cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aljeria
Klima
Iparraldean, Tell-eko Atlasan, klima mediterraneoa da, uda bero eta negu epelekin. Aljeriako eskualderik euritsuena da, urtean 400-1.000 milimetro euri jasotzen baitira, gehiago ekialdean mendebaldean baino. Prezipitazio handienak iraila eta abenduaren artean gertatzen dira. Udako batez besteko tenperaturak 21 °C eta 24 °C artekoak dira, eta negukoak 10 °C eta 12 °C artekoak. Udan, siroko izeneko haize idorra eta guztiz beroak jotzen du Saharatik iparralderantz. Hegoalderantz joan ahala, klima idorrago bilakatzen da: Goi Ordokietan eta Saharako Atlasan urteko prezipitazioak 200 eta 400 milimetro artekoak dira.
Antzinako Aljeria
Antzinako hainbat bizilekuk adierazten dutenez (Ternifin, Machta al-Arbi), antzinatik izan zen Aljerian zibilizazio berbere bat. Lehen datu historikoak, ordea, K.a. 1000 inguruan bertako kostaldean egokitu ziren feniziarrengandik datoz. Hiri horiek Kartagoren mende gelditu ziren K.a. VI. mendean. Barnealdea, ordea, berbere edo numidiarren esku egon zen beti nahiz, elkarren arteko harremanen ondorioz, feniziarren eragina izan zuten erlijioan eta zibilizazioan.
Erromatarrek konkistatu ondoan (K.a. I. mendea), kostaldea berehala erromatartu bazen ere, berbereek erasoari eutsi zioten, eta erromatartzea galarazi zuten. Ipar Afrikako kostalde guztiaren antzera, II. mendearen bukaeratik aurrera, erromatartzea eta kristautzea batera joan ziren. Erromatar Inperioaren azkenetan (IV. mendea), Eliza Katolikoa izan zen, egoerari aurre eginez, egitura eta batasuna gorde ahal izan zuen erakunde bakarra. 429tik 533ra bitartean, kostaldea bandaloen esku egon bazen ere, barrualdeko eskualde berbere burujabeak indartu ziren. 533. urtean, bandaloei nagusitu arren, bizantziarrek ezin izan zuten menderatu Aljeriako ekialdea.
Arabiarren konkista eta dinastia berbereak
647an Egiptotik abiatu eta 711n konkistatu zuten Berberia (Ipar Afrika) arabiarrek, jazarri zitzaizkien Kusayla eta Kahina buruzagi berbereak menderatu ondoan. Berehala islamera bihurtu ziren berbereak (VIII. mendearen hasieran) eta Ipar Afrika herrialde omeiatar bihurtu zen. 742. urtean, ordea, Aljeriako mendebaldeko erreinu berbere asko musulmanen arteko berdintasun osoa predikatzen zuen kharijismo aldera lerratu zen, islamaren barnean, arabiarrek zuten lehentasunari aurre eginez. Aljeriako ekialdea, ordea, Ekialdeko Kaliferria eta islamaren ortodoxia aldezten zuten aglabtar gobernarien esku geratu zen, Kairouan hiriburu. Ekialdeko berbereen, hots, kabiliarren aginpidearen laguntzaz, fatimitarren dinastia arabiar xiiak aglabtarrak egotzi eta aginpidea eskuratu zuen.
Ziridar dinastia berberearen ondoan, hamaditek, berbereak hauek ere, aginpidea hartu eta islamaren ortodoxia ezarri zuten. Mendeku gisa, fatimitarrek Banu-Hilal, Banu-Sulaym eta Banu-Maqtil buruzagi arabiarren tribuak ekarrarazi zituzten eta, egin zituzten sarraskien ondoren, Aljeriaren arabiartzeari ekin zioten: XI. mendean, arabiera ordokietako hizkuntza nagusia zen. XI. mendearen erdialdean, Maroko hegoaldetik zetozen almorabide ortodoxoek Aljerreraino sartu eta zibilizazio hispano-moriskoaren mendean ezarri zuten Aljeriako mendebaldea. Haien ondoren nagusitu ziren almohadeek aginpide bakarra bermatu zuten Aljeria osoan, XIII. mendean hiru dinastia berbereren artean banatu zen arte.
Turkiarren konkista
Andaluziako errekonkistaren ondoren, Aljeriako kostaldeko hainbat porturen jabe egin ziren espainiarrak XVI. mendearen hasieran (Oran eta Aljer tarteko). Abdalwadiarrek nagusitasun hura onartu bazuten ere, biztanleria musulmanak otomandarrei laguntza eskatu zien eta, Bizargorri anaiak buru, espainiarrak egotzi zituzten. Karlos V.aren setioari eutsi eta abdalwadiar dinastia eraitsi ondoan, Aljeria Otomandar Inperioaren mende geratu zen 1554an. Turkiako eta Aljeriako itsaslapurrei esker, Aljer hiria izugarri aberastu zen XVII. mendean, baina XVIII. mendean nabarmen ahuldu zen. Otomandar Inperioko sultan nagusiaren agindupean betiere, gudaroste buruzagiek hautaturiko dey batek gobernatzen zuen Aljeriako Erregeorderria. Hiru herrialdetan banatua zegoen, herrialde bakoitza dey baten kargu zegoela. Herri eta hirietako gobernua kaiden esku zegoen. Turkiarren batasuna, ostera, ez zen benetakoa, dey-aren kontrolpean zegoen aldea, lurralde hartako zati bat baizik ez baitzen.
Konkista
XIX. mendearen hasieran, armada ingelesak itsaslapur turkiarrei eraso zien eta Aljer hainbat alditan bonbardatu eta hartu zuen. 1827. urtean, egoera hura normaltzeko prestatu zen bilera batean, Hussayn dey-ak Deval kontsul frantsesari eginiko laidoen aitzakian, itsas armada frantsesa Aljer hirian sartu zen, Karlos X.ak hala aginduta, 1830eko ekainaren 14an, eta 300 urtez han nagusi egondako turkiarrak egotzi zituen. Karlos X.a 1830eko uztailaren 29an erregetzatik eraitsi baino lehen, Oran eta Bône eskualdeak hartu zituzten frantsesek. Erresistentzia, ordea, berehala bildu zen Abdelkader El Djezairi buruzagiaren inguruan. Abdelkader-ek gerra santua deklaratu zuen frantsesen aurka, eta 1843 arte eutsi zien konkistatzaileen osteei.
Abdelkader-ek Maroko aldera jo behar izan zuen, eta Aljeriara itzultzeko egindako saioa hutsean gelditu zen, gudaroste frantsesa Marokoko sultanaren tropei nagusitu baitzitzaien (Isly, 1844). 1845. urtean, ordea, Aljeriako mahdi batzuek bultzaturiko altxamenduez baliatuta, Abdelkader itzuli egin zen, eta frantses gudarosteari nagusitu zitzaion, Sidi Brahimeko Guduan, baina ez zuen kabiliarrak bere ingurura biltzea lortu. Marokoko sultanak bertan behera utzita, Abdelkader errenditu egin zen 1847an. 1857an bukatu zen frantsesen Aljeriako konkista, hegoaldeko oasi-aldea eta Kabilia mendean hartu ondoren. 1871. urtean, altxamendu berri bat piztu zen Kabilian, baina berehalako zapalkuntzak moztu zituen indar abertzaleen bide guztiak. XIX. mendearen bukaerako espedizio militarrek bermatu zuten Sahara barneko okupazio frantsesa.
Kolonizazioa
Lehen frantsesak heldu zirenean, bi miloi aljeriar inguru ziren; 1872. urtean, 2.125.000 aljeriarrek eta 245.000 europarrek osatzen zuten Aljeriako biztanleria. 1954. urtean, Aljeriak 9.530.000 biztanle zituen, 8.450.000 musulman eta 1.080.000 ez-musulman. Konkista hasi zenetik, hazkunde nabarmena izan zen etorkinen kopuruan: 1840an 35.000 europar ziren, eta 1936an milioia ingurura iristen ziren (frantsesak %50, espainiarrak %30). Hasiera batean esku pribatuen kontua izan bazen ere, 1841etik aurrera administrazio frantsesak bultzatu zuen Aljeriako kolonizazioa, laborantza lurrak eskainiz Frantziako biztanleei. Frantziako Bigarren Errepublikak Aljeria “frantziar lurralde” bihurtu eta hiru departamendutan banatu zuen.
1871ko altxamenduen ondorioz, Frantziako Hirugarren Errepublikak Kabilia eta Aljeria osoan lurralde handiak beretzat hartu eta frantsesen artean banatu zituen; frantses iraun nahi zuten alsaziar eta lorrenarrei 100.000 hektarea egokitu zitzaizkien. XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran, mahats-zorrien herdoilak Frantzia hegoaldeko mahatsondoak guztiz jo zituelarik, Aljeria aldera eraman zuten mahatsa, eta bertan landatu zuten. Ardo ekoizpenari begira, kolonoak eramaten hasi ziren berriro agintari frantsesak eta 50 urteren buruan lortu zen produkzioa guztiz altua izan zen (21 milioi hektolitro, 402.000 hektareatan, 1938an).
1900eko abenduaren 9ko lege batek nolabaiteko autonomia ekonomikoaz hornitu bazuen ere (Délégations financières izeneko biltzarra), eremu politikoan Aljeriak ez zuen inolako aginpiderik (15 diputatu eta 8 senatari, 1946ko urriaren 5eko legearen ondoan), eta erabaki guztiak metropoliko gobernuari zegozkion. 1930. urtean, kolonizazio mende baten ondoren, 2.400.000 hektarea laborantza-lur zegoen europarren eskuetan, horietako 1.700.000 erakunde ofizialek kudeatuak. Hurrengo urteetan lur gehiago eskuratu zituzten europarrek: 1954. urtean, 2.720.000 hektarea zeuden europarren eskuetan eta 7.612.000 musulmanenetan, eta landu zitezkeenak 6.500.000 hektarea ziren guztira. Zerealek uzta urriak eskaintzen zituztela eta, europarrek ardogintzara jo zuten, metropolikoa baino ugariagoa izaki (ardogintzak, langile ugari behar izatez gainera, kanpoko salmenten %51 ekarri zuen 1938. urtean, esaterako). Aljeria nekazari herria zen batez ere, eta kolonia interesak horretara moldatu ziren. Burdin hobi eta fosfato meatzeei esker eginiko aurrerapenekin ere, industria urria zen. 1959-1962 urteetan, petrolio gordina bertako aberastasun handiena bihurtu zen arte, ez zen benetako abiada ekonomikorik izan Aljerian.
Nazionalismoaren sorrera
Estatu batu gisa, Aljeria gisa, burujabetasuna inoiz izan ez zuen lurralde honetan, mendetan zehar bertako berbereen eta VII. mendetik aurrera kanpotik etorri ziren arabiarren arteko borrokek amairik ezagutu ez zuten herrialdean, ez zirudien nazio ideiak benetako errorik finka zezakeenik aljeriarren artean. Musulmanei frantses herritartasuna ukatzen zitzaielarik, 1936. urtera arte, elite musulmanaren nahikunde bakarra europarren estatus berbera izatea zen. 1936an, Léon Blum lehendakari frantsesak 20 000-25 000 musulmani frantses herritartasuna eskainiz aurkeztu zuen asimilazio egitarauak Aljeriako kolono eta parlamentuaren beraren gaitzespena jaso zuen, elite musulmanak eta ulemek onartu ondoren. Horren ondorioz, Frantziatik banatzearen aldeko garra piztu zen aljeriarren artean.
Aljeriako Gerra (1954-1962)
Higikunde nazionalistak Kairon eratu zen Nazio Askapenerako Frontera (FLN) bildu ziren gehienbat. Bitartean, Pierre Mendès France lehen ministroaren gobernuak gupida gabeko zapalkuntza agindu zuen. Jacques Soustelle gobernadore nagusiak musulmanak herritartasun osoaren jabe izango zirela adierazi zuen 1955ean, eta Robert Lacostek, kargu horretan ordezkatu zuen gobernadore berriak, su-etena erdiesteko agindua jaso zuen 1956an, negoziazioei ekingo zietelako agindupean. Bake irtenbidea inoiz baino hurbilago zegoenean, ordea, Frantziako Aireko Armadak Marokotik Tunisiara zihoan hegazkin bat bidean atzeman eta Aljerren lur hartzera behartu zuen 1956ko urrian. Hegazkinean zihoazen bost buruzagi nazionalista, Ben Bella tarteko, atxilotu zituzten frantsesek.
1957. urtean, Jacques Massu jeneralaren paraxutistek izugarrizko sarraskia egin zuten Aljerren, Aljerreko Gudua izena eman zitzaion operazio batean. Nazioartean guztiz kondenatu zen Tunisiako Saqiet sidi Yusuf herriaren bonbardaketak eta militarren portaerak banatu egin zuten Frantziako herri iritzia, gerraren aurka zeudenak eta militarrei eusten zienak elkarren aurka jarriz De Gaullek. Aginpidera iritsi zenean, 1958ko abenduan, Aljeria frantsesen esku mantentzeko borondatea agertu bazuen ere, 1959ko irailean aljeriarren autodeterminaziorako eskubidea aldarrikatu zuen eta Aljeriako Errepublikako behin-behineko gobernuarekin lehen negoziaketak hasi ziren. 1960ko ekainean, lehen su-etena egitea erabaki zen.
1961eko apirilean, Maurice Challe, Edmond Jouhaud, André Zeller eta Raoul Salan jeneralen putsch-ak ez zuen arrakastarik izan eta handik aurrera, Salan jeneralaren Organisation Armée Secrète (OAS) erakunde terroristak aljeriarren kontrako borrokari ekin zion, gobernu frantsesak eta Aljeriako behin-behineko gobernuak Eviango Hitzarmenak eta betiko su-etena ekarri zituzten negoziaketetan ziharduten bitartean (1962ko martxoa). Frantsesek, musulmanek parte hartzerik izan ez zuten erreferendumaren bitartez, Eviango akordioak berretsi eta gero (1962ko apirila), milioitik gora frantses eta europarrek (pied-noirs direlakoek) utzi zuten Aljeria.
Aljeria burujabea
Erreferendum bidez, Aljeria estatu independente bihurtu zen 1962ko uztailaren 1ean. Askatasuna iritsi bezain laster hasi ziren, ordea, behin-behineko gobernuaren eta Ahmed Ben Bellaren inguruko bulego politikoaren arteko gatazkak. Arian-arian, Ben Bellaren ikuspuntuak nagusitu ziren: 1962ko irailaren 20an lehen Biltzar Konstituziogilea osatu ondoan, gobernu buru izendatu zuten Ben Bella, eta urtebete geroago, 1963ko irailaren 15ean, errepublikako presidente. Elkarren arteko barne gatazkak bazter utzita, bat egin zuten politiko aljeriarrek, mugak zirela eta, Marokorekin zituzten konponduezinei aurre egiteko.
Cognac
Biztanleria
2007an Cognac udalerrian erroldatutako biztanleak 19.243 ziren. Familiak 9.472 ziren, horien artean 4.261 pertsona bakarrekoak ziren (1.742 bakarrik bizi ziren gizonak eta 2.519 bakarrik bizi ziren emakumeak), 2.430 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.735 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 1.046 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 11.125 etxebizitza zeuden, 9.654 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 212 bigarren erresidentzia ziren eta 1.259 hutsik zeuden. 6.844 etxeak ziren eta 4.235 apartamentuak ziren. 9.654 etxebizitza nagusietatik 4.520 bere jabearen bizilekua ziren, 4.950 alokairuan okupaturik zeuden eta 184 doan lagata zeuden; 439 etxek gela bat zuten, 1.210 etxek bi zituzten, 2.174 etxek hiru zituzten, 2.657 etxek lau zituzten eta 3.174 etxek bost zituzten. 5.027 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 5.451 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 2.429 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 12.238 ziren, horien artean 9.018 aktiboak ziren eta 3.220 inaktiboak ziren. 9.018 pertsona aktiboetatik 7.604 lanean zeuden (3.971 gizon eta 3.633 emakume) eta 1.415 langabezian zeuden (604 gizon eta 811 emakume). 3.220 pertsona inaktiboetatik 1.039 erretiraturik zeuden, 935 ikasten zeuden eta 1.246 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cognac udalerrian 9.449 unitate fiskal zeuden, 18.872 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.923 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 1.408 komertzioetatik, 12 erauzte enpresak ziren, 52 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 62 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 102 eraikuntza enpresak ziren, 442 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 26 garraio enpresak ziren, 85 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 19 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 81 finantziazio enpresak ziren, 67 higiezinen enpresak ziren, 168 zerbitzu enpresak ziren, 178 administrazio publikoko enpresak ziren eta 109 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 284 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 2 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoak, 1 lan bilaketa bulegoa, 1 jendarmeria, 2 posta bulegoak, 15 banku bulegoak, 8 funerariak, 23 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 ibilgailuen alokairu bulegoak, 9 autoeskolak, 5 igeltseroak, 19 margolariak, 12 zurginak, 20 iturginak, 8 argiketariak, 13 eraikuntza enpresak, 39 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 9 aldi baterako lan enpresak, 49 jatetxeak, 24 higiezinen agentziak, 8 tintoreriak eta 10 apaindegiak.
2009an zeuden 168 establezimendu komertzialetatik, 2 hipermerkatuak, 3 supermerkatuak, 2 brikolaje denda handika, 3 120 m2 baino gehiagoko dendak, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 19 okindegiak, 12 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 4 arraindegiak, 11 liburu dendak, 56 arropa dendak, 10 etxerako tresna dendak, 4 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 4 altzari dendak, 7 kirol-dendak, 3 drogeria, 5 lurrin-dendak, 5 bitxi-dendak eta 13 lore-dendak ziren.
2000. urtean Cognac udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 180 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an tratamendu laburretarako ospitale 1, iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, psikiatriko 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, amatasun-klinika 1 bat, osasun-zentro 1 bat, 13 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 8 haur-eskola eta 9 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Cognac udalerrian 4 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe, 3 hezkuntza orokorreko lizeo eta lizeo teknologiko bat zegoen.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 2.016 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 1.262 eta lizeo teknologikoetan 267.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hylophilus decurtatus
Hylophilus decurtatus Hylophilus generoko animalia da. Hegaztien barruko Vireonidae familian sailkatua dago.
Aljeria
Chadli Bendjediden agintaldia (1979-1988)
Boumedienen heriotzaren ondoren, Chadli Bendjedid koronela izendatu zuten FLNko idazkari nagusi, lehenbizi, eta Aljeriako presidente, gero, 1979ko otsailaren 7an. Bendjediden politika, hamaika urtean zehar, bere aurrekoak egindako guztia pixkanaka eta zuhurki aldatzen saiatzea izan zen. Zailtasunez jositako aroa izan zen; agintaldiaren hasiera aldera Aljeriaren geroa baldintzatuko zuten bi gertakizun jazo ziren: berbereen kultura arloko eskaeren plazaratzea (1980), eta erakunde islamisten jaiotza (1981). Ekonomia liberalizatu nahian, enpresa publikoak “berregituratzeari” ekin zion, eta bide hori, azkenean, pribatizazioan amaituko zen. Nekazaritza legeak ere aldatu zituzten, eta lurrak, herritar askoren borondatearen kontra izanik ere, antzinako lurjabeei itzuli zitzaizkien. Kanpo harremanei dagokienez, Aljeria Frantziara hurbildu zen eta hitzarmen garrantzitsuak sinatu zituzten bi herrialdeek, gas hornikuntza eta hornikuntza orokorren kontratuak tartean zirela. Magrebeko auzoekiko harremanak ere hobetu ziren: anaitasun hitzarmenak sinatu zituen Tunisiarekin eta Mauritaniarekin eta, 1983an, Marokorekiko harremanak normaldu zituzten.
Chavin (Indre)
Chavin Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Birjina eta Ijitoa
Birjina eta Ijitoa (The Virgin and the Gypsy) D.H. Lawrencek 1926an idaztitako eleberri laburra da, 1930ean argitaratu zutena.
Chavin (Indre)
Biztanleria
2007an Chavin udalerrian erroldatutako biztanleak 292 ziren. Familiak 128 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Aljeria
Islamismoaren leherketa (1988-1992)
1988an, beste bost urterako lehendakari hautatua izan ondoren, Chadli Bendjedidek konstituzioa aldatzea proposatu zuen, eta erreferendumean onartu zen 1989ko otsailean. Irekitze neurri kontrolatu batzuk aurreikusten ziren erreforma horretan: sozialismoaren aipamenak bertan behera utzi ziren eta alderdi aniztasuna onartu zen. Atzerrian zeuden liderrak itzuli ziren –Hocine Aït Ahmed eta Ahmed Ben Bella, esate baterako–, eta 60 alderditik gora eratu ziren. Orobat, emakume eta kultura elkarte asko ezkututik irten zen, eta hedabideek askatasun osoz adierazten hasi ziren haien ideiak. Mugimendu islamistak Salbaziorako Islamiar Frontea (FIS) izenekoaren baitara bildu ziren. Atentatuak ugaldu ziren eta borroka gero eta ageriagoa egin zen islamisten eta modernotasunaren zaleen artean.
1990eko ekainean, FISek udal hauteskundeak irabazi zituen eta eskuratu zituen udaletan (udalen erdi inguru) xaria edo islamiar legea aplikatzen hasi zen eta, ondorioz, emakumeen aurkako erasoak eta liskarrak ugaldu egin ziren. 1991ko maiatzean, FISek, hauteskunde legearen deuseztapena lortzeko asmotan, greba orokor bat eta matxinadak antolatu zituen. Gudarosteak esku hartu zuen, setio egoera ezarri eta buruzagi islamistak atxilotu egin zituzten. 1991ko azaroan, militarren postu baten aurka islamistek egindako erasoarekin hasi zen hauteskunde kanpaina; abenduan, legebiltzarrerako hauteskundeak, lehen itzulian, FISek garbi irabazi zituen, 323 eserlekuetatik 188 irabaziz. Gudarosteak, demokrata batzuen sostenguarekin, prozesua geldiaraztea eta hauteskundeen bigarren itzulia baliogabetzea erabaki zuen. 1992ko urtarrilean, Bendjedid dimititzera behartu ondoren, Estatuko Goi Batzordeak Mohamed Boudiaf jarri zuen estatuko buru, 27 urte haietan Marokon atzerriratua bizi izan zen iraultza garaiko buruzagi historikoa. Larrialdi egoera ezarri zen, FIS deuseztatu zuten, eta 12.000 militante islamista Saharako espetxeetan sartu zituzten. Boudiaf saiatu zen ordenari eusten eta ekonomia indartzen, baina 1992ko ekainaren 29an bere zaintza pertsonaleko kide batek hil zuen.
1984an berriro presidente hautatu zuten Bendjedid eta, 1986an, konstituzio berria ezarrarazi zion legebiltzarrari, non haren aldiko politika berresten baitzen: ekimen pribatua indartzea, eta arabiartze eta islamiartze politika, familia jokamolde jakin batzuetan islatzen zena. Berehala egin zioten aurka feministek eta modernotasunaren zaleek. 1985-1986tik aurrera, petrolioaren eta dolarraren jaitsierek gizarte arazoak larriagotu egin zituzten. Greba eta manifestazio asko egin ziren: bizitza garestitzearen aurka, etxe faltaren eta miseriaren aurka, lurrak pribatizatzearen aurka eta abar, eta, horiekin batera, gogortu egin ziren berbereen politika eskaerak eta, batez ere, islamistenak. Aldi horren faserik gogorrena 1988ko urrian izan zen. Sei egunez iraun zuten kale istiluek eta matxinadek bai Aljerren eta bai lurralde guztian, eta gudarostearen zapalkuntzak, ehunka hildako ez ezik, traumatismo handia eragin zuen herritarren artean, gazteengan, batez ere.
Gerra zibila
Boudiafen hilketaren ondoren, lehenik Ali Kafi, eta 1994ko urtarriletik aurrera Liamine Zeroual izan ziren Aljeriako estatuburuak. Pixkanaka-pixkanaka, indarkeria egoera etengabea benetako gerra zibil bilakatu zen. Sei urtez, 100.000 hildako inguru izan ziren, nazioarteko erakundeek kalkulatzen dutenez (26.000 ofizialki onartuak), militarrak eta islamistak zenbatu gabe; hildako militarren kopurua sekretua da eta, Barne Ministerioaren arabera, 20.000 islamista inguru izan ziren hilak. Atentatuen helburuak aldatzen joan ziren denbora igaro ahala. Hasieran, armadako kideak hiltzen zituzten, gero imamak eta FISeko hautatuen ordezkoak, gero intelektualak, kazetariak, politikariak, epaileak eta ehun bat atzerritar, fraideak eta Orango artzapezpikua barne. Estatuaren sinboloak sistemaz erasotzen ziren: Aljerreko aireportua, kasernak, bankuak, ikastetxeak, etab.
1995etik aurrera, bonba-autoak, polizia-kontrol faltsuak eta gudarostearen aurkako segadak ugaldu ziren, eta 1996 amaieraz geroztik sarraski sistematikoak egin zituzten herrixka eta auzoetan, nazioarteko iritzi publikoan sekulako eragina eta zirrara sortu zutenak. Gainera, 1995etik aurrera, talde islamista armatuak beren kabuz antolatzen hasi ziren eta bi korronte nagusi eratu ziren, elkarren aurka ere borrokatzen zirenak. Alde batetik, Salbamenerako Armada Islamista (AIS) zegoen, FISetik sortua, eta bestetik Islamiar Talde Armatua (GIA). Agintariek autobabeseko talde edo milizien antolakuntza bultzatu zuten eta 200.000 gizon armatu zituzten, eta hori, kasu askotan, indarkeria areagotu zuen faktore bat izan zen.
Egoera horretan, aljeriar gobernuak ekonomia politika zorrotzari eutsi zion, Nazioarteko Diru Funtsaren, Munduko Bankuaren, Europar Batasunaren eta inbertsioak egin nahi zituzten askoren diru laguntzak jasotzen zituen bitartean, nahiz eta gizarte kostu guztiz gogorra ordaindu: enpresa asko itxi egin ziren –publikoak, batez ere–, langabeziak eta prezioek gora egin zuten, diruak balioa galdu zuen... Bi negoziazio ahalegin izan ziren, indar politikoen artean, krisialditik nolabait ateratzearren: bata 1994an, Erroman, eta bestea 1996an, baina biek porrot egin zuten.Demokraziaren aldekoak, bestalde, elkarren aurkako bi joeretan biltzen ziren. Alde batetik, erradikalak, antzinako komunistak eta berbereen eskarietatik sortutako RCD taldekoak, eta bestetik, elkarrizketazaleak: Hocine Aït Ahmeden FFS (Indar Sozialisten Frontea) eta Ahmed Ben Bellaren MDA (Aljeriako Demokraziarako Mugimendua).
1995eko azaroan, berriro Liamine Zeroual lehendakari hautatu ondoren, aljeriar politikaren berregituraketa bizkortu egin zen: konstituzioa berriro erreformatu zen, 1996ko azaroaren 28an, eta 1997ko urtarrilean RND (Batzar Nazional Demokratikoa) alderdia sortu zen, Zeroual bera buru zuela. Alderdi berri horrek urte hartako ekaineko legebiltzarreko hauteskundeak eta urriko udal hauteskundeak irabazi zituen. Islamista moderatuei ateak ireki zitzaizkien, eta islamiartze eta arabiartze politikari ekin zioten (1998ko uztaileko legea), nahiz eta lege horrek arazoak sortu zituen Kabilian.
Azken urteak
1997ko urrian AISek, GIAren jokabide odoltsuarekin ikaratuta, baldintzarik gabeko su-etena aldarrikatu zuen. Testuinguru horretan, Zeroual presidentearen agintaldia laburtzeko erabakiak (1998ko irailaren 11n iragarri zuen) erabat ezustean harrapatu zituen, bai begiraleak, bai Aljeriako alderdi politikoetako liderrak. Hauteskunde kanpaina nahiko askea izan ondoren, bazirudien Aljeriako bizitza politikoa aldatzeko aukera izango zela. Baina boto zenbaketaren bezperan, hauteskundeetara aurkeztutako zazpi hautagaietatik sei erretiratu egin ziren, Abdelaziz Bouteflikaren aldeko “iruzur masiboak” izan zirela salatuz, Bouteflika jotzen baitzuten agintearen hautagai. Emaitza ofizialen arabera –oposizioak onartu ez bazituen ere– geratu zen hautagai bakarrak botoen %73,8 lortu zituen, eta parte-hartzea %60koa izan zen. 2002rako gerrilla talde gehienak desagertuta edo suntsituta zeuden (amnistia programa bati esker, asko), gune batzuetan gatazkan jarraitzen zuten arren.
Politika
Aljeria errepublika presidentzialista da. Presidentea da estatuburua, eta 5 urteko agintaldirako hautatzen da zuzeneko sufragioaren bidez. Gobernuburua, berriz, lehen ministroa da. Botere betearazlea gobernuaren esku dago, eta botere legegilea parlamentuaren esku. Parlamentuak bi ganbera ditu: Nazio Kontseilua (144 jarleku) eta Herri Biltzar Nazionala (462 jarleku).
Banaketa administratiboa
Aljeria 48 wilaya edo probintziatan banatua dago. Probintzia hauek administrazio barruti bana osatzen dute, probintzia batzarra dute (Wilaiako Herri Batzarra edo Assemblée populaire de wilaya), eta bakoitza wali (Frantziako prefetaren antzera) baten agindupean dago, Errepublikako presidenteak izendatutakoa. Wilaya hauek daira barrutietan azpibanatuak daude, eta hauek udalerritan. Wilaya eta daira bakoitzak hiriburuaren izena darama. Azken banaketa 1984an egin zen:
Biztanleria
Herrialdeak 42 milioi biztanle zituen 2018an. Adinka, honela dago banaturik biztanleria: 0-14 urte bitartekoak %29,3 dira, 15-24 urte bitartekoak %15,3, 25-54 urte bitartekoak %42,9, 55-64 urte bitartekoak %6,8 eta 65 urtetik gorakoak %5,6. Bizi itxaropena 77 urtekoa da; 75,6 urtekoa gizonezkoena eta 78,4 urtekoa emakumezkoena (2017ko zenbatespenak).
Cryptobatrachus
Cryptobatrachus anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Hemiphractidae familian sailkatua.
Aljeria
Biztanleria
Biztanleriaren %91 lurraldearen %12 hartzen duten kostaldeko eremuetan bizi da, hirietan nagusiki, gobernuak hirietarako migrazioa eteteko ahaleginak egin dituen arren. Kostaldeko zerrenda horretan daude hiri handi guztiak eta industriaren inguruan sortutako porturik garrantzizkoenak. Giza kontzentrazio handienak Aljerren eta Kabilian daude. Erdialdean, Aljeriako Sahararen eremurik aktiboena aurkitzen da: Mzab eta Ouargla izeneko oasi handiak. Oro har, zenbat eta hegoalderago, orduan eta urriago dira biztanleak.
Rainau
Rainau Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Aljeria
Biztanleria
Aljeriarrek oso garesti ordaindu zuten ekonomia sozialista batetik liberalismo basatienera azkar pasa izana, eta gerra zibil mozorrotu bat sartu zen tartean; alde batetik, berbereen eskaerak ez ziren onartu eta, bestalde, musulman tradiziozaleak gizartea erabat islamizatzearen eta arabiartzearen aldekoak dira. Gizarte aldaketa bortitz horiek, beraz, nor bere nortasunean ixtea eragin dute, eta gizarte tentsio ikaragarriak sortu dituzte. Gatazka horiek kontuan hartu beharra dago islamismo aljeriarraren izaera guztiz bortitza ulertu nahi bada. Egoera horren beste ondorio bat emigrazioa izan da. 2013an, 1.770.000 aljeriar bizi ziren beren lurraldetik kanpo, %82 Frantzian.
Banaketa etnikoa
Aljeriar gehienak, bai amazigera-hiztunak, bai arabiera-hiztunak, berbere etniakoak dira. Hala ere, biztanleriaren %15ek (kabiliarrek batez ere) bakarrik hartzen du bere burua berebertzat. Mendebaldeko Saharako 173.000 errefuxiatu bizi dira Tindufeko iheslarien esparruetan.
Hizkuntzak
Konstituzioaren arabera, amazigera eta arabiera dira hizkuntza ofizialak. Biztanleen %14-23k amazigera du ama hizkuntza, eta %76-85ek arabiera. Frantsesa oso hedaturik dago, eta 16 milioi frantses-hiztun inguru daude.
Chavin (Indre)
Etxebizitza
2007an 186 etxebizitza zeuden, 130 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 185 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 130 etxebizitza nagusietatik 116 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 9 etxek bi zituzten, 30 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 105 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 54 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 61 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Lydia Jacoby
Lydia Jacoby (Anchorage, Alaska (AEB), 2004eko otsailaren 29a) igeriketan aritzen den kirolari estatubatuarra da.
Chavin (Indre)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 178 ziren, horien artean 118 aktiboak ziren eta 60 inaktiboak ziren. 118 pertsona aktiboetatik 113 lanean zeuden (67 gizon eta 46 emakume) eta 5 langabezian zeuden (4 gizon eta 1 emakume). 60 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chavin udalerrian 129 unitate fiskal zeuden, 294 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.740 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Txinako etniak
Txinako etniak 56 dira ofizialki Txinako Herri Errepublikan, nahiz eta beste herri txikiago batzuk ere badiren. Txinako Errepublikan beste hogei bat etnia daude. Dena den, Txinako Herri Errepublikako gobernuak ez ditu gehienak onartzen, Taiwanen baino ez direlako bizi.
Birjina eta Ijitoa
Sinopsia
Yvette erretorearen alaba familia berekoi, faltsu, nazkagarri batean bizi da, Materraren legearen menpe. Egun batean Yvettek ijito bat topatzen du: basapiztien mailako izakia, ez jainko eta ez lege, gizartetik kanpo bizi dena.
Txinako etniak
Etniak
Han etniaren atzetik, talderik ugarienetakoak dira Zhuang etnia (16,1 milioi pertsona), Mantxuriarrak (10,6 milioi pertsona), Hui etnia (9,8 milioi pertsona), Miao etnia (8,9 milioi pertsona), Uigurrak (8,3 milioi pertsona), Tujia etnia (8,0 milioi pertsona), Yi etnia (7,7 milioi pertsona), Mongoliarrak (5,8 milioi pertsona), Tibetarrak (5,4 milioi pertsona), Buyei etnia (2,9 milioi pertsona), Dong etnia (2,9 milioi pertsona), Yao etnia (2,6 milioi pertsona), eta Korearrak (1,9 milioi pertsona).
Aljeria
Erlijioa
Islama da erlijio ofiziala, eta biztanle gehienak musulman suniak dira.
Ekonomia
Ez dira herrialde asko igaro hain azkar independentzia aurreko nekazaritza ekonomia azpigaratu batetik (nekazaritza koloniala salbuetsita, etekin onak ateratzen baitzituen) industria astunean oinarritutako ekonomiara eta, azkenik, indarrean zegoen produkzio aparatu guztia hankaz gora bota zuen liberalizazio batera. Houari Boumedieneren agintepean, Aljeriako Saharako petrolio eta gas natural erreserba handietatik ateratako mozkinei esker (1971n nazionalizatu zituzten erreserbak) industria sare garrantzitsua eraiki zuten eta, horrekin batera, hornikuntza eta azpiegitura politika handinahi bat. Estatu monopolio handiak sortu ziren aberastasun nagusiak ustiatzeko eta esportatzeko: hidrokarburoak, burdina, fosfatoak… Hiri ertainak eta portuak (Arzew, Skikda, Bejaia, Annaba, etab.) industriagune garrantzitsuenen inguruan eraiki ziren.
Baina, Boumedieneren aroa amaitu zenean, berehala azaleratu ziren sistemaren akatsak: gestio txarraren eraginez eta kanporako irteerarik gabe lantegiak ahal zutenaren erdia ekoiztera pasa ziren, nekazaritza ez zen gauza biztanleen premiei erantzuteko, eta hala, hidrokarburoen esportaziotik ateratako sarrera gehienak jakiak inportatzeko erabili behar izan ziren. Chadli Bendjediden agintaldia markatu zuten ezaugarriak, bestalde, zorpetze ikaragarria (25 mila milioi dolar baino gehiago), petrolioaren prezioaren beherakada eta dolarraren 1985-1986ko beheraldia izan ziren.
Aljeriak, bere independentziaz hain kezkaturik egonik ere, 1991. urtean hitzarmen bat egin behar izan zuen Nazioarteko Diru Funtsarekin eta, mila milioi dolarreko maileguaren truke, hainbat neurri hartuko zituela agindu behar izan zuen: diru politika zorrotzagoa, aurrekontu orekatuagoak egitea, eta monetaren prezioa doitzea (% 50eko debaluazioa eskatzen zioten). Neurri horiekin batera, beste erreforma batzuei ere ekin zitzaien: sektore publikoaren berregituraketa (hainbat sail estatutik bereiziz), inbertsio pribatuetara irekitzea –atzerrikoak ere barne direla–, pribatizazioak, nekazaritzaren deskolektibizazioa, eta merkataritzaren eta zerbitzuen liberalizazioa. Aljeriar ekonomia irekitzera eta liberalizatzera zuzendutako erreforma plangintza horrek, ordea, gizarte kostu handiak izan zituen: sektore publikoko 200.000 enplegatu baino gehiago kaleratzea, soldatak izoztea, prezioak 30 baino gehiago igotzea (lehen premiako elikagaiak barne), dinarra %40 baino gehiago baliogutxitzea eta biztanleria puztua zuten herriak asko pobretzea.
Kirola
Aljeriako Tourra 1949. urtean eratu zen eta lehen ekitaldi hura 19 etapa izan zituen. Gero, etapa mutxiago izan ditu, ekitaldi batzuk ez dira egin eta batzuk profesionalak eta beste batzuk amateurrak izan dira.
2013. urtetik aurrera, zenbait lasterketek akordio batera heldu dira eta jarraian egiten dira naiz eta sailkapen ezberdinak izan.
Chavin (Indre)
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Chavin udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.060 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Haludaria melanampyx
Haludaria melanampyx Haludaria generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Sissy
Sissy Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 494 ziren. Familiak 204 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 84 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 236 etxebizitza zeuden, 201 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 27 hutsik zeuden. 233 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 201 etxebizitza nagusietatik 166 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 38 etxek lau zituzten eta 128 etxek bost zituzten. 139 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 85 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 98 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 332 ziren, horien artean 225 aktiboak ziren eta 107 inaktiboak ziren. 225 pertsona aktiboetatik 209 lanean zeuden (122 gizon eta 87 emakume) eta 16 langabezian zeuden (11 gizon eta 5 emakume). 107 pertsona inaktiboetatik 50 erretiraturik zeuden, 20 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sissy udalerrian 201 unitate fiskal zeuden, 489 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.734 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Sissy udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 952 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Erpornis zantholeuca
Erpornis zantholeuca Erpornis generoko animalia da. Hegaztien barruko Vireonidae familian sailkatua dago.
Parahucho perryi
Parahucho perryi Parahucho generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
José Miguel Txasko
José Miguel Txasko (Galbarra, ? - ), euskal txirrindulari profesional ohia da, 1961 eta 1963 artean profesionala izan zena. Bere ibilbidean ez zuen garaipenik lortu.
Norifumi Takamoto
Norifumi Takamoto (高本 詞史, 1967ko abenduaren 31 - ) Japoniako futbolari ohia da.
José Miguel Txasko
Emaitzak lasterketa nagusietan
-: Ez zuen parte hartu Err.: Erretiratu zen
Norifumi Takamoto
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Toshiba, Nagoya Grampus Eight eta Kyoto Purple Sanga.
Itamarati de Minas
Itamarati de Minas Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Pleucadeuc
Pleucadeuc (bretainieraz Plegadeg) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Leptobotia guilinensis
Leptobotia guilinensis Leptobotia generoko animalia da. Arrainen barruko Cobitidae familian sailkatzen da.
Worthington (Missouri)
Worthington Missourieko herrixka bat da. Putnam konderrian kokatua dago. 2010ean 81 biztanle zituen, 0.28 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Pierre katedrala
Saint-Pierre katedrala (frantsesez Cathédrale Saint-Pierre) Saint-Pierre eta Mikeluneko Saint-Pierre udalerrian dagoen katedral katolikoa da.
Kolegio Kardenalizioko dekano
Kolegio Kardenalizioko dekanoa, bere berdinek aukeratutako kardinal bat da, aita santuaren onarpenarekin, Kolegio Kardenalizio Sakratua presiditzen duena. Hau, bere funtzio zeremonialen ondorioz, aita santu baten hileta elizkizuna ospatzen duena da, baita Pro eligendo Papa meza ere, konklabea hasi baino lehen ospatzen dena. Gaur egun, kolegio kardenalizioko dekanoa, Giovanni Battista Re da.
Rammingen
Rammingen Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Pleugriffet
Pleugriffet (bretainieraz Ploueg-Grifed) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri bat da.
Vidigueira
Vidigueira Portugalgo Bejako barrutian dagoen udalerria da.
Deception uhartea
Deception uhartea Hego Shetlandak uhartediko uharte bat da, Antartikako portu seguruenetako bat duena. Uharte hau 1967an eta 1969an tokiko zientzia-estazioak larriki kaltetu zituen sumendi aktibo baten galdara da. Uhartea lehen aldiz balegune bat zegoen; gaur egun helmuga turistikoa eta postu zientifikoa da, Argentinako eta Espainiako ikerketa-baseak dituena. Hainbat herrialdek subiranotasuna adierazi duten arren, oraindik ere Itun Antartikoaren arabera administratzen da.
Shinji Ishihara
Shinji Ishihara (石原 真次, 1970eko maiatzaren 16a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Nagoya Grampus Eight.
Villejuif–Louis Aragon (Parisko metroa)
Villejuif–Louis Aragon Parisko metroaren geltokia da, Villejuif udalerrian kokatuta dagoena.
Hampala ampalong
Hampala ampalong Hampala generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Prosopium abyssicola
Prosopium abyssicola Prosopium generoko animalia da. Arrainen barruko Salmonidae familian sailkatzen da.
Ausburgeko Sinesbidea
Ausburgeko Sinesbidea (Augsburger Bekenntnis; Confessio Augustana) luteranismoaren fede-aitormen nagusia da, eta Erreforma protestanteko idazkirik garrantzitsuenetako bat da. Ausburgeko Sinesbidea alemanez eta latinez idatzi zen, eta agintari aleman eta Hiri Inperial Aske batzuek Karlos V.ari aurkeztu zioten 1530eko ekainaren 25ean Ausburgeko Dietan. Erlijiozko hizketaldietako oinarrizko idazkia, Schmalkaldengo Ligaren oinarria, Augsburgeko Bakea lortzeko tolerantziaren oinarria izan zen, eta, oraindik ere, eliza luthertarren fede-aitormen lotesleetako bat da, eta 1540ko bertsioan (Variata) eliza erreformatuena ere bai.
Edukia
Ausburgeko Sinesbidea enperadorearen izenean idatzi behar zen, katoliko nahi protestanteei euren sinesmenak argitzea eskatzen baitzien. Sinesbideak atal bi dauzka:
George Dantzig
George Dantzig (Portland, Oregon, 1914ko azaroaren 8a - Stanford, Kalifornia, 2005eko maiatzaren 13a) estatubatuar matematikaria izan zen.
Gismonda (iragarkia)
Gismonda izeneko kartela Alphonse Mucha artista grafikoak sortu zuen Victorien Sardouren 1894ko “Gismonda” obra iragartzeko. Sarah Bernhardt da iragarki honen protagonista, urte horretako aktore famatua.
Egilea
Alphonse Mucha 1860an Pragan jaiotako artista grafiko eta diseinatzaile txekiarra izan zen. Vienan eta Munichen hasi zuen bere heziketa artistikoa. 1887an Parisera joan zen eta bertan Académie Julianen eta Académie Colarossin ikasi zuen, aldizkari eta publizitate karteletarako ilustratzaile lanak uztartuz. Erreferente handia izan zen Art Noveau estiloan.
Ezagun bilakatu zen berak egindako alegoria eta publizitate kartelei esker. Hain ezaguna izan zen ezen pintura modernistaren exponente nagusietako bat bilakatu baitzen. Art Noveau-a hasieran “Mucha estiloa” bezala ezagutzen zen.
Oso teknika garatuak erabiltzen zituen publizitatean eta arte grafikoen popularizazioan parte handia hartu zuen, horregatik, ilustrazioaren aitatzat hartzen da.
Mucharen obrak 1900ean Parisko Exposizio unibertsalean aurkeztu zirenez Parisen barna, mundu osoan ezaguna izaten lagundu zion. Hortik aurrera eskaera ugari jaso zituen Europako hainbat herrialdetatik. Bere obrak ospe handia lortu zutenez, Alphonse Muchak eskuliburu bat argitaratu zuen, bertan, bere hirurogeita hamabi litografiak sortzeko prozesua islatuz.
Gismonda iragarkiaren kartela bere lehen lana izan zen, Victorien Sardouren “Gismonda” lana iragartzen du kartel honek, eta hain miresmen handia sortu zuen non Sarah Bernhardt karteleko protagonistak sei urterako kontratu esklusiboa eskaini zion Muchari.
Analisia
Emakumea da karteleko protagonista. Emakume hau ederra da eta pose erlaxatu bat dauka; jantzi dotore eta koloretsua du, hainbat xehetasunekin. Garai hartako emakume baten esteriotipoak (argalak, ederrak, dotoreak…) betetzen ditu. Emakumearen inguruan ez dago elementu askorik, baina adar-zati bati eusten dio, horrela naturarekiko lotura sinbolizatuz.
Iragarkiaren tipografiari erreparatuz, testuak goiko zein beheko partean kokatuta daude. Goiko partean agertzen den testuak produktuaren markari (Gismonda) erreferentzia egiten dio. Erabili dituen letrak handiak eta irakurgarriak dira, erabilitako kolorea zuria zein urdinak dira, honek sakontasuna ematen dio testuari.
Bestalde kartel honetan erabilitako kolore gamari erreparatuz, kolore beroak direla esan daiteke, kolore laranjak eta horiak nabarmentzen dira gehien, baita kolore arrosak ere.
Kartelean lerroak ikus daitezke, baina ez dira lerro zuzenak, borobildutagoak baizik. Hainbat forma daude, adibidez mandalak. Baina orokorrean forma borobilduak dira nagusi. Emakumeak hartzen du plano osoa, plano orokorra, honen osotasuna agerian utziz. Kartela figuratiboa da, sinplea eta originala.
Komunikazio helburuei dagokienez, AIDA helburuak (arreta, interesa, desira eta ekintza) betetzen dituela ikus daiteke: kartelak lortzen du kontsumitzaileen arreta deitzea, honako emakume ederraren bidez; erabilitako koloreek eta emakumeak interesa sortzen dute produktuaren inguruan; emakume eder honek desira sortarazten du eta honekin, erakarpena. Azkenik ekintza dugu. Beste puntu guztiak kontuan izanda kontsumitzaileak produktua erostera bultzatuta daude.
Natalie Mars
Natalie Mars (Fort Lauderdale, Florida, 1984ko otsailaren 3a) estatubatuar emakumezko aktore pornografiko transexuala da, pornogintzako izarretako bat.
Gismonda (iragarkia)
Kritika
Muchak fama handi lortu zuen Sarah Bernhardekint sortutako lan bikainaren ondorioz. Hori dela eta, lan grafikoak sortzen jarraitzeaz gain, bere lana are gehiago nabarmendu zen antzerkirako eszenografiak eta jantziak sortuz. Orokorrean honi buruz egindako kritika guztiak onak izan ziren erabilitako teknikei esker.
Natalie Mars
2015ean egin zuen debuta helduentzako zinemagintzan, eta ordutik 300 film baino gehiagotan antzeztu izan du. Izen handiko hainbat sari lortu ditu ere.2020an, esaterako, Urteko Artista Transexual Onenaren AVN eta XBIZ Sariak irabazi zituen.
Gismonda (iragarkia)
Gaur egungo ikuspuntua
Mucha aitzindari garrantzitsu bat izan zen bere garaian, besteengandik ezberdintzen zelako eta asko arriskatzeagatzen zuelako. Gaur egun, harengan inspiratutako lanak aurki daitezke eta nahiz eta askok ez jakin bere izena, bere esentzia nabarmentzen jarraitzen da. Honakoa adibidez gaur egungo hain ezaguna bilakatu den japoniako kultura kontenporaneoan, besteak beste anime, manga eta nobela arinetan.
Cuatro Vientos (Madril)
Cuatro Vientos, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Latina barrutian. Hiriko 107. auzoa da. 2009ko erroldaren arabera 3.382 biztanle zituen.
Auzoaren zatirik handiena Madril - Cuatro Vientos aireportuaren eremuak osatzen du, antzina Espainiako Aireko Armadaren base militarra izana, eta 1970tik aurrera erabilera zibila duena.
Landabengo geltokia
Landaben Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki bat da, Oltza Zendea udalerrian kokatuta dagoena.
Geltokia 1860ko ekainaren 22an ireki zen eta 2010eko urtarrilaren 1an itxia.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Historia
Geltokia 1860eko irailaren 15ean ireki zen, Aragoi eta Nafarroa lotu nahi zituen trenbidearen Iruña-Murelu Konde zatia ireki zuenean, Zaragozatik Iruñerako Burdinbide Konpainia delakoak, Zaragoza-Altsasu burdinbidea. Azken horrek Zaragozatik Bartzelonarako Burdinbide Konpainia bat egin zuen, eta ondorioz, Zaragozatik Iruñea eta Bartzelonarako Burdinbide Konpainia sortu zen.
1878ko apirilaren 1ean, bere egoera ekonomiko txarrak Norteko Konpainiarekin bat egitera behartu zuen, Altsasutik haratagoko trenbideen jabea zena eta burdinbidea Gasteiz, Donostia, Bilbo edo Burgosekin lotuz.
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.