cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I compagni
I compagni 1963ko Mario Monicelli italiar zinema zuzendariaren filma da.
Sinopsia
Istorioa Turingo ehungintza fabrika batean gertatzen da, XIX. mendearen amaieran. Sinigaglia irakaslea langile greba baten buru da; lanean baldintza hobeak eskatzea da helburua.
Pemex
Pemex edo Petróleos Mexicanos (Petrolio Mexikarrak), gas eta petrolioko nazioarteko enpresa mexikarra da.
Rougegoutte
Rougegoutte Frantziako udalerri bat da, Belfort Herrialdea departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Cebus libidinosus
Cebus libidinosus Cebus generoko animalia da. Primateen barruko Cebinae azpifamilia eta Cebidae familian sailkatuta dago
Rougegoutte
Biztanleria
2007an Rougegoutte udalerrian erroldatutako biztanleak 975 ziren. Familiak 406 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 60 bakarrik bizi ziren emakumeak), 153 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 133 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Cole konderria
Cole konderria honako konderrietako baten izena izan daiteke:
Rougegoutte
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 445 etxebizitza zeuden, 407 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 383 etxeak ziren eta 59 apartamentuak ziren. 407 etxebizitza nagusietatik 302 bere jabearen bizilekua ziren, 93 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 17 etxek bi zituzten, 49 etxek hiru zituzten, 112 etxek lau zituzten eta 227 etxek bost zituzten. 335 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 169 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 202 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Todiramphus leucopygius
Todiramphus leucopygius Todiramphus generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcedinidae familian sailkatua dago.
Blangy-sur-Ternoise
Blangy-sur-Ternoise Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Rougegoutte
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 610 ziren, horien artean 440 aktiboak ziren eta 170 inaktiboak ziren. 440 pertsona aktiboetatik 401 lanean zeuden (216 gizon eta 185 emakume) eta 39 langabezian zeuden (15 gizon eta 24 emakume). 170 pertsona inaktiboetatik 73 erretiraturik zeuden, 45 ikasten zeuden eta 52 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Blangy-sur-Ternoise
Biztanleria
2007an Blangy-sur-Ternoise udalerrian erroldatutako biztanleak 745 ziren. Familiak 292 ziren, horien artean 76 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 40 bakarrik bizi ziren emakumeak), 101 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 106 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 9 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Rougegoutte
Diru sarrerak
2009an Rougegoutte udalerrian 416 unitate fiskal zeuden, 1.014,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.474 euro zen.
Blangy-sur-Ternoise
Etxebizitza
2007an 436 etxebizitza zeuden, 297 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 62 bigarren erresidentzia ziren eta 78 hutsik zeuden. 416 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 297 etxebizitza nagusietatik 203 bere jabearen bizilekua ziren, 87 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 85 etxek lau zituzten eta 161 etxek bost zituzten. 231 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 147 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 110 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Rougegoutte
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 32 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Blangy-sur-Ternoise
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 460 ziren, horien artean 315 aktiboak ziren eta 145 inaktiboak ziren. 315 pertsona aktiboetatik 275 lanean zeuden (169 gizon eta 106 emakume) eta 40 langabezian zeuden (15 gizon eta 25 emakume). 145 pertsona inaktiboetatik 46 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 61 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Blangy-sur-Ternoise udalerrian 286 unitate fiskal zeuden, 729,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.997 euro zen.
Rougegoutte
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
Blangy-sur-Ternoise
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 34 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Rougegoutte
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 elektrotresna denda zen.
2000. urtean Rougegoutte udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Mikrobioak eta minbizia
Mikrobioak eta minbiziaren arteko loturaren lehenengo zantzuak XX. mendearen hasieran topatu zituzten ikertzaileek. Animaliek pairatzen zituzten hainbat minbiziren atzean mikrobioak zeudela frogatu zuten; lehenengo aurkikuntza Ellerman-ek eta Bang-ek burutu zuten 1908an, hegaztien leuzemia ager zitekeela animalia gaixo baten odol-seruma animalia osasuntsu batera pasatuz. Geroago, 1911an, Peyton Rous doktoreak (Medikuntzako Nobel saria 1966an) oiloen sarkomaren atzean bakterioak baino eragile txikiagoak (hots, birusak) zeudela frogatu zuen zelularik gabeko estraktu bat erabiliz, oilo minbizidunena. Hirugarren mugarri garrantzitsua 1936koa da: J. Bittner biologo estatubatuarrak saguaren bularreko minbiziak jatorri birikoa zuela agerian jarri zuen: minbizi hori agertzen zen ama minbizidunaren esnea hartzen zuten sagu emeengan; esne horrek eragile kartzinogeno bat zuen, birus bat zena.
Blangy-sur-Ternoise
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 altzari denda zen eta 1 lore-denda zen.
Mikrobioak eta minbizia
Gaur egun badakigu hainbat bakterio, birus eta bizkarroi animaliengan ez ezik, gizakiarengan ere kartzinogenesia egiteko gai direla, eta zientzialariek susmatzen dute urtero mundu osoan diagnostikatzen diren minbizien %20aren atzean mikrobioak egon daitezkeela.
Blangy-sur-Ternoise
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Blangy-sur-Ternoise udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Scholen
Scholen Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mikrobioak eta minbizia
Minbizia
Landare zein animali patologian tumore bat kontrolik gabe ugaltzen den zelula multzo batek edo ehun zati batek osatzen dute. Zelula normalen aldean, tumore baten zelulek ez dute haien ugalketa murrizten duten inongo kontrol mekanismorik. Zelula normalak hazteari uzten dio beste zelula batzuekin ukipena duenean (kontaktu-inhibizio deritzona); tumoreko zelulak, aldiz, etengabe hazten dira. Ondorioz, tumorearen ondoko ehunak edo organoak konprimitu eta kaltetzen dituzte tumore gaiztoek.
Bi motatako tumoreak daude: onberak (beren hazkuntzak nolabaiteko kontrola duenean) eta gaiztoak (neoplasia ere deituak; beren hazkuntza azkarra eta etengabekoa da, aldameneko ehunak kaltetuz eta -kasu askotan- bere eragina hedatuz jatorrizko gunetik oso urrun dauden organoetara -metastasi izeneko prozesua-).
Ikuspuntu histologiko batetik (ehunei dagokienez) hainbat tumore mota daude, jatorrizko ehunaren arabera:
Sailkapen horretan ere azpitaldeak daude. Adibidez, kartzinomen barruan adenomak daude (guruin-ehunen tumoreak, onberak direnak), papilomak (epidermis-ehunen tumoreak, onberak), etab.
Tumore edo neoplasien jatorria ehunetako zeluletan gertatzen diren mutazioak dira. Mutazio horiek berezkoak izan daitezke edo eragile fisiko edo kimiko batek sortutakoak (eragile kartzinogenoak). Horretaz gain, zenbait mikrobio gai dira tumore bat sortzeko, aldaketa genetikoak egiterakoan.
Immunitate-sistemak ere zeregin oso garrantzitsua betetzen du minbiziaren agerpenean. Zelula minbizidunek antigeno bereziak sortzen dituzte haien azalean, zelula normalek ez dituztenak. Tumore-antigeno horiek zelula gaiztoek duten marka bereziak dira, immunitate-sistemaren zelulek identifikatu ahal dituztenak. Horrenbestez, immunitate-sistemak zuzen funtzionatzen duenean, T linfozitoek, NK zelulek eta makrofagoek antigeno bereziak dituzten zelulak suntsitzen dituzte. Immunozaintzaren teoriak dioenez, zelula gaiztoak sarri sortzen dira gorputzean, baina immunitate-sistemaren elementuek zelula horiek deuseztatzen dituzte tumorea sortu aurretik. Teoria horren aldeko argudio nagusia da pertsona immunogutxituek minbizia errazago pairatzen dutela immunitate-sistema normala dutenek baino.
Aurkikuntzen kronologia
Lehenengo birus onkogenikoak (minbizia eragiten dutenak) XX. mendearen hasieran aurkitu ziren. XX. mendean zehar animaliengan tumoreak eragiten zituzten hainbat birus deskribatu ziren. Gizakiarengan tumoreak sortzen dituzten lehenengo birusak geroago identifikatu ziren (XX. mendearen 60ko hamarkadan, Burkitten linfoma lehenengoa izanik). Hurrengo taulan animalien birus onkogeniko nagusien aurkikuntza zehazten da
Birus onkogenikoak
Tumore bat sortu ahal izateko ezinbesteko baldintza bete behar du birus batek: litikoa ez izatea. Birusak infekzio kronikoak eragiteko gai izan behar du, sor egoeran mantendu behar da zelula barnean. Zelula ostalariaren lisia egiten duten birusak ez dira onkogenikoak.
Giza-minbizia sortzen duten birusak ere sor egoeran mantentzen dira denbora luzez zelulen barnean. Zelulak infektatzerakoan birusen material genetikoak ez du birus berrien sintesia garatzen; DNA-birus bada, DNA hori zelula ostalariaren DNAn txertatzen da eta bertan irauten du, zelularen material genetikoarekin batera kopiatua izanik zelula ostalaria ugaltzen denean. RNA duten birus onkogenikoen kasuan, RNA hori -alderantzizko transkriptasaren bidez- DNA bihurtzen da. Nolanahi ere, birusaren DNA eta bere geneak giza-kromosometan ezkutatzen dira, zelularen material genetikoan txertatuta edo era independentean, plasmido moduan. Askoz geroago (urteak igarota) gene biriko horiek aldaketa sakonak eragin ditzakete zelula ostalarietan, zelula normalak zelula tumoral bihurtuz (transformazio izeneko fenomenoa).
Transformazio izena ez da guztiz egokia, bakterioen transformazio prozesuarekin nahastu daitekeelako (transformazioaren bidez bakterioek beren ingurunean aske dauden DNA zatiak harrapatzen dituzte). Birusek eragiten duten transformazioak, aldiz, giza-zelulek duten zatitze-erritmoa bizkortzen du, zelula tumoralak sortuz (zelula hauek hazkuntzaren inhibizioa galtzen dute eta etengabe hazten dira).
Rita Oraá
Rita Maria Oraá Larrazabal (Gasteiz, Araba, 1963ko uztailaren 27a) boleibol jokalari ohia da.
Dungeons & Dragons
Dungeons & Dragons (D&D laburtua; eusk. 'Ziegak eta Herensugeak') fantasia heroikozko rol-jokoa da, egun Wizards of the Coastek argitaratzen duena. Jatorrizko jokoa Gary Gygax eta Dave Arnesonek diseinatu eta 1974an argitaratu zuen Tactical Studies Rules (TSR) konpainiak. Taula-jokoetan oinarrituta, Dungeons & Dragons rol-joko modernoen sortzailea da eta, ondorioz, lineako jokalari anitzeko rol-joko masiboena ere.
1974tik aurrera Dungeons & Dragons-ek hainbat edizio izan ditu. Gainera, Ziegak eta Herensugeak telesaila eta Dungeons & Dragons eta Dungeons & Dragons: Wrath of the Dragon God filmak ere sortu dituzte.
Mikrobioak eta minbizia
Birus onkogenikoak
Transformazio birikoak antzekotasunak ditu birusen ziklo lisogenikoarekin. Izan ere, bietan birusaren material genetikoa zelula ostalariaren genoman txertatzen da (giza-zeluletan -transformazioan- eta bakterioetan -ziklo lisogenikoan-) eta denbora luzez bertan irauten du, harik eta une jakin batean "esnatu" arte.
Rita Oraá
Euskal herritar boleibol jokalarien artetik Olinpiar Jokoetan parte hartu duen bakarra da: 1992ko Olinpiar Jokoetan Espainiako selekzioko partaide izan zen. Zortzigarren postua eta diploma lortu zituen.
Blangy-sur-Ternoise
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Rita Oraá
Langraiz Okako herriak, Rita Oraá omentzeko, haren izena eman zion enparantza bati, bertan hazi baitzen. Egun Alcorcónen (Madrilgo Erkidegoa) bizi da, eta hango udalerako egiten du lan kirolaren irakaskuntzarekin zerikusia duten jarduerak egiten.
Blangy-sur-Ternoise
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Berrehun eta hamabost
Berrehun eta hamabost (215) berrehun eta hamalauaren ondoren eta berrehun eta hamaseiaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Mikrobioak eta minbizia
Birus onkogenikoak
Transformazioa eragiten duten birusak ezin dira isolatu gaixoen tumore gaiztoetatik, material genetikoan txertatuta daudelako. Baina froga antigenikoen bidez agerian jartzen da beren presentzia tumore horietan.
Nola burutzen dute birus onkogenikoek zelularen transformazioa?. Zer aldaketa genetikoak eragiten dituzte tumoreak agertzeko?. Hainbat mekanismo proposatu dira:
Himeto
Himeto (Υμηττός, Ymīttós, ahoskatua) Atenasen hegoaldean, Atika eskualdean dagoen kareharrizko mendilerroa da. Mitologia klasikoaren arabera, erleez beterik zegoen, bere lore eta larre oparogatik Grezia osoko eztirik onena egiten zutenak. Erlezaintza lantzen bazuten arren, bere marmol zen ustiapen nagusia.
Mikrobioak eta minbizia
Birus onkogenikoak
Egindako ikerketek birus onkogenikoen ezaugarri batzuk argitu dituzte:
Zaila da gizakien minbizi bat birus-jatorrikoa den frogatzea, zaila baita beharrezkoak diren esperimentuak egitea. Frogarik argiena gizabanako osasuntsu bat birus susmagarriarekin infektatzea izango litzateke, eta hori -jakina- ez da etikoa. Hala ere, zeharkako froga batzuek garbi frogatu dute hainbat giza-minbiziren atzean birusak daudela. Hurrengo taulan orain arte identifikatutakoak agertzen dira:
Birus eta minbiziaren arteko harremanak alde ilunak eta bitxiak ditu. Horietako bat da 1962an Bernice Eddy ikerlariak agerian jarri zuena, tximinoen SV40 birusarekin lanean ari zela. SV40 birusak tximinoak infektatzen ditu modu naturalean, gaixotasun larririk sortu gabe. Eddyk tximinoengandik isolatutako birusak laborategiko saguengana transferitu zituen, eta azken hauengan birusak tumore gaiztoak sortzen zituela frogatu zuen (sarkomak eta ependimomak). Hots, naturan SV40 birusak ez du ohiko ostalariengan minbizia sortzen, baina laborategian tumoreak eragiten ditu saguengan.
Era berean, beste ikerketa batzuek agerian jarri dute gizakiak dituen hainbat adenobirusek (arnas aparatuko infekzioen sortzaileak) gaitasun onkogenikoa dutela: hamster eta saguengan tumore gaiztoak ere eragiten dituzte.
Burkitten linfoma
Burkitten linfoma sistema linfatikoa kaltetzen duen minbizi arraro bat da, Denis Burkitt eiretar sendagileak 1958an estreinakoz deskribatu zuena ekuatore-Afrikan. Minbizi honek B linfozitoen etengabeko hazkuntza eragiten du.
Minbizi mota hau ugariagoa da malaria pairatzen duten Afrikako umeen artean. Haren masailezurra eta aurpegiko beste hezur batzuk kaltetzen ditu.
1964. urtean Michael A. Epstein eta Yvonne Barr ikerlariek haien izena daraman birusa (Epstein-Barr birusa) antzeman zuten linfoma hau zuten tumore-zeluletan. Eta 1960ko hamarkadaren bukaeran beste aurkikuntza bat jakitera eman zen: gaixo linfomadunen odolean Epstein-Barr birusaren aurkako antigorputz kontzentrazio handiak zeudela. Honek guztiak agerian jartzen zuen Burkitten linfomaren eta Epstein-Barr birusaren (EBB) arteko harreman estua.
Linfoma honek hiru aldaera ditu:
Kumasi
Kumasi Ghanako erdi-hegoaldeko hiri bat da, Ashanti eskualdeko hiriburua. Herrialdeko Akkra hiriburutik 250 km inguru ipar-mendebaldera dago. Bosumtwi lakua, Ghanako handiena, Kumasitik 32 km hegoaldera dago. "Lorategi-hiria" esaten diote Kumasiri, hain landare aberastasun handia dago eze.
Mikrobioak eta minbizia
Burkitten linfoma
Epstein-Barr birusa (EBB) herpesbirusen taldeko birus bat da. Herpesbirusek DNA dute material genetiko gisa, eta simetria ikosaedriko duen kapsidea. Burkitten linfoma sortzeaz gain, beste gaitz infekzioso baten egilea da: mononukleosi infekziosoa (linfoma baino onberagoa).
Teknika immunologikoen aurrerapenak agerian jarri du pertsona asko EBBk infektatutakoak izan direla (birus horren aurkako antigorputzak dituzte) eta ez dute pairatu ez mononukleosi infekziosoa eta ezta Burkitten linfoma ere. Zergatik infektaturiko gizabanako batzuek Burkitten linfoma garatzen dute, eta beste batzuek ez?. Erantzuna Afrikako datuek eman dezakete: Burkitten linfoma ohikoagoa da malariak jotako eremu endemikoetan. Ustez, malariaren mikrobio eragileak immunitate-sistema ahultzen du, eta horrek EBB-aren aurrean sentikorrago bihurtzen du gaixoa.
Kumasi
2006. urtean 1.535.478 biztanle zeuden Kumasin: Ghanako bigarren handiena da. Biztanle gehienak ashantiak dira. Erlijioari dagokionez, gehienak kristauak dira (%84), hurrengo taldea musulmanena da (%11) eta beste erlijioetakoak ere badira.
Kofi Annan, Nazio Batuen Erakundeko zazpigarren idazkari orokorra, Kumasin jaiotakoa da.
Mikrobioak eta minbizia
Burkitten linfoma
Izan ere, gaixo immunogutxituengan (HIESa dutenengan, adibidez) EBB-aren infekzioak Burkitten linfoma eragiten du. Horrenbestez, immunitate-sistemaren egoera kritikoa da: gizabanako osasuntsuek aurre egiten diote birus onkogenikoari eta ez dute linfomarik garatzen, baina immunogutxituak askoz sentikorragoak dira horren aurrean.
Europako gizonezko aktore onenaren Saria
Europako gizonezko aktore onenaren Saria Europako Zinema Akademiak urte horretan gizonezko aktore bozkatuenari ematen duen saria da. Europako Zinemaren Sarien zeremonian ematen dute.
Mikrobioak eta minbizia
Burkitten linfoma
Beraz, hainbat kasutan EBB-aren infekzioak B linfozitoen transformazioa eragiten du (B linfozitoak kontrolik gabe hazten dira). Antza, zelulen transformazioa birusak ekoizten dituen bi proteinei zor zaie: EBNA 1 eta EBNA 2. Proteina hauek zelula ostalariaren bi proteina inhibitzen dituzte (Rb eta p53), zelula zikloa eta zelularen ugalketa erritmoa kontrolatzen dutenak, hain zuzen ere. .
Europako gizonezko aktore onenaren Saria
Hona hemen sariaren irabazleak:
{|class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" align="center" !Urtea||Saritua||Herrialdea||Filma L'ora di religione
La Vie et rien d'autre
Mikrobioak eta minbizia
Gibeleko minbizia (B hepatitisaren birusa)
Baruch Blumberg ikerlariak (Medikuntzako Nobel saria 1976an) B hepatitisaren birusa identifikatu zuen 1966an. Geroago, 1980ko hamarkadaren hasieran, birus horrek gibeleko minbizia eragin zezakeela egiaztatu zen.
B hepatitisaren birusa hepatitis akutua eragiten du. Hainbat kasutan (%15ean) hepatitis hori kronikoa bihurtzen da, gibela kaltetuz eta -denboraren poderioz- zirrosi bat sortuz. Ikerlariek baieztatu dute birus horrek sortutako infekzioak gibeleko minbizia pairatzeko probabilitatea %300ean handitzen duela.
Birusa Hepadnaviridae familian sailkatzen da. Kate bikoitzaren DNA du material genetiko gisa, kapside ikosaedrikoa eta lipidoz osatutako kanpoko estalki bat. Gaixoaren barnean sartzen da odolaren bidez, batik bat. Beste sarrera-mekanismoak semena, listua, esnea, jariakin baginalak eta likido amniotikoa dira. Horrenbestez, kutsapen-bideak odolekoak dira (odol-transfusioak, xiringa eta orratz kutsatuak -drogazaleen artean-, etab) eta baita sexu-harremanak ere.
Gibeleko minbizia edo hepatokartzinoma agertzen da birusaren genoma hepatozitoaren kromosoman integratu ondoren. OME-ak dioenez, hepatokartzinoma hau da mundu osoan minbiziak jota hiltzen direnen hirugarren kausa.
Zein mekanismoren bidez eragiten du birus honek minbizia? Ustez, ehun-kaltea konpontzeko hepatozitoen hazkuntzarekin zerikusia du mekanismo horrek. Birusak duen azaleko antigeno batek -antza- zelularen onkogeneen aktibazioa eragingo luke.
Gaur egun bada txerto eraginkorra birus horren infekzioa ekiditeko. Munduko herrialde askotan (Euskal Herrian barne) ematen zaie umeei.
T zelulen leuzemia
Robert Gallo ikerlari estatubatuarrak leuzemia bereziren bat sortzen zuen birusa aurkitu zuen 1975ean: HTLV-1 izeneko birusa, hain zuzen ere. Aspalditik jakina bazen animaliengan birus batzuek leuzemia sortzen zutela, HTLV-1 birusa izan zen gizakiarengan leuzemia eragiten zuen aurkitutako lehenengo birusa.
Birus hori erretrobirus bat da: kate bakarreko RNA da bere material genetikoa, eta kapsidearen gainetik glikoproteinaz osatutako estalki bat dute. T zelulen giza-birus linfotropikoa deritzo birus honi.
T linfozitoen etengabeko hazkuntza eragiten du HTVL-1 birusak. Ondorioz, pronostiko txarra duen linfoma bat agertzen da, gaur-gaurkoz sendabiderik ez duena.
T zelulen birus linfotropikoak ez du onkogenerik. Horren ordez, tax izeneko gene bat dauka, T linfozitoen kromosomen gain jarduten duena zelulen ugalketa bultzatuz. Era berean tax geneak zelula ostalariaren onkogeneak aktibatzen ditu.
Nola frogatu da T zelulen leuzemiaren eta HTLV-1 birusaren arteko lotura? Hiru ebidentzien bidez:
Umetoki-lepoko minbizia
Umetoki-lepoko minbizia bigarren ohikoena da emakumeen artean, bularreko minbiziaren ondoren. Urtero 500.000 kasu berri agertzen dira mundu osoan. Harald zur Hausen zientzialari alemanak (Medikuntzako Nobel saria 2008an) egiaztatu zuen 1985ean giza papilomaren birusaren aldaera batzuek funtsezko zeregina burutzen zutela umetoki-lepoko minbiziaren sorreran.
Giza papilomaren birusa da papilomabirus mota bat. Gaur egun 200 papilomabirus inguru ezagutzen dira. Horietako batzuek garatxo ez-kaltegarriak eragiten dituzte gizakiarengan (garatxoak tumore onberak dira, epitelioko zelulen ez-ohiko hazkuntzaren ondorioz agertzen direnak), baina beste mota batzuek tumore gaiztoak sortzeko ahalmena dute (larruazalekoak edo umetoki-lepokokoak ohikoenak izanik).
Emakumeak jotzen dituen minbizi hori giza papilomaren birusaren 16 eta 18 seroaldaerek, batik bat, sortu ohi dute.
Umetoki-lepoko minbiziari dagokionez, giza papilomaren birusen aztarna agerian jartzen duten ebidentziak ugariak dira:
Birusak bi onkogene -gutxienez- ditu. Onkogene horiek kodetzen dituzten proteinek zelularen proteina batzuen gain jarduten dute: p53 eta pRb proteinen gain, zehazki. Jakina da bi proteina horiek zelula zikloa kontrolatzen dutela, eta haien gabeziak zelulen etengabeko hazkuntza errazten duela.
Gaur egun umetoki-lepoko minbizia eragiten duten papilomabirusen aurkako txertoak daude, eta herrialde batzuetan neska gazteei eman ohi zaizkie.
Gibeleko minbizia (C hepatitisaren birusa)
1987an Michael Houghton zientzialariak C hepatitisaren birusa aurkitu zuen, ordura arte identifikatu gabeko hepatitis askoren eragilea. A eta B hepatitisen birusen antzera, C hepatitisaren birusak hepatozitoak eta gibela kaltetzen ditu, infekzio kroniko bat sortuz kasu gehienetan.
B hepatitisen birusaren antzera, C hepatitisaren birusa odolaren bidez eta sexu-harremanen bidez kutsatzen da. Urteen poderioz birus horrek zirrosia eta -hainbat kasutan- hepatokartzinoma ere sortzen du.
Birusa Flaviviridae familian sailkatzen da. RNA du material genetiko gisa, eta kapsidearen gaineko estalki bat.
Kaposiren sarkoma
Kaposiren sarkoma ehun konektiboaren minbizi mota bat da, linfako endotelioa eta odol-hodiak kaltetzen dituena. XIX. mendetik ezaguna bada ere, 1994ra arte ez zen plazaratu zein zen minbizi horren jatorria: herpesbirus mota bat, hain zuzen ere.
Gaitza oso arraroa zen garai batean, baina XX. mendeko 80ko hamarkadatik aurrera kasu berri asko agertzen hasi ziren, batez ere HIESa zutenen artean. Izan ere, HIESa duten gaixoek immunitate-sistema oso ahula dute, eta horrek 8. motako herpesbirusaren infekzioa errazten du (Kaposiren sarkomaren eragilearena).
Minbizi hau sortzen duen herpesbirusaren (herpesbirus 8) material genetikoa kate bikoitzeko DNA da. Sexu-harremanen bidez eta -antza- odolaren bidez ere transmititzen da.
Birusaren infekzioak ez dakar beti sarkomaren agerpena. Esan bezala, immunogutxituek aukera gehiago dute minbizi hori garatzeko pertsona osasuntsuek baino. Nolanahi ere, infekzioa eta sarkomaren agerpenaren arteko denbora oso luzea izan daiteke. Jakina da, halaber, birus eragileak onkogene batzuk dituela.
Bakterioek sortutako minbiziak
Gaur egun onartuta dago hainbat bakterio lotuta daudela minbizi mota batzuekin; hala ere, ez da erraza bakterio horiek detektatzea, besteak beste minbizia ez delako infekzio akutu baten emaitza eta -beraz- mikrobio eragilea ez da beti tumoretik berreskuratzen. Hala ere, bakterioaren DNAk denbora luzez irauten du tumorean eta DNA bakterianoaren anplifikazioaren tekniken bidez (PCR) bakterio baten aztarnak tumorean agerian jartzen dira erraz. Onartu behar da, era berean, Kochen postulatuak ezin direla kasu askotan bete bakterio batek minbizi bat eragiten duela frogatzeko. Kultura puruak lortuko balira ere, gizaki batengan ezin izango lirateke inokulatu, animaliengan baizik.
Urdaileko minbizia (Helicobacter pylori)
Helicobacter pylori bakterioa 1981ean aurkitu zuten Robin Warren eta Barry Marshall zientzialari australiarrek (Medikuntzako Nobel saria 2005ean), eta 10 urte geroago gastritis eta ultzera peptikoak eragiten zituela frogatu zuten. Aldi berean, bakterioak sortutako gastritis kronikoek urdaileko minbizia zekartela -hainbat kasutan- ikusi zuten patologoek ere.
Bakterio hori gai da urdaileko pH azidoan bizitzeko. Urdailera iristen denean, adhesina batzuen bidez urdaileko epitelioari atxiki eta ugaltzen hasten da. Urdaileko mukosa kaltetzen du, gastritis eta ultzera peptikoa sortuz. Gastritisa kroniko bihurtzen bada urdaileko adenokartzinoma agertzeko arriskua dago. Bakterioak linfoma gastrikoa ere eragin dezake, oraindik oso ondo ezagutzen ez den mekanismo baten bidez.
Urdaileko minbiziaren ondorioz 738.000 gaixo hil ziren mundu osoan 2008an. Minbizi mota hori munduko bigarren minbizirik hilgarriena da. 1994an, Minbiziaren Ikerkuntzarako Nazioarteko Bulegoak Helicobacter pylori bakterioa kartzinogenesi eragiteko gai zela baieztatu zuen. Ikerlariek frogatu zuten bakterioa zuten gaixoek 8 aldiz probabilitate handiagoa zutela urdaileko minbizia garatzeko bakterio hori ez zutenek baino.
Helicobacter pyloriaren gaitasun onkogenikoa bere genoman dauden toki berezi batzuetan dagoela ematen du; toki horietan ADNaren sekuentzia errepikatuak daude (bitxia da landare-tumoreak eragiten dituen beste bakterio batek -Agrobacterium tumefaciens- antzeko sekuentziak ere dituela bere DNAn).
Horretaz gain, H. pyloriren andui batzuek mukosa gastrikoaren hantura kronikoa eragiten duen toxina bat (cagA) ekoizten dute. Toxina hori sortzen duten bakterioek gaitasun onkogeniko handiagoa dute sortzen ez dutenak baino.
Gaixoaren urdailetik H. pyloria errotik kentzen bada (antibiotikoen bidez) urdaileko minbizia pairatzeko probabilitatea asko jaisten da, hainbat ikerketak garbi frogatu duenez.
Azkenik, kontuan hartuta urdaileko minbizia eta H. pyloriaren arteko harremana, bakterio horren balizko inplikazioa txegoste-aparatuaren beste organo batzuen minbizian (pankreako minbizia, gibeleko minbizia...) proposatu da. Hipotesi hau oso berria da, eta orain arteko ikerketek ez dute ezer argirik frogatu.
Beste minbizi batzuk
Helicobacter pyloria eta minbizi gastrikoaren arteko lotura estua aurkitu ondoren, beste bakterio batzuk lotu dira hainbat minbizirekin, nahiz eta orain arte ez den argi frogatu bakterio horiek kartzinogenesiaren eragile zuzenak direnik. Ikerketek zabalik jarraitzen dute susmo horiek egiaztatu ahal izateko.
Hona hemen bakterio susmagarriak eta ustez sortzen dituzten minbiziak:.
Bizkarroiek sortutako minbiziak
Minbizia eragin zezaketen lehenengo bizidun identifikatuak ez ziren bakterioak edo birusak, har bizkarroiak baizik. Helminto batzuek kartzinogenesia egiteko ahalmena zutela ikusi zuten patologoek XX. mendearen hasieran.
Gaur egun ikerlariek gutxienez hiru helminto onkogeniko daudela onartzen dute. 1994. urtean IARC erakundeak (International Agency for Research on Cancer) Schistosoma hematobium, Opisthorchis viverrini eta Clonorchis sinensis kategoria horretan sailkatu zituen. Har horiek gibeleko, behazun-xixkuko eta maskuriko infekzioak sortzen dituzte, denboraren poderioz minbizian buka daitezkeenak.
Landare-tumoreak
Gizakiarengan eta animaliengan tumoreak sortzeaz gain, mikrobioek ere landareetan tumoreen agerpena eragin dezakete. Esaterako, Agrobacterium tumefaciens izeneko bakterioak aldaketa genetikoak eragiten ditu infektatzen dituen dikotiledoneoetan; bakterioak plasmido bat dauka, landare-zelulen genoman integratzen dena. Plasmido horrek gene kaltegarriak ditu, landarearen genoman integratzerakoan aldaketa ugari eragiten dituztenak, besteak beste, zelulen zatiketaren erritmoan. Plasmidorik gabeko Agrobacterium bakterioak ez dira landare-patogenoak.
Gendun Gyatso
Gendun Gyatso Palzangpo (དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་, wyliez Dge-'dun Rgya-mtsho eta pinyin tibetarrez Gêdün Gyaco) Gendun Gyatso soilik ere bai ("Izpiritual gaien Ozeano Sublimeki Loriatsua": Yonten Phuntsok) (1475-1541), bigarren Dalai Lama izan zen, eta bere burua hala aldarrikatu zuen bakarra. Gendun Drupen berraragitze bezala, 17 urterekin aldarrikatua izan zen, dirudienez, monjeak aurreko dalai lamaren berraragitzearen bila zebiltzanean, berak, euren zain zegoela esan zien.
Elezaharrak dioenez, hitz egiten ikasi eta gutxira, Gendunek, bere gurasoei, bere izena Pema Dorje zela esan zien, lehen Dalai Lamaren izena. Lau urte zituela, bere gurasoei, Tashilhumpo monasterioan bizi nahi zuela esan zien, monjeekin egon ahal izateko. Eskolastiko eta olerkari mistiko izendatua izan zen, asko bidaiatu zuen Gelug eragina zabaltzeko, eta Gelugpa monasterio nagusia zen Drepungeko abade egin zen, ordutik, Dalai Lamekin lotua egon dena.
Lhamo Latso, Ikuskarien lakua aurkitu eta bereganatzeko profezia bete zuen, sinesmenaren arabera, hurrengo Dalai Lamen berraragitzeak aurkitzeko balio izan duena.
Corydoras geryi
Corydoras geryi Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Rampan
Rampan Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rampan udalerrian erroldatutako biztanleak 220 ziren. Familiak 88 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 100 etxebizitza zeuden, 89 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 95 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 89 etxebizitza nagusietatik 77 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 57 etxek bost zituzten. 82 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 41 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 144 ziren, horien artean 113 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 113 pertsona aktiboetatik 108 lanean zeuden (59 gizon eta 49 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rampan udalerrian 90 unitate fiskal zeuden, 230 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.993 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren eta 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren.
Plethodontohyla bipunctata
Plethodontohyla bipunctata Plethodontohyla generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Rampan
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 2 iturginak.
2000. urtean Rampan udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 413 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
The Long Kiss Goodnight
The Long Kiss Goodnight (euskaraz Gauerdiko Musu Luzea), 1996ko Renny Harlin finlandiarrak zuzendutako espioitza thriller film bat da. Geena Davis, Samuel L. Jackson, Patrick Malahide, Craig Bierko, Brian Cox, Tom Amandes eta David Morse aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEB, Pennsylvania, Honesdale udalerria, Samantha Caine (Geena Davis) izaera goxoko irakasleak amnesia du, hortaz, bere iraganaren berri jakiteko asmoz Mitch Henessey (Samuel L. Jackson) ikertzailea kontratatuko du. Azken honen ikerketaren emaitzak Samanthari sekulako ezustekoa ekarriko dio.
Merced konderria (Kalifornia)
Merced konderria (Merced County) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Merced da. 2010eko zentsuaren arabera 255,793 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Davidson konderria
Davidson konderria honako konderrietako baten izena izan daiteke:
Merced konderria (Kalifornia)
Geografia
Merced konderriak 512,432 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,276 ura dira. Beste 501,155 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 255,793 pertsonetatik 222,084 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 140,485 dira. 8,785 beltzak edo afroamerikarrak. 1,126 amerikar natiboak ziren eta 476 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18,183 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 439 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4,700 pertsonek kokatzen zuten.
Pio Caro Baroja
Pio Caro Baroja (Madril, Espainia, 1928ko apirilaren 5a - Málaga, Espainia, 2015eko azaroaren 30a) idazlea, zinema zuzendaria eta dokumentalgilea izan zen, Euskal Herrian eta bereziki Nafarroan lan handia egina. Folklorearen inguruko dokumentalak zuzentzeaz eta gai askoren inguruko liburuak idazteaz gain, lan asko egin zuen Pio Baroja idazlearen eta Julio Caro Baroja historialari eta antropologoaren obren zabalkunderako; osaba zuen lehena, anaia bigarrena.
Bizitza
Zuzenbide ikasketak egin zituen. Ondoren, 1953an Mexikora alde egin zuen, eta han sartu zen zinemagintzan, kritikari gisa. Italiar neorrealismoaren alde egin zuen, eta higikunde horri buruzko liburu bat idatzi zuen, El cine neorrealista italiano. Mexikon, gainera, dokumentalak egin zituen. Mexikar zinema etnografikoak eta eskola neorrealistaren mirespenak eragin handia izan zuten Caroren ondorengo karreran, dokumentalaren ingurukoa izan baitzen beti.
Espainiara itzulita, etengabe jardun zuen lanean. Anaiarekin batera, Documentales Folclóricos de España ekoiztetxea sortu zuen, desagertzear ziren herri-usadio eta jaiak gordetzeko helburuaz, eta Espainiako eta Euskal Herriko folkloreari eta tradizioei buruzko dokumentalak filmatzeari ekin zioten, NO-DO sailerako lehenik, Espainiako Telebistarako gero: Los diablos danzantes (1964), El carnaval de Lanz (1964), La Virgen de la Peña (1964), Las botargas (1965) eta La última vuelta del camino (1965).
1966an Espainiako Telebistako bigarren katean hasi zen lanean, eta bertan film labur asko egin zuen: Deportes vascos, Carta de Murcia, Pescadores gallegos, En un lugar de la Mancha, El principado de Asturias, El País Vasco. TVEko zenbait sailen arduradun egin zuten (Fiesta), eta hartarako egin zituen El valle de Iraurgui (1966), Bertsolaris, Las figuras bíblicas de Puente Genil (1967), eta abar.
1972an, lan bat debekatu ziotela-eta, utzi egin zuen Espainiako Telebista, eta orduantxe egin zituen lanik nagusiak: Las cuatro estaciones (1970-1972), Vianako Printzea erakundearentzat egindako bi ordu eta erdiko dokumentala, eta Guipúzcoa (1976-1979), Donostiako Kutxak eskatutako hiru orduko dokumentala. 1982an TVEra itzuli eta Baroja a través de Baroja eta El mayorazgo de Labraz egin zituen, azken hori lau ataleko saila, bere osabaren eleberrian oinarritua.
''Haizegua. El viento sur'' poema liburua ere argitaratu zuen (Pamiela, 1994). Pio Caro Barojak idatzitako poemak jasotzen zituen liburu horrek, jatorrizko bertsioaren ondoan —gaztelaniazkoa— euskarazkoa zutela.
Egiptoar Eguzki Tenplua
Egiptoar Eguzki Tenplua Ra eguzki jainkoaren potentzia bizigarria erritualki irudikatzeko asmoarekin agertzen da, Heliopoliseko apaizen kontzepzio erlijiosoaren arabera.
Erlijio honek, bere liturgia eskenaratzeko, beste arkeologia mota bat sortzen du: Eguzki Tenplua. Tenplu hauek, irekiak, laukiluze formako pilare baten inguruan antolatzen ziren, benben izeneko zutabea, gainean, piramidioi bat zuena, obeliskoen aurrekaria zena, hasierako zutabea zen Nuna sinbolizatuz, honen gainean, Eguzkia jartzen zelarik, eta, hauen aurretik eraikitako tenpluek ez bezala, ez zuen naos eso Sanctasanctorumik, jainkoaren irudia izango zuenik.
Abu Gurab
Egiptoko dokumentuek sei eguzki tenplu aipatzen dituzte Abu Guraben, Abusirretik iparraldera, bosgarren dinastiatik datatuak daudenak. Bi baino ez daude identifikaturik. Userkafena eta Nyuserrarena, azken hau, hoberen kontserbatua dagoena delarik.
Akhetaton
Akhetaton "Atonen ostertza", Akhenaton faraoiak sortutako egiptoar hiriburu berria izan zen. Tenpluak, bat Aton eguzki jainkoari eskainia, irekiak eraikitzen dira, Eguzkiaren izpi bizitzaileak sar daitezen.
Villamayor de Monjardín
Villamayor de Monjardín ([biʎamaioɾ de monxaɾðin] gaztelaniaz eta ofizialki; Deiu [de.iu] edo Deio [de.io] euskaraz baina ez ofizialki) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek 0 biztanle zituen. urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 53 kilometrora dago.
Izena
1512 an Fernando II.ak agindutako Nafarroaren inbasioan, Joanes Ramirez de Bakedanok urrian mendi horretara ihes egin zuela aipatzen du Pedro Esartek (Navarra, 1512-1530). Une horretan, mendia "Mengaurduy" izenaz aipatzen da.
Inguru naturala eta kokapena
Herria, Nafarroa erdialde-mendebaldean kokatzen da, Lizarrako merindadearen mendebaldean. Herrira heltzeko N-111 errepidea hartu behar da Lizarra-Vianako norabidean. Ondoren, bederatzi kilometrora Villamayor de Monjardinera doan errepidea hartu behar da, eta hau jarraitu kilometro batean zehar.
Villamayor de Monjardinek Abaigar eta Iguzkitzarekin egiten du muga iparraldean, Lukinekin ekialdean, Olexoa eta Etaiorekin mendebaldean, eta Los Arcos eta Barbarinekin hegoaldean.
Demografia
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko zazpi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %5,04a (Nafarroako batez-bestekoaren azpitik).
Udal hauteskundeak
Azken agintaldietan Villamayor de Monjardingo alkate kargurako Candidatura Monjardín (CM) taldeko Eugenio Fernando Barbarin Lukin aukeratu dute. 2007ko udal hauteskundeetan CMk udaleko lau ordezkariak lortu zituen. Baliogabeko botoak hogei izan ziren (emandako boto guztien %22,47) eta boto zuriak hemeretzi izan ziren (%27,54). Abstentzioa %17,59ekoa izan zen.
2011ko udal hauteskundeetan ere CM izan zen zerrenda bakarra; Eugenio Barbarinek alkate segitu zuen.
Udaletxea
1985era arte herriak ez zuen udaletxe moduan erabiltzeko moduko eraikinik izan. Urte hartan, frontoiaren ondoko plazan dagoen eraikin bat birmoldatu zen (antzina eskola moduan erabilitako eraikina alegia). Lanak egiteko, udalak Nafarroako Gobernuak emandako 4,6 milioi pezetako diru-laguntza izan zuen. Udala alkatea eta lau zinegotzik osatzen dute eta bertako idazkaria Barbarin, Iguzkitza eta Lukingo idazkari ere bada.
Udal autobusak
Lizarrerria Buseko linea hauekin ditu loturak:
Zerbitzuak
Villamayor de Monjardín "Allo, Arellano, Arronitz, Deikaztelu eta Leringo Oinarrizko Zerbitzu Sozialen Mankomunitateko" kidea da.
Deuel konderria
Deuel konderria honako konderrietako baten izena izan daiteke:
Ela (erregea)
Ela Israelgo laugarren erregea izan zen Biblitaren arabera. Hebreeraz אלה idazten da haren izena, transliteratua "'lh", eta hizkuntza batzuetan Elah idatzi ohi da. Bere historia Erregeen Lehen Liburuan dago jasota 16:8-11.
Baxa erregearen seme, labur gobernatu zuen Israelen 886 eta 885 urte bitartean. Zerbitzari zuen Zimri, guda-gurditeria erdiaren buruzagia, erregearen kontra oldartu zen, Ela hil eta bere errege-familia eta lagun guztiak hiltzeko agindu zuen.
High Road to China
High Road to China (euskaraz Txinarako Bide Nagusia) 1983ko Brian G. Hutton estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako abentura filma bat da. Jon Cleary australiar idazlearen izenburu berdineko High Road to China eleberrian oinarritua dago. Tom Selleck, Bess Armstrong, Jack Weston, Wilford Brimley, Robert Morley eta Brian Blessed aktoreek antzeztu zuten.
Filma urte hartan ere estreinatu eta Harrison Ford aktoreak antzeztuako Raiders of the Lost Ark (Arka Galduaren Bila) abenturazko filmarekin batera lehiatu zen, gerora Indiana Jones film saila ospetsuaren lehenbiziko filma izango zena. Esamesen arabera, filma honetako protagonistaren papera Tom Selleck aktoreari Magnum, P.I telesailan antzezten jarraitu eta Raiders of the Lost Ark filmari ukatze aldera 'eman' omen zitzaion. Bestalde, film hau bera filmatzeko saiakera ere egon zen, hartan Roger Moore eta Jacqueline Bisset aktoreek antzeztuko zuten, baina azkenean bertan behera laga zen.
Argumentua
1920ko hamarkada, Istanbul. Eve Tozer (Bess Armstrong) hirian luxuzko bizimodua daraman goi mailako den neska gaztea da, gainera familiaren dirutza jarautsi du. Baina diruaz jabetzeko ofizialki desagertutzat eman deno bere aita (Wilford Brimley) topatu beharko du, bestelakoan aitaren kidea zen Bentik (Robert Morley) izeneko gizona dirutzaren jabe egingo baita. Evek bere aita topatu ahal izateko Patrick O'Malley (Tom Selleck) izeneko hegazkin pilotua kontratatuko du. O'Malley lanari ekiteko gogo biziz dago: hirira berehala joan beharrean baitago. Ere berean, Eve bera ere eskarmentudun pilotua izaki, Patricken bidailagun izatea erabakiko du, ondorioz Londres eta Txina arteko bidai luze osoan izango dituzten etengabeko eztabaideetako lehenbizikoa jazoko da.
Bidaia bi biplanotan burutuko dute (Dorothy eta Lillian), Txinan Bradley Tozer xelebrea topatu asmoz, azken berrien arabera bertako herri txikiko biztanleei jauntxo baten aurkako borrokan laguntzen ari baitzen. O'Malley eta Evek hura topatu eta borroka irabazten lagunduko diete, baina amaieran Everen aita Londresera itzultzeari uko egingo dio.
Notocheirus hubbsi
Notocheirus hubbsi Notocheirus generoko animalia da. Arrainen barruko Notocheiridae familian sailkatzen da.
Stass Allie
Stass Allie Star Warseko film sagako eta fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da.
Ezaugarriak
Lanaren fikziozko unibertsoan Stass Adi Gallia Jedi maisuaren lehengusina zen. Ia Adi Gallia bezala janzten zenez, berehala nahasten zituen zuhurtziarik gabeko pertsonak. Klon Gerren erdialdean hutsik geratu zen eserleku bat okupatu zuen Jedi Kontseilu Gorenean bere lehengusina hil ondoren.
Stass paregabeko gerlaria zen, baina nahiago izan zuen bere sendapen dohainak erabiltzea jedi sendagileen taldera batuz.
Jedi hau Geonosis planetara bidalitako txoke indarraren zati izan zen. Krisi separatista gertatu zenean ofizial eta maila altuko gobernari asko babestu zituen.
Klon Gerretako jeneral ere bihurtu zen.
Felucia planetara errefortzuak bidaltzera joateko prestatzen ari zenean, Anakin Skywalkerrek Saleukami planetara bidali zuen, non bere klon soldadu propioek eraila hil zen bere ibilgailuak 66 agindua aktibatua izan ondoren soldaduen tiroen ondorioz eztanda egin zuenean.
Pienza
Pienza Italia erdialdeko hiri bat da(comune), Sienako probintzian dagoena, Toscana eskualdeko Orcia Ibarrean. Montepulciano eta Montalcino hirien artean dago Pienza. Besteak beste, Errenazimentuko hirigintzako eredu da Pienza; hain zuzen ere, UNESCOk 1996. urtean Gizateriaren ondare izendatu zuen hiria; eta 2004. urtean, berriz, Orcia Ibar osoa sartu zuen sailkapen horretan.
Historia
Corsignano izeneko hiribildu baten inguruan berreraiki zuten Pienza. Bertan jaio zen Eneas Silvio Piccolomini 1405. urtean, gerora Pio II.a aita santua izan zena, Errenazimentuaren bultzatzaileetariko bat, planifikatutako hirigintza humanista bultzatu zuena. Gerora, Italiako eta Europako beste hiri batzuetara zabaldu zen egikera hori.
Bernardo Gambarelli (Bernardo Rossellino ezizenez ezagunagoa) Florentziako arkitektoa izan zen berreraikitze-lanen buru; 1459. urtetik aurrera egin zituzten lanak. 1462. urtean Pio II.ak katedrala sagaratu zuen.