cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abd ar-Rahman V.a
Biografia
Muhammad II.a al-Mahdiren anaia, 1023an, hiriburuko etengabeko matxinadak gelditu, Al-Qasim al-Mamun hammuditar kalifa ihes egin eta Jerezen babestu zen. Omeiatarren aldekoek abenduaren 2an kalifa izendatu zuten. Hiriburuko bandoen txotxongilo bilakaturik, "al-Mustazhir bi-llah" (Allahren babesa erregutzen zuena) izenondoa hartu zuen. Bere agintaldia 47 egun baino ez zuen iraun eta ezin izan zuen hiriburuko gatazkak gelditu. 1024ko urtarrilaren 17an Muhammad III.a bere lehengusuak zuzenduriko langabetuen matxinada batean erail zuten.
Château Frontenac
Château Frontenac (euskaraz Frontenac gaztelua) baita Fairmont Le Château Frontenac izenez ezaguna ere, Kanadako Quebec probintziako Quebec Hirian dagoen eraikin bat da. Hiri honetako eraikin ezagun eta nabarmenetako bat da, muino baten gainean egonik toki askotatik ikus baidaiteke, berez luxuzko hotel bat da.
Zinema
1953an eraikin honetan Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariaren I Confess filma filmatu zen, bertan Montgomery Clift, Anne Baxter eta Karl Malden aktoreeek antzeztu zutelarik.
Canadian konderria (Oklahoma)
Canadian konderria (Canadian County) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua El Reno da. 2010eko zentsuaren arabera 115,541 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Canadian konderriak 234,549 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,324 ura dira. Beste 232,225 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 49,26 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 115,541 pertsonetatik 99,914 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 7,794 dira. 2,820 beltzak edo afroamerikarrak. 5,240 amerikar natiboak ziren eta 59 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3,459 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 82 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3,967 pertsonek kokatzen zuten.
Indibil eta Mandonioren matxinada
Indibil eta Mandonioren matxinada k.a. III. mendean ilergeteek eta ausetanoek Erromatar Errepublikaren aurka egindako altxamendua izan zen.
Aurrekariak
K. a. 212an, Bigarren Gerra Punikoan zehar, Publio eta Gneo Kornelio Eszipion anaiak erasora pasa ziren baina kartagotarrek garaitu eta Gneo hil zuten. Hasdrubal Giskonek ilergeteei eta ausetanoei dirua eskatu eta Mandonioren emaztea eta Indibilen alabak bahitu zituenez, iberiarrak kartagotarrengandik banatzen hasi ziren. Bahituak, ustekabean Qart Hadasht bereganatu zuenean, Publio Kornelio Eszipion gaztearen eskuetan erori ziren eta erromatarrak zegokien adeitasun eta begirune guztiarekin tratatu zituen. Gertaera honen ondorioz bi buruzagiek kartagotar alderdia uztea erabaki zuten, eta k.a. 209an Eszipionekin euren indarrak batu zituzten. Aliantza hitzarmen bat sinatu eta, Baeculako gudua eta gero, kanpaina erromatarren garaipenarekin amaitu zen.
Matxinada
K.a. 206an, Publio Kornelio Eszipionen gaixotasunari eta heriotzari buruzko informazioek, Indibil eta Mandonio, ilergeteen eta tribu aliatuen matxinada orokorra bultzatu zuten. Laster Eszipion bizirik zegoela jakin zen, eta matxinatuak erretiratu egin ziren, baina erromatar jenerala ez zegoen matxinada zigorrik gabe uzteko prest. Ebro ibaia zeharkatuz, ilergeteak garaitu eta iberiar kanpamentua hartu zuen sarraski handi bat eginez. Mandonio pertsonalki agertu zen erromatar zelaira, eta jeneralari men egin zion. Erromatarrak Mandonio eta Indibilen biziak barkatu eta, diruaren truke, aliatu bezala berrezarri zituen.
K.a. 205ean, Eszipion Hispaniatik irten eta Afrikara joan zen. Indibilek egoera aprobetxatu zuen berriro matxinatzeko. Iberiarrek hogeita hamar mila soldadu eta lau mila zaldizko bildu zituzten, baina erromatarrek, Luzio Kornelio Lentulok eta Luzio Manlio Azidinok gidaturik, matxinoen aurka borrokatu eta garaitu egin zituzten. Indibil borrokan hil zen. Mandoniok gainontzeko armadarekin ihes egitea lortu zuen, baina laster jarraitzaileek eurek erromatarrei eman eta exekutatu egin zuten.
Itziar Aranburu
Itziar Aranburu Garcia (Donostia, Gipuzkoa, 1975eko otsailaren 24a) euskal sortzailea da. Zeinu eta sistema grafiko sortzaile, palindromogilea eta bigara sorkuntza lantaldeko kidea da Jon Ander Garciarekin batera.
Ibilbidea
Arte plastikoetan egindako ibilbide eta gero, urte batzuk daramatza tipografia eta zeinu sistema eta garapenaren ikerketan, hezkuntza eta sormen prozesuak garatzeko helburuarekin.
Arte Ederretan lizentziatua (UPV-EHU) eta Atzerriko Hizkuntzan Irakasle diplomatua (UPV-EHU).
2019ko azaroko Espainiako hauteskunde orokorrak
2019ko azaroaren 10ean Espainian hauteskunde orokorrak ospatu ziren, urte horretan bigarren aldiz, besteak apirilean ospatu zirelarik. Trantsizioaz geroztik hamalaugarren hauteskundeak izan ziren hauek, eta 2019ko apirileko hauteskundeetan hautatuak atera ziren alderdiek gobernua osatzeko adostasun nahiko lortu ez zutelako deitu ziren. Deialdi honekin, lau urte baino gutxiagotan lau aldiz deitu ziren hauteskundeak Espainian, estatu horretako ezegonkortasun politikoa agerian utziz.
2019ko irailaren 24ko goizaldean, Espainiako Erregeak Gorteak desegin eta hauteskunde berrietara deitu zuen Meritxell Batet Diputatuen Kongresuko presidentearen babesarekin, 2019ko apirilaren 28ko hauteskundeetan hautatuak izan ziren alderdiek gobernu bat eratzeko Espainiako konstituzioak ezarritako epemuga agortu zutelako.
Pedro Sanchezen inbestiduraren porrota
2019ko apirilean Espainiako hamahirugarren hauteskunde orokorrak ospatu ziren, Trantsizio garaitik zenbatzen hasten bagara. Hauteskunde hauetan Espainiako Alderdi Sozialista atera zen indar bozkatuena eta Espainiako Alderdi Popularrak, historikoki eskuinean indar handiena izan zuen alderdiak, inoizko emaitzarik kaskarrena lortu zuen, aurrez zituen diputatuen erdia (gutxi gorabehera) galduz. Emaitza horiek, besteak beste, eskuinaren zatiketak eta alderdi horren ustelkeri kasuek eragin zuten (ikus 2018ko zentsura mozioa). Hauteskunde hauetan Herritarrak Alderdiak inoizko emaitzarik onena lortu zuen 57 eserlekurekin eta Vox eskuin muturreko alderdia hogeita lau eserlekurekin sartu zen Diputatuen Kongresura. Ezkerraldean, Ahal Dugu alderdiak aurreko legegintzaldian lortu zituen emaitza onak ezin izan zituen mantendu eta ia hogeita hamar eserleku galdu zituen. Euskal alderdiei zegokienean, Euskal Herria Bilduk bere ordezkaritza bikoiztu zuen eta Eusko Alderdi Jeltzaleak eserleku bat gehiago eskuratu zuen.
Ideologia ezkertiarreko alderdiek erraz irabazi bazuten ere, ideologia honetako bi alderdi nagusiek, Alderdi Sozialistak eta Ahal Duguk, ez zituzten gehiengo osoa lortzeko beste eserleku lortu eta beraz, derrigorrez alderdi txikiagoekin akordioetara heltzera behartuta zeuden. Alderdi Sozialistako buru eta Espainiako lehendakarigaiak, Pedro Sanchezek, zenbait bilera egin zituen Ahal Duguko idazkari nagusi Pablo Iglesiasekin. Hasiera batean bilera emankorrak izan zirela zirudien arren, laster ikusi zen zailtasunak zituztela akordio batera iristeko, batez ere 2019ko ekainaren 25ean burutu zuten bileran nabaritu zen arraildurak zeudela bi alderdien artean.
Miki Nuñez
Miguel Nuñez Pozo (Terrassa, Bartzelona, 1996ko urtarrilak 6) Miki bezala ezaguna, abeslari kataluniarra da.
Espainiako abeslari bat da, 2018.urtean Operación Triunfoko hamargarren edizioan parte hartu zuen, 6. postuan geratu zen eta geroztik abeslari bezala ezaguma da. Espainiako ordezkaria izan da 2019. urteko Eurovision jaialdian, “La venda” abestiarekin.
Biografia
Terrassan, Bartzelonan, jaio zen 1996eko urtarrilaren 6an. Bere aita eta amak betidanik babestu zuten bere pasioa. Gitarra eta pianoa jotzen hasi zen. Handitzean gainkarga eduki zuen baina hori aldatzeko zerbait egitea erabaki zuen. Lehen hezkuntzako irakaskuntza ikasi zuen Bartzelonako unibertsitatean. Urte askotan, musikako irakaslea izan zen akademia batean.
Ereduak
Bere talde gustukoenak, Dub Inc, The Cat Empire eta Muse dira. Bere lehen kontzertua, ”La Pegatina” izan zela adierazi zuen eta talde honek, bere Eurovisioneko kanta konposatu zuen.
Ibilbidea
Nazioartean ezagutzera eman baino lehen, Dalton Bang taldearen abeslaria izan zen, 1970eko hamarkadako abestiak bertsionatu zituen eta 2018ko udan Katalunian ibili zen.
Operación Triunfo eta Eurovision
2018an, Mikik Operacion Triunfoko hamargarren denboraldian parte hartu zuen.
Emakumearen historia
Emakumeen historia ikuspegi historiko bat da, non historia tradizionala kritikatzen den eta mugimendu feminista eta feminismo akademikora lotzen den. Emakumeen historiak emakumeen papera berreskuratzen du historian, historikoki garatu den patriarkatuak ezkutatu dituenak. Emakumeen klase sozial desberdinak eta une historikoak berreskuratzeaz gain, historia genero ikuspegitik tratatzen du, zapalkuntza, errepresioa eta sexuen arteko desberdintasunak eragin dituen mekanismoak desarmatzeko. Emakumeen edo generoaren historia ez dira guztiz banatzen diren bi arlo, biek lan komun bat baidute: desberdintasunak eta zapalkuntza eragin dituzten arrazoi historikoak aztertzea.
Miki Nuñez
Operación Triunfo eta Eurovision
Edizio horretako parte hartzaile bakarra izan zen bi aldiz saioko gogokoena izatea lortu zuena; El patio eta Una lluna a l’aigua abestiekin. Programaren historiako lehena izan zen katalanez abesti bat abesten (Una lluna a l'aigua, Txarango taldearena). Semifinalean eliminatu zuten, 6. postuan geratuz.
2019ko Eurovisionera joateko hautagaia izan zen bi abesti desberdinekin. Nadie Se Salva Natalia Lacunzarekin eta La venda abestiarekin. 2019ko urtarrilaren 20ean La Venda hautatua izan zen. 2019ko maiatzaren 18an ospatu zen Eurovision jaialdia Tel Aviven. 26 herrialdeetatik 26. abestu zuen eta 22. postuan geratu zen.
2019ko azaroko Espainiako hauteskunde orokorrak
Pedro Sanchezen inbestiduraren porrota
Pedro Sanchez izan zen lehendakari izateko hautagai bakarra 2019ko apirileko hauteskundeen ondoren. Sarritan egin zituen bilerak eskuineko zerrendaburu ziren Alderdi Popularreko Pablo Casadorekin eta Herritarrak Alderdiko Albert Riverarekin, zenbaiten esanetan, Alderdi Sozialistari ez zitzaion komeni Ahal Dugurekin itun batera iristea, zentroa mantendu nahi zuelako eta ez zuelako ezkerrera biratzeko betarik. Eskuineko alderdiek ordea, ez zioten babesik eman hautagai sozialistari, besteak beste, Nafarroako Gobernuan PSN boterera iritsi zelako bigarren zerrendarik bozkatuena izanda (Nafarroak Batzen Du koalizioaren atzetik). Eskuineko alderdiak kexu ziren sozialistak boterera iristeko EH Bildu alderdi abertzalearen abstentzioa behar izan zutela, honek eskuinaren babesa ezinezko bihurtu zuen.
Emakumearen historia
Deskribapena
Emakumeen historia ikuspegi historiko kritikoa da historia tradizionalarekin, mugimendu feministaren sorrerari eta feminismo akademikoari lotua. Emakumeen historiak emakumeen papera berreskuratzen du historian, patriarkatuak historikoki garatu dituen mekanismoek ezkutatzen duten papera. Azpimarratu behar dugu patriarkatuak ez dituela soilik emakumeak zapaltzen, hainbat sexu-joera, arraza edo erlijio dituzten pertsonak zapaltzen baititu; azken batean, patriarkatuak gizarte osoari eragiten dio, eta, modu batera edo bestera, herritar guztiei eragiten die. Emakumeek hainbat gizarte-klasetan eta une historikotan izan duten zeregina berreskuratzeaz gain, historian genero-ikuspegiaren desberdintasunek eragin dituzten mekanismo zapaltzaileak argitzen saiatzen da. Horretarako, generoa analisi-kategoria gisa erabiltzen du, Joan Scott historialariak 1986an proposatu zuen bezala, emakumeek historian zehar izan duten zeregina berreskuratzeko eta botere patriarkalaren mekanismoak ezagutzeko. Azterketa historiko horiek, alde batetik, gizarte-historiaren ikuspegi estrukturalista edo berezkoak jorratu dituzte (lana, erakundeak, politika tradizionala, gizarte-klasea, mugimendu politikoak, ahaidetasuna, etab.). Gorputzaren diskurtsoen eta irudikapenen azterketan, feminitatea/maskulinotasuna dikotomiaren eraikuntzan eta subjektibotasunean edo jakintzak eta zientzia ekoiztean oinarritutako ikuspegi historiko postestrukturalistak ere garatzen ari dira.
2019ko azaroko Espainiako hauteskunde orokorrak
Kataluniako epaia eta protestak
2019ko urriaren 14an Espainiako Auzitegi Gorenak Kataluniako prozesu independentistaren buruzagien aurkako sententzia plazaratu zuen, haiei bederatzi eta hamahiru urte arteko espetxe zigorrak ezarriz. Kataluniako prozesu subiranista gidatu zuten herri-ordezkari eta politikariak oso esanguratsuak ziren gizartearentzat: Oriol Junqueras (ERCko idazkari nagusia), Raul Romeva (Atzerri kontseilaria), Jordi Sanchez (ANCko presidentea), Jordi Cuixart (Omnium-eko presidentea), Carme Forcadell (Kataluniako parlamentuko presidentea) eta beste hainbat kontseilari. Espetxe zigor horiek, auzitegiaren arabera, albaramendua eta desobedientzia egiteagatik ezarri ziren, baina kontuan hartzekoa da 2018an Carles Puigdemont Kataluniako lehendakaria atxilotua eta epaitua izan zenean Alemaniako Schleswig-Holsteingo auzitegiak ez zituela aipatutako delituak ikusi.
Emakumearen historia
Deskribapena
Emakumeen edo generoaren historia ez dira bi adar bereizi, ikerketa-lanaren helburua komuna baita: sexu/genero desberdintasunen eta dikotomien arrazoi historikoak eta patriarkatuaren funtzionamendua zapalketa-erregimen gisa bereiztea. Emakumeen edo genero-azterketen barruan beste arlo batzuk bezala, ikerketa-metodologia diziplinartekoa da, eta teoria feministaren, literatura-kritikaren, kultura-historiaren, soziologiaren edo antropologia kritiko eta feministaren ikuspegiak hartzen ditu.
2019ko azaroko Espainiako hauteskunde orokorrak
Kataluniako epaia eta protestak
Aipatutako epaiak oihartzun handia izan zuen Katalunian eta manifestazio ugari deitu ziren, hala nola, Askatasunaren Aldeko Martxak, 2019ko urriko greba orokorra eta ikasleen zenbait greba. Euskal Herrian ere egin ziren zenbait manifestazio Auzitegi Gorenaren epaia salatzeko, aipagarriena 2019ko urriaren 19an egin zen Donostian, Gure Esku Dagok deituta. Katalunian egin ziren protestetan, lehen aldiz prozesu independentista hasi zenetik, manifestari batzuek bortizkeria erabiltzeko joera izan zuten, bereziki gauez Bartzelonan egin ziren elkarretaratzeetan. Baina polizia ere ez zen atzean gelditu eta Guardia Zibilak, Polizia Nazionalak eta Eskuadra Mosoek 71 kazetariri eraso egin zieten eta gutxienez, 600 bat pertsona zauritu zituzten. Zenbait polizia ere zauritu ziren protestetan, lau gutxienez. Protesten bortizkeria zantzuak ezin ziren ezkutatu, batez ere gauetan, zenbait zakarrontzi erre baitzituzten manifestariek hiribideak mozteko eta poliziek aurretik erabili gabeko baliabideak erabili zituzten, hala nola, ur-kanoidun ibilgailua. Ezin aipatu gabe utzi, Kataluniako independentisten ordezkari nagusiek eta politikari subiranistek behin eta berriz baketzeko eskatu zuten, nahiz eta Espainiako zenbait hedabidek kontrakoa esan.
Emakumearen historia
Espainiako emakumeen historia
Emakumeen irudiaren historia ezagutzeko, kontuan hartu behar ditugu musulmanen eta juduen inbasioa eta iraupena, Kontrarreformaren ondorioak, Ilustrazioa eta Hegoaldeko Europako mugimendu iraultzaile liberala. Erdi Aroan, lan historikoak gizonek idazten zituzten. Hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, emakume historialari talde bat Espainia Musulmaneko emakumeen generoari buruzko gaiak eta azterlanak lantzen hasi zen, emakumeek erlijioan izan duten zeregina, eguneroko bizitza eta anatomia eta ugalketa.
Historia modernoan, zenbait aldaketa gertatu ziren gaietan, gizarte-historiak Thompson-en bidez izandako eraginarekin eta Michel Vovelleren pentsamenduarekiko pentsamenduarekin. Gaiek Antzinako Erregimeneko arauen ikerketa egin zuten, emakumearen egoeraren, euren irudi eta irudikapen sinbolikoaren, hezkuntzaren, ezagutza-mailaren eta boterearen arabera. Familian, ezkontza eta herentzian zuten errepresentazioa nabarmendu zen. Etxeko lanak, erlijio lanak, ehungintza eta tabakoaren industriako lanpostuak aztertu ziren. Azkenik, garrantzi berezia eman zaie prostituzioari eta emakumezkoen delinkuentziari. Historia garaikidean garrantzi handia eman zaio emakumearen gizarte-izaerari, langile-mugimenduan duen eginkizunean, eta mendeetako feminismoari. Denboraldi horretan, nabarmentzekoa da Emilia Pardo Bazánek sexuen gizarte-ordezkaritzan izan zuen zeregina, eta emakumeak Kode Zibilean zuen legezko kodeketa, ondasunen legezko nagusi eta jabe zen senarrari obeditu beharra.
2019ko azaroko Espainiako hauteskunde orokorrak
Kataluniako epaia eta protestak
Protesta hauek zeresan handia izan dute hauteskundeetan, izan ere, bereziki eskuin eta eskuin muturreko alderdiek, beraien kanpainan behin eta berriz baliatu dituzte, espainiar abertzaletasunaren botoari begira. Alderdi politiko horien proposamen nagusienetako bat 155 artikulua aplikatzea izan zen, hala, Kataluniako autonomia indargabetzeko denbora-tarte mugagabean. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak neurri hori konstituzioaren kontrakoa dela aditzera eman du.
Emakumearen historia
Espainiako emakumeen historia
XX. mendea industrializazio eta merkataritza-jarduerei buruzkoa izan zen, non adierazgarria izan zen emakumea ekonomiara iristea. Bere soldatarekin hasi zen lanean, etxeko lanak alde batera utzita. Hezkuntzaren barruan, ordea, emakumeak ezin ziren ikastetxe publikoetara joan, baina gero eta gehiago ziren pribatuak. Azken urteetan, ikerketak familia, bizitza pribatua, abortua eta literatura izan zituen ardatz.
2019ko azaroko Espainiako hauteskunde orokorrak
Eskuineko alderdien jarrera birzentralizatzailea
Espainian 2000. urtetik aurrera birzentralizazio prozesu bat eman dela salatu dute zenbait gizarte eragilek eta alderdi politikok. Ukaezina da ordea, Mariano Rajoy Espainiako lehendakari ohiaren gobernuan, 2010eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, sortu edo indartu ziren alderdi berrietako batzuk joera hori argi islatzen dutela. Kataluniako prozesu independentistak indarra hartu ahala, Espainian prozesu horren aurkako ideologia espainiar nazionalistak indartzen joan dira, baita eskuin muturrekoak ere. Alderdi horietako bat Vox ultra-eskuineko alderdia dugu, autonomia erkidegoen indargabetzearen aldekoa dena eta espainiar nazionalismoa muturreraino eramaten duena. Baina ez da bakarra, Herritarron Alderdiak behin baino gehiagotan egin du autonomia bakoitzeko berezitasunen aurka, besteak beste, euskal autonomia erkidegoko ekonomia itunaren aurka edo hizkuntza gutxituen suspertzearen aurka. Alderdi hauek ahaztu egiten dituzte Espainiako zenbait lurraldek dituzten eskubide historikoak. Bestalde, Espainiako Alderdi Popularrak ere, aurrez aipatutako besteekin batera, sarritan gaitzetsi izan du autonomiei dagozkien eskumenak (haien jatorrizko estatutuak iragarriak eta bertako biztanleriak bozkatu eta onartuak) transferitzea.
Emakumearen historia
Espainiako emakumeen historia
Aipagarriak dira, halaber, XXI. mendean emakumeen eta gizonen garun-egiturari buruz egin diren genero-azterketak. Aurreko azterketak oso antzinakoak ziren, hala nola François Poullain de la Barrek 1673an egindako azterketa. Horren arabera, garunak eta adimenak ez zuten sexurik, azterketa anatomikoetan oinarrituta; azterlan horien arabera, emakumeen burmuinean eta organo sentsorialetan ez zegoen alderik.
2019ko azaroko Espainiako hauteskunde orokorrak
Eskuineko alderdien jarrera birzentralizatzailea
Hala eta guztiz ere, jarrera birzentralizatzaile hau inoiz baino argiago geratu zen 2019ko Kataluniako protesten ondoen, eskuineko alderdien eskaerak muturrera eraman zituelako. Alderdi Popularrak, Herritarron Alderdiak eta Voxek Kataluniako autonomia mugagabeki bertan behera uzteko eskatu zioten Espainiako gobernu sozialistari, Auzitegi Konstituzionalak debekatu bazuen ere. Bestalde, sarritan entzun izan dira Kataluniako politikari hautetsi subiranisten aurkako oihuak, espetxeratu zitzaten eskatuz, hala nola, "Puigdemont espetxera" edo "Torra ziegara". Gainera, Kataluniak bere egina duen espetxeen gaineko eskumena zalantzan jarri zuten politikari subiranistak kartzelara bidaltzerakoan. Haien esanetan, oso litekeena zen Kataluniako Gobernuak espetxeratuak askatzeko legeren bat onartzea, hala, auzitegien aginduari jaramonik ez eginez. Bestalde, sarritan eskatu zuten Eskuadra Mosoen kontrola estatuko agintaritzak bere egitea, estatutua eta konstituzioa bortxatuz.
Euskal Herriko egoera
Arestian aipatu bezala, Kataluniako protestek eta bertako politikari subiranisten aurkako epaiak zeresana izan zuen Euskal Herrian. Adibidez, EH Bildu, EAJ eta Ahal Dugu alderdiak eta ELA eta LAB sindikatuak Gure Esku Dagok deitu zuen manifestaziora batu ziren, Kataluniako sententzia salatzeko asmoarekin Donostian. Alderdi horien kanpainetan ere askotan agertu zen afera hori, autodeterminazio eskubidea aldarrikatzen dute eta.
Bestalde, 2019ko urrian zehar Nafarroako Auzitegi Gorenak UGT sindikatuak aurkeztutako helegitea, eremu mistoan eta ez-euskaldunean euskara lanbide postuetako meritu gisa aitortzearen aurkakoa, aintzat hartu zuen. Hala, Nafarroako Auzitegi Gorenak Nafarroako Gobernuak aurrera ateratako euskararen elebiduntasun legearen zenbait puntu bertan behera utzi zituen eta beraz, euskara eremu misto eta ez-euskaldunean meritutzat ez hartzeko agindu zuen, diskriminazioa sortzen omen zuelako. Honek zenbait alderdiren gaitzespen irmoa jaso zuen, bereziki EH Bildu eta Geroa Bairen aldetik. Alderdi hauek Nafarroako Gobernuari Auzitegian helegitea jar zezala eskatu zioten, baina PSN buru zuen gobernuak uko egin zuen eta beraz, Geroa Baik ere atzera egin behar izan zuen eskakizunetan. Hala ere, zenbait manifestazio deitu ziren Iruñean, Nafarroako Auzitegi Gorenak Europako Hizkuntza Gutxituen Karta bete ez zuela salatzeko, bertan bildu zirenen arabera.
Hauteskunde sistema
Espainiako Gorte Orokorrak bi ganberako sistema ez-perfektu bat bezala iragarrita daude. Diputatuen Kongresuak Senatuak baino botere legegile handiagoa du, hori dela eta, Gobernuko Lehendakari baten zentsura mozio edo inbestidura bozketak burutu ditzake eta Senatuko betoak indargabetzeko gaitasuna ere badu, gehiengo osoa lortuz gero. Nolanahi ere, Senatuak baditu zenbait funtzio berezi Diputatuen Kongresuak ezin dituenak indargabetu, nahiz eta hauek nahiko mugatuak eta eskasak izan. Gorte Orokorren hauteskundeak sufragio unibertsalean oinarrituak daude eta hortaz, hemezortzi urtetik gorako pertsona orori bozkatzeko eskubidea aitortzen zaio, biztanle arrunt baten eskubide politiko berak baititu. Espainiar herritartasuna duten eta atzerrian bizi diren biztanleek ere bozkatzeko eskubidea dute, baldin eta horretarako baimena epe jakin baten barnean eskatzen badute.
Diputatuen Kongresuko hirurehun eta berrogeita hamar biltzarkideak D´Hondt metodoaren bidez hautatzen dira, zerrenda itxiko ordezkaritza proportzional batekin eta balizko botoen ehuneko hiruko atalasearekin. Atalase horretan, baliogabeko boto gisa hartzen dira bilizko ez diren guztiak, boto zuriak barne. Atalase horretara iristen ez diren lurraldeek Gorte Orokorretan ordezkaritza izateko eskubidea galtzen dute. Gainera, D´Hondt metodoaren erabilera ehuneko hiru baino handiagoa den atalase eraginkorra izan daiteke, hautesbarrutiaren magnitudearen arabera. Espainiako probintzia bakoitzak bere hautesbarrutia du eta beraz, bere ordezkari kopuru finkoa. Hautesbarruti bakoitzak gutxienez bi ordezkari izateko eskubidea du eta gainerako 248 ordezkariak hautesbarruti edo probintzia bakoitzaren biztanleriaren arabera banatzen dira. Ceuta eta Melillari ordezkari bana aitortzen zaie, zerrenda itxiko ordezkaritza proportzional bezala hautatzen direnak, baina ordezkari bakarra duenez hautesbarruti bakoitzak, zerrendarik bozkatuenak zuzenean jasotzen du ordezkaria.
Espainiako Senatuko berrehun eta zortzi ordezkariak bloke partzialeko bozketa-zerrenda ireki bat baliatuz hautatzen dira. Kasu honetan, hautesleak hautagai soilen alde bozkatzen du eta ez hauen alderdien alde. Lau eserleku hautatzen dituzten hautesbarrutietan hautesleek hiru hautagairen alde egin dezakete gehienez, bi edo hiru eserleku hautatzen dituzten hautesbarrutietan gehienez bi hautagaien aldeko bozka eman dezakete eta azkenik, ordezkari bakarra hautatzen duten hautesbarrutietan, bertako hautesleek hautagai bakarraren alde egin dezakete. Garai horretan Espainia osatzen zuten 47 penintsula-probintziek lau ordezkari zituzten Senatuan eta uharteetako edo uhartedietako probintzietan uharte bakoitzak ordezkari kopuru jakin bat zeukan, handienek (Mallorca, Tenerife eta Kanaria Handia) hiru ordezkari zituzten eta txikienek (Menorca, Evissa, Formentera, Fuerteventura, Gomera, Lanzarote, Hierro eta Palma) bana. Horrez gain, Autonomia Erkidego bakoitzak senatari bat izendatzeko aukera dauka eta milioi biztanleko beste bat izendatzekoa ere bai.
Hego Euskal Herrian
2019ko azaroko Espainiako hauteskunde orokorretan Hego Euskal Herriko lau probintziek ere parte hartu zuten. Aurreko hauteskundeetan bezala, probintzia bakoitzak bere hautesbarrutia eduki zuen eta beraz, ordezkari kopuru jakin bat hautatzeko eskubidea zuen, bere biztanleriaren arabera. Bizkaiak hautatu zituen ordezkari gehienak, guztira zortzi, Gipuzkoak sei, Nafarroa Garaiak bost eta Arabak lau.
Inkestak
Azpian ageri den irudian 2019ko apiriletik urte bereko azarora bitarte egin ziren inkestak bateratu dira eta bakoitzak ematen zituen datuak lerro bakar batean bateratu. Alderdi bakoitza bere kolorearekin adierazi da, hurrenkera honetan: PSOE, PP, Cs, Ahal Dugu, Vox, Más País, ERC, JxCAT, EAJ, EH Bildu. Beste hainbat alderdi txiki ere ageri dira, ia ez dira bereizgarriak ordea.
Euskal Herriko inkestak
Euskal Herrian ere egin ziren zenbait inkesta, jarraian aipatuko dira adierazgarrienak.
GAD3-ren inkesta
Euskal Autonomia Erkidegoari zegokionean, garailea EAJ izango zela adierazi zuen, sei eta zazpi eserleku artean lorturik. Bigarren postuan Alderdi Sozialista jarri zuen, aurrekoan lortu zuenaren antzeko emaitzarekin eta hurrengoak, hurrenez hurren, EH Bildu, Ahal Dugu eta Alderdi Popularra, azken honek eserleku bat edo bi lortuko zituela baieztatu zuen. Probintziaz-probintzia, Arabako aurreikuspenean hanka sartu zuen, izan ere, Alderdi Sozialista kokatu zuen irabazle gisa eta Alderdi Popularra bigarren postuan. Bizkaia eta Gipuzkoan ordea, aurreikuspenak gutxi gorabehera bete egin ziren.
Nafarroan ere burutu zuen inkesta eta ez zuen benetako emaitza behar bezala islatu, ez baitzen izan gai EH Bilduk Alderdi Sozialistari eserleku bat kenduko ziola iragartzeko. Aipatu beharra dago EH Bilduk Araban eta Nafarroan lortu zituen eserlekuak inkesta gutxik iragarri zituztela, Araban Alderdi Popularrak eserlekua berreskuratuko zuela ziurtzat jotzen baitzen.
EITB Focus-en inkesta
EITB Focus enpresak ere egin zuen bere inkesta 2019ko azaroaren 10eko hauteskundeen aurretik. Inkesta honek EAJ ipini zuen garaile argi, EAEko 18 eserlekuetatik zazpi aitortuta eta haren atzetik, hurrenez hurren, Alderdi Sozialista (lau eserleku), EH Bildu (4 eserleku) eta Elkarrekin Ahal Dugu (3 eserleku) ipini zituen. Alderdi Popularrak ordezkaritzarik izango ez zuela ere adierazi zuen, edo izatekotan, gehienez eserleku batekoa izango zuela, Elkarrekin Ahal Duguri kenduko ziona. Boto asmoari buruz ere mintzatu zen eta ondorengo ordenaketa egin zuen: EAJ (%32.6), Alderdi Sozialista (%19.7), EH Bildu (%18.3) eta Elkarrekin Ahal Dugu (%14.9).
Probintziaz-probintzia, EAJk hiru probintzietan irabaziko zuela iragarri zuen. Araban, eserleku banaketa asmatu zuen, nahiz eta Alderdi Popularrak Elkarrekin Ahal Duguri bere eserlekua kentzeko aukera aintzakotzat hartu. Bizkaian eta Gipuzkoan ez zuen aukera hori kontuan hartu. Buruzagi politikoen balorazioari buruzko galdeketa ere egin zuen eta Aitor Esteban (EAJ) izan zen hobekien baloratua, Mertxe Aizpurua (EH Bildu) eta Juantxo Lopez de Uralderen (Ahal Dugu) aurretik. Gainerako buruzagiek ez zuten biztanleriaren gainditua lortu, betiere, inkestaren arabera.
Nafarroari zegokionean, EH Bilduk eserleku bat lortuko zuela iragarri zuen, Alderdi Sozialistaren kaltetan. Probintzia honetako boto asmoari buruzko galdeketa ere egin zuen eta ondorengo emaitzak atera ziren: Nafarroak Batzen Du (%28.5), Alderdi Sozialista (%25.3), Ahal Dugu (%18), EH Bildu (%14), Geroa Bai (%6.3) eta Vox (%5.6).
Inbestidura saioa
2019ko abenduaren 31ean Meritxell Batet Espainiako Diputatuen Kongresuko presidenteak parlamentuko taldeei jakinarazi zien inbestidura saioa 2020ko urtarrilaren 4ean hasiko zela, hurrengo egunean lehen bozketari hasiera eman eta bigarrena urtarrilaren 7an jazotzeko. Inbestidura eztabaida urtarrilaren 4ean hasi zen eta parlamentuko talde bakoitzak bere tartea izan zuen ideiak plazaratzeko, presentzia handiena zutenek lehenengo eta ondoren, presentzia txikiagokoek. Eztabaidari dagokionean, hainbat jakitunen esanetan inoizko bortitzenetakoa izan zen, bereziki eskuineko alderdiek zenbait alderdiri jaurtitako irain eta biraoak zirela eta, horien artean EH Bilduri.
Lehen inbestidura saioa 2020ko urtarrilaren 5ean amaitu zen, lehen bozketarekin eta bertan, hautagaiak gehiengo osoa behar zuenez, ez zen presidenterik izendatu. Bigarren bozketa saioan, gehiengo sinplea eskuratuta, hautagaia presidente izendatu zen.
Fabio Testi
Fabio Testi (Peschiera del Garda, 1941eko abuztuaren 2a) italiar aktorea da. Film askotan antzeztu du galai papera, eta aktore ospetsuekin- tartean Ursula Andress, Claudia Cardinale edo Romy Schneiderrekin- partekatu du eszena.
Lourdes García Campos
María Lourdes García Campos (Madril, 1975eko apirilaren 29a) madrildar kirol kazetaria eta telebista aurkezlea da.
Biografia
Txikitatik kirol asko egin ditu: baleta, gimnasia, tenisa, futbola, eskalada eta runninga. New Yorkeko 2015eko maratoiko finisher izan da.
Profesional onak bezala, bere lana bokaziozkoa izan zen oso txikitatik argi baitzuen, eta Madrilgo Complutense Unibertsitatera ikasi zituen Informazioaren Zientziak, kirol-kazetari izateko.
Ibilbidea
Real Madril TVn hasi zuen karrera profesionala, eta 1998ko otsailetik aurrera, Televisión Españolako Informazio Zerbitzuetako Kirol arlora pasatu zen.
TVEn hainbat kirol-ekitaldiren editore, iruzkingile eta aurkezle izan da, Udako Joko Olinpikoak —Sidney 2000, Atenas 2004, Pekin 2008, Londres 2012, Rio 2016 eta Tokio 2020—, Europako eta munduko txapelketak atletismoan, eskubaloian, igeriketan, eskian edo tenisean; aurkezle, editore eta erreportari izan da Txapeldunen Ligan Futboleko mundialetan, Eurokopetan, Lehen Mailako Ligako Txapelketa Nazionalean, Errege Kopetan, Espainiako Futbol Selekzioaren partidetak edo Champions Leagueetan.
Halaber, programak aurkeztu eta editatu ditu platoan, Estudio estadio —2004 eta 2005 bitartean, Iñaki Canoren eta Juan Carlos Riveroren ordez—, El rondo de Estudio estadio —2005 eta 2007 artean, Alfonso Arusek zuzendua eta Quique Guasche aurkezlekide zela, Teledeporte 2 —2007 eta 2008 artean, Ana José Canciok editatua eta Conexión TDP— 20211 eta 2012 artean. 2016. urtean "Corazón solidario" saria jaso zuen.
2019ko otsailaren 4tik 2022ko abuztuaren 4ra, TVEren Telediarioaren 1. edizioan kirol-blokea aurkeztu zuen.
Lourdes García Camposek 2019an hauxe esan zuen:"«Sinesgarritasunak eta informazio garbi eta gogorrak ez digu balio». 'Politikan elkartasun, adiskidetasun eta amore ematen jakin behar da'."
COVIDak eragindako 2020ko Olinpiar Jokoak
COVID pandemiak eragina jasan zuen Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, García Camposen 6. Olinpiar Jokoak, 12 ordutik gora lan egiten zuten. Mugimenduak oso murriztuta zeuden. Hoteletik estadiora eta estadiotik hotelera baino ezin ziren mugitu, erosketak egiteko 15´ baino ez eta lau egunetik lau egunera PCR-a egin beharra.
Jose Luis Longaron
Jose Luis Longaron Galartza (Tolosa 1952ko azaroaren 19a - 2019ko ekainaren 1a) tolosar artista plastikoa izan zen.
Bizitza
Tolosako Kale Nagusian jaio eta bizitu zen dendari familia batean. Hiru anai izan zituen, hauek ere arterako zaletasunarekin, musikan eta argazkigintzan besteak beste. Oso gazte hasi zen pintatzen eta ezaguna egin zen ere, arte plastikoetako irakasle lanetan eta zuen zaletasun literarioarengatik.
Bere ekarpena
1970-71. Mariano Arsuaga eta Joseba Urteagarekin, banakako erakusketa sail bat antolatu zuten Tolosako artxiboan zegoen Herriko liburutegian. Bertan, beraien lanez gain, Matxin Labayen, José Mª Telleria, Teresa Azkarate, Iñaki Caballero eta beste hainbatenak ikusteko aukera izan zen.
1972. Tolosako Aranburu jauregian, Lizardi elkarteak antolaturiko Euskal Kultura Hamabostaldiko erakusketa kolektiboan parte hartu zuen beste artista askorekin batera.
1975. Erakusketa Tolosako Lankide Aurrezkian, Mariano Arsuaga, Joseba Urteaga eta Patxi Elosegirekin batera.
1977. Tolosako Iruña kafetegian erakusketa.
1980.
- Mariano Arsuagarekin batera, "Pott" aldizkariren diseinu artistikoaren ardura hartu zuen, Bernardo Atxaga, Joxe Mari Iturralde eta Joseba Sarrionandiarekin elkarlanean.
1980ko hamarkadan. Tolosaldeko arte plastikoetako irakasle lanetan hasi zen eta 1987tik 2017ra arte, Tolosa eta Ibarrako arte tailerretan.
1984. Antzerki eszenografia sortu zuen Rafael Albertiren monologoei buruzkoa.
1985. Erakusketa Koldo Arregi eskultorearekin batera Tolosako Leidor Antzokiaren sarreran.
1987. Lankidetza Joxe Mari Iturralde eta Bernardo Atxagarekin batera Akademia Sekretuan.
1988.
- Erakusketa Tolosako Kultur Etxean.
- Muralak Tolosako Euskal Herria plazan, Iñaki Epelde, Koldobika Jauregi eta J.M. Hernandezekin batera.
1989. Palma de Mallorkako Barceló Fundazioaren lehen pintura deialdian hautatua.
1990.
- Sormen beka lortu zuen Gipuzkoako Foru Aldundiaren eskutik.
- Osakidetzako pintura lehiaketan lehen saria eskuratu zuen.
- Erakusketa Bilbao fundazioan.
- Erakusketa Madrilgo Eladio Fernández aretoan.
1993. Erakuskera Ordiziako Barrena Jaiuregian Iñaki Epelderekin batera.
1994.
- Errenteriako Gaspar galerian erakusketa Koldobika Jauregikin batera.
- Tolosa herrirako Jaiotza eta Olentzeroa Iñaki Epelderekin batera.
1996. Tolosako Uxola X. sariak lehiaketako libururako ilustrazioak.
1997. Laskorain ikastolako ekimenez, Tolosan, Usabalgo futbol zelaierako murala Iñaki Epelderekin batera.
1998.
- Tolosako Aranburu jauregian erakusketa.
- Tolosako azoka berezietako sariaren diseinua, Iñaki Epelderekin elkarlanean.
1999.
-Erakusketa Iruñeko Zitadelan.
-Erakusketa kolektiboa Tolosako Aranburu Jauregian.
2000. Erakusketa Iruñeko Pintzel galerian Koldobika Jauregi eta Iñaki Epelderekin batera.
2002. Marrazki eta poesiako karpetaren edizioa, Koldobika Jauregi, Iñaki Epelde, Karlos Linazasoro eta Juan Cruz Igerabiderekin elkarlanean
2005.
- Erakusketa kolektiboa Iruñeko Pintzel galerain
2006.
- Erakusketa kolektiboa Nafarroa Oinezek antolatuta.
- Erakusketa kolektiboa Lekunberriko kultur etxean eta Arribeko Mailope galerian (Nafarroa)
2009. Naturaldia jardunaldietan, Arte kalea proiektuan hartu zuen parte, Tolosako hainbat artistarekin batera.
2020. Aranburu jauregian erakusketa antologikoa.
Viel-Arcy
Viel-Arcy Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 175 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 28 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 77 etxebizitza zeuden, 62 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 76etxeak ziren. 62 etxebizitza nagusietatik 51 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 5 etxek hitu gela zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 31 etxek bost zituzten. 48 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 41 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 114 ziren, horien artean 85 aktiboak ziren eta 29 inaktiboak ziren. 85 pertsona aktiboetatik 67 lanean zeuden (36 gizon eta 31 emakume) eta 18 langabezian zeuden (11 gizon eta 7 emakume). 29 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren eta 1 garraio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria eta 2 iturginak.
2000. urtean Viel-Arcy udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Marssac-sur-Tarn
Marssac-sur-Tarn Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Marssac-sur-Tarn udalerrian erroldatutako biztanleak 2.823 ziren. Familiak 1.185 ziren, horien artean 290 pertsona bakarrekoak ziren (86 bakarrik bizi ziren gizonak eta 204 bakarrik bizi ziren emakumeak), 440 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 353 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 102 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.303 etxebizitza zeuden, 1.196 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 66 hutsik zeuden. 1.203 etxeak ziren eta 92 apartamentuak ziren. 1.196 etxebizitza nagusietatik 901 bere jabearen bizilekua ziren, 280 alokairuan okupaturik zeuden eta 16 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 29 etxek bi zituzten, 144 etxek hiru zituzten, 424 etxek lau zituzten eta 593 etxek bost zituzten. 964 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 510 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 594 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.746 ziren, horien artean 1.267 aktiboak ziren eta 479 inaktiboak ziren. 1.267 pertsona aktiboetatik 1.160 lanean zeuden (608 gizon eta 552 emakume) eta 107 langabezian zeuden (45 gizon eta 62 emakume). 479 pertsona inaktiboetatik 188 erretiraturik zeuden, 132 ikasten zeuden eta 159 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Marssac-sur-Tarn udalerrian 1.239 unitate fiskal zeuden, 2.938,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.675 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 174 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 7 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 28 eraikuntza enpresak ziren, 45 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 10 higiezinen enpresak ziren, 13 zerbitzu enpresak ziren, 31 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 47 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 7 igeltseroak, 3 margolariak, 6 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 4 ile apaindegiak, 3 albaitariak, 4 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 16 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 5 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 2 altzari dendak eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Marssac-sur-Tarn udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 129 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Okil txiki
Okil txikia (Dendrocopos minor) pizidoen familiako hegaztia da, Eurasiako basoetan bizi dena.
Euskal Herriko eta Europako okilen artean txikiena da. Gainerako generokideen antzekotasun morfologiko handia duen arren, haiek guztiak baino nabarmen txikiagoa da. Euskal Herriko baso-ingurune ia guztietan aurki daiteke, baso hosto-erorkorretan eta ibai ertzeko basoetan batez ere, baina ez da oso ugaria. Interes bereziko espeziea da EAEn eta Nafarroan.
Deskribapena
Tamaina txikiko okila da, 25-30 cm bitarteko hego-zabalera eta 13-14 cm inguruko gorputz-luzera duena. 20-30 g inguruan pisatu ohi du. Bizkarraldea eta hegoen goialdea beltzak dira, marra horizontalak eratzen dituzten orban zuridunak. Sabelaldea eta hegoen azpialdea, aldiz, zuriak dira eta kolore arreko orbanak izan ohi dituzte. Burua zuria da, baina mokoaren ertzetik lepoaldera hedatzen den orban beltza eta kaxko beltza nabarmentzen dira. Kopeta zuria da. Arrek kolore gorriko pileoa izaten dute eta zuria izan ohi da emeen kasuan. Hankak eta mokoa grisak dira.
Banaketa
Eurasia osoan hedaturiko espezia da, Atlantikoko kostaldetik Ozeano Pazifikoko kostalderaino aurki baitaiteke. Espezie nagusiki kontinentala izanik, populazio ugarienak Eurasiako kostaldeko barnealdean daude. Iparraldeko muga Eskandinaviako iparraldeko kostaldeak ezartzen du, eta hegoaldekoa, berriz, Mediterraneo itsasoak.
Iberiar Penintsulako populazio nagusiak Euskal Herrian, Katalunia ipar-ekialdean eta Erdialdeko Sistemaren mendebaldean ezagutzen dira, nahiz eta beste leku batzuetan han-hemenka ere aurkitu izan den.
Habitata
Baso hostoerorkorrei, hariztiei batez ere, eta ibai-ertzeko basoei loturiko espeziea da. Okil handiaren (Dendrocopos major) antzeko habitatetan bizi da.
Elikadura
Egurreko intsektuez elikatzen da batez ere, baina ez da egurra zulatzen maiz ibiltzen. Udan egurraren, orbelaren eta hostoen gaineko intsektuez elikatzen da, landare zorriez eta bestelako intsektuez. Neguan, berriz, egurraz elikatzen diren intsektu-larbak bilatzen ditu adar txikiak eta makiltxoak zulatuz.
Bizimodua
Hildako edo egur usteldudun zuhaitzetan egiten du habia. 3-5 cm-ko diametroa izaten du.
Okil txikiaren populazio gehienak egoiliarrak dira, baina bizi-eremuak sarri alda ditzakete.
Cantòis
Cantòis Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Cantois udalerrian erroldatutako biztanleak 215 ziren. Familiak 87 ziren, horien artean 15 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 34 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 34 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 90 etxebizitza zeuden, 84 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 89 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 84 etxebizitza nagusietatik 67 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 4 etxek bi zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 56 etxek bost zituzten. 62 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 47 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Cantois udalerrian 84 unitate fiskal zeuden, 225 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.122 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 zurginak eta 2 argiketariak.
2000. urtean Cantois udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 250 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bracara Augusta
Bracara Augusta Portugalgo iparraldean dagoen Braga hiriko erromatar izena da.
Historia
Augusto enperadoreak aurreko herrixka indigena baten gainean sortu zuen k.a. 16an, eskualdea behin betiko baketu ondoren. Hasieran Transduriana probintzia iragankorrean eta gero Tarraconensisen barruan sartu zuten.
Iturri batzuen arabera- Plinio eta Ptolomeo- brakariar tribu zeltaren hiriburua zen eta haiengandik hartuko zuen bere izena.
Flaviarren garaian, Bracara Augustak udal estatutua jaso zuen eta conventus baten egoitza bilakatu zen, Conventus Bracarensis izenekoarena hain zuzen ere. Garai haietan eskualde zabal batean funtzio administratiboak izan zituen.
Dioklezianoren erreformaz geroztik, Gallaecia probintzia berriko hiriburu izatera pasa zen. Une honetan jada apezpikuaren egoitza zen.
V. mendearen hasieran, inbaditzaile sueboek hiria hartu zuten eta baita euren erresumako hiriburu bezala ere aukeratu zuten. 585ean Leovigildok Bisigodoen Erresumarako konkistatu zuen.