cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Organo (biologia)
Organo sistema eta aparatuak
Organoak elkarrekin lan egiten duten organo-sistemetan edo aparatuetan multzokatzen dira, funtzio konplexuagoak gauzatzeko eta organismoaren homeostasia mantentzeko. Aparatu eta sistemak esanahi antzekoa izan arren, ez dira guztiz berdinak. Sistemak ehun berdinez osatutako antzeko organoen multzoak dira. Aparatuak osatzen dituzten organoak, aldiz, oso ezberdinak dira, eta goi mailako funtzio bat betetzeko era koordinatuan lan egiten dute.
Gripearen A birus
Tratamendua eta profilaxia: birusen aurkako agenteak
Immunosupresio-baldintzaren bat duten pazienteetan erabili beharko lirateke birusen aurkakoak. Infektatu aurretik edo gaixotasunaren estadio goiztiarretan hartzen direnean (lehenengo bien barruan), birusen aurkakoek lagundu egin dezakete infekzioa prebenitzen, eta gaixotasuna garaiz hasi bada, sintomen iraupena egun batetik bira murriztu dezakete.
Urte askoan, Amantadina eta Rimantadina izan ziren birusaren aurkako droga bakarrak. Hala ere, nahiz eta neurrizko kostua izan, droga horiek A motako gripearen aurka baino ez dira eraginkorrak, eta kontrako ondorio larriak izan ditzakete (batez ere adineko pertsonengan edo dosi altuetan gertatzen diren delirioak eta erasoak barne). Influenza-pandemien profilaxirako erabiltzen direnean dosi txikitan, kontrako gertaera horiek ez dira oso probableak. Ondorioz, birusak droga horien aurkako erresistentzia garatzeko joera du.
Organo (biologia)
Landareak
Landareen barruan bi talde nagusi bereizten dira baskularrak eta ez baskularrak. Landare ez baskularrak primitiboak dira eta landare baskularrak horien eboluzioz agertu ziren. Landare baskularrek ura eramateko eta hari eusteko ehun espezializatua dute, xilema izenekoa, eta elikagaiak eramateko floema izeneko ehuna. Xilema eta floemak batera dihardutenean ehun baskular izena hartzen dute, eta erdiko zutabe bat osatzen dute landarearen ardatzean zehar. Organo primarioak zurtoina, sustraia eta hostoa dira, landareari eta ugal organoei (loreak, haziak eta esporak) elikatzen laguntzen  diotenak. Animaliekin gertatzen den bezala, organo horiek organismoaren oinarrizko bizi-mantenuaren ardura dute.
Gripearen A birus
Tratamendua eta profilaxia: birusen aurkako agenteak
Antibirus-mota berri bat garatu da: neuraminidasaren inhibitzaileak. Zanamivir eta Oseltamivir bezalako drogek eragin kaltegarri gutxi dute (nahiz eta Zanamivir-ek asma edo beste gaixotasun kroniko batzuk areagotu ditzakeen), eta birusak erresistentzia garatzen du maiz. Baina droga horiek garestiak dira eta ez daude erabilgarri herrialde askotan.
Gripea larria izanez gero, laguntza intentsiboen unitatean ospitaleratzea, bigarren mailako infekzioak prebenitzeko antibiotikoterapia eta arnas laguntza eska daitezke.
Organo (biologia)
Landareak
Sustraiek landareak lurzorura ainguratzeaz gain bertatik ura eta mineralak hartzen dituzte. Zurtoinak ura eta mineralak hostoetara eramaten ditu, bertan fotosintesi bidez materia inorganikoa organiko bilakatzen da. Bestalde, nahiz eta animaliek duten nerbio-sistemarik ez eduki, gai dira kanpoko zein barneko estimuluen aurrean erantzunak emateko. Landare motaren arabera ugal organo ezberdinak dituzte loreak, haziak edota esporak. Landare ez baskularren kasuan ez dute ehun baskular espezializaturik (xilema eta floema) ura eta elikagaiak bideratzeko eta barnean metatzeko. Ez dute benetako sustrai, zurtoin edo hostorik ondorioz, bizirauteko urarekiko menpekotasun handia dute.
Catherine de Parthenay
Catherine de Parthenay ( – ) emakume noble eta matematikari frantziarra izan zen. François Viète matematikariaren ikaslea, bere garaiko matematikaririk nabarmenentzat hartzen zuten.
Organo (biologia)
Landareak
Sustrai, zurtoin eta hostoek landare baskularrei habitat gehiagotan bizitzeko aukera eman die baita muturreko ingurune-baldintzetan bizitzeko aukera gehiago ere. Landare baskularrek habitat askotan loratzeko duten gaitasuna funtsezko faktorea da lehorreko landareen talde nagusi bihurtzeko.
Organo transplanteak
Organo transplantea, organo oso bat edo atal bat jatorrizko organismotik atera eta beste organismo batera transferitzean datza. Gaixoak bizirik edo hilda dagoen emaile batetik jaso dezake organoa. XX. mendetik aurrera hasi ziren organo transplanteak egiten zientzialariek sistema immunologikoaz gehiago zekitelako. Gaur egun giltzurrun transplanteak oso ohikoak dira herrialde garatu gehienetan.
Bestetik, gizakiek defentsa mekanismo konplexuak dituzte bakterioen, birusen eta gorputzean sartzen diren beste organismo arrotzen aurka. Mekanismo horiek, sistema immunologikoa osatzen dute. Linfozito izeneko globulu zuriak garrantzitsuak dira sistema honetan eta oinarrizko bi mota bereizten dira: T linfozitoak eta B linfozitoak. Linfozito hauek mikroorganismo eta ehun arrotzetako zelulak organismoaren berezko zeluletatik bereizteko gaitasuna dute. Immunitate-erreakzioa eragiten duten zelula arrotzen antigeno deituriko substantziak ezagutzen dituzte beraien azalean. Antigeno hauen aurrean gorputzak immunitate-erreakzio oso konplexua abiarazten du.
Ondorioz, organo transplanteak egiten direnean linfozitoek ezin dute bereizi gaixotasunak eragiten dituzten mikroorganismoen eta bizirik irauten lagunduko dien transplante bateko zelulen artean. Biak arrotzat hartzen dituzte, eta sistema immunologikoak eraso egiten die biei. Askotan erantzun honek errefusa ekartzen du, prozedura arrakastatsu honen arazorik handienetako bat da. Hau dela eta, gaixoak immunoezabatzaileak hartzen ditu organo arrotzaren aurrean erantzun immunologikoak murrizteko. Mundu mailan, esate baterako, azatioprina agente immunoezabatzaile erabilienetako bat da.
Araudi juridikoa
Transplante-programak dituzten herrialdeetan, organoen transplanteak araututa daude. Oso garrantzitsua da transplanteak egiterako garaian araudi juridikoak eta medikoak betetzea. Espainian, ONT (Transplanteen Organismo Nazionala) organoen eskuratze eta erabilera klinikoarekin zerikusia duten funtzioak garatzeaz arduratzen den erakunde koordinatzailea da. Espainian, Transplanteen Legeak arautzen ditu transplanteak eta besteak beste, funtsezko bi alderdi bermatzen ditu:
Organoetako batean (gibela, bihotza, birika, hestea, pankrea edo giltzurruna) kalte itzulezina duten eta bestelako tratamendu medikoarekin sendatu ezin diren gaixoak jaso dezakete organo berria. Kasu hauetan transplantea da heriotza saihesteko edo bizi-kalitate hobea izateko irtenbide bakarra. Ospitaleko transplante-taldeak itxaro-zerrendan dagoen gaixo bakoitzari bere balorazioa egiten dio.
Emaileari dagokionez, organoa bizirik dagoen pertsona batek eman dezake Legeak ezarritako baldintzak eta betekizunak betetzen badira. Emaileak adinez nagusia eta osasun fisiko zein mental ona izan behar du. Legeak tartean egin behar diren urratsak biltzen ditu: mediku profesionalak, langile judizialak, emaileak eta hartzaileak; bi aldeen eskubideak bermatzeko hartu beharreko erabakiak, askatasuna, borondatea, doakotasuna eta altruismoa. Organo-emailea bizirik dagoela, bera hiltzen denean organoak besteen bizitza salbatzeko edo hobetzeko balio izatea erabakitzen duen pertsona ere izan daiteke. Hala ere, horretarako beharrezkoa da emailea ospitale bateko Zainketa Intentsiboetako Unitate batean hiltzea.
Organoak esleitzerako garaian berdintasun eta ekitate printzipioak bermatzeko lurraldearen alderdiak eta alderdi klinikoak hartzen dira kontuan. Lurralde-irizpideen arabera, lortutako eremu jakin bateko organoa eremu horretan bertan esleitu ahal izango da, organoa lortu eta hartzaileari ezarri bitartean igaro daitekeen denbora maximoa ahalik eta gehien murrizteko. Irizpide klinikoetan, emaile eta hartzailearen bateragarritasuna eta pazientearen larritasuna kontuan hartzen dira. Biki monozigotikoen kasuan, genetikoki berdinak direnez, bateragarriak dira. Hau dela eta, ez dute organo berria gorputz arrotzat hartzen eta errefusa gertatzeko aukerak murrizten dira.
Archamia lineolata
Archamia lineolata Archamia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Apogonidae familian.
Sainte-Marie (Martinika)
Sainte-Marie Frantziar Karibeko itsasoz haraindiko Martinika lurraldeko hiri eta udalerria da. Halaber, Karibeko hiririk garrantzitsuenetariko bat da.
Luther Gulick (kudeaketa aditua)
Luther Halsey Gulick (Osaka, 1892 urtarrilaren 17- Walden, Vermont, 1993ko urtarrilaren 10) kudeaketa aditu bat izan zen, bereziki administrazio publikoaren hobekuntzarako ekarpenak egin zituena. Lyndall Urwickekin batera, kudeaketa munduan ezaguna izan zen Papers on the Science of Administration aldizkaria argitaratu zuen 1937 urteaz geroztik. Ospetsua da kudeaketaren printzipioak PODSCORB (Planning, Organizing, Directing, Staffing, Coordinating, Reporting and Budgeting) akronimoan biltzeagatik. Gerora, ordea, kudeaketa printzipio hauek bereziki erakundearen barnera begira daudela kritikatu da, inguruneak duen garrantzia behar bezala kontuan hartu gabe.
Čelistná
Čelistná Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 97 biztanle ditu eta 3,08 kilometro koadroko azalera. Pelhřimoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1315 urtean egin zen.
Auntzizegi
Auntzizegi Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da. Zaldiarrate eta Egurral lepoek, Auntzizegi mendia, Txindokitik banatzen dute.
Zaldiarratetik, tontorra gertu geratzen da, Arrubigaña, Arrubi lepoa eta Ganbo-txikitik Ganboarantz doan gailur belartsu baten gainetik. Eskuinaldean, Alotza eta ezkerraldean Arrubiko zelaiak geratzen dira.
Txindokiranzko igoera probestu daiteke Auntzizegi bisitatzeko, baita Zumalerdiko muinotik jeisteko ere, Saltarrirantz.
Carol W. Greider
Carolyn Widney "Carol" Greider estatubatuar biologo molekularra da, Medikuntzako Nobel sariduna 2009an. Johns Hopkins Unibertsitatean Bloomberg Irakasle Agurgarria, Daniel Nathans Irakaslea eta Biologia Molekular eta Genetika zuzendaria da. 1984an telomerasa entzima aurkitu zuen, Kaliforniako unibertsitatean (Berkeley) Elizabeth Blackburn-en ikaslea zen bitartean. Greider aitzindaria izan zen telomeroen egituraren ikerketan, hau da, kromosomen muturren ikerketan. 2009ko Fisiologia edo Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen, Blackburn eta Jack W. Szostak-ekin batera, telomeroak telomerasa entzimaren pixkanakako laburtzetik babestuak daudela deskubritzeagatik.
Bizitza goiztiarra eta hezkuntza
Greider dislexikoa da, eta horri buruz, hau dio: "konpentsazio-trebetasunek ere paper bat izan zuten nire zientzialari arrakastan, aldi berean gertatzen ari diren gauza desberdin asko hauteman behar izaten direlako eta arazo jakin bati aplikatu behar zaizkiolako". Greiderrek hasieran susmatu zuen bere dislexia, akats arrunten ereduak ikusi ondoren, alderantzizko hitzak bezala, lehen graduan alderantziz kalifikatutako lana jaso zuenean. Greider hitzak eta ortografia buruz ikasten hasi zen, hitzen ortografia aztertzen saiatu beharrean. Greiderrek lan handia egin du bere dislexia gainditzeko, bere bizitza profesionalean arrakasta izateko, eta bere dislexiari egozten dio ezberdintasunak antzematen lagundu izana eta ezohiko erabakiak hartzen lagundu izana, hala nola Tetrahymenarekin lan egitea, ezohiko organismoa.
Greiderrek, hasieran, zailtasunak izan zituen graduatuen eskolan sartzeko, GREren emaitza baxuak izan zituelako, dislexiaren ondorioz. Berkeleyren graduondoko eskolako onarpen-bulegoa Greiderren esperientzia eta kredentzial harrigarrian zentratu zen, eta onartu egin zuen. Greiderrek graduondoko hamahiru eskolatan sartzea eskatu zuen, eta bi eskolatan baino ez zen onartua izan: Caltech eta U.C. Berkeley. Kaliforniako Unibertsitatea aukeratu zuen, Berkeley, non Elizabeth Blackburn-ekin lan egin zezakeen, eta biek bere lana egin zuten.
Telomerasaren aurkikuntza
1987an, biologia molekularreko doktoretza egin zuen Kaliforniako Berkeley Unibertsitatean, Elizabeth Blackburnen zuzendaritzapean. Berkeley bizikidetza-unitatean zegoela, Greiderrek telomerasa aurkitu zuen, minbiziaren eta anemiaren ikerketan funtsezkoa den entzima, Blackburnekin batera.
1984ko abenduak 25ean, Greiderrek, lehen aldiz, entzima bat bereziki arduraduna zela adierazten zuten emaitzak lortu zituen. Sei hilabeteko ikerketa osagarriaren ondoren, Greiderrek eta Blackburnek telomeroak gehitzearen ardura zuen entzima zela ondorioztatu zuten. Bere aurkikuntzak Cell aldizkarian argitaratu zituzten 1985eko abenduan. Entzima, jatorrian "telomero terminal transferasa" deitua, gaur egun telomerasa bezala ezagutzen da. Telomerasak kromosomen puntak berreraikitzen ditu eta zelulen bizitza zehazten du.
Greiderren aurkikuntza baieztatzeko ikerketa gehigarria, neurri handi batean, telomerasak elongaziorako erabiltzen duen mekanismoaren identifikazioan zentratu zen. Greiderrek, RNA degradatzeko entzimak erabiltzea aukeratu zuen, eta telomeroak hedatzeari utzi ziotela ikusi zuen, RNA entziman sartuta zegoela adierazten zuen zantzu bat zena.
Lupara
Lupara Italiako udalerri bat da. Campobassoko probintzian kokatuta dago, Molise eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Carol W. Greider
Ondorengo karrera
Ondoren, Greiderrek doktoretza ondoko lana burutu zuen, eta fakultatean ere postu bat bete zuen, Cold Spring Harbor Laborategian, Long Islanden, New Yorken. Greiderrek Tetrahymena telomerasa aztertzen jarraitu zuen, RNAren osagaia kodetzen duen genea klonatuz eta TTGGGGGren telomeroen errepikapenetarako txantiloia eman zuela frogatuz (1989), baita telomerasa prozesiboa dela ezarriz ere (1991). Tetrahymena in vitro telomerasa ere berregin ahal izan zuen (1994) eta txantiloia erabiltzeko mekanismoak zehaztu zituen (1995). Greiderrek Calvin Harleyrekin ere lan egin zuen telomeroen laburtzea senteszentzia zelularraren oinarria dela frogatzeko (1990). Ideia hau sakonago frogatzeko saguaren eta gizakiaren telomerasa (1993) (1995) eta sagu-telomerasaren RNA osagaia klonatu zen (1995).
Lupara
Mugakideak
Luparak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Carol W. Greider
Ondorengo karrera
Denbora horretan zehar, Greiderrek, Ronald A. DePinhorekin elkarlanean, telomerasaren lehen sagu nokeatzailea sortu zuen, telomerasa bizitza osorako baztergarria den arren, gero eta laburragoak diren telomeroek zenbait fenotipo kaltegarri sortzen dituztela erakutsiz, modu arruntean, zahartze goiztiar bezala ezagutzen dena. 90eko hamarkadaren erdialdean, Greider Michael D. Westek errekrutatu zuen, Geron bioteknologia konpainiaren sortzailea (gaur egun AgeX Therapeuticsen CEO), konpainiako Aholkularitza Zientifikoko Batzordean sartzeko, eta 1997ra arte egon zen Kontseiluan.
1997an Johns Hopkins Unibertsitateko Medikuntza Eskolan irakasle postu bat onartu zuen. Greiderrek saguak telomerasa eskasarekin aztertzen jarraitu zuen, eta bere seigarren sagu belaunaldia erabat antzu bihurtu zela ikusi zuen, baina telomerasa eskasia zuten saguak kontrol saguekin aparkatu zirenean, euren telomeroak birsortzeko gai izan ziren. Greiderrek telomerasaren biokimikan lan egiten jarraitu zuen, bigarren mailako egitura (2000) eta plantillaren muga (2003) definituz ornodunen telomerasaren RNAren barruan, eta sasi-korapiloaren egitura aztertuz giza telomerasaren RNAan (2005). Tetrahimia eta ugaztun sistemetan lan egiteaz gain, Greiderrek telomeroak eta telomerasa Saccharomyces cerevisiae legamian ere aztertu zituen, legamia zelulek telomerasa telomeroak mantentzeko deuseztatzen duten birkonbinazioan oinarritutako geneen bihurketa mekanismoa gehiago ezaugarrituz (1999) (2001).
Greider, Blackburn eta Jack Szostak, Harvardeko Medikuntza Eskolako Medikuntzako doktoreak, Albert Lasker Oinarrizko Medikuntza Ikerketa Saria partekatu zuten 2006an telomeroei buruz egindako lanagatik.
2014ko otsailean, Greider Bloombergeko Irakasle Bereizgarria izendatu zuten Johns Hopkins Unibertsitatean.
Gaur egun, Greider Johns Hopkins Medikuntza unibertsitatearen Biologia Molekular eta Genetikoaren Saileko zuzendaria eta irakaslea da. Greider lehen aldiz Daniel Nathans irakasle izan zen Biologia Molekular eta Genetikoko Departamentuan 2004an Greiderren laborategiak doktoretza ondoko ikasleak erabiltzen ditu telomeroen biologiaren eta gaixotasunekin duten loturaren arteko harremanak sakonago aztertzeko. Greiderren laborategiak hainbat tresna erabiltzen ditu, hala nola legamia, saguak eta biokimika, telomeroen laburtze progresiboa behatzeko. Greiderren laborategia telomero motzen presentziak tumorearen erreforma nola kontrola dezakeen ikertzen ari da. Laborategiaren etorkizuneko lana telomeroen prozesamenduaren eta erregulazioaren eta telomeroen eta elongazioaren identifikazioan gehiago zentratuko da.
Bizitza pertsonala
Greider eta Nathaniel C. Comfort ikaskideek 1992an ezkondu ziren. Bi seme-alaba ditu. Greider dibortziatuta dago.
Aneides ferreus
Aneides ferreus Aneides generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Starksia lepicoelia
Starksia lepicoelia Starksia generoko animalia da. Arrainen barruko Labrisomidae familian sailkatzen da.
Hipotesi
Hipotesia fenomeno bati buruz proposatzen den azalpena da. Grezierako bi hitzetatik dator: hypo, menpekotasuna adierazten duena, azpitik egotea; eta thesys arrazonamendu bidez lortzen den ondorioa; beraz, “oinarrian jartzen dena” da hipotesia. Metodo zientifiko aren baitan, hipotesia frogen (esperientzia) bidez egiaztagarria izan behar da eta ondorioz, baieztatu tesi edo teoria zientifiko bihurtuz, edo ezeztatu. Hipotesi batzuetatik beste batzuk ondorioztatzen dira oinarrizko adierazpenera iritsi arte, zuzenean behagarriak. Hipotesia, esan bezala, behin-behineko proposamen gisa har daiteke, baina baita metodo zientifikoaren bidez kontrastatu beharreko aurreikuspen gisa.
Zientzialariek oro har, hipotesiak eskuragarri dauden teoria zientifiko ek asetzen ez dituzten aurretiazko behaketetan oinarritzen dituzte, informazio eta datu bilketa dutelarik oinarrian. Beraz, askotan sinonimo gisa erabiliak izan diren arren, hipotesi eta teoria terminoak bereizi behar dira; lehenengoa ikertu beharreko behin-behineko baieztapen bat baita, eta bigarrena frogatua izan den adierazpena.
Logika formalak hipotesi hitzaren esanahi ezberdina darabil, proposizio baten aurrekariei erreferentzia eginez. Hortaz, “P bada, orduan Q” adierazpenean P hipotesiari dagokio, Q ondorioarekin pareka daitekeelarik. Hor P-k suposizioaren funtzioa jokatzen du. Bestalde, hipotetiko adjektiboak “hipotesi baten izaera izatea” esan nahi du, edo “hipotesi baten berehalako ondorioa”, hipotesi hitzaren edozein adiera adieraz dezake.
Hipotesiaren itxura
Hipotesia baieztapen gisako proposizio moduan adierazten da, geroaldian edo baldintza eran. Beraz, ez da galdera eran agertzen (argiaren abiadura 2 milioi m/s-tik gorakoa da?), baizik eta egiazkotzat jotzen den suposaketa (argiaren abiadura 2 milioi m/s-tik gorakoa da) edo baldintza (aukeraturiko argi izpi baten abiadura 2 milioi m/s-tik gorakoa bada, argiaren abiadura 2 milioi m/s-tik gorakoa izan daiteke).
NGC 6998
NGC 6998 galaxia bat da, Microscopium konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Hipotesi
Hipotesien erabilera
Antzinako erabileran hipotesiak drama klasiko baten istorioaren laburpena adierazten zuen. Ingelerazko hypothesis hitza antzinako grezierako ὑπόθεσις (hupothesis) hitzetik dator “azpian jarri” esan nahi zuena.
Platonen Menon-en Sokratesek bertutea matematikarien metodo baten bitartez disekzionatzen du, “hipotesi batengatik ikertzena”. Metodo zientifikoak esperimentazioa eskatzen du, hipotesien azalpen gaitasuna frogatu ahal izateko. Mugatu gabeko behaketak berriz, aukera gutxiago dauzka auzi gatazkatsua edo irekiak planteatzeko, hipotesi bat frogatzeko funtsezko esperimentu baten formulazioak egin dezakeen bezala, azken hau buru-esperimentua ere izan daitekeelarik.
Zentzu horretan, hipotesiak kalkulu korapilatsuak sinplifikatzeko ideia argi bat edo ikuskera matematiko egoki bat da. Bellarmino kardinalak erabilera horren adibide ezagun bat eman zuen Galileo ri XVII. Hasieran igorritako ohartarazpenean: ez zuela Lurraren mugimendua egiazkotzat hartu behar, hipotesi gisa baizik.
XXI. mendeko erabilera arruntean, hipotesia ebaluaketa edo frogapena behar duen behin behineko ideia gisa hartzen da. Horretarako, sortzaileak zenbait kontu espezifiko zehaztu behar ditu, zentzu operatiboan. Hipotesiak ikertzailearen lanaren premia du, berretsi edo ezeztatzeko. Aurrerantzean, hipotesi baieztatua teoria baten parte izan daiteke edo, batzutan, teoria bat bihurtu daiteke bere horretan. Normalean, hipotesi zientifikoek eredu matematikoaren forma dute. Nahiz eta ez beti, zenbaitetan adierazpen existentzial gisa formulatu ahal izango dira, fenomenoaren alor jakin batzuek azalpen berezi eta kausalak dituztela defendatuz, adierazpen unibertsalen forma dutela, fenomenoaren alor bakoitzak bere berezitasuna duela baieztatuz.
Enpresa zientzia n, hipotesia negozioen ezarpenean behin-behineko ideiak formulatzeko erabiltzen da. Hortaz, hipotesi formulatua faltsagarritasunera edo baieztapenera bideraturiko esperimentu baten bidez kontrastatzen da, "egiazkoa" edo "faltsua" dela argitzean.
Edozein hipotesi erabilgarrik aurreikuspenak arrazoibidearen (arrazoiketa deduktiboa barne) bidez ahalbidetuko ditu. Laborategiko esperimentu baten edo naturako fenomeno baten behaketa aurreikus lezake. Beste kasu batzuetan, baliteke aurreikuspenak bakarrik estatistikei egitea erreferentzia eta probabilitateez hitz egitea. Karl Popper-ek, beste batzuei jarraiki, hipotesia faltsagarria izan behar dela argudiatu zuen, eta ezin dela proposizio edo teoria bat zientifiko gisa hartu, ez badu faltsua izatearen aukera onartzen. Zientziaren beste filosofo batzuek irizpide hori ukatu edo beste batzuekin osatu izan dute, egiaztagarritasunarena edo koherentziarena kasu.
Hipotesi bat planteatzerakoan ikertzaileak askotan ez du frogapenaren emaitza jakin beharrik, edo etengabeko ikerketaren pean dagoela. Soilik kasu horietan, frogapenak edo ikerketak hipotesi baten egiazkotasuna frogatzeko aukera handiagoak ditu. Ikertzaileak jada emaitza ezagutzen badu, “ondorio” gisa hartu beharra dago, eta hipotesia planteatzerakoan kontuan hartu beharko luke. Hipotesia mahai-gaineratzen duenak ezin badu aurreikuspena behaketa edo esperientziaren bidez egiaztatu, beste behaketa egile batzuek frogatu beharko dute. Argiaren abiadurari dagokionez, esate baterako, teknologia edo teoria berri batek bihur dezake esperimentua egingarri.
Hipotesien garrantzia
Hipotesiak behaketaren eta teoriaren arteko lotura puntua dira. Behaketaren ondorioz mahai-gaineratzen dira, eta aldi berean ikerketari norabidea ematen diote, ezagutza eskuratzeko urratsak eta prozedurak planteatuz.
Ikerketarako hipotesi bat egoki osatua izan denean, eta bi aldagai edo gehiagoren arteko harremana barnebiltzen duenean, ikertzaileak hurrengo hauek egin ahalko ditu:
Ezaugarriak
Egoera erreal edo egingarri bati egin behar diote erreferentzia, eta ez egoera jakin batean gertatu ezin den gertaera bati.
Gainera, hipotesi mota bakoitzak bere ezaugarri bereziak dauzka:
Hipotesi zientifikoa
Aurrez emandako azalpenek hipotesi mota horri egiten zioten erreferentzia, baina hala ere hemen gehiago garatuko da, gauza asko errepikatuz. Hipotesi zientifikoa ikerketaren bidez, egiaztatzen den hipotesia da, hau da, ikerketa beharrezko egiten duen hipotesia eta horregatik, ikerketa-hipotesi ere deitu izan zaio. Ikerketan metodo hipotetiko-deduktibo ari jarraitzen dio.
Ikerketa hipotesia ikerketaren prozesuan funtsezko elementua da. Arazo bat adierazi ondoren, ikertzaileak hipotesia mahai-gaineratuko du, prozesua gidatu eta hasi besterik egin ez den proiektuan ondorio zehatzetara heltzea ahalbideratuko duena.
Hipotesi oro judizio edo proposizio bat da, zerbait baieztatu edo ukatzea. Hala ere, judizio berezia da. Hipotesiak proposizio behin behineko eta esploratzaileak dira eta, beraz, bere egiazkotasuna edo faltsutasuna froga enpirikoen araberakoa da. Zentzu honetan, emaitzen errepikagarritasuna ezinbestekoa da, hipotesia arazo edo auzi baten irtenbide gisa egiaztatzeko.
Ikerketa hipotesia ikerketaren diseinua baldintzatzen duen elementua da, eta behin-behinean arazoari erantzuten dio, ikerketa benetako motorra osatuz. Esan bezala, hipotesi hau estatistikoki balioztatu daitekeen adierazpena da. Hipotesi esplizitua ikerketaren gidaria da, mugak ezartzen dituelako, arazoa enfokatu eta pentsamendua antolatzen laguntzen baitu.
Hipotesi bat azalpen gisa hartua da eta, beraz, teoria zientifiko baten funtsezko elementu izatera pasatzen da, eremuan dagoen ezagutzaren baitan bi edo elementu zein aldagai gehiagoren arteko harremanari buruzko zentzuzko iragarpenak egitea posible bada.
Hipotesi horrek aurreikusitako erlazio mota adierazten du, normalean hauetako bat: Ezagutza zientifikoaren baitan onartua izateko, hipotesia bere egiaztapen estatistikoa ahalbidetuko duen kuantifikazio zehatz edo proportzio matematiko bat ezartzeko gai izan behar du, indukziozko argumentazio hutsa ez baita zientifikoki biribila.
Hasieran, Francis Bacon en eskutik, defendatzen zen zientzia egitateen behaketan oinarritzen zela eta horiek era errepikatuan behatzean, indukzio bidez lege orokorrak ondorioztatzen zirela. Gerora, Karl Popperrek indukzioaren bidez lege orokorrak ateratzeko aukera ukatu zuen eta ondorioztatzen zen hura lege bat izan beharrean, hipotesi bat zela eta interpolazioaren metodo induktiboaren bidez, fenomeno zehatzen aurreikuspenak egiten zirela. Ikuskera horretan, faltsagarritasuna da teoria zientifikoen funtsa, hots, esperimentazioaren bitartez ezeztatua izateko aukera. Metodo hipotetiko-deduktiboan teoriak ezin dira inoiz egiazkotzat hartu, “ezeztatu gabeak” gehienez ere. Nolanahi ere, Mario Bunge k ezeztagarritasuna zientifikotasunaren ezaugarri bakarra izatea ukatu zuen, batetik, horrela teoria faltsu guztiak zientifiko gisa hartu beharko liratekeelako, bestetik, maila bateko teoriei ezin zaielako ezeztagarritasun zuzena eskatu eta azkenik, zientifikotasuna frogagarritasuna baino gehiago delako. Popperren irizpideen ordez, ikerketa zientifikoaren edozein eremuk bete beharreko hamabi baldintza proposatu zituen; bakarrik batzuk edo bakarrik zeharka betetzen dituztenak sasi zientziak direlarik, eta haiek bete gabe bere burua zientifikotzat hartzen duen eremua sasi-zientifikoa.
Ondorioz, esan daiteke metodo zientifiko aren urratsek prozesu induktiboa (behaketan), deduktiboa (hipotesien planteamenduan eta bere dedukzioetan) eta berriz induktiboa (egiaztapenean) osatzen dutela.
Arazo bati emandako froga moduko irtenbide bati erreferentzia egiteko erabiltzen da hipotesia kasu honetan, ingelesez sarritan “susmo zintzo” gisa itzul daitekeenaz izendatua izan delarik, ebidentzietan oinarrituriko irtenbideak eskaintzen dituelako. Hala ere, zientzialari batzuek metafora hori okertzat ematen dute. Esperimentatzaileek auzia argitu aurretik zenbait hipotesirekin saia daitezke eta haiek baztertu.
Schick eta Vaughn-en arabera hipotesi alternatiboak proposatzen dituzten ikertzaileek hauek har ditzake kontuan:
Logika matematikoko hipotesia
Logika matematiko an, dedukzio baliagarrien bitartez beste formula batzuetara heltzeko formula da hipotesia. Beste era batera esanda, formula baten demostrazioan axioma multzoari gehitzen zaizkion baieztapen gehigarriak dira hipotesiak, inferentzia arauen bidez, axioma multzo eta hipotesietatik formula deduzitu daitekeen argitzeko. Axiomen eta inferentzia arauen (S) talde batean hipotesi multzo batetik (H1, ..., Hn) A formula deduzitzen bada, horrela adieraziko dugu:
⊢ H 1, … , H n ⊢ S A
⊢ ∅ A
Edo besterik gabe, horrela:
⊢ A
Azken finean, matematikan hipotesia susmo bat da.
Estatistika inferentzialeko hipotesia
Fenomeno batzuen arteko harremana (tratamendu batek gaixotasun bat senda dezakeela) aztertzean, harremanaren existentziaren hipotesia ezin da naturaren lege berri baten hipotesiaren era berean ikertu. Adibideko ikerketan, kasu bakan batzuetan tratamenduak ez badu ondorio positiborik, horiek ez dute ezinbestean hipotesia faltsutzen. Kasu horretan froga estatistikoak erabiltzen dira harreman hipotetikoa existitzen ez bada efektua gertatzeko probabilitatea neurtzeko. Aukera hori nahikoa txikia bada, %1etik beherakoa adibidez, harremanaren existentzia baiezta daiteke. Bestela, edozein efektu kasualitate hutsaren fruitu izan daiteke.
Hipotesi estatistikoen frogapenean, aurkako bi hipotesi alderatzen dira, hipotesi nuloa (H0) eta hipotesi alternatiboa (batzuetan, ikerketa hipotesia). Lehenak proposatzen du ez dagoela ikertzen ari diren fenomenoen arteko harremanik, edo behintzat ez hipotesi alternatiboak mahai-gaineratzen duen moduan. Izenak dioen moduan, hipotesi horri alternatiba da hipotesi alternatiboa, harremana dagoela planteatzen duena. Azken horrek forma ugari har ditzake, balizko harreman horren izaeraren arabera: bi alde izan ditzake (efektu bat dago, jakina ez den norabidean) edo bakarra (harremanaren norabidea aurretik ezarria da).
Hipotesiak frogatzeko esangura maila ohikoak (egiazko hipotesi nulo bat era okertuan baztertzeko probabilitate onargarriak) 0.10, 0.05 eta 0.01 dira. Hipotesi nuloa ukatua eta alternatiboa onartua badira, aurretik zehaztu behar da, behaketak jaso eta aztertuak izan aurretik. Irizpide horiek datuak ezagunak direnean zehazten badira, frogak ez du baliorik izango.
Aipaturiko prozedura ikerketaren laginaren unitateen edo tamainaren araberakoa da. Laginaren tamaina, adibidez, hipotesi nulo bat baztertzeko txikiegia izan daiteke, eta beraz, tamaina hasieratik zehaztea komeni da. Lagina ren tamaina txiki, ertain eta handi bat hautatzea gomendagarria da froga estatistiko bakoitzerako.
Hipotesi batzuek harreman kausal bat barnebiltzen duten aldagai kuantitatiboak dauzkate. Batzuetan, ikertzaileak aldagai batzuen gaineko behaketa egiteko gaitasuna izango du, eta beste batzuen gainekoa ez. Horrela sailka daitezke barnebildutako aldagaiak: Azkenik, adibide batzuk jartzearren, hipotesi nulo bat hauxe izan daiteke: adimen altuko eta baxuko haurren antsietate mailan ez dago alderik; eta aldiz, hau hipotesi alternatibo bat: erreguladorea duen ordenagailuak denbora osoan funtzionatzen du hutsik egin gabe, eta erreguladorea ez duena denboraren %80an. Alternatiboen baitan norabide zehatzik gabeko harremana dutenak daude, hemen ikusten bezala: adimen altuko eta baxuko haurren antsietate mailan aldea dago eta norabide zehatz bat dutenak: adimen altuko haurrek baxukoek baino antsietate maila altuagoa dute.
Mary Parker Follett
Mary Parker Follett (Quincy, Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak, 1868ko irailaren 3a – Boston, Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak, 1933ko abenduaren 18) gizarte-ekintzaile eta kudeaketa-aditu bat izan zen. Ezaguna da gehiegizko kudeaketa, mikrokudeaketa eta buruzagien gehiegizko boterea kritikatzeagatik. Alternatiba gisa, erakundeak elkartasunez eta modu bateratuan kudeatu behar zirela aldeztu zuen eta erakundeetan izaten diren prozesu informal eta lateralen garrantzia nabarmendu zuen.
Świekatowo udalerria
Świekatowo Poloniako Kujavia-Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Świecie barrutian kokatuta. 63,83 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3580 biztanle zituen.
Diclidurus albus
Diclidurus albus Diclidurus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Emballonurinae azpifamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago
Macchia Valfortore
Macchia Valfortore Italiako udalerri bat da. Campobassoko probintzian kokatuta dago, Molise eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Macchia Valfortorek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Resistência Galega
2005
RG izena 2005eko uztailaren 20an agertu zen, Galiziako Aberriaren Eguna baino pixka bat lehenago, interneten Manifesto da Resistência Galega agiria plazaratuz. Bertan, Galiziaren independentzia eta sozialismoaren alde borroka armatuaren beharra agertzen zuen. Galiziako talde independentista gehienek, baina, taldearekin zer ikusirik ez zutela argitu zuten.
2006
2006ko irailean, Portugalgo poliziak lehergailuak egiteko materiala topatu zuen, Resistência Galegaren propagandarekin batera, Galiziako mugatik gertuko mendi batean, Vieira do Minho herritik gertu. Poliziaren arabera ere bai, taldearekin zer ikusia zuten Galiziako hainbat gazte klandestinitatean murgildu ziren taldea ekintzak egiten hasi zenetik.
2006ko maiatzean, poliziak hainbat ekintza egotzi zizkion Resistência Galegari; hauek aipatu daitezke:
2011
2011ko azaroan lau lagun atxilotu zituzten Resistênciako kideak zirelakoan.
2012
2012ko irailaren 16an, Galiziar Erresistentziako lau ustezko kide atxilotu zituzten Vigon Guardia Zibilak eta Polizia Nazionalak batera egindako operazio batean. Kideeek zonaldean aparkatutako ibilgailu baten barnean utzi zuten motxila, eta oinez utzi zuten parkea. Ondorioz, Poliziak bertan atxilotu zituen, motxilan lehergaiak zeudelakoan. Zonaldea hesiz inguratu zuten, eta Lehergaiak Desaktibatzeko Taldeko kideek motxilaren barnean "potentzia handiko" bi lehergai zeudela baieztatu zuten.
2013
2013ko urtarrilaren 8an, Resistencia Galegako ustezko kide bat atxilotu zuten. Ames inguruko baso batean izan zen atxiloketa. Atxilotuak hiru lehergailu omen zeramatzan atxilotu zutenean.
2013ko ekainaren 28an, lau independentista galiziarrentzat Espainiako Audientzia Nazionalak 64 urteko espetxe zigorra eskatu zuen. Diario Liberdadek argitaratu zuenez, “Resistencia Galega” antolakundean parte hartu izana egozten zieten eta estatu espainiarrak eta PPk erakunde hau terroristatzat zuten.
2014
2014ko apirilaren 24an, Resistencia Galega talde terrorista bat zela ebatzi zuen Gorenak. Talde horretako lau kideri zigorrak murriztu zizkion Auzitegi Gorenak: Auzitegi Nazionalak 10 eta 18 urte ezarri zizkien, baina Gorenak zigorra 8 eta 14 urtetara jaitsi zuen.
2014ko ekainaren 15ean, Maria Osorio Lopez Resistencia Galega erakundeko kidea atxilotu zuen Guardia Zibilak Ponferradan. Osorio kartzelaratzeko agindua zuten agenteek, erakunde terrorista bateko kide izatea eta, helburu terroristekin dokumentu publikoak faltsutzea leporatuta, 7 urte, 9 hilabete eta egun bateko kartzela zigorra jaso baitzuen.
2014ko urriaren 1ean, Barallako udaletxearen kontra eraso egin zuten, goizaldean. Atentatuak kalte materialak eragin zituen. Urriaren 3an, Raul Agulleiro Cartoy Resistencia Galegako kidea atxilotu zuen Guardia Zibilak Santiagon. Ustez Barallako (Lugo) udaletxearen aurkako erasoa egin zuen.
Lake Heritage (Pennsylvania)
Lake Heritage Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Adams konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bièrt
Bièrt Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Biert udalerrian erroldatutako biztanleak 294 ziren. Familiak 148 ziren, horien artean 76 pertsona bakarrekoak ziren (56 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 487 etxebizitza zeuden, 156 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 300 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 472 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 156 etxebizitza nagusietatik 127 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 26 etxek bi zituzten, 48 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 47 etxek bost zituzten. 78 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 98 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 39 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 191 ziren, horien artean 121 aktiboak ziren eta 70 inaktiboak ziren. 121 pertsona aktiboetatik 94 lanean zeuden (51 gizon eta 43 emakume) eta 27 langabezian zeuden (12 gizon eta 15 emakume). 70 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 33 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Biert udalerrian 138 unitate fiskal zeuden, 275 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 10.978 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
La Escrita
La Escrita (434 metro) Karrantza eta Turtzioz artean dagoen mendatea da, BI-630 errepideak zeharkatzen duena. Mendate honek muga egiten du Kantabriarekin. Izan ere, Villaverde Turtziozena da mendate gehiena, nahiz eta gaina Bizkaian egon.
Bièrt
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 higiezinen agentzia.
Fernand Augereau
Fernand Augereau (Naintre, 1882ko azaroaren 23a - Combree, 1958ko uztailaren 26a), txirrindulari frantziar ohia zen. Frantziako Tourreko lehen ekitaldian parte hartu zuen eta hirugarren bukatu zuen. Ekitaldi hartan, Maurice Garin ekin tira bira bat edo beste izan zituen Bordele-Nantes etapan. Badirudi, Garinek tropelan zihoazen beste arerioei garaipena lortzen usteko eskatu zien eta Augereauk ezezkoa eman zion. Geroago, honek atzeko gurpila apurtu zion eroriko batean (batek daki nahita ala nahi gabe izan zen).
La Escrita
Bide arrunta da Armañon mendira (854 m) igotzeko.
Bièrt
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Biert udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 90 hektarea erabiltzen.
2385 Mustel
2385 Mustel asteroide baten izena da. azaroaren 11an aurkitu zuen L. I. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Bièrt
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
2385 Mustel
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1969 VW izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2385 Mustel asteroidearen orbitak batezbeste 2,242 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,88 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,604 distantziara. Eszentrikotasuna 0,161 da, eta makurdura orbitala 4,08ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.4 da.
Bennett (Iowa)
Bennett Iowako hiri bat da. Cedar konderrian kokatua dago. 2010ean 405 biztanle zituen, 0.51 kilometro koadrotan banatuta.
Centrolophidae
Centrolophidae arrain pertziformeen familia da, mundu osoko ur epel eta tropikaletan bizi dena. .
Generoak
FishBaseren arabera, familiak egun 31 espezie ditu, 7 generotan banaturik:
Hona hemen generoen bilakaera:
General José María Brúguez
General José María Brúguez Paraguaiko udalerri bat da, Hayes presidentea departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 3249 biztanle zituen.
West Norriton Township (Pennsylvania)
West Norriton Township Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Montgomery konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Vaufrey
Vaufrey Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 104 etxebizitza zeuden, 69 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 32 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 76 etxeak ziren eta 28 apartamentuak ziren. 69 etxebizitza nagusietatik 45 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 34 etxek bost zituzten. 35 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 26 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 30 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 93 ziren, horien artean 69 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 69 pertsona aktiboetatik 59 lanean zeuden (38 gizon eta 21 emakume) eta 10 langabezian zeuden (5 gizon eta 5 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vaufrey udalerrian 65 unitate fiskal zeuden, 137 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.665 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Starksia lepidogaster
Starksia lepidogaster Starksia generoko animalia da. Arrainen barruko Labrisomidae familian sailkatzen da.
Vaufrey
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Vaufrey udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 248 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aneides flavipunctatus
Aneides flavipunctatus Aneides generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Treku Armendariz
Treku Armendariz, Irunen (Gipuzkoa) Euskal musikaria da. 1984ean Kortatu taldea sortu zuen Fermin eta Iñigo Muguruzarekin. Bertan bateria jotzen zuen. Lau urtez taldearekin jo ostean eta 200 kontzertutik jo ostean, taldea desegin egin zuten.
Ardfert katedrala
Ardfert katedrala (ingelesez Ardfert Cathedral, irlanderaz Ardeaglais Ard Fhearta), Irlandako Kerryko konderrian dagoen abade-etxea da, Ardfert herrian kokaturikoa.
Historia
San Brendan Clonfertgoak VI mendean sortu zuen abade-etxea, baina gaur egun dakusagun eraikinaren alde zaharrenak XII mendekoak dira. Anglo-normandiar estiloan eraiki zen eta sarrera erromanikoa da. XIV mendeko apezpiku baten eskultura dago, baina ez da ezagutzen nor zen.
Katedralaren ondoan hilerria dago eta bertan eliza erromaniko baten aztarnak (Teampall na Hoe) eta kapera gotiko bat (Teampall na Griffin) ere badago. Azken honek hainbat Zelta gurutze ditu.
NGC 6999
NGC 6999 galaxia bat da, Microscopium konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Solana de Ávila
Solana de Ávila Ávilako udalerria da, El Barco de Ávila-Piedrahíta eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 156 biztanle zituen.
Matrice
Matrice Italiako udalerri bat da. Campobassoko probintzian kokatuta dago, Molise eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Matricek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Čeminy
Čeminy Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 266 biztanle ditu eta 10,44 kilometro koadroko azalera. Plzeň-Iparraldeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1374 urtean egin zen.
Świeradów-Zdrój
Świeradów-Zdrój Poloniako Silesia Behereko voivoderriko hiri-udalerri bat da, Lubań barrutian kokatuta. 20,72 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4240 biztanle zituen.
Ducos (Martinika)
Ducos Frantziar Karibeko itsasoz haraindiko Martinika lurraldeko hiri eta udalerria da. Halaber, Karibeko hiririk garrantzitsuenetariko bat da.
Théodore Ducos ministroaren omenez jarri zioten izena herriari, 1855. urtean. Ordura arte, Trou-au-Chat izena zuen.
Sagephora
Sagephora Tineidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Sagephora phortegella da.
La Crau
La Crau Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Var departamenduan dago, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2007an 16.152 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Crau udalerrian erroldatutako biztanleak 16.152 ziren. Familiak 6.091 ziren, horien artean 1.355 pertsona bakarrekoak ziren (553 bakarrik bizi ziren gizonak eta 802 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.888 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 2.324 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 524 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 6.628 etxebizitza zeuden, 6.222 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 148 bigarren erresidentzia ziren eta 259 hutsik zeuden. 5.104 etxeak ziren eta 1.421 apartamentuak ziren. 6.222 etxebizitza nagusietatik 4.424 bere jabearen bizilekua ziren, 1.506 alokairuan okupaturik zeuden eta 291 doan lagata zeuden; 43 etxek gela bat zuten, 452 etxek bi zituzten, 1.485 etxek hiru zituzten, 2.403 etxek lau zituzten eta 1.838 etxek bost zituzten. 4.764 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2.764 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 3.012 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Dolly Pentreath
Dolly Pentreath (1692-1777ko abendua) askoren ustez azken kornubiera hiztun elebakarra izan zen (hots, bere bizitza osoan zehar hizkuntza horretan bakarrik edota nagusiki mintzatu zen hiztuna). Kondairaren arabera, haren azken hitzak hauexek izan omen ziren: Me ne vidn cewsel Sawznek! (Ez dut ingelesez hitz egingo!). Kornuallesen aldarte txarrean zegoenean bidean topatzen zuen edonor madarikatzeko ohitura zuelako oroitua da. Haren heriotzak kornubiera eguneroko hizkuntza edo hizkuntza bizi gisa izateari amaiera ipini zion, XX. mendean berpiztu zuten arte.
Solosancho
Solosancho Ávilako udalerria da, Valle de Amblés eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 974 biztanle zituen.
Dolly Pentreath
Pentreath Kornuallesko Mousehole udalerriko Paul parrokian bizi izan zen, Penzance udalerritik oso hurbil. 1860an Luis Luziano Bonaparte hizkuntzalariak haren ohorez monumentu bat altxarazi zuen.
La Crau
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 10.721 ziren, horien artean 7.389 aktiboak ziren eta 3.332 inaktiboak ziren. 7.389 pertsona aktiboetatik 6.689 lanean zeuden (3.603 gizon eta 3.086 emakume) eta 700 langabezian zeuden (323 gizon eta 377 emakume). 3.332 pertsona inaktiboetatik 1.043 erretiraturik zeuden, 1.088 ikasten zeuden eta 1.201 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Crau udalerrian 6.518 unitate fiskal zeuden, 16.727 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.046 euro zen.