cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
México pilotalekua
1929an inauguratu zen. 1996ko urriaren 2an soldata ordainketa ezarengatik bertako langileek behin betiko itxi zuten. 2017ko martxoaren 10ean berrirekia izan zen. Barnean euskal pilotaz gain, boxeo jaialdiak eta ikuskizunak ospatu izan dira. Mexiko Hirian estaldura izan zuen lehenbiziko kirol-gune handia izan zen.
2013ko Nafarroako lau eta erdiko txapelketa
Asegarceren partez Aimar Olaizola, Oinatz Bengoetxea, Mikel Idoate eta Iker Arretxe pelotariek hartu zuten parte. Aspek, berriz, Juan Martínez de Irujo, Julen Retegi, Abel Barriola, Jon Jaunarena eta Joseba Ezkurdia bidali zituen.
Rhynchomeles prattorum
Rhynchomeles prattorum Rhynchomeles generoko animalia da. Peramelemorphia ordenaren barruko ugaztuna da. Echymiperinae azpifamilia eta Peramelidae familian sailkatuta dago.
Carlops
, 'Leum na Caillich', Eskoziako herri txiki bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Klaus Huber
Klaus Huber (Berna, 1924ko azaroaren 30a - Perugia, 2017ko urriaren 2a) suitzar musikagilea izan zen.
Zuricheko Kontserbatorioan hasi zituen musika-ikasketak (1947-1949), eta Berlineko goi-mailako musika-eskolan osatu zituen (1955-1956) Boris Blacher musikagilearekin. 1964an Paul Sacher orkestra-zuzendariak Basileako Kontserbatorioko musikagintza eta instrumentazio-eskolen ardura eman zion; haren aurretik, Pierre Boulez eta Henri Pousseur arituak ziren lan berean. 1979an musikagintza irakasle izendatu zuten Friburgoko Goi Mailako Musika Eskolan. Huberren lana Webernen ondoko musikagileenen artean zabalenetakoa eta garrantzitsuenetakoa da, eta hala Errenazimentuko eta Erdi Aroko idazkera tradizioen, nola musika serialaren eta elektroakustikoaren tekniken eragina du. Bere soinu arkitekturetan masaren eta xehearen arteko oreka nabarmentzen da, eta maisutasun handia du orkestraren eta ahotsen idazkeran. Aipagarriak ditu lan hauek: Soliloqua (1959-1964), San Agustinen testu batean oinarritua, bakarlari, koru eta orkestra handiarentzat; Tenebrae (1966-1967), orkestra handiarentzat; Inwendig voller Figur& (1970-1971), koru, banda magnetiko eta orkestra handiarentzat, San Joanen Apokalipsiaren testuetan oinarritua; Im Paradis oder Der Alte vom Berge (1973-1975), bost ekitaldiko opera, alemanera itzulitako Alfred Jarryren testu batean oinarritua, mimo, antzezle, kantari bakarlari, koru misto, banda magnetiko eta orkestrarentzat, eta Erniedrigt-Geknechtet-Verlassen (1981) oratorioa, besteak beste.
Hayato Fukushima
Hayato Fukushima (福島 隼斗) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare.
Myzomela rosenbergii
Myzomela rosenbergii Myzomela generoko animalia da. Hegaztien barruko Meliphagidae familian sailkatua dago.
Vieillevigne (Garona Garaia)
Vieillevigne Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vieillevigne udalerrian erroldatutako biztanleak 287 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 117 etxebizitza zeuden, 101 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 114 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 101 etxebizitza nagusietatik 87 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 56 etxek bost zituzten. 75 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 65 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 180 ziren, horien artean 141 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 141 pertsona aktiboetatik 124 lanean zeuden (65 gizon eta 59 emakume) eta 17 langabezian zeuden (12 gizon eta 5 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vieillevigne udalerrian 104 unitate fiskal zeuden, 288 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.185 euro zen.
Oliveira de Azeméis
Oliveira de Azeméis Portugalgo Aveiroko barrutian dagoen kontzejua da.
Vieillevigne (Garona Garaia)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 iturgina eta 1 higiezinen agentzia.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Stoenești (Argeș)
Stoenești Errumaniako udalerri bat da, Argeș konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Cross Timbers (Missouri)
Cross Timbers Missourieko hiri bat da. Hickory konderrian kokatua dago. 2010ean 216 biztanle zituen, 1.16 kilometro koadrotan banatuta.
Warrenpoint
Warrenpoint (Rinn Mhic Giolla Rua edo An Phointe; Ulsterko eskozieraz: Warrenpynt) Ipar Irlandako udalerri bat da, Down konderrian dagoena. 2001n 7.638 biztanle zituen.
Ribera del Fresno
Ribera del Fresno Badajozko udalerria da, Tierra de Barros eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.466 biztanle zituen.
Aguja José de Prado
, Espainiako Leongo probintzian dagoen mendi bat da, Europako mendietan. 2.463 metroko garaiera du.
Paraplatytes
Paraplatytes Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Paraplatytes eberti da.
Capoeta umbla
Capoeta umbla Capoeta generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Dixmont
Dixmont Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Dixmont udalerrian erroldatutako biztanleak 899 ziren. Familiak 344 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (48 bakarrik bizi ziren gizonak eta 44 bakarrik bizi ziren emakumeak), 136 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 112 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 591 etxebizitza zeuden, 364 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 189 bigarren erresidentzia ziren eta 38 hutsik zeuden. 577 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 364 etxebizitza nagusietatik 313 bere jabearen bizilekua ziren, 39 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 24 etxek bi zituzten, 60 etxek hiru zituzten, 94 etxek lau zituzten eta 184 etxek bost zituzten. 244 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 170 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 170 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 554 ziren, horien artean 388 aktiboak ziren eta 166 inaktiboak ziren. 388 pertsona aktiboetatik 353 lanean zeuden (199 gizon eta 154 emakume) eta 35 langabezian zeuden (17 gizon eta 18 emakume). 166 pertsona inaktiboetatik 72 erretiraturik zeuden, 33 ikasten zeuden eta 61 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dixmont udalerrian 373 unitate fiskal zeuden, 919 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.220 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 4 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 elektrotresna denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Leopoldo II.a Toskanakoa
Leopoldo II.a Toskanakoa (Florentzia, 1797ko urriaren 3a - Erroma, 1870eko urtarrilaren 29a) Toskanako duke handia izan zen 1824tik 1859ra.
Fernando III.a Toskanakoa eta Luisa Bi Sizilietakoaren semea izan zen. Tronuan bere aitaren oinordeko izan zen 1824ko ekainaren 18an. Garaiko Italiako monarka liberalenetako bat izan zen. 1848ko Toskanako Konstituzioa baimendu zuen eta prentsa askatasuna ahalbidetu.
1849an behin-behineko gobernu batek kargutik kendu zuen, baina handik gutxira austriarrek tronura itzuli zuten. Austriarrek herrialdea okupatu zuten 1855era arte.
Italiako Bigarren Independentzia Gerran neutral mantentzen saiatu zen, baina Dukerri Handitik kanporatua izan zen. Gerra amaitu ondoren 1859an Florentziara itzuli zen, baina oso ezezaguntzat jo zuten, eta Fernando IV.a bere semeari abdikatu zion.
Bi aldiz egon zen ezkonduta: Maria Ana Saxoniarekin eta Maria Antonieta Bi Sizilietakoarekin eta guztira hamahiru seme-alaba izan zituen.
Teresa Jordá Vitó
Teresa Jordá Vito (Terrassa, Bartzelona, 1943ko apirilaren 2a) kataluniar akuarela margolaria da.
Bizitza
Terrassan jaio zen (Bartzelonako probintzia). Raimunda Vitó artistaren alaba, Arte Ederretan, Pinturan eta Diseinuan lizentziatu zen 1989an Bartzelonako Unibertsitatean. Arte Ederretako Editorial Masterra egin zuen Bartzelonako Unibertsitatean 1991an. Gero, Tarrassako Escola Industrial d'Arts i Oficis-en ikasi zuen.
Akuarelista abstraktu onenetakotzat jotzen da, akuarela nazional eta nazioarteko sari ugari ditu bere curriculum zabalean. Akuarelari eta abstrakzioari buruzko ikastaroak eta tailerrak eman ditu eta erakusketa mailan erakusketa ugari egin dira, bai kolektiboki   bai banaka.
Teresa Jordà Vitó-ren obretan kolorea da protagonista eta espazioaren eraikitzaile gisa. Akuarelak iluntasunaren eta estatikoen aurkako erasoa dira, argia eta mugimendua dira.
Castleton (Scottish Borders)
Castleton, 'Baile Chaisteil', Eskoziako parrokia zibil bat da, Scottish Borders eremu administratiboan.
Teresa Jordá Vitó
Bizitza
Artista honek akuarelaren teknika erabiltzen du bere sentimenduak adierazteko. Akuarela paperean margotzen du, ebakitzen du, ebakiak egiten ditu, josten du eta lana berriro jartzen du. Hiru dimentsiotan egindako lanak ere sortzen ditu, horma paperarekin eskulturak sortzea lortuz, ura eta pigmentuan oinarritutako teknika honekin.
Villiers-le-Sec (Calvados)
Villiers-le-Sec Frantziako udalerria da, Calvados departamenduan dagoena, Normandia Beherea eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Villiers-le-Sec udalerrian erroldatutako biztanleak 280 ziren. Familiak 102 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 47 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 113 etxebizitza zeuden, 102 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 111 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 102 etxebizitza nagusietatik 87 bere jabearen bizilekua ziren, 14 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 24 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 89 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 58 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 187 ziren, horien artean 149 aktiboak ziren eta 38 inaktiboak ziren. 149 pertsona aktiboetatik 135 lanean zeuden (75 gizon eta 60 emakume) eta 14 langabezian zeuden (7 gizon eta 7 emakume). 38 pertsona inaktiboetatik 12 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Villiers-le-Sec udalerrian 102 unitate fiskal zeuden, 287 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.155 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Villiers-le-Sec udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 237 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Panir
Panir edo ponir gazta (Indian ingelesez paneer idatzia) Indiako gaztanbera mota bat da, behi- edo bufalo-esnearekin egindako gazta freskoa da, Indiako azpikontinente osoko herrialdeetan ezaguna eta oso kontsumitua.
Gazta biguna da, ez zahartua, ez urtua, eta ondutako esnearekin egiten da, non fruitu edo barazkietatik eratorritako azidoak gehituz sortzen den: adibidez limoi zukua izan daiteke eduki azido gehigarri hori.
Yamato Wakatsuki
Yamato Wakatsuki (若月 大和) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare.
Biberach (Baden)
Biberach Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Heterobranchus bidorsalis
Heterobranchus bidorsalis Heterobranchus generoko animalia da. Arrainen barruko Clariidae familian sailkatzen da.
NA-7069
NA-7069 edo Satrustegiko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-2410 nafar errepideko 5,12 kilometroan hasi eta Arakilen dagoen Satrustegi kontzejura arte doa. Errepidea 0,17 kilometro luze da.
Stoenești (Giurgiu)
Stoenești Errumaniako udalerri bat da, Giurgiu konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Goar Lopetegi
Goar Lopetegi Nieto (Ibarra, 1994ko martxoaren 14a) mendi lasterketetan aritzen den ibartarra da, lanbidez fisioterapeuta. 2019an bigarren izan zen Goierriko Bi Handiak proban eta 2018an laugarren postua lortu zuen Hiru Haundietan.
Torre de la Horcada
, Espainiako Leongo probintzian dagoen mendi bat da, Europako mendietan. 2.455 metroko garaiera du.
Crystal City (Missouri)
Crystal City Missouriko hiri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 4,855 biztanle zituen, 11.81 kilometro koadrotan banatuta.
Risco
Risco Badajozko udalerria da, La Siberia eskualdean dagoena.
Biederbach
Biederbach Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Risco
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 166 biztanle zituen.
Hoëdic
Hoëdic (bretainieraz Edig) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri eta uharte bat da.
Capoetobrama kuschakewitschi
Capoetobrama kuschakewitschi Capoetobrama generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Glycichaera fallax
Glycichaera fallax Glycichaera generoko animalia da. Hegaztien barruko Meliphagidae familian sailkatua dago.
Esa
Esa (erronkarieraz: Ihesa) Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Zangozerria eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 48,5 kilometrora. Altuera 416 eta 1 291 metro artekoa da, eta 22,95 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Esa Urraul ibarrean dago geografikoki. Udalerri hau Esako urtegia osatzen duen presa izena emateagatik eta bertan egoteagatik da bereziki ezaguna. Aipagarria da, halaber, Leireko monasterioa bere udalerrian dagoelako, Euskal Herriko zenobio zaharrena eta Nafarroa Garaiko eraikin erromaniko garrantzitsuenetako bat. Herria Aragoi ibaiaren gaineko muino batean dago, Leireko mendilerroa buru duela, Jazetania osoan zehar hedatzen den Berdungo kanalaren amaieran.
Urraul ibarrena da geografikoki, baina ez administratiboki 1846tik, udalerri independente batean sortu zenetik. Bertako biztanleak esarrak (erronkarieraz: ihestarrak) dira.
Arancha González Laya
María Aránzazu «Arancha» González Laya (Donostia, 1969ko maiatzaren 22a) gipuzkoar abokatu eta politikaria da.
Donostian jaioa da Gonzalez, baina Tolosan oso errotuta dago eta tolosartzat du bere burua. Euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez, italieraz, alemanez eta ingelesez daki. Zuzenbideko graduatua da, Nafarroako Unibertsitatean.
Esa
Izena
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Arancha González Laya
2013. urteaz geroztik Gonzalez zuzendari exekutiboa da ITC Nazioarteko Merkataritza Zentroan, eta NBEko idazkariorde nagusia ere bada ordutik NBE Nazio Batuen Erakundearen eta MME Munduko Merkataritza Erakundearen barrukoa da ITC, eta Suitzan du egoitza. Hainbat lan egin izan ditu Europako Batzordean, nazioarteko harremanetan, merkataritzan, komunikazioan eta garapenerako lankidetzan.
2020an Pedro Sánchezek Espainiako Atzerri ministro izendatu zuen, eta 2021eko uztailean utzi zuen kargua. Agintaldi labur horretan Marokorekin izandako krisi diplomatiko bat gaizki eroan izana leporatu zioten Gonzalez Layari.
Esa
Etimologia
Esanahi ezezagunekoa, antzinako garaietatik mundu erromatari dagokion herri baten izena da. Bere izenaren jatorria iluna da, eta, agian, zerikusia izango du -san (Benasa, Remonasa, Elesa...) amaitutako herri eta herrixka kopuru handiarekin. Bere antzinako izena Esa izan zen, diptongar gabea, euskaraz mantentzen dena baina hizkuntza erromantzeetan galdu dena. Eza izeneko herrixka bat dago Deierrin (XI. mendeaz geroztik dokumentatua) eta Jakako hegoaldean dagoen Esa hustua.
Bandera
Esako banderak Esako armarria dauka hondo gorri baten gainean. Armarriak kasket bat du gainean.
Geografia
Ledea Urraul ibarran barruan dago geografikoki, baina, administratiboki, udalerri independente da. Ibar hau Pirinioaurreko ibarra da, Longida, Itzagaondoa eta Ibargoiti ibarren eta Nabaskoze almiradioaren artean. Ibarra zeharkatzen du Irati eta Zaraitzu ibaiak, Aragoi ibaiaren adarrek.
Inguru naturala eta kokapena
Esa Nafarroa Garaia mendebaldean kokatzen da, Zangozako merindadearen muturrean. Herrira Iruñea eta Jaka arteko errepidea hartuta ailegatzen da. Aragon ibaiaren ondoan kokatzen da.
Klima
Esako klima mediterraneo-kontinental motakoa da. Urteko batez besteko tenperaturak 12º eta 13º bitartekoak dira eta batez besteko prezipitazioak 600mm eta 100mm bitartekoak, altuera zein den. Urteko egun euritsuak 90 izaten dira, eta, oro har, udaberrian eta udazkenean metatzen dira, izan ere, udak leho samarrak izaten dira. Alde termikoa nahiko nabaria da.
Basoak udalerriaren zati handi bat dira, eta jatorrizko zuhaixkak eta hariztiak ia erabat galdu dira. Nafarroako hainbat udalerritan gertatu bezala, larizio pinu ugari birlandatu dira XIX. mendetik aurrera.
Historia
Esako lehen erreferentzia historikoak Leireko monasterioarekin agertzen dira. 842. urtean aipatzen da, Eneko Semenetzek Esa eta Benasa hiribilduak eman zizkion monasterioari. Monasterioko abadeak 1084an eman zizkien esarrei Baldetorreko dekaniako lurrak, mahastiak landatzeko eta erdizka gozatzeko. Mende bat geroago, 1173an, termino bat eskaini zien zenobioaren ondoan, birpopulatzeko, beren jaur- eta lege-estatutuaren abantaila batzuen truke. Proiektu horrek ez zuen aurrera egingo, eta, ia beste mende bat igaro ondoren, 1262an egokitu egin zen herriko nekazarien bularra, eta 60 kahizetan finkatu zen, garia eta garagarra, gehi 12 dirutan, opilarinzada gisa; hilean behin ohiko lanak egiten jarraituko zuten, eta zubia mantendu behar zuten beren herriaren eta Baldetorre baserriaren artean.
Dohaintza horren ondoren, hainbat pieza eta errotatako beste batzuk egingo dira, Alexandro III.a aita santuak 1174an berretsi zituenak. 1173an Semeno abadeak monasterioari ordaintzen zizkion petxetatik askatuko du Esa, Benasa eta Donebikendi herrien ondoan, eta leku horiek birpopulatzen dituztenei euren epaiketetan "Jakako foruaren bidez gobernatzea" emango die. Monasterioak berak zuen herriko eliza, San Salbatoreri eskainia, 1198ean laugarren apezpikutzaren erdia barne. Fernando Katolikoak Nafarroa konkistatu zuenean, Asparrosen agindupean zegoen armada frantziar-nafar bat Nafarroa Garaian sartu zen 1521ean, Joanes Albretekoa erregearentzako erresuma birkonkistatzen saiatzeko, eta Iruñetik Gaztelako tropak eta Naiarako Dukea erregeordea ihes egin behar izan zuten. Mendekosteren jaiaren bezperan, Kalagorriko konpainiari eraso zioten Esako zubian, Errodrigo Hurtado kapitainaren agindupean, Zangozako, Kasedako eta Esako jendeak, Mariscalek berak, Pedro Nafarroakoak, eta Xabierkoaren orubearen semeek akaudillatuta. Gaztelako konpainia osatzen zuten 146 gizonak erasotzaileen menpe geratu ziren, eta lau hildako eta hainbat zauritu jasan zituzten. Ez zitzaien kalte handiagorik egin, eta armarik gabe eta erdi biluzik jarraitzen utzi zituzten. Baina Nafarroa berriz ere Naiarako Dukearen armada okupatzean eta Noaingo guduan Asparros garaitua izatean, Esako zubiko guduan parte hartu zutenetako batzuk auzipetu zituzten. Zangozari 1 850 dukateko isuna ezarri zioten.
Erronkaribarreko almadiazainek, Esako presatik igarotzean, zilarrezko erreal bat ordaintzen zuten, Erronkaribarrak 1780an Nafarroako Gorteetara igo zuen memorialaren arabera.
XIX. mendearen erdialdera eskola bat zeukan, hirurogeita hamar gari-lapurretaz hornitua, bere funtsetatik ordaintzen zena; erretorea erregeak aurkezten zuen. Aragoi gaineko harrizko zubia 1787ko uholdeak hondatu zuen; berehala berreraiki zen, Nafarroako Erriberako abelbideentzako pasabide eta Aragoirako bide zelako. Lehen Karlistaldian (1833-1839) bere begi nagusitik moztu zuten berriro, eta gero Nafarroako Foru Aldundiak berrezarri zuen.
Aldi berean, urtegia handitzeaz hitz egiten hasi ziren, eta horrek Zigoze eta Nautika Leirekoa desagertzea ekarriko zuen. Honek aurkakotasun handia aurkitu zuen inguruko herrietan, nahiz eta lanak 2001ean hasi ziren. Ondoeza areagotu egin zen 2004an presaren ezkerreko hegalean pitzadura handiak agertu zirenean, eta bi urte geroago 3 milioi metro kubiko lur jausi ziren. Urtebete geroago, pitzadura gehiago agertu ziren eta mendi-hegal horretako pista erori egin zen.
2013an pitzadura gehiago izan ziren, oraingoan eskuineko hegalean. Horren ondorioz, 2015ean, Espainiako Gobernuaren mendeko Ebroko Ur Konfederazioak indarrez atera zituen Lasaitasunako bizilagunak, eta hark desjabetu zituen etxebizitzak. Urte horretan bertan, Nautika Leirekoako bizilagunak ere desjabetu zituzten, nahiz eta urtegia handitzeak haien etxebizitzak urpean geratzea ekarriko zuen. Azken urbanizazio horretako bizilagunek beren etxeez azken unera arte gozatzeko eskatu bazuten ere, eskaera ukatu egin zitzaien. 2022ko urtarrilean, gorakadaren lanek aurrera jarraitzen dute, eta uraren maila oraindik ez da igo.
Demografia
biztanle zituen Esak.
Ekonomia
Udalerrian hiru sektore nagusi daude: piszikultura, industria eta nekazaritza. Industria, batez ere, Irunberrin eta Zangozan dago, eta bizilagunak inguruko udalerrietara joaten dira. Nekazaritzaren kasuan, udalerrian bertan garatzen da, Aragoi ibaiaren ingurunetan ibar emankorra. XIX. mendean garia, ardoa eta garagarra biltzen ziren batez ere. XX. mendearen amaieran labore nagusiak zerealak, mahastiak eta olibadiak ziren. Aragoi ibaia ere arrantzan erabiltzen da, eta arrain-hazkuntza bat dago herrigunearen hegoaldean.
Politika
Esako udaletxea zeharkarrikan dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta zazpi zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Roberto Martínez Luyando da, Esatzateko Independenteak hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea hirigunean dago.
Egungo banaketa
Esako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Roberto Martínez Luyando da, Esatzateko Independenteetakoak. Zinegotziak 6 daude:
Alkateak
1979tik, Esak 5 alkate izan ditu:
Garraioa
La Tafallesa izeneko autobus konpainiak Uztarroze eta Iruñea batzen dituen linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka norabide bakoitzean, eta honako ibilbidea:
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esa atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Ledea eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 7,00k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 6,84k eta 2018n % 11,70k.
Hezkuntzari dagokionez, Irunberriko ikastola zentrorik gertuena dute esarrek.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Shin-chan
Shin-chan, Shin Chan edo Crayon Shin-chan (jatorrizko japonieraz クレヨンしんちゃん), Yoshito Usui marrazkilariaren manga bat eta anime edo animazio serie bat da, 5 urteko ume benetan bihurri bat protagonista duena.
Protagonista umea bada ere, bere edukiengatik manga hau publiko helduari zuzendua dago. Agian oso estilo sinpleko marrazkiak dituelako, animazio serie gehienek ez bezala, jende askok haurrentzako programa bat dela pentsatzen du (hasieran behintzat). Seriean Japoniako gizarteko pertsonaia asko parodiatzen dira, batzuetan baita animeko pertsonaiak ere. Adibidez, Sailormoon-ekoak.
Gainera, Nohara sendiak Japonia osoan zehar bidaiatzen du askotan. Hiriak bisitatu eta bertako kultura eta gastronomiaz gozatzen dute, zeharka bada ere ikusleari erakutsiz. Atzerrira ere zenbait bidaia egiten dituzte: Espainia, Guam edo Australiara, besteak beste. Bidaia guztietan, Japoniara edo atzerrira izan, Shinnosukek bihurrikeria mordoa egiten du.
Maine (ibaia)
Maine erdialdeko Frantziako ibaia da, Loira ibaiaren ibaiadarra dena. 12 km bere ibilbidean, izen bereko eskualdea eta Maine eta Loira departamendua zeharkatzen ditu.
Shin-chan
Shin-chanen jatorrizko bertsioko esamolde batzuk ezin dira beste hizkuntzetara itzuli. Hala ere, euskarazko itzulpenak bere umore bereizgarri hori mantentzen nahiko ondo asmatu du. Gainera, gauza asko edozein hizkuntzatara itzuli daitezke. Adibidez, Shinnosukek etxera heltzen denean "Hemen naiz!" esan beharrean "Gero arte!" esan ohi du; edo beste baten etxera joandakoan "Ez da oso handia eta txukundu gabe dago, baina sartu lasai" esaten du, bere etxea balitz bezala.
Maine (ibaia)
Angersetik iparraldean dagoen Sarthe eta Mayenne ibaien lotunean sortua, hiria zeharkatu eta gero Loirarekin bat egiten du.
Shin-chan
Japonian Shin-chanek arrakastatsua izaten jarraitzen du gaur egun. Bere zenbait bideo-joko ere egin dira, horietako azkena Nintendoren Wiirako Crayon Shin-chan Saikyô Kazoku Kasukabe King Wii deiturikoa. Hau Japoniatik kanpo merkaturatuko ote den ez da ziurra, hala ere.
Torre del Torco
, Espainiako Leongo probintzia eta Asturiasko mugan dagoen mendi bat da, Europako mendietan. 2.452 metroko garaiera du.
Shin-chan
Manga
Manga astero argitaratzen da 1992az geroztik Weekly Manga Action aldizkarian. Gainera, atal horiek biltzen dituzten 200 bat orrialdeko 40 liburuki karrikaratu dira Japonian oraingoz. 2007ko apirilaren 11n, Shin Chanen 15. urteurrena ospatzeko eta jarraitzeko asmoa duela jakinarazteko, liburuki berezi bat ere atera zen.
Euskaraz ez da argitaratu Shin-chanen mangarik, marrazki bizidunek egundoko ospea lortu zuten arren. Hego Euskal Herrian gaztelaniaz eta Ipar Euskal Herrian frantsesez argitaratzen da.
Bestalde, mangan beste serie japoniar askoren parodiak ikusi izan dira, esate baterako, Dragoi Bolarenak. Behin baino gehiagotan ikusi izan dira Misae, Kazama edota Himawari Super Saiya bihurtzen, Misae Kame Hame Ha bat jaurtitzen edo Ultraheroia Krilinen disko ebakitzailea erabiltzen.
Animea
Crayon Shin-chan animea mangaren telebistarako bertsioa da, oso ezaguna egin dena. Atal bakoitza hiru istorio txikitan banatzen da (atal bat hasi aurretik, euskaraz Shinnosukek honela esaten zuen bere ahots bereziarekin: "Hara!", edo "Kontxo!"). Batzuetan, bi edo hiru istorio txiki erabiltzen dira kontakizun bat luzatzeko.
Espainiako estatuan, FORTAk erosi zuen Shin-chan. Kataluniako TV3 katean ospe handia lortu ondoren, hilabete batzuen buruan Euskal Herrian ematen hasi zen ETB1en eta ETB3en bitartez eta Galizian TVGren bitartez. Hauetan ere sekulako arrakasta lortu zuen Shin Chanek. 2002an, ordea, ikusleen eta gurasoen elkarte batzuk gogor kritikatu zuten seriea eta "ez zela hezigarria" eta "haurrentzat desegokia zela" argudiatu zuten. Izan ere, haurrentzako programen barruan ematen zen. Saioa gauez ematea eta programaziotik erabat kentzea ere eskatu zuten zenbaitek.
2003ko ekainean "Shin Chan bola galduen bila" filma estreinatu zen Euskal Herrian (Japonian 1997an estreinatua). 2005eko amaieran, Espainiako Antena 3 telebista kateak erosi zituen Shin-chanen eskubideak eta ordutik ez da Euskal Telebistan gehiago eman.
Japonian serieak dagoeneko 15 urte daramatza jarraian eta astero atal berri bat emititzen da. Gaur egun 1000 atalen inguruan dabiltza. 1992an astelehen goizetako 7:00etatik 7:30etara hasi zen, 30 minutuko saio bezala. Geroago ostiral eta larunbatetan ere emititu izan da eta 24 edo 28 minutuko iraupena izan du. 2004ko urriaren 22an eta gaur arte, berriro ere ostiral goizetara eta 24 minutuko iraupenera itzuli zen. Atal bereziak edota filmak, hala ere, ordubete eta bi orduren artean ibiltzen dira.
Nazioarteko pertsonaia bihurtu da Shin-chan. Beste herrialde askotan ere emititu edo argitaratu izan da edo jarraitzen du oraindik: Espainian, Portugalen, Frantzian, Herbehereetan, Hungarian, ia Hego Amerika osoan, Israelen, Estatu Batuetan, Indonesian, Malaysian, Filipinetan, Txinan, Hego Korean, Taiwanen...
Nohara sendia
Pertsonaia asko agertzen dira Shin-chanen ataletan, horietako batzuk hauek dira: Kazama, Nene, Masao, Boo-chan, irakasleak, Misae eta Hiroshiren senideak, auzokoak, Nanako, Ultraheroia eta beste asko.
Bikoizketa
Shin-chanen animeko pertsonaiei ahotsak jarri dizkietenak hauek dira:
Shin-chanen musika
Euskaraz hasierako abesti bakarra eman izan da eta bukaerako bi, baina gehiago ere badaude. Japonian hasierako 10 kanta ezberdin eta bukaerako 14 ere egon dira momentuz.
Hasierako abestia euskaraz
Bat, bi, hiru, lau!
Shinnosuke da mutiko alai-alaia
bihurri eta azkarra.
Ez da geldirik egoten
ez zaitu uzten bakean.
(Shinnosuke!)
Maitasun kontuetan
argia naiz benetan.
Neska gazte guztiak
nik ditut atseginak.
Zatoz, txiki, zatoz nirekin!
Ez dut piperra atsegin!
Begira ze tronpa, elefante tronpa.
Troonpa, troonpa...
Mutiko bihurria Shin-chan!
Platypthima
Platypthima Nymphalidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Platypthima ornata da.
2010eko Saharako matxinada
2010eko saharar matxinada 2010 urteko urrian saharar herriak Mendebaldeko Saharan Marokoko estatuaren aurka hasitako protestak eta ondorengo liskarrak biltzen ditu. Protestak milaka sahararrek Aaiundik gertu zegoen kanpamendu batean era baketsuan bildu zirenean hasi ziren. Azaroaren 8an Marokoko segurtasun indarrek kanpamendua bortxaz desegin eta sahararren ihesa eragin zuten. Ondoren, istilu larriak geratu ziren Aaiun eta Smara hirietan eta hainbat pertsona zauritu eta hil ziren, saharar zein marokoar segurtasun indarren artean. Matxinadan parte hartu zuten ekintzaileen aurkako errepresioa gogorra izan zen eta sahararren aurkako torturak eta tratu txarrak salatu ziren giza-eskubideen aldeko zenbait erakunderen aldetik. Marokoar zibilek ere jardun zuten sahararren aurka. Matxinada Espainiar Estatuak 1975 urtean lurraldea Marokoren eskuetan utzi zuenez geroztik izandako protesta biziena izan zen eta Mendebaldeko Sahararen estatus kolonialaren arazoa plazaratu zuen berriz ere nazioartean, bereziki Espainian, bere burua sahararren ordezkaritzat jotzen duen Fronte Polisarioak aldarrikatzen duen autodeterminazio eskubidearen eta Marokok lurraldearen gainean defendatzen duen subiranotasunaren gainean.
Berviller-en-Moselle
Berviller-en-Moselle Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Berviller-en-Moselle udalerrian erroldatutako biztanleak 481 ziren. Familiak 176 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 64 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Cinema Paradiso
Cinema Paradiso (italierazko jatorrizko izenburua Nuovo Cinema Paradiso) 1988ko Giuseppe Tornatore italiar zinema zuzendariaren filma bat da.
Berviller-en-Moselle
Etxebizitza
2007an 187 etxebizitza zeuden, 181 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 5 hutsik zeuden. 167 etxeak ziren eta 18 apartamentuak ziren. 181 etxebizitza nagusietatik 158 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 131 etxek bost zituzten. 170 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 46 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 115 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Suseni (Argeș)
Suseni Errumaniako udalerri bat da, Argeș konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Cinema Paradiso
1989ko Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria irabazi zuen, baita beste hainbat sari ere: Urrezko Globo Sariak, BAFTA Sariak...
Argumentua
1980ko hamarkada, Erroma, Salvatore, modako zinemagilea bere gaztaroko adiskide mina zen Alfredo hil egin dela jakiten du. Ondorioz bere iraganaren zati handi heriotza harekin lurjo duenez hura oroitarazten hasiko da. Berrogei urte lehenago, Sizilian, Toto deituriko haur bat zela, bere denbora librea elizako koruan abestuz eta parrokiako zineman igaro ohi zuen, bereziki proiekzio gelan. Han Alfredo nagusi zen, proiektatzen zituen filmen bidez bizitza zer zen erakusten baitzion.
Shin-chan
Hasierako abestia euskaraz
Jende guztia oso urduri jartzen da
Geogale aurita
Geogale aurita Geogale genero monotipikoko animalia da. Afrosoricida ordenaren barruko ugaztuna da. Geogalinae azpifamilia eta Tenrecidae familian sailkatuta dago. Madagaskarko endemismoa da.
Berviller-en-Moselle
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Shin-chan
Hasierako abestia euskaraz
ni azaltzen naizenean.
Berviller-en-Moselle
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 339 ziren, horien artean 237 aktiboak ziren eta 102 inaktiboak ziren. 237 pertsona aktiboetatik 220 lanean zeuden (118 gizon eta 102 emakume) eta 17 langabezian zeuden (4 gizon eta 13 emakume). 102 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 45 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Pouilly-sur-Serre
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 535 ziren. Familiak 188 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Berviller-en-Moselle
Diru sarrerak
2009an Berviller-en-Moselle udalerrian 191 unitate fiskal zeuden, 498 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.295 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ile apaindegia zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Berviller-en-Moselle udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Michiko
Michiko (美智子)Michiko Shōda (正田美智子) jaioa (Tokio,1934ko urriaren 20a) Japoniako enperatriz ezkontidea izan zen 1989tik 2009ra. Akihito enperadorearen emaztea da eta Naruhito enperadorearen ama.
Rafael Dumas
Rafael Dumas (1995eko martxoaren 13a - ) Brasilgo futbolaria da.
Michiko
Akihitorekin ezkondu zen printze oinordekoa zenean, eta Japoniako familia inperialeko kidearekin ezkondu zen lehen plebeioa izan zen. Senar-emazteek hiru seme-alaba dituzte:
Pouilly-sur-Serre
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Rafael Dumas
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shonan Bellmare.
Pouilly-sur-Serre
Etxebizitza
2007an 209 etxebizitza zeuden, 191 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 202 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 191 etxebizitza nagusietatik 142 bere jabearen bizilekua ziren, 46 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 13 etxek bi gela zituzten, 21 etxek hiru zituzten, 45 etxek lau zituzten eta 112 etxek bost zituzten. 140 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 88 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 81 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 362 ziren, horien artean 254 aktiboak ziren eta 108 inaktiboak ziren. 254 pertsona aktiboetatik 235 lanean zeuden (131 gizon eta 104 emakume) eta 19 langabezian zeuden (5 gizon eta 14 emakume). 108 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 50 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pouilly-sur-Serre udalerrian 187 unitate fiskal zeuden, 519 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.715 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 iturgina eta 2 argiketariak.
2000. urtean Pouilly-sur-Serre udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Shin-chan
Hasierako abestia euskaraz
Etorri nirekin pasatzeko primeran!
Nire izena da Shin-chan!
Filmak
Japonian ondorengo film hauek atera dira orain arte: Filmen antzerako beste atal berezi batzuk ere sarritan izan dira, atal arruntak baino luzeagoak eta zinemetan eman beharrean zuzenean telebistan bota izan direnak.
Pouilly-sur-Serre
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hador Gondorrekoa
Hador Gondorrekoa, Tolkienen legendariumean eta honen lanik ospetsuena den Eraztunen Jauna eleberriko eranskinetan, Gondorreko Seneskal Erregeordeen artean zazpigarrena izan zen. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2245. urtean jaioa, Turin I.ak bere bigarren emaztearekin izan zuen semea da. Bere arbaso Edaina bezala, bere izena, sindarinez "Urrezko buruduna" bezala itzul daiteke.
Hador, Zaintzapeko Bakea deritzon garaian gobernatu zuen seigarren seneskala izan zen. Bere aitaren oinordekoa izan zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2278. urtean, eta Gondor gobernatu zuen 117 urtez. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2395. urtean hil zen.
Erregeistroen arabera, halako adina, 150 urte, hartu zuen etxe Gobernariko azken Dunedaina izan zen. Bere ondoren, adina jeisten hasi zen, odol numenortarra jeisten zen bitartean. Bere oinordekoa, bere seme Barahir Gondorrekoa izan zen.
Maine (argipena)
Maine izan daiteke:
Afraflacilla
Espezien zerrena
The World Spider Catalogoaren arabera, 12.5::
Adams konderria (Nebraska)
Adams konderria (Adams County) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hastings da. 2010eko zentsuaren arabera 31,364 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Adams konderriak 146,135 kilometro koadro ditu. Horietatik 248 ura dira. Beste 145,887 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,46 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 31,364 pertsonetatik 30,291 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 2,544 dira. 219 beltzak edo afroamerikarrak. 104 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 436 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 30 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 275 pertsonek kokatzen zuten.
Manuel Vilas
Manuel Vilas Vidal (Barbastro, Huesca, 1962ko uztailaren 19a) idazle espainiarra da.
Biografia
Bere belaunaldiko poeta espainiar nabarmen gisa kontsideratua, bere estiloak irudi ameslariak eta diskurtso errealista naturaltasunez txertatzen ditu. Narratzaile gisa, lan kritiko garrantzitsua garatu du; bere lanetan parodia, poparen mitoak eta kapitalismoaren gaineko hausnarketak ugariak dira.
Dagor Bragollach
Dagor Bragollach, Tolkienen legendariumean, gudu bat da. Idazlearen hil ondorengo Silmarillion lanean kontatzen da. Beleriandeko Gerretako gudu handietako bat da, Eguzkiaren Lehen Aroaren 455. urteko neguan gertatu zena. Melkorrek Angbandeko setioa hautsi zuenean hasi zen, Anfauglith edo Ard-Galen ordokiak eta Dorthonion eta Ered Wethrinen behealdeko lautadak suntsitu zituzten su errekak jaurtiz, ordokian harrapatuta zeuden Noldor ugari hilez.
Suaren atzetik, Melkorren armada handiak joan ziren, orkoez, Balrogez eta Glaurungez osatuak. Mendebaldean, Fingolfin eta Fingonek, Ered Wethrineraino atzera egin behar izan zuten, eta Hador, Eithel Sirionen hila gertatu zen. Finrod, Sirioneko pasabidea defendatzen zuena, ia hila izan zen, baina Barahirrek salbatu zuen, eta Pasabidea mantendu ahal izan zen. Dorthonionen, Noldorrak eta Edainak gaindituak izan ziren; Aegnor, Angrod eta Bregolas hil ziren, eta Edainen lehen Etxea, sekula ez zen jasandako galeretatik erabat suspertu. Ekialdean, Maedhrosen mugako Aglon Pasabidea bortxatua izan zen borroka lazkarri baten ondoren, baina Maedhrosek bere etxeko armada berrantolatu zuen Himringen, eta pasabidea itxi zuen berriz. Hala ere, Glaurungek, orduan, Lothlann konkistatu zuen, eta indarrez zehakatu zuen Maglorreko Sakonunea, eta Thargelion eta Beleriand ekialdea, Ramdalen iparraldean suntsituak izan ziren.
Melkorrek, Dagor Bragollach guduaren ondoren, bere erasoa sekula utzi ez zuen arren, gudua, udaberriaren iritsierarekin amaitutzat jo zen. Azken emaitza, Ard-Galenen eta Dorthonionen galera eta Maedhrosen muga biziki ahuldu izana izan zen.
Bapateko Garraren Gudua eta Laugarren Gudua ere deitua da.
Kanpo estekak
Batailles du Beleriand
Xabier Artola (dantzaria)
Xabier Artola (Irura, 1995) dantzari irurarra da. Euskal Herriko Dantza Txapelketako irabazle izan da Idoia Besadarekin batera 2016, 2017 eta 2018an.
Salvaleón
Salvaleón Badajozko udalerria da, Sierra Suroeste eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.049 biztanle zituen.
Heterobranchus boulengeri
Heterobranchus boulengeri Heterobranchus generoko animalia da. Arrainen barruko Clariidae familian sailkatzen da.
Oliveira do Bairro
Oliveira do Bairro Portugalgo Aveiroko barrutian dagoen kontzejua da.
Limnogale mergulus
Limnogale mergulus Limnogale generoko animalia da. Afrosoricida ordenaren barruko ugaztuna da. Oryzorictinae azpifamilia eta Tenrecidae familian sailkatuta dago.
Hador
Hador, Tolkienen legendariumean agertzen den fikziozko pertsonaia bat da. Bere hil ondorengo lana den Silmarillionen agertzen da. Edainen hiru etxeetako baten buruzagia da, beharbada pertsona gehien zituenarena, bere samaldak, Ered Luinetik eraman zituena, Belerianden finkatzeko.
Lorindol edo "Urrezko burua" edo "urrezko ileduna" deitua, arraza horretako gizakien bereizgarria, begi urdinekin batera, Fingolfinen etxearekin elkartu zen eta honek, Dor-Lomin eman zion jaurerri bezala, eta, bere etxean, quenya hizkuntzan bakarrik hitz egiten zen arren, bere jaiotza hizkuntza mantendu egin zen, eta handik eratorri zen Numenorreko hizkuntza.
Hurinen aita zen Galdorren aita izan zen. Bere ondorengoak, Turin Turanbar, Huor eta Tuor dira, Edainen artean heroiak, Beleriandeko Gerretan Melkorren aurkako euren borrokan.
Hador, Eithel Sirionen hil zuten Dagor Bragollach izeneko guduan, 63 urte zituela.
Ez da Hador Gondorrekoarekin nahastu behar.
Kanpo estekak
Lista Edainów
Elisa Zamacois
Biografia
Elisa hogei anai-arreben artean emakume bakarra izan zen. Anaia gehienak artista izan ziren: Niceto idazlea, Elisa abeslaria eta Eduardo margolaria. Bere aita Miguel Zamacois irakasle eta agotea zen.
Bilbon ikasi ondoren, Madrilera joan zen, non 1857an eta hamasei urte besterik ez zituenean, Teatro de la Zarzuela izeneko antzerkian debuta egin zuen. Enrique Ferrer, baritonoa ezkondu zuen. Madrilen bere generoaren izar nagusi bilakatu zen 1884an erretiratu arte.
Pectinobotys
Pectinobotys Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Pectinobotys woytkowskii da.
Île-aux-Moines
Île-aux-Moines (bretainieraz Enizenac'h edo Izenah) Bretainiako Morbihan departamenduko udalerri eta uharte bat da.
Pizkunde gaeliko
XIX. mendearen amaieran jada John O'Donovan eta Eugene O'Curry akademikoen lanek aditzera ematen duten bezala gaelikoarekiko interesa nabaria zen, gainera 1853an Ossiandar Elkarteak ere bultzada eman zion.
1876an Irlanderaren Babeserako Elkartea sortu zen. 1882an Irisleabhar na Gaedhilge irlanderazko egunkaria ere argitaratzen hasi zen.
Joko gaelikoei dagokionez, 1884an sortutako Elkarte Atletiko Gaelikoak gaur egun begi bistakoa den lan ikaragarria burutu zuen.
1893an Eoin MacNeillek Liga Gaelikoa sortu zuen, haren lehenbiziko lehendakaria Douglas Hyde hizkuntzalaria izan zen. Liga Gaelikoaren elkarteak An Claidheamh Soluis irlanderazko egunkaria argitaratu zuen.
Peadar Ua Laoghaire, Patrick Pearse eta Pádraic Ó Conaire irlanderazko pizkunde honetako idazle garrantzitsuak izan ziren.
Beste zelta herrialdeetako mugimendu panzeltiarrarekin ere elkarlanean jardun zuen.
Annalong
Annalong (Áth na Long) Ipar Irlandako udalerri bat da, Down konderrian dagoena. 2001ean 1.778 biztanle zituen.
Ömer Tokaç
Ömer Tokaç (Engelskirchen, 2000ko urriaren 26a - ) Alemaniako futbolaria da.
Timeliopsis fulvigula
Timeliopsis fulvigula Timeliopsis generoko animalia da. Hegaztien barruko Meliphagidae familian sailkatua dago.
Carasobarbus apoensis
Carasobarbus apoensis Carasobarbus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.