cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikropaleontologia
Paleontologiarekin ezer gutxi jakin daiteke Lurraren historiaren lehenengo 3/4etatik. Baina Mikropaleontologiak aukera eskaintzen du Aurrekanbriar garaiaren inguruko zehetasunak jasotzeko.
Bassano Bresciano
Bassano Bresciano Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Bassano Brescianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Paleozoiko
Paleozoikoa Lurraren Historiako garai geologiko bat da. Bere iraupena 291 milioi urtekoa izan zen. Hasiera orain dela 542 milioi urte kokatzen da eta bukaera orain dela 251 milioi urte. Paleontologikoki hasiera Kanbriarreko leherketarekin bat jartzen dugu eta bukaera lehenengo extintzio masiboarekin.
Gertakari nagusiak
Geologikoki Palezoikoa Rodinia kontinentearen hausturarekin hasten da eta Varanger glaziazioaren bukaerarekin. Lurreko kontinenteak denboran zehar hausten joan ziren eta Era honen bukaeran berriro elkartu ziren Pangea izeneko superkontinentean.
Garai honen hasieran bizitzaren ordezkariak bakteria, alga eta belakiak ziren eta oraindik jatorria argi ez dagoen Ediacarako fauna. Kanbriarreko leherketan gaur eguneko phylum gehienak sortzen dira. Siluriaretik Devoniarrera doan denboran animalia eta landareek lur lehorra kolonizatu zuten. Devoniarrean arrainak agertu ziren eta Permiarrean koniferak eta narrasti ugaztunkarak agertu ziren. Karboniferoan baso erraldoiak sortu ziren gaur egungo Europa eta Ipar Amerikan.
Bizia Paleozoikoan
Paleozoikoaren hasiera oskol-gogorreko fosilen agerpanagatik markatua dago eta bere bukaera narrasti handiek eta landare modernoek kontinenteak konkistatu zutenean jartzen da. Lehen trilobitoe eta arkaeoziatidoen agerpenarekin bat jartzen zen Kanbriarraren hasiera. Bukaera Permiarreko desagerpen masiboarekin bat jartzen da. Gaur egun hasiera Trichophycus pedum fosilaren agerpenarekin jartzen da.
Paleozoikoaren hasiera bakterioak, algak eta belakiak baino ez zeuden, eta eurekin batera oraindik enigma bat diren Ediacarako fauna. Garai honen hasieran Kanbriarreko leherketa gertatu zen, plan ezberdinak garatu zirelako. Bizitza sinple hauek kontinenteak kolonizatu zituzten hasieran, baina Siluariarra arte ez ziren agertu animalia eta landare konplexuak eta Devoniarrera arte ez zuten garrantzirik hartu. Siluriarretik aurrera ornodunak ugariagoak izan ziren, baina horren aurretik ornogabeak izan ziren nagusi. Devoniarrean arrainen eboluzioa gertatu zen eta karboniferoan baso handiak sortu ziren, ikatz kopuru handia eman dutenak.
Tektonika
Geologikoki Paleozoikoa Pannotia superkontinentearen hausturarekin hasi zen eta Varanger glaziazioaren amaierarekin. Lurra hainbat kontinentetan hautsi zen hasieran. Denbora pasa ahala Wilson ziklo bat bete zen eta berirro batu ziren Pangea superkontinentean.
Elkartze honetan variskar orogenia edo hertziniar orogenia gertatu zen.
Kanbriarra
Kanbriarra Paleozoikoaren lehen aldia da; duela 541 milioi urtetik duela 485 milioi urte arte iraun zuen. Kanbriarrak eboluzioaren hedapen azkar bat eragin zuen Kanbriarreko leherketa bezala ezagutzen den gertaera batean. Gertaera honetan Lurraren historia emandako taxon berrien sorrerarik handiena eman zen. Algak eta landareak eboluzionatu egiten ziren, eta fauna artropodo blindatuek menderatzen zuten, hala nola trilobiteek. Ia itsas filum guztiak eboluzionatu zuten garai honetan. Denbora horretan, Pannotia superkontinentea apurtzen hasi zen, geroago Gondwana superkontinentean batu ziren zati guztiekin.
Ordoviziarra
Ordoviziarra orain dela 485 milioi urte hasi eta orain dela 444 milioi amaitu zen. Ordoviziarrean gaur egun Lurrean oso ohikoak diren hainbat espezie eta talde eboluzionatu zuten, hala nola arrainak, zefalopodoak eta koralak. Hala ere, trilobiteak eta barraskiloak ziren formarik ohikoenak. Garai honetan lehen artropodoek lur lehorra ukitu zuten, Gondwana superkontinentera iritsita, animaliarik ez zuen lurralde bat. Ordoviziarraren amaierarako, Gondwana ekuatoretik Hego Polora mugitu zen eta Laurentiak Baltikarekin talka egin zuen, Iapetus ozeanoa itxiz. Gondwanaren glaziazioaren ondorioz itsas maila asko jaitsi zen, kostaldean egonkortua zegoen bizi forma askorekin amaituz. Glaziazioak Ordoviziar-Siluriar iraungitzea eragin zuen, itsas ornogabeen generoen %60 eta familien %25 desagerrarazi zuen gertakaria. Honakoa lehen iraungitze masibotzat hartzen da, eta Lurraren historiako bigarren larriena.
Ordoviziarreko fosilak dituzten arrokak aurkitu dira Donibane Garazi inguruan, Alduden eta Orreagan. Fosil hauek zianobakteria, graptolite, arkeoziatido, brakiopodo eta algak dira. Hainbat kruziana motako marka aurkitu dira, trilobitei egozten zaizkienak. Honi guztiari esker badakigu garai honetan sakonera eskaseko itsaso bat zegoela gaur egungo Euskal Herrian.
Siluriarra
Siluriarra orain dela 444 milioi urte hasi zen eta orain dela 419 milioi urte amaitu. Garai honetan Ordoviziar glaziazioa amaitu eta lurra epeldu zen. Arrainen eboluzioan salto garrantzitsuak gertatu ziren, agnatuak ugaritu ziren, Gnatostomatuek eboluzionatu eta ur gezako lehen arrainak agertu ziren. Artropodoak, adibidez itsas eskorpioiak predatzaile nagusiak ziren. Lur lehorraren kolonizazioak aurrerapauso handiak izan zituen, araknido, onddo eta ehunzangoekin. Cooksonia bezalako landare baskularrek lehorreratzea baimendu zuten. Lehenengo landare hauek izan ziren gaur egungo lur lehorreko landare guztien aitzindariak.
Siluriarrean lau kontinente zeuden: Gondwana (Afrika, Hego Amerika, Australia, Antartika eta India), Laurentia (Ipar Amerika Europako atal batzuekin), Baltika (Europako beste eremuak) eta Siberia (Asiako iparraldea). Itsas mailak gora egin zuen eta habitat berriak sortu ziren espezie berrientzat.
Siluriarraren bukaeran Kaledoniar orogenia eman zen, Ebro eta Akitaniako arroak sortuz. Momentu horretan Euskal Herrian sakonera eskaseko itsaso bat zegoen, koral ugaridun kareharriak sortu zirenean. Egoera hau Karbonifero bukaera arte luzatu zen, Hertziniar orogenia sortu zen garaia. Garai honetan sortu ziren Ebro eta Akitaniako mendiak eta Pirinioetako zonalde axialeko mazizoak: Bortziriak, Aldude, Mendibeltza, Baigura eta Iguntza besteak beste. Bortziriak oso ezagunak dira dituzten mineralizazioak direla eta (azkeneko urteetan uranioa ere aurkitu da). Gaia hartan 30 bat kmko irla luzanga bat osatzen zuen. Hegoaldean metatzen ziren sedimentuek geroago Belabieta eta Urdalarren gaur egun aurkitzen diren marmolak osatu zituzten.
Devoniarra
Devoniarra orain dela 419 milioi urte hasi eta orain dela 359 milioi urte amaitu zen. Informalki, "Arrainen Aroa" deitu izan zaio, arrainen dibertsifikazioa nabarmena izan zelako, tartean Dunkleosteus bezalako arrain korazadunak edo Sarcopterygiien sorreragatik, etorkizunean tetrapodoei bidea emango zion arrain taldea. Lur lehorrean, landareak asko dibertsifikatu ziren; lehen zuhaitzak eta haziak sortu ziren. Devoniar Ertaina iritsi zenerako, zuhaixka tamainako basoak existitzen ziren: Lycopodiophyta, Equisetales, iratzeak eta Progymnospermophyta ziren baso hauetako landareak. Honela, habitat berriak sortu eta artropodoen dibertsifikazioa etorri zen. Lehen anfibioak garatu ziren eta arrainak zeuden kate trofikoaren goiko mailan. Devoniarraren amaieran Devoniarreko iraungitzea gertatu zen, espezieen %70 desagertu ziren, ezagutzen den bigarren iraungitze masiboa.
Paleogeografiari dagokionez, Gondwana zen kontinenterik handiena hegoaldean eta Siberia kontinentea iparraldean. Bien artean Euramerika sortzen hasi zen.
Devoniarreko fosilak aurkitu ziren lekuak badira Oiartzun eta Irun artean. Bertan krinoideoak aurkitu dira hainbat brakiopodoekin batera. Gainera hainbat lekutan (Bertiz, Etxalar, Orabidea, Baztan, Urkiaga eta Bankan, adibidez) ekinodermo, briozoo, koral, trilobite, marmoka eta molusku koloniak aurkitu dira, ur epeleko eta sakonera eskaseko itsaso baten adierazle. Devoniarra bereziki ondo ikusten da Bortzirietako Mazizoaren ekialdean. Bertan sedimentazio detritikoa eman zen, hainbat dolomitarekin tartekatuz; kareharri eta tupak ere metatu ziren. Devoniar Ertainean arbelen 500 eta 800 metro artean daude eta Devoniar Berantiarrean berriro ere terrigenoak metatu ziren.
Karboniferoa
Karboniferoa orain dela 359 milioi urte hasi eta orain dela 299 milioi urte amaitu zen. Periodo honetan, tenperatura globalak oraingoak baino askoz altuagoak ziren: Karboniferoaren bataz besteko tenperatura 20 °C zen (nahiz eta Karbonifero Ertainean 10 °Ctara jaitsi zen ). Padura tropikalak ohikoak ziren Lurreko eremu askotan, eta zuhaitzak hain ugariak ziren ezen gaur egun ustiatzen diren egur ikatzaren parte handi bat sortu zuten (hortik datorkio izena). Oxigeno maila altuek artropodo erraldoiak baimendu zituzten, euren arnasketa-sistemaren mugek ez baitiete handiago izaten uzten. Amnioten arrautza sortu zen, anfibioei lur lehorra konkistatzeko aukera eman ziena; anfibioak izan ziren garai honetako ornodunik garrantzitsuenak. Lehen narrasti eta sinapsidoek eboluzionatu zuten padura horietan.
Karboniferoan zehar tenperatura jaisten joan zen, amaieran Gondwanan glaziazio bat ekarri zuena, Hego Poloan. Ondorioz, Permo-Karboniferoko glaziazioa gertatu zen eta Karboniferoko oihan tropikalen kolapsoa. Karboniferoa orogenia garai aktiboa izan zen, Pangea superkontinentea batzen zihoan heinean. Hegoaldeko kontinenteek batuta jarraitu zuten Gondwanan, uneren batean Ipar Amerika-Europa osatzen zuten Laurussiarekin egin zuten topo Ipar Amerikako gaur egungo ekialdeko lerroan. Honek hertziniar orogenia eragin zuen Europan eta Allegheniar orogenia Ipar Amerikan.
Euskal Herriko Karboniferoan bi eremu ezberdin aurki daitezke. Alde batetik Bortzirietako mazizoa, flysch itxurako sedimentazioarekin eta bere gainean kareharriak; bestetik Aldudeko mendigunea (Mendibeltza eta Iguntze) non kareharrien gainean arbelak kokatu diren. Hertziniar orogeniaren ondoren sorturiko erliebeak oso azkar higatu ziren eta sedimentazioa inguruetan eman zen. Hauen zatiak Adarra mendian, Aiako Harrian eta Etxalaren aurki daitezke. Sedimentuak gorrixkak dira, beraz ziurrenik egoera erdilehorreko klima zegoen garai hartan. Horrez gain ur-gainean geratu ziren lurretan zingirak osatu ziren eta hauek landareek kolonizatu zituzten. Likopodio, ekiseto eta iratzez osatutako basoak sortu ziren eta hauetatik ikatza sortu. Garai honetako ikatza Bera, Etxalar, Ibantelli eta Saran aurki daiteke.Karboniferoan oraindik baina tektonika eman ondoren arbela eta hareharrien arteko tartekatzen bat eman zen.
Permiarra
Permiarra orain dela 299 milioi urte hasi eta orain dela 252 milioi urte amaitu zen. Paleozoikoko azken periodoa izan zen. Permiarraren hasieran kontinente guztiak batu ziren Pangea gisa ezagutzen dugun superkontinentean, Panthalasa izeneko ozeano bakarrarekin. Lurra oso lehorra zen garai honetan, urtaro gogorrekin, Pangea barnealdeko klima erregulatzen zuten itsasorik ez zegoelako.
Narrastiak eta sinapsidoak loratu ziren klima lehor honetan. Demitrodon eta Edaphosaurus bezalako izakiak kontinentean jaun eta gabe ziren. Lehen koniferak agertu ziren, lur lehorra dominatuko zutenak. Periodoaren amaieran Scutosaurusak eta gorgonopsidoek lur lehor horietan ugaritu ziren. Laster desagertu ziren, Lurraren historian egon den iraungitze masiborik handienean, Permo-Triasiar iraungipen masiboan.
Permiarrean intrusio magmatiko bat gertatu zen Euskal Herrian, granito motakoa, Bortzirietako materialak metamorfizatuz. Hala ere material hauek ez ziren goraino igo eta higaduraz gaur egun Aiako Harria eta Larrun mendiak osatzen dituzte. Hainbat datu ikertuta plutoi hau orogenia bitarte sortu zela ikusi da, egoera tektoniko transkurrente destro batean.
NGC 1552
NGC 1552 galaxia bat da, Eridanus konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Munduko Bandy Txapelketa
Munduko Bandy Txapelketa urtero jokatzen den selekzioen arteko bandy txapelketa nagusia da.
Historia
1957an antolatu zen Gizonezkoen lehenengo txapelketa eta hasieran bi urtetik behin jokatzen bazen ere 2003tik aurrera urteroko txapelketa izaten da. Emakumezkoena 2004an abiatu zen.
Gizonezkoen txapelketa ez zen jokatu 2020an COVID-19 pandemiak eraginda eta 2021era atzeratu zen arren azkenean bertan behera utzi zen. 2022. urtekoa ere ez zen jokatu Errusian jokatzekoa zelako eta Errusiaren Ukrainako inbasioari erantzunez herrialde askok boikota egin zutelako.
Cirrhimuraena playfairii
Cirrhimuraena playfairii Cirrhimuraena generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Munduko Bandy Txapelketa
Historia
Emakumezkoetan 2021ekoa soilik ez zen jokatu, COVID-19 pandemiak eraginda. 2022an Errusiak ezin izan zuen parte hartu.
Emakumezkoen Txapelketa
2007an ezik txapelketak bi urtez behin jokatu dira.
Erromantze (narrazioa)
Erromantze terminoa (ing. romance-tik, eta hau fr. roman-etik) gaurko literatura teorian erabili ohi da fikziozko kontakizuna adierazteko, normalean prosan, eleberritik ezberdina zeren eta irudimenezko mundu bat aurkezten baitu, non pertsonaiak eta gertaerak miragarriaren eta ohiz kanpokoaren esparruan kokatzen diren. Ez nahasi izen bereko gaztelaniazko poema motarekin.
Frantsesez eta ingelesez jatorria du literatura frantsesaren bertsozko obra batzuetan, "roman" izenekoak, hala nola Roman de la Rose ("Larrosaren erromantzea") edo Roman de Troie ("Troiako erromantzea''), baina gero izen bera eman zitzaien normalean zaldunezko gaia jorratzen zuten prosazko obrei.
Sara izeneko gizona
Sara izeneko gizona Bernardo Atxagak idatzitako eleberria da, 1996an argitaratutakoa Pamiela argitaletxearekin.
Sinopsia
Lehen Karlistaldian gaude. Sara karlisten aldeko espioia da. Gizona izan arren emakume izena erabiltzen du, liberalak konfunditzeko. Nafarroako kanpamendu karlista batera joanen da kontrol liberalak saihetsiz, buru militarrentzako informazio berriarekin. Han Tomas Zumalakarregi jenerala ezagutuko du. Gerraren benetako aurpegia ezagutzen duenean, ordura arte defendaturiko borrokaren inguruan ikuspegia aldatuko zaio.
Doctor Foster (telesaila)
Argumentua
Gemma Foster doktoreak bere senarrak engainatzen duela uste du, eta susmo horrek bultzatuta, obsesioa bihurtuko den ikerketa arriskutsu batean murgilduko da.
Aipysurus laevis
Aipysurus laevis Aipysurus generoko animalia da. Narrastien barruko Hydrophiidae familian sailkatuta dago.
Capricorn One
Capricorn One (euskaraz Kaprikornio Bat) 1977ko Peter Hyams estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko thriller filma bat da. Elliott Gould, James Brolin, Brenda Vaccaro, Sam Waterston, O. J. Simpson, Hal Holbrook, Karen Black, Telly Savalas, David Huddleston, David Doyle eta James Karen aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
1970eko hamarkada, Gizateria osoa Martera doan lehenbiziko gizakiak daramatzan espazio-bidaiari adi-adi so dago, zinez, guztia antzerki hutsa dela jakin gabe. Ustezko misio honetarako izendatuak izan diren hiru astronautak (James Brolin, Sam Waterston eta O. J. Simpson) itxurakeria honetan parte hartzera derrigortuak egongo dira, heuren familiak mehatxatuak izan baidira. Iruzurra bikain doala dirudi, baina NASAko teknikari bat (Robert Walden) zeozer bitxia badagoela ohartuko da, eta kazetaria den bere adiskide batekin (Elliott Gould) misioaren inguruko guztia inbestigatzen hasiko dira.
Neolamprologus meeli
Neolamprologus meeli Neolamprologus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Arte Ederren jauregia (Mexiko Hiria)
Historia
Etxebizitza honen zati bat, Santa Isabel kalean, eraitsi eta Antzoki Nazionalak ordezkatu zuen XIX. mendearen amaieran eta XX.aren hasieran, antzoki hau Mexiko Hiriko goi kulturaren gunea izan zen, antzerkia, operetak, Vienako dantza eta abar bezalako ekitaldiak aurkeztuz.
Orduan erabaki zen eraikin hau beste oparoago batekin ordezkatzea, 1910ean Mexikoko Independentziaren Mendeurrenaren ospakizunetarako. Antzoki zaharra 1901ean bota zuten, eta antzoki berria Gran Teatro de Ópera deituko zen. Adamo Boari arkitekto italiarrari eman zioten lana, estilo neoklasikoaren eta art nouveauaren aldeko arkitektoa, alegia. Adamo Boari 1904ko urrian agindu zuen egitura metaliko handi bat eraikiko zuela, garai hartan Estatu Batuetan bakarrik zegoena, baina ez tamaina horretakoa. Eraikinaren lehen harria Porfirio Díazek jarri zuen, 1904an. 1910eko epea izan arren, 1913rako, eraikina ia ez zen hasi oinarrizko maskor batekin soilik. Horren arrazoi bat da proiektua uste baino konplikatuagoa bihurtu zela eraikin astuna lurzoru leunean hondoratu ahala. Beste arrazoia Mexikoko Iraultza ekarriko zuen ezegonkortasun politiko eta ekonomikoa izan zen. Gatazkak jauregiaren eraikuntza erabat eten zuen eta Adamo Boari Italiara itzuli zen.
Proiektua hogei bat urtez amaitu gabe geratuko zen. 1932an, Federico Mariscal arkitekto mexikarren eskutik hasi zen eraikitzen berriro. Mariscalek barrualdea osatu zuen, baina Boariren planoetatik Art Deco estilo modernoagora eguneratu zuen. Eraikina 1934an amaitu zuten guztiz, eta urte horretako azaroaren 29an inauguratu zuten. Antzokian aurkeztutako inaugurazio lana Juan Ruiz de Alarcónen "La Verdad Sospechosa" izan zen 1934an. 1946an, Instituto Nacional de Bellas Artes (Arte Ederren Institutu Nazionala) arteak sustatzeko gobernu agentzia gisa sortu zen eta hasieran Museo Nacional de Artes Plásticas, Museo del Libro eta beste hainbat lekutan kokatua, egun Jauregian dago.
Ezaugarriak
Eraikinaren altuera 53 metrokoa da espiraleraino eta 42,5 metrokoa sabairaino. 4 solairu eta lurpeko aparkaleku bat ditu. Hasiera eta eraikuntza garai desberdinetakoak dira eta, ondorioz, jauregiak hainbat estilo arkitektoniko ditu, kanpoan Art Nouveau eta barnealdean Art Déco nagusitzen direlarik.
Fatxada nagusia, Juarez etorbidera ematen duena, Carrarako marmolez egina dago. Atariaren barruan Leonardo Bistolfi italiarraren eskulturak daude ("Harmonia", "Miña", "Zoriontasuna", "Bakea" eta "Maitasuna"). Fatxadaren beste zati batean, musika eta inspirazioa irudikatzen dituzten aingerutxoak eta eskulturak daude. Boarik diseinatutako eraikinaren plazaren aurrealdean, Agustí Querol Subirats kataluniarrak egindako Pegasoren lau eskultura daude. Eskultura horiek Zokaloan egon ziren hona ekarri aurretik. Eraikinaren erdigunea estaltzen duen sabaia kristalez egina dago, Géza Maróti hungariarrak diseinatua, eta musak Apolorekin irudikatzen ditu. Desagertu zen jauregiaren egitura bat Pergola zen, jauregiaren mendebaldeko aldean zegoena, Erdiko Zumardian. 1910eko ospakizunetarako pintura-erakustaldiak egiteko eraiki zuten, eta hainbat hamarkadatan liburu-denda bat izan zuen; 1973an eraitsi zuten. 1982an lurpeko aparkaleku bat eraikitzeko obrak egin zituzten.
Espazio anitza
Funtzio anitzeko eraikina da eta haren barruan agertoki eta espazio desberdinak daude:
Guztiak INBA (Instituto Nacional de Bellas Artes) erakundearen menpe daude.
Hildakoei omenaldiak
Arte Ederren Jauregia hildako arte eta kulturako pertsona ospetsuak omentzeko agertokia ere izan da. Lehenengoa José Clemente Orozco muralgilea izan zen 1949an. Honako pertsonaia hauek jaso zuten omenaldia leku horretan:
Bouillancy
Bouillancy Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bouillancy udalerrian erroldatutako biztanleak 387 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 154 etxebizitza zeuden, 141 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 144 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 141 etxebizitza nagusietatik 121 bere jabearen bizilekua ziren eta 20 alokairuan okupaturik zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 91 etxek bost zituzten. 113 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 87 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 278 ziren, horien artean 219 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 219 pertsona aktiboetatik 205 lanean zeuden (110 gizon eta 95 emakume) eta 14 langabezian zeuden (8 gizon eta 6 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bouillancy udalerrian 147 unitate fiskal zeuden, 382 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.756 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Bouillancy udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.000 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chauffourt
Chauffourt Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
2012ko Italiako Giroa
2012ko Italiako Giroa Itzuli Handi honen 95. edizioa da. 2012ko maiatzak 5 eta 27 artean ospatuko da 3491,4 kilometroko ibilbidea eginez Danimarkako Herning herria eta Milan artean, Italiako Giroaren historian lasterketa Danimarkan hasten den lehen aldia delarik.
Talde parte-hartzaileak
22 taldek parte hartuko dute edizio honetan: UCI ProTour mailako 18 taldeek (euren parte-hartzea derrigorrezkoa baita) eta Profesional Kontinental mailako beste 4k antolakuntzak gonbidatuta: Androni Giocattoli-Venezuela, Colnago-CSF Inox, Farnese Vini-Selle Italia eta Team NetApp. Hala, 198 txirrindulariko pelotoi bat osatuz (lasterketa profesionaletarako ezarritako 200 txirrindulariko mugatik gertu) talde bakoitzeko 9 txirrindularirekin. Talde parte-hartzaileak honakoak izango dira:
Bitxikeria bezala, 2012ko Italiako Giroa ordurarte GreenEDGE Cycling Team deitu zen taldeak bere izen berria zen Orica-GreenEDGEkin korrituko duen lehen lasterketa.
Chauffourt
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 114 etxebizitza zeuden, 85 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 114etxeak ziren. 85 etxebizitza nagusietatik 77 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 71 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 40 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 128 ziren, horien artean 94 aktiboak ziren eta 34 inaktiboak ziren. 94 pertsona aktiboetatik 88 lanean zeuden (52 gizon eta 36 emakume) eta 6 langabezian zeuden (1 gizon eta 5 emakume). 34 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chauffourt udalerrian 90 unitate fiskal zeuden, 224 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.835 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra zerbitzu enpresa batena zen.
2000. urtean Chauffourt udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Klasikoak (txirrindularitza)
Klasikoak, txirrindularitzan, egun bakarra irauten duten lasterketak dira. Gehienak Mendebaldeko Europako herrialdeetan ospatzen dira, batzuk XIX. mendearen amaieratik, nagusiki txirrindularitza zaletasun handia duten Frantzia, Belgika eta Italian. Euskal Herrian ere klasikoetako bat ospatu ohi da, hain zuzen ere, Donostia Klasikoa.
Lasterketa bat "klasikoa" noiz den ala ez argi eta garbi zehaztuta ez dago, halere zehazteko zenbait ezaugarri ezberdin badaude. Horietako batzuk distantzia eta ibilbidearen profila dira. Lasterketaren usadio handia eta txirrindularitzaren historian nabarmendu diren txirrindulariek irabazi dituzten ere baloratzen da. Beste faktore garrantzitsua, tokian-tokiko zaletu eta ikusleen grina dira, bai eta lasterketetan parte hartzen duten txirrindularien ospea ere. Gainera, urtez-urte lasterketa antzekoa izan beharra da, ibilbidean aldaketa gutxi edo oso txikiak sartuz.
Bost monumentuak
Azkenengo urteetan, Monumentuak izendapenarekin bost klasiko nagusiak izendatzen dira:
Beren motari dagokionez hauek dira lasterketa prestigiotsuenak, eta beren luzera 240 kilometrotik gorakoa da (6 ordu baino gehiago).
Denboraldiaren hasierako klasikoak
Lasterketa hauek ez dira besteak bezain entzutetsuak, hala ere, arreta erakartzen dute txirrindularitzako denboraldiari hasiera ematen diotelako.
Pneumonia
Gehienetan birusek edo bakterioek sortutako gaixotasun infekzioso baten ondorioz agertzen da, baina beste mikroorganismo batzuek ere eragiten dute, bai eta beste baldintza batzuek ere: esaterako, zenbait drogak eta gaixotasun autoimmunek.
Sailkatzeko orduan, bi mota nagusi bereizten ditugu: ospitaletik kanpo edo bertan harrapatutakoak. Horren arabera, eragile mikrobiologikoak eta tratamenduak aldatzen dira. Sintoma nagusiak sukarra, eztula, arnasestua eta toraxeko mina dira. Badaude pneumonia mota batzuk prebenitzeko txertoak.
Klasikoak (txirrindularitza)
Iraganekoak
Antzinakotasun, usadio eta zalego handia zuten hainbat klasiko diru edo arazo ekonomikoen ondorioz desagertu izan dira:
Pneumonia
Urtero 450 milioi pertsonak pairatzen dute pneumonia, munduko populazioaren % 7k, eta 4 milioi inguru hiltzen dira, gehien bat garapen bidean dauden herrialdeetan. Herrialde horietan, oraindik ere heriotza zio nagusietako bat da zaharrenen, gazteenen eta gaixotasun kronikoak dituztenen artean.
Historia
"Peripneumonia eta pleurako eritasunak begiratu beharrekoak dira: Sukarra akutua bada, eta mina baldin badago alde batean edo bietan, eta arnasa hartzean mina balego eztularekin batera, eta karkaxa horixka edo iluna izanez gero edo mehe eta gorrixka, edo bestelako ezaugarri anormalak edukiz... Pneumonia punturik altuenean dagoenean, gaixoa purgatu ezean kasuak konponbiderik ez dauka, eta arnasestua edukiz gero txarra da, eta txiza mehea eta garratza, eta izerdia agertzen bada lepo eta buru inguruan, izerdi horiek txarrak direlako, itolarriak eta gaixotasunaren bortizkeriak eragindakoak, eritasuna gailentzen ari delako."
Sintomak eta zeinuak
Zeinuen artean, biriketako auskultazioan krepitatzaileak entzuten dira.
Gasolina-zerbitzugune
Gasolina-zerbitzugunea, gasolindegia edo ezantza-zerbitzugunea publikoari gasolina eta beste erregai batzuk saltzeko lekua da. Motor-ibilgailuak hornitzeko, bereziki erregaiz hornitzeko, instalazio-multzoa da.
Bedizzole
Bedizzole Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Bedizzolek honako udalerri hauekin egiten du muga:
NGC 1553
NGC 1553 galaxia bat da, Dorado konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Torpedo
Torpedoa itsaso edo ur azpitik doan eta objektu bat ukitzean lehertzeko diseinatua dagoen jaurtigai autopropultsatu bat da.
Lahu etnia
Azken erroldaren arabera, Lahu etniako 453.705 pertsona bizi ziren Txinan, batez ere, Txina hegoaldeko Yunnan probintzian. Txinako Herri Errepublikaz gain, Vietnam, Laos, Thailandia eta Myanmarren ere bizi dira.
Torpedo
Lehenbiziko torpedoak XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen hasieran erabili ziren, ontziak hondoratzeko lehergai karga estatikoak ziren. Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan erabiliak izan ziren. Torpedo aintzindai hauen erabilera jartzaileentzat ere oso arriskutsua zen: torpedoak itsaspeko baten bidez ur azpiz hondoratu nahi zen ontziaren kroskora ahalik eta gehien hurbilduz, maikla luze baten bidez kroskoari atxikitzen ziren, lehergai kargak soka bat zuen, jartzailea itsaspekoan urrunduz zoan heinean soka luzatuz zihoan, azkenean jartzailea segurtasun distantzia egoki batera iristean soka guztiz luzatu eta lehergai karga lehertzen zen arte, baina maiz lehergai karga jartzailea behar adina urrundu aurretik lehertu eta leherketaren ondorioz etsaiaren ontzia nahiz jartzailearen itsaspekoak hondoratu ohi ziren.
Torpedoen garapenarekin batera heurak saiesteko ontzio arinagoen bilakaera etorri zen, ontzi hauek torpedo-ontziak izan ziren. Lehenbiziko torpedo mugikorrak XIX. mendearen amaieraldera asmatu ziren.
Jada Lehen Mundu Gerran Alemaniar Inperioko itsaspekoek asko erabili zuten arma izan zen, horren adibide RMS Lusitania ontziaren hondaratzea.
Bigarren Mundu Gerran jada Aliatuen nahiz Ardatzeko potentziek orokorki bai Atlantikoan, Mediterraneoan eta Pazifikoko Gerran erabili zuten arma izan zen.
Gerra Hotzean ere itsaspeko nuklearren agerpenarekin mehatxua suposatu zuen arma izan zen, baina jada misil nuklearrek beren itsasoko nagusitasuna kendu zieten.
Lahu etnia
Hizkuntza
Lahu etniako kideek Lahu hizkuntza hitz egiten dute.
Cirrhimuraena tapeinoptera
Cirrhimuraena tapeinoptera Cirrhimuraena generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Neolamprologus modestus
Neolamprologus modestus Neolamprologus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Bridgewater (Virginia)
Bridgewater Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Rockingham konderrian dago, Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Three O'Clock High
Three O'Clock High (euskaraz Hiruak Puntuan), 1987ko Phil Joanou estatubatuarrak uzuzendutako nerabe komedia film bat da. Casey Siemaszko, Anne Ryan, Richard Tyson, Jeffrey Tambor, Philip Baker Hall eta John P. Ryan aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEB, Utah, Buddy Revell (Richard Tyson) bere ikasgelako ikasle harroxkoenak institutuko aparkalekuan Jerry Mitchell (Casey Siemaszko) ikaslea harekin borrokatzera derrigortuko du. Jerry koitaduak denbora gutxi eta ilusio asko dauzka, zenbait lagun, Brei (Stacey Glick) arreba sasijakintsua eta baita erronka horretatik ihes egiteko modua topatzeko zorte gutxi ere.
FAES Farma
FAES Farma (izen osoa: Fábrica Española de Productos Químicos y Farmacéuticos) Lamiakon dagoen farmazia enpresa bat da. 1933an sortu zen, eta aitzindaria izan zen hainbat botiken sorreran. Frankismo garaian Espainia osoan antibiotikoak egin zitzakeen enpresa bakarra zen.
Historia
Hasieratik, Industria farmazeutikoan espezializatutako FAES sektore kimikoko enpresa garrantzitsuenetako bat izan da Bizkaian. 1933ko uztailaren 29an sortu zen eta Ibaizabal ibaiaren ibilguaren ondoan kokatu zen, Lamiakoko ibarrean (Leioa). Hasieran bi milioi pezetako kapitala zuen, Serra familiaren eskutik. FAES Lamiakoko ibarrean kokatu zen, Leioan. Ingurune hori itsasadarraren eskuinaldeko industrializazio-gune garrantzitsua izan da XIX. mende amaieratik. Garai batean padura besterik ez zegoen inguru horretan, baina, gizakiak lehortu izanaren ondoren, Leioako hiri-hazkundearen gune bihurtu zen. Maximo Agirre saltzaile eta industrialari bilbotarra izan zen inguru honen garapenaren arduradun nagusia.
4.000 metro karratuko eremua hartzen du, eta bertan bismuto-gatzak, kloruroak eta merkurio-oxido horia egiten ziren, batez ere Kordoba eta Almadénetik zetozen mineralekin.
Hasieratik, enpresak Espainiako biztanleen artean garai hartan endemikoak ziren gaixotasunei aurre egiteko produktu terapeutikoak bilatzen jardun zuen, hala nola sifilisa, sukar itzulkorrak edo Maltako sukarrak. Bere produktu nagusia NEO-FAES zen (neoarsenobenzola), urte batean 300.000 ale saldu zituzten hasi bezain pronto. Espainiako Gerra Zibilaren ondorengo autarkia-aldian, ahalegin zientifiko eta ikertzailearen etapa bat hasi zen, ordura arte Europako merkatutik lortzen ziren lehengaien faltak eraginda. Izan ere, FAES izan zen artseno-benzolak eta artseniko antiluetikoak ekoizteko gaitasuna zuen Espainiako enpresa bakarra, gaixotasun infekziosoen tratamenduan antibiotiko gisa aitzindari ziren konposatu organikoak, ospitale eta kliniketan erabiltzen zirenak. Garai horretan sortzen zituen produkturik ezagunenak SULFO-FAES, CALCIO-FAES eta URO-FAES ziren.
1940ko hamarkadan sulfopiridina, sulfotiazol eta artsenoxidoa ekoizten hasi ziren, arrakasta handiz. Lamiakon ere sakarinaren prozesamenduari ekin zioten, eta erradiografian erabiltzen zen barioaren gatzak.
1950 eta 1960ko hamarkadetan herbizidak eta pestizidak ekoizteari ekin zioten, kanfokloro poliklorokanfenoa edo dinitrona kasu. Hala ere, 1970ko hamarkadatik aurrera, batez ere farmazeutikan zentratu ziren. Garai horretan 73 botika ezberdin ekoizten zituzten, eremu guztietan erabiltzeko. 1978an hidrosmina sintetizatzea lortu zuten, Verosmil izenarekin merkaturatu zuten botika.
1990ko hamarkadatik aurrera beste konpainia batzuekin aliantzak egiteari ekin zioten eta nazioarteko merkatuetan sartu zen. 2010ko hamarkadan bilastina izeneko antihistaminiko arrakastatsua ekoitzi zuten.
Arkitektura
1935ean, Enrique Belda arkitektoak lehen ekoizpen-eraikinak eta haien bulego orokorrak proiektatu zituen, nahiz eta haren fisionomia aldatzen joan zen irekieratik bertatik. Gaur egungo itxura 1950, 1960 eta 1970eko hamarkadetako handitzeei zor zaie, Rafael Fontán edo Pedro Ispizua Susunaga arkitektoen eskutik, Belda, Gregorio Viteli eta Francisco Javier Ispizua Uribarriren lankidetzarekin. Eraikin multzoa kaleen inguruan jarritako pabiloietatik eta plaza moduko barruko espaziotik abiatuta antolatzen da, mugikortasuna errazteko. Gehienak hormigoi armatuzkoak dira, bistako egiturarekin, eta itxitura-hormak igeltserotzakoak, bistako adreiluzko akaberarekin, multzo-sentsazioa bateratzen eta sortzen duena, eraikuntza-tipologiak eta -garaiak askotarikoak izan arren. Estalkia laua da.
Fatxadaren tratamenduan, marra klasikoko errepertorio apaingarriak erabiltzen dira, armarri, frontoi eta zutabeekin, eta arreta berezia jartzen da sarrerako atean, bertan multzoaren bereizgarri diren elementu apaingarriak biltzen baitira. Ikerketa-eraikina ekoizpen-gunearen atzean dago, eta hari hiru altuerako gorputz baten bidez lotuta. Gainerako eraikinetatik, eskailera-kaxa nabarmentzen da, fatxadan irteten dena eta altueran nabarmentzen dena. Instalazioak gela osagarriekin osatzen dira, hala nola ur-araztegia eta hainbat pabiloi, hala nola ehoketa, liofilizazioa, elektrolisia eta zoologiko industrial txiki bat.
Zeru horiek
"Zeru Horiek" Bernardo Atxagak idatzitako eleberria da, 1995ean argitaratutakoa Erein argitaletxearekin.
Eleberria hizkuntza askotara itzuli da, esaterako katalana, gaztelania, ingelesa, alemaniera, italiera, finlandiera, esloveniera, suediera, estoniera eta turkierara.
Haria
Eleberri honetan sei orduko autobus bidaia bat kontatzen zaigu, espetxean lau urte egon ondoren hogeita hamazazpi urteko emakume batek egiten duena Bartzelonatik jaioterriraino, Bilboraino. Irene, euskal preso politiko ohia, kartzelatik atera berria da, baina ez da libre sentitzen.
Bidaian Irenek bere bizimodua gogoratzen du. Erretzea atsegin du edo beharrezko zaio. Partaide izan den organizazio armatua uztea erabaki du. Guztien iritzien aurka utzi du Irenek espetxea ere, eta bakardade izugarria du Bilbon bere zain.
Autobusean polizia bat doa eta honek oso urduri jartzen du Irene. Autobusean bi moja ezagutuko ditu eta bere gogoari jarraitzeko gomendatuko diote biek, jendearen presioari jaramonik ez egiteko esanez. Irenek askatasuna du helburu.
Behi euskaldun baten memoriak
Behi euskaldun baten memoriak Bernardo Atxagak idatzitako eleberri bat da, lehendabizikoz Pamiela argitaletxeak 1991n argitaratua.
Haria
Eleberriko protagonista behi bat da, gerra bukatu eta gutxira Balantzategi baserrian jaiotakoa eta istorio osoa bere ikuspuntutik kontatzen duena. Behiak barrenetik mintzatzen zaion barruko ahots bat du (izenik ezean "setatsua" deitzen diona) eta hain zuzen ere, bere barruko ahotsak proposatu dio bere memoriak idaztea, behiaren bizitzaren azken urteetan.
Mo da behiaren izena, eta esan bezala, Balantzategi baserrian jaio da Espainiako gerra zibila amaitu eta gero. Lehen urteetan laguntzat du beste behi beltz bat, La Vache qui Rit deitzen dena. La Vache apur bat erotuta dago itxuraz, adibidez, behi bat izan ordez basurde bat izatea nahiago baitu. Mo ez da behi makala, eta apurka-apurka konturatu da zer gertatzen ari den baserrian. Errota batetik hiru gizonek zelatatzen dute baserria ia egunero, eta La Vache qui Riten arabera hiru gizon horiek gerra irabazi zuten. Balantzategiko jendea, ordea, gerrako galtzaileak ziren.
Mo protagonistari eta La Vache qui Rit bere lagunari Balantzategiko inguruetan libre sentitzea gustatzen zaie eta jakin nahi dute ea zergatik egun batzuetan, ugazabek ukuiluan gordetzen dituzten behi beltz guztiak eta besteetan, berriz, gorriak. Jakin nahi dute ea zergatik gordetako behiei pentzu-oturuntza eskaintzen zitzaien egun horietan eta kanpoko behiei belardi goxoenetik bazkatzen uzten zaien.
Azkenean, La Vache eta Mo konturatu dira, hura komunikatzeko kode bat dela. Behi beltzak ukuiluan baldin badira ugazaben lagunak jaisten dira mendietatik janariak jasotzeko, eta gorriak badira, ordea, baserria guardia zibilez inguratuta zegoen. Zein ziren mendiko lagunak? Zergatik zebiltzan ezkutuan? Halako galderak egiten dizkiete Mo eta La Vachek beren buruei.
Egun batean, zelatariak konturatu dira nola funtzionatzen zuen komunikatzeko kodea eta ugazabak eta lagunak kartzelara bidali dituzte. Gure lagunak eta beste behia bakarrik geratu dira Balantzategi baserrian.
Balantzategiko ondasunak gerra irabazleen esku geratuko dira eta Mo protagonista eta La Vache laguna herriko mutil batzuen esku geratuko dira. Herriko festa batzuetara eramango dituzte eta eurekin jostatuko dira. Handik ihes egingo dute, mendira, eta mendian igaroko dituzte asteak eta hilabeteak. Halako batean, basurde familia bat ikusiko dute haitzulo baten barruan, eta La Vachek erabakiko du beraiekin geratzea.
Mo bakarrik iparralderantz jaitsi eta herri txiki batera iritsi da. Han Pauline Bernardette, gazte polit bat, ezagutu zuen eta berarekin joan da komentu batera, neskak moja izatea erabaki duelako. Komentuan oso pozik bizi ditu Pauline Bernardetterekin bere azken urteak.
Madaillan
Madaillan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Madaillan udalerrian erroldatutako biztanleak 582 ziren. Familiak 231 ziren, horien artean 42 pertsona bakarrekoak ziren (27 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 87 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 91 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 11 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
1966ko Munduko Futbol Txapelketa
1966ko Munduko Futbol Txapelketa Ingalaterraan urte hartako uztailaren 11tik uztailaren 30era antolatu zuten.
Madaillan
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako zuzenbide eta erakunde publikoak antzinako erregimenean
Iparralde deitzen duguna, egun hiru lurraldek osatzen dute, historian zehar horrela mantendu izan direnak: Lapurdik, Nafarroa Beherak (esan bedi bide batez ez zela inoiz “seigarren merindade deitua izan, baizik eta “allient puertos”eko lurraldea ) eta Zuberoak. Erdi Aro osoan zehar eta 1789.eko Abuztuaren 4eko aboliziora arte, lurralde bakoitzak bere politika- eta zuzenbide- nortasun propioa mantendu izan zuen. Banaketa hau oso kontutan hartzekoa da, izan ere, lurralde hauen azterketa egokiena, hauek bananduta hartuta eginikoa, eta euren erakundeen arteko konparaketa, ostean eginikoa litzatekeela aipatu behar baita.
Madaillan
Etxebizitza
2007an 270 etxebizitza zeuden, 231 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 268 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 231 etxebizitza nagusietatik 205 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 59 etxek lau zituzten eta 149 etxek bost zituzten. 199 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 90 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 137 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako zuzenbide eta erakunde publikoak antzinako erregimenean
Esan beharra dago hiru zonaldeen arteko “bigarren mailako ezberdintasunen” aldean, euren arteko antzekotasunak nagusitzen direla. Nahiz eta Erdi Aroan zehar Lapurdi eta Zuberoa Akitaniako Dukerriaren, eta gero monarkia frantsesaren, menpean egon izan eta Behe Nafarroa Nafarroako Erresumaren parte izan ziren, beranduago hau ere Frantziako erresumaren parte izango zena.
Madaillan
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako zuzenbide eta erakunde publikoak antzinako erregimenean
Bertan indarrean izan ziren foruak, Erregeek beren borondatez emaniko pribilejioak zirela azpimarratzen du Goyhenechek. Baina era berean, bertan indarrean izandako ohituren isla besterik ez zirela izan. Pribilejioekin zera esan nahi da: Zuzenbide komunetik at zegoen zuzenbide pribatuaren errealitatea.
Madaillan
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 373 ziren, horien artean 299 aktiboak ziren eta 74 inaktiboak ziren. 299 pertsona aktiboetatik 290 lanean zeuden (153 gizon eta 137 emakume) eta 11 langabezian zeuden (5 gizon eta 6 emakume). 74 pertsona inaktiboetatik 39 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako zuzenbide eta erakunde publikoak antzinako erregimenean
Goyhenechek oso ondo dioen moduan, aztergai ditugun erakundeok ekonomia-bizimoduaren produktu dira, baina era berean honetan eragiten dutenak. Horrela bere esanetan, hurrengoak izan ziren bertako ekonomia-jardueraren poloak: Nekazal jarduera alde batetik, familiaren gunea izan zena hain zuzen ere, eta artzaintza bestea, gizartearen gunea. Horrenbestez, artzaintzak berebiziko garrantzia izan du historikoki lurralde hauetako erakunde eta zuzenbidearen izaeran. Bigarren hau izango delarik, beraz, Iparraldeko erakunde kolektibo indartsuen eta jabetza komunen oinarri.
Madaillan
Diru sarrerak
2009an Madaillan udalerrian 243 unitate fiskal zeuden, 624,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.222 euro zen.
1966ko Munduko Futbol Txapelketa
Final laurdenak
5 3
Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako zuzenbide eta erakunde publikoak antzinako erregimenean
Aipatu gabe ezin da utzi ere muga-zonaldea izan dela historikoki, gatazkatsua izan den muga batena. Eta, horrela, eskualde honek gerren gaitz iraunkor eta suntsigarriak pairatu izan zituela. Honek Errege-erreginek lurralde hauei pribilejioak eman izanarekin harreman zuzena izan zuela esan daiteke, Lapurdiren kasuan argi eta garbi bederen: Izan ere, Dravasak dioenez geografia-, geoestrategia-, ekonomia-, gizarte- eta politika-testuinguru hau baita, Lapurdin antzinatik indarrean zeuden tradizioak, Errege Frantsesek pribilejio gisa bertako biztanleei eman izanaren arrazoia.
Madaillan
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 30 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 9 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako zuzenbide eta erakunde publikoak antzinako erregimenean
Iparralden, etxeen arteko berdintasun eta independentzia izan zen printzipio nagusi, zeinak familien independentzia eta iraunkortasuna bermatu izan zuen; eta hau zuzenbide pribatuak indartu zuen. Etxea nekazaritza-ekoizpenaren gune izan zen beraz. Alabaina, nekazaritza pobrea eta berantiarra izan zen lurralde hauetan, artzaintza da ekonomia-jarduera garrantzitsuena; eta jarduera hau izango da lur komunen sorrera eta administrazio kolektiboa sorraraziko duena, erakunde publikoen sorrera ekarriko duena gero.
Alfred von Tirpitz
Alfred von Tirpitz (Küstrin, Brandenburgo, gaur egungo Alemania, 1849ko martxoaren 19a - Ebenhausen, Munichetik hurbil, Alemania, 1930eko martxoaren 6a) alemaniar almirantea izan zen.
Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako zuzenbide eta erakunde publikoak antzinako erregimenean
Berdintasun printzipio honen nagusitasuna ahuldua izango zen mendeetan zehar, hurrenez hurren, Erregeen botere, Feudalismo, merkatal- eta burges- ekonomi, XVI.etik aurrera Monarkia zentralista eta Ideologia Iraultzailearen eskutik azkenik. Alabaina, 1789.ra arte ia bere osotasunean biziraungo zuen lurralde hauen, eta bere erakundeen, ezaugarri bereizgarri den berdinkidetasunak. Laburbilduz, esan daiteke horrela, Iparraldeko Lapurdik, Behe Nafarroak eta Zuberoak, Antzinako Erregimenaren garai osoan zehar osatutako bere entitate publiko eta zuzenbide propio bereizgarriak, Frantziar Iraultzaren 1789.eko Abuztuaren 4.na arte mantendu zituztela; argi eta garbi esango zuelarik gero Dravasak: “Se ha mantenido una continuidad histórica tan sorprendente como incontestable”.
Alfred von Tirpitz
Biografia
1892-1896 bitartean Alemaniako Itsas Armadako buru eta 1897-1916 Itsas ministro izan zen. Alemaniako gerrako ontzidi modernoa sortu zuen, Britainia Handiko itsas armada guztiz indartsuari aurre egiteko gai zena. Lehen Mundu Gerran, Gilen II.a enperadoreak aliatuei aurrez aurre erasotzea debekatu zion, eta urpeko ontzietara mugatu behar izan zuen alemaniarren ekina. 1916an kargua utzi zuen, Gobernuko zibilek haren asmoak onartzen ez zituztelako, eta 1917an Alemaniar Herriaren Alderdi Ultranazionalista eta Pangermanista sortu zuen. Diputatu izan zen 1924-1928 bitartean.
Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako zuzenbide eta erakunde publikoak antzinako erregimenean
Goyhenecheren azken balorazioarekin amaitzea litzateke egokiena. Azken batean, Iparraldeko lurraldeetako erakundeak eta zuzenbidea, foruak, inoiz ez zirela emanikoak izan izaeraz, jatorriz. Baizik eta, azken batean, antzinako zuzenbide eta erakunde batzuen segida izan zirela, inguruko lurraldeetako zuzenbide eta erakundeen aldean, guztiz originalak zirenak.
Madaillan
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 2 iturginak eta 3 argiketariak.