cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luis González de Albelda y Cayro
Biografia
XIV. mendetik Flandrian bizi zen familia bateko partaidea zen eta kolonia horren defentsan nabarmendu ziren haren familiakideak. Birraitona eta aitona Nieuport plazako gobernadoreak izan ziren XIX. mendean, eta aita, Francisco Antonio González de Albelda y Rohan, valoniar infanteriako heren bateko landa-maisua; ama ere goi nobleziaren partaidea zen. González Catalina María Peregrina de Giudize y de la Sierrarekin ezkondu zen, Domingo Antonio Guidize y Valentí eta María Teresa de la Sierraren alabarekin, alegia. Azken hori Isabel Farnese erreginaren dama izan zen. Bere ezkontzatik seme bakarra izan zuen, Felipe, 1741ean jaioa, eta aurrez hil zitzaion. Hori dela eta, bere tituluak eta ondasunak Pedro Francisco de Staal ilobaren eskuetara pasa ziren.
1707an, karrera militarrean sartu zen. 1719ko urtarrilaren 7an Valoniako Errege Guardien laguntzaile nagusiaren kargua eman zioten, eta, 1732an, Santiagoko Ordenako zaldun izendatu zuten. Alcantarako Zalditeria errejimenduko koronel zela, Gaztela, Extremadura eta Andaluziako probintzietako Zalditeria ikuskatu zuen. Ondoren, 1733an, brigadier, kargura igo zuten, eta, 1740an, landa-mariskal izatera heldu zen. Urte horretan, gainera, Cairo markesaren titulua eman zioten.
Aragoira bidali zuten ondoren, bitarteko komandante jeneral eta Auzitegiko presidente izateko (1742ko uztailaren 28an), eta 1747ko apirilaren 12an teniente jeneral izendatu zuten. 1752an Mallorcako komandante jeneral izendatu zuten, bere Errege Auzitegiko lehendakaritzarekin. Urte horretako abenduaren 15ean hartu zuen kargu horien jabetza, Mallorcara iritsi zen egunean. 1753ko maiatzaren 21ean Mallorcako kapitain jeneral izendatu zuten, eta kargutik kendu aurretik, Tabakoaren Errenta Errealaren epaile kontserbadore pribatiboa. 1761eko otsailean utzi zuen kargua, eta Nafarroara joan zen erregeorde gisa. Aurreko urteko urrian jaso zuen izendapen hori, Francisco de Paula Bucarelli y Ursúa teniente jenerala hartu ondoren.
Lophostoma evotis
Lophostoma evotis Lophostoma generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae azpifamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago
Forty Fort (Pennsylvania)
Forty Fort Pennsylvaniako borough bat da. Luzerne konderrian kokatua dago. 2010ean 4,214 biztanle zituen, 3.4 kilometro koadrotan banatuta.
San Giovanni in Fiore
San Giovanni in Fiore Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
San Giovanni in Fiorek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cophixalus infacetus
Cophixalus infacetus Cophixalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Kiss the Girls (1997ko filma)
Kiss the Girls (euskaraz Musukatu Neskak), 1997ko Gary Fleder estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako neo-noir thriller psikologiko film bat da. David Klass idazlearen 1995eko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Morgan Freeman, Ashley Judd, Cary Elwes, Tony Goldwyn eta Jay O. Sanders aktoreek antzeztu zuen.
Along Came a Spider (2001) jarraipena izan zuen.
Tienen
Tienen edo Thienen (nederlanderazko ahoskera: ; Tirlemont) Belgikako iparraldeko udalerri bat da, Flandriako Brabante probintziakoa. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Tienen bera, Bost, Goetsenhoven, Hakendover, Kumtich, Oorbeek, Oplinter, Sint-Margriete-Houtem eta Vissenaken. 2013ko urtarrilaren 1ean 32.987 biztanle zituen. Tienen ezaguna Belgikan azukre ekoizpen gune nagusietakoa delako.
Stilpnomelane
Stilpnomelane silikato motako minerala da eta stilpnomelane taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Stilpnomelane silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.
Microtus irani
Microtus irani Microtus generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Hunnewell (Kansas)
Hunnewell Kansasko hiri bat da. Sumner konderrian kokatua dago. 2010ean 67 biztanle zituen, 1.26 kilometro koadrotan banatuta.
Sibiu konderria
Sibiu Errumania erdialdeko barrutia (judeţ-a) da, Transilvania eskualdean. Azaleraz 5.432 km² da. Barrutiko hiriburua izen bereko Sibiu da, 171.535 biztanlekoa.
Biztanleria
2002. urtean 421.724 biztanle zeuden Sibiu barrutian. Barrutiko biztanleriaren %90,6 errumaniarrak dira; hungariarrak %3,6 dira; ijitoak, %4,1; alemanak, %1,6; eta %0,1 bestelako jatorrikoak. Biztanle gehienak (%88,9) ortodoxoak dira.
Ekonomia
Errumaniako ekonomia bizienetarikoa da Sibiu barrutikoa. Beste batzuen artean, industria hauek daude: makineria, automobilen osagaiak, elikagaiak, ehungintza, egurra. Aginte komunista egon zen sasoian ikatza, metal astun eta osagai kimikoen industriak ere egon ziren, baina pixkaka ixten joan dira. Turismoak ere indar handia dauka.
Banaketa administratiboa
Sibiu konderriak 2 hiri, 9 udalerri eta 53 herri ditu
809 Lundia
809 Lundia asteroide gerrikoan aurkitutako asteroide bitar bat da, Vesta familiakoa eta V motakoa. 1915eko abuztuak 11n aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1915 XP zen. Bere izena Suediako Lundeko Behatokiagatik jasotzen du.
Brownsville (Florida)
Brownsville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Miami-Dade konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mandasko dukearen jauregia
Mandasko dukearen jauregia Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen jauregi bat da. Egia auzoko Kristinaenea parkean dago. Mandasko dukearen bizileku izan zen.
Gaur egun, eraikinaren beheko solairu Cristina Enea Fundazioaren egoitza dago, ingurumen eta garapen iraunkor arloan lan egiten duena.
Historia
1890an Jose Osinalde arkitektoaren diseinuen arabera eraiki zuten. Gaur egun beheko solairuan Cristinaenea Fundazioa dago.
Eraikina
Jauregiaren sarrera nagusitik harrera-gelara sartzen da, honetan goiko solairuetara doan egurrezko eskailera handi bat dago. Bigarren solairuan Mandasko dukaren bulegoa zena eta bi erakusgela daude. Eraikinak erakusketerako areto bat ere badu.
Katxina
Katxina, Ipar Ameriketako zenbait herri indiarren erlijioan, gizakien eta Jainkoaren artean bitartekari egiten duen espiritua da. 500 katxina baino gehiago dira guztira. Indiarrek sinesten dutenez, katxinak urtearen erdia leinuarekin batera bizi ohi dira. Gizonek, katxinen maskarez mozorroturik, erritu jakin bat era egokian antzezten badute, katxinak begiarentzat ikusgarri bihurtzen dira.
Vaux-Villaine
Vaux-Villaine Frantziako udalerri bat da, Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vaux-Villaine udalerrian erroldatutako biztanleak 183 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 84 etxebizitza zeuden, 73 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 76 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 73 etxebizitza nagusietatik 60 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 61 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 27 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 38 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 116 ziren, horien artean 88 aktiboak ziren eta 28 inaktiboak ziren. 88 pertsona aktiboetatik 82 lanean zeuden (51 gizon eta 31 emakume) eta 6 langabezian zeuden (1 gizon eta 5 emakume). 28 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vaux-Villaine udalerrian 71 unitate fiskal zeuden, 176 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.028 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren eta 1 finantziazio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 iturginak ziren eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Vaux-Villaine udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 504 hektarea erabiltzen.
Microtus kikuchii
Microtus kikuchii Microtus generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Cophixalus kaindiensis
Cophixalus kaindiensis Cophixalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Microhylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Varogne
Varogne Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Sympathy for Lady Vengeance
Sympathy for Lady Vengeance (koreeraz: 친절한 금자씨) Park Chan-wookek zuzendutako 2005eko filma da. Koreerazko izenburuak, 친절한 금자씨, Bihotz oneko Geum-Ja andereñoa esan nahi du. Ingelesezko izenburuak aldiz, Sympathy for Lady Vengeance, Mendeku andereñoarenganako errukitasuna esan nahi du. Erresuma Batuan eta Ipar Amerikan Lady Vengeance izenburuarekin estreinatu zen. Sympathy for Lady Vengeance, Parken The Vengeance Trilogy trilogiaren hirugarren filma da, Sympathy for Mr. Vengeance (2002) eta Oldboy (2003) filmen jarraipena.
Varogne
Biztanleria
2007an Varogne udalerrian erroldatutako biztanleak 138 ziren. Familiak 55 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Sympathy for Lady Vengeance
Argumentua
Lee Geum-jak (Lee Young Ae aktorea) egin ez zuen hilketa batengatik 13 urteko zigorraldia bete du espetxean. Espetxetik atera ondoren, benetako hiltzailearen bila joango da mendekua hartzeko.
Žemaitukas
Zemaitukas, (lituanieraz:Žemaitukas, Zhmud edo Zhemaichu), Lituaniako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik, ponien sailkapen taldean kokatzen da.
Oltza zendea
Oltza ([olts̻a]) edo Oltza zendea ([olts̻a s̻enðe.a]) Nafarroa Garaiko erdialdeko udalerri bat da, Iruñeko merinerrian kokatua. Iruñerriko zendea zaharra, honako herri hauek osatzen dute: Aratzuri, Artazkotz, Asiain, Ibero, Izkue, Izu, Lizasoain, Oltza eta Ororbia (herriburua). Oltza zendeak 0 biztanle zituen. urtean, eta 1.853 2017an.
Iruñerriko Mankomunitatea arduratzen da zaborra biltzeaz, ur horniduraz eta bestelako zerbitzuez, Iruñea inguruko metropoli eremuko beste hainbat herritan bezala.
Geografia
Oltza Zendea Nafarroa Garaiaren erdialdean dago, Iruñerriko metropoli eremuaren ipar-mendebaldean, eta Nafarroako hiriburu Iruñetik hamar bat kilometrora.
Žemaitukas
Arraza hau oso ezaguna da Lituanian, eta agiri historikoetan VI.en VII.en mendetan agertzen da jada. Iparraldeko Gurutzadak edo Gurutzada Baltikoen garaietan, lituaniarrek zaldi hauek jada erabiltzen zituzten gerra zaldiak bezala. Gaur egun arraza garbiko abereen kopurua 400 ingurukoa da.
Oltza zendea
Ingurune naturala eta klima
Udalerriak azpimeditarraneo motako klima dauka, prezipitazioak urte osoan zehar ugariak diren arren, udaberri eta udazken garaian izaten dira ugarien 1.000mm eta 1.400mm euri jausten da urteko 120 egun euritsuetan. Tenperaturak 10 eta 13 gradu bitartekoak izaten dira eta udan bi hilabete idor izaten dira, (uztaila eta abuztua).
Žemaitukas
Etimologia
Arrazaren izenak lituanieraz "Samogitians txikia"ren esanahia dauka. Lituaniako eskualde honen izenagatik.
Oltza zendea
Estazio meteorologikoa
Zendeako Arazuri kontzejuan, ur zikinen araztegiaren ondoan eta itsasoaren mailatik 396 metrora, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak jarritako estazio meteorologikoa dago.
Synodontis woosnami
Synodontis woosnami Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Oltza zendea
Udalerri mugakideak
Oltza zendeak mugakide ditu iparraldean Ollaran, Orkoien eta Itza zendea; ekialdean Iruñea eta Barañain; hegoaldean Zizur Nagusia, Zizur Zendea eta Etxauri; eta mendebaldean Goñerri.
Auzoak
Gaur egun udalerria bederatzi auzo edo kontzeju hauek osatzen dute, biztanle kopuruen arabera ordenaturik:
Demografia
Nekazaritzari lotutako udalerria izanik, XX. mendearen lehen erdialdean biztanleak galduz joan zen. 1970eko hamarkadatik aurrera, berriz, Iruñearen hedapenak eraginda, populazioa hazten hasi zen, batez ere Orkoienen. 1992an Orkoien zendeatik banandu zenean, berriro jaitsi zen populazioa, baina XXI. mendearen hasieran hazten jarraitu zuen.
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 58 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %3,72 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).
Varogne
Etxebizitza
2007an 67 etxebizitza zeuden, 60 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 64 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 60 etxebizitza nagusietatik 48 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 31 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 28 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Oltza zendea
Udal hauteskundeak
2011n ere ICO izan zen bozkatuena eta zinegotzirik gehien (4) atera zuena. Aldiz, Oltzako Herriak (ezkertiar eta abertzaleak, 3 zinegotzi) sentsibilitate abertzaleko beste zerrendarekin (alkate izandako Juan Antonio Erbururen Zorroka, 2 zinegotzi) ituna egin zuen eta alkatetza Pedro María Azparren Ocañak lortu zuen. PPk eta PSNk ez zuten zinegotzi bat ere eskuratu.
Alkateak
Hauek izan dira Oltza Zendeako azken alkateak:
Azpiegitura eta garraioak
La Pamplonesa autobus konpainiak Oltza zendeako Aratzuri, Ororbia eta Iberoko kontzejuak Iruñearekin batzen ditu. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:
Varogne
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Oltza zendea
Azpiegitura eta garraioak
Konpainia beraren beste linea batek, Iruñea eta Ibero bitartekoa, honako ibilbidea egiten du:
Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista
Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista, Armeniari emandako izendapena izan zen, 1936an SESBk inbaditu, eta independentzia jaso bitartekoa (1991).
Oltza zendea
Euskara
Oltza zendeako euskara XIX. mendean galdu zen. 1863rako, gainbehera zihoan Iruñerriko hegoaldean, Zizur eta Galar zendeetan hain zuzen ere. 1904rako, berriz, aipatutako zendeetan zein Oltzakoan ere aienaturik zegoen erabat. Itzakoan bizirik iraun zuen urte batzuk gehiago, Aldatzen, Aritzen eta Orderitzen batik bat.
Ojus (Florida)
Ojus Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Miami-Dade konderrian dago, Florida estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Varogne
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 81 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (33 gizon eta 26 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Oltza zendea
Euskara
2010eko otsailaren 18an Nafarroako Parlamentuak hizkuntz eremu mistoan sartzea erabaki zuen. Ordura arte eremu ez-euskaldunean zegoen udalerria.
Ondarea
Aratzuriko gaztelua XV. mendearen hasieran eraiki eta XVI. mendearen erdialdean berreraiki zuten. 1966ko, urriaren 6an, Nafarroako Foru Aldundiak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
San Lorenzo Bellizzi
San Lorenzo Bellizzi Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista
Sobietar Batasunak Armenia bereganatu zuen
Otomandar Inperioa, Armeniar Genozidioa, eta, Turkia eta Armeniaren arteko gerra nozitu ostean, boltxebikeek Armenia inbaditu zuten 1920an. Hortik aurrera, Sobietar Errepublika Sozialista izatera pasa zen Armenia. Ondoren, Turkiak eta Sobietar Errepublika Sozialista berriak Karseko ituna sinatu zuten. Haren arabera, Turkiak sobietarren esku utzi zuen Adjaria, eta trukean, Karseko lurraldea eskuratu zuten turkiarrek. Azken lurralde honetan Ani herria eta Ararat mendia aurkitzen dira, Armeniako lurralde espiritualak hain zuzen ere. Egun, Armeniak ez du Karseko ituna onartzen.
Viguerako Erresuma
Viguerako Erresuma Errioxako Viguera inguruan 970 eta 1005 urteen artean izandako iraupen gutxiko erresuma izan zen.
Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista
Stalinen agintaritza
Lenin hil ostean, Stalinek eskuratu zuen SESBren zuzendaritza. Armeniako ekonomia eta gizartea sakon aldatu zituen Stalinek. Ararat Mendia ezarri zen Armeniako SESren armarrian, eta Turkiak honen aurka egin zuen protesta, bere lurraldean baitzegoen mendia. Honen ostean, Armeniak bere lurraldearen zati bat galdu zuen, Stalinek Azerbaijani eman baitzizkion Nakhichevan eta Nagorno-Karabaj lurraldeak. 1920an, boltxebikeek zin egin zuten bi lurraldeok Armeniarenak izango zirela.
San Lorenzo Bellizzi
Mugakideak
San Lorenzo Bellizzik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista
Stalinen agintaritza
25 urteko denbora tartean, era zorrotz batean industrializatu zen Armenia, eta Armeniar abertzaletasuna ere gogor ezabatu zen. Stalinek neurri zorrotzak hartu zituen Armeniako Eliza Apostolikoa jazartzeko, eta honetaz gain, Armeniako ohiturak errusiarrengatik ordezkatu nahi zituen. Hogeiko hamarkadan elizak galdu egin zituen bere ondasunak, eta hurrengo hamarkadan, sobietarrak gogor aritu ziren elizaren aurka. Purga Handiaren baitan, Khoren I.a hil zuten, 1938. Alabaina, elizak bizirik iraun zuen ezkutuan.
Viguerako Erresuma
Historia
Gartzea I.a Nafarroakoak Ramiro Gartzea bere bigarren semeari utzi zion titulua eta egungo Errioxa eskualdea. Dudatan dago benetan erresuma ote den, orduko infanteei errege deitzen dietelako.
918an Ordoño II.a Leongoa eta Antso I.a Gartzesek Viguerako eskualdea konkistatu eta Banu Qasitarrak bota zituzten eskualdetik. 923 inguruan, jadanik tinko eusten zuten eskualdean. 924 eta 972 artean Fortun Galindez izan zen eskualdeko buruzagia; prefektu eta duke tituluak zituen, eta Antso I.aren eta Gartzearen zuzendaritzapean gobernatzen zuen.
Teresa Leongoak bere bigarren emaztea hala eskatuta, bere testamentuan Ramiro bere semeari Viguera eta inguruko lurraldeak utzi zizkion. Antso Abarka seme nagusiak, Iruñeko erregea zean, aitaren borondatea errespetatu eta anaia Viguerako erregetzat onartu zuen.
Varogne
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista
Stalinen agintaritza
Sobietar Batasunean hainbat etnia gutxitu izanik, milioika armeniar hil eta erbestera joan ziren. 1936an, Stalinek deportazioetan egin zuen lan, eta asko Siberiara izan ziren bidaliak. Armeniako biztanleria 700.000 azpitik izaten saiatu zen. Bere agindupean, Armeniako Alderdi Komunistak ikara poliziala erabili zuen komunismoaren ideiak indartu eta abertzaletasunaren adierazpen guztiak ezabatzeko. Idazle, artista, zientzialari eta lider politiko asko hil edota erbestera bidali zituzten.
Bestalde, 1944an, Hamshenis bezala ezagututako 200.000 sunni musulman, Georgia, Kazajstan eta Uzbekistanera bidali ziren. Honetaz gain, 58.000 armeniar abertzale Kazajstanera bidali zituzten.
Armenia eta Bigarren Mundu Gerra
Bigarren Mundu Gerran Armeniak ez zuen Sobietar Batasunak jasandako lazkeria bizi. Naziak ez ziren sekula Kaukasoko hegoaldera iritsi. Alabaina, Armeniak garrantzia handia izan zuen, industria eta nekazaritzarekin lagundu baitzituen aliatuak. Gainera, armeniarrek alemaniarren aurka egin zuten borroka. Alemaniarrek Novorossiusk hiria hartu zutenean, armeniar askoren izenak Sobietar Batasuneko Heroien zerrendan sartu ziren.
810 Atossa
810 Atossa asteroide gerrikoan aurkitutako 810. asteroidearen izena da. 1915eko irailak 8an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1915 XQ zen. Flora familiako asteroidea da.
Varogne
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra higiezinen agentzia zen.
2000. urtean Varogne udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 973 hektarea erabiltzen.
Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista
Armenia eta Bigarren Mundu Gerra
Hovhannes Bagramyan jeneral armeniarra Sobietar Batasuneko mariskal bihurtu zen.
Nikita Jrushchov
Stalin 1953an hil ostean, Nikita Jrushchov izan zen batasuneko zuzendari berria. Kremlineko gobernuak adierazpen abertzaleak baimendu eta atzean utzi zituen Stalinen politikak. Honek sobietar askoren lasaitasuna ekarri zuen. Armeniak berpizkunde kultural eta ekonomikoa izan zituen, eta erlijio eskubide batzuk ere baimenduta izan zituen. 1965ko apirilaren 24an, milaka armeniar Erevaneko kaleetara irten ziren manifestazioa deituta. Helburua Armeniar Genozidioaren 50. urteurrena gogoratzea zen. Hala, sobietarrak hirian sartu eta ordena jarri zuten. Gertakaria berriro ez errepikatzeko asmoz, Kremlinak genozidioan hilako guztiak gogoratuko zituen monumentu bat jartzea erabaki zuen.
Varogne
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Nakatajima dunak
Nakatajima dunak (中田島砂丘), Japoniako Hamamatsu (Shizuoka) hiriaren ondoan dauden hareazko duna ezagunak dira, Tottorikoen ondoren ezagunenak.
Varogne
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Viguerako Erresuma
Historia
991an Ramirok bere semea Antso Ramirez zuen oinordekoa eta Antsok Gartzea Ramirez bere anaia. Litekeena da honek 1002an edo pixka bat gerogao anaia hil zen arte erregekidea izatea. Gartzea ez da 1005 eta 1030 artean berriro aipatua eta alabak baino ez zituenez, Viguera berriro Iruñeko Erresumako zati bat izango zatekeen.
Nakatajima dunak
Geografia
Ozeano Barearen ertzean 4 kilometroko luzera eta 0'6 km-ko zabalera daukate.
Historia
Azken 40 urtetan 200 metro inguru txikitu dela estimatzen da. Honen aurrean gobernuak neurriak hartu ditu eta kanpotik ekarritako harea gehitzen hasi da.
Viguerako Erresuma
Historia
1099. urterako Viguera inguruko eskualdea jadanik Errioxa zuen izena.
Nakatajima dunak
Jaialdiak
Ohikoa izaten da urteberri egunean lehenengo egunsentia bertan ikustea.
Maiatzaren 3 eta 5 arteak kometa piloa aireratzen dira bertan Hamamatsu jaialdiaren barneko ekitaldi gisa.
Dordokak
Kuroshio itsaslasterrak ekarrita Egiazko kareta dordokak bertara etortzen dira arrautzak ezartzera. Arrauitza hauek batu eta inkubatu egiten dira espeziearen kontserbaziorako.
Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista
Perestroika
Mikhail Gorbatxovek Perestroikarekin politika berriak jarri zituen abian, eta sobietarren menpeko armeniarrentzat itxaropenak piztu ziren. Kazajstanera bidalitako Hamshenisek Armeniara bueltatzeko baimena eskatu zuten, baina Kremlinak ezezkoa eman zuen, kristauekin sortu zitezkeen istiluen beldurrez. Karabajeko armeniarrek, Armeniaren batasuna eskuratzeko mugimenduak hasi zituzten. 1988ko otsailaren 20an, Nagorno-Karabajeko Kontseilu Nazionalak Armeniaren zatia batzea erabaki zuten. Hala eta guztiz ere, istilu etnikoak eztanda egin zuen Azerbaijan eta Armeniako biztanleen artean.
Independentzia
1990eko abuztuaren 23an, SESB desagertu baino urte bat lehenago, Armeniak bere independentzia aldarrikatu zuen. Baina Sobietar batasunak ez zuen independentzia 1991eko irailaren 21era arte onartu. Une hartatik aurrera, Armeniako Errepublika jaio zen. Halere, Armenia eta Azerbaijanen arteko tentsioak ugaritu egin ziren Karabajeko gerrara iritsi arte. 1994an su-eten bat izan arren, Armenia eta Azerbaijanek ez dute gatazka oraindik argitu. Halere, Armeniak garapena izan du independentziatik hona, eta Turkiarekin eta Azerbaijanekin harreman eskasak izan arren, harreman ona du Errusia, Georgia eta Iranekin.
Erroimendiko mendatea
Erroimendiko mendatea Larrainen dagoen mendatea da, RD-26 errepidetik igarota.
Geografia
Itsas mailatik 1.362 metroko altueran kokatuta, Larraine ibaia sortzen duten ibaiadar bien haranak banatzen ditu: iparraldean duen Larrainen jaiotako Zurkaitzegiko erreka eta hegoaldean duen eta Holtzarteko arroilak sortzen dituen Olhadoko errekarenak hain zuzen ere.
Batzuetan gertuko Sakhiko mendatearekin nahasten dute, biek Larraineko mendateradoan RD-26an daudelako. Mendate biek hegoaldean Arhanolatze mendia dute.
Ur-jauzi
Ur-jauzia fenomeno geologiko bat da, ur ibilgu bat garaiera batetik amiltzen denean gertatua.
Arte garaikidea Euskal Herrian
Arte garaikidea XX. mendearen bigarren erdialdetik aurrera sortutako artea da. Arte garaikidearen definizioan "gure garaikoa" esaten den arren, Arte modernoaren ostean sortutako mugimenduak aipatu ohi dira. Euskal Herrian mugimendu honen partaide ugari izan dira, bereziki eskulturan, Jorge Oteiza, Eduardo Chillida edo Nestor Basterretxearekin, baina baita ere margolaritzan, arte kontzeptualean, bideo-artean edo arte instalazioetan.
Testuingurua
Gerra zibilaren ondoren, Bigarren Mundu Gerra n Italia ri eta Alemania ri laguntza eman zien Espainia k bere porrota nahitaezko ikusi zuen arte, «autarkia» deituriko 14 urtetako isolamendu politiko eta ekonomikoa bizi beharra gertatu zitzaion, harik eta 1953 an Estatu Batuekin hitzarmena eta Aulki Santuarekin konkordatu bat sinatu zuen arte. Ondoren etorri ziren mugiezintasun politikoaren urte luzeak (1953-1975); nahiz eta, ikuspuntu ekonomiko eta kulturaletik, Hirurogeiko hamarkadako «aurrerakuntzak» eraldaketa eta hazkunde prozesu azkar bat ekarri zuela nabarmendu behar den, batez ere atzerriko inbertsioei, kanpoko turismoaren etorrerari eta Europako egoera ekonomiko onari esker. Garapen hau aurrez aurre edukitzea komeni da, Espainia osoko eta bereziki Baskonia ko kultur eta arte-garapenaren hastapenaren testuingurua baitugu bera, ikusiko dugunez.
Franko ren diktadura k iraun zuen aldi luzean, mendebaldeko eta mediterraneoko munduarentzat Bigarren Mundu Gerra n eta honen ondoren sortu ziren gertakizun historiko garrantzitsuak −juduen holokaustoa eta bonba atomikoaren leherketa− oso ugariak eta garrantzi handikoak ziren, eta aparteko abiadan gertatuz joan zirenak. Garrantzi unibertsal handikoak edo kultura eta arte arloan aparteko oihartzuna izan zutela uste ditugunak laburtuz adieraziko ditugu:
Giro kultural eta artistikoa
Frankoren diktadurarekin eman zitzaion hasera miseria eta kultur geldialdi baten etapari. Gaur egungo edozein espainiarri lotsa eman behar lioke 1936ko abenduan Kultura eta Irakaskuntza Batzordeak sortutako garbiketa-programa irakurtzeak, zeren eta hitzaurrean aitortzen zen garbiketa ez zen zigor hutsa, baita prebentzioa ere; eta espainiarrei ziurtatu egiten zitzaien zibilizazioa salbatuko zuen gerra irabazi ondoren ez zirela onartuko, eta are gutxiago babestuko, ez eta diruz lagunduko herri-arimaren pozoitzaile zirenak, mundua izutzen duten bidegabekeria eta hondamendi guztien arduradun nagusi eta handienak izanik, eta abar.»
Espainia inperialeko kulturaren oinordeko izendatu zuen bere burua frankismoak. Urrezko Mendearen kultura eta arte arloko handitasuna berpiztea zen bere ametsa. Erregimenak pentsamendu katoliko tradizionalaren balioa handiagotu egin zuen; eta kultura eta estetika alorrean, abangoardismoa izan ezik, berritasun estilistiko guztiak ere gorroto izan zituen. Aldiz, militar espirituaren eta katolikotasun zaharkituenaren goraipamena adierazten zuen guztiaren alde jokatu zuen. Milaka intelektual eta goi-profesional, behartutako ala borondatez, erbesteratzeak eragin zuen zerebroak galtzeari, Irakaskuntza ofizialaren maila guztietan eman zen arazketa lotu zitzaion. Irakaskuntza Ertainetako eta Unibertsitateko Zuzendari Orokorrak honela idatzi zuen 1940an: «Irakaskuntza Askearen Erakundeko harri bakar batek ere ez du zutik gelditu behar». Unibertsitateak, Institutuak, Irakasle Eskolak, eta maisu nazionalen saila, bereziki, erbesteratze zorrotzaren biktima izan ziren. Liburu eta aldizkarien argitalpena zorrozki kontrolatua gelditua zen. Zientzia Ikerkuntzen Kontseilu Gorenaren fundazioak, ikerkuntza zientifikoaren eta dotrina katolikoaren artean beharrezko lotura baten itxura hartu zuen. Unibertsitateko irakasleen izendapena, esaterako Ortega eta Unamuno pentsalarien ideologia, eta heterodoxo bezala estigmatizaturik zeuden eta hispaniar tradizioarekin bat ez zetozen beste filosofiak, neoeskolastikarekin ordezkatu ziren.
Ur-jauzi
Ur-jauziak sortzeko, urak arroka gogor baten gainetik joan behar du, eta ibaiak eta gertakari geologiko batek sortutako amildegia aurkitu (faila bat, haustura bat edo bestelakoa). Oro har, azpian dagoen arroka multzoa goikoa baino bigunagoa bada, urteen joan-etorrian higatu eta ur-jauzia gero eta garaiagoa egingo da: aldatuz doaz (bai urtaro batetik bestera, bai denboraren ondorioz), eta hainbat sailkapen dituzte, formaren arabera.
Arte garaikidea Euskal Herrian
Giro kultural eta artistikoa
Errepublika sozialista eta ateo baten gain garaipena lortzeak, Estatu berriari Mendebaldeko kristau-balioak salbatzeko erantzukizuna, alajaina, emateko eskubidea zuela uste izan zuen Frankok. Uste horrek berekin zekarren Eliza menpean edukitzea. Horregatik, azkar asko ahalegindu zen, eta baita gotzain berrien aurkezpenerako pribilegioa lortu ere, Aulki Santuaren aldetik. Ondorioz, elizako Hierarkia bat izan zuen Espainiako Elizak, pentsamolde tradizional eta kontserbatzaile izateagatik nabarmendu zena; Vatikanoko II.a Kontzilioan isilik egoteko zuhurtasuna bederen izan zuten prelatuek, mundu modernora irekia zegoen Elizaren mailako beharrez ezer ez baitzuten esateko.
Ur-jauzi
Garaieraren arabera
World Waterfall Databasearen arabera, honako hauek munduko ur-jauzirik garaienak dira. Gocta ur-jauzia, 14. ageri dena, jauzi bakar batean garaiera gehien duen 3.a da, berriki jakin denez.
Arte garaikidea Euskal Herrian
Giro kultural eta artistikoa
Kultura artistikoaren alorrean, mundu guztiari «ordena berri bat» sortzen ari zela erakutsi beharrak bultzatu zuen erregimen frankista, beronen ulertzeko modua guztien eskura zegoen arte bati pribilegioak ematera: arkitekturari.
Diktaduraren lehen urteetan botere ofizialaren eskakizunez, arte modernoaren, eta bereziki arrazionalismoaren korronteak, aitzakiarik eta ñabardurarik gabe gaitzetsi egiten ziren. Agerian azaltzen zen Paristik zetorren guztiarekiko gaitzespena, eta Italiako ereduekiko begikotasuna adierazten zen, non oihartzuna egiten zuen Mussoliniren ahotsak «Eraiki itzazue gauza handiak!».
Halaz ere, frankismoko historialariek idazten dute, nahiz eta garuneko paralisi hau ofizialki sustatu, ez zutela «basamortu kulturala» erabatekoa izaterik lortu. Bizirauteko, diktadurak aurpegi jasanbera aurkeztu beharra zeukan giro liberal eta independente hartako intelektual, idazle eta ertilari haiekin, erbesteratu gabeko edo Espainiara azkar itzuli ziren haietariko batzuk nazioartean ezagunak baitziren. Honela lortu zen kulturaren halakoxe jarraipen bat nahikoa bizirik gordetzea; eta 60ko hamarkada aldera nabarmen agertu zen pertsona inkonformista horien lanei esker ezin izan zuela lortu frankismoak kultura deuseztatzea, eta epe ertainera erregimen politikoaren aldaketa suma zitekeela. Bistakoa da deskribatutako egoerak eta beronen garapen makalak eragin bera izan zuela Baskonian ere. Euskal Herriko artea garapen honen lekukotasuna emanez joan zen.
Ur-jauzi
Ur-bolumenaren arabera
World Waterfall Databasearen arabera, munduko ur-bolumen handieneko ur-jauziak hauexek dira:
Arte garaikidea Euskal Herrian
Autarkia aldiko arkitektura
Erbesteratuen artean, arkitekto kopurua gainerako arte plastikoena baino nabarmen urriagoa zela ohartu gara. Oriol Bohigasek interesgarri baina beharbada eztabaidagarria den gogoeta egin du, arkitektura modernoa hautatzearen eta Errepublikaren eta politikan ezkerreko jarrera onartzearen artean egon zitekeen erlazioari buruz. Eta, arrazionalismo arkitektonikoa uste sakon eta pertsonal bat bilakatu zitzaien arkitekto haiengan, borondatezko atzerriratzea naturaltasun garbiz eman zela dioen ondoriora iritsi zen. Aitzitik, Errepublikako urteetan zalantza estilistikoetan ibili ziren askok ez zuten asmatu beren arrazionalismo aurreratuaren jarrerari eusten edo ez zioten eutsi nahi izan, Errepublika ezabatu zenean. Errepublikako abenturari gehien loturik zeudenak izan ziren, desengainatuta edo porrot eginda, Gerra Zibilaren amaieran atzerrira bideratuak sentitu zirenak. Eta hauen artean baino ez daitezke aurki, bertakotzat hartu zituzten herrialde berrietatik ere, Mugimendu Modernoari leial izan zitzaizkionak. Kasurik argiena eta sonatuena, Josep Lluis Sertena dugu. Espainian gelditu zirenek utzi egin zuten ildo hau, eta horrenbestez, Bigarren Errepublikaren gauzatze politikoari esker ireki zen parentesi abangoardista itxi zuten...».
Euskal Herriko arkitektoei buruz ari denean, Gonzalez de Duranaren iritzia bestelakoa, edo nahiago bada, ñabardura gehiago duena da: «Arrazionalismoa, proiektuen jarraibidezko jarrera zen aldetik, ez zen ezkerreko pentsamoldeari loturik egon; aitzitik, nolanahi ere kontrakoei». Zentzu horretan balizko bat plantea daiteke: zer norabide hartuko zukeen gerraostean arkitektura arrazionalistaren buru sutsua zen J.M. Aizpuruak bere militantzia falangista zela eta eraila izan ez balitz.
Gerra aldian eta irabazleen erreakzio bortitzak markaturiko ondorengo aldian, Euskal Herriko arkitektoek hartutako jarrera desberdina azpimarratzen du Gonzalez de Duranak. Haren ustez, gerra aldiak ere ez omen zuen inolako etenik adierazi. Arkitekto sonatuek, Smith, Bastida, Garamendi, Ispizua eta abarrek, eta gazteek, Galindez, Aginaga eta abarrek eraikuntzaren arrazionaltasun aratz eta nabarmen baten barruan jarraitu zuten lanean, gerra urteetan behintzat.
Horrela izan zen, baina inork ezin dezake uka, Francok garaipena lortu zuenean, kultur pentsamoldean, arkitekturan batez ere, gertatu zen errotikako aldaketa bortitza.
Massy (Essonne)
Massy Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 40.386 biztanle zituen.
Arte garaikidea Euskal Herrian
Autarkia aldiko arkitektura
Arkitektoen gizarte-maila ankerki garbitzea izan zen hasiera. Ministerioko 1940ko otsailaren 24ko Agindu batek 84 arkitekto garbitzen zituen, alajaina! –besteak beste, 10 ala 12 Hego Euskal Herrikoak–, Aginduan bertan berariaz izendatuak izan ziren batzuek beren bizi arteko lanbidean gaitasunez gabetu egin zituzten, jarduera publiko nahiz pribatuetarako; era berean beste batzuk 30 urteko edo gutxiagoko zigorrak jaso zituzten «lanbidearen jarduera publiko nahiz pribatuan guztizko etenaldia lurralde nazional osoan, bere jabegoetan eta babes-lurretan».
Garbiketaren ondoren ordena eta estilo arkitektoniko berrien ezarpena zetorren, eta bere durundi ofiziala Revista Nacional de Arquitectura aldizkari sortu berria izango zen. Izenak berak jakinarazten zuen zein zen iritsi nahi zen helburua. Estatu osoan zehar hedatu beharreko «estilo nazional» bat ezartzea zen kontua. Horretan bi euskal herritarrek zeregin erabakigarria izan zuten:
Kulturaren beste alor batzuetan bezala, frankismo aldiko arkitektura 50eko hamarkadaren azken urteetan egin daitekeen lerro-banatzaile batek markaturiko bi alditan zati daiteke.
40ko aldia eta 50eko aldia. Gerraren ondorengo lehen bi hamarkadetan estilo nazionala gailendu zen. Estilo arrazionalistari aberri gabea izatea egotzi zitzaion; eta Mugimendu Nazionala gogo biziz onartu zuten pentsalariak eta kritikariak arduratu ziren Espainiako garai inperial eta loriatsuetako arkitekto eta arkitekturak goraipatzeaz, utopikotasun atzerakoi baten eredua, izan ere, etorkizunean kokatzen baitzen iraganean baino gehiago, «Austriatako arkitekturan (El Escorial) jartzen zen pentsamendua, eta zenbaitetan gainera, Villanuevaren monumentaltasun bilduagoa onartu ere egiten zen».
Kolosalismoa
Halakoa izan zen ideologia haren inposaketa, non ezinezkoa zen beronengan itsatsi gabe geratzea, eta eraikuntza-arte horretako maisu ospetsuenetako batzuk beren aurreko estiloa eraldatu beharrean gertatu ziren, erraldoitasun horretan egokitzeko:
Massy (Essonne)
Biztanleria
2007an Massy udalerrian erroldatutako biztanleak 40.386 ziren. Familiak 16.018 ziren, horien artean 5.378 pertsona bakarrekoak ziren (2.463 bakarrik bizi ziren gizonak eta 2.915 bakarrik bizi ziren emakumeak), 3.771 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4.972 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.897 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Arte garaikidea Euskal Herrian
Kolosalismoa
Estiloari dagokionez, irakasbide handikoa da, esaterako, une hartako Aireko Ministerioaren (Madril) eraikin enblematikoaren historia; hamar urte beranduago proiektua egin eta bukatu ondoren, bere egilea jada damuturik baitzegoen eraikuntzaz.
Ur-jauzi
Euskal Herriko ur-jauziak
Euskal Herriko ur-jauzi ezagunenak hauek dira:
Arte garaikidea Euskal Herrian
Kolosalismoa
Antzeko zerbait esan daiteke Luis Moya arkitektoaren Gijongo Unibertsitate Laboral deigarriari buruz, bere diseinugilea ez baitzen, berorren sustatzaile zen Jose Antonio Girón falangista bezain pozik gelditu.
Egia da arkitektura historizista eta anakroniko hura, mintzaira klasizista eta material nobleen erabilerarekin eraikuntza ofizialetara mugatzen zela bereziki; pribatuetarako, garrantzi gutxiagoko eraikinetan edo eskualde edo baserri izaera zuten proiektuetan, aldiz, arrazionaltasunik gabekoa ez zen tipismo folkloriko bat hartzen zen. Estimazioa merezi duena da 1943tik aurrera estatu mailan «Suntsituriko Lurraldeak» izenburua zuen erakundearen bitartez, Fernández del Amo eta beste arkitekto batzuk lantzen joan ziren lana.
Emaitza, beraz, heterogeneoa da, estilo nazional horretatik urrun dagoena, guztientzako estilo izatea lortu ez zuena. Hortik datorrena da garai hartan arkitekto gazte esaten zitzaien haiengan sortu zen nahasmendu orokorra, jarraitu beharreko bidearekiko egoera deseroso batean uzten zituena, geroztik idatzitako Oroitzapenak izeneko liburuek aditzera ematen duenez.
Arrazionalismoaren berreskuratzea (1950eko hamarkadako azken urteak)
Gure Baskoniari helduz, jada 50eko hamarkadan ondo sarturik, Madrilek Sindikatuen Egoitzako (Francisco Cabrero eta Rafael Aburto arkitek.) modernismo neurritsua harrokeriaz erakusten duenean, 30eko hamarkadako arrazionalismoa hasi zen berreskuratzen Euskal Herrian, gutxi gorabeherako tonu hibrido batekin, edo, nolanahi ere, ezaugarri bereziak zituen modernismo batekin. Gogora dezagun, ezer baino lehen, maisu zaharretako batzuek ez dutela arrazionalismo soilera itzultzea arbuiatzen.
Frederiko Bavariakoa
Frederiko Bavariakoa (1339 - 1393ko abenduaren 4a) Bavariako dukea izan zen 1375az geroztik. Eztebe II.aren eta Elisabet Siziliakoaren bigarren semea zen.
Arte garaikidea Euskal Herrian
Bittor Eusa
Eibarko Coliseo Zineman (1947) fatxadako soiltasuna berreskuratu zuen, nahiz eta barrualdean Art Déco-ren (dekorazio-arte) oroitzapenak gorde zituen. Dena den, kanpoko itxuraz klasizismo modernoa da. Zorionez, sasoi onean zahartu den eraikuntza honek, laster egitekoa duela dirudien zaharberritzea merezi du.
Titulazioak 40ko hamarkadan jaso zituzten arkitektoen artean, Euskal Herrian badira arkitektura historizistatik urruntzen saiatu ziren batzuk, lana nola Manuel Inazio Galindez, Eugenio Mª Aginaga eta Frantzisko Jabier Saenz de Oiza.
Frederiko Bavariakoa
Familia
Amaren aldeko aiton-amonak Frederiko III.a Siziliakoa eta Leonor Anjoukoa izan ziren. Azken honen gurasoak Karlos II.a Napolikoa eta Maria Arpad Hungariakoa ziren. Maria Arpad Ezbete V.a Hungariakoaren alaba zen.
Erregealdia
1375etik 1392ra bitartean, Bavaria-Landshut gobernatu zuen Ezbete III.a eta Joan II.a anaiekin batera, eta dukerriaren zatirik aberatsena administratzea lortu zuen, Landshut eskualdea, Bavaria 1392an anaien artean banatu ostean mantendu zuen lurraldea. Bavaria-Ingolstadt eta Bavaria-Munich anaien esku geratu ziren.
Arte garaikidea Euskal Herrian
Manuel Inazio Galindez
Hormigoiaren teknika onartuz gero, tokian tokiko tradizioen itzalak ezer gutxi zezakeela jakinaren gainean zegoelarik, soiltasun arrazionalistaren hizkera aukeratu zuen argi eta garbi Errepublikako urteetan.
Frederiko Bavariakoa
Erregealdia
1383an Frederiko frantsesen alde borrokatu zen Flandesen ingelesen aurka. Bere osaba Alberto I.a Straubing-Holandakoa bisitatu zituen eta Quesnoyn eta Bourbourbourgen setioan parte hartu zuen. Azaroaren 1ean, Karlos VI.a erregearen zerbitzuan Parisen urtean 4.000 franko jaso zituen, eta Frantziako erregea Elisabet bere ilobarekin ezkontza adostu zuen. 1385eko udan Elisabeti lagundu zion - geroago Elisabet Bavariakoa - Amiensera erregearekin ezkontzeko.
Olatua
Olatua Gurutzaontzien Terminala Algortako kaian, Getxon, dagoen eraikina da. Gurutzaontziak bertan geldi daitezke, eta haiek jaitsi eta igotzeko bidaiari terminal moderno bat da, 2017an irekia. Olatu forma baten du bere sabaiak eta hortik jarri zioten izena.
Frederiko Bavariakoa
Erregealdia
1387an, Frederikok Salzburgoko artzapezpikua preso hartu zuen Suabiako hirien konfederazioarekin zuen aliantza amaitzera behartzeko. Frederiko Bohemiako Wenceslao IV.a erregearen aholkulari izan zen legezko gaietan, eta erregearen ondorengotzaren aldeko hautagai bat izan zen 1393. urtean Budweisen, Hegoaldeko Bohemian, hil zenean. Bavaria-Landshut bere seme Enrikek jaso zuen.
Olatua
Bilboko Portuaren Agintaritzak enkargatu zuen eta kudeatzen du terminaleko zerbitzua. Eraikuntza sei milioi euroko inbertsioa suposatu zuen. Eraikina Ajuriaguerra Tres arkitektura bulegoak diseinatu zuen.
Ireki zutenean adierazi zen, Portu Agintaritzak bertatik 100.000 bidaiari urtero pasatzea espero zuela, Kantauri Itsasoko gurutzaontzien kai nagusia bilakatuz.
Frederiko Bavariakoa
Ezkontza eta ondorengotza
Bi aldiz ezkondu zen. Lehena, 1360an, Ana Neuffengoarekin, Bertolt VII.a Neuffengoaren. Senar-emazte hauen alaba bakarra Elisaet (Isabella) izan zen (1361-1382ko urtarrilaren17), eta Marco Visconti, Parmako jaunarekin ezkondu zen.
Bigarrenik, 1381eko irailaren 2an ezkondu zen Maddalena Viscontirekin, Bernabò Visconti eta Beatrice Regina della Scalaren alabarekin. Bere seme-alabak izan ziren:
Massy (Essonne)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Arte garaikidea Euskal Herrian
Manuel Inazio Galindez
Orduko emaitzen artean aipatzekoak dira:
Massy (Essonne)
Etxebizitza
2007an 17.353 etxebizitza zeuden, 16.540 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 171 bigarren erresidentzia ziren eta 641 hutsik zeuden. 2.329 etxeak ziren eta 14.914 apartamentuak ziren. 16.540 etxebizitza nagusietatik 7.236 bere jabearen bizilekua ziren, 9.022 alokairuan okupaturik zeuden eta 283 doan lagata zeuden; 923 etxek gela bat zuten, 2.530 etxek bi zituzten, 5.425 etxek hiru zituzten, 5.063 etxek lau zituzten eta 2.600 etxek bost zituzten. 8.157 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9.522 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 3.513 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 27.261 ziren, horien artean 21.023 aktiboak ziren eta 6.238 inaktiboak ziren. 21.023 pertsona aktiboetatik 18.910 lanean zeuden (9.856 gizon eta 9.054 emakume) eta 2.112 langabezian zeuden (1.060 gizon eta 1.052 emakume). 6.238 pertsona inaktiboetatik 1.449 erretiraturik zeuden, 3.002 ikasten zeuden eta 1.787 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Arte garaikidea Euskal Herrian
Manuel Inazio Galindez
Jarraian etorri ziren itxura ederrean zahartu diren beste lan handi batzuk, esaterako:
Bikainetan bikain dira, halaber:
Galindezek zentzu estetiko handia izan zuen fatxadak proposatzerakoan, bistako adreilu gorriak elkartzen maisuki jardunda, ingurunean bertakotze zentzu finez, halako itxitura kromatikoak bitarteko balkoi zuri toldodunak irekita, argia eta eguzkia bilatuz.
Eugenio Aginaga
Duela gutxi desagertua izatea da monografia bat eskaintzeko arrazoia, Eugenio Aginaga (1910-2002) donostiar arkitekto berezi honen bizitza eta obra gogoratzeko aukera emango diguna. Lan nagusiak egin ziren garaiagatik, gerraosteko belaunaldian erosoago daudelarik.
Gutierrez Sotorekin egin zuen bere lehenengo lana, eta modernitateko aurrelariekin zuen ahaidetasungatik –J.M. Aizpuruaren lehengusua baitzen eta Txurrukaren koinatua– nahiz bere belaunaldikoen joera berekoa izateagatik –1934an titulatu baitzen– arrazionalismo aldera jo beharra zuen. Baina berea ez zen errotikako arrazionalismoa izan. Aginagaren lanen komentaristek ez dute beraganako goraipamenik ezkutatzen, modernismoaren aurrean jarrera fundamentalistetan ez erortzeko nolako askatasunez jokatu zuen ikusita. Hala ere, bazekien bere bezeroenganako erantzukizunez eklektikotasunez janzten.
Massy (Essonne)
Diru sarrerak
2009an Massy udalerrian 16.438 unitate fiskal zeuden, 40.881 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.673 euro zen.
Arte garaikidea Euskal Herrian
Eugenio Aginaga
Eugenioren lanik aipagarrienak:
Massy (Essonne)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 1.842 komertzioetatik, 19 erauzte enpresak ziren, 12 janari enpresak ziren, 33 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 34 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 138 eraikuntza enpresak ziren, 454 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 88 garraio enpresak ziren, 125 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 101 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 98 finantziazio enpresak ziren, 67 higiezinen enpresak ziren, 287 zerbitzu enpresak ziren, 293 administrazio publikoko enpresak ziren eta 92 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Arte garaikidea Euskal Herrian
J. L. López de Uralde
Gasteizen honako hauek diseinatu zituen:
Enrike Ginea
Honek diseinatu zituenak dira:
Paulo Zabalo donostiarraren –Lezako Sendategia (1935) – eta Joan Madariaga bilbotarraren obrak erbestealdi luzea jasan zutenen taldean gogoratu beharko dira.