cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Building Up And Tearing England Down
Building Up And Tearing England Down (euskaraz Ingalaterra eraiki eta lurrera botatzen) Irlandako abesti herrikoi bat da. Abesti honen bertsio ezagunena The Dubliners musika taldeak abestutakoa da. Gaitzat Londres hiriburuan bizi ziren irlandar emigranteak ditu.
McAlpine and Costain, FitzMurphy Ash eta Wimpey's 1960ko hamarkadako eraikuntza enpresak ziren, aldiz New Victoria Line delakoa orduko Londresko metroaren linea berria zen.
Hitzak
I have won the hero's name
With McAlpine and Costain
FitzMurphy Ash and Wimpey's gangs
I've been often on the road
There's nothing left to do for Johnny Laing
I used to think that God
Made the mixer pick and hod
So that Paddy might know hell above the ground
I've had gangers big and tough
Tell me tales old and rough
When you're building up and tearing England down
A young Limerick man was found
He was built into the New Victoria Line
Sticking from the concrete cast
Was the face of little Charlie Joe Devine
A ganger named McGurk
Made Paddy hate the work
When a gas-main burst he flew off the ground
I won't be here untill I'm back
Keep on building up and tearing England down
I remember Jack McCann
That poor old stuttering man
Felt the better for his stammer in a week
And that poor old stuttering man
And was never ever more
Inclined to speak
No more like Robin Hood will he roam down Cricklewood
Or dance around the pubs of Camden Town
Oh, let no man complain
Sure no Pat can die in vain
I remember Carrier Jack
With his hod upon his back
He swore he'd one day set the world on fire
But his face they'd never seen
Filth! his shovel it cut clean
Through the middle of a big high tension wire
I saw the big McCall
From a big flyover fall
Into a concrete mixer spinning round
Oh, it was not his intent
He got a fine head of cement
While building up and tearing England down
So come all you navvies bold
Who may think that English gold
Is just waiting to be taken from each sod
Or the likes of you and me
Would ever get an O.B.E.
Or a knighthood for good service to the hod
There's a concrete master race
To keep you in your place
And a ganger man to knock you to the ground
Part of what the bosses make
Dellagiustaita
Dellagiustaita mineral bat da eta spinel subtaldearen kidea da.
Ezaugarriak
Dellagiustaita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6,5 - 7 da.
Certhia tianquanensis
Certhia tianquanensis Certhia generoko animalia da. Hegaztien barruko Certhiidae familian sailkatua dago.
Trapezoedro dekagonal
Geometrian, trapezoedro dekagonala edo deltoedro dekagonala antiprismen dualen aurpegi uniformeko poliedroen amaigabeko sailaren seigarrena da. Hogei aurpegi ditu: kometa kongruenteak.
Politikoki ulertzen ari den irudia
Politikoki ulertzen ari den irudia (Figura comprendiéndose políticamente) Jorge Oteizak 1935ean egindako eskultura da. Bere lehenengo eskulturetako bat da, Amerikan zegoen garaian egindakoa, eta bertako estiloan eginda.
Azalpena
Amerikara egin zuen bidaiarekin bat etorriz, 1930eko hamarkadan burututako eskultura gehienak, eskultura masaren kontzeptutik abiatuz landu ziren. Eskultura hau 1935ean egin zuen.
Irudian dagoen pieza gorputz oso baten irudia da eta bere atalak modu eskematizatuan adierazten dira. Oteizak gorputza bloke trinko batean konprimitzen du oso eskultura konpaktua eratu arte, kuboaren barruan geratzen dena.
Aurpegiko, hanketako eta besoetako ezaugarri sintetizatuek eta oinarrizko lerroek, antzinako zibilizazioetako eta kolonaurreko eskulturaren zinoparien eragina islatzen dute, garai hartan bere erreferente estetiko bihurtuko dena.
Euskal Herriko hizkuntzak
Historian zehar Euskal Herrian hizkuntza asko mintzatu dira. Jatorrizko hizkuntza euskara bada ere, latin arruntetik garatutako zenbait hizkuntza ere mintzatu dituzte, batzuk bertan jaioak —nafar-aragoiera, kasu—, beste batzuk inguruko lurraldeetan sortuak eta hona zabalduak.
Guerlinguetus aestuans
Guerlinguetus aestuans Guerlinguetus generoko animalia da. Karraskarien barruko Sciuridae familian sailkatuta dago.
Euskal Herriko hizkuntzak
Historia linguistikoa
Historiaurrean egungo Euskal Herrian zegoen edo zeuden hizkuntzak ezagutzeko, arkeologiara ez baina hizkuntzalaritzara jo behar da. Hizkuntzalaritzan aitzineuskara esaten zaio euskara historikoa (idatzia) baino lehenagoko euskara hipotetikoari. Euskarak ahaide ezagunik ez daukanez "barne berreraiketa" izeneko teknikaren bidez garatu da aitzineuskararen teoria. Arlo honetan aurrerapenik handienak Koldo Mitxelena eta Joseba Lakarra hizkuntzalarien eskutik etorri dira, biek garai ezberdinetako hizkuntza-egoerak proposatu arren. Mitxelenarenak erromatarrak etorri baino lehenagoko hizkuntza egoera islatuko luke; eta Lakarrarenak, bigarren urrats gisa, zeltak etorri aurretikoa.
Egoera bata edo bestea izanda, erromatarrek egungo Euskal Herrira etorri zirenean, bertokoek bere hizkuntza zutela eta etorkinek ekarritako latinen eragina jaso zuen. Legio eta inguruan zeudenek zekarren hizkuntza ez zen latin klasiko edo ortodoxoa baizik eta latin arrunta edo berantiarra justu bertako hizkuntzarekin nahaspilatu egin zena.
Erdi Aroaren bukaeran eta, batez ere, Aro Modernoan Espainia eta Frantzia estatuak sortu zituztenean, botere berriek bere indar politikoa ez ezik bere indar kulturala ere zabaldu zuten bere barnean zituzten herrialdeetan, tartean Euskal Herrian. Horrela, gaztelaniak eta frantsesak jatorrizko euskal hizkuntza —euskara— ez ezik, Euskal Herrian sortutako erromantze hizkuntzak ere murriztu eta ordezkatzeari ekin zieten. Horrela Euskal Herrian mintzatzen ziren euskara, nafar-aragoiera, montañera edo gaskoia hizkuntza gutxitu bilakatu zituzten; eta beste batzuk, nafar-aragoiera edo montañera kasu, desagerrarazten.
Gaur egun Euskal Herrian euskara, gaztelania, frantsesa eta gaskoia mintzatzen dira. Gaztelania eta frantsesa nagusi dira, lehena Hegoaldean eta bigarrena Iparraldean. Hala ere, gutxi gorabehera biztanleen herenak egiten du euskaraz. Gaskoia, aldiz, Baiona inguruan (BAB) eta Nafarroa Behereko iparraldeko ingurune batzuetan hitz egiten da, baina oso ahul dago.
Euskararen ofizialtasun maila ezberdina da hiru lurraldeen arabera: EAEn, koofiziala da hiru lurralde historikoetan; Nafarroan, koofiziala "eremu euskaldun" delakoan baino ez, erdi ofiziala "eremu mistoan", eta ez ofiziala "eremu erdaldunean"; Ipar Euskal Herrian, ez du ofizialtasun estatusik.
XX. mendetik aurrera Euskal Herria bere herritarren emigrazioa jasatetik etorkinak izatera pasa zen. Gehienak espainiarrak edo frantziarrak badira ere, badira beste nazioetatik etorriak ere. Etorkin horiek hizkuntza berri asko ekarri dute, tartean arabiera, errumaniera edo wolofera.
Euskara
Euskara (beharbada aitzineuskaraz: *enau(t)si (esan) + -(k)ara (era) ) euskaldunek hitz egiten duten hizkuntza da; Euskal Herriko hizkuntza.
Gaur egun egoera gutxituan dago. Euskara ez dago philum indoeuroparraren barruan sailkatuta eta Europako mendebaldean izan zen hizkuntza-familia baten azken arrastotzat hartzen da.
Euskararen historia
Euskararen sustrairik zaharrenak (Erromatar Inperioaren aurretikoak) Akitania osoan eta Bizkaiko golkotik Andorraraino bitarteko Pirinioen bi aldeetan agertu dira, eta Erdi Aroan behintzat Errioxan eta Burgosko ipar-ekialdean ere hitz egin zela dokumentatuta dago. Gutxitze prozesu gogorra jasan du, etenik gabe lurraldeak galduz. Nafarroa Garaian, bereziki, prozesu hori oso nabarmena izan da azken mendeotan. XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran, hainbat intelektual eta politikariren eraginez (Arturo Kanpion, Sabin Arana...) nolabait biziberritu zen, abertzaletasunari estuki loturik. Frankismoan (1936-1977) jazarpen latza pairatu ondoren, XX. mendearen erdialdetik aurrera hasi da indartzen, idatzizko estandarizazioak lagunduta.
Gaur egun, euskara familian, lagunartean, ikaskuntzan, hedabideetan, administrazio publikoetan eta aisian erabiltzen da, lurralde eta eremu batetik bestera gorabehera handiak dauden arren.
Euskalkiak
Euskalkiak euskararen aldaerak edo dialektoak dira. Koldo Zuazoren 1997ko azken sailkapenaren arabera, gaur egun honako sei hauek dira:
Oraintsu, hiru euskalki desagertu dira:
Beste hizkuntzekiko nahasketak
Beste hizkuntza batzuekin nahasita, zenbait hizkera berezi ere sortu ditu:
Erromantzeak
Erromantze hizkuntzak edo neolatindarrak latin arruntetik (herritarrek mintzatutako latina) datozen hizkuntzak dira. Hizkuntza italikoen azpitalde bat dira, azken hau indoeuropar hizkuntzen azpitaldea izanik. Hona hemen Euskal Herrian historian zehar mintzatutako erromantzeak:
Gaztelania
Gaztelania edo espainiera Erdi Aroko Gaztelako Erresuman sortutako hizkuntza erromantzea da, latin arruntak euskararekin izandako ukipen-egoeraren ondorioz. Horrela bada, espainierak euskararen hainbat ezaugarri fonetiko bereganatu ditu (bost bokaleko sistema, hasierako "f"-a galtzea...).
Munduan 360 milioi pertsonak ama-hizkuntza dute. Espainia eta Amerika Latinarraren ia estatu guztietan hizkuntza ofiziala da, tartean Hego Euskal Herrian.
Gaztelaniak bere aldaerak ere izan ditu Euskal Herrian, adibidez Bilbon mintzatutako txirenea edo txinboa. Euskararekin lotura estua duen aldaera hori Bilbon ez ezik Bizkaiko mendebaldean ere, tartean Enkarterrin, erabili zuten eta erabiltzen dute.
Frantsesa
Munduan 110 milioi pertsonak ama-hizkuntza dute. Frantzian eta beste hogeita zazpi estatuetan hizkuntza ofiziala da, tartean Ipar Euskal Herrian.
Nafar-aragoiera
Nafar-aragoiera Erdi Aroan Ebro arroan, Errioxan, Nafarroako Erriberan, Aragoin eta Valentzian ere, hitz egiten zen hizkuntza erromantzea izan zen. Nafarroako erresuman, administrazioaren hizkuntza arrunta izan zen. Egun Aragoiko Pirinioetako hainbat bazterretan oraindik mintzatzen dena, aragoiera izenarekin.
Latin arrunta oinarria izanda, euskarazko substratua inportantea da oso. Pirinioar-mozarabiar familiako hizkuntza hau aragoiera, nafarrera eta erroxaera erromantze kideak barnean ditu.
Nafarroako Erresuma eta Aragoiko Erresuma banatu ahala, nafar-aragoiera egungo aragoiera bilakatu zen. Euskal Herrian egun toponimian baino ez du ondarea.
Gaskoi hizkuntza
Frantziako hego-mendebaldeko bederatzi departamendutan mintzatzen da eta ez du inolako onarpen ofizialik. Azkenaldi honetan guztiz murriztu da haren erabilera eta egun 200.000 inguru dira gaskoi-hiztunak. Aturri ibaiaren arroan bizitako euskotarrek gaskoiz jardun dute Erdi Arotik XX. mendeko hasiera arte, Baionan Erdi Aroan eginiko agiri guztietan erabilitako hizkuntza izanik. Hala ere, erromanizazioaz geroztik XX. menderaino Baionako hizkuntza nagusi izandako gaskoi hori berezia da, eta Baionako gaskoia edo itsasaldeko gaskoia deitu izan zaio. Behe-latineko hiztegi eta sintaxia euskal substratuarekin nahasi zen. Egun, gaskoia apenas den mintzatua, edo ezaguna ere, nahiz eta hainbat erakundek —hala nola Ací Gasconha elkarteak— horren alde lan egin.
Montañesa
Montañesa edo kantabriera Kantabriako mendialdeko inguru desberdinetan mintzatzen den trantsiziozko hizkuntza da. Bereziki, Kantabriako mendebaldean eta Pas nahiz Sobako haranetan hitz egiten da. Asturleoneraren aldaera hau asturieratik oso gertu dago eta gaztelaniaren eragin handia du. Horregatik, asturleonera eta gaztelaniaren arteko trantsiziozko hizkuntzatzat jotzen da, extremadurera bezala.
Euskal Herriko mendebaldean ere, Enkarterriko mendebaldean hain zuzen ere, Erdi Aroan eta Aro Modernoan erabili izan da, eta bertako toponimian hainbat aztarna gelditu dira.
Erromintxela
Erromintxela, edo errumanzela nahiz erremaitzela, ijito edo buhame euskaldunen eta haien hizkeraren izena da. Berez, ez da hizkuntza bat, baizik eta broken spoke edo pagodolekto bat, romani hizkuntza eta euskara nahasiz sortua. Gaztelaniarekin izandako harremanaren ondorioz kalo hizkuntza sortu zen modu berean, euskaratik hartutako mailegu linguistikoekin erromintxela eratorri zen. Josune Muñoz filologoaren ustez, nahiz eta erabat frogatu gabe dagoen, XV. mendean Europako iparraldetik etorritako ijito edo buhameek romaniaren kalderash dialektoa ekarri zuten, eta erromintxela hain zuzen ere kalderash eta euskara elkartuz sortu bide zen. Hortaz, ez da kalotik eratorria, nahiz eta gaur egun kalozko eta euskarazko hitz batzuk ere erabiltzen dituzten. Morfologia eta sintaxia, euskararenak ditu. Aditzak ere euskararenak dira, eta tokian tokiko euskalkien ezaugarri berak ditu; bizkaitarrek mendebaldekoak, lapurtarrek lapurterazkoak. Lexikoa, ordea, erabat erromintxela da.
Egun, 500 erromintxel inguru gelditzen omen dira. Haietako askok, kaloz (gaztelania eta kalderash hizkuntzak nahasiz sortutako pagodolektoa) ere badakite.
Oxiebaketa
Karbono gutxiko burdin aleazioek oxigenoko atmosferan erretzeko gaitasuna dute, prozesu guztiz exotermikoan. Propietate horren eraginez, eta halako materialak ebakitzeko beharrizanaren ondorioz, oxiebaketaren prozedura sortu da. Metodo horrek materialaren zati baten errekuntza lortzeko aukera ematen du, oxigeno zorrotada indartsuaren bidez. Erretako materiala oxigeno korronteak eramaten du zepa bihurtuta
Bideak oso bakunak izan daitezke. Arbastuan, egiten diren ebaketetarako, nahikoa da oxigenorako bide gehigarria duen erregailua erabiltzea. Produkziozko instalazioetan, oxiebaketako makinak egitura arinak dira eta ez dute esfortzu handirik egiten; euren helburua oxigenoa bultzatzen duten ahotxoen mugimendua bermatzea da, jarraitu beharreko ibilbideen arabera. Euren produkzioaren ezaugarriak, berriz, ondokoaren araberakoak dira: mugitu ahal duten aldi bereko ebakitzaile kopuruaren, inguraketak egiteko aukeraren eta inguraketa kontrol sistemaren araberakoak.
Aplikazioak
Lodiera ertaineko eta handiko ebaketetan, karbono kantitate txikiko altzairuen ebaketa zuzenetan edota altzairu horien inguraketak ebakitzen direnean, metalezko eraikuntzen aplikazio guztietarako. Era guztietako soslaien ebaketak ere egin daitezke. Oso merkea da.
Bajacalifornia aequatoris
Bajacalifornia aequatoris Bajacalifornia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alepocephalidae familian.
São José do Jacuri
São José do Jacuri Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Memoria de Pez
Memoria de pez Zornotzan sortutako rock musika talde bat da.
Ibilbidea
Taldea Bir Litter izenarekin sortu zuten eta 2008an Memoria de pez bihurtu zen.
Zekale-aino
Zekale-aino (Claviceps purpurea) zekalea loratzean horren obulutegietan sartzen den onddo askomizetoa da, haztean leka beltz baten itxura hartzen duena. Berez pozoitsua da. Onddo hori duen zekalea (Secale cornutum) hainbat botika egiteko biltzen da.
Hamaseigarrenean, aidanez (filma)
Hamaseigarrenean, aidanez 1985. urtean Anjel Lertxundik eginiko film ertaina da, bere izen bereko eleberrian oinarrituta.
Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluko 1973 ebazpena
'''Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluko 1973. ebazpena'''k, 2011ko martxoaren 17an onartua, Libian "beharrezko neurri guztiak hartzea" baimendu zuen herritarrak babesteko eta mehatxupean zeuden herriak babesteko, hala nola herrialdeko aire-eremuaren itxiera ahalbidetu zuen.
Hamaseigarrenean, aidanez (filma)
Sinopsia
Domingo apustu-artekari bat da eta jokoa asko gustatzen zaio. Martzelina, bere emaztea, ziur dago Domingok ezbehar bat izango duela jokoa dela eta.
Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluko 1973 ebazpena
Ebazpena Frantziak, Erresuma Batuak eta Libanok bultzatu zuten. Hamar boto izan zituen alde eta bost abstentzio: Alemania, Brasil, India, Errusia eta Txina.
Hartutako erabakiak
Ebazpena honakoak agintzen zituen:
Salpornis spilonotus
Salpornis spilonotus Salpornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Certhiidae familian sailkatua dago.
Villars-Sainte-Croix
Villars-Sainte-Croix Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Olabarrieta (Sopuerta)
Olabarrieta (ofiziala: Las Barrietas) Sopuertako sei auzo edo parrokietako bat da (Bizkaia), udalerriko mendebaldean kokatuta dagoena Artzentaleserako bidean. Bi auzunetan banatuta dago: Olabarrieta goikoa eta auzune nagusia.
Inguru naturala
Auzoa ohiko abiapuntua da Alen mendira (798 m) igotzekoa.
Saint-Genès-de-Lombaud
Saint-Genès-de-Lombaud Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Genès-de-Lombaud udalerrian erroldatutako biztanleak 282 ziren. Familiak 110 ziren, horien artean 22 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 7 bakarrik bizi ziren emakumeak), 37 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 119 etxebizitza zeuden, 111 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 118etxeak ziren. 111 etxebizitza nagusietatik 88 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 78 etxek bost zituzten. 95 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 185 ziren, horien artean 131 aktiboak ziren eta 54 inaktiboak ziren. 131 pertsona aktiboetatik 127 lanean zeuden (71 gizon eta 56 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 54 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Genès-de-Lombaud udalerrian 122 unitate fiskal zeuden, 328 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.898 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Saint-Genès-de-Lombaud udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dellaita
Dellaita silikato motako minerala da.
Byrd (kraterra)
Byrd kraterra Ilargiko talka-krater bat da. LQ01 lau-angelukoan dago, Ilargiaren ipar polotik oso gertu. 97,5 kilometroko diametroa du. Izena Richard Evelyn Byrdren omenez darama. Byrden iparraldeko ertza ia konektatuta dago Peary kraterrarekin, ipar-ekialdean dagoen formazioarekin. Gioja krater txikiena hego-mendebaldeko ertzaren hondakinei lotzen zaie.
Byrden ahoa higatuta dago, eta sekzio desitxuratuak ditu, perimetroan zehar alboko kraterren ertzak sartzeagatik. Ondorioz, ipar-hego norabideko kraterraren barrualdea zabalera baino luzeagoa da. Mendebaldeko ertzean arrakala bat dago, eta hegoaldean gainazalean gandor baxu bat baino ez da.
Hasierako talkatik denbora batera, kraterraren barrualdea laba fluxuek estali zuten, krater txikiek soilik markatutako azalera ia laua utziz. Ez du erdiko punturik barnealdeko erdiko puntuan, eta ez du bestelako ezaugarri garrantzitsurik erakusten.
Krater sateliteak
Krater sateliteak krater nagusitik hurbil dauden krater txikiak dira, eta krater horren izen bera hartzen dute letra larri osagarri batekin (baita horien eraketa krater nagusiaren eraketatik independentea bada ere). Konbentzioz, egitura horiek ilargi-mapetan identifikatzen dira, eta dagokien letra krater nagusitik hurbilen dagoen ertzaren erdian kokatzen da.
Belorado
Belorado Burgosko udalerria da, Montes de Oca eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.190 biztanle zituen.
Euskal Kristau Demokrazia
Euskal Kristau Demokrazia (EKD) (gaztelaniaz Democracia Cristiana Vasca, EKD) euskal alderdi politiko kristau demokrata izan zen. Eskuineko alderdi ez abertzaleen artean euskal autonomia estatutuaren aldeko jarrera hartu zuen bakarra izan zen. Buruzagi nagusiak Julen Guimón eta Fernando Buesa izan zituen.
1976an sortua eta 1977ko hasieran legeztatua, "Konpromiso autonomikoa" izeneko agiria sinatu zuen 1977ko maiatzean, EAJ, PSE-EE-PSOE, EAE-ANV, EPK eta ESEIrekin batera. Bertan, hauteskundeetan aukeratutako euskal ordezkariek Autonomia Estatutua garatzea aldarrikatzen zen.
1977ko Espainiar Hauteskunde Orokorretan hartu zuen parte Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, non Equipo Demócrata Cristiano del Estado Español alderdiaren laguntza izan zuen. 25.000 boturekin (%2,58a) zortzigarren indarra izan zen, eserlekurik eskuratu gabe. Emaitzarik hoberenak Gipuzkoan izan zituen (botoen %5,02), batez ere, herrialde honetan UCD eta AP ez aurkeztearen ondorioz.
Emaitza txarrak zirela eta, alderdikide gehienak UCD alderdian sartu ziren. Hala ere, militante batzuek, tartean Fernando Buesak, Euskadiko Alderdi Sozialistan bukatu zuten.
Nahiz eta azken hiru hamarkadetan inongo jarduerarik ez eduki, EKD oraindino erroldatutako alderdia da.
Debodeko tenplua
Debodeko tenplua Espainiako Madril hiriburuan dagoen Antzinako Egiptoko monumentu bat da.
Espainiako futbol ligako lehen mailako 2000/2001eko denboraldia
Espainiako futbol ligako lehen mailako 2000/2001eko denboraldiko sailkapena eta goleatzaile nagusien informazioa.
Čierne Pole
Čierne Pole Eslovakiako udalerri bat da, Michalovceko barrutian kokatuta. 5,17 km²ko azalera du eta 278 biztanle 2017ko datuen arabera.
Abergement
Agergement frantsesezko eraikuntza hitz bat da. Hainbat udalerrik abergement izena daramate:
Élisée Reclus
Jacques Élisée Reclus (Sainte-Foy-la-Grande, 1830eko martxoaren 15a - Torhout, 1905eko uztailaren 4a) frantses geografoa eta anarkista izan zen. Erbesteraturik bizi behar izan zuen 1851tik aurrera, errepublikaren alde agertzen zituen ideiengatik.
Europan eta Amerikan ibili ondoren Parisera itzuli zen berriro, eta La Terre, description des phénomènes de la vie du globe (1857, bi liburuki; Lurra, lurreko bizitzaren fenomenoen deskribapena) obra handia idatzi eta argitaratu zuen. Internazionalista zen aldetik Komunan parte hartu zuen, eta erbesteratu egin zuten berriro.
Bruselako Unibertsitateko irakasle izendatu zuten 1892an, eta garai hartan hasi zen idazten La Nouvelle Géographie universelle, la terre et les hommes obra erraldoia (19 liburuki, "Unibertsoko geografia berria, lurra eta gizakumeak"). Eragin handia izan zuen espainiar anarkistengan, eta horiek haren obrarik gehienak argitaratu zituzten Espainian gazteleraz. Euskaldunez ere idatzi zuen artikulu bat, Les Basques, un peuple qui s´en va (1867, Revue-des-Deux-Mondes).
Santa Tereza de Goiás
Santa Tereza de Goiás Brasilgo udalerri bat da, Goiás estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Notosciurus granatensis
Notosciurus granatensis Notosciurus generoko animalia da. Karraskarien barruko Sciuridae familian sailkatuta dago.
Billy Joe (abestia)
«Billy Joe» Dinamita pa' los Pollos taldearen single bat da, 1990ean sortua.
Erritmo ikaragarriko abestia, country rock eta hillbilly kutsuekin, musika gogoraerrazarekin, komertzial eta 'herri ereserki' gisa kalifikatua eta letra errepikakor dibertigarri batekin.
1963ko Italiako Giroa
1963ko Italiako Giroa Itzuli Handi honen 46. edizioa izan zen. 1963ko maiatzak 19 eta ekainak 9 artean ospatu zen, 21 etapatan banatutako 4063 kilometroko ibilbidea eginez, garailea izan zen Franco Balmamionek, batez beste, 34,774 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Itzulia Napolin hasi eta Milanen amaitu zen.
120 txirrindularik hasi eta 86k amaitu zuten itzulia.
Vito Taccone izan zen edizio honetako protagonistetako bat, geldiezin agertu zelarik mendiko etapetan. Mendiko sailkapenaren garailea izan zen, itzuliko 17 mendate puntuagarrietatik 12tan lehen postuan pasa ondoren. Bost etapa ere irabazi zituen, horien artean, Oropa eta Leukerbadeko tontorretan amaitzen ziren etapak. Ziuraski neurri batean bere lehiakortasunaren ondorioz, Diego Ronchinik maglia arrosa galdu zuen Franco Balmamionen mesedetan 12. etapan.
Trigonomys simplex
Trigonomys simplex Trigonomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Aplodontiidae familian sailkatuta dago.
1963ko Italiako Giroa
Vittorio Adornik irabazi zuen 16. etapako erlojupekoan, hau sailkapen nagusirako lehian sartu zelarik, Ronchinik lidertza berreskuratu zuen. Baina, beste behin, guztia mendiko etapetan erabakiko zen, kasu honetan 18. eta 19. etapetan. Horietako lehenean, aurreko edizio bateko garailea izan zen Arnaldo Pambiancok irabazi zuena, Adornik lidertza bereganatu zuen, baina Balmamionek helmugan bere ondoan sartzea lortu zuen, eta, beraz, Adornik sailkapen nagusian Balmamionekiko zuen abantaila 22 segundora baino ez zen murriztu. Moenan amaitu zen etapan, sei mendate zituena, Taccone bakarrik iritsi zen helmugara, gainontzeko txirrindulariekiko abantaila sendo batekin, Giroa irabazteko arriskutsua ez zen arren. Giroko garaipena Balmamion eta Adorniren artean lehiatu zuten, lehena garaile izan zelarik, ez zuena soilik 22 segundo horiek jatea lortu, baizik eta bere arerioari bi minutu baino gehiago ere atera zizkiola. Hala, Franco Balmamionek bere bigarren Giroa jarraian irabazi zuen, beste behin, etapa bakar bat ere irabazi gabe.
Edizio honetan parte hartu zuten atzerritarrak 13 baino ez ziren izan, horietatik hoberena Jaume Alomar espainiarra izan zelarik, 3. etapa irabazi zuena, 7.ean bigarren izan zena Nino Defilippisen atzetik, biak beste txirrindulari batzuekin batera ihes eginda helmugara iritsi ondoren, eta sailkapen nagusian 15. amaitu zuena.
Tamesisen estuarioa
Tamesisen estuarioa, Tamesis ibaia Ipar Itsasorarekin bat egiten duenean sortzen den estuarioa da.
Ez da erraza estuarioaren mugak definitzea. Nahiz eta fisikoki Sea Reach itsasmuturra edo Kent/Essex Itsasartea, Canvey uhartearen hegoaldean,  iparraldeko (Essex) kostaldean, mendebaldeko muga adierazten duen, itsasgoraren marka osoa ere estuarioaren barruan har daiteke; hego-mendebaldeko Londresen hasten da,  Teddington/Ham-en. 1882-9ko Ikerketa Hidrologikoaren arabera, estuarioaren ekialdeko muga Noth Foreland-en (Margate, Kent) hasi eta Kentish Knock itsasargian (Harwich, Essex) amaitzen den lerro imajinarioan dago, izatez, lerro honetatik aurrera hasten baitira estuarioetan ohikoak diren hareatzak. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">
Kataluniako Autonomia Erkidegoa
Katalunia (Catalunya, Cataluña eta Catalonha) Europako herrialde bat da, Mediterraneoaren mendebaldekoa, Espainiako autonomia erkidegotzat eratua: Kataluniako Autonomia Erkidegoa. Iberiar penintsularen ipar-ekialdean dago, eta mugakide ditu iparraldean Frantzia eta Andorra, mendebaldean Aragoi, hegoaldean Valentziako Erkidegoa eta ekialdean Mediterraneo itsasoa. 32.000 km² inguru ditu, eta 7 milioi biztanle.
Tamesisen estuarioa
Estuarioa Britainia Handiko handienetakoa da eta itsas-trafiko gehien duen itsas-bideetako bat da. Urtean zehar izaten diren milaka mugimenduen artean, petrolio-ontzi handiak, edukiontziak garraiatzeko itsasontzi ak, 	solteko gaien itsasontzi ak eta ro-ro ontzi ak aurkitzen dira, estuarioan sartu eta Londresko portu ra eta Medway ko Sheerness, Chatham eta Thamesport  portuetara joaten direnak.
Kataluniako Autonomia Erkidegoa
Izena
Berez Catalunya (Katalunia) izena XII. mendean frankoen itzalpetik piskanaka bereiztuz hasi ziren Hispaniako Markako ekialdeko konderri multzoa izendatzeko erabiltzen hasi zen. Gaur egun oraindik Catalunya izenaren jatorria zehaztu gabe dago. Teoria batek dio gazteluen lurraldea (terra de castells) izenetik datorrela, castlà edo gazteluaren agintariaren izenetik eratorria. Beste teoria batek dioenez, aldiz, Catalunya izena Gotholàndia izenetik datorke, hots, godoen lurraldea; izatez, maiz frankoek katalan lurraldeari nahiz Iberiar Penintsulari Gòtia deitzen omen zieten.
Talunya edo Taluniya delakoa Lleidatik hurbil zegoen Al-Tagr al-Ala musulmanen lurraldeko udalerri baten izena zen. Al-'Udrī (1002—1085) historialari eta geografo musulmanak bere Tarsi al-akhbār idazlanean aipatua da. Han jasota dagoenez, udalerria Lleida eta Huescaren artean kokatua zegoen, ondorioz aditu askok gaur egungo Monzón udalerria dela uste dute. Izenak udalerriari iberiar jatorria ematen dio. Mairuen garaian, Monzón udalerriak kalat Talunya izeneko gotorleku edo gaztelu bat izan zuen (arabieraz «gaztelu» – kalat), gaztelu hitza izendatzeko ka- laburdura erabiliz, ka Talulnya litzateke (euskaraz Talunyako gaztelua). Hipotesi horri jarraituz, arabiarrek Hispaniako Markan bizi zirenei «ka Talunya-tik haratago bizi direnak» deitzen omen zieten. Arabiar jatorriak, iberiar leku izenaren bitartez, català herritar izenaren eta Catalunya leku izenaren arteko elkarrekikotasun eza azalduko luke.
Beste teoria batzuen arabera, izena kondairazko Otger Cataló germaniar printzearengandik eratorria litzateke, edota Vallès eta Barcelonès eskualdetako lurretan bizi zen tribuak jasotzen zuen Iaketani ezizenetik, italiarren eraginez katelans izendapenera eraldatu eta handik gaur egungo catalans (katalanak) izenean amaitzeko.
XIV. mendean Kataluniako Printzerria («Principat de Catalunya») zuzenbide edo lege izendapena agertu zen (latinez principatus) eta Katalan Gorteen legedipean edo agindupean zegoen lurraldea izendatzeko erabiltzen zen, bertako subiranoa (latinez princeps) Bartzelonako Etxeko erregea zen, formalki erresuma bat izan gabe Gorteek parekatutako lege batzuk zituzten konderri multzo bat zelarik. Nahiz eta Printzerriko lurraldea gerora Aragoiko Korora eta ondoren Gaztelako Erresumara batu, eta bere zati bat Frantziako Erresumak bereganatu zuen (gaur egungo Ipar Katalunia), gaur egun oraindik «Printzerri» izendapena autonomia erkidegoa osatzen duten lau probintziak informalki izendatzeko sarritan erabiltzen da.
Ikur nazionalak eta ospakizunak
Kataluniak estatutuaren arabera hiru ikur nazional nagusi ditu: Kataluniako bandera edo Senyera, Els Segadors ereserkia eta Kataluniako Egun Nazionala edo Diada.
Bajacalifornia arcylepis
Bajacalifornia arcylepis Bajacalifornia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Alepocephalidae familian.
Kataluniako Autonomia Erkidegoa
Ikur nazionalak eta ospakizunak
Kataluniako bandera edo Senyera delakoa Bartzelonako kondeen armarriaren ohialerako aldaera da. Nahiz eta bandera honen XIII. mendearen aurreko inolako erreferentziarik topatu ez den izan, Europa osoko bandera zaharrenetako bat da. Katalan bandera bost oihal-zerrenda gorri eta lau horiz osatua dago, denak neurri eta zabalera berberekoak.
Tocos do Moji
Tocos do Moji Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Kataluniako Autonomia Erkidegoa
Ikur nazionalak eta ospakizunak
1980an Kataluniako Parlamentuak Kataluniako Egun Nazionala edo Diada Nacional de Catalunya jai egun nazional gisa ofizialki berrezarri zuen. Jaiegun Nazionala (Diada Nacional) edota Kataluniako Festa (Festa de Catalunya), urtero irailaren 11an ospatzen da, 1714an Bartzelonako setioaren ondoren egun honetan bertan katalanek askatasuna galdu zutela oroitarazten da, gaur egun aldarrikapen ospakizuna eta zapaltzaileen aurkako erresistentziaren oroigarria delarik: berrezartze nazional baten itxaropena. Egun honetan kataluniar agintari eta alderdi ezberdinetako ordezkariek Rafael Casanova zenaren monumentuaren aurrean lore eskeintza egiteko ohitura dute.
2012ko Kataluniako Jai Nazionalean Bartzelonako erdigunean «Catalunya, nou estat d'Europa» manifestazio jendetsua ospatu zen, bertan 1,5 milioi lagun inguruk Kataluniako independentzia eskatu zutelarik.
Historia
K. a. 218. urtean Erromatar Inperioak gaur egun Katalunia kokatzen den lurraldea konkistatu eta Tarraconense probintziaren barnean egon zen. V. mendean godoek lurraldea bereganatu eta Toledoko Erresumaren zati bilakatu zen.
712an musulmanek bisigodoaj garaitu eta lurraldearen jabe egin ziren, baina mende honen amaieran frankoek Karlomagnoren babesaz musulmanak lurraldearen iparraldetik kanporatu eta Hispaniako Marka osatu zuen. Gotia zeritzon lurralde hau konderrietan antolatu zen, baina karolingiar leinua amaitzean bertako kondeek ez zioten errege leinu berriari men egin. Kataluniako konderri hauek gaur egun Katalunia Zaharra (Catalunya La Vella) izenez ezagutzen den lurraldea osatu zuten.
Bartzelonako kondea zen Ramon Berenguer IV.a Bartzelonakoa inguruko hainbat konderrietaz nagusitu eta 1137an Aragoiko erregearen alaba zen Petronila Aragoikoaren ezkondu zen, ondorioz bi leinuen arteko batasuna gauzatuz. Haien semea Alfontso II.a Aragoikoa, Aragoiko erregea eta Bartzelonako kondea bilakatu zen, ordurarte elkarren artean ezberdinak ziren katalan konderriak batu zituen, horretarako izaera juridiko eta kulturala zuten hiru agiriez baliatu zelarik: Usatici Barchinonae («Bartzelonako Erabilerak»), Liber domini regis («Errege Jabegoaren Liburua») eta Gesta Comitum Barchinonensium («Bartzelonako Kondearen Balentriak»). Argiri hauek Katalunia Erdi Aroko estatu gisa eratu zuten, lege egitura batasun bat eta kultur erreferentzi amankomunak jasoz, bai eta mugak zehaztuz ere: «Salsesen hasiz Tortosa eta Lleidan amaitzen den lurraldea» («de Salsis usque Dertusam et Ilerdam cum suis finibus»). Administratiboki, Katalunia eskualde izaerako lege egitureketa bat jaso zuen: Vegueriak direlaroak, hauetako bakoitzaren veguer edo agintariak erregerearen ordezkariak zirelarik. Katalunia estatuaren sorrera Aragoiko erregearen lege agirietan Cathalonia izendapena agertzen denean adierazia dago, aurreko esanahi geografiko arruntetik eremu politiko eta etniko zehaztu baten izendapena izatera iragan zelarik.
1319an Jakue II.a Aragoikoak Aragoiko Erresuma, Valentziako Erresuma, Mallorcako Erresuma eta Kataluniaren batasuna finkatu eta estatu ezberdinen arteko batasun ahaltsu baten bidez ''"El impulso decisivo vino de la mano de Jaime II, que con gran habilidad transformó la unión dinàstica en una federación de Estados, todavía imperfecta, pero de gran efectividad, sobre todo cara a la proyección mediterránea de la Corona, utilizando para ello las Cortes particulares de cada Estado, delimitando las fronteras entre ellos, y dotándolos de administraciones y gobiernos similares, aunque conservando sus particularidades fiscales, monetarias o judiciales. Como señaló E. Sarasa (La Corona de Aragón en la Edad Media, Zaragoza, 2001) "la dualidad monarquía común y diversidad territorial parece que fue la clave del éxito de la Corona de Aragón como realidad histórica, al margen de las denominaciones aplicadas por algunos autores (Imperio catalano-aragonés, Confederación catalano-aragonesa, Condes-Reyes, etc.). En tiempos de Jaime II "Corona de Aragón" (Corona Aragonie) era la denominación habitual para el dominio real. La monarquía cohesionaría la actuación exterior de los tres Estados, cuyos objetivos eran similares, pero siempre tratando de equilibrar las fuerzas centrales y las periféricas; de modo que para fortalecer el conjunto, Jaime II promovió en la Cortes de Tarragona -en 1319- el Privilegio de Unión, proclamando la indivisibilidd de los tres Estados que integraban la Corona de Aragón, y en el juramento real se introdujo la fórmula de mantener íntegra y unida la Corona. En definitiva, La Corona de Aragón era la Corona del rey. No olvidemos, por lo demás, que la Corona de Aragón no fue sólo una construcción política, sinó también una potencia mercantil, marítima y cultural de primer orden en el Mediterráneo, cuyo éxito se basó en el papel de la monarquía como institución indiscutible y aglutinadora, posición que se afirmó en el tránsito de los siglos XIII y XIV, precisamenet durante el reinado del rey Justo."'' Hinojosa Montalvo, José; Jaime II y el esplendor de la Corona de Aragón; 268-269. orr. Aragoiko Koroa sortu zuen, betiere lurralde bakoitzaren berezitasunak errespetatuz eta elkarren artean antzekoak eta parekideak ziren politika egiturak garatuz: Legebiltzarrak, Generalitateak eta konstituzio sistema. Aragoiko Etxea zena Trastamara Leinua eta Habsburgo Leinuarekin elkartzeak ez zuen Aragoiko Koroa osatzen zuten estatuen konstituzio sistema eraldatu.
1640an Olivares kondearen proiektu zentralistak Segalarien Gerra piztu zuen, honen ondorioa Portugalgo Erresumaren banaketa eta Frantziako Erresumak Rosselló eta Cerdanya bereganatzea izan zen. Espainiako Erresuman Borboi Leinua erregetzara iristeak Europa mailan Ondorengotza Gerra ekarri zuen eta 1705an katalan lege sistemaren murrizketak Monarkia Katolikoa osatzen zuten estatuen arteko barne gerrak eragin zituen. Gerraren amaieran Espainiako Erresumak bere Italia, Flandria, Menorka eta Gibraltarreko jabegoak galduaz amaitu zen, bai eta Planta Berriko Agiriak eta borboi absolutismoaren ezarketaz.
XIX. mendean zehar jazotako Antzinako Erregimenaren gainbehera eta erregimen liberalen ezarketak ez zuen Kataluniaren eta Aragoiko Koroaren gainerako estatuen konstituzio sistema berreskuratzea ekarri, baizik eta Espainiako Erresuma erregimen politiko zentralizatu gisa nagusitu zen. Halere, mende honen erdialdera Kataluniako historian garrantzi handia izan zuen Renaixença («Berpizkudea») izeneko katalan kultur, literatur eta hizkuntzaren aldeko mugimendua eta berpizkundea eman zen, gerora katalan nazionalismoaren iturbura izango zena.
XX. mendean zehar Kataluniako Mankomunitatea eta Errepublikar Generalitatea bezalako deszentralizazio administratibo saiakerak burutu ziren, baina 1978an Espainiako Konstituzioa eta 1979ko Kataluniako Estatutua onartu ziren arte, ez zen gaur egungo autonomia erkidegoen sistema politiko-administratiboa ezarri. 2006ko Kataluniako Autonomia Estatuaren hitzaurrearen arabera «Kataluniako Legebiltzarrak, katalanen sentimendua eta borondatea bilduz, Katalunia nazio gisa definitzen du», nahiz eta gaur egun indarrean dagoen Espainiako Konstituzioak Kataluniako erralitatea nazionalitate historikora mugatu izan.
Geografia
Kataluniako azaleraren % 28,7 nekazaritza eta soroetarako erabilia da; % 15,7 larre eta zelaiak dira; % l,1 –ibaiak; % 43,4 – basoak, % 6,7 – hirigune edo herriguneak, eta % 4,6 zehaztu gabeko jardueratarako erabili ohi da.
Topografia
Kataluniak erlatiboki azalera txikia duela kontuan harturik, aniztasun geografiko nabarmenda du. Bere geografia Mediterraneoko kostaldeak baldintzatzen du, kostalde honek 580 kilometro luze ditu, Creuseko lurmuturretik Ebroren Delta ingurura hedatzen da. Kostaldea iparraldetik hegoaldera, zati edo eremu hauetan banatuta dago: Costa Vermella (Ipar Katalunia), Costa Brava, Costa del Maresme, Costa del Garraf eta Costa Daurada.
Iparraldean aldiz Pirinioetako mendilerro eta erliebe garaiak. Katalan erliebean hiru mendilerro nabarmentzen dira:
Katalan Pirinioak hegoaldeko edo Espainia aldeko Pirinioen ia erdia dira, Kataluniako iparraldean 200 kilometrotan zehar hedatzen baitira. Usadioz Pirinio Axialetik Pirinioaurrea mendilerroa bereiztu izan da, hauek mendilerroekiko paraleloak dira, garaiera txikiagokoak, ez hain maldatsuak eta osaketa geologiko ezberdinekoak. Bi mendilerroak mendebaldean ekialdean baina zabalagoak dira, mendebaldean gailur garaienak daudelarik. Kataluniako mendirik garaiena Pallars Sobirà eskualdeko iparraldean dago eta Pica d'Estats (3.143 m) delakoa da, gailur honi garaierari dagokionez Frantziarekin muga egiten duten Puig Cedrós (2.914 m) eta Puigmal (2.910) mendiek jarraitzen diote. los dos en la frontera con Francia. Pirinioaurrea hainbat mendilerro nabarmentzen dira, adibidez Cadí mendilerroa eta Pedraforca.
Katalunia Kostaldeko Mendilerroak ipar-mendebaldetik hego-mendebalderako norantzan kostaldearekiko paraleloak diren bi mendilerro edo gehiagoz osatuak daude. Bi mendilerro hauek Kataluniako Itsasertzeko Mendilerroa eta Itsasertz Aurreko Mendilerroa dira. Kostaldeko Mendilerroak hedaduraz laburragoak eta garaiera txikiagokoak dira, aldiz Itsasertz Aurreko Mendilerroa hedaduraz zabalagoak nahiz garaieraz handiagoak direlarik. Sistemaren barnean hainbar ordoki eta lautada daude, hauetako handienak Itsasertzeko Sakonunea eta Itsasertz Aurreko Sakonunea direlarik. Kostaldeko Sakonunea delakoa Itsasertzeko Mendilerroaren ekialdean dago, aldiz, Itsasertz Aurreko Sakonunea delakoa barnealdean eta bi mendilerroen artean kokatua dago, Vallès eta Penedès eskualdeetako lautada edo ordokiak osatzen dituelarik. Beste lautada edo ordoki handi batzuk Selva, Alt Empordà eta Baix Empordà eskualdeetan kokatuak daude. Amaitzeko, Sistemak bere barnean Zeharkako Mendilerroa eta Pirinio Aurreko Mendilerroa ere hartzen ditu, Itsas Aurreko Mendilerroaren iparraldean dauden egitura berantiarrak baitira, Pirinioak eta Pirinio Aurreko Mendilerroekin kontaktuan egonik, garaierako ertaineko mendi eta erliebeak sortu zituzten, gainera lehenbizikoaren kasuan Garrotxa eskualdeko eremuan sumendiak ere sortu zituen.
Kataluniako Erdiko Beheragunea delakoa Pirinioak eta Itsasertz Aurreko Mendilerroaren artean kokatua dago. Lleidako probintziako hegoaldeko eta Bartzelonako probintziako erdialdeko eskualdeek lurralde hau osatzen dute. Sakonuneko lurraldeak 200 eta 600 metro arteko garaieran kokatuak daude. Pirinioetatik jeisten diren lautada eta urek lurralde hau soroz eta laborantza lursailez oparo bilakatu dute eta bertan ureztatze kanal ugari ere eraiki izan dira.
Hidrografia
Katalunia ia osoki Mediterraneoko isurialdearen barnean dago. Katalan hidrografia sarea bi hidrografia arro nagusitan banatua dago, Ebro arroa eta Kataluniako barnealdeko ibaien arroa, biak ere Mediterraneoan isurtzen direlarik. Gainera, Atlantikoan isurtzen duen arroa ere badago, Garona ibaia Arango Haranean iturbura baitu, baina atlantiar isurialdeko arro hau kataluniar lurraldearen % 1,73 besterik ez da.
Hidrografia sarea bitan banatzen da, bata mendebaldekoa edo Ebrokoa eta bestea kataluniar kostaldean zehar Mediterraneoan urak isurtzen dituen ibai txikiagoez osatutako ekialdea da. Lehenak batez besteko 18.700 *hm³/urteko hornitzen ditu, bigarrenak aldiz bataz besteko 2.020 *hm³/urteko besterik ez du hornitzen. Diferentzia hau Ebro ibaiaren ur horniduraren ondorioa da, bere ibaiadar nagusiena Segre ibaia delarik. Bestalde, Katalunian lurrazpiko ur oparotasun erlatibo bat ere badago, nahiz eta lurraldearen egitura konplexuaren ondorioz eskualdeen ezberdinen desbedintasun edo desorekak ere badauden. Kataluniar Pirinioetan glaziar jatorriko iboi txikiak ere badaude, horietako handiena Banyoles aintzira delarik.
Herrialdeko ibairik luzeena Ter da, eta beste nabarmen batzuk Noguera Pallaresa, Noguera Ribagorçana, Segre eta Llobregat ditugu. Halaber Ebro ibaia Tarragonako probintziaren hegoaldean itsasoratzen da.
Kataluniar kostaldea ia osoki lerrozuzena da, luzeraz 500 kilometro baino gehiago eta elementu geografiko gutxi ditu, horietan nagusienak honako hauek dira: iparraldean Creus lurmuturra eta Rosesko golkoa, eta hegoaldean Ebroren delta. Itsasertzeko Mendilerroa itsasazpian urperatzen den lekuetan, bi gunetan egiten du: bata, iparraldean, L'Estartit eta Blanes udalerrien artean (Costa Brava), eta bestea hegoalderago, Garrafeko kostan.
Klima
Kataluniak orokorrean bere Ipar Hemisferioko kokapenari dagokion klima mediterraneo epela du. Halere, bertan klima aniztasun eta berezitasunak ere badaude. Urteko bataz-besteko klimak Pirinioetako 0 °C-tik kostaldeko 17 °C-ra doa; tenperatura maximoak 43 °C-ra iritsi daitezke (Garrigues eskualdean), eta tenperatura minimoak -30 °C-ra (Pirinioetan).
Euriari dagokionez, Katalunian bi eremu bereiz daitezke: