cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arrontegi zubia
Zubia
José A.Torroja ingeniariak diseinatuta, 1970eko hamarkadan eraiki zuten. 1977an eraikitze obrak amaitu zirenetik urte batzuez erabili gabe egon zen, erabiltzen hasi zen arte. 1983ko maiatzean zabaldu zuten. Guztira lau bide dauzka norabide bakoitzeko. Norabide bakoitza zubi batean banatuta dago, beraz zuzenagoa litzateke Arrontegiko zubiak deitzea, bi zubiz osaturik dagoenez. Itsasgoraren maila gorenetik ia 42 metrora dago zubia.
Pukas
Pukas Surf Eskolak
Pukasek bi surf-eskola ditu Euskal Herrian, Zarautzen eta Donostian. Bietan ume zein helduentzat klaseak ematen dituzte.
Arrontegi zubia
Zubia
2008an egindako erreformei esker, egunero 135.000 ibilgailuk zeharkatua da.
Bitry (Oise)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mesaspis antauges
Mesaspis antauges Mesaspis generoko animalia da. Narrastien barruko Anguidae familian sailkatuta dago.
Yattah
Yattah (arabieraz: يطّا; hebreeraz: יטה) Zisjordaniako hiria da. Bertan 45.000 biztanletik gora aurki daitezke. 1993ko Osloko Hitzarmenaz geroztik Palestinaren menpe dagoen hiria da.
Beotibar pilotalekua
Udal pilotalekua denez, Tolosako Udalak pilotaz besteko ekitaldiak antolatzeko ere erabiltzen du. Fronton jatetxea eta kafetegia ditu eraikin berean.
Enneapterygius triserialis
Enneapterygius triserialis Enneapterygius generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Dolores Salís
Dolores Salís Martínez (Irun, Gipuzkoa, 1899a - Irun, Gipuzkoa, 1999ko iraila) gipuzkoar eskulturagile eta zeramikaria zen.
José Salís margolariaren alaba eta Jaime Rodríguez Salís kulturgizon, artezale eta arkeologaren ama zen.
Biografia
Hiru hilabete eskasengatik ez zituen hiru mende ezagutu, baina bere begiek, ostera, hiru gerra ezagutu zituzten. Horietako batek, 1936ko gerrak, erabat eraldatuko zion bizitza.
1899. urtean jaio zen Dolores, margo eta obra artean dantzan handitu zen, aita, Jose Salis, margolari famatua zen-eta. Salis familia belaunaldi bat lehenago etorri zen Irunera.
Familiako alaba bakarra zen eta kasu honetan beste behin ere bere gurasoek semeetan jarri zuten arreta eta ingeniaritza ikasketak eskaini zizkieten baina Doloresi ez, neska izateagatik. Garai hartan neska aberatsei unibertsitatera joateko eskubidea eman beharrean musika eta etxeko andereak izaten erakusten zieten soilik.
Ibilbidea
Hala ere, ikasketa ezak ez zuten kikildu eta langile porrokatua izanik, bere kaxa ikasi zuen. Hasiera batean eskulturan aritu zen, harri gogorreko blokeak zuzenean zintzelez eta mazoz landuz, baina urteak pasata indarra galtzen hasi zen eta eskulturaren ordez esmaltearekin hasi zen. Berandu arte aritu zen lanean eta obra garrantzitsuak egin eta arrakastaz erakutsi zituen hainbat hiritan. Irungo CBA liburutegian ikusgai dago bere senarrari eskainitako bustoa.
Luís Rodriguez Gal “Luís de Uranzu” idazle famatuarekin maitemindu eta elkarrekin igaro zuten bizitza ia osoa. Bost seme-alaben guraso ziren eta zoriontsu bizi ziren Beraunen.
1936ko gerrak baina, beste irundar askoren kasuan bezalaxe, Bidasoa ibaiaren beste aldera joatera behartu zituen. Gerra amaitu zenean, Beraun etxea frankistek okupatua aurkitu zuten, eta sotoan bizi behar izan zuten zazpiak. Seme alabek, baina, beraien gurasoak, Dolores eta Luis beti irribarre batekin gogoratzen dituzte eta pasatakoak pasata ere beti liburuetako abentura bat bizitzen.
Laurogei urte inguru zituela ikusmena galtzen hasi zen Dolores. Kataratetatik operatu zuten eta horren ondoren zehaztasun handia behar duen esmalte-lana utzi egin behar izan zuen. Letra handiko “Olivetti” batekin ekin zion bere azken arte-abenturari.
Saint-Coutant (Deux-Sèvres)
Saint-Coutant Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Coutant udalerrian erroldatutako biztanleak 264 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 165 etxebizitza zeuden, 118 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 165etxeak ziren. 118 etxebizitza nagusietatik 109 bere jabearen bizilekua ziren eta 9 alokairuan okupaturik zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 35 etxek lau zituzten eta 57 etxek bost zituzten. 110 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 168 ziren, horien artean 101 aktiboak ziren eta 67 inaktiboak ziren. 101 pertsona aktiboetatik 95 lanean zeuden (51 gizon eta 44 emakume) eta 6 langabezian zeuden (1 gizon eta 5 emakume). 67 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Corinne Touzet
Corinne Touzet (Ortheze, 1959ko abenduaren 21a - ) bearnotar aktore, ekoizle eta telebista-aurkezlea da. 1996 eta 2007 artean Une femme d'honneur izeneko telesaila egin zuen TF1ean.
Pollimyrus isidori
Pollimyrus isidori Pollimyrus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Saint-Coutant (Deux-Sèvres)
Diru sarrerak
2009an Saint-Coutant udalerrian 120 unitate fiskal zeuden, 267,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.173 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden5 saltokiak eraikuntza enpresenak ziren.
2000. urtean Saint-Coutant udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.105 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Fuerteventurako aireportua
Fuerteventurako aireportua Fuerteventura uhartea zerbitzatzen duen aireportua da.
2012an 4.399.183 pertsonek erabili zuten.
Freycenet-la-Cuche
Freycenet-la-Cuche Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Freycenet-la-Cuche udalerrian erroldatutako biztanleak 149 ziren. Familiak 64 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 136 etxebizitza zeuden, 63 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 62 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 121 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 63 etxebizitza nagusietatik 58 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 13 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 28 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 38 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Jiří Jarošík
Jiří Jarošík (Ústí nad Labem, Txekoslovakia, 1977ko urriaren 27a) txekiar futbolaria da. Atzelari eta erdilari moduan aritzen da.
Freycenet-la-Cuche
Diru sarrerak
2009an Freycenet-la-Cuche udalerrian 61 unitate fiskal zeuden, 129 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.401 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Jiří Jarošík
Futbolari karrera bere jaioterrian hasi zuen, Sparta Pragan, zazpi urteetan sei titulu irabaziz. 2002an Txekiatik atera eta Moskun ekin zion nazioarteko karrerari. Sparta Praga, Slovan Liberec, CSKA Mosku, Chelsea, Birmingham City, Celtic, Krylia Sovetov eta Zaragoza taldeetatik pasatu eta gero Alavesek fitxatu zuen 2013an. 2015ean Alavesekin kontratua bukatu zuen.
Freycenet-la-Cuche
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 jatetxe.
Jiří Jarošík
Jarošíkek Txekiar selekzioarekin 23 agerraldi egin ditu.
Freycenet-la-Cuche
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Freycenet-la-Cuche udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.210 hektarea erabiltzen.
Jiří Jarošík
Sparta Praga eta Slovan
1977an Ústí nad Labemen jaioa, ibilbide profesionala Txekiako Sparta Pragan hasi eta bi urtez Slovanen utzita ibili eta gero lehen taldean lekua egin zuen. Jarošík Spartan Pragan zegoela Txekiako futbol liga sei aldiz irabazi zuten.
Freycenet-la-Cuche
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jiří Jarošík
CSKA Moscow
2003an CSKA Moscow-k 3milioi € ordaindu zituen Jarošíkengatik. Urte berean Errusiako futbol liga-ren garaile bihurtu ziren eta 2004ean Errusiako superkopa eskuratu zuten.
Chelsea
2005eko urtarrilean Chelsea-k fitxatu zuen 4milioi € baino gehigo ordainduta. Londresko taldearekin Ingalaterrako Futbol Ligako Kopako eta Premier League-ako tapeldun izan zen.
Birmingham City
2005eko abuztuan Chelsea-k Michael Essien fitxatu zuen Jarosik lehen tadeaz kanpo utzi zuena, eta horrela denboraldi oso batez Birminghamentzat jokatu zuen utzita. Han erasoan nabarmendu zen defentsan baino gehiago, bost gol sartu zituelarik. Chelsea-ra bueltatu zenean ez zekien zein izango zen bere taldea hurrengo denboraldirako.
Celtic
2006an Eskoziako Celtic-ek 2,5milioi € inguru ordaindu zituen beragatik. Talde honekin Eskoziako liga eskuratu, eta horrela lau herrialde ezberdinetako ligak irabazi dituen gutxietakoa bihurtu zen (Eskozia, Ingalaterra, Txekia eta Errusia). Gainera Celtic-en hogeita hamalaugarren Eskoziako koparekin egin ziren.
Krylia Sovetov
2008ko urtarrilaren 31an Krylia Sovetov taldearekin sinatu zuen milioi bat eurogatik, errusiar ligara bueltatuz.
Zaragoza
2010eko urtarrileko 14ean, berriz ere neguko merkatuan, Zaragozak fitxatu zuen doan (jokalari askea).
Sparta Praga
2011ko ekainean Zaragozan kontratua bukatu eta gero debutatu zuen klubera itzuli zen, Sparta Pragara.
Alaves
2013ko abuztuaren 24ean talde arabarrarengatik fitxatu zuen, berriro ere doan (jokalari askea), denboraldi baterako. Lehen urte hartan talde txuri-urdina bigarren mailan mantenduko zuen golaren pasea eman zuen eta zale askoren idoloa bilakatu zen. Bigarren urte bat zinatu et lesio luze bat izan ondoren, ongi sartu zen taldean hemeretzi partidu jokatuz. 2015eko ekainean, Alavesekiko deslotura ofiziala egin zen, eta hilabete bat geroago agur bero bat egin zion Alaveseko harmailari sare sozialen bidez.
Txekiar selekzioarekin
Txekiako futbol selekzioarekin 23 partidu jokatu zituen 2000tik 2005era. Selekzioan erdilariz aritzen zen eta Petr Čech edo Tomas Kalas bezalako jokalariekin batera talde txekiarraren historiko bat da.
Palmaresa
Sparta Praga
-Txekiako futbol liga(6): 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2003
CSKA Moscow
-Errusiako futbol liga(1): 2003
-Errusiako superkopa(1): 2004
Chelsea
-Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa(1): 2005
-Premier League(1): 2005
-Eskoziako liga(1): 2007
-Eskoziako kopa(1): 2007
Enneapterygius trisignatus
Enneapterygius trisignatus Enneapterygius generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Belington (Mendebaldeko Virginia)
Belington Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Barbour konderrian dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lemuel Gulliver
Lemuel Gulliver fikziozko pertsonaia bat da, Jonathan Swiften Gulliver-en bidaiak liburuko protagonista.
Liburuaren arabera, Gulliver Nottinghamshiren jaio zen. Medikuntza ikasi zuen Cambridgeko unibertsitatean eta Londresko zirujau ospetsu baten laguntzailea izan zen. Gero Leidengo (Herbehereak) unibertsitatean ikasi zuen. Bere kabuz ikasi zituen matematikak eta itsasketa.
Liburuan agertzen diren bidaiak egin baino lehen, Ekialdeko Mediterraneora, Asia Hegoaldera eta Karibera bidaiatu zuen.
Millikanen esperimentua
Millikanen esperimentua Robert Andrews Millikan zientzialari estatubatuarrak 1909an egindako esperimentu oso ospetsu bati esaten zaio. Horrela deitua zientzialari honek egindako saiakuntzarik garrantzitsuena izan zelako, bakarra izan ez zen arren. Askotan olio tantaren esperimentua ere deitu ohi zaio.
Millikan-ek 1923ko Fisikako Nobel saria irabazi zuen esperimentu honengatik; gero azalduko den bazala, elektroiaren oinarrizko karga kuantizatu zuelako.
Esperimentua gasa dagoen kutxa baten barrena olio tantatxoak botatzean datza. Olio tanta hauek izugarri txikiak izan behar dira, mikrometroaren ordenakoak. Partikula hauek Stokesen legeak azaltzen duen bezala oso astiro, baina abiadura konstante eta uniformean jaitsiko dira. Behean, olio tanta aurretik prestatutako zulo batetik jausten da goranzko eremu elektriko aldakor batera. Tanta hauek, gasaren kontrako igurtzimendua dela eta, elektrikoki kargatzen dira.
Kalkuluak
Eremua aldakorra denez, handitu edo txikitu dezakegu olio tantaren pisua geldiarazteko. Orduan,
Bektore unitarioekin,
Moduluekin
non
Masa finkatzea oso zaila da tanta bakoitzaren neurriak apur bat ezberdinak baitira, beraz Stokesen legearekin erradioa kalkula dezakegu. Hala ere, hau kalkulatzeko beste datuak ezagutu behar dira.
beraz,
Ondoren, erradioa eta dentsitatea jakinik masa ere jakin izango dugu:
Esfera baten bolumena dela dakigunez,
erradioa Stokesen legetik ateratakoarekin ordezkatuz:
Hasierako formulara itzuliz, masa ordezkatuz:
Datu guztiak ezagutzen ditugu eta kalkulua baino ez da egin behar.
Ondorioak
Esperimentuaren garrantziaren arrazoia bertan ondorioztatutako da.
Millikan konturatu zen lortzen zituen kargen balio guztiak zenbaki txiki baten multiploak zirela (gaur egun 1,602 × 10-19 C inguruan kuantizatuta dagoena alegia). Hortik karga kuantizatuta zegoela ondorioztatu zuen eta oinarrizko karga elektroiarena zela adierazi zuen.
Francisco Hudson
Francisco Hudson Cárdenas (Curaco de Vélez, Txile, 1826ko uztailaren 1a - 1859ko martxoa) Txileko itsas ofizial eta hidrografoa izan zen, Txileko hegoaldean eta Txileko Patagonian egindako esplorazioengatik ezaguna. Hainbat aldiz itsasoratu zen Perura eta Ekuadorra, baina ospea lortu zuen Maullín ibaian, Roca Remolinos eta Aysén eskualdeko itsasarteetan egindako esplorazio eta ikerketengatik. Eskualde horretan Chiloé uharteditik Magallanes itsasarteraino nabigazio-bide bat egon zitetekeela planteatu zuen, gero Ofqui istmoak ezinezkoa egiten zuela aurkitu zuen. Gazte hil zen arren, bere lan hidrografikoak Hans Steffenek XIX. mendearen amaieran Aysén eskualdea esploratzeko oinarriak ezarri zituen.
Busango portua
Busango portua Hego Koreako Busan hiriko portua da, herrialdeko nagusiena dena. Munduko zama-porturik nagusienetariko bat da garraiatutako zamaren arabera (400,51 milioi tona 2017ko datuen arabera). 1876an sortu zuten Tsushima uhartearen aurrean.
1926ko Bost Nazioen Txapelketa
1926ko Bost Nazioen Txapelketa Errugbi txapelketa honen hamabigarren ekitaldia izan zen (guztira 39.a). 1926ko urtarrilaren 3an hasi eta apirilaren 2an bukatu zen. Eskoziak eta Irlandak garaipen partekatua lortu zuten.
Puntuazio sistema
Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.
Palmaresa
1926 arteko bakarkako garaipenak. (*) 1889ko garaipena kontuan hartuta
Isabel Morant Deusa
Isabel Morant Deusa (Almoines, Valentzia, 1947) valentziar historialaria, idazlea, feminista eta Espainiako unibertsitate-katedraduna da.
Biografia
Irakasle-ikasketak egin zituen lehenik, eta gero, Historia, Valentziako Unibertsitatean (UV). Han, Geografia eta Historian doktoratu zen.
Lan ibilbidea
Ikasi zuen Unibertsitate berean, Valentziako Unibertsitatean, Historiako irakaslea eta errektoreordea izan zen (1984-1990). Gero (2016) Historia Modernoaren katedra bete zuen Institut Universitari d'Estudis de la Donako kide den unibertsitate berean.
Maylandia thapsinogen
Maylandia thapsinogen Maylandia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Crézançay-sur-Cher
Crézançay-sur-Cher Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Crézançay-sur-Cher udalerrian erroldatutako biztanleak 66 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 42 etxebizitza zeuden, 30 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 11 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 42etxeak ziren. 30 etxebizitza nagusietatik 27 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 10 etxek bost zituzten. 19 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 14 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 10 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 33 ziren, horien artean 23 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 23 pertsona aktiboetatik 21 lanean zeuden (11 gizon eta 10 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 10 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa batena zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Izurde
Izurde Cetacea itsas ugaztunen azpiordenaren barruko hainbat animaliren izen arrunta da. Normalki izurde izenarekin Delphinidae familiako ozeanoko izurdeak izendatzen dira, baina baita ere Platanistidae (Indiako ibaietako izurdeak), Iniidae (Mundu Berriko ibaietako izurdeak), Pontoporiidae (ur geldoetako izurdeak) eta desagertutako Lipotidae Txinako ibaietako izurdeak. Gaur egun 40 espezie ezagutzen dira.
Izurderik txikienak Cephalorhynchus hectori maui azpiespeziekoak dira, 1,7 metroko luzera eta 50 kilogramorekin; luzeenak orkak dira, 9,5 metroko luzera eta 10 tonako pisuarekin. Espezie askok dimorfismo sexuala dute, arrak emeak baino handiagoak direlarik. Gorputzak lirainak dituzte, igeri egiteko guztiz moldatuak, eta aurreko bi gorputz adarrak ere moldatuta dituzte uretan mugitzeko. Ez dira fokak bezain malguak, baina abiadura handia har dezakete, 55,5 kilometro orduko. Hortzek itxura konikoa dute, azkar mugitzen diren arrainak harrapatzeko. Oso entzumen ona dute, bai airean zein uretan; entzumena hain da ona ezen itsu direnek ere biziraun dezaketen. Espezie batzuek sakonera oso handia hartzen dute igeri egiten. Ur hotzetan bizirauteko koipe geruza bat dute.
Izurdeak mundu osoan zehar aurki daitezke, baina gehienek nahiago dituzte ur epelak eta ingurune tropikalak, nahiz eta badiren batzuk ur oso hotzetan bizi direnak, Lissodelphis generoa kasu. Izurdeek arrainak eta kalamarrak jaten dituzte, baina badira handiagoak diren batzuk, orkak bezala, fokak eta ugaztunak jaten dituztenak. Izurde arrek hainbat eme ernaltzen dituzte urtero, baina emeek bi edo hiru urtean behin baino ez dute harremanik. Kumeak udaberrian edo udan jaiotzen dira, eta emeek hartzen dute eurak hazteko ardura guztia. Espezie batzuetan denbora luzez edoskitzen dituzte euren kumeak. Izurdeek bokalizazio asko sor ditzakete, askotan klik eta txistu soinuen antzekoak.
Etimologia
Etimologiaren aldetik hitz elkartu bat da, IZ aurrizkiak ura esan nahi du (izotza: ur hotza) eta URDE hitzak txerria edo urdea. Bizkaian izurda diote.
Frédéric Dard
Frédéric Dard (Isère, Frantzia, 1921eko ekainaren 29a - Friburgo, Frantzia, 2000ko ekainaren 6a) frantsesezko idazlea izan zen. Oso gazterik hasi zen kazetari-lanetan, Lyongo Mois egunkarian. 1941ean argitaratu zuen lehen nobela, Monsieur Joos. Lan horrekin Lugdunum saria jaso zuen.
Zinemagintza
Zinema metrajeak sortzeko eta proiektatzeko teknika eta artea da (filmei hasieran ezagutzen zitzaien bezala).
Zinemaren historia, ikuskizun bezala, Parisen hasi zen 1895eko abenduaren 28an.
Harrezkero, hainbat aldaketa izan ditu hainbat zentzutan. Alde batetik, zinematografoaren teknologiak bilakaera handia izan du, Lumière anaien zinema mutuarekin hasi zenetik XXI. mendeko zinema digitaleraino. Bestalde, genero zinematografiko desberdinak sortu dira.
Istorioak edo gertaerak kontatzeko modu gisa, zinema artea da, eta normalean, mundu klasikoko sei arteak kontuan hartuta, «zazpigarren artea» deitzen zaio. Hala ere, pelikulen aniztasuna eta sortzeko askatasuna direla eta, zaila da zinema gaur egun zer den definitzea. Baina narratiba, muntaia eta gidionismoaz arduratzen diren telebistako sorkuntzak, gehienetan zuzendaria benetako egiletzat hartzen dutenak, adierazpen artistikotzat edo zinema artetzat hartzen dira. Bestalde, dokumentu- edo kazetaritza-sorkuntza generoaren arabera sailkatzen da. Hala eta guztiz ere, eta ikuspegi propioa, bakarra eta ziurrenik artistikoa duten langileek (zuzendariak, argazkilariak eta kamarografoak, besteak beste) dokumentaletan eta kazetaritza-filmetan parte hartzeagatik, oso zaila da ekoizpen zinematografiko baten kalitate artistikoa mugatzea. Zinema-industria negozio garrantzitsua bihurtu da Hollywooden (Kalifornia, AEB) eta Bollywooden (Bombay, India).
Historia
Artikulu nagusia: Zinemaren historia
Zinemaren historia egiptoarrekin, grekoekin eta erromatarrekin hasi zen. Denborarekin, Asian argi eta itzal jokoak egiten hasi ziren. Era berean, asmakizun horrek XVII. mendean "Linterna magikoa" sortzeko inspirazioa eman zuen. Kaxa batean oinarritutako gailu optiko bat, kanpoko irudiak hartu eta kaxa barruan proiektatzen zituen, gero alderantziz funtzionatzeko.
Geroago, Britainia Handian (XIX. mendea) argazkigintzaren asmakuntza iritsi zen. Garai hartan, lehen kamera iluna asmatu zuten, eta, ondoren, kinetoskopioa asmatu zuten. Tresna hori irudiak mugimenduan hartzeko zen, gero zinta batean irudikatzeko. Kinetoskopioak Lumière anaiak inspiratu zituen, mugimenduan zeuden irudiak islatu nahi baitzituzten; beraz, kinetoskopio bat lortu zuten, eta, harekin batera, bere artefaktua sortu zuten, zinematografoa. Bere mekanismoa disko birakarian oinarritzen zen, segundoko 16 koadroko zinta batean korrika egiten baitzuen. 1895eko abenduaren 28an, Lumière anaiek publikoki proiektatu zituzten Lyongo fabrika frantziar bateko langileen irteera, horma baten eraistea, tren bat eta itsasontzi bat portutik ateratzen. Asmakizun horren arrakasta berehalakoa izan zen.
Urtebetean, Lumière anaiek hamar film baino gehiago sortu zituzten, aktorerik ez izatea eta dekoratu naturalak, laburtasuna, muntaiarik eza eta kameraren kokapen finkoa ezaugarri hartuta. Alice Guy izan zen, ordea, film bat egin zuen lehen pertsona, narrazio-zinemaren eta kultura-narrazioaren sortzailea, Lumière anaien erakusketa-zinema gaindituz eta etorkizunean fikziotzat jo denaren oinarriak ezarriz. Lanbide honen bidez ekonomikoki mantendu zen lehen pertsona ere izan zen. Bere lehen filma —eta, beraz, zinemaren historiako lehen filma— La Fée aux Choux (1896) izan zen. Askoz film gehiago egin zituen, besteak beste, Sage-femme de première classe (1902) eta Esmeralda (1905). Guyren arrakastaren ondoren, Georges Mélièsek lanbide horretan sartzea erabaki zuen. Istorio eta dekoratu fantastikoekin egin zituen filmak, hala nola Faust et Marguerite eta Barbe Bleue (1901), teknika zinematografiko berriak garatu zituen, antzerki-teknika kamerari aplikatuz eta lehen efektu bereziak eta filmatutako zientzia-fikzioa sortuz.
Ordutik aurrera, zinematografia hobetu besterik ez zen egin, eta zuzendari handiak sortu ziren, hala nola Murnau, Erich von Stroheim eta Charles Chaplin. Estatu Batuetan abentura-filmak egin ziren, hala nola Douglas Fairbanks-enak eta drama erromantikoak, hala nola Valentinorenak. Hala ere, edertasun handienekoak Mack Sennetten komediaren bidez sortutako eskola komiko amerikarraren ondorio izan ziren. Eskola hori slapstick-etan eta polizia edo gizena, arabarra eta bibotudo burgesa bezalako gizarte-figuren estereotipazioan oinarritzen da. 1927an, lehen filma estreinatu zen soinuarekin, Jazz-kantaria, eta, hortik aurrera, zinema, ezagutzen zen bezala desagertu egin zen, eta kontakizunaren jarraipen handiagoa eta argumentu-jario handiagoa ezarri ziren. Urte horretan bertan agertu zen bikoizketa.
1935ean, Rouben Mamoulianen Abangoardiaren Azoka (Becky Sharp) filmatu zen Technicolor-en; baina, artistikoki, koloreak bere osotasun gorena lortu zuen Gone With The Wind (1939) lanarekin.
Zinema digitalaren lehen proiekzio publikoa Parisen egin zen, 2000ko otsailaren 2an, Texas Instrumentsek garatutako MEMS (DLP (Argiaren prozesatze digitala) CINEMA) erabiliz.
Zinemako errealizazioa
Artikulu nagusia: Ikus-entzunezko errealizazioa
Errealizazioa ikus-entzunezko esparruan, bideo bat sortzeko prozesua da. Normalean, industria-ekoizpeneko zineman bost etapa bereiz daitezke: garapena, aurre-produkzioa, filmazioa, postprodukzioa eta banaketa. Errealizazioak erabakiak hartzea dakar, bai maila artistikoan, baita maila emankorrean ere. Muga eskura dauden baliabideek soilik ematen dute (aurrekontua eta zein ekiporekin dagoen). Hauek osatzen dute talde teknikoa:
Ekoizpena
Ekoizle zinematografikoa film baten antolaketaren eta alderdi teknikoen arduraduna da, hau da, ideia film bihurtzearen arduraduna. Langileak kontratatzeaz, lanak finantzatzeaz eta banatzaileekiko harremanetaz arduratzen da. Bere lana prozesu tekniko edo sortzailearen alderdi jakin batzuetara mugatzen bada, "ko-ekoizle" deritzo.
Ekoizpen zuzendaria, produktore exekutiboa, lokazio burua eta ekoizle laguntzailea ere alor horretan sartzen dira.
Zuzendaritza
Zinema-zuzendaria film baten filmazioa zuzentzen duen profesionala da, eszenaratzearen arduraduna. Aktoreei eta talde teknikoari jarraibideak ematen dizkie. Horretarako, sormenezko erabaki guztiak hartu, beren estilo edo ikuspegi partikularrari jarraitu, dekoratua eta jantziak gainbegiratu, eta filmaketa ondo burutzeko beharrezkoak diren gainerako eginkizun guztiak gainbegiratzen ditu.
Zuzendaritzako laguntzaileak, script edo kontinuista deritzonak, eta irudi digitaleko teknikariek (dit zinema) ere parte hartzen dute.
Gidoia
Gidoilaria gidoia egiteaz arduratzen da, istorio originala, gidoi baten edo beste literatura-lan baten egokitzapena. Hainbat idazle beren literatura-lanen gidoilari bihurtu dira; gidoi zinematografikoaren barruan, literatura-gidoia edo gidoi zinematografikoa bereizten dira, irudiari (deskribapenak) eta soinuari (efektuak eta elkarrizketa) dagokiona kontatzen duena, eta ekitaldietan eta agertokietan banatuta dagoena. Beharrezkoa da gidoi literarioa eta gidoi teknikoa bereiztea, aurrekoari ohar tekniko batzuk eransten baitizkio (planoaren tamaina, kameraren mugimenduak, etab.) Talde teknikoari bere lanean laguntzen diote, eta literatura-gidoia ez bezala, zuzendariak egin ohi du, ez gidoilariak.
Gidoilariaren zeregina oso garrantzitsua da, haren lana proiektu osoaren oinarria baita. Gidoia ona bada, zuzendariak film bikaina egin dezake, baina zuzendariak baliabide asko izan arren, filma hutsik geratuko da.
Soinua
Filmaketetan, soinu zinematografikoaren arduradunak soinu-teknikaria eta mikrofonistak dira. Postprodukzioan, soinu-editorea, musika intzidentalaren konpositorea eta soinu-efektuen (foley) eta bikoizketaren artistak gehitzen dira, jatorrizko soinu-banda sortzeko. Soinua zinearen funtsezko zatia da, zineman soinuaren pertzepzioak barne hartzen baititu: burmuinak entzumen-sistemaren bidez interpretatutako bibrazioak (jatorria, intentsitatea, tonalitatea, materialak, espazioa, etab.), soinu estetikoaren ezaugarriak (testurak eta maiztasunak) eta soinu psikologikoaren ezaugarriak (iradokitzaileak, atseginak, kezkagarriak edo gogaikarriak). Soinu-estimuluak ere erabiltzen dira. Soinua oso garrantzitsua da pantailaren mugak zabaltzen dituelako, arazo narratiboak konpontzen dituelako, muntaia kohesionatzen duelako, ikuslearengan inkontzienteki eragiten duelako eta istorioak eta emozioak transmititzen dituelako.
Argazkilaritza
Argazki-zuzendariak erabakitzen du filma nola ikusiko den, hau da, berak erabakitzen ditu zuzendariaren eta istorioaren eskakizunen arabera, filmaren alderdi bisualak, enkoadraketa, argiztapena, erabili beharreko optika, etab. Filmaren alderdi bisual guztiaren arduraduna da, baita ikuspegi kontzeptualetik ere, irudiaren tonalitate orokorra eta filmaren atmosfera optikoa zehaztuz.
Argazki-ekipoa da ugariena, eta argazki-zuzendariaz gain, honako hauek osatzen dute: kamarografoa, lehen kamera-laguntzailea edo fokista, bigarren kamera-laguntzailea, negatibo-kargagailua, elektrizitate-arduraduna, elektrikoak edo argi-operadoreak, travelling edo dolly grip, kamera-egonkortzaileak (steady cam) eta beste laguntzaile edo ikastun batzuk.
Muntaketa
Muntaia zinematografikoa film fotografikoan erregistratutako hartualdiak mihiztatzeko teknika da, forma narratiboan, dramaturgikoan eta, bereziki, erritmikoan modelatzeko eta ikus-entzunezko esaldiak eraikitzeko: eszenak eta sekuentziak. Filma grabaketaren ondoren, erregistratutako planoen aukeraketa bat ideia eta dinamika jakin baten arabera ordenatu eta batzean datza, gidoian, zuzendariaren ideian eta muntatzailearen ekarpenean oinarrituta. Muntatzaileak irudia soinuarekin sinkronizatzen du (normalean muntaketa-laguntzaileari ematen zaio zeregin hori). Eguneroko hartualdiak bisitatzen ditu zuzendariarekin eta taldeko funtsezko kideekin batera (argazki-zuzendaria, bere lana gainbegiratzen duena).
Gaur egun, film asko bideoan muntatzen dira, eta, ondoren, muntaketa hori erreferentzia gisa erabiltzen da negatiboa mozteko eta lotzeko. Hasieran, zeluloidezkoa zen, eta, ondoren, azetatoak eta poliesterrak ordezkatu zuten, lehenengoaren arriskugarritasun handia zela eta. Eguneroko hartualdi horiek egunero prestatzen dira filma filmatzen den bitartean. Postprodukzioa da muntatzaileak filmaren lehen muntaketa osatzeko behar duen material guztia bildu duen unea. Zuzendariak eta ekoizleak azken muntaia onartu ondoren, soinu-muntatzaile espezializatu batek arazo posibleak zuzentzen ditu. Behar izanez gero, soinu-muntatzaileak grabazio-estudio batean grabatzen ditu elkarrizketak, eta aktoreek dagokien irudia ikusten dute proiekzioan. Prozesu horri bikoizketa esaten zaio. Soinu-muntatzaileek grabazioak biltzen dituzte eta batzuetan soinu berriak sortzen dituzte (soinu-efektuak) eszena baten indar dramatikoa areagotzeko. Soinu-banda prestatzen den bitartean, muntatzaileak efektu optikoak eta pelikulan sartuko diren izenburuak ere gainbegiratzen ditu. Azken urratsetako bat soinu-bandak master bakar batean prestatzea eta nahastea da. Lehenik eta behin, magnetikoa izango da, eta bertan jasoko dira elkarrizketak, musika, zuzeneko soinua eta soinu-efektuak, irudiarekin sinkronizatuak eta banda bakoitzaren bolumenari egokituak. Elkarrizketarik gabeko nahasketak filma beste hizkuntza batzuetan banatzeko bikoizketa ahalbidetzen du.
Kameraria
Gidoira egokitzeko beharrezkoak diren kamera-mugimendu guztiak egin eta egiteaz arduratzen da zuzendariaren zuzendaritzapean.
Artea (Produkzio-diseinua)
Arte-arloak arte-zuzendari bat edo batzuk izan ditzake, behar izanez gero. Bat baino gehiago izanez gero, produkzio-diseinatzaile batek koordinatzen ditu, eta bera arduratzen da filmaren estetika orokorraz. Zuzendari horiek bertaratuak eta arduradunak izango dituzte, hala nola, eszenografoak, jantzien arduradunak, jostunak, makillatzaileak, ile-apaintzaileak, lanabesak eta beste kide osagarri batzuk. Horien artean pintoreak, zurginak edo eraikitzaileak. Ikusmen-efektuetan eta efektu optikoetan espezialistak direnak ere arlo horren mende daude.
Stunts
Aktore bikoitz gisa ezagunagoa da aktorearen osotasun fisikoari eusteaz arduratzen den pertsona, arrisku-eszenak egiteko behar diren trebetasunak ez dituena. Hauek fisikoki eta mentalki prestatuta daude, zinemako eszenak filmatzean jarduera arriskutsuak egiteko gai dira.
Banaketa eta erakusketa
Banatzaileek, normalean produkzio-etxeetatik independenteak diren enpresek, zinema-aretoetan edo telebistaz emititzeko eskubideak erosten dituzte, eta pelikularen eskubideak saltzen dizkiete erakusleei (banakoei edo erakusketa-kateei), telebista-kateei, bideoklubeei edo bideo-zintak saltzen diren beste establezimendu batzuei. Halaber, pelikulen publizitateaz eta sustapenaz arduratzen dira, baita emanaldirako beharrezkoak diren kopiak egiteaz eta diru-sarreren eta gastuen zifrak kontrolatzeaz ere. Ekoizleak filmeko diru-sarreren ehuneko bat ematen dio banatzaileari, normalean % 50era iristen dena. Gainera, banatzaileak ekoizlearen onuretatik filmaren kopien zenbatekoa kentzen du.
Bigarren mailako merkatuak diru-sarrera gehigarriak ematen dituztenak dira, ekoizpenaren hasierako helburua ez zirenak. Merkatu horietan askotariko objektuak sartzen dira: filmeko pertsonaien izena duten jostailuak (batez ere marrazki bizidunetakoak), kamisetak, gidoiaren argitalpena, filmaketaren gorabeherei buruzko film laburrak (nola egin zen edo making of) eta jatorrizko soinu-bandaren disko, kasete edo konpaktuko grabazioak. Ekoizleek beren musikaren banaketa fonografikoaren eskubideak uzten dizkieten konpositore ezagunak bilatuko dituzte.
Elkarrizketa-banda
Pelikularen elkarrizketa erregistratzen da, efektu bereziena, eta bertan ekintzak babesten dituzten era guztietako ingurumen-soinuak egin dira (kilkerrak, trafikoa, txoriak, etab.).
Zinema generoak
Zinematografiaren teorian, generoak, filmak taldekatzeko modu bat dira. Genero bakoitza hainbat antzekotasun dituen beste filmez osatuta dago, dela estiloa, gaia, ekoizpen modua….
Generoak horrela sailkatzen dira:
Zine komertziala: Publiko zabalari begira sortutako filmak dira, eta onura ekonomikoak sortzea dute helburu nagusia. Kategoria horretakoak dira zinema-aretoetan proiektatzen diren film gehienak, eta horietako batzuk publizitate-kanpaina handien bidez sustatzen dira.
Zine independentea: Zine independente bat aurrekontu txikiko film bat da, ekoizle txikiek egina.
Pizarrako geltokia
Pizarra Malagako Renfe Aldirien geltokia da, udalerrian kokatuta dagoena.
Arte Garaikideko Zentroa (Uharte)
Historia
2007ko urrian inauguratu zen, 6.500 m2 ditu eta Nafarroako lehen ekipamendua da berariaz pentsatua arte garaikidea zabaldu eta sustatzeko, erakusketen, jardueren eta egoitzen bitartez, eta horrez gain, arreta berezia jartzen du egungo artean, sortzen ari den artean eta sorkuntza diziplina-anitzean.
Zinemagintza
Zinema generoak
Animaziozko zinema: Animazio-zineman gehien bat animazio-teknikak erabiltzen diren zinema da. Animazio-zineman ez dago erregistratu beharreko mugimendu errealik. Irudiak banaka eta banan-banan sortzen dira (marrazkien, ereduen, objektuen eta beste hainbat teknikaren bidez, hala nola Stop Motion), non elkarren segidan proiektatzean, mugimendu-ilusio bat gertatzen den.
Zinema esperimentala: Zinema esperimentalak irizpide artistikoagoa erabiltzen du, ikus-entzunezko hizkuntza klasikoa alde batera utzita, egun egituratutako zinema narratiboaren ezarritako oztopoak hausten ditu. Emozioak, esperientziak eta sentimenduak adierazi eta iradokitzeko baliabideak erabiltzen ditu. Baita irudiaren edo soinuaren tratamenduari lotutako efektu plastiko edo erritmikoak ere.
Arte Garaikideko Zentroa (Uharte)
Zentroa
Zentroak lehentasunezko hainbat helburu ditu:
Garraioa
Eskualdeko Hiri Garraioak 2 linea ditu:
Zinemagintza
Zinema generoak
Autore zinema: Autore-zinemaren kontzeptua Cahiers du Cinémako kritikariek sortu zuten, zinema zehatz bati buruz hitz egiteko, non zuzendariak erabaki guztiak hartzeko zeregin nagusia duen. Eszenaratze guztia zuzendariaren asmoen araberakoa izango da. Horrela deitzen zaie berezko gidoi batean oinarrituta egindako filmei, estudio komertzial handietako zinemak eragiten dituen presio eta mugak alde batera utzita. Horri esker, askatasun handiagoa dute bere sentimenduak eta kezkak filmean irudikatzeko. Izan ere, ez da industriari lotutako zinema izaten, eta publiko zehatz bati zuzenduta dago., Dirudienez, kanon klasikoetatik kanpo dauden produktuekiko interesa du generoak. Azpigenero garrantzitsu bat zinema abstraktua izan liteke.
Atractaspis andersonii
Atractaspis andersonii Atractaspis generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Fritz Perls
Friedrich Salomon Perls ( Berlin, 1893ko uztailaren 8a - Chicago, 1970eko martxoaren 14a), Fritz Perls izenez ere ezaguna, alemaniar medikua eta psikiatra izan zen, Gestalt Terapiaren sortzailea.
'Gestalt Terapia' terminoa sortu zuen 1940ko hamarkadaz geroztik bere emazte Laura Perlsekin garatu zuen terapiarako. Perlsen arabera, terapia ez da zertan patologiarekin lotuta egon behar, gizakiaren garapena ahalbidetzen duen tresna izan behar du. Gestalt terapia "ez zuzentzailea" da: terapeutak ez du interpretatzen, baina pertsona hemen eta orain konturatzen lagundu nahi du. Hipotesian, traumen jatorria denboraren espazioaren pertzepzio txarra izango litzateke edo, hain zuzen ere, organismoaren eta inguruaren arteko pertzepzioan desoreka. Gestalt perspektiba lau hitzetan laburbiltzen da: ni, zu, orain eta hemen. Lau hitz horien pertzepzio argia dugunean sormenez bizi gara.
Gizakia gaixotu egiten da ikuspuntu psikologikotik, sortzailea ez delako, beste pertsonen nahiak eta mandatuak egiten bizi delako. Pertsona osasuntsua, ordea, aurreiritzietatik aldentzen da eta bere bizipenetan oinarritzen da, oraina bizitzen.
1964an Kaliforniako Esalen Institutuarekin elkartu zen. Bere ideiak hizkuntzaren prozesamenduaren software neurolinguistikoaren ikerketa garatzeko ere erabili ziren.
Sympetrum fonscolombii
Sympetrum fonscolombii Sympetrum generoko burruntzia da, hegoaldeko Europan ohikoa dena.
Europa hegoaldeko burruntzirik arruntenetariko bat da honako hau eta ingurune bero eta lehor xamarretan ohikoa da. Dena den, paduratan eta lakuetan ere aurki daiteke. Euskal Herriko lurralde guztian bizi da. Arrek kolore gorria izaten dute eta emeak horixkak izan ohi dira. Espezie migratzailea da, eta udaberri amaieran iparralderantz lekualdatzen dira asko eta asko.
Deskribapena
Sympetrum generoko espezieen artean handienetariko bat da honakoa. 33-40 mm bitarteko luzera izan ohi du, eta 50-60 mm arteko hego-zabalera. Arrek kolore gorria izan ohi dute eta emeak hori-grisaxkak izan ohi dira. Abdomeneko segmentuen alboetan marra beltzak izaten dituzte eta S8 eta S9 segmentuetan orban beltzak izan ohi dituzte goialdean. Begien goialdea morea da eta behealdea urdinxka. Identifikaziorako lagungarri dira, aipaturikoaz gain, atzeko hegoen oinarriko kolore horixka eta nerbio beltzez inguraturiko kolore argiko pterostigma. Hankak kolore ilunekoak dira.
Banaketa
Eurasia hegoaldean oso hedaturik dagoen espeziea da, Iberiar Penintsulatik Indiaraino. Atlantikoko eta Mediterraneoko hainbat irlatan ere bizi da, eta Afrika ipar-mendebaldean ere aurki daiteke. Europa hegoaldean iparraldean baino arruntagoa eta ugariagoa da, baina espeziea Eskozian eta Suedian ere aurkitu izan da. Badirudi, gainera, urteak joan eta urteak etorri iparralderantz hedatzen ari dela.
Euskal Herriko lurralde guztian aurki daiteke, itsas bazterreko paduretatik Bardeako urmaeletaraino.
Habitata
Askotariko inguruneetan bizi den espeziea da, eta horren adibide da Euskal Herri osoan aurkitu ahal izatea.
Ugalketa eta ontogenia
Espezie honek belaunaldi bat baino gehiago sor ditzake urtean, hein handi batean arrautzen eta larben garapena oso azkarra delako, hilabete gutxi batzuetakoa. Lehen belaunaldia udaberrian jaiotzen da, eta bigarrena uda erdialdean. Ugaltzeko tandem egitura osatzen du bikoteak eta emeak ur irekietan ezartzen ditu arrautzak, eta arrautzak itsasoan jartzen ere ikusi da espezie hau.
Bizimodua
Mediterraneo inguruko eremuetan urte guztian ikus daitezke hegan –neguan arraroagoak diren arren–, baina ingurune freskoagoetan udan besterik ez dira ikusten. Iparralderanzko migrazioa maiatza amaieran hasi ohi da.
Arrak oso lurraldekoiak dira, eta euren eremua zaintza-hegaldiekin defendatzen dute.
Kontserbazioa
IUCN erakundearen arabera kontserbazio-arriskurik ez duen espeziea da. Euskal Herriko espezie mehatxatuen katalogoetan sailkatu gabeko espeziea da.
Hebron
Patriarken hilerria duenez, judaismoaren bigarren hiririk santuena da eta haren erdigunean 500 kolono judu inguru bizi dira 150.000 palestinarren inguruan. Hebron hiri santua da musulmanentzat, juduentzat eta kristatuentzat. Haien arabera, hirian, Makpelako haitzuloan daude lurperatuta Abraham, haren emazte Sara, Isaak eta Jakob semeak, Isaaken emazte Rebeka, eta Jakoben emazte Leah. Haitzuloaren gainean, Ibrahimi meskita dago egun. Hebrongo hiria ezaguna da kale mehar bihurgunetsuengatik, harrizko etxeengatik, eta merkatuengatik. Egun Israelgo eta Palestinako gudarosteen kontrolpean dago. Juduak bizi diren alderdia Israelgo gudarosteak zainduta dago.
Historia
Eskualdeko eta munduko hiririk zaharrenetarikoa da: K.a. IV. milurtekoan kanaandarrak bizi ziren, eta hiria haien erresumako hiriburua izan zen. Biblian Hebrongo erresuma aipatzen da K.a. XVIII. mendean.
Dabid erregea Hebronen izendatu zuten Israelgo erregea, eta Jerusalem eskuratu arte, Israelgo erresumako hiriburua izan zen.
Greziak menderatu zuen, eta Erromak gero. Bizantziar Inperioaren mende gelditu zen gero, eta Justiniano enperadoreak eliza kristau bat eraikiarazi zuen Abraham hilobiratuta dagoen haitzuloan, baina persiarrek suntsitu zuten. 638an musulmanek okupatu zuten, eta lehengo eliza kristaua meskita bilakarazi zuten.
1967. urtean, Sei Eguneko Gerraren ondoren, Hebron Israelen mendean geratu zen, eta 1971n judu-herri bat, Qiryat Arba, sortu zuten Hebronen ekialdean. 1994ko otsailaren 25ean, Baruch Goldstein kolono juduak 29 palestinar tirokatu zituen Ibrahimi meskitan otoitzean ari ziren bitartean. 1997. urtean oso istilu larriak izan ziren, harik eta Israelgo gudarosteak Hebron hartu zuen arte, iskanbilak kontrolatzeko asmoz.
NGC 1413
NGC 1413 galaxia bat da, Eridanus konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Mohamed Salah
Mohamed Salah Hamed Mahrous Ghaly (محمد صلاح حامد محروس غالى  ahoskatua; Basyoun, Gharbia, Egipto, 1992ko ekainaren 15a) aurrelari gisa jokatzen duen egiptoar futbol jokalari bat da eta bere gaur egungo taldeak Egiptoko Selekzioa eta Ingalaterrako ligako Liverpool taldea dira, 11 dortsalarekin.
Al Mokawloon Al Arab
Bere ibilbide oparoa, profesionalki, 2010ean hasi zuen, Egiptoko Al Mokawloon Al Arab taldean hain zuzen ere. Bi urte egon zen taldean. Lehen urtean 24 partidu jokatu eta 5 gol sartu zituen, eta bigarrenean 15 partidu jokatu eta 7 gol sartu. Azken denboraldian partidu gutxiago jokatu zituen denboraldi bukaerarako Baselek fitxatu zuelako.
Basel
2012an, 2,5 milioi euro ordainduta Suitzako Basel taldeak fitxatu zuen. Bertan bi urte eman zituen. Lehen urtea ohitze-urtea izan zen, Europan lehena baitzen. 50 partidu jokatu zituen txapelketa guztien artean, eta 10 gol sartu zituen, 11 asistentzia emateaz gainera. Bigarrenean beste jauzi bat eman zuen jokoan, eta gainera partidu gutxiago jokatuta (40) 12 gol sartu eta 8 asistentzia eman zituen eta.
Chelsea FC
2014an Chelseak fitxatu zuen, eta handik utzita egon zen 2014-2015 denboraldiaren bigarren erdian Fiorentinan, Chelsearekin 8 partidu besterik jokatuak ez zituenean. 2015-2016 denboraldiaren hasieran AS Romara utzi zuten, eta hurrengo urtean saldu.
Fiorentina
Denboraldiaren bigarren erdi honetan txapelketa guztien artean 26 partidu jokatu zituen, eta etapa ona igaro zuen. 9 gol sartu zituen, eta 4 asistentzia banatu.
AS Roma
2015ean Salah-ren lagaketa lortu zuten, 5 milioi ordainduz. Denboraldi horretan 42 partidu jokatu zituen, 15 gol sartu eta 7 asistentzia banatu. Bere errendimendu onaren ondorioz, Chelsearekin negoziatu eta hurrengo udan erosi egin zuten beste 15 milioi ordainduta. Bigarren denboraldi honetan bere behin betiko eztanda izan zen, eta 41 partidutan 19 gol sartu eta 15 asistentzia eman zituen.
Liverpool FC
2017. urteko udan, Liverpool Ingalaterrako taldeak Salah-ren denboraldia ikusi ondoren bere proiekturako egiptoarra erosi zuen, 42 milioi euro ordainduz. Lehen denboraldia bere ibilbideko onena eta azken urteetan futbol jokalari batek egindako onenetarikoa izan zen. Liverpool Txapeldunen Ligako finalera iritsi zen, eta berak 52 partidu jokatu zituen, 44 gol sartuz eta 16 asistentzia emanez.
Bigarren denboraldian maila jaitsi zuen, oraindik denboraldi ona eginez. Aurreko denboraldiko partidu kopuru bera jokatu zuen eta 27 gol sartu zituen. Gainera, Txapeldunen Liga irabazi zuten, egiptoarraren lehena. 2019-2020 denboraldian linea berdinarekin jarraitu zuen. 48 partidu jokatu zituen, 23 gol sartu eta 13 asistentzia eman.
Christopher Hope
Christopher Hope (Johannesburgo, 1944) hegoafrikar poeta eta kontalaria da. Arraza beltzaren eta zuriaren arteko gorabeherez idatzi duen idazle nagusietako bat. Witwatersrand eta Nataleko unibertsitateetan egin zituen ikasketak. Gero, Londresa joan zen, eta han geratu zen bizitzen 1975etik aurrera. Poeta gisa, 1974an eman zuen ezagutzera bere burua: Lurmutur Hirian zehar. Sei urte geroago, bere lehenengo eleberria argitaratu zuen, beltza edo zuria izateko aukeraren aurrean zer egin ez dakien gazte bati buruzkoa. Bi arrazek dituzten akatsei eta bertuteei buruzko metafora eder hark berehala erakarri zuen irakurle anglosaxoien arreta. David Higham literatura saria irabazi zuen.
Montenegroko futbol selekzio nazionala
Montenegroko futbol selekzio nazionala herrialde haren futbol gizonezko talde nagusia da. 2006 arte Serbiarekin batera aritu zen. Estadio Pod Goricom zelaian jokatzen ditu etxeko partidak, Podgorica hiriburuan.
Jokalari aipagarrienak
2018ko martxoaren 23an eguneratua. {|