cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hans Selye
Hans Hugo Bruno Selye (hungarieraz: Selye János; Viena, 1907ko urtarrilaren 26a - Montreal, 1982ko urriaren 16a) Austrian jaiotako hungariar medikua izan zen. Vienan jaio eta Pragan hezi zen. Oso haurtzaro gogorra izan zuen, Bigarren Mundu Gerra zela-eta, eta zenbait herrialdetan zehar ibili zen. 1945-1976 bitartean Montrealgo Medikuntza eta Kirurgia Esperimentaleko Institutuko zuzendaria izan zen. Unibertsitatean erretiroa hartu ondoren, Estresaren Nazioarteko Institutua sortu zuen 1977an. Seyle endokrinologian nabarmendu zen, eta bereziki azpimarratzekoak ditu estresari eta eritasunei buruz egindako lanak. Egokitze Orokorraren Sindromearen teoria osatu zuen, arratoiekin esperimentuak egin ondoren, eta eztabaida ugari sortu zituen teoria harekin. Izan ere, Selyek zioenez, estresak garrantzi handiko zeregina du eritasunen bilakaeran. "Estres eragileei" (hau da, edozein eratako estimuluei) ezin aurre eginak, "egokitze eritasunak" sor ditzake (ultzerak, odol presio garaiegia, etab.). Gaur egun bere teorien ordez estresaren eredu kognitiboak hartzen dira aintzat, baina ezin uka daiteke ekarpen garrantzitsuak egin zituela. The Stress of Life (1956, Bizitzaren estresa) lana idatzi zuen.
María Teresa Sagarna
María Teresa Sagarna Alberdi (Gasteiz, ) arabar irakasle eta politikaria da.
Janet Leung
Janet Leung (Mississauga, Ontario, Kanada, 1994ko apirilaren 25a) Kanadako sofbol jokalaria da. Kanadako emakumezkoen sofbol selekzio nazionaleko kide da, eta, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen brontzezko domina irabaziz.
Ibilbidea
Leungek, unibertsitateko softbolean, Ivy Leaguen jokatu zuen Brown Bears-ekin 2012tik 2016ra.
Leung, 2019ko Limako Panamerikar Jokoetan, parte hartu zuen zilarra irabaziz.
2021eko ekainean, Leung Kanadako 2020ko Olinpiar talderako izendatu zuten. Olinpiar Jokoetan, Leungek bi erantzun gabeko kolpe eta ibilaldi bat egin zituen; brontzezko domina jokoan, bere erantzun gabeko kolpe bat grabatu, eta garaipena lortu zuen Kanadak Mexiko taldearen aurrean.
Olinpiar Jokoak
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan Kanadarentzako zilarrezko domina irabazi zuen taldeko kide izan zen. Japoniak (urrezkoa) eta AEBk (zilarrezkoa) eskuratuko zituzten. Hauek osatu zuten Kanadako taldea: Jenna Caira, Emma Entzminger, Larissa Franklin, Jennifer Gilbert, Sara Groenewegen, Kelsey Harshman, Victoria Hayward, Danielle Lawrie, Janet Leung, Joey Lye, Erika Polidori, Kaleigh Rafter, Lauren Bay-Regula, Jennifer Salling eta Natalie Wideman-ek.
Philippe Monguillot auzia
Philippe Monguillot auzia 2020ko uztailaren 5ean hasi zen kasu juzidial bat da, Euskal Herriko Baiona hirian. Egun horretan, Philippe Monguillot 58 urteko Keolis Euskal Kosta-Aturri enpresako autobus gidariak Tram'Bus sareko lineko ibilgailu bat gidatzen du. 19: 30ak aldera, Balishongo geltokian geldituta zegoela, gidariak kabina uztea erabaki zuen, pertsona talde baten garraio-titulua kontrolatzeko. Horrez gain, COVID-19 pandemiaren ondoriozko osasun-arauekin bat, maskara bat jartzeko eskatu zien. Une horretan, bidaiarien talde horren eta gidariaren arteko liskar bat gertatzen da, eta, beraz, guztiek ibilgailutik kanpo amaitzen dute. Hala ere, Philippe Monguillotek hainbat kolpe jasoko ditu lurrean konorterik gabe utzi aurretik. Baionako ospitalera eraman ondoren, burmuineko heriotza egoeran dago. Bost egun geroago, 2020ko uztailaren 10ean, biktimaren familiak eta medikuek zaintzak behin betiko geldiaraztea erabaki zuten, eta ondorioz, gidaria ezinbestean hil zen.
1960ko ekaineko DRILen atentatuak
1960ko ekaineko DRILen atentatuak 1960ko ekainean DRIL (Directorio Revolucionario Ibérico de Liberación) erakundeak Espainiako hainbat tokitan lehergailuz egindako atentatuak dira. Haietako batean, Donostiako Amarako geltokian izandako leherketa batean hil zen Begoña Urroz, 22 hilabeteko haurra; gainera, beste zauritu batzuk ere izan ziren. Hilketa horren arduraren auziak polemika sortu zuen 2000ko hamarkadan.
Philippe Monguillot auzia
Auzi honek zalaparta sortzen du, bai nazioan, bai nazioartean. Philippe Monguilloti omenaldi ugari egiten zaizkio hainbat lekutan. Horien artean garrantzitsuena 2020ko uztailaren 8an Baionan bertan antolatutakoa izan zen, aldi berean garraio-sare ugarik, Frantzia eta Okzitaniakoak bereziki, minutu bateko isilunea egiteko jarduera geldiarazi zutenean. Politika eta gizarte arloko pertsona ospetsu ugari joan ziren gidariaren hiletara, 2020ko uztailaren 20an, besteak beste, Jean Rene Etxegarai lehendakaria.
1960ko ekaineko DRILen atentatuak
2000. urtean Ernest Lluch PSCko politikari eta ekonomialariak Begoña Urroz ETAk hildako lehen pertsona izan zela adierazi zuen La Vanguardia egunkariko artikulu batean. Hurrengo urteetan, Espainiako hainbat hedabide eta argitalpenek eta biktimen elkarte batzuek hipotesi hori egiazkotzat jo zuten, baita Espainiako gobernuak ere, NBEri bertsio hori helaraziz. 2013. urtean, berriz, Xavier Montanya kataluniar kazetariaren ikerketa batek atentatu hori benetan DRILek egin zuela argitu zuen, garaiko iturri polizialen artxibategietako dokumentuak aztertu ondoren. 2016. urtean Espainiako Auzitegi Nazionalak egindako ETAren biktimen lehen zerrenda ofizialean, Begoña Urroz ez zen ageri ETAren biktimatzat.
Leherketen kronologia eta biktimak
1960ko ekainaren 26tik 29ra bitartean, sei suzko leherketa izan ziren Espainiako hainbat tren-azpiegituratan:
Philippe Monguillot auzia
Erasoaren ondorioz, Philippe Monguilloten lankideek greba-eskubidea erabili zuten botere publikoei eskatzeko neurri azkarrak har ditzatela Ipar Euskal Herriko garraio-sareetan segurtasuna indartzeko eta jarduera pixkanaka bihurritu ahal izateko.
1960ko ekaineko DRILen atentatuak
Leherketen kronologia eta biktimak
Donostiako Amarako geltokiko leherketan soilik izan ziren biktimak. Begoña Urroz, 22 hilabeteko haurra, hil zen, gorputzaren % 90 erreta zuela. Zaurituak izan ziren 15-60 urte bitarteko beste bost lagun, tartean kontsignako arduraduna (Begoña Urrozen amaren izeba). Hain zuzen, mandatu bat egin behar zuela eta, Begoña Urrozen amak izebari utzia zion haurra. Zaurituen artean zen, era berean, Baleren Bakaikoa, orduan 15 urte zituela.
Philippe Monguillot auzia
Monguillot familia
Philippe Monguillot (Baiona, 1961eko abuztuaren 5a) gizon kirolari bat da. 1980ko hamarkadaren amaieran, baionar kirol elkartean izena eman zuen, non errugbian jokatzen zuen, Baionako gurutzada taldean sartu aurretik, non futbolean jokatzen zuen. Jokalari izateari utzi arren, beti geratuko da taldera ainguratuta, nahiz eta lagunarteko partidak jokatu.
1960ko ekaineko DRILen atentatuak
DRIL edo Askatasunerako Iberiar Direktorio Iraultzailea
DRIL, Directorio Revolucionario Ibérico de Liberación edo Askatasunerako Iberiar Direktorio Iraultzailea, 1960ko hasieran Venezuelan sorturiko talde armatua izan zen, Iberiar penintsulako Francoren (Espainia) eta Salazarren (Portugal) diktadoreen erregimenen aurka borrokatu zena. Talde ezkertiar, antifaxista eta nazionalista zen, Espainiako Gerra Zibilean Errepublikaren alde borrokatu eta erbesteratutakoak eta haien jarraitzaileak bildu zituena. Sorrera-taldean izan ziren Xosé Velo Mosquera, José Fernando Fernández Vázquez (Espainiako Errepublikako Itsas Armadako ofizial ohia, Jorge de Soutomaior ezizenez) eta Henrique Galvão (portugaldar kapitaina). Kuban izan zen taldearen adar bat: Alberto Bayo (espainiar kapitain errepublikanoa) eta Eloy Gutiérrez-Menoyo (kubatar komandantea). DRILen lehenengo atentatuak Madrilen izan ziren, 1960ko otsailean, eta lehergailuz egin ziren, erregimenaren ikurren aurka. Haietan, DRILeko ekintzaile bat hil zen, zeraman lehergailuak eztanda egitean; eta beste bat atxilotu, epaitu eta urte hartako martxoan exekutatu zuten. DRIL erakundearen bigarren atentatu-andana izan ziren 1960ko ekaineko atentatuak.
Philippe Monguillot auzia
Monguillot familia
1993ko martxoan, Véronique ezagutu zuen, berak gidatzen zuen autobusa aldizka hartzen zuenean. 1995ean, biak ezkondu eta hiru alaba izan zituzten: Marie, Manon eta Mélanie, 2020an 18, 21 eta 24 urte zituztenak, hurrenez hurren.
1960ko ekaineko DRILen atentatuak
Hipotesi faltsu baten zabalkundea
Ernest Lluchen ikerketa erratuaren ondoren (2000. urtean), Euskal Herriaz kanpoko jabetza duten hedabide nagusi guztiek, baita bertako batzuek ere, Donostiako atentatuen ardura ETArena izan zela baieztatu zuten, hipotesi hori akritikoki ontzat eta egiaztatutzat emanez, ETAren gaitzespen hizkera puztuaz jantzitako testuetan askotan. Tartean ziren El Correo, El País (eta Cinco Días ekonomiako haren agerkaria), ABC, La Vanguardia, Público, El Mundo, Europa Press, Diario de Navarra eta La Razón agentzia eta egunkariak daude. Espainiako gobernuak bere egin zuen tesi hori.
Philippe Monguillot auzia
Monguillot familia
Plantoe bere auzoan inplikatuta bere familiarekin bizi zen eko-auzoa, defendatzen duen elkarteko diruzaina da.
COVID-19 pandemia
COVID-19 pandemiak, 2020ko martxoan piztu zenak, gaixotasunaren hedapena geldiarazteko neurriak hartzera eraman zituen agintari publikoak. Besteak beste, Euskal Hirigune Elkargoak, Tram'Bus sarearen jabeak, hainbat neurri hartzen ditu 2020ko maiatzetik aurrera: urruntze sozialaren alde egitea (bitik behin eserleku bat desgaituz), une oro ahoa eta sudurra estaltzen dituen maskara bat eramatera behartzea (neurri hori ere nahitaezkoa zen kanpoaldean), ibilgailuetara aurreko atetik sartzea debekatzea, etab.
Aprendiz
Aprendiz Malúren debut diskoa da, 1998.urtean Pep's Recordsen eskutik editatua, Jesús Yanesen produkziokoa. Espainian, 650.000 kopia baino gehiago saldu zituen. Pedro Guerra edo Alejandro Sanzek sortutako konposizioak izan zituen eskura.
Guarani das Missões
Artikulu hau Guarani das Missões udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Guarani».
Aprendiz
Premios Amigon, Malúk sari bat irabazi zuen, ezagutarazte artista onenarentzat, album honengatik. Bada, baita emakume artista onenarentzat izendatua egon zen ere.
1960ko ekaineko DRILen atentatuak
Hipotesi faltsu baten zabalkundea
Espainiako Parlamentuak 2011ko urrian onartutako Terrorismoaren Biktimen Aitortza eta Babes Osoaren Legean (Ley de Reconocimiento y Protección Integral a las Víctimas del Terrorismo), 1960ko urtarrilaren 1a hartzen da Espainian izandako ekintza terroristen hasiera-datatzat. Hortik gutxira, 2012ko apirilaren 13an, Begoña Urroz terrorismoaren lehenengo biktimatzat kondekoratu zuen Espainiako Gobernuak.
2010eko martxoaren 11an "Terrorismoaren Biktimen Eguna" Espainiako Kongresuak. José Bonoren hitzetan, ekainaren 27a izango zen Terrorismoaren Biktimen Eguna egun horretan ETAk Begoña Urroz erail omen zuelako. . Euskal Herrian jende askok Begoña Urrozen hilketa ETAk egin ez zuela esan arren, Espainiako Gobernuak egun hori (eta gaur egun mantentzen duena) ipini zuen oroimenerako.
ETAren egiletzaren behin betiko gezurtapena
2019ko ekainean, "Muerte en Amara. La violencia del DRIL a la luz de Begoña Urroz" txostena (Hilketa Amaran. DRILen biolentzia Begoña Urrozen argitan) aurkeztu zuten Donostiako Koldo Mitxelenan. Bertan, baieztatu zuten Begoña Urroz ez zela izan ETAren lehen biktima. Garai hartako polizia txostenek dioten moduan, DRIL Directorio Revolucionario Iberico de Liberacion «sare antifrankista» izan zen atentatuaren erantzule, eta 1960ko ekainaren 27an hil zen Urroz, 22 hilabete zituela. Hala argitaratu zuen BERRIAko Ainhoa Oiartzabal kazetariak erreportaje luze batean, 2011n (Rikardo Arregi saria jaso zuen lan horrengatik), eta 2013an Xavier Montanya kazetariak (Bartzelona, 1961) BERRIAn eta Villaweb-en argitaratu zituen polizia txostenak. ETAren egiletzaren tesiak indarra hartu zuen aldian, Iñaki Egaña historialariak behin eta berriz azaldu zuen DRILek egin zuela eraso hori, eta ez ETAk.
Gaizka Fernandez Soldevilla historialariak eta Manuel Aguilar dokumentalistak osatu zuten txostena, Espainiako Barne Ministerioaren eta Terrorismoaren Biktimen Memoriaren Zentroaren babesarekin. Bi urtez aritu ziren lanean, eta ondorio horretara ailegatu ziren azkenean. Denis Itxaso Gipuzkoako Kultura diputatuak esan zuen halako lanak «ezinbestekoak» zirela eta, «azkenean, argitu» zela kontua. Galdetuta nola izan daitekeen erasoa urte luzez ETAri egotzi izana, Soldevillak adierazi zuen "Donostian gertatu izana eta ez-ezagutza" zirela arrazoiak.
2011n Oiartzabalek egindako lanak argitara eman zuen ez zegoela hori baieztatzeko nahikoa frogarik. Aitzitik, ETAren lehen garaiko kideen testigantzak jaso eta hainbat historialarirekin elkarrizketak egin ostean, DRILen egiletzaren aukerak indarra hartu zuen erreportajean. Atentatua egon zen garai hartan, Le Monde egunkariak DRILi egotzi zion atentatuaren ardura. ABCk ere, bi urteren ostean, DRIL lotu zuen atentatuarekin. 2018an aitortu zuen Espainiako Gobernuak Urroz ez zuela ETAk hil.
Guarani das Missões
Guarani das Missões Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Sinocyclocheilus anophthalmus
Sinocyclocheilus anophthalmus Sinocyclocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Philippe Monguillot auzia
Egitateak
Philippe Monguillot, Euskal Hirigune Elkargorako autobus gidariak, ez luke lanik egin behar 2020ko uztailaren 5ean. Hala ere, bere lankideetako bat ordezkatzea onartu eta Tram'Bus sareko 814. ibilgailua gidatuko du.
Eguneko azken ibilbidea egiten ari den bitartean, Biarritzeko herriko etxeko geltokirantz, hiru gizon bere ibilgailura igo dira Baionako geltokian, horietako bat txakur batekin. Gidariak Balishongo geltokiraino jarraitzen du. Han, hiru gizonei laugarren bat gehitzen zaie.
Lehen laguntza ibilgailuaren barruan zegoen suhiltzaile boluntario batek eman du. Larrialdi zerbitzuak berehala mobilizatzen dituzte eta gidaria Baionako ospitalera eramaten dute. Bere bizi-pronostikoa oso negatiboa da, eta berehala iragarriko du garuneko heriotza-egoeran dagoela.
2020ko uztailaren 10ean, hau da, erasoa gertatu eta bost egunera, familiak eta medikuek zaintzak gelditzea adostu zuten, bere bizitzaren alde ezer egiterik ez dagoela iritzita. 17: 30ean Marie, Philipperen alabetako bat, France-Presse agentziako berriemaile bati iragarri dio: «joaten uztea erabaki dugu. Medikuak alde zeuden, eta gu ere bai». Véronique emazteak gauza bera egiten du sare sozialetan, hitz hauekin: «nire senarra 17: 30ean itzali da. Goian bego, maitia».
Ikerketa
Frantziar Estatuko polizia da beharrezko ikerketak egiteaz arduratzen dena.
Gertaeren biharamunean, poliziak herritarren laguntza eskatu zuen, eta lekuko guztiei deitu zien, «Baionako geltokiaren eta Balishongo geltokiaren artean 19: 00etatik 19: 15era Tram'Busaren linea erabili duen edonor» bilatzeko.
Lehen elementuak
2020ko uztailaren 5ean, gertaeren egun berean, lehen pertsona bat atxilotu zuten erasoa gertatu zen lekutik gertu. Beste hiru ere, Balishon auzo baionarreko aparkaleku batean aurkituak, 2020ko uztailaren 6ko goizaldean atxilotu zituzten. Bosgarren bat ere aparkalekuan zegoen, eta egun horretan bertan atxilotu zuten, baina eguerdian.
2020ko uztailaren 7an, auziaz arduratzen den magistratuak prentsaurreko bat eman zuen, eta bertan azaldu zuenez, atxilotuetako bi, 22 eta 23 urtekoak, instrukzio-epaile baten aurrean aurkeztuko dituzte, epailearen aurretik igaro daitezen, «borondatezko giza hilketa saiakera» egotzita, eta horietako bik, 32 eta 34 urterekin, gauza bera egingo lukete, baina «arriskuan dagoen pertsona bat ez joateagatik». Azken bietako bat, gainera, «ikerketan zehar kriminalki estaltzea» egotzi diote. Bosgarren pertsona, adingabea, galdeketaren ostean askatu zuten.
Hurrengo egunean, lau gizonak epailearen esku jarri zituzten, eta aldi baterako eta fidantzarik gabe espetxeratu zituzten.
Gidaria hil ondoren, 22 eta 23 urteko gizonei aurpegiratutako gertakariak «borondatezko giza hilketa garraio publikoko agente bati» bihurtu ziren, eta astungarria izan zen.
2020ko azaroaren 6an, bi gizonak aske utzi zituzten, baina epailearen kontrolpean. Hala ere, hilabete horren 12an, astebete geroago, bi gizonetako bat berriro atxilotu zuten, kartzelatik atera ondoren ostatu hartu zion emakumearen aurkako «indarkeria larrituaren» susmagarria. Hala, ez zituen baldintzapean kartzelatik ateratzeko baldintzak errespetatuko, Baionan egotea eragozten baitzioten. Gizon hori berehala epaitzen dute, 2020ko azaroaren 16an.
Denbora horretan, Paueko epaitegiko instrukzio epaileak atzera bota zuen 23 urteko gizona aske uzteko eskaria.
Gertakarien bi bertsioak
2020ko abuztuaren 31n, Thierri Sagardoitok eta Chloe Irigoien Karrikaburuk, hilketa boluntarioagatik akusatutako baten abokatuek, ordura arte baliozkotzat jotako bertsioa zalantzan jarri zuten. Haien arabera, ibilgailuaren segurtasun-kamerak ikusi ahal izan zituzten, barrualdeko eta kanpoaldeko 40 minutuko eszena erakutsiz. Haien arabera, gidaria ibilgailuaren hondoraino joan zen eta, hitz batzuk trukatu ondoren, kolpe bortitz bat eman zion buruan bezeroari. Azken hori, hasieran zorabiatuta, gidariari oldartu eta lurrean utziko zuen. «gertakariei larritasuna kentzen ez» dietela eta bezeroaren erreakzioa «neurrigabea» dela azpimarratu dute abokatuek, eta «ardurapeko baina baita arduragabekeriazko» kalte-ordaina eskatu dute.
Philippe Monguilloten gorpuari egindako autopsia 2020ko uztailaren 16an egin zuten, Bordelen. 2020ko urriaren 2an, auzitegiko medikuen txostena irakurri ondoren, defentsaren arabera, «gidaria lurrera erori eta gero hil zen, eta ez jasotako kolpearen ondorioz». Defentsaren arabera, «txosten honek ez du inolaz ere borondatezko keinu hilgarri baten tesia egiaztatzen. Aurpegian emandako ukabilkada bakar batengatik lurrera erori zela egiaztatzeko aukera ematen du. Eta ez da ukabilkada koma eragin ziona, lurrera erortzea baizik».
Berreraikitze judiziala
2021eko uztailaren 9an, berreraketa judiziala antolatu zen. Lau ordu eta erdi inguruz, eszena berriro birsortu zen Balishongo geltokian, eta zirkulazioa eten egin zen, gertakariak behar bezala garatzeko. Lau akusatuak bertan izan ziren, baita abokatuak eta defentsako abokatua ere, kasuaren ardura duen instrukzioko epaileaz eta polizia-arduradunez gain. Abokatuek berreraikuntzaz hitz egin zuten:
Erreakzioak eta omenaldiak
Kasu horrek emozio handia eragin zuen, bai tokian-tokian, bai nazioan eta nazioartean. Izan ere, Frantziako prentsan, ingelesean,  espainiarrean,  alemaniarrean, italiarrean  eta amerikarrean agertu zen. Euskal prentsak gertakari horren berri eman zuen.
Erasoa gertatu eta hurrengo egunetik, pertsona askok loreak jarri zituzten Balishongo geltokian, erasoa gertatu zen lekuan.
Testigantzak eta erreakzioak
Monguillot familia
0 minututik aurrera, familiak onartu egin zuen gertatutakoa publikoki aipatzea.
Véroniquek, gidariaren emazteak, adierazi zuenez, «kendu egin digute, ez dugu ezer eskatu, lanera joan zen eta hilda amaitu zuen», eta «autobus txartel batengatik ezin da baten bizia kendu». «Imajina ezazue sufrimendua jende hori guztia beregana oldartzen ikusi zuenean. Bere burua ikusi nuenean, martirioa jasan behar izan zuela jakin nuen». «Negar eta negar egin dut. Eta gaur, askoz gutxiago negar egiten dut. Amorru handi bat daukat barruan, haserre handi bat, gorroto handi bat. Agindu diot Philipperi mendekua hartuko dudala. Oso beharrezkoa da justizia larritasunaz konturatzea, oso larria baita, eta gizagaixo horiek ahalik eta gehien zigortzea».
Bere alaba Mariek bere aita «billete batek hildako aita guai eta pelma» bezala deskribatu zuen.
Bere lagunak
Biktimaren lankide batzuek ere beren iritzia eman zuten. Joseph Uharte sindikatuko ordezkariaren kasua da: «mutil jatorra zen, burutik oinetaraino. Ezin nuen bidegabekeria jasan». Jean-Philippe Paulmier ordezkari sindikalak adierazi duenez, «bertara joan behar izan nuen. Nire laguna ikusi dut lurrean, espaloian, jendea harrituta inguruan. Benetako indarkeria piztea zen. Haiek hil zuten». Denis Lambert gidari erretiratuak adierazi zuenez, «oso mutil langilea zen, oso atsegina, ezin hobea. Ia anaia bat zen, anaia bat galdu dugu. Konbinazioak zituen, arauak bizitzan, eta horien artean dago errespetua, eta arratsalde hartan errespetarazi nahi izan zituen. Ez nintzen beldur, ausarta nintzen».
Lineako funtsen bilketa
Hainbat diru-bilketa egin ziren linean gertaeren hurrengo egunetik. Lehenengo bat Mélaniek antolatu zuen, alabetako bat, beste bat Chronoplus taldekideek eta azkena Paueko autobus gidariek. 2020ko uztailaren 12an, 16 500 €, 5 800 € eta 840 € jaso zituzten, hurrenez hurren.
Antoninek, orduan Frantziako TF1 kateko les Douze Coups lehiaketan parte hartzen zuenak, bere irabazien zati bat (250 €) Philippe Monguilloten familiari ematea erabaki zuen, «inork ez luke hil behar bere betebeharra eta lana egite hutsagatik. Jende askok pairatzen duen eguneroko indarkeria gehiegizkoaren sinbolo bihurtu da, eta batuta, mobilizatuta eta solidarioki baino ez dugu irabaziko».
Protesta eta minutu batzuetako isilunea
2020ko uztailaren 7an, 19: 30ean, protesta bat egin zuten Baionan, biktimaren familiak antolatuta. Erasoa Balishongo geltokian hasi zen, eta Baionako ospitalera joan zen, Philippe Monguillot burmuineko heriotzan zegoen lekura. Poliziaren arabera, 6 000 pertsonak parte hartu zuten.
Hileta
Ekitaldian zehar, Agur jaunak euskal kanta tradizionala abestu zen.
Une berean, protestarekin gertatu zen bezala, Okzitaniako garraio sare batzuek euren jarduera geldiarazi zuten, Marseilla edo Paue kasu. Valençan, zenbait gidarik krespoi beltza eraman zuten, Lyonen bezala.
Plaka oroigarria
Philippe Monguilloten familiaren baimenarekin, Baionako Udalak plaka oroigarri bat jarri zuen Balishongo geltokiko faroletako batean. Horren berri 2020ko abuztuaren 5ean eman zen biktimaren familiaren eta hainbat karguren aurrean, tartean Jean Rene Etxegarai Baionako alkatea eta Claude Olive Angeluko alkatea.
Segurtasuna indartzea
2020ko uztailaren 23an, Baionaldeko garraio-sarea lehortzeko konbentzio bat sinatu zen, eta bertan erabaki zen Frantziako Poliziak autobus guztiak denbora errealean geolokalizatu ahal izatea. Agenteek gidarien elkarrizketa guztiak entzun ahal izango dituzte, eta, horrela, azkarrago esku hartu. Sarean sartuko diren segurtasun-agente guztiak ere Poliziako Segurtasun Publikoaren Departamenduko Zuzendaritzak prestatuko ditu.
Lotutako kasuak
2020ko abuztuaren 5ean, 25 urteko gizon bat atxilotu zuten Donibane Lohizunen. Gauean, Hegobus sareko linea bat hartu eta lo hartu zuen, geldialdia pasatuz. Gidariak lerroaren amaieran esnatu zuenean, gizonak, mozkortuta, hainbat jaurtigai bota zizkion eta ostiko bat eman zion, «Baionako zure laguna bezala bukatuko duzu» adierazi baino lehen.
2020ko abuztuaren 24an, 32 urteko gizonezko bat atxilotu zuten Akizen. Monhòrt de Shalòssa okzitaniar herriko autobusera igo zenean, gidariak maskara bat janzteko eskatu zion adeitasunez, eta, lotsatuta eta mozkortuta, gizonak iraindu eta heriotza-mehatxua egin zion, kasu hori aipatuz.
1589 Fanatica
1589 Fanatica Marte eta Jupiter planeten artean aurkitutako asteroide bat da. Miguel Itzigsohn argentinarrak aurkitu zuen 1950eko irailak 13an. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa 1950 RK zen. Bere izena Eva Peronen omenezkoa da.
Carlos Caballero
Carlos Caballero Basáñez (Gasteiz, ) arabar politikari eta ingeniaria da.
Bilbon ingeniaritza ikasi eta gero, Olabide ikastola zuzendu zuen. ELAren kidea, klandestinitatean ESBren sorreran parte hartu zuen. EAJren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen bi urtez, besteak beste.
Eusko Ikaskuntzaren kidea, Introducción a la Historia de Euskal Herria, Euskal Herria Europako komunitatean edota La Reforma de las Enseñanzas Medias idatzi ditu.
Valberto Amorim dos Santos
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Albirex Niigata.
Nessorhamphus danae
Nessorhamphus danae Nessorhamphus generoko animalia da. Arrainen barruko Derichthyidae familian sailkatzen da.
Manuel Vicuña Larrain
Manuel Vicuña y Larraín (Santiago, 1778ko apirilaren 20a - Valparaíso, 1843ko maiatzaren 3a), txiletar erlijioso eta parlamentaria izan zen, 1840an Santiagoko lehen artzapezpiku izendatu zutena.
hasierako urteak
Santiagon jaio zen 1778ko apirilaren 20an, Francisco de Vicuña e Hidalgo eta Carmen de Larraín y Salasen semea, "Los Ochocientos"en leinu ospetsuko kidea.
Latin eta filosofia ikasi zituen Convictorio Carolino de Nobles-en, eta teologia San Felipe Errege Unibertsitatean, non lizentziatu zen 1802an.
Ordenazioa eta burujabetzaren aldeko borroka
1803ko martxoan apaiztu zen. Ordenatu bezain laster, Konpainiaren elizako kapilau bihurtu zen, non zuzenbide kanonikoa, liturgia, morala eta teologiari buruzko hitzaldiak ematen zituen eliz-komunitate txiki bat bildu zuen. 1810ean, mugimendu independentista hasi zenean, Vicuñak, Vicenteren eta Joaquín Larraínen iloba izanik, biak ala biak abertzaleen kausa sutsuki besarkatu zuten apaizak, ez zuen alderik alde egin. Chacabucoko guduaren ondorioz, San Jose asiloa sortu zuen klase behartsuenei ostatu emateko.
Jean Bourgain
Jean, Bourgain baroia (Ostende, - Bonheiden, 2018ko abenduaren 22a) belgikar matematikaria izan zen.
Amphisbaena stejnegeri
Amphisbaena stejnegeri Amphisbaena generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Jean Bourgain
1975ean, ikerketarako beka bat jaso zuen, eta Bruselako Unibertsitate Librean egin zuen doktoregoa. 1981ean, beka bukatu zitzaionean, irakasle izendatu zuten unibertsitate horretan bertan, eta postu horretan aritu zen 1985era arte. Zenbait sari jaso zuen egindako ikerlanei esker, Empain saria (1983) eta Salem saria, besteak beste. 1985ean, Belgikako sari zientifiko garrantzitsuena, Damry-Deleeuw-Bourlart, eman zioten. Urte berean, Bourgainek bi postu onartu zituen: bata, Illinoisko Unibertsitatean (AEB) eta, bestea, Bures-sur-Yvette-ko Zientzia Institutuan (Frantzia). Akademia Frantsesak Langevin saria (1985) eta E. Cartan saria (1990, Frantziako garrantzitsuena) eman zizkion. 1994ko Zuricheko Nazioarteko Matematikarien Kongresuan, Bourgainen lanak merezi zuen ohorea jaso zuen, Fields domina eman ziotenean. 1988an, matematikako irakasle izan zen Jerusalemgo Judu Unibertsitatean, eta Caltechen (AEB) garrantzi handiko postu bat bete zuen 1991n. Frantziako Institutua utzita, Princetonen hasi zen lanean 1994an. Bourgainek ekarpen ugari egin zituen analisiaren arlo askotan.
Manuel Vicuña Larrain
Santiagoko apezpikua eta artzapezpikua
Rodríguez Zorrilla apezpikuaren erbesteak eta Muzi misioaren porrotak krisi politiko-eklesiastikoa areagotu zuen eta 1827ko azaroan José Ignacio Cienfuegos apaiza Erromara joan zen Leon XII.a Aita Santuak Santiagoko egoitzan apezpiku bat izenda zezaten saiatzeko, hutsik zegoena Rodríguez Zorrillaren erbesteagatik.
Aita Santuak, 1828ko abenduaren 22an, Manuel Vicuña Santiagoko bikario apostoliko eta Cerango apezpiku titular izendatu zuen. Izendapena elizbarrutiko gobernuak onartu zuen, eta eliz Kapituluarekin zailtasun handiak zituen. Azkenik, 1832ko uztailaren 2an, Leon XII.ak Vicuña Santiagoko gotzain titular izendatu zuen gobernuaren baimenik eskatu gabe, eta hori ukatu egin zen. Modu berean, José Joaquín Prieto presidenteak 1833ko Konstituzioa prestatu zuen Konbentzio Handiko kide izendatu zuen.
1836ko abuztuan, Exekutiboak Erromari Santiagoko artzapezpikutegia eta La Serena eta Ancudeko gotzaindegiak sortzeko eskatzeko baimena ematen zion legea onartu zen, eta 1838ko martxoan Egoitza Santuari Vicuña izendatzeko eskatu zitzaion, Gregorio XVI.a Aita Santuak luzatu zion1840ko ekainaren 23an, horrela Santiagoko lehen artzapezpikua izanik.
Valparaison hil zen 1843ko maiatzaren 3an.
Bathmocercus rufus
Bathmocercus rufus Bathmocercus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cisticolidae familian sailkatua dago.
Mittelhausbergen
Biztanleria
2007an Mittelhausbergen udalerrian erroldatutako biztanleak 1.750 ziren. Familiak 780 ziren, horien artean 238 pertsona bakarrekoak ziren (115 bakarrik bizi ziren gizonak eta 123 bakarrik bizi ziren emakumeak), 308 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 197 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 37 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 866 etxebizitza zeuden, 792 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 67 hutsik zeuden. 416 etxeak ziren eta 449 apartamentuak ziren. 792 etxebizitza nagusietatik 529 bere jabearen bizilekua ziren, 245 alokairuan okupaturik zeuden eta 19 doan lagata zeuden; 27 etxek gela bat zuten, 99 etxek bi zituzten, 137 etxek hiru zituzten, 135 etxek lau zituzten eta 395 etxek bost zituzten. 698 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 357 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 386 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.162 ziren, horien artean 846 aktiboak ziren eta 316 inaktiboak ziren. 846 pertsona aktiboetatik 787 lanean zeuden (409 gizon eta 378 emakume) eta 59 langabezian zeuden (34 gizon eta 25 emakume). 316 pertsona inaktiboetatik 119 erretiraturik zeuden, 136 ikasten zeuden eta 61 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mittelhausbergen udalerrian 761 unitate fiskal zeuden, 1.718 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 28.048 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 69 komertzioetatik, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 6 finantziazio enpresak ziren, 11 higiezinen enpresak ziren, 16 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 margolariak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 1 jatetxe eta 4 higiezinen agentziak.
2000. urtean Mittelhausbergen udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hundwil
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
The Pinnacle (Chicago)
The Pinnacle, Ameriketako Estatu Batuetako Chicago hirian dagoen etxebizitza etxe orratz bat da. Guztira 163 metro eta 48 solairu dauzka eta 2004an amaitu zuten eraikitzen.
Lucien Lagrange Architects arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Ander Olaizola
Ander Olaizola Agirre (Zarautz, ) gipuzkoar futbolari ohia da, erdilari gisa aritu zena.
Erromania (argipena)
Erromania izenak honako hauek adieraz dezake:
Ander Olaizola
Ibilbidea
''2019ko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.''
2008ko Espainiako hauteskunde orokorrak
2008ko Espainiako hauteskunde orokorrak 2008ko martxoaren 9an izan ziren. Bigarren aldiz Jose Luis Rodriguez Zapatero (PSOE) eta Mariano Rajoy (PP) izan ziren hautagai nagusiak.
Kongresua
PPk eta PSOEk eserleku asko irabazi zituzten eta beste alderdi ia guztiak emaitza ezezkorrak izan zituzten, CiUk izan ezik. 16 eserlekuko diferentzia mantentzea lortu zuen PSOEk, orain berriz gehiengo osora hurbiltzen.
Hauteskundeak Hego Euskal Herrian
Hauteskundeetan EAE-ANV alderdiaren hautagaitzen debekuak eta kanpainaren azken egunean ETAk Isaias Carrasco hil izanak eragin nabaria izan zuten.
Abstentzio deialdia
Egoera horretan, EAE-ANVko hautetsiek (hautetsi indenpendentisten izenaz, alderdiaren izenean hitz egitea debekaturik baitzegoen) abstentzio aktiborako zein boikoterako deialdia egin zuten, "gutxieneko baldintza demokratikoak ez zirelako betetzen". Goiburu hau hartu zuten: "Euskal Herriak independentzia".
Bestalde, gainerako alderdi politikoek eta Isaias Carrascoren alabak, besteak beste, bozkatzeko deia egin zuten, ETAren atentatuaren aurkako protestatzat.
Hauteskunde egunean, horrela, sabotaje batzuk eta protestak egon ziren, boikot deialdiari jarraikiz. Parte hartzeari dagokionez, Estatuan baino hamar puntu bajuagoa izan zen, %33,35era iritsiz (Estatuan %24,03; eta %24,78 Hego Euskal Herrian 2004an). Abstentziorik altuenak Gipuzkoan eman ziren, non hauteslegoaren %41,82k ez zuen botorik eman.
Urgabe
Urgabe Gatikan (Bizkaia) sortutako euskal musika taldea da.
Fernando de Prado
Fernando de Prado Pardo-Manuel de Villena (Donostia, ) gipuzkoar historialari eta idazlea da.
Rains konderria (Texas)
Rains konderria (Rains County) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Emory da. 2010eko zentsuaren arabera 10,914 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Rains konderriak 67,036 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,608 ura dira. Beste 59,428 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,28 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 10,914 pertsonetatik 10,392 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 839 dira. 249 beltzak edo afroamerikarrak. 95 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 55 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 122 pertsonek kokatzen zuten.
Glyptothorax cavia
Glyptothorax cavia Glyptothorax generoko animalia da. Arrainen barruko Sisoridae familian sailkatzen da.
Igerigailu
Igerigailu, gomazko gerriko edo flotagailua isurkari baten gainazalean igeri egoteko bereziki egindako peza edo tresna da. Material arinez egiten dute: askotan artelazkiz edo plastikoz. Igerigailua puzteko airez betetzen da maskor baten bitartez.
Javier Sampedro
Javier Sampedro Sampedro (Guardia, - ) arabar enpresaburu eta politikaria izan zen.
Marcus Vinicius de Morais
Marcus Vinicius de Morais (1974ko otsailaren 25a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Javier Sampedro
1979an Zentro Demokratikoaren Batasunaren sortzaileetako bat izan zen Araban. 2000. urtera arte jaioterriko alkatea izan zen. Ahaldun izan eta gero, PPren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen bi urtez.
Dumbledoren Armada
Dumbledoren Armada Hermione Grangerrek sortutako elkarte baten izena da. Bosgarren liburuan sortutakoa da, Magiako Ministerioak Harry eta Dumbledoreri gezurretan ibiltzea leporatzen zaienean. Harry da bertako burua eta Dumbledoreren Armadaren koartel nagusia Premietarako Gela da. Hainbat astez praktikatzen dute bertan, baina Dolores Umbridge enteratzen denean jada bukatu egiten da Dumbledoreren Armada. Hala ere, bertako kideek ez dute ahazten, eta bi urte beranduago egoten den Hogwartseko gerran Dumbledoreren Armada berriro sortzen da Voldemorten aurka borrokatzeko
Amaiur Batailoia
19. Amaiur Batailoia (garaiko grafian 19. Amayur Batailoia) 1936tik 1937ra Eusko Gudarosteko bataloietako bat izan zen, hain zuren ere 19. batailoia. EAJ alderdiari atxikia zegoen, batailoi honen komandantea Rufino Rezola ordiziarra izan zen, Eusko Jaurlaritzako Defentsa Saileko idazkaria zen Joseba Rezolaren anaia.
Juan Jose Otxoa de Eribe
Juan Jose Maria Otxoa de Eribe Elortza (Murgia, ) arabar politikaria da.
Amaiur Batailoia
Hasiera batailoi hau osatu zuten konpainiak hauek izan ziren: Uriarte komandanteak bere azken egunetan bere batailoiak Berriztik Santoñarako izan zuen ibilbideaz istorio bat idatzi zuen. Kontakizun hura El Dueso espetxean idatzi zuen, eta 1956an argitaratu zen.
Marcus Vinicius de Morais
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Albirex Niigata eta Kawasaki Frontale.
Dumbledoren Armada
Kideak
Hauek dira Dumbledoreren armadako kideak
Juan Jose Otxoa de Eribe
1982 eta 1987 artean legebiltzarkidea, Araba Buru Batzarreko kidea izan zen. EAJren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen lau urtez.
Amaiur Batailoia
Ekintzak
1937ko otsailean Asturiasen Saseta Brigada osatu zuten beste hainbat batailoirekin batera parte hartu eta galera ugari jasan zituen, 30 hildako barne, hauetako gehienak Areces herritik atzerantz egiteko unean etsaiaren lur eremuan geldituak. Otsailaren 21tik 23ra Nalon ibaiaren zeharkatze unean pairatutako galerak zenbatu ezkero, 10 hildako, 23 desagertu, 85 zauritu eta 24 gaixo izan ziren. Erasoaldiaren porrotaren ostean Asturiasko frontean kokatua izan zen, martxo amaieran Bilbora itzuli zen arte. Zenbait galera gehiago ere jasan zituen, hortaz denera 42 hildako eta desagertutara ailegatu ziren, baita ehunen bat zauritutara ere.
Apirilaren hasieran Olaetan borrokatu zen. Gero Urkiolako eremua defendatu zuen, hurrengo hilabetean lehenbizi Sollubeko guduan eta ondoren Bizkargin parte hartu zuen. Ekainean Artxandako guduan nabarmendu zen, honetan Banderas mendiaren defentsan parte hartu zuelarik. Abuztuan Santanderren atzeman zuten. Denera gerra ekintzetan 125 hildako izan zituen, honela gerrak gehien zigortu zituzten batailoi abertzaleetako bat izan zelarik.
Fontenay-Mauvoisin
Fontenay-Mauvoisin Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fontenay-Mauvoisin udalerrian erroldatutako biztanleak 420 ziren. Familiak 139 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 41 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 78 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 285 ziren, horien artean 204 aktiboak ziren eta 81 inaktiboak ziren. 204 pertsona aktiboetatik 196 lanean zeuden (107 gizon eta 89 emakume) eta 8 langabezian zeuden (5 gizon eta 3 emakume). 81 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 31 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Fontenay-Mauvoisin udalerrian 144 unitate fiskal zeuden, 444 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 28.956 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra higiezinen agentzia zen.
2000. urtean Fontenay-Mauvoisin udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nessorhamphus ingolfianus
Nessorhamphus ingolfianus Nessorhamphus generoko animalia da. Arrainen barruko Derichthyidae familian sailkatzen da.
Marko Emilio Lepido (kontsula K.a. 187an)
Artikulu hau politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».
Marko Emilio Lepido (latinez Marcus Aemilius Lepidus), K.a. II. mendeko erromatar politikari bat izan zen. Regium Lepidi (Reggio Emilia) hiriak, bere izena hartu zuen.
Aktibitatea zentsore bezala
K.a. 187tik K.a. 185 arte, Via Emilia izeneko bidea eraiki zuen Placentia (Piacenza eta Ariminium (Rimini) artean, bide honetan zehar, Parma eta Modena koloniak sortu zirelarik. Lehen erromatar antzokia eraiki zuen, Marteren Zelaian, eta, bere kide Marko Fulvio Nobiliorrekin, Erromatar foroan Emilia Basilika eraiki zuen. Erromako hirugarren akueduktuaren lanak ere hasi zituen, amaitzerik izan ez zituenak Marko Lizinio Krasoren oposizioagatik, honek ez baitzion bere jabegoak zeharkatzen utzi.
José Isbert
José Enrique Benito y Emeterio Ysbert Alvarruiz edota Pepe Isbert (1886ko martxoaren 3a, Madril - 1966ko azaroaren 28a, Madril) espainiar aktore bat izan zen. María Isbert aktorearen aita izan zen.
Giorgio Chiellini
Giorgio Chiellini (Pisa, 1984) nazioarteko futbolari italiarra, Juventus FC klubarekin defentsa lanetan nabarmendu izan dena.
Ibilbidea
Goitizen desberdinak ditu: Brichiel, Chiello edo baita Re Giorgio. Bere belaunaldiko defendatzaile onenetakoen artean jartzen dute adituek. Chiellinik 2000an hasi zuen bere karrera profesionala, 16 urte zituela, AS Livorno taldean. Toscanako klubarekin lau denboraldi egin ondoren, klubak Serie A gizonezko futbol loga nagusira itzultzea lortu zuen, bere parte hartze nabarmenarekin, eta ordian Italiako klub handienetako batean sartu zen, Juventusen. Bianconero elastikoa jantzi aurretik, urtebete eman zuen maileguan Fiorentinan eta bertan nabarmendu zen, eta horri esker Italiako selekziorako hautatua izan zen.
José Isbert
Biografia eta lana
1903an, merkataritza maisu lanetan zebilen eta Kontuen Auzkitegian zuen postua, baina uztea erabaki zuen interpretazioan lan egiteko. Urte hartan bertan, Carlos Arnichesi esker, Madrilgo Apolo antzokian debuta egin zuen El Iluso Cañizares obrarekin, eta bere jatorriko abizena Isbert abizen artistikoagatik aldatu zuen; ordura arte, Figaro goitizenarekin lan egin zuen merezidun gisara eta, gero, kartel buru izatera iritsi zen. Lara antzerki konpainiara joan zen eta aitorpen handiak lortu zituen, besteak beste, obra hauetan egindako lanari esker: La ciudad alegre y confiada (1916) edo La Inmaculada de los Dolores (1918) biak Jacinto Benaventerenak; eta La señorita de Trevelez (1916), bere familiartekoa zen Carlos Arnichesena.
Isbert bere lehengusua zen Elvira Soriano Picazorekin (1892-1986) ezkondu zen; bikotearen alaba izango zen Maria Isbert aktorea eta Tony Isbert, Andres Isbert, Jose S. Isbert eta Carlos Ysbert, berriz, hilobak.
Pantaila handian ez zen 1912ra arte agertu, Asesinato y entierro de don Jose Canalejas laburrean. Lan hartan Pardiñas anarkista interpretatu zuen, Canalejas politiko liberalaren hilketaren arduraduna izan zena eta 100 pezeta jaso zituen egindako lanagatik.
Zinema mutuaren garaian, antzerkira bideratu zuen bere ibilbidea, orduko izar gehienek bezalaxe zinema ez zuelako gustuko; horregatik, zineman oso agerraldi gutxi egin zituen. Soinudun zinemaren etorrerarekin, ordea, 1930eko hamarkadan, Florian Reyren La pura verdad (1931) komedian agertu zen.
Benetako entzutea, egiazko arrakasta baino gehiago, antzokietan irautearekin irabazi zuen. Bi aldiz, behintzat, lanbidea utziko zuela esan zuen jendaurrean, baina ez zion antzezteari sekula utzi, Espainiako Gerra Zibilak ekarri zituen zaitasunen aurrean ez bazen izan. Arrakasta lortu zuen Pedro Muñoz Secaren komedia orok, ehun emanalditik gora antzezten zituztelarik. 1920ko hamarkadan, Príncipe kaleko Teatro de la Comedian aktibo egon zen eta baita konpainiak antolatutako biretan ere. Era berean, Carlos Amichesen (El señor Badanas) edo Jardiel Poncelaren (Angelina o el honor de un brigadier) komedien arrakastan ere zeresan handia izan zuen.
1930eko hamarkadan dozena erdi filmetan parte hartu zuen eta, horien artean, Manuel Romeroren ¿Cuándo te suicidas? (1931), Eusebio Fernandez Ardavinen La bien pagada (1935), eta Luis Marquinak zuzendu zuen El bailarin y el trabajador (1935), Jacinto Benaventeren antzerki-lanean oinarrituta dagoena dira nabarmentzekoak.
1940eko hamarkadan, ospea hartzen joan zen zineman eta film kopurua handitu egin zuen. Hauek dira aipagarrienak: Orosia (1934), Te quiero para mi (1944) eta El testamento del virrey (1944), Ladislao Vajdak zuzendutakoak; Juan de Orduñaren Ella, él y sus millones (1944), Rafael Gilen El fantasma y doña Juanita (1945) eta Antonio Romanek zuzendutako Pacto de silencio (1949).
Isberten garairik emankorrena, berriz, 1950eko hamarkada eta 1960eko hamarkadako lehen zatia izan ziren eta, denen artetik, lan hauek nabarmentzen dira: Bienvenido, Mr. Marshall (1953), non herriko alkate kutun eta gorra interpretatzen duen, eta Los jueves, milagro (1957), biak Luis García Berlangarenak; Marco Ferreriren El Cochecito (1960),eta El verdugo (1963), Berlangarena, eta Rafael Azconaren gidoia duena.
Bere azken lanen artean oso famatua izan zen La gran familia filman (1962) egindako aitonaren papera. Arrakasta izugarria izan zuen, izan ere, Espainiako familia arrunt eta kide ugariko baten isla zen lan hark. Bi arrasto utzi zituen film horrek: La gran familia y uno mas (1965) eta La gran familia, bien, gracias (1979), batetik; eta bestetik, telebistako serie bat, La gran familia... 30 años después izenekoa. Horietan, Isbertek ez zuen parte hartu, baina bere ospea iraunarazi zuten bera hil ondoren ere. Isbert hil eta lau hamarkada pasata ere, mundu guztiak ezagutzen zuen haren ahots latz berezia Chencho bilobari deitzen edo, amerikarren berehalako etorrera dela-eta, bizilagunak adoretzen.
1963an trakeotomia bat egin beharrean izan zen.
Pepe Isbert Madrilen hil zen 1966ko azaroaren 28an, 80 urte zituenean, mikokardio infartu baten biktima. Tarazona de la Manchako (Albacete) hilerrian eman zioten lur, bere emaztearen herria zenean.
Errekonozimenduak
Espainiako Antzerkien Lagunek ere (AMITE, www.amiteatros.es) bere izena daraman Jose Isbert Antzerki Sari Nazionala delako saria ematen dute, zeina Espainiako aktore garrantzitsuenek lortu duten. Albaceteko Teatro Circo de Albaceten ematen den ohorezko sari hau Nuria Espertentzat izan zen XII. edizioan, Rafael Álvarez el Brujorentzat XIII. edizioan eta Lola Herrerarentzat XIV. edizioan.
AMITEk Teatro Circo de Albacete antzoki historikoko areto nagusiak haren izena eraman zezan proposatu zion Albaceteko Udalari.
Bestalde, Albaceteko Filmategiak Pepe Isberten memoriak editatu zituen 2009an, Mi vida artistica (Nire bizi artistikoa) izenarekin, horiek aktoreak berak Maria alabaren laguntzarekin idatzi zituen bere bizitzaren azken egunetan.
Berriki, Madrilgo Metro Ligero Oesteko geltoki bati haren izena jarri diote.
Gainera, Circulo de Bellas Artesen Urrezko Domina eta Laneko Merituaren Domina jaso zituen Isbertek.