cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manchester
Erdi Aroa
XI. mendean, normandiarrek konkistatu zuten Ingalaterra iparraldea, Iparraldeko sarraskia deitzen den kanpaina multzoari esker. 1086ko Domesday liburuan esaten denez Manchester Salfordeko hiriaren menpeko lurretan zegoen eta Roger Poitoukoa haren teniente zen.
1184an, Manchesterreko gaztelua aipatzen da eta 1215ean Greslé familiak agintzen zuen bertan. Ondoren gaztelua jauregi bihurtu zuten. 1282an Manchesterrek merkatua egiteko eskubidea lortu zuen eta XIV. mendean ehule flandriarrak iritsi ziren bertara eta ehungintza industria abiatu zuten. Manchester berehala bihurtu zen artile eta liho merkataritzako erdiguneetako bat eta horrek oparotasuna ekarri zion hiriari. 1421ean Thomas de la Warrek kolegiata bat eraiki zuen, gerora manchesterreko katedrala izango zena, eta 1540rako Lancashire konderriko hiri populatuena eta ongien erakita zegoena zen, John Leland poetaren esanetan.
Industria Iraultza
1600tik aurrera, Manchesterren kotoia sartu zen eta 1750erako artileak baino gehiago ekoizten zen. 1736an Irwell eta Mersey ibaiak nabigagarri bihurtu ziren eta Merseyko kairako bidea ireki zen. 1761ean Bridgewater ubidea ireki zen Worsleyko ikatz meategietatik Manchester erdigunera. Britainia Handiko lehendabiziko ubide artifiziala izan zen. Kotoi merkatuaren lehiakortasunak eta eraginkorttasunak ikatzaren eta kotoia gordinaren garraioaren kostua erdira jaitsi zuten. Burtsa 1729an ireki zen eta baita biltegi eta merkatalgune ugari ere. 1780an Richard Arkwrightek lehen kotoi errota ireki zuen. Zientzilariak ere bildu ziren hirira eta John Dalton fisikariak eredu atomikoa Manchesterren aurkeztu zuen 1800. hamarkadaren hasieran.
Baldintza horiek guztiek egin zuten Manchester Industria Iraultzaren erdiguneetako bat izatea, eta munduko kotoi merkatu handiena bihurtu zen. Cottonopolis ezizena eman zitzaion. Gaur egun oraindik manchester esaten zaie Australian, Zeelanda Berrian eta Hegoafrikan izara, zapi eta mantelei. Populazioak gorakada izugarria izan zuen, Eskoziatik, Galestik, Irlandatik eta Ingalaterrako beste tokietatik langile ugari etorri baitziren hiriko lantegietan lan egitera eta 1835ean munduko hiri industrial handiena zen Manchester. Auzo berriak inongo antolaketarik gabe eraiki ziren eta kutsadura ere nabarmen igo zen Manchesterren.
Populazio berria elikatu eta gaiez hornitu beharra zegoenez, hiriak azpiegitura sarea eraikitzeari ekin zion. 1830ean, hirien arteko munduko lehenengo trenbidea eraiki zen Liverpool eta Manchesterren artean, eta ubide berriak eraiki ziren barnealdeko hirietara, Mancherter Itsasontzi Ubidea adibidez: 1888 eta 1894 artean eraiki zen eta 58 km zituen, Salford eta Manchesterren artean.
Langileen egoera kaskarrek hainbat matxinada eragin zituzten, ezagunena 1819ko abuztuaren 16an amaitu zen Peterloo sarraskian. Marxismoari eta ezkerreko politikei loturiko elkarteak ere sortu ziren, Alderdi Laborista eta Mugimendu sufragista barne, eta 1845ean Friedrich Engelsek Die Lage der arbeitenden Klasse in England ("Ingalaterrako langileen egoera") lana idatzi zuen aurreko urteetan Manchesterren egon ondoren. Karl Marx ere Manchesterren izan zen eta Chethamgo liburutegian elkartu zen Engelsekin. 1868ko ekainaren 2 eta 6 artean Trades Union Congress (Sindikatuen Biltzarra) egin zen bertan.
Bestelako ideologiak ere sortu ziren ingurumaria honetan. Manchesterreko Eskolak merkatu askea eta laissez faire bultzatu zituen eta gizartean sortu ziren klase berriek erlijio sektak ere erakarri zituzten. Hezkuntza eta berrikuntza sistema berriak ere sortu ziren, garaiko esaera batek laburbiltzen du egoera: "Manchesterrek gaur egiten duena, munduak bihar egingo du". Manchesterren urrezko aroa XIX. mendearen bigarren erdia izan zen eta ordukoak dira gaur egun ikusten ditugun eraikin aipagarrienak, Manchesterreko udaletxea esate baterako. Ordurako kotoiaren ekoizpena gainbehera zihoan, Bolton eta Oldham hiriek gainditu egin zuten, baina Manchester eskualdeko finantza hiri bihurtua zen.
XX. mendea
1913an Ingalaterra iparraldean munduko kotoi guztiaren % 65 prozesatzen zen, baina Lehen Mundu Gerrak esportazio merkatuak blokeatu zituen eta munduko beste tokietan kotoi ekoizpen garrantzitsuak sortzen hasi ziren. 1930. hamarkadako depresioak eragin handia izan zuen Manchesterren eta Industria zaharra ehungintza eredu berriek ordezkatu zuten.
Bigarren Mundu Gerraren harira Manchesterreko lantegiak armadarako bonba eta munizioak efgiten hasi ziren eta 1940ko abenduaren 22an armada alemaniarrak hiria bonbardatu zuen. 474 tona bonba jaurti zituzten, 37.000 suteak sortzeko bonba inguru. Manchester erdigunea suntsituta geratu zen, 30.000 etxe eta 165 biltegi eta hainbat bulego eta merkataritzako eraikin erre ziren, bai eta Manchesterreko katedrala ere. Hogei urte behar izan ziren katedrala berreraikitzeko.
1963an Manchesterreko kaia Erresuma Batuko hirugarren handiena zen baina industria krisialdi berri batean sartu zen, besteak beste Margaret Thatcherren gobernuak hartutako erabaki batzuen ondorioz, eta 1982an kaia itxi egin zen. 1961 eta 1963 artean Manchesterren 150.000 lanpostu galdu zirela estimatzen da. 1980. hamarkadan egoera konpontzen hasi ziren eta Olinpiar Jokoak antolatzeko bi saiakera ere egin zituen hiriak.
1996ko ekainaren 15ean Behin-behineko Irlandako Armada Errepublikarrak atentatu bortitza egin zuen hirian: kalte ekonomiko ugari ekarri zituan, hildakorik egon ez arren.
Cryptocentrus shigensis
Cryptocentrus shigensis Cryptocentrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Manchester
XXI. mendea
2002an, hirian Commonwealth Jokoak antolatu zirenez, azpiegituren berrikuntza handia egin zen : 1960. hamarkadan eraikitako auzoak eraitsi eta, altzairu eta beira erabiliz, eraikin modernoen auzo berriak altxatu ziren. Beetham Tower (169 m), Londrestik kanpoko Erresuma Batuko etxeorratz altuena, eraiki zen eta superkasino bat ere ezarri nahi izan zen baina egitasmoa bertan behera geratu zen.
Historian, Ingalaterrako bigarren hiri handiena Birmingham izan da, baina Manchesterrek titulu hori eskuratzeko saiakerak egin izan ditu.
Coeuve
Coeuve Suitzako udalerria da. Jura kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Indigo-karmin
Indigo-karmina edo indigotina elikagai koloragarri sintetiko urdina da, elikagaien industrian (non E-132 kodea duen) gehigarri bezala erabiltzen dutena. Anil zuhaixkatik aterata, pH-adierazle moduan ere erabiltzen dute.
Manchester
XXI. mendea
2017ko maiatzaren 22an Ariana Grande abeslariaren kontzertu batean atentatu terrorista bat izan zen: bonba leherketak 23 ikusle hil zituen. Estatu Islamikoak aldarrikatu zuen.
Geografia
Manchester Londrestik 260 km iparraldera kokaturik dago haran ahur batean. Iparraldean eta ekialdean Penino mendiak ditu eta hegoaldean Chesireko lautada. Ipar-ekialdean Liverpool hiria du eta ipar-mendebaldean Sheffield, biak ala biak 56 kilometrotara.
Ziklamato
Ziklamatoa ziklohexilsulfamatoaren izen arrunta da. Elikagaien industrian E-952 siglekin deitua. Ziklamatoa 1937an aurkitutako edulkoratzaile ez kalorikoa da, kaloria gutxiko beste gozagarri batzuk baino berrogeita hamar aldiz gozoagotzat jo izan dena. Gaur egun, hainbat erakunde- hala nola FAO (Nekazaritzarako eta Elikadurarako Nazio Batuen Erakundea) eta OME (Osasunaren Mundu Erakundea)- eta munduko ehun herrialdetan baino gehiagok – besteak beste, Europar Batasuna, Kanada, Australia edo Txina – osasun-kalterik eragin gabe erabil daitekeela adierazten dute. Hala ere, Estatu Batuetan 1970etik debekatuta dago.
Manchester
Geografia
Hiriaren erdigunean Irwell ibaiaren ekialdeko ertzean kokatzen da, Irk eta Medlock ibaiek harekin bat egiten duten puntutik gertu. Manchester hegoaldean Mersey ibaiak zeharkatzen du. Hiriaren eremua oso laua da eta itsas mailatik 35-42 metroko altueran dago.
Coeuve
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Rabaul
Rabaul, Papua Ginea Berria herrialdeko Bretainia Berria uharteko itsas portudun hiri bat da.
Manchester
Geografia
Manchester gerriko berde batek inguratzen du. Bertan eraikitzea oso mugatuta dago: eremu berde ugari ditu, hiriaren ingurumena zaintzeko helburuarekin, izan ere hiriaren erdigunean berdeguneak urriak baitira.
Rabaul
1937an erupzio bolkaniko baten ondorioz suntsitua, 1944an bonbardaketa handi bat jasan zuen Japoniako Inperioaren etsai ziren aliatuen aldetik. Beste erupzio suntsitzaile bat jasan zuen 1994an, ondorioz, bertan, 3.000 pertsona baino askoz gehiago bizi ez direlarik. Gehienak, Kokopora joan dira, Rabauletik 20 kilometro ingurura.
Edme Mariotte
Edme Mariotte (Til-Châtel, 1620 inguruan - Paris, 1684ko maiatzaren 12an) apaiz eta fisikari frantziarra izan zen.
Manchester
Gobernua
Thomas Grelleyk eman zion hiri karta 1301ean baina epaiketa baten ondoren borough estatusa galdu zuen eta epaitegi feudal batek agindu zuen Manchesterren 1846 artean. Lord of the manor zen agintari nagusia. Lancashire konderriaren barnean zegoen. XIX. mendean, ordea, hiria asko handitu zen: 1846an Borough Kontseilu bat eratu zen eta 1853an hiri estatusa eskuratu zuen. 1885ean inguruko hainbat herri barneratu ziren Manchesterren, Bradford, Harpurhey, Rusholme eta Moss Side eta Withingtoneko zati batzuk. 1889an Borough konderria bihurtu zen eta Lancashiretik banandu zen. Hurrengo hamarkadetan inguruko herri gehiago barneratu ziren Manchesterren.
Edme Mariotte
Biografia
Til-Châtel barrutiko administraria zen Simon Mariotteren seme gazteena izan zen. Familia inportantea zuen, esate baterako bere anaia Jean Mariotte Parisko parlamentuaren administratzailea izan zen 1630 eta 1682 artean.
Luis XIVaren finantza ministroa zen Jean-Baptiste Colbertek animatu zuen Mariotte 1668an parisko Zientzia Akademian sartzera. Bertan gasekin egindako esperimentuen berri eman zuen 1676an aurrerago Boyle-Mariotteren legea izenaz ezagutuko zena. Boylek egin bezala berak ere "tenperatura konstantean gas baten bolumena eta presioa alderantziz proportzionalak direla" frogatu zuen. Bien omenez Boyle-Mariotteren legea izendatu zen aurkikuntza hau.
Frantziako fisika arloaren fundatzaileetako bat kontsideratua dago. 1654 eta 1658 artean fisika irakaslea izan zen. Aztertu zituen beste arlo batzuk optika, solidoen elastikotasuna eta hidrodinamika izan ziren.
Manchester
Gobernua
1974an Manchesterreko metropoli eremua eratu zen ofizialki, Greater Manchester deitu zena.
Manchester hiria hiriko kontseiluak gobernatzen du eta Manchester Handia hauteskundeetan aukeraturiko alkate batek. Haren helburua estrategia ekonomikoaz eta garraioaz arduratzea da, besteak beste.
Demografia
Viktoriar Aroan populazioak garapen izugarria izan zuen. 1865ean Manchesterrek 354.930 biztanle zituen eta 1931ko erroldan, 766.311. Ondoren, suburbioak desegiten hasi ziren eta populazioak behera egin zuen. Egun 547.627 biztanle ditu (2018).
Jatorri etnikoa
2011ko erroldaren arabera % 59,3 britainiar zuriak dira, % 2'4 irlandar jatorrikoak eta % 4'9 Europako gainontzeko herrialdeetatik bertaratutakoak. Manchesterreko eremu metropolitarrean 250.00 italiar bizi dira.
% 17,1 asiarrak dira, batez ere pakistandarrak (% 8,5), txinatarrak (% 2,7) eta indiarrak (% 2,3). Afrikar jatorria dute % 8,6k, Karibe aldekoak % 4,7 dira eta % 1'9 arabiar herrialdeetatikoak dira.
Erlijioa
2011ko erroldaren arabera erdia kristauak dira (% 48,7), laurdena ateoak (% 25,3). Musulmanak % 15.8 dira eta hinduak % 1,1.
Ekonomia
Manchesterreko metropoli eremuak duan BEGa 34,8 milioi liberatakoa da. 2002 eta 2012 artean ekonomiak gorakada handia izan zuen, herrialdeko batazbestekoa baino % 2,3 altuagoa. Erresuma Batuko hirugarren zentro ekonomikoa da.
Manchester ordea kontraste handiko hiria da. Herrialdeko auzo aberatsenak bertan daude baina herrialdeko pobreenetakoak ere bai. 2012-2013 denboraldian % 11,9ko langabezia tasa zuen, herrialdeko handienetako bat. Horren aurrean, Londrestik kanpora multi-milionario gehien dauden hiria da.
Ondasun nabarmenak
Manchesterreko eraikin historikoen artean Katedrala dago. 1421ean hasi ziren eraikitzen eta 1882an amaitu. bigarren Mundu gerrako bonbaketek kaltetu ondoren, berreraiki egin behar izan zen. Kotoi errota ugari ere kontserbatzen dira oraindik, batzuk bizileku izateko moldatuak. Chetham's liburutegia ere eraikin historiko aipagarria da.
1960. eta 1970. hamarkadetan, hainbat etxeorratz eraiki ziren. 2000. hamarkadan handiagoak eraiki ziren, Deansgate Square South Tower (201 m) eta Beetham Tower (158 m).
Ikuskizunak
Ikuskizun ugari izaten dira Manchesterren eta hainbat areto aipagarri ditu, esate baterako Opera Etxea, Palace antzokia eta Royal Exchange antzokia, kotoi burtsa zaharrean kokaturik dagoena eta Erresuma Batuko itzulinguruko antzoki handiena dena. Beste areto batzuk Cantact antzokia, Dancehouse eta HOME dira.
2007tik Manchester International Festival biurteko jaialdia ospatzen da.
2017ko Errioxako Itzulia
2017ko Errioxako Itzulia txirrindularitza itzuli honen 57. edizioa izan zen. 2017ko apirilaren 2an egin zuten, 150,5 kilometroko ibilbidea eginez. Villamediana de Ireguan hasi eta Logroñon amaitu zen. Ekitaldi hau, lasterketaren azkena izan zen.
Manchester
Museoak
Manchesterreko museo garrantzitsuenetan hiriaren garai erromatarra eta industria iraultza ikus daiteke. Mamucium gotorleku erromatarraren berreraikitako egiturak ikusgai daude Castlefield inguruan. Zientzia eta Industria museoa Liverpoolerako tren geltokian dago kokatuta.
Crozant
Crozant Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Creuse departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Manchester
Museoak
Beste museo batzuk: Manchesterreko Museoa, Egiptologian oinarritzen dena, Manchesterreko Arte Galeria eta Garraioaren museoa dira.
Literatura
UNESCOk Literaturaren Hiria izendatua du "literatura erradikalaren historia" aintzat hartuta. Elizabeth Gaskellek Mary Barton idatzi zuen, Charles Dickensek Garai latzak, Charlotte Brontë Manchesterren hasi zen Jane Eyre idazten eta historiaren atalean Engelsen liburua ere aipatu dugu.
Crozant
Biztanleria
2007an Crozant udalerrian erroldatutako biztanleak 519 ziren. Familiak 269 ziren, horien artean 110 pertsona bakarrekoak ziren (37 bakarrik bizi ziren gizonak eta 73 bakarrik bizi ziren emakumeak), 114 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 33 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Manchester
Hezkuntza
Hiru unibertsitate nagusi daude hirian, Manchesterreko Unibertsitatea, Manchesterreko Unibertsitate Metropolitarra (eskola politekniko gisa sortu zena) eta Iparraldeko Erret Musika Eskola.
Kirolak
Manchester United (The Red Devils) eta Manchester City (The Citizens) hiriko futbol talde nagusiak dira. Bi taldeen artean 28 aldiz irabazi dute Premier Leaguea. Azken urteetan City nagusitu da 2012tik aurrera 6 Liga irabazi baititu. Europan ere talde handiak dira, batez ere United, Txapeldunen Liga hiru aldiz eta Kontinente artekoa bi aldiz irabazi baitu.
Crozant
Etxebizitza
2007an 510 etxebizitza zeuden, 277 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 159 bigarren erresidentzia ziren eta 74 hutsik zeuden. 500 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 277 etxebizitza nagusietatik 253 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 24 etxek bi gela zituzten, 48 etxek hiru zituzten, 64 etxek lau zituzten eta 141 etxek bost zituzten. 202 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 158 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 84 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Amphisbaena mertensii
Amphisbaena mertensii Amphisbaena generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Crozant
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Manchester
Musika
1980ko hamarkadatik, besteak beste The Smiths, Oasis, Joy Division, The Stone Roses, Inspiral Carpets eta The Chemical Brothers taldeak nabarmendu dira nazioartean.
Crozant
Diru sarrerak
2009an Crozant udalerrian 266 unitate fiskal zeuden, 510 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.930 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 32 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 funeraria, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 igeltseroak, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa eta 2 jatetxeak.
Lobulia stellaris
Lobulia stellaris Lobulia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Crozant
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Crozant udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.704 hektarea erabiltzen.
Cichladusa ruficauda
Cichladusa ruficauda Cichladusa generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Crozant
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Amphisbaena mitchelli
Amphisbaena mitchelli Amphisbaena generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Hiru behien zerga
Hiru behien zerga (Erronkariko euskaraz, Iror Beien Emontarzuna , Tributo de las tres vacas gaztelaniaz eta Tribut des trois vaches frantsesez) Erronkaribarren (Nafarroa Garaia) eta Baretos ibarraren (Bearno) artean egindako hitzarmen zaharra da, XIV. mendetik datorrena.
Jatorria oso argi ez badago ere, gauza jakina da 1375ean alde biek akordioa sinatu zutela, unai erronkariar eta biarnotarren jarduera muga inguruan arautu zuena eta bakea ekarri zuena. Bi urte lehenago, liskar larrien ondorioz Pedro Karrika erronkariarrak Pierre Sansoler biarnotarra hil zuen, eta honek eragin zuen hitzarmena lortzearena. Ordutik aurrera, Baretosko abeltzainek hiru behi eman behar dizkiete Izaba, Uztarroze, Urzainki eta Gardeko biztanleei hilabete batez euren aziendek zelai nafarretan belar eta ura hartzearen truke. 600 urte baino gehiago luzatu da dagoeneko ohitura hau, XVII. mendean ia 20 urtez hitzarmena eten bazuten ere. Tradizio luze hau, izan ere, gaur egun oraindik berresten den Europako itunik zaharrena da.
Historian zehar hainbat aldiz dokumentatu izan da, besteak beste Esteban Garibai gipuzkoarrak 1571n edo Enrike Zubiri "Manezaundi" nafarrak 1935ean.
Gaur egun ere urtero uztailaren 13an mugako alde bietako agintariak biltzen dira eta ekitaldi sinbolikoa burutzen dute oraindik ere San Martingo Harriaren inguruan.
Pax avant
Ituna burutzeko, bi aldeek eskua emanda "pax avant" ("bakea aurrera") hitzak hiru aldiz esaten dute tradizionalki urteroko ekitaldian. Bestetik, historian zehar Ansoko ibarretik eta Zuberoatik San Martin ingurura joandako epaileak egon izan dira prozesuaren lekuko, auzokide neutral gisa.
Aipatutako lelo hori hartuta, berriki "Pax Avant" izeneko egitasmoa sortu dute ibar bietako agintariek, eta horren emaitza Izabako oroipenaren etxea izeneko museoa izan da, besteak beste.
Discotrema crinophilum
Discotrema crinophilum Discotrema generoko animalia da. Arrainen barruko Gobiesocidae familian sailkatzen da.
Colonna (Erroma)
Geografia
Tiber ibaiaren eskuinaldean kokaturik dago eta Pinzio muinoaren alde bat hartzen du. Colonna izenak "zutabea" esan nahi du eta Colonna enparantzan dagoen Marko Aurelioren zutabea agertzen da rionearen armarrian.
Cornol
Cornol Suitzako udalerria da. Jura kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Cryptocentrus strigilliceps
Cryptocentrus strigilliceps Cryptocentrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
236 Honoria
236 Honoria, asteroide gerrikoan aurkitutako 236. asteroidearen izena da. 1884ko apirilak 26an aurkitu zuen Johann Palisak Vienatik.
Bere izena, Honoriagatik jasotzen du, Teodosio I.a Handia erromatar enperadorearen biloba zena.
Tres Dragons gaztelua
Tres Dragons gaztelua (katalanez Castell dels Tres Dragons, euskaraz "Hiru Herensugeen gaztelua" esan nahi du) Kataluniako Bartzelona hiriburuko eraikin modernista bat da. Ciutadella parkean kokatzen da. 1887-1888 bitartean 1888ko Bartzelonako Nazioarteko Erakusketarako Lluís Domènech i Montaner arkitektoak eraiki zuen, eraikina kafe-jatetxe izateko helburuz.
Pöyrisjärviko Eremu Basatia
Bievrrašjávriko edo Pöyrisjärviko Eremu Basatia (finlandieraz, Pöyrisjärven erämaa-alue; ipar samieraz, Bievrrašjávrri meahcceguovlu) Enontekiö udalerrian dagoen eremu basati bat da. Izena, eremu basatiaren bihotza den Pöyrisjärvi aintziratik datorkio; aintzira honen inguruan, Finlandia osoan bereziak diren landareak hazten dira bertako hondarrezko duna ikusgarrietan. Ipar Finlandiako eremu honek, urtero, hamaika arrantza-zale, piraguista eta, orokorrean, naturzale erakartzen ditu eta eremu basati bisitatuenetakoa da. Ondoan, Käsivarsi, Pulju eta Tarvantovaara eremu basatiak eta Lemmenjoki eta Øvre Anarjohka parke nazionalak daude.
Hegoaldeko zuhaitz nagusiak pinuak dira; iparraldean, aldiz, urkiak dira nagusi. Tunturi eremua denez, tundra eremu zabalak daude ere, hala ere, inguru zingiratsu eta paduratsuak dira nagusi.
Elur-orein zaintzan dabiltzan samitar batzuez gain, ez da inor bizi eta, hain zuzen, gertuen dagoen herrixka Näkkälä herrixka samitarra da.
Berezitasunak
Pöyrisjärvi aintzirako hondarrezko dunak dira eremu basati honen bereizgarri nagusia. Duna hauetan, ipar-ipuruak edo ipar-orreak eta urkiak bezalako zuhaitzak hazten dira. Pöyrisjärvi eta Näkkäläjärvi aintzira inguruetan, Finlandiako tunturi ospetsuak daude, ingurua, paisaia natural izugarria bilakatzen dutenak. Negu eta uda partean izoztuak egon ohi diren padura eta zingirek ere, euren tokia dute eremu basatian.
Hegoaldeko zuhaitz nagusiak pinuak dira; iparraldean, aldiz, urkiak dira nagusi. Tunturi eremua denez, tundra eremu zabalak daude ere, hala ere, inguru zingiratsu eta paduratsuak dira nagusi.
Landaredia
Bioletak, udazken garaian harrotasunez gailentzen diren azeri-mahatsak eta ahabia gorriak bezalako lore espezieak dira nagusi aintzira, zingira eta paduretan. Gainontzeko eremu basatian, azaleak eta Cetraria nivalis eta Diapensia lapponica bezalako landare motak agertzen dira.
Ibai hertzetan eta belar luzeko inguruetan lore-klase gehiago ezkutatzen dira; geranioak, semelorak, kardulatzak eta azeri-buztanak, esaterako.
Fauna
Neguko tenperatura hotzengatik, biztanle gutxi daude; ohikoenak, azeri artikoak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira.
Ugaztun txikien artean, aipatzekoak dira satitsu txikiak eta ur-satitsu hankazuriak.
Hegaztiak
Hegaztiak dira, zingiretako intsektuei esker, animalien kopurua hazten dutenak. Zingira hezeetan, borrokalaria, istingor arrunta, kuliska pikarta eta mendebal-txori mokomehea bezalako hegaztiak bizi dira uda partean; aintzira lehorragoetan, aldiz, espezie gehiago daude, esaterako, laponiako berdantza, larre-buztanikara, mendi-txonta, negu-txirta, papourdina, txirritxo handia, txoka gorrizta eta urre txirri arrunta. Hamazazpi ur-hegazti espezie desberdin daude, haien artean, ahate gorriztak, ahatebeltzak, beltxarga oihulariak, zerra txikiak eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak. Elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, txirri lepokodunak eta zapelatz galtzadunak, aldiz, mendi goialdean bizi diren hegaztiak dira.
Gehienak migratzaileak dira, Lappiko negu hotzak jasaten dituzten hegazti bakarrak, eper zuriak, eskandinaviako lagopodok, kaskabeltz handiak, laponiako kaskabeltzak eta okil hiruatzak baitira.
Arrainak
Eremu hau arrantza paradisu bat da, amuarrain artiko handi ugari baitago bertako aintziretan. Bestalde, Käkkälöjoki eta Pöyrisjoki ibaiak amuarrain arruntez eta izokinez beterik dadue.
Poção de Pedras
Poção de Pedras Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Aragoiko Gobernua
Aragoiko Gobernua (Gobierno de Aragón, Gubierno d'Aragón, Govern d'Aragó) edo Aragoiko Diputazio Orokorra (Diputación General de Aragón, Deputación Cheneral d'Aragón, Diputació General d'Aragó) Aragoiko autonomia erkidegoan botere betearazlea jarduten duen erakundea da, 1983 urtean sortu zena. Egungo Aragoiko Gobernuaren presidentea Javier Lambán sozialista da.
Åmli
Åmli Norvegiako udalerria da. Aust-Agder konderrian kokatua dago. 1130.61 km² ditu eta 1,836 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Viá
Viá Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bio udalerrian erroldatutako biztanleak 293 ziren. Familiak 115 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 47 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 170 etxebizitza zeuden, 118 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 36 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 164 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 118 etxebizitza nagusietatik 98 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 16 etxek hiru zituzten, 34 etxek lau zituzten eta 66 etxek bost zituzten. 91 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 69 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 183 ziren, horien artean 137 aktiboak ziren eta 46 inaktiboak ziren. 137 pertsona aktiboetatik 126 lanean zeuden (66 gizon eta 60 emakume) eta 11 langabezian zeuden (5 gizon eta 6 emakume). 46 pertsona inaktiboetatik 22 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 15 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bio udalerrian 123 unitate fiskal zeuden, 313 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.742 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen, 1 iturgina eta 1 argiketaria.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Terra Roxa (Paraná)
Terra Roxa Brasilgo udalerri bat da, Paraná estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Laurehun eta hamabi
Laurehun eta hamabi (412) laurehun eta hamaikaren ondoren eta laurehun eta hamahiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Jack Dempsey vs. Luis Ángel Firpo
Jack Dempsey vs. Luis Ángel Firpo 1923an lehiatutako boxeo borroka historikoa izan zen, «Mendeko Borroka» izenez ere ezaguna. Latinoamerikako boxeolari batek munduko pisu astun aren lehiaketan parte hartzen zuen estreinako aldia izan zen, eta Jack Dempsey estatubatuar raren ibilbidean borroka garrantzitsuenetako bat izan zen.
Borroka
Borroka 1923ko irailaren 14an egin zen, New York hiriko Polo Grounds- en. Dempsey txapelduna zen 1919az geroztik, eta Firpo argentinar ra munduko pisu astunen artean onenetakoa zen, "El Toro de las Pampas" goitizenarekin. Laurogeita hamar mila zale bildu ziren borroka zuzenean ikusteko, eta irrati bidez munduko leku askotan jarraitu zuten, Euskal Herria n barne.
Firpok bere indarra berehala erakutsi zuen, lehen itzulia hasi eta gutxira Dempsey biriketan eskuineko ukabilez jo zuenean. Dempsey belaun baten gainean erori zen, azkar errekuperatuz. Dempseyk, orduan, arerioari oldartu zitzaion eta minutu eta erdiren buruan Firpo zazpi aldiz bota zuen; artean ez zen "three knockdown" araurik, eta beraz Dempsey eroritakoaren ondoan egon zen, hau jaiki ahala berriro kolpatuz.
Baina minutu erdi beranduago, lehen itzuliaren amaiera aldera, Firpok berriro jo zuen. Dempsey soken kontra harrapatuz, eskuinez kokotsean jo zion, ringetik kanpora botata. Erortzean, Dempsey-k idazteko makina bat jo zuen, buruaren atzeko aldean ebaki larria eginez. Kazetari en laguntzaz ringera itzultzea lortu zuen, arbitro ak hamalauraino kontatua zuela (horregatik gero estatubatuarraren garaipena oso eztabaidatua izan zen).
Ondorengoak
Dempsey eta Firpo, biak ala biak ikono bihurtu ziren. Dempsey-k gerora pisu astuneko titulua galdu zuen, Gene Tunney-ren aurka, historikoak ere izan ziren bi borrokatan. Gero soldadutza egin zuen, eta jatetxea ipini zuen New Yorken, 1983an hil arte.
Firpo, bere aldetik, munduko titulurako lehiatu zen lehen latinoamerikarra izan zen. Munduko txapeldun bilakatu ez bazen ere, Argentinan eta Latinoamerikako herrialde gehienetan goretsi zuten; hainbat kale eta etorbideri bere izena eman zitzaion, baita El Salvador reko futbol talde garrantzitsuetako bati ere. Abeltzaintza rekin aberastuta, Firpo 1960ean hil zen eta Buenos Aires eko La Recoleta hilerrian ehortzi zuten.
Herri kulturan
1923-1924 artean, George Bellows- ek "Dempsey eta Firpo" izeneko koadroa margotu zuen, argentinarrak Dempsey ringetik bota zuen unea irudikatuz. 1950. urtean, une hau «XX. mendeko kirol momentu dramatikoena» izendatu zuten.
Quirino Cristianik animaziozko film labur bat egin zuen borroka honen harira: Firpo-Dempsey (1923).
Firpo eta Dempsey 1926an ateratako bertso-paper batean aipatzen dira ("Oraingo estilo berriyonentzat / ditut bertsuak atera...").
Manhattan Melodrama 1934ko filmean Clark Gableren eta William Powellen pertsonaiek borroka honetan elkar topo egiten dute.
Julio Cortázarren Circe ipuinean (1951) borroka honek Buenos Aireseko hirian eragin zuen etsipena aipatzen da.
Twelve Angry Men antzezlanean (1954) eta filmean (1957), pertsonaietako bat borroka honi erreferentzia egiten dio, Firpok Dempsey ringetik kanpora bota zuenean borroka irabaziko zuela ematen zuela esanez.
The Sand Pebbles filmean (1966) Steve McQueen en pertsonaiak aipatzen du Po-han eta Ski-ren arteko borrokan.
Rocky 1976ko filmean erreferentzia egin zitzaion (Mickey Goldmill pertsonaiak data horretan eginiko borroka).
M*A*S*H telesaileko 1978ko atal batean, paziente batek B. J. Hunnicutt medikuari galdetzen dionean «E Doc, gogoratzen al nauzu?» honek zera erantzuten dio: «Bai noski; zure ondoan eseri nintzen Dempsey-Firpo borrokan».
The Simpsons marrazki bizidunen atal batean ere borroka hau irudikatzen da.
Aspartamo
Aspartamoa fenilalanina eta azido aspartikoz osatutako substantzia da, azukrearen ordezko edulkoratzaile gisa erabilia. 1965ean G. D. Searle and Companyk aurkitua, Europan E-951 kodea du.
Aspartamoa azukrea baino 150 eta 200 aldiz gozoagoa da. Edulkoratzaile guztiak sakarosa edo azukre arruntarekin alderatuak sailkatzen dituzte, eta, beraz, 200 aldiz balio hori laborategian egindako %15ean diluzioekin (gozotasun erlatiboa = 100) alderatzean lortzen dute.
Chmiňany
Chmiňany Eslovakiako udalerri bat da, Prešoveko barrutian kokatuta. 7,53 km²ko azalera du eta 947 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1332. urtekoa da.
Japoniako Alpeak
Japoniako Alpeak (日本アルプス) Japoniako mendikate nagusiak dira, Honshu uhartea zeharkatzen dutenak. Izena William Gowland arkitektoak jarri zien XIX. mendeko bigarren erdialdean, eta Walter Weston misiolariak zabaldu zuen.
Japoniako Alpeen 3 mendikateak honako hauek dira: Hida mendiak (飛騨山脈) iparraldean, Kiso mendiak (木曽山脈) erdialdean eta Akaishi mendiak (赤石山脈) hegoaldean.
Badituzte 3.000 m baino altuagoak diren gainak, herrialdeko altuenak Fuji mendiaren ondoren. Altuenak Akaishi mendietako Kita-dake (3.193 m) eta Hida mendietako Hotaka-dake (3.190 m) dira. Naganoko prefekturan dagoen Ontake sumendia (3.067 m) erromesaldizko lekua da eta bitan izan ditu erupzioak berrikitan: 1979an eta 1980an.
Iveland
Iveland Norvegiako udalerria da. Aust-Agder konderrian kokatua dago. 261.64 km² ditu eta 1,211 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Aubéguimont
Aubéguimont Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Aubéguimont udalerrian erroldatutako biztanleak 180 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 18 pertsona bakarrekoak ziren (14 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 18 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 7 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 82 etxebizitza zeuden, 73 familia etxebizitza nagusiak ziren, 6 bigarren erresidentzia, eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza horietatik guztietatik, 81 etxeak ziren. 73 etxebizitza nagusietatik 59 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 22 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 29 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 31 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Aubéguimont udalerrian 75 unitate fiskal zeuden, 186 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.135 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Aubéguimont udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 216 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hindu Kush
Hindu Kush (persieraz هندوکش) Afganistan eta Pakistan artean kokaturiko mendikatea da. Pamir mendien, Karakorum mendikatearen eta Himalaien mendebaldeko aldea da. Pamir mendietatik Wakhan haranak banatzen du, Kabul ibaiak bere hegoaldeko aurpegiko ura jasotzen du.
Izena
Normalean Hindu Kush Kabul eta Helmand ibaiak eta Amu Daria artean dagoen mendilerroa deitzeko erabiltzen da, edo, bereziki Kabuletik ipar-mendebalderantz dagoen mendilerroa.
Sanskritoz Hindu Kush Pāriyatra Parvat deitzen da. Persieraz Hindu Indus haranaren biztanleei deitzeko erabiltzen da eta Kuh mendia esan nahi du.
Mendiak
Hindu Kush mendilerroaren batez besteko altuera 4.500 metrokoa da. Hindu Kush mendiek 966 kilometroko luzera eta 240 kilometroko zabalera dituzte. Horietatik 600 kilometroak baino ez dira Hindu Kush propioa, bestea Koh-e Baba, Salang mendiak, Koh-e Paghman, Spin Ghar, Suleiman mendilerroa, Siah Koh, Koh-e Khwaja Mohammad eta Selseleh-e Band-e Turkestan izenez ezagunak dira.
Eskualdeko ibai nagusiak: Helmand, Hari eta Kabul ibaiak dira.
Ekialdeko Hindu Kush, baita Hindu Kush Handia izenaz ezaguna, iparraldeko Pakistan eta Afganistango Nuristan eta Badakhshan probintzietan dago. Hona hemen mendilerroaren mendirik altuenak:
Shakhaur mendia (7.116 m) 1976an euskal espedizio batek lortu zuen igotzea, lehenengo zazpimilakoa izan zena euskal alpinismoaren historian.
Kinnie
Kinnie Maltako edari freskagarri gazi-gozoa da, laranja mingotsez egindakoa. 1952an aurkeztu zuen lehen aldiz Simonds Farsons Cisk garagardo fabrikak, eta Attarden (Malta) ekoizten jarraitzen da.
Kinnie marroi kolorekoa da, eta zuzenean edo alkoholarekin nahastuta edaten da. Maltarren edari freskagarri gogokoena izatearen ospea du, eta batzuetan «freskagarri nazionala» deitzen zaio.
Historia
Anthony Miceli Farrugia Simonds Farsons Ciskeko zuzendari gerenteak Kinnie asmatu zuen eta 1952an ekoiztu zuen lehen aldiz, gerraosteko Europan ugaritu ziren kola edarien alternatiba gisa. 1975ean, urteko freskagarri bihurtu zen Frantziako Comité International d'Action Gastronomique et Touristiqueren arabera.
Kinnieren errezeta sekretuan mantentzen da, nahiz eta ginsenga eta arabarba dituela uste den.
2021eko apirilean, Kinnie Spritz izeneko edari alkoholduna jarri zen martxan.
Salmenta-lekuak
Kinnie Erresuma Batura, Italiara, Alemaniara, Poloniara, Herbehereetara, Libiara, Kanadara eta Japoniara esportatzen da.
Australian Maltese Beverages Pty Limitedek ekoizten du Farsonsen lizentziapean.
2009ko martxoan, Farsonsek Kinnie Errusiara esportatzen hasiko zuela iragarri zen.
2010eko udan, Farsons eta Kinnie UK Limitedek Kinnie eta bere bi aldaerak abiarazi zituzten Londresko West Enden.
Insei
Heian garaiko Japonian, inseiak edo "klaustroko legeak", enperadore agureen "erretiratutako gobernua"ren sistema izendatzen zuen, enperadore hauek, ofizialki erretiratu eta monje budistak bihurtu zirelarik, praktikan, oraindik boterean jarraitzen zuten.
Lobulia subalpina
Lobulia subalpina Lobulia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Namibiako errugbi selekzioa
Namibiako errugbi selekzioa Namibia herrialdea ordezkatzen duen errugbi selekzioa da. Mundu mailan 2019ko sailkapenaren arabera 23.a da.
Historia
Errugbia herrialde honetan 1916. urtean sartu zen, orduan Lehen Mundu Gerra garaian Alemaniaren kolonia zenez Hego Afrikatik inbaditu zuten gudarien ondorioz. Aldiz, Namibiako Errugbi Federazioa 1990. urtean sortu zen, urte hartan Namibiak orduan Hego-Mendebaldeko Afrika deitzen zen herrialdetik independetzia lortu baitzuen.
Munduko Errugbi Txapelketan 1999an egin zuen debuta eta bost aldiz lortu du sailkatzea, izan ere Afrikako Errugbi Kopa zazpi aldiz irabazi du, beste inork baino gehiago.
Gustave Uhart
Biografia
Gaztetan hasi zen Administrazioan, osaba Charles d'Angosse Landetako prefetaren idazkaria izanik; gero, Ehun Egunetan, Rhin Garaikoa izango zena. Berrezarpenean lanbiderik gabe geratu zen baina laster berreskuratu zuen, Prades (1821-1828) eta Baionako (1828-1832) suprefet izanik. Gero prefetaren idazkari Pauen (1842-1846) eta suprefeta Bazasen (1846-1848) bihurtu zen.
1848ko Iraultzaren ondoren, Euskal Herrian Kontseilari Orokor hautatu zuten, baina 1848ko abuztuaren hauteskundetan postua galduko du. Berriro Limouxeko suprefet izendatuko zuten 1850 eta 1852 artean.
Aita markesa 1834an hil eta gero, Gustevek baroi titulua erabili zuen. 1820an, Alexandrine Ségalas ezkondu zuen Donapaleun eta lau seme-alabak izan zituen. Azkena, Victorrek, markesa titulua erabili zuen eta 1878an ondorengorik gabe hil zuen Buenos Airesen. Gustave Uhart Ohorezko Legioaren zalduna zen.
Lanak
Gustave Uhartek lan hauek idatzi zituen:
L'Ardiaca Etxea
L'Ardiaca Etxea (katalanez Casa de l'Ardiaca) Kataluniako Bartzelona hiriburuko El Gòtic auzoko Plaça Nova plazan dagoen aintzinako etxe bat da. Bartzelonako katedralaren alboan dago. Jatorriz XII. mendekoa da, halere ondoren 1510ean Lluís Desplà i d'Oms (1444-1524) Bartzelonako "ardiaca" nagusia eta Kataluniako Generalitateko presidentea zenak garaiko jauregien eredua jarraituz eraberritu egin zuen.
Kunlun mendiak
Kunlun mendiak Asiako mendilerrorik luzeenetariko bat da, 3.000 km baino gehiago dituena.
Geografia
Txinako mendebaldeko mugatik gertu dago, hegoalderantzako bidean, pamir mendien ondoan, gero ekialderantz jotzen Tibet iparraldeko mugara arte. Tarim arroaren hegoaldean dago, Taklamakan eta Gobi basamortuetaraino. Mendilerroak 6.000 metro baino altuagoak diren 200 mendigainak ditu. Mendirik altuenak Kongur Tagh (7.719 m.), Dingbei (7,625 m.) eta Muztagh Ata (7.546 m.) izanik. Bere hegoaldeko aldeak Yangtze eta Huang He ibaien arroak betetzen ditu.
Fauna
Kunlun mendietan kokatzen dira desagertzeko zorian dauden jak basatien populaziorik garrantzitsuenetarikoak.
Mitologia
Kunlun mendiak taoismoaren paradisutzat dituzte. Kondairak dio paradisua ikusteko lehendabizikoa Zhou dinastiaren Mu erregea (K.a. 1001-K.a. 947) zela. Hantxe Huangdiren, Enperadore Horia mitikoaren, Jadezko Jauregia aurkitu zuen eta baita Xiwangmu, Mendebaldeko Ama Erregina.
Menotey
Menotey Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Menotey udalerrian erroldatutako biztanleak 274 ziren. Familiak 124 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Discotrema monogrammum
Discotrema monogrammum Discotrema generoko animalia da. Arrainen barruko Gobiesocidae familian sailkatzen da.
Laurehun eta hamahiru
Laurehun eta hamahiru (413) laurehun eta hamabiaren ondoren eta laurehun eta hamalauaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Menotey
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 142 etxebizitza zeuden, 120 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 131 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 120 etxebizitza nagusietatik 98 bere jabearen bizilekua ziren, 21 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 29 etxek lau zituzten eta 67 etxek bost zituzten. 96 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 45 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 67 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 183 ziren, horien artean 146 aktiboak ziren eta 37 inaktiboak ziren. 146 pertsona aktiboetatik 136 lanean zeuden (77 gizon eta 59 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 37 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Menotey udalerrian 121 unitate fiskal zeuden, 298 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.009 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 zurgina eta 1 iturgina.
2000. urtean Menotey udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Cryptocentrus tentaculatus
Cryptocentrus tentaculatus Cryptocentrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Honoria
Justa Grata Honoria (Ravena 419-Konstantinopla, 457?), Konstantzio III.a Mendebaldeko Inperioko Enperadorearen eta honen emazte Gala Plazidiaren alaba zen, azken hau, Teodosio I.a Handia enperadorearen alaba eta Honorio Mendebaldeko aurreko enperadorearen arrebaordea zelarik. Bere anaia Valentiniano III.ak oinordetu zuen Mendebaldeko Inperioaren gobernua, bien osaba zen Honoriogandik.
Taira no Kiyomori
Taira no Kiyomori (平 清盛) Taira klan boteretsuko buruzagi bat eta Japoniako samuraien klaseko lehen partaidea izan zen.
Honoria
Biografia
Honoria, Konstantinoplan hezia izan zen bere lehengusina Pulkeria, Arkadia eta Marinarekin, Arkadio enperadorearen alabak zirenak. Handik, bere bizitza erlijioso eta bakezalearik bat ez zetorrela, Atilari gutun bat bidali zion ezkontzeko eskatuz, bere lehengusu Teodosio II.aren eta bere amaren heriotzaren ondorioz sortu zen krisi politikoa probestuz. Hunoen erregeak, Honoriaren eskua aldarrikatu zuen, baina Valentinianok ezezkoa eman zionez, Atilak Aquileia arpilatu zuen 451. urtean.
Taira no Kiyomori
Taira klanak, bere burua erabilgarri bihurtu zuen gorte inperialarentzat, Setoko Barne Itsasoko piratak erreprimitu zituenean. 1156an, Sutoku inseiak, Minamoto klana, Go Shirakawa une horretan gobernatzen zuen erregearen aurkako matxinada batean laguntzeko erabili zuenean, Kiyomorik Shirakawa babestu eta Minamoto klana garaitu zuen.
Honoria
Biografia
Bere irudiarekin txanpondutako txanponek, augusto titulua eman ziotela lekukotzen dute.
Taira no Kiyomori
Minamototarrek, itzulera bat antolatu zuten 1159an, baina Kiyomorik berriz garaitu zituen, Minamoto klaneko gizon guztiak exekutatuz, Minamoto no Yoritomo eta Minamoto no Yoshitsune umeak izan ezik, ondoren, tronutik botako zutenak. Denbora batez garaile, Kiyomorik, gorteko kargurik altuenak jaso zituen, eta tronua manipulatu zuen, bere alabak, familia inperialeko kide izateko ezkonduz.
Honoria
Bitxikeriak
1884an, Johann Palisa astronomoak, Honoria honen omenez izendatu zuen 236 Honoria asteroidea.
Amphisbaena myersi
Amphisbaena myersi Amphisbaena generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Taira no Kiyomori
Taira tropak, aristokraten bide antzuetatik abiatu ziren eta Yoritomo indartsuarenak baino gutxiago izan ziren, nork 1185ean menderatu zituen.
Cichladusa guttata
Cichladusa guttata Cichladusa generoko animalia da. Hegaztien barruko Muscicapidae familian sailkatua dago.
Courchavon
Courchavon Suitzako udalerria da. Jura kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
2010eko Espainiako Itzulia
2010eko Espainiako Itzulia Itzuli Handi honen 65. edizioa izan zen. 2010eko abuztuaren 28 eta irailaren 19 artean egin zuten, Sevillan hasi eta Madrilen amaituz 21 etapatan banatutako 3.242,6 kilometroko ibilbidea egin ondoren.
Sailkapen orokorra
(*) hidroxietil hartzeagatik deskalifikatua
Azidofilo
Azidofiloak pH oso azidoetan bizi diren organismoak dira (3 unitateko pH-etan edo gutxiago). Organismo azidofiloak estremofilo mota bat dira.
Izaki bizidun gehienak erdiko pH-etan bizi dira, muturretatik urrun (5 eta 9 arteko pH-etan).