cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Afro-amerikarren eskubide zibilen aldeko mugimendua (1955-1968)
Birmingham-eko kanpaina, 1963-1964
Dena den, kanpaina ahultzen joan zen, atxilotuak izateko arriskuan jartzeko prest zeuden manifestari gehiago aurkitzeko problemak sortzen hasi baitziren. James Bevel, SCLCko ekintza zuzeneko eta indarkeriarik gabeko hezkuntzako zuzendariak, alternatiba ausart eta eztabaidagarria aurkeztu zuen: institutuetako ikasleak entrenatzea manifestazioetan parte hartzeko. Horren emaitza: maiatzaren 2an, mila ikaslek baino gehiagok "piper egin" zuten eskolan, 16. kaleko Eliza Baptistan elkarretaratzea egin eta manifestariekin bat egiteko, Children's Crusade ("haurren gurutzada") deituak izango ziren horietan. Haietatik, seiehun baino gehiago espetxean sartu zituzten. Lehenbiziko egun horretan, aski neurritsu jardun zen polizia. Baina, biharamunean, beste mila ikasle bildu ziren elizan. Martxako ibilaldiari ekin ziotenean, Bull Connor-ek polizia-zakurrak askatu zituen haien aurka, eta jarraian su-itzalketako ur-jaurtikigailuak haurren aurka erabiltzeko agindua eman zuen. Telebista-kamerek Estatu Batu guztietara helarazi zituzten gertakari haien irudiak: nola ur-jaurtikigailuetako ur-zorrotadek ikasleak lurrera botatzen zituzten, eta nola zakurrek manifestariei eraso egiten zieten.
Iritzi publikoaren haserreak Kennedy Administrazioa bultzatu zuen modu eragingarriagoan esku hartzera SCLCren eta zurien denden arteko negoziazioetan. Maiatzaren 10ean, negoziazioko bi aldeek iragarri zuten akordio batera iritsi zirela, hiri-zentroko jatetxeetako barrak eta beste zenbait instalazio desegregatzeko, diskriminaziozko kontratazio-prozedurak kentzeko, espetxeraturiko protestatzaileen askapena bideratzeko eta beltzen nahiz zurien buruzagien arteko komunikazio-bide finkoak ezartzeko.
Beltzen komunitateko jende guztiak ez zion oniritzia eman akordioari: Fred Shuttlesworth erreberendoa oso kritiko agertu zen, ez baitzen fidatzen, berak izandako esperientzian oinarriturik, Birminghameko botere-egituraren fede onaz. Zurien komunitateko zenbait sektorek indarkeriaz erreakzionatu zuten. Gaston Motelean, non kokatuta baitzegoen SCLCren egoitza ez-ofiziala, bai eta King-en anaia A. D. King erreberendoaren etxebizitza ere, bonba ipini zuten. Lau hilabete geroago, irailaren 15ean, Ku Klux Klan-eko kide batzuen konspirazio batek Birminghameko 16. kaleko Eliza Baptistan bonba eztandarazi eta lau neska gazte erail zituen.
Alabamako gobernadoreak unibertsitateko atea pertsonalki blokeatu zuenekoa (1963)
1963ko ekainaren 11n, eta aurretik emana zeukan hitza ("segregazioa orain, segregazioa bihar eta segregazioa beti") betetzeko eta eskola-desegregazioa gerarazteko ahalegin sinboliko batean, George Wallace, Alabamako gobernadorea, Alabamako Unibertsitateak Tuscaloosa hirian daukan Foster Auditorium-aren ate erdian jarri zen, bi ikasle beltzi (Vivian Malone Jones eta James Hood) pasatzen ez uzteko asmoz.
John F. Kennedy presidenteak Alabamako Guardia Nazionala bidali zuen, Wallace gobernadorea alde batera baztertzera behartzeko eta bi ikasle beltzek matrikula egin ahal izan zezaten.
Henry Graham jeneralak hitz hauekin agindu zion Wallace gobernadoreari alde batera erretira zedin: "Jauna, nire betebehar penagarria da zuri eskatzea alde batera erretira zaitezen, Estatu Batuetako Presidentearen aginduz" (Sir, it is my sad duty to ask you to step aside under the orders of the President of the United States). Wallacek hitz batzuk erantzun zizkion, baina, azkenean, erretiratu egin zen.
Gau hartan, Kennedy presidentea nazioari zuzendu zitzaion telebistaz eta irratiz, eskubide zibilei buruzko bere hitzaldi famatuarekin.
Hurrengo astean, 1963ko ekainaren 19an, eta hitz eman zuen bezala, Kennedy presidenteak eskubide zibilei buruzko lege-proiektuaren testua bidali zuen Kongresura.
Washington-eko martxa, 1963: March on Washington for Jobs and Freedom
Jadanik 1941ean, A. Philip Randolph-ek Washington, D.C.-rako martxa bat antolatu zuen, defentsa-lantegietan enplegu-bereizkeria amaiarazteko eskaerekin bat egiteko. Alabaina, martxa hartarako deia bertan behera utzi zuen, Roosevelt Administrazioak eskaera horri erantzun eta agindu bat eman zuenean, arraza-bereizkeria debekatzen zuena eta agindu horren betetzea egiaztatzeko erakunde bat sortzen zuena.
1962an, bigarren martxa bat proposatu zuten Randolph-ek eta Bayard Rustin-ek. Nahiz eta Kennedy Administrazioak presio handia egin zuen, martxa hura bertan behera utz zedin, ez zuen arrakastarik izan. Horrela, ba, martxa hura 1963ko abuztuaren 28an egin zen. Martxaren izena: March on Washington for Jobs and Freedom ("Washingtonerako martxa, lanpostuen eta askatasunaren aldekoa").
1941ean planifikatutako martxa ez bezala (martxa haren antolaketan beltzen erakundeek soilik parte hartu zuten), 1963ko martxa elkarlanean eginiko ahalegin bat izan zen, eta bertan esku hartu zuten eskubide zibilen aldeko erakunde nagusi guztiek eta langile-mugimenduaren sektorerik progresistenak, bai eta erlijio-erakundeek ere.
Martxak sei helburu ofizial zeuzkan:
1.- Eskubide zibilei buruzko lege esanguratsuak. 2.- Obra federalei buruzko programa erraldoi bat. 3.- Enplegu betea eta bidezkoa. 4.- Etxebizitza duinak. 5.- Botoa emateko eskubidea. 6.- Hezkuntza-sistema integratu egokia.
Dena den, helburu horien artetik, martxak ardatz nagusi gisa hartu zuen Kennedy Administrazioak Birminghameko gatazken ondoren proposaturiko eskubide zibilei buruzko legea onesteari zegokiona.
Estatu Batuetako hedabide nazionalek izugarrizko oihartzuna eman zioten martxari.
Parte-hartzaileen kopuruari dagokionez, datu hori aldatu egiten da, informazio-iturburuaren arabera: poliziak zioenez, 200.000 izan ziren; antolatzaileen hitzetan, ordea, 300.000. Parte-hartzaileen % 80 inguru afro-amerikarrak ziren, eta gainerakoak, zuriak eta beste talde etnikoetakoak.
Ekintza arrakastatsua izan zen martxa. Nahiz eta hizlari askok Kennedy Administrazioa goraipatu zuten boto-eskubidea babesteko eta segregazioa debekatzeko legedi berri eta eraginkorragoa lortze aldera hark eskubide zibilen alorrean egindako ahaleginarengatik, SNCC-ko John Lewis-ek administrazioari aurpegiratu zion Estatu Batuen hegoaldeko beltzak eta eskubide zibilen aldekoak babesteko lan gehiago egin ez izana.
Martxa eta gero, King-ek eta eskubide zibilen aldeko mugimenduko beste buruzagi batzuek Etxe Zurian bilera egin zuten Kennedy presidentearekin. Kennedy Administrazioak legea onesteko asmo osoa zuela zirudien arren, ez zegoen argi Kongresuan hori lortzeko behar adina boto zeukanik. Baina Kennedy presidentea 1963ko azaroaren 22an erail zutenean, presidente berriak, Lyndon Johnson-ek, erabaki zuen berak Kongresuan zeukan eragina erabiltzea Kennedyk legediaren arloan zeuzkan egitasmoetako asko gauzatzeko.
St. Augustine, Florida, 1963-1964
St. Augustine (Florida) ezaguna zen nazioko hiririk zaharrena izateagatik, espainiarrek 1565ean fundatu baitzuten; halaber, helmuga turistiko garrantzitsua zen. 1963an eta 1964an hiri horretan gertaturiko gorabehera dramatikoek erakarri zuten 1964ko Civil Rights Act legea, egiazko mugarria zena, onestea.
Hiriko mugimendu bat, Robert B Hayling-en gidaritzapean (dentista beltz bat zen, bai eta aire-indarretako beteranoa ere), 1963z geroztik hiriko erakunde segregatuetan protestak egiten aritua zen, eta horren ondorioz, urte hartako udazkenean Hayling doktorea eta haren hiru kide modu basatian jipoituak izan ziren, Ku Klux Klan-en ekintza batean.
1964an, Hayling doktoreak eta beste aktibista batzuek Southern Christian Leadership Conference premiatu zuten St. Augustinera joan zitezen. Lehenbiziko ekintza udaberriko oporraldian gauzatu zen: Haylingek dei egin zien iparraldeko unibertsitate-ikasleei St. Augustinera joan zitezen, baina ez hondartzan denborapasan egotera, baizik eta manifestazioetan parte hartzera. Massachusetts-eko lau dama entzutetsu ere joan ziren, beren babesa emateko: Mary Parkman Peabody, Esther Burgess, Hester Campbell (hiru horien senarrak apezpiku episkopalak ziren) eta Florence Rowe andrea (zeinaren senarra John Hancock aseguru-konpainiako lehendakariordea baitzen). 72 urteko Peabody andrea, nor eta Massachusetts-eko gobernadorearen ama, atxilotu egin zuten, Ponce de Leon Motor Lodge jatetxe segregatuan talde integratu batean jaten saiatzeagatik. Atxiloketa horri buruzko albistea Estatu Batu guztietako egunkari-azaletan argitaratu zen, eta mundu guztiaren arreta erakarri zuen St. Augustinen eskubide zibilen aldeko mugimendua egiten ari zen ahaleginera: hurrengo hilabeteetan, herri horretaz gehiago hitz egin zen bere mende ugariko historia osoan zehar baino. Indarkeriarik gabeko ekintzen kanpaina izugarri bat aurrera eraman zen, eta eskubide zibilen aldeko ekintzaileek St. Augustine bihurtu zuten drama moral baten gertaleku, mundu guztiaren begien aurrean gauzatu zena. 1964ko maiatzetik uztailera bitartean, protesta-egileek jipoiak eta irainak jasan zituzten, baina horiengatik mendekurik hartu gabe. Indarkeria eta gorrotoa pairatuz baina horren truke erantzunik eman gabe, protesta-egileek nazio-mailako begikotasuna eta adiskidetasuna lortu zuten, eta 1964ko eskubide zibilen legearen (Civil Rights Act) onespenerako faktore erabakigarria izan zen hori.
1964ko ekainean, Martin Luther King St. Augustine-ko Monson Motel-ean atxilotua izan zen (Floridan atxilotua izan zeneko toki bakarra). Bertako gartzelatik, Letter from the St. Augustine Jail (hots, "gutuna St. Augustine-ko espetxetik") bidali zion Estatu Batuen iparraldeko jarraitzaile bati, New Jerseyko Israel Dresner errabinoari, mugimenduan parte hartuko zuen jende gehiago errekluta zezan eskatzeko. Horren emaitza izan zen, astebete geroago, Estatu Batuen historiako errabino-atxiloketarik masiboena, Monson Motelean otoitzaldi batean zeuden bitartean.
St. Augustinen inoiz eginiko argazkirik famatuenak honakoa erakusten du: Monson Motel-eko zuzendaria bertako igerilekuan azidoa isurtzen, bertan zuriak eta beltzak bainatzen ari ziren bitartean. Irudi ile-lazgarri hori Washington-eko egunkari baten azalean argitaratua izan zen, Senatua 1964ko eskubide zibilei buruzko legea onesteko bozketa egitera zihoan egunean.
Mississippi Freedom Summer, 1964
1964ko udan, COFOk (Council of Federate Organizations, eskubide zibilen aldeko mugimenduko erakunde nagusienen koalizioa) mila aktibista inguru eraman zituen Mississippira (haietako gehienak, unibertsitate-ikasle zuriak), bertako ekintzaile beltzekin bat egin eta boto-emaileak erroldatzeko, Freedom Schools ("askatasun-ikastetxeak") izenekoetan irakasteko eta Mississippi Freedom Democratic Party (MFDP) alderdia antolatzeko.
Mississippiko biztanle zuri askok gorrotoa hartu zieten kanpotarrei eta bertako gizartea aldatzeko ahaleginei. Estatuko eta tokian tokiko gobernuek, poliziak, White Citizen's Council-ek eta Ku Klux Klan-ek askotariko beldurtze- eta jazarpen-jokabideak baliatu zituzten (atxiloketak, jipoiketak, etxe-erreketak, hilketak, espioitza, lanetik kaleratzeak, etxebizitzetatik egozteak eta abar), asmo haiei kontra egiteko eta beltzei ez uzteko hauteskundeetarako erroldatzen edo berdintasun soziala erdiesten.
1964ko ekainaren 21ean, eskubide zibilen aldeko hiru langile desagertu egin ziren: James Chaney, Mississippiko gazte beltz bat, igeltseritza-ikaslea, eta bi ekintzaile judutar: Andrew Goodman, antropologia-ikaslea, eta Michael Schwerner, CORE-Congress of Racial Equality-ko antolatzaile bat, Manhattan-eko Lower East Side-koa. Zenbait aste geroago, haien gorpuak aurkitu ziren: Klan-eko kide batzuek erail zituzten (haietako batzuk Neshoba County-ko sheriffaren departamentukoak ziren). Gertakari horrek iritzi publikoaren haserre bizia piztu zuen, eta ondorioz, Estatu Batuetako Justizia Departamentuak eta FBIk (azken horrek, lehenago, ez zion aurre egin nahi izan beltzen segregazio eta jazarpenaren gaiari) aferan esku hartu zuten. Hilketa horien ondoriozko haserrea lagungarri izan zen eskubide zibilei buruzko legea onetsia izateko.
Ekainetik abuztura bitartean, Freedom Summer-eko ekintzaileak lanean jardun ziren estatu osoan sakabanaturiko herrietako 38 proiektutan (haietako gehienak, Mississippi ibaiaren deltaren eskualdean kontzentratuak). Gutxienez ere 30 askatasun-ikastetxe ezarri ziren, 3.500 ikasle inguru bildu zituztenak, eta 28 komunitate-zentro abiarazi ziren.
Summer egitasmoaren iraunaldian zehar, Mississippiko 17.000 inguru beltzek egin zuten saioa boto-emaile gisa erroldatzeko, haien aurka supremazia zuriaren aldekoek ipinitako eragozpenak eta oztopo burokratikoak gainditu nahirik. Alabaina, soilik 1.600ek (alegia, % 10ek baino gutxiagok) lortu zuten. Dena den, 80.000 baino gehiagok bat egin zuten Mississippi Freedom Democratic Party (MFDP) alderdiarekin kide gisa, erakunde politiko alternatibo gisa eratua, eta era horretan erakutsi zuten botoa emateko eta politikan parte hartzeko zeukaten nahia.
Nahiz eta Freedom Summer ekimenarekin boto-emaile asko erroldatzea lortu ez, eragin nabaria izan zuen Eskubide Zibilen aldeko Mugimenduaren ibilbidean. Lagungarri izan zen, hain zuzen, etenaldia egiteko hainbat hamarkadarekin, zeinetan Jim Crow sistemaren oinarri izandako jendearen isolamendua eta zapalketa nagusi izan baitziren. Askatasunaren Uda hura baino lehenago, albistegi nazionalek arreta gutxi eman izan zioten Deep South eskualdean beltzek jasandako jazarpenari eta eskubide zibilen aldeko ekintzaile beltzek pairaturiko arriskuei. Alabaina, Hegoalde osoan izandako gertakari-bilakaerak handitu egin zuen hedabideen arreta Mississippin gertatzen ari zenarekiko. Estatu Batuen iparraldeko ikasle zuri dirudunen heriotzek eta iparraldeko beste zenbait jendek izandako mehatxuek erakarri egin zuten komunikabideen arreta guztia Mississippi estatura. Hori zela-eta, ekintzaile beltz asko sumindu egin ziren, uste baitzuten hedabideek modu ezberdinean balioesten zituztela beltzen eta zurien biziak.
Agian, Freedom Summer-ek izandako eraginik aipagarriena boluntarioengan izan zen, haietako ia guztiek, beltzek nahiz zuriek, oraindik ere uste dutelako uda hura beren bizitzetako unerik erabakigarrienetakoa izan zela.
Eskubide zibilei buruzko 1964ko Legea (Civil Rights Act)
Nahiz eta Kennedy presidenteak eskubide zibilei buruzko legedi bat proposatu zuen, eta Estatu Batuen iparraldeko kongresukideen babesa izan, Estatu Batuen Hegoaldeko senatariek legearen izapidetzea blokeatu zuten, legearen bozketa atzeratu edo bertan behera uzteko maniobren bitartez. Hala ere, Johnson presidenteak azkenean lortu zuen legeak bere izapideak amaitzea Kongresuan, eta 1964ko uztailaren 2an Johnson presidenteak 1964ko Eskubide Zibilei buruzko Legea sinatu zuen, zeinak "arrazan, kolorean, erlijioan edo jatorri nazionalean" oinarrituriko diskriminazioa debekatzen baitzuen enplegu-prozeduretan eta instalazio publikoetan. Legeak Estatu Batuetako Fiskal Nagusiari baimena ematen zion legea aplikarazteko demandak aurkezteko. Halaber, lege berri horrek deuseztatu egin zituen bereizkeria inposatzen zuten estatu- eta udalerri-mailetako arauak.
Mississippi Freedom Democratic Party, 1964
Mississippi estatuko beltzei XIX. mendetik eragozten zitzaien hauteskundeetan botoa ematea. 1963an, COFOk Freedom Vote ("askatasunaren hauteskundea") bat antolatu zuen Mississippin, bertako beltzek botoa emateko zeukaten nahia erakusteko asmoz.
80.000 pertsona baino gehiagok eman zuten izena eta parte hartu zuten erreala ez zen hauteskunde hartan, non "Freedom Party"ko hautagaien zerrenda integratu bat lehian aritu baitzen estatuko Alderdi Demokrata ofizialeko hautagaiekin.
1964an, antolatzaileek Mississippi Freedom Democratic Party ("Mississippiko Askatasunaren Alderdi Demokrata") eratu zuten, soilik pertsona zuriz osatuta zegoen alderdi ofizialari desafio egiteko. Mississippiko hauteskunde-erregistratzaileek haien hautagaiak halakotzat aitortzea errefusatu zietenean, berariazko lehen mailako hauteskundeak antolatu zituzten. Delegatu-zerrenda bat aukeratu zuten, 1964ko Konbentzio Demokrata Nazionalean Mississippi ordezkatzeko.
Alabaina, Mississippiko Askatasunaren Alderdi Demokrataren presentzia deserosoa zitzaien konbentzioaren antolatzaileei. Izan ere, haien asmoa izan zen Johnson Administrazioak eskubide zibilen alorrean izandako lorpenak garaipen-giroan ospatzea, eta ez, ordea, Alderdi Demokrataren beraren baitako arrazakeriari buruzko borroka bat izatea. Mississippiz bestelako Hegoaldeko estatuen all-white ordezkaritzek (alegia, soilik zuriek osatuek) mehatxu egin zuten alde egitearekin, baldin eta Mississippiko hautagai-zerrenda ofiziala ez bazuten onartzen. Johnson kezkatuta zegoen, ikusirik Barry Goldwater errepublikarraren kanpaina zer-nolako aurrerakada izaten ari zen ordura arteko demokrata zurien "gotorleku" zen Solid South-ean, bai eta Alderdi Demokrataren lehen mailako hauteskundeak egin zirenean George Wallace-k Estatu Batuetako Iparraldeko estatuetan jasotako babesa ere.
Johnsonek ezin zuen saihestu, ordea, MFDPk bere erreibindikazioak Kredentzialen Batzordeari aurkeztea. Han, Fannie Lou Harner-ek bere lekukotasun argigarria eskaini zuen, berak eta beste batzuek hauteskundeetarako erregistratzen saiatzeagatik jasan zituzten jipoiketa eta mehatxuei buruz. Telebista-kamerei begiratuz, Harner-ek galdera hau bota zuen: "hau al da Amerika?".
Johnsonek MFDPri "konpromiso" bat eskaini zion, zeinaren bidez boto-ahalmenik gabeko bi eserleku emango baitzitzaizkion, eta Alderdi Demokrata ofizialak bidalitako ordezkaritzak (pertsona zuriz soilik osatua) bere eserlekuei eutsiko baitzien. MFDPk, haserretuta, halako "konpromiso"ari ezezkoa eman zion.
MFDPk, aitorpen ofiziala ukatu zitzaiola-eta, konbentzioaren barruan bere protestei eutsi zien. Mississippiko ordezkari "erregular"etatik hiru izan ezik beste guztiek alde egin zutenean (alderdiarekiko leialtasunari buruz zin egitea errefusatu zutenean), MFDPko ordezkariek, haien aldekoak ziren ordezkariengandik, konbentziorako sarrerak eskuratu zituzten, eta Mississippiko ordezkari ofizialek hutsik utzitako eserlekuak hartu zituzten. Antolatzaileek kendu egin zituzten handik. Biharamunean bertara itzuli zirenean, ikusi zuten ezen konbentzioaren antolatzaileek eraman egin zituztela bezperan hutsik geratu ziren eserlekuak. Ordezkariak hantxe geratu ziren, eta askatasun-kantak (freedom songs)kantatu zituzten.
Alderdi Demokrataren 1964ko konbentzioak MFDPko eta Eskubide Zibilen Aldeko Mugimenduko kide asko zapuztuta utzi zituen, baina ez zuen MFDP suntsitu. MFDP erradikalizatu egin zen aurrerantzean. Nation of Islam-eko Malcolm X gonbidatu zuen, bere konbentzioetako batean hitz egiteko, eta Vietnamgo Gerraren aurka agertu zen.
Martin Luther King-i Bakearen Nobel Saria eman, 1964
1964ko abenduaren 10ean, Martin Luther King-i Bakearen Nobel Saria eman zioten. Saria jasotako gizonik gazteena bihurtu zen horrela: 35 urteko adina zeukan.
Estatu Batuetako futbol-ligako jokalariek New Orleans boikoteatzea, 1965eko urtarrila
American Football League liga profesionalaren 1964ko denboraldia amaitu ondoren, liga horretako All-Star Game 1965. urtearen hasierarako programatu zen, New Orleans-eko Tulane estadioan jokatzeko.
Alabaina, New Orleanseko zenbait hotel eta instalaziotan jokalari beltz ugariri zerbitzatuak izateko ezetza eman ondoren, eta taxi-gidari zuriek bidaiari beltzak eramatea errefusatu ondoren, jokalari beltzek eta zuriek, elkar harturik, New Orleans-i boikota egitearen aldeko presioa egin zuten. Jokalariek fronte bateratua osatu zuten. Ondorioz, txapelketa lekualdatu egin zuten, Houston-eko Jeppesen estadiora.
Boikota erakarri zuten jokabide diskriminatzaileak ilegalak ziren, 19eko.64ko uztailean sinaturiko Eskubide Zibilei buruzko Legearen (Civil Rights Act) arabera. Pentsatzekoa da lege berri horrek adorea eman ziela Amerikako Futbol Ligako jokalariei, beren jarrerari eusteko. Kirol profesionaleko txapelketa batek hiri oso bati egindako lehenbiziko boikota izan zen.
Selma-tik Montgomery-rako martxak, 1965
Student Nonviolent Coordinating Committee erakundeak asmo handiko proiektu bati ekin zion 1963an, Alabama estatuko Selma hirian boto-emaileak erregistratzekoa. Alabaina, 1965. urterako oso aurrerakada apala egitea besterik ez zuen lortu, Selmako sheriff Jim Clark-ek erakutsitako aurkakotasuna zela-eta. Hiriko biztanleek laguntza eskatu zioten Southern Christian Leadership Conference erakundeari, eta, horrenbestez, King Selmara joan zen, zenbait martxa gidatzeko. Aldi hartan atxilotua izan zen, beste 250 manifestarirekin batera. Martxetako parte-hartzaileek poliziaren bortxazko erresistentziarekin topo egiten segitu zuten.
1965eko otsailean egindako martxa batean, poliziak Jimmie Lee Jackson, inguruetako Marion herriko biztanlea, hil zuen. Heriotza hura akuilu bat izan zen Selmako mugimenduko zuzendari James Bevel-entzat, Selmatik estatuko hiriburura, Montgomeryra, martxa bat antolatzen hasteko.
1965eko martxoaren 7an, 600 pertsonak ekin zioten Selmatik Montgomeryrainoko martxari (87 kilometroko distantzia dago bi hirien artean). Martxa hasi eta berehala, soil-soilik sei etxe-irlako distantzia egina zeukatela, Edmund Pettus zubian, estatuko tropek eta hiriko agenteek (haietako batzuk zaldi gainean zihoazela) manifestari baketsuei eraso egin zieten borrekin, malko-gasarekin, alanbre arantzadunez estalitako gomazko hodiekin eta zigorrekin. Martxako partaideak berriro hiri barrura bultzatu zituzten.
Gertakari haien irudiak Estatu Batu guztietan telebistaz erakutsi ziren. Irudi haietan ikusten zen nola poliziek eraso egiten zieten botoa emateko eskubidea lortu nahi zuten manifestari baketsuei. Gertakarien emanaldi hark eragindako zirrararen ondorioz, erreakzio nazional bat sortu zen, bi urte lehenago Birminghamen izandakoarekin gertatu zen bezala. Horrela, ba, martxaren antolatzaileek agindu judizial bat lortu zuten, eta horri esker bi aste geroago martxa egin ahal izan zuten, inolako gorabeherarik gabe.
Martxoaren 9an bigarren martxa bat egin ondoren, zuriek boto-eskubideen aldeko beste pertsona bat erail zuten, James Reeb erreberendoa (Birminghameko ospitalean hil zen, martxoaren 11n).
Martxoaren 25ean, Ku Klux Klan-eko lau kidek tiroz erail zuten Viola Liuzzo, eskubide zibilen aldeko ekintzaile bat, Michigan-ekoa, Montgomeryrako martxa bukatu ondoren martxako partaide batzuk gauean berriro Selmara autoz zeramatzanean.
Boto Eskubide Legea (Voting Rights Act), 1965
Johnsonek 1965eko abuztuaren 6an sinatu zuen Boto Eskubide Legea (ingelesez, Voting Rights Act). Lege horren bidez, bertan behera utzi ziren poll tax deituriko zergak (boto-eskubidea erabili ahal izateko aurrebaldintza gisa ezarritako zergak), irakurri eta idazteko gaitasunari buruzko testak, eta boto-emaileei ezarritako bestelako azterketa subjektiboak. Halaber, lege horren bidez baimena ematen zen test haiek erabiltzen ari ziren estatuetan eta hauteskunde-barrutietan boto-emaileen erregistratzea agintari federalek ikuskatzeko. Ordura arte botoa emateko izen-ematetik kanpo utziak izan ziren afro-amerikarrek, azkenean, auzi-jartzearen ordezko alternatiba bat izan zuten eskueran. Izan ere, 1965eko lege horrek Ameriketako Estatu Batuetako Fiskal Nagusiari baimena ematen zion aztertzaile federalak bidaltzeko, tokian tokiko erregistratzaileen ordez.
Johnsonek bere lankideei aipatu omen zien kezkatuta zegoela, lege hori sinatzeak ez ote zuen erakarriko aurrerantzean Estatu Batuen hegoaldeko zuriak Alderdi Demokrataren boto-emaile gisa galtzea.
Beltzek botoa emateko ahalmena berreskuratzeak aldatu egin zuen Estatu Batuen Hegoaldeko paisaia politikoa. Izan ere, Kongresuak Voting Rights Act onetsi zuen garaian, soilik ehun afro-amerikar inguruk ziharduten postu hautetsi batean, eta horiek guztiek, Estatu Batuen Iparraldean. Bada, 1989rako, 7.200 afro-amerikar baino gehiago ari ziren postu hautetsiak betetzen, eta horietatik, 4.800 baino gehiago Hegoaldean. Hegoaldeko beltzek goi-mailako postuak betetzen zituzten udalerri-, konderri- eta estatu-administrazioetan.
Atlantak alkate beltz bat hautatu zuen, bai eta Mississippiko Jackson hiriak eta Louisianako New Orleans-ek ere.
Memphis, King-en erailketa eta Poor People's March, 1968
James Lawson erreberendoak 1968ko martxoan Memphis-era (Tennessee) gonbidatu zuen Martin Luther King, bertako zabor-biltzaileen greba bati bere babesa eman ziezaion. Izan ere, kanpaina bat abiarazi zuten, bi langile laneko ezbehar batean hil ondoren.
Lawson-en elizan Mountaintop ("mendi-gailur") sermoi famatua eman ondoren, 1968ko apirilaren 4an King erail egin zuten. Hurrengo egunetan, Estatu Batuetako 110 hiritan istiluak egon ziren; batez ere, Chicago, Baltimore eta Washingtonen.
Martin Luther King-en hiletaren aurreko egunean, bere alargunak, Coretta Scott King-ek, 20.000 manifestariren buruan martxa egin zuen Memphis-eko kaleetan zehar, eta apirilaren 9an, 150.000 pertsonako hileta-prozesioan parte hartu zuen, Atlantan. Bere duintasunak kemena eta itxaropena biziberritu zituen Eskubide Zibilen aldeko Mugimenduko kide askorengan, eta irmotu egin zuten bere postua arraza-berdintasunaren aldeko borrokako buruzagi berri gisa.
Ralph Abernathy erreberendoa izan zen Martin Luther King-en ondorengoa SCLCren buru gisa, eta ahalegina egin zuen Martin Luther King-ek Poor People's March ("txiroen martxa") baterako zeuzkan planak aurrera eramaten. Martxa horren helburua zen zuriek eta beltzek bat egitea Estatu Batuetako gizartean eta egitura ekonomikoan funtsezko aldaketak egiteko kanpaina batean. Martxa aurrera eraman zen, baina ez zituen bere helburuak erdietsi.
Eskumiku
Budismoan eta hinduismoan berez ez dago eskumikurik baina sinestunen komunitatetik botatzeko prozedurak ere erabili dituzte. Islamek bere sistema dute: takfir izenekoa. Era berean, judaismoak herem izeneko anatema du.
Arantza Arruti
Arantza Arruti Odriozola (gaztetan Itxaso moduan ezagutua) (Zarautz, 1946) gipuzkoar politikari eta ETAkidea izan zen. Zarautzen jaioa gaztetik izan zuen Francoren aurkako ideologia.
Militantzia ETAn
Ezaguna da Ione Dorronsororekin batera ETAko lehen emakume liberatua izan zelako. Bera izan zen baita ere atxilotutako lehen emakume ETAkidea.
1968ko azaroaren 10an atxilotu zuten Iruñean Gregorio López Irasuegirekin batera, bere senarra ere bazena. Atxilotu zutenean haurdun zegoen eta sufritu zituen torturen ondorioz umea galdu zuen.
Poliziek Gregorioren aurkako susmorik ez zutenez, hortik gutxira askatu zuten bere senarra. Beranduago, 1969ko urtarrilaren 5ean Gregorio eta bere kidea Xabier Izko de la Iglesia Arantza gartzelatik askatzeko ahalegina egin zuten baina ekintza txarto atera zitzaien eta atxilotuak izan ziren.
1970an Gregorio, Xabier eta Arantza Burgoseko Auzian epaitu zituzten. Nahiz eta gehienek zigor gogorrak jazo, Arantza absolbitua atera zen, arrazoia hau izan zen Arantzaren iritzizː
1974an askatu zuten baina bere senarra gartzelan geratu zen, gartzela zigor luzea baitzuen.
1977ko amnistiaren ondorioz Gregorio gartzelatik askatuko zutela jakin eta bere bila joan zen Puerto de Santa Maríara. 1977ko irailaren 17an, bere senarra askatzeko zain Chiclana de la Fronterako taberna batean zegoenean, bi guardia zibil tabernara sartu ziren. Dirudienez, poliziari tabernako baten batek (agian taberariak berak) abisatu ziela. Kontua da sartu ziren guardia zibilekin eztabaida bat izan eta gero atxilotua izan zela poliziei "iseka" egitearen salaketapean Jerez de la Fronterako gartzelan sartu eta Gregorio gartzelatik atera eta gero, bere emaztea gartzelan zegoela enteratu zen.
Gartzela eta gero
1977ko abenduaren 14an askatu zuten. Askatasuna lortu eta gero politikan jarraitu du ezker abertzalearen barruan. Besteak beste 1998an Eusko Legebiltzarreko hauteskundeetara aurkeztu zen Euskal Herritarrok alderdian baita ere Euskal Herria Bilduko hautagaia izan zen 2015ean 9. postuan Gipuzkoatik.
2010ean publikoki ETAk erabiltzen zuen bortizkeria bertan behera uztea eskatu zuen ezker abertzaleko militante historiko gehiagorekin batera egin zuten eskaera publiko batean.
Samrawit Fikru
Jatorria eta hezkuntza
Asellan jaio zen, Etiopian. MicroLink Information Technology College-ko software ingeniaritzako diploma eskuratu zuen 2004an. geroago, Konputazioaren Zientzia eta Teknologia Eskolako informatikako lizentziatura bat eskuratu zuen 2006an. Addis Abebara 17 urte zituela iritsi aurretik, ez zuen inoiz ordenagailurik ikusi eta erabili.
Arantza Arruti
Gartzela eta gero
Ogibide moduan frantseseko eta ingeleseko irakasle izana, urteak igaro ditu Osakidetzan lanean haurtzain eta erizain laguntzaile gisa. Orain urte batzuk jubilatu zen.
Samrawit Fikru
Karrera
Fikruk 2014an sortu zuen Hybrid Design software garapeneko enpresa. Urte berean, SMSetan oinarritutako garraio partekatutako RIDE zerbitzua ezarri zuen enpresak. Geroago, aplikazio mugikor gisa kaleratu zen, telefono deien laguntza zentro batekin, 2017ko uztailean. RIDE aplikazioa bururatu zitzaion Fikruri lanean gauera arte gelditzen zenean taxi bat aurkitzeko izaten zituen zailtasunak ikusita. Berak eta beste askok taxi bat aurkitu nahian sentitzen zituzten segurtasun auziei ere aurre egiteko zerbitzu bat sortu nahi zuen, eta RIDE garatu zuen eten horiei aurre egiteko.
2020tik aurrera, aplikazioak dozenaka mila erabiltzaile ditu, eta 50.000 bat deskarga izan ditu. Aplikazioa garatzen duten langileen % 90 emakumeak dira. Bere lanarekin beste emakume batzuei bidea zabaldu nahi liekeela azaldu zuen Fikruk: «Emakumeek bultzatutako negozioak gero eta gehiago dira; orain neska gazte gehiago behar ditugu finantzetan, beren sormen ideiak gauzatu daitezen».
2022an, Sewasew sortu zuen Fikruk, Etiopiako musikarako streaming plataforma bat.
Neah Evans
Neah Evans (Langbank, Eskozia, 1990eko abuztuaren 1a) Eskoziako txirrindulari profesionala da Podium Ambition Pro Cycling -en ibili zena. 2021eko ekainean, Evans Team GB-ren txirrindulari-taldearen parte gisa hautatu zuten 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetarako atzeratutakoan, non zilarrezko domina irabazi zuen taldekako jazarpen proban.
Biografia
Evans 1990ean jaio zen. Haren gurasoak Malcolm eta Ros Evans ziren. Ama nazioarteko orientatzailea eta jarraitua da, eta iraupen-eskian lehiatzen da 1984ko Neguko Joko Olinpikoetan, Sarajevon. Neah Evans Cuminestownen bizi da, Turriff-etik gertu. Bera eta bere gurasoak Aberdeenshiren bizi dira, Eskoziako ipar-ekialdean.
Albaitari gisa lan egin zuen 2017an lanaldi osoko atleta bihurtu aurretik. Evans Revolución serieko itzuli bakoitzean ibili zen, Podium Ambitioni Eliteko emakumeen titulu orokorra irabazten lagundu zion bitartean. Evansek, hirugarren txandan, bere taldea lehenengo postuan jarri zuen, nahiz eta bere kontura egon; eta Londresko omnium ekitaldian Laura Kenny garaitu zuen. Londresko 6 eguneko ekitaldian, Evansek hamar lasterketetako bat irabazi zuen, Katie Archibald emakumezkoen omniumean bigarrena izateko. Evans Britainia Handiaren ordezkari izateko hautatu zuten Caliko Munduko Kopan, 2017an. .
2017-2018ko Mundu Kopako pista-sortaren irekiera-txandan, Evansek urraketa-lasterketa bakarrik irabazi zuen, laurdenean baztertuta izateko, pistako banda urdinera igarotzean abantaila bat irabazi zuela pentsatu ondoren. Pruszkowen brontzezko domina eskatu zuen jazarpen taldearen parte izan zen Evans. Brontzezko domina bat ere irabazi zuen Eskozian 2018ko Commonwealth jokoetako puntu-lasterketan.
Evans 2020ko Tokioko olinpiadetarako Team GB txirrindularitza-taldeko kide izateko aukeratu zuten. Talde horretan daude Katie Archibald, Elinor Barker, Laura Kenny eta Josie Knight erresistentzia-lasterketetarako. Taldeak zilarrezko domina irabazi zuen emakumezkoen taldeko jazarpen ekitaldian.
2022an, Newporteko British National Track Championship-ek bi titulu britainiar irabazi zituen jazarpen-ekitaldiak eta puntuak irabazteagatik. Ondoren, Madisongo Txapelketa Nazional Britainiarra irabazi zuen Laura Kennyrekin apirilean.
Bizitza pertsonala
Evansen mutil-laguna, Jonathan Wale, txirrindularia da. Bere anaia, Donald, Eskozian lehiatu zuen Commonwealth 2014ko Arraun Txapelketan.
Porto Grande
Porto Grande Brasilgo udalerri bat da, Amapá estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Billy-lès-Chanceaux
Billy-lès-Chanceaux Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Billy-lès-Chanceaux udalerrian erroldatutako biztanleak 81 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 59 etxebizitza zeuden, 36 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 56 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 36 etxebizitza nagusietatik 25 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 25 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 51 ziren, horien artean 39 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 39 pertsona aktiboetatik 38 lanean zeuden (20 gizon eta 18 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 12 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Billy-lès-Chanceaux udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Olaine udalerria
Olaine udalerria (Olaines novads) Letoniako udalerri bat da. 298 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 19409 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Olaine da.
Jane Misme
Jeanne Marie Joséphine Maurice, (Valence (Drôme), 1865eko martxoaren 21a - Parisko 16. barrutia, 1935eko maiatzaren 23a ) Jane Misme izenaz ezaguna, kazetari eta feminista frantsesa izan zen.
La Française sortu zuen, 1906tik 1934ra bitartean kaleratu zen egunkaria, eta Union française pour le suffrage des femmes eta Conseil national des femmes françaises erakundeetako kide izan zen.
Biografia
Jeanne Maurice 1865ean jaio zen, eta 1880an Louis Misme arkitekto lioniarrarekin ezkondu zen. 1893an Parisa joan ziren bizitzera.
Jane Misme kazetari lanean hasi zen hogeita hamar urte zituela, eta 1896tik 1906ra Le Figaro, Le Matin eta La Revue de Paris egunkarietan, beste batzuen artean, idatzi zuen. Hainbat gairi buruz idatzi zuen bere artikuluetan, hala nola iraganean emakumeek bete behar izan zuten rol sozialari buruz eta baita garai hartan ireki zitzaizkien aukera eta karrera berriei buruz ere. Kritikari dramatikoa ere izan zen, Frantzian eginkizun horretan jardun zuen lehen emakumea. Bere kritika artikuluak Marguerite Durand-ek 1897an sorturiko La Fronde egunkarian argitaratu zituen, eta L'Action-en, 1903tik 1905era.
1905ean La Fronde egunkaria argitaratzeari utzi ziotenez, Jane Mismek, beste ekintzaileekin batera, beste argitalpen bat kaleratu zuen hurrengo urtean haren hutsunea betetzeko. La Française-k, lau orrialdeko astekariak, 1906ko urriaren 21ean hasi zuen bere ibilbidea. Haren sortzaileen artean, Mathilde Méliot, Monde Financier-eko zuzendaria, eta Marguerite Durand izan ziren. Germaine Dulac ere kolaboratzaile erregularra izan zen; 1906tik 1908ra bitartean literatura-kritikak idatzi zituen eta 1908tik 1913ra antzerki-kritikak. Egunkariaren jabeak haren erredaktoreak ziren, kooperatiba bat osatzen zutelarik. Erakunde horrek "Cercle de la Française" izena zuen, eta "emakumearen interes guztiak kontuan hartzen zituen ekintza praktiko eta moraleko etxea" izan nahi zuen. La Fronde egunkarian ez bezala, Jane Mismek gizonak ere onartzen zituen laguntzaile gisa, baina ez zuen onartzen egunkariaren zutabeak eztabaida politiko edo erlijiosoetara irekitzea. 1908an, La Française “indarkeriazko adierazpen publikoen” aurka zegoela idatzi zuen, adierazpen horiek beren balioekin bateraezinak baitziren. Sortu zenean, La Française-ren xedea mugimendu feminista errepublikano guztiei lekua eskaintzea zen. Egunkaria, batez ere, Frantziako Emakumeen Kontseilu Nazionalaren (CNFF) hedabide ofiziala zen. CNFF 1901eko apirilaren 18an sortu zen ofizialki; bertan emakume-talde ugari eta feminismoaren izen handi asko elkartu ziren. Jane Misme Kontseiluaren prentsa eta letra eta arteen ataleko lehendakaria zen, eta baita erakundearen ordezkaria Emakumeen Nazioarteko Kontseiluan ere.
Gerra ondoren, Frantziako Emakumeen Sufragioaren aldeko Batasuneko presidenteordea izan zen, eta 1925ean, udal-hauteskundeetan aurkeztu zen “helburu propagandistikoekin”.
1928an, Kolonian nazioarteko prentsaren erakusketa zela eta, Jane Mismek 26 emakume kazetariren erretratuez osatutako albuma prestatu zuen: Journalistes françaises et confrères féministes.
Artxiboa
Marguerite-Durand liburutegian (Parisko 13. barrutia) Jane Mismeri eskainitako artxibo-funtsa dago.
Wettingen
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sigfried Held
Sigfried "Siggi" Held (Freudenthal, Sudeteak, 1942ko abuztuaren 7a - ) Alemaniako futbolaria zen.
Margaret Satupai
Bizitza
Tasele Margaret Iva Satupai 1992ko uztailaren 9an jaio zen Samoan. Melbournen hazi zen. Han Oakleigh Little Athletics kirol-elkartean aritu zen. 2008an Bydgoszczeko Munduko Junior Txapleketan parte hartu zuen.
2010ean pisu jaurtiketako brontzezko domina lortu zuen Commonwealtheko Jokoetan.
Trigonostigma somphongsi
Trigonostigma somphongsi Trigonostigma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Heteromycteris hartzfeldii
Heteromycteris hartzfeldii Heteromycteris generoko animalia da. Arrainen barruko Soleidae familian sailkatzen da.
Luperosaurus macgregori
Luperosaurus macgregori Luperosaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Ladzany
Ladzany Eslovakiako udalerri bat da, Krupinako barrutian kokatuta. 26,52 km²ko azalera du eta 286 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1233. urtekoa da.
Santo Antônio do Jacinto
Santo Antônio do Jacinto Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Mamariga
Mamariga Santurtziko auzoa da. Udalerriaren goialdean dago, Serantes mendiaren magalean. Nafarroa eta Balejo auzuneak dauzka barne. Sartaldean dauka San Juan del Rompeolas auzoa, hegoaldean Las Viñas, sortaldean erdialdea eta iparraldean Superportua.
Auzoa tradizioz arrantzalea zen, baina hazkunde demografikoak ezaugarri hori ezabatu du erabat. Hala ere, nortasun handiko auzoa da.
Tikiguania estesi
Tikiguania estesi Triasikoan bizi izan zen narrasti fosil bat zen, hainbaten ustez Draconinae azpifamiliakoa, Agamidae familian. Fosil garrantzitsua da, narrasti mota hauek Pangea desegin aurretik dibertsifikatu zirela adierazten baitu.
Strijen
Strijen Herbehereetako Hego Holanda probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 8.926 biztanle zituen.
Elassoma alabamae
Elassoma alabamae Elassoma generoko animalia da. Arrainen barruko Elassomatidae familian sailkatzen da.
Garrulax lugubris
Garrulax lugubris Garrulax generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Maracaçumé
Maracaçumé Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Industria Iraultza
Industria Iraultza XVIII. mendearen bukaeran eta XIX. mendearen hasieran Britainia Handian sortu eta mundu osora zabaldu zen aldaketa teknologiko, sozioekonomiko eta kulturala izan zen. Horri esker, industrian eta makinerian oinarritutako ekonomiak eskulan tradizionalaren lekua hartu zuen. Oihal-industrian zein altzairua ekoizteko tekniketan hasita, kanalen nahiz errepideen (eta, geroago, burdinbideen) sorkuntzak eta hobekuntzak produktu berrien salerosketa erraza eta azkarra ahalbidetu zuten. Hasiera batean ikatzez hornitutako lurrun makinek zein oihal industriako mekanizazioak ekoizpen ahalmena handitu zuten. Metal hutsezko makineriak eta lanabesek beste industriak mekanizatzeko prozesua erraztu zuten XIX. mendeko lehen bi hamarkadetan.
Industria Iraultzaren garaia zehazterakoan historialariak ez datoz bat. Eric Hobsbawmen arabera, 1780ko hamarkadan sortu eta 1830ekoan edo 1840koan "lehertu" zen. T. S. Ashtonek, aldiz, 1760 eta 1830 bitartean gauzatu zela dio.
Mendebaldeko Europara eta Ipar Amerikara hedatu zen XIX. mendean zehar, eta, hortik, mundu osora. Gizartearen gaineko eragina egundokoa izan zen, eta askotan Neolitoko Iraultzarekin alderatzen da.
1850 inguruan Bigarren Industria Iraultza deritzona sortu zen, etapa honetan, elektrizitateak eta petroleoak, ikatzaren lekua hartu zuten energia iturri bezala, elektrizitatearen aurkipenarekin eta aplikazioekin batera teknologiaren garapen izugarria egon zen lurrunontzien eta burdinbideen garapenak ekonomia eta teknologia bultzatu ahala. Geroago, XIX. mendearen bukaeran, barne errekuntzako motorraren eta argindarraren sorkuntza zirela eta, garapen ekonomiko eta teknologiko hori sakondu egin zen.
Etimologia
Historialari ekonomikoek eta Mendels, Pomeranz eta Kridte autoreek diotenez, Europa, mundu islamiarra, Mogol Inperioa eta Txinako proto-industrializazioak Industria Iraultza ekarri zuten baldintza sozial eta ekonomikoak sortu zituen, horrela Dibergentzia Handia sortuz.
Garapen teknologiko garrantzitsuak
Industria Iraultzaren hasiera berrikuntza kopuru txiki bati estuki lotua dago, XVIII. mendearen bigarren erdialdetik aurrera. 1830eko hamarkadarako aurrerapen hauek lortu ziren teknologia garrantzitsuetan:
Britainiar oihalgintza industriaren estatistikak
1750ean Britainia Handiak 2,5 milioi libra kotoi gordin inportatu zituen, gehienak artisau-industriak irun eta ehundu zituelarik Lancashiren. Lana eskuz egiten zen langileen etxeetan (putting-out sistema ) edo, noizbehinka, ehuleen dendetan. 1787an kotoi gordinaren kontsumoa 22 milioi liberakoa zen, gehienak makinetan garbitu, kargatu eta iruten zirelarik. Erresuma Batuko ehungintzak 52 milioi libera kotoi erabili zituen 1800ean, eta 588 milioi libera 1850ean.