cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plagiognathops microlepis
Plagiognathops microlepis Plagiognathops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Uig (Skye)
Uig, 'Ùige', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Trotternish penintsularen mendebaldeko kostaldean.
200 biztanle inguru ditu
Piripá
Piripá Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Scorpaenopsis gilchristi
Scorpaenopsis gilchristi Scorpaenopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Scorpaenidae familian sailkatzen da.
Typhlops fletcheri
Typhlops fletcheri Typhlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Imuruk aintzira
Imuruk aintzira AEBetako Alaska estatuko Seward penintsulako ur gezarik handiena da. 80 km2 ditu eta 260 km2-ko drainatze-arroa. 290 metroko altueran dagoen labazko ordoki baten tontorrean dago. Drainatze-arroa nahiko laua da, gehieneko kota 490 m-koa baita. Aintziraren eta Goodhope ibaiaren eskuineko bidegurutzearen buruan dagoen tarte baxu bat aintziratik oin gutxira altxatzen da. Fairhaven Ditch-ek ia ur guztia hartzen du aintziratik. Serpentine Hot Springs Serpentine ibaira isurtzen da, 76 km-ra Imuruk aintziraren ipar-mendebaldean.
La Jana
La Jana Valentziako Erkidegoko udalerria da, Baix Maestrat eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 820 biztanle zituen.
Tomohiko Ito
Tomohiko Ito (伊藤 友彦, 1978ko maiatzaren 28a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu, Shonan Bellmare eta Cerezo Osaka.
Rouairoux
Rouairoux Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rouairoux udalerrian erroldatutako biztanleak 380 ziren. Familiak 141 ziren, horien artean 42 pertsona bakarrekoak ziren (17 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 54 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 45 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 268 etxebizitza zeuden, 160 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 95 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 267 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 160 etxebizitza nagusietatik 136 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 51 etxek lau zituzten eta 82 etxek bost zituzten. 138 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 79 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 220 ziren, horien artean 154 aktiboak ziren eta 66 inaktiboak ziren. 154 pertsona aktiboetatik 129 lanean zeuden (70 gizon eta 59 emakume) eta 24 langabezian zeuden (10 gizon eta 14 emakume). 66 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rouairoux udalerrian 173 unitate fiskal zeuden, 379,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.708 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra higiezinen agentzia zen.
2000. urtean Rouairoux udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.326 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Euskal Herriko prentsa
Euskal Herriko prentsa Euskal Herrian argitaratzen den prentsa idatzia da. 1789ko Frantziako Iraultzaren ondotik Europan zehar hedatutako ideia eta bizimoduen ondorio da. Prentsako enpresa modernoak XIX. mendearen azken laurdenean jaio ziren. Euskal nahiz erdal egunkari eta aldizkariak dira:
Oberlangenegg
Oberlangenegg Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Septuaginta
Greziar hizkera eta kulturazkoak ziren Judeatik haratago mundu osoko antzinako komunitate juduek, eta ondoren antzinako eliza kristauek, Biblia Septuaginta erabili zuten. Izan ere, Biblia kristauen Itun Zaharreko liburuen banaketa, sailkapena, ordena eta izenak (kristau ortodoxoak Ekialdean, katolikoak eta protestanteak Mendebaldean) ez datoz Tanakh edo Hebrear Bibliatik, Septuagintako juduen eta kristauen kodexetatik baizik.
Ondavka
Ondavka Eslovakiako udalerri bat da, Bardejoveko barrutian kokatuta. 3,47 km²ko azalera du eta 15 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1618. urtekoa da.
Alophoixus finschii
Alophoixus finschii Alophoixus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pycnonotidae familian sailkatua dago.
Henry Cavendish
Henry Cavendish (Niza, Frantzia, 1731ko urriaren 10a - Londres, Erresuma Batua, 1810eko otsailaren 24a) britainiar fisikari eta kimikaria izan zen. Ospea grabitazioaren konstantearen neurketaren inguruan eginiko lanagatik datorkio.
Biografia
Henry Cavendish Nizan (Frantzia) jaio zen 1731ko urriaren 10ean, baina jatorri britainiarrekoa zen. Bere gurasoak Lord Charles Cavendish, Devonshireko dukea, eta Lady Ann Gray, Kenteko dukearen alaba, izan ziren, familia britainiar noble eta dirudunetik zetozenak. Ama Henryk 2 urte zituenean hil zen eta aitarekin geratu zen. Lord Charles Cavendish esperimentatzailea zen, jada, eta Henry bere laguntzaile izango zen.
11 urte besterik ez zituen Newcomeko eskolan (Hackney) ikasten hasi zenean eta, 1749an, 18rekin, Cambridgeko unibertsitatera joan zen. Ikasle langilea, isila eta lotsatia omen zen eta irakasleek ilargian egoten zen iritzikoak ziren. Asperger sindromea ote zuen ere esan da, baina, ziurrenik, gai zientifikoen inguruan arrazonatzeari eta pentsatzeari dedikatzen zion arreta. Lord Broughamen hitzetan:
40 urte bete arte, aitak ematen zion diruarekin bizi izan zen, baina, orduan, diru mordoa etorri zitzaion eskura. Jean-Baptiste Biot zientzialaria frantsesak esaten zuenez, jakintsuen artean aberatsena zen eta, ziurrenik, aberatsen artean jakintsuena.
Diru iturri oparoak ez zuen bere bizitza aldatu. Diruzainak zerbaitetan inbertitzeko aholkua eman zion, baina berak ez zuen neurri hori ulertzen. Diru gehiena liburu eta zientzia materialean zihoakion eta liburutegi eder bat osatu zuen aparteko etxe batean. Zientzialaria lagunak etorritakoan irekitzen zuen eta txukun-txukun apuntatzen zuen zein liburu ateratzen zen handik -berak ateratzen zituenak ere bai-.
Ez zuen beste harremanik izan, familia bakarrik. Lord George Cavendish izan zen bere oinordeko nagusia eta urtean minutu batzuk besterik ez zuten elkar ikusten. Ez zen sekula ezkondu eta seme-alabarik ere ez zuen izan. Bere neskameek bere begi-bistatik alde egiteko ordena omen zuten, despedituak izango ziren mehatxupean. Ohar idatziak uzten zizkien aginduak emateko eta ez zen zuzenean egoten haiekin.
Soinean modaz pasatutako janzki morea eramaten omen zuen ia beti eta aurreko mendean eraman ohi zen 3 puntako kapelua. Hitz egite motela omen zuen eta zientziaren inguruko bileretara bakarrik joaten omen zen.
1803an, Royal Societyko sozio egin zen.
Garaikoentzat misogino eta arraroa izan zen, bakartia eta uzkurra. Ez zuen apenas inorekin hitz egiten eta 30 urtez txapela bera eraman omen zuen buruan. Gizartearekiko zuen harreman bakarra Birminghameko Lunar Societyko kide egitea izan zen, Ilargi betea zegoen gauetan biltzen ziren zientzialaria lagunak -etxeratzeko orduan, bidean argia izateko egiten zuten ilargi beteko gauetan-. Tartean zeuden bere lagun mina zen Joseph Priestley, James Watt (lurrun-makinaren asmatzailea), William Herschel astronomoa edo Erasmus Darwin, beste batzuen artean. Gutxitan galduko zuen Cavendishek bilera hura.
Oliver Sacksek Cavendish izeneko artikuluan 1851n biografia bat argitaratu zuen George Wilson doktorearen zita egiten du:
Ikerketak
Lehen lanak substantzien bero espezifikoaren inguruan egin zituen. 1766an, hidrogenoaren propietateak aurkitu zituen eta berehala eskuratuko zuen uraren konposizioa.
1789an argitaratutako Experiences to determine the density of the Earth lanean, Cavendishen esperimentua deituko zaiona deskribatu zuen, Lurraren dentsitatea urarena baino 5,45 aldiz handiagoa dela esanez. Gaurko datuak oso hurbil uzten dute iritzi hau: 5,5268 alditan.
Era berean, Cavendishek atmosferaren dentsitatea ere ezarri zuen eta korronte elektrikoaren inguruan ikerketa garrantzitsuak egin ere bai.
Cavendishek Newtonen grabitatearen legea edozein gorputzetan betetzen zela frogatu zuen esperimentalki. Horretarako, tortsio balantza bat erabili zuen Cavendishen esperimentua deritzonean eta Lurraren dentsitatea kalkulatu. Hemendik aurrera, XIX. mendean, g Grabitazio unibertsalaren konstantea kalkulatuko zuten. Cavendishek ez zuen kalkulu honen beharrik izan, baina askotan esleitzen zaio berari aurkikuntza hau.
Bere lanak mende bateko atzerapenarekin ezagutu baditugu ere, elektrizitatearen zientzia modernoaren sortzaileetako bat izan zen. Karga elektrikoen arteko erakargarritasuna proposatu zuen (Coulomb legea) eta potentzial elektrikoaren kontzeptua erabili ere bai. Ez zuen tresna egokirik eskura eta bere ikerketetan korronte elektrikoa erabiltzen zuen zuzenean, bere burua tresna moduan jarriz eta minaren intentsitatea kalkulatuz.
Heriotza eta ondorengoa
1810eko otsailaren 24an hil zen Londresen, 80 urte zituenean. Ez zaio beste gaixotasunik ezagutzen eta Derbyko katedralean ehortzita dago.
Ezin konta ahala ohar geratu zitzaizkigun eta esperimentuz lepo zeuden kutxak, elektrizitatearen inguruan asko eta asko.
Aberats jaio eta aberats hil zen, Ingalaterrako bankuen akzioen jabe handienetakoa izan baitzen. Ez zion zientziari ezer utzi, baina, 1871n, bere ondorengoa izango zen William Cavendishek Cambridgeko unibertsitateko Cavendish Laboratory delakoa egin zuten. 1874an sortu zen eta hantxe garatuko zen gaur egungo fisika modernoaren zati handi bat.
1960ko Eurovision Abesti Lehiaketa
1960ko Eurovision Abesti Lehiaketa urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren bosgarren edizioa izan zen. Londresko Royal Festival Hall aretoan ospatu zen, Erresuma Batuan, martxoaren 29an. Aurkezlea Katie Boyle izan zen.
1959ko edizioa Herbehereek irabazi zuten bigarren aldiz, eta Herbehereei zegokien antolatzea, baina telebista erakunde nederlandarrak uko egin zion berriz antolatzeari 1958ko ediziotik ain gertu. Antolatzeko gonbidapena BBCeri pasa zitzaion, 1959an bigarren postuan gelditzeagatik.
Garailea Jacqueline Boyer frantziarra izan zen, "Tom Pillibi" kantuarekin. Frantziaren bigarren garaipena izan zen 1958koa eta gero.
Riddick (filma)
Riddick, 2013ko David Twohy estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako zientzia-fikzio eta ekintza film bat da. Vin Diesel, Jordi Mollà, Matt Nable, Katee Sackhoff, Dave Bautista, Bokeem Woodbine, Raoul Trujillo eta Karl Urban aktoreek antzeztu zuten.
Riddicken Kronikak sailaren film bat da, gainontzekoak Pitch Black (2000) eta The Chronicles of Riddick (2004) dira.
Argumentua
Bere espeziekoek traizionatua eta urrutiko eta itxuraz bizirik gabeko planeta batean hiltzat bere kasara utzia, Riddick (Vin Diesel) gogorrak biziraun ahal izateko estralurtar harrapakari eta dirusari-ehiztarien aurka borrokatu beharko du, inoiz baino izaki boteretsu eta arriskutsuagoan bilakatuz...
Erreostato
Erreostatoa erresistentzia aldakor gisa erabiltzen den aparatua da, zirkuitua ireki eta erresistentziaren balioa aldatzeko aukera ematen duena.
Eumicrotremus fedorovi
Eumicrotremus fedorovi Eumicrotremus generoko animalia da. Arrainen barruko Cyclopteridae familian sailkatzen da.
Seabra
Seabra Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Shinya Hagihara
Shinya Hagihara (萩原 慎也, 1971ko apirilaren 7a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.
Ammon
Ammon (עַמּוֹן, estandar Ammon tiberieraz ʻAmmôn, "herria"; عمّون, ʻAmmūn), baita ere ammondar edo Ammonen seme-alabak, Itun Zaharreko herria da, egungo Jordanian Jordan ibaiaren ekialdean, Galaad eta Itsaso Hila artean bizi zena. . Bertoko hiri nagusia Rabbah edo Rabbath Ammon zuen izena, egungo Amman dena. Bibliaren arabera (Erregeak 1 11:05-33 eta Erregeak 2 23:13) bere jainko nagusiak Milkom eta Molek zuten izena eta litekeena da jainko bakarra izatea.
Alfa partikula
Alfa partikulak Helio-4 atomoaren guztiz ionizatutako nukleo atomikoak dira, hau da, elektroirik gabeak. Bi protoik eta bi neutroik osatzen dute Helio-4aren nukleoa eta hortik datorkio masa, 4 uma. Bi protoi daudenez eta elektroirik ez, karga elektrikoa +2qe da eta He2+ moduan idatz daiteke.
Ammon
Israeldarrekiko gerrak ia etengabeak izan zirelarik, Jefte, David, Juda eta Makabearrek menderatu zituzten.
Alfa partikula
Erreakzio nuklearretan edo desintegrazio erradioaktiboetan gertatu ohi dira, azken honetan beste nukleo batzuk alfa partikulak emitituta elementu arinagoetara transmutatzen direnean.
Plagopterus argentissimus
Plagopterus argentissimus Plagopterus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Cardinham
, 'Kardhinan', Ingalaterrako Kornualles konderriko herri eta parrokia zibil bat da.
Alto Parnaíba
Alto Parnaíba Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Duntulm
, 'Dùn Thuilm', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean eta Trotternish penintsularen iparraldean dago.
Bertan, Duntulm gaztelua dago, Sleateko MacDonald klanaren egoitza.
Scorpaenopsis insperatus
Scorpaenopsis insperatus Scorpaenopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Scorpaenidae familian sailkatzen da.
Afrotyphlops fornasinii
Afrotyphlops fornasinii Afrotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Cyrtodactylus australotitiwangsaensis
Cyrtodactylus australotitiwangsaensis Cyrtodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Ikus, gainera
Gekkonidae
La Llosa
La Llosa, beste izenez la Llosa de la Plana edota la Llosa d'Almenara Valentziako Erkidegoko udalerria da, Plana Baixa eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 962 biztanle zituen.
Mertzeria
Mertzeria edo joskintza-denda joskintzarako gai edo tresnak, hala nola, jostorratzak, botoiak, etab. saltzen diren denda da.
Orokorrean, mertzeriak hiri erdian, auzoetan eta merkataritza guneetan aurki daitezkeen denda txikiak dira. Bertan joskintzarako beharreko guztia aurkituko duzu, baita beste apaingarriak, beira-aleak, kinkilak eta osagarriak ere. Mertzeria handiak ere badaude, gai ugari eskaintzen dituztenak.
Kontxeziri
"Kontxeziri", (euskalkiaz "Kontxezi'ri") Joan Ignazio Iztueta idazleak idatzitako abestia da. Jatorriz gero emaztea izango zen bere emaztegaiari, Concepcion Bengoetxeari eskainitako poema bat zen. Doinuaren egileaz ez dakigu ezer.
Hitzak
Horrela jaso zuen Arozamenak: Maite bat maitatzen det, maitagarria begi ederra du ta guztiz argia; daukat urruti, bañan ezin kendu det burutik aren itxura, saldu albaliteke pisura, uriaren truke, nork erosi faltako ez luke?
Ogei ta lau "leguaz" nago aparte, bitartean badauzkat millioi bat ate, guztiak itxirik, nai arren ezin egon ixillik; beti negarrez, nere maite maitearen galdez: ote dan bizi, biotz-biotzeko nere Kontxezi.
Egunaz argi gutxi, gauean, illun, konsuelorik ez da neretzat iñun maitea gabe; egin ote nadiñ aren jabe oroitutzean, zenbait "pena" nere biotzean ditut igaro; maite det eta ez da "milagro".
Lenengo gau batean egin det amets, bañan "pentsamenduak" beti "al revés" irteten dira: ustez nengoen zuri begira, maite polita, "kofrearen" gañean jarrita, kontu kontari, nai nuen bañan ez nintzan ari.
Maite nerea daukat beti gogoan: ai, orain banengo ni aren alboan iñoiz bezala! Jaunak amets au kunpli dezala, balitz konbeni, "konsueloz" ilko nintzake ni nere ustean, maitatxoen biotza ikustean.
Nere maite polita ez da ezer etsi, biyar ere ez bada or nazu etzi lengo lekuan, allegatutzen naizen orduan, ai ura poza, nere maite maitetxo biotza! zuri begira, pena guztiak aztuko dira.
Alophoixus flaveolus
Alophoixus flaveolus Alophoixus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pycnonotidae familian sailkatua dago.
Pohlern
Pohlern Suitzako udalerria da. Berna kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Scorpaenopsis lactomaculata
Scorpaenopsis lactomaculata Scorpaenopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Scorpaenidae familian sailkatzen da.
Edinbane
, 'An t-Aodann Bàn', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri txiki bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Waternish penintsularen hasieran.
Potentziometro (neurtzeko tresna)
Potentziometroa korronte zuzeneko potentzial-diferentzia doitasun handiz neurtzeko tresna da, galvanometro batez eta errerresistentzia aldagarri batez osatua.
Platygobio gracilis
Platygobio gracilis Platygobio generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Henridorff
Henridorff Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Henridorff udalerrian erroldatutako biztanleak 645 ziren. Familiak 241 ziren, horien artean 49 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 41 bakarrik bizi ziren emakumeak), 70 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 102 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 277 etxebizitza zeuden, 243 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 256 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 243 etxebizitza nagusietatik 206 bere jabearen bizilekua ziren, 33 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 10 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 197 etxek bost zituzten. 225 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 94 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 113 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 393 ziren, horien artean 277 aktiboak ziren eta 116 inaktiboak ziren. 277 pertsona aktiboetatik 256 lanean zeuden (142 gizon eta 114 emakume) eta 20 langabezian zeuden (9 gizon eta 11 emakume). 116 pertsona inaktiboetatik 37 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 48 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Henridorff udalerrian 244 unitate fiskal zeuden, 648,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.733 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 2 zurginak eta 1 jatetxe.
Spartanburg konderria (Hego Carolina)
Spartanburg konderria (Spartanburg County) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Spartanburg da. 2010eko zentsuaren arabera 284,307 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Eumicrotremus gyrinops
Eumicrotremus gyrinops Eumicrotremus generoko animalia da. Arrainen barruko Cyclopteridae familian sailkatzen da.
Henridorff
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Henridorff udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Spartanburg konderria (Hego Carolina)
Geografia
Spartanburg konderriak 212,183 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,931 ura dira. Beste 209,252 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 133,99 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 284,307 pertsonetatik 215,842 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 16,658 dira. 58,115 beltzak edo afroamerikarrak. 562 amerikar natiboak ziren eta 69 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5,680 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 321 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3,718 pertsonek kokatzen zuten.
Henridorff
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cyrtodactylus badenensis
Cyrtodactylus badenensis Cyrtodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Ikus, gainera
Gekkonidae
Ortuťová
Ortuťová Eslovakiako udalerri bat da, Bardejoveko barrutian kokatuta. 6,03 km²ko azalera du eta 175 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1414. urtekoa da.
La Mata (Ports)
La Mata, lehen La Mata de Morella deitua, Valentziako Erkidegoko udalerria da, Ports eskualdean eta Castellóko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 192 biztanle zituen.
Saint-Jean-du-Bois
Saint-Jean-du-Bois Frantziako udalerria da, Sarthe departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Jean-du-Bois udalerrian erroldatutako biztanleak 610 ziren. Familiak 191 ziren, horien artean 31 pertsona bakarrekoak ziren (23 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 55 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 82 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 23 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 240 etxebizitza zeuden, 201 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 237 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 201 etxebizitza nagusietatik 177 bere jabearen bizilekua ziren eta 23 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 69 etxek lau zituzten eta 100 etxek bost zituzten. 156 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 67 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 122 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
San Andres eliza (Zabaltza)
San Andres eliza Ibargoiti ibarreko Zabaltza lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.
Peru
Peru (Perú; Piruw; Piruw), ofizialki Peruko Errepublika (República del Perú, ahoskatua) Hego Amerikako mendebaldeko estatua da, Andeen eta Ozeano Barearen artean kokatua. Iparraldean, Ekuadorrekin eta Kolonbiarekin egiten du muga; ekialdean, Brasilekin; eta mendebaldean, Ozeano Barearekin.
San Andres eliza (Zabaltza)
Eraikina
Eliza, harriz eraikitako Erdi Aroko eraikuntza da, geroago (XVI-XVII. mendeetan) eraldaketa sakonak jasan zituena, garaiko gustura egokitu zuena. Habearte bakarra du, burualde karratua eta ebanjelioaren aldetik kapera nagusiari atxikitako sakristia. Oinaldean dorrea dago, oinplano karratukoa eta leiho-atal bat duena. Sarrera epistolaren aldeko hormatik egiten da, arkupe bat babesten duen erdi-puntuko arkudun ate sinple batetik. Teilatu laua du, sakristia izan ezik. Sakristiak gurutzeria-ganga izartua du mentsulen gainean, XVI. mende aurreratuko ereduen arabera.
San Pedro eliza (Zilegieta)
San Pedro eliza Ibargoiti ibarreko Zilegieta lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.
Eraikina
Hondakin erromanikoak kontserbatzen dira, baina badirudi eraikinaren nukleoa XVII. mendean Joanes Aierra eta Martin Sarasti harginek egindako obrei dagokiela. Andre Mariaren irudia du, eta ezin hobeto dator bat aztarna arkitektoniko zaharrenekin; tailu erromanikoa da, XII. mende aurreratuari dagokiona seguruenik.
Peru
Hiriburua Lima da. Etniak: amerindiarrak, % 45; mestizoak %, 37; zuriak, % 15; beltzak, japoniarrak, txinatarrak eta beste, % 3.
San Andres eliza (Zabaltza)
Eraikina
Erretaula nagusia erromanista estiloko obra da (XVII. mendeko lehen herena), zur polikromatuzkoa, Zangoza-Irunberriko tailerraren jarraibideak jarraitzen dituena, bai trazaduran, bai irudigintzan. Bankua, hiru kaleko gorputz bakarra eta teilatupearen zati bat ditu, erdiko horma-hobia eta hasieran okupatzen zuen gurutziltzatua galdu baitira. Bankuan erliebean irudikatzen dira Atxiloketaren eta Kalbarioko Bidearen eszenak, erdiko kalea betetzen duen sagrarioaren albokoak, garai berekoak, Salbatzaile Eukaristikoaren, San Pedroren eta San Pauloren erliebeekin apainduta. Gorputzean, San Andres apostoluaren martirioaren bi pasarte identifikatzen dira. Santuaren irudi titularrak, eserita, erdiko kalea hartzen du. Teilatupean, Maria eta Juan Ebanjelariaren bi irudi daude zutik, hasieran Kristorekin batera gurutzean zihoazenak.
Peru
Inguru naturala
Andeak Peruko iparraldetik hegoaldera zabaltzen dira. Gailur nagusiak: Huascaran (6.768 m), Yerupaja (6.634 m), Coropuna (6.615 m), Ausangate (6.380 m), Solimana (6.320 m), Ampato (6.310 m), Salcantay (6.271 m), Chachani (6.075 m), Hualca Hualca (6.025 m), Sabancaya (5.976 m), Misti (5.821 m) eta Pichu Pichu (5.664 m).
Saint-Jean-du-Bois
Diru sarrerak
2009an Saint-Jean-du-Bois udalerrian 201 unitate fiskal zeuden, 558 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.849 euro zen.
Peru
Inguru naturala
Sartaldetik sortaldera hiru alderdi nagusi bereiz daitezke Perun: kostaldea, mendialdea, eta oihanaldea.
Saint-Jean-du-Bois
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Peru
Inguru naturala
Ura Ozeano Barean isurtzen duten ibaiak laburrak eta ur-emari txikikoak dira. Hego-ekialdeko ibai txiki batzuek itsasora ez baina Titikaka aintzirara isurtzen dute ura. Titikaka aintzirak 8.288 km2 ditu, eta 3.810 metroko garaieran dago Peruren eta Boliviaren arteko mugan. Peruko ibai nagusiak, ordea, Amazonas ibai-arroari dagozkio: Marañon, Ucayali, Huallaga, Santiago, Pastaza eta Napo. Marañon eta Ucayali ibaiek bat egin ondoren, Iquitos portutik ekialdera, Amazonas deritzo ibaiari.
Saint-Jean-du-Bois
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 zurgina, 2 iturginak eta 1 ile apaindegia.
Peru
Klima eta landaredia
Peruko klimak alde handiak ditu lurraldearen alderdi batetik bestera, eta Ande mendien alde banatara erabat desberdina da. Oro har, urteko batez besteko tenperatura 19-22 °C artekoa da kostaldean, 1-14 °C artekoa mendietan eta 24-35 °C artekoa ekialdeko oihanean. Kostaldeko klima eztia eta, Hego Ameriketako gainerako mendebaldeko kostan bezala, oso idorra da. Peruko itsaslaster hotzak Peruren latitude berean diren beste toki batzuetakoa baino klima samurragoa eragiten du kostaldean. Oso euri gutxi egiten du urtean zehar (50 mm), baina lainoa izaten da hilabeteetan. Noizbehinka, El Niño deritzon urlaster beroaren eraginez, euri-jasa handiak izaten dira. Mendialdean ez da tenperatura-gorabehera handirik hilabete batetik bestera, baina berealdiko aldaketak izaten dira egunean zehar. Cuscon, esate baterako, urtarrilean 11 °C eta uztailean 8 °C izaten dira batez beste, baina 22 °C-rainoko gorabehera izan daiteke egunean zehar. Euria urrituz doa iparraldetik hegoaldera eta ekialdetik mendebaldera. Euri gehiena abendutik martxora izaten da. 4.500 edo 5.000 m-tik gora elurra da beti. Oihaneko klima bero hezea da. Ia egunero izaten da euria. Iquitos portuan, adibidez, 2.286 mm euri izaten dira urtean.
Saint-Jean-du-Bois
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Jean-du-Bois udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Peru
Klima eta landaredia
Kostaldean landare gutxi dago: lehorrera egokitutako landare batzuk (kaktusak eta algarroboak) hazten dira, eta ibarretan oasiak dira. Mendialdean ugariago dira: lehorrera egokitutako zuhaixkak, kaktusak, piper-arbolak (Schinus molle) eta belar luzeak, ibarretan lertxunak, mendiarteko goi-lautadetan borrajaren familiako landareak, belardiak eta landare lekadunak, eta zenbait tokitan eukaliptoak. Oso landaretza oparoa da oihanak hartzen dituen Ande mendien ekialdean eta Amazonas arroan: goma-arbola, kaoba, kina-arbola, kakaotzea, banilla, curare-arbola.
Saint-Jean-du-Bois
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Peru
Laburpena
Andeetako antzinako kulturen artean (Chavin, Paracas, Mochica, Nazca, etab.) Inka zibilizazioa nagusitu zen lurraldean. XII. mendearen inguruan sortu zen; XV. mendearen erdialdetik aurrera izan zituen urterik oparoenak, eta Hego Ameriketako inperio ahaltsuena eta handiena izatera iritsi zen espainiarrak heldu aurreko urteetan. Gaur egungo Peru, Ekuador, Bolivia eta Argentinako eta Txileko iparraldea hartzen zituen.
Saint-Jean-du-Bois
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Peru
Laburpena
Ozeano Barea aurkitu ondoren, espainiar esploratzaileek Hego Ameriketako kostaldea aztertu zuten, eta Peruko inperio handiaren berri izan zuten. 1531n Francisco Pizarro lurraldea konkistatzera abiatu zen 180 soldaduren buru. Espainiarrek Atahualpa inken erregea atxilotu eta, hark bahisaritzat gela bete urre ordaindu bazuen ere, hil egin zuten (1533). Urte horretan bertan, Lima hiria sortu zuten espainiarrek, itsasorako aterabidea izateko. 1543an Espainiako Karlos I.a erregeak Peruko erregeorderria sortu zuen konkistatzaileen arteko guduak amaitzeko eta koroaren aginpidea Hego Ameriketan sendotzeko. Erregeorderriak ia Hego Amerika osoa hartzen zuen. Erregeordeen lehen egitekoa konkistatzaileen matxinadak menderatzea izan zen. Francisco de Toledoren gobernupean (1569-1581), lurraldearen barne-antolamendua egituratu eta ekonomiaren hazkundea bideratu zen, zilarraren ustiapenean oinarritua. Lima erregeorderriaren hiriburu eta, bi mendez, Hego Ameriketako merkataritza-gune nagusi bilakatu zen. Erregeorderriak XVII. mendean zehar izan zituen urterik oparoenak, baina, nolanahi ere, arazo askori aurre egin behar izan zien: itsaslapurren erasoei, espainiarren arteko gerrei, amerindiarren matxinadei, administrazio- eta erlijio-arazoei, kontrabandoari eta izurriteen eta lurrikaren ondorio larriei, besteak beste.
XVIII. mendean garrantzia galdu zuen Peruko erregeorderriak, ekonomiaren hazkundea moteldu egin baitzen erregeorderriaren zatiketagatik, zilar-ekoizpenaren beherakadagatik eta biztanleriaren urritzeagatik neurri handi batean. Mende horretan zehar, Peruko erregeorderria hirutan zatitu zen: Granada Berria (1717), Rio de Plata (1776) eta Txile (1778). Bestalde, kolonia-erregimenarekiko morrontzak Hego Ameriketako korrejidoreen eskuetan zegoen merkataritzaren monopolioa, zerga-igoerak eta Tupac Amaru amerindiarraren matxinada eragin zituen (1780-81). Kreole aristokraten artean ere burujabe izateko asmoa gero eta sendoagoa zen. Hala ere, XIX. mendearen hasierako askapen-mugimenduak sortu zirenean, Espainiako koroak Hego Ameriketan izan zuen azken babesgune bihurtu zen Peru. 1821ean José de San Martín argentinar jeneralak Peruren burujabetasuna aldarrikatu zuen Liman, Simón Bolivar Askatzaileak Junineko eta Ayacuchoko guduetan (1824-25) De La Serna erregeordearen osteak menderatu zituenean gauzatu zena.
Independentziaren ondoren, militarrak elkarren lehian aritu ziren aginpidea lortu nahian, eta lehendakariaren ahalmena murrizten zuten konstituzio liberalak (1828 eta 1834) onartu ziren arren, Peruko gobernua oligarkia baten eskuetan geratu zen urte askotan. 1837an, Andrés Santa Cruz jenerala Peru eta Bolivia konfederazio batean biltzen ahalegindu zen, baina Argentinak eta Txilek ez zuten batasun hura begi onez ikusten, eta Txileko gudarosteak zapuztu zuen ahalegina Yungay-ko guduan (1839). 1869an, Espainiak Peruren burujabetasuna onartu zuen.
1902tik aurrera, Estatu Batuetako Cerro de Pasco Investmen Company konpainiak bere gain hartu zuen meen ustiapena. Augusto Leguía lehendakari izan zen urteetan (1908-12 eta 1919-30) aginpide handia eskuratu zuen, erdi-mailako klaseetara eta sortu berria zen langileriara hurbiltzen ahalegindu zen, eta berrikuntza asko eragin zituen. 1929an militarrek Leguía aginpidetik kendu eta Sánchez Cerro teniente koronela ezarri zuten haren ordez. Sánchez Cerrok gogor zapaldu zuen burgesia txikiaren eta langileen artean gero eta jarraitzaile gehiago zituen APRA alderdiaren matxinada bat 1932an. 1933an hil zuten Sánchez Cerro, eta Benavides jeneralarekin oligarkiak iraun zuen aginpidean (1933-39). 1962an APRA alderdiko Haya de la Torre atera zen garaile, baina militarrek hauteskundeak baliogabetu eta nekazarien matxinadak gogor zapaldu zituzten. 1965ean MIR ezkerreko mugimendu iraultzaileak, Castro eta Guevararen jarraitzaileak, borroka armatua hasi zuen; Peruko gudarosteak erraz menderatu zuen.
1980an Peruko Alderdi Komunistak arteztutako mugimendu maoista sortu zen, eta borroka armatuari ekin zion. Gobernuak salbuespen-goera ezarri zuen Liman eta Callaon, eta militarren zainpean jarri zituen Ayacucho eta mendialdeko beste probintzia batzuk. Oinarrizko giza eskubideak ez ziren errespetatu, eta biztanleek, bizirik iraun nahi bazuten, Alderdi Komunistaren gerrillari-ostearen edo gudarostearen alde egin beharra zuten. 1990eko hauteskundeetan Mario Vargas Llosa idazlea aurkeztu zen eskuineko alderdietako koalizio baten buru, baina Alberto Fujimoriren Cambio-90 alderdia atera zen garaile. 1992an Fujimorik, gudarostearen laguntzarekin, estatu-kolpe bat eragin zuen, munduko herrialde gehienek arbuiatu zutena. Fujimorik Legebiltzarra eta epaien aginpidea deuseztatu, eta esku handia bereganatu zuen. 1997ko maiatzean, kargutik kendu zituzten Auzitegi Konstituzionaleko kideak, Peruko konstituzioak Fujimori berriro hautatzea debekatzen zuela adierazteagatik. Hiru urte geroago predienteak kargu utzi zuen.
2006ko hauteskundeetan Alan García Pérez iritsi zen agintera, eta kanpainan gogor kritikatu bazuen ere Toledoren gobernua, berak jarraitu egin zuen haren politika ekonomikoarekin. 2007an, poliziari egindako hainbat erasok nabarmen utzi zuten Alderdi Komunista berriro ere iskilutzen ari zela.
2011ko uztailaren 28an, Ollanta Humala Tasso hautatu zuten lehendakari, hauteskundeak Alberto Fujimoriren alaba Keiko Fujimori Higuchi-ri irabazita.
2016ko uztailaren 28an, Pedro Pablo Kuczynski hautatu zuten lehendakari, hauteskundeak Keiko Fujimorik berriro galduta.
Departamenduak
Herrialdea 24 departamenduk eta probintzia batek osatzen dute gaur egun:
Iparraldean, Amazonas, Cajamarca, La Libertad, Lambayeque, Loreto, Piura, San Martín eta Tumbes.
Erdialdean, Ancash, Callao, Junín, Lima, Pasco eta Ucayali.
Hegoaldean, Apurímac, Arequipa, Ayacucho, Cusco, Huancavelica, Huánuco, Ica, Madre de Dios, Moquegua, Puno eta Tacna.
Biztanleak
Peruko biztanleen ia erdiak amerindiarrak dira. Ketxuak eta aimarak dira amerindiar talde nagusiak, eta mendialdean bizi dira. Kostaldean mestizoak dira gehienak, amerindiarren eta espainiarren nahastearen ondorengoak. Biztanleen % 15 inguru europarren ondorengoak dira. Gizatalde txikiagoen artean, aipagarriak dira beltzak eta mulatoak (afrikar esklaboen ondorengoak), asiar jatorrikoak (japoniarrak eta txinatarrak), eta Amazonas aldeko amerindiar taldeak.
XXI. mendearen hasieran, Perun alfabetismoa % 90ekoa zen (% 95ekoa gizonezkoen artean eta % 83koa emakumezkoen artean). Bizi-itxaropena, berriz, 68 urtekoa (65 urtekoa gizonezkoentzat eta 70 urtekoa emakumezkoentzat).
Ekonomia
Aurrerabidean dagoen herri baten ezaugarriak ditu Peruko ekonomiak, eta nekazaritzan, arrantzan, mea-baliabideen ustiapenean eta industrian oinarritzen da.
Peruko lurraldearen egitura eta eraketa direla eta, lurren % 3 baino ez da nekazaritzan erabilgarria. Oro har, Perun lantzen diren gaien artean, arroza, azukre-kanabera, kafea eta kotoiarenak dira emaitza oparoenak. Peruko lurrik emankorrenak kostaldeko oasiak dira. Baliabide aurreratuekin lantzen dira, eta ureztatuak daude gero eta alderdi gehiagotan. Lursail horietan, besteak beste, kotoia, azukre-kanabera, arroza, patatak, mahatsondoak eta olibondoak lantzen dira. Emaitzaren parte bat kanpora saltzen da.
Mendialdeko lursailak, berriz, txikiak dira, mailaka antolatuak, amerindiarrek oso baliabide urriz lantzen eta bizibidea ateratzeko erabiltzen dituztenak. Mendian egiten diren gai nagusiak artoa eta patatak, eta ondoren, mandioka, garagarra, garia, basartoa eta kina-arbola dira.
Oihanaldeko alderdi batzuetan, XX. mendearen erdialdeaz gero kafea, platanoa, arroza, artoa eta fruitu tropikalak lantzen dira. Bestalde, Perun oso zabalduak daude kina-arbola eta koka. Koka-hostoa, amerindiarrek beretzat erabiltzen dutena kenduta, Kolonbiara eta handik, kokaina bihurtua, Europara eta Ipar Ameriketara saltzen da. Peruko oihanek lurraldearen erdia baino gehiago hartzen dute, baina ustiapena ez dago guztiz aurreratua: kautxu-arbola, kaoba, ebanoa, zedroa, palisandroa. Zura ibaietan barrena garraiatzen da Atlantikoraino.
Abere-hazkuntzak nolabaiteko garrantzia du, Andeetako indiarren artean batez ere: ardiak, behiak, ahuntzak, llamak, alpakak, bikuinak, zaldiak, astoak eta hegaztiak. Alpakaren eta bikuinaren ilea oso aintzat hartua da. Llama zamari gisa erabiltzen da.
1991-1992 urteetako datuen arabera, lehen sektoreak nazio-produktu gordinaren (NPG) % 12 eta langileen heren bat hartzen ditu.
Peruk mea-baliabide handiak ditu, eta meagintzak NPGaren % 15 eta langileen % 8 hartzen ditu. Ustiatzen diren mea askoren artean kobrea, zilarra, beruna, zinka eta burdina dira nagusiak. Peru munduko kobre-ekoizle handienetako bat da. Petrolio- eta gas-hobiak ere badira. Halaber, oso baliabide handiak ditu uraren indarraren bidez argindarra sortzeko, baina ibai nagusiak hirietatik urrun izateak garestitzen du azpiegitura elektrikoak eraikitzea eta hedatzea.
Peruko industria aurrerabidean dago, baina arazoak ugari dira. Aipagarriak dira, besteak beste, petrolio-findegiak, altzairugintza, industria kimikoa, janari-industria, tabakogintza eta zementugintza. Perun lantzen den kotoiaren, eta artilearen zein alpaka-ilearen kalitate onari esker, ehungintzak ere garrantzi handia du. Lantegi gehienak kostaldean daude. Bestalde, Peruko eskulangintza kalitate handikoa da (urre eta zilargintza, zeramika, ehungintza etab). Industriak NPGaren % 16 eta langileen % 14 hartzen ditu.
XX. mendearen bukaeran, turismoak gero eta garrantzi handiagoa zuen. Lima, Arequipa eta inken zibilizazioaren aztarnategiak ziren turisten jomuga nagusiak. Zerbitzuek NPGaren % 57 eta langileen % 48 hartzen zituzten. Peruk merkataritza-harreman gehienak Estatu Batuekin, Japoniarekin eta Alemaniarekin ditu, eta ondoren, Hego Ameriketako auzo-herriekin. Kobrea, arrain-irina, ehunak, beruna, petrolioa, petroliotik eratorritako gaiak eta kafea saltzen ditu eta lehengaiak, laboreak batez ere, eta kapital-ondasunak erosten.
Mendiak direla eta, Peruko garraiobideak urriak eta atzeratuak dira. Horrek ekonomiaren hazkundea oso galarazten du. Burdinbideak mendialdeko mea garraiatzeko egin ziren (2.700 km baino ez ditu hartzen), eta oso mendate garaietatik (Ticlioko mendatea: 4.829 m) igarotzen dira. Ontzi bidezko garraioak garrantzi handia du. Portu nagusiak, itsasoan, Callao eta, ibaian, Iquitos dira. Liman nazioarteko aireportu bat dago.
XX. mendearen bukaeran, Peruko ekonomiaren oinarri nagusia nekazaritza zen oraindik, baina meatzaritzak eta arrantzak aurrerabide handia egina zuten. 80ko hamarraldiaren bukaeran, bortxakeriak, inflazioak, aurrekontuaren defizitak eta lehorteak kinka larrian jarri zuten herrialdearen ekonomia. 1990ean, gobernuak politika ekonomiko gogorra abiatu zuen: prezioen kontrola kendu zuen, oinarrizko kontsumo-artikulu askori ere laguntza kendu zien, eta intia (lehengo diru nazionala) aske utzi zuen dolarrarekin diru-parekotasun berria bilatzeko.
Arrantzaren industriak izugarrizko garrantzia du, eta pisu handia herrialdearen ekonomian. Arrantza Bigarren Mundu Gerraren ondoren hasi zen indarra hartzen, eta XX. mendearen bukaerarako 5 eta 6 milioi tona arrain inguru harrapatzen ziren urtero. Batez ere antxoa harrapatzen dute, irina egiteko. Peru munduko arrain-irinaren ekoizle handiena da. Meatzaritzak ere garrantzi handia du bertako ekonomian. Munduko kobre-, zilar-, berun- eta zink-ekoizle handienetakoa da Peru. Mea horietaz gainera, petrolioa, gas naturala, burdina, molibdenoa, tungstenoa eta urrea ere ateratzen dira. Peruko manufaktura gehienak enpresa txikiak dira, baina XX. mendearen erdialdetik aurrera industria modernoak eraikitzen hasi ziren kostaldean. Peruko industria tradizionalak arropa eta ehungintza, elikagai-industria eta eskulangintza izan dira. Industria handien artean, berriz, aipagarriak dira altzairugintza, petrolio-findegiak, produktu kimikoak, mea tratatzeko lantegiak, ibilgailuentzako motorrak eta arrain-irina egiteko industria.
Gobernua eta gizartea
1979ko konstituzioaren arabera, Peru errepublika da. Lehendakariak du aginpide eragilea, eta ministro-kontseiluaren laguntzaz gobernatzen du. Esku handia du: lege-dekretu bidez goberna dezake. Lehendakaria bost urtez behin hautatzen da bozketa bidez. Legegintzako aginpidea, berriz, bi ganberatan banatua dago: 180 diputatu dira batean, eta 60 senadore bestean. Administrazioari dagokionez, Peru 24 departamentutan eta probintzia konstituzional batean (El Callao) banatua dago.
Peruko egoera eta bizimodua aurrerabidean ari bada ere, herrialdeko alderdi batzuk, mendialdeko herrixkak adibidez, aurrerabide horretatik at geratu dira, eta jende asko behartasun larrian bizi da. Hirietan ere, immigrazioa eta biztanleriaren ugalketa lasterra direla eta, langabe eta behartsu asko dago. Nolanahi ere, hirietako erdi-mailako klaseen eta langileriaren bilakaera dela eta, gizarte-mailen arteko aldea urrituz joan da XX. mendean zehar. Hirietako biztanleriaren parte batek gizarte-laguntzaren babesa du. XX. mendean zehar osasun-egoerak hobera egin badu ere, eritasun kutsakorrak (kolera, tifoidea, tuberkulosia, kukutxeztula, malaria, gripea) eta, haurren artean, elikadura-urritasunaren ondoriozkoak dira osasun-arazo nagusiak. Perun ez da behar beste mediku ez erietxerik. Etxebizitza gehienetan ez da ez urik, ez argindarrik, ez oinarrizko azpiegiturarik. 1990. urtean Peruko biztanleen bizi-itxaropena 61,5 urtekoa zen gizonezkoentzat eta 65,3 urtekoa emakumezkoentzat. Hezkuntza doakoa eta nahitaezkoa da 6-15 urte bitartekoentzat. 1989an 15 urtetik gorako biztanleen % 87 alfabetatua zen. Goi-mailako ikasketak merkataritza, industria eta nekazaritza-gaietara bideratuta daude gehienbat. Ikastetxe asko Elizarenak dira. Limako San Marcos Unibertsitate Nazionala Hego Ameriketako zaharrena da (1551).
Kultura
Peruko kultura antzinako herrien eta espainiarren ekarriez osatua da. Antzinako herriak eraikitzaile bikainak izan ziren. Aipagarriak dira inken eta inken aurreko aztarnategiak: Chanchango hondakinak, Machu Picchuko gotorlekua eta Cuscoko harlanduzko harresia eta gotorlekua. Geroago, espainiar kolonizatzaileek eliza eta tenplu bikainak eraiki zituzten Peruko hiri nagusietan. Aipagarriak dira, besteak beste, Limako katedrala, San Frantzisko eliza eta komentua, Cuscoko katedrala, Jesus eta Mariaren eliza eta Jesusen Lagundiaren eliza, eta Arequipako San Inazio eliza. Margolaritzan garrantzi handia izan zuen Cuscoko eskolak XVII. eta XVIII. mendeetan. Espainiako Sevillako eskolaren eragina nabari da Peruko orduko margolaritzan eta eskulturan. Literaturan zenbait idazlek ospe handia izan du: César Vallejo, XX. mendeko poeta nagusietako bat, Ciro Alegría eta José María Arguedas eleberrigileak, indiarren bizimodua islatu dutenak, eta, XX. mendearen erdialdetik aurrera, Alfredo Bryce Echenique eta, batez ere, Mario Vargas Llosa.
Hizkuntza ofizialak
Gaztelania hizkuntza ofizial eta nagusia da herrialde osoan: hizkuntza ofizial bakarra izan zen 1975 arte. Halaber, ketxua erdialdean (Ancash, Huánuco, Pasco, Junín eta Lima) eta aimara hegoaldean (Puno, Tacna eta Moquegua) koofizialak dira nagusi diren eskualdeetan. Horiez gain, Amazonaseko amerindiar taldeek beren hizkuntzak dituzte.
Kirolak
Peruko Itzulia txirrindulari lasterketa garrantzitsuena da.
Yohei Takayama
Yohei Takayama (高山 洋平, 1979ko azaroaren 26a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ventforet Kofu.
1877
Gertaerak
Ekainaren 20a - Alexander Graham Bellek munduko lehen telefono komertzialen sarea jartzen du Hamiltonen, Ontario, Kanada.
Basileako Hitzarmena
Basileako Hitzarmena edo Basileako Konbentzioa izenez ezagutzen dena, berez da Hondakin Arriskutsuen Mugaz Gaindiko Mugimenduak Kontrolatzeko eta Horiek Deuseztatzeari buruzko Basileako Hitzarmena. Nazioarteko ingurumen-akordioa da, ingurumenaren zaintzarako egokia den hondakinen kudeaketa ezarri eta hondakin arriskutsuen mugaz gaindiko mugimendua kontrolatu asmo duena. 1989ko martxoan onartu zen eta eta ingelesezko izen ofiziala hau du: Basel Convention on the Control of Transboundary Movements of Hazardous Wastes and Their Disposal. Hondakin elektronikoak eta plastikoak hartzen ditu kontuan Hitzarmenak, bereziki.
Pequi (Minas Gerais)
Pequi Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Basileako Hitzarmena
Akordioa 1992ko maiatzaren 5ean sartu zen indarrean. Europar Batasunak Hitzarmen honen irizpide eta betebeharraj Hondakinen Bidalketa Araudian ezarritako zuzentarauekin lotu ditu, eta estatu kide guztientzat legez lotesleak dira.
Norvegiaren ekimenez, 2019an gogortu egin ziren plastiko kutsatzaileei zegozkien arauak. Helburua da erabilitako plastikoa ingurumena errespetatuz prozesatzen dela ziurtatzea, pertsonak eta ingurumena kaltetuz erre ez dadin, eta itsasora jaurti ez daitezen. Europako Batasunak berrikuspen hori ere onartua du.
AEBak dira 2022 bitartean Hitzarmen hau berresteari uko egin dion herrialde garatu bakarra, eta hori salatu dute askok, besteak beste, Greenpeacek eta Seattleko Basel Action Network, AEBek hondakin elektronikoen ehuneko 80 inguru esportatzen dituelakoan.
Bere aldetik, Afrikako Batasunak Bamakoko Hitzarmena negoziatu eta ezarri zuen Basileako Hitzarmenaren luzapen gisa.
Typhlops fredparkeri
Typhlops fredparkeri Typhlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Elgol
, 'Ealaghol', Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Skye eta Lochalsh barrutian. Skye uhartean dago, Loch Scavaig aintziaren ertzean dago, Strathaird penintsularen amaieran.