cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frantzisko I.aren gatzontzia
Teknika
Alcaide Nieto eta Cremades Checa adituen hitzetan, “bitxi bat balitz bezala landua dago bere Pertseo”, eta “monumentu famatu bat balitz bezala bere Gatzontzia”. Bere autobiografian bertan, kapitulu osoak eskaintzen dizkio bere berritasun teknikoen gaineko deskribapenei, gorteko artearen testuinguruan ulertu beharko liratekeenei. Bereziki Frantzisko I.aren garaian, aurrerapen zientifiko eta esoterikoei emandako garrantziarekin batera, zentzu horretan bere gailurrera iritsiko da. Cellini punta-puntako eskultore-urregiletzat jo liteke, xehetasun preziosistak gehitzeko teknikagatik ardura handia erakusten duena. Are gehiago, irudimena teknikak ekarriko balu bezala, bere lanean lehendabizi asmatu edo sortu beharrekoa teknika den inpresioa ematen du. Hala, artista tekniken asmatzailea bihurtzen delarik.
Analisi artistikoa
Benvenuto Celliniren hitzetan: “''Forma obalatu bat egin nuen, tamainaz beso erdi bat baino handiagoa, ia bi heren, eta oinarri honen gainean, Itsasoak Lurra besarkatzen duen itxura emateko, arra bete altu diren bi figura egin nituen, aurrez aurre eseriak, bata bestearen hankak gurutzatuz, lurrean murgiltzen diren behatz luze horietariko batzuk bezalaxe. Itsasoa zen arra. Bere eskuaren azpian bikaintasunez landuriko itsasontzi bat kokatu nuen, bertan nahi adina gatz kabitzen zen. Itsasoa lau itsas zaldiren gainean eserita zegoen; eskuineko eskuan hiruhortz bat sostengatzen zuen. Lurrak emea irudikatzen zuen, ahalik eta ondoen eta nekien ondoen modelatu nuena. Ederra eta polita egin nuen. Bere eskuineko eskuaren azpian xehetasun aberatseko tenplu bat kokatu nuen, pipermina gorde behar zuena. Lurraren ezkerrera aberastasunaren adarra jarri nuen, ezagutzen nituen gauza fin guztiekin apaindua. Eskema honekin batera (Lurra eta Itsasoa), Lurra figuratzen zuenaren aldean habitatzen zuten animali ederrenak jarri nituen. Itsasoari zegokionez, arrainak eta oskolak kokatu nituen, espazio murriztuak uzten zidana baino politago. Zehazkiro ere, oinarri obalatua apaindu nuen''.”
Uler daiteke, bata zein bestearen ikonografia xehetasunez edo ñabardurez beterik dagoela. Itsasoko jaunak berak, ezkerreko eskuan zenbait alga esmaltatu diruditenak eusten ditu, eta eskuinekoan, berriz, hiruhortza. Lurraren irudikapenak berriz, eskuineko eskuan lore eta fruitu batzuk daramatza, eta ezkerrekoarekin titia eusten du, emankortasunaren sinbolo bezala. Cellinik hankak korapilatu zizkien, bi elementuen batze naturalari erreferentzia egiteko, honela, bien arteko elkarrizketa harmoniatsua sortuz. Erdian sortzen den espazio ahurrean, obalo txikienetan, lau haize nagusien bustoen irudikapenak daude, esmalte zehar-argiko hondoan zizelkatuak. Eguneko eta gaueko zikloko momentuak (egunsentia, eguna, ilunabarra eta gaua) berriz, eskala handiagoan irudikatuta daude.
Itsasontziak ez du benetako itsasontzien antza handirik, brankagatik ez balitz, besteak beste, popak buru zoomorfoa baitauka. Kanpotik borroka ikurrekin apaindua badago ere, barnealdea beste ontziak bezalako soila da. Are gehiago, hain justu Frantzisko I.rentzat gauzaturiko plater bateko marrazkiarekin alderatua izan da, artistak inspiraziotzat hartu ahal izan zuena. Barkuaren alboan, itsasoko lau zaldi daude, hauek ere ederki landu zein apainduak.
Tenpluari dagokionez, aztertzeko konplexua da. Piperminarentzako edukiontzia izatetik, tenplu joniko gisa deskribatua izan zen Celliniren gutunetan. Hiru baoko garaipen arku baten itxura hartzen du, koloma joniar atxikiekin. Gainean daukan eskulturak eskala aldetik askoz handiagoa dirudi, eta modu irrazional batean kokatua dagoela esan daiteke. Alboko horma hobietan, Herkules (Hesperidesen sagarrekin) eta aberastasunaren jainkosa, bere ikurra den adarrarekin, ageri dira. Dekorazioa borobiltzeko, erlaitzaren isurialdeetan lau eskultura txiki gehiago antzeman daitezke, baita aurrez aipaturiko egunsentia ere, estalkiaren gainean erdi etzanik, lore eta fruitu multzo baten gainean.
Funtsean, bi arrazoi nagusi leudeke artelan hau gatzontzi bat izatearen atzean, bata, Cellinik urregintzarako zeukan zaletasuna. Bestea, Celliniri zuzenean eragiten dion testuingurua: oinarritzat dotorezia, luxua, sofistikazioa eta tankerako balioak dituen gorteko kultura horren bueltan, ordura arte garrantzia berezirik izan gabeko eskala txikiko luxuzko arte adierazpen berriak garatu ziren, besteak beste: zilargintza, medailak, miniatura, kristalezko filigrana, urregintza… (beste gauza askoren artean, artearen eta teknikaren arteko harreman berriaren erakusle). Gainera, esan daiteke, tamaina handian egin zitekeen eskultura bat gatzontzi txiki batean zizelkatu izana bat datorrela arte manieristaren (zentzu zabalean ulertuta) ezaugarri nagusienetariko batekin, alegia, ezohikoa eta konplikatua denaren bilaketarekin.
Michelangelorekin harremana
Aditu askoren ustez, Celliniren gatzontziaren eta Michelangelok Medicitarrentzat Brunelleschik XIV. mendean altxaturiko Florentziako San Lorentzoko elizan gauzatu zituen hilobi monumentalen arteko harreman zuzena dago. Artistek bat egin zuten Erroman hilobi monumentalak artean eraikuntza prozesuan zeudela, eta Cellinik beti izan zuen presente haren lana bere karrera guztian zehar. Hain zuzen ere, bere autobiografian maisutzat hartu zuen Michelangeloren gutun hau gehitu zuen:
Argi dago, beraz, bi artisten erlazioa eta elkarrekiko miresmena. Bereziki, Cellinik izan zuen Michelangelo eredutzat eskulturagintzaren arloan, urregilea izateaz gain, eskultorea ere bazen eta. Hilobi gunera itzulirik, zehazki Giuliano de Médicirentzat eraikitakoan erreparatu behar dugu. Michelangelok Leon X. Aita Santuari aurkeztutako proiektuak 1517tik 1521era aldaketa dezente izan zituen, gela erdian jartzeko mukulu biribileko eskultura izatetik, hormei atxikitako bi eskultura izateraino. Gatzontziaren material aniztasuna eta bakoitzaren trataera fina Michelangeloren aurreko proiektuetako zirriborroetan aurki daitezke, Toskanako marmola eta murruko harri grisa konbinatzeaz gain, jatorriz, ordura arte burutu gabeko zenbait dekorazio piktorikok osatzen zutelako konposizioa. Obrak aldez alde jarrita, harriak eta harri bitxiek ikuslearengan sorrarazten duten inpresioa guztiz ezberdina dela ikusi dezakegu, baina bien pulituen distirak anatomietan argia irristatzea ahalbideratzen dute.
Ezberdintasun nabariena, ordea, gaia da. Cellinik, aipatu bezala, bi jainko mitologikoen bitartez itsasoaren eta lurraren uztarketa errepresentatzen du, gatza eta piperminaren jatorri diren lurra eta itsasoa, dagokien fauna eta florarekin apainduz, eta naturako beste zenbait elementu garrantzitsu ere azpimarratuz: eguneko aldiak eta haize nagusiak. Michelangeloren konposizioan nabaria da pertsonaiak askoz gutxiago direla, eta bakoitzaren pisua handiagoa dela, jatorrizko proiektuan gehiago baziren ere —hala nola, Hadesen ibaien alegoriak, hauen bitartez heriotzerako trantsizioa irudikatu nahi baitzen, interpretazio kristauarekin, jakina—. Alegoriak bere ikur diren animaliekin inguratzea ere eskulturagileak gauzatu zuen, gauaren izterren azpian baitugu hontza, adibidez. Konposizioa bere osotasunean harturik, giza bizitzaren etapa guztien trantsizioaren irudikapena litzateke, eta aldi berean, arimaren igoerarena, espazio lurtarretik zerutiarrera, teoria platonikoa ren isla espazio eklesiastiko batean aplikatuz.
Emakumezko gauak heriotzeko lo amaigabeari egiten dio erreferentzia, eta gizonezko egunak bizitzaren iragankortasuna islatu nahi du, emakumearen ondoan, bizkarra emanez eta gorputza erdi gorde nahian. Benvenutoren obran, berriz, bi jainkoen indarra islatzen da. Hala ere, Tellus eta Neptuno Michelangeloren eskulturak bezala daude jesarrita, bata besteari begira badaude ere. Izan ere, hilobi gunean kontrako bi aspektu errepresentatzen dira; gatzontzian, aldiz, bi naturen uztarketa. Hori dela eta, aipatu bezala, jainkoak bata besteari begira egotean, esan liteke, obran sortzen den espazioa intimoagoa bihurtzen dela, gustu errealarentzat egokiagoa, baina botere erakusketari uko egin gabe.
Anatomien estilizazioari dagokionez ere ezberdintasunak ikusi ditzakegu. Hilobi medicitarreko emakume gihartsuaren jarrera oinarriaren obaloetako gizonezko eguna eta gauarekin erlazionatu daiteke zuzenean. Gatzontziko emakumezko guztiak, manierismoko estilizazio lanketa jaso zuten Michelangeloren giharren trataera maskulinoa alde batera utzita, Celliniren beste obra batzuetan bezala; hala nola, “Fontainebleauko Ninfa”. Esan daiteke, hilobian, Michelangeloren obra guztian zehar bezala, hezurdura nabariagoa dela, Celliniren haragi leunarekin alderatzean. Edertasun femeninoa areagotzeko ahalegina, maskulinitatea eta femeninotasunaren arteko ezberdintasuna markatu nahian, askorentzat gehiegizkoa suertatu daiteke, artifiziotsua balitz bezala. Uler daiteke, Tellus eta Neptunoren anatomiaren trataera klasikoagoa eta harmoniatsuagoa dela, baina obraren osotasunak manierismo petoko emaitza erakusten digu. Are gehiago, Michelangeloren klasikotasuna joera antiklasiko batean oinarritzen zen, bolumetriaren exagerazioarekin. Klasizismoari buruzko kontzeptu berria ezarri zuen era horretara, Vasarik berak Inperio erromatarreko hilobi guztien gainetik kokatzen zuelarik.
Florentziako maisuaz gain, beste inspirazio iturri batzuk ere aipatu ditzakegu, adibidez, bere autobiografian goraipatzen zuen dominak gauzatzeko teknika, lan prozesu propioan aplikatu zituenak (materiaren hustuketan eta txanpon lanketan bereziki). Hauen egileen artean Alessandro Cesati el Greccheto edota Leone Leoni dauzkagu.
Obraren historia materiala
Egun Vienako Kunsthistorisches museoan dago Frantzisko I.aren  gatzontzia. 2003an museotik lapurtu ostean, 2006an berreskuratu zuten artelana. Gertaera honengatik, zenbaitek eskulturagintzako “Mona Lisa” gisa izendatu dute gatzontzia, eta 57-78 milioi dolarreko prezioan balioetsia dago.
Prentsa iturriaren arabera kontakizuna aldatzen bada ere, 50 urte inguruko gizon batek lehenengo edo bigarren pisura eskalatu omen zuen gauez, goizeko lauretan leihoa eta beira-arasa lodia puskatu, eta minutu bat baino gutxiagoan egin zuen ihes. Kriminalari 50 mila librako saria eskaini zitzaion, gatzontzia museora itzulia bazen inolako kalterik gabe. Artearen merkatu beltzean saltzea ezinezkoa denez, lana ezagunegia dela eta, pertsona jakin baten enkargua izan zela pentsatzen da. Azkenean, 2006ko urtarrilak 22an lapurra harrapatua izan zen, eta gatzontzia berreskuratua, salerosketa aukera itxurako tranpa bati esker.
Bibliografia kontsultatua
SHEARMAN, J.: Manierismo. Bilbo, Xarai, 1984.
Petit-Bourg
Petit-Bourg (Petit-Bourg; Antillako kreolez: Ti Bou edo Tibou) Frantziako Guadalupe itsasoz haraindiko eskualdeko udalerria da. Udalerria Basse-Terre uhartean dago.
Auzoak
Arnouville, Barbotteau, Bas-Carrère, Basse-Lézarde, Bel Air des Rozières, Bel-Vu, Bergette, Blonde, Bois-de-Rose, Bovis, Cabou, Caféière, Carrère, Colin, Cocoyer, Daubin, Duquerry, Fougère, Grande Savane, Hauteurs-Lézarde, Juston, La Grippière, Lamothe, Main-Courante, Montauband, Montebello, Morne-Bourg, Pointe-à-Bacchus, Poirier, Prise d'Eau, Rougeole, Saint-Jean, Tabanon, Tambour, Trinité, Vernou, Versailles, Viard eta Vinégri.
Zookeeper (filma)
Zookeeper, 2001eko Frank Coraci estatubatuarrak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. Kevin James, Rosario Dawson eta Leslie Bibb aktoreek antzeztu zuten, eta Nick Nolte, Sylvester Stallone, Adam Sandler, Don Rickles, Judd Apatow, Cher, Jon Favreau, eta Faizon Love aktoreek beren ahotsak jarri.
Argumentua
AEB, Boston, Griffin Keyes (Kevin James) zoologiko bateko zaindari bakartia da, emakume batekin zita bat mantentzeko gai ez denez bere lanpostua laga nahi duena, hortik zaintzen dituen animaliek amodio kontuetan laguntza eman nahi izatea.
Saint-Vallier-de-Thiey
Saint-Vallier-de-Thiey Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Itsas Alpeak departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Vallier-de-Thiey udalerrian erroldatutako biztanleak 3.142 ziren. Familiak 1.208 ziren, horien artean 308 pertsona bakarrekoak ziren (176 bakarrik bizi ziren gizonak eta 132 bakarrik bizi ziren emakumeak), 276 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 492 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 132 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.805 etxebizitza zeuden, 1.229 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 482 bigarren erresidentzia ziren eta 94 hutsik zeuden. 1.335 etxeak ziren eta 340 apartamentuak ziren. 1.229 etxebizitza nagusietatik 818 bere jabearen bizilekua ziren, 362 alokairuan okupaturik zeuden eta 49 doan lagata zeuden; 78 etxek gela bat zuten, 169 etxek bi zituzten, 271 etxek hiru zituzten, 329 etxek lau zituzten eta 382 etxek bost zituzten. 937 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 555 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 587 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Vallier-de-Thiey udalerrian 1.243 unitate fiskal zeuden, 3.226 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.995 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 74 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 17 igeltseroak, 6 margolariak, 6 zurginak, 5 iturginak, 5 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 12 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 17 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 2 harategiak, 2 liburu dendak, 1 arropa denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Saint-Vallier-de-Thiey udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Tartesiar izar
Tartesiar izarra, tartesiarrek eguzkia irudikatzeko erabiltzen zuten ikurra, bi karratu bata bestearen gainean jartzean lortzen den zortzi puntako izar baten irudikapena da.
Saint-Vallier-de-Thiey
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Tartesiar izar
Iberiar Penintsulara iritsi ziren arabiarrek, paradisua, zortzi mendiz inguratua dagoela dioen ideia arabiarrarekin uztartu zuten, eta handik, Magreb eta Ekialde osotik zabaldu zuten.
Saint-Vallier-de-Thiey
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Saint-Vallier-de-Thiey udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 557 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tartesiar izar
Bere hedapenaren froga bezala, islamiar herriren batzuk enblema bezala erabiltzen dute. Horren adibide bat, hiru herrialde musulmandarren ikur ofizialak dira, Turkmenistaneko armarria, Uzbekistaneko armarria eta Azerbaijango bandera kasu. Gaur egun, andaluziar nazionalismoak ere erabiltzen du.
Rub el hizb
Koranean, rub al-hizb (arabieraz ربع الحزب ) izeneko zortzi puntako izar bat erabiltzen da atal baten amaiera adierazteko.
Arabieraz, rub hitzak "jauna" esan nahi du, eta hizbek, "zatia" edo "alderdia", eta, beraz "zatiaren jauna" edo atalarena esan nahiko luke.
Rub al-hizb ikurra, Unicode alfabetoan, erdian orban bat duen bata bestearen gainean jarritako bi karratu bezala agertzen da: ۞. Ikur honen idazkera U+06DE da.
PIDE
PIDE edo Polícia Internacional e de Defesa do Estado (Nazioarteko eta Estatuaren Defentsarako Polizia) Portugalgo Bigarren Errepublikaren isilpeko polizia izan zen. Estado Novo izeneko garai horretan, gehienean António de Oliveira Salazarren agindupean, PIDE errepresio tresna bortitza eta kriminala izan zen, edozein oposizio politikoaren aurka aritzeko. PIDE izen ofiziala 1945tik 1969ra erabili zen; dena dela, izena erregimen osoaren polizia politikoari ezarri zion.
Lehen urteak
PIDEren jatorria 1933 urtean bilatu behar dugu. Urte horretan Estado Novo edo Portugalgo Bigarren Errepublika ezarri baitzen Salazarren agindupean PVDE (Polícia de Vigilância e Defesa do Estado) sortu zen; erakunde horrek bi sail zituen:
1936an, Cabo Verden, lehen Kontzentrazio-esparrua eraiki zen, Tarrafalgoa. PVDEren kontrolpean bertara Erregimenaren ikuspuntutik arriskutsuenak omen ziren preso politikoak eraman zituzten. Lau hamarkadetan Tarrafalen gutxienez 32 pertsona hil zituzten, asko torturapean; esparru hau "heritoz geldoaren esparrua" gisa ezagutzen zen. 1936 eta 1937 urteetan, Espainiako Gerra Zibilarekin batera, errepresioa gogortu egin zen, gehiago oraindik gaizki atera zen Salazarren aurka anarkistek prestatutako atentatuaren ondoren. Errepresio horren helburua bereziki Partido Comunista Português alderdia izan zen.
Bigarren Mundu Gerrarekin PVDEk Gestaporen laguntza jaso zuen. Portugalen Alemaniako eta Italiako instruktoreak aritu ziren, Salazarren erregimenari laguntzeko asmoz.
Izen aldaketa
1945an, PVDEa desegin zen PIDEk ordezkatzeko,. Une horretatik haien eredua Scotland Yard izan omen zen, baina eredu errepresiboa utzi gabe. Itxuraz botere judizialaren polizia zen. PIDE; PVDE bezala, bi sail zituen:
PIDEk, bere lan errepresiboetan, eraginkortasun handia lortu zuen. Ezkutuko ziegak Portugal osoan zituzten, oposizioko taldeetan (ezkertiarrak zein Afrikako herrialdeen independentziaren aldekoak) infiltratu ziren. Zibilen artean bufos izenarekin ezagutzen ziren salatari asko zituen eta, horien bitartez, eguneroko bizitza kontrolatu zuten. Milaka portugaldarrak atxilotuak eta torturatuak izan ziren. Afrikako portugaldar kolonietan gerra zabaldu zenean, PIDEren errepresioa gogortu egin zen. Dena dela, espezialisten ustez, inoiz ez zuten Espainiako frankisten errepresio maila lortu.
Aldaketaren itxura
1969n, Marcelo Caetano Salazar ordezkatu zuen eta PIDEri izena aldatu zion: Direção-Geral de Segurança edo DGS. Aldaketari itxura demokratzailea eman izan zitzaion.
Bukaera
PIDEren bukaera Krabelinen Iraultzarekin heldu zen, 1974ko apirilaren 25ean. PIDE/DGSren egoitza Lisboan diktaduraren aldekoen azken erresistentzia lubakia izan zen. Altxamenduarekin batera milaka manifestariek António María Cardoso kaleko egoitza inguratu zuten. Han salatarien eta isilpeko agenteak babestu ziren eta jendearen aurka tiroz hasi ziren. Lau manifestari hil zituzten. Egun berean hain gorrotatuta izan zen polizia desegin zen. Ondorioz, PIDEko elementu askok Espainiara ihes egin zuten. Artxibo asko erre egin ziren, frogak desegiteko asmoz. Portugal osoan jendea bufo izandakoen atzetik ibili zen. Salbuespena kolonietan eman zen; han PIDEren egitura beste izen batekin gorde egin zen: Militar Informazioaren Polizia.
Demokrazian PIDEren kide batzuk zigortuak izan ziren. Jose Silva Pais, PIDEren azken nagusia, Humberto Delgado oposizioko burua hiltzeagatik epaitua eta espetxeratua izan zen; 1980an kalean gelditu zen eta urte bat beranduago hil zen. Kausa berean beste batzuk in absentian zigortuak izan ziren baina, gaur arte, ez dute zigorra bete.
Grande Chartreuse
Grande Chartreuse ( ahoskatua) kartusiarren monasterio nagusia da, Frantziako Saint-Pierre-de-Chartreuse udalerrian dagoena. 1084an Hugo Grenoblekoak Chartreuseko mendietan gaztelu bat eman zion San Brunori eta honek bertan ordena eratu zuen.
Bertrand Soubelet
Bertrand Soubelet (Donibane Lohizune, ) lapurtar militarra da, Frantziako Jendarmeriaren jenerala dena.
Polikletos
Polikletos (Πολύκλειτος, Polykleitos, eusk: 'oso ezaguna'; Polycletus; Sicione, K.a. V. mendea) greziar eskultorea izan zen.
Myrichthys pantostigmius
Myrichthys pantostigmius Myrichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Polikletos
Biografia
Argosen bizi izan zen eta han egin zituen eskulturak, brontzezkoak gehienak.
Obra
Giza gorputzaren harmonia adieraztea izan zuen xedea; gorputzaren proportzioak irudikatzeko kanon edo araudi bat sortu zuen, besteak beste gorputz osoak zazpi bururen luzera hartzen duela zioena. Kanon horri zor zaio haren eskulturetako gizon gazte, sendo eta atletikoaren irudia, Doriforo izeneko eskulturan gauzatu zuena eta geroztikako eskultoreen eredu gertatu zena. Haren eskultura gehienak galdu egin dira baina kopiak gorde dira. Lan nagusiak: Diskoforoa, Doriforoa, Diadumenosa, Amazona zauritua.
Geometria ez-euklidear
Geometria ez-euklidearra Euklidesek bere Elementuak tratatuan ezarritako postulatuak eta proportzioak betetzen ez dituen geometria ko edozein sistema formali deitzen zaio. Ez da geometria ez-euklidear bakarra existitzen; asko existitzen dira.
NGC 1683
NGC 1683 galaxia espiral bat da, Orion konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Geometria ez-euklidear
Espazio homogeneoetara mugatzen bagara, hau da, espazioko puntu bakoitzean kurbadura berdina duten espazioez ari bagara, hiru geometria  bereizten dira: geometria euklidearra, geometria eliptikoa eta geometria hiperbolikoa. Geometria horien arteko desberdintasunak deskribatzeko modu bat ondokoak kontsideratuz lortzen da: plano bidimentsional batean bi lerro zuzen hartu; eta erreferentzia bezala, horiekiko “perpendikularra” den beste lerro zuzen bat irudikatu.
Hauek guztiak Riemannen geometrien kasu partikularrak dira. Hala ere, geometriaren kurbadura intrintsekoa puntu batetik bestera aldatzeko aukera onartzen bada, Riemannen geometriaren kasu orokor bat lortzen da, erlatibitate orokorraren teoria n gertatzen den bezala.
Historia
Geometria ez-euklidearraren lehen ideia geometria hiperbolikoa izan zen. Hasiera batean Immanuel Kant filosofoak teorizatu zuen honetaz, eta XIX. mende tik aurrera beste hainbat autore formalizatzen hasi ziren, hala nola Carl Friedrich Gauss, Nikolái Lobachevski, János Bolyai, Eugenio Beltrami eta Ferdinand Schweickard.
Horrela, geometria ez-euklidearraren garapena Euklidesen bosgarren postulatua (edo paraleloen postulatua)  betetzen ez zuten eredu esplizituak eraikitzeko sortu zen.
Geometria euklidearra lehendik garatu zuten arren,  Euklidesen Elementuak lanean aurkeztu zen lehen aldiz. Hainbat mende pasa eta gero, Euklidesen postulatuak baino harago joanda, Immanuel Kant-ek, 1746. urtean argitaratu zuen lehen lanean («Indar bizien benetako estimazioen inguruko pentsamenduak»), hiru dimentsio baino gehiagoko espazioak aztertu zituen. Kant-ek ikertu zituen geometria posible horiek dira gaur egun hiru dimentsio baino gehiagoko geometria ez-euklidear izenez ezagutzen ditugunak.
Bestalde, antzinatik kontsideratu zen Euklidesen liburuko bosgarren postulatua ez zela aurreko laurak bezain argia. Izan ere, zuzen paraleloak infiniturantz luzatzerakoan inoiz ebakiko ez direla onartzeak gogoeta abstraktu baten beharra eskatzen du. Arrazoi honengatik, mende askotan zehar, beste lau postulatuetatik abiatuta bosgarren postulatua frogatzen saiatu ziren absurdora eramanez. Alabaina, absurdora iritsi beharrean, euklidearrak ez ziren zentzuzko geometriak aurkitu zituzten. Horrela sortu zen lehen geometria ez-euklidearra: hiperbolikoa.
Geometria hiperbolikoa
XIX. mendearen hasieran, eta modu independentean, Gaussek (1777-1855), Lobachevskyk (1792-1856), János Bolyaik eta Ferdinand Schweickardek geometria hiperbolikoa eraikitzea lortu zuten, Euklidesen bosgarren postulatua ukatu eta kontraesana lortzen saiatuz. Kontraesana lortu ordez, geometria bitxi bat lortu zuten, non triangelu baten hiru angeluek 180º baino gutxiago batzen zuten (geometria euklidearrean, edozein triangeluren angeluek 180º batzen dute beti).
Pharmakos
Pharmakos (φαρμακός) Antzinako Grezian asko erabiltzen zen purifikazio errito bat da. Zorigaitz bati aurre egiteko, pertsona bat aukeratu eta hiritik kanpora eramaten zuten, eta batzuetan hil egiten zuten. Biktima sakrifikatu hura, berez errugabea zena, hiriko gaitz guztiez zamaturiko kopla-burukotzat jotzen zuten. Bere kanporaketaren bidez, hiria jasaten zuen gaitzetik garbitzea ahalbidetzen zen. Hortik dator hitzaren anbiguotasuna, "erremedio" zein "pozoi" esan nahi izan zezakeen.
Geometria ez-euklidear
Geometria hiperbolikoa
Geometria horren naturaltasuna mendearen amaieran berretsi zen. Beltramik frogatu zuen geometria hiperbolikoa bat datorrela gainazal jakin baten geometria intrintsekoarekin, eta Klein-ek geometria hiperbolikoaren interpretazio proiektiboa eman zuen. Bi emaitzek frogatzen dute geometria euklidearra bezain tinkoa dela (hau da, geometria hiperbolikoak kontraesanen batera eramaten badu, orduan geometria euklidearrak ere bai).
Pharmakos
Zenbait filosofo modernok aztertu dute pharmakosa. Jacques Derridak La pharmacie de Platon liburuan terminoaren kontrako esanahiak aztertu ditu. René Girardek erabili izan du La violence et le sacrén sakrifikatu daitekeen kopla-burukoaren teoriaren oinarrietako bat bezala.
Carlisle (Massachusetts)
Carlisle Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Middlesex konderrian dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Scincella reevesii
Scincella reevesii Scincella generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Geometria ez-euklidear
Geometria hiperbolikoa
Batzuek diote Gauss izan zela lehena Unibertsoaren geometria ez-euklidearra izan zitekeela kontsideratzen. Izan ere, geometria hiperbolikoan edozein triangeluren angeluen batura bi angelu zuzen baino txikiagoa dela jakinik, Gauss teodolito batekin hiru mendiren gailurrera igo zela esaten da. Hala ere, bere tresneriaren zehaztasuna ez zen nahikoa izan esperimentu horren bidez zalantzak argitzeko.
Geometria eliptikoa
Geometria eliptikoa kurbadura konstanteko bigarren geometria mota da. Honen adibide bat kurbadura positiboa eta konstantea duen Riemannen barietate bat da. Geometria eliptikoaren modelo klasikoa n dimentsiotan n-esfera da.
Euklidesen bosgarren postulatua ez da baliozkoa geometria eliptikorako. Izan ere, geometria horren "zuzen" bat (hau da, lerro geodesiko bat) eta bertan ez dagoen puntu bat emanda, ezin da lehenengoa ebakitzen ez duen geodesikorik marraztu.
Geometria euklidearra
Ikuspuntu orokorretik abiatuta, beraz, geometria euklidearra, geometria eliptikoaren eta geometria hiperbolikoaren arteko muga-kasu bat da. Izan ere, geometria euklidearra kurbadura nuluko geometria da. Horrela, frogatu daiteke kurbadura nulua duen edozein espazio geometriko (edo Riemannen edozein barietate) eta espazio euklidearra lokalki isometrikoak direla. Hortaz, bi aukera posible daude kurbadura nulua duen espazio geometriko batentzat: espazio euklidearra edo bere zati baten berdina izatea.
Alderdi matematikoak
Kurbadura konstanteko Riemannen kurbadura-tentsorea ondorengo adierazpenaren bidez emanda dago:
non g_{ij} kurba koordenatuen bidez adierazitako metrika tentsorea den. R_{ij} Ricci-ren tentsorea eta S kurbadura eskalarra  metrika tentsorearekiko eta kurbaturearekiko proportzionalak dira, hurrenez hurren:
, S = n(n-1)C non n espazioaren dimentsioa den.
Beste alderdi interesgarri bat da, bai geometria hiperbolikoan, bai eliptiko homogeneoan espazio osoko isometria-taldea dimentsioko Lie-ren talde bat dela. Hau n dimentsioko espazio euklidear bateko isometria-taldearen dimentsioarekin bat dator (nahiz eta hiru taldeak desberdinak izan).
Riemannen geometria orokortua
Gaussek proposatuta, Riemannenek geometriaren hipotesiari buruz lan egin zuen. Bere tesian, infinitesimalki (hau da, eskualde oso txikietan) euklidearrak diren geometria posibleak hartzen ditu kontuan Riemannek, eta horreratik haien azterketa gaur egun Riemannen geometria izenez ezagutzen da. Geometria horiek, oro har, ez dira homogeneoak. Hau da, espazioaren propietate batzuk puntu batetik bestera alda daitezke, batez ere kurbaduraren balioa.
Geometria horiek aztertzeko, Riemannek kurbadura-tenkagailuaren formalismoa erabili zuen, eta frogatu zuen geometria euklidearra, geometria hiperbolikoa eta geometria eliptikoa Riemannen geometrien kasu partikularrak direla, kurbadura-tentsioaren balio konstantez karakterizatuak. Riemannen geometria orokor batean, kurbadura-tenkagailuak balio aldakorrak izango ditu geometria horretako zenbait puntutan.
Azkenik, Riemannen geometriaren alderdi interesgarri bat da, kurbadura konstantea ez bada, espazioko isometria-taldearen dimentsioa erabat txikiagoa dela honako hau baino:,  n espazioaren dimentsioa izanik. Erlatibitate orokorraren arabera, materiaren banaketa oso irregularra duen espazioko denbora batek zero dimentsioko isometria tribilialeko talde bat izan lezake.
Espazio-denboraren geometria eta erlatibitate orokorraren teoria
Riemannen ideietan eta emaitzetan oinarrituta, Einstein ek 1920.urtearen inguruan, erlatibitate orokorraren teorian, unibertsoaren egitura geometrikoaren auziari heltzen dio. Bertan erakusten du espazio-denbora ren geometriak kurbadura duela: hain zuzen ere, eremu grabitatorio bezala ezagutzen dena. Grabitatearen eraginez, gorputzek ahalik eta lerrorik zuzenenak jarraitzen dituzte dagokien geometrian. Lerro horiei  geodesikoak deritze.
Gainera, Einsteinen ekuazioak adierazten duen moduan, behatzaile bakoitzarentzat, espazioaren batez besteko kurbadura eta behatutako dentsitatea bat datoz, faktore konstante batean izan ezik. Horrela, Gaussen ikuspegia  betetzen da: “grekoek egindako geometria-espazioaren egitura infinitesimala da; egitura geometriko hori orokortzean, kurbadura du”.
Ezohiko propietateak
Geometria euklidearrak eta ez-euklidearrak antzeko propietate asko dituzte; bereziki, paralelismoaren izaerarekin zerikusirik ez dutenak. Halaber, geometria bat besteengandik desberdintzen duten propietateei eman izan zaie garrantzi gehien historian zehar.
Lerroek ohiko perpendikularrarekiko duten portaeraz gain, ondorengo kasuak ere badaude:
Edozein triangelutako angeluen neurrien batura 180° baino txikiagoa da, geometria hiperbolikoa bada; 180°  da, geometria euklidearra bada; eta 180° baino handiagoa, geometria eliptikoa bada. Triangelu baten “errorea” (180° – triangeluaren angeluen neurrien batura) geometria hiperbolikoan positiboa da, euklidearrean zero eta eliptikoan negatiboa.
Ruffieux
Biztanleria
2007an Ruffieux udalerrian erroldatutako biztanleak 788 ziren. Familiak 319 ziren, horien artean 75 pertsona bakarrekoak ziren (55 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 106 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 110 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Ruffieux udalerrian 324 unitate fiskal zeuden, 813 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.354 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 41 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 3 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Ruffieux udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 35 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ypacaraí aintzira
Itauguá, Areguá, Ypacaraí eta San Bernardino hiriak aintziraren ertzean daude.
Malvalette
Malvalette Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Malvalette udalerrian erroldatutako biztanleak 638 ziren. Familiak 236 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 82 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 102 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 376 etxebizitza zeuden, 241 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 122 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 370 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 241 etxebizitza nagusietatik 219 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek gela bat zuten, 2 etxek bi zituzten, 47 etxek hiru zituzten, 63 etxek lau zituzten eta 126 etxek bost zituzten. 208 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 77 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 147 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 410 ziren, horien artean 307 aktiboak ziren eta 103 inaktiboak ziren. 307 pertsona aktiboetatik 281 lanean zeuden (150 gizon eta 131 emakume) eta 26 langabezian zeuden (11 gizon eta 15 emakume). 103 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Malvalette udalerrian 274 unitate fiskal zeuden, 728,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.818 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 2 zurginak, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Urolophus aurantiacus
Urolophus aurantiacus Urolophus generoko animalia da. Arrainen barruko Urolophidae familian sailkatzen da.
Oreochromis saka
Oreochromis saka Oreochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Logistika
Logistika antolakuntza bateko fluxuen kudeaketa da, beharrezko baliabideak behar diren une eta lekuan jarriz modu eraginkorrenean.
Barne hartzen ditu lehengaien, ekoizten ari diren produktuen eta amaitutako produktuen fluxua eta biltegiratzea estrategikoki administratzeko jarduera eta prozesu guztiak. Logistikaren helburua da izakinak eskura edukitzea, kopuru egokian, behar diren unean bertan, bezeroa ase ahal izateko, ahalik kostu txikienean. Zenbait alderdi biltzen ditu: eskabideak prozesatzea, biltegien kokapena, erabiliko diren garraiobideak, biltegien kudeaketa et bezeroarentzako zerbitzua.
Cohons
Cohons Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cohons udalerrian erroldatutako biztanleak 259 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 127 etxebizitza zeuden, 100 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 127etxeak ziren. 100 etxebizitza nagusietatik 81 bere jabearen bizilekua ziren, 15 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 11 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 54 etxek bost zituzten. 80 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 40 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 163 ziren, horien artean 124 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 124 pertsona aktiboetatik 111 lanean zeuden (63 gizon eta 48 emakume) eta 14 langabezian zeuden (8 gizon eta 6 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cohons udalerrian 107 unitate fiskal zeuden, 252 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.914 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 igeltseroa.
2000. urtean Cohons udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.152 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
William McMahon
Sir William McMahon GCMG, CH (Sydney, 1908ko otsailaren 23a – ibidem, 1988ko martxoaren 31) Australiako 20. lehen ministroa izan zen 1971 eta 1972 bitartean. Ekonomia ikasi zuen eta Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen. 1949an aukeratu zuten lehen aldiz parlamentuko kidea. Robert Menziesek 1951n izendatu zuen ministro eta 1996ra arte hainbat ministerio izan zituen. Harold Holt eta John Gortonen gobernuetan ere ministro izan zen. 1971n Alderdi Liberaleko buruzagi bihurtu zen eta Gorton lehen ministroaren dimisioa behartu zuen. Lehen ministro izan zen hogei hilabete, Gough Whitlamek 1972ko hauteskundeetan garaitu baitzuen. Diputatu izaten jarraitu zuen 1982ra.
Saint-Ambroise (Parisko metroa)
Saint-Ambroise Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 11. barrutian kokatuta dagoena.
NGC 1684
NGC 1684 galaxia bat da, Orion konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Mafia
Mafia edo Cosa Nostra (italierazko izena; «gure gauza» esan nahi du) organizazio kriminala da, XIX. mendearen erdialdean Sizilian sortua. Mafiako kideei mafioso deritze (italieraz, mafioso singularrean, mafiosi pluralean). Erakunde mafiosoak Mendebaldeko kulturaren zati bihurtu dira, hainbat eta hainbat film, liburu eta telebistako saiotan agertu baitira.
Mafiako kideek ohore araudia jarraitu behar dute: taldeko agintariek esaten dutena egin behar dute beti, elkarri lagundu, eta mendekua hartu erakundearen sekretuak zabaltzen dituenaren kontra (mendekua senide guztiei ezar dakieke).
Historia
Napoleonen gudarosteak Sizilia inbaditu zuenean, herriko aristokraziaren interesak zaintzeko sortu zen mafia. Ondoren, lur jabe handien esanetara zegoen polizia pribatu gisako zerbait bilakatu eta ezkutuko elkarte moduan antolatu zen.
Faxismoaren garaian, haren kontra jarri zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren Siziliaren burujabetasuna eskatzen zuen higikundearen alde jarri zen.
XX. mendearen hasierako mafia Estatu Batuetan zabaldu zen, italiarren immigrazioa zela bide. Lege lehorrari esker, 1920ko hamarkadan, indar handia hartu zuten, 1980ko hamarkada arte galdu ez zutena. Estatu Batuetan duen adarrak, Cosa Nostra izenekoak, herrialde hartako drogaren, prostituzioaren eta jokoaren zati handi bat kontrolatzen du. Mafiaren interesak bai Italiako eta bai Estatu Batuetako politikari askoren interesekin bat datozenez, askotan ez dute arazo larririk izan justiziarekin.
Pierre Camou
Pierre Camou (Uharte Garazi, - Izpura, 2018ko abuztuaren 15a) lapurtar errugbilaria eta bankaria izan zen. US Nafarroan ibilitakoa, Bordeleko Unibertsitatean ikasi ondoren, Banque Michel Inchauspé-n lan egin zuen. 2008 eta 2016 artean, Frantziako Errugbi Federazioaren presidentea izan zen.
Dalton Anaiak
Dalton Anaiak, Lucky Luken komikietan, protagonista nagusiaren arerio ohikoenak dira. Orotara, 4 dira, eta euren garaiera eta lelotasun mailagatik bereizten dira. Joe, txikiena garaieraz, azkarrena ere bada. Ondoren, William, pixkat garaiagoa, ez da hain azkarra. Hirugarrena, Jack da, aurreko biak baino garaixeagoa, hau, oraindik leloagoa. Eta azkenik, garaiena eta leloena, Averell da, Lucky Luken garaiera berekoa. Batipat Joeren asmoa, Lucky Luke akabatzea da, baina ez dute sekula lortzen. Eta, gainera, Lucky Luken abentura guztietan, espetxean amaitzen dute, preso, baina espetxeko zaintzaileen arduragabetasuna probestuz, beti ihes egiten dute.
Jantziko berezitasunak
Euren jantzian nabarmendu daitekeena, euren kapelak dira. Aurrealdean, erdi-erdian, zuloa dute euren kapelek.
Maria Jose Belgikakoa
Maria Jose Belgikakoa (Marie-José Charlotte Sophie Amélie Henriette Gabrielle; Ostende, 1906ko abuztuaren 4a - Thônex, Suitza, 2001eko urtarrilaren 27a) Italiako erregina ezkontidea izan zen 1946ko maiatzekik ekainera.
Malonno
Malonno Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Malonnok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Maria Jose Belgikakoa
1946ko maiatzaren 9an, Hunberto II.a bere senarra Italiako errege izendatu zuten, eta Maria Jose erregina ezkontide. Monarkia 1946ko ekainean indargabetu zuten erreferendum batean, eta errege-erreginak erbesteratu egin ziren. Senarrarengandik banandu zen, baina ez zen inoiz dibortziatu, eta Suitzan kokatu zen seme-alabekin.
Inesaren balada
Inesaren balada Abenturazko nobela bat da, XVIII. mendeko kortsario lapurtarren mundura garamatzana, neskato bat da bertako protagonista. Liburu honek Apirila saria irabazi zuen 2001. urtean, bere egilea Hasier Etxeberria euskal idazle, kazetari eta blogaria da.
Inesa Indazubikoak ihes egingo du gurasoen ostatutik, sortetxeari loturik iraun beste aukerarik ez baitzuen han. Pellot kapitainaren bila joango da, hareikin itsasoratzeko asmoz. Hark bezala ibili nahi ditu istasoak eta ezagutu munduak. Tartean, hala ere, hamaika ibilera eta katramaila pasatu beharko ditu: Ia itota aurkituko du Pellot kapitainaren emazteak, eta bere etxean geratzen utziko dio, Pellot kapitaina inglesen gazteluan atxilotuta zegoen bitartean Inesa mutiko batetaz pasatzen da "Nikolas" izenekoa, Hendaiako medikuaren laguntzaile bihurtzen da, Martiz izeneko mutiko bat ezagutzen du eta maitale egiten dira... Azkenean, Pellot kapitainak ihes egitea lortzen du eta Hendaiara bueltatzen da, Inesak Pellot kapitainarekin itsasoratzeko bidea ikusi zuenean aprobetxatu, eta azkenean lortu egin zuen.
Oloroeko bizkonderria
Oloroeko bizkonderria (vescomtat de Auloron) Erdi Aroan Oloroen egoitza zuen aginte sistema izan zen, Baretos, Aspe eta Ossau bearnotar haranak agindupean zituena.
819an Lope III.a Zentulok bere semeen artean banatu zuen Baskoniako dukerria: Donatok Bigorra eta Zentulo Lopek Bearno. Baina ez zioten Oloroe eman eta eremua konderriaren agindupean izan zen Antso IV.a Gilenen heriotzera arte. Honek Akize, Ortheze, Tursan eta Gabardanekin batera eman zion eremua Aner bere semeari. Aner 978 inguruan eta Lope bere semeari Oloroe, Akize eta Ortheze eman zion. Lopek, 985ean hil zenean, Arnaldo I.a bere semeari Akize eta Ortheze eta Aner bere semeari Oloroe eman zion. Aner 1009ra arte egon zen agindupean, 1002 eta 1004 artean Zentulo III.a Biarnokoak bizkonderria usurpatu zionean izan ezik. Anerrek ez zuen semerik, beraz, Aingerua bere alaba izendatu zuen ondorengo. Aingerua Zentulo II.arne iloba zen Zentulo IV.a Biarnokoarekin ezkonduta zegoen eta honek Oloroe eta Bearnoko bizkonderriak batu zituen. 1077an Bearnok Akize, Ortheze eta Saliese bereganatu zituenean, burujabetza lortu eta Baskoniako dukerriak bere suzeranotasun eskubideak galdu zituen.
Azazel
Azazel (עֲזָאזֵל‎; عزازيل‎) Enoken liburuaren arabera aingeru erori bat da. Biblian Azazel izena kopla-burukoaren errituarekin lotuta agertzen da; izenak aker pare batean sakrifikatu ez dena Yom Kippurrean bekatuak eramateko uzten den lekuari egiten dio erreferentzia. Bigarren Tenpluaren garaian, debekatutako ezagutza gizakiei eman nahi dien aingeru erori baten gisa agertzen da. Kristau eta Islamaren tradizioetan paper honekin mantentzen da.
Guarani akuiferoa
Guarani akuiferoa Brasil, Argentina, Paraguai eta Uruguai herrialdetako eremu-zati bat hartzen duen ur gezako gordailu erraldoi bat da. Ia osorik lurpeko urek osatutakoa da. Lurrean ezagutzen den ur geza gordailurik handienetako bat da, bolumenari dagokionez munduko hirugarren handiena izanik.
Andover (Connecticut)
Andover Connecticuteko herri bat da. Tolland konderrian kokatua dago. 2010ean 3,303 biztanle zituen, 40.04 kilometro koadrotan banatuta.
Jesús José Sagredo
Jesús José Sagredo Zuloaga (Leintz Gatzaga, - Sevilla, 1923ko apirilaren 5a) gipuzkoar apaiz eta musikagilea izan zen. Motete, salbe, letania, ereserki eta mezak moldatu zituen.
Vasco Pratolini
Vasco Pratolini (Florentzia, 1913ko urriaren 19a - Erroma, 1991ko urtarrilaren 12a) italiar idazlea izan zen.
Oso familia apaleko semea zen, eta Florentziako herri xehearen deskribapen zehatza egin zuen bere lehen eleberri laburretan: Il tappeto verde (1941), Cronica familiare (1947) eta Il quartiere (1944). Gobernu faxistak auzo pobreenetan zuen eragina agertu zuen Cronaca dei poveri amanti (1947), Un eroe del nostro tempo (1949) eta La ragazze di Sanfrediano (1952) obretan. Una storia italiana trilogian (1955-1966), bestalde, 1872-1944 bitarteko Italiako historia aztertu zuen.
Urolophus bucculentus
Urolophus bucculentus Urolophus generoko animalia da. Arrainen barruko Urolophidae familian sailkatzen da.
Zelai Arizti kultur-etxea
Zelai Arizti kultur-etxea, Gipuzkoako Zumarraga udalerrian dagoen kultur-etxe bat da, Urola Garaia eskualdean. Herrigunean eta Zelai Arizti parkean dago.
NGC 1685
NGC 1685 galaxia bat da, Orion konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Ansonia (Connecticut)
Ansonia Connecticuteko hiri bat da. New Haven konderrian kokatua dago. 2010ean 19,249 biztanle zituen, 15.62 kilometro koadrotan banatuta.
Melitopol
Melitopol (Меліто́поль; Мелитополь) Ukrainaren hego-ekialdeko Zaporizhia Oblasteko hiri eta udalerri bat da, egun Errusiaren okupazio militarpean dagoena. Hiria Molotxna ibaiaren ekialde-ertzean dago kokaturik –Molotxny Lyman ibaian bukatzen duena; azkenean, Azov Itsasoarekin bat egiteko–. Hiri-biztanleria 150,768 biztanlekoa da, 2021eko estimazioen arabera.
Melitopol oblasteko bigarren hiririk handiena da, Zaporizhia hiriaren atzetik. Hiria, gainera, Melitopol Raioneko administrazio-zentroa da ere.