cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Melaine-sur-Aubance
Etxebizitza
2007an 779 etxebizitza zeuden, 751 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 12 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 738 etxeak ziren eta 39 apartamentuak ziren. 751 etxebizitza nagusietatik 613 bere jabearen bizilekua ziren, 133 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 16 etxek bi zituzten, 63 etxek hiru zituzten, 122 etxek lau zituzten eta 546 etxek bost zituzten. 689 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 229 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 496 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.433 ziren, horien artean 1.085 aktiboak ziren eta 348 inaktiboak ziren. 1.085 pertsona aktiboetatik 1.033 lanean zeuden (554 gizon eta 479 emakume) eta 53 langabezian zeuden (21 gizon eta 32 emakume). 348 pertsona inaktiboetatik 132 erretiraturik zeuden, 146 ikasten zeuden eta 70 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Melaine-sur-Aubance udalerrian 750 unitate fiskal zeuden, 2.128 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.418 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 77 komertzioetatik, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 15 eraikuntza enpresak ziren, 18 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 6 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 8 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 3 zurginak, 5 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 3 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 liburu denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Saint-Melaine-sur-Aubance udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 259 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Isis
Isis Antzinako Egiptoko erlijioan jainkosa nagusia izan zen. Bere kultua hain zen zabala, ezen Antzinako Grezia eta Erroman ere zabaldu zen. Isisen lehen aipamenak Inperio Zaharran agertu ziren, K.a. 2686 eta 2181 artean, Osirisen mitoaren pertsonaia nagusietako baten gisa. Mito horretan Isisek bere senar eraila berpizten du, Osiris errege jainkotiarra, eta bere ondorengoa den Horus sortu eta babesten du. Osiris lagundu zuen gisa, hildakoak heriotzaren ondorengo bizitzan sartzen laguntzen zuela usten zen, eta faraoiaren ama jainkotiartzat hartzen zen, Horusen ama zen gisa. Bere amatasun babesa jende xehea laguntzeko deitzen zen. Jatorriz, tenplu eta erregetza erritualetan paper mugatua izan zuen, nahiz eta garrantzia berezia zuen heriotzari lotutako praktika eta testu magikoetan.
K.a. 1. milurtekoan Osiris eta Isis Egiptoko jainkorik gurtuenak ziren. Egiptoko agintariek eta bere hegoaldeko mugakide ziren Nubiakoek Isis goresteko tenpluak eraikitzen hasi ziren, eta Filaeko tenplua erlijio zentro bilakatu zen egiptoar eta nubiarrentzat. Beste jainko batzuen zantzuak ere bereganatu zituen, bereziki Hathorrenak, lehenago gurtzen zen jainkosa nagusia. Isisen botere magikoaren ospea beste jainko guztiena baino handiagoa zen, eta erresuma etsaiengandik babesten zuela esan ohi zen; zeruan eta mundu naturalean agintzen zuela uste zuten eta etorkizuna bera agintzeko boterea zutela esaten zen.
Garai helenistikoan (K.a. 323 - K.a. 30) Egipto greziarren agintepean egon zen, eta Isis greziar zein egiptoarrek gurtzen zuten, beste jainko berri batekin batera, Serapis. Bien gurtza Mediterraneo osoan zehar hedatu zen, askotan elkarrekin. Greziar Isisen jarraitzaileek Greziar mitologiako hainbat ezaugarri gehitu zizkioten, adibidez bere ezkontza asmatu zuten eta itsasoan zeuden itsasontzien babesa. Hala ere, Egipton garai helenistikoan garrantzitsu izan ziren beste jainko batzuekin, tartean Osiris eta Harpokrates batera ezaugarri egiptoarrak mantendu zituen. Kultura helenistikoari Erroma gailendu zitzaionean K.a. I. mendean, Isisen gurtza Antzinako Erromako erlijioan txertatu zen. Bere jarraitzaileak proportzio txikia ziren Erromako Inperioan, baina lurralde osoan zehar hedatu zen gurtza hori. Navigium Isidis bezalako jaialdiak garatu zituzten bere jarraitzaileek, eta iniziazio erritualak ere ezarri zituzten, greziar-erromatar beste misterio batzuen pareko. Jarraitzaileek uste zuten antzinako munduko botere jainkotiar guztiak biltzen zituela.
Jafet
Jafet (יפת; Ἰάφεθ; Yafes, Iapheth; Iafeth edo Iapetus; يافث) Noeren hirugarren semea izan zen, Sem eta Kamen anaia. Genesi liburuaren arabera, zintzo jokatu zen aitarekin, eta bedeinkapena jaso zuen harengandik. Seme-alaba ugari izan zituen eta lurralde askotara zabaldu zen haren arraza.
Herri eta hizkuntza jafetikoak
Bibliako Hasiera edo Genesian agertzen den zerrenda etnikoari jarraiki, Europako herrien eta arrazen aita da Jafet.
19. mendean, zenbait hizkuntzalarik, hizkuntza indoeuropearrak izendatzeko erabili izan zuten 'hizkuntza jafetikoak' terminoa, hizkuntza semitikoen erabilpenarekin analogiaz, baina izenak ez zuen arrakasta handirik izan.
20. mendean, aldiz, Nikolai Marr hizkuntzalari georgiarrak beste hizkuntza multzokatze bat izendatzeko erabili zuen 'hizkuntza jafetikoak': Kaukasoko hizkuntzak, hizkuntza semito-kamitikoak (geroago Afro-asiar hizkuntzak izendatuak) eta euskara barne hartuko lituzke talde hipotetiko honek. Teoria honek ez zuen aldekotasun handirik jaso bere garaian, eta ez da ontzat ematen hizkuntzalaritza serioan.
Lake Isabella (Kalifornia)
Lake Isabella Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Kern konderrian dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Famagusta
Famagusta (grezieraz Αμμόχωστος Ammóchōstos, turkieraz Gazimağusa/Mağusa) Zipreko hiria da, ekialdeko itsasertzean kokatutakoa, antzina Arsinoe zegoen lekuan.
Kaiak sakonera handia duenez Erdi Aroan uharteko itsas-portu nagusia izan zen eta Ekialde Hurbilarekin merkataritza oparoa izan zuen. Bertatik sartzen ziren Zetaren Bidetik zetozen produktuak Europara. 1975eko otsailaren 13an Ipar Zipreko Turkiar Errepublika eratu zenetik bertan kokaturik dago Famagusta eta izen bereko barrutiaren hiriburua da.
Izena
Sorreran Arsinoe izena izan zuen. Grezieraz Ammóchōstos deitzen da "hareatan ezkutatua" esan nahi du. Frantziarrek izena esateko zailtasunak zituztelako Famagouste esaten zuten eta hortik italieraz Famagosta izena sortu zen. Azkenik turkiarrek Mağusa deitu zioten. Turkieraz Gazimağusa ere esaten da, Gazi aurrizkiak "gerlaria" esan nahi du.
Sorrera
Lurrikara batek Salamina suntsitu zuenean K.a. 274. urtean sortu zen hiria. Ptolomeo II.a Filadelfoa izan zen fundatzailea eta "Arsinoe" arrebaren izena eman zion. Estrabonek K.a. I. mendeko Geografia lanean "arrantzale herri" gisa deskribatu zuen. Arabiarren inbasioen ondorioz Salamina berriz ebakuatu behar izan zenean itsas-portu bat eraiki zen Arsinoen.
Opsanus dichrostomus
Opsanus dichrostomus Opsanus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Batrachoididae familian.
Imanol Arias
Manuel Maria Arias Domínguez, (Riaño, León, Espainia, 1956ko apirilaren 26a - ) Imanol Arias ezinenez ezaguna, aktorea da.
Fresno de Torote
Fresno de Torote Madrilgo Erkidegoko udalerria da, Cuenca del Henares eskualdean dagoena.
Imanol Arias
1987an Donostiako Zinemaldian Aktore onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen. 2010an Euskadiren Lagun Onari saria jaso zuen.
Fresno de Torote
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.074 biztanle zituen.
Imanol Arias
Biografia
1956 urtean Riañon jaio zen, bere familiaren jatorrizko herrian. Haurtzaroa eta gaztaroa Ermuan pasa zituen. Maisutza industrialeko ikasketak hasi zituen Eibarko Armeria Eskolan, baina bertan behera utzi zituen, antzerkilaritzan lan egiten hasteko, Euskal Herriko hainbat antzerki talde independentetan.
Laster Madrilera joan zen bizitzera antzerki munduan lan ugari eginez eta Espainiako Antzezpen Zentro Nazionalean sartuz, La Corea (Pedro Olea, 1976) pelikulan parte hartuz zinean bere lehen agerraldia egiteko aukera eman ziona.
Aurrerago, Kubara bidaiatu zuen, La imagen del pueblo filmean Celia, bere lehen protagonista papera antzezteko. 1982 urtean, Pedro Almodóvar eta Antonio Banderasekin lan egin zuen Laberinto de pasionesen, baina Pedro Masoren Anillos de Oro (1983) serieari esker publikoaren artean ezaguna izan zen. Serie hori haren lehen film garrantzitsuarekin batera aireratu zen, Demonios en el jardín, Manuel Gutierrez Aragón, Angela Molina eta Ana Belénekin batera egindakoa.
Ondoren hainbat paper nagusi egin zituen: apaiz gazte batena Jaime Chavarriren Bearn filmean, Imanol Uriberen Mikelen heriotzean sufritzen duen homosexual batena eta Vicente Arandaren Tiempo de silencion zientzialari barnerakoi batena. Azken zuzendari horrekin lankidetza luzea izan zuen Victoria Abrilekin beste bi filmetan eta Ornella Mutirekin El amante bilingüe filmean (1993) lan egiteko aukera eman ziona.
Hainbat urtetan galai papera egin ondoren, bere aktore dramatiko izaera ezagutzera eman zuen El Lute (Vicente Aranda) filmari esker, 1987 urtean Donostiako Nazioarteko Zinemaldian Zilarrezko Maskorra irabazten lagundu ziona. Bi urte geroago, telebistan lan egin zuen Brigada Central seriean eta Calígula antzezlana antzerkietara eraman; horrekin, Argentinan arrakasta handia lortu zuen.
Intruso filmarekin (1993) —Vicente Aranda eta Victoria Abrilekin egin zuen azken lana— Goya sarietara ko laugarren hautagaitza lortu zuen. Pedro Almodóvarrekin lan egin zuen berriz La flor de mi secreto filmean (1995), bigarren mailako papera batean, Marisa Paredesekin. Hurrengo urtean zuzendari moduan lehen lana egin zuen Un asunto privado filmean, Pastora Vegak protagonizatutako thrillerrean. 1997an, Emma Suárezekin batera, Querido maestro sailean protagonista lanak egin zituen: hara geroago Ana Duato elkartu zen, telebistako ibileran lankide garrantzitsua izan duena.
TVE Espainiako telebista publikoko produkzio batean Severo Ochoa zientzialariaren papera egin ondoren, Ana Duatorekin batera Cuéntame cómo pasó saila goraipatua protagonizatu zuen. Antonio Alcántara interpretatu duen pertsonaia arrakastatsuena da: horri esker, azken urteotan hainbat antzezpen sari irabazi ditu. 2003an ahotsa jarri zion Baltasarri Antonio Navarroren Reyes Magos filmean eta 2006an Josetxo San Mateoren gidaritzapean, La semana que viene (sin falta) filma egin zuen. Bere ibilbide zabalaren errekonozimendu modura, 2003an Malaga Saria jaso zuen Málagako Espainiar Zinemaldian eta bere ohorez eraikitako monolito bat inauguratu zuen hiri honetako Antonio Banderas pasealekuan.
Arlo pertsonalean, Imanol Arias Pastora Vega aktorearekin ezkondu zen 1984an eta bi seme dituzte: Jon eta Daniel. 2009an banatu ziren. CAYTEC izeneko enpresaren jabe da, ekologia eta ingurumen arloetan diharduena. Beti alde profesionalean nabari izan bada ere, giza eskubideen eta Euskal Herriaren bakearen aldeko hainbat ekintzatan parte hartu du. Horrez gain, UNICEF erakundeko enbaxadore berezia da eta hainbat GKEtan parte hartu du, hala nola Intermon Oxfam en, Munduko Medikuak en edo Attac mugimenduan. Bere ekoizpen-etxea ere sortu du, Línea Sur deritzana.
Karbonoaren zikloa
Karbonoaren zikloa elementu honek naturan jasaten duen eraldaketen multzoa da. Karbonoak naturan aske edo konbinaturik parte hartzen duen prozesuez osatutako zirkulazio-bide itxia da. Lehen urratsean, klorofiladun organismoek, fotosintesiaren bidez, atmosferako CO2-a karbohidrato bihurtzen dute. Ondoren, biziarekin lotutako prozesuak daude: anabolismoan karbohidrato luzeagoak eratzen dituzte organismoek, katabolismoan (arnasketan, adibidez) CO2-a berriz itzultzen da atmosferara, sare trofikoan zehar karbono-konposatuak bizidun batetik bestera igarotzen dira, eta, azkenean, biziduna hiltzean materia organikoa lurzoruan deskonposatzen da, eta azken emaitza CO2 edo (hartziduraren bidez) CH4-a dira. Biomasa erretzean ere, bi konposatu horiek aireratzen dira.
Ezaugarriak
Karbonoa egoera ezberdinetan egon daiteke naturan:
Atmosferan karbonoaren kontzentrazioa txikia da (atmosferaren %0,03 besterik ez da CO2), azken urteotan berotegi-efektua dela eta zertxobait igo bada ere. Hidrosferan, aldiz, karbonoaren kopurua nabarmen handiagoa da, CO2 oso disolbagarria baita uretan.
Karbonoaren zikloaren bitartez atmosferako karbonoa 20 urteetatik behin berritzen da (urtero atmosferako CO2-ren %5a kontsumitzen baita fotosintesiaren bidez).
Fotosintesia
Landareek eta zianobakterioek burutzen duten fotosintesiak karbono inorganikoa (CO2) karbono organiko (gluzidoak) bihurtzen du:
Sortutako glukosatik karbono organikoa lipido eta aminoazidoetara pasatzen da.
Landareek ekoiztutako karbono organikoa animalia belarjaleek hartzen dute, eta hauetatik haragijaleengana pasatzen da gero.
Fotosintesia ezinbesteko prozesua da Lur gaineko biziak iraun dezan. Bizidunek duten karbonoa, azken finean, atmosferatik eta hidrosferatik dator, eta fotosintesiaren bidez pasatzen da bizidunengana. "Landarerik gabe, bizitzarik ez" esaldiak, beraz, prozesu horren garrantzia isladatzen du.
Arnasketa
Animaliek, bakterioek eta landareek egiten duten arnasketak CO2 sortzen du, atmosferara itzultzen dena:
Prozesu honetan glukosa oxidatzen da. Esan liteke prozesu hau fotosintesiaren kontrako norabidean gertatzen dela (konparatu bi ekuazio kimikoak)
Materia organikoaren hartzidurak, bestalde, CO2 ere sortzen du, prozesu honen bitartez:
Orixe
Nikolas Ormaetxea Pellejero (Orexa, Gipuzkoa, 1888ko abenduaren 6a – Añorga, Gipuzkoa, 1961eko abuztuaren 9a), Orixe ezizenaz ezagunagoa, euskal idazlea izan zen. Bigarren Pizkundeko idazle nabarmena izan zen, gerraurreko belaunaldiko kidea, Lauaxeta, Lizardi eta Loramendirekin batera.
Karbonoaren zikloa
Arnasketa
Hartzidura gehienak bakterioek burutzen dituzte.
Zenbait mikrobiok (archaea metanogenoak) oxigenorik gabeko arnasketa osa dezakete (arnasketa anaerobioa), metano gasa ekoiztuz (CH4). Metano hori atmosferara pasa daiteke, eta honek eragina handia du berotegi-efektuaren garapenean.
Găiceana
Găiceana Errumaniako udalerri bat da, Bacău konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Karbonoaren zikloa
Errekuntza
Lurreko zein itsasoko animalien eta landareen hondakinak, mendeetan zehar, ikatz, petrolio eta gas naturala bihurtzen dira. Giza-jardueraren ondorioz erragai fosil horiek erretzen dira kopuru handitan, eta errekuntza horrek CO2 sortzen du, atmosferara joaten dena.
Industrializazioaren ondorioz azken 100 urteotan erregai fosilen errekuntza asko areagotu da, eta horrek eragin nabarmena izan du Lurraren beroketa prozesuan. Fotosintesi eta arnasketaren arteko oreka ekologikoa apurtu du errekuntza industrialak, eta atmosferako CO2-ren kontzentrazioa handitu da. Berotegi-efektuaren ondorio ezagunak ekarri ditu prozesu honek.
Orixe
Haurtzaro eta gaztaroa
1888ko abenduaren 6an jaio zen Orexa gipuzkoar herrian, Iriarte baserrian. Orexan jaio bazen ere, Nafarroako Uitzin hazi zen. Paulo Iztuetak Orixeren biografia berregiten du Orixe eta bere garaia lanean. Iztuetaren esanetan elkarren artean itxuraz baizik zerikusirik ez duten bi gertaerek Orixeren nortasuna markatu zuten. Lehenengoa amaren maitasunik eza da; hirukien artean jaio zenez, amaren altzotik bereiz hazi zen; bigarrena, berriz, Jesusen Lagundiko kide izan nahi zapuztua. 35 urterekin, jesuiten artetik kanporatu zuten Orixe.
Hamazazpi urte zituela, Jesusen Lagundikoekin ikastera joan zen, Xabierra. Bertan humanitateak ikasi zituen eta gero, Loiolara joan zen ikasketa berdinak jarraitzera. Burgosen erretorika ikasi zuen eta Oñan filosofia ikasketak. 1914. urtean amaitu zituen eliz-ikasketak. Comillas, Carrion eta Tuteran ere ibili zen ordutik aurrera irakaskuntzan.
1923an, Lagundia utzi zuen gogoz kontra, bertako nagusiek hala gomendatuta. 1923-1931 bitarteko urteetan Bilbon bizi izan zen.
Bilboko aroa
Garai hartarako Nikolas Ormaetxearen izena Euskal Pizkundeko idazleen artean entzun zitekeen, Nazioarteko Euskal Ikaskuntzen Aldizkarian eta bereziki, Jesus'en Biotzaren Deya aldizkarian argitaratutako lanengatik, zeintzuetan euskal gaiez jardun eta hizkuntza erabiltzeko trebetasunagatik nabarmentzen hasia zen. Ekarpen nabarmenak egin zizkion, aditu gisa, euskal metrika eta azentuan eta horiek gerora baliatuak izango ziren euskara batuaren eraketan.
Bilbora joan zenean laikotasunean murgildu zen eta bertan izan zuen Euskaltzaindiarekin lehen kontaktua, hiri hartan baitzuen egoitza nagusia. Euskara maila profesionalean lantzen jarraitzeari ezin uko egin eta talde-lanean jardun zuen Azkue, Olabide eta beste hainbat idazle ezagunekin. Talde-lan horien fruitu izan zen Erizkizundi irukoitza, Ormaetxearen lorratzak nabariak dira bertan. Orexara itzuli aurretik, Orixek lan ugari argitaratu zituen Bilbon, gehienak folklore eta gramatika arlokoak eta baita ere iritzi-artikuluak, laurehundik gora Euzkadi aldizkarian. 1927an, Euskal Literaturaren Atze edo Edesti Laburra argitaratu zuen, eta bi urte geroago, Santa Cruz apaiza kontakizuna, egonaldi horretan argitaratu zuen jatorrizko lan esanguratsuena. Gainera, bi itzulpen ere ekoitzi zituen: Tormes'ko Itsu-mutilla (1929) eta Mireio (1930).
Orexako aroa
Orexako aroa edo guda aurrekoa, 1931. urtean Orexara itzuli eta gerra zibila hasi aurretikoa, izan zen Orixeren aldirik oparoena. Euskaltzaleak elkartearen aginduz itzuli zen bere jaioterrira, Olerkigintzan nabarmendu zen aro honetan zehar, mistika eta folklore-ildoko olerkigintzan, hain zuzen.
Lehen olerki bilduma 1934an argitaratu zuen: Barne-muinetan, olerki mistikoak. Esan bezala, 1931n, Orexara joan zen, Euskaldunak, haren olerki lanik landuena, ontzeko asmoz. Aitzolen aginduz egin bide zuen lan hori, uste zutelako Mistralen Nobel sariak proventzerari eman zion bultzada Orixek eman ziezaiokeela euskarari. Izan ere, Mistralen Mireio izeneko obra, Orixek berak itzuli zuen Mistral-en Mireio euskeraz (1930) izenburupean. Euskaldunak, berriz, gerra aurretik bukatua bazuen ere, ezin argitaratu izan zuen 1950 arte. Bi lan horiek hartzen dira idazlearen nagusiak bezala, lehenengoa baserri giroko kultura biltzen da eta bigarrenean esanahi metafisikoa ikus daiteke, bere bizipenak era garbi eta gardenean azaltzen dituenean. Bi lanetan ere Orixek bere idazle-grina eta garra erakusten ditu. 1936ko gerraurreko olerkari belaunaldiko kideetako bat izan zen, Lauaxetarekin, Lizardirekin eta Loramendirekin batera.
Gerra garaia
Gerraren hasierak Orexan harrapatu zuen Orixe. Atxilotua izan zen salaketa bat zela medio eta Iruñeko San Kristobal gotorlekuan egon zen preso. 1937. urtean askatu zuten, baina bigarren aldiz salatua izan eta atxilotua izan behar zuenean, ihes egitea lortu zuen. Hala, 1938ko udan Ipar Euskal Herrira joan zen, atzerriratuta. Baina bertako egonaldia ez zen oso erosoa izan idazlearentzat, urte gutxi batzuetan behin helbidez aldatu beharrean izan baitzen. Nazien etorrerarekin ere sufritu zuen, 1940. urtean Gurseko kontzentrazio-esparruan atxilo eduki zuten hiru hilabete eta erdiz, bere lagun batzuekin batera. Ezegonkortasun horrek zaildu egin zion literaturarekin jarraitzea.
Gerra amaitu, baina Ameriketara abiatu aurretik, euskal munduko eztabaida handi guztietan ibili zen, tartean, Gernika eta Yakintza aldizkarietan eta han Euskaltzaindiaren berriztatzeari eta euskara batuaren sorkuntzari buruz aritu zen. Ameriketara joan aurretik idatzi zuen azken lana Urte guziko Meza Bezperak (1950) izan zen, itzulpena, Jesus Maria Leizaola, I. Azpiazu, Maritxu Barriola eta beste hainbat euskaltzalek eskatuta. Lan horretan, ereserkien atalean transmititutako maitasun literarioa oso aipagarria da, jakinik hamahiru hilabete behar izan zituela itzulpena gauzatzeko.
Ameriketako aroa
1950. urtean Ameriketara jo zuen, Argentinara, Txilera eta El Salvadorrera. Han zela, Quiton arrebarekin, gerrako eta atzerrialdiko oroitzapenak kontatzen dituen obra Euzko-gogoa aldizkarirako idatzi zuen, arrebarekin izandako elkarrizketa moduan antolatua, eta 1988an liburu moduan argitaratu zena. Orixe beraren esanetan, urte horiek izan ziren bere bizitzako onenak. Sei hilabete eman zituen Guatemalan Euzko Gogoa aldizkariaren idazkari gisa, Jokin Zaitegirekin batera. El Salvadorrera joan zen ondoren, hiru urterako, eta bertan Rogelio Muyshondt Langhe eta Mercedes Contreras ezagutu zituen. Urte haietan zehar bere mundu mistikoan barneratuta ibili zen.
Azken urteak
1954an, Euskal Herrira itzuli zen; harrera beroa egin zioten euskal idazleek eta euskaltzaleek. Itzulpen lan asko egin zituen: Tormesko itsumutilla (1929), Urte guziko meza-bezperak (1949), Agustiñ gurenaren aitorkizunak (1956), Salmutegia (1967). 1971n, Jainkoaren billa, hitz lauzko teologia lana, argitaratu zioten. 1976an Auñamendi argitaletxeak Euskaldunak eta beste olerki guziak bilduma argitaratu zuen. Eragin handia izan zuen Orixek bere ondorengo belaunaldiaren idaztankeran.
1965ean, Orixe hil eta handik lau urtera, ''Orixe. Omenaldi'' izeneko liburua atera zen, idazle askoren artean moldatua. Bestalde, haren lan asko aldizkarietan barreiatuta zeuden: Jesusen Biotzaren deya, RIEV, Euskera, Euskal Esnalea, Yakintza, Euzko-gogoa, Gernika, Karmel, ''Olerti.
Ideologia eta izaera
Orixeren nortasuna bortitza izateagatik pasa da historiara. Minbera, sentikorra eta batzuetan zakarra ere omen zen, baina lagunekiko zuen zintzotasuna nabarmendu izan da. Ezaugarri horien eragileetako bat bizitzan zehar pairatutako atsekabe-segida izan zen, gaztetatik hasita, jesuitetan zailtasunak izan baitzituen ikasketak behar bezala burutzeko, eritasunak zirela eta. El Salvadorren ere gaixo egon zen denbora luzez eta Euskal Herrira itzultzean, zail egin zitzaion lehengo ohiturak berreskuratzea. Min morala ordea fisikoaren gainetik zuen: haurtzaroan, bi ama izan eta biak galdu zituen; Jesusen Lagunditik irten behar izan zuen gogoz kontra; euskal letretan berebiziko garrantzia aitortzen bazaio ere gaur egun, bizirik zenean ez zuen hainbesteko itzalik egin. Izan ere, azken urteetan jaso zituen sari bakarrak: Euskaltzaindian sartzea eta Lizardi eta Olerti sariak hil zen urtean bertan. Orixe mistikak liluratzen zuen eta gertatu omen zitzaizkion zenbait gertakari mistikoren berri eman du: Lenengo gaiñezkaldiak (1923-1931), Orixe'n (1931-1936), Lurde'n (1938-1939), etab. Iritzia emateari uko egitea zail egiten zitzaion, Aitzol, Lauaxeta, Barrensoro, Pierre Lafitte, Koldo Mitxelena eta beste hainbatekin eztabaida kartsuak izan zituen eta sarritan kritikatu zituen Krutwig, Txillardegi eta Joseba Intxausti, besteak beste. Orixe gizon bakartia izan bazen ere, ez zen bakarrik ibili beti; Josulagunetan Estefania eta Olabide Aitak lagun, eta Azkue Bilbon hurbileko lankide izan zuen. Idazleen artean gehien miresten zuena ordea, Xabier Lizardi zen.
Orixe herriarentzat egindako artelanen edo lanen alde agertzen zen, Euskal Herriko irudi mitikoa zabaltzen eta mantentzen saiatu, eredu etiko tradizionala (erlijioarekin lotua) iraunarazten ere jardun zuen eta poesiaren balio tradizionalei garrantzia ematen zien. Izan ere, euskal idazleak poesia noble eta hezitzailean sinisten zuen ziur aski. Lizardi eta Lauaxetarekin alderatuta, modernismotik urrutiago kokatzen da Orixe, ohitura-zaletasunari eta erlijio tradizionalari atxikipen handiagoa erakusten du.
Obra
Orixe Berpizkundeko idazle garrantzitsuenetakoa izan zen, gainera, eragin handia izan zuen euskal idazleen hurrengo belaunaldian, haren kritika literarioak zirela eta. Euskal gizarte klasiko eta ohitura-zalea goresten zuen eta harekin kontaktu nabarmena izan zuen, arrantzale, ikazkin, nekazari eta abarrekin harreman handia izan baitzuen. Orixeren obraren ezaugarri nagusiak antimodernismoa, erlijio-gaiak eta horiekiko atxikimendua eta erromantizismo idealista dira. Bere hizkera klasikoa da eta deskribapen erabat objektiboak egitea da bere ezaugarri nagusia. Orixe Bigarren Euskal Pizkundeko belaunaldiarentzat euskal arima adierazten zuen idazlea zen, miresmen handia zioten.
Olerkigintza
Bi olerki mota landu zituen, epikoa eta lirikoa. Gai mistikoek liluratzen zuten eta handitasuna erakutsi zuen. Olerkigintza epikoan Euskal Herri nekazariaren bizimodua eta ohiturak islatu zituen eta horietan lanik oparoena Euskaldunak da, 1935ean egina eta hamabost urteren ostean argitaratua. Olerkigintza lirikoan bere barne-mundua landu zuen, mistikan bete-betean sartuz, Barne-muinetan da lanik esanguratsuena. Orixe, garaiko hainbat euskal olerkigilek egin bezala, euskal poesia nazionala ehuntzeari ekin zion. Guztira ehun olerkitik gora idatzi zituen; garaika antolatua 46 lehen urteetan idatzi zituen (1915-1923), Bilboko aroan eta gerra garaian gutxi idatzi zituen eta gero, Ameriketako aroan beste hogeita hamar inguru idatzi zituen. Azken urteetan Lau urtaroak nere begietan olerkia nabarmentzen da, Lizardi sariaren irabazle.
Prosa
Alde batetik gai profanoei buruz idatzi zuen prosa, kontakizun liburuak dira eta adibide garbiena Santa Kruz apaiza (Bilbo, 1930) eleberria da. Mota horietako lanetan narratzaile landu eta zehatzak erabili zituen. Bestetik, erlijio-gaiei buruz idatzi zituen zenbait prosa-liburu, hala nola, Quito´n arrebarekin, zeinetan gai teologiko eta mistikoak lantzen diren. Gaia errepikatu egin zuen, geroago, Jainkoaren bila idaztean.
Saiakera
Aldizkaritan argitaratu zituen saiakera eta artikulu gehienak, ehundik gora. Estetika, filosofia, linguistika zabaltasunez eta literatur gaiak landu zituen, besteak beste. Nabarmentzekotan linguistikari zion interesa, zeinetan euskal azentua, euskal hizkuntzaren batasuna, ortografia, euskal gramatika, aditza, toponimia, hiztegigintza, itzulpengintza, etab. landu zituen. Folkloreaz ere idatzi zuen.
Argitarapenak
Azpian Nikolas Ormaetxeak argitaratutako lanen zerrenda:
Nobela Saiakera Poesia Haur eta gazte literatura Itzulpena Dibulgazioa Oroitzapenak
Bilduma
Cacatua ducorpsii
Cacatua ducorpsii Cacatua generoko animalia da. Hegaztien barruko Cacatuidae familian sailkatua dago.
Metrernis
Metrernis Tortricidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Metrernis ochrolina da.
Burleson (Texas)
Burleson Texasko hiri bat da. Johnson konderrian kokatua dago. 2010ean 36,690 biztanle zituen, 67.36 kilometro koadrotan banatuta.
Bakearen Jauregia
Bakearen Jauregia (Vredespaleis) Hagan dagoen eraikin administratiboa da, Nazioarteko Justizia Auzitegiaren, Nazioarteko Zuzenbidearen Akademiaren eta Bakearen Jauregiaren Liburutegiaren egoitza dena.
Eraikitze lanak 1913ko abuztuaren 28an amaitu ziren eta egungo jabea NBE da.
NA-5161
NA-5161 edo Amatriaingo errepidea, Nafarroako herri errepidea da, N-121 errepidearen 26,92 kilometroan hasi eta Leozko Amatriain kontzejura arte doa. Errepidea 7,51 kilometro luze da.
Baiona Ekialdeko kantonamendua
Baiona Ekialdeko kantonamendua Lapurdiko administrazio zatiketa edo eskualde bat da, Baiona hiria osatzen duten hiru kantonamenduetako bat (beste biak Baiona Iparraldekoa eta Baiona Mendebaldekoa dira). 2011n 12.783 biztanle zituen.
Historia
Kantonamendua 1973an eratu zen, Baionako kantonamenduaren zatiketaren ondotik.
Massognes
Massognes Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Mutilzahar
Mutilzaharra edo donadoa, gizonezkoei buruz, eta neskazaharra edo mutxurdina, emakumezkoei buruz, ezkongabe helduak, bikotekidea bilatzeko asmorik gabekoa edo aurkitzeko itxaropena eskasarekin, izendatzeko erabiltzen den mespretxuzko hitzak dira, bereziki ezkontza eta familia heterosexualen ereduak nagusitu diren gizarteetan.
Galea musteloides
Galea musteloides Galea generoko animalia da. Karraskarien barruko Caviinae azpifamilia eta Caviidae familian sailkatuta dago.
La Selle-la-Forge
La Selle-la-Forge Frantziako udalerria da, Orne departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Selle-la-Forge udalerrian erroldatutako biztanleak 1.292 ziren. Familiak 514 ziren, horien artean 104 pertsona bakarrekoak ziren (40 bakarrik bizi ziren gizonak eta 64 bakarrik bizi ziren emakumeak), 201 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 173 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 549 etxebizitza zeuden, 516 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 544 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 516 etxebizitza nagusietatik 450 bere jabearen bizilekua ziren, 63 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 31 etxek bi zituzten, 71 etxek hiru zituzten, 174 etxek lau zituzten eta 233 etxek bost zituzten. 404 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 199 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 277 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 802 ziren, horien artean 589 aktiboak ziren eta 213 inaktiboak ziren. 589 pertsona aktiboetatik 544 lanean zeuden (286 gizon eta 258 emakume) eta 45 langabezian zeuden (20 gizon eta 25 emakume). 213 pertsona inaktiboetatik 96 erretiraturik zeuden, 61 ikasten zeuden eta 56 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Rammstein
Rammstein (alemanez ahoskatzea: /'amateurren definizioa/) Till Lindemann, Richard Z. Kruspe, Oliver Riedel, Paul Landers, Christian Lorenz eta Christoph Schneider musikariek 1994an sortutako talde aleman bat da. Bere musika bere herrialdean 1990ean sortutako korronte batean oinarritzen da, Neue Deutsche Härte izenekoan. Korronte horren adierazle ezagunena da, eta Oomph! eta Die Krupps.
Bere abestiak ia alemanez idatzita daude, nahiz eta batzuek ingelesa, frantsesa, errusiera edo are gaztelania ere baduten; eta 50 milioi kopia baino gehiago saldu dituzte mundu osoan. Beste aintzatespen batzuen artean, Grammy sarien bi ediziotan izendatu dituzte, metalaren interpretazio onenaren kategorian: 1999an «Du» (Sehnsucht albumekoa) eta 2006an «Mein Teil» (Reise, Reise albumekoa). Estudioko zortzi album eta zuzeneko lau, eta bost DVD merkaturatu dituzte; diskografia guztia Universal Music diskoetxe multinazionalaren katalogoan dago.
Simone Veil
Simone Veil, jaiotzez Simone Annie Jacob (Niza, Frantzia, 1927ko uztailaren 13a - Paris, Frantzia, 2017ko ekainaren 30a) Holokaustotik bizirik irten zen frantziar abokatu eta politikaria izan zen.
Shoahtik, Holokaustotik ihes egitea lortu zuen eta botere judizialean egin zuen ibilbidea goi-funtzionario gisa 1974an osasun ministro izendatu zuten arte. Zeregin horretan ari zela, 1975eko urtarrilaren 17an "Veil legea" delakoa aldarrikatu zuen, eta horri esker, haurdunaldiaren etenaldi boluntarioa despenalizatu zen Frantzian.
1979tik 1982ra, Europako Parlamentuko lehen emakume lehendakaria izan zen. Horrez gain, hainbat kargu izan zituen: Estatu ministro Gizarte gaietarako, Osasun eta Hiriko ministroa, eta Édouard Balladur-en gobernuan "bigarrena", eta azkenik, Kontseilu konstituzionalean eserlekua izan zuen 1998 eta 2007 bitartean, Frantziako Konstituzio Kontseiluko kide izan zen, Frantziako legezko agintaririk garrantzitsuenean.
Europako integrazio-prozesuaren jarraitzaile sendoa izan zen, eta bakea bermatzeko modu bat zela uste zuen. Fondation pour la mémoire de la Shoah fundazioaren lehendakaria izan zen 2000tik 2007ra, ohorezko presidente bihurtu zenean. Bere ohoreen artean, 1998an Britainiar Inperioko Ordenarekin kondekoratu zuten, 2008ko azaroaren 20an Frantses Akademiako kide izan zen. Han 13. aulkia bete zuen eta Ohorezko Legioko gurutze handia jaso zuen 2012an.
Frantziako emakume gurienetako bat izanik, Simone Veil eta haren senarra Parisko Panteoian lurperatu zituzten 2018ko uztailaren 1ean. Bere panegirikoa Emmanuel Macron presidenteak irakurri zuen.
Coubisou
Diru sarrerak
2009an Coubisou udalerrian 200 unitate fiskal zeuden, 503 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.666 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Coubisou udalerrian 59 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.598 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cornillac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1974ko Paris-Roubaix
1974ko Paris-Roubaix txirrindularitza lasterketa klasiko honen 72. edizioa izan zen. 1974ko apirilak 7an ospatu zuen eta Roger De Vlaeminck izan zen garailea ihesaldi baten ondoren.
Metrosexual
Ezaugarriak
Metrosexualaren ezaugarriak argi eta garbi agertzen dira terminoari buruz eman ziren lehenengo definizioetako batean:
Horrela, kontsumo-kapitalismoak sortutako marketing-estrategia besterik ez dela esan daiteke, balio erantsi handiagoa duten produktuak kontsumitzen dituen merkatu-segmentu baten bila.
Saint-Mathurin-sur-Loire
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Incilius valliceps
Incilius valliceps Incilius generoko animalia da. Anfibioen barruko Bufonidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Saint-Mathurin-sur-Loire
Etxebizitza
2007an 1.078 etxebizitza zeuden, 951 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 80 bigarren erresidentzia ziren eta 46 hutsik zeuden. 896 etxeak ziren eta 96 apartamentuak ziren. 951 etxebizitza nagusietatik 657 bere jabearen bizilekua ziren, 279 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 73 etxek gela bat zuten, 86 etxek bi zituzten, 124 etxek hiru zituzten, 204 etxek lau zituzten eta 465 etxek bost zituzten. 672 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 381 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 441 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.431 ziren, horien artean 1.058 aktiboak ziren eta 373 inaktiboak ziren. 1.058 pertsona aktiboetatik 972 lanean zeuden (541 gizon eta 431 emakume) eta 86 langabezian zeuden (36 gizon eta 50 emakume). 373 pertsona inaktiboetatik 146 erretiraturik zeuden, 139 ikasten zeuden eta 88 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Mathurin-sur-Loire udalerrian 942 unitate fiskal zeuden, 2.314 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.797,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 91 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 janari enpresak ziren, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 29 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 5 zurginak, 4 iturginak, 2 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 3 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 8 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Saint-Mathurin-sur-Loire udalerrian 46 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.584 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1  eta anbulantzia 1  bat zegoen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Poběžovice u Holic
Poběžovice u Holic Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 267 biztanle ditu eta 13,42 kilometro koadroko azalera. Pardubiceko barrutian dago.
Apo urrekara
Ugalketa
Oso gutxi dakigu haien portaeraz, baina lurrean bizi zirela uste da. Aitzitik, beraien presentzia oso agerikoa zen ugalketa garaian. Ugalketak astebete inguru irauten zuen, apirilean zen eta denboraldi lehorra igaro ondoren, basoa heze dagoenean, ar askok biltzen ziren putzuetan emeak iristeko zain. Arrak elkarren aurka borrokatzen ziren ugalketa prozesua egiteko eta ugalketa garaia igaro ondoren beren zuloetara itzultzen ziren. Arrautzak putzutan uzten zituzten zakuetan, zaku bakoitzean 228 arrautza zeuden eta bi hilabete ondoren jaiotzen ziren.
1987an, Martha Crump ekologista eta herpetologo estatubatuarra zorionekoa izan zen apo horien ugalketa prozesua ikusi ahal izan zuelako. "Urrezko igelaren bila" liburuan inoiz izan duen esperientzia harrigarriena izan zela esan zuen. Crump-ek aurkitu zituen 43.500 arrautzetatik 29 zapaburu baino ez ziren bizirik atera basoko zorua lehortu ondoren.
Historia
Jay Savage-k 1966an aurkitu zuen urrezko apoa. 1989ko maiatzaren 15ean Crumpek aurreko urtean ikusitako ar berbera ikusi zuenetik ez da bakar bat ere gehiago ikusi.
Urrezko apo baten agerpenaren txosten anekdotikoa dago Guatemalako mendietan, Chichicastenango herritik gertu, eta Chiapas Mexikoko estatuan ere.
Urrezko apoaren pareko espezieak ere badaude Costa Rican bere habitataren eremu berean, hala nola Bufo holdridgei.
Desagerpena
1995eko amaierara arte, azken behaketa egin eta sei urte eta erdi lehenago, ikertzaileek oraindik espero zuten urrezko apoak lurpeko aterpeetan bizitzen segitzea, hamabi urte baino gehiagoko bizitza zikloak dituzten beste apo espezie batzuen antzera.
2004an, UICN ak espeziea desagertuta zegoela zerrendatu zuen, Jay Savagek, hogeita hemezortzi urte lehenago espeziea aurkitu zuen herpetologo berak, parte hartu zuen ikerketa bat egin ondoren.
Urbinoko dukearen diptikoa
Gainera, italiar eta flandriar estiloen arteko elkarketa hau xehetasunengatik duen ardura zorrotz eta sotilean nabarmentzen da, Battista Sforzaren bitxiak, biziki sotila den oleozko belatuak, garaiko italiar margolaritzan soilik Antonello da Messinak lortu zuen errealitate bat lortzen du.
Atzealdean, garaipen erara, senar-emazteen iritsiera Urbinora gurdi alegorikoen gainean irudikatzen da. Federiko da Montefeltro eta Battista Sforzaren Garaipenak dira, hau da, euren iritsiera hirira garaipenezko gurdietan, aingeru eta adarbakarrez lagunduta, kastitate ikurrak direnak, eta omenaldi idazkiekin. Dukeen garaipen martxa antzinako erara da. Bi gurdi garaile bata bestearengana doaz:
Lan hau, XX. mendean biziki garrantzitsua izango zen kubismoaren etorrerarako, Picassok, Braquek eta beste zenbaitek aztertu baitzuten, erretratatutako aurpegien eraikitze ia geometrikoaren arabera.
Burnet (Texas)
Burnet Texasko hiri bat da. Burnet konderrian kokatua dago. 2010ean 5,987 biztanle zituen, 26.19 kilometro koadrotan banatuta.
Pine Mountain Club (Kalifornia)
Pine Mountain Club Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Kern konderrian kokatuta dago, Kalifornia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Freienwill
Freienwill Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Garoafa
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Minbizi
Onkogeneak eta tumoreen gene supresoreak
Gene hauek bi talde handitan banatu daitezke, zelularen barruan duten funtzioaren arabera:
Onkogeneak
Protoonkogene batek mutazio bat pairatzen duenean, bere berezko funtzioa galtzen du: ugalketa eta hazkunde zelularra kontrolatzea, hain zuzen ere. Mutazio jasan duen protoonkogeneari onkogene deitzen zaio.
Hau gertatzen denean, ugalketaren kontrola galtzen da. Izan ere, onkogeneek zatiketa zelularra azeleratzen dute. Hau da, onkogeneek modu dominantean jokatzen dute, zatiketa zelularra bultzatuz.
Honek, zelula tumoralak sortzeko aukera handitu egiten du, eta zelula tumoral asko sortuz gero, hauek elkarrekin pilatu daitezke tumore bat osatuz.
Onkogeneen produktuak onkoproteinak dira. Hauek, inolako agindurik gabe hazteko beharrezkoak dituen nutrienteak edo baliabideak lortzen laguntzen diote zelulari, modu horretan kontrolik gabeko ugalketa bultzatuz.
Tumoreen gene supresoreak
Gene supresoreek modu atzerakorrean jokatzen dute, hau da, zelularen gehiegizko ugalketa eragozten edo frenatzen dute.
Gene mota honen adibide bat p53 proteina kodifikatzen duen genea da. Proteina honek lotura sendoa du minbiziarekin; izan ere, minbizi mota eta kasu gehienetan proteina honetan kalteak zeudela ikusi da. Proteina hau oso aztertua izan da, minbiziaren prebentzioan berebiziko garrantzia duen funtzio bat betetzen duelako: zelulak apoptosira bideratzea.
Apoptosia, zelulak hiltzeko bide programatua da, organismoak berak eragindakoa. Honen bidez, posible da kaltetutako zelulak hiltzea, minbizia bezalako gaixotasunak sahiestuz.
Gene supresoreek kodifikatzen dituzten proteinek hainbat funtzio betetzen dituzte:
Gene hauek mutazioren bat jasaten dutenean, ordea, euren funtzioa galtzen dute, hots, ez dute gehiegizko ugalketa eragozten. Akatsa duen p53 proteina batek zelula kaltetuak hedatzea ahalbidetzen du, honen ondorioa minbizia garatzeko aukerak ugaritzea izanik.
Giza tumoreen %50ak, esaterako, p53 proteinan mutazioak dituela ikusi da.
Onkogeneek, mutazio bakar bat aski dute beraien funtzioa galtzeko eta, ondorioz, gehiegizko ugalketa bultzatzeko. Gene supresoreen kasuan, aldiz, mutazio bakarrak ez du efekturik eragiten genearen kopia batengan. Mutazio bat bakarrik pairatzen badute, zelulak bere funtzionamendu normalarekin jarraitzen du, bigarren mutazio bat jasan arte. Bi mutazio inaktibatzailek gene supresorearen funtzioa ezabatzen dute.
Tumore motak
Bi motatako tumoreak aurki ditzakegu.
Tumore onbera eta tumore gaiztoa. Minbizia eragiten duen tumorea tumore gaiztoa da. Zenbait desberdintasun daude bien artean:
Onbera:
Gaiztoa:
Tumore gaiztoa zenbait ekintzen ondoren sortzen da:
Horrela, metastasiaren bidez, minbizira gorputz osotik heda daiteke, kontrolik gabe. Horregatik, sendatzeko aukera gehiago ematen diote beti, tumorea azkar aurkitzen diotenari.
Gaixotasunaren garapena
Minbizi gehienak zelula klonal batetik sortu eta etapa desberdinetan garatzen dira.
Hasiera
Agente kantzerigenoak ADN zelularrean alterazio genetikoa eragiten du.
Promozio edo garapena
Zelula onkogeneen aktibazio progresibo eta independentegatik minbizi zelula bihurtzen da.
Progresioa
Progresio tumorala ondoko prozesu hauen bidez gauzatzen da:
Honela zelula minbizidunek toki urrunetan tumore berriak sortzen dituzte, metastasiar engatik.
Metastasia
Minbizia gorputzean zehar metastasiaren bidez hedatu egiten da. Metastasia, modu laburrean, minbizi zelulak gorputzean zehar migratzearen prozesua da.
Odol-zirkulazioan sartzen direnean, normalean, honen bidez garraiatzen dira ehun berri batera iristen diren arte, eta momentu horretan tumore berri bat sortzen hasten dira.
Ondorio fisiopatologikoak
Sintomen agerpena tumorearen tamaina, hazkuntza abiadura eta kokapenaren araberakoa izango da. Tumoreak parasito gisa jokatzen du, ostalariaren bitartez elikatzen da eta ekoizten dituen hondakinak bere bitartez kanporatzen ditu. Berak ekoiztutako substantzia hauek markatzaile tumoral gisa ezagutzen dira.
Tumoreak hormonak ekoizten dituen kasuetan sindrome berezi bat agertzen da, sindrome paratumorala.
Tratamendua
Tratamendu espezifikoa hiru bidetik etor daiteke:
Kasu terminaletan, gaixoak tratamendu espezifikorik ezin duenean hartu, tratamendu sintomatikoa baino ez du jasotzen, hil arteko tartea ahalik eta modurik hoberenean pasatzeko.
Immunoterapia
Immunitate-sistemak parte hartzen du minbiziaren prebentzioan. Minbiziaren aurka 3 immunoterapia bereiz daitezke:
Estatistikak EAEn
1995etik 2003 arte Txagorritxun, Santiagon, Basurtun, Gurutzetan, Galdakaon eta Donostia Ospitalean jasotako datuen arabera, hauexek dira emaitza orokorrean EAEari dagokionez:
Zortzi urte horietan 69.411 kasu antzeman zituzten guztira Osakidetzako aipatutako ospitaleetan, horietatik 41.144 gizonezkoak eta 28.267 emakumezkoak. Adin tarteak kontuan harturik, gehienek 60-79 urte zituzten diagnostikoaren momentuan (35.000 pertsona baino gehiago), bereziki 70-74 urte (10.532 kasu) eta 65-69 urte (10.215 kasu).
Éroudeville
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Copiac
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 306 ziren, horien artean 212 aktiboak ziren eta 94 inaktiboak ziren. 212 pertsona aktiboetatik 198 lanean zeuden (110 gizon eta 88 emakume) eta 15 langabezian zeuden (6 gizon eta 9 emakume). 94 pertsona inaktiboetatik 32 erretiraturik zeuden, 30 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Coupiac udalerrian 196 unitate fiskal zeuden, 443 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.068 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 34 komertzioetatik, 5 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.