cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marlene Dietrich
Biografia
Marie Magdalene gazteak haurtzarotik adierazi zuen ospea eta ikuskizunarekiko interesa. 11 urte zituela “Marlene” (bere bi izenen uztarketa) izenez dei zezaten eskatzen omen zuen. Nerabezaroan poesia eta antzerkiaren inguruko jakinmina piztu zitzaion. Biolina jotzen ikasi zuen, baina ezin izan zuen maila profesionalean aritu, eskumuturreko lesio bat zela-eta. Film mutuen emanaldiak animatzen zituen orkestra batean lan egin zuen; labur-labur, handik aste gutxira kaleratu baitzuten.
Hastapenak Alemanian
Korista gisa egin zuen estreinaldia oholtzan, Alemanian biran zebilen kabaret batean. Max Reinhardten interpretazio eskolan sartzen saiatu zen 1922an, baina entzunaldi batean atzera bota zuten. Hala eta guztiz ere, korista lanak egin eta paper txikiak lortu zituen Reinhardtek kudeatzen zituen lokaletan.
Hitler aurreko Berlin lizun eta eferbeszentea gau-aretoz josia zegoen, eta hiriak bizi zuen sexu-askatasun eta trabestismoaren gorakadaren ondorioz zen ospetsua. Berlinek Marlene gaztearen izaera markatu zuen, eta etorkizunean izango zuen janzkera androginoa azaltzen lagundu du, baita bere bizitza intimo desinhibitua ere.
Dietrichek 1923an egin zuen debut ofiziala zineman. Izan ere, agerpen labur bat egin zuen The Little Napoleon filman. Hala ere, historialariek azpimarratzen dutenez, figurante izan zen Alemaniako hainbat filmetan 1919az geroztik. 1923an Tragödie der Liebe (Maitasun tragedia) filmean parte hartu zuen eta errodajean Rudolf Sieber ezagutu zuen, zuzendariaren laguntzaile zena; urte bereko maiatzean ezkontza zibila ospatu zuten Berlinen, baina elkarbizitza ez zen luzea izan. Nork bere kasa bizi izan zuten beren bizitza intimoa, baina ez ziren inoiz dibortziatu, eta nolabaiteko adiskidetasuna mantendu zuten. 1924ko abenduan, bikoteak alaba bat izan zuen, Maria Elisabeth (egun María Riva), aktorearen ondorengo bakarra. 1920ko hamarkadan zehar, Marlenek Berlin eta Vienako eszenatoki eta platoetan jarraitu zuen lanean. Antzerkian garrantzi handiko paperak izan zituen Shakespeare eta George Bernard Shawren muntaietan, baita aldizkari eta musikaletan ere. Garai hartan musika herrikoi amerrikararekin harreman estua izan zuen. Zinemari dagokionez, gutxienez hiru filmetan parte hartzea lortu zuen 1927 eta 1929 artean.
Der blau engel (1930)
Emil Jannings aktore sonatuarekin batera egin zuen europako lehen film soinuduna, Der blau engel (1930), Josef von Sternbergen zuzendaritzapean. Lan horrek Marlene Dietrich izar bilakatu zuen  Izan ere, irakasle errespetagarri bat galbidera eraman zuen Lola-Lola kabaret-artistaren paper ausartak zirrara sortu zuen nazioartean; batik bat, izterrak erakusten zituen bitartean, hitz limurtzaileak abesten zituelako. Garai hartan zinema oso geldoa zen eta film nolabait erotikoa klandestinitatean besterik ez ziren mugitzen. 1933an nazien erregimenak zinta debekatu egingo zuen Alemanian. Esaten dutenez, Josef von Stenbergek divaren mitoa eratu zuen Marlene Dietrichen inguruan, zazpi pelikula filmatu baitzituen berarekin. Hala ere, bere memorietan argi kontatu zuen zailtasun handiak izan zituela Marlen Dietrich izar bilakatzeko.
Marlenek ingelesa ikasi eta bere itxura findu behar izan zuen. Bere irudi sendoa lirain bihurtu zuen, eta horretarako 15 kilo argaldu zituen. Horrez gain, bekainak depilatu zituen, Greta Garbok bezala eta, diotenez, azkenaginak kendu omen zituen aurpegiera hezurtsuagoa lortu nahian. Makillake-trikimailuak ikasi zituen eta pantailan gehien laguntzen zituen keinuak entseatu zituen. Behin mitoa sortuta, Dietritch, neurri batean, ospea eman zion irudi horri lotuta geratu zen, eta bizi osoa pasako zuen bere itxura misteriotsuaren fintasunaren etengabeko bilaketan. Bere paper bitxi eta zalatzagarriek lagundu zioten horretan, bere lagun Orson Wellesen Touch of evil (1958) filmean eginikoa, esaterako; film hartan, 57 urte zituela, antzezpen ikonikoa egin zuen, alegia.
Bere lehen deskribapen sakona Franz Hesselek islatu zuen liburu batean (Marlene, 1931). Idazlea Walter Benjaminen laguna izan zen, eta berarekin itzuli zuen Marcel Prousten lana.
Josef von Sternbergekin
Sternbergi esker, ordurako ezaguna zinemaren munduan, Marlen Dietrich Hollywoodera joan zen Der blau engel filmaren estreinaldi estatubatuarrerako eta Paramountekin kontratu esklusibo bat sinatzeko, MGM etxearen esanetara zegoen Greta Garboren gorakadari erantzuna eman nahian. Ameriketako Estatu Batuetan egin zuen lehen filma Morocco (1930) izan zen, Sternbergen zuzendaritzapean eta Gary Cooperrekin batera. Filmak hautsak harrotu zituen Marlenek eszena batean, frakez jantzita, ikusle bati ahoan musu eman ziolako. Paper horrengatik jaso zuen Oscar Sarietarako bere izendapen bakarra. Sternbergek dioenez, Sergei Eisenstein zinemagile errusiarrak Morocco filma goretsi zuen.
Marlen Dietrichek zinemaren historiari egindako ekarpenik gogoratuena Sternbergek 1930ko hamarkadaren hasieran zuzendutako hainbat filmetan burututako izar-lana da; The Scarlet Empress (1934) eta Shanghai Express (1932) filmetan, esaterako. Haren distira nabarmendu zedin pentsatutako filmak izan ziren, komiki eta argazki-nobelak gogorarazten dituen ikus- eta argumentu-estilizazioaz eta femme fatale paperak antzeztu zituen. Sternbergekin egin zuen zazpigarren filmean, Perre Louvinsen kontakizun batean oinarritutako Devil is a woman (Deabrua emakumea da), Dietrichek emakume espainiar asezin bat gorpuztu zuen eta topiko ugariek Espainiako II. Errepublikako gobernu kontserbadorearen protestak eragin zituen. Filma debekatu egin zuten Espainian, eta ekoiztetxeak merkatutik erretiratzea onartu zuen, aktorearen ospea areagotu zuen lana izan zen arren. Diotenez, Marlenek zintaren kopia bat gorde omen zuen hainbat hamarkadatan, haren desagerpena eragotzi zuelarik.
Josef von Sternbergen filmak erabakigarriak izan ziren Marlene Dietrichen mitoa sortzerakoan; izan ere, zuri-beltzean filmatzeak, eta jantzi, orrazkera, argi zein enkoadraketaren hautaketa zainduak, diva gaztearen fotogenia handitzen zuten eta haren akatsak disimulatzen. Argumentuak errealistak ez izateak eta antzezlearen espresio-sorta mugatuak garrantzia galdu zuten, erakargarritasun handiko izarraren irudi publikoa finkatu baitzen.
1936-39: krisia eta Hitlerri ezezkoa
1933tik aurrera Marlene Dietrich beste zuzendari batzuekin elkarlanean hasi zen. The Song of Songs filmatu zuen Rouben Mamoulianekin; ez zuen arrakastarik izan. Lortu zuen baina, Frank Borzageren Desire (1936) filmarekin, eta berriz ere Gary Cooperrekin batera aritu zen. Arrakasta horrek, hala ere, ez zuen geroagoko porrotetatik salbatu, eta 1938an “lehiatilarako pozoia” ezizena jarri zioten; banatzaileek beste askori jarritako ezizena zen, Greta Garbo, Mae West, Joan Crawford eta Katharine Hepburnen mailako izarrak tarteko.
Londresen Knight Without Armour filmatzen ari zela, gerra hasi baino hilabete batzuk lehenago, ofizial naziek Marlene bisitatu zuten, eta Alemanian Hirugarren Reicheko izar nagusi izateko eskaintza gozoak egin omen zizkioten; berak, hala ere, uko egin omen zion eskaintzari eta hiritartasun estatubatuarra eskatu zuen; 1939an eskuratu zuen.
Bigarren Mundu Gerra
1939an, Marlene Dietrichen karrera zinematografikoak gelditua zirudien, baina nolabaiteko indarra berreskuratu zuen bi filmi esker, Arizona (Destry Rides Again, 1939), Mendebaldeko komedia James Stewartekin, non Marlenek adierazkortasun lagunkoiagoa zabaldu zuen umore ukituekin, eta Seven sinners (1940), John Waynerekin.
1941ean, Bigarren Mundu Gerran, Dietrich lehen izarretako bat izan zen AEBetako gerra bonuak biltzen, Estatu Batuetako tropak gerra-frontean entretenitzeaz gain. Oso ezaguna izan zen bere iritzi politiko sendoengatik. Nazien aurkako jarrera irmoa izan zuen, eta garai hartako politika antisemitak arbuiatu zituen. Aurreko hamarkadaren amaieran, Billy Wilder eta beste batzuekin elkarlanean aritu zen, judu eta disidenteei Alemaniatik ihes egiten lagunduko zien funts ekonomiko bat biltzeko. Nazien kontrako zenbait diska ere grabatu zituen alemanez; tartean, “Lili Marleen” gerraren gorrotoa gainditzen zuen abestiaren adibide bitxia. Bere emanaldietan, abesteaz gain, musika-zerra jotzen zuen tropak entretenitzeko, eta soldadu zein ofizial aliatuentzat abestu zuen Aljerian, Frantzian eta Alemanian James M. Gavin eta George S. Patton jeneralekin.
Marlene Dietrichek hainbat errekonozimendu jaso zituen nazismoaren aurka eta juduen alde egindako borrokagatik, 1965ean Israelgo Balioaren Domina kasu; saria mugarri izan zen garai hartan, alemaniar jatorriko pertsona bati ematen zitzaion lehen aldia baitzen; emakumezkoa, gainera. Baina, nolabait, Dietrich ez zen nazismoaren orbanetik libratu: gerraostean, bere arreba Elisabethekin Alemanian berriz topo egitean, hark eta haren senarrak Bergen-Belseneko kontzentrazio-esparruko militar eta funtzionarioek maiz bisitatzen zuten zinema bat kudeatu zutela jakin zuen. Hitlerren erregimenaren konplize izanagatik errepresaliatuak izan ez zitezen saiatu zen arren, urte batzuk beranduago bikotearekin harremana eten zuen; ahizparik ez zuela eta alaba bakarra zela esatera ere iritsi zen.
Helduaroko filmak
Marlene Dietrich, heldutasunera heldu zen heinean, erakargarritasun erotikoaren xarma galduz joan zen, Rita Hayworth eta Marilyn Monroe bezalako aktore gazteagoen bultzadaren parean. Hala ere, bere antzezlan-errepertorioa zabaldu zuen balio handiko zinta batzuetan, hala nola: Alfred Hitchcocken Stage Fright (1950), Jane Wyman eta Michael Wilding aktoreekin batera; Fritz Langen Rancho Notorious (1952), Arthur Kennedy eta Mel Ferrerekin; Billy Wilderren A Foreign Affair (1948), Jean Arthurrekin, eta Witness for the Prosecution (1957), Tyrone Powerrekin; baita Orson Wellesen Touch of evil (1958), Charlton Heston eta Janet Leighekin batera; eta Nurenbergeko Epaiketei buruzko Judgment at Nuremberg (1961), 1961ean Stanley Kramerrek filmatua, eta aktore-zerrenda luze zein zabal batekin batera. Taldean, besteak beste, Spencer Tracy, Burt Lancaster, Montgomery Clift eta Maximilian Schellek parte hartu zuten eta Schellek Oscar Saria jaso zuen paper harengatik.
Zenbaitetan harremana zaila izan zen zuzendariekin. Hollywooden hasi zenean, ikastun otzana eta nekaezina izan zen Josef von Sternbergekin, erabateko eraldaketa fisiko eta espresiboa bizi izan zuen. Garai hartan, Wellesen jarraitzaile zintzoa zen, izugarri miresten zuen, halakoak esateraino: “Jendeak aitaren egin beharko luke hari buruz hitz egin aurretik”. Ordea, Billy Wilderrekin tirabirak izan zituen, argi eta kameren kokapenaren karira, bere alderdirik onena erakutsi nahi baitzuen. Behin, “ez dizkidazu lehen bezain argazki onak egiten” aurpegiratu zion ohiko argazkilari bati. Hark, diplomaziaz, erantzun zion: “hamabost urte zaharragoa bainaiz”.
Abeslari lanak
Judgment at Nuremberg filmean, Marlene pasieran dabil Spencer Tracy aktorearekin, taberna batetik heldu den kantu-soinua entzunez. “Lili Marleen” abesti alemaniar ospetsua zen, Marlenek berak gaztaroan ezagutarazia eta filmarako ingelesera itzulia.
Dietrichek hainbat filmetan abestu zuen, Der blaue engel filmean, esaterako, “Berriz ere maitemintzen” abestu zuen (alemanez “Ich bin von Kopf bis Fuß auf Liebe eingestellt”, euskaraz “goitik behera maitasunerako sortua naiz”); 1920ko hamarkadan grabatu zen. Bere ibilbidean aro kaskar baten ondoren, Decca, Elektrola, EMI eta Columbia disketxeentzat hainbat diska grabatu zituen; tartean, “Lili Marleen” kantaren bertsio ospetsua. Gerora, zenbait abestitan bere ahots berezia satirizatua izan zen.
Antzerkia eta kabareta
1950eko hamarkadaz geroztik, Dietrichek zineman jarduna murriztu zuen, eta nazioarteko birei ekin zien, kabareteko aktore gisa; jardunean jarraitu zuen 1975  urtera arte. 1953an Las Vegaseko Sahara hotelarekin sinatutako kontratu onuragarriak (astero 30.000 dolar iraupen laburreko emanaldi baten truke) bere estatusa finkatu zuen, kantuaren dama handia zen. Ikuskizun hartan, 52 urte beteak zituela, gorpuzkera ederra erakutsi zuen, nude efektuzko eta harribitxiz apaindutako zetazko txifoia jantzirik, eta ohiartzun handia izan zuen. Arrakastak bultzatuta, hurrengo urtean Londreseko Cafe de Paris aretoan jardun zen; estreinaldia Noel Cowardek aurkeztu zuen. Ondoren, kontratua berritu zuen Las Vegasen. Ia bi hamarkadatan planetaren erdia zeharkatu zuen biraz-bira: Brasil, Japonia, Hegoafrika, Errusia… Espainian, 1972an Palma Mallorcakoan aritu zen, Tito’s festa-aretoan. Bere errepertorioan bere filmetako abestiak zeuden, baita garai hartako abesti herrikoiak ere, hala nola Edith Piafen "La vie en rose", Jacques Brelen "Ne me quitte pas", Gilbert Bécauden "Marie, Marie", Audrey Hepburn ospetsu egin zuen "Moon River"... Bob Dylanen "Blowin 'in the wind" eta The Doorsen "Light My Fire" ere abestu zituen.
60ko hamarkadaren erdialdera arte, Burt Bacharach musikagile ospetsua izan zen bere errezitaldien zuzendari musikala, eta harekin ezkongai izan zen. Bere orkestra moldaketek, izarraren ahots maila mugatua mozorrotzen lagundu zuten, eta bere abestiei efektu dramatiko maila gorena ematea ahalbidetu zuten. Interpretazio biribilak lortzeko, musikariekin sinkronizatuta, Marlenek keinu- eta aurpegi-adierazpen kalkulatuak lotzen zituen. Peter Bogdanovich zinemagileak harriturik esan zuen “Marlenek garrantzia ematen dio kantatzen duenari”, baina hain gogotsuak ez ziren beste kritikari batzuek nostalgiari egozten zioten arrakastaren zati bat: “Ikuskizun hau ilusionismo-joko baten antzerakoa da, non aztiak esku arina duen, baina publikoaren konplizitatea behar duen; eta ikusleren batek trikimailua sinesten ez badu, bere buruari egotziko dio errua”. Kritikariek oholtzan teknika sinesgarria aitortzen zioten eta, batez ere, “bere magiarengan uste osoa”.
Malenek bere onerako erabili zituen hainbat baliabide estetiko: bere gorputza kortse baten antzera konprimitu eta birdefinitzen zuten txifoizko bodyak; horiek ezkutatzeko, gardentasuna simulatzen zuten Jean-Louis Berthaulten jantzi ikusgarriak; kontu handiz erabilitako argi-sistemak, eta zurrumurruak zurrumurru, baita bat-bateko aurpegi-luzapenak ere (azala esparatrapuz eta txirikordaz tenkatu eta ileorde sentsualez ezkutatzen zituen). Hala ere, behin, prismatikoz begiratzen zion ikusle bati zera esan zion: “Ez itzazu erabili, magia hautsi egiten baita”.
1968an Tony saria jaso zuen Broadwayen ematen zuen An evening with Marlen Dietrich ikuskizunagatik. 1972an Londresen eskaini zuen I wish you love izenburupean, telebistako saio berezia grabatzeko. Bere izar paperaz une oro jabetuta, 8.000 dolarreko zisne-lumazko kapa handi batez eta harribitxiz jositako soineko estu batez jantzirik oholtzaratu zen Marlene. Nolanahi ere, lagunarteko jarrera ere izan zuen: publikoarekin txantxetan aritu zen, eta, bere kanturik irrigarrienetan taberna-giroko keinuak egin zituen. Izarrak gehiegizko baldintzak ezarri zituen: telebistarekiko uzkur, ikuskizuna benetako antzoki batean filmatu zedin eskatu zuen, entzulez inguratuta, eta ez plato batean; bere lanaren truke 250.000 dolar eskatu zituen, inoizko kopururik altuena. Horrez gain, saioa bitan (behin Estatu Batuetan, eta beste behin Erresuma Batuan) eman ondoren grabaketaren copyright-a gorde zuen. Biak ala biak 1973an eman ziren eta audientzia nahiz kritika onak jaso zituzten, Dietrich emaitzarekin ados egon ez arren. Saio berezi hura eskuragarri dago Youtuben.
Lesioak eta erretreta
Bizi-maila altua zela eta, Marlen Dietrichek diru andana behar zuen (Maria Riva alabak “beti porrot egoeran” bizi zela adierazi zuen), eta, ondorioz, bere musikari ibilbidea 70eko hamarkada ondo bete arte luzatu behar izan zuen. Zerbixeko minbizia gainditu zuen 1965ean eta odol-zirkulazio txarra zuen zangoetan, baina emanaldiei eutsi zien harik eta oholtzan izandako bi istripuk erretiratzera behartu zuten arte.
1973an Marylanden emanaldi batean, orkestraren lubakira erori zen eta ezkerreko izterrean zauria egin; sendatzeko, azal-mantuak behar izan zituen. Beste ezbehar batek eman zion amaiera bere ibilbideari, 1975ean: Sydneyn, oholtzaratzear zela, erori eta zangoa hautsi zuen.
Zineman jardun gabe hamabost urte eman bazituen ere, Just a gigoló (1979) filman parte hartu zuen, David Hemmingsen gidaritzapean eta David Bowie, Sydne Rome eta Kim Novak protagonista zirela. Gainera, 80ko hamarkadan hainbat liburu idatzi eta lagundu zituen.
Azken hamarkada, batez ere, Parisko (Frantzia) Montaigne etorbideko bere apartamentuan eman zuen. Denbora-tarte hartan ez zen jendaurrean agertu, ez omen zuen nahi zahartzaroko itxurak bere irudi mitikoa lausotzea. Hala eta guztiz ere, gutunak idazteko zein telefonoz deitzeko zaletasun handia zuen. Esamesek diotenez, azken urteetan bolada depresiboak bizi izan zituen, eta alkohol gehiegi kontsumitzen zuen; hori dela eta erori omen zen komunean, eta hargatik egin omen zuen okerrera bere mugikortasun eskasak.
Dokumentala: Marlene (1984)
Maximilian Schellek, hogei urte lehenago, Judgment at Nuremberg (1961) filmean, Marlenekin lanean aritua zen, eta dokumental biografiko baterako elkarrizketa bat egitea lortu zuen (Marlene, 1984); ahots-grabazioa soilik izateko baldintzapean onartu zuen, ez baitzuen bere aurpegia ez bere etxea erakutsi nahi. Hortaz, dokumentalean ikus daitezkeen irudiak bere film zaharren eta Marlenen Parisko egongela birsortzen zuen dekoratu baten enkuadraketen zatiak dira.
Galdera askoren aurrean, jarrera mukerra eta zorrotza izan zuen, bere kondaira gordetzeko jeloskor, baina zuzendariak, trebeki, erdizka esandakoak artxiboko irudiz ilustratu zituen eta egia agerian utzi. Dokumentala Dietrichek espero baino gordinagoa eta adierazgarriagoa izan zen, eta horrenbesteko haserrea sorrarazi zion, ezen harremana eten baitzuen Schellekin. Hala ere, erreportajeak Oscar saria jasotzeko izendapena jaso zuenean, harekin berradiskidetu zen. Hainbat sari eta Newsweek aldizkariaren laudorioak jaso zituen: "Filmak ez du parekorik; baliteke zinema izar handi bati buruz inoiz egin den liluragarriena eta zirraragarriena izatea".
Azken urteak eta heriotza
Parisko erretiroan harreman gutxi izan zuen Maria Riva alabarekin, bien arteko tirabirak zirela eta. Mariak ama musika-biretan lagundu zuen, haren esanetara lan eginez; izarra hil ondoren, bere janzteko trikimailuak ezagutarazi zituen. Peter Riva bilobarekin, ordea, harreman jarraia izan zuen Dietrichek, eta Parisko bere etxebizitzan sartzen zen hurbileko gutxietakoa zen. Rudol Sieber senarrak Estatu Batuetan bizitzen jarraitu zuen, eta minbiziak jota hil zen 1976ko ekainaren 24an. 2005eko azaroan Alemaniako Der Spiegel aldizkarian egindako elkarrizketa batean, alabak eta bilobak esan zuten Marlene Dietrich politikoki "aktibo" egon zela urte horietan; agintari ospetsuekin telefonoz harremanetan egon zen, eta hilean 3.000 dolarretik gora gastatu ohi zituen telefono-deietan. Bere kontaktuen artean zeuden Ronald Reagan eta Mikhail Gorbatxov, eurengan izan zuen eragina ezagutzen ez den arren.
Dietrich lasai hil zen 1992ko maiatzaren 6an, 90 urte zituela, Parisen. Hileta elizkizuna Parisko La Madeleine elizan egin zen; 3.500 lagun bertaratu ziren, eta jendetza bildu zen tenpluaren kanpoaldean. Gorpua, Estatu Batuetako ikurrinaz estalia, Berlinera eraman zuten eta Berlin-Schönebergeko udal hilerrian lurperatua izan zen, bere jaioterrian. Marlene Dietrichek zera esan zion Parisko luxuzko etxebizitzan lagun zuenari: “Dena nahi izan genuen, eta lortu genuen, ezta?”.
Marlene Hollywooden
Dietrich ez zen inoiz Hollywoodeko industriara egin, eta beti izan zen bere gustuen jabe. Bere alemaniar doinu indartsuak aparteko ukitua eman zien bere interpretazioei, baina horrek “atzerritar” etiketa balio izan zion amerikarren begietara.
Gainera, modaren ikono bat izan zen goi-mailako diseinatzaileentzat, baita haren oinordeko izan ziren izarrentzat ere. Besteren artean, Chanel, Balentziaga, Hermès eta Christian Diorren soinekoak jantzi zituen eta hainbat jantziren erabilera zabaldu zuen, hala nola, prakak. Honek, bere jendaurreko irudiari eta lehen filmetako bisexualitate iradokuzunei lotuta, sarritan, bere bizitza sentimentalari buruzko zurrumurru indartsuak sortzen lagundu zuen; berak ez zituen inoiz baieztatu.
Bere itxura dotoreak, irudi konplexu eta aztertuak, jantzi bikainek (emakumezkoen praken moda ezarri zuen) eta bere femme fatale irudiak ospea eman zioten. Marlene dotorezia eta glamourraren ikono izan zen, eta, beraz, beti izan zen hollywoodiar distiraren parte. Heldutasunean aitortu zuen soilik bere irudi publikoaren eskakizunak zirela-eta erabiltzen zituela soineko hain sofistikatuak, eta bere bizitza pribatuan modu informalean janztea gustuko zuela, praka bakeroak erabiltzea barne (“gizonezkoenak”, noski).
Bizitza pribatua
Bere bizitza profesionala kontu handiz maneiatua eta mundu osoan ezaguna bazen ere, Marlene Dietrichek bere bizitza pertsonal kitzikagarria begi publikotik kanpo mantendu zuen. Hala izan zen, neurri batean, Hollywoodeko ekoiztetxeen Star systemak izarren irudi ona zaintzen zuelako, prentsak jasotzen zuen informazioa dosifikatuz. Kontuan hartzekoa da ere garai hartako kazetaritza sektorea ez zela egungoa bezain ziztatzailea eta teknifikatua.
1923an, artean ezezaguna zela, Berlinen ezkondu zen Rudolf Sieber (1897-1976) zuzendari-laguntzailearekin, baina elkarbizitza laburra izan zen eta banandu egin ziren; ez ziren inoiz dibortziatu, eta nolabaiteko adiskidetasuna mantendu zuten. 1944an senarrari adi egon zen pneumonia baten ondorioz, eta berriz ere 1956an bihotzeko krisi baten ondorioz. Sieber Kalifornian bizi izan zen batez ere; han, hegazti-ustiaketan aritu zen, eta bertan hil zen.
Baieztatu gabeko iturri batzuez gain, Marleneren bizitza pribatuari buruzko xehetasun apurrak bere alaba bakarrak eman ditu, Maria Rivak (bere ezkondu osteko izena da, bere ponteko izena Maria Elisabeth Sieber baitzen). Alabak aitortu zuenez, izar gisa errespetua bazion ere, ez zuen inoiz ama maite izan; Marlene Dietrich ispiluan proiektatutako irudi harentzat, harengatik eta haren pean bizi zela esan zuen. Marlenek eraikitako mitoari kritikarik zorrotzena egin zion, eta amak ez zuela sekula benetako maitasuna ezagutu adierazi zuen, oso pertsona bakartia eta manipulatzailea izan zela, eta bere interpretaziorik onena ez zuela filmetan egin, bizitza errealean baizik. Marlene Dietrich sexualki oso askea izan zen Berlinen hasi zenetik, eta ez zuen zalantzarik izan gizon askorekin harreman estuak izateko, baita emakumezkoekin ere; Hollywooden vox populi bazen ere, publikoaren gehiengoak ez zekien. Eremu pribatuan, The Sewing Circle (Jostunen zirkulua, euskaraz) taldeko kide nagusietako bat izan zen; beren sexualitate lesbiana edo bisexuala ezkutatzen zuten Hollywoodeko emazkumezko izarrek osaturiko taldea zen. Baieztatutzat eman da Mercedes de Acosta poetarekin abentura bat izan zuela, baina eztabaidagarriagoak dira Edith Piafekin eta Greta Garborekin lotzen duten informazioak.
Marlenek harreman estua izan zuen lankide askorekin, besteak beste, James Stewart, John Wayne eta Gary Cooper (haren bikotekidea haserrarazi zuen), Errol Flynn, Frank Sinatra, Burt Bacharach musikaria, John F. Kennedy politikaria eta Josef von Sternberg. 50 urte beteak zituela, Yul Brynnerrekin elkartu zen, eta aldizkako harreman hura hamarkada batez luzatu zen. Alabak dioenez, Marleneri, berez, sexua ez zitzaion gustatzen, eta gehien maite zuena seduzitzea eta desiratua sentitzea zen. Batzuen arabera, aktorearen bizitzako maitasuna Jean Gabin frantziar aktore eta heroi militarra izan zen; beste batzuen arabera, ordea, berekoikeriak eragotzi egin zion inorekin emozionalki lotzea. 1948an, Maria Riva semeaz erditu zenean, Dietrichek “munduko amona erakargarriena” ezizena jaso zuen.
Tullos
, 'Tulach', Eskoziako Aberdeen hiriko auzo bat da.
Labergement-Sainte-Marie
Labergement-Sainte-Marie Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Labergement-Sainte-Marie udalerrian erroldatutako biztanleak 1.021 ziren. Familiak 418 ziren, horien artean 122 pertsona bakarrekoak ziren (59 bakarrik bizi ziren gizonak eta 63 bakarrik bizi ziren emakumeak), 126 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 150 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 566 etxebizitza zeuden, 429 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 84 bigarren erresidentzia ziren eta 53 hutsik zeuden. 282 etxeak ziren eta 277 apartamentuak ziren. 429 etxebizitza nagusietatik 291 bere jabearen bizilekua ziren, 120 alokairuan okupaturik zeuden eta 18 doan lagata zeuden; 11 etxek gela bat zuten, 37 etxek bi zituzten, 79 etxek hiru zituzten, 94 etxek lau zituzten eta 209 etxek bost zituzten. 360 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 173 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 218 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Linda Fiorentino
Linda Fiorentino (1958ko martxoaren 9a, Philadelphia, Pennsylvania) estatubatuar aktore bat da. Antzeztutako filma nabarmenenen artean honako hauek daude: Vision Quest, Gotcha!, After Hours, The Last Seduction, Men in Black, Jade eta Dogma.
Labergement-Sainte-Marie
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 682 ziren, horien artean 555 aktiboak ziren eta 127 inaktiboak ziren. 555 pertsona aktiboetatik 533 lanean zeuden (280 gizon eta 253 emakume) eta 23 langabezian zeuden (9 gizon eta 14 emakume). 127 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 51 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Labergement-Sainte-Marie udalerrian 446 unitate fiskal zeuden, 1.075,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.081 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 26 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 3 margolariak, 1 zurgina, 3 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 4 albaitariak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 altzari denda zen eta 1 kirol-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Labergement-Sainte-Marie udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 112 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
West End (Aberdeen)
West End, Eskoziako Aberdeen hiriaren erdigunetik hurbil dagoen barruti bat da.
Eubrochoneura
Eubrochoneura Tortricidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Argyroploce parasema da.
Browning (Illinois)
Browning  Illinoiseko herri bat da. Schuyler konderrian kokatua dago. 2010ean 137 biztanle zituen, 0.8 kilometro koadrotan banatuta.
Ediciones B
Ediciones B, S. A., antzinako Bruguera argitaletxearen eta TBOren argital funtsen oinordekoa, 1987an sortutako argitaletxe bat da. Grupo Zetaren Liburuen Dibisioko zigiluetako bat da. Besteak Bruguera, Vergara, Byblos eta Zeta dira edo izan dira (azken bi hauek poltsikoko liburuenak). Bere egoitza Bartzelonan du.
Bremen (Ohio)
Bremen Ohioko herri bat da. Fairfield konderrian kokatua dago. 2010ean 1,425 biztanle zituen, 2.23 kilometro koadrotan banatuta.
Ediciones B
Ediciones Bk espainiar eta latinoamerikar merkatuan ordezkaritza indartsua du, helduentzako (fikziozkoak eta ez fikziozkoak), haurrentzako, gazteentzako liburuak, marrazkidunak eta komikiak merkaturatuz. Azken hauen artean Mortadelo eta Filemon, Superlópez eta Simpson Cómics nabarmentzen dira.
Argitalpen ibilbidea
1987an Grupo Zetak Bruguera Argitaletxearen funtsak erosi zituen, horien artean milaka jatorrizko lan, Ediciones B sortuz. Hau, El Capitán Trueno, El Corsario de Hierro, El Cosaco Verde eta Jabato bezalako komiki klasikoak berreditatuz eta Mortadelo, Super López, Súper Mortadelo, TBO], Zipi y Zape, Zipi y Zape Super bezalakoak berrartuz hasi zen, Guai! eta Yo y Yoz arduratzeaz gain. 1990ean Katsuhiro Ōtomoren Akiraren kolorezko bertsio bat merkaturatu zuen.
1991n Ediciones Bk bere komiki guztiak jada itxi zituen bere egilerik ezagunenak ziren Francisco Ibáñez eta Jani buruzko bilduma monografikoen ekoizpenean zentratzeko. 1993tik eta Laureano Domínguezen zuzendaritzapean, alabaina, Al ataque izen bereko saioaren arrakasta probestuz, CO & CO eta Top Comics aldizkariak argitaratu zituen, irakurle helduagoentzat zirenak.
1996an Bongo Comics estatubatuar konpainiak sortutako Simpson Comicsak editatzen hasi zen.
2011ko martxoan eta Ernest Folchen zuzendaritzapean, Mortadelo eta Filemonen azterketan zentraturiko web orrialdeak ixtea lortu zuen, horren ondorioz interneten polemika sortuz.
Bildumak
Gaur egun honako bilduma hauek biltzen ditu:
Fikziozkoak
Ediciones B zigiluarekin argitaratutako liburu gehienak ondoren Byblos (itxia) eta Zeta Bolsillo zigilupean poltsikoko liburuetan argitaratzen dira.
Colección Olé
Artikulu nagusia: Colección Olé
Simpson Comics
Ediciones Bk urtero iparramerikar edizioko zenbait jatorrizko errekopilatorio argitaratzen ditu. 1996tik argitaletxe honek Simpson Comics Olé Simpson, Magos del Humor eta Super Humor izenburupean argitaratu du.
Tapirus
Tapirus ugaztun perisodaktilo genero bat da, Tapiridae familiako genero bakarra gaur egun. Tapir edo danta izena ematen zaie. Bere familian beste 9 genero ziren, baina guztiak desagertu dira. Zaldi eta errinozeroen ordena berekoa da, azken hauengandik gertuago daudelarik.
Capannori
Capannori Italiako udalerri bat da. Luccako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Capannorik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Careggine
Careggine Italiako udalerri bat da. Luccako probintzian kokatuta dago, Toscana eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sagalassa
Sagalassa Brachodidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Sagalassa robusta da.
NGC 4800
NGC 4800 galaxia bat da, Canes Venatici konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Woodside (Aberdeen)
Woodside, 'Taobh na Coille', Eskoziako Aberdeen hiriko auzo bat da.
Miguelromeroita
Miguelromeroita fosfato motako minerala da eta hureaulita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Miguelromeroita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Browns (Illinois)
Browns  Illinoiseko herri bat da. Edwards konderrian kokatua dago. 2010ean 134 biztanle zituen, 0.76 kilometro koadrotan banatuta.
Hemiancistrus cerrado
Hemiancistrus cerrado Hemiancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
645 Agrippina
645 Agrippina asteroide gerrikoan aurkitutako 645. asteroidearen izena da. 1907ko irailak 13an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo estatubatuarrak herrialde honetako Massachusetts estatuko Taunton izeneko herriko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1907 AG zen.
Brewster (Ohio)
Brewster Ohioko herri bat da. Stark konderrian kokatua dago. 2010ean 2,112 biztanle zituen, 5.78 kilometro koadrotan banatuta.
Sisyroctenis
Sisyroctenis Brachodidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Sisyroctenis hemicamina da.
Night Stalker: The Hunt for a Serial Killer
Night Stalker: The Hunt for a Serial Killer estatubatuar telesail dokumentala da, 2021ean Netflixean igorri zutena.
Milltimber
, Eskoziako Aberdeen hiriaren mendebaldean dagoen auzune bat da.
Échouboulains
Échouboulains Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Échouboulains udalerrian erroldatutako biztanleak 528 ziren. Familiak 205 ziren, horien artean 45 pertsona bakarrekoak ziren (33 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 70 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 90 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Night Stalker: The Hunt for a Serial Killer
Los Angeles, 1980ko hamarkada. "Gaueko zelataria" ezizenez egin zen ezagun Richard Ramirez, AEBetako saileko hiltzaile mediatikoenetako bat. Haren figura hainbatetan eraman dute fikziora. True crime estiloko lan gorenen tankeran, Tiller Russell zuzendariak fin uztartu ditu artxiboko irudiak eta egungo lekukotzak.
Échouboulains
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 243 etxebizitza zeuden, 204 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 235 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 204 etxebizitza nagusietatik 174 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 68 etxek lau zituzten eta 102 etxek bost zituzten. 160 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 74 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 121 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 366 ziren, horien artean 279 aktiboak ziren eta 87 inaktiboak ziren. 279 pertsona aktiboetatik 249 lanean zeuden (128 gizon eta 121 emakume) eta 30 langabezian zeuden (13 gizon eta 17 emakume). 87 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 29 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Échouboulains udalerrian 193 unitate fiskal zeuden, 511 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.454 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina eta 1 iturgina.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Échouboulains udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maquetas (Zakarrak)
Maquetas diskoak Zakarraken lehen bi maketak biltzen ditu, 2012. urtean Radikal 1977 records diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. Disko hau 12 hazbeteko binilo formatuan bakarrik argitaratu zen, baina 3 aurkezpen ezberdinetan:
Kantuen zerrenda
A aldea:
B aldea:
Oharrak: 1) Musika Symarip taldearena. 2) Musika Sham 69 taldearena.
Valerio Adami
Valerio Adami (Bolonia, Italia, 1935eko martxoaren 17a) margolaria da. Figurazio Berria izeneko mugimenduko kidea da. 1955ean Parisa jo zuen eta han ezagutu zituen Matta eta Lam. Obra ezagunak ditu, besteak beste, Sandwicharen ordua (1963), Alizia indarkeriaren herrian izeneko saila, eta Alpinista (1973). Théâtre du Châteleteko galeria margotu zuen 1989an. 1970eko hamarraldiaren amaieran, bere pintura urbanoen erakusketa handia egin zuen Parisko Arte Modernoko Museoan, eta 1985ean Pompidou Zentroak Adamiren obraren atzera begirako erakusketa eskaini zuen.
Brownstown (Illinois)
Brownstown  Illinoiseko herri bat da. Fayette konderrian kokatua dago. 2010ean 759 biztanle zituen, 2.01 kilometro koadrotan banatuta.
Hemiancistrus chlorostictus
Hemiancistrus chlorostictus Hemiancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Typhlops gonavensis
Typhlops gonavensis Typhlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Nigg (Aberdeen)
Nigg, Eskoziako Aberdeen hiriko auzune bat da, Dee ibaiaren hegoaldean.
Coyote (telesaila)
Coyote estatubatuar telesail dramatikoa da, 2021ean CBS All Accessen igorri zutena.
Sei ataleko istorioan, AEBen eta Mexikoren arteko mugan egiten du lan haren pertsonaia protagonistak.
Britholita-(Ce)
Britholita-(Ce) silikato motako minerala da eta britholite taldearen kidea da.
Neuville-Bosc
Neuville-Bosc Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Britholita-(Ce)
Ezaugarriak
Britholita-(Ce) silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 da.
Brice (Ohio)
Brice Ohioko herri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean 114 biztanle zituen, 0.25 kilometro koadrotan banatuta.
Neuville-Bosc
Biztanleria
2007an Neuville-Bosc udalerrian erroldatutako biztanleak 513 ziren. Familiak 181 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 55 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 90 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 205 etxebizitza zeuden, 182 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 203 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 182 etxebizitza nagusietatik 173 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 128 etxek bost zituzten. 156 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 124 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 350 ziren, horien artean 279 aktiboak ziren eta 71 inaktiboak ziren. 279 pertsona aktiboetatik 261 lanean zeuden (143 gizon eta 118 emakume) eta 18 langabezian zeuden (6 gizon eta 12 emakume). 71 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 26 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Neuville-Bosc udalerrian 177 unitate fiskal zeuden, 523 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.967 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra eraikuntza enpresa zen.
2000. urtean Neuville-Bosc udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Musika klasiko garaikide
Musika klasiko garaikidea gaurkotasunetik hurbil konposatutako musika klasikoa da. XXI. mendearen hasieran, Anton Webern hil ondorengo musika post-tonalaren forma modernoei egiten die erreferentzia, eta serialismoa, musika elektronikoa, musika esperimentala eta musika minimalista barnehartzen ditu. Musika modu berrietan musika espektrala eta postminimalismoa sartzen dira.
Aurrekariak
XX. mendearen hasieran, musika klasikoko konpositoreek gero eta tonu disonanteagoa zuen hizkuntza batekin esperimentatzen zuten, eta horrek, batzuetan, pieza atonalak sortzen zituen. Lehen Mundu Gerraren ondoren, erromantizismo berantiarraren formaltasun eza eta keinu geroz eta nabarmenagoen aurkako erreakzio gisa, konpositore batzuek estilo neoklasikoa hartu zuten, aurreko estiloetako forma orekatuak eta prozesu tematiko hautemangarriak berreskuratzea helburu zuena (ikus, halaber, Objektibotasun Berria eta Errealismo Soziala). Bigarren Mundu Gerraren ondoren, konpositore modernistak beren konposizio-prozesuan kontrol-maila handiagoak lortzen saiatu ziren (adibidez, tonu baxuen teknika erabiliz eta, ondoren, erabateko serialismoa). Aldi berean, ordea, konpositoreek ere esperimentuak egin zituzten kontrolari uko egiteko bitartekoekin, eta zehaztu gabeko edo ausazko prozesuak aztertu zituzten, gradu txikiagoetan edo handiagoetan. Aurrerapen teknologikoei esker sortu zen musika elektronikoa. Zinta begiztekin eta egitura errepikakorrekin esperimentatzeak minimalismoa sortzen lagundu zuen. Beste konpositore batzuk musika-interpretazioaren antzerki-potentziala aztertzen hasi ziren (performance arte, teknika mistoa, fluxoa). Musika klasiko garaikideko lan berriak sortzen jarraitzen da. Urtero, 700 emanaldi egiten ditu Bostongo Kontserbatorioak Berkleen. Musika klasikoaren programa garaikideko ikasleen lan berriak emanaldi horietako 150 inguru dira.
1945–75
Neurri batean, Europako eta Estatu Batuetako tradizioak banandu egin ziren Bigarren Mundu Gerraren ondoren. Europako musikagile garrantzitsuenen artean daude Pierre Boulez, Luigi Nono eta Karlheinz Stockhausen. Lehenbizikoa eta azkena Olivier Messianen ikasleak izan ziren. Filosofia estetiko garrantzitsu bat, bai eta une hartan konposizio-teknikaz osatutako talde bat ere, serialismoa zen ("musika ordenatua", "musika osoa" edo "tonuaren antolamendu osoa" ere esaten zaio), eta Arnold Schoenbergen eta Anton Webernen konposizioak hartzen zituen abiapuntutzat (baina tonu baxuko musika tradizionalaren aurka zegoen). Le Corbusierren modulor ideiarekin ere lotura estua zuen. Hala ere, oinarri tradizionalagoa zuten konpositore batzuek, hala nola Dmitri Shostakovich eta Benjamin Brittenek, konposizio-estilo tonala mantendu zuten, mugimendu serialista nabarmena izan arren.
Neoromantizismoa
Tonalitate zabalaren hiztegia, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran loratua, konpositore garaikideek erabiltzen dute oraindik ere. Inoiz ez da eskandalagarritzat edo eztabaidagarritzat jo musika-mundu zabalenean. Estatu Batuetan, adibidez, "konpositore gehienek lanean jarraitu baitzuten mende honetan zehar tonu-orientazioko konposizioetan".
Modernismo handia
Serialismoa da eskola modernisten gerraosteko mugimendu garrantzitsuenetako bat. Serialismoa, zehazkiago serialismo "integrala" edo "konposatua" deiturikoa, honako autoreek gidatu zuten: Pierre Boulez, Bruno Maderna, Luigi Nono eta Karlheinz Stockhausen Europan eta Milton Babbitt, Donald Martino, Mario Davidovsky eta Charles Wuorinen Estatu Batuetan. Konposizio batzuek multzo ordenatu bat edo mota horretako multzo batzuk erabiltzen dituzte, konposizio guztiaren oinarria izan daitezkeenak, eta beste batzuek, berriz, multzo "antolatu gabeak".
XX. mendearen azken herenean gainbehera etorri arren, mendearen amaieran konpositoreen gune aktibo bat zegoen, modernismo handiko ideia eta formetan aurrera egiten jarraitzen zutenak. Haien artean Pierre Boulez, Pauline Oliveros, Toru Takemitsu, Jacob Druckman, George Perle, Ralph Shapey, Franco Donatoni, Jonathan Harvey , Erkki Salmenhaara, Henrik Otto Donner eta James MacMillan.
Konputagailu musika
1975 eta 1990 bitartean, teknologia informatikoaren paradigma aldatu egin zen, eta, horren ondorioz, musika elektronikoko sistemak eskuragarriak eta ez oso garestiak bihurtu ziren. Konputagailu pertsonala musikari elektronikoaren ekipoaren funtsezko osagai bihurtu zen, sintetizadore analogikoak gaindituz eta ohiko funtzioak betez: konposizioa eta puntuazioa, soinuaren sintesia eta prozesamendua, audioaren sarrerako laginketa eta kanpoko ekipoen gaineko kontrola.
Ez da pop musika elektronikoarekin" (laurogeiko hamarkadakoa, rockaren ondorengoa, gitarra elektrikoena, etab.) nahastu behar, ez eta ordenagailu edo sekuentziadore batek sorturikoarekin. Izan ere, azken honen abiadura eta zehaztasuna giza interprete batentzat ezinezkoa da).
Musika sortzeko korronte nagusiaren zati da orain elektronika. Obrak interpretatzean, sarritan, midi sintetizadoreak erabiltzen dira musikari edo instrumentu batzuk laguntzeko edo ordezkatzeko. Halaber, loopeo-prozesuak, lagin-hartzeak (sámpling) eta bateria elektronikoen erabilera (gutxitan) sartzen dira. Hala ere, musika elektronikoaren ideia zaharrak —soinu puruaren bilaketa gisa eta taldearekiko elkarrekintza gisa— leku bat aurkitzen jarraitzen du konposizioan, hasi komertzialki arrakastatsuak diren piezetatik eta entzule hautatuei zuzendutako lanetaraino.
Musika-antzerkia
Musika-antzerkia XX. mendean zehar sortu zen antzezpen-generoa da, opera eta antzerki musikala bezalako genero konbentzionalagoen aurka. Terminoa 1960ko eta 1970eko hamarkadetan nabarmendu zen konposizio instrumentalaren eta ahotsaren ikuspegi abangoardista bat deskribatzeko, zeinak soinurik gabeko keinuak, mugimenduak, jantziak eta beste elementu bisual batzuk barne hartzen zituen partituran. Konposizio hauek (adibidez, György Ligetiren Aventures (1962), Mauricio Kagelen Match (1964) eta Peter Maxwell Daviesen Eight Songs for a Mad King (1968)) kontzertu-aretoko agertoki batean antzeztu nahi ziren, programa luzeago baten baitan agian. piezak.
Minimalismo eta post-minimalismo
Sorkuntza minimalistak zeresan garrantzitsua du oraindik konposizio berrian. Philip Glassek bere ziklo sinfonikoa zabaltzen jarraitu du, eta John Adamasen On the Transmigration of Souls-ek (2001eko irailaren 11ko atentatuen biktimak oroitzeko koru-lana) Pulitzer Saria irabazi zuen. Steve Reichek opera elektronikoa aztertu du eta Terry Rileyk musika instrumentala idazten jarraitu du. Baina minimalista horietatik haratago, harmonia triatiko ez-funtzionalaren tropoak leku komuna dira orain, baita minimalistatzat hartzen ez diren konpositoreetan ere.
Musikagile asko musika minimalistaren baliabideak zabaltzen ari dira, rockaren eta musika etnikoaren (world music) berezko erritmoak eta tresnak, serialismoa eta beste hainbat teknika erabiltzen baitituzte.
Kyle Gannek William Duckworthen Time Curve Preludes direlakoak jotzen ditu lehen pieza postminimalistatzat, eta John Adams konpositore postminimalista hartzen du. Gannek honela definitzen du postminimalismoa: konplexutasun harmoniko eta erritmiko handiagoa bilatzea, Mikel Rouse eta Glenn Branca konpositoreen kasuan bezala. Posminimalismoa pintura eta eskulturako mugimendu artistikoa ere bada, hirurogeiko hamarkadaren amaieran hasi zena.