cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikrouhin
Mikrouhin hitzaren "mikro-" aurrizkiak ez du esan nahi mikrometroen ordenako uhin-luzera dutenik edo oso txikia denik, baizik eta beren uhin-luzera txikiagoa dela irrati komunikaziorako erabili ohi diren irrati-uhin luzeen aldean. Aitzitik, espektro elektromagnetikoaren barruan mikrouhinen uhin-luzera ez da hain txikia ere; uhin-luzera txikiagoa dute infragorriek, argi ikusgaiak, ultramoreek, X izpiek eta gamma izpiek.
Mikrouhinek 1,24 meV eta 1,24 µeV arteko energia dute. Energia hori ez da aski lotura kimiko bat hausteko, hau da, ez da gai substantzia batean ionizazio bidez aldaketa kimikoa eragiteko. Horregatik, erradiazio ez ionizatzaileen barruan daude mikrouhinak.
Historia
Irrati uhinen existentzia James Clerk Maxwellek aurresan zuen 1864an, bere ekuazioen bidez.
Lena (argipena)
Lena izenak hainbat adiera du:
Buriti do Tocantins
Buriti do Tocantins Brasilgo udalerri bat da, Tocantins estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Mikrouhin
Historia
1888an, Heinrich Hertzek irrati-uhinen existentzia frogatu zuen, txinparta elektriko bidezko irrati transmisorea eraikitzean, zeinak 450 MHzko mikrouhinak sortu baitzituen. Saiakeran erabilitako tresneria oso sinplea eta oinarrizkoa zen: aska bat, txinparta elektrikorako burdinurtuzko punta bat eta Leyden ontzi bat. Lehenbiziko antena parabolikoa ere erabili zuen horretarako, erreten batetatik hartutako zink xaflekin egindakoa.
1894an, Jagadish Chandra Bose zientzialari indiarrak mikrouhinen erabileraren lehenbiziko erakustaldi publikoa egin zuen, urruneko kanpai bat joarazi eta bolbora karga bat leherrarazteko, milimetrotako uhin-luzeradun uhinen bidez. Ondorengo urteetan, uhin elektromagnetikoei buruzko ikerketak egiten jarraitu zuen. Handik gutxira iritsiko ziren Aleksandr Popoven eta Marconiren esperimentuak eta aurrerakuntzak, zeintzuei esker asmatu baitzen irratia.
Naturalak
Askorik ez bada ere, beren tenperaturaren arabera objetu bero guztiek igortzen dituzte mikrouhinak, eta meteorologian eta mikrouhin-radiometroetan urruneko objektuen tenperatura neurtzeko erabiltzen dira. Eguzkiak eta beste iturri astronomiko batzuek mikrouhinak igortzen dituzte intentsitate txikian, baina oso baliagarriak dira astronomian, informazio asko ematen baitute.
Aipagarria da hondoko mikrouhinen erradiazio kosmikoa, intentsitate oso txikiko seinalea, baina unibetso osoa bustitzen duena eta unibertsoaren sorrerari buruzko Big Bang teoriaren frogatzat hartzen dena.
Artifizialak
Potentzia handiko mikrouhin iturriek balbula termoioniko espezializatuak erabiltzen dituzte mikrouhinak sortzeko. Gailu hauek, eremu elektrikoen edo magnetikoen kontrolpean, hutsean elektroien mugimenduan oinarritzen dira; gailu horien artean daude magnetroia (mikrouhin labeek erabiltzen dutena), klistroia, TWT hodiak (uhin progresiboko hodiak) eta girotroia.
Potentzia baxuko mikrouhin iturriek gailu elektroniko solidoak erabiltzen dituzte mikrouhinak sortzeko, adibidez FET (Field-Effect Transistor) transistoreak, BJT transistoreak, tunel diodoak, Gunn diodoak eta IMPATT diodoak.
Maserrak, laserraren antzeko printzipioak erabiliz, mikrouhinak anplifikatzen ditu. Hainbat mota daude, balbula termoionikoekin funtzionatzen dutenak edo teknologia solidoz dabiltzanak. Gailu hauek dentsitate modulatu moduan funtzionatzen dute gehiago, korronte modulatu moduan baino.
Komunikazioan
Zuntz optikoaren erabileraren aurretik, urruneko telefono-dei gehienak mikrouhin seinaleak hedatzen zituzten irrati-errepikagailuen bidez egiten ziren.
IEEE 802.11 estandarra eta Bluetooth-a bezalako haririk gabeko LAN protokoloek 2,4 GHz-ko mikrouhinak erabiltzen dituzte ISM bandan, nahiz eta 802.11a-k U-NII maiztasunak erabiltzen dituen 5 GHz inguruan.
MAN protokoloak (adibidez, WiMAX) IEEE 802.16 bezalako estandarretan oinarritzen dira, 20-11 GHz artean lan egiteko diseinatuta dagoena. Inplementazio komertzialak 2,3 GHz, 2,5 GHz, 3,5 GHz eta 5,8 GHz-ko maiztasunetan daude.
Banda zabal mugikorraren (igelesez MBWA, Mobile Broadband Wireless Access) protokoloak IEEE 802.20 estandarrean oinarritzen dira eta 1,6-2,3 GHz artean egiten dute lan.
Telefono mugikorren zenbait sarek, GSM ak (Komunikazio Mugikorretako Sistema Orokorra) adibidez, mikrouhin-baxu/UHF-altuko maiztasunak erabiltzen dituzte 1,8-1,9 GHz inguruan, batez ere ameriketan.
Irratia bezalako telekomunikazio transmisioetan mikrouhinak erabiltzen dira zeren, beren uhin-luzera laburra dela eta, antena direkzionalen kasuan uhin-luzera handigoekin beharko liratekeen baino antena txikiagoak eta erabil baitaitezke. Gainera, mikrouhinen espektroan banda zabalera gehiago dago gainerako irrati-espektroan baino.
Satelite bidezko komunikaziokazio sistema gehienek C, X, Ka edo Ku bandetan egiten dute lan. Maiztasun horiek banda zabalera handia ematen dute, UHF maiztasun erabilienak eta atmosferak xurgatzen dituen EHF maiztasunak saihestuz. Satelite bidezko telebistak C edo Ku bandetan egiten du lan.
Radarra
Radarraren beste aplikazio bat ate automatikoena da; noiz zabaldu behar duen jakiteko detektore moduan Gunn diodo bat erabiltzen da.
Irrati-astronomia
Irrati-astronomian batez ere mikrouhinak erabiltzen dira unibertsoko objektuak aztertzeko, eta mikrouhin igorpen naturala duten objektuak aztertzen dira. Irrati-astronomiari esker beste uhin-luzera batzuetan nekez ikus daitezkeen hainbat objetu azter daitezke, hala nola irrati galaxiak, quasarrak, pulsarrak eta maser astrofisikoak; eta beste uhin-luzeretan ikus daitezkeen izar eta galaxien informazio gehigarria ere ematen du. Irrati-astronomiaren abantailetako bat zera da, irrati-uhinek, maiztasun tarte jakin batean (tartean mikrouhinen zati handi batek), ia inolako oztoporik gabe zeharkatzen dutela Lurreko atmosfera, eta lurrazaletik azter daitekeela unibertsoa. Beste uhin-luzera batzuentzat, aldiz, atmosfera ia opakua da, adibidez ultramoreentzat; unibertsoa ultramorean aztertu ahal izateko ezinbestekoa da atmosferatik kanpo (edo atmosferako kanpoko geruzetan) orbitan teleskopioak ipintzea.
Hondoko mikrouhinen erradiazio kosmikoaren aurkikuntza, gaur egun daukagun Big Bang teoriaren froga nabarmenena, irrati-astronomiari esker egin zen.
Irrati-teleskopio gisa antena handiak erabili ohi dira. Hauek bakarka erabil daitezke edo hainbat antena elkar lotuz, interferometria izeneko teknikaren bidez. Interferometriari esker zehaztasun handiko informazioa bil daiteke.
Radar astronomia
Radar astronomia gertuko objektu astronomikoak objektu hauen mikrouhinak islatuz eta oihartzunak aztertuz behatzeko teknika bat da. Ez du balio Eguzki-sistemaz kanpoko objetuak aztertzeko. Radar astronomia eta irrati astronomiaren arteko ezberdintasuna lehena behaketa aktibo bat dela da, seinaleak igorriz eta jasoz, bigarrena pasiboa den bitartean, soilik seinaleak jasoz. Radar igorpena pultsatua edo jarraitua izan daiteke.
Radar astronomia Eguzki-sistemari buruzko ikerketa mota askotarako erabili izan da, hala nola Ilargirainoko distantzia neurtzeko edo Artizarraren alde estalia aztertzeko.
Satelite bidezko nabigazio sistemak
GNSS (Global Navigation Satellite Systems; euskaraz, satelite bidezko nabigazio sistema globala) satelite sare baten bidez munduko edozein puntutan momentuko kokapena ematen diguten sistemak dira, lurrazalean, itsasoan nahiz airean. Sistema hauek, orbitan dauden satelite artifizialetatik jasotako mikrouhin seinaleei esker, puntu baten koordenatu geografikoak eta garaiera doitasun handiz zehaztea ahalbidetzen du, edozein une eta eguraldi baldintzatan. Hasiera batean aplikazio militarrerako sortu baziren ere, gaur egun batez ere nabigaziorako eta garraiorako erabiltzen dira, baina baita beste hainbat esparrutan ere, adibidez topografian eta geodesian.
Sistema horien artean honakoak daude: GPS (American Global Positioning System; euskaraz, Kokapen Sistema Globala), Errusiako GLONASS eta Txinako BeiDou. Horiez gain, Galileo sistema europarra aurki ipiniko da martxan.
Sistema horiek guztiek 1,2 GHz eta 1,6 GHz arteko maiztasuneko mikrouhinekin egiten dute lan.
Bero eta energia aplikazioak
Aplikazio ezagunena mikrouhin labea da. Mikrouhin labeak 2,45 GHz inguruko maiztasuneko mikrouhinak igortzen ditu, eta elikagaien barneko ura (eta maila apalagoan gantza ere bai) berotuz. Urak mikrouhinen energia xurgatzen du: ur molekulak polarizatuta daude eta eremu elektromagnetiko aldakorrarekin bat orientatzeko joera du, bibrazioa sortuz. Likido egoeran dagoen urak 2,45 GHzko maiztasun horretan du energia xurgapen handiena, ur lurrunak aldiz 22 GHztan.
1970ko hamarkadan, mikrouhin labea etxetresna arrunta bihurtu zen mendebaldeko herrialdeetako sukaldeetan.
Bestalde, mikrouhin bidezko berotzea industrian ere erabiltzen da, produktuen lehortze eta ontze prozesuetan. Erdieroaleen prozesaketa teknika askok mikrouhinak erabiltzen dituzte plasma sortzeko, adibidez grabatze ioniko erreaktiborako.
Erreaktore termonuklearretan (batez ere Tokamak motakoetan, baina baita stellarator motakoetan ere) 110 GHz eta 140 GHz arteko maiztasuneko mikrouhinak erabiltzen dira erregaia plasma egoraraino berotzen laguntzeko. ITER erreaktoreak 110 GHz eta 170 GHz arteko mikrouhinak izago ditu.
Arma ez hilgarri gisa ere badute aplikazioa: milimetrotako uhinak erabiliz pertsonen larruazaleko kanpoaldeko geruza mehe bat tenperatura jasanezin bat arte berotu eta pertsona hori urrunarazteko. 95 GHztan bi segundoko uhin-sorta batek larruazala 54 °C-raino berotzen du 0,4 mmko sakoneran. Gaur egun, AEB etako aireko eta itsas armadek erabiltzen dute arma mota hau.
Espektroskopia
Mikrouhin-erradiazioa elektroi-espin erresonantzian (edo erresonantzia paramagnetikoa elektronikoa; ingelesezko siglak: EPR edo ESR) erabiltzen da X bandan (~ 9 GHz), 0,3 T-ko eremu magnetikoekin batera. Teknika honek sistema kimikoetan pareak osatzen ez dituzten elektroiei buruzko informazioa ematen du, adibidez erradikal libreei buruz edo trantsizio-metaletako ioiei buruz. Mikrouhin-erradiazioa errotazio-espektroskopia burutzeko ere erabiltzen da, eta elektrokimikarekin konbina daiteke.
Maiztasun-bandak
Banden erabilera Telekomunikazioen Batasun Internazionalak (ingelesez ITU, International Telecommunication Union) arautzen du, eta leku batetik bestera desberdina izan daiteke.
Maiztasun neurketa teknikak
Mikrouhinen maiztasuna bai teknika elektronikoekin bai mekanikoekin neur daiteke.
Maiztasun kontagailuak edo maiztasun altuko heterodino sistemak erabil daitezke. Ezagutzen ez dugun maiztasuna, maiztasun baxuago baten harmonikoekin alderatzen da, maiztasun baxuko sorgailu bat, harmoniko-sorgailu bat eta nahasgailu bat erabiliz. Neurketaren zehaztasuna erreferentzia moduan erebili dugun maiztasunaren zehaztasunaren eta egonkortasunaren menpekoa da.
Metodo mekanikoek erresonagailu sintonizagarri bat behar dute, xurgatze-uhinmetro bat, esaterako, zeinak dimentsio fisikoaren eta maiztasunaren arteko erlazio ezaguna baitu.
Laborategiko baldintzatan, Lecher lerroak erabil daitezke metalezko hariz eginiko transimisio lerro batean zuzenean uhin-luzera kalkulatzeko, eta hortik maiztasuna kalkula daiteke. Antzeko teknika bat izango litzateke artekatutako uhin-gida bat erabiltzea.
Eragina osasunean
Mikrouhinak erradiazio ez ionizatzaileak direnez ez dira gai aldaketa kimikoak eragiteko. "Erradiazio" hitzak ez du zerikusirik erradiaktibitatearekin, erradiazio elektromagnetikoarekin baizik. Denbora luzean zehar mikrouhinen pean egoteak ondorio kaltegarriak dituela dioten ikerketak badaude ere (zenbait ikerketak minbizia eragin dezaketela diote), ez dago froga sendorik intentsitate baxuan mikrouhinek osasunean efektu kaltegarri nabarmenik eragiten dutenik.
Guztiz bestelako kontua da intentsitate handiko erradiaziopean egotea, berotzea eta erredurak eragin baititzake, beste edozein bero iturrik bezala. Mikrouhinen erradiazioak begi-lausoa sor dezake, begiko kristalinoa berotuz gero proteinak desnaturalizatu egiten baitira, opakotuz (arrautza egostean beroak zuringoa opakotzen duen era berean); begiko lenteak eta kornea bereziki sentiberak dira beroaren aurrean, ez baitute beroa garraituko duen odol-hodirik. Intentsitate oso altuen esposizioak (atea irekita funtzionatzeko prestatuta dauden mikrouhin labeak erabiltzean, adibidez) gorputzeko beste ehun batzuetan ere lesioak eragin ditzake, erredura larrietaraino. Erredurez berehala ez konturatzea gerta liteke, mikrouhinek barneko ehun urtsuenak berotzeko duten joera dela eta.
Siebenrockiella crassicollis
Siebenrockiella crassicollis Siebenrockiella generoko animalia da. Narrastien barruko Geoemydidae familian sailkatuta dago.
Pozo de Urama
Pozo de Urama Palentziako udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.
Bømlo
Bømlo Norvegiako udalerria da. Hordaland konderrian kokatua dago. 246.31 km² ditu eta 10,998 biztanle ditu.
Pozo de Urama
2022ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 20 biztanle zituen.
Bømlo
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Pozo de Urama
Geografia
Cueza haranetik gertu dagoen ondulazio leunean kokatua, probintziako hiriburuaren ipar-mendebaldean. Herrirako sarbidea Palentziatik Cisnerosera doan C-613 eskualde- errepidetik egiten da, non herriarekin lotzen duen P-971 errepidea hasten den. N-120 errepidetik ere sar daiteke, Donejakue Bidearen paraleloa den errepidetik, eta Cervatosen P-972 errepidea hartuz, Villadaraino iristen dena eta Pozo de Uramara sarbidea ematen duena.
Historia
Pozo de Uramako lehen dokumentu historikoa 946koa da, Puteo de Abduramaren dohaintza San Félix de Cisneros-i egin zitzaionean.
Sebastián Miñanok XIX. mendearen hasieran deskribatzen du Carriongo barrutiko jaurerri bezala, Leongo gotzaindegian, alkate arrunta, 107 auzokide, 708 biztanle eta parrokia dituena.
Ondarea
Herrian, Gazteluko Andre Mariari eskainitako parrokia-eliza dago.
Auberville-la-Renault
Auberville-la-Renault Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Auberville-la-Renault udalerrian erroldatutako biztanleak 388 ziren. Familiak 140 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 153 etxebizitza zeuden, 138 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 142 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 138 etxebizitza nagusietatik 124 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek gela bat zuten, 6 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 47 etxek lau zituzten eta 67 etxek bost zituzten. 119 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 37 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 87 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 258 ziren, horien artean 189 aktiboak ziren eta 69 inaktiboak ziren. 189 pertsona aktiboetatik 183 lanean zeuden (97 gizon eta 86 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 69 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 27 ikasten zeuden eta 23 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Auberville-la-Renault udalerrian 139 unitate fiskal zeuden, 401,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.097 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ile apaindegia zen.
2000. urtean Auberville-la-Renault udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sibynophis triangularis
Sibynophis triangularis Sibynophis generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Erik Vlček
Erik Vlček (Komárno (Eslovakia), 1981eko abenduaren 29a) piraguismoan lehiatzen den kirolari eslovakiarra da.
Aluminio silikato
Aluminio silikatoa aluminio oxidoa (Al2O3) eta kuartzoa (SiO2) dituen mineral bat da.
Erik Vlček
Olinpiar Jokoak
2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, Atenas 2004an (Atenas), brontzezko domina eskuratu zuen K-4 1000 m modalitatean, Eslovakiako taldearekin, 2.59,314ko denboraz, Hungariako taldearen (urrezkoa) eta Alemaniakoaren (zilarrezkoa) atzetik. Hauek osatzen zuten Eslovakiako taldea: Richard Riszdorfer, Michal Riszdorfer, Erik Vlček eta Juraj Bača-k. 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Pekin 2008an (Pekin), zilarrezkoa lortu zuen K-4 1000 m modalitatean, Eslovakiako taldearekin, 2.56,593ko denboraz, Bielorrusiako taldearen (urrezkoa) atzetik eta Alemaniakoa (brontzezkoa) garaituz. Hauek osatzen zuten Eslovakiako taldea: Richard Riszdorfer, Michal Riszdorfer, Erik Vlček eta Juraj Bača-k.
Aluminio silikato
Aluminio silikato batzuk, honako mineral hauek dira: feldespatoa, kloritak, buztina, granitoa, puzolarria...
Erik Vlček
Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezkoa eskuratu zuen berriro K-4 1000 m modalitatean, Eslovakiako taldearekin, 3.05,044ko denboraz, Alemaniako taldearen (urrezkoa) atzetik eta Txekiakoa (zilarrezkoa) garaituz. Hauek osatzen zuten Eslovakiako taldea: Juraj Tarr, Denis Myšák, Erik Vlček eta Tibor Linka-k. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezkoa eskuratu zuen K-4 500 m modalitatean, Eslovakiako taldearekin, 1.23,534ko denboraz, Alemaniako taldearen (urrezkoa) eta Espainiakoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Eslovakiako taldea: Samuel Baláž, Denis Myšák, Erik Vlček eta Adam Botek-ek.
Zango-sagar
Giza anatomian, zango-sagarra, berna, aztala edo zangarra orkatilatik belaunera doan zango zatia da, atzeko alde mamitsua bereziki. Aurrealdeko zatiarekin batera, izterreko trizeps osatzen duten hiru muskuluek Akilesen tendoiaren bitartez orpoarekin bat egiten dute.
Hideo Okamoto
Hideo Okamoto (岡本 秀雄, 1983ko abenduaren 26a - ) Japoniako futbolaria da.
55 Days at Peking
55 Days at Peking (euskaraz 55 Egun Pekinen) 1963ko Nicholas Ray zinema zuzendariaren historia filma bat da. Bertan, Charlton Heston, Ava Gardner, David Niven, Flora Robson, John Ireland, Leo Genn, Robert Helpmann, Kurt Kasznar eta Paul Lukas aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
1900. urtea Txina, Boxerren matxinada garaia. Boxerrek Pekingo atzerritar enbaxadak sitiatuak dituzte, txinatar matxinatu nazionalista hauek herrialde hartako atzerritar eragina deuseztu nahian edozein atzerritar nahiz kristau hil egiten dutelarik. Pekingo atzerritarren enbaxadak dauden gotorlekua matxinatuek setiatua dagoenez, britainiar enbaxadoreak gainontzeko atzerritar ordezkarien batasuna lortu eta handik bizirik ateratzeko 55 egun iraungo dituen defentsa saiakera etsi bati ekingo diote.
Hideo Okamoto
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokushima Vortis.
Reinoso de Cerrato
Reinoso de Cerrato Palentziako udalerria da, El Cerrato eskualdean dagoena.
2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 66 biztanle zituen.
Edgeworth David
Tannatt William Edgeworth David (1858ko urtarrilaren 28an - 1934ko abuztuaren 28a), Edgeworth David bezala ezaguna, geologoa zen, gales-australiar esploratzailea. Hegoaldeko Gales Berriko Hunter ibarra handia ikatz meatokia aurkitu zuen eta Hego polo magnetikora iristeko lehen espedizioa zuzendu zuen. Lehen Mundu Gerran ere bereiztu zen.
1966ko Espainiako Itzulia
1966ko Espainiako Itzulia Itzuli Handi honen 21. edizioa izan zen. 1966ko apirilaren 28 eta maiatzaren 15 artean egin zuten, Murtzian hasi eta Bilbon amaituz 18 etapatan banatutako 2951 kilometroko ibilbidea egin ondoren.
Laterango II. Kontzilioa
'''Laterango II. Kontzilioa''' Erroman egin zen, bertako San Joan Laterangoaren basilikan eta hortik izena datorkio. 1139ko apirilaren 4tik 11 arte egin zen. Eliza Katolikoaren arabera, hamargarren Kontzilio Ekumenikoa eta Mendebaldean egindako bigarrena izan zen.
Historia
Deialdia Inozentzio II.ak egin zuen. Helburu nagusia, beste gaien artean, Anaklet II.a antipapa kondenatzea zen. Bilkuran mila pertsona inguru bildu ziren.
Erabaki batzuk
Hogeita hamar kanon onartu ziren gai desberdinei buruz: simoniaren aurka, lurrukeriaren aurka, penitentzia faltsuak, sakramentuei buruzko erabakiak... Hauek izan ziren nagusiak:
Phoenicurus auroreus
Phoenicurus auroreus Phoenicurus generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Ctenogobius smaragdus
Ctenogobius smaragdus Ctenogobius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Congonhas do Norte
Congonhas do Norte Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Mazopa
Mazopa (Phocoena phocoena) Phocoenidae familiako zetazeoa da. Itsas-ugaztunen artean, espezierik txikienetariko bat da.
Anderatz
Anderatz (azentua bigarren silaban) Abartzuzako auzoa da. 2011ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak zortzi biztanle baino ez ditu.
1857ko errolda arte udalerriaren izen osoa Abarzuza y Anderaz izan zen, auzo honen presentziagatik.
Invernessko gaztelua
Invernessko gaztelua (eskoziako gaeleraz Caisteal Inbhir Nis, ingelesez Inverness Castle) Eskoziako Inverness hiriko gaztelua da. A mailako eraikina izendaturik dago.
Historia
1057tik aurrera hainbat gaztelu eta babes egitura egon izan dira bertan. Lehenengoa Malcolm III.a Eskoziakoak eraiki zuen baina XIV mendean Roberto I.ak suntsitu zuen. Hurrengo gaztelua Invernesseko 1429ko setioan McDonald leinuak harpilatu zuen. 1548 urtean George Gordonek gaztelu berria eraiki zuen dorre eta guzti. Berau indarrez okupatu zuten Munro eta Fraser leinuek Maria I.a Eskoziakoaren alde egiteko eta erregina bera 1562an bertan izan zen. Jakobiten matxinadek beste hainbat aldiz eragin zuten Invernessko gazteluaren setioa; 1649, 1650, 1689, 1715 eta 1746an. Hauek nabarmen kaltetu zuten gaztelua eta azkenean eraitsia izan zen.
Gaur egungo hareharri gorrizko eraikina William Burn arkitektoak altxatu zuen 1836an aurreko gazteluak egon ziren toki berean. XX mendean darra eta ur hornidura gehitu zitzaizkion.
Gaztelua bera jendeari itxia dago, halere bere inguruko lursail eta lorategiak edozeinentzat irekiak daude.
Lada (Prešoveko barrutia)
Lada  Eslovakiako udalerri bat da, Prešoveko barrutian kokatuta. 3,06 km²ko azalera du eta 847 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1410. urtekoa da.
Pavel Nedvěd
Pavel Nedvěd (ahoskatua; Cheb, ) txekiar futbolari ohia da. Erdilari postuan aritzen zen. Dukla Pragan hasi zuen bere ibilbide profesionala, eta 1990ean iritsi zen taldera. Bi urte geroago AC Sparta Pragak fitxatu zuen, beste hiru titulu lortuz. 1996an Italiara iritsi zen SS Lazioko plantillan parte hartzeko, non 2001era arte iraun zuen eta Italiako bi Kopa, Italiako bi superkopa eta A serieko titulu bat, Errekopa bat eta Europako Superkopa bat lortu zituen.
Stord
Stord Norvegiako udalerria da. Hordaland konderrian kokatua dago. 143.55 km² ditu eta 17,092 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Satoshi Koizumi
Satoshi Koizumi (小泉 訓, 1985eko ekainaren 9a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokushima Vortis.
Luis Miguel
Luis Miguel Gallego Basteri (San Juan de Puerto Rico, ) mexikar abeslari eta aktorea da. Luisito Rey andaluziar abeslariaren semea, bakarlari moduan 100 milioi ale baino gehiago saldu ditu: hori dela eta, munduko arrakastatsuenetako bat da.
Oin-zola
Giza anatomian, oin-zola, oinazpia edo hankazpia oinaren azpia da. Berari dagokion adjetiboa "plantar" edo "oin-zolako" da. Ungulatuen artean, bere baliokidea apatxa du izena.
Bere azalak ez ditu ilerik edo melaninarik baina bai izerdi guruin asko. Giza gorputz osoan, azalarik lodiena da.
Miéry
Miéry Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Miéry udalerrian erroldatutako biztanleak 135 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 71 etxebizitza zeuden, 55 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 60 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 55 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren eta 12 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 15 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 25 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 24 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Miéry udalerrian 58 unitate fiskal zeuden, 148 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.770 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Miéry udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 470 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ugalketa lan
Ugalketa lana edo erreprodukzio lana, soziologia, demografia eta ekonomian, eta baita ikasketa feminista eta ekonomia-marxistan erabilia genero-desberdintasunarekin loturik, historian zehar giza ugalketarako beharrezkoa den lanari (haurdunaldia, erditzea, edoskitzea), zein bizitzaren sostengu eta biziraupenerako beharrezkoak diren arreta eta zaintza lanen multzoari erreferentzia egiten die, hots, elikadura, arreta fisiko eta osasunekoak, hezkuntza, prestakuntza, gizarte-harremanak, babes zein sostengu emozional eta psikologikoa eta etxeko ondasun eta espazioen mantenua. Ugalketa lana, bereziki, emakumeak egin ohi du. Ugalketa lana (bizirauteko beharrezkoak diren zaintza, ardura eta ugalketa) ez da ez aitortua, ez eta ordaindua ere. Emakumearen lana tradizioz desjabetua izan da, historikoki, gizartean azpiko eta menpeko posizioan ezarri eta eskulan fabrika hutsean bihurtzean. Azken hamarkadetako erreprodukzio iraultza —erreprodukzio indarren gutxitzea, seme-alaben kopurua txikiagotzean— emakumearen rol tradizionala aldatzen ari da.
Ugalketa lan esaten zaio, ondasun eta zerbitzuetara bideraturiko produkzio lanetik bereizteko. Ugalketa lana produkziozkoarekin alderatuz gero, produkzio lana soldatapekoa eta gizarte industrializatuetan sozialki aitortua da; ugalketa lana, berriz, ez da aitortzen ez ekonomikoki, ez sozialki. Bai lan produktiboaren alorrean, bai ugalketa lanarenean gertatzen ari diren gizarteko aldaketek, gaur egun, emakume eta gizonen arteko kargen banaketa tradizional eta desorekatua birplanteatzera garamatzate, eta horrekin ugalketa lanaren aitortza sozial eta ekonomikora.
Giza ugalketa eta demografia
Giza ugalketa egun arte emakumeak buruturiko lana izan da, honek gizabanako eta gizarteen -gizarte ugalketa- biziraupena baimendu duelarik.
Historikoki, eta orain dela gutxi arte, ugalketa soziala bermatzeko beharrezkoa izan da hilkortasun-tasa altuen testuinguruan, hauen ordezko liratekeen jaiotza-tasa oso altuak mantentzea, hala, gizarteko populazioaren beharrezko ordezkapena ziurtatu aldera. Munduko biztanleria 1800. urtean ia 1.000 milioi izatetik, 2000. urtean 6.000 milioi baino gehiago izatera eta 2011rako 7.000 milioi izatera igaro da. Ugalketa tasa altuak izateko beharrak gizarteko arazo tradizionala izateari utzi dio. Erreprodukzio ahaleginak murriztu dira, gizabanakoaren biziraupenak —hilkortasun tasa baxuak— haurren kopurua murriztea baimendu baitu. Gizarte modernoetan erreprodukzio eraginkortasun handia dago, honek emakumea tradizionalki garatzen zen ugalketa lanaren zati on batez askatzea eragin eta lan-merkatuan txertatzea baimentzen duelarik, hala, ezarriak egon diren giza harremanak nabarmenki aldatuz eta funtsezko aldaketez ohartaraziz: ugalketa lanaren gainbehera (bereziki emakumearengan), patriarkatuaren erortzea, sexualitatearen pribatizazioa eta sexualitatearen gaineko kontrol sozialaren murrizketa; ugalketa helburu ez duten erlazio sexualen zigorgarritasunaren desagertzea; ugalketaren gaineko kontrol altua antisorgailuen erabileraren bitartez eta belaunaldien arteko babes zabala seme-alaba eta bilobei, familia loturak sakonen indartzea; bizi itxaropena handitzea; familiaren zentralitatea eta loturen indartzea eta hauen garrantzia. Hala ere, ugalketa lana, elikadura, hezkuntza, zaintza lanei eta abarri dagokionez, bere funtsean emakumeak gauzatzen jarraitzen du.
Familiaren ugalketa eta etxeko lanak
Ugalketa lanak pertsonen, gehien bat familiako kideen, mantentzerako ezinbesteko zein beharrezkoak diren jarduera eta zereginak barnebiltzen ditu, hala nola, gorputzen zaintza, hezkuntza, prestakuntza, gizarte-harremanen mantentzea eta laguntza psikologikoa familiako kideengan, baita espazio eta etxeko ondasunen mantenua ere.
Katuen zentzumenak
Katuak, dituzten zentzumenei esker, harrapari oso eraginkorrak izan daitezke: onak dira argi gutxi dagoen toki batean mugimendua detektatzen, entzumen eta usaimen zorrotza dute eta duten biboteari esker ukimenaren zentzua oso garatuta dute. Zentzumen hauek eboluzionatuz joan direnez, gaur egun katuek gauez eraginkortasunez ehizatu dezakete.
Ugalketa lan
Familiaren ugalketa eta etxeko lanak
Ugalketa lanak etxe eta familiaren zaintza lanak barnebiltzen ditu. Kontzeptuak irismen handiagoa du etxeko lanek baino. Nahiz eta ugalketa lanen ohiko lekua etxea eta familia izan, bai jarduerek, eta baita, kontzeptuak ere hartzen duten sinbolismoak etxeko eta etxe-langileen lanaren esparrua gainditzen du. Ugalketa lanen barnean aurkitzen da etxearen azpiegituren mantenu eta kudeaketarekin loturiko jarduerak, eta baita, ohiko etxe esparrutik at geratzen diren familiako kideen arreta eta zaintzara bideraturikoak ere. Ugalketa lanak bere esanahia hartzen du mendebaldeko gizarte industrialetan.
Katuen zentzumenak
Ikusmena
Katuek tapetum lucidum deituriko geruza bat dute begietan, erretinaren atzealdean. Geruza hau islatzaile moduko bat da eta argiari erretinatik berriro ere begira bueltatzen uzten dio, adibidez, flash batekin egindako argazkietan katuen begien kolorea aldatu egiten da geruza honen eraginez. Geruza honek katuek iluntasunean ikusteko duten gaitasuna hobetzen du eta, gutxi gora behera, gizakiek baino seiren bat argi gutxiagorekin ere ondo ikusten dute. Hala ere, badirudi gaitasun honek ikusmen-zolitasuna murrizten diela argi asko dagoen egoeretan.
Ugalketa lan
Ezaugarriak
Ugalketa lanen oinarrizko ezaugarriak hurrengoak dira:
Katuen zentzumenak
Ikusmena
Gizakiek 100 edo 200 metrotara ikusi dezaketen zerbait katuek 20 metrotara egon arte ez dute ondo ikusten, beraz, badirudi katuak miopeak direla. Hala ere, gertuko objektuak ikusteko gaitasun hau egokia da harrapakinak ehizatzeko.
Ugalketa lan
Ugalketa lanaren metaketa kapitalista
Silvia Federicirentzat, Caliban and the Witch: Women, the Body and Primitive Accumulation (2004) liburuaren autorearentzat, Karl Marxen jatorrizko metaketaren teoria partziala da, Marxentzat jatorrizko metaketa kapitalismoaren aitzindari hutsa da eta Federicirentzat jatorrizko metaketa kapitalismoaren funtsezko eta oinarrizko ezaugarrietako bat da, kapitalismoak beti behar baitu desjabeturiko kapitalaren ondasunak. Marxek ugalketa lana ahaztuko luke (gizakien erreproduzioa edo kontzeptu marxistetan lan indarraren erreprodukzioa), kapitalismoarentzat hain garrantzitsu eta beharrezkoa litzatekeena.
Katuen zentzumenak
Ikusmena
Argi distiratsua dagoen tokietan, katuen begi-ninia oso estu ixten da erretina sentikorreko argi kopurua gutxituz eta eremu sakonera hobetuz. Tapetum lucidum geruzak eta beste mekanismo batzuek katuari argi gutxirekin ondo ikusteko aukera ematen diote, gizakiek baino zazpi aldiz argi gutxiago behar izanik. Katuek 200º-ko ikusmen-eremua dute eta gizakiek aldiz 180º-koa baina katuek, gizakiek baino ikusmen-eremu binokular (bi begietako irudiak gainjarri egiten dira eta irudi bakar bat osatzen dute) estuagoa dute. Harrapari gehienen begiak bezala, katuenak ere aurrerantza aterata daude. Honi esker, ikusmen-eremuaren sakoneraren pertzepzio oso zabala dute; hau da, mundua hiru dimentsiotan ikusteko gaitasuna oso garatuta dute. Ikusmen-eremua begien kokapenaren araberakoa da gehienbat, baina begiaren egiturarekin ere zerikusia izan dezake.
Ugalketa lan
Ugalketa lanaren metaketa kapitalista
Gainera, Federiciren ustetan, Marxek ez zuen kontuan izan jatorrizko metaketan emakumeek burutzen duten ugalketa lanaren desjabetzea, soldatapeko lanean oinarrituriko ekonomia kapitalistaren agerpenerako gakoa dela. Federicik bere obran guztien ongia lortzeko borroka historikoa  eta komunismoaren aldeko borroka deskribatzen ditu metaketa eta desjabetzearen aurrean. Kapitalismoa feudalismoaren porrot askatzailetzat ikusi ordez, Federicik kapitalismoaren gorakada komunalismoa deuseztatzeko eta oinarrizko gizarte kontratu tradizionala mantentzeko mugimendu erreakzionariotzat jotzen du.
Leposoma baturitensis
Leposoma baturitensis Leposoma generoko animalia da. Narrastien barruko Gymnophthalmidae familian sailkatuta dago.
Katuen zentzumenak
Ikusmena
Gizakiei ikuspegi-zentral akutua ematen dieten fobearen (koloreak ikusteko gaitasuna ahalbidetzen duen begiaren zatia) ordez, katuek banda zentral bat dute. Horri esker, katuek kolore batzuk ikus ditzakete eta gorriaren, urdinaren eta hori argiaren arteko desberdintasuna zein gorri eta berde argien artekoa bereiz ditzakete. Katuek kolore urdin eta moreak hobeto bereizten dituzte gorriaren espektruko koloreak baino. Hala ere, katuek ezin dute gizakiek besteko kolore saturazio eta aberastasuna ikusi.
Ugalketa lan
Lan feminizatuak
Gaur egun, ohikoa da emakumeak ugalketa lanez gain, soldatapeko lanetan ere jardutea. Emakumeak lan-mundura sartu izana, burujabetzeko oso aurrerapauso handi gisa hartzen dute korronte feminista askok. Hala ere, ugalketa lanen banaketa ematen ez bada, emakumeak gehiegizko lanak izango dituela esan nahi du; hau da, ugalketa lanez gain, etxetik kanpo egiten duen lana izango du bere gain.
Katuen zentzumenak
Ikusmena
2014 an egin zen ikerketa baten arabera ondorioztatu zen, katuen begiek (beste ugaztun batzuenekin batera) izpi ultramore kopuru handiak (UVA 315-400mm) transmititzen dituztela. Gizakiak ikusteko gai ez diren espektruaren zati bat ikusteko gai direla esan nahi du honek.
Katuek mintz niktitante deituriko hirugarren betazal bat dute; alde batetik ixten den estalki mehe bat da eta katuaren betazala irekitzen denean agertzen da. Mintz horren zati bat itxi egiten da katua gaixorik dagoenean eta batzuetan, katua lo dagoenean ere mintzaren zati bat ikus daiteke.
Katuek egunez lo egin ohi dute, gauez ehizatu ahal izateko. Gizakiek ez bezala, katuek ez dute begiak kliskatzeko beharrik begiak lubrifikatuta mantentzeko eta hau abantaila bat da ehizatzerako orduan. Katuek begiak kliskatzen dituzte, normalean, beste katu edo gizaki bati maitasuna edo afektua adierazteko komunikazio modu gisa.
Entzumena
Gizakien eta katuen entzumen gaitasuna antzerakoa da, baina katuek, gizakiek eta txakurrek baino askoz soinu altuagoak entzun ditzakete, 64 kHz-rainokoak. Zerbait entzutean, katuen belarriak norabide horretan biratzen dira; katuen belarriak atzera, aurrera zein eskubira edo ezkerrera mugitu daitezke, soinuaren jatorria jakiteko asmoz. Harrapakinak ehizatzerako orduan oso erabilgarria da katuek duten entzumena.
Denbora luzez katuei musika jartzerakoan erreakziorik izaten ez zutela pentsatu den arren, hainbat ikerketek frogatu dute frekuentzia zehatz batzuekin egindako musikarekin erreakzionatu egiten dutela. Ikerketa hauen emaitzen arabera, katuek musika-terapiari etekina ateratzen dietela frogatu dute, soinuak beraien entzumen-frekuentziaren tartekoak direnean. Beste ikerketa batzuek berriz, katu zahar eta gazteek adin ertaineko katuek baino musikarekiko sentikortasun gehiago dutela ondorioztatu dute.
Askok uste dute begi urdindun katu zuriak gorrak direla, baina ez da horrela, izan ere, entzumena ezin hobeto duten begi urdineko katu asko daude. Hala ere, egia da mota horretako katuek genetikoki aukera gehiago dutela gorrak izateko katu zuri eta, urdina ez, beste kolore bateko begiak dituztenek baino. Begi bat urdina eta bestea beste kolore batekoa duten katu zuriak ere badaude (heterokromia) eta baliteke begi urdina duten aldeko belarritik gorrak izatea.
Usaimena
Usaimena katu jaioberriengan antzeman daiteke eta hiru aste igarotzen direnean garatzen hasten da. Txakurrek baino sentikortasun gutxiago dute usain desberdinak bereizterako orduan, usaimen zelula gutxiago dituztelako (60-70 milioi inguru eta txakurrek berriz, 80-220 milioi inguru). Hala ere, katu etxekotuen usaimena gizakiena baino 20 aldiz handiagoa da. Katuek gizakiek baino bi aldiz errezeptore gehiago dituzte usaimen epitelioan (adibidez, usaimenari sentikorrak diren zelulak sudurrean).
Gainera, ahoaren sabaian usain organo bat dute, organo bomeronasal (edo Jacobson) deitzen dena. Katu batek bere muturra zimurtu, kokotsa jaitsi eta mihia pixka bat ateratzen badu, organo bomeronasala erabiltzen ari da. Horri ingelesez gaping, snearing, snake mouth edo flehming deitzen zaio. Beste animalia batzuetan, adibidez zaldi edo txakurretan agertzen den flehmen erreflexuaren baliokidea da.
Ukimena
Katuek hogeita lau bibote sentsitibo edo bibrisa inguru dituzte (gaztelerazko vibrisa) gorputz guztian zehar: ezpainen gainean eta sudurraren ondoan, masailetan, begi gainetan, kokotsean, “eskumuturretan” eta hankako goiko zatietan. Sphynx arrazako katuek, ia ilerik gabeak direnak, baliteke bibote sentsitiborik ez edukitzea.
Ugalketa lan
Lanen banaketa
Femnista marxistek proposatzen duten beste aterabideetako bat emakumea bere ugalketa lanen lotura behartuetatik askatzea da. Marxismo feminista tradizionalari egiten dion kritikan, Heidi Hartmannek dio emakumea emakume izateagatik jasaten duen errepresioa goraipatzen dela eta bigarren planoan uzten dela emakumeak sistema-kapitalistaren parte izateagatik jasotzen duen errepresioa. Gayle Rubinek, gai askoren inguruan idatzi duenak (sadomasokismoa, prostituzioa, pornografia, lesbianismoa, antropologia...) ikuspegi berdina azaltzen du bere "The Traffic in Women: Notes on the 'Political Economy' of Sex" obran. "Sexu/genero sistema" terminoa erabiltzen du bertan eta marxismoa kritikatzen du kapitalismoaren baitan gertatzen den sexismoaren azterketa osatugabea dagoelaargudiatuz. Hala ere, ez ditu marxismoaren oinarrizko printzipioak gutxiesten.
Katuen zentzumenak
Ukimena
Bibrisa horien informazioa jasotzen duen burmuinen eremua begian dutenaren antzekoa da (hiru dimentsiotan ikusteko gaitasuna ematen dietena) baina, honek ez du esan nahi bibote sentsorialak ikusteko beste era bat direla. Ukimenaren zati bat dira eta horri esker inguruko informazioa poliki-poliki osatzen dute.
Ugalketa lan
Lanen banaketa
Duela gutxi, marxista feminista askok euren ikuspegia aldatu dute emakumeek lan munduan duten egoera ikusita. Nancy Folbrek mugimendu feministak emakumeek gizonekiko daukaten menpeko posizioan zentratu beharko liratekeela proposatzen du. Arlo pribatuetan zein lantegietan. 2013 ko elkarrizketa batean, Silvia Federici k mugimendu feministak gaur egun emaumeak lan erreproduktibo zein produktiboetara behartuta daudela aztertzera bultzatzen ditu. Emakumeak lan-mundura sartu direnetik lan bikoitzaren zama daramate gainean. Federiciren ustez, emakumearen emantzipazioa hauek ordaintzen ez den lanetik aske daudenean gertatuko dela soilik. Horretarako aldaketa instituzionalak egin beharko liratekeela azpimarratzen du; hala nola, soldaten arteko desberdintasunak edo haurrak zaintzeko sistemak abian jartzea lantegietan. Ideia hauek Selma Jamesek egindako elkarrizketa baten ere agertzen dira eta presidente-hautagaiek ere tratatu izan dituzte horrelako gaiak.
Katuen zentzumenak
Ukimena
Bibrisek ukimenean eta orientazioan laguntzen diete. Gutxi gora behera bi filatan banatuta dituzte eta goikoak eta behekoak independeteki mugitu daitezke, zehaztasun gehiago lortzeko asmoz. Beraien ile arrunta baino bi aldiz lodiagoak dira eta bibrisen sustraiak ile batzuenak baino hiru aldiz sakonago hazten dira beraien azalean. Nerbio bukaera ugari dituzte gorputz guztian zehar, eta horri esker, katuek aireko mugimenduei eta kontaktu fisikoa mantentzen duten objektuei buruzko oso informazio zehatza lortzen dute. Ikusi gabe ere, oztopo batengandik oso hurbil daudela jakin dezakete horri esker.
Ugalketa lan
Lanen banaketa internazionala
Evelyn Nakano Glenn-ek aportatu zuen lan ugalketa arraza eta etniaren arabera banatzen dela, berak "ugalketa lanen arraza-banaketa" deitzen dion patroiaren arabera. Kontzeptu hau AEB n ikusi daiteke inmigrante Europearren eskutik. Hauek euren kabuz egiten zituzten etxeko lanak hasieran, baina Bigarren Mundu Gerraren ondoren,ohikoa zen japoniarrak familia zurientzat lanean ikustea. Badago ideologia bat, emakume beltzak eta latinoak zurien etxeko lanak egiteko eta beraien familiak zerbitzatzeko "jaio" zirela esaten duena. Saskia Sassen-Koob-ek azaldu zuen ekonomian eman ziren aldaketak emakume inmigranteak edukitzeko eskaria handitu zutela gutxi ordaintzen ziren lan asko zeudelako eurentzat herrialde garatuetan. Lan hauek "emakumeen lanak" bezala ikusten dira. Rhacel Parrenasek orduan, Glenn-ek arraza-banaketaren inguruan zituen ideiak eta Sassen-Koobeek globalizazioa eta lan feminizatuen inguruan zituen lanak bateratu zituen eta bere azterketak egin zituen ugalketa lan ordainduen inguruan.
Katuen zentzumenak
Ukimena
Bibote sentsorialek ehizatzeko ere asko laguntzen diete. Katu bat bere harrapakina ikusteko gai ez denean, ahotik hurbilegi dagoelako, katuen bibrisak mugitu egiten dira bere muturraren inguruan saki forma bat eratzeko eta horrela harrapakinaren kokapena antzemateko. Biboteak “hondatu” zaizkion katu batek baliteke harrapakinaren alde okerrean hozka egitea.
Dastamena
Dastamenaren zentzua, jaio baino bost egun lehenagotik daukate eta denborak aurrera egin ahala eboluzionatu egiten du. Oinarrizko lau zaporeak bereizten dituzte, hurrenkera honetan: garratza>mikatza>gazia>gozoa. Katuek 475 dastamen-papila inguru dituztela estimatzen da, txakurrek baino gutxiago (1700) eta gizakiek baino askoz gutxiago (9000). Oso sentikorra da zapore mikatzaren aurrean. Txakurrek baino askoz kantitate gutxiago behar du zapore garratza bereizteko eta horri esker hainbat sustantzia toxiko jatea ekidin dezake (estrizitina adibidez). Zapore gozoak ez zaizkie asko gustatzen. Katuek gozagarri sintetikoak baztertzeko joera dute: sakarina adibidez, mingotstzat hartzen dituelako. Zapore garratza asko erabiltzen da katuen janariak egiterako orduan, baina kontu handia eduki behar da katuak jaki garratz gehiegi jan ez ditzan, gaixotu egin daitekeelako.
Ugalketa lan
Lanen banaketa internazionala
Kontzeptu hau beste autore batzuek ere zabaldu dute. Mexikon eta Guatemalan egindako ikerketa batean, klase baxuko langileen exportazioaren ordez, herrialdean bertan ere gertatzen zela ikusi zen etxetik kanpo lan egiten zuten eta horien haurrak zaintzen zituzten emakumeen artean. Singapurren ere lanen banaketa berri bat gertatu dela esan ohi da. Hegoekialdeko Asiako ekonomiaren hazkuntza mantentzeko ahalmen gutxiko emakumeez aprobetxatzen baitira.
Katuen zentzumenak
Dastamena
2005 ean felidae familiako animaliek TAS1R2 proteina-ren falta zutela adierazi zen, hau da, elikagai gozoak dastatzeko beharrezkoak diren bi neurona-sentsorialetako baten falta. Gene honen faltak (TAS1R2) aldaketa bat eragiten du irakurketa genetikoaren esparruan.
Ugalketa lan
Beste ikuspegi batzuk
Ugalketa lana edo zainketa lana historikoki emakumeak eraman du bere gain; baina ez hori bakarrik, klase sozial prekarioenek, adibidez, langileek, migranteek edo pertsona arrazializatuek ere karga hori izaten jarraitzen dute.
Katuen zentzumenak
Dastamena
Bigarren proteina, TAS1R3, beste animalia batzuenaren berdina da eta oinarrizko dastamen-papilak ere badituzte, baina ez dira aktibo egoten.
Felidae animalia familia osoan aurkitutako markatzaile genetiko hori arbasoren baten mutazioaren emaitza izan behar da; delezio bat (anormaltasun genetikoa) denez, atzera bueltarik gabekoa da, eta beraz ondorengo arbaso guztiek eduki beharko lukete.
Ugalketa lan
Zainketa
Zainketak beste pertsonen zerbitzurako egiten diren lanak hartzen ditu bere baitan, ordaindutakoa izan ala ez: umeen zainketa, irakaspena, osasunaren zainketa, etxeko lanak… Hemendik atera daitekeen konklusioa zera da, pertsona dependienteei lotuta egon ohi dela, haurrak, gaixoak, adineko pertsonak edo animaliak. Izan ere, hauek biziraun dezaten eta euren ongizatea bermatzeko, zainketa eskaini behar zaie.
Katuen zentzumenak
Dastamena
Zientzialari batzuek uste dute, hori dela katuaren familiak ehiztari eta haragijale gisa duen eboluzioaren jatorria. Dastamenaren zentzu aldatu horren ondorioetako bat landareei kasu handirik ez egitea izan daiteke. Izan ere, landare horien erakargarritasun handiena duten azukre kopuru handia da eta horregatik ez diete kasu handirik egiten: proteina handiko dieta haragijalean oinarritzen direlako, oraindik geratzen zaizkien zapore errezeptoreak estimulatzeko asmoz.
== Zentzumenen estimulazioa == Kanpoan bizi den katu batek egunero dauka zerbait berria egiteko; etxe barruan bizi den katu batek aldiz, baliteke zentzumenak behar baino gutxiago estimulatzea, etxeko bizimodura ondo moldatzen diren arren. Hori dela eta, katu etxekotuek beraien zentzumenak estimulatzea behar dituzte bai argazki, usain, soinu zein zapore desberdinekin.
Ugalketa lan
Zainketa
Ingelesez, zainketa lanekin zerikusia duen hitz bat care work da, lanaren subkategoria bat bezala definituta, non besteen zerbitzurako egindako prozesuak sartzen diren. Askotan beste lan mota batzuengandik banatzen da, pertsonaren motibazioak ekonomikoak ez direla uste delako, hau da, pertsonek lan horiek erantzunbeharra edo maitasunagatik egiten dituztela soilik.
Katuen zentzumenak
Usaimenaren estimulazioa
Katuen %70-50 gazteleraz nepeta cataria deritzon landarearen usainarekiko sentikorrak dira. Katuek landare hau usainduz gero, 5-10 minutu irauten dituen estasi eta euforia sentsazio bat eragiten die. Katuak landarea usaindu eta miazkatu egiten du eta landarearen eta lurzoruaren kontra igurtzen da. Landareak eragiten dion efektua pasatzen zaionean, lasaitu egiten da eta askotan bere burua garbitzen du.