cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uhin-partikula dualtasuna
Objektu handien uhin-izaera
1999an, C60 Fulerenoaren difrakzioaren berri eman zuten Vienako unibertsitateko ikerlari batzuek Konparatiboki, Fulerenoak oso objektu handi eta astunak dira, 720u-ko masa molekularra dutenak. Euren de Broglie luzera 2,5 pm-koa da, eta molekularen diametroa 1 nm da, 400 aldiz handiagoa gutxi gora-behera. 2005. urterarte harturiko datuak kontutan hartuz, hauek izan dira uhin propietate mekaniko-kuantikoak era zuzenean difrakzioaren bidez behatu diren objekturik handienak.
2003an Vienako taldeak tetrafenilporfirinaren (2 nm-ko luzera eta 614u masadun tindagai natural laua) uhin-propietateak frogatu zituen. Demostraziorako, Talbot Lau interferometro bat erabili zuten eta interferometro horretan bertan C60F48. fluorinaturiko Fulerenoaren (1600 u inguruko masaduna eta 108 atomoz osaturikoa) interferentzia arrastoak topatu zituzten. Molekula handiak hain konplexuak dira ezen interfaze kuantikoaren eta klasikoaren arteko hainbat aspektuei irizpen esperimentala ematen baitie, esaterako, dekoherentzia-mekanismo batzuei.
Tratamendua mekanika kuantiko modernoan
Uhin-partikula dualtasuna sakonki errotuta dago mekanika kuantikoaren oinarrietan; hain sakon errotua dago ezen oraingo zientzialariek gutxitan eztabaidatzen dutela izaera hori. Teoriaren formalismoan, partikula bati buruzko informazio guztia bere uhin-funtzioan sartuta dago, espazioko puntu bakoitzerako uhin batek duen altuera adierazten duen funtzioaren antzekoa den funtzio konplexuan. Funtzio konplexu hau ekuazio diferentzial bat ebatziz lortzen da (Schrödingerren ekuazioa) eta ekuazio honek interferentzia eta difrakzioaren moduko fenomenoak nabarmentzen ditu.
Izaera partikularra nabariagoa da mekanika kuantikoan neurketak egitean jazotzen diren fenomenoekin. Partikularen posizioa neurtzean, uhin-funtzioa zorizko eran posizio batean agertuko den gailur zorrozdun funtzio batean bihurtuko da, edozein posizio izan litekeena, eta bertan uhin-funtzioak emandako anplitudearen erro karratuaren antzekoa da. Neurketak, ondo definituriko posizioa emango digu, tradizionalki partikulekin loturiko propietatea dena.
Partikula-ikuspuntua bakarrik
Gutxienez fisikari batek kontsideratzen du ezegoki “uhin-dualtasuna” izena, L. Ballentine-ren kasu. Bere Quantum Mechanics, A Modern Development (Mekanika kuantikoa, Garapen moderno bat) liburuan zera defendatzen du:
"Lehen aldiz aurkitzean, partikulen difrakzioa nahasmen handiaren iturria izan zen. Ba al dira “partikulak” benetan “uhinak”? Hasierako esperimentuetan, difrakzio patroiak pelikula fotografiko batekin detektatzen ziren, zeinak ezin zituen partikula indibidualak detektatu. Hori dela, partikula eta uhin-propietateak osagarriak zirenaren ideia zabaldu egin zen, behatzeko neurketa aparatu desberdinak beharko ziratekeenaren zentzuan. Ideia hori, haatik, muga teknologiko baten zorigaiztoko orokortzea besterik ez zen. Gaur egun, posiblea da elektroi indibidualen helduera neurtzea eta difrakzio patroia puntu txiki askoz sorturiko patroi estatistiko baten modura irudikatzea (Tonomura). Antza denez, partikula kuantikoak benetako partikulak dira, baina beraien portaera, fisika klasikoa erabiliz espero genezakeenaren oso desberdina da."
Richard Feynman fisikari famatuak honako hau idatzi zuen :
Uhin-ikuspuntua bakarrik
Gutxienez zientzialari batek proposatzen du dualtasuna uhin-portaera bakarrik ikuspuntu bategatik alda daitekeela. Carver Mead-ek eginiko Collective Electrodynamics: Quantum Foundations of Electromagnetism (2000) (Elektrodinamika kolektiboa: Elektromagnetismoaren oinarri kuantikoak) liburuan, elektroi eta fotoien portaera aztertzen du uhin-funtzio elektronikoen aldetik, eta partikula itxura kuantizazio efektuen portaerari leporatzen dio. David Haddon azterketariak azalduta :
"Mead-ek osagarritasun kuantikoaren korapilo Gordiarra moztu du. Atomoak, beraien neutroi, protoi eta elektroiekin batera ez direla partikulak aldarrikatzen du, baizik eta materiaren uhin puruak. Mead-ek 1933 eta 1996. urteen artean gertaturiko hamar uhin-fenomeno puru aipatzen ditu, argia eta materiaren uhin-izaeraren froga ukaezin moduan, CD erreproduzitzaileen laserra, supereroaleetan dauden korronte auto-hedatzaileak eta Bose-Einstein atomoen kondentsazioa barnean hartuz."
Aplikazioak
Nahiz eta zaila den uhin-partikula dualtasuna beste mekanika kuantikotik banatzen duen marra bat marraztea, inoiz ez bezala posible da oinarrizko ideia honen aplikazio batzuk aipatzea.
Emberiza cioides
Emberiza cioides Emberiza generoko animalia da. Hegaztien barruko Emberizidae familian sailkatua dago.
Porte
Mugakideak
Portek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Šúrovce
Šúrovce Eslovakiako udalerri bat da, Trnavako barrutian kokatuta. 19,91 km²ko azalera du eta 2330 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1291. urtekoa da.
Zuntzerrako jauregia
Zuntzerrako jauregia Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako Erdi Aroko jauregi bat da.
İzmiteko golkoa
Ekialde-mendebalde norabidean, 48 kilometro inguru hedatzen da, eta iparralde-hego norabidean, berriz, bere zabalera 2-3 kilometrokoa da punturik estuenetan eta 10 kilometro ingurukoa bere zatirik zabalenean. Osman Gazi zubia 2.682 metroko baoko zubi esekia da, 2016an inauguratua, golkoa alderik estuenean zeharkatzen duena, Altınovako puntan, eta İzmit eta Gebze hiriak lotzen dituena.
Antzinatean Astakoko golkoa (Ἀστακηνὸς κόλπος), izenaz ezagutzen zuten lehenik eta Nikomediako golkoa geroago.
Gemlikeko golkoa
Gemlikeko golkoa (Gemlik Körfezi) Marmarako itsasoko hego-mendebaldean dagoen badia da, Yalova probintzian dagoena. Mudanya, Gemlik eta Armutlu herriak bere ertzetan daude.
Faraján
Faraján Málagako udalerria da, Serranía de Ronda eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 296 biztanle zituen.
Arnales
Arnales edota Arnales Tontorra, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.006 metroko garaiera du. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huesca probintzian dago.
Dendrelaphis striatus
Dendrelaphis striatus Dendrelaphis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
San Joan Bataiatzailearen eliza (Burlata)
San Joan Bataiatzailearen eliza Nafarroako Burlata udalerrian dagoen eliza bat da. San Joan Bataiatzailearen omenez sagaratua dago.
Kokalekua
Eliz plazako 4. zenbakian dago.
Antzinako eliza
Antzinako eliza gaur egungo San Joan plazan zegoen. San Joan Bataiatzailearen omenez eginiko erretaula nagusia nahiz San Blasen omenez eginikoa Nafarroako Museoan daude. Esteban de Obray frantses zizelkariak eta Juan del Bosque iruindar margolariak egin zuten erretaula nagusia.
Gaur egungo eliza
1952ko ekainaren 24an, San Joan egunarekin batera eliza berria izanen zenaren lehen harria paratu zuten. Basilio Armendariz jauna erretore-lanetan zegoen eta Pedro Santesteban herriko alkatea zen. 1954ko urriaren 17an inauguratu eraikina zuten. Javier Yarnoz arkitektoak tenpluaren proiektua gauzatu zuen.
Eraikinaren oinplanoa latindar gurutze formakoa da, egitura modernokoa, eta nabarmenak dira elizaren barnealdeko altzariak, Nafarroako hainbat tokitatik hartuak. Gaur egungo erretaula nagusia estilo neoklasikoari dagokio, eta Iruñeko katedraletik hartua da (San Blasen omenezko erretaula da).
Garraioa
Eskualdeko Hiri Garraioak 3 linea ditu:
Abichites
Abichites ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da, ceriatites motako joskuraduna. Permiaran bizi ziren, hau da, orain dela 299 milioi urtetik 250 milioi urtera gutxi gorabehera.
Sedona (Arizona)
Sedona Arizonako hiri bat da. Yavapai konderrian kokatua dago. 2010ean 10,031 biztanle zituen, 49.7 kilometro koadrotan banatuta.
Rumi Utsugi
Rumi Utsugi (宇津木 瑠美) Japoniako futbolaria da.
Cassanhaç
Cassanhaç Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lozère departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cassagnas udalerrian erroldatutako biztanleak 123 ziren. Familiak 66 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 25 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
PFC CSKA Sofia
PFC CSKA Sofia (bulgarieraz Професионален футболен клуб ЦСКА - София, "CSKA Sofia Futbol Klub Profesionala"), Bulgariako futbol talde onena da palmaresari dagokionez, Sofia hiriburukoa. 31 aldiz irabazi du Bulgariako futbol liga eta beste 19 aldiz Kopa. Europako Kopako final erdietara iritsi zen 1967 eta 1982an.
Cassanhaç
Etxebizitza
2007an 168 etxebizitza zeuden, 65 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 90 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 163 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 65 etxebizitza nagusietatik 51 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 23 etxek bost zituzten. 45 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 22 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ricardo Abad
Ricardo Abad Martinez (Tafalla, 1971ko urtarrilaren 8a - ) nafar atleta da, ultramaratoilaria.
Cassanhaç
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 73 ziren, horien artean 46 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 46 pertsona aktiboetatik 42 lanean zeuden (22 gizon eta 20 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cassagnas udalerrian 52 unitate fiskal zeuden, 99 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.509 euro zen.
Cadier Orratza
Cadier Orratza, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.022 metroko garaiera du. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huesca probintzian dago.
Cassanhaç
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Raquel Payá
Raquel Payá, jaiotzaz Raquel María Payá Ibars (Font de la Figuera, Valentzia, 1918ko maiatzaren 14a - Valentzia, 1972ko ekainaren 12a) valentziar pedagogoa izan zen.
Cassanhaç
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 argiketaria.
Raquel Payá
Biografia
Ama Ana María Ibars Ibars maistra eta idazlea zen. Juan Enrique Pastor de Velasco margolari valentziarrarekin ezkondut zen. Valentziako Eskola Normalean egin zituen, eta Plan Profesionalean parte hartu zuen (1934-1938). Carmen García de Castro, Angelina Carnicer, María Villén, Concepción Tarazaga eta Julio Cosin irakasle normalistak izan ziren, abangoardia pedagogikoan, eta horrela prestatu zen Eskola Berriaren metodologia.
Lan ibilbidea
Payák «maisu-maistren maistra» gisa egin zuen lan profesionala, hezkuntzaren eremu guztietan eta, bereziki, egokitu gabeko haur eta gazteen arloan egindako erreforma pedagogikoari esker.
Cassanhaç
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Cassagnas udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Raquel Payá
Lan ibilbidea
1955ean, Valladolideko Irakasle Eskolako irakasle zela, Hezkuntza Nazionalaren XXIV. Asteari buruzko erakusketa egin zuen.
PFC CSKA Sofia
Historia
1923an Athletic Sofia eta Slava Sofia elkartu eta  	AS 23 Sofia taldea sortu zuten. 1931ean Bulgariako Liga irabazi zuen. 1944ean Mihail Mihaylov Gerra ministroak taldea Shipka eta Spartak taldeekin batu zuen Chavdar Sofia izeneko talde indartsu bat osatu asmoz baina Ligarik irabazi ez eta 1947an maila galdu zuen.
Raquel Payá
Lan ibilbidea
1962an, Madrilgo Irakasle Eskolako pedagogia-irakasle zela, hitzaldi bat eman zuen Cómo alcanzar la plenitud humana en el aspecto mental en Tarragona en el Instituto Nacional de Enseñanza Media Antonio Martí Francas, hitzaldi-ziklo baten barruan.
PFC CSKA Sofia
Historia
70 eta 80. hamarkadetan ere Bulgariako erreferentzia taldea izan zen eta berriz iritsi zen Europako Kopako final erdietara. 1982an Bayern Munichek utzi zuen finaletik kanpora, Sofian 4-3 irabazi arren Alemanian 4-0 galdu baitzuen.
1985eko kopako finalean istilu latzak izan ziren CSKA eta Levskiren artean. CSKA Sofiak 2-1 irabazi zuen baina hainbestekoa izan zen bortizkeria Bulgariako Alderdi Komunistak esku hartu eta talde bietako zuzendaritzak aldatu eta izenak ere aldatu zituztela, CSKA Sredets bihurtuz eta Levski Vitosha. Izen berriarekin 1989an Europako Errekopako final erdia jokatu zuen baina berriz ere finalik gabe gelditu zen gerora txapeldun izango zen FC Barcelonak partida biak irabazi baitzizkion, 4-2 eta 1-2.
Ricardo Abad
2011eko urriaren 1ean, "erronkak gainditzen dituen jendea gustatzen zaigu" ekimenaren inguruan, maratoi gehien jarraian korrikatzearen Guiness Errekorra (366) hautsi zuen. Proiektu honekin 500 maratoi 500 egunetan egiteko erronka lortu zuen. Osotara, ia 21.000 kilometro izan ziren, eta gutxienez maratoi bat espainiako 50 probitzietan korrikatu zuen, ANFASen 50 urteak ospatzeko.
PFC CSKA Sofia
Historia
1989-90 denboraldian CSKA Sofia izena berreskuratu zuen. 90. hamarkada apalagoa izan bazuen ere 3 Liga eta 3 Kopa eskuratu zituen. Azkenengo tituluak 2008ko Liga eta 2011eko Kopa eta Superkopa izan ditu.
Ricardo Abad
500 maratoia Bartzelonan 2012ko otsailaren 12an izan zen. Egun hartan erronka bikoiztu behar zuela iragarri zuen, 1000 maratoi egin arte. Gainera, munduko kontinente guztietan behintzat maratoi bat egiteko asmoa zuen. Maiatzen 2a arte jarri zuen epea finantzaketa aurkitzeko. Azkenik, 2012ko maiatzaren 29an proiektua alde batera utzi behar izan zuen ez bait zuen behar aina diru lortu, erronka betetzeko bere lana utzi behar zuen eta. Osoatara, 607 maratoi bete zituen, hau izanik gaur egungo munduko errekorra. Aurretik, Guiness Errekorra Stefaan Engels belgikarrak zuen.
PFC CSKA Sofia
Historia
2015-16 denboraldia hasi aurretik diru arazo larriak zituenez mailaz jeistiarazi zuten. Hala ere Kopan jokatzeko oztoporik ez zuen izan eta txapelduna izan zen. 2016-17an maila gorenean zen berriz eta bigarren postua eskuratu zuen. 2021ean Kopa berri bat eskuratu zuen.
Euskal taldeen aurkako partidak
CSKA Sofiak kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:
Ricardo Abad
Ibilbidea
2012an Nafarroako Gobernuak, Tafallako Udalarekin batera, Asturiaseko Printzearen Kirol Sarira proposatu zuen. 2009an ere proposatua izan zen.
Erronkak
Nafarrak erronka guzti hauek bete ditu nahiz eta lantegi batean lan egin zortzi orguko txandetan: goizez, arratsaldez eta gauez. Goizean eta gauean lan egiten duenean, arratsaldean korrikatzen ditu maratoiak. Arratsaldez lan egiten duenean, goizez korrikatzen du. Arrazoi honengatik batzutan 12 ordutan 2 maratoi korrikatu izan ditu.
Linsdorf
Linsdorf Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Linsdorf udalerrian erroldatutako biztanleak 311 ziren. Familiak 124 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 134 etxebizitza zeuden, 121 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 128 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 121 etxebizitza nagusietatik 110 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 87 etxek bost zituzten. 113 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 76 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 211 ziren, horien artean 165 aktiboak ziren eta 46 inaktiboak ziren. 165 pertsona aktiboetatik 156 lanean zeuden (84 gizon eta 72 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 46 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Linsdorf udalerrian 124 unitate fiskal zeuden, 326 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 26.583 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
2000. urtean Linsdorf udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 261 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jubrique
Jubrique Málagako udalerria da, Serranía de Ronda eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 803 biztanle zituen.
Fluorwavellita
Fluorwavellita mineral bat da eta wavellite taldearen kidea da.
Euleptorhamphus viridis
Euleptorhamphus viridis Euleptorhamphus generoko animalia da. Arrainen barruko Hemiramphidae familian sailkatzen da.
Trimma squamicana
Trimma squamicana Trimma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Populaire
Populaire 2012ko Régis Roinsard frantziar zinema zuzendariaren amodiozko film komikoa da.
Pragelato
Pragelato Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Populaire
Sinopsia
1958an, Normandia Beherea, Rose Pamphyle gaztea jaioterrian harrapaturik dago. Emakume moderno bilakatzearen asmoarekin, Lisieuxera doa, non Louis Échard adituak idazkari bat behar duen.
Pragelato
Mugakideak
Pragelatok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Nadine Sierra
Nadine Sierra (Fort Lauderdale, Florida, Ameriketako Estatu Batuak, ) sopranoa da.
Debuteko kontzertua Helsinkin egin zuen, 2009. urtean. 2012ko urtarrilean Gildaren rola jokatu zuen Rigoletto operan, Florida Grand Operan, eta rol hori bera jokatu zuen 2013an Napoliko San Carlo antzokian, 2015ean Metropolitan Opera Housen, eta 2016ko urtarrilean Milanngo La Scalan, Leo Nuccirekin.
Urte Berriko kontzertuan abestu zuen 2016an, Veneziako La Fenice antzokian (Stefano Seccorekin), bai eta 2017an ere, Palermoko Teatro Massimo antzokian.
Abramová
Abramová (Turócábrahámfalva, Abrahamsdorf) Eslovakiako udalerri bat da, Turčianske Tepliceko barrutian kokatuta. 12,64 km²ko azalera du eta 170 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1400. urtekoa da.
Tornado
Tornadoa indar handiko haize-zurrunbiloa da, kiribilean igotzen dena lurretik kumuloninbo hodei bateraino. Haren haizeek 100 eta 400 km/h arteko abiadura har dezakete, eta erpinak beherantz duen kono edo onil baten itxura du. Fenomeno atmosferiko zikloniko bortitzenetakoa da, baina hedadura txikikoa eta iraupen laburrekoa (segundo gutxitik ordubetera).
Tornadoak forma eta tamaina askotakoak dira, eta maiz kondentsazio-onil baten moduan ikusten dira kumuloninbo hodei baten oinarritik datorrena, azpian hondakin eta hauts laino birakari bat duela. Tornado gehienek 65 eta 180 km/h iristen diren haizeak dituzte, gutxi gorabehera 75 m zabal dira eta kilometro gutxiko ibilbidea egiten dute, desagertu aurretik. Handienek 450 km/h haizea izan dezakete, 2 km zabal dira eta 100 km baino gehiagoko ibilbidea egin dute lurraren gainean.
Hainbat eskala daude haien indarra sailkatzeko. Fujita-Pearson eskala kalteen araberakoa da eta zenbait herrialdetan Fujita eskala hobetuak (Enhanced Fujita scale) ordezkatu du, aurrekoaren bertsio eguneratua. F0 edo EF0 tornadoak, kategoria ahulenak, kalte egiten die zuhaitzei, baina ez egiturei. F5 edo EF5 tornadoak, kategoriarik indartsuenak, eraikinak zimenduetatik erauzi eta egitura-deformazio esanguratsuak eragin ditzake etxe-orratzetan.
Hitza
Tornado hitza ingelestik dator, eta hori gaztelaniazko tronado hitzetik segur aski (trumoi ekaitza ), tornar (biratu) hitzaren eraginez metatesiz eraldatua.
Ezaugarriak
Tornadoak depresio txikiak dira, zikloien norabidean (erloju orratzen kontra ipar hemisferioan eta erloju orratzen arabera hego hemisferioan) lastertasun handiz biratzen diren haize-lasterrez osatuak. Onil erraldoi baten forma duen hodei bat izaten da, kumuloninbo baten azpian eratua eta lurreraino iristen dena, beso luze eta estu baten bidez; kolore iluna edo beltza du, hezetasunaren, hautsaren eta goranzko aire korronteek lurretik altxatzen dituzten zatikien ondorioz. Indar handiko euri-jasak eta kazkabarra botatzen dituzte, gune jakin batetik igaro baino lehen. 100 metrotik beherako diametroa izaten dute, eta haizearen lastertasuna 400 km/h izatera irits daiteke.
Bestalde, erdiguneko presioa inguruko eguratsarenarena baino askoz ere txikiagoa da, eta, horrenbestez, eraikin itxiak lehertu egiten dira tornadoen eraginez, etxearen barnealdearen eta kanpoaldearen artean dagoen alde barikoa (presioaren aldea alegia) dela eta.
Eraketa
Tornadoak hara-hona mugitzen dira sigi-sagan. Baina ez dago zehatz jakiterik tornadoa nola eratzen den. Gehienak ekaitzekin batera eratzen dira. Tornado bat eratzeko bi baldintza nagusi behar dira: aire-masa bero eta hezea, lurrazaletik hurbil, eta beste aire-masa hotz eta lehorra, troposferatik hurbil. Bi aire-masa horiek elkartzen direnean, superzelula izeneko ekaitz bortitz bat sortzen da. Aire hotzak behera egiten du eta aire beroak gora, presio atmosferiko desberdinagatik eta nahasketa horretan aire biraketa indartsua sortzen da, Coriolis indarraren eraginez.
Teorian, badago esatea kumuloninbo baten bilakaeran –haize hezea hodeiaren azpialdera jaisten denean– energia zinetikoa kontzentratu izanaren azken aldia dela, eta zikloi baten bira edo mugimendua dela orobat; goranzko aire hezea hodeiaren azpialderantz mugitzen denean, eta gorantz bizkor berriz igotzen delarik eta kondentsazio handia duelarik, orduan bero latentea askatzen du aire heze horrek, eta horrekin batera energia zinetiko handia sortzen du.
Udaberrian eta uda hasieran izaten dira tornadoak eratzeko egurats baldintza egokienak, batez ere martxo eta uztail artean.
Kokapena
Tornadoak kontinente guztietan jazo dira, Antartikan izan ezik. Gehienak, hala ere, Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldeko Ordoki Handietan sortzen dira, bereziki Tornado Alley izeneko eremuan.
Latitude horietan jartzen dira elkarren alboan Mexikoko golkotik iritsitako tropiko aldeko haize-laster hezeak eta hego-mendebaldeko basamortuko aire lehorreko haize-lasterrak, eta gorabehera handiak sortzen dira haize-laster baten eta bestearen tenperaturaren, hezetasunaren eta haizeen artean. 1915 eta 1950 bitartean bi mila lagunetik gora hil ziren tornadoen eraginez, eta ekonomian ere kalte eta galera handiak ekartzen dituzte.
Euskal Herritik gertu ere badaude, batez ere Mediterraneo aldean. Bestetik, Euskal Herriko kostaldetan bere itxura duten tragarroiak edo traganarruak daude, hau da, haize-zurrunbilo gehienetan indartsua, hodei zutabe gisa azaltzen dena eta behealdean itsasotik jasotako ur-tantak edo lurretik jasotako hautsa, harea eta zaborra izan ohi dituena.
Chapel Royal
Chapel Royal-a Britainia Handiko errege-kapera da, britainiar erregeen erlijio-ekintzetan musika-zerbitzua egiten duten musikari-talde bat (abeslari eta instrumentistak). Gaur egun dauden bi kapera britainiarrak Chapel Royal (euskaraz: Errege Kapera) eta Queen's Chapel (euskaraz: Erreginaren Kapera) dira. "Errege kapera" terminoak musikarien taldeari eta eraikinari egiten dio erreferentzia.
Historia
Chapel Royalaren agerpen datak XIII. mendearen amaierakoak dira. Garai hartan apaizak eta musikarien gorputza erregearekin joaten zen edonora joaten ziren. XVII. mendean kaperak bere espazio propioa zuen Whitehall-en eraikia, 1698an sute batek suntsitu zuena. 1702az geroztik, Londresko Buckingham jauregitik ez oso urruti, St. James jauregian dago.
XVI eta XVII. mendeetan gorputza Ingalaterrako onena izatearen ospea zuen. Karlos II.ak musika-tresnak gustuko zituen eta, beraz, biolinak, lauteak eta biolak gehitzen zitzaizkion gorputzari.
Konpositore oso ospetsu batzuk Chapel Royal-eko organo-jotzaileak ziren. Hala, William Byrd (c. 1572-c. 1618) eta Thomas Tallis (c. 1545-1585) organo-jotzaileak izan ziren Isabel I.aren erregealdian. Aipagarriak dira, halaber, John Bull (1591-1613), Orlando Gibbons (1605-1625), John Blow (k. 1673-1708), Henry Purcell (1682-1695), Jeremiah Clarke (1704-1707), William Croft (1708-1727 ), eta Georg Friedrich Händel (1723-1759). Händelen garaian, alemaniarra zenez, ez zioten utzi kaperaren kide izan. Horren ordez, izenburu berezi bat jarri zioten: "Composer of Musick of His Majesty's Chappel Royal" (Maiestatearen Errege Kaperaren musika-konpositorea).
Tornado
Zinema eta literatura
Hainbat film eta eleberritan agertzen dira tornadoak, bai argumentu nagusiaren oinarrian, bai pasarte batean. Horien artean daude:
Tornado ehiztariak
Bada jendea tornado eta bestelako ekaitzen atzetik bila dabiltzana, aztertzeko, argazkiak ateratzeko edo, soilki, esperientzia zirraragarriak bizitzeko. Tornado-ehiztari esaten zaie eta herrialde askotan daude. Hala ere, mugimendua Estatu Batuetako Ordoki Handietatik dator, eta han dago hedatuen. Lehen tornado-ehiztari ezaguna Roger Jensen izan zen (1933-2001), Fargokoa, 1951an Lake Parke eskualdean (Minnesota) ekaitzei jarraitu ziena,. Arlo horretako aitzindariek argibide baliotsuak eman dizkiete meteorologia ikertzaileei.
1972an, University of Oklahoma-k eta National Severe Storms Laboratory-k Tornado Intercept Project proiektuari ekin zioten. Tornadoei buruzko informazioa in situ lortzeko lehen hedapen koordinatua zen. Proiektu horrek tornado-ehiztari talde handi bat sortu zuen, eta gero aurrera jarraitu zuen, Stormtrack aldizkaria argitaratuz. Geroago, hainbat tresna hedatu ziren ehizaldi horietan, tartean radar meteorologiko eramangarriak.
Fenomeno honek indarra hartu zuen, internet eta bestelako hedabideak direla-eta, eta 1990eko hamarkadan neofito asko ekaitzak ehizatzen hasi ziren bizipen kitzikagarriak bilatzeko. Orain, bidaia-agentziek tornado-ehiza proposatzen dute, Afrikako argazki-safarien ereduari jarraituz. Horregatik, Mendebalde Ertaineko bideetan jendetza inguratu ohi da ekaitza denean, eta horien artean benetako ikertzaileak portzentaje txiki bat baino ez dira.
Show Low (Arizona)
Show Low Arizonako hiri bat da. Navajo konderrian kokatua dago. 2010ean 10,660 biztanle zituen, 106.6 kilometro koadrotan banatuta.
Lagusia micracanthus
Lagusia micracanthus Lagusia generoko animalia da. Arrainen barruko Terapontidae familian sailkatzen da.
Tornado
Sineskeriak
Tornadoen inguruan sineskeria eta uste oker ugari garatu dira, hainbat iturrik barreiatuak, horien artean esamesak, herri-kontakizunak eta tornadoen fisika ezagutzen ez dutenek egindako erreportajeak. Beste iturri batzuk dira zenbait hedabidetan aurkitzen den sentsazionalismoa eta filmetako informazio okerrak. Sineskeria horiek maila askotan ageri dira: hartu beharreko neurriei buruzko ideiak, eragindako kalteen minimizazioa eta fenomenoaren tamaina, forma, ahalmen eta ibilbideari buruzko hipotesi faltsuak.
Adibidez, uste batek dio tornado baten aurretik etxeko leihoak irekitzeak ekaitzak eragindako kalteak murrizten dituela, kanpo eta barne presioa orekatzen baititu, baina ez da egia. Beste baten arabera, ibilgailu baten barruan geratzea oso arriskutsua da, haizeak erraz jo baitezake, baina irteteak arriskua areagotu lezake, aterpe hoberik ez badago.
Beste uste oker ugari dago: tornadoek etxeen gainetik salto egin dezaketela, ibilbide ezagunean mugitzen direla, intentsitatea zabaleraren araberakoa dela, Ipar Amerikan bakarrik gertatzen direla, ez direla neguan gertatzen, etxe mugikorren eremuek erakartzen dituztela edo kokaleku batzuek (ibaiek, mendiek, haranek, eraikin handiek) tornadoetatik babesten dtutela.
Gediz
Gediz (antzinean Hermos, Ἕρμος edo Hermus deitua; Gediz Nehri, ahoskatua) Turkiako ibaia da, Anatolia barrutik igarotzen diren eta Egeo itsasoan isurtzen duten bigarren ibairik luzeena, Menderes ibaiaren ondoren.
Kütahyako probintziako Murat eta Kütahya mendietan jaioa, Manisa probintzian zehar ibiltzen da, Sardestik (egungo Sarf) gertu igarotzen da eta Esmirnako golkoan itsasoratzen da, Maltepe herritik gertu. Guztira 401 kilometroko luzera du, eta bere ibilguan Demirköprü presa dago.
Bere ibaiadar nagusiak Kunduzlu, Selendi, Deliinis, Demrek eta Nif dira. 1998ko apirilaren 15ean, Esmirna probintziako ibaiaren deltako 14.900 hektarea Ramsar lekua izendatu zituzten (945 zk.).
Senatorio jauregia
Historia
K.a. 86 urtean Tabularium eraiki zen Inperioaren artxibategi izateko. Erdi Aroan honen hondarrak gatz biltegi gisa ere erabili ziren. 1235 eta 1303 artean Bonifazio VIII.a Aita Santuak dorre bat eraiki zuen eta 1250 eta 1325 artean Senadoarentzako jauregia ere eraiki zen.
1538an Paulo III.ak eremua txukuntzea erabaki zuen eta Michelangelori enparantza bat eraiki zezan eskatu zion. Honek Campidoglio enparantza ("Kapitolioko enparantza") diseinatu zuen. Bertan Senatorio jauregiari orientazioa aldatu zion, Erromatar foroari begira egon beharrean plaza berriari begiratzeko. Ondoan zuen Kontserbadoreen Jauregiari eraikin bikia egin zion parean, Jauregi berria deiturikoa.
Michelangelo hil zenean Giacomo della Porta arkitektuak jarraitu zuen lana eta jauregiaren aurrealde berria 1605 urtean amaitu zen.
Kanpandorrea (Torre della Patarina) Martino Longhi Zaharrak diseinaturikoa da. XVI. mendean tximista batek jo eta behera erori ondoren beriz eraiki zen.
Trimma stobbsi
Trimma stobbsi Trimma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Nyctimene vizcaccia
Nyctimene vizcaccia Nyctimene generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.
Euskal Herriko musika klasikoa
Halaber, Donostiako musika hamabostaldia Europa mailan jaialdirik garrantzitsuenen artean dugu.
Zirkuitu-diagrama
Zirkuitu-diagrama (baita eskema elektriko edo eskema elektroniko) —circuit diagram, electrical diagram, elementary diagram edo electronic schematic, diagrama electrónico, esquema eléctrico edo esquemático—, zirkuitu elektriko baten irudikapen grafikoa da.
Zirkuituaren irudia egiteko osagaien irudi sinpleak erabiltzen diren bitartean, zirkuitu-diagraman osagaiak eta hauen arteko konexioak ikur elektroniko estandarizatuak erabiliz erakusten dira. Orokorrean, zirkuitu-diagraman irudikatzen den osagai elektronikoen eta hauen harteko konexioen kokapena ez dator bat kokapen fisikoarekin.
Zirkuitu-diagramak zirkuituak diseinatzeko, zirkuitu inprimatuen diseinua egiteko, zirkuituak muntatzeko eta ekipamendu elektriko eta elektronikoaren mantentze lanak egiteko erabiltzen dira.
Legendak
Zirkuitu diagrama baten, osagaiak deskriptore edo erreferentzia baten bitartez identifikatzen dira. Adibidez, R1 lehen erresistentzia da, R2 bigarren erresistentzia, C1 lehen kondentsadorea, L1 lehen induktorea, Q1 lehen transistorea, IC1 lehen zirkuitu integratua, eta abar. Erreferentzia hau osagaiaren ikur elektronikoaren alboan, gainean edo azpian jartzen da, betiere lerro elektrikoen gainean ez ezartzea zainduta, honek legenden ulertzea zaildu egingo luke eta.
Osagaien balioa erreferentziarekin batera ezarri daiteke zirkuitu-diagraman —adibidez R1 4,7 KΩ—, edo/eta aparteko osagai zerrenda baten ezarri. Osagai zerrendan beste informazio gehigarri eta ohar batzuk ere barneratu daitezke.
IEC 61346 estandarrak erreferentziak izendatzeko arau zehatzak batzen ditu.
Ikurrak
Zirkuitu-diagrametan erabiltzen diren ikur elektronikoen erabilpen arauak historikoki herrialde batetik bestera desberdinak izan dira, eta denborarekin aldatzen joan dira, baina gaur egun neurri haundian nazioartean estandarizatuak daude.
Askotan, osagai sinpleak berauen fabrikazio fisikoaren ezaugarriak adierazten dituen ikur baten bitartez irudikatu izan dira. Adibidez, erresistentziaren sigi-saga erako ikurraren jatorria, osagai hau egiteko alanbre zati luze bat induktantziarik ez sortzeko moduan itzulbiratzen zenekoa da —biribilki eran egingo balitz induktantzia sortuko luke—. Gaur egun alanbredun erresistentzia hauek potentzia-elektronikan bakarrik erabiltzen dira, erresistentzia txikiagoak ikatz konposatuarekin —ikatz eta masilla betegarri nahaste bat— egiten direlarik, edo metalezko film batekin jantzitako zilindro isolatzaile eran. Ondorioz, erresistentziaren ikurtzat laukizuzen bat hartu da, batzuetan balioa ohm-etan laukizuzenaren barruan idatzita duena, sigi-saga itxuradun ikurraren ordez. Lanpararen ikurrak ere aldaketa asko izan ditu urteetan zehar.
Konexio elektrikoak
[[Fitxategi:Schematic-junctions.png|250px|thumb|eskuinera|Lotura elektrikoak zirkuitu-diagrametan: 1, 2, 3 eta 4 adibideak zaharkituta gelditu dira eskema modernoetan 1. Lotuta. (Zaharkituta).
2. Lotura gabe. (Zaharkituta)
3. Lotuta. (Hasierako CAD paketeen estiloa).
4. Lotura gabe. (Hasierako CAD paketeen estiloa).
Eskema modernoetan erabiltzeko 5b eta 6 dira egokienak
5a, 5b. Lotuta. (Irudikapen modernoa, 5b hobeto)
Iraganean lerro elektrikoen harteko lotura elektrikoak lerro gurutzatu soilen bitartez irudikatzen ziren —irudiko 1. adibidea—; lerroen harteko konexiorik gabeko "gurutzatzea" lerro bietatik baten zirkuluerdi bat ezarriaz irudikatzen zen —2. adibidea—.
Ordenagailuz lagundutako diseinua agertu zenean, lerro elektriko biren harteko lotura "puntu" edo "tanta" baten bitartez irudikatu zen —3. adibidea—, eta lerro harteko konexiorik gabeko "gurutzatzea" lerro gurutzatu soilen bitartez irudikatu zen, "puntu" gabe —4. adibidea—. Hala ere, puntua txikiegia marrazten bazen edo "desagertzen" bazen —hainbat fotokopia generazio egin eta gero, adibidez—, loturadun eta lotura gabeko lerro gurutzatzeak nahasteko arriskua zegoen —3. eta 4. adibideak—.
Lotura elekrikoa daukaten eta "gurutzatzen" diren lerro elektriko bi irudikatzeko era modernoa "puntu" baten ordez bi erabiltzea da —5. irudia, lehentasunez 5b—, banandutako T-lotura bi erabiliz, hauek ez baitute nahasterik sortzen. Lotura elektriko gabe gurutzatzen diren lerro bi irudikatzeko, lerro gurutzatu soilak erabiltzen jarraituko da —4. eta 6. irudiak—.
Diagramaren egituraketa
Hitzarmen unibertsala ez bada ere, ohikoa da zirkuitu-diagramak ezkerretik eskuinera eta gohitik behera antolatzea, seinale nagusiaren eta indarraren fluxua jarraituz. Adibidez, irrati-hargailu baten eskema elektronikoan, antena sarrera ezkerrean jartzen da eta bozgorailu irteera eskuinean. Elikatze-iturriaren positiboaren eta etapa bakoitzaren harteko konexioak horriaren goialdean joango lirake, eta lur-konexioak, elikatze-iturriaren negatiboak edo beste itzulera bide batzuk horriaren behealdean.
Explorers (filma)
Explorers (euskaraz Esploratzaileak) 1985eko Joe Dante estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako fantasia eta zientzia-fikziozko film bat da. Eric Luke gidoigileak idatzi zuen. Ethan Hawke, River Phoenix eta Jason Presson aktoreek antzeztu zuten.
Zirkuitu-diagrama
Diagramaren egituraketa
Mantenimendurako egiten diren zirkuitu-diagramek seinale nagusiaren ibilbidea nabarmenduta jarri beharko dute, seinaleek zirkuituan jarraitzen dituzten ibilbideen ulermena errazteko.
Gailu konplexuek hainbat horrialdez osaturiko eskemak dituzte. Hauetan erreferentzia gurutzatuak erabiltzen dira horrialde desberdinen doazen seinaleen jarraipena egin ahal izateko.
IEC 61082 estandarrak zirkuitu-diagramak prestatzeko arau zehatzak batzen ditu.
Explorers (filma)
Ekonomikoki porrot egin arren, gaur egun kultuzko filma da.
Argumentua
Nola edo hala egindako laborategi batean, mutiko batzuk (Ethan Hawke, River Phoenix eta Jason Presson) ezusteko aurkikuntza bat eta beren asmamena erabiliz espaziontzi bat eraiki eta planetarteko bidai harrigarri bati ekingo diote.
Toribio Altzaga Saria
Toribio Altzaga Saria Euskaltzaindiak eta BBK-k 1961etik 2008ra elkarlanean antolaturiko antzerki saria izan zen.
Pomarède
Pomarède Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pomarède udalerrian erroldatutako biztanleak 175 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 93 etxebizitza zeuden, 68 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 92etxeak ziren. 68 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 12 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 33 etxek bost zituzten. 38 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 42 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Alexander Nikolaievitx Scriabin
Alexander Nikolaievitx Scriabin (Mosku, 1872ko urtarrilaren 6agreg./1871ko abenduaren 25ajul. - Mosku, 1915eko apirilaren 27agreg./apirilaren 14ajul.) errusiar pianista eta musikagilea izan zen.
Pomarède
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 119 ziren, horien artean 85 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 85 pertsona aktiboetatik 73 lanean zeuden (36 gizon eta 37 emakume) eta 12 langabezian zeuden (5 gizon eta 7 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pomarède udalerrian 69 unitate fiskal zeuden, 162 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.140 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Alexander Nikolaievitx Scriabin
Bizitza
1882-1892 urteetan egin zituen musika-ikasketak, Moskuko kontserbatorioan, Safonov, Taneiev eta Arenskirekin. Pianista ospetsu bihurtu zen, eta kontzertuak eman zituen Errusian, Suitzan, Herbehereetan, Belgikan eta Frantzian, berak idatzitako lanak aurkezteko batez ere. 1898-1903 bitartean Moskuko kontserbatorioan pianoa irakatsi ondoren, atzerrian bizi izan zen 1909 arte, lehenbizi Suitzan eta gero Belgikan. Garai hartan musika idatzi zuen, batez ere, eta noizean behin kontzertuak eman zituen. 1910. urtean Errusiara itzuli zen.
Scriabinek estetika, erlijioa eta kosmogonia bateratzen zituen teosofia-gogoetak azaldu nahi izan zituen bere musikarekin. Pianorako lan miresgarriak idatzi zituen.
Pomarède
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 zurginak ziren eta 1 jatetxe.
2000. urtean Pomarède udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Thésy
Thésy Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 31 etxebizitza zeuden, 29 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 31etxeak ziren. 29 etxebizitza nagusietatik 23 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 2 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 15 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 11 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 41 ziren, horien artean 33 aktiboak ziren eta 8 inaktiboak ziren. 33 pertsona aktiboak lanean(19 gizon eta 14 emakume) zeuden.. 8 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa batena zen.
2000. urtean Thésy udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Can Baró
Can Barò, Kataluniako Bartzelona hiriko Horta-Guinardó barrutian dagoen auzo bat da. Auzoa Turó de la Rovira munioaren hegoaldeko magalean dago. Iparraldean aipatutako muinoarekin muga egiten du, ekialdean El Guinardó auzoa du, hegoaldean El Baix Guinardó eta mendebaldean berriz La Salut. Auzo honen jatorria gaur egungo Can Baróko masian du, bere atarian ipintzen duenaren arabera 1674 zaharberritua izan zen, eta gaur egun ikastetxea delarik. Eraikinaren antzinako jabeak masia honen lursailen zati batzuk saldu eta hauetan gaur egungo auzoa eraiki zen. Gaur egun auzoa kokatzen den lursaila antzinako Sant Martí de Provençals udalerriko zati zen, baina 1897an Bartzelona hirira gehitu zitzaion.
Anhera-en-Devoluí
Anhera-en-Devoluí (frantsesez eta ofizialki Agnières-en-Dévoluy) Okzitaniako udalerria da. Administrazioz Frantziako Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdeko Alpe Garaiak departamenduan dago. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Anhera-en-Devoluí udalerrian erroldatutako biztanleak 266 ziren. Familiak 108 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 32 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.298 etxebizitza zeuden, 117 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1.177 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 225 etxeak ziren eta 1.072 apartamentuak ziren. 117 etxebizitza nagusietatik 86 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 30 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 89 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 66 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 175 ziren, horien artean 141 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 141 pertsona aktiboetatik 134 lanean zeuden (73 gizon eta 61 emakume) eta 7 langabezian zeuden (1 gizon eta 6 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Anhera-en-Devoluí udalerrian 113 unitate fiskal zeuden, 267 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.648 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 74 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 17 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 22 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 9 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 14 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 iturginak, 1 ile apaindegia, 15 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 16 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 2 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen eta 8 kirol-dendak ziren.
2000. urtean Anhera-en-Devoluí udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.476 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maiatzaren 9
Maiatzaren 9a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hogeita bederatzigarren eguna da, 130garrena bisurteetan. 236 egun falta dira urtea amaitzeko.
Kanpo estekak
Maiatzaren 8 | Urteko egutegi | Maiatzaren 10
Iharteko monasterioa
Iharteko Andre Maria monasterioa Nafarroa Garaiko monasterio erromanikoa da, Itza udalerriko Lete kontzejuan dagoena, Iruñetik 20 kilometro mendebaldera. 2002an Nafarroako kultura ondasun izendatua izan zen; egun jabetza pribatukoa da.
Historia
1024ean, Antso III.a Nagusiak eta haren emazte Muniak Albeldako abade Leoariori eman zizkioten monasterioa eta Lete herria. 1045ean, Gartzia III.a Santxitzek Iratxeko monasterioari eman zizkion jabetza horiek, Deioko gazteluaren truke. 1837ko desamortizaziora arte egon zen Iratxeko monasterioaren mende. Mojak ziren Iharte bizitoki izan zutenak.
Eraikina
Bi ataleko nabe bakarra dauka elizak. Absidea zirkuluerdi formakoa da, labe-gangaz estalia, eta erdi puntuko hiru leihoren bidez argiztatua. Lehenbiziko atala kanoi-gangaz estalirik dago, eta esfera zati formako kupula batez bigarrena; lanterna txiki batetik eta epistolaren aldeko leiho handitik sartzen zaio argia. XIV. mendeko pintura gotikoak daude gurutzaduran. Erdi puntuko bao bat duen kanpai-horma nabarmentzen da kanpoaldean.
2002-2006 bitartean, eliza zaharberritua izan zen. Monasterioko gainerako eraikinak, ordea, erabat hondaturik daude. Hurbileko harrobi baten lanek larriki kaltetu dute eraikin multzoa.
Irispidea
Iruñetik abiatuz gero, Arazuri pasa eta Ororbian Irurtzunera doan bidea (NA-7010) hartu behar da. Handik bederatzi kilometrora, Ollarango sarrera baino lehen, Lete herrirako bidea hartu eta, herri multzoa bistaratzen denerako, ezkerrean Iharteko monasterioa ageri da.