cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tajikistan
Geografia
Tajikistanek klima kontinentala du mendialdean eta subtropikala ibarretan. Ibarrek oso uda bero eta lehorrak dituzte, eta negu gogorrenetan -20 °C-ko hotza ere izaten da. Iparraldean (Khujanden), batez beste, 27 °C-ko beroa dute udan, eta -0,9 °C-ko hotza neguan; hego-mendebaldean (Kuljaben), 30 °C eta 2 °C dira uda-neguetako batez besteko tenperaturak. Euri gutxi izaten da: 150–200 mm. Lurralde garaietan (Murgaben), berriz, -20 °C inguruko neguak izaten dira, baina -46 °C eta gehiagoko hotza ere egiten du, eta euri gutxi. Nolanahi ere, mendebaldeko haize hezeek 800-1.500 mm bitarteko elurra uzten dute mendi garaienetan. Lurraldearen egitura eta klima direla eta, Tajikistanen 5.000 landare-espezie baino gehiago hazten dira. Basoak lurraldearen % 4 hartzen du; gainerakoak belardiak, zuhaixkak eta sastrakadiak dira.
Biztanleak
Tajikistango biztanleen erdiak baino gehiago tajik etniakoa da; etnia hori da Asia erdialdean turkiarren sailekoa ez den bakarra. Uzbekak % 25 eta errusiarrak % 3,3 dira. Erlijioen banaketa hau da: musulman suniak, % 80; musulman xiitak, % 5. Burujabetasunaren garaia arte, errusiar asko bizi zen Tajikistanen, baina burujabetasuna lortu zuenez gero, emigrazio nabarmena izan da errusiarren taldean. Tajikistango hizkuntza ofiziala tadjikera da, baina errusiera eta tokian tokiko dialektoak erabiltzen dira. Biztanleen bi heren-edo hegoaldean bizi dira, nekazari-inguruetan; heren bat inguru bizi da hirietan (inguru hartako urbanizazio-maila apalena duen herrialdea da). Asiako erdialdeko beste herrialde batzuen antzera, biztanle kopurua bizkor ari da igotzen (% 1,4, 1999ko estimazioen arabera), eta % 41 inguruk 15 urte baino gutxiago du. Bizi-itxaropena 64 urtekoa da.
Historia
Pamirreko mendialde bakartuena izan ezik, Tajikistango historia antzinako Baktriana eta Sogdiana (Transoxiana) lurraldeei lotua egon da. K.a. VI.-K.a. IV. mendeen bitartean, persiar akemenestarren mende egon zen lurraldea, eta geroago, K.a. 331-250 urteetan, Alexandro Handiaren eta haren ondorengoen mende. Geroago, Kusan erresuma (K. o. I.-IV. mendeak), sasandarrak eta Turkiako khanerriak (552-740) lurraldea beren mende hartzen ahalegindu ziren.
VIII. mendean, arabiarrek Amu Daria ibaia igaro eta tadjiken lurraldea, Sogdiana, menderatu zuten. Arabiarren islamizazioari uko egin zioten Zoroastroren jarraitzaileak mendietan babestu ziren. X. mendetik aurrera, lurraldea turkiar musulmanen mendean egon zen, Gengis Khan mongoliar (XIII. mendea) eta Tamerlan tartariar (XIV. mendea) konkistatzaileen mendean erori baino lehen. XVI. mendearen hasieran, Uzbekiako khanerriko probintzia bihurtu zen. Tadjikek Asiako erdialde osora hedatu zen turkiar kulturaren zabalkundeari aurre egin zioten, beren hizkuntza galdu gabe.
XVIII. mendearen erdia arte, tadjikak Bukharako emirerriaren mende egon ziren, baina orduan, afganiarrek Amu Daria ibaiaren hegoaldea eta hego-mendebaldea hartu zituzten, han bizi ziren tadjikak eta tadjiken kulturaren hiri nagusietako bat zen Balkh barne. 1860 eta 1870 geroztikako urteetan, Errusiako Inperioak Asiako erdialdean egin zituen konkisten ondorioz, Zeravshan eta Fergana ibarretako tadjikak errusiarren mende geratu ziren. Bien bitartean, 1868an, Bukharako emirerria Errusiaren protektoratu bilakatu zen.
Tajikistan, Sobietar Batasuneko Errepublika Sozialista (SESB)
Errusiar Iraultzaren ondoren, Tajikistango lurraldea 1918ko apirilean sortu zen Turkistango Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoaren eta Bukharako emirerriaren artean banatua zegoen. Baina 1920an, Tajikistango parterik handiena hartzen zuen Bukhara Sobietar Batasuneko errepublika bihurtu zen, eta 1921aren hasieran, Sobietar Batasuneko gudarosteek Duxanbe eta Kuljab konkistatu zituzten. 1922 eta 1930 bitartean, basmatxiek boltxebikeei aurre egin zieten. 1924an, Tajikistango Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoa sortu zen, Uzbekiako Sobietar Errepublika Sozialistaren barruan. 1925ean, Gorno-Badakshan errepublika autonomoa sortu zen Pamirren, Kara-Kirgiziako eta Tajikistango lurrekin. 1929ko abenduaren 5ean, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko errepubliketako bat izatera pasatu zen Tajikistan. Urte horretan bertan, Khodjango eskualdeak Tajikistanekin bat egin zuen. Gobernuak islamaren aurkako eta ateismoaren aldeko jarrera izanagatik, erlijio-maisu musulmanek, ezkutuan, lanean jarraitu zuten.
Independentzia
1991n Tajikistanek burujabetasuna lortu zuenez gero, barne-gatazka larriak izan dira, islamisten eta kontserbadore komunisten artean, batez ere. Sobietar Batasuna desegin aurretik ere gatazka larriak izan ziren etnien eta erlijio desberdineko taldeen artean, eta gatazka horiek areagotu egin ziren burujabetasuna lortu zelarik; izan ere, Tajikistan da Sobietar Batasun ohiko errepublika guztietan erlijioak indar gehien duen lurraldea.
1991ko hauteskundeetan 1981-1985 bitartean alderdi komunistako idazkari izandako Rakhman Nabievitx Nabiev atera zen garaile, baina oposizioa kontra agertu zen, eta 1992an istilu larriak izan ziren. Nabievek dimisioa eman behar izan zuen, baina iparraldeko komunistek eraso gogorra egin zuten oposizioaren kontra, eta komunistazaleek berreskuratu zuten aginpidea. Herri Fronteko buru Emomalii Rakhmon izendatu zuten lehendakari. Komunistazaleek zapalkuntza gogorra bideratu zuten oposizioaren kontra, eta milaka lagunek ihes egin behar izan zuten. Dena dela, Tajikistango istiluetan alderdi politikoen arteko gorabeherekin batera eskualdeka antolaturiko leinuen arteko gatazka odoltsuak izan ziren; errusiarrek ihes egin behar izan zuten, eta milaka tadjikek erbesteratu. Bi eskualdek, Kuljabek eta Khojandek, aginpidea zutenen alde egin zuten, hau da, komunisten alde; beste biak, hego-mendebaldekoek, aldiz, nazionalisten eta islamdarren aldekoak ziren. Eskualdekako zatiketa horrek garbiketa etnikoa ekarri zuen. Su-etena sinatzeko zenbait ahalegin egin ondoren, 1997. urtean bake-hitzarmena sinatu zen, baina oso mantso bideratu ziren neurriak. Oposizioko Tadjiken Batasuna osatu zuten oposizioko taldeek eta, 1997ko hitzarmenari jarraituz, Imamali Rahmanoven gobernuak talde haren ordezkaritza onartu behar izan zuen gobernuan; Adiskidantzarako Nazio Batzordea osatu, eta amnistia onartu zen.
Gobernua eta administrazioa
Tajikistango konstituzioa 1994koa da. Errepublika parlamentarioko erregimena du; lehendakaria da estatuburua, eta gobernuburua da ministro-kontseiluaren buruzagia. Bi kargudun horiena da aginpide betearazlearen ardura. Aginpide legegilea, berriz, Biltzar Gorenaren erantzukizuna da. Lurraldea bi oblastetan eta beste oblast autonomo batean dago banatua.
Ekonomia
Tajikistan munduko herrialderik behartsuenetako bat da: berak du Sobietar Batasun ohiko barne-produktu gordin apalena, eta pobreena da errepublika sobietar ohietan. Nekazaritza da ekonomiaren oinarri nagusia; gehien lantzen den gaia kotoia da, baina fruta, laboreak, mahatsa, barazkiak etab. ere lantzen dira. Baliabide natural ugari dago, baina kopuru txikietan guztiak: zilarra, urrea, uranioa, ikatza eta tungstenoa; petrolio eta gas naturaleko erreserbak ere badira. Industria askotarikoa da, nekazaritzari eta energia-ekoizpenari lotua bereziki. Industriak eta laborantza-abeltzaintzak antzeko portzentajea hartzen dute barne-produktu gordinean. Tajikistango ekonomia oso ahulduta gelditu zen 1992ko gerra zibilaren eraginez (droga-trafikoa eta kontrabandoa zabaldu ziren), eta Moskuren laguntzak eten eta merkatuak galdu izanaren ondorioz; ekonomiaren aurrerapenerako eragozpen handia dira, orobat, klima gogorra eta komunikabide txarrak. Errusiaren eta Uzbekistanen laguntzen mende eta laguntza humanitarioaren mende egon zen garai hartan Tajikistango ekonomia, bertako behar oinarrizkoenak asetzeko. 1997an bake-hitzarmena sinatu zen arren, arazo larriak izan zituzten gerrako iheslariak eta borrokalariak bertako ekonomian txertatzeko.
Janis Paige
Janis Paige, Donna Mae Tjaden jaiotza-izenez, (Tacoma, Ameriketako Estatu Batuak, 1922ko irailaren 16a) estatubatuar abeslari eta aktore ohia da.
Petri I.a uhartea
1821ean Fabian Gottlieb von Bellingshausenek lehenengoz ikusia, Petri I.a Errusiakoaren izena darama. 1929an Nils Larsen eta Ola Olstadk gidaturiko espedizioak uhartea lehendabizikoz zapaldu eta bere herrialdearentzat aldarrikatu zuten.
Janis Paige
Tacoman jaioa, bost urterekin hasi zen tokiko ikuskizun amateurretatan abesten. Batxilergoaren ostean, Los Angelesera joan zen bizitzera. Han Hollywood Canteen kafetegiko abeslaria izatea lortu zuen Bigarren Mundu Gerra garaian, baita pin-up modelo-lanak egin ere. Lan horiei esker, Warner Bros zinema-estudioarekin kontratua sinatu zuen, baina kontratua eten egin zuen zuzeneko antzerki lanetan aritzeko, Broadwayko hainbat saiotan agertuz. Bere lan-ibilbidearen tarte handi batean zinema eta antzerki lanak tartekatu zituen. 1950eko hamarkadaren erdialdetik aurrera telebistan agerraldi asko egin zituen. Horien artean, Janis bera protagonista zuen It's Always Jan izenburuko sitcomean.
Guztira, 60 urte baino gehiagoko ibilbidearekin, bizirik jarraitzen duen Hollywoodeko Urrezko Aroko azken izarretako bat da.
Garra waterloti
Garra waterloti Garra generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Coregonus anaulorum
Coregonus anaulorum Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Iguñako harana
Iguñako harana (valle de Iguña) erdialdeko Kantabriako harana da, Besayako haranaren hegoaldean kokaturik. Besaya ibaiak harana zeharkatzen du hegoaldetik iparraldera. Bárcena de Pie de Concha udalerrira sartzen da, izen bereko arroilatik. Jano Haitza (1288 m.) haraneko tontor nagusia da.
Administratiboki, haranaren lurraldea hiru udalerrien artean banatuta dago: Arenas de Iguña, Bárcena de Pie de Concha eta Molledo.
Mitridates VI.a
Mitridates VI.a (Μιθριδάτης) (K.a. 132-K.a. 63) Eupator Dionisius deitua, Mitridates Handia bezala ere ezaguna, Pontoko Erresumako erregea izan zen K.a. 120tik K.a. 63an hil zen arte, Asia Txikian. Erromaren etsairik bikain eta arrakastatsuenetako bat izan zen, eta, bata bestearen atzean, Erromatar Errepublikaren amaierako hiru jeneralik handienetako batzuen aurka borrokatu zuen, Luzio Kornelio Sila, Luzio Lizinio Lukulo eta Ponpeioren aurka.
Historia
Mitridates VI.a, Mitridates V.a Pontokoaren semea zen (K.a. 150-K.a. 120), Evergetes deitua.
Bere erregealdi pertsonala, K.a. 112an hasi zen, hogei urte inguru zituenean. Aholkulari greziarrez inguratua eta armada boteretsu bat zuelarik, berehala hartu zuen bere aitaren hedapen politika.
Mitridatesi, Greziaren zati handi bat ere batu zitzaion: greziarrak, iraganean pertsiarren inbasioaren arriskua saihestu zutenak, orain, bere sustrai pertsiarrak aldarrikatzen zituen errege batek gobernaturiko ekialdetarrekin aliatu ziren. Handinahia izan zen, eta erresuma asko konkistatzen saiatu zen, Bitinia horien artean, honek, geroz eta gehiago hedatzen ari zen Erromatar Errepublikarekin gatazka bat eragin ziolarik.
K.a. 88an Anatolia penintsularen mendebaldea konkistatu ondoren, Mitridates VI.ak, bertan bizi ziren erromatar hiritar guztiak hiltzea agindu zuen. 80.000 hiritar hilarazi zituen gizon, emakume eta umeen artean, eta, horrekin, Erromaren haserrea erakarri zuen. Lehen Gerra Mitridatikoaren ondoren, K.a. 88 eta K.a. 84 bitartean gertatu zena, Luzio Kornelio Silak Mitridates garaitu eta Greziatik kanporatu zuen, baina, ondoren, Italiara itzuli behar izan zuen, Gaio Marioren matxinadari aurre egiteko. Honek, Mitridatesi, denbora baterako bake bat sinatzea ahalbidetu zion, bake honek iraun zuen bitartean, Dardanoseko Hitzarmena bezala ezagutzen den borroka jarraitzeko prestatzea lortu zuelarik.
Mitridatesek, bere armada berriz bildu zuen, eta Erromak Bitinia erantsi nahi izan zuenean, are armada handiago batekin eraso zuen, K.a. 83 eta K.a. 81 bitartean gertatu zen Bigarren Gerra Mitridatikoa eraginez. Lehenik, Luzio Lizinio Lukuloren aurka borrokatu zuen, eta, ondoren, Ponpeioren aurka, honek, azkenik, K.a. 75 eta K.a. 65 bitartean iraun zuen Hirugarren Gerra Mitridatikoan Mitridates garaitzea lortu zuelarik.
Bere porrotaren ondoren, Mitridatesek, ihes egin zuen eta armada berri bat osatzen saiatu zen, baina ez zuen lortu. K.a. 63an, Pantikapeara ihes egin zuen, non bere seme Farnazes II.ak bere buruaz beste egitera bultzatu zuen.
Legenda
Mitridates VI.aren bizitza, kutsu erdilegendarioa duten istorioetan bildua dago: jaio zen urtean eta tronura igo zen urtean, zeruan, hirurogei egunez kometa bat agertu zen. Esaten denez, bere aita Mitridates V.a hil ondoren, Mitridates VI.a oraindik ume bat baino ez zenean, bere bizitza arriskuan zegoela sentitzen zuelako ihes egin behar izan zuen, zazpi urtez, bizitza basati bat egin zuelarik, eta soilik bere ama Gaespyris eta bere anaia Mitridates Chrestos (Olioztatua) hiltzeko itzuli zen, bere arreba Laodize Pontokoarekin ezkondu egin zen bitartean.
Plinio Zaharrak, bere Naturalis Historiæ lanean, hizkuntzentzako zuen trebeziari erreferentzia egiten dio:
Hala ere, bere elezaharrik ezagunena, pozoiekiko zuen erresistentzia zen: balizko pozoitzeetatik babesten saiatzeko, pozoien eraginak, gaizkile konbiktuekin eta bere buruarekin esperimentatzeko ohitura zuen, erailketa saiakeretatik salbu mantenduko zuen antidoto baten bila, mitridatoan aurkitu zuena, honen asmakuntza, berari ematen zaion landare eta animalia substantzien nahasketa bat, immunizatzea ahalbidetu ziona. Apianol Erromatar Historian (XVI, 111) kontatzen duenaren arabera, Ponpeiok garaitu zuenean, Mitridates VI.a, bere buruaz beste egiten saiatu zen pozoia hartuz, erromatarrek harrapatzea eragozteko, baina, immunizatua zegoenez, bere ofizialetako bati eskatu behar izan zion, ezpatarekin hil zezan. Dion Kasiok eta Juniano Justinok ere, pozoiekiko zuen erresistentziari erreferentzia egiten diote. Aulo Kornelio Zelsok, K.a. I. mendeko entziklopedista erromatarra zena, bere De Medicina lanean, mitridatoaren konposaketa bildu zuen.
Artea eta literatura
Mitridates VI.aren bizitza, zenbait lan artistikorentzako istorioa izan zen:
Ukrainako Krimea penintsulan dagoen Eupatoria hiriak, bere izena, Mitridatesen omenez jasotzen du.
Cobitis illyrica
Cobitis illyrica Cobitis generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Azido alfa-linoleniko
Azido alfa-linolenikoa edo Azido 9,12,15-oktadekatrienoikoa edo ALA kate luzeko gantz-azido poliasegabe bat da, formula duena. Giza gorputzak bere kabuz sintetizatzerik ez duenez janariaren bidez hartu behar da.
Jatorria
Landareetan ugaria da. Hemen landare batzuen oliotan azido α-linolenikoak osatzen duen portzentaia :
Egitura
Hemezortzi karbono ditu eta hiru lotura bikoitz azaltzen ditu, 9, 12 eta 15. karbonoetan (18:3∆9,12,15). Molekula anfipatikoa da.
Garrantzia biologikoa
Omega-3 gantz azido multzoan sartzen da. Osasunarentzako oso onuragarria da, baina ezin du gizakiaren gorputzak sortu, beraz dietan hartu behar da. Gaixotasun kardiobaskularrei aurre egiten laguntzen du, baina prozesuaren mekanismoa oraindik ez da ezagutzen.
Historia
Adolf Rollett-ek 1909 urtean isolatu zuen azido alfa-linolenikoa.
Mulfingen
Mulfingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Perspektibismo (literatura)
Perspektibismoa eleberrigintza garaikidean asko erabili izan da narratzeko teknikoa izan da. honen bitartez egileak gai beraren inguruko ikuspuntu desberdinak azaltzen ditu.
Definizioa
Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegian Iratxe Retolaza horrela deskribatzen du: "Gertaera bera kontatzeko perspektiba, ikuspuntu edo fokalizazio mota anitz erabiltzeari deritzo. Hala, errealitate baten aurrean egon litezkeen ikuspegien berri ematen da".
Adibideak
Asko dira teknika honekin egin diren eleberriak. Hona hemen adibide batzuk:
Wda
Wda Poloniako ibaia da, Vistularen ibaiadarra dena. 198 kilometroko luzera eta 2.325 km²-ko arroa ditu. Tucholako basoan ibai nagusienetariko bat da.
Bere ibilbidean Lipusz, Borsk, Wojtal, Czarna Woda, Wda, Błędno, Tleń, Żur eta Świecie zeharkatzen ditu.
South Lineville (Missouri)
South Lineville Missourieko herri bat da. Mercer konderrian kokatua dago. 2010ean 28 biztanle zituen, 0.14 kilometro koadrotan banatuta.
Zuhaitz genealogiko
Genealogian, zuhaitz genealogikoa pertsona baten arbasoak (gurasoak, aiton-amonak, berraitonak, ...) eta ondorengoak (seme-alabak, bilobak, ...) zehazten dituen zuhaitz itxurako diagrama bat da, ahaideak lotzen dituzten arbaso komunak erakutsiz. Animalietan, zuhaitz genealogikoari pedigri deritzo eta animaliaren arraza-garbitasuna frogatzeko erabiltzen da.
Freestyle Script
Freestyle Script bat da script motako letra-tipo. 1981an garatu zuten Martin Wait enpresarentzako Adobe Systems, ITC eta Letraset. Bertsio lodiko letra-tipo diseinatu zen 1986. Freestyle Script bat da 4 bertsio: Regular, Bold, SH Reg Alt, and SB Reg Alt.
Pobladura de Pelayo García
Pobladura de Pelayo García Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. eskualdean dago, itsas mailatik metrora, eta -ko azalera hartzen du.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 472 biztanle zituen. biztanle zituen.
Cardiffko Unibertsitatea
Cardiffko Unibertsitatea (Cardiff University; Prifysgol Caerdydd) Galesko Cardiff hiriburuan dagoen unibertsitate bat da. Cathays Park eremuan kokatzen da. 1883. urtean ezarri zen, eta 2004eko abuztutik aurrera Galesko Unibertsitatea Cardiffen (University of Wales; Prifysgol Cymru, Caerdydd) izendapen berria eskuratu zuen.
Arçac
Arçac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Arsac udalerrian erroldatutako biztanleak 2.972 ziren. Familiak 1.108 ziren, horien artean 188 pertsona bakarrekoak ziren (88 bakarrik bizi ziren gizonak eta 100 bakarrik bizi ziren emakumeak), 384 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 456 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 80 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.172 etxebizitza zeuden, 1.113 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 38 hutsik zeuden. 1.116 etxeak ziren eta 23 apartamentuak ziren. 1.113 etxebizitza nagusietatik 968 bere jabearen bizilekua ziren, 124 alokairuan okupaturik zeuden eta 21 doan lagata zeuden; 33 etxek gela bat zuten, 28 etxek bi zituzten, 95 etxek hiru zituzten, 278 etxek lau zituzten eta 679 etxek bost zituzten. 902 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 397 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 681 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.060 ziren, horien artean 1.551 aktiboak ziren eta 509 inaktiboak ziren. 1.551 pertsona aktiboetatik 1.443 lanean zeuden (757 gizon eta 686 emakume) eta 108 langabezian zeuden (40 gizon eta 68 emakume). 509 pertsona inaktiboetatik 206 erretiraturik zeuden, 178 ikasten zeuden eta 125 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Arsac udalerrian 1.164 unitate fiskal zeuden, 3.153 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.854 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 138 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 19 eraikuntza enpresak ziren, 33 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 6 higiezinen enpresak ziren, 25 zerbitzu enpresak ziren, 22 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 31 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 4 zurginak, 5 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 2 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 10 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen eta 2 drogeria ziren.
2000. urtean Arsac udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 658 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Arsac udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 528 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mikel Aizpuru
Mikel Xabier Aizpuru Murua (Gabiria, Gipuzkoa, 1963ko otsailaren 12a) Euskal Herriko Unibertsitatean Historia Garaikidean katedraduna da. 1996 eta 2000 artean Udako Euskal Unibertsitatearen zuzendaria izan zen. 2011tik Historia Garaikidea sailaren zuzendaria da. 2017tik Kultura Ondarearen zuzendaria da Eusko Jaurlaritzan. Gaur egun Bermeon bizi da.
Ikasketak
Geografia eta Historian Lizentziatura bukatu zuen 1986an EHUn. 2000an historian doktore titulua lortu zuen EHUn. Aurkeztu zuen tesian nazionalismoaren jatorria, antolaketa eta ekinbide politikoa aztertu zuen 1893-1923 urteen artean. 1990an ikerketa-egonaldi bat egin zuen Renoko Unibertitatean Basque Estudies Program-aren barruan.
Idazlanak
Mikel Aizpuruk hainbat artikulu eta liburu argitaratu ditu, euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 60 lan baino gehiago dira. Bere liburu aipagarrienak hauek dira:
Ikerketa
Hainbat argitalpen eta proiektu zuzendu ditu gai hauen inguruan: Ikergazte kongresuko batzorde akademikoko kide izan da giza zientziak arloan.
Rosetta
Rosseta edo Raxid (arabieraz رشيد‎ Rašīd) Egiptoko iparraldeko hiri eta portua da. Nilo ibaiaren bokalean dago, deltaren ipar-mendebalean (Buhairah, Egipto Beherea). Meskitak eta kristau elizak (ortodoxo grekoak eta koptoak).
Historia
Bolbitinic hiria zegoen bertan Antzinako Egipton. K.o. 800. urtean, Harun ar-Rashid kalifak sortu zuen hiri berria. Portu garrantzitsua izan zen XVIII. mendean Alexandria berriro gorpuztu zen arte. 1799. urtean, "Rosetta" izeneko harri ospetsua aurkitu zuen Napoleonen armadako ofizial frantses batek: Rosetta harria.
Mödling
Mödling Austriako hiri bat da, Austria Behereko estatuan dagoena. Herrialdeko Viena hiriburutik 14 km inguru hegoaldera dago.
Garra yiliangensis
Garra yiliangensis Garra generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Mödling
Herri eta hiri senidetuak
Mödlingek honako herri senidetuak ditu:
San Nikolas eliza (Orio)
San Nikolas Barikoaren eliza Gipuzkoako Orio udalerriko Alde Zaharran dagoen eliza bat da, izen berdineko San Nikolas kalean eta Bikarioetxearen alboan.
Laje do Muriaé
Laje do Muriaé Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
San Nikolas eliza (Orio)
Historia
Lehenengo eliza XIII. mendekoa zen. Horren gainean, XVI. eta XVII. mendean egungo eraikina altxatu zuten. Bere estiloa Pizkundekoa da. Beste ezaugarrien artean bere gotorleku izaera azpimarra dezake; ezaugarri hau Gizpukoako kostaldeko beste elizetan ikus daiteke, esaterako Zumaiako San Pedro elizan. Eliza plataforma zabal baten gainean eraikia dago, zutabe eta arku indartsuen gainean. Deiagarria da, bestetik, perimetroko ataria, ingurabide modukoa, bide osoan estalia. Barruan San Nikolas Barikoari eskainitako aldarea garrantzitsua da; santu hau bidaiarien eta arrantzaleen babeslea da.
Coregonus arenicolus
Coregonus arenicolus Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Besayako harana
Besayako harana (valle del Besaya) erdialdeko Kantabriako harana da. Kantabriako beste haran batzuek ez bezala, izaera industrial nabarmena du, batez ere behe eta erdi aldean, eta landa- eta nekazaritza-jarduerek bere horretan jarraitzen dute, bereziki goiko aldean. Tradizioz, haran hau izan da Kantabriako kostaldea eta Gaztelaren arteko komunikazio bide nagusia, bere orografia Kantabriako beste haran batzuetakoa baino askoz ere errazagoa delako eta Kantabrian ohikoa denerako nahiko haran zabala delako. Izan ere, gaur egun Kantabriak Iberiar Penintsularen barnealdearekin dituen komunikazio-bide nagusiak haran horretatik igarotzen dira, adibidez A-67 autobidea edo Santander-Palentzia trenbidea.
Bailararen behealdean Torrelavega dago, Kantabriako industria-gune nagusietako bat, eta horrek asko markatu du haranaren garapena; izan ere, harana industria-foku horren eta Los Corrales de Buelnaren mende dago bereziki.
Estanislao Segurola
Estanislao Segurola Solazabal (Areeta, 1891ko otsailaren 10a – Bilbo, 1954ko otsailaren 7a) bizkaitar arkitektoa izan zen. 1929an Bilboko Barne eta Kanpo Zabalguneko Zuzendaritzako arkitekto buru izendatu zuten eta 1933an Hiri Ikasketen Ataleko buru eta Arkitekturako zuzendariorde. Gerra ondoren, kargu bera izan zuen. Basurtuko ospitalearen zabalkundean parte hartu zuen.
Antero de Quental
Antero de Quental (Ponta Delgada, Azoreak, Portugal, 1842ko apirilaren 18a - Ponta Delgada, 1891ko irailaren 11a) portugesezko olerkaria da.
Bizitza
Zuzenbideko ikasketak egin zituen Coimbrako Unibertsitatean. Gaztetan sozialismoaren eragin handia izan zuen, Proudhonen sozialismo utopikoarena, batez ere. Hala, sozialismoaren bultzatzaile nagusietako bat izan zen Portugalen. Questão Coimbra deitutako eztabaidetan parte hartu zuen; eztabaida haietan idazle gazteek, Antero de Quental, Teófilo Braga eta Eça de Queiroz buru zirela, Portugalgo idazle eta pentsamolde zaharkituen aurka jardun zuten.
Gero, Quental Lisboara bizitzera joan zen, eta Lisboako Kasinoko Jardunaldi Demokratikoetan parte hartu zuen (1871); jardunaldi edo hitzaldi haien helburua literatura eta gizartea modernizatzea eta Europako kultura Portugalen sartzea zen; hori izan zen, hain zuzen, Antero de Quentalen gaztetako ahaleginen xede nagusia.
Bere bizitzaren azken aldian tuberkulosiak jo zuen; hala, bizitzaz etsita, budisten mistika panteistaren eta alemaniar pentsalari ezkorren eragina (Schopenhauerrena eta Hartmannena, bereziki) bere eginik, atsekabearen metafisika sortu zuen. Gizonak aske izateko zuen bide bakarra heriotza zela etsita zegoen, eta 1891n bere buruaz beste egin zuen.
Haren obra aipagarriak: Primaveras Românticas (1872), Odes modernes (1864), Sonetos Completos (1885), Carta autobiógrafica, Hino da manhã eta Elogio da morte.
Antonio Tabucchiren "Porto Pimeko dama" liburuan agertzen den "Antero de Quental, bizitza bat" kontakizunean de Quentalen bizitzaren pasarte batzuk agertzen dira..
Bodysurfing
Bodysurfinga edo bodysurfa ur-kirol bat da, kirolariaren gorputza bera olatuen gainetik eta barruan irristatzea helburua duena. Hawaiieraz Kaha Nalu diote eta izen hori zuen bere sorreran. Hegats batzuen laguntzaz bakarrik praktikatu daiteke, edo esku-ohol bat edo handplane bat ere erabil daiteke azkarrago irristatzeko eta uretan igotzeko. Horrela errazagoa da trikimailuak egitea eta lerraduraren ibilbidea luzeagoa da, urarekiko marruskadura gutxitzen baita.
Gero eta modalitate zabalduagoa da, edozein adinetan egitea erraza eta dibertigarria delako; izan ere, hasteko, igeri egiten jakitea baino ez da behar.
Landetxo Goikoa baserria
Landetxo Goikoa Mungiako Landetxo auzoan dagoen baserria da. 1510. urtean eraiki omen zuten lehen aldiz. 1996ko uztailaren 9an, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Egun Izenaduba izeneko parke-tematikoaren barnean dago, non Olentzeroren etxearena egiten du.
Ezaugarriak
Landetxo Goikoa baserria Euskal Herrian gelditzen diren landa-etxe zaharrenetariko bat da.
Seguruenik XVI. mendean eraiki zen eta baserri gotiko-­errenazentisten artean sailka daiteke.
Eraikinak oinplano laukizuzen luzanga du. Teilatuari dagokionez, bi isuraldekoa da eta gailurra fatxada nagusiarekiko perpendikularra da. Altueran bi solairu eta ganbara ditu.
Fatxada nagusia hiru modulok osatzen dute. Alboetako biak, erdikoa baino aurreratuagoak, harri-hormaz eginda daude, silarrizko eskantzuekin. Beheko solairuan jatorrizkoa ez den bao bana dute, dintelduna, eta goikoetan bao ojibal geminatuak, silarri monolitikoetan landutako kiribil bikoizdunak.
Erdiko gorputzean karrerapea dago, dinteltzat habe handi bat duena. Kontserbatu egin dira zurezko piezez egindako bastidorea, irudi geometrikoz hornitua, eta goiko solairuaren itxidura osatzen zuten zenbait ohol eta arkutxo. Itxidura berezi hori hiru erregistrotan antolatutako zurezko pantaila batek osatzen zuen, lama eta ohol arremetuez osatua.
Aldenik alden suhesi sendo bat dago eta eraikinaren sekzio lodiko haritzezko zutabez osatutako jatorrizko egituraren zati batzuk kontserbatzen dira. Halaber, lehenengo solairuan ohol arremetuz osatutako panelak gordetzen dira.
Cobitis jadovaensis
Cobitis jadovaensis Cobitis generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Mundelsheim
Mundelsheim Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Southwest City (Missouri)
Southwest City Missourieko hiri bat da. McDonald konderrian kokatua dago. 2010ean 970 biztanle zituen, 3.79 kilometro koadrotan banatuta.
Miranda do Corvo
Miranda do Corvo Portugalgo Coimbrako barrutian dagoen udalerria da. 2006ko erroldaren arabera, herriak 13.622 biztanle eta 126,98 kilometro koadroko azalera zeukan.
Minna Cauer
Wilhelmine Theodore Marie Cauer, abizenez Schelle jaioa, Minna Cauer izenez ezaguna (Freyenstein, Brandenburgo, Alemania, 1841eko azaroaren 1a - Berlin, 1922ko abuztuaren 3a) alemaniar hezitzailea izan zen, kazetaria eta erdi klaseko emakumeen mugimenduko aktibista.
Bizitza
Pastore luterano baten alaba zen, eta Freyenstein en hazi zen, Brandenburgo ko Probintzian. August Latzel ezkertiar hezitzaile eta medikuarekin ezkondu zen 1862an, baina 1866an alargundu zen. Ondoren, irakasle izateko hezi zen, eta Paris en lan egin zuen urtebetez, Eduard Cauerrekin ezkondu aurretik. Harekin, Berlinera lekualdatu zen.
Bigarren aldiz alargundu zen 1881ean, irakasle lanean hasi zen berriz, eta emakumeen historia aztertzen hasi zen. Emakumeen Ongizaterako Elkartea sortu zuen (Frauenwohl) Berlinen 1888an, eta haren buru aritu zen 1919 arte, emakumeen eskubideen eta abortua eskubideen aldeko borrokan.
Azido gamma-linoleniko
Azido gamma-linolenikoa edo Azido 9,12,15-oktadekatrienoikoa edo GLA kate luzeko gantz-azido poliasegabe bat da, formula duena.
Historia
Onagra (Oenothera biennis) lorearen oliotatik isolatu zen aurrenekoz Heiduschka eta Lüft-ek 1919 urtean. α-linolenikoa eta β-linolenikoa aurkituak zirenez γ-linoleniko izena eman zioten. Gerora jakin zen β-linolenikoa ez zela existitzen, isolatze prozesuaren akats bat baino ez zela izan.
Amerindiarrek sendabelar gisa erabiltzen zuten eta XVII mendean Europara iritsi zenean sona handia hartu zuen eta "erregearen denetarako erremedio" (king's cure-all) ezizena hartu zuen.
Egiaztapen formala (informatika)
Algoritmo hauen egiaztapena gauzatzako, dagokion sistemaren (hardware edo softwarea, kasuak kasu) eredu matematiko abstraktu batean oinarritzen den froga formal bat eman behar da. Hauek dira sistemen eredutzat erabiltzen diren eredu matematiko batzuk: egoera makina finituak, etiketadun igarotze sistemak, Petriren sareak, bektore batuketarako sistemak, automata denborizatuak, automata hibridoak, prozesuen aljebra, semantika operazionala eta Hoareren logika.
Garrantzia softwarean
Egiaztapen formalak softwarean, programa bat espezifikazio formal batek dioena betetzen duela frogatzea du helburu. Software egiaztapen formalaren esparruan hurrengo eremuak nabarmentzen dira: egiaztapen deduktiboa, interpretazio abstraktua eta mota sistemak. Menpeko programazio "motatua" etorkizunean interesgarri izan daitekeen egiaztapen planteamendu bat da non programa bateko funtzioek itzultzen duten balioen motek funtzioaren espezifikazioa (edo haren parte) adierazten dute.
Softwarearen egiaztapenerako teknikak honela sailkatzen dira betetzen dituzten ezaugarrien arabera:
Wayne konderria (New York)
Wayne konderria (Wayne County) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lyons da. 2010eko zentsuaren arabera 93,772 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Egiaztapen formala (informatika)
Egiaztapena eta balioespena
Egiaztapena, produktu bat bete beharreko helbururako egokia denentz aztertzerakoan alderdi bat da. Balioespena egiaztapenaren alderdi osagarria da.
Wayne konderria (New York)
Geografia
Wayne konderriak 358,209 kilometro koadro ditu. Horietatik 201,818 ura dira. Beste 15,639 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,18 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 93,772 pertsonetatik 88,794 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 3,476 dira. 2,743 beltzak edo afroamerikarrak. 201 amerikar natiboak ziren eta 24 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 465 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 59 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1,486 pertsonek kokatzen zuten.
Egiaztapen formala (informatika)
Programen zuzentasuna
Programa baten zuzentasuna, programaren ustezko portaera ezartzen duen deskribapen formal batekiko erabakitzen da. Bi zuzentasun mota bereizten dira:
Hoareren sistema formala
Hoare-ren sistema formala, programei buruzko zuzentasun partzialeko baieztapenak frogatzeko sistema formal bat da. Hoare-ren sisteman programa edo agindu-segida bat espezifikazio batekiko partzialki zuzena dela adierazteko {φ}P{ψ} motako adierazpen bat erabiltzen da, mota honetako baieztapenak Hoareren hirukote izena hartzen dute eta hauek frogatzean datza Hoareren kalkulua.
11. linea (Bartzelonako metroa)
'''Bartzelonako metroaren 11. linea''' sarean aurreikustako hamabi lineetako bat da. Trinitat Nova eta Can Cuiàs geltokiak lotzen du. Linea 2003n inauguratu zen Trinitat Nova eta Can Cuiàs geltokien artean.
Egiaztapen formala (informatika)
Hoareren sistema formala
Hoareren sistemak Hoareren hirukoteak frogatzen laguntzen badu ere ezin dezake baieztapen bat faltsua dela frogatu, kasu honetan kontraadibide bat aurkitu daiteke faltsutasuna frogatzeko. {φ}P{ψ} hirukote baten kontraadibidea konputazio-egoera (aldagaien balio konkretu batzuk) jakin bat izango da non φ aurrebaldintza betetzen den P-ren exekuzio aurretik eta honen exekuzioaren ondoren ψ betetzen ez den.
Frogapena gauzatzeko sistema honek hainbat axioma eta inferentzi erregela eskaintzen ditu agindu mota ezberdinei dagozkien Hoareren hirukoteak frogatzeko. Adibidez:
Programen zuzenketa automatikoa
Programen zuzenketa automatikoa software erroreak zuzentzean datza inolako giza laguntza gabe (edo oso laguntza mugatuarekin). Programen zuzenketa orakulu bat erreferentzia gisa izanik egiten da, orakulu honek programatik espero den funtzionalitatea biltzen duelarik. Behin zuzenketa ekoiztu denean orakulua erabiliko da hau balioesteko. Programaren zuzenketa automatikoan hainbat teknika erabiltzen dira, adibidez programazio genetikoa non konputazio ebolutiboaren bidez, programazio akats baten konponbide posibleak ekoiztu eta probatu egiten dira.
Programen arazketan, egiaztapen formalak eta programa sintesiak eskaintzen dituzten teknikak konbinatzen dira. Egiaztapen formaletik, esaterako, akatsak aurkitzeko teknikak erabiltzen dira programa batean akatsak sor ditzaketen kode lerroak aztertzeko. Kode lerroak akastunak balira, sintesi moduluak arduratuko ziren orakuluak adierazten duen funtzionalitatera egokitzen diren kode lerroak ekoizteaz eta lerro akastunak hauengatik ordezkatzeaz.
Programa zuzenketa sistemak bakarrik arduratu ohi dira akatsen multzo konkretu batzuetako akatsak zuzentzeaz, zuzenketa denbora murriztea helburu delarik.
Erabilera industrian
Diseinuaren konplexutasunaren hazkundea dela eta hardware industrian egiaztapen formalerako dauden teknikak inoiz baino garrantzitsuagoak dira. Gaur egun hardware enpresa handi guztiek egiaztapen formala erabiltzen dute, software industriari dagokionez ordea, erabilera ez da hain hedatua. Hardwarearen industrian, egiaztapen formalaren beharraren arrazoia da diseinu mailako errore batek dakartzan ondorio komertzial latzak ekiditeko nahia. Gainera, hardwarearen konplexutasuna handitzen den heinean gero eta zailagoa da produktu baten zuzentasuna aztertzeko proba-kasu multzo batekiko simulazioak egitea, eta egiaztapen formala, aldiz, beste teknika batzuekin alderatuta errazagoa eta emankorragoa da.
Maritxu Zagala
Maritxu Zagala (Tolosa, 1913ko maiatzaren 16a - Canet de Mar, Bartzelona, 2017ko otsailaren 3a) Espainiako Gerra Zibilean erbesteratutako tolosar emakumea izan zen.
Bizitza
María Zagala Tolosan jaio zen, Gipuzkoan, 1913ko maiatzaren 16an. Bost anai-arrebetatik txikiena izan zen. Anai handiena gerra fusilatu zuten. Beste biak eta familiarekin Frantziara joan ziren, eta haietako bat Venezuelara joan zen. Aita hiltzean, Maritxu Bartzelonara joan zen amarekin bizitzera, eta, handik denbora batera, Eusko Jaurlaritzaren Ordezkaritzan hasi zen lanean.
Bartzelonan, bere senarra izango zena, Fernando Carranza Iza portugaletetarra ezagutu zuen. 1937ko abenduaren 19an ezkondu ziren (ezkutuan) Pinuaren elizan. Fernando euskal batailoiari atxikita zegoen. Gerra amaitzean, Frantziara joan ziren, eta senarra Gurs kontzentrazio-esparrura eraman zuten. Maritxu, aldiz, frantziar jatorrikoa zenez, libre geratu zen. Bidarten (Lapurdi) bizi izan ziren, eta han jaio zen Miren Terese alaba, 1939ko ekainaren 27an. Alemaniarren okupazioarekin Bilbora pasatu ziren, handik Venezuelara jauzi egiteko, eta 1941eko abenduaren 8an iritsi ziren. Venezuelan, familia ia 75 urtez bizi izan zen, eta han jaio zen bere bigarren alaba, Maite, 1951ko ekainaren 16an. Fernando Carranza Eusko Jaurlaritzaren ordezkaria izan zen Venezuelan 1967tik 1979ko abendura arte. "Venezuelan gure bizitza egin genuen, batez ere Eusko Etxean, gauza asko partekatuz", gogoratzen du alaba zaharrenak.
Miren Terese katalan erbesteratu batekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten eta Kataluniara bizitzera joan zen.
Maritxu Zagala Canet de Marren (Bartzelona) hil zen otsailaren 3an, goizeko 10:30ean.
Zuhaitz-txorko
Zuhaitz-txorko edo zuhaitz-zuloak (ingelesez Tree Pit, txorko - alcorque - izenarekin ere ezaguna dena) euri-urak kontrolatzeko hirigune trinkoetan ezartzen diren neurri erakargarriak dira, arrasto txikia, kostu potentzialki txikia eta zuhaitzen hazkundea hobetzea haien onuren artean egonik.
Termodinamikaren hirugarren legea
Termodinamikaren hirugarren legea, termodinamikaren bigarren legearen jarraipen bat da non zero absolutua eskuraezina dela esaten digu. Zero absolutuan dauden molekulek, lor dezaketen energia mailarik txikienean daude, baina balore hau ez da inoiz nulua izango, Heisenbergen ziurgabetasunaren printzipioaren arabera. Kristal perfektuentzat, sistemaren entropia nulua da eta sistema osatzen duten molekulen desordena minimoa. Gure sistemak inperfekzioak edukiko balitu, beti egongo litzateke entropia kantitate txiki bat, beraz, sistemaren desordena ez litzateke minimoa izango. Hirugarren legeak esaten diguna da egoera honetara iristea ezinzezkoa dela prozesu finituen bitartez behintzat (nahiz eta kristal perfektua izan).
Zuhaitz-txorko
Zientzialarien ikuspuntutik, zuhaitzek hiri-ingurunearen kalitatea hobetu dezakete eta onura sozio-ekonomiko zein osasun-onura gehigarri ugari ekar ditzakete. Horren barruan airearen kalitatea eta horiek inguratzen dituen mikroklima hobetzea sartzen da, haizearen abiadura murriztuz, eguzki-argia xurgatuz, airea hoztuz eta ondoko eraikinen eta inguruko lurzoru-eremuen itzala eraginez. Efektu hauen magnitudea zuhaitzen adaburuaren tamainaren araberakoa izaten da, zuhaitz espeziearen eta bere heldutasunaren araberakoa.
Termodinamikaren hirugarren legea
Historia
Termodinamikaren hirugarren legea Walther Nernst kimikariak garatu zuen 1906-1912 urte bitartean, Nersten teorema izenekoa. Lege honen arabera sistema baten entropia zero absolutuan konstante definitu bat da. Hau da, zero absolutuan dagoenean sistema oinarrizko egoeran dagoenez entropia oinarrizko egoeratik egin duen aldaketa delako. Beraz honela enuntziatu zuen legea: T=0 lortzea ezinezkoa da urrats kopuru mugatu batean.
Zuhaitz-txorko
SuDS (Sistema de drenaje sostenible - Drainatze sistema jasangarria) testuinguru baten barruan, zuhaitz-sistemak jar daitezke inguruko eremuetako azaleko uren isurketa jasotzeko. Bioatxikipeneko beste landaredi batekin bezala, zuhaitzak SuDS tarte baten barruan landatu daitezke, sistemaren errendimendua hobetzeko, ezaugarri bereizgarri gisa edo sistema independente gisa. Era berean, lotutako instalazio linealak sor daitezke zuhaitz-putzuen instalazio anitzak konektatuz, bai gainazaleko drainatze-elementuen bidez (hau da, zangak), bai lurpeko elementuen bidez (adib., Instalazio geozelular jarraitua).
Termodinamikaren hirugarren legea
Historia
Hortik urte batzuetara Gilbert N. Lewis eta Merle Randall-ek legearen beste bertsio bat enuntziatu zuten 1923. urtean: Material kristalino perfektu baten entropia zero absolutuan nulua da.
Ikuspegi matematikoa
Fisika klasikoaren ikuspegitik, Clausiusek definitu zuen nola kalkulatu daitekeen sistema termodinamikoaren entropia aldaketa:
Zuhaitz-txorko
Bestalde, kaleetako zuhaitzek hiru modutan desbidera ditzakete hiriko euri-urak:
Termodinamikaren hirugarren legea
Ikuspegi matematikoa
non S sistemaren entropia aldaketa den, Q sistemari eman (edo kendu) diogun bero itzulgarria eta T tenperatura.
Oribarzar
Oribarzar Gipuzkoako hondartza. Orioko udalerrian kokatzen da, baina hondartzaren ertza bera Aiako udalerriarekin muga da, bertako izen bereko Oribarzar baserria Aian kokatzen delarik, Laurgain baserri-auzoan. Hondartza "Torretxo" izenaz ere da ezaguna.
Oriako itsasadarraren bokalearen ezkerraldean dagoen hondartza bat da. Luzez 200 metro eta zabaleraz 57 metro ditu. Hondartza lasai eta txikia da, hondar finekoa, arrantza zaleek biziki estimatzen dute. Bainua debekatua dago, ibaiko lohien arriskuagatik.
Hareatzatik gertu Txurruka izeneko gazteentzako aterpetxea dago.
Termodinamikaren hirugarren legea
Ikuspegi matematikoa
Fisika estadistikoaren ikuspegitik, honela kalkula genezake sistema termodinamikaren entropia diferentzia:
non S sistemaren entropia den, S 0 sistemaren hasierako entropia, k B Boltzmannen konstantea eta \Omega sistema makroskopiko horrek eduki ditzakeen mikroegoera kopurua. Normalean, sistemak zero absolutuan edukiko lukeen entropia aukeratzen da hasierako baldintzatzat, hain zuzen, S_{0} =0 (\Omega=1 delako, aukera bakarra sistema antolatzeko). Nahiz eta balore hau esperimentalki ezin daitekeen lortu, kalkulu teorikoak egiteko balio digu.
Zero absolutuaren kontzeptua
Materiala hiru egoeratan bilatu daiteke, solido, likido eta gas. Materiala gas egoeran badago molekulak asko mugitzen dira eta desordenatuta egoten dira, likido badago molekulen arteko erakarpen-indarrak handiagoak dira eta gutxiago mugitzen dira lotuago daudelako. Eta materiala solido badago molekulak ordenatuta egoten dira eta gutxi mugitzen dira edo bibratu egiten dute. Materiala egoeraz aldatzeko beroa eman edo kendu egin behar zaio, beroa emanez erakarpen indarrak hautsi egiten dira eta beroa kenduz hasierako egoerara itzultzeko joera izango dute molekulek.
Tenperatura, materiaren egoera fiskoan oinarritzen denez, Kelvin eskala definitu daiteke non molekulek lor dezaketen tenperaturarik gutxiena zero Kelvin den, zero absolutua deritzona (-273,15 °C).
Tenperatura honetan, sistema termodinamiko ideal baten entropia nulua da baina honek ez du esan nahi kristalak ez duela barne energiarik, atomoko nukleoen eta elektroien arteko erakarpen eta aldarapenek energia potentzial elektrikoa sortzen dute eta horrez gain elektroien energia zinetikoa dago elektroiak mugimenduan daudelako. Eneregia honi zero puntuko enegia deritzo eta sistemak ezingo du inoiz energia nulua izan.
Egoera honetara esperimentalki iristea ezinezkoa da; substantzien bero espezifikoa gero eta txikiagoa delako zero kelvinetara gerturatzean. Honen ondorioz, edozein erradiaziok sistemaren tenperatura igoko luke.
Molekulei zero absolutuan gertatuko zitzaizkion fenomenoak estrapolatzen dira, baina ez dakigu ziur nolakoa izango litzateken molekulen portaera tenperatura honetan.
Orotavako harana
Orotavako harana, Tenerife uhartearen iparraldean dago, Kanarietan.
Orizona
Orizona Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Orotavako harana
Bertan, La Orotava, Los Realejos eta Puerto de la Cruz udalerriak daude.
Termodinamikaren hirugarren legea
Zero absolutuaren kontzeptua
Mekanika klasikoaren arabera molekulak geldirik daude zero absolutuan baina mekanika kuantikoaren arabera ez, Heisenbergen ziurgabetasun printzipioaren arabera beti dago energia minimo bat orduan molekulak mugimenduan daude, nahiz eta oso mugimendu txikia izan.
Gila atraria
Gila atraria Gila generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Termodinamikaren hirugarren legea
Entropia absolutua
Temodinamikaren 3. legeari esker, elementu ezberdinen entropía absolutua jakin dezakegu presio eta temperatura erreferentzialetan. Horrela, entropía absolutu estandarra 1 atm-ko presoan eta T tenperaturan substantzia batek edukiko duen entropía da, termodinamikaren 3. legearekin kalkulatuta. Formula honekin edozein substantziaren entropia absolutua kalkulatu dezakegu (temperatura kelvinetan):
Zuhaitz-txorko
Osagaiak
Auckland-en proposatutako zuhaitz putzuak honako elementuz osatuak daude:
Orotavako harana
Haran hau, guantxeen garaian, Taoro bezala ezagutzen zen, eta, hain zuzen ere, hemen amaitu zen Tenerife uhartearen konkista, 1496ko uztailak 25ean, Realejoseko Bakea deritzonarekin, arrazoi horregatik, Espainiako patroiaren omenez, Tenerife uharteko lehen tenplu kristaua eraikiz, Santiago Apostoluaren Parrokia Matriza. Taoroko mentzeiak, etsaitasunen amaiera adostu zuen Alonso Fernandez de Lugorekin (1456-1525).
Coregonus artedi
Coregonus artedi Coregonus generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Orotavako harana
Bisitari ugari eta ospetsuek laudoriotu dute euren paisaia eta bertako klima atseginaz gozatu: ospetsuenetako bat, Alexander von Humboldt izan zen, nor, elezaharrak dioenaren arabera, haranaren aurrean belaunikatu zen gaur egun bere izena daraman behatokian, eta bertako paisaia eta landaretza laudatu zituen.
Termodinamikaren hirugarren legea
Unibertsoaren entropia
\DeltaSunib = \DeltaSing + \DeltaSsis
Orotavako harana
2011. urtean, Europako Justizia Auzitegiak ebatzi zuen Orotavako Haranak oraindik ez zuela bete hondakin urak biltzeko betebeharra. Betebehar hori 2000. urterako bete beharrekoa zen.