cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1953ko Gipuzkoako uholdeak
"La Guipuzcoana" autobusaren istripua
Uholde haietako gertakaririk larriena La Guipuzcoana autobus konpainiaren autobus batek izandako istripua izan zen. Autobusa urriaren 14eko arratsaldeko seietan atera zen Donostiatik. Zestoako Iraeta auzoaren parean, autobusa ez atzera ez aurrera geratu zen, motorrean ura sartu zelako. Autobusa handik ateratzeko zerbaiten bila joan bitartean, ura gorantz joan zen, eta minutu gutxitan metro eta erdikoa zen uraren altuera.
Autobusaren barruan hogeitabost pertsona inguru zeuden, eta batzuk barrutik ateratzea lortu zuten arren, barruan hamasei pertsona geratu ziren, kanpora ateratzera ausartu ezinik. Autobusa soka batekin eusten saiatu ziren, baina azkenik gaueko ordu bietan, soka apurtu eta autobusa urak eraman zuen barruko hamasei pertsonak hil zirelarik.
Sleepaway Camp
Sleepaway Camp, Erresuma Batuan Nightmare Vacation, 1983ko Robert Hiltzik estatubatuar zinema zuzendariaren slasher film bat da. Felissa Rose, Katherine Kamhi, Paul DeAngelo eta Mike Kellin aktoreek antzeztu zuten.
Koltan
Koltanaren ustiapen interesa tantalioa erauztean oinarritzen da batez ere; beraz, koltanaren balioak duen tantalita ehunekoaren - % 20 eta % 40 artean normalean - eta tantalitan dagoen oxidozko tantaloaren ehunekoaren - % 10 eta % 60 artean - mende dago.
Sleepaway Camp
Argumentua
1975eko uda, New Yorkeko estatua, John Baker (Dan Tursi) eta bere bi seme-alaba Angela eta Peter neskato-mutikoak Arawak akanpalekutik hurbil dagoen aintzira batean txalupatxo batean nabigatzen ari dira. Txalupatxoa irauli eta Johnen maitalea den Lenny bazterretik oihur egin eta hirukoteak harengana igeri egine gerturatzen saiatuko dira, baina motoreontzi bat igaro eta aita eta haurretako bat jo eta hil egingo ditu.
Koltan
Koltanaren erabilera
Elektronika alorrean, koltanaren tantalo a kondentsadore elektrikoak sortzeko erabiltzen da batez ere. Elementu horren abantaila garrantzitsuenak kondentsadoreetan, bere eraginkortasun bolumetrikoa (hauen tamaina guztiz minimizatuz) eta, bestetik, jasan dezakeen tenperaturak dira (-55 °C-tik 150 °C-ra). Ezaugarri hauekin lortzen dute beste materialezko kondentsadoreak, zeramikozkoak adibidez, atzean geratzea. Izan ere, potentzia altuko erresistentziak fabrikatzeko erabiltzen dute ere bai.
Sleepaway Camp
Argumentua
1983, Angela (Felissa Rose) jada neska nerabea bere izeba Martha Thomas (Desiree Gould) eta haren semea den Ricky (Jonathan Tiersten) lehengusuarekin bizi da. Angela, Ricky lehengusuarekin batera, berriz ere Arawak akanpalekura uda igarotzera joango da, bertan beste nerabe ugarirekin nahiz akanpalekuko arduradun eta langileekin elkarbizituz. Baina beren egonaldian zehar hainbat hilketa jazotzen hasiko dira.
Koltan
Koltanaren erabilera
Niobio ri (Nb) dagokionez, aleazio metalikoak egiteko erabiltzen dira. Hauek aeronautikan erabiliak dira, hala ere, beste propietate interesgarri bat dute: supereroankortasuna. Honek elektroiman potenteak sortzea ahalbidetzen du, non erresonantzia magnetikoa duten aparatuetan eta partikula-azeleragailuetan aplikatzen den.
Produkzioa
Koltanaren ustiapena gatazka geopolitiko ugarien arrazoia da. Kongoko Errepublikan batez ere, estatuaren eta mugako herrialdeen, eskualdean aritzen diren gerrillen, mendebaldeko multinazionalen eta kontrabandisten interesak guztiz nahasten dira. Zenbait agentzia internazionalen eta Nazio Batuen Erakundearen arabera, koltanaren esportazioa Kongoko Bigarren Gerraren zenbait talderi finantziatzeko lagungarria izan da, izan ere, gatazka honetan 6 milioi hildako egon dira jada. Gaur egun, Uganda Kongotik lapurtutako koltana mendebaldera esportatzen ari da, Estatu Batuetara gehienbat, non ia koltan kantitate guztia tantalozko kondentsadore elektrikoak fabrikatzeko erabiltzen den.
Koltanaren gerrak
Jende gehienaren iritziz, Kongoko Errepublika Demokratikoa koltanaren munduko erreserben % 80-a ditu. Mineral hori baliabide oso estrategikoa eta berriztaezina denez, 1998tik Kongoan gerra bat hasita dago meategien kontrola lortzeko. Nazio Batuen Erakundea k dioenez, Ruandako Defentsa Indarrak Kongoko meatzaritza aktibitatea kontrolatzeko eta mendebaldeko enpresari eta bezeroekin kontaktua errazteko egitura bat sortu dute. Minerala Ruandara eramaten da, non esportatu baino lehen prozesatzen duten. Azkenengo hartzaileak Amerikako Estatu Batuak, Alemania, Herbehereak, Belgika eta Kazajistan dira. Guda honek mineralaren ustiapenarekin guztiz zerikusia du, 5,5 milioi hildako egon dira, Bigarren Mundu Gerra tik kopuru handiena.
Ruanda eta Uganda Kongoko abertasun mineralen trafikoa eta espoliazioa dela eta, salatuak izan dira nazioarteko hainbat txotenetan. Hala ere, laguntza ekonomikoa eta militarra bertara ailegatzen jarraitzen du, nahiz eta gatazkak jarraitu, mendebaldeko herrialdeak onuradunak izanik. Amerikako Estatu Batuen eta bi herrialde horiek elkartasun-planak sinatu zituzten. Izan ere, mineral honen salerosketaren ondorioz lortu zuten aberastasunaz aparte, ikusi zuten bere kanpo-zorrak bertan behera geratu zirela eta eskualdeko eredu ekonomiko-garatzaile bezala hartu zuten. Eskualdeko enpresa garratzitsuenen artean American Mineral Fields dago. Enpresa honetan George H. W. Bush ek, Amerikako Estatu Batuetako lehendakari ohia eta bere semeak, George W. Bush, lehendakari ohia ere bai, interes nabarmenak dituzte.
Garralda
Garralda Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioak eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 57,7 kilometrora. Altuera 655 eta 1340 metro artekoa da, eta 21,24 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Koltan
Koltanaren gerrak
Koltanaren esplotazioa, Kongon batez ere, eztabaida ezberdinak sortu ditu izan ditzakeen ondorio sozialak eta ingumenekoak direla medio. Baliabide honen esplotazioa, gatazka armatuak sustatu ditu alderdi lokalen artean, kasu batzuetan, Uganda k lagunduta. Horrek gudazko diamante en komertzializazioarekin sortu zen arazoaren antzekoa gertatzen ari da. Koltanarekin jarraituz, sortzen diren beste kezka batzuk langileen ustiapena eta ekosistemaren suntsipena dira. Koltan meatoki nagusien kokalekuak, bat egiten dute desagertze sorian dauden gorilen habitatarekin.
Garralda
Garralda Pirinioetako zentro neuralgikoetako bat da, Aezkoako, Orreagako, Auritzeko, Orotz-Beteluko eta Erroibarreko ikasleak zerbitzatzen dituen eskola hartzen baitu; gainera, Aezkoako bigarren herri populatuena da, Orbaizetaren atzetik. Herrigunea herri aetz tipiko baten adibidea da. Horma zuriko etxeak ditu, harri arrosazko estaldurekin eta egurrezko dekorazioekin, bi edo lau isurkiko teilatuekin.
Koltan
Koltanaren gerrak
Eldiario.es hedabideak jaso zuenez: “Herrialde askok dituzte interesak bertan”, azaldu du kazetariak. “Koltan minerala ez da gerraren kausa nagusia, baina gerra hori areagotzeko aukera nagusia bihurtu da”, adierazi zuen Caddy Adzuba Kongoko kazetariak.
Garralda
Aezkoa ibarran kokatuta da, baina 1845etik udalerri independentea da. Bertako biztanleak garraldarrak dira.
Koltan
Koltanaren gerrak
Adzubak azaldu zuen gerra hasi zela erregimen diktatorial baten ondorengo aldaketa politiko baten beharragatik: “Ruanda edota Burundi herrialdeek onartu zuten Kongori laguntzea 1996an. Zoritxarrez, nazioarteko komunitateak herrialdea egonkortzeko aukeratzat hartu zuen, eta Europar Batasuneko eta AEBtako herrialde batzuk gerran sartu ziren. Beren helburua ez zen kongoarrei laguntzea, baliabideak kontrolatzea baizik; gerraren kausa ez da minerala bera, baina mundu mailako kapitalismoak egoera aprobetxatu du”.
Čikov
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1347 urtean egin zen.
Indio
Indioa elementu kimiko bat da, In ikurra eta 49 zenbaki atomikoa dituena. Metal txiro arraro, bigun, xaflakor eta erraz galdatzen den honek aluminioaren eta galioaren antzeko ezaugarri kimikoak dauzka, baina zinkarekin antzekotasun gehiago dauzka (zink meak dira metal honen iturri nagusia). Bere aplikazio nagusia kristal likidozko pantailetan dago, indio-eztainu oxidodun elektrodo gardenak eratuz. Film meheen fabrikazioan ere erabiltzen da, geruza labainkorrak osatzeko. Indioarekin urtze-puntu baxua duten aleazioak ekoizten dira, eta berunik gabeko soldaduren osagaia ere bada.
Koltan
Koltanaren gerrak
Koltan mineralak herrialdearen aberastasuna sortu beharrean, minak kontrolatzen dituzten talde armatuei egiten die onura. Mineralen esplotazio ilegalak emakumeei eta haurrei eragiten die, batez ere. Emakumeen kasuan, indarkeria sexista da ondorio nagusia: “Herrixka bateko emakume guztien bortxaketa burutzen dutenean, komunitatea deuseztatu egiten da, emakumeak gizartearen kohesioaren rol soziala betetzen du-eta”. Haurren kasuan, berriz, eskola uztera behartzen dituzte, eta esklabo bihurtzen dituzte. Nesken kasuan, gainera, prostituitzera derrigortzen dituzte”, azaldu du Abzuba kazetariak.
Klara Bavariakoa
Klara Bavariakoa alemanez, Clara von Bayern (Munich, Alemania, 1874 - Ibidem, 1941eko maiatzaren 29a) XIX. eta XX. mendeetako printzesa eta margolari alemaniarra izan zen.
Biografia
Wurzburgoko Santa Ana komentuko abadesa ere izan zen, Gurutze Izartuaren Ordenetako andrea, Teresa eta Santa Isabelena, eta Wurzburgoko komentuko Santa Ana de las Damasko Ordenako maistra handia.
Indio
Ezaugarri nagusiak
Indioak, galioak bezala, beira bustitzen du. Metal puru gisa, indioak "eztainu-negarra" igortzen du okertua denean. Bere ezaugarri nabarmenetako bat da bere isotoporik arruntena apur bat erradioaktiboa dela; pixkanaka eztainu bihurtu arte degradatzen da beta-igorpen bidez. Erradioaktibitate hau ez omen da arriskutsua, batez ere bere erdibizitza 4,41e urtekoa delako, hau da, Unibertsoaren adina baino lau magnitude handiagoa eta torio naturalarena baino 50.000 luzeagoa. Bere auzokide kadmioa ez bezala, indioa ez da pozoi metakorra.
Klara Bavariakoa
Heriotza
Munichen hil zen. San Migel elizan hilobiratu zuten.
Veriñako geltokia
Veriña Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Garralda
Izena
Garralda toponimoa modu bakarran agertu da historian zehar:
Koltan
Orain arte hartutako neurriak
Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundeak (OECD) neurri batzuk hartu zituen 2010ean, eta enpresak derrigortu zituzten mineralaren kudeaketa arduratsua egitera. Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluak eskatu zien herrialdeei baliabideak inportatzen zituzten merkatarien kontuak arduraz kontrolatzeko. Amnistia Internazionalaren txosten baten arabera, ordea, enpresen %80k ez dute kontrolatzen beren produktuek ba ote duten Afrikako gatazka guneetatik ekarritako mineralik.
Garralda
Etimologia
Herri honen izena 1245. urtetik dago dokumentatuta. Beti izan da Garralda izena, eta ez dago beste aldaera ezagunik, ezta herria nafar erromantzez beste modu batera deitu ere. Haren esanahi etimologikoa ezezaguna da, nahiz eta filologo batzuek altuerarekin lotu duten.
Kill Your Friends (filma)
Kill Your Friends (euskaraz Hil Dizatzu Lagunak), 2015eko Owen Harris britainiarrak zuzendutako thriller komedia beltz bat da. John Niven eskoziar idazlearen 2008ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Nicholas Hoult, James Corden, Georgia King, Craig Roberts, Jim Piddock, Joseph Mawle, Ed Skrein, Tom Riley, Ed Hogg, Rosanna Arquette eta Moritz Bleibtreu aktoreek antzeztu zuten.
Garralda
Etimologia
Izenaren lehen zatia, garra, sugarrak bezala itzultzen da, eta horrek lotura izan lezake herriak frantziar inbasioetan jasandako sutearekin, nahiz eta toponimo hori hainbat mende lehenagotik existitzen zen, hipotesia bertan behera utziz. R bikoitza kenduta, gara geratuko litzateke, izan aditzaren joko batez gain, "zurtoin", "hazkundea" edo "altu" ere esan nahiko lukeena. Kasu honetan, zentzuzkoa izango litzateke garaieraren inplikazioa, herri hau oso goian baitago gainerakoekiko, Aezkoa ibarretik etorrita bereziki, Aribe eta Garralda artean 150 metroko desnibela baitago 3 kilometro eskasetan.
Lekeitioko Udal Liburutegia
Lekeitioko Udal Liburutegia Resurrección María Azkue 5ean dago. 1966 an sortu zen. Euskadiko Irakurketa Publikoko Sarea ren parte-hartzaile da.
Garralda
Etimologia
Bigarren zatiari dagokionez, alda, Arabako izen bereko herriarekin bat dator. Bere esanahiak "aldaketa" edo "mudantza" bat islatzen du, eta hipotesi horrek esan nahiko luke herria lehenago leku baxu batean zegoela, ziurrenik Irati ibaiaren ondoan, eta kokapenetik altuago batera aldatu zirela. Arazoa da ez dagoela prozesu horren lekukotza ematen duen iturririk, eta, egia izatekotan, Behe Erdi Aroan gertatu zela ziur aski, eta ia ez dagoela horri buruzko informaziorik. Beste abiapuntu bat, Euskal Herriko inguru honetan a soinuaren ordez e jartzea ohikoa dela nabaritzea litzateke (adibidez: Luzaide > Luz e ide; Esteribar > Esterib e r; Abaurregaina > Aburreg e ina), batez ere hitz baten barruan azken tokian dagoenean. Horregatik, alda benetan alde izan daiteke, euskarazko adiera ugari dituena, eta horien artean daude "zona", "albo", "zati", "diferentzia" edo "talde".
Koltan
Orain arte hartutako neurriak
Europako Batzordeak proposamen bat egin zuen 2014ean, eta 2015ean Europako Parlamentuak zuzenketa egin zion proposamenari. Azkenean, onartu zuten 880.000 enpresak jakinarazi behar dutela beraien kateetan hautemandako arriskuak identifikatzeko hartutako neurriak. Enpresa horiek eztainua, tantaloa –koltanetik eratorritako materiala–, wolframa eta urrea erabiltzen dituzte produkziaon. Dena den, behin betiko testua negoziatzen ari dira oraindik, eta Europako Batzordeak onartu behar du.
Garralda
Etimologia
Horrela, Garralda lekuizenaren interpretazio-aukera ugari sortzen dira, baina guztiak altuerarekin lotuta daude: "altuko zona", "altuko taldea", "gorantz aldatzea"...
Koltan
Orain arte hartutako neurriak
Caddy Adzubaren arabera, arazoa da garestiagoa dela mineralak mina legaletatik ateratzea. Dena den, Europa mailan aldarrikatu behar da “konpainiek utzi egin behar dutela erreboltariek kontrolatutako lekuetatik ateratako materialak erosteari. Legea onartuta ez gara besoak gurutzatuta geratuko; legea oinarria da, lan egiteko erreminta, baina legea aplikatzen dela egiaztatu behar dugu”.
Garralda
Armarria
Garraldako armarria Aezkoako armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:
Bandera
Garraldako bandera Aezkoako bandera da. Bandera honek Aezkoako armarria dauka hondo gorri baten gainean. Armarria, gainean kasket bat eta bi aldeetan lanbrekinak dituela irudikatzen da, baita azpian "Aezkoa" inskripzioa duela ere.
Geografia
Garralda Aezkoa ibarran barruan dago. Ibar hau Pirinioetako ibarra da, Erroibar eta Zaraitzu ibarren artean. Ibarra zeharkatzen du Irati ibaiak, Aragoi ibaiaren adarrak.
Inguru naturala eta klima
Orografia menditsua du, guztiak 1 500 metrotik beherakoak. Pirinio Garaiaren eta Pirinio Beherearen arteko trantsizio-eremu bat da, eta, beraz, mendietan txertatutako mendigune harritsuak ere badaude. Haritz eta pago baso izugarriek erakargarri egiten dute Aezkoako paisaia, Irati ibaiaren ur biziak osatzeko.
Neguak elurte oparoak eskaintzen ditu Aezkoan, eta udak, berriz, leunak eta atseginak.
Estazio meteorologikoak
Aezkoan dagoen Abaurregaina udalerrian, itsasoaren mailatik 1050 metrora, Nafarroako Gobernuak 1931an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1971an, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Aribe udalerrian, itsasoaren mailatik 701 metrora. Aribeko estazioa da Garraldarako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.
Witnica udalerria
Witnica Poloniako Lubuszeko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Gorzów barrutian kokatuta. 278,68 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 12998 biztanle zituen.
Garralda
Historiaurrea
Paleolitoaren amaierako presentziari buruzko datuak daude (Zatoiako leizean aurkitutako 10 000 urteko antzinatasuneko aztarnak eta Aizpeakoa 8 000 urtekoak). Neolito garaikoak monumentu megalitiko ugari daude. Inguruko metal aberastasuna eta Orbaizeta eta Ezterenzubi arteko Azpegi mendatean aurkitutako aztarnak kontuan hartuta, metalurgia ezagutu zutela uste da. Jarduera horrek XIX. mendera arte iraun zuen Burdinezko Munizioen Fabrikan.
Peña Cebollera
Peña Cebollera, Cebollera Vieja edo Pico de las Tres Provincias (euskaraz: "Hiru Probintzien Tontorra"), 2.129 metroko garaiera duen mendi bat da, Espainiako Erdialdeko Mendigunean, Ayllongo mendilerroaren gailur nagusi eta mendebaldekoaren muturrean dagoena, eta Madril, Guadalajara eta Segoviako probintzien arteko muga da, mug hau, tontorrean duen monolito batekin adierazita dagoelarik. Tontor nagusi bat eta ondoko batzuk ditu. Azken hauen artean, peña de los Abantos, 2.124 metrokoa eta cerro del Recuenco, 2.084 metrokoa nabarmentzen dira. Sierra Cebollera ere nabarmentzen da, tontorretik, hegoaldera, 1.834 metroko garaiera duen Cebollera Nuevaraino hedatzen dena, 2.071 metroko Cabeza del Tempraniego, 2.047ko Coto de Montejo eta 1.885 metroko alto de la Fuente de Cabezuelasen bidez.
CUDA
CUDA konputazio paralelorako plataforma bat da''. izena Compute Unified Device Architecture'' kontzeptuaren akronimoa da (Konputatzeko Gailuen Arkitektura Batua). Plataformak nVidia-k sortutako konpiladore bat eta garapenerako tresna multzo bat dauzka. Algoritmoak nVidia-ren GPUan kodetzeko aukera ematen die programatzaileei  C programazio-lengoaiaren aldaera bat erabiliz.
Wrapper gehigarrien bidez Python, Fortran eta Java ere erabili ahal dira C/C++ lengoaiaren ordez.
Lepisosteus osseus
Lepisosteus osseus Lepisosteus generoko animalia da. Arrainen barruko Lepisosteidae familian sailkatzen da.
CUDA
GPUak helburu orokorreko PUZ arekiko dituen abantailak ustiatzen saiatzen da CUDA, bere nukleo anitzek eskaintzen duten paralelismoarekin, konputazio-hari kopuru handia aldi berean abiatzeko aukera ematen duena. Beraz, aplikazio bat diseinatu bada independente diren hainbat hari erabiliz (GPUek grafikoak prozesatzerakoan egiten dutena), GPUa gai izango da errendimendu handia eskaintzeko; Biologia konputazionalean, edo kriptografian, adibidez.
Lehen SDK 2007ko otsailaren hasieran kaleratu zen, Windows eta Linux-erako, eta geroago, 2.0 bertsioan Mac OS-erako ere bai.
Garralda
Erdi Aroa
Erdi Aroko lehen mendeetako iluntasunean, Aezkoako ibarraren eta bere herrien eraketa ezkutatzen da. Iruñeko monarkia IX. mendean ezarri aurretik ere bazen Aezkoako komunitatea. Suposatzen denez, aetzak Orreagako guduan ere parte hartu zuten (778. urtea), non Karlaundi eta bere armada garaituak izan ziren, eta Europa osoan ospetsu egin zen Errolanen kantua, non Errolan enperadorearen izurde eta ilobaren heriotza kontatzen den.
CUDA
CUDA freewarea da, doanik deskargatu eta erabil daiteke, baina ez da software libre, kodea ez da irekia.
Tumore
Tumorea minbizi moduan ezagutzen ditugun prozesu gaiztoak deskribatzeko erabiltzen den terminoa da. Dena den, bere benetako esanahia nahiko inespezifikoa da eta gorputzaren toki konkretu batean ematen den ehun bolumenaren handipena esan nahi du. Tumore bat gaiztoa denean, inguruko ehunak inbaditu eta metastasiak sortzeko gaitasuna du.
CUDA
Abantailak
CUDAk zenbait abantaila ditu, GPUak API grafikoekin erabiltzen dituzten beste aplikazio batzuekin konparatuta:
Tumore
Tumore gaiztoa
Tumore gaiztoak minbizia sortzen dute. Zelula hauek alboko ehunetan infiltratzeko ahalmena dute. Minbizi zelula hauek tumore gaiztotik banandu eta zirkulazio sisteman edo sistema linfatikoan sar daitezke gorputzeko beste leku batetara heldu eta bertan berriro minbizia sortuz. Minbiziaren beste organo batzuetarako barreiadura hau, metastasi bezala ezagutzen da.
Tumore gaiztoak oro har hiru taldetan sailkatzen dira:
Teratoma
Teratoma jatorri enbrionarioko tumore mota bat da. Grekeratik datorren terminoa da eta tumore itxuragabea esan nahi du.
Garralda
Erdi Aroa
Aezkoako herri guztiek bezala, Garraldak urteroko petxa ordaindu beharra zeukan. Horrezaz gainera, beste ordainketa bat egin behar izaten zioten koroari, “ehiztariak” izateagatik. 1434an, Joan II.a erregeak Garraldaren esku utzi zuen Adasa mendia, urtean hiru kahiz eta bi gaitzeru gari ematearen truke. Errege horrek berak kaparetasun pribilegioa eman zien aezkoar guztiei 1462an. XIX. mende hasierara arte, Aezkoako alkateak eta herritarrek aukeraturiko erregidore batek gobernatzen zuten herria.
Aro Modernoa
Aezkoak goranzko joera demografikoa izan zuen XVI-XVIII. mendeetan. XVI. mendean jazarritako sorginkeria-praktiken eszenatoki izan zen. Eremu horretan, Nafarroako konkistaren ondoren, goinabartarren eta baxenabartarren arteko harremanen historiaren ezaugarri diren mugako istiluak gertatu ziren, bereziki larreen kontuengatik. 1595ean, zehazki, berrogeita hamar garazitar banda batek Hiriberri eraso zuen, Joan Iriarte hilez zauritu eta Martin Berria eskribaua hil zuen. Abizenaz, Hiriberri, Garralda eta Garaioako kanpaiez, ibarreko alkate eta kapitain Antso Elizondoren aginduz deiturik, sarkinak preso hartu zituzten. Mugako posizio horrek aukera ematen zien, hala ere, muga-zergen legedia errazago urratzeko. 1612an erregeordeak aetzak eta mugako beste ibarra batzuetako bizilagunak indultatu behar izan zituen ogia eta ardoa esportatzeagatik jarritako isunengatik.
Frantziarekiko gerretan, beren mendiak defendatzeko obligazioa zuten, beren alkate eta kapitainaren agindupean, eta harana uztera behartu gabe. Horregatik, XVIII. mendearen hasieran, Erresumako Gorteei memoria bat aurkeztu zieten, erregeordeak Auritz eta Orreagako mendiak defendatzera eta, ondoren, Zangoza defendatzera joateko aginduen aurka. Mende honetan ibarreko bizitza markatzen duten hiru gertaera nabarmentzen dira. Lehena, 1774tik 1775era bitarteko azienda-izurritea da, Nafarroako ia behi-azienda guztia deuseztatu zuena. Bigarrena, Orbaizetako Munizio Fabrikaren eraikuntza izan zen, eta, horren ondorioz, ibarreko mendien gaineko jabetza eta eskubideak galdu ziren, 1984ra arte itzuli ez zirenak. Hirugarrena, Konbentzioaren Gerra da (1793-1795), non ibarreko herri gehienak suntsituak izan ziren, baita setioen xede nagusi izan zen munizio-fabrika ere. 1794ko udan frantziarrek 247 etxe, eliza, garai eta borda erre zituzten. Aezkoako herriek gero Nafarroako Foru Aldundira eraman zituzten memorialek ez dute, antza, handik gutxira 1802ko Historiaren Akademiaren Hiztegian irakur daitekeena puzten. Hiztegi horretan esaten denez, ibar osoan 208 etxe zeuden, eta gerran ia erabat hondatuak izan ziren; beraz, jabeak berreraikitzen saiatzen diren arren, haietako asko oraindik ere etxolatan bizi dira.
Aro Garaikidea
Aezkoa erregibar zen, baina, beharbada, bere muga-egoeragatik, erregeordea bere administrazioan sartzen zen, eta berak izendatzen zituen alkatea eta kapitaina; gainera, herri bakoitzak bere bizilagunen artean erregidore bat aukeratzen zuen. Ibarreko batzarre da, egungo Aezkoako Batzarre Nagusiaren aitzindaria.
Iratiren gainean, XXI. mendearen hasieran, bi irin-errota eta beste hainbeste batan zeuden. Bere abeltzaintza-ekonomiaren garrantziak azaltzen du 1724an Nafarroako Gorteetara eraman zuen memoriala, Gaztelako, Aragoiko eta Frantziako azienda txikiak sartzea debekatzeko.
1807an, erregeren aginduz, Aezkoako eta beste ibar batzuetako nobleak arma-zerbitzutik kanpo utzi zituzten. Baina, hurrengo urtean, frantziarren inbasioa jasan zuen Nafarroako lehen lurraldeetako bat izan zen, Iberiar Penintsulako Gerra hasi zenean. Orbaizetako ola izan zen Aezkoako inbaditzaileen helburu nagusia, nahiz eta honek ere tropak eta Frantzisko Espotz Minako gerrillariak mantentzen lagundu behar izan.
1821-1823an, berriz ere, Erregezaleen matxinadaren eremua izan zen. Gainera, Karlistaldi guztiek arma fabrikari ere eragin zioten, baita ibarreko beste herri batzuei ere, eta suntsipen handia eragin zuten. Horren ondorioz, XIX. mendearen amaieran, 1873an, fabrika behin betiko itxi zen, eta urte batzuk geroago enkantera atera zen.
XX. mendea mende osoan iraun zuen emigrazio geldiezin batekin hasi zen, hein batean abeltzaintza sektorearen galera ekonomiko handi eta etengabeak eraginda (ibarran inplanterik handiena duena). Biztanleria izugarri murriztu zen mendean zehar, 1 000 biztanle inguru izateraino. Emigratzaileen artean, zati handi batek Amerika izan zuen helmuga. Abiatu zirenen artean, hiru pertsona nabarmentzen dira, han dirutza egin ondoren, ibarrera itzuli eta beren aberastasunaren zati bat azpiegiturak, enpresak eta enplegua sortzeko eman zutenak. Garraldan Antonio Arostegi izan zen.
XX. mendea mende osoan iraun zuen emigrazio geldiezin batekin hasi zen, hein batean abeltzaintza sektorearen galera ekonomiko handi eta etengabeak eraginda (ibarran inplanterik handiena duena). Biztanleria izugarri murriztu zen mendean zehar, 1 000 biztanle inguru izateraino.
Demografia
biztanle zituen Garraldak.
Ekonomia
Nafarroako goi Pirinioaldeko berezko laboreak. Mendiak eta larreak dira nagusi, eta horien aberastasun nagusiak abeltzaintza eta baso-ustiapena dira. XX. mendearen hasierara arte, orraziak, koilarak eta egurrezko eta zapi zakarrezko sardexkak egiten ziren tokiko janzkera tradizionalerako.
Baso asko daude oraindik, nahiz eta gehiegizko ustiapena jasan duten, batez ere azken urteetan. Pagoek eta haritzek estaliko lukete, egoera naturalean, ibarraren zatirik handiena; Abaurrean bakarrik agertzen da pinu gorria, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarraren proprioa. Ibarraren iparraldeko eta hegoaldeko mendietan pagadi garrantzitsuak daude, Garralda, Aria eta Aribeko behealdeetan hariztiak.
Aezkoa abeltzaintza ibarra izan da beti. Hala ere, lanbide horrek atzerakada handia izan du XX. mendean, bereziki transhumantziaren galeran (lehen Errege Bardearaino joaten zen Milagro-Aezkoa errege-abelbidea zela eta). Nabarmentzekoa da idien eta behien desagerpena, nekazaritzako mekanizazioari esker. Haragitarako behi-aziendak dira nagusi, arraza piriniarra eta pardoalpinoa dutenak. Nekazaritzak garrantzi txikia du. Lehorreko lurrak behera egin du, eta belardi artifizialak, berriz, gora 1970era arte, eta behera gero. Landatutako azaleran hazitarako patataren eta bazka-landareen nolabaiteko aurrerapena egon da; gero eta gehiago esku hartzen du ukuiluko aziendaren elikadurak, mendian artzaintzarekin lortzen denaren osagarri gisa. Basoen ustiapena aberastasun potentziala da, eta batzuetan erreala, bailarako komunitatearentzat eta udalentzat, partikularrentzat baino gehiago; zura 1940-1950 urteetara arte garraiatzen zen almadien sistematik, ibaian behera zeharkatzen zutena, lehenengo Irati ibaia eta gero Aragoi eta Ebro ibaiak
Politika
Garraldako udaletxea erdigunean dago, eta idazkaria, era berean, Ariako Udalako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta hiru zinegotziak osatzen dute. Egungo alkatea Gurutz Gorraiz Armendariz da, Garraldako Talde Independente hautagai gisa aurkeztu zena.
Udal hauteskundeak
1979ko eta 1983ko hauteskundeetan, alkatetza Aezkoako Herriak eta Garraldako Independenteak izan ziren garaile bi hauteskundeetan, emaitza berdinarekin. Harrezkero, zerrenda bakarra aurkeztu da hauteskundeetara, eta automatikoki aukeratu da, 1995ean izan ezik. Hala ere, 2007, 2011 eta 2019an ez zen bakar bat ere aurkeztu, eta hauteskundeak errepikatu behar izan ziren.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea erdialdean dago.
Egungo banaketa
Garraldako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Gurutz Gorraiz Armendariz da, Garraldako Talde Independente zerrendakoa. Zinegotziak 3 daude:
Alkateak
1979tik, Garraldak 6 alkate izan ditu:
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Aezkoako herri guztiak sailkatu zituen, behe-nafarrera euskalkian, hegoaldeko Pirinio ibarretik bakarra.
Koldo Zuazok, 2010ean, Aezkoak nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.
Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Aezkera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Aezkoako mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, hamar bat aezkerazko euskaldun behintzat baziren, baina horietako bat besterik ez zen 50 urtetik beherakoa.
Euskararen Foru Legea
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Aezkoa eremu euskalduneko udalerria da. 2018eko erroldan, herritarren % 29,20ek zekien euskaraz.
Janzkera
Nafarroako artxiboan dagoen 1817. urteko dokumentu baten arabera, Aezkoa ibarreko bizilagunak eta bertakoak beren oihal zuri-beltzezko jantziagatik bereizten ziren. Oihal horiek beraiek egiten zituzten beren aziendaren artilearekin, eta beren etxeetan garbitzen, iruten eta ehuntzen zituzten. Oihalezko piezak, gero, batanatuak, ehunduak eta beltzez tindatuak izaten ziren. Haiek ebaki, josi eta egiten zituzten galtzerdiak, txupak, basapiztiak eta golillak, kaputxa txikiarekin erabiltzen zituztenak, mahuka bikoitzekoak, bizidun haragitsuekin, eta haietako batzuk eliza, ezkontza, bataio eta Ibarreko Batzarretako eginkizunetarako gala-jantziak ziren.
Musika
Resureccion Maria Azkuek bere Euskal Kantutegi Herrikoia argitaratu dituen narrazio, maitasun, areka, erlijioso, elegia eta erronda kantu batzuk jaso ditu. Eguberrietako kantak aipa daitezke aipagarritzat. Guztiak aezkeraz daude. Hauek dira: Eguberri, Birjiña Arantzazukoa, Ama Birjiña, Nora zoazun erran daztazu, Abu nina, Katalina, Ea Mea, Gure Jesus, Kristi on batek, Ttakur ttiki gorritto bat, Sugea dabil bularrez, Kantatzen bear det asi, Arrosaren botigak eta Sujet eder bat.
Jaiak
Hauek dira udalerriko xei (aezkeraz; jai) nagusiak:
Seme kutunak
1898an ia herri osoa suntsitu zuen sutearen ondoren, Aezkoako zenbait emigratuk, beren diruarekin, herria berreraikitzen lagundu zuten, herriko seme kutun izendatuz. Hauek dira:
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Pannarano
Pannarano Italiako udalerri bat da. Beneventoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Pannaranok honako udalerri hauekin egiten du muga:
SS-Sammellager Mecheln
Mecheleneko garraio-esparrua, ofizialki SS-Sammellager Mecheln (lit.  " SS Assembly Camp Mechelen ') alemanez, Dossin kuartela bezala ere ezagutzen dena, Alemaniak okupatutako Belgikan dagoen Malinasen armadako kuartel ohi batean ezarri zen atxiloketa eta urruntze eremua izan zen. Holokaustoaren garaian Belgikako juduak eta erromaniak biltzeko balio izan zuen Europa Ekialdeko kontzentrazio- eta sarraski-esparruetara deportatu aurretik.
Les Chevaliers blancs
Les Chevaliers blancs 2015eko Joachim Lafosse belgikar zinema zuzendariaren filma da.
Sinopsia
Sud Secours GKEaren presidente Jacques Arnaultek eragin handiko operazio bat prestatuko du: taldekideekin batera, Txadetik atera nahi ditu gerra zibilaren biktima izandako 300 umezurtz, adopzio-eskaerak egin dituzten frantsesei emateko.
North Marysville (Washington)
North Marysville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Snohomish konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Gowrie (Iowa)
Gowrie Iowako hiri bat da. Webster konderrian kokatua dago. 2010ean 1,037 biztanle zituen, 3.75 kilometro koadrotan banatuta.
Witonia udalerria
Witonia Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-udalerri bat da, Łęczyca barrutian kokatuta. 60,45 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3322 biztanle zituen.
Ratufa affinis
Ratufa affinis Ratufa generoko animalia da. Karraskarien barruko Ratufinae azpifamilia eta Sciuridae familian sailkatuta dago.
Pseudamiops pellucidus
Pseudamiops pellucidus Pseudamiops generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Laokoon
Laokoon (Λαοκόων,  ahoskatua) Troiako Apoloren apaiza izan zen. Troiako gerran, grekoek egindako zurezko zaldi erraldoia ez zezatela hirian sartu aholkatu zien troiarrei. Atena jainkosak zigortu egin zuen horregatik, eta bi sugek hil zituzten bera eta bere bi semeak. Pasadizo hau Virgiliok agertu zuen Eneidan (II. liburua); orobat, ospe handia du gertaera hau bera irudikatzen duen eskulturak, Agesandro, Polidoro eta Atenodoro eskultoreek egina.
Lepisosteus platostomus
Lepisosteus platostomus Lepisosteus generoko animalia da. Arrainen barruko Lepisosteidae familian sailkatzen da.
Kaukasoko ipar-ekialdeko hizkuntzak
Kaukasoko ipar-ekialdeko hizkuntzak Kaukasiako ipar-ekialdeko jatorrizko hizkuntza familia da.
Bi sail ditu:
Ardi-mihi
Ardi-mihia (Valerianella locusta (Linnaeus) edo Valerianella olitoria (Moench)) Valerianaceae familiako landare belarkara da. Entsaladaren osagarri modura erabiltzen da, eta Euskal Herrian gero eta ezagunagoa da.
Erroseta forma osatuz hazten da, 10–15 cm inguruko espatula itxurako hostoekin. Landare gogorra da, klima epeletan neguko landare modura haz daitekeena. Baldintza beroagoetan igotzeko joera du haziak sortzeko, beraz Euskal Herrian ez da komeni uda beroetan haztea.
Ardi-mihia Europan, Afrika iparraldean eta Asia mendebaldean bizi da modu naturalean. Europan eta Asia aski arrunta da labore lurretan eta bide ertzeko guneetan. Ipar Amerikan laborantza guneetatik irten eta bertakotu egin da.
2590 Mourão
2590 Mourão asteroide baten izena da. maiatzaren 22an aurkitu zuen H. Debehogne-ek La Silla Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1980 KJ izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2590 Mourão asteroidearen orbitak batezbeste 2,343 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,067 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,619 distantziara. Eszentrikotasuna 0,118 da, eta makurdura orbitala 6,13ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 12.4 da.
Tudela Veguingo geltokia
Tudela Veguin Asturiasko Printzerriko tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Čilá
Čilá Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 16 biztanle ditu eta 1,9 kilometro koadroko azalera. Rokycanyko barrutian dago.
Tudela Veguingo geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Čilá
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1662 urtean egin zen.
So This Is Paris (1926ko filma)
So This Is Paris 1926ko Ernst Lubitsch alemaniar zinema zuzendariaren filma da.
Konputazio paralelo
Paralelismoa konputazio modu bat da, hainbat kalkulu aldi berean paraleloan egiten dituena, problema handiak hainbat problema txikitan banatzeko printzipioan oinarrituta dago, gero problema txiki horiek paraleloan ebazteko. Paralelismoa urte askotan erabili da, batez ere Errendimendu Handiko Informatikarako.
Konputagailuek prozesadore bakar bat erabili ohi dute programa informatikoak eta aplikazioak exekutatzeko. Prozesadoreak, urteak pasa ahala, gero eta azkarragoak bihurtu dira, eta prozesadore bakar baten konputazio-ahalmena nahikoa izan ohi da eguneroko aplikazioetarako (adib., bulegotika, bideoa, argazkiak, jokoak). Hala ere, hainbat aplikaziotan, prozesadore bakar batekin lor daitekeen exekuzio-abiadura ez da nahikoa emaitzak behar den denbora-tartean eskuratzeko. Aplikazio horiek oso arlo desberdinetakoak izan daitezke: datu-base handiak kudeatzea (Google, esaterako), online merkataritzako zerbitzuak (Amazon...), irudien prozesamendua (zientzian zein zinema-industrian), ingeniaritzako eta zientzietako aplikazioak (eguraldiaren iragarpena, genetika, astrofisika, fisika kuantikoa eta nuklearra, kimika, farmazia, prozesuen simulazioak...) eta abar.Exekuzio-abiadura handiagoak (100, 1.000, 10.000... aldiz handiagoak) lortzeko, irtenbide bakarra dago: aldi berean prozesadore asko modu koordinatuan erabiltzea, hau da, paralelismoa erabiltzea. Paralelismo hitzarekin hau adierazi nahi dugu: programa baten exekuzioa hainbat prozesadoreren artean banatzen dela, eta prozesadoreek paraleloan, batera, lan egiten dutela.
Paralelismorako arkitektura desberdinak
Prozesadore asko erabiltzen dituzten konputagailu paraleloek izen bat edo beste hartzen dute, baliabideak zein diren eta nola antolatzen diren arabera: superkonputagailuak, multiprozesadoreak, multikonputagailuak, klusterrak... Oro har, konputagailu paraleloak bi motatakoak dira: memoria partekatuko konputagailuak, non sistemako prozesadore guztiek memoria bera erabiltzen baitute; eta memoria banatuko konputagailuak, zeinetan prozesadore bakoitzak bere memoria pribatua erabiltzen baitu. P prozesadore erabili behar badira aplikazio jakin bat exekutatzeko, lehenik eta behin, jatorrizko aplikazioa P prozesutan banatu behar da. Bi aukera nagusi (eta haien arteko konbinazioak) daude prozesu horiek sortzeko:
Lortzen den exekuzio-denbora
P prozesadoreko konputagailu paralelo baten helburua da aplikazioak P aldiz azkarrago exekutatzea, edo, baliokidea dena, P aldiz datu gehiago prozesatzea aurreko denbora berean. Aplikazio sinple batzuekin helburu hori lor badaiteke ere, eskuarki arazo asko daude helmuga horretara iristeko. Arazo nagusia paraleloan exekutatzen diren prozesuen arteko komunikazioa da. Oro har, prozesuak ez dira independenteak eta, haien datuez gain, besteen emaitzak ere erabili behar dituzte, lankidetzan ari baitira problema konplexu bati soluzio bat emateko. Konputagailuaren arkitekturaren arabera, bi aukera daude prozesuen arteko komunikazioa betetzeko.
Bestalde, memoria banatuta badago, prozesadoreek mezuak trukatu behar dituzte haien artean, datuak eskatzeko eta emateko. Mezu horiek sistemaren komunikazio-sarea erabili behar dute, eta komunikazio horrek denbora asko beharko du (komunikazioa kalkulua baino 1.000-10.000 aldiz motelagoa izan ohi da); ondorioz, konputagailu paralelo baten komunikazio-sarea prozesadore kpurua bezain garrantzitsua da.
Dela sinkronizazio-funtzioen bidez, dela mezu-ematearen bidez, aplikazioa paraleloan exekutatzeagatik ordaindu behar den "bidesaria" da prozesuen arteko komunikazioa. Gainera, sinkronizaziorako edo komunikaziorako behar den denbora prozesadore-kopuruaren arabera hazten da. Beraz, laburki (eta beste zenbait arazo kontuan hartu gabe), honela adieraz daiteke aplikazio baten exekuzio-denbora P prozesadore erabiltzen direnean:
non T_s serieko exekuzio-denbora, eta T_{kom} prozesadoreen arteko komunikazioen denbora baitira.
Paralelismorako tresna estandarrak
Azken urteotan, asko zabaldu da konputagailu paraleloen erabilera, eta aplikazio oso bat programatzeko tresnak estandarrak azaldu dira. Memoria partekatuko sistemetan, OpenMP izaten da gehien erabiltzen den tresna prozesadoreen arteko lan-banaketa eta sinkronizazioa zehazteko. Memoria banatuko sistemetan, ordea, estandarra MPI izaten da komunikazio-funtzioen liburutegia, zeinen bidez erabiltzaileak prozesuak nola eta noiz komunikatzen diren zehaztu behar duen. Paralelismoa gero eta gehiago erabiliko da; izan ere, teknologiaren eboluzioa dela eta, etxean ditugun ordenagailu pertsonalak ere multiprozesadoreak dira dagoeneko, bi (eta laster lau eta zortzi) nukleo dituzte eta. Bestalde, komunikazioetan gertatu diren aurrerapenak direla medio, geografikoki banatuta dauden konputagailuak konputagailu paralelo bakar gisa erabiltzeko aukera ere izango dugu (hori da, hain zuzen, The Grid izeneko proiektuaren helburua).
Teknikak
Paralelismoan erabiltzen diren teknika tipikoak hauek dira:
Atelopus ebenoides
Atelopus ebenoides Atelopus generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Plaza Zaharra (Tolosa)
Plaza Zaharra Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen plaza bat da. Tolosako Alde Zaharrean dago, Zerkausia, Naparzubia eta Andre Maria plazaren artean.
Eraikin interesgarriak
Plaza honetan nahiz inguruan honako eraikin interesgarriak daude:
Mats Hummels
Mats Julian Hummels (Bergisch Gladbach, 1988ko abenduaren 16a) alemaniar futbolaria da.
Bayern Munich eta Borussia Dortmund talde alemaniarretan jokatu du. 2010ean egin zuen debuta Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin eta 2016an munduko txapeldun izan zen taldeko kideetako bat izan zen.
Palmaresa
Borussia Dortmund
Sismografo
Sismografoa edo sismometroa lurrikarak edo sorturiko sismo txikiak neurtzeko erabiltzen den gailua da. Tresna hau hasiera batean pendulu bat zen, zuen masa dela eta geldi geratzen zena ingurukoa mugitzen zen bitartean. Pendulo horrek punta bat zuen eta bere mugimendua denborarekin biratzen zuen paper baten gainean erregistratuta geratzen zen.
Mats Hummels
Palmaresa
Bayern Munich
Alemania
Sismografo
Gaur egun azelerometro baten antza dute eta elektronikoak dira. Frekuentzia ezberdinak hartzen dituzte.
Borroka 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak borroka-librea 74 kg
Gizonezkoen borroka librea 74 kg. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan abuztuaren 5etik abuztuaren 6ra bitarte ospatu zen Makuhari Messen.
NGC 7290
NGC 7290 galaxia bat da, Pegasus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Rhynchotus rufescens
Rhynchotus rufescens Rhynchotus generoko animalia da. Hegaztien barruko Tinamidae familian sailkatua dago.
Paupisi
Mugakideak
Paupisik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ratufa bicolor
Ratufa bicolor Ratufa generoko animalia da. Karraskarien barruko Ratufinae azpifamilia eta Sciuridae familian sailkatuta dago.
Abenduaren 24
Abenduaren 24a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta berrogeita hamazortzigarren eguna da, 359.a bisurteetan. 7 egun falta dira urtea amaitzeko.
Kanpo estekak
Abenduaren 23 | Urteko egutegi | Abenduaren 25
Čilec
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1368 urtean egin zen.
The Woodsman (2004ko filma)
The Woodsman (euskaraz Basozaina), 2004ko Nicole Kassell estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Steven Fechterren izenburu bereko antzezlanean oinarritua dago. Kevin Bacon, Kyra Sedgwick, Eve, Mos Def, David Alan Grier, Michael Shannon eta Benjamin Bratt aktoreek antzeztu zuten.
Izenburuak Txano Gorritxo ipuinean otsoa hiltzen duen basozainari aipamena egiten dio.
Argumentua
AEB, haurren aurkako sexu-abusuak egiteagatik 12 urtez egon ondoren espetxetik ateratzean, Walter (Kevin Bacon) Philadelphia jaioterrira itzuli da, lana topatu eta bizimodu normal bat egiten saiatuko da, baina bere iraganak atsekabetzen du. Bere familiak bizkar emango dio, eta soilik Carlos (Benjamin Bratt) jaurtzaroko adiskidearen laguntza izango du. Oso barnerakoia den arren, Vickie (Kyra Sedgwick) ezagutuko du, Walterren iragana kontuan ez hartzeko prest dagoen emakumea. Baina Walterrek ezin izango ditu bere koinataren kontrolpea, arrebaren mespretxua nahiz Lucas (Mos Def) poliziaren mesfidantza saiestu. Auzoko neskato baten lagun egitean, bere sen arriskutsua berpiztuko ote den beldur izango da.
Paolisi
Paolisi Italiako udalerri bat da. Beneventoko probintzian kokatuta dago, Campania eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Paolisik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Heping
Heping Txinako Herri Errepublikako hainbat tokiren izena izan daiteke:
Lalín
2005ean 20.732 biztanle zituen.
52 parrokiatan banatuta dago.
Parrokiak
Albarellos (Santa María) | Alemparte (Santa María) | Anseán (Santiago) | Anzo (San Xoán) | Barcia (Santo Estevo) | Bendoiro (San Miguel) | Bermés (Santa María) | Botos (San Xoán) | Busto (San Facundo) | Cadrón (Santo Estevo) | Camposancos (San Cristovo) | Cangas (Santa Mariña) | Castro de Cabras (San Pedro) | Catasós (Santiago) | O Cello (San Martiño) | Cercio (Santiago) | Cristimil (San Xurxo) | Doade (San Pedro) | Donramiro (Santa María) | Donsión (Santa Baia) | Filgueira (Santa María) | Galegos (San Miguel) | Goiás (San Miguel) | Gresande (Santiago) | Lalín (Santa María das Dores) | Lebozán (Santiago) | Lodeiro (San Paio) | Losón (Santa Baia) | Maceira (San Martiño) | Madriñán (Santo Adrao) | Méixome (Santiago) | Moimenta (San Lourenzo) | Moneixas (Santo Adrao) | Noceda (Santa María) | Palmou (San Xoán) | Parada (Santa María) | Prado (San Martiño) | Rodís (San Xiao) | Santiso (San Román) | Sello (Santiago) | Soutolongo (Santa María) | Val do Carrio (Santo André) | A Veiga (San Ramón) | Vilanova (San Xoán) | Vilatuxe (San Lourenzo) | Xaxán (Santa María da Saleta) | A Xesta (San Fiz) | Zobra (Santa Mariña).
Kultura
Galizierazko hiztunen portzentajea oso altua da udalerrian. 2001eko inkesta baten arabera, 5-29 urteko pertsonen %70.23ak hizkuntza hori "beti" erabiltzen du.
Ainara Badiola
Ainara Badiola Kortabitarte (Amoroto, 1975eko ekainaren 6a), biologo, paleontologo eta irakasle euskalduna da. Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) egin zituen biologia ikasketak (1999an lizentziatua), eta paleontologian tesia aurkeztuz doktoradura lortu 2004an, Zanbranako aztarnategiaren (Araba) azterketa batekin. Irakasle izan da Zaragozako Unibertsitatean eta EHUn.
Ornodunen eta bereziki ugaztunen paleontologian berezitua, zenbait genero eta espezie fosil berri aztertu eta izendatu ditu. Zanbranako goi eozenoko aztarnategian, adibidez, Pachynolophus zambranensis eta Iberolophus arabensis (Iberolophus genero berria identifikatuz) perisodaktiloak (zaldien arbaso zaharrak), duela 35 milioi urtekoak; eta Pirinioetan (Sobrarben) aurkitutako lau hankako sirenioa, Sobrarbesiren cardieli (genero berria, Sobrarbesiren), duela 42 milioi urtekoa.
Luzuero mendiko aztarnategi paleontologikoa Bizkaiko Abran
1987an, ingutuko harrobi bat Bilboko Portuko obretarako erabiltzen ari zirela, aztarna paleontologikoak aurkitu zituen Iñaki Libano ikertzaileak. Ordurako aztarnategiaren zati handiena harrobian suntsitua zen, baina ale interesgarriak induskatu ahal izan dira.
Ainara Badiola-k Xabier Pereda eta Asier Gómez Olivencia paleotologoekin Registro fósil de los Pirineos occidentales liburuan zabaldu zuen ikerketa horien datuak.
Aurkikuntzen artean hiru espezie dira bereziki aipagarriak. Jaguar europarra da bat, Panthera gombaszoegensis, gaur Amerikan bizi den jaguarra baino handixeagoa eta sendoagoa. Bigarrena, Canis mosbachensis da, egungo otsoaren arbasoa, pixka bat txikiagoa. Eta, hirugarrena, tigre sable-horzduna, Homotherium latidens, egungo lehoi baten tamainakoa.
Enbata
Enbata edo galerna ipar-mendebaldeko haize gogorrak sortzen duen ekaitz bortitza da; Kantauri itsasoko eta Bizkaiko golkoko hainbat eremu astintzen ditu udaberri eta udazken artean. Indar handiena jasaten dutenak Asturias, Kantabria, Bizkaia eta Gipuzkoa izan ohi dira. Ekaitz hau egun bero eta atseginetan azaltzen da, fronte hotz azkar batek tenperaturaren jaitsiera handia sortzen du, haize bortitzak eta askotan prezipitazioak sortuz.
Kostaldean harrapatuta geratzen diren perturbazio gisa sailkatzen dira (ingelesez, Coastally-trapped disturbance - CTD), hauek kostaldean mugitzeko duten izaeragatik.