cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pornichet
Pornichet bretainiako udalerria da. Administratiboki Frantziako Loira Atlantikoa departamenduan dago, Loirerria eskualdean. 2007an 10.442 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pornichet udalerrian erroldatutako biztanleak 10.442 ziren. Familiak 4.823 ziren, horien artean 1.805 pertsona bakarrekoak ziren (752 bakarrik bizi ziren gizonak eta 1.053 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.628 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.096 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 294 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 11.364 etxebizitza zeuden, 4.952 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6.162 bigarren erresidentzia ziren eta 250 hutsik zeuden. 5.333 etxeak ziren eta 5.509 apartamentuak ziren. 4.952 etxebizitza nagusietatik 3.352 bere jabearen bizilekua ziren, 1.471 alokairuan okupaturik zeuden eta 129 doan lagata zeuden; 279 etxek gela bat zuten, 715 etxek bi zituzten, 1.033 etxek hiru zituzten, 1.010 etxek lau zituzten eta 1.915 etxek bost zituzten. 3.916 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.570 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.838 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 6.513 ziren, horien artean 4.473 aktiboak ziren eta 2.040 inaktiboak ziren. 4.473 pertsona aktiboetatik 3.973 lanean zeuden (2.084 gizon eta 1.889 emakume) eta 500 langabezian zeuden (215 gizon eta 285 emakume). 2.040 pertsona inaktiboetatik 853 erretiraturik zeuden, 632 ikasten zeuden eta 555 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pornichet udalerrian 5.283 unitate fiskal zeuden, 11.145 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.604 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 788 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 12 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 20 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 73 eraikuntza enpresak ziren, 162 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 13 garraio enpresak ziren, 116 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 14 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 41 finantziazio enpresak ziren, 76 higiezinen enpresak ziren, 104 zerbitzu enpresak ziren, 92 administrazio publikoko enpresak ziren eta 61 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 210 zerbitzu publikoetatik, 2 posta bulegoak ziren, 8 banku bulegoak, 8 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 4 autoeskolak, 3 igeltseroak, 18 margolariak, 15 zurginak, 13 iturginak, 11 argiketariak, 18 ile apaindegiak, 2 albaitariak, 63 jatetxeak, 31 higiezinen agentziak, 4 tintoreriak eta 7 apaindegiak.
2009an zeuden 75 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 10 okindegiak, 5 harategiak, 1 arraindegi zen, 3 liburu dendak, 13 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 3 zapata-dendak, 3 elektrotresna dendak, 4 altzari dendak, 16 kirol-dendak, 3 drogeria, 1 lurrin-denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 4 lore-dendak ziren.
2000. urtean Pornichet udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 55 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, osasun-zentro 1 bat, 4 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Cabezuela del Valle
Cabezuela del Valle Espainiako herri bat da, Cáceresko probintziako udalerria (Extremadurako autonomia erkidegoa), Jerte haranaren eskualdean, hain zuzen. Cácerestik 119 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 2.148 biztanle zituen 57 km²-ko azaleran. Cabezuela del Valle herria N-110 errepidean dago Navaconcejo eta Jerteren erdian. Bere altuera 515 metrokoa da. Bere gune historikoa “Conjunto Historico-Artistico” izendatu da eta herrian Vadilloko aztarnak daude.
Pornichet
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta 5 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Pornichet udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 393 ikaslekin.
Sakiko Ikeda
Sakiko Ikeda (池田 咲紀子) Japoniako futbolaria da.
Horné Plachtince
Horné Plachtince Eslovakiako udalerri bat da, Veľký Krtíško barrutian kokatuta. 10,53 km²ko azalera du eta 202 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1244. urtekoa da.
Potxe Txintxurrenea
Potxe Txintxurrenea (batzuetan ere Txintxurreneko arroila) Nafarroa Garaiko Pirinioaurrea eskualdean kokatutako arroila bat da, Urrobi ibaiak zeharkatutakoa. Nagore eta Orbaitz herrien artean dago, 1,50 kilometroko luzerarekin eta 0,60 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 287 metroko aldea dago ibaiaren mailaren (gaur egun Itoizko urtegiaren pean) eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Zaziain eta ezkerraldeko Txintxurrenea mendiak.
Natura 2000 sarekoa da, Natura Erreserba gisa.
Ezaugarriak
Lurraldea babesteko eta erabiltzeko eskualdeetako hirigintza-arauei buruzko apirilaren 10eko 6/1987 Foru Legeak erreserba natural izendatu zuen. Bere perimetroaren barruan kareharrizko labar ugari daude, sai arre kolonia bat eta beste espezie harkaiztar batzuk dituztenak.
Potxe arroila txiki bat da, Urrobi ibaiak osatua, Pirinio aurreko mendilerro bat zeharkatzean, eta agerian uzten du antiklinal baten egitura. Erreserbaren kanpoko mugak amildegi harritsuen kanpoko ertzek markatzen dituzte, eta haien erlaitzetan eta arrakaletan hegazti harkaiztarren espezie batzuek egiten dute habia. Mendi-mazelak karraskilaz (artze) eta pinu gorriz osatutako baso misto batez estalita daude. Baso hori oso gutxi esku hartu da, iristeko zailtasunak daudelako eta animalia- eta landare-espezie ugari daudelako.
Prezipitazio (meteorologia)
Prezipitazioa, meteorologian, zerutik erorita lurzorura ailegatzen den edozein hidrometeoro mota da (euria, elurra eta txingorra) eta horrek lurrera ekarritako ur kantitatea. Meteorologian, prezipitazioak aztertzen dituen adarra plubiometria da.
Prezipitazioa ziklo hidrologikoaren zati nagusi bat da, ura lurzoruan ezartzen duelako. Hodeiek egiten dute prezipitazioa, eta lurzorura grabitateak eramaten du. Kantitatea eta maiztasuna, lekua eta urtaroaren arabera aldatzen da.
Motak
Ur-tenperatura eta kantitatearen arabera, prezipitazioak honako izenak har ditzake:
Harremana badute ere, virga edo vir, lanbroa edo ihintza ez dira prezipitazioak.
Eraketa
Hodeian ur isurkaria izateak ez du nahitaez esan nahi tenperaturak zero gradutik gorakoa izan behar duenik. Ur superhoztua delako fenomenoa dela-eta, zatikien txikitasunari esker, gutxienez minus hamabi gradu zentigradu iritsi arte (-12 °C), ura isurkari egoeran egoten da, eta ur eta izotz nahasketa bat izaten da minus hamabi eta minus hogeita hamar gradu artean (-12 °C eta -30 °C). Hortik aurrera, izotzezko kristalak nagusitzen dira, eta kristal horiek eratzen dute, minus berrogei gradu zentigradutik aurrera, oso-osorik hodeia.
Hodeiaren barnean dabiltzan haize lasterrek ura eta izotza nahasten dituzte. Nahasketa horren ondorioz, hodeiak egonkortasuna galtzen du, eta ondoren ur (ur eta izotz) lurrunezko molekulak sortzen dira.
Molekula horiek, kristalen gainean kondentsatu ondoren, oso laster hazten dira; aldi berean, airea “lehortzen” dute, eta ur tantak lurruntzera behartzen. Neurri aldaketak eraginda, prezipitazioa erortzen hasten da; horrekin batera, erortzen hasitako tantek beste ur tantak, superhoztuak, edota izotzezko kristalak jotzen dituzte, eta, bat eginda, are gehiago hazten dira. Airean eusten zituen indarra gaindituta, tantak orain lurreraino hel daitezke.
Josef II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa
Josef II.a (Joseph Benedikt August Johann Anton Michael Adam Von Habsburg-Lothringen, Viena, 1741eko martxoaren 13a - Viena, 1790eko otsailaren 20a) Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (1765-1790), Hungariako eta Bohemiako erregea, Austriako artxidukea eta Milango dukea izan zen. Austrian agindu zuen Habsburgo-Lorrena etxeko lehenbiziko artxidukea izan zen.
Nagoreko hondartza
Nagoreko hondartza Nafarroa Garaiko Artzibar udalerriko Nagore kontzejuan hondartza bat da, Itoizko urtegiaren gainean.
Prezipitazio (meteorologia)
Eraketa
Hortaz, prezipitazioaren azken emaitzan zerikusia izango dute, hodei barneko eragileez gainera, hodeiaren azpialdearen eta lurraren artean dagoen aire geruzaren hezetasunak eta tenperaturak; alde batetik, egitura termikoak finkatuko du lurrera iritsiko den prezipitazioa gotorra edo isurkaria izango den; eta, bestalde, geruza horren hezetasunak baldintzatuko du prezipitazioaren zatikiak, behera egiterakoan, zenbatez lurrinduko diren, eta, hortaz, baita prezipitazioaren azken tamaina ere.
Itxura alde batera utzirik, hidrometeoro esaten zaie prezipitazio modu guztiei; hitz orokorra da, bere baitan kondentsazio modu asko hartzen dituena. Normalean bi eratako hidrometeoroak bereizten dira: sail nagusia euriak, elurrak, eta kazkabarrak osatzen dute, hodei sistemetan eratzen direnak, eta horiek izaten dira prezipitazio kopuru osoetan esanguratsuenak; bigarren sailean beste guztiak sartzen dira, jatorri eta ezaugarri desberdinak dituztenak, eta bigarren mailakoak direnak; horien artean daude ihintza, intzigarra, hodei tantaduna, etab., eta ezkutuko prezipitazio esaten zaie, ura erortzen ez ikusiagatik, lurra hala eta guztiz ere bustitzen dutelako; zenbaitetan prezipitazio “horizontal” esan izan zaie, “bertikalei” kontrajarrita.
Neurketa
Lurzoruaren leku jakin batean erortzen den prezipitazio-kantitateari plubiositatea deritzo. Hori neurtzeko zenbait instrumentu erabiltzen dira: euri-neurgailua edo plubiometroa, plubiografoa, radar meteorologikoa, eta abar. Prezipitazioa neurtzeko gainazal lau batean bildutako uraren altuera erabiltzen da milimetrotan neurtua (mm). Milimetro bat eta m²ko litro bat baliokideak dira.
Vestignè
Mugakideak
Vestignèk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Aleksei Kosygin
Aleksei Nikolaievitx Kosygin (errusieraz: Алексе́й Никола́евич Косы́гин; San Petersburgo, 1904ko otsailaren 21a - Mosku, 1980ko abenduaren 18a) sobietar politikaria izan zen.
Bizitza
Alderdi Komunistako kide egin zen 1927an. Leningradeko Sobiet-eko lehendakari aukeratu zuten (1938), Sobietar Batasuneko Ehungintzako komisario (1939), Batzorde Zentraleko kide (1939), Herrietako Komisarioen Kontseiluko lehendakariorde (1940-1953), Errusiako Ministroen Kontseiluko lehendakari (1943-1953) eta Politburoko kidea (1948). Stalin hildakoan, Kosygin bere karguetatik eraitsia izan zen, baina Gosplango zuzendari bihurtu zen handik gutxira (1969). Lehen Ministrorde eta Batzorde Zentraleko Lehendakaritzako kide hautatu zuten 1970ean. Lehen Ministro hautatu zuten 1964an, eta Sobietar Batasuneko politika zuzendu zuen, Brezhnev eta Podgornirekin batera, 1980an dimisioa eman zuen arte.
Jeddah Tower
Jeddah Tower, lehenago Kingdom Tower edo Erreinuko dorrea (arabieraz: برج المملكة‎ Burj al Mamlakah), Saudi Arabiako Jidda hirian eraikitzen ari den etxe orratza da. Dorreak 1000 metro baino gehiago izango ditu, baina Dubaiko Burj Khalifa dorrearekin gertatu bezala, eraikinaren sustatzaileek ez dute eraikinaren azken garaiera beranduagora arte jakitera emango.
Lehen harria 2013ko apirilean jarri zen eta egitura 2018rako amaitzea aurrikusten zuten.
Gehienbat arazo ekonomikoak tarteko, eraikuntza egiteko abiadura moteldu zen. Horren ondorioz, eraikuntzaren amaieraren data atzeratu zuten behin eta berriz. Gaur egun, 2021erako guztiz eginda egotea aurreikusten dute.
Plerotes anchietae
Plerotes anchietae Plerotes generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.
Norops guazuma
Norops guazuma Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Zetosa
Zetosa zetona taldea duen monosakaridoa da. Zetona hori 2. karbonoan dago eskuarki.
Zetosa sinpleena dihidroxiazetona da, 3 karbono besterik ez duena. Substantzia horrek ez du aktibitate optikorik, bere molekulan karbono asimetrikorik ez dagoelako.
Fruktosa eta erribulosa, besteak beste, zetosak dira.
Zetona taldea dutenez, zetosak erreduktoreak dira, hots, hainbat substantziarekin kontaktua egiten dutenean oxidatu egiten dira.
Monosakarido bat aldosa edo zetosa den jakiteko Seliwanoff-en testa erabiltzen da. .
Varicus imswe
Varicus imswe Varicus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Disoziaziozko amnesia
Disoziaziozko amnesia oraintsuko informazio edo gertaera garrantzitsuak oroitzeko ezintasuna da, ez ahanztura arruntak, ez nekeak ezta nahasmendu mental organiko batek ere azaldu ezin dezaketena. Gertaera traumatikoen ondotik agertzen da, eta normalean atzeragarria izaten da egun gutxi batzuen ostean. Disoziaziozko nahasmendu hau sendatzeko batzuetan terapia erabiltzen dute.
Gazteluko arroila
Gazteluko arroila Nafarroa Garaiko Pirinioaurrea eskualdean kokatutako arroila bat da, Irati ibaiak zeharkatutakoa. Usotz eta Ezkai herrien artean dago, 1,90 kilometroko luzerarekin eta 1,20 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 301 metroko aldea dago ibaiaren mailaren (gaur egun Itoizko urtegiaren pean) eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Eskisun eta ezkerraldeko Gaztelu mendiak.
Natura 2000 sarekoa da, Natura Erreserba gisa.
Ezaugarriak
Lurraldea babesteko eta erabiltzeko eskualdeetako hirigintza-arauei buruzko apirilaren 10eko 6/1987 Foru Legeak erreserba natural izendatu zuen. Bere perimetroaren barruan kareharrizko labar ugari daude, sai arre kolonia bat eta beste espezie harkaiztar batzuk dituztenak.
Haitzartea ez da benetako arroila izatera iristen, Irati ibaiak osatzen du. Pirinioaurreko mendilerro bat zeharkatzean, Usotzeko presatik Uloziko errekaren bokaleraino hedatzen da. Mendi-mazelak landaretza trinkoz estalita daude, eta, bertan, karraskilak dira nagusi; besteak beste, astigarrak (arruntak eta frantsesa), hostoerorkorrak (hostazuri eta otsalizar), ezpelak (ezpel arrunt) eta mendiko karraskalaren beste espezie bereizgarri batzuk tartekatzen dira. Landarediaren artean, amildegiak eta tontor harritsuak nabarmentzen dira, Sai-kolonia bat eta beste espezie harkaiztar batzuk dituztenak.
Zurzach barrutia
Zurzach barrutia Argovia kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Bad Zurzach da. 129,99 kilometro koadroko azalera du eta 32.549 biztanle.
Vialfrè
Vialfrè Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Vialfrèk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Trauma psikiko
Norbanakoen esperientzia subjektiboen arabera, trauma ondoko ondorioak desberdinak dira. Hau da, gertaera traumatiko bat bizi duten guztiak ez dira psikologikoki traumatizatuko. Hala ere, baliteke batzuek trauma osteko estresaren nahasmendua garatzea.
Jacques Dutronc
Jacques Dutronc (1943ko apirilaren 28a, Paris) frantziar rock abeslari, kantautore, gitarrajole, konposatzaile eta aktore bat da.
Weißbier
Weißbier (alemanez Garagardo Zuria) edo Weizenbier (Gari Garagardoa) Alemaniako Bavaria estatuko hegoaldeko garagardo mota bat da. Garagardo honen adibide ospetsuenak Franziskaner, Paulaner eta Erdinger garagardoak dira.
Arbon barrutia
Arbon barrutia Turgovia kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Arbon da. 88,98 kilometro koadroko azalera du eta 51.118 biztanle.
Weißbier
Bere ezaugarri nagusia garagar maltaz ekoiztuaz izateaz gain gari malta kopuru handi bat izatean datza, ondorioz kolore argia eta nolabaiteko banana edo banilla antzeko zaporea du. Bere graduazioa eta zaporea suabeak dira, horregatik urtaro beroetan edateko garagardo egokitzat jo ohi da. Alemanian udaldiko garagardo honen aldaera ezagun bat "Radler" delakoa da, hau Weißier kopuru erdi batez eta limoi-edari erdi batez osatutako litro bateko edalontzian zerbitzatu ohi da.
Canthigaster punctata
Canthigaster punctata Canthigaster generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Weißbier
Garagardo mota asko 20 edo 33 zentilitroko botiletan botilaratzen diren bitartean, Weissbier garagardoa ohituraz litro erdiko botiletan merkaturatu ohi da.
Weissbier garagardoa ez da Berliner Weiße garagardoarekin nahastu behar, azkena Berlin hiria eta bere eskualdeko garagardo herrikoia baita.
COVID-19 pandemiaren eragin ekonomikoa Euskal Herrian
COVID-19 pandemiak eragin nabarmena izan zuen euskal ekonomian, bereziki hura gelditzeko hartu ziren neurrien eskutik. 2020ko uztailaren bukaeran pandemiak 57.000 lanpostu suntsitu zituen Euskal Herrian eta EAEko BPGa %19,8 jatsiarazi zuen 2020ko bigarren hiruhilekoan. Bi datu horiek bake garaian inoiz erregistratutako altuenak izan ziren.
Galera ekonomikoak Euskal Herriko osasun-egoera kudeatzeko hartutako erabakiek sortu zituzten heinean handi batean, hala nola, 2020ko konfinamenduak eta deskonfinamenduko neurri murriztaileek. Enpresaburuen ordezkariek sarritan kritikatu zuten 2020ko apirilean ezarri zen ezinbestekoa ez zen lan presentzialera joateko debekua eta ostalariek berdina egin zuten lokalen edukiera-murrizketei lotutako neurriekin. Ostalaritza izan zen sektorerik kaltetuenetako bat, hain zuzen.
Brunei-Muara
Barruti honek, Bruneiko badian, baditu hainbat uharte. Honako hauek dira:
Hauetaz gain, gizakiek eraikiriko uharte bat ere dago barruti hontan, Tanjong Pelumpong izenekoa, Serasa mukim edo azpibarrutiaren kostaldean.
Rosa Menéndez
Rosa María Menéndez López (Corollos, Cudillero, Asturias, 1956ko otsailaren 12a) asturiar zientzialaria da. Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorenaren (CSIC) buru izan zen lehen emakumea izan zen, eta kargu hori izan zuen 2017ko azarotik 2022ko ekainera arte.
Biografia
Hasieran irakaskuntzan aritzea pentsatzen bazuen ere, Menéndez López Oviedoko Unibertsitateko Kimika Organikoan lizentziatu zen 1980an, eta ondoren unibertsitate berean doktoratu zen 1986an ''Caracterización de los líquidos del carbón. Técnicas de fraccionamiento y caracterización de las fracciones/ Ikatzaren likidoen karakterizazioa''. Zatikiak zatikatzeko eta karakterizatzeko teknikak izeneko tesiarekin.
Lan ibilbidea
CSICen hasi zen lanean, Oviedoko Ikatzaren Institutu Nazionalean. 2003ko maiatzean, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko ikerketa-irakasle mailara iritsi zen, barne-sustapeneko prozesu baten bidez.
Bere ibilbide profesionalean, sektore elektrikoko, aeronautikoko, karbokimikoko eta petrokimikoko hainbat industriatan parte hartu zuen. Karbonozko Materialen Europako Elkarteko (ECA) buru izan zen. Atzerriko zenbait ikerketa-zentrotan ere egonaldiak egin zituen, hala nola Newcastleko Unibertsitateko Northern Carbon Research Laboratories izenekoan, Erresuma Batuko Newcastle upon Tynen; Hego Carolinako Clemson Unibertsitatean, AEB; Londresko Inperial Collegen edo Nottinghameko Unibertsitatean.
Ikerlari-lana materialekin eta energiarekin lotuta dago, eta ikatza bihurtzeko eta haren deribatuak birbalorizatzeko prozesuak optimizatzeaz arduratu zen, baita petroliotik eratorritakoak ere, karbono-materialen aitzindari gisa erabiliz. Grafenoari eta zenbait aplikaziotan duen erabilerari buruzko ikerketa-ildo bati ekin zion, hala nola energia-metaketan eta fusioko erreaktore nuklearretan, baita biomedikuntzan ere. Eskualdeko, Espainiako eta Europako hogeita hamar ikerketa-proiektutan baino gehiagotan parte hartu zuen, horietako hogei bat ikertzaile nagusi izan zen eta bost europar koordinatu zituen. Gainera, 200 artikulu baino gehiago argitaratu zituen eragin handiko nazioarteko aldizkarietan, zenbait liburu-kapitulu, bi dibulgazio-liburu, eta hainbat doktore-tesi zuzendu zituen. Bederatzi patente ere lortu zituen.
2003tik 2008ra Ikatzaren Institutu Nazionala (INCAR) zuzendu zuen, eta 2008ko maiatzetik 2009ko otsailera, CSICeko Ikerketa Zientifiko eta Teknikoko lehendakariordea izan zen. Gero, Estatuko Ikerketa Agentziako Zuzendaritza Kontseiluko, Ikerketa Jarduera Ebaluatzeko Batzorde Nazionaleko eta Asturiasko Printzerriko Aholkularitza Batzorde Zientifikoko kide zen.
Espainiako Gobernuak, Ekonomia eta Lehiakortasun Ministerioaren proposamenez, Rosa María Menéndez Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko (CSIC) lehendakari izendatzea onartu zuen, Emilio Lora Tamayo ordezkatuz. Menéndez, beraz, Espainiako ikerketa-erakunde publiko handienaren buru izan zen lehen emakumea izan zen. Guztira, 13.000 ikertzaile zituen, eta horietatik %35 emakumeak ziren. 2022ko ekainean utzi zuen, eta beste emakume batek ordeztu zuen, María Eloísa del Pino Matute andreak.
2018ko ekainaren 1ean, Science Europe elkarteko lehendakariorde izendatu zuten. Irabazi-asmorik gabeko elkarte hori Bruselan dago, eta ikerketa eta berrikuntza finantzatzen duten Europako agentzia garrantzitsuenak biltzen ditu, guztira 43 erakunde, Europar Batasuneko erakundeen aurrean komunitate zientifikoaren ahotsa ordezkatzeko helburu nagusiarekin.
Margarita Salas Fundazioaren sustatzaileetako bat da, emakumeak zientzian duen zeregina defendatu eta sustatzeko.
Erich Ludendorff
Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff  (Kruszewnia, Posnania, Prusiako Erresuma, 1865eko apirilaren 9a - Munich, Hirugarren Reicha, 1937ko abenduaren 20a) alemaniar militarra izan zen.
Bizitza
1911-1912 urteetan, gerrarako Schlieffen Planaren erredakzioa egin zuen, eta guztiz ezagun egin zen Lehen Mundu Gerraren hasieran (Liejako konkista, Tannenbergeko eta Mazur aintziretako garaipenak). 1916ko abuztuan Paul von Hindenburg alemaniar armadaren buruzagi nagusi egin zuten, eta Ludenddorf haren lehen laguntzaile izan zen. Gerrazale porrokatua izan zen, baina Ferdinand Foch, mariskal frantsesaren garaipenen ondoren (1918ko urria) postutik kendu zuten.
Gerraren ondoren, politikara jo zuen eta eskuin-muturreko nazionalismo antisemitaren eledun bihurtu zen. 1923an Municheko Putscha antolatu zuen Hitlerrekin batean, 1924an diputatu nazionalsozialista aukeratu zuten, eta lehendakaritzarako hautagai izan zen 1925ean.
Hauteskundeen humoreak
Hauteskundeen humoreak William Hogarthen olio-pinturen eta ondorengo grabatuen serie bat da. 1754an Oxfordshiren parlamentuko kide bat hautatu zuteneko prozesua erakusten dute. Margolanak 1755ean egin ziren. Lehenengo hiru koadroek, Hauteskunde entretenimendua, Botoak eskatzen eta Hauteskundea dira, eta ustelkeria endemikoa erakusten dute XVIII. mendeko hauteskunde parlamentarioetan, Erreforma Lege Handia baino lehen. Azken koadroan, Hautetsia aulkian eramaten izenekoan, garaile Toryaren eta haien aldekoen ospakizunak ageri dira.
Garai hartan, barruti bakoitzak bi diputatu aukeratzen zituen, eta boto-emaileek jabetza-baldintza bat zuten; beraz, gizonezkoen gutxiengo batek bakarrik zuen boto-eskubidea. Ez zegoen boto sekreturik, eta eroskeria eta larderia ugari zeuden. Hala ere, ikuspegi tradizional hori zalantzan jarri dute historialari berriek, garai honetan tokiko parte-hartze politiko bizia ikusi baitute.
Jatorrizkoak Londresko Sir John Soane Museoan gordetzen dira. Lanak grabatu batzuetan ere erreproduzitu ziren.
Vico Canavese
Vico Canavese Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Beningo Erresuma
Beningo Erresuma, Edo Erresuma ere deitua, mendebaldeko Afrikako antzinako erresuma izan zen, 1180-1897 bitartean Gineako Golkoan hedatu zena, gaur egungo Nigeriaren hego-mendebaldean. Edo zuen hiriburu, egungo Benin City. Herrialde aberatsa izan zen, batez ere boli, piperbeltz, palma olio eta esklabuen trafikoari esker. Brontzezko eta bolizko irudiek eta behe-erliebeek ere famatu zuten Beningo Erresuma. 1897an, britaniarrek menderatu zuten.
Historia
Ahozko kondairen arabera, Beningo Erresumaren sorrera joruba herriarekin loturik dago. XII. mendean, Edo oihanez estalirik zegoen. Bertako biztanleak, edo etniakoak, sakabanaturik bizi ziren, elkarrekin etsaiturik zeuden talde txikitan. Ahozko tradizioaren arabera, buruzagiek (Uzama) mezulari bat bidali zuten Ifera, joruben hiri sakratura, bakea ekarriko zuen jainkozko agintari baten bila. Jainkozko agintariak (Ooni) bere semea, Oranmiyan, igorri zuen Edora. Bertan denbora gutxi egon zen arren, Oramyanek seme bat izan zuen bertako buruzagi baten alabarekin: Eweka. Eweka hartzen da Beningo lehenbiziko errege edo obatzat. Historialari batzuek beste modu batez interpretatu dute kondaira hau: Benin kanpotarren mende zegoen eta Ewekaren historiaren bidez bertakotasuna eman zioten erresumaren sorrerari. Erreinua inoiz ez zen oso handia izan. Hasieran hiri-estatu bat besterik ez zen, hau da, hiria eta haren ingurua.
1484an lehorreratu ziren lehenbiziko europarrak, Joao Affonso d'Aveiro buru zuten portugaldarrak zehazki, Gineako golkoan; harrezkero, bi herriek harreman estua izan zuten. XVI. mendetik aurrera, esklaboen salerosketa-gune garrantzitsuenetakoa bihurtu zen Edo. XVII. mendean izan zuen Beningo Erresumak urrezko garaia. Haren ekialdeko muga Niger ibaia zen, eta hegoaldekoa Ozeano Atlantikoa; iparraldean sabanak egiten zuen muga, eta mendebaldean, aldiz, joruben erresumek. Garaiko herbehereetar iturrien arabera, Beningo Erresumaren armadak 20.000 kide zituen, eta behar izanez gero 80.000-100.000 gizon mobilizatzen ahal zituen. Gerrarako nahiago zituzten mandoak zaldiak baino, erresistentzia handiagoa zutelako.
XIX. mendearen amaieran, britainiarrek mendean hartu zuten erresuma.
Artea
Beningo Erresuma izan zen arte eskultorikoa gehien landu zuen Afrikako erresuma. Normalean erregeen enkarguak ziren eta mota askotako materialak erabiltzen zituzten: brontzea, burdina, bolia, zeramika eta egurra. Afrikako arte figuratiboa Beningo Erresuman aurkitu zuen bere babes nagusia, zeren eta Islamak arte mota hau debekatu egiten baitzuen, eta izakien irudiak egiteko debekua, poliki-poliki, Afrika beltzean zabalduz joan zen. Beningo Erresuman, ordea, estatuak, maskarak eta jainkoen irudiak egiten ziren, eta baita musika-tresnak eta beste mota askotako objektuak. Gorde diren piezarik zaharrenak XV. mendeko maskara batzuk dira, erlijio zeremonietan eta monarkiaren ekintzetan erabiltzen zirenak. Arteak funtzio erlijioso eta politikoa zuen, erregearen botereak jainkotar jatorria baitzuen.
Eric Liddell
Eric Henry Liddell (Tianjin, 1902ko urtarrilaren 16a- Shandong, 1945eko otsailaren 21a) eskoziar korrikalari, errugbi jokalari eta misiolaria izan zen.
Txinan jaio zen eskoziar familia baten barruan, eta gaztetatik kirolari onaren itxura hartu zuen. Halaber, kristautasuna nabarmenki erakutsi zuen. Edinburgheko unibertsitatean ikasi eta 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, Parisen, non norgehiagoka ibili baitzen Harold Abrahams judutar ingelesaren aurka. Urte hartako entrenamendu eta lasterketen istorioa "Chariots of Fire" pelikulak jaso zuen, bi korrikalarien ezaugarri desberdinen arteko talka alegia.
Weihsiengo esparru-gunean hil zen Bigarren Mundu Gerran, buruko tumore batek jota.
Badajozko aireportua
Badajozko aireportua Extremadurako Badajoz hiria eta probintzia zerbitzatzen dituen aireportua da. Badajoz hirigunetik 14 km-ra dago eta Méridatik 45 km-ra. Espainiako Aire Armadaren Talavera la Real base militarrarekin lur-hartze pista eta kontrol dorrea partekatzen ditu. Terminal zibila eta base miliarra pistak banatzen ditu.
2012an 65.637 pertsonek erabili zuten.
Wimzie's House
Wimzie's House (Wimzieren etxea), eskola aurreko haurrei zuzenduriko estatu batuar telesaila da, telebista garaikideko hezkuntza estandarra ezartzen aitzindaria izan zen, hezkuntza eta entretenimendua biak uztartuz.
Rhynchoedura
Rhynchoedura Diplodactylidae familiako narrasti genero bat da. Australian bizi dira.
Sky City
Sky City edo Zeruko hiria (txineraz: 天空城市; pinyineraz: tiānkōng chéngshì), Txinako Herri Errepublikako Changsha hirian proposaturiko erabilera anitzeko etxe orratza da. 838 metro eta 220 solairu izango ditu eta aurrez lantegi batean eraikitako moduluekin eraikiko da hiru hilabeteko epean.
Eraikina Broad Sustainable Building' enpresak eraikiko du. Enpresa berdinak 2011n Txinako Changsha hirian 30 solairuko hotel bat 15 egunean eraiki zuen. .
Beatriz Fernández Ibáñez
Beatriz Fernández Ibáñez (Santander, Kantabria, 1985eko martxoaren 19a), Beatriz Fernández edo Bea Fernández izenez ezagunagoa, Goya Almeria Kirol Elkartean, Sagunto Eskubaloian, Mar Alicante eskubaloi klubean, Handurf Bera eskubaloian eta Jcurf Baloian jokatu zuen eskubaloi jokalaria da.
Espainiako selekzioarekin nazioarteko absolutua izan zen, eta horrekin 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen, baita bi zilarrezko dominak ere 2008ko Europako Txapelketan eta 2014ko Hungariako eta Kroaziako txapelketan. Munduko eta Europako beste txapelketa batzuk ere jokatu ditu selekzioarekin, selekzioko historian garaipen gehien lortu dituen hamargarren jokalaria izanik, 173 partidarekin.
2007-08 denboraldian Balonmano Saguntorekin Erreginaren Kopa irabazi zuen, baita denboraldi berean ABF Kopa ere. Titulu hauen ostean, Mar Alicante Eskubaloi Klubarekin fitxatu zuen bi denboraldietarako eta geroago Bera Bera Eskubaloi Klubarekin beste birako. 2012/13 denboraldian Frantziako ligan CJF Fleury Loiret Eskubaloiarekin fitxatzea erabaki zuen, hainbat titulu irabaziz.
Itsas Alicante
Mar Alicante Eskubaloi Klubarekin Esteban Roig -en aginduetara egon zen, eta Erreginaren Kopa jokatu zuen bere lehen urtean (2008/09), baina final-laurdenetan kanporatu zuten Elda Prestigioren aurka 24-25 emaitzarekin. Ligan bosgarren izan ziren, EHF Kopan tokia eskainiz. Hurrengo urtean Dara Calvalho, Nuria Benzal eta Verónica Verdú fitxatu zituzten Mar Alicanten lehen aldiz Europako lehiaketa batean lehiatzeko. Partidak ZRK Kikindaren aurka jarri zituen aurkari, zeinaren aurka hiru golengatik galdu zuten bi partiden konputazioan. Erregina Kopan finalera iritsi ziren Elda Prestigio eta CLEBA León kanporatu ostean. Hala ere, Itxakok 33-28 irabazi zuen finala. Ligan laugarren izan ziren, berriro ere Europako postua lortuz, oraingoan Europako Kopako Kopan.
Bera Bera
Eskubaloi Bera Berarekin 2010/11 denboraldia eta hurrengoa jokatu zituen: Lehenengo denboraldian, bosgarren izan ziren Ligan eta Euskal Herriko Kopako txapeldun. 2011/12 denboraldian EHF Kopa jokatu zuten, baina Ladaren aurka finalerdiko finalerdian zazpi golengatik galdu zuten berdinketaren guztizko kopuruan. Lehiaketa honetan Beatrizek 20 gol sartu zizkion bere taldeari. Ligan eta Erreginaren Kopan ere txapeldunorde izan ziren, bi aldiz galdu zuten Sociedad Deportiva Itxakoren aurka.
Fleury
Hurrengo denboraldian, CJF Fleuryrekin berriro ere, Beak klub honek Txapeldunen Ligan estreinatu zuen, nahiz eta azken sailkapen partidan ŽRK Vardar Mazedoniako taldearen aurka erori eta ezin izan zuten taldekako kanporaketan egon. Gainera, denboraldi hau lehena baino are positiboagoa da, klubak Frantziako Kopa irabazi baitu Issy Paris Eskubaloi 20-18 irabazi ostean, eta Ligako Kopan finalista da, Metz Eskubaloiaren aurka 25-20 galduz. Hala ere, aurten taldea laugarren geratu da ligan, Txapeldunen Ligarako sailkatu gabe.
2014/15 denboraldian, taldeak kanpaina historikoa egin zuen Emakumeen Ligako Kopa Union Mios Biganos-Bègles Eskubaloiaren aurka 32-31 irabazita, Kopako Kopako finalera iritsiz, eta bere lehen Europako finala galdu zuen Danimarkako FC Midtjylland taldearen aurka. Eskubaloia (24-19 galdu zuen joanekoa etxean 23-22 irabazi ostean) eta denboraldi bikainari amaiera emanez Emakumezkoen lehen liga irabazita Issy Paris Eskubaloi 22-21-31 irabazi ostean -24ko partidan, gainera. liga erregularreko onena. 2015/16 denboraldirako, Txapeldunen Ligako taldekako kanporaketan debuta egin zuen klub honekin.
Bera Bera
2015eko abenduaren 31ra arte zuen kontratua Frantziako klubarekin, baina arrazoi pertsonalengatik taldea utzi eta Bera Berarekin fitxatzea erabaki zuen. Urtarrilean hasi zen taldearekin entrenatzen, orduz geroztik Eskubaloi Erreginaren Kopa eta Emakumezkoen Eskubaloiko Ohorezko Maila irabazi zituen. 2016ko maiatzaren amaieran, eskubaloitik erretiroa hartuko zuela iragarri zuen, beste proiektu profesional batzuetara dedikatzeko, Londres717 enpresari kasu.
Selekzio nazionala
139 alditan izan da nazioarteko emakumezkoen Espainiako eskubaloi selekzioarekin eta 310 gol sartu ditu. Hala, selekzioko historian txapel gehien lortu dituen hamabigarren jokalaria da. Gainera, 37 partida jokatu ditu Juniorren Selekzioarekin, eta horrekin 163 gol sartu ditu. Gazte Taldearekin 19 partida jokatu zituen eta 71 gol sartu zituen.
2007ko Emakumeen Munduko Eskubaloi Txapelketan parte hartzeko hautatu zuten. Lehen fasean Kongo, Japonia eta Hungariaren aurka jarri ziren eta multzoko txapeldunorde geratu ziren hungariarren aurka berdindu eta beste bi partidak irabazi ostean. Hurrengo fasean Alemania eta Errumaniaren aurka galtzen hasi ziren. Ondoren, Hego Korea irabazi eta azken partidan jada kanporatutako Poloniaren aurka jokatu zuten final-laurdenetarako sailkatzeko, baina 29-30 galdu zuten eta kanporatuta geratu ziren.
2008ko Europako Emakumezkoen Eskubaloi Txapelketan bi partida berdintzen hasi ziren, Norvegia eta Ukrainaren aurka, baina multzoko txapeldunorde izan ziren norvegiarrei. Bigarren itzulian, berriz, Errumaniari eta Hungariari irabazi zieten, eta Danimarkaren aurka galdu zuten, Alemaniaren aurka finalerdietara sartuz. Partida zaila izan zen baina 32-29 irabazi zuten, nahiz eta finala galdu zuten faboritoen aurka, norvegiarren aurka, norgehiagoka osoan espainiarren aurka berdinketa baino ez baitzuten utzi.
2009an Txinan jokatutako Emakumeen Munduko Eskubaloi Txapelketan parte hartu zuen. Lehen fasean multzoko lehenak izan ziren, partida guztiak irabazita. Hurrengo jardunaldian Hungariaren aurka berdindu zuten, Errumaniari irabazi eta Norvegiaren aurka. Norvegiaren atzetik multzoko txapeldunorde geratu ziren, eta Frantziaren aurka jokatu zuten finalerdietan, 27-23 irabazi zieten. Brontzea lortzeko borrokan berriz Norvegiari aurre egin eta 26-31 menderatu zuten.
2010eko Emakumezkoen Europako Eskubaloi Txapelketan Errumaniaren aurka galduz hasi ziren. Ondoren Serbia irabazi zuten, baina berriro galdu zuten, oraingoan Danimarkaren aurka, lehen fasea multzoko hirugarren gisa amaituz. Bigarren fasean Errusiari irabaztea lortu zuten, baina beste bi partidak galdu zituzten, kanporatuta eta azkenean hamaikagarren sailkatu ziren.
Urte amaieran Serbian jokatutako 2012ko Emakumezkoen Europako Eskubaloi Txapelketan bigarren multzora pasatzea lortu zuten, azkenak izan arren.
Serbian ere ospatu zen 2013ko Emakumezkoen Eskubaloiko Munduko Txapelketarako deitu zuten berriro, non Brasil 2011ko hirugarren postua defendatu zuten. Arazo handirik gabe gainditu zuten lehen fasea, Polonia, Argentina, Paraguai eta Angola irabazi eta Norvegia indartsuaren aurka bakarrik galdu ostean. Dena den, final-zortzirenetan berriro kanporatuta erori ziren Hungariaren aurka (azken Europako Txapelketan jada irabazi zieten) 28-21, eta horrela hamargarren postu diskretuan itxi zuten txapelketa.
2014an, Hungarian eta Kroazian elkarrekin jokatutako Emakumeen Eskubaloi Txapelketan 2014ko Europako Txapelketara deitu zuten. Garaipen eta puntu osoz gainditu zuten lehen fasea Polonia, Errusia eta Hungariari irabazi ostean. Hala ere Maind Round -en Norvegia eta Errumaniaren aurka lehen bi partidak galdu zituzten. Azkenik, erabakigarrian eta azken partidan, Danimarkaren aurka garaipen ikusgarria lortu zuten 29-22ko emaitzarekin, bere historian bigarren aldiz Europako finalaurreko batera joateko. Finalerdietan Olinpiar Jokoetan Montenegroren aurka izandako porrota mendekatu zuten, 19-18 bizian irabazita, Europako bigarren finalera pasatuz. Finalean berriz gurutzatu zuten Norvegiaren aurka 28-25 galduz eta azkenean zilarrezko domina bikain batekin amaituz. Banakako mailan, Beak paper nabarmena izan zuen, jokatutako 7 partidetan 10 gol sartuz. Horrez gain, lehiaketa estreinatu baino egun batzuk lehenago hil zen aitari eskaini ahal izan zion zilarra.
Herri hustu
Herri hustua despopulatzearen edo hondamendi baten ondorioz gaur egun batere biztanlerik ez duen herri edo herrixka bat da. Egoera horretara iristeko arrazoi zehatza askotarikoak izan daitezke: bertako jarduera ekonomikoen porrota, gobernuak edo agintariek agindutako hustutzea, goseteak, izurriteak, lurrikarak, gerrak, istripu nuklearrak eta abar.
Hiri mamu kontzeptuak biztanlerik gabe baina egoera onean geratu den herri hustuari egiten dio erreferentzia.
Euskal Herrian herri hustuen adibide ospetsuena Otxate, Berrozi, Itoitz edota Eunate lirateke. Gehiago daude, hala ere: Adantsa, Beroitz, Isu, Lareki, Mugeta, Orradre, Urbikain...
Frauenfeld barrutia
Frauenfeld barrutia Turgovia kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Frauenfeld da. 279,59 kilometro koadroko azalera du eta 60.936 biztanle.
Talmont-sur-Gironde
Talmont-sur-Gironde Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Talmont-sur-Gironde udalerrian erroldatutako biztanleak 78 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 130 etxebizitza zeuden, 41 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 84 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 123 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 41 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 3 etxek bi zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 22 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 46 ziren, horien artean 31 aktiboak ziren eta 15 inaktiboak ziren. 31 pertsona aktiboetatik 27 lanean zeuden (15 gizon eta 12 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 15 pertsona inaktiboetatik 3 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 12 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 2 arropa dendak eta 3 etxerako tresna dendak ziren.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ayumi Oya
Ayumi Oya (大矢 歩) Japoniako futbolaria da.
Peucaea sumichrasti
Peucaea sumichrasti Peucaea generoko animalia da. Hegaztien barruko Emberizidae familian sailkatua dago.
Seymour Martin Lipset
Seymour Martin Lipset (Harlem, New York, 1922ko martxoaren 18a – Arlington, Virginia, AEB, 2006ko abenduaren 31) estatubatuar soziologo politikoa izan zen. Lanik oparoenak soziologia politikoaren alorrean egin zituen, baina baita ere beste eremu batzuetan, esaterako, sindikatu en antolakuntza, gizarte estratifikazioa, iritzi publikoa, eta bizitza intelektualaren soziologia. Demokraziaren inguruan ere luze idatzi zuen ikuspuntu konparatzailetik. Gaztetan sozialista izanagatik, Lipset eskuin aldera egin zuen zahartu ahala eta neokontserbadoreen artean, lehenetakoa izan zen.
Hil zenean, 2006an, The Guardian egunkariak esan zuen bera izan zela "Demokraziaren eta amerikar salbuespenaren teoriko nagusia"; The New York Timesek bera zela "amerikar apartekotasunaren lehen soziologoa, politologoa eta teoriko zorrotza"; Washington Postek, azkenik, esan zuen Lipset zela "joan den mende erdian eragin handien izan zuen gizarte zientzialarietako bat".
Ponpeio
Ponpeio, izen osoa Gneo Ponpeio Magno (Gnaeus Pompeius Magnus, ahoskatua; Pizeno, K.a. 106ko irailaren 29a - Pelusio, K.a. 48ko irailaren 28a), edo Ponpeio Handia ( CN·POMPEIVS·CN·F·SEX·N·MAGNVS ) Erromatar Errepublikako politikari eta militarra izan zen. K.a. 75ean, Iruñea herria zegoen tokian, Pompaelo erromatar hiria eraikitzen hasi zen; hortik Pamplona gaztelaniazko izena.
Pizenoko familia batean jaio zen, aita Ponpeio Estrabon zuela. Silaren diktadurapean erakutsi zituen lehen aldiz bere ahalmen militarrak. Errepublikako armadako buruzagi gisa toki askotan borrokatu zen: Sertorioren kontra, Hispanian, Silaren kontra, matxinatua zelako; Espartakoren esklabo matxinatuen kontra; Mediterraneoko ekialdean, piraten kontra. Kanpaina hari esker, Magnus (Handia) goitizena eman zioten.
Politikari zegokionez, Julio Zesarrekin eta Marko Krasorekin batera, Lehen Triunbiratua osatu zuen. Akordio hura indartzearren, Julio Zesarren alaba bakarrarekin ezkondu zen. Hala ere, Marko Lizinio Krasoren heriotzak triunbiratuaren oreka galarazi zuen. Erromako buru bakarra izateko nahian, Zesar eta Ponpeio elkarren kontra borrokatu ziren Bigarren Gerra Zibilean. Farsaliako guduan Julio Zesarrek garaipen erabakigarria eskuratu zuen. Ponpeiok, garaituta, Egiptora alde egin behar izan zuen eta bertan hil zuten, Ptolomeo XIII.ak salduta.
Lehenbiziko urteak
K.a. 106ko irailaren 29an jaio zen Ponpeio Handia. Haren aita Gneo Ponpeio Estrabon izan zen, Italiako probintzia bateko gizon aberats okitua. Patrizioa izanda ere, familiaren probintzia-jatorria zela bide, Erromako handikien mespretxua jaso zuen. Orban horren kontra jardun behar izan zuen Ponpeiok haren karrera politiko osoan.
Aita, Ponpeio Estrabon, jeneral ospetsua eta familiako lehen senataria izan zen. K.a. 89.an kontsul izendatu zuten. Hortaz, Ponpeio soldaduen kanpalekuetan hazi zen. Ponpeio Estrabon hasieran Marioren alde eta ondoren Silaren alde borrokatu zen K.a. 88-87ko gerratean. 17 urte zituela, Ponpeio aitaren kanpainetan murgildua zegoen. Garai hartan, ofizial gazte bat, Zizeron izenekoa, izan zuen adiskide.
Ponpeio Estrabon Mario eta Silaren arteko borroketan hil zen eta semeak familiako ondare eta aferen ardura hartu behar izan zuen. Ponpeio gazteak Silaren alde jo zuen eta Sila Ponpeioren hiru legio beteranoz baliatu zen Erromako kontrola bereganatzeko. Silak Emilia Eskaura bere alabaordearengandik dibortziarazi eta Ponpeiorekin ezkontzera behartu zuen.
Silaren armadan ari zela Italian zehar, Kraso eta Zesar topatu zituen Ponpeiok. Kraso ere armadan zebilen. Haien arteko lehia urteak eta urteak iraun zituen. Silak bizitza barkatu zionean ezagutu zuen Ponpeiok Zesar. Izan ere, Silak Zinaren alabaz dibortziatzeko agindu zion Zesarri. haren ezezkoa jasotzean, ordea, Silak ez zuen zigortu. Ponpeiok hartaz galdetu zionean, Silak erantzun omen zion komeni zela etsairen bat edo beste bizirik uztea, etortzekoak ziren hurrengo abenturetarako.
Sizilia eta Afrika
Kargo publikorik ez bazuen ere, Ponpeio gizon aberatsa zen eta hiru legioren buruan zegoen. Silak, suhiaren handinahia ikusita, Siziliara bidali zuen. Uharte hura Mariotarren esku zegoen eta oso lurralde emankortzat zuen. Hango gari-hornidurarik gabe, Erroman matxinadak sor zitezkeen. Ponpeio gogor aritu zen Sizilian eta bertako herritarren kexak entzunda, honela erantzun omen zien: "Utzi bakean legeak, armak daramatzagu-eta".
Sizilia menderaturik, Afrika aldera jo zuen eta bertan ere porrotik gabe jarraitu zuen borrokatzen. Haren gupidarik gabeko jardunak mariotarren gorrotoa eragin zuen. Erdietsitako garaipena zela-eta, Ponpeiok garaileen zeremonia eskatu zuen Erroman. Silak eman egin zion, legioak Erromako ateetaraino eraman arren. Magnus (Handia) goitizena jaso zuen orduan Ponpeiok.
Vidracco
Vidracco Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ponpeio
Hispania eta Espartako
Hispaniako gerrak K.a. 76tik 71ra arte iraun zuen. Sertorio gerrilla jeneral bikaina zen. Ponpeiok ez Metelok ezin izan zuten buruz buruko batailan garaitu. Aliatuek Sertorio hil zutenean baino ez zen gerra amaitu.
Canthigaster punctatissima
Canthigaster punctatissima Canthigaster generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Ponpeio
Hispania eta Espartako
Orduan, Ponpeiok antolatzeko eta administratzeko sena erakutsi zuen. Eskuzabalik, hitzarmenak itundu zituen Hispania osoan, baita Galiako hegoaldean ere.
Bitartean, Krasok Espartakori aurre egiteko zailtasunak zituen. Ponpeio armadarekin Italiara itzulita garaipen erabakigarria eskuratu zuen baita matxinada zanpatu ere. Ponpeiok garaipenaren ohorea aldarrikatu zuen, Krasok matxinoei lehen kolpe gogorrak eman bazizkien ere. Kraso eta Ponpeioren arteko lehiak beste 10 urtez iraun zuen.
Vidracco
Mugakideak
Vidraccok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ponpeio
Hispania eta Espartako
Erroman Hispaniako garaipenei esker (oso zilegizkoak ez izan arren), bigarren garaileen zeremonia jaso zuen Ponpeiok. K.a. 70ean, Krasorekin batera, kontsul izendatu zuten Ponpeio. 35 urte zituen eta erromatarrak pozaren pozez zeuden hain jeneral gaztearekin.
Ponpeio ekialdean eta piraten aurka
K.a. 69.erako, Ponpeio herritarren begikoa zen arren, Optimates-en artean susmo franko pizten ari ziren Ponpeioren asmoak zirela-eta. Estatuaren barneko nabarmentasun hori aurrekaririk gabeko bi prokontsular agintaldiak areagotu zuen. K.a. 67.ean, Mediterraneoan jaun eta jabe ziren piraten aurka oldartzeko agindua jaso zuen Ponpeiok. Agindu hark, Ponpeioren bizitza osoak bezala, polemika piztu zuen.
Senatari atzerakoienek Ponpeioren botere gero eta handiagoaren beldur ziren. Optimates haiek botere hura murrizten saiatu ziren. Zesar Ponpeioren alde jo zuen senatari bakanetako bat izan zen. Aulo Gabinio plebeko tribunoak proposatu zuen Ponpeioren izendapena Lex Gabinia izeneko legearen bitartez. Ponpeiok itsasoko kontrol osoa jasotzekoa zen, ekialdeko buruzagi militarren gainetik.
Hilabete batzuen buruan, Mediterraneoa piratarik gabe utzi zuen Ponpeiok. Armada antolatzeko gaitasuna erakutsi zuen. Orduko heroia zen goitik behera.
Pontoko Mitridates VI.aren kontra jotzeko deitu zuten Ponpeio orduan. Ekialdeko Mediterraneo osoa berrantolatu behar zuen lehenik, konkista ahalbidetzeko. K.a. 65 eta 62ren artean Mitridates ez ezik, Armeniako Tigranes eta Siriako Antioko XIII.a ere garaitu zituen, berriro bere gaitasun militarra eta administratiboa agerian utzita. Jerusalem hiria menperatuta, ekialdeko Mediterraneoko lurralde haiek ere Erromako probintzia bihurtu zituen.