIII. aren eskutik. Tren honek, Zumarraga, Loiola (Azpeitiko auzoa), Zestoako bainuetxea eta Zumaia lotzen zituen.
Biarritzeko kasinoa bestela 1929an zabaldu zuten, art déco estiloan Alfred Laulh é arkitektoak egindakoa.
Beste alde batetik, Euskaltzaindiak pausu garrantzitsuak eman zituen garai honetan. Bere helburuak zehaztu zituen, hala nola, euskara literario bateratu bat sortzea. Ideia hau 1922an jarri zuten martxan, akademikoki. Resurrección María de Azkueren eskutik Euskal Morfologia (1923), euskal sufijoen inguruko ikerketa ezinbesteko ekarpena izan zen, edota Aezkera edo Petiriberro-inguruetako mintzaera (1928) eta Mendibururen adizkiak eta idaztankera (1928). Baita hiztunei burututako dielektologia inkestak (Erizkizundi Irukoitza, 1924-1925).
Feminismoa
1920ko hamarkadan aurrerapen feminista garrantzitsua eman zen. Mugimendu bat baino gehiago, bizimodu berri bat bezala hartu daiteke. Ez da lege-eskaerarik edo manifestazio handirik egiten, baizik eta emakumeen indarra bere sexu-askapenaren bidez frogatzen da.
“Flapper”-ak izan ziren bizimodu berri hau eramaten zuten emakumeak. Agur esan zioten korseari, osagarri zapaltzaile gisa, eta era berean, gona motzagoak jartzen hasi ziren.
Azkenean, helburua lortu zen, emakume zurientzat behintzat; hain zuzen ere, 1920an zuzenketa bat atera zen, emakumeek askatasunez bozkatzeko aukera zutela adieraziz.
Espainian, 1918ko urriaren 20an, Espainiako Emakumeen Elkarte Nazionala (ANME) sortu zen, denborarekin Espainiako erakunde feministarik garrantzitsuena izango zena. Bere hastapenetan, edozein estremismo politikotik urrun zegoen erakunde federal bat eratu nahi zuten, emakume guztiei beren eskubide legal eta sozialen aldeko borrokan lekua emango ziena. Sorrerako programan hezkuntzari buruzko gaiak nabarmentzen ziren.