cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leptolalax
Leptolalax anfibio genero bat da, Anura ordenaren barruko Megophryidae familian sailkatua.
Swain konderria (Ipar Carolina)
Swain konderria (Swain County) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bryson City da. 2010eko zentsuaren arabera 13,981 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Swain konderriak 140,026 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,276 ura dira. Beste 13,675 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,98 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 13,981 pertsonetatik 9,708 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 540 dira. 75 beltzak edo afroamerikarrak. 3,587 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 66 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 540 pertsonek kokatzen zuten.
Kastora Irigoien
Kastora Irigoien Zabala (Lezama, Bizkaia, 1908eko martxoaren 6a - Galdakao, 1994ko uztailaren 7a) Galdakaoko emakume musikazale panderojole bat izan zen.
Bizitza
Kastora Irigoien Zabala Lezaman jaio zen 1908ko martxoaren 06 an.
Bizente Irigoien zen bere aita eta Juana Zabala ama. Sei urterekin etorri zen Galdakaora bere aitak Dinamita lantegian lan egiten zuelako; gaztetan Kastorak berak ere lan egin zuen lantegi horretan, ezkondu arte.
Familian 7 neba-arreba ziren: Meltxor aguazila zena, Hilario, Rufina, Ignacio, Kastora, Mari eta Bernarda. Ignacio Irigoien futbolari ezaguna izan zen, atezain bezala.
Kastora bere familiarekin eliza ondoan dagoen dorretxean bizi izan zen, Paco Barandiaranekin ezkondu arte: orduan Zabalea auzora joan zen bizitzera; 3 seme-alaba eduki zituen: Nerea (1935) jaio eta gutxira hil zana, Marieli (1940) eta Patxi (1948).
Musikazaletasuna
Gazte-gaztetatik kantatzea oso gustuko izan zuen eta ahotsari laguntzeko panderetea joten zuen, etxeko giroan gehien bat (gabon egunetan, jaietan); baina mendiko irteeretan, Eguzkibegi ikastola sortu berriaren ekintzetan eta joatea posiblea zuen bidaia guztietan ere.
Nagusitan Kastorak Zamakoa auzoan egiten zuen bere eguneroko bizimodua bueltatxu bat emoten, nagusitan zauri bat izan zuen arte. Horren eraginez, azalpenik inori ez emateko, etxean gelditzen hasi zen, makuluekin ibili behar zuelako, bere bizimodua erabat aldatuz.Bere kemena eta energia handia zen, batez ere euskara eta herriko ekimenen alde, bere ezagunek oraindik gogoratzen dute, Korrika Galdakaotik pasatzen zenean, bera ezinduta egon arren, bide bazterrean itxaroten zuen lasterketa popularra, eta 10 edo 20 metro baino ez baziren ere, korritzen saiatzen zen Galdakaoko pertsona nagusiek bere ahotsa gogoratzen dute sakona eta indartsua zelako; eta sarri askotan panderetaren laguntzarekin animatzen zuelako. Txikitatik izan zuen kemena eta musikazaletasuna, bizitza osoan adierazi zuen bere instrumentua, pandereta, eta ahotsa non-nahi partekatuz, euskaraz batez ere, baina gaztelaniaz ere bertsoak eta koplak abestuz: beste pertsona batzuenak edo berak sortuak ere bai.1981ean Neguko Euskal Ikastaroek, bere urteetako euskaltzaletasuna, animoak eta alaitasuna eskertzeko oroigarri gisan pandereta bat oparitu zioten; gaur egun, bere familiak gordeta dauka eta ondoko irudian ikusi daiteke.
1994ko uztailaren 7an hil zen 86 urte zituela.
Robert Hooke
Robert Hooke (Freshwater, Wight uhartea, Erresuma Batua, 1635eko uztailaren 18a - Londres, Erresuma Batua, 1703ko martxoaren 3a), natura filosofo eta arkitekto britainarra izan zen.
Zientziaren historian pertsonaia garrantzitsua izan zen eta biologia, medikuntza, kronometria, mikroskopia, fisika, nautika eta arkitektura bezalako arlo desberdinetan aritu zen. Londresko Royal Society of London elkarte zientifikoaren sorreran hartu zuen parte.
Zientziaren historiaren parte bilakatu dira Isaac Newton-ekin grabitazio unibertsalaren legea ren inguruan zituen eztabaidak: badirudi Hook-ek ez zituela garatzen bere ideia originalak.
1662. urtean Londresko Royal Societyko esperimentazio zuzendaria izan zen eta 1677an idazkaria izatera ere heldu zen. Zientziaren alorrean prestigioa lortu arren, bere aztarnak St Helen elizan (Bishopsgate), City of London-en daude, baina bere hilobiaren kokaleku zehatza ezezaguna da.
Azken urtetan, historialari eta zientzialari batzuk  ahalegina egin dute "ahaztutako jenioa” (Stephen Inwood biografoetako baten hitzak) aldarrikatzen. 2003an, Hookeren heriotzaren hirugarren mendeurrenean, Greenwicheko Errege Behatokia-k  (Londonen kokatua) bere asmakizun eta aurkikuntza bikainak erakutsi zituen.
Bizitzako lehen urteak
Robert Hooke 1635ean jaio zen Freshwater-ko Wight uhartean. John Hooke eta Cecily Gyles-en semea zen. Robert izan zen lau seme-alaben artean gazteena (bi mutil eta bi neska). Bere aita Ingalaterrako Elizako elizgizona eta Santu Guztien Elizako parrokoa zen. Bere bi anaiak (Roberten osabak) ere ministroak izan ziren. John Hooke bertako eskola batetaz arduratu zen eta ondorioz Roberti irakasteko gai izan zen, gutxienez etxean balitz ere (txikitako osasun ahularen ondorioz agian). Monarkiaren aldekoa zen eta ia zalantzarik gabe, Igalaterrako Karlos I.a errespetatzera joan zen talde bateko kidea, hain zuzen ere,  erregeak Wight uhartera ihes egin zuenean. Robert, elizgizona eta monarkiko amorratua izateko hezia izan zen.
Behaketak, obra mekanikoak eta marrazkigintza k Robert Hooke liluratu zuten bere gaztaroan baina bizitzan zehar modu ezberdinetan mantendu zituen interes hauek. Letoizko erloju bat desmuntatu zuen eta egurrezko erreplika eraiki zuen. Diotenez, “ongi” funtzionatzen zuen. Berak prestatutako ikatz-marrazki, klera eta burdin oxidoaren pastarekin marrazten ikasi zuen.
Bere aita hil zenean, 1648. urtean, Hookek 40 libera jaso zituen oinordetzan eta bere irakaskuntza ordaindu zuen diru horrekin; mekanika rako erraztasuna zuenez, bere aitak uste zuen erlojugilea edo ilustratzailea izango zela, nahiz eta margolaritza ere interesatzen zitzaion. Hooke ikasle ona zen eta Londresera bidaiatu zuen. Samuel Cowper eta Peter Lely-ren ikaslea izan zen eta ondoren Westminister School-en sartu zen Richard Busby-ren tutoretzapean. Hookek azkar menderatu zituen latina eta greziera, hebreera ikasi zuen, Euklidesen elementuak sakonki ezagutu zituen eta mekanikaren azterketa iraunkorrean abiatu zen.
Oxford
Oxford garrantzitsua izan zen Hookerentzat arrazoi ezberdinengatik. Batetik, zientziarenganako zuen pasioan oinarrizkoak izan zirelako bertan bizitako egunak eta bestetik, bertan egindako lagunak ezinbestekoak izan zirelako bere karreran, batez ere Christopher Wren. John Wilkins-ek eragina izan zuen Hookerengan eta ingurukoengan. Wilkins, Busbyren antzera, monarkiko sutsua zen eta garaiko nahaste eta ziurgabetasunaz kontziente zen. Protektoratuak mehatxatutako lan zientifikoak kontserbatzeko beharra zeukan. Wilkinsen estudioan egindako “bilera filosofikoak” garrantzitsuak izan ziren zientifikoki eta intelektualki nahiz eta bilera horien edukiak ez duten biziraun, Boylek 1658an gauzatutako esperimentuak izan ezik. Talde hau Royal Society-ko nukleoa izatera pasatu zen. Hookek, Ralph Greatorex-en aire bonba kontuan hartuta, beste aire bonba bat sortu zuen Boyleren esperimentuetarako. Izan ere, Hookere hitzetan Greatorexen aire bonba ez zen egokia edozein lan egiteko (“Too gross to perform any great matter”).
Jakina da Hookek intuizio berezi bat zuela eta matematikari trebea zela, Boyle aldiz ez. Gunther-ek iradokitzen du, seguruenik Hookek egin zituela behaketak eta Boyle-Mariotteren legearen matematikak ere berak garatu zituela. Hala eta guztiz ere, argi eta garbi dago Hooke Boyleren laguntzaile garrantzitsua izan zela eta elkarrekiko errespetu handia zutela.
Willisen De anima brutorum liburua Wellcome Libray-n aurkitzen da. Liburuak eta Hookeren eskutik datorren inskripzioak, Wilkinsek eta bere inguruak Hooke gaztearengan izandako eragina islatzen du.
Royal Society
Royal Society 1660an sortu zen eta 1661eko apirilean beirazko hodi mehetatik uraren irteeraren inguruko hitzarmen laburra egiteko proposamena plazaratu zuten. Hookek jakinarazi zuen uraren igoera eta beraz, honen altuera, hodiaren diametroarekin zuela zerikusia (gaur egun kapilaritate bezala ezagutzen dena). Geroago, fenomeno horri buruzko azalpena argitaratu zen Micrography Observ-en eta dokumentu horretan, “grabitatearen jariakortasuna” ere aztertu zuen. 1661eko azaroaren 5ean, Sir Robert Moray-k gizartea esperimentuz hornituko zuen pertsona bat izendatzeko proposamena egin zuen eta aho batez Hooke hautatu zuten kargu horretarako. Hookeren izendatzea azaroaren 12an izan zen eta Boyleri eskerrak eman zizkion.
1664. urtean, Sir John Cutlerrek urtero 50 libera ezarri zituen Royal Societyn Mekanika Konferentzia bat sortzeko asmoarekin eta Hookeri egokitu zitzaion lan hori. 1664ko ekainaren 27an kargua eman zioten eta 1665eko urtarrilaren 11n Curator by Office izendatu zuten betiko. Culterrek urtero 30 liberako soldata gehigarria eman zion.
Hookek Royal Societyn burutu beharreko eginkizuna esperimentuen erakustaldiak burutzea zen, bere metodoak edo kideen iradokizunak erabiliz. Bere lehen jarduerak anitzak izan ziren:
1663 eta 1664an, Hookek mikroskopia behaketak egin zituen eta 1665ean Micrographia-n bildu ziren behaketa horiek. 1664ko martxoaren 20an, Gresham College-ko geometriako irakaslea izan zen Arthur Dacres-en ondoren eta fisika ko doktore titulua jaso zuen 1691ko abenduan.
Nortasuna eta gatazkak
Hooke odolbero eta harro agertzen zen bere lehiakide intelektualen aurrean baina Wadham Collegen ezagutu zituen monarkiko sutsuen lagun leiala ere bazen, bereziki Christopher Wren-en laguna. Isaac Newton-ekin edukitako liskarrak fama txarra eman zion Hookeri. Grabitazioa, planeta eta argiaren teoriaren inguruko lanen ospea zegoen jokoan eta hau izan zen gatazkaren arrazoi nagusia. Bestalde, Oldenburg teologo eta filosofo alemaniarrarekin ere izan zituen liskarrak.
Newton, Royal Societyko presidentea zenean, Hooke eklipsatzen saiatu zen. Diotenez, bere etsaiaren erretratu ezagun bakarra suntsitu zuen edo behintzat ez zuen babestu. Hookeren ospea XX. mendean berriztatua izan zen Robert Gunther eta Margaret 'Espinasse-ren ikerketen eskutik.
Hookek enkriptatutako testuak erabili zituen bere lorpenak babesteko. Royal Societyko esperimentuen zaintzaile gisa, bera arduratzen zen gizarteari zabaldutako ideiak frogatu edo egiaztatzeaz. Hooke lanpetuta zegoen eta beraz, ez zeukan denbora asko bere aurkikuntzak egiteko. Aurrerapen zientifikoen garaia izan zen hura, non hainbat aurkikuntza garatu ziren aldi berean baina leku ezberdinetan.
Baina Hookeren asmamena eta erraztasun esperimentala ezin dira oharkabean utzi. Grabitazioaren inguruan proposatu zituen ideiak garrantzitsuak izan dira. Bestalde, asmakizunentzat patente asko eskuratu zituen eta baita hobekuntzak ere elastikotasun, optika eta barometria esparruetan. Royal Societyn Hookeren idazki berrien agerpenak(Newton presidente izan ostean desagertutakoak), zientzialariaren birbalioztatze modernoa ekarri zuen.
Asko idatzi da Hookeren nortasun desatseginaren inguruan. Richard Wallerren (Hookeren lehen biografoa)  arabera, Hooke “pertsona mespretxagarria, melankoniatsua, mesfidatia eta jeloskorra” zen. Wallerrek bi mende baino gehiagotan eragina izan du beste idazle batzuengan eta ondorioz, horrela proiektatu da Hookeren irudia: berekoia, antisoziala eta humore txarreko pertsona erretxina gisa. Idazle hauek diotenez, liburu eta artikulu zaharrak interesatzen zitzaizkion. Esate baterako, Arthur Berry-k dio Hookek “garaiko aurkikuntza zientifiko gehienen kreditua edo ospea erreklamatu zuela”. Sullivanek idatzi zuen Hookek ez zuela eskrupulurik eta Newtonekiko harro agertzen zela. Manuelek, “zakarra, bekaizkorra eta mendekati” gisa deskribatu zuen eta More-k “izaera ziniko” eta “mingain kaustikoa” zituen pertsona bezala. Andrarde ulerkorragoa izan zen baina hala ere, “zaila”, “susmagarri” eta “kolon narritakor” hitzak erabili zituen Hooke deskribatzeko.
1935ean, Hookeren egunerokaren argitalpenak beste alderdi pertsonal batzuk agerian utzi zituen eta 'Espinasse-k arretaz zehaztu ditu. Berak dio, gehienetan Hooke pertsonaia bakarti, triste eta bekaizkor moduan marrazten dela koadroetan eta hori guztiz faltsua dela.
Harremanei dagokienez, Thomas Tompion eta Cristopher Cocks bezalako artisau ezagunekin erlazionatzen zen. Erlojugilea eta instrumentu fabrikatzaileak ziren hurrenez hurren. Christopher Wrenekin ere elkartu zen, interes asko konpartitzen baizituzten eta John Aubrey-ren laguna izan zen urte askotan. Bere egunerokoak Robert Boylerekin bizitako kafetegi eta tabernetako bilerak eta afariak aipatzen ditu. Laborategiko laguntzailearekin (Harry Hunt) tea maiz hartzen zuela ere aipatzen du. Bestalde, familiaren barruan iloba bat eta lehengusu bat zituen etxean eta matematika irakatsi zien.
Robert Hooke, Wigh uhartean, Oxforden eta Londresen bizi izan zen. Ez zen inoiz ezkondu baina bere egunerokoaren arabera besteengandik maitatua sentitu zen. 1703ko martxoaren 3an hil zen Londresen, Gresham Collegeko bere gelan. Bertan, kutxa batean 8.000 libera aurkitu zituzten urre eta txanponetan. Hil aurretik esan zuen ondare eskuzabala emango ziola Royal Societyri (ondorioz liburutegi, laborategi eta konferentzia ikasgelari bere izena jarriko zioten) baina testamentuan bere lehengusu analfabeto bati utzi zion dirua, hain zuzen ere Elizabeth Stephens-i. St Helen’s Bishopsgate-n hobiratu zuten baina ez da bere hilobiaren kokapen zehatza ezagutzen.
Lan zientifikoa
1660an, Robert Boyleren laguntzaile gisa lanean ari zen bitartean, gaur egun Hookeren elastikotasun legea bezala ezagutzen dena formulatu zuen. Lege honen arabera, gorputz elastiko batek lortu dezaken luzeera beregan erabilitako indarraren araberako da, hots, proportzionala da. Hau ezinbestekoa izan zen malguki helikoidalaren asmakuntzan. 1665. urtean MicrographIa liburua argitaratu zuen, 50 behaketa mikroskopiko eta teleskopiko deskribatu zituen marazki zehatzekin. Liburu honetan agertzen da lehen aldiz “zelula” hitza eta bertan fosilen inguruko azalpen sinesgarriak azaltzen ditu. Berak aztertu zituen lehenik, 1667an, landare zelula handituak (kortxoarenak) eta zelula hitza biologian erabiltzen hasi zen. Esan bezala, Hookek zelulak aurkitu zituen mikroskopioaren bidez kortxo-orri batean. Ohartu zen, kortxo-orria poliedro formako zulo edo hutsunez josita zegoela eta zulo bakoitzari zelula deitu zion. Behatzen ari zena, hildako landare-zelulak ziren. Bera da, halaber, landare fosilen eta bizien anatomia konparatuaren sortzailea.
40 urtez Londesko Royal Societyko idazkari eta liburutegiko kidea izan zen eta gizarteari astero esperimentu bat aurkezteko beharra zuen.
Micrographía liburuan argitaratutako behaketa eta elastikotasun legearen formulazioaz gain, Hookek mugimendu planetarioaren teoria mekanika arazo gisa formulatu zuen, eta bere etengabeko liskarrak mantendu zituen Isaac Newtonekin argiaren teoria eta grabitazio unibertsalaren legearen inguruan.
1674an, Hookek tratatu bat argitaratu zuen, eta horren arabera, ilargiaren mugimendu orbitala, lerro zuzenean mugitzeko duen joera eta lurrak duen indar erakargarriaren arteko konbinazioaren emaitza da. Newtoni idatzi zion ideia horiei buruzko iritzia eskatzeko. Edmund Halley eta Newton 1684an elkartu ziren. Beraien asmoa 3 liburuetan banatutako obra bat idaztea zen. Obraren bigarren liburua argitaratzean, Hookek publikoki adierazi zuen 1679an idatzi zituen gutunetan Newtonek beranduago garatu zituen ideiak jasotzen zirela. Ondorioz, Newton haserretu egin zen eta obraren hirugarren liburua ez argitaratzeko mehatxua egin zuen. Azkenean, lan osoa argitaratu zuen, baina aurretik, Hookeri egindako erreferentzia guztiak ezabatu zituen. Lehen aipatu bezala, argiaren teoriaren harira ere liskarrak izan zituzten, izan ere, Hookeren arabera, teoria bere Micrographia obran azaldu zuen. Astronomiari dagokionez, berak sortutako teleskopioa rekin lehen izar bitarra aurkitu zuen (gamma Arietis), Jupiter planetak bere buruari emandako bira antzeman zuen eta Urano planetaren inguruan ezagutzen den lehen deskribapena egin zuen. Grabitazioari buruzko ideiak formulatu zituen kometak behatuz eta lurrak eguzkiaren itzulian egiten duen mugimendu eliptikoa frogatzen saiatu zen.
Asmakuntza mekanikoak eta neurketarako tresna zientifikoak izan ziren Hookeren sorkuntza zientifikoaren eremurik aberasgarriena. Robert Boylerekin batera huts ponpa diseinatu zuen. Bere asmakuntza ezagunenak giltzadura eta lehen barometro, higrometro eta anemometro ak dira. Berak ezarri zuen uraren izozte puntua termometro aren erreferentzia finko gisa.
Zalantzarik gabe, Hooke eruditu eta asmatzailea izan zen. Diafragma optikoa eta erlojuen malguki espirala ere berak sortu zituen. Fisikaren esparruan hauekin dira lan eta aurkikutnza nagusienak:
Hooke arkitekto gisa
1666ko sutearen ondorioz, eraikuntza-inspektore izendatu zuten. Hiriburua berreraikitzeko, bere lagun Cristopher Wrenekin egin zuen lan bera baitzen koroaren lehen arkitektoa.
Hainbat eraikin diseinatu zituen: Bethlem Royal Hospital-a, Medikuen eskola, Ragley Hall-a Warsickshiren eta eliza parroquia (Willen) Milton Keynes hirian.
Christopher Wrenekin egindako lankidetza bereziki emankorra izan zen. Greenwicheko Errege Behatokia edo Londresko Sute Handiaren monumentoa (62 metroko altuera) nabarmentzen dira. Hookek, monumentua erabiltzen zuen grabitatearen inguruko teoriak egiaztatzeko. Londresko San Paulo Katedrala eta Montagu House ere azpimarratzekoak dira.
Erretratuak
Time aldizkariak 1939ko uztailaren 3an argitaratu zuen, ustez Hookeren erretratua zena. Hala eta guztiz ere, Ashley Montagu-k erretratuaren iturria ikertu zuen baina ez zuen egiaztatu Hooke-ren erretratua zela. Bestalde, Montaguk Hookeren fisionomia deskribapen ugari aurkitu zituen eta elkarrekin bat egiten zuten baina ez Timek argitaratutako erretratuarekin.
2003an, Lisa Jardine historialariak Hookeren erretratu bat aurkitu zuela adierazi zuen baina William Jensen-ek (Cincinnati Unibertsitatea) ezeztatu zuen. Jardinek identifikatutako erretratua Jan Baptist van Helmont-i dagokio.
Hookeren beste irudi posible batzuk:
2003an, Rita Greer margolariak “The Rita Greer Robert Hooke Project” izeneko proiektu autofinantzatua martxan jarri zuen. Helburua, Hookeren irudi errealak edo sinesgarriak sortzea zen. Horretarako, Jonh Aubrey eta Richard Waller garaikideen deskribapenez egokitu zen, Hookeren garaikideak baitziren. Rita Greer-ek sortutako irudiak Erresuma Batuko eta Estatu Batuetako telebista programetan erabili izan dira, baita liburu eta aldizkarietan ere.
How to Lose a Guy in 10 Days
How to Lose a Guy in 10 Days (euskaraz Nola Galdu Mutil Bat 10 Egunetan), 2003ko Donald Petrie estatubatuarrak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. Michele Alexander eta Jeannie Longen izenburu berdineko komikian oinarritua dago. Kate Hudson, Matthew McConaughey, Adam Goldberg, Michael Michele eta Shalom Harlow aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEB, New York, Andie Anderson (Kate Hudson) hamar eguneko epean oso ohikoa ez den erreportaje bat amaitu beharrean den kazetari bat da. Bere bizipenetan oinarrituz emakumeek nahigabean egin eta gizonezkoak haiengandik urrunerazten dituzten gauzei buruz idaztean datza. Horretarako, mutil bat berataz maitemindu eta ondoren hark utz dezan ahal bezainbeste akats egin beharko ditu. Aukeratutako gizona emakume guztiak atzetik dituen Benjamin Barry (Matthew McConaughey) gizon gazte ezkongabea da, honek era berean lan egiten duen iragarki-agentziako zuzendariarekin hamar egunetako epean emakume bat berataz maiteminarazteko gai dena apustu egin du.
Écouen
Biztanleria
2007an Écouen udalerrian erroldatutako biztanleak 7.383 ziren. Familiak 2.688 ziren, horien artean 620 pertsona bakarrekoak ziren (232 bakarrik bizi ziren gizonak eta 388 bakarrik bizi ziren emakumeak), 624 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.160 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 284 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Green Boots
Tsewang Paljor, bere gorpuari emandako ezizenaz ere ezagutzen da: Green Boots ('bota berdeak', euskaraz). Tsewang Paljor Villa Sakti n, jaio zen (Leh barrutia, Jammu, Kaxmir), 1968ko apirilaren 10ean eta 1996ko maiatzaren 10ean hil zen Everest mendian (Nepal, Txinako Herri Errepublika), 28 urte zituela.
Écouen
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 5.089 ziren, horien artean 4.070 aktiboak ziren eta 1.019 inaktiboak ziren. 4.070 pertsona aktiboetatik 3.763 lanean zeuden (1.876 gizon eta 1.887 emakume) eta 307 langabezian zeuden (154 gizon eta 153 emakume). 1.019 pertsona inaktiboetatik 219 erretiraturik zeuden, 553 ikasten zeuden eta 247 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Écouen udalerrian 2.797 unitate fiskal zeuden, 7.487,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.598 euro zen.
Green Boots
Everest mendiaren gailurrera iristeko Indiako lehen taldean parte hartu zuen baina 1996. urteko hondamendiaren ondorioz hil ziren hiru hinduetako bat izan zen.
Écouen
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 69 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 10 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 7 igeltseroak, 9 margolariak, 6 zurginak, 5 iturginak, 4 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 4 ile apaindegiak, 10 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 2 supermerkatuak, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 arropa denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen eta 1 lurrin-denda zen.
2000. urtean Écouen udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.
2009an haur-eskola 1 eta 5 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Écouen udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 1.020 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Green Boots
Bere gorputz osoa elurrez estalita dago, botak izan ezik. Boten kolorea oso deigarria da eta horri esker erreferentzia legez erabiltzen dute gailurrerantz doazen mendizale guztiek.
Biografia
Haurtzaroa
Txikitatik gustatzen zitzaion mendira joatea eta bere ametsa Everest mendiaren tontorrera heltzea zen. Aita ere mendizalea zen eta bere bizitza osoan zehar bere semeari mendiarekiko desira transmititu zion.
Eskolan hasi zen baina 18 urte zituenean bere ikasketak utzi behar izan zituen etxeko egoera ekonomikoa ona ez zelako.
Lan ibilbidea
Ikasketak utzi ostean, 28 urterekin India eta Tibet arteko mugako poliziara batu zen, horrela, laguntza ekonomikoa eskaintzen zien bere gurasoei. 1996. urtean Everest mendiaren tontorra hegoaldetik igoko zuen lehen Indiar taldean zegoen, eta espedizio horren parte zen.
Erabaki hau hartzea oso gogorra izan zan, bere ama ez baitzegoen ados eta beldur baitzen, baina azkenean erabakia hartu eta aurrera egin zuen. Zoritxarrez, espedizio honen amaiera tragedian bukatu zen buruak, Mohinder Singh komandanteak, gertaerari buruzko datuak eman zituen.
1996ko hondamendia
1996ko Everest mendiako hondamendiak 24-48 h iraun zituen eta maiatzaren 10etik 11ra bitartean jazotako gertaerak azaltzen ditu. Elur-ekaitz bat hasi zen eta zortzi mendizale harrapatuta geratu eta hil ziren. Batzuk jada, Everest mendiaren tontorrera iristea lortu zuten eta jaitsieran arrapatu zituen ekaitzak, baina beste batzuk igotzean hil ziren.
Taldea, Paljorrek, Samanlak, Morupek, Jodh Singhek eta Harbhajanek osatzen zuten. Igotzen ziren bitartean, Jodh eta Harbhajan izozketa baten ondorioz kanpamentu nagusira itzuli behar izan ziren, baina Samanla, Paljor eta Morupek gailurrerantz jarraitzea erabaki zuten.
Hiru eskalatzaileek, Banderines-votivos, Khataks eta eskalada-pitoiak itzi ebezan gailurrean. Samanlak, taldeko liderrak, gailurrean erlijio-zeremonia bat egiteko denbora gehiago geratzea erabaki zuen eta beste bi eskalatzaileei jaisteko agindu zien. Ez zen irratiz kontakturik egon horren ondoren.
Kanpamentu baxuenetara itzulita, beste taldeetako kideek bi kasko-lanpara ikusi zituzten, bigarren mailatik gora, hau da, 8.570 m-ra.
Hurrengo egunean, Japoniako talde bat kanpamentutik irten zen gailurrera heltzeko asmoz eta badirudi jaistean aurkitu zituztela baina ez zuten modurik izan haiek ezagutzeko edo komunikatzeko, guztiek baitzeramaten ekipo osoa oxigenoarekin batera. Gainera, ez zuten euren desagerpenaren berririk jaso eta abisatu zietenerako ez ziren gai izan ez ikusteko, ez laguntzeko.
Azkenenan, hiruretako inork ez zuen lortu gertuen zegoen kanpamentura iristea eta lV. kanpamenduaren gainetik hil ziren, 8.320 m-ra.
Gorpuaren aurkikuntza
Green Bootsen lehenengo bideoa Pierre Paperon alpinisa frantziarrak grabatu zuen, 2001.urteko maiatzaren 21ean. Bideoan Green Boots ezkerrantz etzanda ageri da, gailurrera begira.
Tsewang Paljorren gorpua, buruz behera, hankak tolestuta eta besoak bularraren gainean zegoen, arroparen kolorea ez zen galdu eta urteak daramatza 8.500 metroko altueran dagoen haitz-aterpe baterako sarbidea  dirudien kobazulo batean. Gaur egun, bere gorpuari buruz hainbat teoria ditugu, beranduago beste kokapen batean agertu zelako.
David Sharp
2006.urtean, Green Boots albiste izan zan berriro beste mendizale baten heriotza tragikoagaitik, David Sharp. David Sharp alpinista ona zen, Everest gailurrera igotzen saiatzen zen hirugarren aldia zen, oraingoan bakarka eta zoritxarrez material desegokiarekin. Gailurrera iristea ezinezkoa zela eta izozten ari zela ikusita, Green Boots kobazuloan babestu zen. Gutxienez 40 alpinista pasa ziren haren aurretik, inork haren alde ezer egin gabe. Hurrengo egunean beste talde batek oraindik bizirik baina oso izoztuta aurkitu zuten, haiek eta beste batzuek laguntza eskaini zioten baina bere egoera hain ezegonkorra zenez inork ez zuen mendizalea jaistera arriskatu nahi izan, beraz bertan behera utzi zuten. Inork David Sharp lagundu ez zuela jakinarazi zenean hainbat mendizalek eta kazetarik euren iritziak emon zituzten, esanez ez dela batere bidezkoa inor bertan behera uztea oraindik bizirik baldin badago. Haietariko bat Juanito Oiarzaba l izan zen eta honako hau esan zuen: “haietako asko ez lirateke eskalatzailetzat hartu behar”.
Aldaketa klimatikoaren eragina Everest median
Aldaketa klimatikoak hainbat eragin izan ditu eta hainbat eragin izaten ari da. Aldaketa klimatikoa munduko glaziarrik altuenera heldu da, Everest mendira. Izotz-tonak galtzen ditu urtero, glaziarretik izotz-nukleo bat atera eta aztertu duten ikertzaileek egindako ikerketa baten arabera. Urte batzuk barru, munduko tontorrik altuena helezina izango da, inguru naturala mantentzen saiatzeko prozesu baten ondorioz.
Everest mendian zeuden gorpuak elur eta izotz masa batek estaltzen zituen eta ez zeuden ikusgai, baina urteak pasa ahala mendigozaleen eta espediziogileen gorpuak ikusgai gelditzen ari dira. Green Bootsen gorpua urte askotan zehar guztiz estalita egon zen baina momentu bat heldu da non guztiz desagertu den gorpua estaltzen zuen masa eta gauza bera gertatzen ari da beste gorpu askorekin ere. Estaltzen zituen elur masak egoera onean mantenten zituen gorpuak, baina masa hori gabe, guztiz deskonposatuko dira.
Aurreko denboraldietan, alpinistek inoiz baino gorpu gehiago ikusi dituztela diote, Everesteko izotz maldetan etzanda. Alpinistek eta Nepalgo gobernuak klima aldaketaren emaitza dela diote, mendiko glaziarrak azkar urtzen ari direlako eta prozesu horretan hezurrak, bota zaharrak eta duela hamar urteko misioetako gorpuak ere agertzen ari direlako. Nepalgo gobernua erantzun bat bilatzen ari da bertan dauden gorpuekin zer egin erabakitzeko. Gelje Sherpa k, gailurrera sei aldiz iritsi den gidariak, 2008an Everest mendia igo zuen lehenengo aldian hiru gorpu aurkitu zituela baieztatu zuen baina duela gutxiko denboraldian zifra horren bikoitza ikusi duela esan du.
300 gorpu baino gehiago daude Everest mendian eta eztabaida bat dago gorpuak berreskuratu edo bertan behera utzi behar diren. Alpinista batzuek kideen gorpuak bertan egon behar direla uste dute, haien ametsa edota helburua lortzeko bidean.
Nevado Quimsachata
Nevado Quimsachata edo Nevado Quimsa Chata sumendi multzo bat da, Erdialdeko Andeetan dagoena, Boliviako Mendebaldeko mendilerroan, hain zuzen. Txile eta Boliviar en arteko mugan dago Nevado Quimsachata, eta Putre (Arica eta Parinacota eskualdeak) eta Sajama (Oruro departamendua) boliviar probintziaren artean banatzen da.
Sumendi multzo horren izenak «hiru gailur» esan nahi du, hiru mendik osatzen baitute: Umurata, Acotango eta Elena Capurata. Horregatik, batzuetan, formazio horren izena pluralean erabiltzen da: Nevados Quimsachata.
Iradoki izan da Nevado Quimsachata Pleistozenoan eratu zela, nahiz eta azterketa berriagoek Miozenoaren eta Pliozenoaren artean sortu zela frogatu duten, inguruko beste sumendi batzuekin batera, hala nola Oke Okeni, Nevado Condoriri edo Asu Asuni.
Thelonious Monk
Thelonious Sphere Monk (1917ko urriaren 10a, Rocky Mount, Ipar Karolina - 1982ko otsailaren 17a, Englewood, New Jersey) estatubatuar jazz pianojole eta konposatzaile bat izan zen. Era beran, Bebop jazz musika estiloaren sortzaileetako bat izan zen.
Bere musika-lan ospetsuenen artean Epistrophy, Round Midnight, Blue Monk, Straight, No Chaser eta Well, You Needn't daude. Duke Ellington musikariaren ondoren grabaketa gehien egin zituen jazz konposatzailea izan zen, hau azpimarratzekoa da, Ellingtonek 1000 konposizio ingurutik gora sortu baizituen, Monkek,aldiz, 70 inguru baino ez.
Kalimantania lawak
Kalimantania lawak Kalimantania generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Elvis Presley
Bere bizialdian Rock and Rollaren Erregea ala soilik Erregea ezizenak jaso zituen.
Bizitza
Elvis Aaron Presley Tupelon (Mississippi) jaio zen 1935eko urtarrilaren 8an. Gurasoak Vernon Elvis Presley (une hartan, 18 urtekoa) eta Gladys Love Presley (jaiotzez Smith, 22urtekoa) izan ziren eta aitak eraikitako bi gelako etxe batean bizi ziren. Bere bikia izango zen Jesse Garon Presley hila jaio zen 35 minutu lehenago eta, seme bakarra izanik, oso harreman estua izan zuen gurasoekin, batez ere, amarekin. Mugimendu protestanteko eliza batera joan ohi ziren, non semeak lehen inspirazio musikala aurkitu zuen.
Presleyren arbasoen jatorria europar mendebaldeko nahasketa moduko bat zen: amaren aldetik, Eskozia, Irlanda eta Normandiakoa. Horrez gain, aipatzekoa da Gladysen herenamona bat txerokiarra zela. Aitaren aldetik, bestalde, Alemaniako eta Eskoziako jatorria ere bazuen. Lagun eta senideek Gladys familiako kide menperatzailetzat zuten, Vernon, hots, gizona, gogo gutxiko pertsonatzat zuten ordea; lan xelebre batetik bestera ibiltzen baitzen. Ekonomia aldetik, familia bizilagunen edota gobenuaren dirulaguntzen menpe egon ohi zen. Baina, 1938an, etxea galdu zuten Vernonek terrenoaren paperak aldatu baitzituen bere burua jabe gisa ezarriz. Hori dela eta, 8 hilabete espetxean eman zituen Vernonek eta, ondorioz, Elvis eta Gladys senide batzuen etxera joan behar izan zuten bizitzera.
1941eko irailean, Elvis East Tupelo Consolidated eskolan hasi zen eta irakasle batek Red Foley country abeslariaren kanta bat abesten entzun zionez, lehiaketa batean parte hartzeko aholkua eman zion. Lehiaketa hau, Fair and Dairy Show delakoa, 1954ko urriaren 3an, Mississippin-Alabaman ospatu zena, Elvisen jendaurreko lehen interpretazioa izan zen: cowboy arropaz jantzia, 10 urteko mutikoa aulki batera igo zen mikrofonora heldu ahal izateko eta Old Shep abestu zuen. Abeslariak bostgarren postua lortu zuela oroitu zuen behin. Hilabete batzuk geroago, urtebetetzean, lehen gitarra oparitu zioten, nahiz eta berak nahi zuena bizikleta edo rifle bat izan. Hurrengo urtean, gitarra jotzen ikasteko lehen saioak jaso zituen, osabaren eta elizako apaiz berriaren eskutik.
Lehen hezkuntzan, haur baztertua izan zen eta, laster, gitarra egunero eskolara eramaten hasi zen eta, atsedenetan, hura jotzeko eta abesteko ohitura hartu zuen, baina, beste haur guztiak iseka egiten zioten. Garai horietan, Elvisen familia auzo afroamerikar batean bizi zen eta, mutilak musika oso gustuko zuenez, lagun batekin, hots, Slimekin, Tupeloko irratira joaten zen sarritan eta honek, gitarra jotzeko hainbat teknika erakutsi zizkion haurrari. Elvisek 12 urte bete zituenean, Slimek irratira eraman zuen berriro ere, baina oraingoan abestera. Lehenengo aldian, oso lotsatuta sentitu zen jendearen aurrean abesteak lotsa handia sentiarazten baitzion, baina hurrengo astean, berriz joan zenean, arrakasta handiz jokatu zuen.
1948ko azaroan, familia Memphisera, Tennesseera, joan zen bizitzera eta, hiru bat urte zenbait ostatutan bizi ondoren, bi gelaz osatutako etxe bat eman zitzaien The Courts izenez ezagutzen den etxeen gune publiko batean. Humes High School-eko ikasle gisa, Elvisek ez zituen emaitza onak lortzen eta, gehienetan, C mailako kalifikazioak izaten zituen. Behin, musikako irakasleak musikarako gaitasunik ez zuela esan zion eta, hurrengo egunean, Presley gitarrarekin agertu eta Keep Them Cold Icy Fingers Off Me kanta abestu zion irakasleari, aurkakoa frogatu nahian. Geroago, gelakide batek irakasleak Elvisek arrazoia zeramala onartu zuela aitortu zion. Presley oso lotsatia izan ohi zen besteen aurrean abestean eta, maiz, gelakideengandik burlak jasotzen zituen amaren umetxotzat hartzen baitzuten gaztea. 1950ean, gitarra gehiagotan jotzen hasi zen bera baino bi urte zaharragoa zen Jesse Lee Denson bizilagunaren laguntzarekin. Bi lagunek eta beste hiru mutilek, etorkizuneko rockabillyaren sortzaile izango ziren Dorsey anaiak eta Johnny Burnette tartean, musika elkarte ireki bat sortu zuten, The Courtsen. Urte bereko irailean, Elvis Loew's State Theater antzokian iragarkiak egiten hasi zen.
Bigarren hezkuntzako hirugarren urtean, gelakideen artean nabarmentzen joan zen, itxurarengatik, batez ere: belarrodoetan bizarra hazten utzi zuen, ilea larrosa-olioz eta baselina erabiliz orrazten zuen eta tupe delakoaren itxura ematen zion. Estilo hau asko zabaldu zen garaiko gazteen artean. Aisialdian, Beale Streetera joan ohi zen, Memphiseko blues musika generoaren toki nabarmenena. Azkenean, jendearen aurrean abesteko zuen lotsa alde batera utzi eta Humes kanta-ikuskizunean parte hartu zuen 1953ko apirilean eta Teresa Brewerren Till I Waltz Again With You garaiko arrakasta ezaguna abestu zuen gitarra joaz. Horrela kontatu zuen Presleyk:
Presleyk ez zuen sekula musika lezio formalik jaso eta, belarriz ikasi eta jotzen zuen. Maiz, diskoak saltzen zituzten dendetara joaten zen eta Hank Snowren abesti guztiak ezagutzen zituen. Hala ere, gustuko zituen country abeslariak ere, hala nola Roy Acuff, Ernest Tubb, Ted Daffan, Jimmie Rodgers, Jimmie Davis eta Bob Wills. AEBetako hegoaldeko Jake Hess gospel abeslaria ere gustukoenetako bat zuen eta honen eragina Elvisengan asko nabarmentzen da baladak abesteko moduan. All-Night Singings hileroko ikuskizunaren ohiko ikuslea zen, non gospel zuriko hainbat abeslari taldeek musika afroamerikarraren eragin espirituala azaltzen zuten. Horrez gain, Sister Rosetta Tharpe gospel abeslaria ere atsegin zuen. Beste hainbat jendek bezala, blues musika-ikuskizunak ikusi ahal izateko etnia zurikoentzat egokituta zeuden gauak heltzera itxaron behar izaten zuen. Irratian ere, musika afroamerikarra entzun ohi zuen, gehienetan, blues edo R&B generokoa. Hori dela eta, Elvisen hainbat kanta bertako afro-amerikar musikalarietan inspiratuta zeuden, adibidez Athur Crudup eta Rufus Thomas musikalarietan. B.B. Kingek gogoratu zuen Presley ezaguna egin aurretik ezagutu zuela Beale Streeten aritzen zenean. Presleyk bigarren hezkuntza amaitu zuenean 1953an, musika hautatu zuen etorkizunerako.
Musika mundua
1953ko abuztuan, lehen aldiz Sun Recordseko bulegoetan sartu zen bi aurpegitako disko baten, hots, My Happiness eta That's When Your Heartaches Begin-en minutu gutxi batzuk grabatzeko helburuaz, ordainduz, noski, ez baitzen ezaguna. Diskoetxean esan zuen diskoa amari oparitu nahi ziola eta, besterik gabe, bere ahotsa nola entzungo zen jakiteko interesa zuela. Dena den, errealitatea da inguruko denda batean disko ez profesionalen grabaketa zerbitzu bat zegoela. Hori dela eta, Peter Guralnick biografoak dio, Sun diskoetxea hautatu zuela baten bati deigarria gertatzearen esperantzarekin. Presley bigarren aldiz joan zen diskoetxera I'll Never Stand In Your Way eta It Wouldn't Be The Same Without You abestiak grabatzera, baina bertatik, ez zen ezer berririk sortu.
Ordutik denbora gutxira, The Songfellows izeneko bertako musika talde batean sartzeko frogan porrot egin zuen. Apirilean, Crown Electric konpainian sartu zen kamioi gidari lanetan. Elvisek bazuen lagun bat, Ronnie Smith izenekoa, musika talde profesional baten kide zena. Pare bat kontzertu berarekin jo ondoren, Smithek bere taldeko liderrarekin, Eddie Bondekin, hitz egiteko aholkua eman zion lagunari, kantari bat behar baitzuten. Baina, Bondek ezezkoa eman zion froga baten ondoren, kamioi gidari lanetan jarraitzeko aholkua emanez.
Bitartean, Sun Recordseko jabea zen Sam Phillips, beltzen musika zabaltzeko modu baten bila zebilen. Ekainean, Without You baladaren maketa bat lortu eta Presley gaztearekin ondo gera zitekeela bururatu zitzaion. Gaztea diskoetxera joan zen, baina ez zuen abestiak eskatzen zuen guztia eman. Dena den, Phillipsek kanta gehiago abesteko eskatu zion. Phillips nahiko harrituta geratu zen entzun zuenarekin eta ondorioz, bertako bi musikalari, hots, Winfield Scotty Moore gitarra-jotzailea eta Bill Black kontrabaxu-jotzailea gonbidatu zituen Presleyrekin grabaketa bat egin ahal izateko.
Grabaketa saioa, uztailaren 5erako arratsaldean egina, emaitza gutxikoa izan zen eta berandu arte luzatu behar izan zuten. Amore eman eta saioa bertan behera uztekoan zeudela, Presleyk bere gitarra hartu eta That's All Right jo zuen, 1946ko Arthur Crudupen blues kanta bat. Horrela gogoratzen du Moorek:
Kuestioa da lehen singlea atera zela Sun Records-en, That's al right mama, eta abesteko era hain zen berezia, irratiko entzuleei zuria zela -eta ez beltza!- argitu beharrean izaten zirela. Ez zen mundu osoko boom ikaragarria izan, baina bai Hegoaldean, eta Elvisek erraz aurkitu zuen lana hango lokaletan eta musika ikuskizunetan.
1955ean, Coronel Parker enpresariak izarrean jarri zituen begiak eta, haren laguntzarekin, gorantz igo zen abeslaria. Kontratu eder bat lortu zion RCA-rekin (40.000 dolar) eta haiekin egongo zen Elvis bere heriotzara arte. Heart Break Hotel izan zen etapa honetako lehen abestia eta The Pelvis izena ematen zioten 20 urte besterik ez zuen gazteari, Bing Crosby, Sinatra edo Dean Martin alboratuz. Rock and roll musikaren sortzailetzat hartu ohi da. Herri musika mota berri horrek country musika eta Rythm & blues delakoaren erritmo beltzak nahasten zituen. Rocka laster bihurtu zen bizitzeko eta ezarritako balioen kontra protesta egiteko modu. Presleyren nortasunak, janzkera eta orrazkera bereziak berebiziko arrakasta eta jarraitzaile ugari ekarri zioten mundu osoan zehar. Heartbreak Hotel diskoaren milioi bat kopia baino gehiago saldu zituzten, Hound Dog, All Shook up, Don´t be Cruel eta Burning Love kantu famatuekin. Urte berean Love me tender filmean lan egin zuen, bere 33 filmetan lehena eta telebistan agertu zen ikusle kopuru handiko saioetan.
Zinema
Paramountek 3 film egiteko kontratua eskaini zion eta Coronel Parker ados egon zen. Mutila artista kotizatua zen, jada, eta kontzertuek izugarrizko arrakasta izan ohi zuten, baina Amerikak tradizioei lotuta jarraitu nahi zuen eta 50 milioi pertsonek ikusten zuten Ed Sullívanen Showan, kamerak beldurtuta geratu ziren Elvisen gorputzaren bihurrikeriekin eta gerritik gora bakarrik enfokatu zuten hura.
Txutxumutxuak gora eta behera, Elvisen izarrak distiratsu jarraitzen zuen eta histeriak jarraitzen zion. Hasierako lagun izan zituen Scotty Moore eta Bill Blackek Coronel Parkerrek ez ziela soldata igo nahi-eta alde egin zuten taldetik, baina ez zen Elvisen irudia izurratu. Laster soldadutzara joan beharrean izango zen eta Gerra Hotzaren garaian arriskutsu izan zitekeen Alemaniako Errepublika Federalera joan zen hura betetzera.
1958ko martxoaren 24tik aurrera, US 53310761 soldadua izan zen eta Amerikak, malkoak begietan, agur egin zion, gurasoek mutila hain gaiztoa ez zela izango pentsatu zuten eta familietan miresmena lortu zuen. Garai hartan, hepatitisak hartu zuen Elvisen ama eta, osasuna larri okertu zitzaionez, semeak ama bisitatzeko lizentzia lortu zuen, Memphisera abuztuaren 12an iritsi zelarik. Bi egun geroago, hil zen, 46 urte besterik ez zituenean, eta Presley hondoa jota geratu zen.
Alemanian egon zen garaian, Priscilla Beaulieu ezagutu zuen, une hartan 14 urte besterik ez zuena. Geroago ezkonduko ziren biak, 7 urte eta erdiz neska laguna izango zuelarik.
Kanpoan egon zen denboran, Coronel Parker azkarrak RCArekin disko asko editatu zituen, tema gogorrak eta balada samurrak tartekatuz, familia osoarentzako musika. 1960an, Elvis itzuli zenean, heroia zen eta Elvis is back albuma txurroak bezela saldu zuten. Ez zen aparteko musika, ez zekarren ezer berririk, baina Elvis mitoa zen eta dirua barra-barra erakartzen zuen.
1961ean, 26 urte zituenean, Elvisek erretiroa hartu zuen. Garai aproposa, The Beatles banda jaiotzear baitzegoen eta haien freskotasunak alboratu egingo zukeen Presleyk orain erakusten zuen artifizioa. Orkestra eta koroz beteriko LPak grabatzen jarraitu zuen eta kalitate handirik ez zuten filmak egiten, baina milioika ikusleek jarraitu zioten mitoari.
Film aipagarriak: King Creole (1958), Flaming Star (1961), Maitasuna Hawaiin (1961); Viva Las Vegas (1964) eta Elvis Show (1970).
Idoloaren itzulera
1968an, Elvis ez zegoen ahaztuta oraindik, baina idolo berriak zeuden munduan, hala nola Bob Dylan, eta zerbait berria erakutsi behar zen gailurrean mantentzeko.
NBC-ren telebistaren estudioan izan zen ekitaldia eta laster etorri ziren beste batzuk. Eginahalak egin zituen hasierako garra erakusteko, baina gero lortutako estatusa galdu gabe. Larru beltzez eginiko jantziak atera zituen, baina erabat gizenduta zegoen artistak ez zuen lehengo dotorezia. Hala ere, lehengo kanta zaharrak abesten hasten zenean, interes komertzialak ahaztu eta berriro agertzen zen aurreko gazte basatia, bizitzaz betea.
Jendaurrean 1961ean egin zuen lehen aurkezpena, Las Vegaseko International Hotelean eta segidan etorri ziren Hawaii edo New York. Ez ziren aparteko emanaldiak izan, baina han grabatutako albumak milioidun bilakatu zuten Elvis.
Guitar man edo In the ghetto salmenten lehenengo postuetara iristea lortu zuen, baina Elvis emana zuen dena. Multimilionario eta isolatuta, Priscilla Beaulieu emazteak ere utzi egin zuen eta osasunaren inguruko zurrumurruak zetozen bat bestearen ondoren.
Osasun arazoak eta heriotza (1973–1977)
1973ko urriaren 9an etorri zen dibortzioa eta, handik aurrera, ez zen gehiago ondo egon. Urte bukaeran, ospitalean sartu zuten, Demerol gehiegi hartu zuelako. Urte horretan 168 kontzertu emanak zituen, jada, eta hurrengoan ere aurkezpen ugari aurreikusten zuten, baina ezinean zebilen idoloa.
RCAn urduri zeuden, Presleyk tema berriak grabatzeko interes gutxi erakusten baitzuen. Hala ere, 1973 eta 1976 artean, 6 albumetako materiala grabatzea lortu zuten, beti ere estudioan. Ez zen, jada, lehen postuetan mantentzen zenetakoa, baina Promised Land (1975), From Elvis Presley Boulevard, Memphis, Tennessee (1976) eta Moody Blue (1977) lanek lortu zuten. Zuzenekoak berriz, penagarri jarraitu zuten. Azkena ekainaren 26an izan zen, Indianapolisen.
1977ko abuztuaren 16an, Memphisetik kanpora joatekoa zen, beste bira bat hasteko xedean, baina konorterik gabe aurkitu zuten eta zuten itzartzerik lortu. Bihotzeko batek hil zuen Elvis Presley 42 urte zituenean.
Hil ondoren, AEBetako presidente zen Jimmy Carterrek hitz dotoreak eskaini zizkion, estatubatuar kulturari eman zion itxuraldaketa goraipatuz. Milaka pertsona etorri ziren Gracelandera, haren hilotza ikusteko xedean eta Presleyren lehengusuak 18.000 dolar hartu zituen haren argazkiaren truke. National Enquirerrek atera zuen azalean irudia eta garai guztietan saldutako gehiena izan zen.
1977ko abuztuaren 18an izan ziren hiletak eta, une berean, auto batek talka egin zuen zale batzuen aurka, 2 emakumen hilez eta hirugarren bat larri zaurituta utziz. 80.000 pertsona inguruk lagundu zioten Forest Hilleko hilerriraino, amaren ondoan lurperatu zuten lekuraino. Abuztu bukaeran gorpua lapurtzen saiatu zirela-eta, urrian, Elvis Presley eta bere amaren hondakinak Gracelandera aldatu zituzten eta hantxe jarraitzen dute, bere hilobia milaka miresleren erromes leku bihurtu delarik.
Gaur egun, Presley XX. mendeko kultura herrikoiaren pertsonaia garrantzitsuenetarikotzat dugu. Erabilera anitzeko ahots bat edukitzeaz gain, genero ezberdin askotan lortu zituen arrakastak, esate baterako, country, rock, balada, gospel edota blues musikan, ez ziren batere ohikoak. Izan ere, historia osoan salmenta gehien lortu dituen solista dugu eta gainera, 14 Grammy Sarietan izendatua izan zen; 3 irabazi zituen eta horietako bat bere ibilbide artistikoa saritzeko izan zen, 36 urte zituenean.
Eri Yamada
Eri Yamada, japonieraz 山田 恵里 Yamada Eri (Hiratsuka, Japonia, 1984ko martxoaren 8a), softbol jokalari japoniarra da, eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan Atenasen brontzezko domina, eta 2008ko Olinpiar Jokoetan, Beijingen eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Tokion, urrezko dominak irabazi zituen Japonako selekzio nazionalarekin.
Beijingen, Yamadak .344 jo zituen txapelketan, bi base-korrika egin eta Japoniako bostetan gidatu zuen. Urrezko dominarako jokoan 2-3 joan zen, Cat Osterman-en bakarkako jaurtiketa barne.
Wight
Wight (Isle of Wight, ahoskatua) Ingalaterrako hegoaldean dagoen uharte eta konderria da, Hampshireko kostaldetik hegoaldera kokatutakoa. 380 km2-ko azalera dauka eta 2005ean 140.000 biztanle zituen (368 biz./km2). Hiriburua Newport da (ia 24.000 biztanle 2001ean).
Eri Yamada
Olinpiar Jokoak
2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, Japoniako selekzioak brontzezko domina lortu zuen Atenasen AEBko (urrezkoa) eta Australiako (zilarrezkoa) selekzioen atzetik sailkatuz.