cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gabriel García Márquez
Zinema eta opera
Kritikariek maiz deskribatzen dute García Márquezen irudimenak lengoaia bisual edo grafikoa sortzen duela, eta berak azaltzen du istorio bakoitza «irudi bisual batean» inspiratuta dagoela, beraz ez da harritzekoa zinemarekin historia luzea eta inplikatua izatea. Zinema kritikaria izan zen, La Habanako Zinema Institutua sortu eta zuzendari exekutiboa izan zen, Latinoamerika ko Zinema Fundazioaren buru izan zen, eta hainbat gidoi idatzi zituen. Bere lehen gidoirako Carlos Fuentesekin batera aritu zen Juan Rulfo ren “Urrezko oilarra” (El gallo de oro) lanean. Bere beste gidoi batzuen artean, “Hiltzeko garaia”, (Tiempo de morir) (1985), eta “Oso zaharra zen jaun bat hego erraldoiekin” (Un señor muy viejo con unas alas enormes) (1988) filmak daude, eta baita “Maitasun zailak” (Amores difíciles) (1991) telesaila ere.
García Márquezek bere Eréndira hasiera batean hirugarren gidoi gisa idatzi zuen. Hala ere, bertsio hau galdu egin zen eta eleberriak ordezkatu zuen. Hala ere, gidoia berridazten aritu zen Ruy Guerrarekin elkarlanean, eta 1983an Mexikon estreinatu zen filma.
Bere hainbat istoriok beste idazle eta zuzendari batzuk inspiratu dituzte. 1987an, Francesco Rosi zuzendari italiarrak “Cronaca di una morte annunciata” filma zuzendu zuen, Heriotza iragarritako baten kronika-n oinarrituta. Halaber, zinemarako hainbat moldaketa egin dira Mexikon, besteak beste, Miguel Littínen “Montielen alarguna” (La Viuda de Montiel) (1979), Jaime Humberto Hermosilloren “Nire bihotzeko Maria” (Maria de mi corazón) (1979), eta Arturo Ripstein en “Koronelari ez dio inork idazten” (El coronel no tiene quien le escriba) (1998).
Mike Newell zuzendari britainiarrak “Lau ezkontza eta hileta bat”-en egileak(Four Weddings and a Funeral) Cartagenan filmatu zuen “Maitasuna koleraren garaian” (Love in the Time of Cholera), Ronald Harwoodek idatzitako gidoiarekin. Filma 2007ko azaroaren 16an estreinatu zen AEB etan. Hilda Hidalgo Costa Ricako zinemagileak egokitu eta zuzendu zuen bere "Maitasunaz eta beste deabru batzuez" (Del amor y otros demonios) eleberria. Hidalgo La Habanako Zinema Institutuan lizentziatua da, non García Márquezek gidoi tailerrak ematen zituen maiz. Filma 2010eko apirilean estreinatu zen. Eleberri bera Péter Eötvös konpositore hungariarrak moldatu zuen "Maitasunaz eta beste deabru batzuez" opera sortzeko, eta 2008an Glyndebourne jaialdian estreinatu zen.
Osasunaren gainbeheran
1999an, García Márquezi minbizi linfatikoa izan beharrean pneumonia diagnostikatu zioten. Los Angeles eko ospitale bateko kimioterapiak arrakasta izan zuen, eta gaixotasuna erremisioan sartu zen. Gertaera horrek bultzatu zuen García Márquez bere memoriak idazten hastera: "Lagunekin harremanak gutxienera murriztu nituen, telefonoa deskonektatu, bidaiak eta egungo zein etorkizuneko plan guztiak bertan behera utzi nituen", esan zion El Tiempo egunkari kolonbiarrari, "eta giltzapetu nintzen egunero idazteko, etenik gabe". 2002an, hiru urte geroago, "Kontatzeko Bizi" argitaratu zuen, proiektatutako memoria-trilogia bateko lehen liburukia.
2000. urtean, haren heriotzaren berri Peru ko La República egunkariak gaizki jakinarazi zuen. Biharamunean beste egunkari batzuek bere ustezko agur olerkia, "Txotxongiloa” (La Marioneta) berrargitaratu zuten, baina handik gutxira García Márquezek ukatu egin zuen poemaren egilea izatea, mexikar bentrilokuo baten lana zela zehaztuta.
Adierazi zuenez, 2005a "nire bizitzako lehen urtea izan zen, lerro bat bera ere idatzi ez dudana. Nire esperientziarekin, eleberri berri bat idatzi nezake arazorik gabe, baina jendea konturatuko egingo zen nire bihotza ez zegoela hor."
2008ko abenduan, García Márquezek Guadalajara ko liburu azokako zaleei esan zien idazketak higatu egin zuela. 2009an, bai literatur eragileak zein biografoak bere idazle ibilbidea amaitu zela esandakoei erantzunez, El Tiempo egunkari kolonbiarrari zera esan zion: "Ez bakarrik ez da egia, baizik egiten dudan gauza bakarra idaztea da."
2012an bere anaia Jaimek jakinarazi zuen García Márquezek dementzia pairatzen zuela.
2014ko apirilean, García Márquez Mexikon ospitaleratu zuten. Biriketan eta gernu-aparatuan infekzioak zituen, eta deshidratazioa jasaten ari zen. Antibiotikoei ondo erantzuten zien. Enrique Peña Nieto Mexikoko presidenteak Twitterren idatzi zuen: "Azkar sendatzea opa diot". Juan Manuel Santos Kolonbiako presidenteak esan zuen bere herrialdea egilearengan pentsatzen ari zela eta txio batean esan zuen: "Kolonbia guztiak azkar suspertzea opa dio garai guztietako handienari: Gabriel García Márquez".
Heriotza eta hileta
García Márquez pneumonia k jota hil zen 87 urte zituela 2014ko apirilaren 17an, Mexiko Hiria n. Haren heriotza baieztatu zuen Fernanda Familiarrek Twitterren, eta bere editore ohi Cristóbal Perak.
Juan Manuel Santos Kolonbiako presidenteak honakoa aipatu zuen: "Ehun urteko bakardadea eta tristura, garai guztietako kolonbiar handienaren heriotzean". Alvaro Uribe Vélez Kolonbiako presidente ohiak esan zuen: "García Márquez maisua, eskerrik asko betiko, planetako milioika pertsona maitemindu ziren gure nazioaz zure idatziekin liluratuta." Hil zenean, García Márquezek emaztea eta bi seme zituen.
García Márquez familia-ekitaldi pribatu batean erraustu zuten Mexiko Hirian. Apirilaren 22an Kolonbiako eta Mexikoko presidenteak Mexiko Hirian egindako ekitaldi ofizial batean parte hartu zuten- García Márquezek hiru hamarkada baino gehiago zeramatzan bertan bizitzen. Hileta-talde batek bere errautsak zituen urna eraman zuen bere etxetik Arte Ederren Jauregira, eta han egin zen oroimen ekitaldia. Aurretik, Kolonbiako Karibeko eskualdeko Aracataca bere jaioterrian hileta sinbolikoa egin zuten. 2015eko otsailean, Gabriel García Marquezen oinordekoek idazlearen ondarea bere Memoriam-en gorde zuten Cervantes Institutu ko Letren Kutxan.
Estiloa
Liburu guztietan saiatzen naiz beste bide bat egiten... Norberak ez du estiloa aukeratzen. Gai baterako estilo onena zein den ikertu eta deskubritzen saiatu zaitezke. Baina estiloa gaiak zehazten du, garaiko aldarteak. Egokia ez den zerbait erabiltzen saiatzen bazara, ez du funtzionatuko. Orduan kritikariek horren inguruan teoriak eraikitzen dituzte, eta nik ikusi ez nituen gauzak ikusten dituzte. Gure bizimoduari bakarrik erantzuten diot, Karibeko bizitzari.
García Márquez nabarmendu zen itxuraz garrantzitsuak diren xehetasunak eta gertaerak alde batera utzi zituelako, irakurlea istorioaren garapenean parte-hartze handiagoa izatera behartuta egon zedin. Adibidez, "Koronelari ez dio inork idazten" lanean, pertsonaia nagusiei ez zaie izenik ematen. Praktika horiek Grezia ko tragedien eragina dute, Antigona eta Edipo erregea kasu, non gertakari garrantzitsuak eszenatokitik kanpo gertatzen dira, ikusleen irudimenaren esku geratuz.
Errealismoa eta errealismo magikoa
Errealitatea gai garrantzitsua da García Márquezen lan guztietan. Bere hasierako lanei buruz (“Orbela” izan ezik), " 'Koronelari ez dio inork idazten”, “Ordu txarra” eta “Ama handiaren funeralak” Kolonbiako bizitzaren errealitatea islatzen dute, eta gai hauek liburuen arrazionaltasuna zehazten dute. Berak zioenez, “Ez naiz damutzen idatzi izanaz, baina errealitatearen ikuspegi estatikoegia eta esklusiboegia eskaintzen duen aurrez pentsatutako literatura mota batekoak dira.”
NGC 4588
NGC 4588 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Gabriel García Márquez
Errealismoa eta errealismo magikoa
Bere beste lanetan gehiago esperimentatu zuen errealitatearen ikuspegi ez hain tradizionalak, eta horrela, "gauzarik beldurgarrienak, ezohikoenak esamolde hedatsuarekin kontatzen dira." Gehien aipatzen den adibide bat pertsonaia baten zerura igotzea fisikoa eta espirituala da, arropa lehortzen duen bitartean “Ehun urteko bakardadea”-n. Lan hauen estiloa Alejo Carpentier idazle kubatarrak deskribatutako "erreinu miresgarrian" sartzen da, eta errealismo magikotzat jo zuten. Michael Bell literatur kritikariak García Márquezen estilorako ulerkera alternatibo bat proposatzen du, errealismo magikoa kategoria dikotomizatzailea eta exotizatzailea izateagatik kritikatzen baitute, "benetan jokoan dagoena malgutasun psikologiko bat da, eguneko munduan sentimendurik gabe bizitzeko gai dena, irekita egon arren. Kultura modernoak, bere barne-logikaren arabera, nahitaez baztertu edo erreprimitu ditu alor horien bultzada.”
García Márquezek eta bere lagun Plinio Apuleyo Mendozak bere obra antzera eztabaidatzen dute: "Zure liburuetan errealitatea tratatzeko moduari... errealismo magikoa deitu izan zaio. Sentsazioa dut zure irakurle europarrak normalean zure istorioen magiaz jabetzen direla, baina ez dutela atzean dagoen errealitatea ikusten... Hori, ziur aski, haien arrazionalismoak errealitatea tomateen eta arrautzen preziora mugatzen ez dela ikustea eragozten dielako da."
Bakardadea
Bakardadearen gaiak García Márquezen obra asko zeharkatzen ditu. Pelayok ohartarazi duenez, "Maitasuna koleraren garaian”, Gabriel García Márquezen lan guztiak bezala, norbanakoaren eta gizakiaren bakardadea aztertzen du... maitasunaren eta maitasunaren bakardadearen bitartez irudikatuta."
Plinio Apuleyo Mendozaren galderari erantzunez: "Bakardadea bada zure liburu guztien gaia, non bilatu beharko genituzke gailendutako emozio honen sustraiak? Zure haurtzaroan agian?" García Márquezek erantzun zuen: "Uste dut denek duten arazoa dela. Bakoitzak bere modua eta adierazteko moduak ditu. Sentimendua zeharkatzen du hainbeste idazleren obran, nahiz eta batzuek inkontzienteki adierazi dezaketen."
Nobel Saria jaso zuen bere “Latinoamerikako Bakardadea” hitzaldian, bakardadearen gai hau Latinoamerikako esperientziarekin erlazionatzen du: "Gure errealitatea geureak ez diren ereduen bidez interpretatzeak gero eta ezezagunagoak, gero eta lotuago, inoiz baino bakartiagoak egiten gaituzte.”
Macondo
García Márquezen obra askotan beste gai garrantzitsu bat Macondo deitzen duen herriaren agertokia da. Kolonbiako Aracataca bere jaioterria erreferentzia kultural, historiko eta geografiko gisa erabiltzen du irudimenezko herri hau sortzeko, baina herriaren irudikapena ez da eremu zehatz horretara mugatzen. García Márquezek dioenez, "Macondo ez da leku bat, gogo-egoera bat baizik, eta horrek nahi duzuna eta nola ikusi nahi duzun ikusteko aukera ematen dizu". Bere istorioak Macondon gertatzen ez direnean ere, lekuaren zehaztasun falta koherentea izaten da askotan. Beraz, sarritan "Karibeko kostalde batekin eta Andeetako barnealde batekin... [eszenapenak] bestela zehaztu gabe daude, García Márquezek azterketa politiko zehatz bat eman beharrean eskualdeko mito orokorrago bat harrapatzeko saiakera nabariaren arabera". Fikziozko herri hau ezaguna egin da literatur munduan. Stavansek Macondori buruz adierazi duenez, "irakasleek, politikariek eta turismo-agenteek etengabe deitzen dituzten biztanleek..." egiten dute "... zaila da asmakizun hutsa dela sinestea". “Orbela”n García Márquezek Macondoko “platanoen gorakada”ren errealitateak irudikatzen ditu, AEB etako enpresen presentziak aberastasun handiko garaia ekarri zuelako, eta Estatu Batuetako platano konpainiak alde egin zutenean depresio garaia barne hartzen zituena. Era berean, “Ehun urteko bakardadea” Macondon gertatzen da, eta fikziozko herriaren historia osoa kontatzen du, bere sorreratik hondamendira arte.
Bere autobiografian, García Márquezek Macondo hitzarekin eta kontzeptuarekin duen lilura azaltzen du. Gaztetan bere amarekin behin Aracatacara itzuli zeneko bidaia bat deskribatzen zuen: “''Herririk ez zuen geltoki batean gelditu zen trena, eta handik gutxira, atearen gainean izena idatzita zuen ibilbideko platano-landaketa bakarraren ondotik pasatu zen: Macondo. Hitz honek aitonarekin egin nituen lehen bidaietatik nire arreta erakarri zuen, baina heldutan bakarrik deskubritu nuen haren oihartzun poetikoa gustatzen zitzaidala. Inori ez nion hitza esaten entzun, eta ez nion neure buruari zer esan nahi zuen galdetu ere egin... Gerora entziklopedia baten irakurri nuen Ceibaren antza duen zuhaitz tropikal bat dela''.”
Indarkeria
García Márquezen hainbat lanetan, besteak beste, “Koronelari ez dio inork idazten”, “Ordu txarra” eta “Orbela” idatzietan indarkeria aipatzen zuen, 1960ko hamarkadan iraun zuen kontserbadore eta liberalen arteko gerra zibil basatia, ehunka mila kolonbiarren heriotzak eragin zituena. Bere eleberri guztietan indarkeriari buruzko erreferentzia sotilak daude. Esaterako, pertsonaiak hainbat egoera bidegabe bizi dituzte, hala nola, etxeratzeko-agindua, prentsa zentsura eta ezkutuko egunkariak.
“Ordu txarra” lanean, García Márquezen eleberri ospetsuenetako bat ez den arren, indarkeriaren erretratuagatik nabarmentzen da, "indarkeriak eragindako desegite sozialaren erretratu zatikatuarekin". García Márquezek indarkeria bezalako garaietako izaera ustela eta injustiziak irudikatu zituen arren, bere lana propaganda politikorako plataforma gisa erabiltzeari uko egin zion. "Berarentzat, idazle iraultzailearen betebeharra ondo idaztea da, eta eleberri ideala bere eduki politiko eta sozialagatik irakurlea hunkitzen duena da, eta aldi berean, errealitatea barneratzeko eta bere beste aldea agerian uzteko duen ahalmenagatik.
Ondarea
Fikzioan zein ez-fikzioan, eleberri epikoan edo istorio kontzentratuan, Carlos Fuentesen hitzetan García Márquez "Miguel de Cervantes-en geroztik gaztelaniazko idazle ezagunena eta agian onena" aitortzen da. Nazio baten bizitza, kultura eta historia ez ezik, kontinente oso batekoak ere kronika egitea lortzen duen artista arraro horietako bat da, eta istorio-kontalari maisua. Behin The New York Review of Books zioen bezala, "behartzen gaitu orrialde guztietan bizitzaren harriduraz eta bitxikeriaz galdetzera."
García Márquezen obra, Latinoamerikako literaturaren goraldiaren zati garrantzitsu bat da, bere lanen inguruan definitua, eta baita Julio Cortázar, Carlos Fuentes eta Mario Vargas Llosa renean. Bere lanak erronka egin die Kolonbiako literaturako kritikariei, “Ehun urteko bakardadea”ren arrakastaren aurretik nagusi izan zen kritika kontserbadoretik ateratzeko.
Kritika literarioaren errepasoan Robert Simsek zera dio: García Márquezek itzal luzea ematen jarraitzen du Kolonbian, Latinoamerikan eta Estatu Batuetan. 1982ko Nobel saridunari buruzko lan kritikoak proportzio industriala lortu dute eta ez dute apaltzeko zantzurik erakusten. Gainera, García Márquezek Kolonbiako literatura galbadatu du aurrekaririk gabeko modu batean, Kolonbiako literaturari bultzada izugarria emanez. Izan ere, literaturaren eta kritikaren ukitu-harri bihurtu da Ameriketan zehar, bere lanak nolabaiteko erakarpen-gaitzespena sortu baitu kritikari eta idazleen artean, irakurleek argitalpen berriak irensten jarraitzen duten bitartean. Inork ezin du ukatu García Márquezek Kolonbian eta Latinoamerikan literatura eta kritika gaztetzen, birformulatzen eta bertestualizatzen lagundu duela.
Haren heriotzaren ondoren, García Márquezen familiak bere paperak eta bere efektu pertsonaletako batzuk Austin eko Texas Unibertsitateko humanitateen ikerketa liburutegi eta museoa den Harry Ransom Center-en uzteko erabakia hartu zuen. 2023an, Garcia Marquezek Miguel de Cervantes gainditu egin zuen gaztelerazko idazlerik itzuliena Munduko Itzulpen Maparen arabera. Sailkapena 10 hizkuntzatara itzulitako lanetan oinarritzen da, ingelesa, arabiera, txinera, frantsesa, alemana, italiera, japoniera, portugesa, errusiera eta suediera barne. García Márquez da baita 2000-2021 artean gaztelaniazko idazlerik itzuliena da, Cervantes, Isabel Allende, Jorge Luis Borges, Mario Vargas Llosa, Carlos Ruiz Zafón, Roberto Bolaño eta abarren aurretik.
Lanak
Nobelak
Nobela eran idatzitako erreportajeak
Ipuinak
Kazetari-lanak
Oroitzapenak
Antzerkia
Zinea
Hitzaldiak
Kanpo estekak
Gabriel García Márquez literatura.us atarian.
Gabriel García Márquez Cervantes Zentro Birtualean.
Autobiografia, Nobel Fundazioaren orrian.
Montserrat Minobis
Biografia
Filosofia eta Letretan eta Informazio Zientzietan lizentziaduna, 1961ean Figuerasko Herri Irratian (Cadena COPE) esatari, erredaktore eta gidoilari lanetan hasi zen. 1971n Bartzelonara joan zen eta 1974tik 1976ra Bartzelonako Radio Españan lan egin zuen. 1976an Radio 4 an lan egin zuen, eta gaurkotasuneko politikariei elkarrizketak egin zizkien Un altre aire programan. TVEko Miramar programan ere aritu zen erredaktore lanetan, eta Avui, Hoja del Lunes, Oriflama eta Serra d'Or argitalpenetan parte hartu zuen.
Kataluniako Kulturaren Kongresuaren garapenean parte hartu zuen, irratiaren esparrua koordinatuz.
1970etik 1977ra Kataluniako Batasun Demokratikoan militartu zen, eta alderdi hori 1977ko hauteskundeen ondoren utzi zuen. Geroago, Nazionalista de Esquerra fundazioan parte hartu zuen, eta 1995eko Espainiako udal-hauteskundeetan, Bartzelonako Udalean Kataluniatik Ekimena hautagaitzaren parte izan zen.
Emakume Kazetarien Europako Sareko eta Kataluniako Emakume Kazetarien Elkarteko lehendakaria izan zen 1994tik 2002ra. Kataluniako Kazetarien Elkargoko dekanoa (2001-2004) eta Catalunya Ràdioko zuzendaria (2004-2005) izan zen. Pompeu Fabra Unibertsitatean ere irakasle aritu zen. 1996an Kataluniako Generalitatearen Sant Jordiren Gurutzea jaso zuen.
2007an, La Independent genero-ikuspegia duen albiste-agentziaren bultzatzaileetako bat izan zen, genero-berdintasunarekin lotutako albisteetan oinarritua.
Bere funts pertsonala Bartzelonako Unibertsitateko Pavelló Liburutegian dago gordeta. Batez ere Kataluniako Batasun Demokratikoarekin lotutako dokumentazioa du.
2019ko maiatzaren 11n haren heriotzaren berri eman zen, bihotzeko kirurgia batean izandako konplikazio baten ondorioz.
Danijay
Danijay (bere benetako izena Daniele Zaffiri da) (Genoa, Italia 1977ko apirilaren 19a - ) italodance motako musika elektronikoa egiten duen DJa da. 1977an jaio zen Italiako Genoa hirian eta 1994an hasi zen DJ moduan lan egiten.
Bere lehen abestia "Il Gioco dell'Amore" (Amodioaren jolasa) 2003an kaleratu zuen eta arrakasta handia lortu zuen Europako hainbat herrialdetan.
Frantzisko Frantziakoa (1555-1584)
Frantzisko Frantziakoa (Hercule François; Fontainebleauko jauregia, 1555eko martxoaren 18a - Château-Thierry, 1584ko ekainaren 10a) Alençon, Château-Thierry, Anjou, Berry eta Touraineko dukea izan zen.
Biografia
Henrike II.a Frantziakoaren eta Katalina Mediciren laugarren eta azken semea izan zen. Haurtzaroan harrapatu zuen baztangaz aurpegia desitxuratua eta gorputza maker zituen. 1570eko hamarkadaren hasieran Katalina Medici Elisabet I.a Ingalaterrakoarekin ezkontzen saiatu zen. Hasiera batean, adin alde handia eta erlijio ezberdintasuna zirela eta, Elisabetek ezezkoa eman zion arren, Frantzisko hil zen arte negoziatzen jarraitu zuten.
Bizitza osoan anaia Henrikeren (1574tik aurrera Henrike III.a, Frantziako erregea) lehiakidea izan zen. San Bartolome gaueko sarraskiaren ondoren Arroxelako setioan (1573) parte hartu zuen. Han bere koinatu Henrike Nafarroakoaren adiskide bihurtu zen. Harekin batera erregeren politikaren aurka zeuden aristokrata katoliko eta higanotek eratutako Deskontenten alderdiko (frantsesez Parti des Malcontents) buruzagia izan zen. Karlos IX.a Frantziakoa aspalditik eri handi zegoenez gero, haren ondorengoa Alençongoa izan zedin konspiratu zuten. Baina konplotak huts egin zuen eta bi buruak espetxeratuak izan ziren. 1575eko irailean Alençongo dukeak, Henrike Nafarroakoarekin batera, ihes egitea lortu zuen. Frantziako 5. Erlijio Gerran Henrike III.a Frantziakoaren errege armadaren aurka borrokatu ziren. Gerrari amaiera eman zion Beaulieuko ediktua (1576) oso mesedegarria izan zen bai higanotentzat nola Frantziskorentzat. Hau erregerekin adiskidetu eta bere handinahia Flandesen asetzen saiatu zen. 1579an Gilen Orangekoak Herbehereetako errege izateko proposatu zuen. Ondoko urtean Probintzia Batuek Herbehereetako askatasunaren babesle izendatu zuten eta 1582an Brabanteko duke. Bere aginpideari jartzen zitzaizkion mugak onartzen ez zituenez, 1583ko urtarrilean Anberes armaz hartzen saiatu zen, baina porrot egin zuen.
1584ko ekainaren 10ean hil zen, tuberkulosiak eta bere bizimoduaren gehiegikerien ondorioek joa. Heriotz honek Henrike Nafarroakoa Frantziako koroaren oinordeko bilakatu zuen.
Overly (Ipar Dakota)
Overly Ipar Dakotako hiri bat da. Bottineau konderrian kokatua dago. 2010ean 18 biztanle zituen, 0.94 kilometro koadrotan banatuta.
Untzillatx
Untzillatx edo Untzillaitz (934 metro) Bizkaiko hego-ekialdean eta Mañariako udalerrian kokatuta dagoen mendia da, Anbotoko mendilerroaren hirugarren puntarik altuena dena, Anboto bera (1.331 m.) eta Alluitz (1.040 m.) ondoren. Haitzaren oinarrian dagoen Untzilla baserriari zor dio izena.
Eskuagatxeko mendilerroa
Eskuagatxeko mendilerroa edo Eskubaratzekoa Urkiolako natura parkearen barruko mendilerroa da. Bizkaian dago, Dima eta Mañaria udalerrien artean.
Ipar-mendebaldean Aramotzeko mendilerroa eta ipar-ekialdean Anbotokoa daude.
NGC 4589
NGC 4589 galaxia bat da, Draco konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Eskuagatxeko mendilerroa
Arrietabaso (1.018 m) du tontorrik altuena. Mendilerroan dagoen Eskuagatx mendiak ematen dio izena mendilerroari.
MIC
MIC Kataluniako Canal Super3 telebista kateko haur saioa da, Televisió de Catalunyak ekoizten du. 2007ko ekainaren 21etik aurrera aireratzen da eta 6 urte arterako mutiko eta neskatoei zuzendua dago.
Saioaren protagonista Mic da, kalabaza koloreko artilezko panpina. Micek honako lagunekin batera abentura ugari bizi ohi ditu: Cincsegons ("Bostsegundu"), el Cargol ("Karakola") eta la Mosca ("Eulia"). Hauek bizitako istorioekin batera mutiko eta neskatoen bizipen eta deskubrimenduei buruzko erreportaje laburrak ere eskeintzen dira. Saioa haurren zentzumenak esnatuarazi, emozioak sortarazi eta bereziki txikienei heuren munduaren deskubrimendu partikularrean laguntzeko pentsatutako gunea da.
2013ko ekainean bere lehenbiziko diskoa argitaratu zen, "MAC, MEC, MIC!" izenburuaz.
Tripaki
Tripakia baserriko animalia ezberdinen urdailaren estaldura jangarria da. Tripaki gehienak behiarenak eta ardiarenak dira.
Viano
Mugakideak
Vianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Star (Idaho)
Star Idahoko hiri bat da. Ada konderrian kokatua dago. 2010ean 5,793 biztanle zituen, 150.77 kilometro koadrotan banatuta.
Musa (argipena)
Musa hitzak esanahi zenbait ditu:
Ikus, halaber:
Arrotxapeako armarria
Arrotxapeako armarria Iruñeko Arrotxapea auzoko armarria da.
Banaketa
Armarriak Okzitaniako Erdi Aroko forma du, hau da, puntaz amaitua dago eta goialdean hiru puntako koroa baten forma du, auzoaren jatorri okzitaniarra erakusten duena. Bi kuartel nagusi ditu, espazioaren zatirik handiena hartzen dutenak. Ezkerrekoenak Arrano Beltz bat du hondo hori ilun baten gainean. Nafarroako errege Antso VII.a Azkarraren eta bere arbasoen zigilu ofiziala da, eta, hedaduraz, Nafarroako erresumarena. Eskuineko kuartelak, ordea, irudikapen abstraktuagoak ditu. Goikaldea, auzoaren inguruan dagoen Arga ibaiaren inguruan dauden olatuek hartzen dute. Behealdeak, aldiz, muino edo zelai batzuk irudikatzen ditu, tokiko nekazaritza iragana sinbolizatuz.
Bijvoetita-(Y)
{{mineral infotaula }} Bijvoetita-(Y) karbonato motako minerala da.
Arrotxapeako armarria
Banaketa
Armarriaren buruak, bi kuartelen gainean dagoenak, "Arrotxapea" inskripzioa darama, auzoari erreferentzia eginez. Armarriaren kanpainari dagokionez, behealdeak erronbo obalatu forma du. Hor, hondo urdin baten gainean lauburu beltz bat agertzen da, bertako biztanleen euskalduntasunari erreferentzia eginez.
Bijvoetita-(Y)
Ezaugarriak
Bijvoetita-(Y) karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 da.
Gekko auriverrucosus
Gekko auriverrucosus Gekko generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Etxague (Oloritz)
Etxague Orbaibarrako Oloritz udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.
biztanle zituen.
Izena
Etxague beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Armarria
Etxagueko armarria Orbaibarrako armarria da. Armarri honekhonako blasoi hau du:
Geografia
Etxague Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean eta Oloritz udalerrian.
Inguru naturala eta kokapena
Oloritz udalerria Nafarroa erdialdean dago Erriberriko merindadean eta Nafarroako hiriburutik 24 kilometrora.
Klima eta landaredia
Altuera eta kokapenaren arabera aldaketak dauden arren, udalerriaren batez besteko balioak honakoak dira: Tenperatura 8 eta 13 gradu bitartekoa, prezipitazioa 600 eta 1.000mm bitartekoa, eta egun euritsuak 90 inguru. Udak nahiko lehorrak izaten dira, eta neguak euritsu eta hotzak, batez ere iparraldeko zierzo haizeak jotzen duenean. Klima, oro har, mediterraneoa edo azpimediterraneo kontinental motakoa da.
Udalerriko baso bakanetan, birlandaturiko pinuak, haritzak eta arteak daude, eta horrez gain, nahiko ondo kontserbatu diren 23 hektarea pago.
Estazio meteorologikoa
Oloritzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Orreagako Santa Mariak lursailak eskuratu zituen Rodrigo Argaitzek 1196an emandako dohaintzaren bidez. Tibalt II.a Nafarroakoa erregeak kaloñako bizilagunak askatu zituen ustekabeko hilketengatik 1264. urtean. Mendibil eta Untzuerekin batera, Piarres Ibañitz Lehet eta Teresa Almorabiden jaurerrira igaro zen 1336an.
Orbaibarrako ia herri guztiak bezala, aipatu erreformak egin arte Etxague Iruñeko merkatuko alkatearen jurisdikziokoa zen. Ondoren, gainerakoak bezala erregimen komunaren menpe geratu zen. 1847an eskola bat zuen, eta bertako irakasleak urtean 60 gari-lapurreta eta egoera txarrean zeuden bideak jasotzen zituen.
Demografia
biztanle zituen Etxaguek.
Garraioa
Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko linea zerbitzua ematen dio kontzeju honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du herrian, Tafallarantz.
Autobus zerbitzuak lan egin dezan, linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Oloritz udalerria sailkatu zituen, Orbaibarreko hainbat herriekin, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.
Koldo Zuazok, 2010ean, Oloritz udalerria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Oloritz eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %6,10k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 6,22k eta 2018n % 9,60k.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Gosvinta
Gosvinta ?-589) Hispania eta Septimaniako erregina ezkontide bisigodoa izan zen. Bi errege ezkondu zituen, Atanagildo eta Leovigildo hurrenez hurren. Lehendabiziko ezkontzan bi alaba izan zituen: Brunilda eta Galsvinta, Sigeberto I.a eta Txilperiko I.a merovingiarrak ezkondu zituztenak.
Saltzaile ibiltari
Saltzaile ibiltaria hainbat herritan aldiro egun jakinetan ospatzen diren azoketan saltzen duen merkataria da. Hego Euskal Herrian, arropa eta fruitu eta barazkiak saltzen dituzte bereziki. Figura historiko nabarmena izan da, garraiobideak garatuta ez zeudenean, merkataritza neurri handi batean bideratzen zutenak zirelako, bereziki iristeko zailak ziren tokietan.
Mahāsāṃghika
Mahāsāṃghika (महासांघिक, ), literalki "Sangha Handia", Indian sortu zen Budismoaren eskola goiztiarretako bat izan zen.
Eskola honen sorrera nola eman zen garrantzitsua da hainbat ikerlarirentzat, Vinayaren aipamenak hainbat modutan agertzen baitira erredakzio ezberdinetan. Ikerlari batzuek ere Mahāsāṃghikan kokatzen dute Mahayana budismoaren hasierako epea.
Villa Minozzo
Mugakideak
Villa Minozzok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Brochiloricaria macrodon
Brochiloricaria macrodon Brochiloricaria generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Warren (Rhode Island)
Warren Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Bristol konderrian dago, Rhode Island estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mathieu Faivre
Mathieu Faivre, (Niza, Frantzia, 1992ko urtarrilaren 18a) eski alpinoan lehiatzen den eskiatzaile frantziarra da, Isola 2000n (Itsas Alpeak) lizentziatua, bitan izan da munduko txapelduna.
Frantziako esperantza eski alpinoan, erraldoi eta super G diziplinako Frantziako txapelketa minimoetan gailentzen da; baita kadeteen jaitsieran, erraldoian eta super konbinatuan ere, juniorreko erraldoian munduko txapeldun titulua irabazi aurretik, 2010eko urtarrilaren 31n, Les Houches-en, hemezortzi urterekin, lorpenean Alexis Pinturault herrikidea ordeztuz. Seniorren artean, berriz, Frantziako bi txapeldun titulu lortu zituen, eslalomean 2010ean eta superkonbinatuan 2011n. 2016ko abenduaren 4an, Val d'Isère-n, Munduko Kopako lehen garaipena lortu zuen eslalom erraldoian. 2017an, munduko txapelketetan, lehen urrezko domina irabazi zuen Frantziako taldearekin, Saint-Moritz-eko Munduko Taldekako Ekitaldian.
Munduko banakako txapeldun izan da bi aldiz Cortina d'Ampezzon jokatutako 2021eko mundialetan, otsailaren 16an; proba paraleloa irabazi zuen, eta, amaitu baino bi egun lehenago, eslalom erraldoiko bi txandak irabazi zituen; hori guztia, Jean-Claude Killy-k baino 53 urte geroago lortu zuen. Gero, Bansko-n, astebete beranduago, garaipena lortu zuen Munduko Kopan, diziplina horretan lehengo garaipena lortu eta lau urtera. 2022ko Pekingo Jokoetan, eslalom erraldoiaren brontzezko domina irabazi zuen, eta domina irabazten zuen diziplinako bosgarren eskiatzaile frantziarra izan zen.
Biografia
Mathieu Faivre eskiko monitore baten semea da. Isola 2000n hazi zen, eta bertan ikasi zuen eskian. Ondoren, Saint-Eco-de-Tinée-ko eski eta estudioen atalera bildu zen; gero, berriz, Plagne kirol kluban sartu zen, nahiz Isola 2000n jarraitu. Saint-Michel-de-Maurienne mendi-jardueren bigarren hezkuntzako eskolan jarraitu zuen ikasten goi-mailako eskiatzaile gisa, eta BEP bat prestatu zuen.
Kirol ibilbidea
Oso gazte nabarmendu zen itxaropen handi bezala Frantziako eski alpinoan; 2009ko otsailean, Szczyrken (Polonia), Europako Gazte Olinpiar Jaialdian hartu zuen parte, eta, bertan, eslalom erraldoia irabazi zuen, Stefan Luitz alemaniarraren aurretik; gero, bere lehen junior urtean, Garmisch-Partenkirchen-eko 2009ko martxoko Munduko Txapelketako hiru probatan hartu zuen parte (jaitsiera, Super G eta eslalom erraldoi diziplinetan, postu onena 20. izanik, Super G modalitatean).
2010eko otsailean, Munduko Junior Txapelketetan, bigarren aldiz hartu zuen parte, Les Houchesen eslalom erraldoia irabaziz Stefan Luitzen aurretik. Hurrengo astean, lehen goiko 10a lortu zuen Europako Kopan, Meribelgo eslalom erraldoian, eta lehen podiuma, konbinatuan bigarren postua lortu baitzuen 2010eko martxoan, Italian. Urte amaieran, gazteen munduko txapeldun gisa, Munduko Kopako finaletara gonbidatu zuten, eta 15. postua lortu, eta lehen puntuak eraman zituen.
Qingzang trenbidea
Qingzang trenbidea edo Qinghai-Xizang trenbidea (txinera sinplifikatuz: 青藏铁路; txinera tradizionalez: 青藏鐵路; pinyineraz: Qīngzàng Tiělù; tibeteraz: mtsho bod lcags lam མཚོ་བོད་ལྕགས་ལམ།), Qinghai probintziako Xining hiria eta Tibeteko eskualde autonomoan dagoen Lhasa hiria batzen dituen trenbidea da. Ibilbideak 1.956 kilometro ditu guztira.
Ezaugarriak
Ibilbidearen lehen zatia, Xining eta Golmud hirien arteko lehen 815 kilometroak, 1984 amaitu zen. Bigarren zatia, Golmud eta Lhasa artekoa 2006ko uztailaren 1ean inauguratu zuen Txinako Herri Errepublikako presidente Hu Jintaok. Trenbide hau, Txina behealdeko gunea Tibeteko goi-ordokiarekin batzen duen lehen trenbidea da.
Mathieu Faivre
Kirol ibilbidea
2011ko denboraldian, Europako Kopako hainbat probatan, parte hartu zuen. Europako Kopako eslalom erraldoiaren sailkapeneko goiko 10a osatu zuen, eta hirugarren postua lortu zuen Formigalen (Espainia). Gazteen Munduko Txapelketetan, ez zuen eslalom erraldoiko titulua gordetzea lortu, baina, Crans-Montana-n, brontzezko domina lortu zuen Alexis Pinturault herrikidearen eta Vincent Kriechmayr austriarraren atzetik. Azkenik, Munduko Kopan, lau aldiz baino ez da aukeratua izan, eta behin baino ez ditu puntuak lortu, Banskoko superkonbinatuan 17. postu batekin.
Eiffel 65
Eiffel 65 italiako musika elektronikoa egiten zuen hiru partaidez osaturiko taldea zen. 1990eko hamarkadaren amaieran sortu zen eta arrakasta handia lortu zuen Europan eta Ameriketako Estatu Batuetan "Blue (Da Ba Dee)" abestiarekin.
Mathieu Faivre
Kirol ibilbidea
2012ko denboraldian, argi eta garbi erakusten du, Munduko Kopara deitua izateko, Europako Kopan nabarmendu nahi dela. Behin bakarrik igo zen podiumera, Oberjoch-en eslalom erraldoiko garaipenerangatik. Hala-hola ibiliz, sailkapeneko laugarren lekuan amaitu zuen eslalom erraldoian. Juniorren Munduko Txapelketan, podiumaren oinean gelditu zen bi aldiz, eslalom erraldoiko eta jaitsierako laugarren postuekin. Munduko Kopan, denboraldian, lau probatan hartzen du parte, eta, lehen puntuak, eslalom erraldoian erregistratzen ditu 23. postu batekin Kranjska Goran, 34. dortsalarekin.
Qingzang trenbidea
Ezaugarriak
Gaur egun, Lhasara heltzen diren Beijing, Chengdu, Chongqing, Guangzhou, Shanghai, Xining eta Lanzhouko trenak daude.
Peio Etxeberri-Aintxart
Peio Etxeberri-Aintxart (Baiona, 1973ko abenduaren 11 -) Euskal Herriko historialari, idazle eta politikaria da. Batez ere Historia Garaikidea ikertzen du. Gaur egun, Donibane Lohizunen bizi da.
Wei Chun-heng
Wei Chun-heng (1994ko ekainaren 6a) Taiwango lehiaketako arkularia da. Brontzezko domina irabazi zuen 2015eko Asiako Txapelketan, arku makurreko (recurve) gizonezkoen taldean, eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan ere Taipeiko Txinako arku-tiro taldeko kide gisa lehiatu zen.
Peio Etxeberri-Aintxart
Biografia
Historia ikasketak Paue eta Bordelen egin zituen.
Qingzang trenbidea
Punturik garaiena
Trenbidearen punturik garaiena Tanggulako igarobidea da, itsasoaren mailatik 5.072 metrora, munduan inoiz eraikitako altuera handieneko trenbidea.
Eiffel 65
Kaleratutako abesti arrakastatsuen artean, aipaturiko Blue abestiaz gain "Too Much of Heaven", eta "Move Your Body" daude. Taldea 2005ean desegin zen, eta partaideetako bat Gabry Pontek arrakasta lortu zuen ondoren bakarka kaleratutako hainbat abestirekin.
Mathieu Faivre
Kirol ibilbidea
2013ko denboraldia inflexio-puntu bat da, eslalom erraldoian espezializatzen baita. Europako kopetarako bidean, Munduko Kopako Frantziako taldean sartzen da diziplina horretan. Munduko Kopan, gora egiten du pixkanaka, eta lehen goiko 10a lortzen du Alta Badian 10. postuarekin. Aurrerapen on horrek bultzatuta, Schladming-eko Munduko Txapelketetarako hautatu zuten, eta eslalom erraldoiko 21. lekua lortu zuen.
Qingzang trenbidea
Punturik garaiena
Bestalde, 4.905 metroko altueran dagoen 1.338 metroko luzera duen Fenghuoshan tunela, garaiera handienean eraikitako tunela da.
Peio Etxeberri-Aintxart
Biografia
Arlo politiko-sozialean Demoak mugimenduko kide eta bozeramaileetakoa izan zen. Ezkerreko abertzalea, Donibane Lohizuneko zerrenda abertzalearekin zinegotzia da eta Abertzaleen Batasuna alderdiko eleduna da.
Mathieu Faivre
Kirol ibilbidea
2016ko otsailaren 13an, Munduko Kopan, bere lehen podiumera igo zen Naeba-ko eslalom erraldoian, bigarren amaituta Alexis Pinturaulten atzetik. Bere bigarren podiuma, martxoan iritsi zen, Saint-Moritzeko finalean, Frantziako selekzioak podiuma beretuz, Thomas Fanara irabazlearen eta Alexis Pinturaulten atzetik 3. postua eginez. 2016ko abenduaren 4an, eslalom erraldoia irabazi zuen Val d'Isèreko Munduko Kopan, bere lehen garaipena. Lehenengo txandan, 2. denbora azkarrena egin zuen, Marcel Hirscher-engandik 0,010 segundora, La Dailleko OK pistan; bigarren ibilbidean, denborarik onena egin zuen, eta, azkenean, segundo erdiko aldea atera zion austriarrari. 2018an, zazpigarren izan zen Pyeongchang-eko Olinpiar Jokoetako eslalom erraldoian.
Qingzang trenbidea
Garaierak eragindako arazoak
Trenbidearen bigarren zatiaren %80a, itsasoaren mailatik 4.000 metro baino gehiagora dago batez beste. Hori dela, eta ibilbidearen zati handi bat, lurraren gainean eraikitako plataforma baten gainean eraiki behar izan zuten, Goi-ordoki tibetarraren zorua urte osoan zehar izoztuta dagoelako.
Peio Etxeberri-Aintxart
Biografia
Egun Elkar kultura arloko enpresan ari da lanean, argitalpenen zuzendari.
Mathieu Faivre
Kirol ibilbidea
Handik bi egunetara, 4. postua lortu zuen eslalom erraldoiko lehen proban, ordurarte Alexis Pinturaulten agintepean. Bere tadekidearengandik 0,58ra jarri zen. Bigarren ekitaldian, lasterketaren kontrola bereganatzen utzi zion denbora egin zuen Nizako eskiatzaileak. Marco Schwarz-i 0,87ko aldea atera zion oringoan. Alexander Schmid, lehen kanporaketan hirugarren izan zena, ibilbidetik irten zen. Luca de Aliprandini, bigarren lehenengo ibilbidean, 0,63ra hurbiltzen zaio. Orduan, Pinturaultek «atea ixten du» Mathieu Faivre, pistaren behealdean, itxaroten duen bitartean. Baina Munduko Kopako sailkapen orokorreko liderrak barne-akats bat egin zuen bost ateren ostean, eta ibilbidea utzi zuen. Mathieu Faivre diziplinako lehen munduko txapeldun frantziarra da, Jean-Claude Killyren, 1968an Grenoblen, ondotik. Olinpiar Jokoek eski alpetarreko munduko txapelketen balioa zuten orduan. Bi urte lehenago, Guy Périllat erraldoi gisa koroatu zuten Portillo Worlds-en. Bere tituluaren ondoren, Mathieu Faivrek hauxe deklaratuko du: «Batez ere erraldoiarengatik etorri nintzen hona. Domina ederrenarekin joatea, sentimendu ikaragarria besterik ez da. 53 urte dira Frantziako munduko txapeldunik ez dagoela erraldoi diziplinan; nire diziplina da; ia, hori bakarrik egiten dut; beraz, gauza asko adierazten ditu. Eta Killy, oraindik, erreferentea da eski alpinoan, ibilbide ikaragarria duen Alexisekin batera. Zerrendan, nire izena haren ondoren jartzeak esanahi handia du. .
Peio Etxeberri-Aintxart
Lanak
Euskalduna izan arren, bere orain arteko lan argitaratu gehienak frantsesez izan dira; badira euskaraz eta frantsesez direnak.
Mathieu Faivre
Kirol ibilbidea
Otsailaren 27an eta 28an, Munduko Kopa Banskon hasten da berriro bi eslalom erraldoietan. Lehen egunean, Filip Zubčić-en atzetik, bigarren sailkatu zen, eta, hurrengo egunean, 75 ehuneneko kendu zizkion Marco Odermatt-i eta 81 ehuneneko bere herrikide Alexis Pinturault-i. Hau izango da, beraz, Nizako eskiatzailearen bigarren garaipena, Val d'Isèreko Oreiller-Killy pistan 2016ko abenduaren lehenean irabazi eta 1547 egun geroago.
2021-2022 denboraldian, bere emaitzarik onena Adelboden-go erraldoian izango da, bosgarren postua lortu baitzuen 2022ko Pekingo Jokoetara lehiatzera joan aurretik. Otsailaren 13an, Ice River pistan, hirugarren sailkatu zen lehen txandan, Marco Odermatt-en atzetik 8 ehunenekora, denborarik azkarrena. Bigarren ibilbidean, beharrezko zena egin zuen bere postuari eusteko; Odermattek irabazi zuen Žan Kranjec-en aurretik, eta Mathieu Faivrek brontzezko domina lortu zuen. Olinpiar Jokoetako bosgarren dominadun frantziarra da eslalom erraldoian: François Bonlieu (1964an urrezko domina), Jean-Claude Killy (1968an garaile), Joël Chenal (2006an zilarrezkoa) eta Steve Missillier-en (2014an zilarrezkoa) atzetik, eta Alexis Pinturault (brontzea 2014 eta 2018an).
Bizitza pribatua
2017ko martxoan, Mathieu Faivre Mikaela Shiffrin eskiatzaile eta txapeldun amerikarrarekin harremandu zen. 2019ko udan banandu ziren.
Qingzang trenbidea
Eragin ekologikoa
Trenbideren eraikuntzak hainbat arazo ekologiko ekarri du ere. Haien artean Tibeteko goi-ordokiak ebakitzea, lanen hondakinen pilaketak eta bertako faunaren gaineko eragin ezkorrak.
Yangtze ibaiko iturriak ukituta geratu dira trena eraikitzeko lanaren ondorioz.
Mathieu Faivre
Junior mailako Munduko Txapelketak
2010eko urtarrilaren 31n, Mathieu Faivrek junior mailako slalom erraldoiko munduko txapeldun titulua irabazi zuen Les Houches-en. Aurreko urtean, parte hartu zuen 2009ko Garmisch-Partenkircheneko Munduko Txapelketan, non bere errendimendurik onena 20. bat izan baitzen, super G diziplinan.
Qingzang trenbidea
Eragin ekologikoa
Trenbideak basa animalien populazioak banatu eta haien sasoiko migrazioen bideak moztu ditu. Trenbide berriarekin bereziki Tibeteko antilopeak eta jak basatiak kaltetuta suertatu dira.
Mathieu Faivre
Gazteak
Frantziako txapeldun 12 titulu (errekorra)
Qingzang trenbidea
Tanggula tren geltokia
Tanggula tren geltokia trenbidearen ibilbidean garaiera handienean dagoen geltokia da, itsasoaren mailatik 5.068. Munduan inoiz altuera handienean eraikitako tren geltokia da gainera.
Hamabi amodio kanta. Charles Bordes
'Hamabi amodio kanta. Charles Bordes' Antton Valverde abeslariak 2007an plazaratu zuen diskoaren izenburua da. Lan hau Charles Bordes musikagilea egin zuen lanean oinarritu zen.
Ezaugarriak
Charles Bordes frantses konpositoreak XIX. mendearen amaieran bildu eta landu zituen Iparraldeko hamabi amodiozko kantu herrikoi. Hauek lan batean bildu zituen: Hamabi amodio kanta - Douze Chansons Amoureuses Du Pays Basque Français. Obra hori gaur egun Parisko liburutegi nazionalean gordetzen dira. Lan monografiko hau, doinuan zein gaian ere, gure herriko izaeraren isla izanik, bere horretan jaso nahi izan zuen Valverdek, erakargarria ez ezik, geure oroimenaren dokumentaziorako ere baliogarria izango zen segurantzan.
Abestiak
Abesti guztiak, letrak zein musikak, herrikoiak dira:
Courpalay
Courpalay Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Courpalay udalerrian erroldatutako biztanleak 1.374 ziren. Familiak 440 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 92 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 248 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 44 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Baxkir poni
Baxkir ponia, (errusieraz: Башкирская лошадь), Errusiako bertako zaldi arraza bat da. Baxkir zaldiak beraien tamainagatik ponien sailkapen taldean kokatzen dira.
Courpalay
Etxebizitza
2007an 505 etxebizitza zeuden, 447 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 32 hutsik zeuden. 481 etxeak ziren eta 24 apartamentuak ziren. 447 etxebizitza nagusietatik 399 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 12 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 109 etxek lau zituzten eta 279 etxek bost zituzten. 353 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 162 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 266 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Baxkir poni
Arrazaren hedapen eremuak Volga ibaiaren eta Ural mendien inguruko estepa eta muinoak hartzen ditu. Zehazki Baxkortostan eskualdean du jatorria.
Baxkir ponia antzineko arraza bat da, eta bere jatorria seguraski Asiako estepetako zaldietan dago.
Courpalay
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Carmelo Urdangarin
Carmelo Urdangarin Altuna (Deba, 1932 - Zumaia, 2021eko maiatzaren 14a) ekonomialari, idazle, enpresari, kultur arloko ekintzaile ezaguna izan zen. Peritu eta merkataritza-irakasletza ikasketak burutu zituen. Gure Balioak Saria eman zioten, 2013an, sariaren IV. edizioan. Aranzadi Elkartearen, Eusko Ikaskuntzaren, eta Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoaren Fundazioaren partaidea izan zen.
Courpalay
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 910 ziren, horien artean 686 aktiboak ziren eta 224 inaktiboak ziren. 686 pertsona aktiboetatik 643 lanean zeuden (346 gizon eta 297 emakume) eta 43 langabezian zeuden (18 gizon eta 25 emakume). 224 pertsona inaktiboetatik 52 erretiraturik zeuden, 100 ikasten zeuden eta 72 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Baxkir poni
Poni hauek bai zela zalditzat eta baita nekazal lanetarako erabiltzen dituzte. Estepetako zenbait herriek ere beraien haragia eta behorren esnea erabiltzen dute.
Kirishima-Yaku Parke Nazionala
Kirishima-Yaku Parke Nazionala (霧島屋久国立公園) Japoniako Kyushu uhartearen mendebaldean dagoen Parke Nazionala da. 1934an ezarri zen.
Baxkir poni
Arrazaren historia
Zaldi hauek Baxkir herriarekin lotuta agertzen dira. Baxkirrak VII. mendean ailegatu ziren Asiako estepetara.
Kirishima-Yaku Parke Nazionala
Geografia
Bi eremu bereitzen dira, Kirishima mendia eta Kagoshimako Badia alde batetik bere sumendi, aintzira bolkaniko eta onsenekin, eta Yakushima uhartea bestetik.
Baxkir poni
Arrazaren historia
Poni hauek "tabun", (errusieraz; Табун), edo samalda handietan hazten dituzte.
Kirishima-Yaku Parke Nazionala
Yakushima eremua
1993an Gizateriaren Ondare izendatu zuen UNESCOk.
Carmelo Urdangarin
Biografia
Peritu-ikasketak eta merkataritza-irakaskuntzako ikasketak egin zituen. Jarduera profesionalean hainbat enpresatan zuzendaritza-karguak bete zituen, hala nola, Orbea, Euskadiko Kutxa (enpresa-barrutia) eta Danobaten; azken horretan 1997an jubilatu zen. Kutxa eta Lagun Aro bezalako entitateetako zuzendaritza-organoetako kide izan zen. 2009tik 2014arte Euskal Herriko Meatzaritzaren Museoaren Fundazioaren patrono izan zen. 1973tik aurrera, Jose Maria Izagarekin batera, Deban eraiki nahi zen zentral nuklearraren aurka aritu zen. Kanpaina horren barruan ehundaka hitzaldi eman zituen. Franco hil ondoren, zinegotzi izan zen Deban. Hainbat hedabidetan kolaboratzaile zen, esaterako Euskadi Irratia, Herri Irratia, El Correo Español, Empresa XXI..., eta ekonomia, historia eta etnografiari (eskulangintza eta ofizio tradizionalak) buruzko 4.600 artikulu inguru eta hogei liburu baino gehiago idatzi zituen. Euskal Herriko Unibertsitateak antolatutako graduondoko ikastarotan hartu zuen parte, batez ere Kanpo merkataritzari buruzkoetan eta Gipuzkoako Bazkundea edo Merkataritza Ganbarek antolatutakoetan. Halaber, Donostiako Uda Ikastaroetako irakasle gisa jardun du.
Courpalay
Diru sarrerak
2009an Courpalay udalerrian 471 unitate fiskal zeuden, 1.467,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.172 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 38 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 9 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.