cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
A Passage to India
A Passage to India (euskaraz Indiarako Txartela) 1984ko David Lean ingeles zinema zuzendariak zuzendutako historia eta drama film epiko bat da. Santha Rama Rau indiar-estatubatuarren izenburu berdineko antzezlanean eta E. M. Forster ingeles idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Peggy Ashcroft, Judy Davis, James Fox, Alec Guinness, Nigel Havers, Victor Banerjee eta Roshan Seth aktoreek antzeztu zuten. Maurice Jarrek soinu banda konposatu zuen.
Ricardo Bofill
Ricard Bofill i Leví (1939ko abenduaren 5a, Bartzelona - ibidem, 2022ko urtarrilaren 14a) kataluniar arkitekto bat izan zen.
La Rioja (Argentina)
La Rioja Argentinako hiria da, erresumaren erdialdean dagoena, izen bereko probintziaren hiriburua.
Errusia Batua
2009. urtetik aurrera ideologia errusiar kontserbadorekotzat hartzen dute euren burua, Errusia Batuak "Putinen Plana", "2020-Estrategia" eta Dmitri Medvedev-en "Errusia aurrera!" agirietan oinarrituta aurkeztu zuen programa berriaren arabera.
Olalla Martínez
Olalla Martínez Carballo (Redondela, 2004) traineru estropadetako emakumezko patroia izan da, Espainiako Traineru Txapelketa bi aldiz irabazi duena.
Kirol ibilbidea
Redondelakoa izanik Chapelako harrobiko arraunlaria da. 11 urte zituela hasi zen arraunean eta 2022an hartu zuen emakumezkoen traineruaren txopa.
2022an Kontxako Bandera jokatzeko sailkatu zen eta Galiziako ligan bigarren egin zuen. Emakumezkoen Traineru Ligarako sailkapena lortu arren taldeak uko egitea erabaki zuen. 2022an Espainiako Txapelketa irabazi zuen faboritoa zen Cabo da Cruz garaituz eta 2023an berriz izan zen Espainiako txapelduna.
Motta Camastra
Motta Camastra Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Motta Camastrak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Tiberiobardiita
Tiberiobardiita mineral bat da.
Ezaugarriak
Tiberiobardiita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak.
Helize Nebulosa
Helize Nebulosa, Helix Nebulosa edo NGC 7293 Aquarius konstelazioan dagoen nebulosa planetario bat da. 680 argi-urteko distantziara dago. Lurretik gertuen dagoen nebulosa planetarioetako bat da, eta Karl Ludwig Hardingek aurkitu zuen 1824 baino lehen. Bere itxura Eraztunaren nebulosaren oso antzekoa da (M57), eta bere ezaugarri fisikoak Dumbbell Nebulosaren (M27) antzekoak dira.
Nebulosa hau gure eguzkiaren antzeko izar batek bere bizitzaren azken faseetan sortutako nebulosa planetario baten adibidea da. Izarrak kanporatutako gasek, gure ikuspegitik, goitik ikusitako helize baten itxura dute, eta hortik datorkio bere izen arrunta. Hondarrezko izarra nano zuri bat da. Nebulosa honen adina, bere hedapenaren erritmoan oinarrituta, 10.600 urtekoa izango litzateke.
Bere itxurazko tamaina handia bada ere, bere lausotasunaren ondorioz ikusten zaila den objektu bat da, ikusi ahal izateko oso zeru ilunak eta ahalik eta tresnarik argitsuenak eskatzen dituena, prismatiko batzuk edo handipen txikietan funtzionatzen ari diren teleskopioak kasu. Teleskopioaren okularrean jarritako laino iragazki batek asko lagun dezake bere behaketan.
Sorihuela
Sorihuela Salamancako udalerria da, Béjar eskualdean dagoena.
La Leona ibaia
La Leona Argentinako Patagoniaren hego-mendebaldeko ibaia da. Iturburua Viedma aintziran du eta Lago Argentinora isurtzen da. 70 km luze da. Urteko batez besteko emaria 262 m³ segundokoa da. Emari handiena martxoan du (544 m³/s) eta txikiena irailean (93 m³/s).
Psednos microps
Psednos microps Psednos generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Roseville (Pennsylvania)
Roseville Pennsylvaniako borough bat da. Tioga konderrian kokatua dago. 2010ean 189 biztanle zituen, 1.18 kilometro koadrotan banatuta.
Loxodontomys micropus
Loxodontomys micropus Loxodontomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Villierstown
Villierstown (irlanderaz An Baile Nua) Irlandako hegoaldeko Waterford konderriaren mendebaldean dagoen udalerri bat da. Blackwater ibaiaren ertzean dago, Cappoquin udalerritik 8 kilometrora eta Dungarvan eta Youghal udalerri bakoitzetik 20 kilometrora.
Koloveč
Koloveč Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 977 biztanle ditu eta 13,77 kilometro koadroko azalera. Domažliceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1290 urtean egin zen.
Varennes-Jarcy
Varennes-Jarcy Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Varennes-Jarcy udalerrian erroldatutako biztanleak 2.314 ziren. Familiak 780 ziren, horien artean 106 pertsona bakarrekoak ziren (59 bakarrik bizi ziren gizonak eta 47 bakarrik bizi ziren emakumeak), 243 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 380 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 51 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 864 etxebizitza zeuden, 801 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 21 bigarren erresidentzia ziren eta 42 hutsik zeuden. 757 etxeak ziren eta 102 apartamentuak ziren. 801 etxebizitza nagusietatik 676 bere jabearen bizilekua ziren, 109 alokairuan okupaturik zeuden eta 17 doan lagata zeuden; 13 etxek gela bat zuten, 46 etxek bi zituzten, 89 etxek hiru zituzten, 118 etxek lau zituzten eta 536 etxek bost zituzten. 685 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 257 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 510 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.609 ziren, horien artean 1.171 aktiboak ziren eta 438 inaktiboak ziren. 1.171 pertsona aktiboetatik 1.101 lanean zeuden (579 gizon eta 522 emakume) eta 69 langabezian zeuden (35 gizon eta 34 emakume). 438 pertsona inaktiboetatik 155 erretiraturik zeuden, 189 ikasten zeuden eta 94 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Varennes-Jarcy udalerrian 811 unitate fiskal zeuden, 2.346,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 29.300 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 145 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 10 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 42 eraikuntza enpresak ziren, 18 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 17 zerbitzu enpresak ziren, 14 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 50 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa zen, 10 igeltseroak, 6 margolariak, 5 zurginak, 7 iturginak, 2 argiketariak, 8 eraikuntza enpresak, 1 ile apaindegia, 1 albaitaria, 5 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
2000. urtean Varennes-Jarcy udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1  eta botika 1  bat zegoen.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Errepublikanoak (Frantzia)
Errepublikanoak (Les Républicains edo LR) Frantziako alderdi politiko eskuindarra izan zen. Gaullismoaren ondorengoa, Nicolas Sarkozyk 2015ean sortu zuen Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasuna ordezkatzeko.
Enrique San Francisco
Rogelio Enrique Quique San Francisco Cobo (Madril, - Madril, 2021eko martxoaren 1a) espainiar aktore eta umorista zen. Vicente Haro aktorearen semea, kinki zineman nabarmendu zen.
ISO 690
Ezaugarriak
ISO 690 arauak edo estandarrak zehazten du, dokumentu inprimatuetan zein inprimatu gabeko dokumentuetan, erreferentzia bibliografikoak nola eman.
Estandarraren azken bertsioa 2021ean argitaratu zen, eta mota askotariko informazio baliabideak biltzen ditu, monografiak, ekarpenak, patenteak, material kartografikoak, informazio elektronikoko baliabideak (ordenagailuko softwarea eta datu baseak barne), musika argitalpenak, grabatutako soinua, grabatuak, argazkiak, lan grafikoak, komikiak, eta hainbat motatako ikus-entzunezkoak, mugitzen diren irudiak eta sinkronizatzen zaizkion soinuak, besteak beste.
ISO 690 argitalpen akademikoei lotutako ISO arau batzuen artean dago, hala nola ISO 214, laburpenetarako arauak ezartzen dituena; ISO 2145, idatzizko dokumentuen zatiketa eta azpisailen zenbakikuntzari buruzko arauak eta ereduak ezartzen dituena; eta ISO 2014 eta ISO 3166, hurrenez hurren, daten eta herrialdeen kodeen erabilera zuzena ezartzen dutenak.
Puntuazio a eta idazkera estiloa ez dira estandarraren zatia; neurri handi batean, estandar honek edukia antolatu nahi du aurkezpena baino.
ISO 690ak erreferentziazko eskema bat proposatzen du elementu bibliografikoen ordena finkoarekin, non argitalpenaren data agertzen den leku eta argitaratzailearen "produkzio informazioaren" ondoren, baina salbuespena onartzen du Harvard sistemarentzat, zeinetan data sortzailearen izenaren ondoren agertzen den.
Estandarrak hiru aipamen metodo egiteko aukera ematen du:
Argitalpen historia
ISO 690 arauaren lehen edizioa 1975ean argitaratu zen.
Bigarren edizioa 1987an argitaratu zen, eta patenteen aipamenen elementu espezifikoak bildu zituen, haiei buruzko ISO 3388:1977 araua zaharkituta utziz.
Laugarren edizioa 2021eko ekainean argitaratu zen ISO 690:2021 gisa.
Erabilera
Argitalpen akademikoan, ISO 690 araua betetzea ez da askotan zorrotza izaten.
Arau orokorrak
Hizkuntzaren trataerari dagokionez, erreferentzia-bibliografikoen elementu guztiak (egilea, izenburua, edizioa, argitaletxea…) dokumentuaren jatorrizko hizkuntzan egon behar dute, euskarri-mota, deskribapen fisikoa, kontsulta eremua eta oharrak izan ezik, erreferentzia-bibliografikoen hizkuntzan aipatzen dira eta.
Tipografiaren aldetik kontuan hartu behar da, dena letra xehez idazten dela, idatziko dugu letra xehez; eremu jakin batzuk letra etzanez joango dira; eremu batzuk aukerazkoak dira; eremu jakin batzuk kakotxen artean (" ") jartzen dira; eta beste batzuk, kortxete artean ([]) edo parentesi borobilen artean.
Aipamen moduak
A eranskinak hiru metodo proposatzen ditu testu batean egindako aipu bat dagokion erreferentziarekin lotzeko, hau da, idazleak kontsultatu duen baliabidearen deskribapen bibliografikoarekin lotzeko. Metodo horiek arauak ematen ditu, informazio gisa, eta ez dute arau-baliorik. Gauza bera gertatzen da adibideetan emandako erreferentzien estiloarekin (arauak proposatutako erreferentzietatik ateratakoak).
Aipamenetan, parentesi artean, testuaren gorputzean aipatzen den baliabidearen egilearen abizena eta argitaratutako urtea adierazten da. Autorearen izena esaldian erabiltzen bada, parentesitik ateratzen da. Behar den orrikatzea urtearen ondoren ere adieraz daiteke. Baliabide bat baino gehiago aipatzen badira, parentesi berean sartuko dira, puntu eta koma batez bereizita. La previsión de los ciclos económicos es posible para un organismo como el Estado (Hernández et al., 2007)
euskaldunek talde trinko bat osatu zutela, eta Sevillako hiriaren dinamiken eta arapen ekonomiko-sozialaren babesean antolatu zirela (García Fuentes, 2003, 33) ............................................................................... ....................................... Artxiboetan lan egin zuen Enrique Otteren lan monografikoak, zeintzuen argitalpena bere ibilbide akademikoaren bukaeran eman ziren, funtsezkoak ditugu, gaiaren edozein ikerketarako iturri eta material esanguratsuak plazaratzen baitira (Otte, 1977; Otte, 2008).
Stieg (1981b, p. 556) ; (Crane 1972) ; (Smith 1980 ; Chapman 1981) Aipatutako baliabideen erreferentzia osoak zerrenda gisa aurkezten dira, ordena alfabetikoan ordenatuta. Baliabide bakoitzaren erreferentzian honako hauek ageri dira: sortzailearen izena, letra xehe batek zehaztutako argitaratze-urtea, eta deskribapenaren gainerakoa (urtea gabe). GARCÍA FUENTES, Lutgardo (1991), Sevilla, los vascos y América: las exportaciones de hierro y manufacturas metálicas en los siglos XVI, XVII y XVIII, Madrid, Laida — (2003), “Los vascos en la Carrera de Indias en la Edad Moderna: una minoría predominante”, [in] Temas Americanistas, 16, 29-49. OTTE, Enrique (1977), Sevilla y sus mercaderes a fines de la Edad Media, BERNAL, Miguel eta COLLANTES DE TERÁN, Antonio (eds.), Sevilla, Universidad de Sevilla. —Sevilla, siglo XVI: Materiales para su historia económica, Sevilla, Centro de estudios Andaluces.
STIEG, M.F., 1981b, The Information Needs of Historians. College and Research Libraries. 42(6). p. 549-560
Aipua parentesi artean, kortxete artean edo goi-indizean aurkezten da, aipatutako baliabide berri bakoitzari unitate bat gehitzen zaiolarik, 1etik hasita. Testuan gorago aipatutako baliabide bat berriz aipatzen denean, zenbaki bera erabiltzen da. Behar den orrikatzea, zenbakiaren ondoren ere adieraz daiteke. Zenbait baliabide aipatzen badira, dagozkien zenbakiak jarraian adierazten dira, koma batez bereizita. Adibidez: Lorem ipsum sit amet(1), consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam(2), quis nostrud(3) exercitation ullamco laboris nisi ut(2) aliquip ex ea commodo consequat(1,4).
Aipatutako baliabideen erreferentzia osoak zerrenda gisa aurkezten dira, zenbakizko ordenaren arabera sailkatuta, testuan aipatzen diren ordenaren arabera. Baliabide bakoitzaren erreferentzian ordena zenbakia, sortzailearen izena eta deskribapenaren gainerakoa sartzen dira. 2. STIEG, M.F., The Information Needs of Historians. College and Research Libraries. 1981. 42(6). 549-560
2. STIEG, M.F., The Information Needs of Historians. College and Research Libraries. 1981. 42(6). 549-560 or. 3. STIEG, réf. 2. 555 or.
Erreferentzien zerrendetako sarrerak (ISO 690:1987)
ISO 690ak egile-eskubideak ditu, eta ez da doakoa banatzeko. Unibertsitateetako liburutegi zerbitzuek arauaren laburpenak argitaratu ohi dituzte irakurleen eta ikerlarien esku dohainik jartzeko. Uneko edizioa baina zaharragoa den aurreko bertsioen aplikazioa ez da akats giza hartzen.
Egile bakarra
Dokumentua egile bakar batek egin duenean, lehenengo elementua egilea izango da, era honetan jarrita: abizena edo abizenak, izena (osoa edo inizialekin), adib.: Torrealdai, Joan Mari (edo J. M.) Torrealdai, Joan Mari''. Artaziak. Euskal liburuak eta Francoren zentsura 1936-1983''. Zarautz (Gipuzkoa) : Susa, 2000. 260
Bi edo hiru egile
Dokumentua bi edo hiru egileen artean egin dutenean, guztiak jartzen dira, aurrekoan aipatu den moduan, hau da: abizena(k), izena. Egileak honela bereizten dira: tartea, puntu eta koma eta tartea. Adibidez, Eguzkitza, Andolin (edo A.) ; Palazio Arko, Gorka (edo G.) Eguzkitza, Andolin ; Palazio Arko, Gorka. Geografidatutegia : geografi-izen arrotzen ortografia eta ortoepia finkatzeko saioa. Bilbo : Argitarapen Zerbitzua, Euskal Herriko Unibertsitatea, 1991. 183
Hiru egile baino gehiago
Dokumentua hiru egilek baino gehiagok egin dutenean, egile guztiak aipatu daitezke edo haietako baten bat bakarrik. Azken kasu horretan, izenaren ondoren … et al. latindar laburdura jartzen da). Adibidez: Aranburu Gereño, Jon … et al. Aranburu Gereño, Jon … et al. Lizarra ikastola : 25. urtemuga 1970-1995. [Lizarra] : Lizarra Ikastola, 1994. 67 Anonimoa
Egilerik agertzen ez den dokumentuetan edo erakunde baten lan kolektiboa ez denean (txostena, baliabideak…), lehenengo elementua izenburua da, letra etzanez idatzita. Adibidez: Euskal Herriko kultura-ohiturei, -praktikei eta –kontsumoari buruzko estatistika 2007-2008. Euskal Herriko kultura-ohiturei, -praktikei eta –kontsumoari buruzko estatistika 2007-2008. Vitoria-Gasteiz : Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 2008. 112, 112
Erakundeak
Egilea erakunderen bat bada, eta dokumentua erakundearen baliabideetan edo bere jarduera administratiboan datzanean, lehenengo elementua erakundearen izena da eta kasu horretan ere erakundearen izena letra xehez idazten da. Adibidez: Oñatiko Unibertsitatea. Liburutegia Oñatiko Unibertsitatea. Liburutegia. ''Oñatiko Unibertsitateko Liburutegiko XVII. mendeko obra inprimatuen katalogoa = Catálogo de obras impresas del siglo XVII de la Biblioteca de la Universidad de Oñate''. Gerardo Luzuriaga Sanchez ; Josu Egaña Makazaga. Donostia : Gipuzkoako Foru Aldundia, 1998. 339
Menpeko erakundea
Erakundearen izena eta gero, puntu eta tarte baten bidez banatuta, menpeko erakundearen izena jartzen da; Adibidez: Euskadi. Aurrekontuaren Zuzendaritza
Administrazioaren erakundeak
Lehendabizi izen geografikoa aipatutzen da eta gero erakundea. Adibidez: Euskadi. Lehendakaritza
Erakundea oso ezaguna ez denean
Leku-izena parentesi artean aipa daiteke. Adibidez: Antso Jakituna Fundazioa (Gasteiz)
Egile laguntzaileak (zuzendaria, koordinatzailea, argitaratzailea, biltzailea, itzultzailea…)
Egile laguntzaileak ere kontuan hartzen dira, haien funtzioa, laburduraz edo hitzak osorik aipatuz. Egilerik agertzen ez denean, baina bai bigarren mailako egileak (zuzendaria, koordinatzailea, argitaratzailea, biltzailea, itzultzailea, etab.), hauek dira erreferentzia-bibliografikoaren lehendabiziko elementuak. Adibidez: Arrieta Sagarna, Mª Jose, koor. Arrieta Sagarna, Mª Jose, koor. Hizkuntza, komunikazioaren eta teknologiaren garaian. Oñati : IVAP, 2007. 123 * Egilea agertzen denean, bigarren mailako egileak (zuzendaria, koordinatzailea, argitaratzailea, biltzailea, itzultzailea, etab.) izenburuaren ondoren aipa daitezke, era honetan: izena eta abizenak, eta garatzen duten funtzioa. Adibidez: Juan Navarro, mar. ; Lontxo Oihartzabal, itz. (mar.: marrazkiak; itz: itzultzailea) Amestoy, J. I. ; Alamo, Benito del; Izquierdo, Pedro. Kontuz. Juanjo Navarro, mar.; Lontxo Oihartzabal, itz. Vitoria-Gasteiz : Eusko Jaurlaritza, Babes Zibilerako Zuzendaritza, 1983. 47
Abasolo, Maite … et al. Altxorrak eta bidaiak : haur kontabideen azterketak. Jon Kortazar, zuzendaria. Bilbao : Desclée de Brouwer, 1985. 145
Aleak eta orrialdeak
Eremu honetan ez dira jartzen atalei edo orrialdeei (tomoak, faszikuluak, karpetak…) erreferentzia egiten dieten hitzak edo laburdurak. 135 (ez 135 or.)
4:6, 366 (ez 4 libk., 6. zk., 366 or.)
Monografiak
Monografia bat, aldizkakoa ez den liburu edo idazlan bat da, hau da, bolumen bakar batean osatua edo bolumen kopuru mugatu batean osorik argitaratzen dena. Lominandze, DG V. Zikloi-uhinak plasman. ANk itzulia. Dellis; SMk argitaratua. Hamberger. 1. arg. Oxford: Pergamon Press, 1981. 206 or. Filosofia naturaleko nazioarteko seriea. Itzulpena: Ciklotronnye volny v plazme. ISBN 0-08-021680-3.
Arrillaga, Pedro. Euskal Herria eta bere inguruneko txanpioien gida : agaricus l., Fr. generoaren azterketa = Guía de los champiñones del País Vasco y su entorno : estudio del género agaricus 1., Fr. Donostia : Aranzadi Zientzi Elkartea, 2004. 197
Altonaga, Kepa. Armand David, pandaren aita. Usurbil : Elhuyar, 2001. XIX, 251 Osagai bakoitza, honela jartzen da:
Monografia baten zatiak (atal edo kapitulu bat)
Parker, TJ. eta Haswell, WD. Zoologiako testu-liburua. 5. arg., bol. 1. WDk berrikusia. Lang. Londres: Macmillan 1930. 12. atala, Phyllum Mollusca, or. 663–782.
Monografia bateko ekarpenak
Wringley, EA. Parrokiako erregistroak eta historialaria. Altzairuzkoa, DJ. Parrokiako erregistroen indize nazionala. London: Society of Genealogists, 1968, 1, or. 155-167.
Serieak (aldizkariak, buletinak, egunkariak, etab.)
Komunikazio-ekipoen fabrikatzaileak. Lehen mailako industrien dibisio baten fabrikazioa, Statistics Canada. Atariko edizioa, 1970-. Ottawa: Statistics Canada, 1971–. Fabrikatzaileen urteko errolda. (ingelesez eta frantsesez). ISSN 0700-0758.
Aldizkariak
Aldizkari zientifikoak edota akademikoan eta aldizkarien artikuluak askotan kontsultazen apiatzen dira ikerketetan eta idazlan akademikoetan aipatzen dira. Aldizkariek ez dute autore bat eta beraz, aldizakriaren izena da jartzen den lehen elementua. Aldizkari bakoitza, gaur egun, ISSN kodearen bidez identifikatzen da, adibidez: Jakin. Donostia : Jakin, 1956. ISSN 0211-495X; Zeruko argia. Iruña : Aita Kaputxinoak, 1919-1980. ISSN 0213-9103 Sustrai : revista agropesquera. Vitoria-Gasteiz : Eusko Jaurlaritza, Nekazaritza eta Arrantza Saila, 1985-. ISSN 0213-330X
Aldizkari elektronikoak
Argia [linean]. Donostia : Zeruko Argi Kooperatiba, 1980 http://www.argia.com/argia-astekaria/ [kontsulta: 2010eko martxoaren 22a]. ISSN: 0213-909X
Zerbitzuan : gizarte zerbitzuetako aldizkaria = revista de servicios sociales [linean]. Vitoria-Gasteiz : Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzua, 1986- http://www.zerbitzuan.net/ [kontsulta: 2010eko otsailaren 22a]. ISSN: 1134-7147
Serie bateko artikulua
Weaver, William. Bildumagileak: aginte eginkizunak. Robert Emmet Brighten argazkiak. Architectural Digestio, 1985eko abendua, 42, ez. 12, or. 126-133.
Aldizkarien artikuluak
Kasu honetan, artikulua sinatuta egon ohi da, autore batez edo hainbatez. Kintana Goiriena, Jurgi. Ba al zekien Sabino Aranak euskaraz mintzatzen?. Uztaro, 2007. 63, 21-29
Torrealdai, Joan Mari. Francoren hizkuntza politikaren egungo errebisionismoa. Hermes, 2002. 4, 92-96
Intxausti, Joseba. Euskararen ofizialtasuna : zenbait aurrekari historiko. Euskera, 2007. 52:3, 1235-1249
Ho sento molt
"Ho sento molt" Albert Pla abeslari kataluniarrak 1989an kaleratutako diskoa da. Plaren lehen diska izan zen, eta PDI diskoetxeak argitaratu zuen. Vocació de Suicida abestia izan ezik, beste guztiak Plak berak idatzi zituen.
ISO 690
Aldizkarien artikuluak
Gartzia, Pruden. Kundera etorri duk hitaz galdezka. Jakin, 2005. 148, 75-86
Aldizkari elektronikoen artikuluak
Bereziartua, Gorka. “Bi klik eta akabo sareko askatasuna”''. Argia'' [linean]. 2010, 2223. http://www.argia.com/argia-astekaria/2223/bi-klik-eta-akabo-sareko-askatasuna/osoa [kontsulta: 2010eko martxoaren 22a]
Leturia Arrazola, Francisco Javier ; Etxaniz Urtiaga, Nerea. “Adinekoen eskubideak”. Zerbitzuan [linean]. 2009, 46. http://www.zerbitzuan.net/documentos/zerbitzuan/Adinekoen%20eskubideak.pdf [kontsulta: 2010eko martxoaren 26a]
Félix Dupanloup
Félix Dupanloup (Saint-Félix, Savoia, 1802ko urtarrilaren 3a - Lacombe gaztelua, Savoia, 1878ko urriaren 11) frantses prelatua izan zen. Frantziako Akademiako kidea eta Orléansko apezpikua, alderdi katoliko-liberaleko burua izan zen Bigarren Inperioaren garaian. Diputatu izendatu zuten 1871. urtean, eta senatari hautatu zuten bost urte geroago. Pedagogiari eta kristau-ikasbideari buruzko obrak eman zituen argitara.
ISO 690
Batzarretako eta jardunaldietako txostenak
Batzareetan edo jardunaldietan ikerlari batek edo ikerlari talde batek aurkeztutako txostena. Lizundia, Jose Luis. Iragan hurbila, egungoa, betekizun amankomunak = Pasado reciente, actualidad y quehaceres comunes. In: Iruña eta Euskara Ihardunaldiak, 1995eko abenduaren 18tik 20ra. Iruñea : Udala, 1996. 13-19
Kintana, Xabier. Euskal eta Kartveliar izen batzuren kidetasunaz. In: Euskalarien Nazioarteko Jardunaldiak. Bilbo: Euskaltzaindia, 1981, 261-267
Egunkarietako artikuluak
Aurrekoetxea, Arantza ; Basabe, Mikel. Euskarak arreta berezia behar du marko hirueledunean ere. Gara. 2010eko martxoaren 11. 9
Pagola: Aurrekaririk gabeko aldaketa behar du Elizak. Berria. 2010eko martxoaren 11. 11
Carrere Souto, Maider. Emakumeok, jalgi gaitezen plazara. Deia. 2010eko martxoaren 9a. 4
Koliseoa
Koliseoa (Colosseum; Colosseo), jatorrian Flaviar Anfiteatroa deitua (Amphiteatrum Flavium; Anfiteatro Flavio), Erroma erdialdean dagoen eraikin handi bat da, Monti eta Celio rionien artean.
Antzinatean, 50.000 pertsonarentzako tokia zuen, laurogei harmaila ilaratan. Hareatik gertu enperadorea eta senatariak ziren, eta, gorantz egin ahala, gizarteko maila baxuagoko jendea zeen. Gladiadore borrokak eta ikuskizun publikoak egiten ziren. Erromatar foroaren ekialdean eraiki zen eta lanak 70 eta 72 urteen artean hasi ziren, Vespasiano enperadorearen agintaldian. Anfiteatroa, Erromatar Inperioan sekula eraiki zen handiena, 80an amaitu zen, Tito enperadorearen agintaldian, eta Domizianoren agintaldian aldatu zen, 82an.
Ia 500 urtez erabili zen: azken jokoak VI. mendean ospatu ziren, Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erori (476 an) baino askoz geroago. Gladiadore borrokez gain, beste ikuskizun batzuk ere egiten ziren: naumakia, animalia ehiza, exekuzioak, gudu ospetsuen antzezpenak eta mitologia klasikoan oinarritutako antzezlanak, kasu. Eraikina, halako ekitaldietarako erabilia izateari utzi zitzaion Goi Erdi Aroan. Geroago, babeslekutzat, lantegitzat, ordena erlijioso baten egoitzatzat, gotorlekutzat, harrobitzat eta santutegi kristautzat berrerabili zen.
Lurrikara eta harginen ondorioz egitura oso kaltetua dagoen arren, Koliseoa beti ikusi izan da Erromatar Inperioaren ikurtzat, eta erromatar arkitekturaren hoberen kontserbatutako ereduetako bat da. Gaur egungo Erromako turismo gune ezagunenetako bat da, eta oraindik Erromatar Eliza Katolikoari oso lotuta dago: horren ondorioz, Aita Santua Anfiteatroraino eginiko gurutzbidearen buru da Ostiral Santu egunean.
Erroma Klasikoan
K. a. 29an, Estatilio Tauro kontsulak anfiteatro bat eraiki zuen Marteren Zelaian. Hiriko tamaina handiko lehen anfiteatroa izan zen, eta beharrezko ziren bi instalakuntza zituen. 64. urteko Erromako Sute Handian suntsituta geratu zenez, erromatar herriarentzako anfiteatro berri baten beharra sortu zen.
Vespasiano enperadorearen agintaldian eraikitzen hasi zen, 70 eta 72 bitartean. Kokapena Zelio, Palatino eta Eskilino muinoen arteko haran bateko gune lau bat izan zen, horretan zehar korronte bideratu bat baitzihoan. Anfiteatroa eraiki zen kokapena eraikuntzaren aurretik 64ko Erromako Sute Handiak suntsitu zuen, eta egoera probestuz, Neronek lurraren zati handi bat bereganatu zuen, domeinu pertsonal gisa. Toki hartan, Domus Aurea handia eraiki zuen; horren aurrean, lorategiz eta arkupez inguraturiko laku artifizial bat hedatzen zen. Lehendik zegoen Aqua Claudia akueduktua zabaldu zen, hara irits zedin eta Neronen Kolosoa izenaz ezagutzen zen brontzezko estatua erraldoia Domus Aurearen sarrera ondoan jarri: harengatik datorkio izena anfiteatroari.
Gunea Vespasiano eta bere ondorengoen erregealdian aldatu zen. Kolosoa mantendu zen arren, Domus Aurearen zati handi bat bota zen. Lakua berriz bete zen eta lurra Flaviar Anfiteatro berrirako kokapentzat berrerabili. Gladiadore eskolak eta lotutako beste eraikin batzuk eraiki ziren inguruetan, lehenago Domus Aurea zegoen tokian. Han aurkitu zen berreraikitako inskripzio baten arabera, Vespasianok anfiteatro berri hau jeneral gisa lortu zuen harrapakinarekin eraikitzeko agindu zuen. Horrek 70ean erromatarrek Judutar Matxinada Handian lortutako garaipenean lapurtu zuten altxor handiari erreferentzia egiten dio, ziur aski. Koliseoa, bada, garaipen monumentu handi bat dela interpreta daiteke, garaipen handiak ospatzeko tradizioarekin jarraituz. Vespasianok Koliseoa Neronen lakua zegoen tokian eraikitzeko erabakia Neronek bere erabilera bakarrerako bereganatutako lur eremu bat jendeari itzultzeko keinutzat har daiteke. Beste anfiteatro asko ez bezala, hiriaren kanpoaldean zeudenak (Anfiteatro Castrense, kasu), Koliseoa hiriaren erdian bertan zegoen, izatez eta sinboloz, Erromaren bihotzean.
Koliseoan, venationes (animalia borrokak) edo noxiiak (animaliek presoak hiltzea) eta gisa bereko ikuskizunak egin ziren, baita munerak (gladiadore borrokak) ere. Kalkuluen arabera, jokootan, 500.000 eta 1.000.000 pertsona artean hil ziren. Gainera, naumakia ospatzen zen, itsas gudu ikusgarriak: hartarako, Koliseoko hondarra urez bete behar zen. Agian halaxe zen lehen urteetan, hondarpean zeuden sotoak eraiki aurretik. Koliseoak beheko solairua azkar bete eta hustutzeko aukera ematen zuen ur bideratze sistema aurreratua zuen.
Ez da ezaguna Koliseoa eraikitzeko lanak zuzendu zituen arkitektoa, erromatar garaiko lan gehienekin gertatzen zen bezala: eraikin publikoak enperadoreen loria handiagorako egiten ziren. Urteetan zehar, Rabirio, Severo, Gaudentzio eta Apolodoro Damasko az pentsatu izan da, baina jakina da azkena Erromara 105ean iritsi zela.
Vespasiano 79an hil zenean, Koliseoa jada osorik zegoen hirugarren solairutaino. Haren seme Titok solairu gorena amaitu eta eraikina 80an inauguratu zuen. Dion Kasiok, anfiteatroaren inaugurazio jokoetan, 9.000 animalia baino gehiago hil zituztela dio. Geroago, eraikina birmoldatu zen, Vespasianoren seme txiki Domiziano enperadorearen agintaldian: hark hipogeoa eraiki zuen, animaliak eta esklaboak gordetzeko erabilitako lurrazpiko tunel sail bat. Koliseoaren zati gorenean galeria bat ere gehitu zuen, bertan jende gehiago sar zedin.
Harriet Hudson
Harriet Hudson (1998ko urtarrilaren 23a), arraunketan lehiatzen duen australiar emakume arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, esku hartu zuen: Tokio 2020 (Tokio), eta brontzezko domina lortu zuen skull laukoitzean. Taldea hauek osatzen zuten: Harriet Hudsonek berak, Ria Thompsonek, Rowena Meredithek eta Caitlin Croninek.
Koliseoa
Erroma Klasikoan
217an, Koliseoa larriki kaltetu zuen sute batek (ekaitz elektriko batek sortua, Dion Kasioren arabera), zurezko lurzorua anfiteatroaren barnean suntsitu zuena. Ez zen erabat konpondu 240 arte eta birmoldatzen segitu zuten 250 edo 252an, eta berriz 320an. Inskripzio batek Koliseoko zenbait zati Teodosio II.ak eta Valentiniano III.ak (425etik 450 arte enperadore izan ziren) zaharberritu zituztela dio, ziur aski, 443an lurrikara batek eragindako kalteak konpontzeko, eta lan gehiago egin ziren 484 eta 508an. Hondarra lehiaketetarako erabiltzen segitu zen VI. mendea ondo sartu arte: azken gladiadore borroka 435ean egin zela jakina da. Animalia ehizak gutxienez 523 arte egin ziren.
Erdi Aroan
Koliseoak aldaketa handiak izan zituen, erabilerari dagokionez. Erdi Aroan. VI. mendearen amaieran, eliza txiki bat eraiki zen anfiteatroaren egituraren barnean, itxura batean behintzat, eraikin osoari esanahi erlijioso bat eman ez zion arren. Hondarra hilerri bihurtu zen. Arkupeen arteko eta eserleku azpiko toki ugariak lantegi eta babesleku bihurtu ziren eta, iturrien arabera, XII. mendera arte alokatu ziren.
Gregorio I.a Handiaren aitasantutzan, antzinako monumentu asko Elizaren jabetzara pasa ziren, benetako autoritate bakarra baitzen, baina horiek mantentzeko baliabiderik ez zuenez, utzi eta espoliatu egin ziren. Erdi Aroan, hiriaren gainbeherak monumentu inperial guztiei eragin zien. 801 eta 847ko lurrikarek Erdi Aroko hiriaren kanpoaldean ia erabat utzita zegoen eraikin batean kalte handiak eragin zituzten.
1084an, Gregorio VII.a aita santua hiritik bota zutenean, monumentu asko erromatar familia nobleen jabetzapean geratu ziren eta gotorlekutzat erabili. 1200 inguruan, Frangipani familia jabetu zen Koliseoaz, eta gotortu egin zuen, gaztelu baten antzera erabili eta bere eragin eremu bihurtuz. Koliseoa jabez aldatzen joan zen 1312 arte: urte horretan, Elizak berreskuratu zuen.
1349ko lurrikara handiak kalte handiak eragin zizkion egituran: adibidez, hegoaldeko kanpoko zatia erori zen. Harri haietako asko Erroma osoan jauregiak, elizak, ospitaleak eta beste eraikin batzuk eraikitzeko berrerabili ziren. Ordena erlijioso bat finkatu zen Koliseoaren iparraldeko herenean, eta bertan bizi izan ziren XIX. mende hasiera arte. Anfiteatroaren barneko harria gehiegi pikatu zen, beste toki batzuetan berrerabiltzeko edo, haitzurdinezko fatxadaren kasuan, erre eta horrela kare bizia lortzeko. Harri-horma eusten zuten brontzezko bridak hormetatik erauzi zirenez, marka ugari geratu zaizkio. Gaur egun oraindik, orban horiek eraikinean ikus daitezke.
Lorp-Sentaraille
Lorp-Sentaraille Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Koliseoa
Aro Modernoan
XIX. mendean, aldiz, antzinako monumentu asko egonkortzeko lanak hasi ziren. 1820an, gaur egun argi eta garbi ikus daitezkeen kontrahorma batzuk amaitu ziren. Horiek gabe, ziur aski, eraikina eroriko zen. Mende osoan zehar, bata bestearen atzean etorri ziren sendotze eta hobetze lanak oraindik ere ez daude bukatuta.
Lorp-Sentaraille
Biztanleria
2007an Lorp-Sentaraille udalerrian erroldatutako biztanleak 1.239 ziren. Familiak 519 ziren, horien artean 140 pertsona bakarrekoak ziren (76 bakarrik bizi ziren gizonak eta 64 bakarrik bizi ziren emakumeak), 195 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 156 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Koliseoa
Gaur egun
Koliseoa da, zalantza izpirik gabe, Erromako turismo gune erakargarrienetako bat. Zinera zenbait alditan eraman izan da, Gladiator filmeko irudikapen digitala, kasu.
Lorp-Sentaraille
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Koliseoa
Gaur egun
1980an, UNESCOk Erromako erdigune historikoa, Koliseoa bera barne, Gizateriaren Ondare izendatu zuen. 2000. urtetik, autoritateek, eraikina argiztatuta mantentzen dute 48 orduz, munduko tokiren batean presoren bati heriotza zigor bat kendu edo atzeratzen zaion bakoitzean.
Lorp-Sentaraille
Etxebizitza
2007an 606 etxebizitza zeuden, 529 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 36 hutsik zeuden. 558 etxeak ziren eta 46 apartamentuak ziren. 529 etxebizitza nagusietatik 429 bere jabearen bizilekua ziren, 84 alokairuan okupaturik zeuden eta 16 doan lagata zeuden; 10 etxek bi gela zituzten, 65 etxek hiru zituzten, 165 etxek lau zituzten eta 289 etxek bost zituzten. 416 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 227 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 248 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Koliseoa
Gaur egun
2007ko uztailaren 7an, Lisboan, Munduko 7 Mirari Berrien artean izendatu zuten, New 7 Wonders lehiaketaren barnean, Bernard Weber suitzarrak antolatuta. UNESCOk ez du izendapen horrekin inongo zerikusirik.
Kolšov
Kolšov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 733 biztanle ditu eta 3,81 kilometro koadroko azalera. Šumperk barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1297 urtean egin zen.
Koliseoa
Gaur egun
2011ko abuztuaren 7an, jendez husteko agindua eman zuten, telefono dei batez kable batzuez zintzilik zegoen poto bat zegoela jakinarazi zutelako. Bonba abisu faltsua izan zen, Erromako alkateak berehala baieztatu zuen bezala.
Lorp-Sentaraille
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Tropicana
Tropicana Kubako kabaret ospetsu bat da, Marianao udalerrian kokatua. "Paradisua izarren azpian" deitua, 1939an sortu zuten eta Martin Foxei esker ospetsu bilakatu zen.
Lorp-Sentaraille
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 787 ziren, horien artean 591 aktiboak ziren eta 196 inaktiboak ziren. 591 pertsona aktiboetatik 543 lanean zeuden (287 gizon eta 256 emakume) eta 48 langabezian zeuden (27 gizon eta 21 emakume). 196 pertsona inaktiboetatik 77 erretiraturik zeuden, 50 ikasten zeuden eta 69 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Koliseoa
Deskribapena
Flaviar Anfiteatroa 189 metro luze, 156 zabal eta 48 garai da. Elipsearen perimetroa 524 metrokoa da. Esaten denez, Koliseoa gaur egungo kirol estadio etarako eredu bat izan da, diseinu burutsu bat eta gaur egungo arazoetarako konponbide eraginkorrak baititu.
Tropicana
Kubako Iraultza baino lehen, jokoa, edariak eta ia biluzik zeuden emakumeak izan ziren nagusi, eta politikariak, mafiosoak, Hollywoodeko artistak eta marinel estatubatuar asko bertatik pasa ziren.
Barberton (Washington)
Barberton Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Clark konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lorp-Sentaraille
Diru sarrerak
2009an Lorp-Sentaraille udalerrian 544 unitate fiskal zeuden, 1.248,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.739 euro zen.
Rosslyn Farms (Pennsylvania)
Rosslyn Farms Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 427 biztanle zituen, 1.45 kilometro koadrotan banatuta.
Lorp-Sentaraille
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 97 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 7 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 10 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 25 eraikuntza enpresak ziren, 29 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Koliseoa
Hondarra eta hipogeoa
Joko zelaia bera 75x44 metroko obalo bat zen eta, egiaz, zurez eraikitako eta hondarraz estalitako plataforma bat zen. Lurrazpi guztia tunel eta ziega multzo bat zen (hipogeoa): hor gladiadoreak, preso zigortuak eta animaliak sartzen ziren. Lurrak zenbait tranpol eta karga jasogailu zituen, sotoarekin lotuta, eta ikuskizunean zehar erabil zitezkeenak.
Motta d'Affermo
Motta d'Affermo Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lorp-Sentaraille
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 33 zerbitzu publikoetatik, 9 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 4 igeltseroak, 5 margolariak, 6 zurginak, 4 iturginak, 2 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
Koliseoa
Hondarra eta hipogeoa
Hondarraren planoak drainatze sistema oso bat zuen, lau estolda ikaragarriri lotuak. Iradoki denez, ura hustutzeko beharraren ondorio dira, itsas ikuskizunen ondoren. Hala ere, dirudienez, jada Domizianok, naumakiaren ideia baztertuz, estoldak zolatu zituen, eta karga jasogailuak hondarrean jarri zituen gladiadore borroketarako. Zurezko estalkia jada ez da mantentzen; beraz, lurrazpiko labirinto guztia aire librean dago.
Lorp-Sentaraille
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 arropa denda zen eta 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen.
Koliseoa
Egitura
Beharbada erromatar arkitekturako lanik handiena izan zen, eta bertan, eraikuntza teknika bariatuenak erabili ziren. Pilastrak eta arkuak argamasarik gabe jarritako trabertinozkoak dira. Beheko aldeetan eta sotoetan, toba erabili zen modu berean. Harlandu haietako asko grapa metalikoekin eutsita zihoazen. Kabea eusten duten gangak, zementuzko argamasa, zuzenean zurezko zinbrietan irauliz egin ziren, eraikuntza arintzen zuen berrikuntza bat.
Lorp-Sentaraille
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Lorp-Sentaraille udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 304 hektarea erabiltzen.
Koliseoa
Egitura
Eraikina laku bat egon zen tokian egoteak ezertarako balio ez zuten 14 metro lupetz zulatzera behartu zuen, eta opus cementiciumezko ia 13 metroko zimentazioa egitera (karezko argamasa eta harri tartekatuzko ilarak).
Lorp-Sentaraille
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Koliseoa
Kabea
Gainera, gizarte ordena batzuek, tribuno, apaiz eta miliziak kasu, eurentzako zati propioak zituzten.
Lorp-Sentaraille
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Koliseoa
Kabea
Barne pasabideetatik harmailetara, vomitorio delakoetatik egiten zen, horrela deituak, denbora gutxien jende asko irtetea ahalbidetzen zutelako. Hain ongi diseinatua zegoen, ezen, barnean sartzen ziren 50.000 ikusleak, bost minutu inguruan ebakuatuak izan zitezkeela.
Fatxada
Fatxada, lau ordenatan banatuta dago, hauen altuera, barne solairuekin bat ez datorrelarik. Beheko hiru ordenak, pilastra gainean jarritako 80 arkuk osatzen dituzte, eta erantsitako zutabe erdiekin, soilik apaingarria den taulamendu bat eusten dutenak. Laugarrena, horma itsu batek osatzen du, erantsitako pilastrekin eta, bi baotik behin leihoak dituela.
Solairu bakoitzeko ordenak, behetik gora, toskanarra, joniarra eta korintiarra dira. Azkeneko solairuak, definitu gabeko estilo bat du, XVI. mendean, konposatutzat katalogatua izan zena. Ohikoa zen estilo ezberdinak bata bestearen gainean jartzea bata bestearen gaineko solairuetan, baina ez zen hain ohikoa bata bestearen gainean jarritako lau ordenekin eraikinak egitea. Solairuen arteko komunikabideak, eskailera eta galeria kontzentrikoen bitartez egiten ziren.
Velarioa
Koliseoak, oihalezko estalki hedagarri bat zuen, polea bidez martxan jartzen zena. Estalki hau, lehenik oihal ehunez egina eta ondoren lihoz, arinagoa baitzen, askorik ezagutzen ez den soka armazoi batean eusten zen. Oihal zati bakoitza, ingurukoekiko modu bananduan mugi zitekeen, eta erromatar flotako marinel talde batek mugiarazten zituzten.
Eraikinaren erabilerak
Koliseoa gladiadore borrokentzako erabiltzen zen, baita beste ekitaldi ezberdin askorako ere. Ikuskizunak, munera deituak, beti hiritarrek babesten zituzten, Estatuaren ordez. Osagai erlijioso gogor bat zuten, baina baziren, halaber, botere eta familia eragin erakustaldi bat ere, eta, sinestezina dirudien arren, plebeioen artean oso ezagunak izan ziren. Beste ikuskizun ezagun bat, animalia ehiza edo venatioa zen. Bertan, basapiztia mordo bat erabiltzen zen, gehienak Afrikatik ekarriak: errinozeroak, hipopotamoak, elefanteak, jirafak, lehoiak, panterak, lehoinabarrak, krokodiloak eta ostrukak. Guduak eta ehiza eraikin eta zuhaitz mugikorrak zituzten agertokietan antzezten ziren. Ikuskizun horiek, batzuetan, oso eskala handian ospatzen ziren: esaten denez, Trajano enperadoreak 107an Dazian lortutako garaipenak, 11.000 animalia eta 10.000 gladiadore izan zituzten jokoekin ospatu zituen, 123 egunean. Koliseoaren lehen egunetan, idazle klasikoek eraikina naumakiarako erabiltzen zela zioten (navalia proelia izenaz ere ezagunak), edo itsas guduen antzezpena. Tito enperadoreak 80an egin zituen inaugurazio jokoak kontatzen dituzten iturriek, beheko solairua, urez betetzen zela diote, aurretik entrenatutako zezen eta zaldiak igerian erakusteko. Korfuko greziarren eta Korintoarren arteko itsas gudu baten antzezpena ere kontatzen dute. Hori eztabaidagai izan da historialarien iritziz, eraikina urez betetzeak arazorik ez zuen arren, ez dago batere argi nola bihurtuko zuten hondarra iragazgaitz, ezta gerra itsasontziak mugitzeko tokirik egongo ote zen ere. Iturriek beste toki batez hitz egiten zutela iradoki da, edo Koliseoak, hasieran, urez bete zitekeen kanal bat zuela erdiko ardatzean, ondoren hipogeoak ordeztua.
Diasporus diastema
Diasporus diastema Diasporus generoko animalia da. Anfibioen barruko Eleutherodactylidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Koliseoa
Eraikinaren erabilerak
Martzial olerkariak ere erregistratu zituen inaugurazioko joko horiek eta, zehazkiago, historiara pasako den gladiadore borroka bat deskribatzen du, Vero eta Priskorena. Biek ahitu arte borrokatu zuten Tito enperadorearen aurrean, inor gailendu ezin zela. Grina eta erresistentzia ahalmen hori herriaren deiadarrekin saritu zenez, enperadoreak biak barkatu zituen. Hain salbuespenezkoa izan zen gertaera, non Martzialek bere Liber spectaculorum liburuan bildu zuen.
Sylvae edo paisaia naturalen irudikapenak hondarrean ere egiten ziren. Margolari, teknikari eta arkitektoek baso baten simulazioa eraikitzen zuten, harearen lurrean landatzen ziren benetako zuhaitz eta zuhaixkekin. Paisaia populatzeko eta jendea harritzeko, animaliak jartzen zituzten. Agertoki horiek hiriko biztanleriari soilik inguru natural bat eraikitzeko erabili bide ziren, edo ehizarako edo atal mitologikoak kontatzen zituzten lanetarako atze oihaltzat. Noizbehinka, exekuzioetarako ere erabiltzen zen: hor, mitologi istorio horietako heroia hiltzera kondenaturik zegoenak interpretatzen zuena modu lazgarrian baina kondairak zioen bezala hiltzen zuten, basapiztiek janik edo hiltzeraino errerik.
Koliseoa, gaur
Gaur egun, Koliseoa, Erromako atrakzio turistikorik handiena da, eta milaka turistek ordaintzen dute urtero, sartu eta harea ikusteko. Bertan dago Eros greziar jainkoari eskainitako museo bat, Koliseoaren gorengo solairuan. Harearen lurraren zati bat, berreraikia izan da.
2014ko azaroan, zaintzaile batek pertsona bat harrapatu zuen 17 x 25 zentimetroko ‘K’ hizkia grabatzen ari zela bertan eta horregatik, 20.000 euroko isuna jaso zuen. “Grabatuak egituraren geruza bat ezabatu du”, carabinierien hitzetan.
Kristauak eta Koliseoa
Denbora askoan zehar, Koliseoa lehen kristauen martirizatzea gertatu zen tokitzat hartua izan da. Edonola ere, sinesmen hori, dirudienez, XVI. mendean sortu zen. Erromatar iturriek eta Goi Erdi Arokoek, martirizatze horiek oso modu lausoan deskribatutako Erromako tokietan gertatu zirela diote (anfiteatroan, harean, etab...), baina zein zehaztu gabe. Izan ere, Erroman, zirku, anfiteatro eta estadio ugari zegoen. Sarri, San Telemako, adibidez, Koliseoan hil zela esaten da, baina Teodoretok estadioan (eis to stadio) hil zela idatzi zuen. Antzera, San Inazio Antiokiakoa, "harea"n hil zen, baina zein hareatan zehaztu gabe.
Erdi Aroan, Koliseoa ez zen, inola ere, toki sakratutzat ikusten. Lehenik gotorlekutzat eta ondoren harrobitzat erabili izanak ematen zitzaion garrantzi urria frogatzen du, martiriekin lotutako tokiak oso gurtuak ziren garai batean. Ez zegoen erromesentzat bildutako ibilbideen artean, ez eta Mirabilia Urbis Romae (Erroma hiriko Mirariak) lanetan ere, XII. mendekoa, Zirku Flaminioa eta ez Koliseoa, martirizatze horiek gertatu ziren tokia izan zela dioena. Egituraren zati batean ordena kristau bat bizi zen, baina, dirudienez, ez zuten han bizitzeko arrazoi erlijioso edo izpiritualik.
Dirudienez, Koliseoa toki santutzat bakarrik XVI eta XVII. mendean hartu zen. Esaten denez, Pio V.a aita santuak (1566-1572) erromesek Koliseoko harea biltzea gomendatu zuen, erlikia bat balitz bezala, martirien odolaz bustita baitzegoen. Ziur aski, ikuspegi hori gutxiengo batena bide zen, mende bat geroago, Fioravante Martinelligatik ezagun egin zen arte, Koliseoa 1653ko haren Roma ex ethnica sacra liburuan, bertan gertatu ziren martirizatzeen ondorioz, toki sakratuen zerrenda baten buru jarri zuenean.
Jakina, Martinelliren liburuak eragin argi bat izan zuen iritzi publikoan; Altieri kardinalak, urte batzuk geroago, Koliseoa zezen plaza bihurtzeko proposamenari erantzun zionez, Carlo Tomassik, profanazio bat uste zuenari buruzko protestatzat, panfleto bat argitaratu zuen. Honi jarraitu zioen eztabaidak, Klemente X.a aita santua, Koliseoko kanpoko arkuak itxi eta eraikina bera santu adieraztera bultzatu zuten, eraikina zenbateraino sakratu zenari buruzko eztabaidak oraindik denbora batez jarraituko zuen arren.