cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NA-178
Bideberria Nafarroako iparraldean dauden Erromantzatua eta Zaraitzuko komunikazio-ardatz nagusia da.
Historia
Zaraitzuko bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.
Udalerriak
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
Anthony Perkins
Anthony Perkins (New York, AEB, 1932ko apirilaren 4a - Los Angeles, 1992ko irailaren 12a) Estatu Batuetako zinema-antzezlea izan zen.
Moirax
Moirax Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Moirax udalerrian erroldatutako biztanleak 1.087 ziren. Familiak 395 ziren, horien artean 70 pertsona bakarrekoak ziren (25 bakarrik bizi ziren gizonak eta 45 bakarrik bizi ziren emakumeak), 127 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 164 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 34 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Anthony Perkins
Biografia
Antzerkian jardun zuen gaztetatik. George Kucoren The Actress (1953, "Emakume aktorea") filma izan zen zineman egin zuen lehen lana, 1956an Friendly Persuasion filman Gary Cooper aktorearekin batera antzeztu zuen. Hitchcocken Psycho (1960, "Psikosia") filmeko protagonista izan zen; lan horrekin arrakasta handia izan zuen. Geroztik gisa horretako antzezlanak egin izan zituen gehienetan. 1986an Psycho III ("Psikosia III") filmaren zuzendaria izan zen. Beste film ezagunak dira: Fedra (1962), The Trial (1962, "Auzia"), The Life and Times of Judge Roy Bean (1972, "Roy Bean epailearen bizitza eta garaia"), Murder on the Orient Expres (1974, "Hilketa Orient Expresen").
Moirax
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Moirax udalerrian 426 unitate fiskal zeuden, 1.140,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.509 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 36 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra altzari denda bat zen.
2000. urtean Moirax udalerrian 19 nekazaritza-ustiategi zeuden, 441 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Mairano
Mairano Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Mairanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Virginiako bandera
Virginiako bandera 1861eko urtarrilaren 31n ezarri zena da.
Igor Stravinski
Igor Fiodorovitx Stravinski —Игорь Фёдорович Стравинский— (San Petersburgo, Errusiar Inperioa, 1882ko ekainaren 17a – New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1971ko apirilaren 6a) musikagilea, piano-jotzailea eta orkestra zuzendaria izan zen. Errusiaz gain, Suitza, Frantzia eta Ameriketako Estatu Batuak izan zituen bizileku. Herritartasunez errusiar jaioa, frantses eta estatubatuar herritartasunak hartu zituen gerora.
Bizitza goiztiarra, 1882–1901
Stravinski 1882ko ekainaren 17an jaio zen Finlandiako golkoko hegoaldeko kostaldean, Oranienbaum herrian (gaur egungo Lomonosov), San Petersburgokotik 40 bat kilometro mendebaldera dagoena. Bere aita, Fiodor Ignatievich Stravinski (1843–1902), opera kantaria (baxua) izan zen Kyiveko Operan eta San Petersburgoko Mariinski Antzokian. Ama, Anna Kirillovna Stravinskaia (née Kholodovskaia; 1854-1939), Kieven jaioa, Kieveko Estatuko Ministerioko goi mailako funtzionario baten lau alabetako bat zen. Stravinski lau semeetatik hirugarrena izan zen; bere anaiak Roman, Juri eta Guri zirelarik. Stravinski familiak Polonian eta Errusian zituen erroak; Poloniako senatarien eta lur-jabeen lerro luze baten ondorengoak ziren. Familiaren jatorrizko abizena Soulima-Stravinski zen; "Stravinski" izenak "Strava" hitzean du jatorria, Lituaniako Streva ibaiaren aldaeretako bat dena. 1882ko abuztuaren 10ean, Stravinski San Petersburgoko Nikolsky katedralean bataiatua izan zen. 1914ra arte, uda gehienak gaur egungo Ukrainako Ustilug hirian igaro zituen, bere aitaginarrak finka bat baitzuen bertan. Stravinskiren lehen eskola San Petersburgoko Bigarren Lizeoa izan zen, eta han ikasi zuen bere nerabezarora arte. Ondoren, Gurevitx Lizeora joan zen, eskola pribatua zena, eta han historia, matematika eta sei hizkuntza ikasi zituen. Stravinskik eskolarekiko zuen atsekabe orokorra adierazi eta ikasle bakartia izandakoa zela gogorazi ohi zuen: "Ez nuen sekula nireganako erakarpenik izan zuen inorekin topo egin".
Stravinski gazte zela sartu zen musikaren munduan. Bederatzi urte zituela hasi zen pianoa ikasten, eta ondoren musikaren teorian eta konposizioan matrikulatu zien. Zortzi urte inguru zituela, Mariinski Antzokian izandako Txaikovskiren Loti Ederra-ren emanaldi batera joan zen, eta horrek konpositorearengan balletarekiko interesa piztu zuen. Hamabost urte zituela, Stravinski Mendelssohnen 1. Pianorako kontzertua jotzeko gai zen eta Aleksandr Glazunoven soka kuarteto baten piano-murrizketa amaitu zuen. Glazunovek berak, aldiz, Stravinskik musikarako gaitasun handirik ez zuela zeritzon.
Rimski-Korsakoven ikasle garaia eta lehen konposizioak, 1901–1909
1902an minbiziaren ondorioz aita hil zitzaionerako, Stravinskik denbora gehiago igarotzen zuen musika ikasten zuzenbidea ikasten baino. 1905eko Igande Odoltsua zela eta bi hilabetez itxi zuten unibertsitatea, eta ondorioz zuzenbideko azterketa finalak bertan behera gelditu ziren: honek Stravinski musika ikasketak jarraitzera gehiago bultzatu zuen. 1906ko apirilean, Stravinskik kurtso erdiko diploma jaso zuen eta hortik aurrera musikan ardaztu zen. 1905ean Rimski-Korsakovek astero bitan ematen zion klase, eta Stravinskik bigarren aitatzat hartzen zuen. Ikasgai hauek Rimski-Korsakov 1908an hil zen arte iraun zuten. Stravinskik bere lehen konposizioa osatu zuen garai hartan, Sinfonia mi bemolean, Opus 1 katalogatua dagoena. Rimski-Korsakoven heriotzaren harira, Stravinskik Funeral Song ("Hileta-abestia"), Op. 5, konposatu zuen, behin jo eta gero galdu egin zena 2015ean aurkitu zen arte.
1905eko abuztuan, Stravinskik eta haren lehengusu zen Katherine Gavrilivna Nosenkok enkontzeko hitz eman zuten. Eliza Ortodoxoa lehengusu-lehengusinen arteko ezkontzaren aurka egon arren, bikotea 1906ko urtarrilaren 23an ezkondu zen. San Petersburgon bizi izan ziren Stravinskik diseinatu eta eraikitako Ustilugeko etxebizitza berrira joan aurretik. Bere "zeruko lekua" zela esan ohi zuen, eta haren lehen konposizio asko bertan idatzi zituen. Gaur egun dokumentu, gutun eta argazki ugari erakusten dituen museoa da, eta urtero ospatzen den Stravinski Jaialdia ondoan dagoen Lutsk herrian burutzen da. Stravinski eta Nosenkok bi seme izan zituzten, Fiodor (Theodore) eta Ludmila, 1907an eta 1908an jaio zirenak hurrenez hurren.
Diagileven balletak eta nazioarteko ospea, 1909–1920
1909 alderako, Stravinskik beste bi pieza idatzi zituen, Scherzo fantastique, Op. 3 eta Feu d'artifice ("Su artifizialak"), Op. 4. Urte hartako otsailean, biak jo ziren San Petersburgon Stravinskiren ibilbidean inflexio-puntu garrantzitsu bat izango zen kontzertu batean. Publikoaren artean Sergei Diagilev zegoen, Errusiar Balleten jabe zen enpresaria, eta hau harri eta zur geratu zen Stravinskiren lanekin. Errusiar operaren eta balletaren nahasketa bat burutu nahi zuen 1910eko Parisko denboraldirako, horien artean Suzko txoriaren ipuin errusiarrean oinarritutako ballet bat egongo zena. Anatoly Liadovek, partitura idazteko eginkizuna zuenak, lana burutzeko urtebete inguru beharko zuela Diagilevi jakinarazi zionean, honek 28 urte zituen Stravinskiri galdetu zion, aurreko denboraldietan orkestrazio pozgarriak denbora laburrean burutu izan zituela jakinik (Les Sylphides balleterako Chopinek konposaturiko zenbait obra orkestratu zituen, adibidez), eta Stravinskik baiezkoa eman zion. 50 bat minutuko luzera izanik, Suzko txoria Stravinskik berrikusia izan zen 1911, 1919 eta 1945 urteetan, honela kontzertu formaturako suite-ak osatuz.
Suzko txoria Parisko Operan estreinatu zen 1910eko ekainaren 25ean, eta egun batetik bestera izugarrizko arrakasta lortu zuen Stravinskik. Bere emazteak hirugarren umea espero zuenez, Stravinskitarrek uda Frantzia mendebaldeko La Baulen igaro zuten. Irailean, Clarensera (Suitza) joan ziren bizitzera, eta bere bigarren semea, Sviatoslav (Soulima), jaio zen bertan. Familiak udak Errusian eta neguak Suitzan igaro zituzten 1914. urtera arte. Diagilevek 1911ko Parisko denboraldirako beste ballet bat enkargatu zion Stravinskiri, eta emaitza Petruxka izan zen. Beste behin, errusiar elezahar batean oinarrituta zegoen balleta; pertsonaia nagusia den txotxongiloa dantzari batez maitemintzen den ipuin batean zehazki. 1911ko ekainean Théâtre du Châteleten izandako estreinaldiak Suzko txoriak izandako berehalako arrakasta lortu ez zuen arren, Stravinskiren entzutea mantentzea lortu zuen.
Hala ere, Diagilevek enkargatu zion hirugarren balleta, Udaberriaren sagaratzea, izan zen benetan arrakastatsuena bai kritikoengan, bai Stravinskiren beraren kide konpositoreengan eta baita entzuleengan ere. Ideia original batean oinarriturik, balletak udaberriaren etorrera ospatzen duten zenbait erritu primitibo aurkezten ditu, eta amaieran neska gazte bat biktima aukeratua da sakrifizio baterako eta heriotzara arte dantza egiten du. Stravinskiren partiturak berrikuntza ugari zekartzan garai hartarako; haien artean, hainbat esperimentu tonalitatearekin, erritmoarekin, pultsuekin eta disonantziekin. Stravinskiren musikaren eta Nijinskiren koreografiaren izaera erradikalak istilu itzela eragin zuen Théâtre des Champs-Élyséesen 1913ko maiatzaren 29an balleta estreinatu zenean.
Estreinatu eta gutxira, Stravinskik sukar tifoidea harrapatu zuen txarrak zeuden ostra batzuk jatearen ondorioz eta Parisko erietxe batean konfinatu zen. 1913ko uztailean irten eta Ustilugera itzuli zen. Udan 1908n hasia zuen bere lehen operan, Urretxindorra-n (Le Rossignol), ezarri zuen arreta, Hans Christian Andersenen izen bereko istorioan oinarritua zegoena. 1914ko urtarrilaren 15ean Stravinski eta Nosenkok haien laugarren umea izan zuten, Marie Milène (edo Maria Milena). Haren jaiotzaren ondoren, Nosenkori tuberkulosia diagnostikatu zioten, eta Alpeetako Leysingo erietxe batera konfinatu zuten. Stravinski bertatik gertura joan zen bizitzera eta han Urretxindorra opera amaitu zuen, Parisen estreinatu zena 1914ko maiatzean. Moskuko Antzoki Libreak zuen lana 10.000 errubloren truke enkargatua, baina porrot egin zuen, eta Diagilevek lana Errusiar Balletekin eszenaratzea adostu zuen. Operak ez zuen arrakasta handirik lortu, ez publikoaren ezta kritikarien aldetik ere, itxuraz ez baitzen Udaberriaren sagaratzea-k eragindako inpaktu mailara iristen. Hala ere, zenbait konpositorek, Maurice Ravelek, Béla Bartókek eta Reynaldo Hahnek esate baterako, konpositorearen trebezia asko miretsi zuten, lanean Arnold Schoenberg konpositorearen eragina antzeman zutela esateraino.
1914ko apirilean, Stravinski eta bere familia Clarensera itzuli ziren. Urte hartan Lehen Mundu Gerra hasi zen, eta osasun arazoak zirela eta Stravinskik zerbitzu militarrean parte hartu behar izatea saihestu zuen. Nazioarteko mugak itxi aurretik Stravinskik Ustilugera joatea lortu zuen, haren gauza pertsonalak hartu ahal izateko. 1915eko ekainean, hura eta haren familia Clarensetik Morgesera joan ziren bizitzera, Léman edo Geneva lakuaren ertzean Lausanatik hamar bat kilometrotara dagoen herri batera. Familia 1920. urtera arte bizi izan zen bertan, hiru helbide ezberdinetan. 1915eko abenduan Stravinskik zuzendaritzan debuta egin zuen Gurutze Gorriaren alde antolatutako bi kontzertuetan, haren Suzko txoria zuzenduz. Gudak eta 1917ko Errusiako Iraultzak haren aberrira itzultzea galarazi zion Stravinskiri.
1910eko hamarkadaren bukaeran, Stravinskiren egoera ekonomikoa ez zen batere oparoa, Errusia (eta ondoren SESBa) ez baitzen Bernako Hitzarmeneko kide egin, eta ondorioz Stravinskik arazoak izan zituen Errusiar Balleten bere piezen emanaldietako egile-eskubideak kobratu ahal izateko. Diagilevi leporatu zizkion bere arazo ekonomikoak, hau haien hitzarmena ez jarraitzeaz salatuz. L'Histoire du soldat (Soldaduaren istorioa) antzerti-obra idazten ari zela, Stravinski suitzar filantropo Werner Reinhartengana gerturatu zen laguntza ekonomikoa eskatzera, eta honek baiezkoa eman zion, baita 1918ko irailean Lausanan lanaren estreinaldia ziurtatu ere. Eskerrak emateko, Stravinskik lana Reinharti eskaini eta eskuizkribua eman zion. 1919an Stravinskik Reinharten aldeko laguntza gehiago jaso zuen oraindik, hark bertan Stravinskiren zenbait obra joko ziren ganbera musikako emanaldi bat diruztatu baitzuen. Honi eskerrak emateko, Stravinskik Klarineterako hiru piezak ere eskaini zizkion Reinharti, klarinete-jole amateurra zena.
1920ko maiatzaren 15ean Parisen Errusiar Balletekin Pulcinella estreinatu ostean, Stravinski Suitzara itzuli zen.
1921eko maiatzean, Stravinski eta bere familia Angelura aldatu ziren. Ez zuten asko iraun, izan ere, udazkenean Biarritzen baitzeuden eta Stravinskik bertan Trois mouvements de Petrouchka amaitu zuten, Artur Rubinsteinentzat Petruxkaren piano transkripzioa.
Italian, Alemanian eta Errusian barrena ibili zen Diaghilevekin. Lehen Mundu Gerran Suitzan bizi izan zen, 1920-1939. urteetan Parisen, eta azkenik, 1939. urtetik aurrera, Estatu Batuetan, Hollywooden batez ere.
Stravinskik estilo eta teknika ugari landu zituen bere musikan: errusiar artean eta kulturan oinarritutako musika, doinu, lerro eta erritmo errepikatuak eta musika tresnen moldaketa guztiz berria, jazzaren elementuak, neoklasizismoa, disonantzia eta serieko musika.
Aldi estilistikoak
Stravinskiren ibilbide profesional eta musikala hiru aldi estilistiko handitan banatu ohi da eskuarki, bere lan gehienak hiru hauetako baten baitan koka daitezkelarik.
Aldi errusiarra
Stravinskiren lehen aldi estilistiko nagusia Rimski-Korsakov konpositorearen ikasle zela hasi zen. Urte haietan orkestrarako idazketan zeharo trebatu zen, Scherzo fantastique (1907–08) eta Feu d'artifice (1908) antzeko lan goiztiarretan argi ikus daitekeen moduan. Hala ere, aldi honen garaia Diagilevek enkargatuta konposatu zituen hiru balletei esker jo zuen: Suzko txoria-k, Petruxka-k eta Udaberriaren sagaratzea-k zehazki. Ballet horiek hainbat ezaugarri komun dituzte: orkestra izugarri handientzat idatzita daude; bai argumentu-gaiak bai motibo musikalak errusiar folklorean oinarrituta daude; eta instrumentazioan bere maisu izandako Rimski-Korsakoven arrastoa nabari da.
Lehen bi balletek, Suzko txoriak (1910) eta Petruxkak (1911), arrakasta itzelaz gozatu izan zuten arren, Stravinskiren hirugarren balleta, Udaberriaren sagaratzea (1913), hartzen da bere aldi errusiarraren une gorenatzat. Parisko Eliseo Zelaien Antzerkian izandako estreinaldian izugarrizko iskanbila eragin zuen, bai Stravinskiren musikak baita Nijinski dantzariak haren gainean burutu zituen koreografiak ere. Lan honetan, konpositorea Errusia paganoaren basakeriaz baliatzen da, obran zehar sentimendu hauek interpretazio oldarkorretan, harmonia politonaletan eta erritmo bortitzetan islatuz. Lan honetan hainbat pasarte ospetsu daude, baina bi dira benetan azpimarratzekoak: lehena obraren sarrerako fagotaren soloa, haren erregistrotik at daudela diruditen notekin hasten dena; eta bigarrena sarreraren ondoren datorren "Nerabeen dantza", non sokek akorde politonal bat (gainjarritako fa bemol maior eta mi bemol dominante zazpidun akordeek osatua) irregularki erasotzen duten (ikus Udaberriaren sagaratzea artikulua informazio gehiago lortu ahal izateko).
Garai honetako beste lan esanguratsuen artean Renard (1916), Soldadu baten istorioa (Histoire du soldat) (1918), eta Ezteiak (Les Noces) (1914–17) nabarmendu daitezke.
Aldi neoklasikoa
Stravinskiren hurrengo garai estilistikoa Pulcinella (1920) balletaren eskutik hasi zen. Lan honek garai neoklasiko honetako bereizgarri izango zen ezaugarri nagusia eskaintzen du; Stravinskiren itzulera Mozarten, Bachen eta haien garaikideen musika klasikora, hain zuzen ere. Erromantizismo eta espresionismo alemaniarraren subjektibismoari aurre egiteko jaio zen estilo honek balletek eskatzen zuten orkestra erraldoien beharrari uko egitea ekarri zuen. Gutxi gora behera 1920 eta 1951 bitartean idatzitako lan berri hauetan Stravinskik haizezko instrumentuetarako, pianorako, korurako eta ganbarara musikarako idatzi zuen batez ere. Haizezko instrumentuen sinfoniak (1920) eta Oktetoa haizezko instrumentuetarako (1923) haizeei zuzendutako obrarik onenen artean daude.
Joera hau jarraitzen dute Oedipus Rex (1927), Apolo (Apollon Musagète) (1928) eta Dumbarton Oaks (1938) lanek. Aldi berean, Apolo (1927–28), Persefono (1934) eta Orfeo (1948) antzeko lanek Stravinskik gai klasikoen inguruan zuen interesa argi erakusten dute, greziar mitologiaren inguruan zehazki.
Garai honetan nabarmendu beharreko lan nagusiak Stravinskiren hiru sinfoniak dira: Salmoen sinfonia (Symphonie des Psaumes) (1930), Sinfonia don (1940) eta Sinfonia hiru mugimendutan (1945). Bai sinfoniekin, bai sonatekin (Pianorako Sonata, 1924; Bi pianotarako Sonata, 1944) eta baita kontzertuekin (Biolin kontzertua, 1931; Bi pianotarako kontzertua, 1935) ere aldi neoklasikoaren beste ezaugarri garrantzitsuenetako bat nabari da; musika forma klasikoetara itzulera alegia.
Aldi neoklasiko honetako puntu gorena The Rake's Progress opera da, 1951an burutua. W. H. Audenek idatzi zuen, eta William Hogarthen margolan eta grabatuetan oinarritzen da. Opera honek Stravinskik bere aldi neoklasiko honetako 30 urteetan zehar perfekzionatu zuen guztia biltzen du: musika zuzena eta ondo egituratua da, baina arraroa; harmonia tonal klasikoetan oinarritzen da, baina disonantzia harrigarriak ere tartekatzen ditu; hain Stravinskiarrak diren desplazatutako zelula eta motibo erritmikoak ditu; eta Monteverdi, Gluck eta Mozarten operen kutsua du.
Aldi dodekafonikoa
Dodekafonismoaren aitzindari zen Arnold Schönberg 1951. urtean hil ostean soilik hasi zen Stravinski teknika hau bere lanetan erabiltzen, bere lagun zen Robert Craft orkestra zuzendari amerikarraren laguntzaz. Ondorengo hamabost urteak, ia haren heriotzara arte, estilo honetako lanak idazten igaro zituen.
Stravinski hamabi tonuko teknika honetan pixkanaka hasi zen murgiltzen Cantata (1952), Shakespeareren Hiru Abesti (1953) eta In Memoriam Dylan Thomas (1954) bezalako lan bokal laburren bitartez, metodoa probatzen arituko balitz bezala. Ondoren, teknikaren erabilera zabaltzen hasi zen, haren fede kristau sakonak bultzatuta Bibliako testuetan oinarritutako lanetan: Canticum sacrum (1955), Threni (1958), A Sermon, a Narrative and a Prayer (1961) eta The Flood (1962). Gainera, etapa honetan Orkestra eta pianorako mugimenduak (1959), Monumentum pro Gesualdo (1960) eta Requiem canticles (1966) antzeko izenburuak nabarmentzen dira, nahiz eta lan hauetako batek ere ez duen aurreko bi aldietako lanen onarpen maila lortu.
Garai honetan aipagarria da Agon, Stravinskiren itzulera balletera, trantsizio-lantzat hartzen dena. 1954 eta 1957 artean hamabi dantzarirentzako idatzitako lana da, non argi nabari daitekeen Stravinskiren bilakaera musikala. Agon-eko zenbait atalek garai neoklasikoaren adierazle zen "nota zurien" tonalitatea gogoratzen dute (sarrerako "Pas de quatre"-ak, adibidez); beste batzuek, aldiz, teknika serialak bere musikan aplikatzeko Stravinskiren lehenetariko saiakerak erakusten dituzte ("Bransle" dantzek, esate baterako). "Bransle Simple" eta "Bransle Gay" dantzetan konpositoreak hexakordo serial bana erabiltzen du, eta ondoren "Bransle Double" dantzean biak batzen ditu, honela serie dodekafoniko osoa eratuz. Ballet hau, beraz, Stravinskiren entziklopedia txikitzat har daiteke, haren bizitzan esploratutako estilo ezberdinak biltzen dituelarik; neoklasizismoa, dodekafonismoa eta baita aldi errusiarreko primitibismo apur bat ere.
Erlijioa
Stravinski Errusiako Eliza Ortodoxoko kide elizkoia izan zen ia bere bizitza osoan zehar. Honakoa esan zuen behin: "Musikak Jainkoa goraipatzen du, elizek eta haien dekorazio guztiek bezain beste edo gehiago ere; Elizaren apaingarririk bikainena da musika."
Txikitan, gurasoengandik Errusiako Eliza Ortodoxoan hezia izan zen Stravinski. Jaiotzean bataiatua izan zen arren, Elizaren aurka matxinatu eta alde batera utzi zuen hau hamalau edo hamabost urte zituela. Bere ibilbide musikalaren gorakadan zehar kristautasunetik bereizia egon zen, berrogeitaka urte zituela krisi espiritual bat jasan zuen arte. 1924an Nizara bizitzera joan ostean Aita Nikolas Errusiar apaiz ortodoxoarekin adiskidetu eta honela bere fedea berreskuratu zuen. Errusiako eliza ortodoxoan sartu zen berriro eta ordutik aurrera hil zen arte kristau konprometitu jarraitu zuen. Robert Craftek adierazi zuen Stravinskik egunero egiten zuela otoitz, konposatu aurretik eta ondoren, eta baita zailtasunen batekin topatuz gero.
Lanak
Operak:
Balletak:
Sinfoniak:
Kontzertanteak:
Musika tresnetarako:
Sádaba
Sádaba (Sadaba aragoieraz) Zaragozako probintziaren udalerria da, Cinco Villas izeneko eskualdean kokatutakoa.
Silvio Piola
Silvio Piola (Robbio, 1913ko irailaren 29a - Gattinara, 1996ko urriaren 4a) italiar futbolari eta entrenatzailea izan zen. Garai hartako aurrelari onenetako bat izan zen, eta historiako Italiako futbolaririk onenetakoa da.
Sádaba
1.820 biztanle zituen 2005ean.
Silvio Piola
1929 eta 1954 artean 566 partida jokatu zituen Serie An eta 333 gol sartu eta sartu zituen lehiaketa guztietan. FC Pro Vercelli 1892, SS Lazio, Torino FC, Juventus FC eta Novara Calzio taldeetan jokatu zuen.
Sádaba
Mugakideak
Ipar-mendebaldean Zarrakaztelu (Nafarroa) dauka, hego-ekialdean Ejea de los Caballeros eta ipar-ekialdean Uncastillo.
Silvio Piola
34 partida jokatu zituen Italiako futbol selekzio nazionalarekin, eta 30 gol sartu zituen. 1938ko Munduko Futbol Txapelketan txapeldun izan zen Italiarekin.
Oreochromis rukwaensis
Oreochromis rukwaensis Oreochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Silvio Piola
Ondoren, Cagliari Calcio taldeko entrenatzailea izan zen.
Palmaresa
Italy
Selma Huxley
Selma Huxley (Londres, Ingalaterra, - Chichester,  ), Barkhamen alarguna denez Selma Barkham izenez ere ezaguna, Euskal Herriko eta Kanadako itsas historiaren alorrean mundu mailako ospea eskuratutako historialari kanadarra izan zen.
Randstad
Randstad ( ahoskatua) Herbehereetako konurbazioa da, eta Utrecht, Amsterdam, Haga eta Rotterdam hiriak biltzen ditu. Batzuetan, Randstad izena Deltametropool da, eta hiriak Randstadean gehiago integratzeko nahia islatzen du, nazioarteko megalopoli bihurtzeko.
KLM Royal Dutch Airlines-eko zuzendariak eman zuen izena, Amsterdam-Schiphol aireportuan, bihotz berde horretan, eta publizitate-funtzioa zuen hasieran. Inoiz ez da toponimo ofizial bihurtu, eta haren mugak zehaztugabeak dira, baina Randstadek 7,5 milioi biztanle inguru hartzen ditu, edo Herbehereetako biztanleen bi bosten inguru. Europako hirigune handienetako bat da.
Selma Huxley
1972. urtean, ikertzaile independente zelarik, Euskal Herrira etorri zen bertan euskal eta kanadar historiari buruzko artxibo ikerketak egiteko asmotan, izan ere, ordura arte oso informazio gutxi baitzegoen bildurik: XVI. eta XVII. mendeetan, Ternuako antzinako lurraldean euskaldunak izan zirenekoa, Kanadako kosta atlantikotik 2.000 bat kilometrotara.
Hurrengo urteetan batik bat Euskal Herriko eta penintsulako artxiboetan egindako ikerketen bidez aurkikuntza historiko eta arkeologiko garrantzitsuak egin zituen. Ordura arte itzalean zegoen Euskal Herriko eta Kanadako historiaren atal bat ezagutzea lortu zuen, aurkitutako milaka dokumenturen bidez: Ternuako bale eta bakailaoaren euskal arrantza, bereziki XVI. mendekoa. Labradorren XVI. mendean egondako euskal bale industriaren aurkikuntza egin zuen: baleontzien portuak, haien oinarrien arrasto arkeologikoak, eta euskal galeoi hondoratuen arrastoak, besteak beste San Juan galeoiarenak (1565).
Selma Huxley ikerlariak Labradorren aurkitutako baleontzien portuetako bat, gaur egun Red Bay izenez ezagutzen dena, National Historic Site izendatua izan da, eta Kanadako Gobernuak UNESCOren Gizateriaren Ondare izan dadin aurkeztu du bere izendapena.
Familia eta gaztaroa
Huxley Ingalaterran jaio zen zientzialariz eta intelektualez osatutako familia batean. Ospetsuak izan ziren, besteak beste bere aita zena, Michael Huxley, diplomazialaria eta Geographical Magazine aldizkariaren sortzaile eta editorea, aitaren lehengusuak, Aldous Huxley idazle ospetsua eta Sir Julian Huxley biologoa (UNESCOren lehenengo zuzendari izandakoa), edota aitona, Darwinen Bulldoga izenez ezaguna zen Thomas Henry Huxley zientzia gizona. Bere ama, Ottilie de Lotbinière Mills, Sir Henri-Gustave Joly de Lotbinière politiko eta kontserbazionistaren biloba zen, Kanadako Gobernuko ministro eta Quebeceko lehenengo ministroa izan zenarena.
Nerabezaroa Bigarren Mundu Gerra bitartean igaro zuen, Ingalaterra eta Estatu Batuen artean. Behin Gerra amaitua, Pariseko eta Londreseko unibertsitateetan ikasketak egin zituen.
Ingalaterratik Kanadara eta Euskal Herrira
1953an Kanadako senideei bisita egiten denboraldi bat pasatzea erabaki zuen, eta Montrealen bizi izan zen, Orri Horietan eta irakasle moduan lan egiten; ondoren McGill Unibertsitateko Ipar Amerikako institutu Artikoko liburuzain bezala egin zuen lan.
Bertan zegoelarik urte batzuk geroago bere senarra izango zena ezagutu zuen, Brian Barkham arkitekto gazte ingelesa, Euskal Herriaren maitale sutsua. 1950ean Barkham, Londreseko Unibertsitateko klasekidea zuen John Stoddartekin batera, Ingalaterratik motorrez atera zen, Andaluziako landa arkitektura ikasteko asmotan. Baina, hainbat egoera zirela medio, Euskal Herrian amaitu zuten bere bidaia, eta bertako baserriak ezagutu zituen, hauek izango zirelarik geroago bere tesiaren gai nagusi. Biek lagun onak egin zituzten Euskal Herrian eta lurraldea oso gustuko izan zuten; hori dela eta bertara bueltatu ziren 1951ean.
Huxleyk ez zekien zenbaterainoko eragina izango zuen topaketa hark, bere bizitza aldatuko baitzuen, izan ere Euskal Herriko eta Kanadako historiari buruzko aurkikuntza garrantzitsuak egitera eramango zuen etorkizunean. 1954an ezkonberriak Ottawara mugitu ziren, non Barkhamek arkitektura bulego bat sortu zuen eta familia bat osatu zuten. Handik bi urtetara, Euskal Herria bisitatu zuten, eta bertan lagun zuten On Pio Montoia apaiza Kanadan izandako euskaldunei buruz mintzatu zitzaien.
Etorkizunerako planak antolatzen
1964an, 37 urte zituela, alargun gelditu zen 10 urtetik beherako 4 seme-alabekin, hauek aurrera ateratzeko beharrarekin. Kanadako National Historic Sites-en lan egin zuen hainbat proiektutan historia-garrantzia zuten toki batzuen azterketan eta eraberritzean. Proiektu horietako bat Louisbourg zaharberritzeko lana izan zen, Cape Breton uhartean, Kanadako kosta Atlantikoan.
Lan horren eraginez, aurreko mendeetan bertara gerturatzen ziren arrantza ontzi europarrei buruzko interesa bereganatzen hasi zen, bereziki euskaldunei buruzkoa, zeinekin lotura estua mantentzen zuen bere senarra zenaren eraginez. Bere interes intelektual eta sentimentalak bateratuz, Espainiako eta Frantziako zenbait artxibotan XVI. eta XVII. mendeetan egin ziren euskal espedizioei buruzko informazioa biltzeko plana sortu zuen. Baina horretarako bazekien espainolez ikasi beharra zeukala, dagoeneko frantsesez eta ingelesez bazekien ere.
Mexiko eta itzulera Euskal Herrira
1969an bere familiarekin kotxez Mexikora mugitzea erabaki zuen; bertan irakasle moduan lan egin zuen, bere familia mantentzeko. 3 urteren ostean, 1972. urtean, bere ikerketak martxan jartzeko Kanadako Arte Kontseiluari ikasle laguntza bat eskatu zion. Horren ostean, zeukan dena eta bere familia itsasontzi batean sartu, eta Bilboko euskal portura abiatu ziren.
Hala ere, ikerketa horiek egiteko ez zuen inongo diru-laguntzarik izan, eta hori dela eta bere kabuz lortutako dirua erabili zuen hainbeste desiratzen zituen ikerketa haiek gauzatzeko. Eskatu zuen ikasle-laguntza ez zioten egokitu, izan ere, Kontseiluaren ustetan proposatutako ikerketa egina zegoen orduko.
Huxley langabe zegoen, dirurik gabe, eta helburu zehatzik ere ez zuen. Nahiz eta garai txarrak izan, ez zuen amorerik eman. Bere ustez artxiboetan informazio baliagarria aurki zitekeen. Euskal Herrian igarotako lehenengo urtean ingelesa irakatsi zuen egunez, eta gauean espainiar paleografia ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean. Kanadar anonimo batek mila dolar eman zizkion; horrekin alokairua ordaindu zuen, eta artxiboetan lehenengo aurkikuntzak egiten hasi zen.
Egindako aurkikuntza horiek oinarritzat hartuz, 1973an Kanadako Artxibo Publikoekin kontratu bat sinatzea lortu zuen, Espainian Kanadarako interesgarriak suerta litezkeen dokumentuak bilatzeko. Hala eta guztiz ere, kontratua berritu egin behar zen noizean behin, lanaldia partziala zen, eta kontratuak ez zituen barnean hartzen ez telefonoa ezta kotxea ere. Muga horiek izan arren, gainerako denboran berak bere kabuz jarraitu zuen ikerketak egiten. Urte horretan bertan Oñatira etorri zen, eta han zegoen Gipuzkoako Protokoloen Artxibo Historikoak zuen garrantziaz ohartarazi zen. Oñatin 20 urtez biziko zen.
Artxiboetan aurkikuntzak eta berreraikuntza historikoa
Urteetan zehar udal, parrokia edota notariotzako 40 bat artxibotan ikertu zuen, Tolosa, Bilbo, Burgos, Valladolid, Madril, Sevilla eta Lisboan, besteak beste. Pixkanaka Ternuan egondako euskaldunen gaineko XVI. eta XVII. mendeetako dokumentuak aurkitzen joan zen, antzinako gazteleraz idatziak, haien artean aseguru polizak, auziak, testamentuak, pleitamendu eskriturak, tripulatzaile kontratuak, edota tresneria eta horniduren zerrendak. Euskal itsas ekonomiari buruzko beste hainbat eskuizkribu ere aurkitu zituen ontzigintza, merkataritza eta Europako arrantzari buruzkoak, besteak beste.
Aurkitutako dokumentu zehatz horiei esker lortu zuen jakitea Kanadako kosta atlantikoan egiten zuten bakailao arrantza ez ezik, euskaldunek XVI. mendean bale arrantzan jardundakoak ere izan zirela. Dokumentu horiek zehatz aztertuz garai hartako euskal arrantzaren alderdi gehienak ezagutzea lortu zuen: haien tamaina, eskala, garapena, antolakuntza, jasotzen zuten diruaren jatorria, itsasontzi motak, ibilbide eta helmugak, arrantza sasoiak, hondoratzeak, bizitza, lanbidea eta marinel askoren heriotza, elikagai eta arropak, amerindiarrekiko harremana, merkatuak, eta abar.
Euskaldunen bidaien helmugak Kanadan
Mende hartako itsasontziei dagokienez, bakailao itsasontziak ez bezala, baleontziak Ternuan zegoen euskaldunek Badia Handia izendatzen zuten 12 bat portutara iristen ziren. Huxleyk garai hartako mapak, ‘derroteros’ (ibilbide liburuak) eta itsas kartak aztertu zituen Frantziako eta Ingalaterrako liburutegi nazionaletan.
Hala, jakin zuen bakailao ontziek gaur egun Ternua izenpean ezagutzen den irlaren portuak erabiltzen zituztela, batez ere. Baleen arrantzari dagokionez, adierazi zuen Badia Handia deitutako lurraldea gaur egungo Belle Isle itsasarteari dagokiona dela, Ternua eta Labrador bereizten dituena, eta antzinako baleontzien portuak, artxiboetan aurkitutako dokumentuetan agertzen zirenak, Belle Isle itsasartearen ipar kostan eta Labradorreko hegoaldeko kostaldean kokatuta zeudela.
Are gehiago, baleontzien portu horietako bakoitzaren kokapena zehaztea lortu zuen, baita zein izen duten gaur egun adieraztea ere. Horrela, gaur egun Middle Bay izenez ezagutzen den portuak orduan Gradun izena zuen, orduko Puerto Breton gerora Carrol Cove bilakatu zen, eta Buttes deitutakoak, porturik garrantzitsuenak, Red Bay izena du gaur egun. Beraz, XVI. mendeko Labradorreko euskaldunen bale arrantza aditzera eman ez ezik, baleontzi horien guztien portuei buruzko informazioa ere biltzea lortu zuen.
Kostalde hartan idatzitako eta artxiboetan aurkitutako hiru eskuizkribuk berebiziko garrantzia izan zuten: txalupa batzuen salmentak (1572) eta bi testamentuk (1577 eta 1584). Eskuizkribu horiek Kanadan idatzitako jatorrizko dokumentu zibil antzinakoenak ziren.
Aurkikuntza arkeologikoak Labradorren
Aurkitutako informazio eta dokumentuengatik bazekien Labradorreko portuetan ezinbestekoa zela euskal baleontzien aztarnak izatea, bai lurrean eta baita itsaspean ere, eta bilatu nahi zituen. Ordura arte egindako ikerketetan oinarrituz, 1977ko udan Huxleyek Labradorreko hegoaldean arkeologiako espedizio bat antolatu zuen. Kostaldean zeuden hainbat porturen azterketa egin zuen, eta arrasto arkeologikoak aurkitu zituen, hala nola Red Bayn, eta hala, aurkikuntzek aurreko urteetan berak Europan egindako lana berretsi zuten. Egindako espedizioan, besteak beste, Ternuako Memorial Universityko arkeologoa zen James Tuck ere izan zen.
Huxleyek aurkitutako eskuizkribuen artean, batzuek XVI. mendean Badia Handiko portu zehatz batzuetan gertatutako hainbat baleontziren hondoratzeari buruzko informazioa jasotzen zuten; horien gaur egungo izenak Labradorreko kostaldean zehaztuak zituen jada: Pasaiako bat Los Hornosen -Pinware Bay- (1563), Mutrikuko Madalena eta Donostiako Maria Chateon -Chateau Bay/ Henley Harbour- (1565 eta 1572an) eta Pasaiako San Juan eta Bordeleko Madalena Buttesen -Red Bay- (1565 eta 1574/75ean).
Handik aurrera Huxleyk ikertzen jarraitzen zuen bitartean lurreko eta itsaspeko indusketek aurrera egin zuten Red Bay eremuan, Tucken eta Grenierren gidaritzapean hurrenez hurren; Red Bay 1979. urtean Kanadako National Historic Site izendatua izan zen.
Kongresuak, argitalpenak, sariak eta Unesco
Historialari honek bere ikerketen emaitzak hainbat kongresutan aurkeztu ditu eta hainbat argitalpen ere egin ditu. Bere lanik osatuena ondorengoa litzateke: ''‘Los vascos en el marco Atlántico Norte. Siglos XVI y XVII’'' (Donostia: Etor, 1987). Hainbat komunikabide aldizkari, liburu eta dokumentaletan agertu izan da bere lana. 1985ean, Red Bayko arkeologiarekin batera National Geographic aldizkariaren azaleko artikulua izan zen.
Hainbat sari eta ohore jaso zituen, nazionalak zein nazioartekoak. 1981ean, Kanadako Ordena esleitu ziotenean, prentsaurrekoan zera adierazi zuten Labradorren egindako aurkikuntzez, “Kanadako oso ezezaguna zen historiaren zati bat (1540-1600) azaleratu zuen”. 1993. urtean, Memorial Unibertsitateak Honoris Causa doktorea izendatu zuen, “XVI. Mendeko Kanadako historiaren berrikuspena” eragiteagatik. 2009an Fellow izendatu zuen nazioarteko Wings WorldQuest erakundeak; erakunde horrek “ikerketa zientifikoaren aurrerapenean eta ingurumenaren defentsan lan egiten duten emakumeak’ goraipatu eta babesten ditu.
2013. urteko ekainean UNESCOk epaitza eman du eta Red Bay, gaur egun National Historic Site dena, Gizateriaren Ondare izendatu du. Hautagaitza hau Euskal Herriarentzat eta Kanadarentzat Huxleyek egindako ikerketek izandako garrantziaren isla da.
Argitalpenak
Selma Huxleyren obra garrantzitsuen artean hauek daude:
Bide barrijak
Bide barrijak Estepan Urkiaga "Lauaxeta"k 1931n argitaratutako liburua da, gaur egun desagertua dagoen Bilboko "Verdes" argitaletxean.
Poesiazkoa eta bizkaieraz idatzitakoa da lan hau, baina Sabin Aranaren garbizaletasun joeren eragin handiarekin. Maileguen erabilera saihestu zuen: batetik, euskal tradiziotik berreskuratutako hitzak erabiliz, esaterako, “irarri”  inprimatu erabili beharrean eta, bestetik, neologismoak erabiliz, adibidez, “atzindu” edo “marreztu”. Gainera Lauaxetak oso idazkera fonetizatua erabili zuen testuan: “zurijan, Axia, eban gustija,...”
Lauaxetak zion jarraitu, ordea, Aranak proposatutako herri tradizioko bertso-egiturari eta poesia egitura landuak idatzi zituen bai metrika bai hoskidetasuna zainduz.
Saint-Maxire
Saint-Maxire Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Maxire udalerrian erroldatutako biztanleak 1.132 ziren. Familiak 426 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 155 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 175 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 455 etxebizitza zeuden, 435 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 449 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 435 etxebizitza nagusietatik 357 bere jabearen bizilekua ziren, 66 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 105 etxek lau zituzten eta 287 etxek bost zituzten. 363 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 139 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 282 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 766 ziren, horien artean 616 aktiboak ziren eta 150 inaktiboak ziren. 616 pertsona aktiboetatik 592 lanean zeuden (299 gizon eta 293 emakume) eta 25 langabezian zeuden (14 gizon eta 11 emakume). 150 pertsona inaktiboetatik 65 erretiraturik zeuden, 58 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Maxire udalerrian 444 unitate fiskal zeuden, 1.187 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.629,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 igeltseroak, 1 iturgina, 2 argiketariak eta 2 ile apaindegiak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Saint-Maxire udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.100 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Frantzisko I.aren gatzontzia
Frantzisko I.aren Gatzontzia (Kunsthistorisches Museoa, Viena) Benvenuto Cellini artista manieristaren artelan famatuenetariko bat da. Errenazimentuko urregintzako adibiderik apartena askorentzat, 1540-1543 artean sortua da Frantziako erregearen mezenasgoan.
Testuinguru artistikoa: manierismoa eta Cellini
Benvenuto Celliniren gatzontzia manierismoaren garaian koka genezake, Italiako errenazimentuko klasizismoaren krisi garaian. Muga Rafaelen heriotza urtean jarri ohi bada ere, berez zaila da krisiaren hasiera data zehaztea, klasizismoak barruan baitarama antiklasikotasunaren harra. Edozein kasutan, XVI. mendeko berrogeigarren hamarkada honetan, manierismo betean gaude eta artista gehienek hitz klasikoak sintaxi aske eta antiklasikoarekin erabiliko dituzte. Bestela esanda, adierazpide berri heterodoxoak bilatzeari ekingo diote. Hain zuzen ere, manierismoaren garaiko artelanetan neurri handiagoan edo txikiagoan errenazimentuarekin puskatzen duten bestelako parametro estetiko batzuk aurki daitezke: maniera edo egiteko manera indibiduala; grazia edo xarma; capriccio edo kapritxoa; eta morbidezza edo biguntasuna. Horrekin lotuta, garrantzitsua izango da artistengan theia maniaren edo genioaren kontzeptua.
Celliniren produkzio artistikoa orokorrean eta bereziki artelan jakin hau, agian capriccio edo kapritxoaren kontzeptuak definituko luke ongien. Izan ere, uler daiteke, guztiz bitxi eta nabarmena dela gatza gordetzea bezain funtzio arrunta duen objektu bat luxuzko pieza enblematikoa bihurtzea.
Fontainebleauren garrantzia
XVI. mende hasieran, Errenazimentuaren funtsezko ezaugarria litzatekeen mezenasgorako tradizioak indarrean jarraitzen du. Testuinguru horretan, errege-mezenasgoak manierismoaren garapenean izango duen garrantzia berebizikoa da, gorte berriek artea euren behar errepresentatibo berriei erantzuteko tresna gisa erabiliko duten neurrian. Gauzak horrela, manierismoak, gorteko arte gisa, nolabait esateko, funtzio bikoitza beteko du: bata, apaingarria, alegia, kanpoko mundua edertzekoa; bestea, botere adierazpena, hots, erregetzak menekoen aurrean erakutsiko duen irudia osatzekoa.
Cinquecentoko gorteen mezenasgoaren testuinguru horretan behar da ulertu Frantzisko I.a Frantziakoaren Fontainebleau jauregiko produkzio artistikoa. Izan ere, Frantzisko I.ak Italia eredu kulturaltzat aukeratu izanaren kasuistika berezi horrek ahalbidetzen du Serlio, Rosso, Niccolo dell’ Abate, Il Primaticcio eta Cellini bezalako artistak denbora-tarte eta leku jakinean bildu izana. Manera berria Italiatik badator ere, aurretik, Frantzisko I.aren garaiko Frantzian, halako jarrera bazegoela pentsatzen da.
Europako Artearen Historiarako ekarpen esanguratsutzat jotzen den Fontainebleauko barne dekorazioan (ezagunena Frantzisko I.aren galeria izanik), nagusiki Giovanni Battista Rosso (1494-1540) eta Francesco Primaticcio (1504-1570) jardun baziren ere, esanguratsua da eskulturaren arloan Benvenuto Cellinik 1540-1545 artean eginiko ekarpena. Cellinik Frantzisko I.aren zerbitzura lan dezente egin zituen; ostera, bi baino ez dira iritsi gaurdaino: Fontainebleauko Ninfa (urrean landutako erliebe manierista oso fina) eta Frantzisko I.aren Gatzontzia (artikulu honen aztergaia den urregintza pieza bikaina, trataera eskultorikoa duena lanketan).
Cellinik Erroman Hipolito d’Este kardinalarentzako hasitako eta bukatu gabeko gatzontzia Frantziako Frantzisko I.a erregeari erakustean, hark burutzeko agindu zion. Karlos IX.aren garaian, urrezko gatzontzia urtzear zeudela (beharbada txanponak egiteko edo), erregeak berak Tiroleko Fernandori eman zion, Maximilianoren alabarekin izandako ezkontza opari gisa. Modu horretara, Tiroleko Fernandok Ambraseko gazteluan zeukan “Kunst- und Wunderkammer” edo Liluren Kabinetean izan zuen puska batean erakusgai, eta gero handik Rodolfo II.a Pragakoaren bildumaren parte izatera pasa zen.
Benvenuto Cellini
Benvenuto Cellini (1500-1571) eskulturagile, urregile eta idazle florentziarra, Manierismoko artista garrantzitsuenetarikotzat jotzen da. Artelan gutxi kontserbatu arren, bere tratatuei eta autobiografiari esker (akaso, neurri batean, baita XIX-XX artean, azken honetan oinarriturik eginiko nobela, antzerki eta operari esker ere) ezaguna da Benvenuto Celliniren obra.
Andrea di Sandro Marcone urregilearen tailerrean ikastun egon ostean, Europan zehar, hiriz hiri , gorte giroan mugitu zen Cellini, hain zuzen, monarkentzako eta, oro har, goi mailakoentzako (Aita Santu...) opari eta arte bildumen objektu izan ziren bere artelanak. Nagusiki, Cinquecentoko bi gorte paradigmatikoetan aritu zen: Medicitarren Florentzian eta Frantzisko I.aren Frantzian. Azken gorte honetan bukatu zuen berekin zekarren Erromako kardinal batentzako hasi eta bukatu gabeko gatzontzia, Frantziako erregearen aginduz.
Cellinirentzat, artista izatea ez zen tailer baten jabe errespetagarri eta sedentarioa izatea, kardinalak eta printzeak atzetik ibiltzeko moduko birtuosoa izatea baizik. Halaber, aurreko belaunaldiak baino zerbait interesgarriagoa eta ezohikoagoa sortzea zuen helburu. Bere produkzio artistikoaren bereizgarri teknika izugarri zaindua, birtuosimoa, litzateke.
Ikonografia
Frantzisko I.aren Gatzontziak trataera eskultorikoarekin landuriko Neptuno (itsasoaren jainkoa) eta Tellus (lurraren jainkosa) irudikatzen dituzten gizon-emakume biluziak ditu protagonista.
Lurraren jainkosak bere atributuetariko bat den galburuzko koroa darama buru gainean. Eskuineko eskuan, lore (seguruenik bere bereizgarri diren lilipak ) eta fruitu batzuk daramatza; ezkerrekoarekin berriz, titia eusten du, emankortasunaren sinbolo bezala. Tellusen zentzua artelan honetan, Lurra irudikatzea litzateke, Itsasoarekin duen harremana azalduz. Era berean, ordea, baliteke artelanari prestigioa emateko modua izatea, erreferentzia klasikoak sartzea garaian kategoria marka zen neurrian. Bestalde, biluzia irudikatzeko aitzakia ere izan liteke, garai hartan biluziak benetako Egia esan nahi bazuen ere, Cellini beraren hitzetan, eder eta polit irudikatu baitzituen arra eta emea (bereziki emea den Tellus), kutsu sentsualarekin. Kasik manierismoaren bereizgarrietariko bat den morbidezzaz aritu gintezke bata zein bestearen anatomiari eta posturari edo egoteko manerari dagokionean.
Teknika
Gatzontzia urrez, boliz, zilarrez eta esmaltez egina dago, ebanozko oinarriaren gainean. Gainera, gatzontzia izateko, ez da batere pieza txikia; hona hemen piezaren neurri zehatzak: 28,5 cm × 21,5 cm × 26,3 cm. Pentsatzekoa da beraz, aurrez aipatu bezala, praktikoa baino gehiago pieza enblematikoa dela, Cinquecentoko gorte giroan, luxuzko arteen testuinguruari eta horrek esan nahi dituen balioei (botere adierazpena, ospea etab.) dagokion neurrian. Horri guztiari, gainera, egilearen bereizgarri den teknika izugarri zaindua gehitu behar zaio, detailez josia, erabiltzeko baino erakusteko egina dagoen ideia sendotzen duena.