cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alkiza
Kanposantua
Alkizan hildakoak XVIII. mendearen hasiera arte San Martin elizan lurperatzen ziren. 1708an herriko kanposantua eraiki zen Santiago ermitaren ondoan. Mende bete pasatxoz hildakoak elizan zein kanposatun lurperatu ziren, harik eta 1828tik aurrera guzti-guztiak kanposantuan ehortzi diren.
Hilerria San Martin parrokiak kudeatu zuen 1885ean udalak kanposantua zabaltzeko 550 pta eman zituen arte. Hortik aurrera udalak kudeatu du azpiegitura. 1945ean kanposantua berriz ere zabaldu zen egun duen itxura hartuz.
1926ko otsailean San Martin elizako sakristia ondoko zimitorioan gorderik zeuden hezurrak hilerrira eraman ziren. Honela kontatzen da Argia astekarian :" 'Aspaldiko gizalditan eliz barrenen lurrperatzen zran gorputzen ezurrak, nun ziran etzekian herrian iñork, eta orain berrtako orma tarte batean arkitu dituzte. Ikusgarrizko pilla: iru milla gorputz-ezurr gutxi gora-bera, erabaki dutenez Asteartieta goizean illeta eder bat egin ondoren, oien alkaketa izan zan ildegira'"
Frontoia
Alkizan pilota-jokoa aspaldikoa da toponimia txikiak adierazten duen bezala, adibidez, sailen izenetan: Pelotaleku edo Mendiola-pelota-lekuazpia. Lehen aipamen dokumentatuta 1735eko ordenantzetan agertzen da non elizako zimitorioan pilotan jardutea debekatzen baitzen elizkizun-orduetan.
Alabaina, ezker paretako lehen frontoia 1922an eraiki zen Irurako Echezarreta, Larrion y Aristi paper-fabrikako nagusiek finantzatuta eta garai bertsuan berreraiki zen Elektralkiza zentral hidroelektrikoarekin lotuta. Ezker pareta San Martin elizaren kontra zegoen eta frontisa Katalandegi baserriaren aldean. Obra inportantea izan zen, ez baitzegoen ezker paretako frontoia herri guztietan. Hona zer dion Telesforo Arregi pilotari alkizarrak :" 'Inguru hauetan ez zen beste ezker-paretako frontoirik, eta afizio pixkat zuenak eta... denak Alkizara. Hernialdekoak eta Asteasukoak (Asteasun arkupe koxkor bat besterik ez baitzegoen.'"Oraingo frontoi estalia 1957ko abenduaren 15ean inauguratu zen. Gipuzkoako Udalerrien Egunaren testuinguruan Gipuzkoako Foru Aldundiak eraiki zuen. Lehen partidan Atano III eta Atano IV, Atano X eta Atano IXaren kontra aritu ziren, atzenekook 20-17 irabaziz . Gipuzkoako frontoi estali gutxi horietakoa izanik, kanpoko jende asko hurbiltzen zen jokatzera harik eta 1980ko hamarkadan frontoi estaliak Gipuzkoako ia herri guztietan eraikitzen hasi ziren arte.
Nihon Shoki
Nihon Shoki (日本書紀) edo Nihongi (日本紀) Japoniako historiari buruzko bigarren libururik zaharrena da.
Edukia
Jainkoen arotik, Jito Enperatrizaren garaira arte, 697 arte deskribatzen du. Jatorrizko izenburua Nihongi zela suposarazten duen azalpen bat dago. 30 liburuki (existitzen dira) eta genealogia 1 (ez da existitzen) osatu ziren 720an. Biltzaileak, Toneri printzea (Toneri Shinno), Ki no Kiyohito, Miyake no Fujimaro, Ō no Yasumaro eta beste ezezagun batzuk izan ziren.
Jakina, mito bat ez da historia, baina garrantzitsua da mitologiarentzat. Shokiko mito ofizialak, Japoniako beste antzinako liburua den Kojikikoak bezain interesgarriak ez direla ezagutzen da.
Zalantza handia dago lehen enperadoreen existentziari buruz Shokin. Egungo historialariek, bigarrenetik bederatzigarren belaunaldira doazen enperadoreak, Shokiren biltzaileen asmakuntza bezala hartzen dituzte. Lehen enperadorea den Jinmu Enperadorearen existentzia, zalantzapean eta susmopean dago. Sujin Enperadorea hartzen da lehenengo benetako enperadoretzat. Shokin kontatzen diren gertaera eta azalpenak, askoz zalantzazkoagoak dira. Egungo historialariek, ez dituzte artikuluak erasotzen 673tik aurrera.
Christine Ahn
Christine Ahn (Hego Korea, XX. mendea) bakearen aldeko aktibista eta idazle hegokorear eta estatubatuarra da, Women Cross DMZ, Ipar eta Hego Korearen arteko gatazka amaitzearen alde dagoen emakumeen mundu mailako mugimenduaren sortzailea, eta Korea Policy Instituteren (KPI) sortzaileetako bat.
Ibilbidea
Ahn Hego Korean jaio zen eta 3 urte zituela Estatu Batuetara emigratu zuen. Hamar anai-arrebetatik txikiena da (bederatzi emakume), eta bere amarekin emakumeak gizartean duen zereginaz ohartu zen. Amak heziketarik ez izan arren eta gerra eta diktadura batetik igaro arren, familiari eusten zion eta lotuta mantentzen zuen.
Georgetowngo Unibertsitateko Nazioarteko Politikako Masterra eta Kaliforniako Unibertsitateko Baratzezaintza Ekologikoko titulua ditu, eta Michigango Unibertsitateko ikerketa-beka bat jaso zuen Koreako eremu desmilitarizatuan (DMZ) bakea eraikitzeko borrokan ari diren Ipar eta Hego Koreako emakumeen ahaleginak aztertzeko.
2005ean, Korea Policy Institute (KPI) institutuaren sortzaileetako bat izan zen Ahn, korear-estatubatuarrek sortutako institutu hezitzaile-akademikoa. Ia hamarkada bat geroago, 2014an, Women Cross DMZren sortzaileetako bat ere izan zen. Emakumeen mundu mailako mugimendu horrek Ipar eta Hego Korearen arteko gatazka amaitzearen alde egiten du, familia bateratzearen alde eta bakea eraikitzeko emakumeen lidergoa bermatzearen alde.
Women Cross DMZ
2015eko maiatzaren 24an, bakearen aldeko 30 emakume ekintzailek, besteak beste, Gloria Steinem kazetari feministak eta Bakearen Nobel Saria irabazi zuten bi emakumek, Mairead Maguirek (Ipar Irlandakoa) eta Liberiako Leymah Gboweek, eremu desmilitarizatua gurutzatu zuten, Ipar Koreatik Hego Koreara joanez, Koreako gatazkari amaiera formala emango zion eta penintsula bateratuko zuen itun bat eskatzeko.
Bi urte geroago, 2017an, Women Cross DMZ kanpainaren nazioarteko koordinatzailea zen Ahnek ezin izan zuen Hego Korean sartu. Hego Koreako Justizia Ministerioaren arabera, bere presentziak interes nazionalei eta segurtasun publikoari kalte egin diezaieke. The New York Times egunkarian egindako elkarrizketa batean, Ahnek adierazi zuen uste zuela Park Geun-hye presidenteak Hego Korean zerrenda beltz batean sartu zuela, kanpainaren antolakuntzan parte hartu zuelako.
Aintzatespenak
OMB Watchek bere Meritu Batzordean sartu du Ahn, interes publikoko goranzko izar gisa, eta Agape Fundazioak eta Wallace Alexander Gerbode Fundazioak bakearen aldeko aktibismoagatik aitortu dute.
Bego Etxebarria Bilbao
Bego Etxebarria Bilbao (Gernika, Bizkaia, 1942-Donostia, 2018ko ekainaren 7a) euskaltzale bizkaitarra izan zen. Gernikarra zen jaiotzez, baina Eibarren hazi zen eta Donostian pasatu zituen bere bizitzako urte asko. Ofizioz bankako langile izan zen.
Gaztetatik euskararen munduan
Euskararen mundua Eibarren ezagutu zuen, besteak beste, Juan San Martin, Imanol Laspiur eta Serafin Basauriren eskutik. 1950. hamarkadako iluntasunaren ostean, 1960. hamarkadan itxaropenerako tarte bat sortu zen. Euskara kalera irteten hasi zen, euskal jaiak sortu eta ugaritu ziren... Bego ere mugimendu horretan murgildu zen hamarkada osoan, euskarazko klaseak eta alfabetatzeko programak bultzatuz. Bertan euskaraz idazten irakasten zuten, testuak landu, hitzaldiak antolatu, eta abar. Euskara batua sortzearen aldeko Ermuko zinean (1968), besteak beste, Eibarko Idazle eta euskaltzale gazte batzuk ere egon ziren. Ipar Euskal Herrian Euskal Idazkaritzak 1964an onartutako gomendioak onartuz eta erabiliz, denbora laburrean ohitura bihurtu zituzten. Geroago, 1970ean Batasunaren Kutxa liburuaren sarreran, Baionan eta Eibarren Ermuko zina berretsi eta sinatutako hirurogeita hiru euskaltzale eta idazleen zerrenda argitaratu zen. Horien artean baziren lehen aipatutako eibartarrak: Imanol Laspiur, Juan San Martin, Serafin Basauri eta Bego Etxebarria.
Ekintzaile
Bizitzan zehar hainbat taldetan aritu izan zen militante: frankismo garaian klandestinitatean aritu zen langile-komiteetan; ondorengo urteetan, bankako euskara-taldeko kide izan zen, eta Sare eta Gure Esku plataformetan ere parte hartze aktiboa izan zuen urteetan zehar. Herri Batasuna n eta ezker abertzaleko antolakuntza desberdinetan ere ibili izan zen. Mugimendu sozialei dagokienez, Euskal Herrian Euskarazen eta Amnistiaren aldeko mugimenduan aritu zen, besteak beste. Eta azken urteetan, Bagera euskaltzaleen elkartean, Ikasbide elkarteko eta Donostiako kantu jiran, Amarako ezker abertzalean, elkarrizketa filosofikoetan… Zerrendak ez du etenik.
Philip K. Dick
Philip Kindred Dick (1928ko abenduaren 16a, Chicago, Illinois - 1982ko martxoaren 2a, Santa Ana, Kalifornia) estatubatuar idazle eta eleberrigile a izan zen eta zientzia-fikziozko literatura generoan berebiziko eragina izan zuen.
Soziologia, politika eta metafisika jorratu zituen lehen nobeletan, non nagusi ziren enpresa monopolistikoak, gobernu autoritarioak eta kontzientzia-estatu eraldatuak. Ondorengo lanetan, ikuspegi tematikoak argi eta garbi islatu zuen metafisikan eta teologian zuen interesa. Sarritan, bere bizi-esperientzian oinarritu zen, eta islatu zuen drogekin, paranoiarekin eta eskizofreniarekin zuen obsesioa A Scanner Darkly eta SIVAINVI bezalako nobeletan.1963 an eleberri onenaren Hugo saria jaso zuen Gizona gaztelu garaian eleberriak, eta berau maisulantzat hartzen da “ukronia” izeneko zientzia fikzioaren azpigeneroan. 1975 ean John W. Campbell Memorial saria irabazi zuen Isur daitezen nire malkoak, esan zuen poliziak nobelarekin, non etorkizun hurbil distopiko batean telebistako izar bat bizi baita polizi estatu batean.
Hogeita hamasei nobela eta 121 kontakizun labur idatzi zituen. Bere istorio labur eta lan txiki asko garaiko pulp aldizkarietan argitaratu ziren; horietako batean agertu zen Beyond Lies the Wub, bere lehen salmenta profesionala (Planet Stories aldizkaria, 1952ko uztaila). Nahiz eta, bizi zela, Robert A. Heinlein eta Stanisøaw Lem bezalako idazle garaikideek bizi-bizi goraipatu zuten, karreraren zatirik handiena ia pobrezian igaro zuen, eta hil aurretik errekonozimendu gutxi lortu zuen. Hil ondoren, ordea, bere eleberri batzuk zinemara eraman ziren, hala nola Amesten al dute androideek ardi elektrikoekin?, zeina pantailaratu zen Blade Runner izenarekin, eta horrek ezagun egin zuen publiko zabalarentzat. Haren lana zientzia fikzioaren popularrenetako bat da, eta Dickek ikusleen aitortza eta kritikaren errespetua irabazi ditu. 2015 ean, Meettok argitaletxeak Ordaina kaleratu zuen, Dick-en narrazio bilduma bat, Aritz Gorrotxategik euskaratua.
Hasierako urteak
Philip Kindred Dick eta haren ahizpa bikia, Jane Charlotte Dick, 1928ko abenduaren 16an jaio ziren Chicagon, Illinoisen, behar baino sei aste lehenago. Ama zen Dorothy Kindred Dick (1900-1978) eta aita Joseph Edgar Dick (1899-1985), azken hau AEBetako Nekazaritza Departamentuko langilea. Jaio eta sei astera, Jane txikia hil egin zen, eta heriotza horrek sakon eragin zuen Philipen bizitzan; haren lan askotan behin eta berriro agertu zen leitmotiv bera, “biki mamua” alegia.
Geroago, haren familia San Frantzisko badiara joan zen bizitzera. Philipek bost urte zituenean, haren aita Renora transferitu zuten, Nevadara; Dorothyk uko egin zion etxez aldatzeari, eta dibortziatu egin ziren. Amak irabazi zuen Philipen zaintza. Dorothyk, Philip bakarrik haztea erabakita, lan bat hartu zuen Washington hiriburuan, eta hara joan zen bizitzera semearekin. Philip gaztetxoa John Eaton Lehen Hezkuntzako eskolan matrikulatu zen (1936-1938), eta bertan egin zituen bigarren mailatik laugarrenera. Haren notarik apalena "C" bat izan zen Idatzizko Konposizioan, irakasle batek esan arren “ipuinen narrazioan interesa eta trebetasuna” erakusten zuela. 1938ko ekainean, Dorothy eta Philip Kaliforniara itzuli ziren, eta, garai hartan, hain zuzen, hasi zen zientzia fikzioaz interesatzen. Dickek adierazi zuen 1940an irakurri zuela zientzia fikziozko lehen aldizkaria, Stirring Science Stories, 12 urte zituela. Bigarren Hezkuntza Berkeleyko Institutuan ikasi zuen, Kalifornian. Garai hartan elkarren berri ez bazuten arren, Philip eta Ursula K. Le Guin, gerora zientzia fikziozko idazle ospetsua izango zena, eskola berean ibili ziren, eta 1947an graduatu ziren. Behin graduatuta, Kaliforniako Unibertsitatera joan zen laburki, Berkeleyn bertan, baina 1950eko urtarrilaren 1ean utzi zuen, ohorezko kaleratze bati esker. Dick ez zen espezializatu, baina eskolak hartu zituen historian, psikologian, filosofian eta zoologian. Filosofian ikasitakoagatik ondorioztatu zuen existentzia gizakiaren barne pertzeptzioan oinarritzen dela, nahitaez kanpoko errealitateari ez dagokiona; bere burua "panenteista akosmikotzat" deskribatzen zuen, unibertsoa soilik Jainkoaren hedadura dela sinetsita. Platonen lanak irakurri eta erresuma metafisikoen aukerei buruz hausnartuta, Dickek ondorio hau atera zuen: zentzu batean, mundua ez dela guztiz erreala eta ez dagoela modurik baieztatzeko hortxe dagoela. Bere lehen ikasketetako kontu hori sarri agertu zen haren nobeletan. Anne haren hirugarren emazteak bere memorietan esandakoaren arabera, Dickek eskola utzi zuen antsietate arazo etengabeen ondorioz. Haren esanetan, Philipi ez zitzaion bat ere gustatzen ROTC entrenamendua. Berkeleyn, Robert Duncan poetaren eta Jack Spicer poeta eta hizkuntzalariaren lagun egin zen, zeinak zenbait ideia eman zizkion martetar hizkuntza baterako. Dickek berak esanda, 1947an musika klasikoko irratsaio bat aurkeztu zuen KSMO Irratian. 1948tik 1952ra, lan egin zuen Art Music Company delakoan, disko denda bat Telegraph Hiribidean.
Hastapeneko idatziak
Kaliforniako 60ko hamarkadaren aurreko kontrakulturarekin lotu zen, eta beat poetekin eta ezkerreko ideiekin sinpatizatzen zuen. Dick Vietnamgo gerraren aurka agertu zen, eta, ondorioz, FBIk espedientea ireki zion. Hain zuzen ere, 1955ean, Dickek eta bere emazteak, Kleo Apostolidesek, FBIren bisita jaso zuten. Bikoteak uste zuen hori Kleoren ideia sozialisten eta ezkerreko jardueren ondorioa zela. Hala ere, FBIko agente horietako batekin adiskidetu ziren biak, eta Dickek gidatzen irakatsi zion.
Dickek 1951ean saldu zuen bere lehen istorioa, Roog, “txakur bati buruz, zeinak irudipena zuen ostiral goizetan etortzen ziren zabor-biltzaileak jaki baliotsuak lapurtzen ari zirela, bere familiak kontu handiz metalezko edukiontzi batean gordetzen zuena”. Handik aurrera, jardunaldi osoz idazten hasi zen.
1952an barrena, fikzio espekulatiboko haren lehen argitalpenak agertu ziren Jack O'Sullivanek argitaratutako Planet Stories aldizkariaren uztaileko eta iraileko zenbakietan, baita urte bereko If eta Magazine of Fantasy and Science Fiction aldizkarietan ere. Haren lehen eleberria Solar Lottery izan zen, 1955ean argitaratua Ace Double #D-103ren erdia bezala, Leigh Brackett-en The Big Jump lanaren ondoan. 50eko hamarkada garai zaila izan zen Dickentzat, hainbeste, ezen, behin esan zuen bezala, “ezin genituen ordaindu ezta liburutegiak ezarritako zigorrak, liburuak berandu itzultzeagatik”. Zientzia fikzioa baino ez zioten argitaratzen, nahiz eta berak amestu “mainstream” fikzioan karrera egitea. 1950. hamarraldian generorik gabeko zenbait lan kaleratu zituen. 1960. hamarraldian, ostera, aitortu zuen beharko zituela “hogei edo hogeita hamar urte literatura idazle gisa arrakasta izateko”. Amets hark erreka jo zuen 1963an, Scott Meredith Literatura Agentziak itzuli zizkionean haren saldu gabeko “mainstream” lan original guztiak. Haietako lan bakarra, Confessions of a Crap Artist (Kaka-artista baten aitorpenak), argitaratu zen Dick bizi zela.
Kanadara eta suizidio ahalegina
1971n, Dick eta Nancy Hackett banandu egin ziren, eta azken hau aldatu zen Santa Venezian zeukan etxera, Kalifornian. Aurreko hamarraldian anfetaminak neurri gabe hartu ondoren (neurri batean produktibitateari eusteagatik, halakoxea baitzen zientzia fikzioaren esparruko exigentzia), aukera eman zien zenbait droga-erabiltzaileri bere etxean sartzeko. 1960 eta 1970 artean 21 nobela argitaratuta, Dickek bizi zituen agorraldi gogorrak, ezer idatzi ezinik; 1974a arte ez zuen fikziozko alerik kaleratu.
Azaroko egun batean, Dick bere etxera itzuli zen, eta konturatu egin zen lapurtu egin ziotela, bere kutxa gotorra irekita eta bere dokumentu pertsonalak desagertuta zituela. Poliziak ezin izan zuen erruduna zehaztu, eta Dickek berak egin zuela ere susmatu zuen. Handik gutxira, 1972ko otsailean, ohorezko gonbidatu gisa gonbidatu zuten Vancouverreko Zientzia Fikziozko Konbentzioara. Hara iritsi eta hitzaldia eman ondoren, (Androidea eta gizatiarra), biharamunean, jendeari jakinarazi zion Janis izeneko emakume batez maitemindu zela, eta Vancouverren geratuko zela. Michael Walsh, The Province egunkari lokaleko zine kritikariak Dick bere etxean geratzeko gonbitadatu zuen, baina handik bi astera joateko eskatu zion. Horren ondoren, Janisek rta Dickek apurtu egin zuten euren arteko harremana, eta etxez aldatu zen. 1972ko martxoaren 23an, Dick bere buruaz beste egiten saiatu zen, potasio bromuro lasaigarriaren gaindosi bat hartuta. Ondoren, laguntza bilatzea erabakita, Dick X-Kalayko partaide bihurtu zen (Synanon motako errekuperazio programa kanadar bat), eta apirilerako Kaliforniara itzultzeko bezain ondo zegoen.
1972an, Dickek bere eskuizkribuak eta paperak Special Collections Libraryri eman zizkion Kaliforniako Unibertsitatean, Fullertonen, non Philip K. Dick Zientzia Fikziozko Bilduman artxibatu zituzten, Pollak Liburutegian. Fullertonen, Dickek zientzia fikziozko zenbait idazle ezagutu zituen, hala nola, K. W. Jeter, James Blaylock eta Tim Powers.
Egilearen bizitzan argitaratutako azken eleberria Timothy Archer-en transmigrazioa izan zen. Bere izaera bisionarioa dela-eta, bere lanak William S. Burroughs-en lanekin konpara daitezke, nahiz eta Dick ez den hain eztenkaria eta, aldiz, filosofikoagoa den.
Haren irudipenak eta arazo psikologikoak
1974ko otsailaren 20an errekuperatzen ari zen pentotal sodikoaren efektuetatik, zuhurtziaren hagin bat atera ziotenean hartu behar izan zuena. Etxeko atea ireki zuenean jasotzeko analgesikoen beste bidalketa bat, ohartu zen paketea zekarren andreak zintzilikario bat zeramala, berak “Piscis xiskua” izendatu zuena. Badirudi nahastu egin zela izen hori ematerakoan, bi sinbolo nahastu baitzituen: Ichthys (arrain baten profila irudikatzen duten bi arkuak), lehen kristauek ikur sekretu bezala erabiltzen zutena, eta Piscis xixkua. Bakarrik geratu zenean, ikuskari bitxiak jasaten hasi zen. Nahiz eta hauek hasiera batean analgesikoei egotzi ahal izan, zenbait astez luzatu ziren, eta horrek egiten du azalpena ez oso onargarria izatea. Dickek deskribatu zituen bere lehen ikuskariak laser-izpi eta patroi geometriko bezala, eta, batzuetan, Jesukristoren eta antzinako Erromaren ikuspegi iheskor gisa, aldizka ikusten zituenak. Dickek honela azaldu zizkion bere ikuskariak Charles Platti: “Esperimentatzen nuen adimen transtzendentalki arrazional batek nire adimena inbaditu zuela, bizitza osoan erotuta egon izan banintz bezala, eta bat-batean zentzudun bihurtu izan banintz bezala”. 1974ko otsail eta martxoa bitartean, zenbait irudipen izan zituen, eta deitu zien "Hiru-bi-hirurogeita hamalau" (1974ko otsailaren 3a). Irudipenak luzaroan eta maiztasunez hazten ziren neurrian, Dickek aldarrikatu zuen bizitza bikoitza bizitzen hasi zela: bat bera zen, eta bestea, Tomas, erromatarrek K.o. I. mendean jazarritako kristaua. Drogak kontsumitu zituen arren, eta kontsumitzen jarraitzen zuen arren, Dickek ikuspegi hauek errealtzat onartu zituen, beste azalpen arrazional eta erlijioso batzuk bilatuz, nolabaiteko erakunde jainkotiar batekin kontaktua ezarri zuela uste zuela, Zebra, Jainkoa edo, maizago, SIVAINVI bezala aipatzen zena. SIVAINVI akronimo bat da (ingelesez: VALIS: Vast Active Living Intelligence System). Dickek erabili zuen izen hori bere eleberrietako baten izenburu bezala, erdi-autobiografikoa, eta geroago teorizatu zuen satelite bat zela, izpiak erabiltzen zituena Lurreko jendearekin harremanetan jartzeko. Adierazi zuen erakunde horrek "estimulu desinhibitzaile" bat erabiltzen zuela, subjektuak aurrez prestatzeko komunikaziorako, eta bere kasuan Piscis xiskua zela estimulu hori.
Dickek berak espekulatzen zuen eskizofrenia sufrituko ote zuen. Buruko gaixotasuna izan zen bere interes etengabeetako bat, eta bere obra inpregnatu zuen. Jack Bohlen, Marteren garaia (1964) eleberriko pertsonaia "eskizofreniko" bat da. Ilargi alfanoaren klanak (1964) eleberria erietxean sartutako gaixoen ondorengoen gizarte oso batean zentratzen da, baita bere beste eleberri batean ere, Eraiki dezakegu. 1965ean Eskizofrenia eta Aldaketen liburua idatzi zuen.
SIVAINVI
Fenomeno honen gaineko aditu gehienek ondorioztatu zuten Dicken irudipenak krisi psikotiko labur batek eragindakoak izan litezkeela, eta zuzen egon litezke. Hala ere, zenbait gertakarik, arrazionalizatzeko zailak, egin dute Dicken esperientzien misterioak bizirik irautea. Halako batean, Strawberry fields forever abestiaren ahapaldi bat entzutean, Dick konturatu zen semeak eskuineko iztai-hernia itota zuela. Umearen ohiko azterketek ez zuten akatsik edo gaixotasunik aurkitu. Hala ere, Dickek froga sakonagoak egiteko eskatu zion medikuari, bere semearen osasun onaz ziur egoteko. Medikuak onartu egin zuen, haurrak inolako sintomarik ez zuen arren. Azterketan, medikuek hernia aurkitu zioten, haurra hilko zukeena ebakuntza azkar egin izan ez balitzaio.
Beste behin, Dicken emazteak transkribatu egin zituen senarrari entzundako zenbait soinu, eta geroago Dickek aurkitu zuen grekeraren aspaldiko dialekto batekoak zirela, sekula ikasi ez zuena.
Exegesia
Esperimentatu edo ez jainkoarekiko komunikaziorik, Dick ez zen gai izan gertaerak arrazionalki azaltzeko. Bere bizitza osoan borrokatu zen hobeto ulertzeko zer gertatzen ari zitzaion, bere zuhurtasuna eta errealitateaz zuen pertzepzioa zalantzan jarriz. Eguneroko batean, Exegesia, ahal adina gogoeta egin zituen.
Denbora igaro ahala, gero eta paranoikoago bihurtu zen, irudikatuz KGBk edo FBIk bere aurka konspirazioak egiten zituztela eta tranpa etengabeak egiten zizkiotela. Uneren batean pentsatu zuen bere etxean sartu eta hainbat dokumentu lapurtu zituztela, baina geroago ondorioztatu zuen seguruenik berak egin zuela lapurreta, eta gero ahaztu egin zuen.
Bere lanik berantiarrenek, bereziki SIVAINVIren trilogiak, osagai autobiografiko nabarmena dute. Horietako askok 1974ko otsailaren 2ko erreferentziak dituzte. Dick erlijio-, filosofia- eta metafisika-lanen irakurle sutsua ere izan zen, bereziki gnostizismoarekin lotutakoena. Irakurketa horien eragina nabaria da bere istorio askotan.
Heriotza
1982ko otsailaren 17an, elkarrizketa bat osatu ondoren, Dickek bere terapeutarengana jo zuen, ez zuela ondo ikusten esanez. Aholkatu zioten berehala joateko ospitale batera, baina ez ez zen joan. Hurrengo egunean, konorterik gabe aurkitu zuten Santa Anan zeukan etxeko pisuan, Kalifornian, garuneko isuri bat nozituta. 1982ko otsailaren 25ean, Dickek beste isuri bat izan zuen ospitalean, eta horrek garuneko heriotza ekarri zion. Bost egun geroago, 1982ko martxoaren 2an, bizi-euskarritik deskonektatu, eta hil egin zen. Hil ondoren, Dicken aitak, Joseph, semearen errautsak Riverside hilerrira eraman zituen, Fort Morganen Koloradon, (K atala, 1. blokea, 56. lotea), eta hantxe lurperatu zituen ahizpa bikia zuen Janerekin batera, haurtzaroan hil zena. Hilarria, bi izenekin inskribatu zuten Jane hil zenean, 53 urte lehenago.
Gaiak
Gregg Rickmanek, Dicken kronistarik handienak, eskema bat proposatu zuen egilearen obra zabala orientatzeko, hiru alditan banatuta:
2. Aldi metafisikoa (1962-1970). Garai horretan idatzi zituen fama eman zioten lanak, hala nola, Gizona gaztelu garaian (1962), Androideek amets egiten al dute ardi elektrikoekin? (1968) eta Ubik (1969), besteak beste.
3. Aldi mesianikoa (1974-1981). Hil bitartean idatzi zituen nobelekin, hala nola, Isur daitezen nire malkoak, esan zuen poliziak (1974), Begirada bat iluntasunera (1977) eta VALIS (1981).
Dickek kokatu zituen bere zenbait nobela Ipar Kaliforniako mundu ukronikoan. Gizona gaztelu garaian eleberri ospetsua (Hugo Saria irabazi zuen 1963an) lan aitzindaria da, nahasten dituena zientzia fikzioa eta historia alternatiboa.
Charles Platt zientzia fikziozko egilearen arabera: “Haren obra guztia oinarrizko onarpen batetik abiatzen da, alegia, ezin dela egon errealitate objektibo bakarra; dena da pertzepzio kontua. Lurra dardarka egon daiteke zure oinen azpian. Protagonista bat beste pertsona baten amets gisa bizitzen ikus daiteke, edo drogek eragindako egoera batean sar daiteke, izatez mundu errealak baino zentzu handiagoa duena, edo unibertso erabat ezberdin batean ager daiteke”.
Unibertso alternatiboak eta simulakroak ohiko artifizio argumentalak dira, eta bertan aurkezten ditu mundu fiktizioak, jende normal eta arruntak populatuak, eta ez galaxietako eliteak.
Ursula K. le Guinek adierazten duen bezala: “Dicken liburuetan ez dago heroirik, baina ekitaldi heroikoak daude. Batek Dickens du gogoan: kontatzen duena da jende arruntaren zintzotasuna, konstantzia, adeitasuna eta pazientzia”.
Dickek ez zuen isilpean gorde bere ideia eta lan asko Carl Gustav Jungen idatzien eragin handia izan zutela, giza psikismoaren teoriaren sortzaile suitzarra. Bestalde, politika ez da falta haren idatzietan. Iban Zalduak dioen bezala: “Dick idazle politikoa da haien burua idazle konprometitutzat jotzen duten asko baino anitzez gehiago eta, zer esanik ez, halakoena baino iraultzaileagoa gertatzen da maiz bere predikurik gabeko lana”.
Philip K. Dickek droga psikoaktiboekin esperimentatu zuen, nahiz eta beti ukatu bere obran eragina izan zutela. Dena dela, drogen kontsumoa gai garrantzitsua izan zen bere lan askotan, hala nola Begirada bat iluntasunera eta Palmer Eldritch-en hiru estigmak. Dickek anfetaminak kontsumitu ohi zituen, eta substantzia psikodelikoekin ere esperimentatu zuen laburki, baina idatzi zuen Palmer Eldritchen hiru estigmak —Rolling Stone aldizkariak "LSD eleberri bikaina garai guztietan" aldarrikatu zuen lana—, droga hori probatu aurretik. Bestalde, 1975ean aldizkari berak argitaratutako elkarrizketa baten arabera, Dickek 1970a baino lehen idatzi zituen liburu guztiak, anfetaminen eraginpean idatzi zituen.
Egokitzapenak zinean eta telebistan
Philip K. Dicken lan asko pantaila handira eraman dira, ematen baitu Hollywoodek iturburu oparoa aurkitu duela haren istorio futuristetan, erabat heroikoak ez diren baina erabakimen handiko protagonistez beteak. Halaber, lanari darion sufrimenduak eta auto-suntsiketaren haloak ere indartu egiten dute magnetismo hori.
Philip K. Dick euskaraz
2015ean, Meettok argitaletxeak Ordaina kaleratu zuen, Dick-en narrazio bilduma bat, Aritz Gorrotxategik euskaratua. Iban Zaldua idazleak egin zion hitzaurrea: Philip K. Dick: ziurra den gauza bakarra zalantza da.
Liburuak jasotzen ditu Dick-en 11 narrazio, horietako batzuk oso famatuak:
Liburuaren aurkezpenean, Iban Zalduak Hamaika arrazoi Philip K. Dick (euskaraz) irakurtzeko hitzaldia eman zuen.
Francisco de Quevedo
Francisco Gómez de Quevedo y Santibáñez Villegas (Madril, Espainia, 1580ko irailaren 14a - Villanueva de los Infantes, Ciudad Real, Espainia, 1645ko irailaren 8a) idazle, diplomatiko eta politikaria izan zen. Luis de Góngora olerkari eta antzerkigilearekin zuen lehia latza oso ezaguna da. Conceptismo deituriko Espainiako barroko aroko literatura mugimenduaren maisu eta gidaritzat hartu izan da Francisco de Quevedo. Nolanahi ere, Quevedoren obraren handitasuna eta aberastasuna -nola hizkuntzaren, hala ideien arloan- sailkatze ahalegin orotik kanpo geratzen da, eta berorretan laburbildurik azaltzen dira XVII. mendeko Espainia dekadente hartako kontraesan ideologiko guztiak.
Bizitza
Aita erregeren jauregiko enplegatua zuen, eta Francisco txikiak sei urte zituela hil zitzaion. Umetako eta gaztetako urteak politika eta erlijio giroan igaro zituen. Hezkuntza zaindua eman zioten gaztetxotan Madrilgo Ikastetxe Inperialean, jesuitekin, eta 1596tik 1606ra bitartean teologia, filosofia, frantsesa, italiera eta hizkuntza klasikoak ikasi zituen Alcala de Henaresko eta Valladolideko unibertsitateetan. Apaiztu edo ez, zalantzan egon zen, nonbait.
1606an bide hori utzi eta Madrilgo gortera itzuli zen. Bi giro horien eragina nabaria da Quevedoren lanetan: idatzietan erabili zituen gai nagusiak morala, politika, satira eta umorea dira hain zuzen. Oso gazterik, 25 urte zituela, argitaratu zituen lehenengo idazlanak, eta bere garaiko idazlerik ezagunenekin harremanetan ere garaitsu horretan jarri zen: Góngora, Cervantes...
1603-1608 bitartean idatzi zuen bere idazlan ospetsuenetako bat izango zena: El buscón (izenburu osoa: Historia de la vida del Buscón llamado don Pablos, ejemplo de vagabundos y espejo de tacaños) eleberri pikareskoa. Garai hartako gizartearen ikuspegi zorrotz eta gupidagabea islatzen da lan horretan, eta eleberriko iseka eta trufa gehienak giro marjinaletan kokatzen badira ere, oso ongi adierazi zuen aro hartako balio sistemaren krisi orokorra. Lorpen horretarako funtsezko elementua izan zen Quevedoren miragarrizko estiloa, eta Gongoraren culteranismoari aurka gogor egin zion arren, artifiziotsua eta edukirik gabea jotzen zuelako, haren antzeko birtuosismo-mailaraino jaso zuen bere idazkera.
Ikasketak amaitu eta Madrila itzuli zenerako Quevedo nahiko ospetsua zen idatzirik zituen burlazko olerkiak zirela bide, satira gozakaitzak idazten baitzizkien bere literatura arerioei, baina haiek ere ez zioten barkatzen, eta hamaika trufa idatzi zuten Quevedo jaiotzatik herrena zela-eta. Hala, bada, Quevedo, bildua zuen famaz baliaturik, politika karrera egiten ahalegindu zen Filipe III.a Espainiakoaren gorteko zirkuluetan.
1613an, Italiara joan zen, itzal handikoa zen Diego Téllez Girón, Osunako dukearen idazkari gisa. Han agertu zituen politikarako dohainak. Bere eraginez Osunako dukea Napoliko erregeorde izendatu zuten. Bestalde, Veneziako hiriaren aurkako politika pizten saiatu zen, baina ahalegin horretatik ez zuen alde onik atera, batetik Osunako kondearekin haserretzera eta bestetik Venezia utzi behar izatera eraman baitzuen horrek. Dukeak erregearen begikotasuna galdu zuenean, Quevedok ere behera egin zuen eta, hala, 1618an, Ciudad Realgo Torre de Juan Abaden zuen etxaldera desterratu zuten idazlea. Han idatzi zuen Politica de Dios, gobierno de Cristo y tirania de Satanas (1626) tratatua, non bere ideal politikoaren herri ematen baitzuen: moraltasun zorrotz batean oinarritutako monarkia katolikoa.
Garai horretan Osunako kondearen eta Olivaresen artean sortu zen auzian kondearen alde egin zuen Quevedok, eta soneto aipatu bat idatzi zuen haren ohoretan. Baina 1621. urtetik aurrera Olivaresi hurbiltzen saiatu zen, eta zenbait gutun eta beste hainbat lan idatzi zituen, hura goratzen zutenak. Horietan ezagunena Cómo ha de ser el privado komedia da, ezagutzen den bere antzezlan oso bakarra.
1623-1626. urteetan Filipe IV.a Espainiakoaren idazkari eta haren zenbait bidaiatako (Andaluziara, Aragoira) laguntzaile gisa ibili zen.
1624an, Epistola satírica y censoria sobre las costumbres presentes de los castellanos ospetsua idatzi zion Olivares konde-dukeari, Felipe IV.a errege berriaren balidoari, eta idatzi horri esker, erregearen idazkari izendatu zuten.
Handik aurrerako urteetan idatzi zituen Quevedok bere olerki lan gehienak, nahiz eta autorea hil ostean argitaratuko ziren, bi liburukitan, El Parnaso español (1649, 1670) izenburupean. Liburu horietan islatu zen, gardentasun osoz, Quevedoren jeinu forma-anitza. Izan ere, haren pieza satiriko paregabeen alboan, amodiozko olerki apartak (Amor constante mas allk de la muerte), politikazkoak eta erlijiosoak utzi baitzituen espainiar literaturaren aintzarako. Horien arteko soneto batzuk denboraren iragan geldiezinari buruz egindako gogoeta metafisiko eta existentzial sakonen fruitu dira.
1634an ezkondu zen Esperanza de Mendoza alargunarekin —bera baino zaharragoa eta hiru haurren ama—, baina hiru hilabete inguru baizik ez zuen iraun haren ezkon bizitzak. 1635-1639 bitarteko urteak Torre de Juan Abaden (Ciudad Real) bizi izan zen bere idazlanei emana. Han bizi zela atxilotu zuten, Católica, sacra, real Majestad obra sinatugabeak erregerengan eragindako haserrearen ondorioz. Bat-batean eta zakarki amaitu zen Quevedoren politika karrera. Idazlan hartan, salaketa guztiz gogorrak egiten ziren erregearen eta balidoaren bidegabekerien aurka, herritarrak miseria gorrian utzi zituztelako. Berehalaxe ezagutu zuten Quevedok idatzia zela, eta lau urte pasa behar izan zituen Leongo San Markosko komentuan espetxeraturik. Han idatzi zituen bere tratatu garrantzizkoenetako batzuk, hala nola, Providencia de Dios (1641), Vida de San Pablo (1644), eta Vida de Marco Bruto (1644; Plutarkoren testu baten itzulpena eta iruzkina da).
Idazlan horietan azaldu zituen ideal politikoek eta sinesmen kristauek adierazten dute etika estoikoak eragin handia izan zuela Quevedoren pentsamoldean, eta filosofia hori zuela ipar eta erreferentzia nagusi.
1643ko ekainean libre geratu ondoren, Torre de Juan Abaden eta Villanueva de los Infantesen bizi izan zen azken urteetan, eta azkeneko herri horretan hil zen 1645eko irailaren 8an.
Idazlanak
Literatura genero askotako obrak idatzi zituen, bai prosan eta bai olerkigintzan. Prosan, ezagunenak dira: La culta latiniparla, Aguja de navegar cultos, Política de Dios, gobierno de Cristo (1617an idatzia eta 1635an argitaratua), La cuna y la sepultura (1635), Tratado de la Providencia de Dios (1841), La vida de Marco Bruto, El Buscón (Historia de la vida del Buscón llamado don Pablos, ejemplo de vagabundos y espejo de tacaños); mende horren lehen hamar urteetan idatzia eta 1626an argitaratua, Los sueños (1627), El sueño del juicio final, El alguacil alguacilado, Las zahúrdas de Plutón, El mundo por dentro (denak 1607 eta 1612 bitartean idatziak). Gaztelaniazko literaturan izan diren idazleetan zorrotzenetakoa da Quevedo, bai erabili zituen gaien aldetik eta bai hizkera erabiltzeko moduaren aldetik ere. Adierazteko zeukana zehatz eta labur idazten zuen; hitzak elkarrekin lotzeko, horien artean lotura bereziak sortzeko eta adierazpen berriak emanarazteko dohain berezia zuen. Horregatik, joera kontzeptismoko idazleen artean sartu izan da.
Frantziako Txirrindularitza Kopa
Frantziako Txirrindularitza Kopa (Coupe de France de cyclisme sur route) urtero Frantzian ospatzen den txirrindularitza lehiaketa bat da.
Sailkapen bakar batean Frantziako lurraldean ospatzen diren klasikorik garrantzitsuenak bateratzen ditu, jada desagertua dagoen Munduko Txirrindularitza Koparen antzera. Sailkapenean frantziar taldeekin kontratua duten txirrindulari guztiak agertzen dira. Puntaketa sistema bat ezartzen da klasikoa bakoitzean lortutako postuaren arabera, eta hortik abiatuta sortzen da sailkapena.
Proba taldeka ere ospatzen da, non soilik frantziar taldeek parte hartzen duten. Lasterketa bakoitzean talde bakoitzeko lehen hiru sailkatuen puntuak zenbatzen dira, eta hortik abiatuta ezartzen da sailkapena.
Kopa 14 edo 15 klasikoaz osatua dago. Klasika horiek aldatu egin dira edizioen arabera. 2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik proba hauek UCI Europe Tourreko 1.1 eta 1.HC mailako frantziar lasterketak dira.
Etenik gabe ospatzen da 1992tik. Lehen garailea Jean Cyril Robin izan zen, eta lehiaketa hau gehienetan irabazi duena Samuel Dumoulin izan da, hiru garaipenekin.
Puntuaketa sistema
Klasiketako bakoitzean puntuaketa sistema hau erabiltzen da:
Pauline Baynes
Paulina Diana Baynes (Brighton, Sussex; 1922ko irailaren 9a - Dockenfield, Surrey; 2008ko abuztuaren 2a) britainiar liburu ilustratzailea izan zen: ehun mila titulu baino gehiago ditu, eta horien artean C. S. Lewis eta J. R. Tolkienen lanak nabarmentzen dira.
Biografia
Dockenfieldeko (Surrey) etxean hil zen 2008ko abuztuaren 2an, 85 urte zituela.
Fantasiazko eta historiako liburuen ilustratzaile gisa
Baynes-en aintzatespen handiena, seguruenik, Narniako kronikak (C. S. Lewis autoreak lan horretarako hautatu zuen) lanaren irudiengatik gertatu zen.
J. R. Tolkienen ilustratzaile gustukoenetako bat ere izan zen, eta Egidio Hameko nekazariaren jatorrizko edizioan agertuko ziren marrazkiak egiteko aukeratu zuen. Geroago, Tom Bombadilen abenturak eta Liburu Gorriko beste poemak eta Wootton Mayorko errementaria, Zuhaitza eta Hostoa lanaren jatorrizko edizioak ere ilustratu zituen, eta, Tolkien hil ondoren, Bilboko azken kanta poemaren edizioetan (adibidez, poster bat 1974an eta liburu gisa 1990ean). Baynes-ek edizio britainiarraren azalak marraztu zituen 1973ko bolumenean, eta Eraztunen jaunaren 1981eko hiru liburukiko landa-edizioarena; eta Eraztunen jaunaren eta Hobbitaren mapen poster-bertsioak egin zituen.
Bere lanen artean, Grant Uden-en Caballería hiztegia zuen gustukoena. Ilustrazio-lan hori egiten bi urtez jardun zuen, eta Kate Greenaway Domina jaso zuen.
Bere liburuak
Bere lanak ere baditu, hala nola
Anderson Lopes
Anderson José Lopes de Souza (1993ko irailaren 15a - ) Brasilgo futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Sanfrecce Hiroshima.
Tressin
Tressin Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Tressin udalerrian erroldatutako biztanleak 1.208 ziren. Familiak 428 ziren, horien artean 89 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 61 bakarrik bizi ziren emakumeak), 117 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 198 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 453 etxebizitza zeuden, 437 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 15 hutsik zeuden. 451 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 437 etxebizitza nagusietatik 350 bere jabearen bizilekua ziren, 80 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 42 etxek hiru zituzten, 95 etxek lau zituzten eta 295 etxek bost zituzten. 359 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 196 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 204 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 777 ziren, horien artean 567 aktiboak ziren eta 210 inaktiboak ziren. 567 pertsona aktiboetatik 532 lanean zeuden (275 gizon eta 257 emakume) eta 35 langabezian zeuden (18 gizon eta 17 emakume). 210 pertsona inaktiboetatik 62 erretiraturik zeuden, 109 ikasten zeuden eta 39 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tressin udalerrian 435 unitate fiskal zeuden, 1.219 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.063 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 3 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak, 1 jatetxe eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Tressin udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
NGC 434
NGC 434 galaxia espiral bat da, Tucana konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Eizo Yuguchi
Eizo Yuguchi (湯口 栄蔵) Japoniako futbolaria izan zen.
Cyrtodactylus subsolanus
Cyrtodactylus subsolanus Cyrtodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Brule (Nebraska)
Brule Nebraskako herri bat da. Keith konderrian kokatua dago. 2010ean 326 biztanle zituen, 0.8 kilometro koadrotan banatuta.
Polylepion cruentum
Polylepion cruentum Polylepion generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Little Flock (Arkansas)
Little Flock Arkansasko hiri bat da. Benton konderrian kokatua dago. 2010ean 2,585 biztanle zituen, 20 kilometro koadrotan banatuta.
Nafarroako Erribera
Nafarroako Erribera erliebe laua duen Nafarroa Garaiko eskualde bat da, herrialdearen hegoaldean dagoena, Ebro ibaiaren inguruan. Bi zatitan banatu ohi da: Goi Erribera eta Behe Erribera.
Bertako lekurik ezagunetarikoa Bardeako natura parkea da, buztinezko zorua duen basamortu antzeko bat.
Hitzaren jatorria nahasgarria da euskaraz mintzatzerakoan. Alde batetik "herri-behera" hitzetatik dator, Erronkariko artzainek horrela deitu ohi ziotelako ardiak eramaten zituzten lur lauari. Beste aldetik, gaztelerako "ribera" hitzak latindar jatorria du eta euskalduntzerakoan "Erribera" bezala geldituko litzateke.
Merindadeak eta kokapen geografikoa
Erriberak Tuterako merindadea osorik barne hartzen du, bai eta Erriberriko eta Lizarrakoen zati handi bana ere bai.
Iparraldean Lizarrerri, Tafallaldea eta Zangozerria eskualde nafarrak, hegoaldean eta ekialdean Zaragozako probintzia eta mendebaldean Errioxako Autonomia Erkidegoa espainiar lurraldeak mugakide ditu.
Udalerriak
1993an "Consorcio de Estrategias de Desarrollo de La Ribera" (EDER) izeneko partzuergoa sortu zuten, Tuteran egoitza duena eta 25 udalerrik osatzen dutena:​
Guztira: 110.435 biztanle.
Goi Erriberan
Andosilla, Azagra, Cárcar, Faltzes, Funes, Lodosa, Martzilla, Azkoien, San Adrián, Sartaguda eta Sesma.
Ekonomia
Nekazaritza jarduera ekonomiko nagusia da. Ortu nafarrak emandako fruituen artean mahatsa, oliba, orburua edo alkatxofa, zainzuria, uraza edo letxuga, tomateak eta piperrak ditugu, besteak beste.
Erriberako ardoa Nafarroa Jatorrizko Izendapena hartzen du, nahiz eta udalerri batzuek Errioxa Jatorrizko Izendapena jasotzen duten.
Hizkuntzak
Gaztelania eskualdeko hizkuntza nagusia da eta ofizialki bakarra. Euskarak ez du ofizialtasunik zonalde honetan Ley Foral del Vascuence delako legearen arabera. Erriberatarrek ez dute ez euskara ikasteko eskola publikoetan nahiz administrazioan erabiltzeko eskubiderik eta euskal toponimia duten udalerriek ez dute beren izena euskaratzerik.
Antzina galdu zen Erriberako jatorrizko euskara (I. eta X. mendeen artean); hala ere, luzaro euskaldunen komunitate bat izan zuen XVII. mende arte, jatorriz Nafarroako beste toki batzuetatik helduta. Euskara berreskuratzearen aldeko mugimenduak ikastoletan (2007 arte legez kanpo) eta elkarte kulturaletan biltzen dira, Nafarroako Gobernuaren inolako laguntzarik gabe.
Lodosako "Ibaialde" eta Tuterako "Argia" ikastolak dira eskualdeko bakarrak. Azken honek Nafarroa Oinez lau aldiz antolatu du orain arte (1995, 2002, 2013 eta 2019an).
Musika
Nafarroako jotak dauka eskualde honetan sehaska, eta abeslari famatuen artean Raimundo Lanas "El ruiseñor navarro" (1908-1939) murilloarra nabarituko dugu. Tutera, Castejon, Cadreita, Buñuel, Ribaforada eta Cortes herrietan eskolak ditugu gaur egun.
Bellecombe-en-Bauges
Bellecombe-en-Bauges Frantziako udalerria da, Savoia departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bellecombe-en-Bauges udalerrian erroldatutako biztanleak 615 ziren. Familiak 244 ziren, horien artean 72 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 36 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 96 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 341 etxebizitza zeuden, 250 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 69 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 306 etxeak ziren eta 35 apartamentuak ziren. 250 etxebizitza nagusietatik 199 bere jabearen bizilekua ziren, 47 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 13 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 73 etxek lau zituzten eta 119 etxek bost zituzten. 223 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 108 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 376 ziren, horien artean 309 aktiboak ziren eta 67 inaktiboak ziren. 309 pertsona aktiboetatik 299 lanean zeuden (164 gizon eta 135 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 67 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bellecombe-en-Bauges udalerrian 256 unitate fiskal zeuden, 642,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.258 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 38 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 11 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 4 igeltseroak ziren eta 5 zurginak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lore-denda bat zen.
Jodhpur
Jodhpur (rajasthaniz जोधाणा; hindiz जोधपुर) Indiako Rajasthan estatuko bigarren hiri handiena da, Jaipur hiriburuaren atzetik. 1.006.652 biztanle ditu (2010) eta hiri urdina ezizena dauka, Mehrangarh gotorlekuaren azpian dauden etxeak horrela margoturik daudelako. Hasiera batean brahmanen kastako etxeak bakarrik margotzen ziren baina jende xehea ere kolore berdinez margotzen hasi zen, margo urdinak eltxoak uxatu eta etxea freskatzen zuela uste baitzuten.
Bellecombe-en-Bauges
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bellecombe-en-Bauges udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 720 hektarea erabiltzen.
Jodhpur
Hiria Mehrangarh gotorleku ikusgarriaren azpian kokatzen da. Harresi sendo batek inguratzen ditu gotorlekua bera eta hiriaren alde zaharra, baina dagoeneko hiriak harresia gainditu eta kanpoaldean izugarri hedatu da.
Bellecombe-en-Bauges
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Jodhpur
Geografia eta klima
Jodhpur Rajasthan estatuaren erdialdean kokaturik dago. Bere altuera 232 metrotakoa da. Basamortuko klima du, hau da euri gutxi eta tenperatura handiak (Eguzkiaren hiria ere esaten zaio batzuetan). Prezipitazioen batez bestekoa 360mm urteko da baina tokatzen den montzoiaren arabera kopurua handiagoa edo txikiagoa izan daiteke; 1899an 24mm baino ez ziren izan eta 1917an aldiz 1178mm.
Bellecombe-en-Bauges
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.