cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caussade (Tarn eta Garona)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 63 establezimendu komertzialetatik, 4 supermerkatuak, 2 brikolaje denda handika, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 5 okindegiak, 8 harategiak, 1 arraindegi zen, 2 liburu dendak, 10 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 6 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 3 altzari dendak, 4 kirol-dendak, 4 drogeria, 1 lurrin-denda zen, 2 bitxi-dendak eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Caussade udalerrian 104 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.744 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu luzeetarako ospitale 1, osasun-zentro 1 bat, 3 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
Beaumont-sur-Vingeanne
Beaumont-sur-Vingeanne Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Caussade (Tarn eta Garona)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Caussade udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 1.027 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 211.
Beaumont-sur-Vingeanne
Biztanleria
2007an Beaumont-sur-Vingeanne udalerrian erroldatutako biztanleak 172 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Caussade (Tarn eta Garona)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Beaumont-sur-Vingeanne
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 108 etxebizitza zeuden, 84 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 102 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 84 etxebizitza nagusietatik 71 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 64 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 40 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 102 ziren, horien artean 75 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 75 pertsona aktiboetatik 71 lanean zeuden (44 gizon eta 27 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
2000. urtean Beaumont-sur-Vingeanne udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 768 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Flavita Banana
Flavia Álvarez Pedrosa Pruvost, Flavita Banana (Oviedo, Asturias, 1987ko apirilaren 20a) bere izen artistikoagatik ezagunagoa, ilustratzaile, biñetista eta marrazkilari asturiarra da. 2023ko uztailaren 17an Mingote Saria jaso zuen.
Biografia
Flavita Banana Oviedon jaio zen, Asturiasen. Aita leondarra eta ama frantsesa zituen, oso gaztetan Caldes de Montbuira joan zen bizitzera (Bartzelonatik gertu dagoen herrira), eta ordutik Katalunian bizi da.
Flavita Bananak  Artea eta Diseinua eta Ilustrazioko Goi Zikloa ikasi zituen Massana Eskolan.
Bere erreferenteak Quino edo Jean-Jacques Sempé, Serge Bloch, Chaval eta Claire Bretecher dira.
Saloá
Saloá Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Flavita Banana
Ibilbidea
Astero kolaboratu du SModa aldizkariarekin eta hilero honako hauekin: Orgullo y satisfacción, El Salto eta Mongolia. 2018an El País, La maleta de portbou eta Jodtown-ekin kolaboratzen hasi zen.
2016an Curvy ilustratu zuen (Lumen, 2016) eta 2017an Las cosas del querer (Lumen, 2017) bere lehen liburua argitaratu zuen egile gisa. Honi urte berean jarraitu zion, Archivos estelares-ek (¡Alamba!, Astiberri Argit., 2017).
Oso aktiboa da sare sozialetan. Berarentzat, sare sozialak bere argazki-albuma dira, egiten duena erakusteko erakusleiho bat eta bere lanaren artxibo eta kronologia moduko bat.
2023ko uztailaren 17an Mingote Saria jaso zuen 2022ko uztailaren 18an El País egunkarian argitaratutako ilustrazioarengatik. Teknologia berriak kritikatzen ditu binetak, baita aisia inbertitzeko moduak ere.
Estiloa
Bere binetek, estilo propioko marrazkiarekin, maitasunaz, nahi izateaz eta harremanez hitz egiten dute, nahiz eta bere azken argitalpenetan beste gai sozial batzuk jorratzen dituen. Flavitak eguneroko egoera eztabaidagarriak azaltzen ditu zapore garratz, ziniko, umore-sen handia eta sentimentalismo-karga handiarekin.
Erraz identifika daitekeen estiloa du: marra lodiko marrazkiak, xehetasun handirik gabeak, zuri-beltzean eta itxuraz sinpleak. Marrazki bat batzuetan testu txiki batekin eta beste batzuetan bakarrik.
Bere binetek eta lanek estereotipoak suntsitzen saiatzen den mezu feminista transmititzen dute. Bere marrazkiekin gizon eta emakumeen arteko berdintasunaren aldeko borroka berezia egiten du.
Hikaru Hironiwa
Hikaru Hironiwa (広庭 輝, 1985eko uztailaren 5a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol eta Ehime FC.
Pseudecheneis maurus
Pseudecheneis maurus Pseudecheneis generoko animalia da. Arrainen barruko Sisoridae familian sailkatzen da.
Phago intermedius
Phago intermedius Phago generoko animalia da. Arrainen barruko Distichodontidae familian sailkatzen da.
Leptotyphlops telloi
Leptotyphlops telloi Leptotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Leptotyphlopidae familian sailkatuta dago.
Squalius turcicus
Squalius turcicus Squalius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Pitxartxar nabar
Pitxartxar nabarra (Saxicola rubetra) muscicapidae familiako hegazti paseriformea da, Europan eta mendebaldeko Asian bizi dena.
Bizkarraldea, begiazpiak, hegoak eta isatsaren gaina arre ilunak, eta papoa eta sabelaldea zurixkak dituena. Pitxartxar burubeltzaren lurralde bertsuetan bizi da, eta habia egiteko eta jateko ere haren ohitura berak ditu.
Naviera Sota y Aznar
Naviera Sota y Aznar S.A. Bilboko ontzi-enpresa izan zen, garraio ontzi-flota zuena. 1906an sortu zuten Ramon de la Sota eta Eduardo Aznar de la Sota lehengusuek eta bere garaiko nagusienetariko bat izan zen.
1936an 44 itsasontzi zituen eta Gerra Zibilean Eusko Jaurlaritzaren aginduetara izan zen Ramon de la Sota Aburto zuzendaritzapean. Gudaroste frankista De la Sotaren ondasunez jabetu zen eta ehun milioi pezetako isuna ipini zioten. Orduan Naviera Aznar, S.A bilakatu zen eta José Luis Aznar Zabala izendatu zuten presidente. Gerra ostean, bi itsasontzi baino ez zituen galdu.
1979an Naviera Aznarrek ordainketa-etendura baten berri eman zuen eta 1983an desagertu zen.
Pseudecheneis paucipunctata
Pseudecheneis paucipunctata Pseudecheneis generoko animalia da. Arrainen barruko Sisoridae familian sailkatzen da.
Wang Qianyi
Wang Qianyi, txineraz 王 芊懿, (Shenzhen (Txina), 1997ko urtarrilaren 16a) igeriketa sinkronizatuan aritzen den kirolari txinatarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen Txinako taldearekin, Errusiako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Ukrainakoaren aurretik (brontzezkoa). Hauek osatzen zuten taldea: Feng Yu, Guo Li, Huang Xuechen, Liang Xinping, Sun Wenyan, Wang Qianyi, Xiao Yanning eta Yin Chengxin-ek.
Miren Arenaza
Miren Arenaza Azkoaga (Arrasate, Gipuzkoa, 1915ko uztailaren 2a - 2003ko martxoaren 9a) erraketista profesionala izan zen. Vasquita II goitizenaz kantxaratu zen.
Biografia
Felix Arenaza aretxabaletarraren eta Martina Azkoaga arrasatearraren alaba izan zen Miren. Ahizpa bi izan zituen, Justi, hura ere erraketista eta Kontxita, hamazortzi urterekin 1935ean Madrilen hil zena.
Arrasateko erraketisten harrobiko kirolaria izan zen Miren, haren ahizpa Justi edo Juanita eta Margarita Arenaza Velasco lehengusinak bezala.
Madrilgo, Bartzelonako, Valentziako eta Sevillako, frontoietan jokatu zuen
Aitzindariak
Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.
Erraketari agur
Mirenek 1945an esan zion agur erraketari, Enrique Stegmeier-ekin ezkondu zenean.
Heriotza
2003. urtean hil zen. bera eta bere ahizpa Justi, Vasquita I, izan ziren familiaren sostengua Madrilen.
Harvard University Press
Harvard University Press estatubatuar argitaletxea da, batez ere lan akademikoak argitaratzen dituena. Harvard Unibertsitateari estuki lotua, 1913an sortu zuten, hasiera batean bertoko komunitatea zerbitzatzeko inprenta bezala. Eudora Welty, Walter Benjamin, E. O. Wilson, John Rawls, Emily Dickinson, Stephen Jay Gould, Helen Vendler edota Carol Gilliganen lanak argitaratu ditu.
Phago loricatus
Phago loricatus Phago generoko animalia da. Arrainen barruko Distichodontidae familian sailkatzen da.
María José Fernández Agerri
María José Fernández Agerri (Lizarra, ) nafar politikaria da. Lanbidez irakaslea, jaioterriko eta Villatuertako alkatea eta Espainiako diputatua izan zen.
Stanford University Press
Stanford University Press estatubatuar argitaletxea da, batez ere lan akademikoak argitaratzen dituena. Stanford Unibertsitateari estuki lotua, 1892an sortu zuten, hasiera batean bertoko komunitatea zerbitzatzeko inprenta bezala.
Shania Twain
Shania Twain, jaiotzez Eilleen Regina Edwards (Windsor, Ontario, Kanada, 1965eko abuztuaren 28a) country eta pop-rock abeslari kanadarra da.
Admiralty tunela
Admiralty tunela (Almirantegoko tunela) Gibraltar azpiko tunela da. Tunela ekialdetik harria ekartzeko egin zen. Bigarren Mundu Gerran, bestetik, tunela operazio zentro baten egoitza izan zen eta Dwight Eisenhowerek bertatik Zuzi Operazioa (Operation Torch) egitea aurreikusi zuen. 2013. urteaz geroztik, operazio gune hori datu instalazio seguruak gordetzeko erabiltzen da.
Nová Polhora
Nová Polhora Eslovakiako udalerri bat da, Košice-okolie barrutian kokatuta. 2,08 km²ko azalera du eta 452 biztanle 2017ko datuen arabera.
Admiralty tunela
Historia
Gibraltarreko itsas armadaren itsasontzi base berria 1893an hasi zen eraikitzen. Bolada batean harria ekialdeko harrobitik txalupaz eramaten zen. Lan hori errazteko Gibraltarreko arrokaren ekialdetik mendebaldera zihoan tunela egin zen, bakarra ezaugarri horrekin. Barrutik, harriak garraiatzeko, bide estuko burdinbide bat egin zen.
Bigarren Mundu Gerran tunela berriro handitu zen eta erdialdera 3.000 metro koadroko eremua prestatu zen, komunikazio zentro bilakatzeko. Aliatuen Komandoko Egoitzako zentroa alde guztietatik etsaien bonbatik babestuta zegoen, arrokaz inguratuta baitzegoen. Dwight Eisenhower-ek Afrika iparraldeko inbasioa, Zuzi Operazioa (Operation Torch) izenekoa, bertatik antolatu zuen. Han zegoen Aliatuen inguruko egoitza nagusia. Ondorioz, Eisenhowerek operazioak agindu ez ezik, britainiarra ez izanik lehenengo pertsona izan zen, berrehun urtetan, Gibraltarren, agintean egon zen pertsona bakarra. Egoitza erabat prestatuta zegoen, aizetzeko instalazioak, elektrizitatea, argiztapena eta komunikazio loturak propioak baitzituen.
Gaur egun, hasieran Vault Technology Services konpainiaren eskuetan zegoen eta orain Continent 8-ak operatzen du bertatik. Gune horretatik on-line jokuaren datuak kontrolatzen dira. Horretarako 3.000 metro karratuko zabalera duen espazioa du, guztia 80 gelatan banatuta. Ez dago publikoarentzat irekita baina posible da mutur batetik bestera ikusteko eta, beraz, tunela nolakoa den behatzeko. Tunelaren mendebaldeko muturratik Queensway-tik sar eta ikus daiteke.
Chambéria
Chambéria Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chambéria udalerrian erroldatutako biztanleak 162 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 28 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 109 etxebizitza zeuden, 74 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 105 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 74 etxebizitza nagusietatik 66 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 69 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 94 ziren, horien artean 76 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 76 pertsona aktiboetatik 74 lanean zeuden (39 gizon eta 35 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2000. urtean Chambéria udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bonaduz
Bonaduz Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gilles Vigneault
Gilles Vigneault (Natashquan, Quebec, 1928ko urriaren 27a) Quebeceko idazlea, musikagilea eta kantaria da.
Biografia
Musika klasikoko ikasketak egin zituen Rimouskiko seminarioan. Matematikak, latina eta frantsesa irakatsi zituen, eta poemak eta ipuinak argitaratu zituen aldi berean. 1950ean, Quebecen hartu zuen bizilekua, eta Letretako lizentzia egin zuen. Telebistarako idazten hasi zen, l'Arc argitalpena sortu zuen, eta film batean parte hartu zuen, La Canne à pêche izenekoan.
1961ean, irakaskuntza utzi zuen, eta Georges Brassens frantses abeslariarekin bat egin zuen. Lehenengo emanaldian, arrakasta handia izan zuen. 1962an kaleratu zuen lehenengo diskoa: Jack Monoloy. Lan horregatik, Diskoaren Sari Handia lortu zuen 1963an. 1966an, lehenengo diskoa kaleratu zuen Frantzian, eta izugarrizko arrakasta lortu zuen 1976an Superfrancofête jaialdian, Robert Charlebois eta Félix Leclercekin batera. Honoris causa doktore izendatu dute hainbat unibertsitatetan, hala nola Peterborough, Rimouski, Montreal, Toronto, Laval eta Lyonen. Quebeceko Ordena Nazionaleko zaldun (1985) eta Frantziako Ohorezko Legioko zaldun (1985) izendatu zuten.
Squalius ulanus
Squalius ulanus Squalius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Sanpete konderria (Utah)
Sanpete konderria (Sanpete County) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Manti da. 2010eko zentsuaren arabera 27,822 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Sanpete konderriak 415,055 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,208 ura dira. Beste 411,848 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,7 da.
Malacopteron magnirostre
Malacopteron magnirostre Malacopteron generoko animalia da. Hegaztien barruko Pellorneidae familian sailkatua dago.
Arte minoiko
Arte minoikoa edo Kretako artea Kreta uhartean garatu zen Zibilizazio minoikoaren adierazpen artistikoa da. Arte hau K.a. 3. milurtekoa eta K.a. 2. milurtekoa artean garatu zen (bereziki K.a. 2200 urtetik 1500. urtea arte), heleniar aurreko zibilizazioa izanik. Minoiko arte bildumarik handiena Heraklion Arkeologia Museoan dago, Knossosetik gertu, Kretako iparraldeko kostaldean.
Garaiak
Minoiko arteak, kultura materialaren beste aztarna batzuekin, batez ere zeramika estiloen sekuentziarekin, ahalbidetu die arkeologoei zibilizazio minoikoaren hiru fase definitzea:
Ezaugarriak
Egurra eta ehunak desagertu zirenetik, minoiar artearen bizirik iraun zuten garrantzitsuenak zeramika dira, hala nola itsasoko motiboak dituzten ontziak, edalontziak edo anforak: arrainak, olagarroak, algak, barraskiloak; arkitektura jauregia bere freskoekin, paisaiak, petroglifoak barne; eta landutako harrizko zigiluak.
Kretako arte moldea da askogatik Egeoko zibilizazioetako aberatsena eta exotikoena. Badu ezaugarri berezi bat Egipto eta Ekialde Hurbilekotik ez ezik, Grezia klasikokotik ere bereizten duena: jarraitasunik eza.
Minosko artearen erakusgarri nagusiak aztertzean ez da haien artean bilakaera prozesurik izan zenik esateko arrazoirik aurkitzen ; hain agertzen eta desagertzen dira erakusgarriok bat-batean ezen uste izatekoa baita kanpoko indar ezezagunen mende egon zela haien patua. Bat-bateko aldaketa bortitzak gertatu ziren (sumendi erupzioek eta arrotzen erasoek eraginak beharbada), eta uharte osoari eragin zioten nonbait.
Nolanahi ere, gertatuak gertatu, Kretako arteak ez du hondamena iragar zezakeen aztarnarik utzi, guztiz arte alaia baita, eta are jostalaria ere, erritmoz eta dinamismoz betea.
Arkitektura
Kretan garatutako arkitektura aberatsa izan zen, aristokratikoa, eta baketsua: ez dira harresiak aurkitzen. Hiriak harrizko bideekin lotuta zeuden. Kaleetan estoldak zeuden eta ur-belzak jasotzeko egiturak goi mailako hiritarren inguruetan garatuta zeuden. Hiru egitura mota aipa daitezke: jauregiak, zutabe minoikoak eta hileta artea.
Zutabe minoikoa
Arkitektura honen elementu berezienetariko bat da. Zutabe hau goiko aldean behekoan baino zabalagoa da. Zutabe greziarra, aldiz, beheko erdialdea zabalagoa izaten da. Kretako zutabeak egurrez egiten ziren eta gorriz margotzen ziren. Harrizko euskarri baten gainean jartzen ziren. Zutabea kapitel bereziak osatzen zuen: moldura borobila izan zen, burko baten antzera.
Hileta artea
Arte mota hau denborarekin aldatzen joan zen. Lehengo urtetan (K.a. 3000-K.a.2000) lurperatutako gorpuak aurkitu dira. Normalean arkaitzetan zulatutakoak dira. Baita ere zirkulu formako hilobiak aurkitu dira (tholoask), harrizko euskarri batekin eta landareekin estaliak. Ehorztoki horiek kolektiboak izaten ziren. K.a. 2000 urtetik aurrera hilobiak hobetzen dira eta hilobiratze-ostilamenduak landuagoak dira. K.a. 1700tik aurrera ehoztoki-eraikinak aurkitzen dira, benetako tenpluak non kripta kokatzen zen. Kripta horren gainean otoitz egiteko aretoa egiten zen.
Eskultura
Minosko zibilizazioan ez da erlijio aztarna askorik aurkitu, ez tenplurik ez tamaina handiko estatuarik gurtzeko, eta bestelakorik ere gutxi. Aurkitu direntxoek, gainera, ez dute oso esanahi garbia. Leizeetan-eta egingo zituzten beren erlijio ospakizunak. Adimen ustez, jainkosa bat (edo batzuk, akaso) gurtzen zuten, heste leku batzuetan eta lehenago aurkitutako amatasunaren eta emankortasunaren jainkosen antzekoren bat-edo. Aipagarria da terrakotazko estatua txiki bat (Knossos, K.a. 1600 inguru), hiru suge luze kiribilkaturik dituela besoen, gorputzaren eta buruaren jiran, eta bularrak agerian. Batzuen ustez irudi horrek esanahi garbia izan dezake, antzinako erlijio askotan sugea lurreko jainkoen eta gizonezkoen emankortasunaren irudikapena baita eta bularra, berriz, emakumezkoen emankortasunarena.
Zeramika eta pintura
Horma irudi haietan Izaditik ateratako pasarteak irudikatzen dira gehienetan : animaliak, hegaztiak, landareak, itsasoko izakiak. Aditu batzuen ustez, Egiptoko pintura moldea gogorarazten dute eta animaliek eta landareek ere arte nilotikoaren eragina nabaritzen da. Izurdeen freskoa da (Knossosko jauregia) horma irudirik ederrenetako bat, zeinetan kretarren artearen gai kutunena azaltzen baita : itsasoa eta itsasoko izakiak. Itsasoko gauzekiko zaletasun hori hain zen handia, non itsasoarekin zerikusirik ez zuten gaietan ere nola edo hala islatzen baitzen, Zezen-jauziaren freskoa deritzon margolan bikainaren irudien mugimenduan (ur gainean jauzi egiten duten izurdeak bailiran), esate baterako. Hori da, hain zuzen, Minosko artearen beste maisulan aipagarrienetako bat, aurkitu den handiena eta dinamikoena. Margolanak zezenaren gainetik jauzi egitearen erritua erakusten du (zezen handi bat erdian eta hiru giza irudi inguruan : aurrean, zezenaren gainetik jauzian eta atzean). Zezena animalia sakratua zen kretarrentzat eta haren gainetik jauzi egiteak esanahi garrantzitsua izango zuen erlijio bizitzan. Aditu batzuen ustez hiru irudi horiek ekintza bat beraren hiru aldi erakusten dute, haina heste batzuen ustez, berriz, artista hura jauziaren mugimenduak zehaztasunez erakusten ez baizik eta mugimendu horren jariakortasuna eta naturaltasuna adierazten saiatu zen.
Minosko pintura lana fantasiaren sorkari ezin aberats eta originalagoa izan zen, eta sekulako eragina izan zuen Kretako artean. Zeramika margotuan ere marrazki abstraktuen ordez landareak eta animaliak irudikatzen hasi ziren handik aurrera : arrainak, maskorrak, olagarroak...
Minosko zibilizazioaren zeramika eta pintura lanen artean aipagarriak dira, halaber, Pitxer mokoduna (K.a. 1800, Festo), Olagarroaren ontzia (K.a. 1500, Palaikastro), Segalarien ontzia (K.a. 1550, Hagia Triada), Boxeolarien freskoa (K.a. 1300, Tera), Arrantzaleren freskoa (K.a. 1500, Tera).
Jannu
Jannu edo Kumbhakarna, limbuz Phoktanglungma, Himalaiako mendi bat da, Nepalen eta Kangchenjunga mendiaren mendebaldean. 7.710 metroko garaiera du.
1962ko apirilaren 28an Rene Demaison, Paul Keller, Robert Paragot, Gyalzen Mitchung Sherpa, Lionel Terray, Andre Bertraud, Jean Bouvier, Pierre Leroux, Yves Pollet-Villard, Jean Ravier eta Wangdi xerpak lehenbizikoz igo zuten.
Mégange
Mégange Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Lucas Severino
Lucas Severino (1979ko urtarrilaren 3a - ) Brasilgo futbolaria da.
Mégange
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 155 ziren, horien artean 106 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 106 pertsona aktiboetatik 88 lanean zeuden (57 gizon eta 31 emakume) eta 18 langabezian zeuden (9 gizon eta 9 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Lucas Severino
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Tokyo eta Gamba Osaka.
Domat/Ems
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Mégange
Diru sarrerak
2009an Mégange udalerrian 68 unitate fiskal zeuden, 189 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.008 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
Émile Bernarden erretratua
Émile Bernarden erretratua Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1886an egindako margolana da. olioa oihalean egina dago. Londresko Tate Galerian erakusten da. Margolana Ambroise Vollard martxanteak erosi zuen eta 1961an Tate galeriaren eskuetan utzi zuen. Bernader Lautrecen margolari ikaskidea izan zen Cormon estudioan.
Mégange
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Émile Bernarden erretratua
Azterketa
Urte haietan elkarrekin estudio batean ikasten zuten margolariak elkarri margotzea entrenamendu gisa. Horrela, Lautrecek, Bernard bezala, Gauzi, Van Gogh, Anquetin eta Rachouren erretratuak margotu zituen. Bernardek beraz azaldu zuen arabera, Toulouse-Lautrec margolariak gutxienez hogei saio behar izan zituen lan hau burutzeko. Antza, irudia eta fonoda egokitzea izan zen arazo nagusia. Erretratuan Bernard gaztea oso serio. Orokorrean, oso irudi soila da, pintzelkada txikien bidez egina, horrela landuagoa emateko.
Rena unguirostris
Leptotyphlops unguirostris Leptotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Leptotyphlopidae familian sailkatuta dago.
Merkheperra
Merkheperra, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1640 inguruan gobernatu zuena.
Bere tronu izena, Merkheperra, Turineko Errege Kanonean idatzia dago, VII.22 erregistroan, baina bere titulua eta bere erregealdiaren iraupena agertzen ziren papiro txatala galdu egin zen. Bere aurretik, ulertzen zaila den izen bat duen faraoi bat du, "Mer...ra", VII.21 erregistroan, eta, bere ondoren, "Merka...ra" du VII.23 erregistroan.
Niedermodern
Niedermodern Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Merkheperra
Errege honek, soilik Goi Egiptoko zati txiki baten gobernatu zuen, XIV, XV eta XVI. dinastien garaikidea zelarik. Egiptoko XIII. dinastiako azken agintariek, soilik Tebasetik gertuko lurraldeetan gobernatu zuten.
Niedermodern
Biztanleria
2007an Niedermodern udalerrian erroldatutako biztanleak 756 ziren. Familiak 280 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 49 bakarrik bizi ziren emakumeak), 101 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 112 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Merkheperra
Garai honetan, ohi hikso deritzen erregeek, XV. dinastiakoak zirenak, Menfis konkistatu zuten eta Behe Egipto domeinatzen zuten, ia Egipto guztizko biztanleak zergari bihurtuz.
Niedermodern
Etxebizitza
2007an 307 etxebizitza zeuden, 295 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 252 etxeak ziren eta 54 apartamentuak ziren. 295 etxebizitza nagusietatik 234 bere jabearen bizilekua ziren, 56 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 36 etxek hiru zituzten, 68 etxek lau zituzten eta 182 etxek bost zituzten. 259 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 114 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 147 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Merkheperra
Bere garaiko testigutzak
Bere izena, honako hauetan idatzia aurkitu da:
Niedermodern
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 516 ziren, horien artean 398 aktiboak ziren eta 118 inaktiboak ziren. 398 pertsona aktiboetatik 377 lanean zeuden (204 gizon eta 173 emakume) eta 22 langabezian zeuden (6 gizon eta 16 emakume). 118 pertsona inaktiboetatik 49 erretiraturik zeuden, 44 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Sinn Féinen historia
Sinn Féin (irlanderaz "Gu Geu") 1905ean Arthur Griffithek sortutako irlandar alderdi politikoa da. Irlandar nazionalismoaren aldaera ezberdinetan oinarritutako alderdia da, bereziki irlandar errepublikanismoan. 1922an Irlandako Gerra Zibilan zehar banaketa jasan zuen eta 1969an Ipar Irlandako gatazkaren hasieran ere bai, horrek Irlandako politikan eragin handia izan zuen. Gaur egun, Sinn Féin alderdia errepublikarra, ezkerrekoa eta laikoa da.
1905–1916
Sinn Féin alderdia sortzea eragingo zuten ideien lehenbiziko proposamenak United Irishman egunkariko Arthur Griffith argitaratzaileak hedabide horretan bertan idatzi zituen. 1900eko martxoko artikulu batean, garaiko erakunde nazionalista guztiak batuko zituen alderdi bat sortzeko deia egin zuen, ondorioz urte horretako amaieraldera Cumann na nGaedheal erakunde politikoa eratu zen. 1902ko alderdi horren biltzarren Griffithek Erresuma Batuko Legebiltzarreko irlandar parlamentariek hartan parte hartzeari uko egiteko proposamena egin zuen. 1903an, Eduardo VII.a Erresuma Batukoak Dublin hiriburura egindako bisitaldia zela eta, Maud Gonne irlandar iraultzaileak eta beste zenbaitek Kontseilu Nazionala izeneko bigarren erakundea sortu zuten. Dublingo Udal Batzak Eduardo VII.aren aurrean hitzaldi bat egiteko proposamena egin zen. Hitzaldiaren proposamena gutxigatik baztertua izan zen, baina Kontseilu Nazionala udalerri eta herrietako erakundeetan ordezkaritza nazionalistak areagotzeko presio talde gisa existitzen jarraitu zuen.
Niedermodern
Diru sarrerak
2009an Niedermodern udalerrian 310 unitate fiskal zeuden, 789,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.976 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 61 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 21 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 4 igeltseroak, 3 margolariak, 4 zurginak, 2 iturginak, 2 jatetxeak eta 2 higiezinen agentziak.
Sinn Féinen historia
1905–1916
1905eko azaroaren 28an Sinn Féin sortu zen, eta lehenbiziko urteko Batzar Nazionalaren Biltzarrean Arthur Griffithek alderdiaren asmoz "Irlandako hiriburuan irlandarren onarpen morala zuen legealdi nazional bat ezartzea" zela aipatu zuen. Alderdiak 1908ko Iparraldeko Leitrimgo hauteskundeak inougnatu zituen, hauetan bozken %27a lortu zuen. Hortik aurrera, alderdiaren babes sozialak nahiz kide kopuruak beheruntz egin zuen. 1910eko Ard Fheis (alderdiaren biltzarra) delakoan, bertaratutakoak gutxi izan ziren, eta zuzendaritzan osatzeko kideak topatzea zaila izan zen.
Niedermodern
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 okindegi zen, 2 elektrotresna dendak eta 1 altzari denda zen.
Sinn Féinen historia
1905–1916
Sorrerako Sinn Féin alderdia nazionalista eta eskuindarra zen, ez zen errepublikarra, autonomista baizik, alegia, Irlandak bere legebiltzar autonomoa izatearen aldekoa zen, baina Erresuma Batua eta Britainiar Koroaren lurralde izaten jarraituz. Gaur egungo Sinn Féin alderdiaren oso bestelakoa, baina Irlandaren historiako gertaerek nahiz alderdi beraren bilakaerak eta beste talde eta alderdietako kideak elkartzearen ondorioz, asko jada bazeuden irlandar talde errepublikarretako kideak, alderdiaren ideologiak ere bilakaera bat izatera suposatu zuen.
1902ko ekainean argitaratutako bere idazlanetan, Griffithek bere burua separatistatzat deskribatu arren (garai haietan errepublikarrak izendatzeko izendapen jatorra zen), irlandar hiritar asko errepublikarrak ez zirela bazekien, eta horregatik bere iritziz monarkia dualak erdibideko konponbidea errepresentatzen zuen, gehiengoa asebeteko zuelakoan. Xalotasunez, ondorio hau unionistek akordio gisa onartuko zutela proposatu zuen, monarkia mantenduko baitzuen. Ez zirudien unionistek edozein autogobernuri erradikalki aurka egingo ziotela ulertzen zuenik, ezta autogobernu hori mugatua izanda ere, are eta gehiago, legez independiente litzateken Irlanda batek izuikara sortuko lieke, hauteskundeei zegokionez betirako gutxiengo bat ordezkatzera mugatuko bailituzke.
Hasiera-hasieratik, Griffithen arrakasta mugimendu berdinaren barnean ikuspuntu zeharo ezberdinetako pertsonak elkartzea izan zen, Sinn Féinen etorkizuneko borroken aleak eta erantzunik gabeko galderak zeuden, oraindik ere gaur egungo errepublikar korrontean pil-pilean daudenak :
Pazko matxinadaren partehartzearen mitoa
Britainiar Gobernuak bere garaian alderdia matxinadaren errudun egin nahiz zuenez arduradunzat jo zuen eta gaur egun oraindik ere jende askok uste arren, Sinn Féin alderdiak ez zuen 1916ko Pazko Matxinadarekin inolako partehartzerik izan, matxinadaren antolatzaileak eta egileak Irlandar Boluntarioak, Irlandako Armada Hiritarra eta Cumann na mBan errepublikar erakundeak izan baitziren. Izan ere, garai honetan Sinn Féin oso alderdi ahula izateaz gain bortizkeriaren erabileraren aurka zegoen.
Behin, Dublingo gazteluan, nahiz zirkulu ofizialek, Irlandako Errege Poliziak eta prentsak "Sinn Féinen Altxamendua" izan zela erabaki ostean, baieztapen horrek iraun zuen. Sinn Féin alderdia, bere dozena inguru zinegotzi eta egunkariarekin batera, Dublingo gazteluko Gobernu Zibilak ezagutu eta hiriburuan nolabaiteko presentzia politikoa zuen erakunde separatista bakarra zen. Dublingo gazteluko kideentzat Irlandar Anaitasun Errepublikarra bezalako erlikia historiko batek halako Altxamendurik antolatu izana ezinezkotzat zuten. Hori "Sinn Féineko Boluntarioen" gauza izan beharra zuen. Lehenbizikoz, Sinn Féin alderdia bortizkeriarekin ofizialki identifikatua izan zen: denbora luzez iraungo zuen lotura. Egiari zor, Britainiar Armadak eta Dublingo biztanlegoaren zati batek "Sinn Féinen Boluntarioak" zirelakoak Altxamendua, heriotza eta hiriaren suntsiketaren arduradun egin zituzten. Interpretazio konbentzionala honakoa izan zen: Dublingo hiritarrek Boluntarioak iraintzen zituzten, eta John Redmonden arabera, haiekiko "ezinikusi eta ikara" sentimendua zegoen. Sentimendu kolektibo hori 1916an zehar Altxamenduko buruzagien fusilamenduek eta Irlanda osoan hiru mila lagunetik gora atxilotu eta preso sartzearen osteko aldaketa erradikalak mapa sozialetik erabat desagertarazi zuen. Herrialde osoan burututako atxiloketa horiek eragindako erruki eta amorru olatua oso ongi dokumentatua dago. Sinn Féin alderdia iritzi publikoan jazotako eraldaketa horren onuradun nagusia izan zen, izendapen horrekin jendea Altxamenduarekin zerikusia zuen oro aipatzen hasi baitzen.
Oraintxuko ikerketek hain tesi sinplista gezurtatzen dute. Corkeko Unibertsitate Ikastetxeko John Lee doktoreak Dublingo eremu proletarioetan matxinoen aldeko jarrera orokorra zegoela frogatu du. Leek Estatuaren funtzionarioa eta unionista zen A.M. Bonaparte aipatzen du, 1916ko maiatzaren 28an honakoa idatzi zuen: "klase behartsuenetan giro oso mehatxugarria dago, hauetan Sinn Féin bere kemen eta ausardiaz modu irekian goraipatzen da. Irlandar herritar apalen elkartasuna Sinn Féinekin zegoen. Haiek independentzia nahi zuten...". Britainiar funtzionarioek jasotako probak ere badaude, dublingar langile klasearen babes sendoaren adierazle. 2001eko urtarrilean, Britainiar Agiri Publikoen Sailak 1916ko ekaineko Gerra Sailaren agiri bat ezagutzera eman zuen, Herbert Asquith lehen ministroak idatzia, honetan Dublingo Udal Poliziak North King Street eremua "Sinn Féinen aldekoen abia" zela aipatzen da. Sir John Maxwell britainiar jenerala eta komandante buruak Daily Mail egunkarian bere gizonek "North King eremutik nola edo hala emakumeak eta haurrak ateratzen saiatu zirela esan zuen, baina ez zutela handik ateratzerik lortu; matxinoen aldekoak ziren...". Ziur aski North King Street ez zen sentimendu horiek agertarazten zituen Dublingo kale bakarra izango.
Gainera Lee doktoreak Altxamendua ondoren preso egindako matxinoak Dublingo portura zeramatzatzen ibilbidean, Nothumberland Road eremutik igarotzean mota guztietako irainak jaso zituztela frogatu zuen, bai eta auzotarrek txistua bota ere, nagusiki auzotar protestanteen eta goi eta erdi klaseko biztanleen bizilekua baitzen, haien amorrua aurreikustekoa zen. Leek eremu horretako etxebizitzetan lan egiten zuten zerbitzari eta morroi katolikoek beharbada beren nagusien iritziarekin bat egingo ez zutela adierazi zuen, baina hori jakiteko modurik ez dago. Dena dela, Nortuhmberland Road eremua Dublingo barruti esanguratsuena ez dela ere baieztatu daiteke.
Egia dirudiena, lortutako azken frogen arabera, hiriaren barnealdeko eremu askotako hiritarrak Sinn Féinen aldeko bilakatzeko berebiziko eraldaketa sozialik behar ez zutela da. Beharbada jendeak ez zituen monarkia duala eta errepublikar sistema baten arteko ezberditasunen nondik norakoak ulertuko, baina Sinn Féin hitzek independentziaren ikur zirela bazekiten eta horren alde zeuden.
1916-1917
1917ko amaieralderako Sinn Féin berri bat gailendu zen, nazio izaerako eta batasun mugimendu politiko bat bezala agertuz, Eamon De Valerak zuzendua, eta Arthur Griffith eta Aita Michael O'Flanagan lehendakari orde zirela. Bere egiturak 1921. urterarte iraungo zuen eredua ezarri zuen, bai eta gainontzeko mendean zehar mantenduko zena ere. Sinn Féin berria nahi ta nahiez erakunde militar bati lotua zegoen, Irlandar Boluntarioak, maiz uniformeak jazten zituzten, erakunde honek bere helburuak lortzeko indarraren erabilpenaren deia egiten zuen, laisterrera Irlandako Armada Errepublikarra edo IRA izenez askoz ere ezagunagoa izango zen.
---
Matxinadaren porrotaren ondoren eta 1917. urtetik aurrera, berau antolatu zuten errepublikar talde eta erakundeetako kide andana Sinn Féinera igarotzen hasi, horietako asko matxinadan partehartzeagatik espetxean egondakoak, eta alderdi honetako buruzagi garrantzitsuak bilakatuko ziren, baina matxinada jazo zen garaian ez ziren Sinn Féin alderdiko kide.
1918-1921
1918-1921 arteko urteak Irlandarenzat berebizikoak izan ziren, drama, krisialdi, tragedia eta garaipenez beteak, bai bizi izan zituen jendearentzat nahiz bizi ez zituztenentzat ere, urte horietan jazotako gertakariek bere bizitzetan eragingo baizuten. Garai honek irlandar politikan aztarna ezabaezina laga zuen.
Espainiako Errepublika
Espainiako Errepublika izenarekin honakoak izendatzen dira:
Niedermodern
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pseudecheneis paviei
Pseudecheneis paviei Pseudecheneis generoko animalia da. Arrainen barruko Sisoridae familian sailkatzen da.
Isac Elliot
Isac Elliot Lundén (Kauniainen, Finlandia, 2000ko abenduaren 26a) abeslari eta aktore finlandiar-suediarra da. 12 urte zituela atera zuen lehen diskoa eta "New Way Home" abestia oso ezaguna egin zen, hainbeste, Ellioten biografia kontatzen zuen dokumental bat egin eta Finlandiako zinematan erakutsi zela.
Alfaguara
Alfaguara espainiar argitaletxea da, liburu eta aldizkari literariotan espezializatua. Camilo José Celak 1964an sortu zuen, hasieran Grupo Santillanaren zati bat moduan. 2014an Penguin Random Houseri saldu zion.
Isac Elliot
Biografia
Helsinkiko katedraleko Cantores minores mutil haurren abesbatzako partaidea izan zen eta "Pop Goes My Heart" abestia Ella ja kaverit (2012) filmean entzun zen.
12 urte zituela (2013ko otsailaren 14an) "New Way Home" singlea atera zuen eta urte bereko maiatzean Wake Up World diskoa kaleratu zuen. Finlandiako zerrendetan lehen postura iritsi zen eta platinozko diskoa izan zen. Hurrengo urtean bigarrena atera zuen, Follow Me. Helsinkin, Londresen, Stockholmen eta Los Angelesen grabatu zen diskoa. Ondoren "Save a Girl" izeneko bira egin zuen. 2014an Isac Ellioten biografia azaltzen duen dokumentala egin zen, Isac Elliot: Dream Big – The Movie. 2017an hirugarren disko luzea plazaratu zuen, Faith izenekoa.
2019an Polydor Records-ekin nazioarteko disko bat egiteko kontratua sinatu zuen eta hainbat single kaleratu zituen ingelesez.
2022an "20min" singlea atera zuen, finlandieraz kantaturikoa, William eta Cledos raperoak alboan zituela. Tik Tok eta Spotify plataformetan arrakasta itzela izan zuen eta hurrengo abestiak finlandieraz egingo zituela adierazi zuen. 2023an Sanni Kurkisuo abeslariarekin "Riidellään" abestia atera zuen.
Ruper Ordorika
Ruper Ordorika (Oñati, Gipuzkoa, 1956ko abuztuaren 16a) euskal abeslaria da, euskal musikari berritzaile eta nazioartekoenetakoa, hala rock eta pop musikan nola beste estilo batzuetan. Euskal kantagintzak eman duen bakarlaririk enblematiko eta gorenetakoa da. 1980ko hamarkadan Pott Banda literatura taldean ibili zen, Joseba Sarrionandia eta Bernardo Atxaga idazleekin batera besteak beste, eta musika arloan herri kantaren tradizioa eta rock egilearen nortasuna batu ditu, bere erara. 1980. urtetik bere izenean Euskal Herriko nahiz New Yorkeko musikariekin disko sorta bat grabatzeaz gain, Hiru Truku taldea sortu zuen Joseba Tapia eta Bixente Martinez (Izukaitz, Oskorri) musikariekin, herri kantutegia berritzeko.
Bizitza
Txikitatik musika izan du pasio handiena Ruper Ordorikak. Musika ikasitako senideak zituen etxean, eta gurasoen aldetik «ekimen artistikoarekiko begirunea» jaso zuen. Bateriarekin lehenengo, gitarrarekin ondoren... kantuan geroago hasi zen, Gasteizen. «Maiz esaten dut euskaraz hasi nintzela kantuan, zegoen gauza debekatuena zelako. Gasteizen hala zen bereziki. Han bazegoen Bergarako mutil bat Gabon Kanta Sariketa batean parte hartu nahi zuena. Enteratu zen bazela oñatiar bat gitarra jotzen zuena eta eskatu zidan berarekin parte hartzeko. Irabazi egin genuen. Horixe izan zen kantuan jende aurrean egin nuen lehen aldia. Bestalde, Natxo de Felipek ezagutzen zituen nire kantutxoak, eta beti egoten zen nik kantuan atera behar nuela esanez. Modu berean esan behar dut kantuan ingelesez hasi nintzela. Beti ikasten nituen bluesak, rocka... Suertea izan nuen hemen, Oñatin ikusi bainituen banan-banan Benito Lertxundi, Xabier Lete, Mikel Laboa, Ez Dok Amairu banatu eta gero. Benito Lertxundik jo zuen egunean, nik hamabost urte nituela-edo, izan nuen berarekin elkarrizketa bat gerora niretzat garrantzitsua izan dena. Kantutegi zaharrean begiratzeko arau batzuk eman zizkidan. Aurretik eta gaur egun ere hori da nire zaletasunik handienetakoa».
Pott Bandaren eragina eta lehen diskoak
Oñatin jaio arren, Gasteizen hazitako musikaria da Ruper Ordorika. Hara joan zen familia bizitzera, Ruperrek 12 urte zituela. Hortaz, Hautsi da anphora (Xoxoa, 1980) lehen diskoa grabatzeko, Gasteizen ezagututako musikariez inguratu zen: Josu Zabala (Hertzainak), Angel Celada, Xabier Olloki (Potato)... Beste batzuk unibertsitatean ikasten ari zela Bilbon ezagututakoak ziren: Bixente Martinez (Oskorri, Izukaitz), kasu. Ordurako, kultur giroan ezaguna zen Ordorika, bai Gasteizen, bai Bilbon. Hiri horretan, hain zuzen, hainbat idazle gazterekin jarri zen harremanetan, denbora gutxira Pott literatur taldea osatu zutenekin: Bernardo Atxaga, Manu Ertzilla, Joxemari Iturralde, Jon Juaristi eta Joseba Sarrionandia. Horietako gehienek garrantzi handia izan dute Ordorikaren ibilbidean, Atxagak eta Sarrionandiak batez ere.
Hain zuzen, Atxagaren Etiopia (Pott, 1978) liburutik hartutako poemez osatuta zegoen Hautsi da anphora. Euskal kantagintzarentzat une apalak ziren, kantaldi politikoen beherakada zetorren eta artean Eusko Rock Erradikala (RRV) azaleratzeke zegoen. Ruper Ordorikaren musika ez zen egokitzen garai hartako ikuspegira, herri kantaren tradizioa eta rocka uztartzen baitzituen poetika hiritar eta moderno batekin. Haatik, diskoak laudorioak jaso zituen kritikarien artean, eta denborarekin euskal kantagintzan ikur bilakatu da. Sustatu.com webguneko erabiltzaileek, euskal diskorik onenen artean, Hautsi da anphora aukeratu zuten bigarren, Hertzainak (Soñua, 1984) lanaren ostean.
Beste musikari batzuek, urte haietan kutsu politikodun kantuak hobesten zituzten bitartean (Euskal Rock Erradikalaren garaiak baitziren), Ordorikaren orduko eskaintza ausart eta berritzaile nabarmendu zen, letra barnekoi eta landuak eskainiz. 1988an Henry Bengoa Inventarium ikuskizunean hartu zuen parte, Bernardo Atxaga eta Joxe Mari Iturralde lagunekin batera. Gaur egun ere, Joseba Sarrionandiaren hitzak sarritan erabiltzen ditu abestiak egiteko.
Jon Kortazar
Jon Kortazar Uriarte (Mundaka, Bizkaia, 1955eko urriaren 29a - ) euskal idazle eta literatura kritikaria da.
Ruper Ordorika
Pott Bandaren eragina eta lehen diskoak
Denboraldi batez Londresen bizi ostean, Bihotzerreak (Elkar, 1985) kaleratu zuen, eta jarraitzaile gehiago bildu, Eusko Rock Erradikalaren unerik indartsuenean. «80an hasi nintzenean, euskaraz egiten ziren kantuen mundua lur jota zegoen [...]. Benetan modaz kanpo zegoen esatea kantu bat maite zenuela. Gutxienez rock erradikalekoa izan behar zenuen [...]. Jendea aurreko sasoi errebindikatibo eta aski panfletarioaren erreakzio batean zegoen. Ez hemen bakarrik, estatu guztian eta nik esango nuke Europan ere hala zela. Rock erradikalak sekulako bitamina ekarri zion hemen egoerari. Baina aldi berean, mugimendu hori aurrekoaren ukazioan oinarritu zen. Eta hortxe hasi nintzen ni kantuan. Tarte luze batean ez zen egon kantu egilerik, zentzu horretan. Zeuden kantu egileak rock taldeetakoak ziren. Baina zeharo bazterrean utzi zen gitarrarekin irteten zen pertsonaia hori. Sasoi hartan beti taldearekin ibili nintzen. Nahiz eta korronte baten kontra egon naizen, beti izan dut nire entzuleria».
Jon Kortazar
Biografia
Euskal filologian doktore eta euskal literaturako katedraduna da EHUn 1992tik. Fikziozko liburuak ere egin izan dituen arren, bere lan nagusia ikerketa arloan izan da. Literatura kritikaren esparrua gehien landu duen egilea da, eta gaiari buruz argitalpen eta artikulu anitz idatzi ditu, batik bat XX. mendeko literatura eta bereziki poesiari buruzkoak: Teoría práctica poética de Esteban Urkiaga Lauaxeta (1986), Laberintoaren oroimena (1983), Luma eta lurra: euskal poesia 80ko hamarkadan (1987), Jose Maria Agirre, Xabier Lizardi (1896-1933) (1995), Juan Mari Lekuonaren olerkigintza (1997) eta Euskal literaturaren historia txikia (1997). Euskaltzaindiaren Mikel Zarate saiakera saria eskuratu zuen 1981ean. Euskal Herriko zein kanpoko hainbat literatura aldizkaritan eman ohi ditu argitara bere kritika lan eta artikuluak. Aipagarria da, bestalde, 1990ean argitara eman zuen Euskal Literatura XX mendean lana, hamarkada baten buruan hiru edizio izan dituena. Antologia honetan literaturgintzaren alor guztiak aurkeztu ditu, egileak eta haien lanak kronologikoki sailkatuta, eta bakoitza bere testuinguru historiko eta kulturalean kokatuta. Lan horren bigarren edizioa 1994an kaleratu zen, eta hirugarrena, berriz, 2000. urtean. Azken edizioan 1990. urtetik aurrera nabarmendu diren idazleak ere hartu ditu kontuan, eta bibliografia ere osatu du, antologia amaitutzat emanik.
2008: Premio Rosalía de Castro - Centro PEN Galicia.