cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montfort-l'Amaury
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 72 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 8 banku bulegoak, 2 funerariak, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 6 igeltseroak, 3 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 argiketariak, 3 eraikuntza enpresak, 6 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 14 jatetxeak, 13 higiezinen agentziak eta 3 apaindegiak.
Typhleotris madagascariensis
Typhleotris madagascariensis Typhleotris generoko animalia da. Arrainen barruko Eleotridae familian sailkatzen da.
Montfort-l'Amaury
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 28 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 3 okindegiak, 4 harategiak, 2 arraindegiak, 1 liburu denda zen, 4 arropa dendak, 1 etxerako tresna denda zen, 2 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 1 kirol-denda zen, 2 drogeria, 1 lurrin-denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Montfort-l'Amaury udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Concepción (Ocotepeque)
Concepción Hondurasko Ocotepeque departamenduko udalerri bat da. 116.16 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 5044 biztanle zituen.
Montfort-l'Amaury
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu luzeetarako ospitale 1, 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
São Tomé (Paraná)
São Tomé Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Montfort-l'Amaury
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Montfort-l'Amaury udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 1.386 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Belén Gualcho
Belén Gualcho Hondurasko Ocotepeque departamenduko udalerri bat da. 156.93 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 15246 biztanle zituen.
Diessenhofen
Diessenhofen Suitzako udalerria da. Turgovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Joaquín Vaquero Palacios
Joaquín Vaquero Palacios (Oviedo, 1900eko ekainaren 9a - Madril, 1998ko urriaren 28a) espainiar pintorea, eskultorea eta arkitektoa izan zen. Rubén Daríoren iloba baten senarra eta Joaquín Vaquero Turcios pintore eta eskultorearen aita. Artista berezia izan zen, aldi berean landu baitzituen pintura, eskultura eta arkitektura. Espainiako Arte Ederretako Akademiaren zuzendariordea izan zen Erroman. Arkitekto gisa, aipagarriak ditu, Grandas de Salime, Miranda, Proaza, Aboño eta Tanesko indarretxeak (Asturiasen denak), haren eskulturez eta pinturez apainduak eta hornituak guztiak. Beste lan aipagarrienetako bat Santiagoko azoka du. Pintore gisa, bigarren domina eskuratu zuen 1941eko Arte Ederretako Erakusketa Nazionalean, eta Gudarostearen Domina 1948an. Italiar paisaiaren atzerritarrentzako pintura erakusketan, Viarregion (1945), bi obra saritu zizkioten. 1969an San Fernandoko Arte Ederretako Akademiako kide izendatu zuten. Asturiar Ikasketetako Institutuko ohorezko kidea zen eta Oviedoko Unibertsitateko honoris causa doktorea. Espainiako Arkitekto Elkarteak Arkitekturako Urrezko Domina eman zion.
Xanpaina (ardoa)
Xanpaina (frantsesez champagne) Frantziako Xanpaina-Ardena eskualdean champenoise metodoaren bidez ekoiztutako apardun ardoa da. Oro har, ardo zuria izaten da, baina bada xanpain gorria ere, gehienetan mahats beltzez egina.
Jai eta ospakizunetan kontsumitu ohi da xanpaina, eta ohikoa da auto- eta moto-lasterketen amaieran, garaileari saria ematean, neurri handiko xanpain-botila bat ematea eta bertan irekitzea. Horretaz gain, eraiki berria den itsasontzi bat lehenbizikoz itsasoratzean, haren kroskoaren aurka xanpain-botila bat apurtzeko ohitura dago.
Terrence Trammell
Terrence Trammell (Atlanta, Georgia, Estatu Batuak, 1978ko azaroaren 23a) estatubatuar atleta da, 110 m-ko hesi-lasterketan espezialista, eta horretan bi aldiz olinpiar txapeldunordea eta hiru aldiz munduko txapeldunordea izan zen 2000ko hamarkadan.
Kirol ibilbidea
Bere arrakasta handienak 2000. urtean zilarrezko bi domina olinpiko lortu zituen - Anier García kubatarraren ondoren eta Mark Create estatubatuarraren aurretik - eta Atenas 2004an, Liu Xiang txinatarraren ostean eta Anier García kubatarraren aurretik.
Santana (Bahia)
Santana Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Dolores Merendón
Dolores Merendón Hondurasko Ocotepeque departamenduko udalerri bat da. 44.43 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 3718 biztanle zituen.
Frank Debenham
Frank Debenham (1883ko abenduaren 26a - 1965eko azaroaren 23a) esploratzaile polarra, geografia irakaslea eta Scott Polar Research Instituteko lehen zuzendaria izan zen.
Biografia
Debenham Bowral-en (Hegoaldeko Gales Berria, Australia) jaio zen. John Willmott Debenham-en eta Edith Cleveland-en semeetako gazteena zen. Aitak kudeatzen zuen eskolara joan zen eta, ondoren, Parramattako King's School-n bere kirol eta akademia lorpenagatik nabarmendu zen. Sydneyko Unibertsitatean ingelesean eta filosofian lizentziatu zen, eta gero Hegoaldeko Gales Berriko Armidale eskola anglikanoan hasi zen lanean.
1908an unibertsitatera itzuli zen eta Sir Edgeworth Davidekin geologia ikasi zuen. 1910. urtean Robert Falcon Scott-en Antartikarako Terra Nova espedizioan (1910-1913) parte hartu zuten hiru geologoen taldearen parte izan zen. 1911ko urtarriletik martxora bitartean, Debenhamek, Thomas Griffith Taylor, Charles Wright (fisikaria) eta Edgar Evans-ekin batera, espedizioko beste hiru kiderekin batera, Victoria Lurreko mendebaldeko mendiak ikertu eta behatu zituen ikerketa zientifikoak eta behaketa geologikoak egiteko. Ez zuen parte hartu Hegobururako arrakastarik izan ez zuen bidaian, elurretan futbolean jokatzeagatik egin zuen belauneko lesioagatik, eta, horren ordez, mendebalderako bigarren bidaia batean parte hartu zuen Griffith Taylorrekin, Tryggve Granekin eta William Forderekin batera. 1913an, espedizioaren bueltan, Cambridgeko Unibertsitatera sartu zen bere zelaiko behaketaren inguruko kontua idazteko.
1931. urtean, Debenham Cambridgeko Unibertsitateko Geografia irakasle izendatu zuten. Bigarren Mundu Gerran kadeteak prestatu zituen, Royal Air Force-ko pilotuei irakatsi zien eta komandoak aholkatzeko teknikak diseinatzen zituen. 1942an "Astrofisika: Nabigazioko lehen urratsak izarrak erabiliz" idatzi zuen, R.A.F.-ko bonbaketarien erasoaldirako lan garrantzitsua hirugarren Reich aurka. Errege Geografia Elkartearen (1951-53) lehendakari ordea izan zen eta 1940an Victoria Domina lortu zuen.
Lanak
Debenham idazle emankorra izan zen; argitaratutako lanak hauek dira:
Isao Takahata
Isao Takahata (高畑 勲) japoniar zinema zuzendari eta ekoizlea izan zen.
Bere kide Hayao Miyazakirekin hainbat telesail eta film ekoitzi zituen. Horietan ezagunenak dira Heidi eta Marco marrazki bizidunak. 1985ean sortu zuten bi zuzendariek Studio Ghibli ekoiztetxea, eta zinemarako lanak ere egin zituzten. Besteak beste Hotaru no Haka (Ipurtargien hilobia) eta Pom Poko (Iraganeko oroimenak) pelikulengatik da ezaguna.
Schlatt (Turgovia)
Schlatt (1999ra Schlatt bei Diessenhofen ofizialki deitua) Suitzako udalerria da. Turgovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Dentex spariformis
Dentex spariformis Dentex generoko animalia da. Arrainen barruko Sparidae familian sailkatzen da.
Zosterops salvadorii
Zosterops salvadorii Zosterops generoko animalia da. Hegaztien barruko Zosteropidae familian sailkatua dago.
Typhleotris mararybe
Typhleotris mararybe Typhleotris generoko animalia da. Arrainen barruko Eleotridae familian sailkatzen da.
Melanoseps occidentalis
Melanoseps occidentalis Melanoseps generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
1182 Ilona
1182 Ilona asteroide gerrikoan aurkitutako 1182. asteroidearen izena da. 1927ko martxoaren 3an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1927 EA zen.
Fidagarritasun (argipena)
Fidagarritasun terminoak erabilera ezberdinak ditu:
Lamagistère
Lamagistère Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Fraternidad (Honduras)
Fraternidad Hondurasko Ocotepeque departamenduko udalerri bat da. 85.48 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 4837 biztanle zituen.
Lamagistère
Biztanleria
2007an Lamagistère udalerrian erroldatutako biztanleak 1.227 ziren. Familiak 503 ziren, horien artean 153 pertsona bakarrekoak ziren (44 bakarrik bizi ziren gizonak eta 109 bakarrik bizi ziren emakumeak), 157 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 137 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 56 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 608 etxebizitza zeuden, 511 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 35 bigarren erresidentzia ziren eta 61 hutsik zeuden. 534 etxeak ziren eta 72 apartamentuak ziren. 511 etxebizitza nagusietatik 341 bere jabearen bizilekua ziren, 157 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 25 etxek bi zituzten, 86 etxek hiru zituzten, 153 etxek lau zituzten eta 246 etxek bost zituzten. 316 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 234 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 189 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Takahisa Nishiyama
Takahisa Nishiyama (西山 貴永, 1985eko uztailaren 11 - ) Japoniako futbolaria da.
Lamagistère
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Natércia (Minas Gerais)
Natércia Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Lamagistère
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 690 ziren, horien artean 486 aktiboak ziren eta 204 inaktiboak ziren. 486 pertsona aktiboetatik 401 lanean zeuden (217 gizon eta 184 emakume) eta 84 langabezian zeuden (32 gizon eta 52 emakume). 204 pertsona inaktiboetatik 72 erretiraturik zeuden, 49 ikasten zeuden eta 83 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Takahisa Nishiyama
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kawasaki Frontale eta Vegalta Sendai.
Jablonov
Jablonov Eslovakiako udalerri bat da, Levočako barrutian kokatuta. 20,53 km²ko azalera du eta 1008 biztanle 2017ko datuen arabera.
Lamagistère
Diru sarrerak
2009an Lamagistère udalerrian 494 unitate fiskal zeuden, 1.126,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.831 euro zen.
Jablonov
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1249. urtekoa da.
Lamagistère
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 49 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 11 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 iturgina, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 liburu denda zen eta 2 drogeria ziren.
2000. urtean Lamagistère udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 252 hektarea erabiltzen.
Terukazu Tanaka
Terukazu Tanaka (田中 輝和, 1985eko uztailaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.
Lamagistère
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Terukazu Tanaka
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Omiya Ardija, Yokohama FC eta Sagan Tosu.
Lamagistère
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Stand by Me (filma)
Stand by Me (euskaraz Nirekin Konta Ezak) 1986ko Rob Reiner estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. Stephen King idazlearen The Body eleberrian oinarritua dago.
Wil Wheaton, River Phoenix, Corey Feldman, Jerry O'Connell eta Kiefer Sutherland aktoreek antzeztu zuten, aldiz, Richard Dreyfuss aktoreak narratzaile gisa bere ahotsa ipini zuelarik.
Argumentua
1959ko uda, AEBtako Oregon estatua. Izaera eta bizitza egoera ezberdinetako hamabi urtetako lagun-taldea osatzen duten mutiko batzuk (Gordie Lachance, Chris Chambers, Teddy Duchamp eta Vern Tessio) egunkarietan aterako diren itxaropenez, aurretik beste mutil batzuei entzunda, duela egun batzuk trenak jo eta hildako Ray Brower mutikoaren gorpuaren bila basora joango dira (gorputza han baitago). Txango hau abentura bat bilakatuko da, sutondoan istorioak eta beldurrezko ipuinak kontatuz, adiskidetasuna sendotuz...
Mutikoen bidai honek haurtzarotik nerabezarorako aldaketa sinbolizatzen du. Txangoaren amaieran heuren buruak hobeto ezagutzeaz gain, elkarren artean lagundu, eta heuren anai-arreba zaharrek zapalkuntzaren sufrimendua, heurekiko gurasoen axolagabekeri eta etxe eta familia giro itxi batetako itxaropen eskasen inguruko sentimenduak elkarbanatuko dituzte.
2006ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia
2006ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusiaren emaitzak hauek izan ziren:
Erresuma Batuko Artxibategi Nazionala
Erresuma Batuko Artxibategi Nazionala (ingelesez The National Archives edo TNA) Erresuma Batuko gobernuaren departamentua eta Estatuko Justizia Idazkaritzaren aginte agentzia bat da. "Erresuma Batuko gobernuaren artxibategia da, 1000 urteko historiaren gordailua ere bada".
Ingalaterra, Eskozia eta Ipar Irlandako artxibategi nazionala da, aldiz, Eskozian berezko Ezkoziako Artxibategi Nazionala bat badago.
Pitangui
Pitangui Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Room (2015eko filma)
Room (euskaraz Gela) 2015eko Lenny Abrahamson irlandar zinema zuzendariak zuzendutako thriller dramatiko bat da. Emma Donoghue idazlearen 2010eko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Brie Larson, Jacob Tremblay, Joan Allen, Sean Bridgers eta William H. Macy aktoreek antzeztu zuten.
2015eko irailaren 4ean Tellurideko Zinemaldian estreinatu zen.
Bainuontziaren kurba
Bainuontziaren kurba, sistema edo makina batek, bere bizitza erabilgarrian gertatutako akatsak irudikatzen dituen grafika bat da. Bere izena, luzetara moztutako bainuontzi baten forma duelako hartzen du. Hiru zati bereizten da kurba honetan:
St Breward
, 'S. Bruwerd', Ingalaterrako Kornualles konderriko parrokia zibil eta herri bat da.
Zosterops atricapilla
Zosterops atricapilla Zosterops generoko animalia da. Hegaztien barruko Zosteropidae familian sailkatua dago.
Winchester city konderria (Virginia)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 26,203 pertsonetatik 22,126 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 4,041 dira. 2,783 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 599 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 57 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 598 pertsonek kokatzen zuten.
Felben-Wellhausen
Felben-Wellhausen Suitzako udalerria da. Turgovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Nerbioi ibarra
Nerbioi ibarra Bizkaiko hegoaldean dagoen eskualdea da. Nerbioi ibaiak ingurunea zeharkatzen du eta izena ematen dio, eta Basaurin Ibaizabalekin bat egiten du. Geografikoki, Ganekogortako mendilerroa ibarrean zabaltzen da.
Bestela, haran honetan sar daiteke Arabako Laudio herria ere bai.
== Udalerriak eta biztanleria (2016) ==
Euskara
Gaztelaniatze prozesua handia izan da Nerbioi ibarrean azken hamarkadetan, bereziki udalerri handietan. Euskaradunak bereziki landa-eremuetan eta herri txikienetan bizi dira, eta bestela batuaren bidez hizkuntzaren berreskurapena saiatzen ari dira, beste toki batzuetan bezala. Izan ere, ikastolak ditugu gaur egun Galdakaon ("Eguzkibegi") edo Basaurin ("Arizko ikastola") eta bertso-eskolak Basauri, Arrankudiagan eta Arrigorriagan.
Eskualdeko berezko euskalkia mendebaleko euskararen aldaera bat da, sartaldeko multzokoa.
Tokio Tatsumi Nazioarteko Igeriketa Zentroa
Tokio Tatsumi Nazioarteko Igeriketa Zentroa, japonieraz 東京辰巳国際水泳場, Kōtō-n, Japonia, eraikitako igeri zentroa da, non Tokioko (Japonia) 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan igeriketa eta waterpolo probak ospatu ziren. Igeriketa zentroak Japoniako hainbat igeriketa txapelketa antolatu ditu.
Historia
Igeriketa zentroa, Ingurumen Diseinu Institutuak, Tokioko arkitektura enpresak, diseinatu zuen Tokioko Gobernu Metropolitarreko unitateak, Portu eta Portuaren Bulegoak, aginduta. Eraikina, neurri handi batean, altzairu-hormigoiz eraikita dago, teilatu-zurajea izan ezik, hau altzairuzko hodi-espaziala baita. Egituraren diseinua, Kozo Keikaku Engineering-ek egin zuen. Gunea 1993ko martxoan amaitu zen.
Igeriketa zentroa 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan waterpoloko ekitaldietarako erabili zen Tatsumi Water Polo Center izenarekin.
1183 Jutta
1183 Jutta asteroide gerrikoan aurkitutako 1183. asteroidearen izena da. 1930eko otsailaren 22an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1930 DC zen.
Margaux Pinot
Margaux Pinot (Besançon, Doubs (Frantzia), 1994ko urtarrilaren 6a) judo borrokalari frantziarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina lortu zuen Frantziako taldearekin talde mistoko kategorian, Japoniako taldearen (zilarrezkoa) eta Alemaniakoaren (brontzezkoa) aurretik. Honako hauek osatzen zuten Frantziako taldea: Sarah-Léonie Cysique, Guillaume Chaine, Margaux Pinot, Axel Clerget, Romane Dicko, Teddy Riner, Clarisse Agbegnenou, Amandine Buchard, Madeleine Malonga, Kilian Le Blouch eta Alexandre Iddir-ek.
La Encarnación (Honduras)
La Encarnación Hondurasko Ocotepeque departamenduko udalerri bat da. 35 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 4675 biztanle zituen.
Etsai zakil
Etsai zakila (Phallus impudicus) onddo espezie bat da, oso ezaguna dena zakil itxura duelako eta heldutan usain sarkor eta desatsegina jariatzen duelako. Perretxiko arrunta da Europan eta Ipar Amerikan. Orbel eta egur hondakin asko dauden ingurunetan agertzen da: basoetan, gehiegizko materia organikoa duten lorategietan, etab. Udan hasi eta udazken amaieraraino agertzen da. Usain txarra izan arren, ez da pozoitsua eta txikia denean Frantziako eta Alemaniako zenbait tokitan jateko ohitura dute.
Liberiako herritartasun
Liberiako nazionalitatearen legeak pertsona bat Liberiako herritartasuna zein baldintzatan dagoen zehazten du.
Etsai zakil
Taxonomia
John Gerard botanikariak "zakil perretxiko" deitu zion (fungus virilis penis effigie) General Historie of Plants lanean, 1597an, eta John Parkinsonek "Hollanders workingtoole" edo "phallus hollandicus" deitu zion Theatrum botanicum lanean, 1640an. Lineok espeziea deskribatu zuen 1753eko Species Plantarum lanean, eta oraindik lan horretan emandako izen binomialari eusten dio. Bere izen espezifikoa, impudicus, latinetik datorkio eta "lotsagabe" esan nahi du.
Liberiako herritartasun
Herritartasuna eskuratzea
Liberiako herritartasuna jaiotzez edo naturalizazioaz eskura daiteke.
Herritartasuna jaiotzez eskuratzea
Liberiak jus soli zein jus sanguinis printzipioak aplikatzen ditu. Aldi berean, beltzek bakarrik (Negro hitza erabiltzen da araudian) herritartasuna lortzeko eskubidea dute, eta legeak ez du salbuespenik aurreikusten Liberian aurkitutako jatorri ezezaguneko umezurtzentzat. Arrazari buruzko legea estatua esklabo ohientzako aterpe gisa sortu zenetik existitzen da, zuriek botere politikoa lor ez dezaten.
Etsai zakil
Deskribapena
Heldugabeko etsai zakila zurixka edo arrosa kolorekoa da, arrautza formakoa, eta 4-6 zentimetro inguru ditu norabide batean eta 3-5 zentimetro bestean. Kanpotik begiratuta, bolba lodi bat dauka, peridio izenekoa, kolore berdexkako barruko gleba likatsua estaltzen duena. Azken horrek esporak gordetzen ditu. Atal hori da geroago usain txarra jariatzen duena eta euliak erakartzen dituena. Geruza horren baitan, geroago perretxikoaren txapela izango den geruza berdea dago; eta barruan, errezeptakulu deituriko egitura zuri bat dauka, gogorra dena baina belaki itxurako egitura airetsua duena.
Arrautza horiek azkar, egun pare batean, bilakatzen dira zakil formako egitura. Ale helduak 10 eta 30 zentimetro arteko luzera eta 4-5 zentimetroko diametroa ditu, eta gainean txapel koniko bat du, 2-4 zentimetro artekoa, gleba likatsu berde-marroixka duena. Ale zaharragoetan, ehun likatsua galtzen da eta erretikulu itxurako egitura horixka bat geratzen da agerian. Aditu ez direnek, batzuetan, Morchella esculenta espeziearekin nahas dezakete.
Esporen barreiatzea
Esporek forma eliptikoa eta luzanga dute. Haien barreiatze mekanismoa ez da beste onddo arrunten antzekoa, ez baitute airea erabiltzen garraio modu gisa. Horren ordez, esporen masa itsaskorra ekoizten dute, haratustelaren usaina duena eta euliak eta beste intsektu batzuk erakartzen dituena. Usain horren erantzule diren molekulen artean, metanetiola, hidrogeno sulfuroa, linalola, trans-ozimenoa, fenilazetaldehidoa, dimetil sulfuroa eta dimetil trifsulfuroa daude. Perretxiko helduen usaina urrutitik antzeman daiteke, eta hurbiltzerakoan, pertsona askok erabat nardagarritzat dute kiratsa. Intsektuak glebara joaten dira eta hanketan itsasten zaizkie esporen masa, eta horrela, beste toki batzuetara garraiatzen dute.
Liberiako herritartasun
Herritartasuna jaiotzez eskuratzea
Giza eskubideen aldeko erakundeek behin eta berriz komentatu dute herritartasun-legeen izaera diskriminatzailea, baita herrialdeak sinatu dituen hitzarmenen nazioarteko lege-betebeharrekiko ez-koherentzia ere.
Naturalizazioa
Liberian naturalizatzeko eskubidea beltzek bakarrik dute. Naturalizatu ahal izateko, hautagaiak eskabidea egin behar du barrutiko epaitegian, eta ondoren, naturalizazio-eskaera (azken hau bi edo hiru urteko epean aurkeztu behar da)
Lubomír Štrougal
Gustáv Husáken erregimeneko buruzagi nabarmena izan zen eta lehen ministro kargua bete zuen 1970 eta 1989 artean. 1990eko otsailean alderditik bota zuten eta, ondoren, ikertzaile izan zen komunisten errepresioan izan zezakeen erantzukizunagatik.
Etsai zakil
Ekologia
Espezie hau Europan eta Ipar Amerikan bizi da jatorriz, eta beste toki batzuetan ere aurkitu izan da: Txinan, Taiwanen, eta Indian ), Costa Rican, Islandian, Tanzanian, eta Australian.
Liberiako herritartasun
Naturalizazioa
Hautagaiak gutxienez 21 urte izan behar ditu, legez herrialdean gutxienez bi urtez bizi izana (kasu batzuetan presidenteak uko egin diezaioke baldintza horri) eta anarkia baztertzen duela eta konstituzioa aitortzen duela adierazi behar du. Horrez gain, aurreko herritartasunari uko egin eta leialtasun-zina egin behar da. Adingabeei herritartasuna eman ahal zaie kanpoan jaio badira eta haien aita naturalizatzen bada, baina ez Liberian jaio badira eta ez ama naturalizatzen bada. Herritartasun Legeak ez dauka herritarren ezkontideen edo adoptatutako seme-alaben naturalizazioari buruzko xedapenik.
Etsai zakil
Ekologia
Usteltze bidean dagoen egurraren edo materia organikoaren gainean bizi da, eta horregatik, askoz arruntagoa da hostoerorkorren basoetan, nahiz eta koniferoen basoetan, parkeetan eta lorategietan ere aurki daitekeen. Udatik udazken amaieraraino ekoizten du fruitu-gorputza. Zenbait zuhaitzekin mikorrizak era ditzake.
Gachnang
Gachnang Suitzako udalerria da. Turgovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Etsai zakil
Jangarritasuna
Arrautza fasean, barruko geruzaren zatiak moztu eta gordinik jan daitezke. Kraskatsuak dira, errefau zaporekoak. Frantzian eta Alemaniako zenbait tokitan jaten eta merkaturatzen da. Freskoan edo ozpinez ondua saltzen da. Txinan antzeko beste espezie batzuk kontsumitzen dira.
Dentex tumifrons
Dentex tumifrons Dentex generoko animalia da. Arrainen barruko Sparidae familian sailkatzen da.
Tunturi Lappi
Tunturien Lappi (finlandieraz, Tunturi-Lappi; ipar samieraz, Duoddar-Lappi) Lappi eskualde finlandiarraren iparraldean dagoen azpieskualdea da. 21.310,3 km² dauzka eta herrialdearen ipar-mendebaldeko muturrean dago, Norvegiako eta Suediako mugen artean eta Torne ibarrean. Lau udalerrik osatzen dute, Enontekiök, Kittiläk, Kolarik eta Muoniok; Lappiko eta Finlandiako hirugarren azpieskualde handiena eta biztanle gutxien dituen bigarrena da. Finlandiera udalerri guztietako hizkuntza ofizial bakarra da Enontekiön izan ezik; hain zuzen, udalerri honetan, ipar samiera hizkuntza koofiziala eta enontekiöarren %9,7aren ama hizkuntza da. Finlandiako Sami Lurraldean dagoen udalerri bakarra Enontekiö da, nahiz eta lauek samien jatorrizko lurraldea den Sápmi, osatzen duten.
Azpieskualdea, babestutako eremuengatik eta eski-estazio paregabeengatik ospetsua da. Guztira, zortzi natura eremu daude: Hammastunturi, Käsivarsi, Pöyrisjärvi, Pulju eta Tarvantovaara eremu basatiak, Malla Natura Erreserba Hertsia eta, batez ere, Lemmenjoki eta Pallas-Yllästunturi parke nazionalak. Eski-estazioenen artean, aipatzekoak dira urtero Munduko Eski Alpino Kopako lehen slalom eski proba ospatzen den Levi, eta Pallas-Yllästunturi Parke Nazionalean dauden Pallas eta Ylläs muinoak. Levi eta Ylläsko eski-estazioetan gainera, herrialde osoko bi telekabina bakarrak daude.
Udalerri nagusiena, Lappiko bigarren aireportu handiena dagoen eta ia azpieskualdeko biztanleriaren erdia bizi den Kittilä da.
Ingurunea
Tunturi Lappiko azpieskualdea Finlandiako ipar-mendebaldeko muturrean dago, Lappi eskualde zabaleko mendigunean. Azpieskualdeak herrialdeko eremu menditsu nagusia hartzen du beregan, Eskandinaviako mendien ipar-ekialdeko azken arrastoa. Hain zuzen, "tunturi" izenak, samieratik hainbat hizkuntzatara igaro den maileguak (besteak beste, finlandierara), garaiera handiko tundra ingurunea edo mendigunea esan nahi du. Tunturi Lappik 21.309,86 km²-ko azalera dauka (Lappiko eta Finlandiako hirugarren azpieskualde zabalena da) eta, guztira, lau udalerrik osatzen dute: Enontekiök, Kittiläk, Kolarik eta Muoniok. Mugakideak, aldiz, Norrbottengo konderria mendebaldean, Finnmark eta Troms norvegiarrak iparraldean, Ipar Lappi ekialdean eta Rovaniemi eta Torne ibarra azpieskualdeak hegoaldean dira. Klima mota desberdinek baldintzatuta, hazten diren landare-motak anitzak dira. Taiga edo baso boreala da nagusi eta zuhaizti ohikoenak, haltzadiak, izeidiak, makaldiak, pinudiak, sahastiak eta urkidiak dira; 600 metro goitiko ingurunetan, ordea, herrialdeko zuhaitzik gabeko tundra eremu bakanak daude. Azkenik, aipatzekoak dira landare-espezie desberdinak aurki daitezkeen inguru zingiratsu eta paduratsuak.
Azpieskualdea zirkulu polar artikoaren gainean dagoenez, 100-350 bat km, gauerdiko eguzki, gau zuri eta gau polarrak urtero izaten dira. Lehenengo bietan eguzkia edo eguzkiaren argitasuna Tunturi Lappiko zeruaren jabe izaten da maiatzaren bukaeratik uztailaren erdialdera; gau polarraren garaia edota iluntasuna nagusitzen den garaia, aldiz, abenduan izaten da. Fenomeno bakoitzaren iraupena latitudearen araberakoa da. Azpieskualdeko klima nagusia azpiartikoa da eta, ondorioz, tenperatura leunak izaten dira udaran, baina neguak hotzak eta luzeak izaten dira; hain zuzen, Finlandian inoiz neurtu den tenperatura baxuena Kittiläko Pokka herrian neurtu zen 1999. urteko urtarrilean, -51,5 °C. Hala ere, hau muturreko tenperatura baino ez zen izan, neguko eta udako tenperatura ohikoak -15 °C eta 14 °C ingurukoak baitira, hurrenez hurren. 600 metro goitiko mendigunean, berriz, klima polarra nagusitzen da. Orokorrean, elurrak Tunturi Lappiko lurzorua estaltzen du urri amaieratik maiatza bitartean, gutxi gorabehera, 185 bat egunez; eta izotzak ere aintzira eta ibaien gaina hartzen du beste horrenbeste egunetan. Enontekiöko Kilpisjärvi eta Kolari herrietan, klimatologia aztertzen duten gune garrantzitsuak daude. Samiek antzinean eta gaur egun oraindik ere erabiltzen duten egutegiaren arabera, Lappiko eta azpieskualdeko klima ulertzeko lagungarri diren zortzi garai bereizten dira: Giđđadálvi (udaberri-negua), Giđđa (udaberria), Giđđageassi (udaberri-uda), Geassi (uda), Čakčageassi (udazken-uda), Čakča (udazkena), Čakčadálvi (udazken-negua) eta Dálvi (negua). Ipar argiak, azkenik, nahiko ohikoak izaten dira neguko gau ilun eta oskarbietan; irail eta martxo bitartean lau gautatik hirutan izaten den fenomenoa da, urrian eta martxoan bereziki.
Nahiz eta Tunturi Lappi lurraldea nahiko laua izan, Finlandiako eremu menditsuena da. Hain zuzen, herrialdeko berrogeita hamar gailur garaienetatik berrogeita zazpi azpieskualde honetan daude, batik bat, Enontekiö iparraldean; besteak beste, nabarmentzekoak dira mila metro dituen Saana turistikoa, 1.317 m-ko Ridnitšohkka, Ounas, eta Ipar Finlandiako eski-estazio ospetsuenak dauden Levi -Kittilän-, Pallas -Muonion- eta Ylläs -Kolarin-, urtero milaka elurzale erakartzen dituztenak. Dena den, azpieskualdeko eta herrialde osoko sabaia Halti edo Haldi mendia da. Norvegia eta Finlandia artean dagoen mendi mugakide honek, guztira, 1.365 metro ditu eta sami kulturan garrantzia handia izan duen lekua da. Mendi guzti hauek Eskandinaviako mendietako ekialdeko muturrean daude eta hauetariko batean, Stuorrahanoaivin zehazki, Struve zientzialaria munduaren tamaina zehazten saiatu zen XIX. mendearen hasieran. Stuorrahanoaivi Struveren Geodesia-Arkua izeneko Gizateriaren Ondare kulturalaren parte da gaur egun. Bestetik, Kolari udalerrian dagoen Pirunkuru arroilak aipamen berezia merezi du, Auttijoki eta Kevokoekin batera, Lappiko arroila ospetsu eta sakonena baita.
Herrialdeko gainontzeko azpieskualdeekin alderatuz gero, ez dago aintzira asko Tunturi Lappin; hala ere, 4.200 inguru dira (horietatik hiru mila inguru Enontekiö udalerrian). Aintzira ezagun eta nagusiak 10-20 km² bitarteko azalera duten Äkäsjärvi, Pöyrisjärvi, Kelontekemäjärvi eta Pallasjärvi, samien artean aipamen berezia duen Muonioko Pakasaivo, 23,51 km² dituen eta Pallas-Yllästunturiko Parke Nazionalean dagoen Jerisjärvi, eta, bereziki, Suediarekin muga markatzen duen, 37,33 km²-ko azalera duen eta izen bereko enontekiötar herriaren ondoan dagoen Kilpisjärvi dira. Aintzirekin batera, urmael, ibai eta gainontzeko ubideek azpieskualdearen ur-eremua osatzen dute, Tunturi Lappiren azalera osoaren %3,78 baino ez dena, 807,36 km² (Finlandiako batez bestekoa %10,2 da). Beraz, ur-azalera txikiena duen herrialdeko azpieskualdetako bat ere bada. Ibaiek, bestalde, tunturi lappiarren bizimodua baldintzatu izan dute betidanik; Suediarekin muga egiten duten Könkämäeno, Muonionjoki (Muonio ibaia) eta Tornionjoki (Torne ibaia), esaterako, Finlandiako ibai emaritsu eta oparoenetakoak dira. Bertan, izokinak eta ur-lasterrak dira nagusi, urtero hamaika arrantzale, piraguista eta, orokorrean, arrisku-zale ugari erakartzen dituztenak. Ibai horiek eta senideek, urteen poderioz, Torne ibarra sortu zuten, Finlandia eta Suediaren arteko muga markatzen duen ibar ospetsua. Ibar hau iparraldeko lurraldeetako sarbide nagusia izan da urte askotan, eta bertako herritarrei izaera propioa eman die. Bestetik, aipatzekoak dira azpieskualdea gurutzatzen duten beste ibai batzuk ere; besteak beste, Äkäsjoki, 235 km luzeko Kitinen, Lätäseno, Loukinen eta, batik bat, Enontekiön jaio eta Rovaniemi hiribururainoko bidea egiten duen Ounasjoki ospetsua. Gainera, mendi garaienez eta Utsjokiko Fielluz gain, herrialdeko ur-jauzi handienak ere Tunturi Lappin daude, Kitsiputous eta 17 metroko garaiera duen Pitsusköngäs ur-jauziak, esate baterako.
Ondorengoak dira Tunturi Lappiko babestutako eremuak:
Bestalde, aipatzekoa da Lemmenjokiko Parke Nazionala, Kittilä udalerriaren ipar-mendebaldeko muturra hartzen duena. Lemmenjoki, batik bat, Inari udalerrian dagoen Finlandiako parke nazional zabalena eta Europako zabalenetakoa da; guztira, 2.850 km²-ko azalera du. Mendialdeko tundra eremuaz gain, zingirak eta errekastoen inguruko lautada zabaletan zehar zabaltzen den baso boreala dira parke nazionalaren bereizgarriak; hala, habitat desberdin horietan hazitako animalia aniztasuna garrantzitsutzat jotzen da. Dena den, herrialdean ibilbide eta basabide ugaritasunagatik da ezaguna, urtero milaka bisitari erakartzen dituztenak; guztira, 2014an, 12.200 naturazale izan zen bertan.
Carlos Saavedra Lamas
Carlos Saavedra Lamas (Buenos Aires, 1878ko azaroaren 1a - ibidem, 1959ko maiatzaren 5a) argentinar politikari eta jurista izan zen. 1936ko Bakearen Nobel Saria jaso zuen.
Tunturi Lappi
Ingurunea
Ugaztunen taldea, azkenik, altzeek, amerikar bisoiek, azeri gorri eta zuriek, erbinude arrunt eta zuriek, jatunek, hartz arreek, igarabek edo urtxakurrek, ipar-katamotzek, lemingek, otsoek, satitsu txikiek, tundrako otsoek, ur-ipurtatsek, ur-satitsuek eta elur-orein basati eta etxekotu ospetsuek (baso elur-oreinak) osatzen dute batik bat.
Carlos Saavedra Lamas
Zuzenbide eta historia konstituzionaleko irakaslea izan zen La Platako Unibertsitatean. Aitzindaria izan zen Argentinako lan legerian eta nazioarteko zuzenbidean.
Juan Navarro Baldeweg
Juan Navarro Baldeweg (Santander, 1939ko ekainaren 11) espainiar arkitekto eta pintorea da.
Liberiako herritartasun
Herritartasuna galtzea
Liberiako herritarrek herritartasunari uko egin dezakete, baldin eta uko egitea atzerriko herrialde batean liberiar diplomatiko edo kontsular funtzionario batek egiten badu. Jaiotzez herritartasuna eskuratu zuten herritarrei kendu ahal zaie beste herritartasun bat eskuratzeagatik, atzerriko militar batean zerbitzatzeagatik, presidentearen baimenik gabe beste herrialde batean kargu publikoak betetzeagatik eta beste herrialde bateko hauteskundeetan botoa emateagatik.
Carlos Saavedra Lamas
1915ean Justizia eta Hezkuntza ministro eta 1932an Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten. Paper garrantzitsua jokatu zuen Paraguai eta Boliviaren arteko Chacoko Gerraren ebazpenean.
Tunturi Lappi
Historia
Bazter honetara iritsi zen lehen gizarte antolatua, Izotz Aroaren ondoren, iparraldeko klima leuntzen eta glaziarrak urtzen hasi zirenean iritsi zela uste da, izan ere, Ounasjärvi aintziran aurkitu diren lehenengo biztanle hauen aztarnak k.a. 6000. urtekoak dira gutxi gorabehera. Mendeetan eratu zen kulturari Komsa edo Gorravárri izena ematen zaio eta Ozeano Artikoko kostaldean ezarri zirenez gehienbat, Ipar Itsasoko lehen Fonsa kulturako tribuekin harreman estuak izan zituzten. Nahiz eta oraindik lurralde honen jatorrizko biztanleen, samien jatorria ezezaguna den, badirudi tribu hauen eta beranduago (Harri Aroan) Eskandinaviara ekialdetik sartu ziren herri uraldarren nahasketaren ondorioa direla. Hasiera batean, euren lurraldea Ozeano Artikotik Finlandia, Norvegia eta Suedia erdialderaino zihoan eta, gehienbat, ehizatik, fruitu-bilketatik eta arrantzatik bizi ziren; hau da, ehizakiaren atzetik ibiltzen ziren, nomadak ziren. Ounasjärvi, Muotkajärvi, Jerisjärvi, Periläjärvi eta Pöyrisjärvi aintziren inguruetan garai honetako bizi-aztarnak aurkitu dira, haien artean, ehiza-tresnak, harribitxizko apaingarriak, margolanak eta hainbat hilobi. Erdi Aroan, ekialdeko lurraldea bereziki, Moskuko Dukerri Handiaren eta Suediako Erresumaren eskuen artetik zebilen lurraldea izan zen, Erdi Aro Klasikoan suediarren eragina nabarmentzen hasi zen arte. Lurraldea Erresumako antzinako Laponia eta Vestrobotnia probintzien artean zatitua izan zen; Laponian Enontekiö, Kittilä eta Muonio udalerriak zeuden, eta Vestrobotnian aldiz, Kolari. Kristautasuna suediarren eskutik hedatzen hasi zen XVI. mendean eta, orduan, lehen elizak eraikitzen hasi ziren. Lurraldearen zabalera zela-eta, hainbat eliza eraiki behar izan zituzten eskualdean erlijioa egonkortzeko; lehenak, 1611. urteko Markkinakoa eta 1605eko Hanhimaa herrixkakoa. Kristautasunarekin batera, samiek xamanismoa alde batera uzten eta iristen hasi ziren lehen finlandiarren ohiturak bereganatzen hasi ziren. XVII. mende amaieran, samien elur-orein zaintzaren kultura hasi zen. Kultura honek, hala ere, aurreko kutsu nomada izaten jarraitu zuen, sasoiaren arabera, abeltzainek elur-oreinak hegoalde eta iparraldeko Ozeano Artikoaren artean edukitzen baitzituzten. Sápmi iparrean bizi ziren samiek, haien artean azpieskualde honetakoek, beren bizimodu bereziagatik ipar sami deitura jaso zuten.
XVII. mende bukaeran Izotz Aro Txikia izan zen eta samiek hildako asko eragin zituen gosete garai luzea pairatu zuten. XVIII. mendean aldiz, Finlandiaren kontrola izateko Suediar eta Errusiar Inperioen arteko guduak izan ziren Finlandia eta Europa osoan; azkenean, Finlandiar Gerran, Errusiar Inperioak herrialdea bereganatu zuen finlandiar nazionalismoaren laguntzaz. Hau jazo zenean, hainbat arazo bizi izan zituzten abeltzaintzatik bizi ziren samiek. Izan ere, hotzaren eraginez, prozesu biologiko guztiak oso geldoak dira, hildako landare zein animaliek denbora asko behar izaten dute deskonposatzeko, eta hori dela-eta, mantenugai gutxi izan ohi du lurzoruak. Honenbestez, elur-oreinak neguan, Ozeano Artikoaren kostaldera -Norvegiara- eraman behar izaten zituzten samiek. Finlandia Inperio barneko Dukerri Handi bihurtu zenean berriz, Suedia eta Norvegiako mugak itxi egin zituzten -1889an eta 1852an- eta bertako samiak iparralderantz jo ezinik gelditu ziren. Muonionjoki eta Tornionjoki ibaietako muga berriak ezarri zirenean gainera, Torne ibarra bitan zatitua izan zen eta Kaaresuvanto eta Kuttanen bezalako herriak alde suediarrean eta finlandiarrean banatuta gelditu ziren. Lurralde honetan eraiki ziren eliza berriei esker, elizbarrutiak hautsi eta udalerri berriak sortu ziren. Sortzen lehena Kittilä izan zen, 1854. urtean Sodankylätik banandu ostean; hurrengoak, Kolari, 1867. urtean Turtolatik bereizi ostean, Muonio 1868an eta Enontekiö 77an izan ziren.
Finlandiak 1917ko Gerra Zibilean independentzia lortu ostean, eta prozesu hau oraindik egonkortu gabe zegoenean, Bigarren Mundu Gerrak eztanda egin zuen kontinente zaharrean. Herrialdeak bere independiente estatusa mantendu nahian eta SESB bere lurraldetik urruntzeko helburuarekin, Alemania naziarekin bat egin zuen. Norvegiatik iritsitako tropa alemaniarrak herrixketan egokitu ziren eta Ozeano Artikoaren defentsa antolatzeari ekin zioten; azpieskualde honetan esaterako, Enontekiö eta Kittilä aireportuak eta gaur egun museo bat den Sturmbock gotorlekua eraiki zituzten. Hainbat guden ondoren (Neguko Gerra, Jarraipenaren Gerra), Finlandiak SESBekin bake-akordio bat sinatu zuen, eta horrek, alemaniarrak Finlandiar lurretatik botatzea eskatzen zuen. Finlandiak orduan, naziak jazartzeari ekin zion. Hauek, bizilagun den Norvegiara, euren herrialde satelitera alde egitea pentsatu zuten, baina ihes egin baino lehen, hauen atzeraldia eragozteko, finlandiarrak, mugako udalerrietan kokatu ziren. Laponiako Gerra hasi zen. Ondorio garratzak pairatu zituen lurraldeak, hala nola, 1943an Junkers Ju 52 hegazkin alemaniarrak istripu bat izan zuen Aakenus muinoan eta hainbat ofizial hil ziren. Aipatzekoa da bestalde, 1944ko urriaren 26ean hasi eta 30ean bukatu zen gudua. Muonio udalerrian izan zen gudua, finlandiar gudarosteak irabazi zuen eta bizia galdu zuten 63 soldaduen omenez oroitarri bat eraiki zen bertan.
Liberiako herritartasun
Herritartasuna galtzea
Naturalizatuek herritartasuna galdu dezakete denbora luzez Liberiatik kanpo bizi badira, segurtasun publikoaren aurkako delituak egiten badituzte edo iruzur bidez herritartasuna lortzen badute. Desnaturalizazioaren ondorioak seme-alaba adingabeetara heda daitezke, legeak xedatzen baitu herritartasuna galtzen dutela aita desnaturalizatuz gero.
Tunturi Lappi
Historia
Rovaniemin izandako batailaren eta hiriburuaren suntsiketaren, eta Lothar Rendulic jeneralak Lappi antzinako probintziaren suntsiketaren aginduaren ostean, alemaniar gudarosteak herrixka gehienak suntsitu zituen Norvegiarako bidean; haien artean, Hetta, Kilpisjärvi, Kittilä, Kolari eta Muonio. Baina finlandiarren garaipenak behintzat, hauen berreraikitzea arindu zuen.
Liberiako herritartasun
Herritartasun bikoitza
1973ko Atzerritartasun eta Herritartasun Legeak herritartasun bikoitza debekatu zuen, berariaz esaten zenean izan ezik; Konstituzioak, berriz, haurrek herritartasun bikoitza izan dezaketela adin nagusitasuna bete arte dio. Konstituzioan ez dago helduentzako herritartasun bikoitza onartzen edo debekatzen duen xedapenik.
Tunturi Lappi
Historia
Bigarren Mundu Gerra osteko urteetan, Finlandiak ekonomikoki izugarrizko hazkuntza izan zuen eta gizarte eta politika egonkortasuna lortu zuen. Gerra osteko herrialde pobre bat izateari utzi, Gerra Hotzean neutral aldarrikatu, NBEk ezarritako isuna ordaindu eta 40 urtetan, teknologikoki munduko estatu garatu eta jakintsuena bihurtu zen, merkatuko izugarrizko botere ekonomikoarekin eta bizi maila altuarekin. Hala ere, hazkunde guzti hau, ez zen hain ona izan azpieskualdearentzat; izan ere, industriak ez zituen bere sustraiak errotu Lappin (Kemi, Kemijärvi eta Tornio hirietan izan ezik) eta biztanle askok ihes egin behar izan zuen Finlandiako beste hiri garatuagoetara euren bizimodua hobetu nahi bazuten. Dena den, basogintza-industriak 60ko hamarkadan, 70eko burdin-meatze, kareharri-harrobi eta porlan-fabrikak, eta Kolariko trenbideak diru-sarrera asko ekarri zituen azpieskualdera. Diru honi esker, gaur egun Tunturien Lappi ospetsu egin dituzten eski-estazioak eraiki zituzten Pallasen, Ylläsen eta Levin.
Liberiako herritartasun
Herritartasun bikoitza
Herritartasun Legeak dio herritartasunari uko egiteko borondatezko ekintzak egiten dituen pertsona bati (adibidez, beste estatu bati leialtasun-zina egitea edo atzerriko estatu batean naturalizazioa eskatzea) Liberiako herrritartasuna ken diezaiokeela. Aurreko legeen arabera, emakumeek liberiako herritartasuna galdu zuten atzerritarrekin ezkondu zirenean. Hala ere, Herritartasun Legea indarrean jarri ondoren, posible izan zen halako kasuetan herritartasuna berreskuratzea, ezkontzak berak ez baititu halako helbururik. Era berean, 1973ko legeak babestu zituen jus soli printzioparen arabera herritartasuna automatikoki ematen duen herrialde batean jaiotako guraso liberiarren seme-alabak.
2022ko uztailean, George Weah presidenteak herritartasun bikoitza onartzen duen legearen zuzenketa sinatu zuen. Beste herritartasun bat hartzearen ondorioz galdu dutenei Liberiako herritartasuna berreskuratzeko aukera ematen die. Hala ere, herritartasun bikoitza duten pertsonei debekatuta dago hainbat kargu publiko betetzea.
Tunturi Lappi
Historia
1980ko hamarkadan hain zuzen, Levi muinoko eski-azpiegitura ospetsuak eraikitzen hasi ziren eta, gutxinaka, negu-kirolzaleak hurbiltzen hasi ziren Kittilära. Sirkka herriaren ondoko azpiegiturak hamabost urtetan eraiki zituzten eta ordutik, Finlandiako eski-estazio onenaren lehiaketa irabazi du lau aldiz. Urtero Munduko Eski Alpino Kopako slalom eski proba bat ospatzen da azaro inguruan; 2010eko eta 2011ko txapeldunak esaterako, Reinfried Herbst eta Maria Riesch, eta Jean-Baptiste Grange eta Marlies Schild eskiatzaileak izan dira hurrenez hurren. Urtero milaka zale erakartzen ditu probak eta Kittiläko eta azpieskualdeko motore ekonomikoa bilakatu da urte gutxitan. Honi esker, Kittilä biztanleria galtzen ez duen Lappiko udalerri bakarrenetakoa bihurtu da. Bi talde etniko nagusi egon arren, finlandiarrak eta samiak guztiz bateratuak daude egunerokoan, eta kultura aberastuz, bi gizarte-taldeak inolako desberdintasunik gabe bizi dira XXI. mendean. Samien ohiturak, hizkuntza eta lurrak babesten dituen Finlandiako Sami Lurraldean dagoen udalerri bakarra Enontekiö da, gainontzeko udalerrietan dauden samien kopurua ez baita oso altua.
Juan Navarro Baldeweg
Arte eta Arkitekturako ikasketak egin zituen Madrilen. 1970ean, atzerrira joan zen ikastera, Juan March Fundazioak emandako beka bati esker, eta Pennsylvania eta Yaleko Arkitektura Eskoletan aritu zen irakasle laguntzaile. 1977az geroztik, arkitektura-proiektuetako irakaslea da Madrilgo Arkitektura Eskolan. Rafael Moneorekin batera, gaur egungo arkitekto aktiboenetako bat da, hainbat arkitektura-lehiaketa irabazi baititu, hala nola Madrilgo etxebizitza familiabakarrak egiteko lehiaketa (1978), A House for Friedrich Schinkel nazioarteko-lehiaketa (1979), Madrilgo San Francisco el Grandeko lehiaketa (1982), Salamancako Palacio de Congresos y Exposiciones de Castilla y León egiteko ideia-lehiaketa (1985) eta Bartzelonako Olinpiar Hiriko Entrenamenduetarako Pabilioiaren lehiaketa (1988). 1988an, Berrikuntza eta Birgaikuntzako lehen saria irabazi zuen, Murtzian egin zuen Segura ibaiko Erroten Museo Hidraulikoa eta Kultura Etxeagatik. 1990ean, Arte Plastikoetako Sari Nazionala jaso zuen.
Tunturi Lappi
Azpiegiturak
Tunturien Lappi hain handia eta soila denez, bertatik mugitzea ez da erraza autoz ez bada; azpieskualdearen ateak, Kolariko geltokiraino doan trenbidea eta Enontekiö eta Kittilä aireportuak dira. Bi aireportuak alemaniarrek eraiki zituzten Bigarren Mundu Gerran eta guztira, 262.975 bidaiari igari ziren bertatik 2009. urtean. Aireportu nagusia Kittiläko Sirkka herrian dagoena da eta Lappiko aireportua handiena da Rovaniemikoaren ostean. Levi eta Ylläs muinoetako eski-estazioen sarrera dira, horregatik, aireportuen sasoi oparoena negua da. Urte guztian zehar Helsinkira eta Ivalora hegaldiak daude, baina neguan Amsterdamera, Birminghamera, Dublinera, Düsseldorfera, Glasgowra, Londresera, Manchesterrera, Moskura, Parisera, Tamperera, Turkura, Zürichera eta Britainia Handiko beste hainbat hirietara ere hegaldiak eskaintzen dira. Bi aireportuez gain, Pulju eremu basatitik gertu dagoen Pokka herrixkan aerodromo ttipi bat dago eta Kilpisjärvi herrian aldiz, heliportu bat.
Lehen esan bezala, Finlandiako Gobernuarena den VR-Yhtymä garraio-konpainiaren trenak Kolariraino iristen dira udalerriaren izen bereko trenbideari esker. Trenbide honek Torniotik iparrerako bidea egiten du eta hau, bidaiarientzako azken geltokia da. Trenbidea Kolarira 1966ean iritsi zen lehenbizikoz, eta honela, Finlandian iparraldeen dagoen geltokia bihurtu zen. Trenbide honen bidez, beste linea batzuk hartu eta Finlandia guztitik bidaiatzeko aukera dago. VR-Yhtymä konpainiak eta Kolariko udalak 2020. urterako trenbidea Ylläseraino luzatzeko proiektua aurkeztu zuten 2007. urtean. Botniako golkoan hasten den Valtatie 21 autobideak azpieskualdea zeharkatzen du hegoaldetik iparraldera, Tornionjoki, Muonionjoki eta Könkämäeno ibaien ertzetik; autobide hau, Tornio hiritik muga hirukoitzeraino doa eta, guztira, 459 km-ko luzera dauka. Herrien artean eta Lappiko gainontzeko udalerrien artean bidaiatzeko beste hainbat errepide daude; hala nola, Palojoensuutik Hettara eta bertatik Kivilompolora doan Kantatie 93a, Rovaniemitik Muoniora doan eta Kittilä zeharkatzen duen Kantatie 79a, eta Sodankylätik Kolariraino doan 155 km-ko Kantatie 80a.
Beste herrialdeetara igarotzeko errepidezko sei muga nagusi daude: Kaaresuvantotik, Kolaritik, Muoniotik eta Saivomuotkatik Suediara, eta Kivilompolotik eta Kilpisjärvi enontekiöar herritik Norvegiara.
Gachnang
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Tunturi Lappi
Eski muinoak
Lappi eskualdeko eta Finlandia osoko eski-estazio onenak azpieskualde honetan daude:Muonioko Pallas eta Olos eta, batez ere, nazioartean ezagunak diren Levi eta Ylläs. Levik esaterako, herrialdeko eski-estazio onenaren lehiaketa irabazi du lau aldiz. Finlandia osoan dauden bi telekabinak ere Levin eta Ylläsen daude eta azpiegitura hauek erakartzen dituzten elur-zaleek azpieskualdearen biztanleria bikoizten, hirukoizten eta laukoizten dute sasoiaren arabera.