cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Revest-les-Roches
Diru sarrerak
2009an Revest-les-Roches udalerrian 72 unitate fiskal zeuden, 148 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.962 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 lore-denda zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pollimyrus nigricans
Pollimyrus nigricans Pollimyrus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Pseudaspidinae
Pseudaspidinae Lamprophiidae barruan sailkatzen den narrasti azpifamilia bat da. Afrikako hegoaldean bizi dira.
Maylandia xanthos
Maylandia xanthos Maylandia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Mesaspis viridiflava
Mesaspis viridiflava Mesaspis generoko animalia da. Narrastien barruko Anguidae familian sailkatuta dago.
NGC 1415
NGC 1415 galaxia espiral bat da, Eridanus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Anglachel
Anglachel Tolkienen legendarium ospetsuaren zati diren Silmarillion eta Hurinen semeak eleberrietan, ustez, meteorito baten burdinarekin egindako ezpata bat da, Eölek egina, Doriatheko errege zen Thingoli eman ziona, honek trukean Nan Elmothen lasai bizitzen utz zezan. Anglachel hitzak "izar gartsuaren burdina" esan nahi du sindarinez.
Istorioa
Thingolek Anglachel Beleg Cuthalioni eman zion Turin Turanbarren bila bidalia denean. Belegek ezpata bat eskatzen du, arkuarekin oso trebea izan arren Melianen Gerritik kanpora bideko arriskuei aurre egiteko hori baino gehiago beharko duela esanez. Anglachelekin, Turinek, erotuta, Beleg hil zuen eta ezpata beltza eta ahorik gabe geratu zen.
Anglachel Nargothrondeko errementari trebeek berriz landu zuten eta, beltza izaten jarraitu zuen arren, orain horriaren ahoan su zurbil batek dizdiratzen zuen. Turinek Gurthang deitu zuen, "heriotzaren burdina" bezala itzul daitekeen sindarinezko hitza, eta berarekin balentria handiak bete ahal izan zituen, hauekin bere etsaiek ''Nargothrondeko ezpata beltza" bezala beldur izan ziotelarik.
Anglachel ospetsua da, baita ere, Turinek Glaurung herensugea hiltzeko erabili zuen ezpata izateagatik. Baina, herensugea hiltzean, Turinen oroimena blokeatzen zuen aztikeria desegina geratu zen, eta honek, bere arrebarekin ezkondu zela gogoratzean, Gurthang erabiliz bere buruaz beste egiten du. Ezpatak, Turin bere odola ematera prestatzera zihoala ikustean, ahots hotz batekin hitz egin zion eta horrekin bere nagusia zen Belegen hilketa konponduko duela esan zion, traizioz hil zuena, baita Brandir ere Brethileko gizakiena ere, Turinek berak botatako ustezko irainen ondorioz hil zena.
Liste des armes de la Terre du Milieu Lista di armi della Terra di Mezzo Lista artefaktów Śródziemia
Mutiloa (Nafarroa)
Mutiloa Arangurengo udalerriko auzo nagusia da. Mutiloagoiti Arangurengo udalerriko kontzejua zen. 2011ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 7.023 biztanle ditu. 2010eko ekainaren 4an sortu zen udalaren erabaki baten ondorioz, Mutiloagoiti, Mutiloabeitirekin batu eta gero.
Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiak kudeaturiko Agrobioteknologiako Institutuak bertan du egoitza.
Inguru naturala eta kokapena
Mutiloa Arangurengo udalerriaren iparraldean dago, Iruñerriko gune metropolitarraren hegoaldean, eta hiriko PA-30 ingurabide autobidearen mendebaldean. Kontzejuak Mendillorrirekin egiten du muga iparraldean, PA-30 autobidearekin hegoaldean.
Garraioa
Kontzeju honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 3 linea daude:
Revenge of the Nerds
Revenge of the Nerds (euskaraz Sasijakintsuen Mendekua) 1984ko Jeff Kanew estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. Robert Carradine, Anthony Edwards, Ted McGinley eta Bernie Casey aktoreek antzeztu zuten.
Bunolagus monticularis
Bunolagus monticularis, Boskimanoen untxia edo Hegoafrikako erribera untxia bere generoko espezie bakarra da eta mundu osoan zehar ugaztun mehatxatuenen artean kokatzen da. Karoo desertuan bakarrik aurki daiteke eta gaur egun 200 bat ale daudela uste da.
33 eta 50 zentimetro inguru neurtzen ditu eta 1,5 kg inguru pisatzen ditu.
The Badlander
The Badlander, 1958ko Delmer Daves estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako western film bat da. Alan Ladd eta Ernest Borgnine aktoreek antzeztu zuten.
1949ko W. R. Burnett idazlearen The Asphalt Jung eleberrian oinarritua dago, izan ere, 1950ko The Asphalt Jungle filmaren ondoren eleberriaren zinemarako bigarren egokitzapena da.
Argumentua
1898, Arizona. Bi gizon Yumako espetxetik aske gelditu dira.
Peter Van Hoek, "Herbeherearra" (Alan Ladd) orain arte ustiatu gabeko meatze batetik urrea lortzear da, bidegabeki espetxeratu zutenetaz mendekatzeko helburuz. Aldiz, John McBainek (Ernest Borgnine) bizimodu zintzo eta zuzen bat bizitzea besterik ez du nahi, baina Herbeherearrak bere saltsetan sartuko du.
Enneapterygius unimaculatus
Enneapterygius unimaculatus Enneapterygius generoko animalia da. Arrainen barruko Tripterygiidae familian sailkatzen da.
Painted ladies
Painted ladies (euskaraz Andere margotuak), AEBetako San Frantzisko hirian daude etxebizitza multzo bat da, Alamo Square auzoan.
Viktoriar Aroko estiloko etxeak dira, XIX. mendearen hirian bigarren erdialdean estilo honetako etxebizitza asko eraiki ziren baina 1906ko San Franciscoko lurrikararen ondorioz gehienak suntsituak izan ziren. Honakoak gaurdaino iritsi direnetako batzuk dira, 1960ko hamarkadaren hasieran zaharberrituak, kolore ezberdinez margotuak eta dotoretuak izan ziren.
Telebista
Etxebizitza hauek hiriaren argazki, irudi eta hedabideetan maiz agertu dira. Zineman 70 film ingurutan. Mundu mailan batez ere Full House (1987-1995) etxe hauetako batean girotua zegoela ospetsu egin ziren.
Roberta Marrero
Roberta Marrero (Las Palmas Kanaria Handikoa, Kanariak, 1972ko martxoaren 2a) kanariar artista plastikoa, idazlea eta abeslaria.
Tenerife Iparra aireportua
Tenerife Iparra aireportua, antzina Los Rodeos deitua — ofizialki Aeropuerto de Tenerife Norte — (IATA: TFN, NAZE: GCXO) Aenak kudeatzen duen Tenerife uhartea zerbitzatzen duten bi aireportuetako bat da. San Cristóbal de La Laguna udalerriko lurretan dago.
Vedak
Vedak (वेदा, «ezagutza») Indiako literaturaren lau testu zaharrenen izena da. Testu horiek egun desagertuta dagoen erlijio vedikoaren oinarria ziren; erlijio hura hinduismoaren aurrekoa izan zen. Beraz, testu vedikoak vedismoa edo kultura vedikoaren barnean garatu ziren, kastetan (varna edo kolorea) eta ashrametan (bizitzako etapak) oinarritzen dena.
Tenerife Iparra aireportua
2012an 3.717.944 pertsonek erabili zuten.
Vedak
Hitzaren etimologia
Esan dugunez, vedak sanskritoz «ezagutza» esan nahi du. Veda izena ikusmenarekin (*weid) lotutako indoeuropar hitz batetik dator. Hortik latinaren vedere («ikusi») eta veritás («egia») sortu ziren.
Sruti eta smriti
Orotara, lau Vedak, Upanishadak eta Vedanta sutrak shruti (entzundakoa) deitzen dira, iraganean Jainkoak jakintsu batzuei ahoz adierazitako komunikazioa.
Tenerife Iparra aireportua
Istripuak
1977ko martxoaren 27an 583 pertsona hil ziren aireportuko pistan, Pan Am eta KLM airelineen Boeing 747 hegazkinek izandako istripuan.
Vedak
Sruti eta smriti
Sruti hitza smritiren (oroitutakoa) kontraposizioz erabiltzen da, gainontzeko literatura vedikoa dena: Puranak, Itijasak (Mahabharata edo Ramaiana bezalako istorioak) eta abar, Viasak berak gizakiei, kriptikoak diren Vedak ulertzen laguntzeko idatzitako azalpentzat hartzen direnak.
Lehen hiru Vedak jatorrizko banaketa nagusia izan ziren, traí ere deitua (trayi: "hirukoitz(a)"), hau da:
Zenbait egile
Vedetako ereserki bakoitzak bere egilearen izena eramaten du (Anguiras, Kanua, Vásishtha, Vishuamitra eta abar). Ziur aski klanak dira, norbanako pertsonak baino gehiago. Gaur egun, Indian Veda Viasa jakintsu mitikoak lau Vedak idatzi zituela onartuta dago. Veda Viasa izena beraren esanahiak hori bera adierazten du: berak bitan zatitu zituen Veda bakarra, hau da, Kristo aurreko II.milaurteko Rig-veda. "Vi"k bitan zatitu esan nahi du. Dena dela, Átharva-vedak beste tradiziotik jasotakoa ematen du.
Indiaren partizioa
Indiaren banaketa (Partition of India) 1947ko abuztuaren 15ean Indiako Britainiar Inperioaren zatiketa izan zen, bi estatu berri sortu zituena: Pakistango agindupeko lurra (gero Pakistango Islamiar Errepublika eta Bangladeshko Herri Errepublika artean banatuko zena) eta Indiako agindupeko lurra (gero Indiako Errepublika bilakatuko zena). Berez, zatiketa ez zen bakarrik eremuena (Bengala Ekialdeko Pakistan eta Mendebaldeko Bengala -India- artean eta Punjab Pakistango Punjab -Mendebaldeko Pakistan- eta Indiako Punjab artean) baizik eta baita armada, administrazioa, burdinbideak edo altzairuena ere.
Punjab eskualdeko bien alderdien arteko genozidioan 200.000 eta 500.000 lagun artean hil ziren. UNHCR erakundearen arabera, 14 milioi hindi, sikh eta musulman erbesteratu ziren banaketaren ondorioz, giza historia osoan migrazio handiena izanik.
1971n Bangladesh Pakistandik banatu zenean ez da hemen kontuan hartzen, ezta lehen izandako Birmania (egungo Myanmar) eta Zeilan (egungo Sri Lanka) eremuen banaketa ere. Era berean, banaketak Bhutan, Nepal eta Maldivak hegoaldeko Asiako herrialdeei ez zioten erasan: lehenengo biak inoiz Indiako Britainiar Inperioaren zati bat ez zirelako eta azkena, 1887tik aurrera koroaren protektoratu bat zena, 1965ean independentzia lortu zuelako.
Homesteadeko greba
Homesteadeko greba Pennsylvaniako Homestead altzairu fabrikan eman zen itxiera patronal eta langile matxinada izan zen, 1892 ko ekainaren 30eko goizean. Grebak bere goren unea ekainaren 6an lortu zuen, Henry Clay Frick, Carnegie Steel Companyko jabeetako batek Pinkertoneko Detektibe Agentzia Nazionala kontratatu zuenean greba geldiarazteko. Borroka Estatu Batuetako lanaren historian eman den gatazkarik larriena izan zen, Ludlowko sarraskia eta Blair Mendiko Guduaren atzetik.
Terno d'Isola
Terno d'Isola Italiako udalerri bat da. Bergamoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Terno d'Isolak honako udalerri hauekin egiten du muga:
T-Men
T-Men (eusk.: 'T-gizonak') 1947ko Anthony Mann estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.
Argumentua
Dennis O'Brien eta Tony Genaro, Altxorraren Departamentuko bi agente, ikerketa bitartean beste agente baten heriotza eragin duen faltsutzaileen sarea desegitekotan dabiltza. Beren buruak gaizkiletzat aurkeztuz, Detroiteko mafiako familia boteretsu batean infiltratuko dira.
Anna Ruth Fry
Anna Ruth Fry edo Ruth Fry izenez ezagunagoa (Highgate, Erresuma Batua, 1878ko irailaren 4a - Notting Hill, Erresuma Batua, 1962ko apirilaren 26a) britainiar idazlea, kuakeroa, pazifista eta bakearen aldeko ekintzailea izan zen.
Ibilbidea
Ruth kuakero familia batean jaio zen (aita Sir Edward Fry izan zen, 1907an Hague Tribunaleko negoziatzaile gisa egindako lan bikainagatik mundu osoan ezaguna egin zen epaile eta abokatua), eta etxean hezi zen.
Bakearen aldeko ekintzaile eta idazle gisa lan egin zuen, eta Boer Guda garaiko Boer Etxeko Industrien Batzordeko diruzain gisa, Gerraren Biktimei Laguntzeko Batzordeko Lagunen idazkari nagusi (Quakers britainiarrek antolatutako batzorde bat, errefuxiatuei eta Lehen Mundu Gerrako biktimei laguntza emateko) 1914tik 1924ra.
Errusiako 1921-1922ko Goseteari Laguntzeko Funtsaren lehen presidentea 1921ean.
Gerrako erresistenteen Nazioarteko Londresko sukurtsaleko diruzain 1936-1937an.
Holanda
Holanda Herbehereetako mendebaldeko eskualde bat da, gaur egun bi probintziak osatua: Ipar Holanda eta Hego Holanda probintziek, alegia. Holandan daude Herbehereetako hiru hiri handienak: Amsterdam, Herbehereetako hiriburua; Haga, Herbehereetako Gobernuaren egoitza; eta Rotterdam, Europako porturik handiena dagoen hiria.
Anna Ruth Fry
Ibilbidea
1962ko apirilaren 26an hil zen, 83 urte zituela.
Holanda
Holanda toponimoa, munduko hainbat hizkuntzatan, maiz erabiltzen da Herbehere osoak izendatzeko ere, Holanda baita aspaldidanik Herbehereen lurralde osoko eskualde jendetsuena, boteretsuena eta aberatsena. Erabilera hori ez dute gogoko herbeheretar askok; bereziki, Holandaz kanpoko Herbehereetako eskualdeetako biztanleek.
Anna Ruth Fry
Literatura-lanak
Lehen Mundu Gerran gerra-eremuak bisitatu zituen komisario ibiltari gisa, eta Una aventura cuáquera (1926) liburuan arintze-ahaleginei buruz idatzi zuen. Fellowship of Reconciliation aldizkariko argitalpen-kontseiluko kide izendatu zuten 1935ean adiskidetzeko. Bakezaletasunari eta jardunean indarkeriarik ezari buruzko panfleto eta liburuxka batzuk argitaratu zituen.
Holanda
X. mendetik XVI.eraino, Holanda eskualde politiko bateratua zen, Holandako kondeek gobernatutako konderria. XVII. menderako, itsas eta ekonomia arloetako potentzia bat bilakatua zen Holanda, eta nagusi zen Zazpi Herbehere Batuen Errepublikako gainerako probintzien gainean.
Anna Ruth Fry
Fikzioan
2008ko Fram de Tony Harrisonen obran pertsonaia gisa agertzen da, Clare Lawrencek National Theatren estreinaldian interpretatua.
Maylandia zebra
Maylandia zebra Maylandia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
San Joan Bataiatzailearen eliza (Oteitza)
San Joan Bataiatzailearen eliza Nafarroako Berriobeiti udalerriko Oteitza kontzejuan dagoen eliza bat da. San Joan Bataiatzaileari sagaratua dago.
San Frantzisko Asiskoa misioa (San Frantzisko)
San Frantzisko Asiskoa musioa edo Dolores misioa, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen eliza katoliko bat da.
1776an Francisco Palóu eta Pedro Cambón espainiar frantziskotar musiolariek eraikiarazi zuten, eta gaur egun San Frantzisko hiriko eraikinik zaharrena da.
Arte Ederretako Museoa (San Frantzisko)
San Frantziskoko Arte Ederretako Museoa, Fine Arts Museums of San Francisco, AEBetako San Frantzisko hirian dagoen arte ederretako museo bat da.
Eraikin hauek barne hartzen ditu: Golden Gate parkeko De Young museoa eta Lincoln parkeko Ohorezko Legioaren Kaliforniako Jauregia.
Baldur's Gate
Baldur's Gate 1998an BioWare estatubatuar enpresak garaturiko fantasiazko bideo-jokoa da. Baldur's Gate saileko lehen jokoa da eta Dungeons & Dragonseko Forgotten Realms unibertsoan giratuta dago. BioWarek garatutako Infinity Engine motor grafikoa erabili zuen lehen bideo-jokoa izan zen. Jokoak kritikaren txaloa jaso zuen, eta rol bideo-jokoen generoa suspertu zuen bideo-jokotzat hartu zuten. Bere arrakasta komertzialak, Baldur's Gate: Tales of the Sword Coast izeneko hedapena eragin zuen, baita Baldur's Gate II: Shadows of Amn izeneko sekuelaren garapena ere.
Freycenet-la-Tour
Freycenet-la-Tour Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Freycenet-la-Tour udalerrian erroldatutako biztanleak 129 ziren. Familiak 64 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 131 etxebizitza zeuden, 64 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 58 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. 124 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 64 etxebizitza nagusietatik 51 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 19 etxek bost zituzten. 34 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 67 ziren, horien artean 43 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 43 pertsona aktiboetatik 39 lanean zeuden (22 gizon eta 17 emakume) eta 4 langabezian zeuden (2 gizon eta 2 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
2000. urtean Freycenet-la-Tour udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 520 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aparallactinae
Aparallactinae Lamprophiidae familiaren barruan sailkatzen den suge azpifamilia bat da. Afrika eta Ekialde Hurbilean bizi dira.
Lehoi
Lehoia (Panthera leo) Felidae familiako ugaztun espezie bat da.
Etimologia
Lehoiaren izenak, antzekotasun handia duena hizkuntza erromanikoetan, Latinetik (Leo) eta grekera zaharretik (λέων) dator. Hebreerazko lavi hitzarekin ere egon ahal da erlazionatuta, edo aitzinako Egiptoar hizkuntzarekin.
Askotan deskribatu izan dute Felis Leo izenaz, XVIII. mendean Carlos Linneok idatziriko Sistema Naturaen, adibidez. Bere izen zientifikoaren osagai generikoa, Panthera, greko klasikotik datorrela uste da sarritan; Pan- ("guztia") eta ther- ("piztia"), baina herriko etimologian izango litzateke.
Taxonomia
Lehoi (Panthera leo) espeziearen barnean hainbat lehoi azpiespezie daude gaur egun bizirik (beste batzuk iraungituak izan diren bitartean):
Morfologia
Mutur ahaltsu batzuekin, baraila sendoarekin eta zortzi zentimetroko letagin batzuekin, lehoia bigarren katuki bizidun handiena da, tigrearen ondoren. Harrapakin handiak hil ditzake eta bere koloreak beise argitik marroi horixkara doaz, gorrixka edo okre ilunetatik pasatuz. Behealdeak argiagoak izan ohi ditu eta isatsaren muturrean ileak beltzak ditu. Lehoi umeek heldutu ahala galtzen duten ilaje pinttoa dute, nahiz eta batzuetan hanketan eta sabelean mantentzen den, lehoi emeetan batez ere.
Adatsa
Arra oso erraz bereizten da, duen adatsagatik. Lehoi arraren melena da ezaugarri nabarmena da espezie honetan. Lehoi arrari handiago eta harroago irudiarazteko dela pentsatzen da. Lehoi arrek beste arrekin lehian eta beste harrapariak kikiltzeko baliatzen dute. Adatsaren tamaina eta koloreri dagokionez, baldintza genetikoekin, heldutasun sexualarekin, klimarekin eta testosterona-ekoizpenarekin lotuak dira. Orokorrean, zenbat ilunago eta trinko nahiz adatsa, orduan eta osasuntsuagoa da lehoia.
Bizi-zikloa
Lehoiak haragijaleak dira eta erlazio familiarretan oinarritutako bizimodu taldekoia dute. Emeek taldea sortzen dute, eta haiekin familia harremanik ez duen ar batekin eta kume guztiekin bizi dira. Emeek ehizatzen dute, eta arrek lurraldea zaintzen dute. Kume arrak, heltzean, familiagunetik kanporatuak dira.
Lehoiak poligamoak dira. Emeak 18 eta 26 hilabete artean izaten ditu kumeak. Zoologikoetan daudenean, urtean behin dute kumaldia. Lehoi emearen ernaldiak 110 egun irauten du: kume bat eta lau artean izaten ditu aldi bakoitzean. Zoologikoetan 30 urte arte bizi izaten dira, baina basatiak direnean arrak 12 urte eta emeak 16 urte inguru bizi ohi dira.
Habitata
Lehoiek askatasunean bizirik iraungo badute, beharrezkoa da natura parkeak zaintzea, hala nola Ethosa parke nazionala.
Ikusmen artifizial
Ikusmen artifiziala edota ordenagailu bidezko ikusmena, mundu errealeko irudiak bereganatu, landu, aztertu eta ulertzeko metodoak erabiltzen dituen zientziaren jakintzagai bat da, irudi horiek ordenagailu bidez zenbaki edo zeinu informazioan ekoizteko asmoz. Gizakiok inguruko mundua ulertzeko geure begiak eta burmuinak erabiltzen ditugun antzera, ikusmen artifizialak ondorio berbera sortzen saiatzen da, honela ordenagailuek irudi edo irudi-sekuentzia bat ulertzen saiatu eta une zehatz aldiro modu batera edo bestera joka dezaten. Ulermen hau hainbat arloren bidez lortzen da, tartean geometria, estatistika, fisika eta beste hainbat. Datuen bereganatzea hainbat modutara lortzen da, tartean bideokamera bidezko hainbat ikuspegien edota mediku-eskaner baten datu dimentsioaniztunen bidez.
Lehoi
Lehoi taldeak
Bi lehoi talde mota daude:
Ikusmen artifizial
Ordenagailu bidezko ikusmena erabiltzen duten teknologia asko daude, adibidez, gauzakien antzematea, gertakarien hautematea, eszena edo kokalekuen berreraikitzea (mapping) irudien zaharberritzea.
Lehoi
Dieta
Tamaina oso handiko animaliak bere harrapakin ohikoenak ez izan arren, jirafak, hipopotamoak, errinozero gazteak eta elefante kume zein gazteak ehizatzen trebatu diren lehoi talde handiak badaude. Beste harrapariak ehizatzeko aukera badu ere ehizatuko ditu (gehienetan konpetentziagatik jan barik hil egiten dituzten arren), lehorrean galdutako krokodiloak, gepardoak, lehoinabarrak eta afrikar txakur basatiak. Hienak salbuespena dira, hienak hil egiten dituzte harrapakinen lehiakide nagusiak direlako (harrapakin berdinak ehizatzen dituzte, gepardo eta lehoinabar bakartiek harrapakin txikiagoak ehizatzen ohi duten bitartean), baina ez dute inoiz hauen gorpurik jaten.
Beraz, orokorrean (eta hienak ez ezik), harrapari gehienak lehiakidetzat hartu eta jan barik hiltzen dituzte, besteak beste, hain animalia txikiekin asetuko ez liratekeelako (ñuen pisuaren goratik dagoen haragi kopurua behar dute).
Ehizatzeko joera baduten arren, esan beharra da lehoiak oportunistak eta sarraskijaleak ere badirela. Izan ere, elikaduraren gehiengoa hilda topatzen dituzten animaliak janez edo beste harrapariek ehizatutako lapurtez lortzen dute.
Kontserbazioa
Lehoia espezie bulnerablea da eta, bere banaketa-eremu afrikarrean, azken bi hamarkadetan zehar populazioen gainbehera bat sufritu du, seguraski itzulezina, % 30-%50 arteko galera sufritu dituzte. Populazioak ez dira bideragarriak mugatutako erreserbetatik eta parke nazionaletatik kanpo. Nahiz eta gainbehera honen kausa erabat ulertua ez izan, habitataren galera eta pertsonekiko estutasunak kezka-arrazoirik garrantzitsuenak dira gaur egun.
Lehoiak, Erroma Zaharretik gaur egunera, gatibutasunean izan dira eta XVIII. mendearen amaieretatik oso preziatuak bilakatu dira eta mundu guztiak zoologikotan erakutsitako espeziea izan dira. Berezko zoologikoak ugalketa programetan laguntzen ari dira mehatxatutako subespezie asiarra babesteko.
Herri kulturan
Arrak oso ondo bereizi ahal dira, lepoan duten ileagatik. Horri esker, oso sarritan agertzen da literaturan, bandera nazionaletan eta filmak eta literatura garaikideetan eskulturan, pinturan...
Juan Gabriel Concepción
Juan Gabriel Concepción Zambrano (Berriz, 1972ko abuztuaren 7a -) euskal atleta da, pertika-jauzian aditua. Bere inoizko markarik onena 5,70 metrokoa da, 1996ko uztailean Bartzelonan lortua.
Nagoyako portua
Nagoyako portua (名古屋港) Iseko Badiako portua da, Japoniako nagusiena dena. Munduko zama-porturik nagusienetariko bat da, garraiatutako zamaren arabera (187,1 milioi tona 2005eko datuen arabera). Nagoya, Tōkai, Chita, Yatomi eta Tobishima hiriak zerbitzatzen ditu eta Toyotak bertatik esportatzen ditu bere kotxeak.
Pollimyrus nigripinnis
Pollimyrus nigripinnis Pollimyrus generoko animalia da. Arrainen barruko Mormyridae familian sailkatzen da.
Suso errebaleko jauregitxoa
Suso errebaleko jauregitxoa Elorrion dago, Durangaldean (Bizkaia). XVI. mendean eraiki zen Suso errebalean, estilo errenazentistan. Hiribilduak galdu zuenean defentsarako izaera, bertako herritarrek leku aproposagoak bilatu zituzten beren etxebizitzak-eta egiteko. Era horretara, Elorrio errebaletara hedatu zen (Suso, San Fausto, San Roke, Urarka…), eta bertako jauntxoek hantxe eraiki zituzten beraien etxandiak, tartean hau.
Jauregitxoaren fatxada nagusiak bi zati erakusten ditu: behekoa harlanduz eginda dago; goikoa, berriz, adreilu gorriz. Bere elementurik nabarmenenak dira ate nagusia, zirkulu erdiko arkua duena, eta fatxadako hutsarteen desordena.
Historia
Erdi Aroan beste hiribildu hesituen antzera, Elorrion ere, behin bando-gerrak amaituta, bakealdi bat iritsi zen. Egoera hartan, leinu nagusiek auzoetako dorretxeak utzi eta herrian kokatu ziren.
XVI., XVII. eta XVIII. mendeetan Elorrioko zenbait familia buru-belarri sartu ziren Mundu Berriko merkataritzan, eta horrek dirua barra-barra ekarri zuen herrira, batez ere familia horien eskuetara. Eta familia horiek diruaren zati bat inbertitu zuten eraikin ikusgarriak egiteko.
Oparoaldi ekonomiko hartan, herriko eliza eraiki zen 1459 eta 1506 artean, Bizkaiko handiena, iturri publikoak egin ziren, eta mugak markatzeko gurutzeak, oparo landuak.
Ezaugarriak
Jauregitxoaren fatxada nagusiak bi zati erakusten ditu: behekoa harlanduz eginda dago; goikoa, berriz, adreilu gorriz. Bere elementurik nabarmenenak dira ate nagusia, zirkulu erdiko arkua duena, eta fatxadako hutsarteen desordena.
Ikus, gainera
Ondare zibila ikusgarria da Elorrion, batez ere arkitekturari dagokionez. Behin XV. mendean leinuen arteko gerrak atzean utzita, Elorrio aldatu egin zen: apurtu egin zen hiribilduaren harresia, eta herria errebaletara zabaldu zen, jarduera ekonomikoa bizkortu egin zen eta, ondorioz, “aberats berriak” agertu. XVI, XVII eta XVIII. mendeetan Elorrioko zenbait familia Sevillara joan eta buru-belarri sartu ziren Mundu Berriko merkataritzan —burdin fabrikatuen salerosketan bereziki—, eta horrek dirua barra-barra ekarri zuen herrira, batez ere familia horien eskuetara. Eta familia horiek diruaren zati bat inbertitu zuten eraikin ikusgarriak egiteko.
Horrek markatzen du, dudarik gabe, Elorrioko arkitektura zibilaren urrezko aroa, zeinak hartzen baititu XVI, XVII eta XVIII. mendeak batez ere. Horra Elorrioko eraikin zibil nabarmenen zerrenda bat, mendeen arabera banatuta:
Hezur-irin
Hezur-irina (edo hezur-ongarria edo konposta) animalien hezurrez eta hondakinez osatutako konposatua da. Landareen ongarri organiko gisa eta animalientzako nutrizio osagarri gisa erabiltzen da. Fosforo eta proteina iturri gisa ere erabiltzen da.
Osagarri dietetikoak
Hezur-irina, eta batez ere haragi-irina, osagarri mineral/detetiko gisa erabiltzen da animalia monogastrikoentzat.
Gizakientzako kaltzio osagarri gisa ere erabili zen, baina 1980an aurkitu zen osagai toxikoak eduki zitzakeela eta jada ez zela gomendatzen kaltzio iturri gisa.
Ongarriak
Ongarri gisa, haren nitrogeno, fosforo eta potasio erlazioa asko alda daiteke, iturrien arabera. 3-15-0etik, balio txikiena, 2-22-0era, altuena. Hezur-irina kaltzio iturri bikaina da, baina ez du landareei onura ateratzeko adina nitrogeno sortzen.
Osasun arriskuak
1980ko hamarkadan hezur-irina kaltegarria zela esan zuten gizakion kontsumorako.
Historia
XIX. mendean Europan, hezur-irin kantitate handia ekoizten zen nekazaritzan erabiltzeko.
Plasmodium falciparum
Plasmodium falciparum protozoo unizelular eta eltxoen eta gizakien bizkarroi bat da. Plasmodium generoaren izaki hilgarriena da, gizakiengan malaria eragiten baitu. Ez da malaria eragiten duen Plasmodium bakarra, baina bai malaria larriena sortzen duena. Anopheles generoko eltxo emeak izaten dira ziztadaren bidez gaixotasuna transmititzeaz arduratzen direnak. Protozoo honek eragiten duen gaixotasuna malaria falciparum-a da, malaria motarik arriskutsuena eta lehen esan bezala hilkortasun tasa handikoena. Gaixotasun hau baliabide ekonomikoek eraginda, Sahara azpiko Afrikan askoz arruntagoa da beste munduko edozein lekutan baino.
Espezie hau, duela 10.000 urte inguru eratorri zen, goriletan aurkitzen zen Laverania izeneko beste malaria eragile batengandik. Alphonse Laveran izan zen lehena identifikatzen 1880an eta Oscillaria malarie moduan izendatu zuen. Aurrerago, 1897an, Ronald Ross izan zen gaixotasuna eltxoen bidezko transmisio baten bitartez hedatzen zela jabetu zen lehena. Bere izen zientifikoa, Plasmodium falciparum, William H. Welch-ek eman zion 1897an, baina, ICZN-k ez zuen onartu 1954 arte. 1898an Giovanni Battista Grassi-k gaixotasunaren transmisio osoa argitu zuen, Anopheles eltxo emetik hasita gizakira arte.
P. faciparum-ek forma desberdinak ditu bere bizi-zikloan zehar; gizakia kutsatzen duen hasierako fasean eltxoen listu guruinetatik esporozoitoak transmititzen dira. Hauek hazi eta biderkatu egiten dira gibelean merozoito bihurtuz. Ondoren, merozoitoek eritrozitoak inbaditzen dituzte trofozoitoak, merozoitoak eta gametozitoak eratzeko, garapen-fase honetan malariaren sintomak gizakietan ikusten direlarik. Eltxoetan, gizakiengandik jasotako gametozitoez baliatuz, ugalketa sexuala ematen da beraien barnean zigotoa eratuz. Zigotoak, mugimendu ameboidearen bidez, eltxoaren digestio-hodiko kanpo hormara migratzen du. Han handitu egiten da eta esporozoito bihurtzen da, zikloa errepikatuz.
Historia
Falciparum malaria ezaguna zen Antzinako Grezian, izen orokor gisa πυρετός pyretós "sukarra" eman ziotenak. Hipokratesek (c. K.a. 460-370) sukar tertziario eta sukar kuaternario izenekin hainbat deskribapen egin zituen. Antzinako Egipton prebalentzia handia zuen eta Antzinako Erroman ere ezaguna zen. Erdi Aroko italiarrak izan ziren "malaria" izena eman ziotenak, "mala", txarra eta "aria", aire hitzen elkarketatik, uste zutelako miasmatik edo kutsatutako airetik transmititzen zela.
Aurkikuntza
Johann Friedrich Meckel fisikari alemaniarra izan zen lehenengoz P. falciparum aurkitu zuena, baina ikusi zuen momentuan ez zekien zeren aurrean aurkitzen zen. 1847. urtean malariaz hil zen pertsona baten odolean eta barean, pigmentu beltz granulatuak aurkitu zituela esan zuen baina ondorio zehatzik atera gabe. 1880. urtean, Charles Louis Alphonse Laveran frantsesak, ospitalean lanean zebilela, malaria sortzen duen patogenoa identifikatu zuen eta 1881. urtean The Lancet aldizkarian argitaratu zuen aurkikuntza garrantzitsu hau, patogenoari, Oscillaria malariae izen zientifikoa eman ziolarik. Baina, Laveran-en aurkikuntza eszeptizismo-puntu batekin jaso zuen zientzia-komunitateak, Theodor Albrecht Edwin Klebs eta Corrado Tommasi-Crudeli izen handiko fisikariek  malariaren patogeno sortzailea jadanik haiek aurkitu zutela aditzera eman zutelako. Bakterio bat zela uste zuten eta Bacillus malariae izenaz ezagutzen zela esaten zuten (haiek emandako izena).
Laveran-en aurkikuntza 5 urte pasa ostean onartzen hasi ziren, Camillo Golgi biologo italiarrari esker; bere mikroskopioz eginiko behaketengatik eta beste teknika aurreratuagoen erabilpenengatik, malaria pairatzen zuten pertsonen gorputzean bizkarroi baten presentzia zegoela baieztatu baitzen. Komunitate zientifikoaren guztizko onarpena jasotzean, 1907. urtean Laveran-i medikuntzaren Nobel saria eman zioten. 1894. urtean Patrick Manson fisikari ingelesak, eltxo-malaria teoria formulatu zuen; ordurarte uste zen, malariaren bizkarroia airearen bitartez hedatu eta transmititzen zela. Teoria berritzaile hori ikertzeko eta baieztatzeko helburuarekin Mansonen lagun eta ikertzailea zen Ronald Ross zirujau ingelesak Indiara jo zuen. Bertan zegoen lehen urtean, bizkarroiak eltxo batzuetan bizi zirela ikusi zuen eta handik denbora batera, eltxo hauek gaixotasunaren transmisioan zerikusia zutela konprobatu zuen hegaztien bitartez; eltxo gaixoek hegazti osasuntsuak ziztatu eta gaixotu egiten zituzten.
Zientzialari hauek, Manson, Ross eta Grassi, egin zituzten ikerketa eta aurkikuntzengatik medikuntzaren alorrean Nobel saria lortzeko hautagai moduan izendatu zituzten 1902. urtean. Azkenean, Ronald Ross-i besterik ez zioten eman.
Plasmodium genero zuzenaren izena, 1885. urtean sortu zuten Ettore Marchiafava eta Angelo Celli fisikari italiarrek. Hala ere, Plasmodium falciparum espezie honen izena, William Henry Welch amerikarrak eman zion 1897. urtean. Azkenik, 1900. urtean, aurretik aipaturiko Grassi italiarrak, Plasmodium generoko espezien sailkapenak egin zuen, bizkarroiak berak sorturiko sukarra gizakiaren gorputzean egoten den denboraren arabera; P. vivax espezieak pare bat eguneko sukarra sortzen zuela zehaztu zuen, P. malariae 4 egun inguruko sukarra sortzen zuela eta azkenik larriena P. falciparum-ek astebete baino gehiago iraun dezakeen sukarra sortzen zuela zehaztu zuen.
Eboluzioa
Gaur egun onartzen da P. falciparum, Afrikako mendebaldeko goriletan aurkitzen den Laverania-tik (tximuetan aurkitzen den Plasmodium azpigenero bat) eratorria dela. Aniztasun genetikoak adierazten du giza-protozoo hau duela 10.000 urte inguru sortu zela. P. falciparum-en ahaide hurbilena P. praefalciparum da, gorilen bizkarroi bat hain zuzen. Bi ezpezie hauek estuki loturik daude txinpantzeen, P. reichenowi, bizkarroiarekin, zeina uste zuten P. falciparum- en ahaide hurbilena zela. P. falciparum hegaztien bizkarroi batetik sortua zela ere uste zuten, azkenean adostasun batera iritsi ziren arte.
Polimorfismo genetikoaren maila oso baxua da P. falciparum-en genomaren barruan, tximuak infektatzen dituzten Plasmodium espezieekin alderatuz (P. praefalciparum, barne). Honek aditzera ematen du P. falciparum-en jatorria gizakietan duela gutxikoa dela, P. falciparum-en andui bakar bat izan baita gizakiak kutsatzeko gai. Plasmodium falciparum-en informazio genetikoa aztertuz, ondorioaztatu dute duela gutxi gertaturiko protozoo honen hedapena nekazaritzaren iraultzarekin bat datorrena. Liteena da nekazaritza estentsiboa garatzean eltxoen populazioaren dentsitateak gora egitea, ugalketa-txoko gehiago eman izanagatik, eta posible da honek eragitea'' P. falciparum''-en bilakaera eta eboluzioa.
Genoma
1995an Malariaren Genoma Proiektua eratu zen P. falciparium-aren genomaren sekuentzia ezagutzeko. Bere mitokondriaren genoma 1995an argitaratu zen eta 1998an bere nukleoaren lehenbiziko kromosoma batena, 2. kromosomarena hain zuzen. 3. kromosomaren sekuentzia 1999an azaldu zen eta genoma osoa 2002an otsailaren 3an. Bere 24 megabasezko genoma Adeninan eta Timinan oso aberatsa da (gutxi gorabehera % 80) eta 14 kromosomatan antolatuta dago. Orain arte 5.300 gene deskribatu dira. Bariazio antigenikoetan parte-hartzen duten hainbat gene kromosomaren eskualde subtelomerikoan kokatuta daude. Hauek var, rif eta stevor familietan banatuta daude. Genoman, 59 var, 149 rif, eta 28 stevor gene existitzen dira, hainbat sasigene eta mozketekin batera. Ikertzaileen arabera nukleoak kodetzen duen proteinen % 10 apikoplastora zuzentzen dira eta proteomaren % 4,7 mitokondriora.
Morfologia
Mikrobio honek ez du itxura bakarra, polimorfikoa baita eta morfologia ezberdinak hartzen ditu bere bizi-zikloan zehar.
Oro har, Plasmodium guztiek (gizakia ostalaritzat dutenak) bost fase garatzen dituzte gizakian: esporozoitoak, eskizonte hepatikoak, trofozoitoak, merozoitoak eta gametozitoak.
Eltxoetan hiru garapen-fase erakusten dituzte: oozinetoak, oozistoak eta esporozoitoak.
Gizakietan
Gizakietan infekzioa, Anopheles generoko eltxo emeak pertsona bat ziztatzerakoan hasiko da (jakinik 460 espezietatik 70ek sortzen dutela malaria gaixotasuna). Anopheles gambiae espeziea da ezagunenetarikoa eta Afrikan kalte handienak ekartzen dituena. Gizakiaren odola xurgatzen ari den bitartean, hau da, elikatzen dabilen bitartean, eltxoak, esporozitoak listu guruinetatik proboszidera bideratuko ditu eta proboszidearen bitartez gizakiaren barnera sartuko ditu.
Eltxoaren listuak, antikoagulatzaile- eta antiinflamatorio-entzimak dauzka, modu honetan ziztada jasotzean, gizakiaren gorputzean ez dira odol-koaguluak ezta erreakzio mingarriak sortzen.
Normalean, ziztada bakoitzean, 20-200 esporozoito barneratzen dira; gizakiaren sistema inmunologikoak 30 minutu inguru behar izaten ditu esporozitoak deuzestatzeko, baina, gutxi batzuek “ihes egiten” dute eta berehala gibeleko zelulak, hepatozitoak, inbaditzen dituzte. Ziztadatik ordubetera esporozoitoak gibelera iristen dira.
Hepatozitoetara sartzera doanean, konplexu apikala eta KOAT gainazala galtzen du. Mikrobio parasitoak behin barruan egonda gibeleko eskizogonia prozesua pairatuko du; hepatozitoetan mikrobioa ugalketa asexualaren bidez eskizonteak sortzen ditu (13-14 mitosi eta meiosi pairatuko ditu, azken emaitza eskizonte sinzitial zelulak izango direlarik). Eskizonte bakoitzaren gainazaletik 16-18  zelula alaba txikiagoak aterako dira, merozoito izena hartuko duten zelulak izango direnak.
Gibeleko zelulak apurtzen direnean merozoito horiek guztiak odolera pasatzen dira. Behin merozoitoak odolean daudela, organulu inbaditzaile batzuk erabiltzen dituzte odoleko eritrozitoak ezagutzeko eta ondoren sartu eta ostalari moduan erabiltzeko. Eritrozitoaren barruan dagoela, bakuola bat sortzen du, ostalariaren barnean dagoen bitartean garapen zuzena izan dezan. Momentu honetan, bizkarroia hemoglobinaren degradazioz elikatzen da. Eritrozitoak inbaditu ondoren, bakuola honen barnean inbasiorako egiturak (KOAT gainazala eta konplexu apikala) galtzen dituzte trofozoito bihurtuz.Trofozoito hau hazi ondoren ezkizonte bilakatuko da.
Jeriko
Jeriko (أريحا, ʾArīḥā; יריחו, Yəriḥo) Palestinako hiria da, Zisjordanian, Jordan ibaiaren haranean, Itsaso Hiletik hurbil dagoena. 2007an 18.346 biztanle zituen.
Plasmodium falciparum
Gizakietan
Eritrozito kaltetuak, odolaren bitartez gorputzeko leku askotara zabal daitezke eta bertan isolaturik geratu. Garunera zabalduz gero, garuneko malaria sortzen da, gaixotasunak hartu dezakeen biderik arriskutsu eta serioena bilakatzen dena eta hilkortasun-probabilitate altua duena.
Jeriko
Itsas mailatik 250 m beherago dago, Itsaso Hilaren hegoaldean. 1967an Israelek lurraldea okupatu zuen, eta 1993ko Osloko Hitzarmenaz geroztik Palestinaren menpe dago. Fosfato hobiak daude.
Plasmodium falciparum
Gizakietan
Eskizonte batzuek zenbait forma sexualetan desberdintzen dira, ar eta eme gametozitoak. Gametozito hauek 7-15 egun behar dute heldutasuna lortzeko, gametozitogenesiaren ondorioz. Anopheles eltxoek gaitza duen pertsona bati hozka egiten dionean, gametozitoak irensten ditu.
Jeriko
Historia
Nahiz eta gaur egun oasis bat baino ez izan, hiri handi ederra izan zen antzina. Israeldarren aurreko garaian Astarte ilargiaren jainkosari eskaini zitzaion hiria. Kanaandarren hiri nagusietakoa izan zen. K. a. 1479 inguruan Egiptok menderatu zuen. Ondoren Josuek eraso eta deuseztatu zuen. Han bizi izan zen Herodes eta Itun Berriaren arabera, Jesusek ikusteko ahalmena eman zion Jerikon itsu bati.
Arkeologia ikerketa ugari egin da Jerikon, britainiarren eta alemanen eskutik batez ere. 20 giza-kokaleku ezberdin aurkitu dira, lehena duela 11.000 urtekoa. Horrek frogatzen du modu jarraituan munduan luzaroen okupatuta izan den hiria dela. Buztinez egindako buru bat aurkitu da, giza irudiaren aztarnarik zaharrenetakoa. Beste zenbait gauzaki ere aurkituak izan dira: eskulturak, ontziak, omeiar gaztelu baten aztarnak eta X. mendeko sinagoga bizantziar bateko mosaikoak.
Plasmodium falciparum
Gizakietan
Inkubazio epean agertzen dira infekzioaren sintomak, Plasmodium generoaren artean P. falciparium-arena denboraldi motzena da. Inkubazio-denboraldi ohikoena 11 egunekoa da, baina 9-30 egun tartekoa ere izan daiteke. Kasu isolatuetan, denboraldia 2, 3 edo 8 urteetara luzatu egin da. Haurdunaldia eta GIB-arekiko koinfekzioak baldintza garrantzitsuak dira sintomen atzerapenentzako. Bizkarroiak odol-testekin aurki daitezke infekziotik 10 egun pasa direnean. Gibeleko fasean Plasmodium falciparum-ek ez du malariaren sintomak eragiten (inkubazio epea da), baina odolera pasatzen denean eta eritrozitoak apurtzen dituenean malariaren sukar erasoak agertzen dira.
Kdenlive
Kdenlive ( /ˌ k eɪ d ɛ n l aɪ v / : ingelesezko akronimoa: KDE Non-Linear Video Editor hau da: KDE mahaigain inguruneko Bideo Editore Ez-lineala ) software libreaz sortutako bideo editore bat da. Software libre eta kode irekiko bideo editorea da KDE eta Qt mahaigain ingurunetarako sortua. Kdenlive GNOME mahaigaineko OpenShot horren proiektu paraleloa da.
Plasmodium falciparum
Eltxoetan
Eltxoaren hesteen barruan, gameto emeak heltze-prozesuan zenbait aldaketa morfologikoak jasaten ditu, handiago eta borobilago bihurtzen. Gametozito arrak nukleoaren zatiketa azkar bat jasaten du 15 minutuetan, zortzi mikrogameto flagelo dun sortzen (exflagelazio izeneko prozesua). Mikrogameto flagelodunak makrogameto emea ernaldu egiten du zigoto diploidea eratzeko. Zigotoa garatzen da oozineto bihurtzen. Oozinetoa zelula mugikorra da eta eltxoaren beste organoak inbaditzeko ahalmena du. Eltxoaren hestearen mintz peritropikoa zeharkatzen du eta epitelioa gurutzatzen du. Hau egin eta gero lamina basalean sartzen da. Oozisto mugigabe bihurtzen da eta bertan kokatzen da. Hainbat egunetan, oozistoa 10 alditan zatitzen da esporoblastoa eratzeko, ehunaka nukleo izanik. Meiosia gauzatzen da 3000 zelula kume haploide, esporozitoak, sortzeko. Esporozito heldugabeak oozistoaren mintza zeharkatzen dute hemolinfera. Eltxoaren listu guruinetara migratzen dira non gehiago garatzen dira, gizaki berri bat infektatzeko eta infekzio ziklo berri bat osatzeko prest egonik.
Patogenizitatea
Plasmodium falciparum-ek sorturiko sintomak, eskizonteen apurketatik eta eritrozitoen suntsiketaren ondorioz gertatzen dira. Gaixo gehienek sukarra (>% 92), anemia (% 90), hotzeria (% 79), buruko minak (% 70) eta izerdi-prozesua (% 64) jasaten dituzte. Baina zorabioak, ondoezak, muskuluetako mina, sabeleko mina, goragaleak, gorakoak eta beherakoak ere gaixotasun honekin lotzen dira.
Kdenlive
Proiektua Jason Woodek 2002an hasi zuen, eta gaur egun garatzaile talde txiki batek mantentzen du.
Kdenlive paketeak libre daude eskuragarri Linux, FreeBSD eta Microsoft Windows sistemetarako, eta iturburu kodea GNU Lizentzia Publiko Orokorreko 2. bertsioaren edo ondorengo bertsioaren arabera dago eskuragarri. KDE ren Kdenlive honek MLT, Frei0r efektuak, SoX eta LADSPA liburutegiak erabiltzen ditu. Kdenlivek FFmpeg edo libav- ek onartzen dituzten formatu guztiak ere onartzen ditu (QuickTime, AVI, WMV, MPEG eta Flash Video formatua besteak beste), eta 4: 3 eta 16: 9 irudi erlazioak onartzen ditu. Onartzen ditu PAL, NTSC eta hainbat HD estandar, HDV eta AVCHD barne. Bideoa DV gailuetara ere esporta daiteke, edo DVD batera idatzi kapituluekin eta menu sinple batekin.
Gainera inportatu-esportatu aukera asko izanik formatu batetik bestera bihurketak egiteko aukera asko eskaintzen ditu.
Lacerta cappadocica
Lacerta cappadocica Lacerta generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Kdenlive
Euskaraz
Kdenlive aplikazioko interfazea euskaraz topa daiteke. Tutorial batzuk ere euskaraz eman dira argitara.
Historia
Proiektua hasieran Jason Wood-ek hasi zuen 2002an. Kdenlive-ren garapena K Desktop Environment 3 bertsioan (jatorriz ez zen MLT-rako egina) KDE Plataforma 4-ra joan zen, ia berridazpen osoarekin. Hau Kdenlive 0.7 bertsioarekin osatu zen, 2008ko azaroaren 12an kaleratua. Kdenlive 0.9.10 2014ko urriaren 1ean kaleratu zen KDE 4 azken bertsioa.
Plasmodium falciparum
Patogenizitatea
Bihotz-taupaden maiztasun altua, ikterizia, zurbiltasuna, gibelaren hantura eta barearen hantura ere diagnostikatu dira.
Kdenlive
Historia
Kdenlive 2014an hasi zen KDE proiektuen ingurunean eta azpiegituretan mugitzeko aukera planifikatzen. KDE Frameworks 5 portua 2015.04.0 bertsioarekin amaitu zen KDEren 5. aplikazioen baitan. KDErantz egindako mugimendua etengabea da, ez da amaitu.
Plasmodium falciparum
Patogenizitatea
Gaixoaren globulu gorriak modu sinkronizatuan suntsitzen dira, merozoito ugari aldi berean askatzen direnean. Hori, normalean, 48 ordutik behin gertatzen da, eta horrek hotzikarak, sukar handia eta izerdia eragiten dizkio gaixoari. Malariaren "sukar eraso" beldurgarriak dira.
P. falciparum-ek bahiketa bidez egiten du lan, beste Plasmodiae batzuekin partekatzen ez duen berezitasun bat. Eskizonte helduek eritrozito infektatuen gainazalaren ezaugarriak aldatzen dituzte, modu honetan odol-hodiei atxikitzen zaizkie. Honek mikrozirkulazioa eragozten du eta ondorioz organo batzuen disfuntzioa eragin, garunarena esaterako malaria zerebralean (garuneko kaltea da malariaren ondorio larrienetako bat).
P. falciparum da malariak eragindako giza-gaixotasun eta heriotza larri gehienen arduraduna, malaria larri edo nahasi izeneko egoeran dagoenean. Malaria larri hau maiztasun gehiagorekin aurkitzen da bost urtetik beherako umeetan, eta haurdun dauden emakumeetan (haurdunaldiari loturiko malaria deitua).
Baina amaren immunitatea handitzeak jaioberrien malariarekiko sentikortasuna handitzen du.
Erantzun immunologikoa
Anopheles generoko eltxo batek, P.falciparum-en ehunka esporozoito transmititu ditzake ziztada batekin baldintza esperimentaletan. Naturan ordea, 80 baina gutxiago izaten dira. Esporozoitoak ez dira zuzenean odolera sartzen, larruazalean txertaturik gelditzen dira hasieran, bi edo hiru orduz. Hauetatik % 15-20 soilik igaroko dira odolera, non zelula dendritikoek aktibatzen dituzten eta hauek, era berean, T linfozitoekin gauza bera egiten dute (CD8+ T zelulak), azken hauek mikrobio bizkarroiak suntsi ditzaten. Larruazalean geratzen diren gainerako esporozoito gehienak sortzetiko sistema immuneak, kate-erreakzio baten bidez, zeinean fagozito batzuek (neutrofiloek eta makrofagoek) parte hartzen duten, hilko ditu.
Odolera sarturiko esporozoito gutxi batzuk (% 0,5-5) gibelera joaten dira. Fase honetatik aurrera, bizkarroiak hainbat proteina ekoizten ditu, immunitate-sistemako zelulen komunikazioa eragotziko dutenak. Modu honetan seinale immuneak ez dira nahiko indartsuak izango makrofagoak aktibatzeko.
Sistema immunearen sahiestea
P.falciparum odolean dagoenean gizakien immunitate-sistemak erraz detektatzen badu ere, erantzun immunea sahiesten du mintzeko 2.000 antigeno baino gehiago ekoiztuz. Esporozoitoak hasierako etapan, proteina bat ekoizten dute (CSP), hepatozitoekin elkartuko dena. Bestalde,esporozoitoak TRAP proteina erabiltzen du hepatozitoei lotzeko eta beraien barnean sartzeko eta mugitzeko. Horrela immunitate-sistemaren zeluletatik ihes egitea lortzen du.
Eritrozitoen inbasioan zehar, merozoitoek, mintzeko antigeno apikala (AMA1), eritrozitoei loturiko antigenoa (EBA), merozoito cap proteina 1 (MCP1), miosinari loturiko proteina (MTIP) eta merozoitoko gainazaleko proteinak (MSPs) askatzen dituzte immunitate-sistemaren ezagutzea saihesten dutenak.
Diagnostikoa
Malariaren diagnostiko klinikoa baieztatzeko protozoo bizkarroia (Plasmodium falciparum edo beste Plasmodium bat) antzeman behar da gaixoaren odolean. Hori egin zuen lehenengo aldiz Charles Laveranek 1880an, eta geroztik diagnostikoaren funtsa ez da gehiegi aldatu. Kontuan hartu behar da zaila dela protozoo bizkarroia gaur-gaurkoz laborategian kultibatzea, beraz odolaren behaketa mikroskopikoa da prozedurarik onena bere presentzia antzemateko. Odol-frotisak erabiltzen dira horretarako, Giemsa tindaketa aplikatuz. Eritrozitoen itxura aztertzen da, bereziki, barnean merozoitoak edo trofozoitoak dauden ikusteko. Gametozoitoak ere ikusgari daude sarritan (ikusi artikuluaren goiko aldean, eskuinean, dagoen argazkia: bi gametozoito agertzen dira odol-frotisean, eritrozitoen artean).
Beste prozedura batzuek PCR edo teknika serologikoak erabiltzen dituzte bizkarroi parasitoa antzemateko gaixoaren odolean edo listuan