cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
William Herschel
Lehen urteak
1757an, hemeretzi urterekin eta sosik gabe, iritsi zen Ingalaterrara. Frantsesek Hanover hartuta zuten, eta handik ihesi alde egin zuen. Musikaria zen, bere aita eta ia familia osoa bezala. Txeloa, oboea eta klabezina jotzen zituen, eta konposatu ere egiten zuen. Musika-eskolak emanez eta orkestratan joz egin zuen aurrera Ingalaterran. Wilhelm William bihurtu zen bertan eta, iritsi eta hamar urtera, Bath hiriko kontzertuen arduraduna, organu-jotzailea eta koruko zuzendaria zen.
Bien bitartean, Caroline, haren ahizpa, Hanoverren zegoen. William kezkatuta zegoen arrebaren egoerarekin, eta Ingalaterran berarekin bizitzera gonbidatu zuen. 1772an iritsi zen Caroline Bathera. Anaiak kantu-eskolak eman zizkion, eta haren kontzertuetan abeslari bakarlari gisa jarri zuen. Abeslari bikaina zen Caroline, eta arrakasta handia izan zuen.
Jakin-min handiko pertsona zen William, eta denbora librean makina bat liburu irentsiz ikasten zituen matematika, optika, astronomia... Gosarietan arrebari kontatzen zizkion aurreko gauean liburuetatik ikasitakoak. Eta interes handiz jarraitzen zituen hark anaiaren lezioak. Astronomia bereziki gustuko zuen Williamek. Orduak pasatzen zituen izarrei begira, zerua aztertzen, eta Ilargiarekin txoratuta zegoen. Han biziko litzatekeela esan ohi zuen. Musika-ikasleek kontatzen zuten nola ilunabar askotan eskola eten eta kanpora ateratzen zituen ikasleak, Ilargia ikusteko.
Astronomo gisa hasiera
Williamek teleskopio bat behar zuen. Baina ordaindu zitzakeenen kalitatea oso eskasa zen, eta frustrazioa baino ez zuen lortzen. Azkenean, berak egitea erabaki zuen. Teleskopio-egile trebea bihurtu zen, eta laguntzaile bikaina izan zuen Caroline, hura ere iaioa baitzen leiarrak leuntzen eta teleskopioak muntatzen. Beti ondoan zuen. "Behin ahora eman behar izan nion janaria --idatzi zuen Carolinek gerora--; bi metroko ispilu bat bukatzen ari zen, eta hamasei orduz ez zituen eskuak haren gainetik kendu". Eta anaia teleskopioan jarrita zegoenean ere, hark deskribatutako guztia berak apuntatzen zuen.
Astylosternus ranoides
Astylosternus ranoides Astylosternus generoko animalia da. Anfibioen barruko Arthroleptidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
William Herschel
Astronomo gisa hasiera
1781ean, etxeko lorategitik bere teleskopio batekin izar-pareak behatzen ari zela, atentzioa eman zion disko-itxurako objektu batek. Kometa bat zela pentsatu zuen hasieran. Baina jarraipena egin zion, eta haren mugimendua nolakoa zen ikusi zuen. Eguzki-sistemako planeta bat zen! Bat-batean munduko astronomo ospetsuena bilakatu zen. Milaka urtean inork ez zuen planeta bat aurkitu. Georgium sidus deitu nahi izan zion planetari (“Jurgiren izarra”, Jurgi III.a Ingalaterrako erregearen omenez). Baina Europan ez zuten hori onartu eta, denbora batez, Herschel deitu zitzaion. Azkenerako, ordea, izen mitologikoekin jarraitzea erabaki zen: Urano jarri zioten.
Royal Societyko kidea
Urte hartan bertan, Royal Societyko kide egin zuten, eta, hurrengo urtean, Jurgi III.ak Erregearen Astronomo izendatu zuen, eta soldata jarri zion. Hala, musika utzi, eta astronomian aritu ziren herscheldarrak bete-betean, handik aurrera. Arrebari teleskopio bat eman zion, hark ere bere behaketak egin zitzan. Baina Carolinek ez zuen nahi adina denbora aurkitzen horretarako. Williamen proiektuekin bazuen nahikoa lan. Behaketetan laguntzeaz gain, behatutakotik emaitzak ateratzeko beharrezkoak ziren kalkulu luzeak ere berak egiten zituen. Hala ere, 1786an kometa bat aurkitu zuen, eta berria azkar zabaldu zen: "Emakume batek aurkitzen duen lehen kometa". Williamen laguntzaile izateagatik erregeak soldatatxo bat jartzea lortu zuten 1787an. Hurrengo urtean, alargun aberats batekin ezkondu zen William; harrezkero, Carolinek denbora gehiago izan zuen bere behaketak egiteko. Beste zazpi kometa aurkitu zituen, eta baita hainbat izar eta nebulosa ere.
Williamek teleskopioak egiten ere jarraitu zuen. Munduko onenak ziren. Eta munduko handiena ere egin zuen; 12 metro luzekoa. 1789ko abuztuan, teleskopio harekin egin zuen lehen behaketan, Saturnoren ilargi berri bat aurkitu zuen: Mimas. Eta hilabete batera bestea: Enceladus. Lehenago aurkituak zituen Uranoren lehen bi ilargi ere, Titania eta Oberon. Horrez gain, izar aldakorrak behatzen lehena izan zen, eta asteroide izena berak asmatu zuen. Arrebaren laguntzarekin, 90.000 izar eta 2.500 nebulosa katalogatu zituen. Eta nebulosak izarrez osatuta daudela iragarri zuen; izarrez eta, agian, baita gurea bezalako beste galaxiez ere.
Herscheldarren teleskopioei eta lanari esker, izugarri handitu zen unibertsoa. Eta eguzki-sistema talde txiki-txiki bat baino ez zen unibertso erraldoian. Erradiazio infragorria ere aurkitu zuen. Honetarako argia prisma batetik pasaerazi eta termometro bat jarri zuen argi gorriaren ondoan, baina iluntasunean. Termometroa igotzen zenez, erradiazioa bazela ondorioztatu zuen.
Uranok Eguzkiari buelta bat emateko behar duen denbora iraun zuen Williamen bizitzak: 84 urterekin hil zen, 1822an. Caroline Hanoverrera bueltatu zen, baina ez zuen astronomia utzi. Besteak beste, Williamen aurkikuntzak berresten jarraitu zuen, eta nebulosen katalogoa argitaratu zuen. 1828an, Royal Astronomical Societyk urrezko domina eman zion lan horrengatik. Eta 1835ean, bera eta Mary Somerville elkarte horretako ohorezko kide egin zituzten. Izendapen hori lortu zuten lehen emakumeak izan ziren.
Parisko 11. barrutia
'''Parisko 11. barrutia' (frantsesez 11e arrondissement de Paris'') Paris banatuta dagoen hogei barrutietako bat da. Sena ibaiaren eskuinaldean dago. Arrondissement de Popincourt izena ere badu, izen hau askorik erabiltzen ez den arren.
Mugakideak
Iparraldean 10. barrutia du, mendebaldean 3. eta 4.a, hegoaldean 12.a eta ekialdean 20.a.
Auzoak
Barrutia honako lau auzoetan banatua dago:
Historia
Egungo mugak 1860koak dira, Paris 20 barrutitan banatu zuen 1859ko ekainaren 16ko legeari jarraikiz ezarriak.
Wielichowo udalerria
Wielichowo Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Grodzisk Wielkopolski barrutian kokatuta. 107,58 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 6818 biztanle zituen.
Richard Schmidt (arraunlaria)
Richard Schmidt (Treveris, 1987ko maiatzaren 23an jaioa), alemaniar arraunlaria da. 2008 eta 2020 urteen artean, lau Udako Olinpiar Jokotan hartu zuen esku: Pekin 2008 (Pekin), Londres 2012 (Londres), Rio 2016 (Rio de Janeiro) eta Tokio 2020 (Tokio) hiru domina lortuz, denak zortzikoan. Tokion lehiatu zuen taldea hauek osatzen zuten: Richard Schmidtek berak, Johannes Weißenfeldek, Laurits Follertek, Olaf Roggensackek, Torben Johannesenek, Jakob Schneiderrek, Malte Jakschikek, Hannes Ocikek eta Martin Sauerrek.
Lanparen Aroak
Lanparen Aroak da Ardan neur daitekeen lehen garaia. Valarrek Lurrean euren lanak amaitzen dituztenean hasten dira, Melkorren aurkako lehen guduaren ondoren, Tulkasen laguntzari esker garaitu zutena.
Aro honen hasieran Aulë Valar errementariak Valarren bi Lanpara erraldoiak sortu zituen: Iluin eta Ormal, bata Ardaren iparraldeko muturrean eta bestea ekialdeko muturrean (garai horretan Arda laua zelarik, eta ez borobila). Era berean Yavannak forma ematen die bere izakiei, olvarrak (landareak) eta kelvarrak (animaliak). Valar guztiek Ardaren sorrera, gutxi gora-behera jatorrizko planaren arabera amaitu zuten.
Orduan Valarrak poztu egin ziren eta jai bat ospatu zuten, non Tulkas Nëssa valierrarekin ezkondu zen. Une horretan ikusi zuen Melkorrek mendeku hartzeko unea, oraindik Valarrekin zeuden bere mendeko leialak berarekin deitu zituen eta Erdialdeko Lurraldearen iparraldean ezarri zen, Utumno gotorlekuan, berak propio eraikia. Hortik iluntasuna hazten joan zen, baina Valarrak euren jaian eta lanparen argiarekin ez ziren gainera zetorkien arriskuaz ohartu beranduegi izan zen arte, Melkorrek bi lanparak suntsitu zituenean eta Valarren aurka gerra egin zuenean, betirako Erdialdeko Lurraldetik kanporatuz.
Ordutik, Valarrak Aman kontinentera bizitzen joan ziren, gotortu egin zutena.
Valinorreko Bi Zuhaitzen sorrerarekin Zuhaitzen Aroak edo Izarren Aroak hasi ziren.
Chronologie de la Terre du Milieu
Leiognathus parviceps
Leiognathus parviceps Leiognathus generoko animalia da. Arrainen barruko Leiognathidae familian sailkatzen da.
Konputazio banatua
Konputazio banatua konputazio masiboko arazoak ebazteko eredu bat da. Eredu honek ordenagailu kopuru handia erabiltzen du Kluster retan antolatuta eta telekomunikazio-azpiegitura banatu baten barruan. Sistema banatua sistema bat da non osagaiak leku ezberdinetan aurkitzen diren ordenagailu-sare baten. Horiek komunikatu eta koordinatzen dituzte bere ekintzak elkarren artean mezuen bitartez.
Sistema banatuak
Sistema banatua sistema bat da non ordenagailu kopuru bat fisikoki leku ezberdinetan aurkitzen den; ordenagailuak beraien artean konektatuta daude komunikazio-sare baten bitartez. Makina bakoitzak bere hardware a eta software ditu, eta programatzailea k sistema bakar gisa hautematen ditu. Programatzaileak urrutiko software-osagaiak(objektuak) atzitzen ditu, era lokalean egingo balu bezala, middleware bat erabiltzen duten konputagailu talde baten; (RPC) eta SOAP nabarmenak dira, helburu bat lortzeko.
Sistema banatuak fidagarriak izan behar dira, sistemako osagai bat hautsi egiten bada, beste osagai bat aurrekoa ordezkatzeko gai izan behar da. Horri hutsegiteekiko tolerantzia deritzo.
Sistema banatuak tamaina askotakoak izan daiteke, dozenaka ostalari (sare lokal a), ehunaka host (Metropoli.eremuko sare), edo milaka, nahiz milioika ostalari(Internet). Horri eskalagarritasun deritzo.
Helburua
Konputazio banatua diseinatu da super-konputagailurik ahaltsuenek ebatzi ezin dituzten problemarik handienak ebazteko, arazo txikiagoetan lan egiteko aukera mantenduz. Beraz, sare-konputazioa naturalki ingurune multierabiltzaile bat da; horregatik, baimenak kudeatzeko teknika seguruak ezinbestekoak dira urrutiko erabiltzaile bat baimendu baino lehen sistema informatikoak kontrolatzeko.
Ziklo erredundanteduneko konputazioa
Konputazio-eredu hau, zonbi konputazio izenez ere ezagutua, Seti@Home motatako aplikazioetan erabilia da. Funtzionamendua honetan datza: zerbitzari batek edo zerbitzari multzo batek bolondres diren ordenagailuen talde baten eskuetan uzten du prozesatu beharreko lana, haiek erabili barik duten konputazio-ahalmena erabiltzeko. Funtsean, gure ordenagailua piztuta dagoenean, baina erabili gabe, hark duen konputazio-ahalmena ez da aprobetxatzen. Hala, gure ordenagailuak aprobetxatzen du era honetako konputazioa, guk erabiltzen ez dugunean, bere konputazio-ahalmen maximoa aprobetxatzeko.
Clustering
Superordenagailuak sortzeko beste modu bat clustering da. Klusterra edo ordenagailu mordoa kostu baxuko hainbat ordenagailuz osatutako sistema bat da, non ordenagailuak abiadura handiko sare baten (gigabiteko zuntz optikoa) eta ordenagailuen arteko lan-kargaren banaketaz arduratzen den software baten bitartez konektatuta dauden. Normalean, sistema horiek datuak gordetzeko gune bakarra dute. Klusterrek erredundanteak izatearen abantaila daukate; hau da, lehenengoak erari egiten bada, bigarrenak martxan jarriko da.
Grid
Grid konputazioa edo sare-konputazioa paradigma berri bat da konputazio banatuan, non konputagailu kopuru mugagabe baten baliabide guztiak superkonputagailu bakar bat gisa tratatzen diren era gardenean.
Konputagailuak ez daude era sendoan konektatuta, hau da, ez dute zertan leku berean egon. Adibide moduan SETI@Home proiektua erabili daiteke, non mundu osoan zehar dauden konputagailuak erabiltzen diren bizi estralurtarra bilatzeko.
Segurtasuna
Segurtasuna delikatua da hemen, zeren era honetako konputazioan konexioak ez dira lokalak, urrutikoak baizik, beraz, arazoak gerta daitezke nodo baten atzipena kontrolatzeko. DoS eraso baterako aprobetxatu daiteke hori, baina sareak ez du bertan behera utziko bere funtzionamendua. Horixe da grid sareen abantaila bat.
Crypturellus undulatus
Crypturellus undulatus Crypturellus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tinamidae familian sailkatua dago.
Sigy
Sigy Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sigy udalerrian erroldatutako biztanleak 62 ziren. Familiak 15 ziren, horien artean 5 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 10 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Etxebizitza
2007an 35 etxebizitza zeuden, 26 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 30etxeak ziren. 26 etxebizitza nagusietatik 19 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek hiru gela zituen, 8 etxek lau zituzten eta 17 etxek bost zituzten. 26 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 43 ziren, horien artean 36 aktiboak ziren eta 7 inaktiboak ziren. 36 pertsona aktiboetatik 32 lanean zeuden (18 gizon eta 14 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 7 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2560 Siegma
2560 Siegma asteroide baten izena da. otsailaren 14an aurkitu zuen K. Reinmuth-ek Heidelberg Behatokitik.
Sigy
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Sigy udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 387 hektarea erabiltzen.
2560 Siegma
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1932 CW izena zeraman.
Sigy
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Romanèche-Thorins
Romanèche-Thorins Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Romanèche-Thorins udalerrian erroldatutako biztanleak 1.780 ziren. Familiak 714 ziren, horien artean 182 pertsona bakarrekoak ziren (69 bakarrik bizi ziren gizonak eta 113 bakarrik bizi ziren emakumeak), 250 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 258 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
NGC 7255
NGC 7255 galaxia bat da, Aquarius konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Romanèche-Thorins
Etxebizitza
2007an 855 etxebizitza zeuden, 723 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 53 bigarren erresidentzia ziren eta 80 hutsik zeuden. 718 etxeak ziren eta 136 apartamentuak ziren. 723 etxebizitza nagusietatik 506 bere jabearen bizilekua ziren, 184 alokairuan okupaturik zeuden eta 32 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 34 etxek bi zituzten, 109 etxek hiru zituzten, 211 etxek lau zituzten eta 365 etxek bost zituzten. 504 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 299 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 359 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.114 ziren, horien artean 868 aktiboak ziren eta 246 inaktiboak ziren. 868 pertsona aktiboetatik 811 lanean zeuden (435 gizon eta 376 emakume) eta 56 langabezian zeuden (25 gizon eta 31 emakume). 246 pertsona inaktiboetatik 105 erretiraturik zeuden, 73 ikasten zeuden eta 68 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Romanèche-Thorins udalerrian 753 unitate fiskal zeuden, 1.879,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.090 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 104 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 32 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 5 finantziazio enpresak ziren, 7 higiezinen enpresak ziren, 10 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 8 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 altzari denda zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Romanèche-Thorins udalerrian 81 nekazaritza-ustiategi zeuden, 540 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2560 Siegma
Orbitaren ezaugarriak
2560 Siegma asteroidearen orbitak batezbeste 2,749 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,651 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,848 distantziara. Eszentrikotasuna 0,036 da, eta makurdura orbitala 5,94ºkoa da.
Hadad
Hadad, Haddad, Adad (𒀭𒅎, Adād ahoskatua), edo Iškur Kanaango eta Mesopotamiako antzinako erlijioetako ekaitzen eta euriaren jainkoa zen. Eblan agertzen da jada, "Hadda" izenarekin, K.a. 2500. urte inguruan. Ekialde Hurbiletik, Hadad Mesopotamian sartu zen, Amorritak sartua, eta hor akkadiar Adad jainkoa bilakatu zen. Adad zein Iškur logograma berberarekin idatzi ohi dira, 𒀭𒅎, Hurritek Teshub jainkoa idazteko erabiltzen zuten ikur berbera. Hadadek beste izendapen batzuk ere bazituen, hala nola Pidar, Rapiu, Baal-Zephon edo, sinpleki, Ba'al (Jauna), baina titulu hau beste jainko batzuek ere bazuten.
Romanèche-Thorins
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
2560 Siegma
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.9 da.
Romanèche-Thorins
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chvalnov-Lísky
Chvalnov-Lísky Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 248 biztanle ditu eta 8,84 kilometro koadroko azalera. Kroměřížko barrutian dago.
Numenak (Aita)
Numenak (Aita) 2005ean kaleratutako komiki bat da. Egileak Unai Busturia eta Julen Ribas dira. Euskaraz eta gaztelaniaz argitaratu zen.
Chvalnov-Lísky
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1369 urtean egin zen.
Hadad
Hadad jainkoaren ikurra zezena zen. Bizardun agertu ohi zen, makil bat eta tximista bat eskuan hartuta, zezen-adarrak buruan zituen bitartean. Mitologia alderatuan, Zeus greziarraren eta Jupiter erromatarraren pareko joatzen zen. Asia Txikian zegoen Dolicheko kultuan Jupiter Dolichenus izena hartzen zuen, eta hititen Teshub jainkoarekin parekatzen da.
Numenak (Aita)
Argumentua
Istorio honek bi nesken ibilera aurkezten digu. Biak, Alaitz eta Ira, mozorro bat egitearren, agure baten etxean sartzen dira. Orrazi bat hartu eta gero, alde egiten dute, Mari sorgin mitologikoaren objektu magikoa dela susmatu gabe. Bere indarraren ondorioz, Alaitz "gaueko" mundura jausten da eta, Irak, bere galera nabarituz, ahal duen guztia egiten saiatuko da bere laguna topatzen.
Hadad
Baalen Zikloa edo Baalen Epika, Kanaango eremuan bildutako istorioen bilduma batean, Baal jainkoaren izendapenean Hadad ematen da, ekaitzen-jainkoa. Bilduma hau K.a. 1400 eta 1200 inguru egin zen, eta Ugariten aurkitu zen, gaur egungo Sirian. Hadadek Lotan herensugea hil zuen.
Numenak (Aita)
Argumentua
Bien bitartean, antzinako irudiak agertzen zaizkigu, non ikus dezakegun nola eta norekin ezkondu zen Mari, eta nortzuk ziren bere umeak, neska eta mutil bat, alegia. Baina bi hauek banatzen dira, eta suposatu dezakegu bat mundu arruntean geratzen dela eta bestea azpimundu batera bidalia izaten dela.
Ira, Alaitz askatzeko, Mariren kobazulo batera joan behar izango da, ea hor aurkitzen duen.
1960ko Paris-Roubaix
1960ko Paris-Roubaix txirrindularitza lasterketa klasiko honen 58. edizioa izan zen. 1960ko apirilak 10ean ospatu zen eta Pino Cerami txirrindulari belgiarra izan zen garailea.
2561 Margolin
2561 Margolin asteroide baten izena da. urriaren 8an aurkitu zuen L. I. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1969 TK izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2561 Margolin asteroidearen orbitak batezbeste 2,432 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,099 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,765 distantziara. Eszentrikotasuna 0,137 da, eta makurdura orbitala 2,48ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.5 da.
Joseph Apeztegi
Joseph Apeztegi, pilota arloan Xikito Kanbokoa deituraz ezaguna (Kanbo, 1881eko maiatzaren 20a - Getaria, 1950eko abenduaren 21a) pilotari profesionala izan zen. Joko garbiko jokalaririk onenetarikoa izan zen; eskuz ere partida ugari irabazi zuen.
Bizitza
Laborariak zituen gurasoak, eta hamahiru anai-arreba zituen. Hamalau urte zituela, hotel batean lan egiten zuen, bezeroak hoteletik Kanboko geltokira gurdi batean eramaten.
Hamazazpi urte zituenean, orduko txapelduna zen Arrue bidartarrari 60-33 irabazi ondoren, profesional bilakatu zen. 1900 eta 1914 artean eta 1919 eta 1923 artean txapelduna izan zen. Lehen Mundu Gerran granadak jaurtitzen jardun zuen, eta ospe handia lortu.
BBVAren dorrea
BBVAren Dorrea edo Bizkaia Bankuaren dorrea Bilboko bigarren eraikinik altuena da, Iberdrola dorrearen ondoren.
Kokalekua
Abando auzoko gune finantzieroan kokatua, On Diego Lopez Haroko kale nagusiaren 1. zenbakian, Plaza Biribila, On Diego Lopez Harokoaren monumentua eta El Corte Inglés Bilbo merkataritza-gunearen alboan.
Historia
1968. urtean eraiki zen, Banco de Vizcayak zeukan egoitzaren tokian. Guztira 21 solairu eta 88 metroko altuera dauka. Dorrearen eraikuntzan arkitekto talde zabal batek hartu zuen parte, besteak beste, Enrique Casanueva eta Jose María Chapa. Eraikinak udaletxearen C motako babesa dauka eta 3.100 metro koadroko orubean eraiki zen, antzina Banco de Vizcayaren egoitza zaharra egon zen toki berean.
Euskal Herriko eraikinik garaiena
Euskal Herriko eraikinik altuena izan zen, BEC Dorreak 2006. urtean gainditu zuen arte. Horrez gain, Bilboko eraikinik altuena izan zen 1968tik 2009ra. 2009ko irailaren erdialdean, Iberdrola Dorreak gainditu zuen 22 solairu eta 91 metrorekin.
1968an eraikitzen amaitu zenean, Bilboko eraikinik garaiena bihurtu zen, 25 urte lehenago altxatutako Bailengo etxe orratza gainditzean.
Atentatua
1983ko otsailaren 5ean ETAk lehergailua jarri zuen eraikinaren lehen solairuan. Leherketaren une berean bankuko bi langile hil ziren, Ramon Iturriondo García eta Anibal Izquierdo Emperador. Bi egun beranduago oso larri zauritutako Benito Alonso Gomez ere hil zen.
Dorrea hutsik
1990eko hamarkadan zehar BBVk zerbitzu eta bulegoak Madrilgo egoitzara bideratu zituen eta pixkanaka dorrea husten hasi ziren. Azkenik 2009ko abenduan, On Diego Lopez Harokoaren 12. zenbakiko egoitzaren eraberritzea amaitzean, dorrean geratzen ziren bulego guztiak, bertara eraman zituzten, behekaldeko sukurtsala barne.
2011ko otsailean eraikina salgai jarraitzen zuen.
Buonalbergo
Buonalbergo Italiako udalerri bat da. Beneventoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Buonalbergok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Edgewood (Maryland)
Edgewood Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Harford konderrian dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Londresko garagardo uholdea
Londresko garagardo uholdea 1814ko urriaren 17an gertatu zen, garagardo fabrikan istripu bat gertatu ondoren. Istripuaren ondorioz zortzi lagun hil ziren.
Gertaerak
1814ko urriaren 17an, Londresen hiriburuko erdigunean uholde bat jasan zuten. Tottenham Court Road kalean, besteak beste Meux and Company Brewery garagardo fabrika zegoen. Fermentazio upela zuten bertan, 22 oineko altuera zuen eta egun hartan 511.920 litro zeuzkaten gordeta. 29 metalezko uztaik eusten zioten upelari, baina mantentze kaxkarrak eraginda, edukiontzi erraldoia lehertu egin zen. Ondorioz, 8.500 upel hautsi eta guztira 1.224.000 litro garagardo isuri ziren bat-batean. Fabrikako horma hautsi eta Tottenham Courtetik behera St. Giles auzoraino iritsi zen garagardo uholdea.
Gaur egun Londresko gunerik garestienetakoa dena langile auzune txiroa zen XIX. mendean, eta St. Gileseko biztanleek etekina atera nahi zioten zorigaiztoko gertakizunari. Batzuek, azken hildako hark bezalaxe, garagardoa zuzenean edatea erabaki zuten, beste batzuek eskura zuten edozein edukiontzi hartu zuten ahalik eta garagardo gehien gordetzeko. Hildakoren bat etxean gorde eta berau ikusteagatik sos batzuk ordainarazi zizkieten morbo bila hurbildutakoei. Berria berehala zabaldu zen hiri osoan eta bisitari uholdea etorri zen garagardoaren ondoren.
Meuxentzat, aldiz, negozio txarra izan zen. Milioi litrotik gora garagardo galtzeaz gain, ekoitzitakoaren gaineko zergak ordaindu berri zituzten, eta ezbeharrak eragindako kalte-ordainen epaiketaren zain zeuden gainera. Garagardo konpainiak ordurako zigor gogorra jasoa zuelako, epaileek ez zuten Meux erruduntzat jo; “Jainkoaren ekintza” izan zela ondorioztatu zuten.
Michel Garbisu
Michel Garbisu (Baiona, 1955eko maiatzaren 5a), pilota munduan Garbisu bezala ezaguna, pilotari ohia da. Xaren aditua, Munduko Pilota Txapelketan bi urrezko dominak lortu ditu. 1978an ordezkoa izan ondoren, Patrick Lasarterekin batera 1982an eta 1986an irabazi zituen, argentinarrek zeuzkaten nagusitasuna hautsiz. Hamar aldiz Frantziako txapelduna izan zen.
Erretiratu zenean, Frantziako selekzionatzaile bihurtu zen.
Gymnosporangium clavariiforme
Gymnosporangium clavariaeforme Pucciniaceae familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna oraindik ezezaguna da.
Sinonimoak: Podisoma clavariiforme, Podisoma juniperi-communis, Tremella clavariiformis.
Deskribapena
Fruktifikaioa: Pucciniaceae familiako Uredinal honek ipurua parasitatzen du eta septado mizelioa garatzen du. Mizelioaren luzapenak egur-landareen zeluletan sartzen dira. Orduan ipuruaren adarrek, tumoreen itxura hartzen dute, puztu egiten dira, ardatzaren forma hartuz, eta horien gainean agertzen dira fruktifikazioak, gelatinakarak denbora hezean, kolore hori bizi samarrekoak, 10 eta 20 mm bitarteko luzerakoak eta 2 eta 3 mm bitarteko lodierakoak.
Nahasketa arriskua
Habitata, forma eta kolorea kontuan hartzen baditugu, espezie hau erraz identifikatzen da.
Sasoia eta lekua
Martxotik maiatzera ipuruetan (Juniperus communis).
LBRY
LBRY blockchain edo block-kate teknologian oinarritutako ordainketak egiteko eta informazioa edo fitxategiak partekatzeko   sarea da, eta plataforma deszentralizatuak bultzatzen ditu, batez ere sare sozialak eta bideo-plataformak. LBRYren sortzaileek Odysee ere exekutatzen dute, Interneteko hainbat sarek erabiltzen dituen bideoak partekatzeko webgunea, YouTuberen alternatiba. LBRY, Inc. AEB ko enpresa da honen guztiaren jabea.
LBRYn eraikitako bideo-plataformak, Odysee bezala, YouTube-ren alternatiba deszentralizatu gisa deskribatu izan dira. LBRY, Inc. enpresak Odysee eta LBRY protokoloa erabiliz eraiki dituen beste plataforma batzuk deskribatu ditu adierazpen-askatasun erako plataforma gisa, eta pixka bat moderatzen du edukia, pornografia ezabatzeko edo indarkeria eta terrorismoa ez sustatzeko.
Teknologia
LBRY protokoloa luzapenen eta ordainketen informazio-sare deszentralizatua da, blockchain eta BitTorrent teknologia erabiliz eraikia. Edonori ematen dio aukera erregistratzeko, kontu bat sortzeko, eta konpainiak ezabatu ezin duen edukia ezabatzeko edo eduki berriak kargatzeko. LBRYk BitTorrent-en teknologia erabiltzen du edukia zerbitzarien mende egon gabe zerbitzatzeko, pareka identifikatzeko luzapenen informazioa partekatuz. Sortzaileek bideo-edukia graba dezakete LBRY bloke-kate an, baita beste eduki digital batzuk ere, musika, irudiak, podcast-ak eta e-book-ak barne. LBRY proiektuak kode ireki koak dira.
2017. urteko urrian, LBRY, Inc.-ek spee.ch protokoloaren gainean eraikitako baliabideen ostatatze-gunea merkaturatu zuen. 2019ko abenduan laguntzeari utzi zioten, LBRY, Inc. LBRYtv-ko webgunearen alde. Odysee, LBRY, Inc.-ek bere LBRY protokoloa erabiliz eraikitako beste bideo webgune bat, beta batean sartu zen 2020ko irailean eta ofizialki atera zuen abendua.
LBRY, Inc.-ek ere bere kriptomoneda propioari eusten dio, "LBRY kredituak" (LBC), LBRY bloke-katearen gainean eraiki duten denda digital baten zati gisa erabiltzen baitituzte. Diru hori erabiliz, sortzaileek ikusleei kobratzeko aukera dute, edukia transmititzeko edo aholkuak irabazteko. Plataformaren erabiltzaileek LBC irabazten dute plataforma erabiliz eta beste batzuk bertara gonbidatuz. 2021eko martxoaren 29an, U.S. Securities and Exchange Commission-ek (SEC) erregistratu gabeko aktibo digitalen salmenta kobratu zion LBRY, Inc.-i. SECek alegatu zuen LBRY, Inc.-ek LBRY (LBC) kredituak saldu zituela lana finantzatzeko, SECen berme gisa erregistratu gabe, balioei buruzko legeak urratuta. Horri erantzunez, LBRYko CEOak harreman publikoen kanpaina bati ekin zion blockchain eta kriptomoneta zaleen arteko laguntza biltzeko, eta SECek segurtasun gisa kalifikatu zuela oker argudiatzeko.
Moderazioa
LBRY sarea bloke-kate baten gainean eraikita dagoenez, ezin du LBRY, Inc.-ek bloke-katearen mailan bere erabiltzaileak edo erabiltzaileek igotzen duten edukia aldatu. LBRY, Inc. protokoloaren azalean, protokoloaren gailurrean eraikitzen diren webguneetako edukia moderatzeko gai da. LBRYren Odysee plataforman, jarraibideek eduki mota batzuk debekatzen dituzte, pornografia eta indarkeriaren edo terrorismoaren sustapena esaterako. Arau-hausturaren edukia Odysee-tik ezaba daiteke. Izan ere, Odysee-k kanala eta edukia bere lekuan uzten ditu, eta partekatzen uzten du, baina ez du erakusten bilaketa- edo nabigazio-kanalen bidez. Pertsona gehienak LBRY plataformaren bidez sartzen dira protokolora: LBRY bloke-kate aren gainean eraikitzen diren web guneak, Odysee eta LBRYtv barne.
Todd Bookman, New Hampshire Public Radioarentzat idazten ari zela, Odyseek edukiaren moderazioari buruz duen ikuspegia honela laburbildu zuen: "zentsurarik gabe, deformaziorik gabe, erabiltzaileek esaten dutena kontuan hartu gabe". 2019ko uztailean LBRY, Inc.-ek 3D inpresorarekin inprimatutzeko moduko arma-planoak ostatatzeko erabiltzen dituen guneei buruz galdetu zitzaionean, Kauffman-ek LBRY Inc. enpresako CEO edo zuzendari nagusiak esan zuen epaimahaiek legez kanpokotzat jotzen bazituzte soilik ezabatuko dituela fitxategi horiek. Kauffman-ek kritikatu egin zituen YouTube-ren eduki-politikak 2020ko abenduan "zorrotzegiak, extuegiak" zirela esanez, eta plataformak Scott Atlasekin elkarrizketa bat kentzeko erabakia hartu zuela adierazi zuen. Scott Atlasek Trump administrazioaren osasun-politiken aholkularia izan zen, eta, ustez, elkarrizketa horretan COVID-19ri buruzko desinformazioa hedatu nahi zuen. 2021eko maiatzaren 14an, The Guardianek jakinarazi zuen LBRY Julian Chandra-k, Odyseeren guneko exekutibo batek, marketing buruak, moderatzaileei idatzi ziela "arraza zuriaren nagusitasunari buruzko bideoak egiten dituen nazi bat izatea" ez zela Odyseetik erretiratzeko nahikoa arrazoi. Posta elektroniko mezua, nahi gabe, plataforman eduki neonaziez kexatu zen erabiltzaile bati bidali zitzaion.
Enpresa
LBRY, Inc., LBRY protokoloa eta horretan oinarritutako plataforma eraikitzen dituena, Jeremy Kauffman eta Jimmy Kiselak-ek sortu zuten 2015eko maiatzean. New Hampshire Manchesterren du egoitza enpresak. Hala enpresaren izenak nola LBRY proiektuak library, "liburutegia", adierazten dute.
2015. eta 2016. urteetan, Kauffman eta Kiselak Mike Vine, Josh Finer eta Alex Grintsvayg-ekin elkartu ziren. Haiek ere sortzailetzat jo zituzten. Kauffman, Kiselak eta Grintsvayg Rensselaerko Institutu Politeknikoan izan ziren, eta elkarrekin jokatu zuten azken frisbeea. Kauffman LBRYko zuzendari exekutiboa da oraindik, Grintsvayg teknologia-zuzendaria, eta Finer, berriz, eragiketen eta analisien zuzendaria. Julian Chandra konpainiako marketin-burua da.
Longyouko haitzuloak
Historia
1992an Shiyan Beicun herritik hurbil, Txinako Zhejiang probintzian, herritar batek Longyouko haitzuloak aurkitu zituen. Urez beterik zeuden eta horregatik naturak sorturiko leize nahiz haitzuloak zirela uste izan zen hasieran, baina urez hustu ondoren gizakiak eraikitakoak zirela baieztatu zen.
Ezaugarriak
Gaurdaino 36 haitzulo aurkitu dira, 30.000 metro karratuko zabaleraz guztira. Haitzulo bakoitza harkaitzean zulatuta dago eta 30 metroko sakonera dauka. Haitzulo bakoitzean zutabeak daude, sabaia eta hormak eusten dituztenak, eta horma nahiz zutabe guztiak zizelarekin egindako marra paraleloz apainduak daude. Haitzulo guztietatik bat bakarra dago egun ikusgai, bertako hormetan zaldi bat, txoriak eta arrainak irudikatuta aurkitu direlako.
Adina
Ikerlariek, haitzuloek 2.000 urte baino gehiagoko adina daukatela ondorioztatu dute, baina gutxi gehiago: ingeniari, arkitekto, historialari nahiz geologoek ez dakite egun nork eraiki zituen, nola, ezta zertarako ere.
Haitzuloaren eraikuntza
Kobak eraikitzeko milioi bat metro kubiko harkaitz atera behar izan zela kalkulatu dute zientzialariek, eta honek mila lagunen lana suposatu behar izan zuela sei urteren zehar gau eta egunez lan egiten. Honek jakina gizarte eta lanaren antolakuntza aurreratu bat behar zuen, eta enperadore edo antzekoren agindua izan behar zuela suposatzen da. Baina guztiak dira usteak, zeren, zenbat denboran zehar eraiki ziren jakiteko, erabilitako lanabesak ezagutu beharko lirateke, eta hauen inolako aztarnarik ez da aurkitu. Gainera, erauzitako harkaitzak non pilatu edo nora bota ziren adierazten digun aztarna arkeologikorik ere ez da aurkitu. Eta arraroena da, bi mila urte baino gehiagoko historiako dokumentuetan ez dela haitzulo hauen eraikuntzaren ezta existentzia beraren inolako lekukotzarik aurkitu.
36 haitzuloak ez daude elkarrekin komunikatuta, baina kilometro karratu bateko zabaleran daude guztiak. Honek haitzuloen arteko distantzia txikia dela adierazten du, eta haitzuloak banatzen dituzten hormak askotan meheak izan behar dutela, batzuetan 50 zentimetroko lodiera besterik ez daukatelarik. Hala ere ez dago behera erori den sabairik edo ganbararik, ezta kaltetutako edo arrakaladun hormarik. Inguruko lurretan bi mila urteren zehar uholdeak, gerrak eta bestelako gorabeherak gertatu badira ere, haitzuloak atzo bertan zulatuak izan balira bezala kontserbatzen dira.
Tamaina
Haitzuloen tamaina txundigarria da, diseinua, fina eta aurreratua, eta eraikuntza, garatua. Nahiz eta bata bestearengandik banatuta egon, haitzulo guztiak oso antzekoak dira eta adituek oraindik ez dakite egileek nola lortu zuten hainbesterainoko zehaztasuna, simetria eta antzekotasuna, lur azpian lan eginez. Egileek ezin zuten alboko haitzuloan egiten ari zena ikusi, baina aldi berean koba bat bestearekiko paraleloan eraiki behar zen, hormak zulatu ez zitezen. Izatez, haitzulo ezberdinak banatzen dituzten hormak lodiera oso antzekoa daukate eremu guztian. Honek eraikuntza guztien aurretiko planifikazio bat eskatzen zuen eta neurketetarako lanabes aurreratuak. Koba bakoitza gela erraldoi bat bezalakoa da; alde bat bertikala da eta bestea 45 graduko inklinazioa dauka; hormak lauak dira, bazterrak eta angeluak zehatz markatuta daude. Zizelaturiko apaindurak era berekoak dira haitzulo guztietako hormetan.
Erabilera
Hilobiak izan balira, gorpuak edo bestelako hileta aztarnak aurkituko ziratekeen, eta ez da horrela izan. Lurrazpiko jauregiak izan balira, gela ezberdinetan banaturik egongo lirateke eta gainera ez dira eguneroko bizitzan erabili ohi diren objektuen aztarnak aurkitu. Meategia izateko ez dauka zentzu handirik horren eraikuntza sofistikatu eta apaindu bat egitea mineralak ustiatzeko. Beste teoria batek dio ejertzitoak ezkutatzeko leku bat izan zirela haitzuloak, baina kasu honetan ere ez da aurkitu haitzuloetan inor inoiz bizi izan zenik frogatzen duen aztarnarik.
Marteko geologia
Marteko geologia edo Areologia (grezierako Ἂρης Arēs eta -λογία -logia) Marte planetaren osaera, egitura, ezaugarri fisikoak eta historia aztertzen ditu.
Denbora eskala
Marteko denbora geologiko eskala hiru aro handitan banatzen da, azaleko talka krater kopuruaren arabera definituak; azalik antzinakoenek krater gehiago dituzte. Aro hauek denbora garai hauetakoak diren Marteko tokien izena jasotzen dute. Aro horien datazio zehatza ez da ezagutzen Martek jasandako ozar-izar tasa azaltzen saiatzen diren eredu ezberdinen existentziaren ondorioz, eta beraz datak gutxi gora-beherakoak baino ez dira. Antzinakoenetik berriraino honako hauek dira:
Denbora eskala alternatiboa
Mars Express espazio zundan jarritako Argi Ikusgarri eta Infragorrizko Mapatze Mineralogikoarentzako Espektrometroarekin (OMEGA) berriki eginiko behaketetan oinarrituta, OMEGA espektrometroaren ikertzaile nagusiak denbora eskala alternatibo bat proposatu du, planetako mineralogia eta geologiaren arteko korrelazioa kontutan hartzen duena. Denbora eskala honek planetare historia hiru arotan banatzen du, Filosiar, Teiziar eta Sideriziar izenekoak.
Atmosfera
Atmosfera nahiko xumea du Martek, 0,7-0,9 kPa-ko presioaz, oso txikia Lurreko 101,3 kPa-ekin konparatuta. garaieran oraindik txikiagoa da: Olinpo mendian presioa 0,1 kPa-raino jaisten da. Funtsean karbono dioxidoz eratua dago (% 95,3), baita nitrogenoz (% 2,7) eta argonez (% 1,6) ere, eta beste sustantzien aztarnak ere ditu (% 0,15 oxigenoa, % 0,07 karbono monoxidoa eta % 0,03 ur lurruna, besteak beste). Lurrak bezala ozono-geruza bat dauka, 40 km-ko altueran kokatua, baina hark baino 1000 aldiz ozono gutxiago duenez, ezin ditu izpi ultramoreak oztopatu.
Haize eta hautsezko ekaitz izugarriak jasaten ditu, planeta osoa estali dezaketenak hilabeteetan zehar. Haize horrek dunak sortzen ditu gainazalean. Esekiduran dauden hautsezko partikulak direla eta, atmosferak kolore arrosatsua hartzen du.
2004ko martxoan Mars Express espazio-ontziak metanoa aurkitu zuen Marteko atmosferan. Metanoak ezin du 400 bat urte baino gehiago iraun atmosferan, beraz nonbaitetik sortua izan behar da; sorrera hori bolkanikoa edo biologikoa izan daiteke. Metanoa zatika agertzen da, era uniformean banatu baino lehenago deskonposatzen delako, beraz etengabe atmosferara askatzen dela uste da. Lurrean biologikoki sortutako metanoa etanoarekin batera agertzen da, eta sumendietatik sortutakoa sufre dioxidoaz. Marten metanoarekin dauden beste gasak bilatuko dira metanoaren jatorria jakiteko.
Gainazala
Ipar eta hego hemisferioen artean ezberdintasun nabarmenak daude: hegoaldea kraterrez estalia dago, iparraldeko lurra askoz lauagoa eta berriagoa delarik. Harriak batez ere basaltoz osatuak daude, burdin oxido eduki handiaz, kolore gorri bereizgarria ematen diona. Gainazal gehiena hautsez estalia dago. Elementu geografiko nabarmenak ditu Martek; izan ere, eguzki-sistemako mendi garaiena eta arroila luze eta sakonenak ditu. Besteen artean, Hellas Planitia deritzan sakonunea ere aipatzekoa da. Hau aspaldi gertatutako meteorito talkaren eragina da, 2000 km-ko diametro eta 6 km-ko sakonerako kraterra utzi zuena.
Mendiak
Marteko mendikate nagusia Tharsis deitzen da. 2000 km-ko diametroa duen eta ingurua baino 10 km altuagoa den eremu honetan lau sumendi altxatzen dira: Arsia Mons, Pavonis Mons, Ascraeus Mons eta eguzki-sistemako mendirik altuena, Olympus Mons, 25 km-ko garaierakoa. Milioika urtetan zehar isuritako labaren eraginez, 500 km inguruko oinarria dauka, Poloniaren azaleraren parekoa, eta inguratzen duten paretek 6 km-ko altuera dute. Berez Olympus Mons inguratzen duen lurra 2 km-ko sakonune batean dagoenez, sumendi hau bere oinarritik 27 km altxatzen da. Galdarak 85 km-ko luzera du eta 60 km-ko zabalera, 6 kraterrez osatua dago 6 km-ko garaieraraino iristen diren paretekin.
Arroilak eta kanalak
Marte kanalez josia dago, antzina ura eraman zutela uste direnak. Gaur egun, baldintza atmosferikoak direla eta, ura ezin da egoera likidoan aurkitu. Ustezko uraren korronteek Marteko elementu askotan erosio nabarmena eragin zuten. Beste erako kanalak arroilak dira, jatorri tektonikoa dutenak. Daudenen hainbat haitzarteen artean, handiena Valles Marineris da, eguzki-sistemako arroilarik handiena ere. Ekuatorean kokatua eta Tharsisen ekialdean hasita, 4500 km-tan zehar hedatzen da 150 eta 700 km arteko zabalerarekin. 11 km-ko sakonera dauka, lurreko arroilarik handienak, Colorado arroilak, baino 7 aldiz gehiago. Planetaren zirkunferentziaren laurdena betetzen du.
Ferguson (Iowa)
Ferguson Iowako hiri bat da. Marshall konderrian kokatua dago. 2010ean 126 biztanle zituen, 0.66 kilometro koadrotan banatuta.
La Frechako geltokia
La Frecha Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Aiherra
Aiherra ([aiheʁa] Nafar-lapurteraz; Aierra [aiera] Goi-nafarreraz) Nafarroa Behereko ipar-mendebaldeko udalerria da, Arberoa eskualdean kokaturik dagoena. 1.035 biztanle zituen 2016an. Zenbait gaztelu zahar edo gotorleku protohistoriko daude bertan, bai eta Beltzuntze jauregia ere.
Historia
Burdin Aroko herri harresitua dago Abarratea mendian. Hiru babes lerro ditu eta monumentu izendapena du.
1450eko martxoaren 18an Beltzuntze jauregian sinaturiko bake itunaren ondorioz, Lapurdi Frantziako erresumaren menpe geratu zen, herrialdean ingelesen eraginari amaiera emanez. Egun hartan, ordezkari lapurtarrek euren mendekotasuna zindu zuten, eta urrezko 2000 ezkutu ordaindu ostean -hamar bahituren atxikitzearen bidez bermaturik- euren pribilegioak mantendu ahal izan zituzten.
Ekonomia
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da. Gainera, Lauak sozietateak (industria aeronautiko eta espaziala) Aiherran dago kokaturik. Horrez gain, Harana ibaian dagoen Huhagun errota, XIX. mendekoa, zentral hidroelektrikoa gaur egun.
Euskara
Aiherrako euskara nafar lapurteraren aldaera bat da, sortaldeko azpieuskalkiaren barnean dagoen Arberoako euskara, hain zuzen.
Herri senidetuak
1984 inguruan hasitakoa da aihertarren eta antzuolarren arteko harremana, Nafarroa Behereko eta Gipuzkoako bi herri txiki hauen arteko adiskidetasuna Aiherrako Beltzuntze elkarteko zenbait lagunek eta antzuolar batzuek elkar ezagutu ondoren sortu zen. Adiskidetasun hori gorpuztuz joan da geroztik, eta hastapeneko harreman soilak bi herrien arteko lotura bilakatu dira.
Urte guzti horien buruan, urtez urte, herritarren arteko harreman pertsonalez gain, ekitaldi ugari antolatu dira, urtean behin, txandaka, urte batean Antzuolan eta bestean Aiherran, ospatu izan diren senidetze egunetan. Ospakizunaren ekintza nagusia bi herrietako herritarrek elkarrekin egiten duten bazkaria izan ohi da, baina badira nabarmentzeko beste ekintza asko ere: bi herriak eta inguruak ezagutzea, antzerki saioak, kantaldiak, hitzaldiak, erakusketak, pilota partidak, etab.
Waldorf (Maryland)
Waldorf Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Charles konderrian kokatuta dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Aiherra
Herri senidetuak
Herri bien arteko harremana Antzuolako Udalak hasiera-hasieratik babestu eta bultzatu zuen arren, Aiherran Beltzuntze elkarteak hartu zuen harremanaren gidaritza bere gain. 2004an, ordea, Aiherrako Udalak ere Antzuolarekin harremana izan nahi zuela eta, herri bien arteko hitzarmena sinatu zen. Sinadura urriaren 29 iluntzean gauzatu zen Aiherran, 20. urteurreneko ospakizunen barruan, hain zuzen ere.
2009an bete zen harremanaren 25. urteurrena. Ospakizun ekitaldiez gain, herri bien arteko adierazpena onartu zen.
2011ko maiatzaren 6an aurkeztu zen Aiherra eta Antzuolaren arteko senidetzeari buruzko liburua: Antzuola eta Aiherra, mugak zubi. Liburuan 27 urte hauetako harremanak eman duena jasotzen da: senidetzearen hasiera, ondorengo urteetako nondik norakoak, 20. eta 25. urteurrena, protagonisten elkarrizketak eta argazki ugari... harremanaren isla diren irudi eta argazki ugari.
Fertile (Iowa)
Fertile Iowako hiri bat da. Worth konderrian kokatua dago. 2010ean 370 biztanle zituen, 2.43 kilometro koadrotan banatuta.
Guadalcanal (uhartea)
Aurkikuntza
Uhartea Alvaro de Mendañak aurkitu zuen 1568an Terra Australis Incognita mitikoa deskubritzeko espedizio batean Filipe II.a Espainiakoaren erregealdian. Uharteari bere izena Pedro Ortega Valencia esploratzaileak eman zion (garai hartan Mendañaren espedizioko kidea) bere jaioterria zen Guadalcanal herriaren omenez, Sevillako probintzian dagoena.
Kolonizazioa eta independentzia
Uhartea Gaztelako Koroa eta Aragoikoarentzat aurkitua izan zen arren, espainiarren uhartea kolonizatzeko ahaleginek huts egin zuten. XVIII. eta XIX. mendeetan zehar bertara soilik misiolariak eta zenbait europar talde iritsi ziren.
1885ean, Ginea Berriko Alemaniar Konpainiak Salomon uharteen gaineko kontrola ezarri zuen. Alabaina, alemaniar administrazioak gutxi iraun zuen.
1893an, Salomon uharteen hego-ekialdeko zatia britainiar protektoratu bihurtu zen, eta bost urte geroago iparraldeko zatia gehitu zitzaion.
1900ean, Alemaniak bere gainontzeko domeinuak (Buka eta Bougainville uharteak izan ezik) Britainia Handiari eman zizkion britainiarrak Ekialdeko Samoatik erretiratzearen truke. Ordutik aurrera, Salomon uharteen zati bezala, Guadalcanal Britainiar Koroak okupatu zuen.
1976an Britainiar Koroak Salomon uharteei autogobernua eman zien, eta, bi urte geroago, independentzia.
Guadalcanalgo kanpaina
Uhartearen inguruan gertaturiko gertakari historikorik garrantzitsuena Guadalcanalgo kanpaina izan da, Bigarren Mundu Gerrako borrokaldi nagusietako bat. 1942 hasieran uhartea japoniar armadaren agintepean zegoen. AEBetako Itsas Armadako Infanteria Guadalcanala urte horretako abuztuak 7an iritsi zen. Lehorreratzeak ez zuen inongo arazorik izan, baina borroka zaildu egin zen une horretatik aurrera, gerra horretako gudurik bortitzenetako bat gertatu zelarik. Azkenik, soldadu estatubatuarrek 1943ko otsailak 9an uhartearen konkista adierazi zuten.
Merlene Ottey
Merlene Joyce Ottey (Cold Spring, Hanover, 1960ko maiatzaren 10a) abiadurako probetan aritzen den jamaikar atleta da. 2002an esloveniar herritartasuna hartu eta geroztik bertako selekzioarekin lehiatzen da. Hala ere, Olinpiar Jokoetako 9 dominak eta Munduko Txapelketetako 14ak Jamaikarekin eskuratu zituen. 1990ean Nazioarteko Atletismo Federazioak (IAAF) urteko atleta onena izendatu zuen. 2012ko Europako Txapelketan, 52 urte zituela, 4x100 erreleboetako proban laster egin zuen.
2002tik aurrera Ljubljanan bizi da eta nazionalitate bikoitza duenez Esloveniaren izenean korritu du.
2562 Chaliapin
2562 Chaliapin asteroide baten izena da. martxoaren 27an aurkitu zuen L. V. Zhuravleva-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1973 FF izena zeraman.
Aylín Mújica
Aylín Mújica Ricard, Aylín Mújica izenez ezagunagoa (1974ko azaroaren 24an jaioa) kubatar aktorea, modeloa eta ballet dantzaria da, Miamin (Florida, Ameriketako Estatu Batuetan) bizi dena.