cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Demokraziarako eta Garapen Ekonomikorako GUAM erakundea
Jatorria eta fundazioa, Uzbekiarren kidetza (1997-2005)
2005eko apirilaren 22an, GUUAMen gailur bat egin zen Chisinaun, Moldavian. Steven Mannek, Eurasiako Gatazketarako Estatu Batuetako Departamentuko ordezkari bereziak, eta Ján Kubiakek, OSCEko idazkari orokorrak, parte hartu zuten goi-bileran. Errusiako enbaxadoreak kritikatu egin zuen Errusia goi-bilerara gonbidatu ez izana. Ilham Aliyev Azerbaijango lehendakariak gailurraren ondoren esan zuen: "Gure erakundea indar boteretsu gisa azaleratzen ari da, Kaspio-Itsaso Beltzaren eremuan arazoak konpontzen parte hartuz". Ukrainako presidenteak, berriz, Viktor Yushchenko, esan zuen orri berri bat idatzi zela erakundearen historian.
Harremanak eta integrazioa sakontzea (2006-2013)
Eskualde horretan zuen eragina handitu zenez, eta Errusia buru zuen Estatu Independenteen Erkidegoa (EBI) zegoenez, GUAM Errusiak eskualde horretan zuen eraginari aurre egiteko eta Estatu Batuek babestutako estrategiaren zati gisa ikusi zuen. Hala ere, GUAMeko liderrek behin eta berriz eta ofizialki ezetsi dituzte baieztapen horiek, eta Errusiarekin adiskidetasunezko harremanak izateko borondate irmoa adierazi dute. Gainera, Azerbaijanek, taldeko energia-ahalmen nagusiak, azken urteotan Errusiarekin gatazkarik ez izatea lortu du.
2006ko apirilean, GUAMeko hiru naziok babestu zuten Ukrainaren proposamena: Holodomorra gaitzestea, Ukrainako gosetea, milioika pertsona genozidio gisa hil zituena.
2006ko maiatzean, Ukrainak eta Azerbaijanek GUAMeko kideen arteko harremanak are gehiago handitzeko planak iragarri zituzten, GUAM Demokraziarako eta Garapen Ekonomikorako GUAM Erakundea izenarekin berrizendatuz, eta egoitza Ukrainako hiriburuan jarriz. Gainerako kideek esan zuten urrats nabarmena eta garapena zela hori. 2006ko maiatzean, Ukrainako Defentsa Ministerioak GUAMen bakea mantentzeko indarrak ezartzeko planak iragarri zituen. Hurrengo urtean, GUAMeko nazioek bakeari eusteko 500 kideko indar bateratua sortzea erabaki zuten, separatismoaren aurka borrokatzeko.
Errusiaren inbasioaren eta Krimearen anexioaren ondoren (2014–orainaldia)
2014ko abenduan, orduko Ukrainako Kanpo Harremanetako ministro Pavlo Klimkinek proposatu zuen GUAMek ingelesa erabiltzea bileretan, errusiarraren ordez, hura baitzen Sobietar Batasuneko bilera ofizialetan erabiltzen zen hizkuntza nagusia. GUAMeko ordezkariak ados egon ziren.
2017. urteko martxoan, GUAMek merkataritza libreko eremu bati eta bere estatu kideen arteko aduana-prozeduren harmonizazioari buruzko akordio ofizialak ezarri zituen.
2021eko maiatzean, lau kideetatik hiru, Ukraina, Moldavia eta Georgia, Elkarte Hirukotea rekin elkartu ziren, Europan integrazio handiagoa lortzeko.
Pompierre-sur-Doubs
Pompierre-sur-Doubs Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pompierre-sur-Doubs udalerrian erroldatutako biztanleak 320 ziren. Familiak 126 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 45 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 45 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 201 ziren, horien artean 149 aktiboak ziren eta 52 inaktiboak ziren. 149 pertsona aktiboetatik 139 lanean zeuden (87 gizon eta 52 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 52 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pompierre-sur-Doubs udalerrian 130 unitate fiskal zeuden, 315 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.265 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 2 zurginak.
2000. urtean Pompierre-sur-Doubs udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 342 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2021eko Sei Nazioen Txapelketa
Palmaresa
2021 arteko txapelketak.
Emakumezkoen txapelketa
Sei Nazioen Txapelketaren 21. edizioa izan zen (guztira 26.a). COVID-19 pandemiak eraginda txapelketaren formatua aldatu zez. Hiru selekziotako bi multzo osatu ziren eta multzo bakoitzeko garaileen artean finala jokatu zen apirilaren 24an. Ingalaterrak 17. txapelketa lortu zuen finalean Frantzia 10-6 garaituta.
20 urtez azpikoen txapelketa
2020an COVID-19 pandemiagatik txapelketa amaitu gabe gelditu ondoren hamalaugarren ekitaldia izan zen hau eta Ingalaterrak zazpigarren txapelketa eskuratu zuen. Formatua mantendu zen baina ekaina eta uztaila artean jokatu zen hiru asteburutan.
Trenton (Illinois)
Trenton  Illinoiseko hiri bat da. Clinton konderrian kokatua dago. 2010ean 2,715 biztanle zituen, 3.4 kilometro koadrotan banatuta.
Cornay
Cornay Frantziako udalerri bat da Ardenak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cornay udalerrian erroldatutako biztanleak 78 ziren. Familiak 35 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 11 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 59 etxebizitza zeuden, 36 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 58 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 36 etxebizitza nagusietatik 30 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 3 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 23 etxek bost zituzten. 29 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 10 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 38 ziren, horien artean 28 aktiboak ziren eta 10 inaktiboak ziren. 28 pertsona aktiboetatik 26 lanean zeuden (14 gizon eta 12 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 10 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2019ko Bigarren Mailako Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa
2019ko Bigarren Mailako Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa urte hartako esku huskako pilota txapelketa izan zen. Eskuzko Pilota Enpresen Ligak antolatu zuen eta ASPE eta Baiko Pilota enpresetako pilotariek hartu zuten parte.
Cornay
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Cornay udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bono (argipena)
Bono hitzak adiera zenbait ditu:
Egiptoko Inperio Ertaina
Mentuhotep II.ak Egiptoko Tarteko Lehen Aroa boterea berreskuratu eta aroari hasiera eman zion, nomarkak garaituz. Hiriburua Tebasen zuten eta Osiris jainko nagusi bilakatu zen.
Historia
K.a. 2150 aldera Egiptoko Inperio Zaharra erori ondorenean, politika anarkiak eta miseria gorriak ezaugarritutako aro ilun batean sartu zen Egipto, zeinari Lehen Bitarteko Aroa deitu baitzaio. Inork ez daki zehazki krisia zerk eragin zuen, baina azkenaldiko ikerlanen arabera badirudi klima aldaketa handiak gertatu zirela garai hartan Afrika Iparraldean eta Ekialde Hurbilean, Neolitoko aldi hezea K.a. 2300 aldera amaitu baitzen, hain zuzen ere. Klima aldaketak eragin zuzena izan zuen Niloren gainezkaldietan eta basamortuak eremu zabalak bereganatu zituen. Ekonomia Nilo ibaiaren gainezkaldietan oinarrituta zegoenez gero, eta jainkozko erregea izaki politikaren euskarria izadiaren ordena bermatzen zuena, biak ala biak hankaz gora joan ziren krisialdiarekin batera. Faraoiaren aginpide zentralizatua desegin zen eta erreinu txiki askotan zatitu zen Egipto.Arteari dagokionez, kalitatezko lanak egin ziren tokian tokiko agintarientzat, eta XI. dinastiarekin berriro batasun politikoa lortu zenean indar berriz berpiztu zen arte langintza. Dinastia harekin hasi zen Erdiko Inperioa.
Artea
Erdiko Inperioko faraoiak (XI. eta XII. dinastiak), beren aginpidearen hauskortasuna ongi ezagutzen zutenez, itxura gizatiarragoa eta ez hain jainkozkoa ematen saiatu ziren. Horrek, jakina, eragina izan zuen artean, eta hala, Inperio Zaharreko ereduak imitatzen baziren ere, estilo berezi bat landu zuten, zeina, geroago, eredu klasiko bihurtuko baitzen Inperio Berriko artistentzat.
Arkitektura
Erdiko Inperioko eraikin gehienak edo erabat desagerturik edo oso hondatuak daude gaur egun. Erdiko Inperioko arkitektura ere jainkoentzat eta hildakoentzat egina zen, baina Inperio Zaharrean baino eskala gizatiarragoan. Egiptoarrak ohartu ziren piramide gotorrenak ere profanatu zitezkeela, eta eraikuntza metodoak arrazionaltzeko joera hartu zuten, eta hala, sormenari ateak irekitzearekin batera, askoz lehenago amaitu ahal izan zituzten eraikinak.
Tenpluak
Geroago sortutako faraoiek ez zuten lotsarik izan Erdiko Inperioko tenpluak desegin eta haietatik ateratako gaiez beren eraikinak egiteko. Horixe gertatu zitzaion Sesostris I.ak eraikitako Kapera Zuriari, zeina Amenhotep III.ak eraitsi baitzuen handik ateratako harriak Karnakeko tenpluaren hirugarren pilonoaren zimentarritzat erabiltzeko. Testuz josita zegoen hieroglifo bati eskerrak berreraiki ahal izan da, harririk harri, puzzle bat bezalaxe. Lauki formako kiosko moduko bat da, eta aurkako aldeetatik abiatzen diren bi aldapetatik heltzen da bertara. Pilare guztiak hieroglifoez eta erliebeez estalita daude.
Sesostris I.ak Heliopolisen altxatako tenplutik ez da 20 metro garaiko obelisko bat eta zimentarrien hondakin batzuk besterik geratzen, baina argi ikusten da horietan eraikinak bere garaian izan bide zuen garrantzia.
Faraoien hilobiak
Harkaitzean zulatuta zegoen hilobia, handikienak egon ohi ziren bezala. Sarreraren aurrean, patio zabal bat zegoen, eta haren atzean bi terraza angelu-zuzen altxatzen ziren, zentrokideak, tumulu edo piramide formako egitura batean amaitzen zirenak, pilare oktogonalezko zutabedi bikoitza zutela inguruan.
XII. dinastiako faraoiak, ordea, Nilo ibaiaren haraneko toki hautatuetan (Dashur, Lislnt eta Lahun) eraikitako piramideetan ehortzi zituzten. Erdiko Inperioko piramideak, dena den, ez ziren Inperio Zaharreko harrizko eraikin trinko haiek. Sesostris I.aren (K.a. 1964-1919) piramideak 61 metroko garaiera zuen, eta barruko egitura erditik kanpoaldera zabaltzen diren harrizko murruz egina dago, berorien sendogarritzat harresi txiki perpendikular batzuk dituztela. Harresi arteko hutsuneak harri pusketez, lurrez eta hareaz bete ziren. Piramidea, kanpotik, kareharriz forratua zegoen, gaur egun haien arrastorik ez bada ere. Piramide hauek, itxuraz, erabat harriz egindakoak bezalakoxeak ziren, baina askoz lehenago amaitu ez ezik, ondotxoz merkeago ere ateratzen ziren. XII. dinastiaren azken aldera, are xumeagoa bilakatu zen piramideen eraikuntza, barrualde guztia pezo hutsez egiten baitzitzaien.
Gainerako hilobiak
Inperio Zaharreko handikien mastabak faraoien piramideen inguruan eraikitzen ziren hezala, Erdiko Inperioko aitoren semeek erregeenetik aparteko nekropolietan harkaitzean zulatutako hipogeoak erabili zituzten. Nahiz eta berez eraikinak ez ziren, soberan zegoena kentzea baitzen egiten zen lana, hilobiaren barrualdean arkitekturako elementuak imitatzen ziren, pilareak, esate baterako. Aro berekoak izanagatik, hilobi desberdinak egin ziren eskualdeen arabera: XII. dinastiako Beni Hasango hilobietan sala handiak daude, zutabe poligonalez eta horma irudi ugariz apainduak ; Asuangoek, aldiz, ez dute pintura apaingarririk, baina sakonagoak dira ; Qau el kebir-en (Egipto erdialdean), berriz, hipogeoaren aurreko aldean patioa eta ataria zituzten erakinak altxa zituzten.
Gotorlekuak
Erdiko Inperioko faraoiek hegoaldera zabaldu zuten beren aginpidea, eta Nubia Garaia mendean hartu zuten. Tribu alderraien erasoetatik muga berriak defenditzearren gotorleku kate bat eraiki zen Sesostris III.aren (K.a. 1872-1854) garaian.
Buhenen, Nilo ibaiaren bigarren ur-jauziaren parean, zeuden gotorleku horietako baten hondakinak, baina Nasser urtegiko urak estali zituen. 2,5 hektarea zabaleko gotorleku karratu bat zen, inguruan pezozko murru bikoitza eta haren kanpotik lubaki bat zuela. Barruko murrua 10 metro garai zen eta 5 zabal, eta dorre karratuak zituen tarteka.
Kanpoko murrua ez zen hain garaia eta zirkuluerdi formako bastioiak zituen, erasotzaileei aldamenetik geziak jaurtitzeko.
Eskultura, erliebea, pintura eta bitxigintza
Lehen Bitarteko Aroaren ondoren gorakada handia izan zuen estatuagintzak eta hilobietako hormetako irudigintzak. Hasieran, XI. dinastiaren garaian, garbi antzematen da artistek galdua zutela Inperio Zaharreko lantegietako trebetasun hura. Baina XII. dinastiaren hasieratik aurrera, aurreko aroko ertilanen formalismoa gainditu zuten, eta kalitate handiko lanak egin zituzten.
Faraoien estatuagintza
Aurrez aipatu den Mentuhotep I.aren hileta monumentuaren patioan faraoi horren estatua eseri bat aurkitu zen. 1,83 m. altuko hareharrizko irudi polikromo bat da. Oinak eta zangoak trakets samarrak ditu. Aurpegiak ez du ezer adierazten : begirada hila du. Faraoiaren larru beltza da estatua honetan deigarriena; izan ere, beltza zen orobat Nilo ibaiaren lohi emankorra eta baita berpizkundearen ikurra ere. Estatua horrek, beraz, hil ondorengo eta pizkunde aurreko faraoia irudikatzen du.
XII. dinastiako eskultoreek harri mota guztietako faraoi irudiak egin zituzten, zurezkoak ere barne zirela. Tenpluetan jartzen ziren faraoiaren estatuek bitartekaritza zerbitzua egiten zuten jainkoen aurrean, herritarrak ezin baitziren inolaz ere tenpluetan sartu. Zentzu horretan esan liteke berriro gorpuztutako faraoia zela estatua, eta, heraz, aginpidea eta irmotasuna erakustea zen bere egiteko nagusia, zegokion faraoiarekin identifikatuko zuen berezitasunen bat egiten bazitzaion ere. Hilobietako estatuek, aldiz, ez zuten seriotasun horren premiarik eta faraoiaren irudi gizatiarragoa eskaini ohi zuten, eskultura horiek ez baitzuten, tenpluetakoek bezala, jendaurreko funtziorik betetzen. Sesostris I.aren hileta eraikin multzokoak dira azken mota honetako 10 estatua eseri. Horietan ez da nabaritzen Mentuhotep II.aren irudiko harako trakestasun hura. Estatua guztiak ia guztiz berdinak dira eta sailean egin zituztela dirudi. Sesostris I.ren beste bi hileta estatuatxo ere badira, zurezkoak, beheko Egiptoko koroa duela bata, eta bestea, goiko Egiptoko koroa jantzita. Kasu honetan, aurpegiko espresioa oso bestelakoa dute.
Erdiko Inperioko eskultoreek Inperio Zaharreko lanak erabiltzen zituzten inspirazio itzuritzat, Kefren faraoiarena, esate baterako. Begien bistakoa da Sesostris II.aren estatuen eta Kefrenen arteko antza. Sesostris III.a faraoiagandik aurrera, geroz eta gehiago islatzen dira faraoi bakoitzaren ezaugarri fisikoak hilobietako estatuetan. Horrela, goibeltasun adierazpena ere agertzen da faraoien aurpegian, alde batera uzten baita faraoi/jainko biziaren irudi ideala. Faraoiaren irudikapen bitxienetako bat Amenemhat III.arena da (K.a. 1853-1809), errege horren aurpegia eta lehoi gorputza uztarturik esfinge forma eman baitzitzaion, 2,36 metro luze eta 1,50 m altu zen granitozko bloke batean.
Pertsona partikularren eskulturak
Erdiko Inperioko erlijio sinesmenak ez ziren Inperio Zaharrekoak bezalakoak. Faraoia ez zen jada heriotzaren ondoren jainkoen ondoan egoteko pribilejioa zuen bakarra. Edonor egon zitekeen bere jainkoagandik hurbil, estatua bat edo bere izena zeraman hilarri bat tenpluko gune sakratuan utziz gero. Orduan ugaldu ziren kubo formako estatuatxo eseri batzuk -irudia ia pikotxean egon ohi zen-, hilarriaren hutsune batean ahokatzen zirenak. Ohikoa izan zen, orobat, hileta hornien artean zurezko maketatxo batzuk sartzea, eguneroko pasarteak xehetasun handiz irudikatzen zituztenak, hala nola Mesehtiren hilobietan aurkitutakoak, bi soldadu talderen desfilea antzezten dutenak; eta Meketrerenean aurkituak, arrantza, ganadu zenbaketa eta garagardogintza irudikatzen dutenak.
Erliebea
Erdiko Inperioko eraikin gutxi gorde direnez, ez dira asko garai hartako erliebeak ere. Adibide aipagarriena, beharbada, Karnakeko Kapera Zurian zizelaturiko erliebea da. Obra horretan eskultoreek, eguzkiarekiko kokaeraren arabera, sakonera desberdina eman zieten erliebeei, argi-itzal jokoa areagotzeko. Bestalde, kareharriaren biguntasuna baliatuz, zeinu hieroglifikoen xehetasun ñimiñoenak ere islatu zituzten. Irudi0
Pintura
Pertsona partikularrek pintura erabili zuten euren hilobiak apaintzeko, erliebeak, denbora gehiago eramaten zutenez, askoz garestiago ateratzen baitzuen. Beni Hassango hilobietan aurkitzen dira pintura aipagarrienak. Kolore bizikoak eta tamainaz txikiak dira. Eguneroko bizitzako pasarteak irudikatzen dituzte xehetasun handiz.
Bitxigintza eta urregintza
XII. dinastiako faraoien piramideen inguruan, errege familiako zenbait andrezkoren hilobietako hormazuloetan, urre eta elektrozko lepoko, bularreko eta diadema zoragarriak aurkitu ziren, eta esan liteke Antzinako Egiptoko bitxigintzaren adibide hoberenak direla.
Jon Alberdi
Jon Alberdi Gorostidi, pilota arloan Alberdi deituraz ezaguna (Azpeitia, Gipuzkoa, ) esku huskako pilotari profesionala da. Aurrelari aritzen da, Asegarce enpresarekin. 2018ko irailaren 28an jokatu zuen profesionaletako estreinako partida, bere jaioterrian dagoen Gurea pilotalekuan.
Binger (Oklahoma)
Binger Oklahomako herri bat da. Caddo konderrian kokatua dago. 2010ean 672 biztanle zituen, 2.26 kilometro koadrotan banatuta.
Trout Valley (Illinois)
Trout Valley  Illinoiseko herri bat da. McHenry konderrian kokatua dago. 2010ean 537 biztanle zituen, 1.12 kilometro koadrotan banatuta.
Juan Bautista Zelaiaran
Juan Bautista Zelaiaran Antxia (Azpeitia, - ib., ) gipuzkoar aitoren seme eta politikaria izan zen. 1672an eta 1678an jaioterriko erregidore hautatu zuten.
Coram (Montana)
Coram Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Flathead konderrian kokatuta dago, Montana estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Phractura macrura
Phractura macrura Phractura generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Amphiliidae familian.
NGC 5802
NGC 5802 galaxia bat da, Libra konstelazioan. Francis Preserved Leavenworthek aurkitu zuen n.
Egiptoko Inperio Zaharra
Egiptoko Inperio Zaharra (K.a. 2700-K.a. 2200), Antzinako Egiptoren historia dinastikoaren hirugarren zatia da. Aro honetan III., IV., V. eta VI. leinuek gobernatu zuten.
Aro Dinastiko Goiztiarrean sortutako sistema politiko, kultural eta erlijiosoa aro honetan oinarritu zen. Faraoia erabat jainkotu zuten eta botere zentral bat ezarri zuten. Aro honetan Djoser faraoiak hiriburua Menfisera eraman eta Nubiatik Sinairaino zabaldu zuen. Imhotep bere bisirrak Sakkarah herrian lehen Piramide Mailakatua eraiki zuen. Gizan ere, Keops, Kefren eta Mizerino faraoiek ere piramideak eraiki zituzten.
Pepi II.ak 94 urtez gobernatu ondoren, nomarkek (nomo edo probintzien gobernadoreak) boterea lortu eta oinordetzako bihurtu zituzten bere aginteak Egiptoko Tarteko Lehen Aroa hasiz.
Historia
Egipto izan zen historiako lehenengo estatua; K.a. 3.100 urtean sortu zen, Goi Egiptoko (Hierakonpolis, Nagada eta Abidos) eta delta inguruko hainbat printzerri gobernu bakar baten pean bateratu zirenean. Lehenengo idazkunetan garbi ikusten da erregeak interes handia zuela baserri handiak herrialde osoan barrena hedatzeko (hut-aat); baserri horietan nekazariek gatibu lanetan aritu behar zuten, eta hango mozkinei esker eraiki ahal izan ziren garai hartako monumentu ezagunenak: piramideak. Egiptoko Inperio Zaharrak burokraziaren gehitze etengabea du ezaugarri nagusia, bai orobat probintzietako baliabideak gero eta gehiago ustiatzea, eta faraoiaren aginpidea ideologiaren aldetik zuritzeko tresnak landu izana (adibidez, Piramideetako testuak). Hala ere, nekazariak hainbeste estutu zituzten, non pobretu egin baitziren eta haiekin batera, zergak ezin kobraturik, monarkiak berak ere lur jo baitzuen, desegin egin baitzen eta haren ordez krisialdi hartan printzerri txiki ugari sortu baitzen hegoaldeko probintzietan, eta erresuma ahul bat, berriz, iparraldean, hiriburu Herakleopolis zuena, eta tokian tokiko jauntxo erdi independenteen (Siut, Moalla) laguntzari esker iraun ahal izan zuena.
Egiptoko lehen bi dinastien garaian, faraoi jainkotuak aginpide zentralizatu bakar baten pean bildu zituen goiko eta beheko Egipto. Aginte zentralizatuari eta Nilo ibaiaren gainezkaldi erregularrei esker, nekazaritza soberakin ugari eskuratzen zuten eta horregatik enplegatu ahal izan zen hainbeste jende Inperio Zaharraren ezaugarri bihurtu ziren arkitektura obra ikaragarri haietan. Garai hartan asmatu zen hieroglifo idazkera, eta orduan sortu ziren Menfis eta Heliopolisko erlijio gune handiak ere. Gune horietan osatu zen sinesmen sinkretismoa erabakigarria izan zen faraoi jainkotuaren aginpidea sendotzeko.
Aginpide zentralizatu horren babesean Egiptoko zibilizazioak aurrerapen handiak egin zituen, eta funtzionario eta handizki asko aberastu zuen. Pepi II.a (K.a. 2278-2184) hil ondoan oinordekotza arazo larriak izan ziren. Oinordekotza gorabeherak eta klima aldaketak zirela-eta, aginpide zentrala desegin eta hiruzpalau erreinutan zatitu zen Inperio Zaharra. Hura izan zen Lehen Bitarteko Aroa deitu zaionaren hasiera : anai arteko gerra eta gose urteak izan ziren, eta garai hartan harrapakatu eta suntsitu ziren Inperio Zaharreko hilobigune asko.
Piramideak
Ezagutzen den lehen hileta eraikin multzo piramideduna Horus Netjerikhet edo Djoser faraoiarena da (K.a. 2668-2649). Imhotep arkitekto handiak eraiki zuen, eta azken hori da, hain zuzen ere, errege eta gobernariak kenduta, bere izen propioz gogoratzen den historiako lehen gizakia. Imhotepen obra naturaz gaindiko zerbait iruditu bide zitzaien bere garaikideei. Aurrez ez zen Egipton harrizko eraikuntza aipagarririk, baina arkitektura, ordu arte batik bat pezo eta zurezkoa zena, harrizkoa bilakatu zen handik aurrera. Imhotep santutzat gurtu zuten hil ondoren, eta medikuntzaren jainko zen Asklepiorekin parekatu zuten greziarrek. Saqqarako Piramide Mailakatua mastaba handi baten gisara diseinatu zen lehenbizi. Hau da, garaiera gutxiko egitara karratu bat, goiko aldetik putzu erako sarrera bat zuena. Hasierako mastaba hari solairu gehiago erantsi zitzaizkion gainean, harik eta behin betiko piramide mailakatu forma eman zitzaion arte. Kareharriz eraikitako sei harmailaz dago osatua piramidea.
Piramideen bilakaerako hurrengo urratsa IV. dinastiako lehen faraoia izan zen Snofruren (2575-2551 K.a.) erregealdian egin zen. Faraoi honen garaian hiru piramide handi eraiki ziren eta, itxura batean behintzat, ez dirudi herrialdeko ekonomiari eta giza baliabideei gehiegi erasan zitzaienik. Hiru piramide horietan ikusten da piramide mailakatuetik benetako piramidera arteko bilakaera (tartean erronboide formakotik pasa zen). Meidumeko piramidea, lehenengoa, Huni faraoiak, Snofruren aitak, eraikitako piramide mailakatu bat zen hasieran, gero harmailak berdindu bazitzaizkion ere, 92 metro altuko benetako piramide baten itxura eman zitzaion arte. Gaur egun, piramide horren barne egitura baizik ez dago zutik, kanpoko estalkia berehalaxe erori baitzen. Ondoren beste piramide baten eraikuntzari ekin zion Snofruk Dahsurren. Malda pikoa emanez hasi ziren zenotafio berria eraikitzen : 54° 31', baina erdialdera heldu zirenean pitzatu batzuk agertu ziren eta Meidumekoa bezala eroriko zitzaien beldurrez, malda apaltzea erabaki zuten. Hala, 43° 21'ko malda eman zioten handik gora, eta horregatik geratu zitzaion erronboide itxura bitxi hori: Piramide Makurra. Nahiz eta piramide hark 102 metroko garaiera izan, Snofruk Piramide Gorria deitu zitzaion hirugarren piramide bat eraikitzeko agindu zuen, eta hantxe hilobiratu zuten.
Gizako piramide multzoa
Gizako piramide multzoa da, edonola ere, denetan ikusgarriena eta ezagunena, hantxe iritsi baitzuten perfekzioa Inperio Zaharreko arkitektoek. Khufu edo Keopsen piramidea da (K.a. 2589-2566), segur aski, historia guztian harriz eraikitako monumenturik handiena. Aldera dakiokeen bakarra Txinako Harresi Handia da, askoz geroagoko obra, bestalde.
Piramidearen oina karratu ia perfektu bat da, 230 metroko aldea duena (440 egiptoar besabete). Zorua berriz ia erabat horizontala da, gehieneko desnibela 0,0021 m besterik ez baita. Oineko karratuaren aldeak lau puntu kardinalekiko guztiz perpendikularrak dira. Eraikinak 146,59 metroko garaiera zuen amaitu zutenean (280 besabete), baina gaur egun ez da 138,75era baizik heltzen. Kareharrizko 2.300.000 bloke handiz egina dago, milimetro erdi eskaseko igeltsuzko geruza tartean dutela. Blokeen batez besteko garaiera 0,69 metrokoa da, eta pisua 2,5 tonakoa, baina badira 1,5 m altu direnak eta 15 tonako pisua dutenak ere. Eraikin eskerga honen guztizko bolumena 2.600.000 m³-koa da eta 6.000.000 tona pisatzen du, gutxi gorabehera. Piramide arruntek baino barrualde konplexuagoa du, 3 hilobi ganbara baititu, maila desberdinetan. Hirugarren hilobira 8,46 m altu den korridore batetik heltzen da : Galeria Handia esaten zaio. Herodotok egotzi zion tirano fama beltza gorabehera, lurralde aberatsa eta baketsua utzi zuen Khufu faraoiak heriotzak eraman zuenean. Hala, haren ondorengoek baliabide ugari izan zuten eskura piramide gehiago eraikitzeko.
Khaefire edo Kefrenen piramidea (K.a. 2558-2532) Khufurena baino zertxobait txikiagoa da : 215,25 metroko aldeak ditu eta 143,50 metroko garaiera. Hortaz, triangelu sakratuaren proportzio doiak ditu : 3-4-5, garaiera = 4 dela. Egoera onean daude oraindik Kefrenen beheko tenplua eta piramidera heltzeko galtzada. Tenpluaren ondoan esfingea dago, harkaitzean landutako estatua bat, lehoi gorputza eta giza burua dituena : 57 metro luze da eta 20 metro garai. Khufuren garaikoa da esfingea, eta beraz, Khaefreren tenplua baino antzinagokoa.
Menkaure edo Mizerinoren piramidea da berriena (K.a. 2532-2504). Beste bien aldean txikia ematen du, 105 metroko aldea eta 66ko garaiera baizik ez baitu. Egiptoar hiruki angeluzuzenaren proportzioak errespetatzen ditu : h=5, b=4. Piramidearen tamaina txikiagoa bada ere, inguruko tenpluak handiagoak eta aberatsagoak dira proportzioan. Beste hiru piramide txiki ere eraiki zituzten Menkaureren piramidearen ondoan, faraoiaren emazteen hilobitarako. Piramideen inguruko eraikinetan egindako lan horien guztien ondorioz, eraikuntza lanak pixka bat arrazionaldu egin ziren eta, hala, V. dinastiatik aurrera, kareharrizko bloke txiki eta irregularrez eraiki ziren piramideak. Kanpoko geruza baizik ez zen egiten kareharri landuz ; alabaina geruza horrek, eraikin guztiz trinkoaren itxura ematen zion. Teknika berri horri esker askoz lehenago amaitu zituzten eraikinak, baina behin kanpoko blokeak kenduz gero -Erdi Aroko harginek guztiz gogoko zituzten-, berehalaxe hondatu ziren.
V. eta VI. dinastiako faraoiek metodo berria erabiliz eraiki zituzten Abusir eta Sakarako piramideak. Ia denak sartzen dira triangelu sakratuaren proportzio doietan, eta aurrekoak baino txikiagoak dira. V. dinastiako azkeneko erregea izan zen Unasen (K.a. 2375-2345) piramidetik aurrera, zeina Sakaran baitago, sarkofagoa zegoen ganbaran piramideetako testuak idatzi ziren, ezagutzen diren erlijio testu antzinakoenak. Ganbararen sabaia ere apaintzen zen: izar zuriak irudikatzen zituzten atze urdin ilunaren gainean.
Beste eraikinak
Hileta eraikin multzoak ez ezik, V. dinastiako faraoiek Ra jainkoari eskainitako tenpluak ere eraiki zituzten. Eguzkiari eskainitako tenplu hauek atari bat zuten aurrean, eta berorretatik piramideetakoen antzeko aldapa bat igotzen zen tenpluraino.
Eguzki ontzi bat irudikatzen zuen adreiluzko patio karratu bat izaten zen tenplua bera, eta patioaren barruan obelisko bat egoten zen idulki baten gainean ezarria.
Gizarte maila alaiko pertsonak, zerbitzatu zuten faraoiaren zenotafioaren ondoan eraikitako mastabetan hobiratzen ziren. Era horretan, Ra beraren kide bihurtzen ziren, jainko harekin identifikatzen baitzen faraoia hil ondoan.
Mastabaren bilakaera piramidearenaren bertsua izan zen. Hasieran adreiluzkoak ziren, baina III. dinastiaz geroztik kareharrizkoak eraiki ziren. Hilobi ganbara lurpean egoten zen, eta han ezartzen ziren jauregi fatxada eran apaindutako harrizko sarkofago angelu-zuzena eta hileta horniak. Mastabaren goialdeko putzu erako zulo batetik zuen sarbidea, zeina zaborrez eta hareaz betetzen baitzen gero. Mastabaren gainegituran serdab zelakoa, non zenduaren estatua bat ezartzen baitzen, eta gurtzarako kapera egoten ziren ; azken horretan zegoen mastabako irudimenezko sarrera edo ate faltsua. Bi gela horiek erliebez apaindu ziren V. dinastiatik aurrera. V. eta VI. dinastien garaian, aberastasun handiz apaindutako mastaba handiak eraiki zituzten handizkiek. Aipagarriak dira Ti-rena, Ptahotepena, Akhethetep-ena eta Mererlikarena.
Mastaba hauen gainegitura konplexuagoa izaten zen, pasabide eta gela gehiago izaten baitzuten : atartea, patio pilareduna, zenduaren janarientzako gordetegia eta korridore sail bat. Inork ez daki ziur Inperio Zaharraren garaian errege familiakoak ez ziren pertsonen gorpuak baltsamatzen ziren ala ez, baina badirudi momia bihurtzeko tratamendua, artean oso bakuna bazen ere, faraoiari eta haren ahaide hurbilenekoei baizik ez zitzaiela egiten.
Artea
Estatua aurretik ikusteko egina zegoen, eta beraz, aurreko aldea eta alboak elkarrengandik bereizita daudela dirudite, aurpegia salbuetsita, zeinak, zenduaren erretratua ahalik eta leialen irudikatu behar zuenez gero, itxura bateratuagoa izaten baitzuen. Aldiz, erliebeetan, aldamenka irudikatzen ziren irudiak, nahiz eta pertsonen gorputz enborra aurretik ikusita bezala irudikatu.
Estatuagintza
Lehenbizi estatuaren kanpoalderainoko guztia jaten zitzaion zizelka. Pixkanaka, buru aldetik hasita, doituz joaten zen, harik eta nahi zen irudia lortzen zen arte. Ondoren, besoak eta zangoak zizelatzen ziren, harritik ahalik eta gehien bereizteko, eta xehetasunak lantzen ziren. Azkenik leundu egiten zen. Eskulangileek erabiltzen zituzten lanabes gehienak harrizkoak ziren, silexezkoak batik bat, eta baita kobrezko zizel batzuk ere (Inperio Zaharrean), harri gogorrentzat oso eraginkorrak ez ziren arren. Hareharrizko edo kareharrizko estatuak margotu egiten ziren, baina harri gogorrezkoak, berez koloretsuak eta zaindunak zirenean, zeuden-zeudenean uzten ziren. Hala egin zuten, adibidez, Khefrenen estatua eseria (Kairo) egin zutenean, zeina Inperio Zaharreko ederrentzat jotzen baita.
Zurezko eta kobrezko estatuak ere egiten ziren, Pepi I.aren eta bere seme Merenrerena, esate baterako.
Bete behar zuen funtzioaren araberakoa izaten zen estatuaren forma. Hasieratik, tronu kubiko batean eserita irudikatzen ziren erregeak, eta tronuaren bi alboetan lotoa eta papiroa antzezten ziren, goiko eta beheko Egiptoren ikurrak, hain zuzen ere. Faraoia xendjit izeneko zapi bat jantzita irudikatzen zen eta erregetasunaren ikurtzat nemes edo koroa buruan eta gezurrezko bizarra kokotsean eramaten zituen. Horrelako estatuetan, faraoia bakarrik egon ohi da, eta emaztearekin dagoenean, emaztea haren oinetan eserita agertzen da. Estatua bikoitzak edo hirukoitzak oso bakanak dira, baina horien artean aintzat hartzekoak dira Menkaure eta emaztea irudikatzen dituena (Boston), eta Menkauraren hirukotea (Kairo). V. dinastiatik aurrera, erregeen estatuetako jarrera zertxobait aldatzen hasi zen, ideologia teokratikoaren eta aginpide politikoaren arteko erlazioaren eraginez. Horrela ulertzen da, lehen aldiz, faraoia jendaurrean erlijio eskaintzak egiten irudikatzen zuten estatuak egin izana, Pepi I.arena, esate baterako, faraoia belaunikaturik irudikatzen baita, bi ontzi eskaintzeko jarreran (Brooklyn Museum). VI. dinastiaren azken aldera, erregearen haurtzaroa antzezten zuten estatuak egin ziren, hala nola Pepi II.aren alabastrozko estatua (Kairo), eta faraoi berbera amaren magalean irudikatzen duena (Brooklyn). Azken hau estatuagintza politika errealitatera egokitu izanaren seinale argia da Bi estatua hauek alabastrozkoak dira, oso material bakana Egiptoko estatuagintzan. Zenbait espezialistak esan du balitekeela harri mota horren esne kolorea haurtzaroaren erreferentzia bat izatea.
Errege ez ziren pertsonak, nolanahi ere, ez ziren haiek bezain jarrera zurrunetan agertzen estatuetan. IV. dinastian, artean, erregeen estatuen oso antzekoak ziren pertsona zibilenak adibidez, Rahotep eta Nofreten estatuek (Kairo) kubo antzeko estatua eseriaren eredua errespetatzen dute. V. eta VI. dinastietan asko ugaldu ziren zibilen estatuak, Abusir eta Saqqarako mastabetan jartzeko. Garai hartan asko aldendu zen zibilen estatuagintza eredu ofizial klasikoetatik, baina kalitatez ez zuen eskasagoak, Louvren eta Kairon gordetzen diren eskribau eserien irudi bikainetan ikusten den bezala. Nahiz eta mugimendu askatasuna handiagoa zen, ez zioten uko egin jarrera konbentzionalei: zutik edo eserita, gortean betetzen zuten eginkizunari zegozkion ezaugarriekin, edo familia multzoetan. Jarrera askatasuna handiagoa zen, hala ere, eta errealismorako joera nabarmena hartu zuten. VI. dinastian areagotu egin zen errealismorako joera hori, eta horren froga argia da Seneb ipotxaren familiaren estatua.
V. dinastiatik aurrera, harrizko estatuez gainera, asko ugaldu ziren zurezkoak ere, eta horietako batzuk, hain zuzen, Inperio Zaharreko eskulturagintzako maisu lan handitzat hartzen dira. Denetan ezagunena, beharbada, Kaaperen estatua da (Kairo), hain errealismo apartekoa, non, Saqqarako haren mastabako indusketa lanetan ari ziren langileek Xeikh el beled (herriko alkate) deitu baitzioten, herriko alkatearen antzekoa iruditu zitzaielako.
VI. dinastiatik hasita, eguneroko bizitzako pasarteak irudikatu ziren zurezko, lurrezko eta harri margotuzko eskulturetan, mastabetako erliebeetan egiten zen antzera. Tarteko Lehen Aroan ugaldu zen, batez ere, joera hori.
Erliebea
Erliebeak eta pinturak egiteko mastaba barruan lan egiten zen. Kareharri finezko paretak leuntzen ziren eta laukiak markatzen ziren pasarteak irudikatzeko. Gero, izan behar zuten bezala marrazten ziren, azken xehetasuneraino, hieroglifo testuak ere barne zirela. Ondoren erliebea zizelatzen zen.
Horretarako, irudigaiak erreserbatu eta atzealdea hustutzen zen. Khufuren garaitik aurrera (IV. dinastia) teknika hori bakundu egin ze : irudigaiaren inguruan arrakala xume bat egiten zen "hutsunean" egindako erliebearen itxura izan zezan. Gero, xehetasunak finkatzen ziren arrakala herriak eginez. Benetako "hutsuneko erliebea", hau da, hustutako ingurune baten barman irartzeko teknika, ez zen ia monumentu, estatua edo hilarrietako hieroglifoetan baizik erabiltzen.
III. dinastiaren garaian, mastabaren kaperako ate faltsuan egon ohi ziren hilarriak baizik ez ziren zizelatzen. III. dinastiaren azken alderako harriz estalitako gurutze formako ganbera bat bihurtu zen kapera, eta ate faltsua atzealdeko horman egoten zen.
IV. dinastiakoan, gurutze formako kaperaren alboetako hormetan, nagusia eta honen emaztea ahaideen eskaintzak jasotzen irudikatzen zituen erliebezko irudiak egon ohi ziren. V. eta VI. dinastien garaian, mastabako sala eta korridoreetako paretak erabat estaltzeraino korapilatu eta ugaldu ziren hasierako gai bakun haiek, eta hala, hildakoaren eguneroko bizitzako pasarteak eta beste munduan egitea espero zituenak irudikatzen ziren.
Mastaba barruko erliebeetako gai gehientsuak hasieran ate faltsuaren ondoan irudikatutako gaien bilakaera ziren. Horrela, lehenago eskaintza bakun zirenak, azokatik salerosgaiak zekartzaten emakume ilara bihurtu ziren; hileta otordurako haragi zatiak, berriz, abere hazkuntzako pasarte bilakatu ziren, txahal hiltzeak barne zirela; ogia eta ardo-garagardo pittarrak, gari ereite eta ardo-garagardogintzako pasarte bihurtu ziren; hasieran hegazti baten eskaintza baizik irudikatzen ez zena, gero, hegaztiak lakioz ehizatzen edo antzaren hazkuntza antzezten zuten erliebe bilakatu ziren. Zenduarentzat eskaintzak prestatzen ari ziren eskulangileak ere azaltzen ziren: urrea urtzen eta bitxiak egiten zituzten urregileak eta estatuak egiten zituzten eskultoreak. Hori guztia, ahaidez, lagunez, mirabez eta aberastasunez inguraturik, beste munduan zoriontsu bizitzeko bermetzat hartzen zuten.
Garai horretako erliebeen kalitatea ona zen ia mastaba guztietan, baina badira batzuk bereziki nabarmenak: Ti-ren mastaba (V. dinastia), esate baterako, mastaba barneko erliebeen gailurtzat jotzen da, xehetasunen doitasunagatik eta gaien aniztasunagatik; Iduten mastaba ere aparta da, uretako pasarte zoragarriak baititu non doitasun harrigarriz irudikatuak dauden hegaztiak eta arrainak; aipatzekoak dira Nuferren hilobikoak ere, polikromia oso ongi gorde baitute, nahiz eta xehetasunei dagokienez, ez diren Ti-ren mastabakoekin alderatzeko modukoak.
VI. dinastiaren garaian estimazio handia izan zuten mastaba erliebedunek gorteko funtzionario nagusien artean, eta ez zegoen eskariari erantzuteko hainbat eskulangile aditu. Askotan, amaitu gabe uzten ziren, edota arrakala axalagoz amaituta. Faraoiaren hurbileko funtzionarioek ordea bazituzten eskulangile adituak eta hauek kalitate handiko lanak egiten zituzten, nahiz eta V. dinastian bezainbateko originaltasunik ez den soinatzen irudikatutako gaietan. Hori gertatzen da, esate baterako, Merenikaren eta Mahuren mastabetan, non erliebearen arrakala sakonagoa den eta kalitatea V. dinastiako lan hoberenekin alderatzeko modukoa.
Pintura
Inperio Zaharreko pintura gutxi gorde da. Denetan ezagunena Meidumeko antzarak izeneko horma irudia da (Kairo), Itet eta Nefermaaten mastaban zegoena, IV. dinastiaren hasierakoa. Egun ikus daitezkeen sei antzarak Niloren ertzetako bizitza gogorarazten zuen multzo handiago baten parte baizik ez ziren. Esandako margolanak Snofru faraoiaren seme Iteten emazte zen Nefermaaten kaperan zeuden; pintura zoragarri hori margotu zuen artistak koloregai mineralak erabili zituen uretan nahastuta, eta aglutinatzaile gisa, arrautza zuringoa eta landare goma. Pinturaren atzealdea igeltsuzko geruza gris argi bat da.
Konposizio simetrikoa da. Panelaren alde banatan hiru antzara pare ageri dira, kontrako norabideetara begira. Marrazkia errealismo handikoa da, baina lumen marrazkera estilizatuan ez ziren errespetatu izadiko ereduak.
Bixby (Oklahoma)
Bixby Oklahomako hiri bat da. Tulsa konderrian kokatua dago. 2010ean 20,884 biztanle zituen, 64.22 kilometro koadrotan banatuta.
Espainiako futbol selekzio nazionala
Espainiako futbol selekzio nazionala, espainiar herritartasuna duten futbolariek osatutako selekzioa da,. Hego Euskal Herriko hainbat jokalarik ere jokatzen dute bertan. Selekzio gisa, 1920an jokatu zuen lehenbiziko aldiz, Danimarkaren aurka, eta bat eta huts (1-0) irabazi zuen. 1933an lortu zuen emaitzarik hoberena, Madrilen, Bulgariaren aurka, hamahiru eta huts (13-0) irabazi baitzuen.
FIFA sailkapena
Iturria: Espainiaren fitxa FIFAn eta FIFA estadistikak
Eztabaida
Hego Euskal Herrian eta Katalunian  bertako jokalariek Euskal Herriko zein Kataluniako selekzioetan jokatzeko eskubidea izatearen aldeko sentimendua handia da. Gaur egun UEFAko Eskualdeen Kopan soilik joka dezakete, amateur mailan. Urriaren 15eko 10/1990 espainiar Legearen arabera, bere 8. artikuluan, Espainiako Consejo Superior de Deportes delakoak baimendu behar ditu espainiar federazioak euren nazioarteko federazioetan (UEFA edo FIFA, esaterako) izen emateko.
Opel Corsa
Opel Corsa deituriko modeloa Opel auto konpainiak ekoizten ditu. B segmentuari dagokio eta hainbat herrialdetan saltzen da Vauxhall, Chevrolet eta Holden konpainiako beste marken bidez merkaturatzen da munduan zehar.
Dipsas polylepis
Dipsas polylepis Dipsas generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
ICA Gruppen
ICA Gruppen AB (publ) ( ahoskatua; Inköpscentralernas aktiebolag esaldiaren akronimoa) suediar korporazio multinazionala da, supermerkatu eta botika-dendak kudeatzen dituena. 1938an sortu zuten eta bere merkatu nagusia Eskandinavia da. Bere egoitza nagusia Solnan dago.
2000. urtera arte kooperatiba moduan aritzen zen baina urte hartan Ahold herbeheretar txikizkariak konpainiaren %50a erosi zuen. Egungo jabea Hakon Invest da.
Santa Luzia (argipena)
Santa Luzia izenak adiera zenbait ditu:
Aerugita
Aerugita nikel artseniato konplexu arraro bat da, eta formula aldakorra du: Ni9(AsO4)2AsO6. Kristal trigonalak sortzen ditu, kolore berde argitik turkesara. 4ko gogortasuna du Mohs eskalan eta 5,85etik 5,95eko dentsitatea.
Capitignano
Mugakideak
Capitignanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Giniren koefiziente
Estatistikan, Giniren koefizientea errentaren desberdintasunaren neurketarako eta beste aldagaien kontzentrazioa neurtzen duen koefiziente bat da. Sakabanatze neurri moduan asmatu bazen ere, kontzentrazioa aztertzeko erabiltzen den Lorenzen kurbarekin loturik dagoen formulazioa ezagunena da. Giniren koefizienteak 0tik 1era bitarteko balioak hartzen ditu: 0 erabateko berdintasuna da (denek diru-sarrera berak dituzte) eta 1, erabateko kontzentrazioa (batek diru-sarrera guztiak ditu; besteek, bat ere ez); horrela, zenbat eta handiagoa izan, banaketan hainbat eta kontzentrazio edo desberdintasun handiagoa dagoela ondorioztatzen da.
Giniren koefizientea eta Lorenzen kurba
Ohiko formulazioan, Giniren koefizientea Lorenz kurbarekin loturik dago. Lorenz kurbak banako guztien arteko kontzentrazioaren egitura osoa adierazten du, banako ehuneko pobreen orok (pi) errenta osotik hartzen duen proportzioa (qi) zehaztuz. Berdintasun-egoera adierazten duen diagonaletik zenbat eta urrunago egon, kontzentrazioa hainbat eta handiagoa da. Horrela, Lorenz kurbaren eta diagonalaren arteko azalera har daiteke kontzentrazio-neurri moduan. 0 eta 1 arteko balioak har ditzan, azalera hori kontzentrazio handieneko azalerarekin (irudian, a+b azalera, Lorenz kurbaren ardatzak 0 eta 1 bitartekoak direla kontuan hartuz, 1/2 balio duena) zatitzen da. Zatiketa horren emaitza da Giniren koefizientea:
Kontzentrazioa datuetatik egiten denean, Lorenz kurba osatzen duten pi,qi puntuak (ehuneko metatua banako kopuruari buruz eta ehuneko metatua totalari buruz, hurrenez hurren) erabiltzen dira Giniren koefizientea kalkulatzeko. Puntu horietatik Giniren koefizientea, azalera moduan, zehaztasunez kalkulatzen duen adierazpena hau da:
Adibidea
Zenbait pertsonaren errentak jaso dira: 2-3-5-10 (moneta-unitatetan). Datuak ordenaturik (1. zutabea), Lorenz kurbako pi eta qi puntuak (3. eta 4. zutabeak) kalkulatu behar dira. Horiekin, Giniren koefizientea kalkulatzen da.
! Errenta ! Errenta metatuak ! pi (pertsonen proportzioa) ! qi (errentaren proportzioa) ! pi-pi-1 ! qi+qi-1 ! (pi-pi-1)(qi+qi-1)
Adierazpen sinple bat
Aurreko adierazpenaz gainera, Ginik berak koefizientearen adierazpen labur eta sinple hau ere proposatu zuen:
Adierazpenak pi eta qi balioen arteko aldeak hartzen ditu kontzentrazio-mailaren erreferentzia moduan, Lorenz kurbaren eta diagoanalaren arteko azaleraren ordez. Alde horiek zenbat eta handiagoak izan, hainbat eta kontzentrazio handiagoa dago. Izendatzailean, pi balioen baturak pi-qi aldeen baturaren maximoa adierazten du (qi guztiak 0 direnean gertatzen da) eta kontzentrazio handieneko erreferentzia gisa hartzen da. Batura pi,qi guztietarako egiten da, azkenekorako ezik, azkeneko diferentzia beti 0 denez, ez baita kontuan hartzen. Giniren koefizientearen hurbilketa moduan har daiteke eta errore txikia du datu kopurua handia denean. .
Emaitza benetako Giniren koefizientearen arrunt desberdina da, datu gutxi baitira.
Giniren koefizientea datuen arteko batez besteko alde moduan
Jatorrian Giniren koefizientea zoriz aukeraturiko bi banakoren errenten artean dagoen batez besteko alde erlatiboaz definitu zen, errentaren batezbestekoarekiko, sakabanatze-neurri moduan. Zehatzago, \Delta\, batez besteko aldea edo ausaz aukeraturiko bi banakoen balioen arteko aldearen batezbestekoa eta batezbesteko aritmetiko sinplea izanik honela kalkulatzen da Giniren koefizientea:
Lehen adierazpenerako kalkuluak dira honako hauek:
! align="center" | 2 ! align="center" | 3 ! align="center" | 5 ! align="center" | 10 ! align="center" | 2 ! align="center" | 3 ! align="center" | 5 ! align="center" | 10 ! align="center" | \sum x_i=20 ! align="center" | ! align="center" | ! align="center" | ! align="center" |
Bigarren adierazpena kalkulatzeko:
Emaitza bera da bietan, noski. Honela interpretatzen da: Giniren koefizientea 0,325 bada, bi banakoren arteko errenten batez besteko aldea banako guztien batez besteko errentaren 0,325 × 2 = % 65 da.
Gini koefizientea kobariantza moduan
Giniren koefizientea x datuen eta horiei dagokien banaketa-funtzio enpirikoaren F(x) balioen arteko kobariantza moduan ere kalkula daiteke:
Adibideko datuak harturik: