cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azken Mohikanoa
Liburuko pertsonaiak
Eleberriko pertsonaia nagusiak honakoak dira:
Argumentua
Istorioa New Yorkeko probintzia Britainiarrean garatzen da. Hudson ibaiaren urertzean, 1757an. Badira hiru urte frantsesak eta ingelesak elkarren aurka ari direla Frantsesen eta Indiarren Gerran (1754-1763). Britainiar aginte militarrak natiboak eta bertan ezarritako nekazari kolonoak erreklutatzen dituzte, hegoaldetik datorren frantses-indiar armadaren aurka borrokatuko zen milizia bat osatu nahian.
Bien bitartean, ehizaldi batean daudenean mohikano batzuk indiar etsaien aztarnak topatuko dituzte. Aztarna haiei segika, britainiar goarnizio bat erasoko duten hudoak dabiltzala konturatuko dira. Erasoa gertatzen denean erreskatatuko dituzte Zapelaitz-Begik, aita eta anaiak Cora eta Alice. Bi emazteak William Henry gotorlekura laguntzea erabakiko dute…
Istorioaren zati batzuk egiazko oinarria izan dezakete Jane McCrearen bahiketa eta hilketarekin. Hau 1777ko Uztailean gertatu zen New Yorkeko Fort Edward ondoan. Irokes tribuko kideak izan ziren egile. Jane McCrea Amerikako gerra iraultzailean loyalista izan zen (estimatua izan da biztanleria txuriaren %33 inguru izan zela Britainiarren aldekoa, alegia, 500.000 lagun). Bere anaietako bi matxinatuekin (amerikar, errebelde ere deituak) borrokatu ziren gerra lehertzean, eta bere senargaia berriz Loyalistekin).
Mohikanoak
Hizkuntza algonkina duen tribu bat da. Connecticut estatuko ekialdean (New England) bizi izan zirenak. XVII. mendearen erdialdera arte batasun politikoa izan zuten beste tribu algonkino baten gidaritzapean (Pequot tribua hain zuzen). Geroago barne gatazken ondoren mohegan edo mohikanoak pequotak garaitu zituzten eta independentzia lortu zuten. Beren nagusiak ingelesekin hitzarmenen bidez tribuaren posizioa indartu zuen eta Philip Erregeak XVII. mendearen amaieran kolonoen aurkako gerra amaitu ostean garrantzizko indiar leinu bakarra zen New Englandeko hegoaldean. Beren ekonomia artoaren landaketetan, arrantzan eta ehizean oinarritzen zen.
Kolono europarren presioa mohikanoak baztertzen joan zen, eta beren populazioa jaisten. Gaur egun oraindik badira Connecticuteko Norwich eskualdean batzuk, nahiz beren jatorria ez den garbia.
Frantsesen eta Indiarren Gerra
Frantsesen eta Indiarren Gerra 1754 eta 1763 artean geratu zen gerra da. Zazpi Urteko Gerra, 1756an lehertua, Britainia Handia eta Frantziaren arteko lehia izan zen. Itsasoen, espainiarrak ez ziren kolonia iparramerikarren eta Indiaren kontrola lortzea zen helburua. Britainia Handiak lortu zuen garaipena. Frantsesen eta Indiarren Gerra, beraz, Europako gerraren Ipar Amerikako atala izan zela esan daiteke.
Ondorioak
Asko idatzi daiteke ondorioen inguruan, Wolfeko garaipenak kolono britainiarrek frantsesei eta euren aliatuei hamarkada luzeetan zehar izaniko beldurren amaiera ekarri zuen. Epe ertain eta luzera eragingo zituen ondorioak ordea, antzeman zituzten hainbat ingeles eta frantses garaikidek. Luzez izutu dituen auzoa (frantziar boterea) mendean hartuta, laster ikasiko zuten kolonia amerikarrek britainiar “babesik” (alde batetik frantsesen aurka babestu bai, baina metropoliak beren mesedetan zebilzkien koloniak) behar ez zutela. Urte gutxi pasa ziren gerra hau amaitu eta Amerikako independentzia gerra lehertu zen arte, eta bi gatazken harremana garbia da beraz.
Fort William Henry
Britainiar gotorleku hau George Lakuaren uhertzean kokatzen da (New York), eta Zazpi Urteko Gerraren baitan eraiki zen, frantziarren Carilon edo Tikonderoga Gotorlekuaren erasoak gelditzeko. Besbeslekua New Yorkeko hiritik hasi eta Quebecera iristen zen lehorreko ubide garrantzitsu batean zehar ezarritako fuerte kate batetako katebegia zen. Fort William Henry Britainiar armadako ofizial batek zuzentzen zuen, George Munro Koronelak. Gaur egun han egon zen gotorlekuaren erreplika bat eraikia dago, eta atrakzio turistiko ospetsua da. Frantsesek eraso zuten 1757ko Abuztuan, eta gogor bonbaradatu ere bai. Errenditzera behartu zuten frantsesek goarnizioa, laguntza emateko hegoaldetik bidalitako tropa anglo-amerikarrak ezin baitzuten frantsesek ezarritako hesia gainditu. Frantsesei baldintza onetan errenditu ondoren, euren aliatu indiarrak tropa ingeles eta kolonialak eraso zituzten, zutabetan antolatuta gotorlekua uzten ari zirenean. Indiarrek, sari gisa esklaboak, buru-azal eta aberastasunak nahi zituzten harrapakin modura emandako laguntzagatik eta ez zitzaizkien errendizioko baldintzak gustatu. Asko erail zituzten eta lapurreta egin zieten gorputzei. Erasoa gogorra izanagatik, propaganda arrazoiak tarteko hildako kopurua puztu egin zen.
Laines-aux-Bois
Laines-aux-Bois Frantziako udalerria da Aube departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Laines-aux-Bois udalerrian erroldatutako biztanleak 499 ziren. Familiak 184 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 88 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 207 etxebizitza zeuden, 183 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 202 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 183 etxebizitza nagusietatik 172 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 47 etxek lau zituzten eta 116 etxek bost zituzten. 138 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 59 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 118 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 319 ziren, horien artean 236 aktiboak ziren eta 83 inaktiboak ziren. 236 pertsona aktiboetatik 219 lanean zeuden (120 gizon eta 99 emakume) eta 17 langabezian zeuden (10 gizon eta 7 emakume). 83 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 34 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Laines-aux-Bois udalerrian 192 unitate fiskal zeuden, 535,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.839 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 zurginak eta 1 argiketaria.
Sainte-Christine (Maine eta Loira)
Sainte-Christine Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Laines-aux-Bois
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
Sainte-Christine (Maine eta Loira)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Laines-aux-Bois
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Laines-aux-Bois udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 832 hektarea erabiltzen.
Sainte-Christine (Maine eta Loira)
Etxebizitza
2007an 304 etxebizitza zeuden, 290 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 288 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 290 etxebizitza nagusietatik 191 bere jabearen bizilekua ziren, 98 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 17 etxek bi zituzten, 37 etxek hiru zituzten, 77 etxek lau zituzten eta 159 etxek bost zituzten. 240 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 117 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 150 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Laines-aux-Bois
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sainte-Christine (Maine eta Loira)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Zwiesel mendia
Zwiesel mendia (Zwieselberg mendi-konplexu handi bat da. 2.790 metroko altuera du, Pieck mendilerroaren parte da, Petermann mendilerroen barne, Maud Erreginare Lurraldean. "Zwiesel-Berg" izena eman zion (sarde-mendia) Alfred Ritscherren Alemaniar Espedizio Antartikoak (1938–1939) aurkitu zuenean.
Sainte-Christine (Maine eta Loira)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 481 ziren, horien artean 375 aktiboak ziren eta 106 inaktiboak ziren. 375 pertsona aktiboetatik 359 lanean zeuden (199 gizon eta 160 emakume) eta 16 langabezian zeuden (7 gizon eta 9 emakume). 106 pertsona inaktiboetatik 41 erretiraturik zeuden, 37 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sainte-Christine udalerrian 292 unitate fiskal zeuden, 770,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.194 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 1 ile apaindegia eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak 120 m2 baino gehiagoko dendak ziren.
2000. urtean Sainte-Christine udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 609 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Galleta
Galleta (frantsesetik: galette, hots, "opila") elikagai bat da, labean egiten den orea irinez, gurinez, arrautzez eta azukrez osatuta daukana.
Historia
VII. mendean, Persian agertu ziren, azukrea eskualdean zabaldu zenean. Europara Iberiar penintsulako konkista musulmanaren bidez iritsi zen. Jada XIV. menderako, oso tipikoak ziren europar sukaldaritzaren maila guztietan, gorteetatik sukalde xumeetaraino.
New York aldean, cookie (nederlanderatik koekje, galletatxoa) izenekoa dago.
Gadella imberbis
Gadella imberbis Gadella generoko animalia da. Arrainen barruko Moridae familian sailkatzen da.
Hyperolius parkeri
Hyperolius parkeri Hyperolius generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
José Torres Hurtado
José Torres Hurtado (Píñar, Granada, 1946 urriaren 15a) espainiar politikaria eta Granadako alkatea da.
Enders (Nebraska)
Enders Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Chase konderrian dago, Nebraska estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Columbina buckleyi
Columbina buckleyi Columbina generoko animalia da. Hegaztien barruko Columbidae familian sailkatua dago.
Ocmanice
Ocmanice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 329 biztanle ditu eta 7,05 kilometro koadroko azalera. Třebíčeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1351 urtean egin zen.
Mistral (haizea)
Mistral (Mestral, Μαΐστρος, Maestrale, Majjistral, Maestral) Frantziako Massif Centraletik hegoaldera, Mediterraneo aldera, jotzen duen haize indartsu, lehor eta hotza da. Rodano ibaiaren haranetik bideratu ohi da eta 100 km orduko lastertasuna har dezake. Neguan eta udaberrian maizago agertzen da fronte hotzekin elkarturik eta indar handiagoz jotzen du.
Haize katabatiko honek ziertzoarekin lotura estua du, neguan gogor eta udan fresko delako
Estrées (Aisne)
Estrées Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an EstréesEstrées udalerrian erroldatutako biztanleak 410 ziren. Familiak 152 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 170 etxebizitza zeuden, 156 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 169etxeak ziren. 156 etxebizitza nagusietatik 132 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 43 etxek lau zituzten eta 94 etxek bost zituzten. 113 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 72 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 71 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 279 ziren, horien artean 188 aktiboak ziren eta 91 inaktiboak ziren. 188 pertsona aktiboetatik 161 lanean zeuden (90 gizon eta 71 emakume) eta 27 langabezian zeuden (14 gizon eta 13 emakume). 91 pertsona inaktiboetatik 30 erretiraturik zeuden, 26 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Estrées udalerrian 160 unitate fiskal zeuden, 428 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.724 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 garraio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak eta 1 igeltseroa.
2000. urtean Estrées udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 336 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Rattus macleari
Rattus macleari Rattus generoko animalia da. Karraskarien barruko Murinae azpifamilia eta Muridae familian sailkatuta dago.
Estrées (Aisne)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1956ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak
Dominak
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 13. postuan egongo litzateke, beste 20 herrialdeekin batera.
Parte hartzaileak kirolaren arabera
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 8 kirol olinpikoetatik bakarrean hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainiako selekzioarekin.
Kirolarien zerrenda
Hona hemen Cortina d'Ampezzoko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.
{| class="wikitaula sortable" ! Kirolaria !! Kirola !! Jaioterria !! Parte-hartzeak
Zumaiako geltoki zaharra
Zumaiako geltoki zaharra Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zumaia udalerrian dagoen antzinako geltoki bat da. Gaur egun osasun etxea da.
Kokapena
Urola ibaiak eta Narrondo ibaiak bat egiten duten lekuan bertan dago, Basadi auzoko Gernika parkean.
Historia
1926ean Ramon Kortazar arkitektoak proiektatu zuen. 1926-1973 artean Urolako trenaren Zumaiako portuaren geltokia zen.
2010ean Udalak erosi eta bertan osasun etxea ezarriko zela iragarri zuen.
Eraikina
Euskal estiloko arkitekturan eraikia dago.
Pseudogastromyzon peristictus
Pseudogastromyzon peristictus Pseudogastromyzon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Balitoridae familian.
Frank Ryan
Frank Ryan (Bottomstown, Irlanda, 1902 – Dresden, Alemania, 1944ko ekainaren 10a) irlandar errepublikar bat izan zen. Irlandako Gerra Zibilean errepublikarren aldeko IRAko kide nabarmena, An Phoblacht egunkariko idazlea, ezkertiar ekintzailea eta Espainiako Gerra Zibilan Errepublikaren aldeko nazioarteko brigadista ere izan zen.
Christy Moore irlandar kantautoreak Ryan eta Espainiako Gerra Zibilan borrokatu ziren irlandarren omenezko Viva La Quinta Brigada abestia konposatu eta abestu zuen, Ronnie Drew abeslariak ere honen bertsio bat abestu zuelarik.
Odolena Voda
Odolena Voda Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 5.957 biztanle ditu eta 11,23 kilometro koadroko azalera. Praga-Ekialdeko barrutian dago.
Semion Dezhniov
Semion Ivanovitx Dezhniov (Семён Ива́нович Дежнёв; Veliki Ústiug, Errusiar Inperioa, 1605 aldean - Mosku, Errusiar Inperioa, 1673 ) errusiar esploratzailea izan zen. 1648an Siberiako ekialdeko muturrera iritsi zen espedizioaren burua izan zen; Bering itsasartean barrena itsastatu eta Asia ez zegoela Alaskari loturik aurkitu zuen.
Wadeita
Wadeita silikato motako minerala da eta benitoita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Wadeita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5,5 - 6 da.
Réty
Réty (Reci) Errumaniako udalerri bat da, Kovászna konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko luze-zabalean banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
NA-2336
edo Ilarrazko errepidea Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea errepide nagusia eta Ilarratz lotzen du.
Errepidea 0,86 kilometrokoa da.
Historia
Ilarratzerako bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.
Udalerriak
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
Ceignes
Ceignes Ain departamenduko udalerria da, Frantziako Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
Aysén probintzia
Aysén probintzia (Provincia de Aysén) Txileko hegoaldean dagoen Aysén (XI) eskualdeko lau probintzietako bat da. Hiriburua Puerto Aysén du.
Demografia
Probintziak 23.498 biztanle zituen 2002an, Estatistikako Institutu Nazionalaren erroldaren arabera. Horietako 16.180 (% 68,9) hirietan bizi ziren eta 13.451 (% 57,2) landa eremuetan. 1992 eta 2002ko errolden artean, biztanleria% 20,7 (pertsonak) jaitsi zen. Erroldak 46.588,8 km2 (17.988 milia karratukoa) azalera ere lortu zuen, eskualdeko handiena eta herrialdeko bosgarren probintzia handiena, nahiz eta biztanletan herrialdeko hamargarrena izan.
Komunak
Probintziak hiru komuna (udalerri) ditu, eta bakoitza alkateak buru duen udalerri batek zuzentzen du: Aysén, Cisnes eta Guaitecas.
Inma Fernandez
Inma Fernandez (Lazkao, Gipuzkoa; 1991ko azaroaren 27a) euskal aktorea da, 2008an Go!azen film musikalean parte hartzeagatik ezaguna. Pelikula hau grabatu ostean, izenburu berdineko telesailaren denboraldi guztietan agertu izan da pertsonaia bera antzezten. Horrez gain, Euskal Telebistako zenbait saiotan ere hartu izan du parte, Goenkale edo Aitaren Etxea, esaterako.
Odrava
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1390 urtean egin zen.
Schönhorst
Schönhorst Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Hyperolius phantasticus
Hyperolius phantasticus Hyperolius generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Cherveix-Cubas
Cherveix-Cubas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cherveix-Cubas udalerrian erroldatutako biztanleak 616 ziren. Familiak 275 ziren, horien artean 92 pertsona bakarrekoak ziren (40 bakarrik bizi ziren gizonak eta 52 bakarrik bizi ziren emakumeak), 111 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 429 etxebizitza zeuden, 286 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 99 bigarren erresidentzia ziren eta 44 hutsik zeuden. 418 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 286 etxebizitza nagusietatik 218 bere jabearen bizilekua ziren, 57 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 53 etxek hiru zituzten, 89 etxek lau zituzten eta 136 etxek bost zituzten. 230 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 139 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 112 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 343 ziren, horien artean 253 aktiboak ziren eta 90 inaktiboak ziren. 253 pertsona aktiboetatik 237 lanean zeuden (129 gizon eta 108 emakume) eta 16 langabezian zeuden (6 gizon eta 10 emakume). 90 pertsona inaktiboetatik 39 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cherveix-Cubas udalerrian 297 unitate fiskal zeuden, 629,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.301 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 37 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 2 ile apaindegiak, 1 albaitaria eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Cherveix-Cubas udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.083 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1982ko Bertsolari Txapelketa Nagusia
1982ko Bertsolari Txapelketa Nagusia maiatzaren 8 eta abenduaren 19 bitartean ospatu zen. Bertsolari Txapelketa Nagusiaren VII. edizioa izan zen, Euskaltzaindiak antolaturiko azkena, eta bertan Euskal Herriko 66 bertsolarik hartu zuten parte. Txapelketak guztira 13 saio izan zituen, horien artean 10 final-laurden, 2 finalaurreko (goiz eta arratsaldeko saioak) eta finala. Finala 1982ko abenduaren 19an jokatu zen Donostiako Karmelo Balda pilotalekuan eta Xabier Amurizak irabazi zuen, bere bigarren txapela izan zen.
Ixiar Rozas
Ixiar Rozas Elizalde (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1972ko urtarrilaren 19a) euskal idazlea da. Arte Ederretan doktorea (UPV-EHU), egun, Arte Hezkuntzako irakaslea da Mondragon Unibertsitatean eta Azala espazioko lantaldeko kidea.
1982ko Bertsolari Txapelketa Nagusia
Parte-hartzaileak
Guztira 66 bertsolarik eta 9 epailek hartu zuten parte.
Ixiar Rozas
Bere testuak, saiakerak eta artikuluak hainbat hizkuntza eta herrialdetan (Mexikon, Italian, Eslovenian, Erresuma Batuan, AEBetan, Portugalen eta Errusian, besteak beste) argitaratu dira. Horietako batzuk aipatze arren: Negutegia (2006), Beltzuria (2014) edo Ejercicios de ocupación. Arte, vida y trabajo (2015).
Clemente Iriarte
Clemente Iriarte Madariaga (Iruñea, 1946ko uztailaren 25a - Iruñea, 2021eko abenduaren 29a) nafar futbolaria izan zen, 1978 eta 1983 bitartean Osasuna taldean aritutakoa. 173 partidatan jokatu zuen elastiko gorriaz, eta hamahiru gol egin zituen.
Ixiar Rozas
Sortzaile garaikideei eskainitako Humano caracol (2006-2009) dokumentalaren egilea ere bada.
1982ko Bertsolari Txapelketa Nagusia
Finala
Emaitza:
Françoise d'Eaubonne
Françoise d'Eaubonne (Paris, 1920ko martxoaren 12a - ibid, 2005eko abuztuaren 3a) frantziar idazle eta feminista libertarioa izan zen. Ekofeminismoaren ideia plazaratu zuen lehenengoz, 1974an argitaratutako Le féminisme ou la mort liburuan.
Lehen urteak
Françoise d'Eaubonne Parisen jaio zen, 1920ko martxoaren 12an. Aita Étienne d'Eaubonne zuen, bretainiar jatorriko kristau anarkista, Alderdi Faxista Iraultzailearen kide sortzailea eta Sillon mugimendu erlijiosoaren kidea. Ama, ostera, Rosita Martinez Franco zuen, espainiar iraultzaile karlista baten alaba.
Haurtzaroa Tolosan iragan zuen, aitaren gainbehera fisikoaren lekuko zelarik, zeinak 1914ko gerrako lubakietan arnastutako gasaren ondorioak pairatzen baitzituen. Hamasei urte zituela, Espainian Gerra Zibilia piztu zen, eta hemeretzi urte zituenean errepublikarren lehen erbesteratzeen lekuko izan zen.
Hogei eta hogeita bost urteen bitartean gerra garaiko ohiko gabeziak bizi izan zituen, eta Bigarren Mundu Gerraren amaieran kontzentrazio-esparruetatik itzuli ziren judu presoak ezagutu zituen Pariseko tren-geltoki handienetako batean. Haurtzaroko eta gaztaroko bizipen latz haiek eragindako sentipenak Chienne de Jeunesse liburuan jasoko zituen gerora.
Militantzia
Nolanahi ere den, esperientziak haiek guztiak eta bere izaera hipersentibera funtsezko izan zituen munduaren ikuspegi kritikoa eraikitzeko. Hala, denborarekin militante feminista erradikal bilakatu zen; Simone de Beauvoir-en Bigarren sexua irakurri zuen, feminismoaren atea ireki ziona, eta aurrerago desobedientzia zibileko hainbat ekintza egin zituen idazle eta feministarekin batera.
Sasoi batez Frantziako Alderdi Komunistako kidea izan zen, eta Algeriako gerraren aurkako ekintzetan parte hartu zuen. 1960ko irailean "121en Manifestua" sinatu zuen, Algeriako gerraren aurrean intsumiso agertzeko eskubidea babesten zuena.
1960ko hamarkadan Emakumeen Askapenerako Mugimendua (MLF, Mouvement de Libération des Femmes) sortu zuen, beste kide batzuekin batera.
1971ko apirilean, berriz, Le Nouvel Observateur aldizkarian argitaratutako "343en Manifestua" sinatu zuen. Abortatzeko eskubidearen alde Simone de Beauvoirek idatzitako testu haren bidez, 343 emakume sinatzaileek abortatu izana onartzen zuten eta, beraz, ekintza horren ondorioz etor litezkeen prozedura penalak onartzeko prest agertzen ziren, kartzelaratzea barne. Manifestu hura ezinbestekoa izan zen ia lau urte geroago Veil legea onartzeko, neurri batean abortua despenalizatzen zuena (1975eko urtarrilaren 17an onartu zuten).
Ixiar Rozas
Kultur langile bezala, mintegiak, lantegiak eta hitzaldiak antolatu izan ditu; besteak beste, Erresonantzian (2011), Arrakalatuta (2014-2015) edota Proklama (2014-2016). Periferiak topaketen fundatzaile-kidea eta zuzendari-artistiko-kidea ere izan da. Italian eta Euskal Herrian (2002-2007) antolatutako topaketa horiek, pentsamendu kritikoaren eta jarduera artistikoen arteko topaketak izan ziren. Testuinguru horretan, Begiradak. Miradas y memorias desde el margen. Glances and memories from the fringes (KMK-Periferike, 2006), liburuaren editorea da Rozas.
Françoise d'Eaubonne
Seme-alabak eta heriotza
D'Eaubonnek bi seme-alaba izan zituen, Indiana eta Vincent. Ez zen sekula ezkondu.
Ixiar Rozas
Batik bat, idazle gisa egindako ibilbideagatik da ezaguna, baina urte batzuk daramatza ahotsa, gorputza eta lengoaiaren artean dagoen espazioa modu teorikoan eta praktikoan ikertzen.
Diziplina anitzeko sortzailea izanik, honako koreografo, egile eta artistekin lankidetzan aritu izan da: Idoia Zabaleta (Gasteiz), Filipa Francisco (Portugal), Estela Lloves (Vigo/Berlin), Elena Albert (Bartzelona), German Jauregi (Brusela/Bilbo), Maria Muñoz eta Pep Ramis (Girona), Maite Arroitajauregi (Eibar), Maider Lopez (Donostia), Paco Toledo (Bartzelona/Chile), José Luis Gallero (Madril), Mireia Sentis (New York/Madril), etab.
Telebistarako
Gidoilari moduan, hainbat telesailetan lan egin du, hala nola, Benta Berri (ETB), Compañeros (Antena 3) edota Teilatupean (ETB) izenekoetan.
Françoise d'Eaubonne
Seme-alabak eta heriotza
Parisen hil zen, 2005eko abuztuaren 3an.
Lan hautatuak
"Ezta egun bakar bat ere lerro bat idatzi gabe" zeukan lelotzat, eta, dedikazio horrekin, 50 liburu baino gehiago idatzi zituen orotara, berdin saiakerak zein poesia edo zientzia-fikziozko eleberriak. Bere idatzietan, besteak beste, emakumeen gorputzen jabeak emakumeak beraiek zirela aldarrikatzen zuen.
Clemente Iriarte
Iruñean sortua, gazterik Txilera joan zen familiarekin, eta han Txileko Unión Española taldean hasi. Gero Rayo Vallecano, Oberena eta Burgos taldeetan trebatu eta Oviedon sartu zen 23 urte zituela, bertan bederatzi denboraldi egiteko. 1978an Osasunara etorri zen, futbolari utzi aurretik bost denboraldi eginez.
Champion (Nebraska)
Champion Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Chase konderrian kokatuta dago, Nebraska estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kleene izar
Logika matematikoan eta konputazio-zientzietan, Kleene izar (Kleeneren klausura, Kleene-itxiera, Kleene star edo izar-itxiera ere deitua) karaktere-kate multzo baten gainean edo sinbolo-kate multzo (alfabeto) baten gainean aplikatzen den eragiketa unari bat da, eta kate multzo bat adierazten du, jatorrizko multzoetako kateetako hasierako taldeko edozein zenbaki hartzean osatu ahal duten taldea ordezkatzen du, errepikapenekin posibleki, eta kateatzean berekiko.
Definizioa eta notazioa
Multzo hau emanda errekurtsiboki definitzen da: V lengoaia formal bat bada, orduan V-ren i-garren berredura laburdura bat da V bere buruarekin i aldiz kateatuta adierazten duena. Hau da, V_i ulertu ahal daiteke i luzeradun karaktere-kate posible guztien multzoa dela, V-ko ikurrekin eratutakoak.
V-ko Kleene-izarra honela definitzen da:
Hau da, Vko ikurrekin eta luzera finiturekin osa daitezkeen kate posible guztien multzoa.
Adibideak
Kleeneren klausuraren adibidea karaktere bati aplikatua:
Kleeneren klausuraren adibidea kate multzo bati aplikatua: Kleeneren klausuraren adibidea karaktere multzo bati aplikatua:
Famechon (Somme)
Biztanleria
2007an Famechon udalerrian erroldatutako biztanleak 227 ziren. Familiak 94 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 31 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 31 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 107 etxebizitza zeuden, 96 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 106etxeak ziren. 96 etxebizitza nagusietatik 85 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 63 etxek bost zituzten. 71 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 154 ziren, horien artean 124 aktiboak ziren eta 30 inaktiboak ziren. 124 pertsona aktiboetatik 118 lanean zeuden (60 gizon eta 58 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 30 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Famechon udalerrian 97 unitate fiskal zeuden, 230 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.879,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Famechon udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Kumeno
Kumenoa edo isopropilbentzeno isurkari organiko arina da, hidrokarburo aromatikoa, irakite-puntua 152 °C duena [C6H5C(CH3)2]. Bentzenoaren eta propilenoaren arteko erreakzio katalitikoaren bitartez lor daiteke, edo petrolioaren edo harrikatzaren alkaternaren destilazioz. Pozoitsu samarra da. Fenol eta azetona iturri gisa erabiltzen da batik bat. Disolbatzaile gisa ere erabili ohi da.
Sainte-Geneviève-des-Bois
Sainte-Geneviève-des-Bois Frantziako bi udalerriren izena da:
Kapitalismoaren urrezko aroa
Kapitalismoaren urrezko aroa, Frantzian Trente Glorieuses edo hogeitamar loriatsuak izenarekin ere deitua, 1945-1975 bitartean Lehen Munduan izan zen hazkunde ekonomiko biziko aldia izan zen.
Bigarren Mundu Gerratik 1973ko petrolioaren krisiak eragindako atzeraldi ekonomikora arte iraun zuen, zeinean Mendebaldeko herrialdeetan ongizate-estatuak garatu ziren.
Krementxuk
Krementxuk (Кременчук, translit. Kremenchuk) Ukrainako erdialdeko hiria eta ibai-portua da. Dnieper ibaiaren ertzean dago eta Poltava oblasteko bigarren hiririk handiena da. 2005ean 231.202 biztanle zituen.
Eskualdean burdin hobi garrantzitsuak daude. Krementxuk Ukrainako industria hiri nagusietako bat da. Arlo garrantzitsuenak burdingintza, mekanika (KrAZ ibilgailu fabrika) eta janari-industria dira. "Ukrtatnaftak" petrolio-findegia bat dauka.
Historia
1571. urtean eraiki zuten bertako gotorlekua. Kurukoveko hitzarmenaren ondorioz (1625) kosakoek honen kontrola hartu zuten. Dnieperren tarte nabigagarrian zegoenez, XVII. mendean merkataritzarako berebiziko garrantzia hartu zuen. XVIII. mendean Errusiar Inperioaren eragina gero eta handiagoa izan zen, eta 1765ean Errusia Berria guberniara anexionatu zuen. Urte horretan hiri estatusa jaso zuen. 1765 eta 1783 artean Errusia Berriko hiriburua izan zen.
Bigarren Mundu Gerran Alemaniako armadak 1941eko irailaren 8tik 1943ko irailaren 29ra okupatu zuen Krementxuk. Hiria ia erabat suntsiturik gelditu zen. 2022ko ekainaren 27an, Ukrainako gerran, Errusiak misil batez eraso egin zion bertako saltoki handi bati, gutxienez 18 hildako eta 59 zauritu eraginez.
Vârfuri
Vârfuri Errumaniako udalerri bat da, Dâmbovița konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
SC Heerenveen
Historia
1920 urtean sortu zen Athleta izenarekin eta bi urtetan izena bitan aldatu zuen, Spartaan bihurtuz eta azkenik 1922an v.v. Heerenveen.
1994tik aurrera lehen mailan ari da eta 1999-2000 denboraldian bigarren egin zuen Ligan, hau izan du emaitzarik onena. Herbehereetako Kopa bat ere irabazi zuen, 2009an, guztira hiru final jokatu dituelarik.
Europako txapelketetan ere ohiko taldea bihurtu da.
Malenkonia (musika taldea)
Malenkonia 2004. urtean Oñatin sortutako pop-rock musika taldea da.
1988ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak
Dominak
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 17. postuan egongo litzateke, beste 41 herrialdeekin batera.
Parte hartzaileak kirolaren arabera
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 10 kirol olinpikoetatik bakarrean hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainiako selekzioarekin.
Kirolarien zerrenda
Hona hemen Calgaryko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.
Jostailu
Haurrengan bereziki, jostailuaren eginkizuna hain alderdi fisikoa zein psikologikoa garatzen laguntzea da. Jostailuaren bitartez, haurrek arakatu, aurkitu, ikasi eta interaktuatzen ikasten dute, arazo askotarikoak norbanako gisa garatzearen garrantzian oinarrituta. Horrez gain, mota askotako jostailuak daude, hainbat materialekin eginak.
Lehen jostailuak
Haur gehienak aurkitzen dutenarekin jolasten direla esan izan da: makilak eta harriak horren adibide garbia dira. Antzinako zibilizazioetako tokietatik jostailuak eta jolasak lurpetik atera dira. Haiei buruz idatzi da literaturarik zaharrenetako batzuetan. Indo haraneko zibilizazioan (K. a. 3010-1500) induskatutako jostailuek gurdi txikiak, txori itxurako txilibituak eta soka batetik irristatu zitezkeen jostailuzko tximinoak dituzte.
Lehen jostailuak naturan aurkitzen diren materialez eginda daude, hala nola, harriak, makilak eta buztina. Duela milaka urte, Egiptoko haurrak panpin ileordunekin eta harriz, zeramikaz eta zurez eginiko gorputz mugikorrekin jolasten ziren. Antzinako Grezian eta Erroman, haurrek argizari edo terrakotazko panpinekin, makilekin, arku eta geziekin eta yo-yoak erabiltzen zituzten. Greziar umeek, batez ere neskatoek, adin nagusitasuna lortzen zutenean, ohitura zen haurtzaroko jostailuak jainkoei ematea. Ezkondu bezperan, hamalau urte inguruko neska gazteek beren panpinak tenplu batean eskaintzen zituzten, helduarora igarotzeko errito gisa.
Ezagutzen den buruhausgarri mekaniko zaharrena ere Greziatik dator eta K. a. III. mendean agertu zen. K. a. 14tan banatutako karratu bat zen, eta helburua pieza horietatik hainbat forma sortzea zen. Iranen, "Buru-hausgarrien sarrailak" XVII. mendean egin ziren.
Ilustrazio aroa
Ilustrazioak umeekiko sortu zuen jarrera-aldaketak jostailuak orokortu zituen: haurrak pertsona gisa ikusten hasi ziren eta loratzeko eta haurtzaroaz gozatzeko eskubidea zuten. XVIII. mendean egin ziren jostailuen askotarikotasuna eta kopurua etengabe handitu ziren; John Spilsburyk 1760an lehen buru-hausgarria asmatu zuen, haurrei geografia ikasten laguntzeko. Zortzi gai landu zituen: mundua, Europa, Asia, Afrika, Amerika, Ingalaterra eta Gales, Irlanda eta Eskozia. Zaldi kulunkaria (arku kulunkagarrien gainean), aldi berean, Ingalaterran garatu zen, batez ere aberatsen artean, uste baitzen haurren oreka garatzen zuela benetako zaldien gainean ibiltzeko. Garbitzeko xaboi hondarren burbuilak haizatzea herri denbora-pasa bihurtu zen, Jean-Baptiste-Siméon Chardinen Xaboi burbuila koadroan (1739) ikus daitekeenez. Beste herri jostailu batzuk uztaiak, jostailuzko gurdiak, kometak, goruak eta txotxongiloak ziren. Mahai-joko asko John Jefferysek ekoitzi zituen 1750eko hamarkadan, baita A Journey Through Europe izenekoa ere. Jokoa mahai-joko modernoen oso antzekoa zen; jokalariak bide batean zehar mugitzen ziren dado baten jaurtitzen zuten bitartean (ziba-txiki bat erabiltzen zen) eta zenbait espaziotan lurreratzeak jokalariari laguntzen edo traba egiten zion.
XIX. mendean, haientzat helburu hezitzailea zuten jostailuetan jarri zen arreta, hala nola buru-hausteetan, liburuetan, kartetan eta mahai-jokoetan. Gai erlijiosoetako jostailuak ere ezagunak izan ziren, tartean Noeren ontziaren eredu bat miniaturazko animaliekin eta Bibliako beste eszena batzuetako objektuekin. Klase ertainaren oparotasun gero eta handiagoaren ondorioz, haurrek denbora libre gehiago zuten eskuetan: horrela, jostailuak egiteko metodo industrialak aplikatu ziren.
Mekanikan eta optikan oinarritutako jostailu konplexuagoak ere asmatu ziren. Carpenter eta Westley 1817an Sir David Brewsterrek asmatutako kaleidoskopioa ekoizten hasi ziren, eta hiru hilabetean 200.000 artikulu baino gehiago saldu zituzten Londresen eta Parisen. Konpainiak fantasiazko eta galanteriako ikuskizunetan erabiltzeko linterna magikoak ere ekoitzi ahal izan zituen masan, kobrezko plakak inprimatzeko prozesu bat erabiliz masa-ekoizpeneko metodo bat garatuz. Linternetako herri irudiek erregetza, flora eta fauna eta mundu osoko egitura geografiko eta humanoak barne hartzen zituzten. Zootropo modernoa 1833an asmatu zuen William George Horner matematikari britainiarrak eta 1860ko hamarkadan ospetsu bihurtu zen.
Merkatu garapena
Jostailuen garapenaren urrezko aroa XX. mendearen hasieran izan zen. Soldata errealek etengabe egiten zuten gora mendebaldeko munduan, eta klase baxuko familiei seme-alabentzako jostailuak erosteko aukera ere ematen zieten. Era berean, gero eta arreta intelektual handiagoa jartzen ari zen haurtzaro osasuntsu eta zoriontsuak haurren etorkizuneko garapenerako duen garrantzian. William Harbutt margolari ingelesak 1897an asmatu zuen plastilina, eta 1900ean, haurrentzako jostailu gisa materiala merkataritzan ekoizteari ekin zion. Frank Hornby jostailuen garapenean eta fabrikazioan ameslari bat izan zen, eta XX. mendeko ingeniaritzaren printzipioetan oinarritutako hiru jostailu lerro ezagunenen ekoizpenaren eta asmatzearen arduraduna izan zen: Meccano, Hornby Model Railways eta Dinky Toys. Mekanoa modeloak eraikitzeko sistema bat zen, metalezko zerrenda berrerabilgarriak, plakak, habe angeluarrak, gurpilak, ardatzak eta engranajeak zituena, piezak konektatzeko azkoinak eta buloiak zituena, eta lanerako ereduak eta gailu mekanikoak eraikitzea ahalbidetzen zuena. Dinky Toys aitzindaria izan zen presiopean galdatutako jostailuen fabrikazioan autoen, trenen eta jostailuzko itsasontzien ekoizpenarekin, eta miniaturazko trenen jokoak 1920ko hamarkadan egin ziren ezagun. Britainiar konpainiak jostailuzko soldadutxoen ekoizpena irauli zuen, 1893an berunezko fundizio hutsaren prozesua asmatutakoan: konpainiaren produktuek urte askoan industriaren estandarra izaten segitu zuten.
Serbiako Iraultza
Hona hemen iraultzaren fase nagusiak:
Jostailu
Merkatu garapena
Buruhausgarriak ere oso modan jarri ziren. 1893an, Angelo John Lewis abokatu ingelesak Puzzles Old and New izeneko liburu bat idatzi zuen Hoffman irakaslearen ezizenaz, besteak beste, irekiera mekanismo sekretuak zituzten puzzleen 40 deskribapen baino gehiago zituena. Liburu hori buruhausgarri jokoetarako erreferentziazko lan bihurtu zen eta oso ezaguna izan zen bere garaian. Tangram buru-hausgarria, jatorriz Txinakoa, Europa eta Amerikara hedatu zen XIX. mendean.
Bigarren Mundu Gerran
Bigarren Mundu Gerran, jostailu mota berri batzuk sortu ziren ustekabeko berrikuntzen bidez. Kautxu sintetikoaren ordezkoa sortzen saiatu ondoren, Earl L. Warrick estatubatuarrak Bigarren Mundu Gerran oharkabean "intxaur masilla" asmatu zuen. Geroago, Peter Hodgsonek haurtzaroko jostailuek zuten potentziala ikusi zuen eta Silly Puttyk egiten zituen paketeak bezalakoak egin zituen. Era berean, Play-Doh, jatorrian tapiz paper garbitzaile bat gisa sortu zen. 1943an Richard James, bere ikerketa militarraren zati gisa, malgukiekin esperimentatzen ari zen horietako bat askatzen eta lurrera erortzen ikusi zuenean. Malgukiak lurrean iraultzeko moduak liluratu zuen. Bi urte eman zituen diseinua fintzen, altzairu eta bobina kalibre onena aurkitzeko: emaitza Slinkya izan zen, Estatu Batuetako dendetan saldu zena.
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, gizartea oparoago bihurtu ahala eta jostailuak egiteko teknologia eta material berriak (plastikoak) izan ahala, jostailu horiek merke eta nonahi agertu ziren Mendebaldeko mundu osoko etxeetan. 1950eko hamarkadako produkturik ezagunenen artean Lego enpresa daniarraren koloretako adreilu plastiko elkarlotuak eraikitzeko joko-lerroa, Rubiken kuboa, Aita Santuaren burua jauna, Barbie panpina eta Action Manak daude. Gaur egun badira objektuak ezagut eta identifika ditzaketen panpina konputarizatuak, jabearen ahotsa eta aurrez programatutako ehunka esaldiren artean erantzun dezaketenak. Jostailuak egiteko erabiltzen diren materialak aldatu egin dira, jostailuek egin dezaketena aldatu den bezalaxe, baina haurrak jostailuekin jolastea ez.
Joko funtzionala edo ariketa-jokoa
0-2 urte bitarteko haurrentzakoak dira. Zentzumen-estadio motorrekoak dira. Ekintzak errepikatzean datza, berehalako emaitza lortzearen atseginagatik. Joko funtzionalaren onurak honako hauek dira:
Gadella jordani
Gadella jordani Gadella generoko animalia da. Arrainen barruko Moridae familian sailkatzen da.
Jostailu
Kanpoko haur-jolasak
Kanpoko haur-jolasak parke edo jolas-zentroetan daude. Jolas horiek iraunkorrak, dibertigarriak, erresistenteak eta, batez ere, seguruak dira, helburu duten publikoa dela-eta (10 urtetik beherako haurrak, gehienak).Haur txikientzat entretenimendu aktiboagoa eta seguruagoa izateko beharretik sortu ziren, haur batzuk aldi berean entretenitu ahal izateko. Materialen nahasketa, oro har, metala eta plastikoa da, baina diseinu tematikoaren arabera, beste material batzuk ere har ditzake, hala nola zura eta horren koloreak.
Joko horien abantailarik nabarmenetako bat honako hau da:
Haur-jolas horiek irristada txikiak, zabuak eta beste gehigarri batzuk (eskalatzeko sarea, tunelak, etab.) konbina ditzakete.
Tamaina eta osagaiak diseinatutako gaiaren araberakoak izango dira beti. Joko horren helburu nagusia beharrezko segurtasuna eta nahi den dibertsioa eskaintzea da. Horregatik, haren diseinuak funtzionala izan behar du, haurrentzat erakargarria eta, batez ere, erresistentea, baina ez bakarrik haurrentzat, baita faktore naturalentzat ere, hala nola euria, haizeak, txingorra, eta abar: egitura kalte larririk gabe mantendu behar da, eta, batez ere, pitzadurarik gabe, inpaktuengatik edo zirrikituengatik, eguzkiarekiko esposizio luzeagatik.
Horrela, haur-jolasek bermatzen dute beren kalitate eta diseinuari esker, hainbat urtez iraungo dutela eta haur askori dibertsioa emango dietela, erabiltpen handiak sortzen duen ardura gabe eta klimaren gorabeherak jasango dituztela kontuan hartuta.
Jolas sinbolikoa
2-7 urte bitarteko neska-mutikoentzakoak dira, eragiketa aurreko estadiokoak. Benetako edo irudizko egoerak simulatzean datza, jolasaren unean presente ez dauden pertsonaiak sortuz edo imitatuz. Jolas sinbolikoaren onurak honako hauek dira:
Arau-jolasa
Izaera soziala du nahitaez. Guztiek errespetatu beharreko arau sinple eta zehatzetan oinarritzen da. Arauen egiturak eta jarraipenak jokoa definitzen dute. Hona hemen arau-jokoaren onurak:
Eraikuntza-jokoa
Lehen urte inguruan agertzen da. Gainerako joko-motekin paraleloan egiten da eta urteekin eboluzionatzen du. Eraikuntza-jokoaren onurak honako hauek dira:
Mahai jokoak
Tauladun jokoek, tresna nagusi gisan, jokalarien egoera, baliabideak eta aurrerapena jarraitzen diren taula bat erabiltzen dutenak, sinbolo fisikoak erabiltzen dituzte. Askok dadoak edo kartak ere behar dituzte. Guduak simulatzen dituzten joko gehienak taulazkoak dira, eta horrek etsaiak modu sinbolikoan mugitzen diren mapa bat irudikatzen du inoiz. Joko batzuk, hala nola xakea eta go, erabat deterministak dira, estrategian bakarrik oinarrituak. Haurren jokoak zortean oinarritzen dira hein handi batean, hala nola Okan (joko horretan ez da erabakirik hartzen); partxisa, berriz, zortearen eta estrategiaren arteko nahasketa da. Tribiala ausazkoa da, jokalari bakoitzak lortzen dituen galderen arabera. Mahai-jokoak zaharrak edo tradizionalak dira, baina garai berrikoak edo gaur egungoak dira, diseinua, osagarriak eta ezaugarriak hobetuz joan direlako.
Karta-jokoak
Karta-jokoek karta-sorta bat erabiltzen dute tresna nagusi gisa. Bata espainiarra da, 40 edo 48 kartakoa, eta bestea, frantziarra, 52 kartakoa: bata edo bestea erabiltzea jokoaren araberakoa da. Kartak erabiltzen dituzten magia joko batzuk ere badaude.