cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dorida
Izenaren jatorria
Doriar izendapena, greziar mitologiaren arabera Dorogandik dator, Helenen seme bat zena. Interpretazio tradizional bat oinarri hartuta, Doro, bere aldetik Doris izeneko toki batean ezarri zen. Herodotok Deukalion erregearen garaian, doriarrak Phthiotis barrutian bizi zirela dio, Histiaeotis izeneko eskualdean, Osa mendia eta Olinpo mendiaren oinean. Handik kadmeiarrek kanporatuak izan ondoren, Pindo mendira joan ziren, non Mazedonia izendapena jaso zuten. Toki menditsu honetatik, beste behin, arrazoiak ezagutzen ez diren arren, Driopisera joan ziren, eta hemendik Peloponesora, non euren azken izendapena izan zen doriar izendapena jaso zuten.
Apolodoro Atenasekoak, bere aldetik, Dorok Peloponesoren aurkako eskualdea okupatu zuela dio, Korintoko Golkoaren aurkako tokian, eta biztanleak doriar deituak izan ziren euren buruzagiagatik.
Roccabernarda
Roccabernarda Italiako udalerri bat da. Crotonako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Dorida
Izenaren jatorria
Deskribapen honi kasu eginez, jatorrizko doriar eskualdeak Korintoko golkoaren iparraldeko kostalde guztia hartuko zuen, Etolia, Fozida eta Lokrida ozoliar guztia barne. Argudio hau modu hobean onartzen dute ikerlariek, Herodotok ematen duen definizioa mitoarekin eta ahozko tradizioarekin lotuegia dagoela baitirudi.
Roccabernarda
Mugakideak
Roccabernardak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Roscommon konderria
Roscommon konderria, County Roscommon edo Contae Ros Comáin Irlandako erdialdean dago, Connachteko probintziaren barruan. 2.547 km²-ko azalera dauka eta 2011an 64.065 biztanle zituen. Hiriburu eta hiri nagusia Roscommon/Ros Comáin da.
Historia
Irlandar mitologiako Maeve erreginaren sorlekua da. Roscommoneko konderria berriz Erdi Aroan eratu zen, normandiarrek Connacht Erresuma eskuratu eta zatitu zutenean.
Nurenbergeko epaiketak
Nurenbergeko prozesuak edo epaiketak (die Nürnberger Prozesse) Bigarren Mundu Gerraren ostean Aliatuek nazi erregimeneko buruzagi nagusienetarikoen aurka egin zituzten epaiketak dira. Haiekin batera, Tokioko epaiketak egin ziren japoniar gerra kriminalen aurka. Epaiketa 1945ean hasi eta 1946an amaitu ziren Nurenberg hiri alemaniarrean. Bakearen aurkako krimenak, gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak leporatu zitzaizkien epaituei.
Buruzagi naziei egindako frogak Sigmund Freudek defendatu zuen intrapsikikoan oinarritu ziren. Interpretazioa lehen aldiz erabili zen epaiketa izan zen, metodo berri bat ezarriz teknika honetarako.
Zilegitasuna
Historian aurrekaririk ez zegoenez, epaimahaiaren zilegitasuna hasiera-hasieratik zalantzan egon zen arren, delituen tipifikaziorako egin ziren lanak eta auzia garatzeko prozedurek aurrerantzean Zuzenbide internazionalaren garapenerako balio izan dute. Horrela, ordura arte tipifikatuta ez zeuden delituei buruzko kontzeptuak zehaztu ziren: hala nola, gizateriaren aurkako krimena. Nazioarteko zuzenbidearen ikuspegia ere aldatu zen —estatuen arteko erlazioetan oinarrituta zegoen—, baina ez gizabanakoen eskubide eta betebeharretan.
Churchill "garbiketa" azkarraren aldekoa zen: goi mailako ofizialak identifikatu eta gehienez sei orduko epean fusilatu. Hasieran Rooseveltek britainiarraren proposamena onartu zuen, baina AEBetako gobernuko gainerako kideek ezezkoa eman zioten. Sobietarrek Hirugarren Reicharen izaera kriminala agerian utziko zuen epaiketa nahi zuten eta 1945eko apirilean Roosevelten ondorengo Harry Truman ere horren alde lerratu zen. Azkenik, maiatzean, britainiarrek nazioarteko epaitegi militarra sortzea onartu zuten.
Zergatik Nurenberg hirian?
Gerraren irabazleak eztabaida batean sartu ziren: non burutuko ziren epaiketak? Alemania hainbat okupazio eremutan banatuta zegoen orduan eta bakoitzak berera ekarri nahi zuen auzia. Britainiarrek eta estatubatuarrek Leipzigen, Munichen edo Luxenburgon egin nahi zuten, baina sobietarrek Berlin proposatu zuten “hiriburu faxista” zela argudiatuz; Berlin sobietarren eremuan zegoen, noski. Lucius Clay militar estatubatuarrak Nuremberg proposatu zuen orduan, huraxe izan baitzen ekitaldi faxista jendetsuen kokagunea. Gainera, ustekabean, justizia jauregia zutik zen oraindik hiri suntsituan eta atzean espetxea zeukan. Sobietarrek gogo txarrez onartu behar izan zuten kokapena. Eta, hala, Bigarren Mundu Gerrari amaitu eta Gerra Hotzari "ongietorria" eman zioten.
Delituak
Bost delitu leporatu zitzaizkien akusatuei:
Ondorioak
Ia urtebetez luzatu ziren epaiketa horiek ondorio erabakigarriak izan zituzten nazioarteko komunitateak aurrerantzean estatu krimenetan izango zuen jarrera teorikoan (praktika beste kontu bat izan da). Baina akusatuak aulkian eseri baino lehen, aliatuek beren arteko hainbat desadostasun gainditu behar izan zituzten.
Akusatuak
thumb|300px|eskuinera|Akusatuak. Aurrean, goitik behera: [[Hermann Göring, Rudolf Hess, Joachim von Ribbentrop, Wilhelm Keitel. Atzean, goitik behera: Karl Dönitz, Erich Raeder, Baldur von Schirach eta Fritz Sauckel.]] 4.850 prozesatze eskaeretatik, 611 pertsona izan ziren akusatuak. Taldeak bi zatitan banatu izan ziren: batetik, erakunde ez gaizkileak —Estatuaren egitura zegoen (Gobernua eta Armada)—; bestetik, gaizkileak, nazien botere paraleloko erakundeak: Gestapoa, SSa eta Alderdi Nazia. Akusaturik esanguratsuenak honakoak izan ziren: Karl Dönitz, alemaniar itsas armadako almirantea eta Adolf Hitlerren ondorengoa, haren suizidioaren ondoren; Hermann Göring, SSetako burua; Alfred Jodl, Wehrmachteko Estatu Nagusiko burua; Wilhelm Keitel, Wehrmachteko buruzagia; Alfred Rosenberg Alderdi Naziko ideologoa; Joachim von Ribbentrop, kampo ministroa; Albert Speer, Armamentu ministroa; Franz von Papen, nazi embaxadorea Austria eta Turkian.
Epaiketa hasi aitzin, batzuek beren burua hil zuten: adibidez, Adolf Hitlerrek, Joseph Goebbels propaganda ministroak eta Heinrich Himmler Gestapoko buruak (beren buruaz beste egin zuten); beste batzuek, aldiz, ihes egin zuten, Adolf Eichmann eta Martin Bormannen gisan.
Epaiketak
Epaiketa nagusiaz gain, geroago beste batzuk epaitu ziren: Estatuko eta Armadako maila baxuagoko funtzionarioak, doktoreak eta enpresagizonak. Honakoa da epaiketon zerrenda:
Galdeketa bat
Lekuko hura S.S.ko Hoess zen, gero Poloniako auzitegi batek hiltzera zigortu zuena. Auschwitzeko kontzentrazio -eta sarraskitze- esparruko agintari militarra zen 1944tik aurrera. Amerikar ofizial batek egin zion galdeketa, elkarrizketa honen bidez:
Akusatuak eta zigorrak
Fiskalak 24 buruzagi nazirLekukoen aurkako akusazioa aurkeztu zuen. Haietatik, Albert Speer, Hans Frank eta Baldur von Schirach bakarrik damutu ziren egindakoaz. Epaimahaiak 11 heriotza zigor ezarri zituen, 3 biziarteko kartzela zigor, 2 hogei urteko, hamabost urteko bat eta hamar urteko beste bat. Hans Fritzsche, Franz von Papen eta Hjalmar Schacht aske utzi zituzten.
Torc Mountain
Torc Mountain, irlanderaz Sliabh Torc, euskaraz "Basurde Mendi" esan nahi du, Irlandako Kerry konderrian dagoen mendi bat da. 535 metroko garaiera du.
Bere magalean Torc Urjauzia dago, eta gailurretik Killarneyko aintziren ikuspegi bikainak daude.
Clitocybe subsinopica
Clitocybe subsinopica onddo espezie bat da.
Ez da toxikoa, baina kalitate txarrekoa da.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran ganbila da ertz lobulatuarekin, gero, garatu ahala, gehiago edo gutxiago inbutuaren forma hartzen du. Arre-gorrixkatik arre-laranjara doan kolorea izaten du.
Orriak: Zabal samar, zurixkak edo krema antzeko kolorekoak, dekurrenteak eta okertuak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Haritsua, kapelaren kolore berekoa. Oinarrian ez oso deigarriak diren sustrai antzekoak izaten ditu.
Haragia: Irinaren usain eta zapore handiarekin.
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako interesik gabea.
Nahasketa arriskua
Clitocybe sinopica delakoarekin nahas daiteke, honek orriak estu izaten ditu.
Sasoia eta lekua
Normalean udaberrian agertzen da, baina beste garai batzuetan ere ager daiteke. Pinuen basoetan hazten da, erretako guneetan eta baita haietatik kanpo ere.
Mayfield (Pennsylvania)
Mayfield Pennsylvaniako borough bat da. Lackawanna konderrian kokatua dago. 2010ean 1,807 biztanle zituen, 6.34 kilometro koadrotan banatuta.
Basotze
Basotze, basoberritzea edo baso-birpopulaketa landaretzaren kudeaketaren praktika eta ikerketa da, bereziki basoak, baliabide berriztagarri bezala; silbikulturarekin - zuhaitzen eta basoen osasuna, kontserbazioa eta hazkundearen zientzia - estuki erlazionatuta dagoena. Basotzea uztiapen komertziala eta industrialarekiko materialen produkzioa ikertzen du, zura eta papera bezala, hala nola inguruaren kalitate ekologikoaren kontserbazioa, balio ambientala, estetikoa eta rekreatiboa.
Basotzean ematen den jarduera komunena zuhaitz zurgaien landaretza, berritzea eta mozketa da; hedapenagatik, ere izen honekin ezagutzen dira jarduera honetarako sortzen diren baso artifizialei. Hala ere, lan forestalaren beste jarduera bat zuhaitz barietate berrien garapenea da, hala nola existitzen diren zuhaitz moten ikasketa, ingurumenaren ikerketa osasungai eta ekologikoa eta beste alderdi batzuk gutxiago ezartzen direnak forestazioaren barruan.
Basotzeari buruzko ikuspegiak
Orokortuta dago basotzea tipilki positibioa dela.Honen azalpena mundua landaretzaren desagerpenarekin konzientziatzen ari delako, horrela planeta bizirauteko. Baina mundua salbatzeko ikuspegi horrek basotzea ere alde negatibo batzuk dituela ezkutatzen du, sozial eta ekologiko negatiboak adib.
Landaretza mota ezberdinak
Gehienetan basotze eta erreforestazio hitzak nahasmena sortzen du,hitz hauek jarduera oso berdinak definitzeko erabiltzen direlako baina ez dira guztiz berdinak.Baina argi utzi behar da zein diren bi hitz hauen definizioak, alde batetik erreforestazioa, desagertu edo degradatu den baso bat berrizteko, lekuko landareak erabiltzean datza, bestetik basotze terminoa labore forestalaren hitzarengatik aldatu beharko genuke: merkatuarekiko produkzioa, mekanizazio gradu handiak, agroimikoen aplikazioa, material genetikoaren aukeraketa eta lurraren prestaketa inplikatzen duen monokultiboen kasuan. Azkenik badaude beste basotze mota batzuk,besteengatik ezberdintzek direnak, hala nola babes basotze, paisajistikoa, rekretaiboa etab.
Basotze laborantzak sortzen duen eragina ingurumenean
Basotze laborantza industrialak hainbat eragin negatibo sortzen ari du ingurumen arloan eta sozial arloan.
Ingurumenari deritzon arloan, eragin negatibo hauetako bat arro hidrikoetan ematen da, hazkunde azkarreko landare exotikoak bolumen handiko ur kantitateak kontsumitzen dituztelako. Beste aldetik,ere ohartarazten da modifikazio batzuk egon ahal direlako, kasu batzuetan atzeraezinak,landare exotikoak duten lurrei deritzonak, desertifikazioan bukatu ahal dutenak. Gainera, landaretza handi hauek fauna eta floran aldaketak sor dezakete, eta hauek hainbat kate-eragin sor dezakete sartuta dauden ingurumen ezberdinetan.
Maila sozialean dagoen erresistentzia
Ikuspegi sozialetik, nazio batzuetan basotze industrialen laborantza erresistentzia handia sortu dute maila lokalean. Kasu gehienetan, gatazka hauek lurren ukantzan sortzen da, gehienetan basotze landaketak herritarrei ez dietelako beraientzat laboratzeko lurrak utzi. Honi gehitu behar diogu ere laborantza agrikolen kompetentziaren ondorioz landaketarekin sortutako arazoak, hala nola masa forestalentan ezkutatzen diren plagen agerpena.Aldi berean, landaketa hauek estruktura sozialean hainbat aldaketa sortzen ari dira eta kasu batzuetan kulturan ere.Nazio batzuetan, basotzearen arazoa gatazkan bukatu egin, non nekazariak basotze minteguak eraso eta landaretzari su eman edo erauzi egin duten.
Phalacrocorax penicillatus
Phalacrocorax penicillatus Phalacrocorax generoko animalia da. Hegaztien barruko Phalacrocoracidae familian sailkatua dago.
Prunay-sur-Essonne
Prunay-sur-Essonne Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Prunay-sur-Essonne udalerrian erroldatutako biztanleak 308 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 139 etxebizitza zeuden, 120 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 4 hutsik zeuden. 137 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 120 etxebizitza nagusietatik 107 bere jabearen bizilekua ziren eta 13 alokairuan okupaturik zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 72 etxek bost zituzten. 103 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 203 ziren, horien artean 144 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 144 pertsona aktiboetatik 137 lanean zeuden (78 gizon eta 59 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Prunay-sur-Essonne udalerrian 123 unitate fiskal zeuden, 308,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.827 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Prunay-sur-Essonne udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Crossodactylus trachystomus
Crossodactylus trachystomus Crossodactylus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hylodidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Rivaldo
Rivaldo Vítor Borba Ferreira (Paulista, Brasil, 1972ko apirilaren 19a), Rivaldo ( ahoskatua) izenaz ezaguna, brasildar futbolari ohia da. Gaur egun Mogi Mirim taldearen lehendakaria da.
1999an Rivaldok Urteko Munduko Futbolariaren Saria eta Urrezko Baloia sariak irabazi zituen.
Haifako barrutia
Haifako barrutia (מחוז חיפה, Mehoz Ḥeifa; منطقة حيفا) Israelgo sei eskualdeetako bat da, herrialdearen iparraldean eta Mediterraneo itsasoaren kostaldean kokatuta dagoena.
Haifa bera hiriburua eta hiri nagusia da.
Cadenet
Cadenet Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vaucluse departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cadenet udalerrian erroldatutako biztanleak 3.963 ziren. Familiak 1.596 ziren, horien artean 460 pertsona bakarrekoak ziren (220 bakarrik bizi ziren gizonak eta 240 bakarrik bizi ziren emakumeak), 480 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 516 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 140 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.472 ziren, horien artean 1.728 aktiboak ziren eta 744 inaktiboak ziren. 1.728 pertsona aktiboetatik 1.519 lanean zeuden (824 gizon eta 695 emakume) eta 209 langabezian zeuden (93 gizon eta 116 emakume). 744 pertsona inaktiboetatik 230 erretiraturik zeuden, 226 ikasten zeuden eta 288 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cadenet udalerrian 1.657 unitate fiskal zeuden, 4.030 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.216,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 102 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 21 igeltseroak, 7 margolariak, 9 zurginak, 9 iturginak, 9 argiketariak, 5 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 1 aldi baterako lan enpresa, 15 jatetxeak, 10 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 1 apaindegia.
2000. urtean Cadenet udalerrian 79 nekazaritza-ustiategi zeuden, 782 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Cadenet udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 541 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Martiartuko San Antonio baseliza
Martiartuko San Antonio Baseliza Bizkaiko Erandio udalerrian dagoen baseliza katoliko bat da. Goierri auzoan dago, Martiartu dorretxearen alboan, eta Bolue, Martusarri, Gallorta eta Etxebarri baserrietatik hurbil. San Antonio Paduakoari sagaratua dago.
Eraikina
Alboko 3,70 metroko abside trapezoidala ez beste, 9,15 x 8,70 metroko oinplano laukizuzena du. Hormak harlanduzkoak dira, izkinarriak berriz harginlanezkoak. Teilatua bi uretakoa da, absidea aldiz hirutakoa, eta ipar-mendebaldeko atearen aurrean ataria du. Ipar-ekialdeko atea itsutua dago. Hego-mendebaldean bi bao ditu. Kanpai-hormak kanpai batentzako baoa du eta gainaldean burdinezko gurutzetxo bat du.
Fatxada nagusian koartelatutako armarri bat du (lehenbiziko koartelean, otsoa eta azpian sotuer eran bost panel eta erdikoa gezi batez zeharkatua daude, hau Asuako armen modalitate bat da; bigarrenean, urratutako zuhaitza eta hari katez loturiko otsoa daude, hauek Getxoko armak dira; hirugarrenean, zuhaitz bati kate batzuz zintzilikatutako bi pertza daude, haren oinean ur-olatuak, hauek Martiartuko armak dira; eta azkenik, laugarrenean, burua biraturik duen otsoa dado, bizkar gainean duen bildots batez elikatua, oinean ur-olatuak dituela. Armarriaren azpialdean honako idazkina dago: «Baseliza Hau, On Asva, Guecho eta Martiartu Txit. Goren.-ak Eraikitzea Agindu Zuen, Etxe Horien Jabea, P. Zuz. Gl. De Vic.ª Izanik. 1658 Urtean»
Lurzorua lur-egosizko harlauzez egina dago.
Liparis marmoratus
Liparis marmoratus Liparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Peromyscus pembertoni
Peromyscus pembertoni Peromyscus generoko animalia da. Karraskarien barruko Neotominae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Lixia Barrutia
Lixia Barrutia (txinera sinplifikatuz: 历下区; pinyineraz: Lìxià Qū), Jinan osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 583.000 pertsona bizi ziren 100,89 kilometro koadroko azaleran.
Rocca di Neto
Rocca di Neto Italiako udalerri bat da. Crotonako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
San Migel eliza (Breamo)
San Migel eliza estilo erromanikoko eraikin erlijiosoa da, izen bereko monasterio batetik geratzen den zatia da. Breamoko parrokian dago, Pontedeumeko herrian, Eume eskualdean, Coruña probintzian. 1931ko ekainaren 3ko dekretuaren bidez monumentu nazional izendatua.
Kokapena
Pontedeume tik oso gertu dago, 300 metroko altueran. Mendiaren iparraldeko magalean marinel-herri zaharra dago.
Historia
Gaur egun oraindik ez dago monasterio zaharraren aztarnarik, eta haren existentziaren lekukotzarik zaharrena 995. urtekoa da. Fatxada nagusian edo mendebaldekoan inskripzio bat ageri da gaur egungo eraikinaren obrak hasi ziren datarekin (1187); oraindik bada dokumentu bat Caaveiroko hilobian, eraikina 1169 baino lehenagokoa dela frogatzen duena, dokumentu hori datatuta dagoen urtea hain zuzen ere.
Barrualdea
Elizaren oinplanoak agerian uzten ditu irregulartasun handiak. Gurutze latindar formakoa da, bi zatiko nabe nagusia du, kanoi-ganga zorrotzez estalia, eta gurutzadura bat beso bakoitza kanoi-ganga erdizirkularrez estalia dituela.
Bi nabeen arteko elkargunea gurutze-ganga sinple batekin konpontzen da, erdian lore handi bat duela. Galiziako zaharrenetako bat da. Zirkuluerdi-formako hiru abside ditu. Nabarmentzekoa da abside nagusiko hiru leihoak irekitzen dituen arkuteria txikia.
Kanpoaldea
Kanpoaldea zirraragarria da bere lerro erromanikoen soiltasunagatik eta purutasunagatik. Fatxada nagusiak oso portada oinarrizkoa du, arku erdizirkular batez osatua. Lau kontrahorma sendok osatzen dute multzoa. Goian arrosa leiho bat dauka. Absideek itxura erromaniko klasikoa eskaintzen dute. Nagusiak erdi-puntuko leihoak ditu. Albokoek, berriz, gezileihoak dituzte. Elizaren horma eta abside guztien goialdean hagaburuak daude, hainbat apaingarrirekin; horien artean, antropomorfoak eta animaliak nabarmentzen dira.
Trichodontidae
Trichodontidae arrain pertziformeen familia txikia da, iparraldeko Ozeano Barean bizi dena. Familia bi genero monotipikoek osatzen dute:
Westmont (Kalifornia)
Westmont Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Los Angeles konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Villefrancon
Villefrancon Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Javornice
Javornice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.029 biztanle ditu eta 18,41 kilometro koadroko azalera. Rychnov nad Kněžnouko barrutian dago.
Villefrancon
Biztanleria
2007an Villefrancon udalerrian erroldatutako biztanleak 137 ziren. Familiak 50 ziren, horien artean 9 pertsona bakarrekoak ziren (9 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 9 bakarrik bizi ziren emakumeak), 14 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 27 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Javornice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1481 urtean egin zen.
Villefrancon
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 50 etxebizitza zeuden, 47 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 3 bigarren erresidentzia ziren. 47 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 47 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren eta 10 alokairuan okupaturik zeuden; 5 etxek hitu gela zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 33 etxek bost zituzten. 46 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 77 ziren, horien artean 60 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 60 pertsona aktiboetatik 58 lanean zeuden (34 gizon eta 24 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen eta 2 garraio enpresak ziren.
2000. urtean Villefrancon udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Javorník (Hodoníngo barrutia)
Javorník Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 704 biztanle ditu eta 24,43 kilometro koadroko azalera. Hodoníngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1379 urtean egin zen.
West Whittier-Los Nietos (Kalifornia)
West Whittier-Los Nietos Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Los Angeles konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Meadville (Pennsylvania)
Meadville Pennsylvaniako hiri bat da. Crawford konderrian kokatua dago. 2010ean 13,388 biztanle zituen, 11.33 kilometro koadrotan banatuta.
Stella Grigoryan
Stella Grigoryan (armenieraz: Ստելլա Գրիգորյան, Aragatsavan, 1989ko azaroaren 4a) armeniar artista, eskultorea eta irakaslea da.
Karrera
Stella Grigoryan 1989an jaio zen Aragatsavan, Armeniako Aragatsotn probintzian. 2010-2014 bitartean Erevango Arte Ederren Estatuko Akademiako eskultura sailean ikasi zuen. Estatuko Unibertsitate Pedagogikoan masterra lortu zuen. 2016az geroztik Stellak "Mughdusyan" Arte Zentroan irakasten du.
Sambizanga (filma)
Sambizanga 1972ko Sarah Maldoror frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, José Luandino Vieiraren A vida verdadeira de Domingos Xavier eleberrian oinarrituta.
Sambizanga Luandako langile auzoa da eta bertan portugaldar espetxe bat zegoen, nora angolar militante asko eramaten zituzten torturatuak eta erailak izateko. 1961eko otsailaren 4an, MPLAko indarrek espetxea eraso egin zuten.
Argumentua
1961ean, Angolako Independentzia Gerra hasi baino lehen, Portugalgo funtzionario kolonialek Domingos Xavier iraultzaile angolarra atxilotu dute. Xavier Sambizangako espetxera eramango dute, eta bertan torturatua izateko arriskua du, portugaldarrei disidenteen izenak ez emateagatik. Maria, Xabierren emaztea, kartzelan bilatzen ari da, Domingosekin zer gertatu den jakin nahian.
Gluoi
Gluoia (izena ingelesezko glue hitzetik dator, eta «lekeda» esan nahi du; hori, era berean, latinezko glūten hitzetik dator, «itsatsi» esan nahi duen frantsesezko gluer hitzaren bidez) elkarreragin nuklear indartsuaren bosoi eramailea da, funtsezko lau elkarreraginetako bat. Ez du masarik, ezta karga elektrikorik ere, baina bai kolore karga, eta, ondorioz, elkarreragin indartsua igortzeaz gain jasan ere egiten du.
Gluoien existentzia proposatzen eta euren dinamika deskribatzen duen teoria kromodinamika kuantiko deritzo. Izenak "lekeda"ri (glue) erreferentzia egiten dio. Partikula hauek dira quarkak nukleoien barnean "elkartzen" dituztenak.
Propietateak
Fotoia bezala, gluoia masarik gabeko bosoi bat da, 1 espina duena. Quarkek bezala gluoiek kolore karga dute, quarken kolore aldaketaren araberakoa dena. Quarkak gluoiak elkartrukatzerakoan kolorez aldatzen dira, eta honela, quarkak eta gluoiak osatutako sistemaren kolore karga osoa, igortzearen zein xurgatzearen aurretik edo ondoren berbera da.
Adibidez, quark gorri bat gluoi bat igortzerakoan urdin bihurtzen bada, orduan gluoi gorri-antiurdin bat igortzen duelako da (gluoiaren zati gorria quarkak galtzen duen gorria da, eta antiurdina quarkak lortzen duen urdina ezabatzeko da). Sistemak kolore karga neto gorria du.
Era berean zortzi gluoi mota daude, zeinetako bakoitza kolore-antikolore konbinaketa bat den. Quarkek eta gluoiek kolore karga total neutroa duten partikula konposatuak eratzen dituzte (partikula konposatuak zuriak direla esaten da).
Quarken konfinamendua
Eurek euren elkarreragin propioa jasaten dutenez, quarkak elkartzen dituzten gluoiek quarkak indar handiarekin banatzea eragozten duen soka formako kolore eremu bat sortzen dute. Soka formako egitura hauen eraketak gluoien aldetik elkarreragin honen efektuaren eremua 10-15 metroko distantziara mugatzen du (gutxi gora-behera nukleo atomiko baten tamaina).
Grabitate indarra edo elektromagnetismoarekin gertatzen ez den bezala, euren artean quark pare bat banatzen saiatuz gero, kolore eremuak quark horietatik askoz indar handiagoarekin tiratzen du, quarkak bere jatorrizko luzerara itzultzen saiatzen den "gluoizko malguki" baten bidez elkartutako egongo bailitzan. Honen ondorioz, quarkak eta gluoiak detektatzeko oso zailak diren partikulak dira eta eurek osatzen dituzten partikulak diren hadroiak soilik ikus ditzakegu.
Malguki honen bidez elkartutako bi quark horrenbeste banatzen direnean, sisteman horrenbeste energia metatzen da sistemarentzat askoz errazagoa dela quark berriak sortzea kolore eremua energia gutxiagoko egoera batetara itzultzeko. Hau kolore eremuaren energiaren zati bat materia berri bihurtzearen emaitza da (E=mc^2).
Irati Saez de Urabain
Irati Saez de Urabain (Agurain, Araba, 1998) arabar aktorea da. 2020an egin zuen debuta zineman, Akelarre filmean Olaia pertsonaia antzeztuz. Honetaz gain, Gizarte Antropologian lizenziatu zen urte berean (2020), Euskal Herriko Unibertsitatearekin.
Gluoi
Hadroien masa
Gluoiak hadroien zati ere badira, eta sortzen duten kolore eremuaren energia da hadroien masa gehienaren erantzulea (E=mc^2). Protoiaren kasuan honako hau ikus daiteke:
Jerusalemgo barrutia
Jerusalemgo barrutia (מחוז ירושלים; منطقة القدس) Israelgo sei eskualdeetako bat da, herrialdearen erdialdean eta honen barnealdean eta Judea eta Samaria Eremuaren mugan kokatuta dagoena.
Jerusalem bera hiriburua eta hiri nagusia da.
Crotaphatrema bornmuelleri
Crotaphatrema bornmuelleri Crotaphatrema generoko animalia da. Anfibioen barruko Scolecomorphidae familian sailkatuta dago, Gymnophiona ordenan.
Gluoi
Hondarreko elkarreragin nuklear indartsua
Hadroiek kolore karga neutroa duten arren, hadroi ezberdinetako quarkak indar handiz erakar litezke euren artean, nukleoien kasuan baita indar elektromagnetikoa baino handiagoarekin. Hadroi ezberdinen arteko indartsu izaerako indar honi hondarrekoa deritzo, eta nukleo atomikoa egonkorra izateaz arduratzen dena da, honek karga elektriko positibo ugari izan arren.
Landisacq
Landisacq Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Landisacq udalerrian erroldatutako biztanleak 753 ziren. Familiak 284 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 96 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 104 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 336 etxebizitza zeuden, 292 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 325 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 292 etxebizitza nagusietatik 218 bere jabearen bizilekua ziren, 71 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 36 etxek hiru zituzten, 84 etxek lau zituzten eta 159 etxek bost zituzten. 199 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 116 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 166 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Landisacq udalerrian 294 unitate fiskal zeuden, 786 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.239 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 21 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Landisacq udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 644 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Rexford (Kansas)
Rexford Kansasko hiri bat da. Thomas konderrian kokatua dago. 2010ean 232 biztanle zituen, 0.67 kilometro koadrotan banatuta.
Sebka
Sebka arkitektura arloan, apaingarri elementu bat da; enkoadraketa zeiharra duen sare bat da, erronboide figurak oinarri hartuta, hormak, arkuak, zokalo ak edo beste arkitektura elementu bat estaltzen du eta batez ere Islamdar artean erabiltzen da. Orokorrean adreilu z edo zeramika zko piezaz osatua dago, formak lobulatuak edo mistilineoak sortuz eta gehienetan panelak eratuz egiten dira.
La Farandole de Joyeuse
La Farandole de Joyeuse (La farondoule Djodiausa) Okzitaniako abesti tradizional bat da, farandole motako dantzarako aproposa. Olentzero joan zaigu abestiaren jatorria da, XVIII. mendean txistulariek bereganatu ostean. Vincent d'Indy musikagileak jaso zuen 88 Chansons populaires du Vivarais lanean.
Sebka
Apaingarri mota hau Almohade dinastia garaian sortu eta hedatu zen, eta Nazari artean eta kristau mudejar artean ere erabili izan zen.
La Farandole de Joyeuse
Letra
Vincent d'Indyk jasotako letrak honakoa dio:
Sercy
Sercy Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sercy udalerrian erroldatutako biztanleak 97 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 69 etxebizitza zeuden, 45 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 22 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 68 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 45 etxebizitza nagusietatik 40 bere jabearen bizilekua ziren eta 5 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 36 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 23 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 54 ziren, horien artean 37 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 37 pertsona aktiboetatik 32 lanean zeuden (19 gizon eta 13 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Sercy udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Liparis mednius
Liparis mednius Liparis generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Kefren
Kefren edo Khefren (grezieraz Χεφρήν) Egiptoko IV. dinastiako laugarren faraoia izan zen eta bere erregealdia, K.a. 2547-K.a. 2521 artean hedatu zen, Jürgen von Beckerathen arabera.
Abidoseko Errege Zerrenda, Khafra izena ematen diote, eta Saqqarako Errege Zerrendan, Khaufra. Turineko Errege Kanonak, bere erregealdia 20 urtekoa izan zela dio (datu oso kaltetuak). Manetonek, Sufis deitzen du eta 66 urteko erregealdia ematen dio.
Bizitza
Keops eta Henutsenen semea, Khamerernebti I.a, Meresankh II.a eta Meresankh III.arekin ezkondua.
Khamerernebti I.aren hilobia eraikitzea agindu zuen, bere piramidetik gertu.
Kefrenen eseritako estatua bat, Horus jainkoak babestua, dioritazkoa, Gizan aurkitu zuen Auguste Marietteek, 1860an. Kairoko Museoan erakusten da.
Bere garaiko testigutzak
Aipatua:
Beste hipotesi batzuk
Esfingearen buruak, gorputzarekiko duen tamaina eta higadura maila dela eta (gorputza askoz handi eta kaltetuagoa), ikerlariren batzuk, esfingearen gorputza, burua baino askoz lehenago eraiki zela uste dute, Kefrenek bereganatuz, bere aurpegia zizelkaraziz.
Portage
Portage pakete kudeaketa sistema aurreratu bat da. Bere flexibilitateagatik eta eraiketa sinpleagatik edo Linux banaketa baten muina izateagatik Meta-banaketa motor titulua irabazi du. Gentoo banaketa Portageren gainean ezartzen da.
San Mauro Marchesato
San Mauro Marchesato Italiako udalerri bat da. Crotonako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Portage
Gentoo askotan Meta-banaketa bezala definitzen da. Portage-n eta 20.000 pakete eraikitze errezetetan, ebuild deiturikoak, oinarritzen da. Une oro berriak gehitzen joaten da. Ebuild hauek paketearen metadatuak gordetzen ditu, eta nola konpilatu, instalatu eta konfiguratu ere. Profilen erabilpenari esker eta emerge deritzon komando-lerroko apliazioari esker, erabiltzaileek eta garatzaileek Portage erabil dezakete programak instalatu eta kudeatzeko, aplikazio batetik sistema eragile oso batera.
Gentoo sistema bat on the fly konpilatu daiteke. Gentoo zerotik instalatzeko konpiladore eta eraiketa ingurune oso bat ezartzea beharrezkoa da, non Portagek Internetetetik iturri-kodea jatsi eta eraikiko du, sistemaren muina eta nahi diren aplikazioak eraikiz. Hala ere, Portagek aurre-konpilatutako paketeak ere erabil ditzake azkarrago joateko. Erabiltzaile askok hau makina moteletan bakarrik erabiltzen dute, baina instalazio azkar honi esker garatzaileek adibidez froga ingurune azkarragoak sor ditzakete. Ingurune handietan (unibertsitateak adibidez), eraketa kluster bat aurre-konpilatutako paketeak sortzeko normala izaten da, eta ondoren pakete hori beste makinetan erabiltzen da, gauzak errazago egiten eta konpilazio eta kudeaketa lanak txikitzen.
Propietate guzti hauei esker, eta Portage oso konfiguragarria dela paketeak konpilatu eta instalatzeko garaian, oso Gentoo instalazio gutxi dira berdinak. Erabiltzaile batek Gentoo instalatzean, Portage sistemak Linux banaketa pertsonalizatua konpilatzen du Portage eta eraketa aukeretan oinarrituta.
Westport (Mayo konderria)
Etimologia
Irlanderazko Cathair na Mart izenak "abereen gotorlekua" edo "ferien gotorlekua" esan nahi du. Ingelesezko Westport izenak berriz "mendebaldeko kaia" esan nahi du.
Historia
XVI mendeko Cathair na Mart gazteluaren inguruan eratuz joan zen herria. Umaill leinuaren lurretan zegoen gaztelua. Cathair na Mart herria ekialdean sortu zen baina 1780ean herria mugitu, izena aldatu (Westport) eta James Wyattek birdiseinatu zuen georgiar erara.
Iruditegia
<Gallery> Irudi:westport_matt_molloys.jpg|Matt Molloy's Pub taberna ospetsua (The Chieftains musika taldeko kidea) Irudi:Westport bridge IE.jpg|Bridge Streeteko zubia Irudi:Westport Mayo James Street NE 2007 08 12.jpg|James Street kalea Irudi:Westport Mayo Bridge Street 2007 08 12.jpg|Bridge Street kalea Irudi:Juli_06_-_Irland_031.jpg|Carrowbeg ibaia Westport udalerrian. Irudi:Westport Mayo Octagon Shop Street 2007 08 12.jpg|Shop Street kalea Irudi:Westport Mayo Octagon 2007 08 12.jpg|Octagon enparantzako San Patrizioren irudia Irudi:MacBride.jpg|South Malleko John MacBriden irudia Irudi:Westport House from the boating lake.JPG|Westport etxea </Gallery>
Javorník (Benešoveko barrutia)
Javorník Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 116 biztanle ditu eta 7,29 kilometro koadroko azalera. Benešoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1364 urtean egin zen.
Charlotte von Ahlefeld
Charlotte Sophie Luise Wilhelmine von Ahlefeld (Ottmannshausen, Berlstedt, Turingia, 1781ko abenduaren 6a -Teplice, Bohemia, 1849ko uztailaren 27a) alemaniar nobelagilea izan zen. Eleberri batzuetarako Elise Selbig ezizena erabili zuen, eta Natalia bere poema-liburu batzuetarako.
Biografia
Von Ahlefeld Erfurtetik gertu jaio zen, Charlotte von Seebach gisa, Hanoveko Erresumako familia noble batean. Haren aita komandantea zen, eta irakasle partikular eta institutrizez jositako hezkuntza jaso zuen Charlottek.
Gaztetan hasi zen idazten, eta 1797an argitaratu zuen lehen eleberria, Goetheren kritika onak jasoz. Schleswigeko lur-jabe batekin (Johann Ritter von Ahlefeld) ezkondu zen 1798ko maiatzaren 21ean. 1807an banandu ziren, baina Schleswig-en bizitzen jarraitu zuen 1821 arte, Weimarrera bizitzera joan eta Charlotte von Stein-en lagun egin zen. Osasun ahula zuen eta 1846an balneario batean hil zen 67 urte zituela.
Psikologia ebolutiboa
Psikologia ebolutiboa gizarte- eta natura-zientzien ikuspegi teorikoa da, egitura psikologikoa ikuspegi ebolutibo moderno batetik aztertzen duena. Giza ezaugarri psikologiko eboluzionatuak identifikatzen saiatzen da, hau da, hautespen natural edo sexualaren produktu funtzionalak giza eboluzioan. Mekanismo fisiologikoei buruzko pentsamendu moldagarria, hala nola bihotzari, birikei eta immunitate-sistemari buruzkoa, ohikoa da eboluzio-biologian. Psikologo ebolutibo batzuek pentsamendu bera aplikatzen diote psikologiari, adimenaren modulartasuna gorputzarenaren antzekoa dela argudiatuz, eta egokitzapen modular ezberdinek funtzio desberdinak betetzen dituztela. Psikologo ebolutibo horiek diote giza portaeraren zati handi bat gizakien antzinako inguruneetan arazo errepikakorrak konpontzeko eboluzionatu zuten egokitzapen psikologikoen emaitza dela.
Psikologia ebolutiboa ez da soilik psikologiaren azpiadar bat, baizik eta bere teoria ebolutiboak sorrerako esparru metateorikoa eman dezake, psikologiaren eremu osoa biologiarekin egin duen bezala integratuko duena.
Psikologo eboluzionistek diote kultura guztietan modu unibertsalean gertatzen diren portaerak edo ezaugarriak hautagai onak direla egokitzapen ebolutiboak egiteko, hala nola besteen emozioak inferitzeko gaitasuna, ahaideen eta ahaide ez direnen artean bereiztea, bikote osasuntsuenak identifikatzea eta hobestea eta besteekin lankidetzan aritzea. Haur-hilketarekin, adimenarekin, ezkontza-ereduekin, promiskuitatearekin, edertasunaren pertzepzioarekin, bikotearen prezioarekin eta gurasoen inbertsioarekin lotutako giza portaera sozialari buruzko aurkikuntzak egin ditu. Psikologia ebolutiboaren teoriak eta aurkikuntzak arlo askotan aplikatzen dira, hala nola ekonomian, ingurumenean, osasunean, zuzenbidean, kudeaketan, psikiatrian, politikan eta literaturan.
Psikologia ebolutiboaren aurkako kritikak honako gai hauei buruzkoak dira: konprobabilitatea, suposizio kognitiboak eta ebolutiboak (hala nola garunaren funtzionamendu modularra eta antzinako inguruneari buruzko ziurgabetasun handia), azalpen ez-genetikoen eta ez-moldagarrien garrantzia, eta ikerketaren emaitzen interpretazioen ondoriozko gai politiko eta etikoak.
Printzipioak
Giza fisiologiak eta fisiologia ebolutiboak "giza izaera fisiologikoa" adierazten duten gorputzaren egokitzapen fisikoak identifikatzeko lan egin duten bezala, psikologia ebolutiboaren helburua "giza izaera psikologikoa" adierazten duten egokitzapen kognitibo eta emozional eboluzionatuak identifikatzea da. Steven Pinker ren arabera, "Ez da teoria bakar bat, hipotesi multzo handi bat baizik" eta termino bat, "Eboluzioaren teoria gogamenari aplikatzeko modu berezi bati ere erreferentzia egin diona, maila genetikoan egokitzapena azpimarratuz". Psikologia ebolutiboak adimenaren ulermena hartzen du, gogamenaren konputazio-teorian oinarritzen dena. Prozesu mentalak eragiketa konputazional gisa deskribatzen ditu; hala, adibidez, beldurrezko erantzun bat pertzepzio-datuak sartzen dituen kalkulu neurologiko baten ondorio gisa deskribatzen da, adibidez, armiarma baten irudi bisual bat, eta erreakzio egokia sortzen du, adibidez, arriskutsuak izan daitezkeen animaliekiko beldurra. Ikuspegi horretatik, domeinu orokorreko edozein ikaskuntza ezinezkoa da leherketa konbinatorioa dela eta. Psikologia Ebolutiboak domeinua biziraupen- eta ugaltze-arazo gisa zehazten du.
Filosofoek, oro har, giza adimenak ahalmen zabalak dituela uste izan duten bitartean, arrazoimena eta lizunkeria kasu, psikologo ebolutiboek mekanismo psikologiko eboluzionatuak arazo espezifikoak tratatzeko, hala nola tranpatiak harrapatzeko edo bikotea aukeratzeko, mugatuta daudela deskribatzen dute. Diziplinaren arabera, giza garunak mekanismo funtzional asko ditu, egokitze psikologikoak edo mekanismo kognitibo eboluzionatuak edo hautespen naturaleko prozesuak diseinatutako modulu kognitiboak. Adibideetan honako hauek sartzen dira: hizkuntza eskuratzeko moduluak, intzestua saihesteko mekanismoak, tranpatiak detektatzeko mekanismoak, sexuaren agerpen espezifikoen adimena eta lehentasunak, bazka-mekanismoak, aliantzen jarraipena egiteko mekanismoak, agenteak detektatzeko mekanismoak eta beste batzuk. Menderatze-mekanismo espezifiko batzuk giza eboluzioaren historian zehar behin eta berriz gertatzen diren egokitze-arazoez arduratzen dira. Domeinu orokorreko mekanismoak, bestalde, eboluzioaren berritasunari aurre egiteko proposatzen dira.
Psikologia ebolutiboak psikologia kognitiboan eta biologia ebolutiboan ditu sustraiak, baina portaeraren ekologian, adimen artifizialean, genetikan, etologian, antropologian, arkeologian, biologian eta zoologian ere oinarritzen da. Estuki lotuta dago soziobiologiarekin, baina funtsezko desberdintasunak daude haien artean, domeinuaren mekanismo orokorren ordez domeinuaren mekanismo espezifikoen enfasia, egungo gaitasun-neurrien garrantzia, desorekaren teoriaren garrantzia eta portaeraren ordez psikologia barne.
Nikolaas Tinbergen en lau galdera kategoriek hainbat azalpen mota desberdin baina osagarriren arteko bereizketak argitzen lagun dezakete. Psikologia ebolutiboak "zergatik?" Galderak ditu ardatz nagusiki, eta psikologia tradizionalak, berriz, "Nola?" Galderak.
Premisak
Eboluzioaren psikologia funtsezko zenbait premisatan oinarritzen da.
Historia
Psikologia ebolutiboak Charles Darwinen hautespen naturalaren teorian ditu sustrai historikoak. Espezieen jatorriaz liburuan, Darwinek iragarri zuen psikologiak oinarri ebolutibo bat garatuko zuela:
Bere azken liburuetako bi animalien emozioak eta psikologia aztertzeari buruzkoak izan ziren; The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex, 1871n, eta The Expression of the Emotions in Man and Animals, 1872an. Darwinen lanak William Jamesen psikologiaren ikuspegi funtzionalista inspiratu zuen. Garapenaren teoriak, egokitzapena eta Darwinen hautespen naturala nola egiten duten.
Psikologia ebolutiboaren edukia, alde batetik, zientzia biologikoetatik eratorri da (bereziki teoria ebolutiboa antzinako giza inguruneei dagokienez, paleoantropologiaren eta animalien portaeraren azterketa) eta, bestetik, giza zientzietatik, bereziki psikologiatik.
Yvernaumont
Yvernaumont Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Yvernaumont udalerrian erroldatutako biztanleak 143 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: