cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asbesto
Asbestoa edo amiantoa zuntz-itxurako mineral-taldea da. Kate bikoitzeko silikatoez osaturik daude. Asbestozko mineralek zuntz luzeak eta egonkorrak dituzte, banandu daitezkeenak eta elkarri lotuak izateko nahiko malguak direnak. Tenperatura altuak jasotzen dute. Kimikaren ikuspuntutik, silizio atomoek osatzen duten harizpi bikoitzeko kate luzez osatuta daude, silizio atomo horiek oxigeno atomoen bidez konektatuta daude. Silikato estrukturaren karga negatiboa netoa magnesio bezalako katioiek egonkortzen dute. Krisotiloa, Mg3Si2O5(OH)4, asbesto erabiliena da. Ezaugarri berezi hauek direla medio, asbestoa produktu manufakturatu anitzetan erabilia izan da: eraikuntzako tresnerian (teilatuak estaltzeko teilak, baldosak eta azulejuak, paperezko eta zementuzko produktuak), igurketa produktuetan (automobilen lozagia, balazta, transmisioko osagaiak), ehun termoerresistenteetan, ontzietan, paketeria eta estalduretan, babes pertsonaleko ekipamenduetan, margoetan, talko produktuetan, etab. Gainera elikagai batzuetan kutsatzaile gisa detektatu da.
Mediku agintariek frogatu zuten amiantoarekin erlazionaturiko  produktuek minbizi eragiten dutela heriotza-tasa handiaz 1906 urtetik. 2000ko hamarkadaren hasieran herrialde garatuetan debekatzen hasi zen eta 2005etik aurrera haren erabilera erabat debekaturik gelditu zen Europar Batasunean, baina garapen bidean dauden herrialde batzuetan erabiltzen jarraitzen da. 2009an oraindik bi milioi tona ustiatu zituzten: Errusia (%50a), Txina, Brasil, Kazakhstan eta Kanada (%9 eta %14 artean).
Motak eta erlazionaturiko zuntzak
Asbestoaren sei mineralak zuntzen motaren arabera sailkatu ahal dira. Sailkapen horren barnean Serpentina motatakoak edo Anfibola motatakoak izan daitezke. Gainera, “asbestiformeak” diren amiantoak ere daude.
Serpentina
Serpentina motako zuntzak kizkurrak dira. Krisotiloa serpentina klaseko kide bakarra da.
Krisotiloa
Krisotiloa, CAS No. 12001-29-5, mundu osoan ohikoak diren serpentinitazko arroketatik lortzen da. Bere formula kimiko idealizatua Mg3(Si2O5)(OH)4 da. Solido zuria da eta bere zuntzak kizkurrak dira. Krisotilo amiantoak Anfibolen amiantoak baino malguagoak dira eta ohialean irunduak eta ehunduak izan daitezke. Quebec-en topatzen da nagusiki, eta Ipar Amerikan gehien erabiltzen den asbestoa da. Oso erabilia izan da beroaren aurkako erresistentzia duelako, eta gainera, nahiko merkea delako. Erabilera ohikoena zementuzko teilatu korrugatua izan zen, batez ere kanpoaldeketarako, biltegietarako eta garajeetarako. Sabaietan erabiltzen diren paneletan ere aurki daiteke, eta, batzuetan, hormetan eta zoruetan.
Anfibola
Anfibola motako zuntzak orratzak bezalakoak dira. Amositoa, krokidolita, tremolita, antofilita eta aktinolita anfibolen klaseko kideak dira.
Amositak
Amositak, CAS 12172-73-5, sarritan amianto marroia izenaz ezagutzen dira eta cummingtonita-grunerita nahasteak ditu. Normalean Hegoafrikan topatzen dira. Amositaren formula  Fe7Si8O22(OH)2 da. Amositoa mikroskopioaren azpian beirazko zuntz kolore txuri-grisaxka ageri da. Normalean isolamendu termikoko produktuetan agertzen da, suaren aurkako erretxina gisa.
Krokidolita
Krokidolita, CAS. 12001-28-4, askotan asbesto urdina izenaz ezagutzen da. Nagusiki hegoaldeko Afrikan topatzen da, baina Australian edo Bolibian ere aurki daiteke. Krokidolitak hartzen duen formula bat hurrengoa da: Na2FeII3FeIII2Si8O22(OH)2. Krokidolita, mikroskopioan ikustean, zuntz urdinak behatzen dira. Krokidolita nagusiki zutz bigun eta birrinkorrez eratzen da. Dena den, asbestoaren mota batzuk, amosita adibidez, zuntz zuzenagoak dituzte. Asbesto mota guztiak zuntzez eratuta daude. Zuntz hauen diametroa mikrometro bat baino txikiagoak dira. Zuntz oso finez eratutako asbestoa “amianto” izenaz ere ezagutzen da.
Beste asbesto batzuk
Anfibol kontsideratzen diren beste hiru asbesto mota daude: Tremolita asbestoa, Ca2Mg5Si8O22(OH)2 ,(CAS 77536-68-6); Aktinolita asbestoa, Ca2(Mg,FeII)5(Si8O22)(OH)2, (CAS 77536-66-4); eta Antofilita asbestoa, (Mg,FeII)7Si8O22(OH)2, (CAS 77536-67-5). Asbesto mota hauek ez dira asko erabiltzen industria arloan. Hala ere, aurkitu daitezke eraikuntza- eta isolamendu-material mota batzuetan, eta zenbait kontsumo-produktuetan erabiltzen dira.
Montboudif
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 135 ziren, horien artean 96 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 96 pertsona aktiboetatik 88 lanean zeuden (52 gizon eta 36 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Montboudif udalerrian 86 unitate fiskal zeuden, 174 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.667 euro zen.
St. Marys (Pennsylvania)
St. Marys Pennsylvaniako hiri bat da. Elk konderrian kokatua dago. 2010ean 13,070 biztanle zituen, 257.24 kilometro koadrotan banatuta.
Montboudif
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 2 zurginak eta 1 jatetxe.
2000. urtean Montboudif udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.496 hektarea erabiltzen.
Tillmannsita
Tillmannsita fosfato motako minerala da.
Patrick Hunout
Patrick Hunout gizarte psikologian, soziologian eta ekonomian aditua den zientzialari bat da. Ezaguna da gizarte aldaketaren hiruko modeloa (1995-1996) eratu zuelako.
Tillmannsita
Ezaugarriak
Tillmannsita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak.
Naiarako monasterioa
Naiarako Andre Maria Erreginaren monasterioa (Monasterio de Santa María la Real de Nájera) edo, besterik gabe, Naiarako monasterioa Errioxako hiri horretako monasterioa da, Naiara-Iruñeko erregeen panteoia daukana.
Sentenac-d'Oust
Sentenac-d'Oust Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Sentenac-d'Oust udalerrian erroldatutako biztanleak 87 ziren. Familiak 46 ziren, horien artean 19 pertsona bakarrekoak ziren (15 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 15 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Naiarako monasterioa
Naiararen konkista
918 eta 924 artean Antso I.a Gartzez Iruñeko erregeak Ordoño II.a Leongoa lagun, musulmanen eskutan zeuden Errioxako hiriak konkistatzeko kanpainak egin zituen. 923. urtean konkistatu zuen Naiara eta Gartzia II.a Santxitz semeari eman zion hiria. Hurrengo urtean ordea Abd ar-Rahman III.ak Iruñea hiriburua suntsitu zuen eta 925ean Antso I.aren heriotzaren ondoren Gartzia II.a Santxitzek Naiaran ezarri zuen bere egoitza eta Erresumako hiriburu bihurtu zen. Naiara-Iruñeko Erresuma izena hartu zuen orduan.
Sentenac-d'Oust
Etxebizitza
2007an 218 etxebizitza zeuden, 44 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 163 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 212 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 44 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 16 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 18 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Naiarako monasterioa
Monasterioaren sorrera (XI-XII mendeak)
1035ean Gartzea Santxez "Naiarakoa" bihurtu zen errege. Kondairaren arabera 1044. urtean belatzarekin ehizan ari zela leize baten barnean aldaretxo batean amabirjinaren irudia aurkitu zuen zitori loreak eta kanpaia alboan zituela. Leizeko Andre Maria izena eman zion (Santa María en la Cueva) eta tokian bertan monasterioa eraiki zuen. 1052. urtean sagaratu zen. Une horretan apezpikuaren egoitza bihurtu zen eta errege-erregine panteoia osatzen hasi zen. Monasterioa garrantzitsua izan zedin inguruko santuen hilobiak eraman nahi izan zituen. San Felices Bilibiokoa eta San Millán ekartzen saiatu zen baina ez zuen lortu. Erregea 1054. urtean hil zen, Atapuercako guduan, Fernando I.a anaiaren aurka borrokan.
Sentenac-d'Oust
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Naiarako monasterioa
Monasterioaren sorrera (XI-XII mendeak)
Antso IV.a "Peñalengoa" semeak hartu zuen haren tokia eta monasterioaren lanak amaitu zituen. Haren erregealdian San Isidoro ordeneko monjeek hartu zuten monasterioaren ardura eta 1067an egin zuten kontzilioan erritu bisigotikoa utzi eta erritual erromatarra hartzea erabaki zuten. 1076an Raimundo anaiak Peñalen herrian erail zuen (hortik haren ezizena) eta Iruñea-Naiarako Erresumaren amaiera izan zen eta Naiara gaztelarren esku gelditu zen. Alfontso VI.a Gaztelakoak 1079an Cluny ordenari eman zion monasterioa, eta hark Donejakue bideko geldialdi bilakatu zuen.
Sentenac-d'Oust
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 58 ziren, horien artean 40 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 40 pertsona aktiboetatik 33 lanean zeuden (19 gizon eta 14 emakume) eta 7 langabezian zeuden (5 gizon eta 2 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra eraikuntza enpresa batena zen.
Naiarako monasterioa
Monasterioaren sorrera (XI-XII mendeak)
XII. mendean Aragoiko Erresumaren esku egon zen, bai eta Iruñea ere. 1134an Gartzia V.a Ramiritz errege zuela Iruñea Aragoetik banandu egin zen eta haren familia Naiarako monasterioan hobiratuta dago.
Sentenac-d'Oust
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
Naiarako monasterioa
Monasterio berria
1422an monasterio erromaniko zaharkitua ordezkatuko zuen tenplo berriaren lanak hasi ziren eta 1453an amaituko zen eraikitzen. 1486an Clunyko ordenetik bereiztu zen eta hurrengo urteetan hainbat erreforma garrantzitsu egin ziren, koroko aulkiteria (1493), jangela (1513) eta Zaldunen klaustroa (1517). 1513an Valladolideko San Benito kongregazioak hartu zuen beregain.
Accipiter princeps
Accipiter princeps Accipiter generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.
Vaugrigneuse
Etxebizitza
2007an 477 etxebizitza zeuden, 442 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 400 etxeak ziren eta 74 apartamentuak ziren. 442 etxebizitza nagusietatik 344 bere jabearen bizilekua ziren, 81 alokairuan okupaturik zeuden eta 17 doan lagata zeuden; 15 etxek gela bat zuten, 49 etxek bi zituzten, 43 etxek hiru zituzten, 61 etxek lau zituzten eta 274 etxek bost zituzten. 397 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 144 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 288 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Montboudif
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Konice
Konice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 2.803 biztanle ditu eta 24,43 kilometro koadroko azalera. Prostějoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1391 urtean egin zen.
Asbesto
Ezaugarri fisiko eta kimikoak
Asbestoa osatzen duten zuntzak kimikoki geldoak dira. Hau da, ez dira lurruntzen, ez dira erretzen, ez dira disolbatzen eta ez dute erreakzionatzen erreaktibo kimiko gehienekin. pH azido eta neutro urtsuetan krisotiloaren kanpoko geruzan dagoen magnesioa kaltetzen da. Anfibolaren zuntzak egonkorragoak dira baldintza azidoetan eta asbestoa mota batek ere ez du erreakzionatzen base baten aurrean. Hurrengoak dira asbestoaren sei mineralen ezaugarri fisiko eta kimiko batzuk :
Vaugrigneuse
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Asbesto
Ezaugarri fisiko eta kimikoak
●    Hainbat kolore desberdin hartzen dituzte mineral hauek. Zuria, grisa eta berdea koloreak mineral guztietan agertzen dira. Hona hemen mineraletan nagusitzen den kolorea: Krisotiloa zuria da askotan, Amositoa sarritan marroia, Krokidolitoa morea/urdina, Aktinolita berdea, eta Antofilitak eta Tremolitak ez dira kolore bakar batengatik ezagutzen.
Vaugrigneuse
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 818 ziren, horien artean 639 aktiboak ziren eta 179 inaktiboak ziren. 639 pertsona aktiboetatik 594 lanean zeuden (327 gizon eta 267 emakume) eta 46 langabezian zeuden (20 gizon eta 26 emakume). 179 pertsona inaktiboetatik 56 erretiraturik zeuden, 75 ikasten zeuden eta 48 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vaugrigneuse udalerrian 442 unitate fiskal zeuden, 1.172 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 25.400 euro zen.
Asbesto
Ezaugarri fisiko eta kimikoak
●    Disolbagaitzak dira uretan eta disolbatzaile organikoetan. Haien irakite-tenperaturak nahiko altuak dira, 600-1040 °C tartean. Amositarena, baxuena da, 600-800 °C tartean; Krisotiloarena, 800-850 °C tartean; Tremolitarena, altuena, 1040 °C-koa; Antofilitarena 950 °C-koa eta Krokidolitarena 800 °C-koa.
●    Ez dira sukoiak.
Naiarako monasterioa
Monasterio berria
1520-22 artean Gaztelako Komunitateen Gerra izan zen eta Naiarak komuneroen alde egin zuenez erregearen tropek hiria harpilatu zuten, bai eta monasterioa ere. 1621 eta 1625 artean monasterioaren ataria eraiki zen eta mendearen amaieran barroko estiloko erretaula nagusia.
Torresmenudas
Torresmenudas Salamancako udalerria da, Ledesma eskualdean dagoena.
Vaugrigneuse
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 84 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 30 eraikuntza enpresak ziren, 13 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 7 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 22 zerbitzu enpresak ziren eta 4 administrazio publikoko enpresak ziren.
Asbesto
Arriskuak
Sei mineral mota Estatu Batuetako Ingurumena Babesteko Agentziaren (EPA) eskutik definiturik daude "amianto" bezala: Alde batetik, Krisotiloa dago, Serpentina klasekoa dena; eta beste alde batetik, Amosita, Krokidolita, Aktinolita, Antofilita eta Tremolita, Anfibolen klasekoak direnak, daude. Sei amianto mineral motak giza kartzinogenoak dira. Zuntz ikusgarriak mikroskopikoak diren milioika zuntz txikitxoak osatzen dituzte, abrasioen bidez eta beste prozesu batzuen bitartez askatu daitezkeenak. Hau da, besteak beste, gaixotasunak eratzearen arrazoia.
Torresmenudas
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 203 biztanle zituen.
Vaugrigneuse
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 28 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 6 igeltseroak, 2 margolariak, 5 zurginak, 6 iturginak, 2 argiketariak eta 4 eraikuntza enpresak.
Naiarako monasterioa
Monasterio berria
XIX. mende hasieran tropa frantsesek eta gerrilariek sarritan erasotu zuten monasterioa eta 1835ean Mendizabalen desamortizazioaren eraginez monjeak kanporatuak izan ziren eta monasterioa bertan behera gelditu zen. Eraikina biltegi, eskola edo kuartela izan zen eta bandalismo ugari jasan zuen. Eliza bera parrokia bihurtu zen 1845 eta 1885 artean.
Sentenac-d'Oust
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Sentenac-d'Oust udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 259 hektarea erabiltzen.
Asbesto
Arriskuak
Arnasten dugun airean «krisotilo» izeneko asbesto kantitate oso txikiak daude, beraz, guztiok gaude arriskuan. Eskuarki, lantokiak ez diren lekuetan erregistratu diren atmosferako amianto kantitateak antzekoak dira. Zehaztu da gune industrialen hurbileko bizitegi-zonetako airean aurkitzen diren kantitateak eta hiri-zonetan aurkitzen direnak oso parekoak direla, eta kasu batzuetan hirietan aurkitu diren kantitateak altuagoak izan dira. Asbestoarekiko esposizio naturalak eragiten duen gaixotasunak eta horren erruz eratzen den arazoa neurtezin kontsideratzen dira, asbesto erauzketa dagoen tokietatik gertu dauden populazioen kasuan izan ezik. Gune horietan asbestoarekin erlazionatutako gaixotasun eragin handiagoa egiaztatu da.
Naiarako monasterioa
Monasterio berria
1889an Monumentu Historiko Artistiko izendatu zuten babesteko helburuaz eta 1895ean Frantziskotarrek hartu zuten. 1909an Estatuak berrizteko ardura hartu zuen eta 1959an patronatu bat eratu zen Nafarroako, Gipuzkoako, Bizkaiko, Arabako eta Logroñoko aldundiek, Naiarako udalak eta Frantziskotarren Ordenak osaturikoa.
Asbesto
Arriskuak
Amiantoak arnastea asbestosia (pneumonia egoera bat), mesotelioma (ehun mesotelialeko tumorea, birikietara loturiko bular barrunbea estaltzen duena) eta bronkioen kartzinoma (biriken aire hodietan sortzen den minbizia) eragin dezake, hau dela-eta amiantoaren erabilera nabarmenki gutxitu egin da, eta eraikuntzetatik material hori kanporatzeko programak garatu dira.
Naiarako monasterioa
Arkitektura
Monasterioaren kanpoaldeko estilo aniztasunak haren historiaren lekukotasuna erakusten dute. Hormak oso garaiak dira eta sei horma-bular indartsu ditu, izan ere babes funtzio nabarmena baitzuen monasterioak. Horma-bular hauek zilindrikoak dira. XVII. mendean hasi zen dekoratzen, esate baterako 1621 eta 1625 artean egindako eliz ataria.
Asbesto
Arriskuak
Inhalatutako amiantoaren toxikotasuna ongi ezarrita dago. Zuntzek birikietako ehunean orbanak eragiten dituzte, ondorioz minbizia garatzen da, normalean esposiziotik 20-30 urte pasatzen dira sintomak agertu arte. Ez da ezagutzen amiantoak edateko uran toxikoa denik.
Amiantoari buruzko kezkarik nagusia Krokidolitarekin loturik dago, amianto urdina dena. Duela bi hamarkada mineral hau minbiziaren errudun gisa inplikatzen zuten ebidentziak ezarri ziren. Zuntz meheko, zuzen eta nahiko laburreko minerala da, birika-hodietan  sartzen direnak. Krisotiloa baino kartzinogeno indartsuagoa da. Hego Afrikan eta Austrian erauzten da Krokidolita.
Naiarako monasterioa
Arkitektura
Monasterioaren barnean bi espazio bereizten dira; alde batetik tenploa bera, errege-erreginen panteoia duena, eta bestetik Zaldunen klaustroa.
Zaldunen klaustroa
Zaldunen klaustroa izena du zaldun askoren hilobiak bertan daudelako. Nobleek beren aberastasunen truke lortzen zuten monasterioan hilobiratuak izateko eskubidea.
Klaustroaren mendebaldeko izkinan Portugalgo erregina izan zen Mencía López de Haroren kapera dago, ofizialki Benetako Gurutzearen kapera izena badu ere (Capilla de la Vera Cruz). Antso II.a Portugalgoaren bigarren emaztea izan zen eta 1248an erregea hil zenean Mencía Naiarara itzuli zen. 1272an hil zen. Hilkutxa XIII. mendekoa da eta Portugalgo eta Lopez de Harotarren armarriak ditu. Haren alboan bi anai eta Garci Lasso Ruiz de la Vegaren hilobiak ere badaude.
Diego López de Haroren mausoleoa ere aipatzekoa da. López de Harotarrak Naiarako kondeak eta Bizkaiko jaunak izan ziren XIV. menderarte. Diego Lopitz II.a Harokoaren mausoleoa da hauxe, Bizkaiko hamargarren jauna izan zenarena. Alboan Toda Pérez de Azagra emaztearen hilkutxa gotikoa du. Elizaren sarreraren alboan daude.
Tenploa
Jatorrizko tenploa 1052an sagaratu zen eta estilo erromanikoan eraiki bazen ere eragin mozarabeak ere ikusten zaizkio. Monasterioa 1422 eta 1453 artean eraiki zen eta eliza bera 1516. urtekoa da. Gotiko estiloan eraiki zen. Gurutzeria sinpleko ganga du. Erdiko absidearen ganga izar itxurakoa da eta alboetako abside biak koadrangeluarrak. Triforioak lehiate triangeluarrak ditu.
Vaugrigneuse
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 elektrotresna denda zen.
Corbin (Kentucky)
Corbin Kentuckyko hiri bat da. Knox konderrian kokatua dago. 2010ean 7,304 biztanle zituen, 20.44 kilometro koadrotan banatuta.
Vaugrigneuse
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Guiomar Torresão
Guiomar Delfina de Noronha Torresão (Lisboa, 1844ko azaroaren 26a - Ibidem, 1898ko urriaren 22a) portugaldar idazlea eta feminista, Portugalgo emakumeen emantzipazio-idealen funtsezko pertsonaia izan zen.
Naiarako monasterioa
Tenploa
Koroa 1490 eta 1493 artean eraiki zen gotiko isabeldar estiloan. 36 aulki altu eta 27 baxu ditu, intxaurrondo zurean landuak.
Guiomar Torresão
Lehen urteak
Guiomar Torresão Joaquim José de Noronha Torresão eta Maria do Carmo Inácia Pinto de Noronharen alaba izan zen. Bere aita, militarra, Cabo Verden zerbitzatzera destinatua izan zen, Santo Antão uharteko Ribeira Grande herrian, eta han hilko zen handik gutxira. Bitartean, bere alarguna, Maria do Carmo, bakarrik bizi zen Guiomar Delfina eta Maria Felismina alabekin. Guiomarrek neba txiki bat ere izan zuen, bere aitaren izen bera zuena, baina bi urte besterik ez zuela hil zen, 1848ko apirilaren 3an, Lisboako antzinako São Julião parrokian.
Naiarako monasterioa
Tenploa
Monasterioari sorrera eman zion Amabirjinaren Erdi Aroko eskultura polikromatua ere aipatzekoa da. Bertan Amabirjina agertzen da Jesus haurtxoa eusten. XIII. mendearen amaieran edo XIV.aren hasieran egina dela uste da.
Bárbara María Hueva
Bárbara María Hueva (Madril, 1733-1772) espainiar margolaria izan zen, 1752an San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako goi-mailako akademiko izendatu zuten.
Guiomar Torresão
Idazlea
Guiomar Torresão fikzio-idazlea, poeta, antzerkigile eta saiakeragilea izan zen. Henrique Zeferinok zuzendutako Ribaltas e Gambiarras (1881) aldizkarian kolaboratu zuen. Han, Delfim de Noronha ezizenez idatzi zuen lehen hamar zenbakietan, baina handik aurrera, bere benetako nortasuna agerian jarrita hasi zen idazten artikuluak.
Naiarako monasterioa
Panteoiak
Erdiko habeartean leizearen sarreran Naiara-Iruñeako errege-erreginen panteoia aurkitzen da. Infanteen panteoia ere badago alboan. Guztira errege-familiako 30 kide inguru daude bertan lurperatuta; hilobi famatuena Zuria Nafarroakoarena da, hilobi-arte erromanikoaren erakusgarri aparta baita. Eskultura multzoa hilobiak ezarri baino askoz beranduago eraiki zen eta pizkundetar estilokoak dira. Panteoia bera 1556. urtean hasi zen eraikitzen.
Bárbara María Hueva
José de Carvajal y Lancaster babeslea buru zuen Arte Ederren Errege Akademiaren irekiera-ekitaldi ospetsuan, Bárbara Hueva hemeretzi urteko dontzeilaren memoriala irakurri zen. Haren bidez, Akademia titulua eskatzen zuen, halere, bere sexuaren apaltasunak eragozten zion Ikasketak zuzenean jarraitzea ordezkatzek, Akademiak hain ongi landuak aurkitu zituen zenbait Marrazki aurkeztu zituen, bere aplikazioa eta trebetasuna frogatuz, non gero eskatzen zuen gradua eman baitzion: Vice-Protector jaunak horrela argitaratu zuena.
Naiarako monasterioa
Panteoiak
Monasterioan dauden hilobi nagusiak honako hauek dira:
Bárbara María Hueva
"Jaunak. Ikusi berri diren marrazkiek beren Egilearen hainbesteko maila erakusten dute, non, sexuaren pribilegioez baliatu gabe ere, Akademiak, bere merituagatik, Akademiko titulu ohoretsua ematen dion, horrekin beste Irakasle ospetsu batzuen izen ospetsua lortu nahi izango duelakoan". Aurreko informazioa jasotzen duen Ceán Bermúdezen arabera, berea izan zen Arte Ederren Errege Akademiak sortu ondoren emandako lehen titulua. Ez dago beste berririk harik eta 1770eko otsailaren 11n Akademiako Batzar Partikularrak bidalitako aktan jasotako informaziora arte. Bertan, akademikoak, alargundu ondoren, Toledoko Santa Klara komentuan erlijioso gisa onartua izan zela adierazten zen. Akademiak berak lau mila errealekin lagundu zuen dotea osatzeko, kontuan hartuta Akademiak oso berezkoa zuela, eta «nolabait Arteen aplikazioa sustatzea», «erlijiosogaiaren bokazioak eragina izan zezan».
Guiomar Torresão
Idazlea
Hil ostean, Felismina ahiztak, oinordeko bakarra izanik, Almanach das Senhoras aldizkariaren ardura hartu zuen, eta, haren ondoren, 1912an hil zenean, bere senarra Eusébio Alberto da Silva Venânciok, 1918an hilko zena. Almanakearen azken argitalpena 1928an izan zen, Guiomar hil eta 30 urtera.
Kazetaria eta itzultzailea
Kazetaria eta itzultzailea izan zen, eta eleberriez gain, dramak, poesia eta bidaia liburuak ere idatzi zituen. Roseball, Scentelha, Sith eta Tom Ponce goitizenekin ere idatzi zuen. 1868ra arte, Almanaque das Memória Luso-Brasileiron lan egin zuen. Beste hainbat aldizkaritan ere idatzi zuen, horien artean, A Ilustração Portuguesa, Diário Illustrado, Diário de Notícias, O Mundo Elegante, Lisbon Creche: Jornal miniature (1884) publikazioetan, besteak beste.
Naiarako monasterioa
Panteoiak
Presbiterioaren ezkerretara Naiarako dukeen panteoia aurkitzen da. Dukerria Errege-erregina Katolikoek sortu zuten 1482. urtean eta 1600 arte iraun zuen.
Guiomar Torresão
Heriotza
Guiomar gutxiegitasun kardiako baten ondorioz hil zen, 53 urte zituela, eta Cemitério dos Prazeresen hilerrian lurperatu zuten, hilobi batean.
Aldizkarietako kolaborazioak
Guiomar Torresãok honako aldizkarietan kolaboratu zuen:
Bovelles
Bovelles Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 166 etxebizitza zeuden, 150 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 166etxeak ziren. 150 etxebizitza nagusietatik 131 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 13 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 99 etxek bost zituzten. 126 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 78 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 251 ziren, horien artean 194 aktiboak ziren eta 57 inaktiboak ziren. 194 pertsona aktiboetatik 185 lanean zeuden (97 gizon eta 88 emakume) eta 10 langabezian zeuden (6 gizon eta 4 emakume). 57 pertsona inaktiboetatik 28 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bovelles udalerrian 158 unitate fiskal zeuden, 386 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 22.147 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Bovelles udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 469 hektarea erabiltzen.
Faith Wilding
Faith Wilding (1943an jaioa) diziplina anitzeko artista paraguaitar-estatubatuarra da. Akuarela, arte eszenikoa, idazketa, kakorratza eta irule lanak eta arte digitala landu ditu, baina ez da horretara mugatzen. Autorea, hezitzailea eta ekintzailea ere bada, arte feministaren garapen progresiboari egiten dion ekarpenagatik ezaguna. Ekofeminismoaren, genetikaren, ziberfeminismoaren eta ugalketa-eskubideen alde ere borrokatzen da. Wilding Chicagoko Institutuko Arte Eskolako arte eszenikoko irakasle emeritua da.
Bovelles
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Faith Wilding
Bizitza pertsonala eta hezkuntza
Faith Wilding 1943an jaio zen Paraguain eta Estatu Batuetara emigratu zuen 1961ean. Iowako Unibertsitateko ingelesezko titulua du. 1969an hasi ziren graduondoko ikasketak, eta gero Kaliforniako Arte Ederren Institutuko maisutza jaso zuen.
Everett Frost senarrarekin batera gerraren aurkako ekintzaileak ziren, eta Gizarte Demokratiko baten Aldeko Ikasleak taldearen kide. Fresnon, Wilding eta bere lagun Suzanne Lacy mugimendu feministaren ekintzaile bihurtu ziren.
Karrera
Wilding irakasle-laguntzaile bihurtu zen 1970ean Kaliforniako Estatu Unibertsitatean (Fresno) sortutako Arte Feministarako Judy Chicagoko Programan. Han zegoela, hilabete bateko erakusketa feministan parte hartu zuen, Womanhouse berritzailea, 1972an Los Angelesen hutsik zegoen etxe batean egindako erakusketan. Womanhouse barruan Crocheted Environment egin zuen, hasieran Womb Room izenekoa, baita Waiting performance ezaguna.
Wilding-ek arte feministaren mugimenduari buruz idatzi zuen By Our Own Hands (Los Angeles, 1976) liburuan. Hainbat komunikabidetan lan egin du, artea, bideoa, instalazioak eta emanaldiak barne. Bere lana Ipar Amerikan, Europan eta Asian erakutsi dute, baita Bronx Museum of the Arts-en, Whitney Museum of Art-en eta Drawing Centerren, guztiak New Yorken; Los Angelesen, Arte Garaikidearen Museoan eta Hammer Museoan besteak beste; Haren audio-lana RIAS Berlin, WDR Cologne eta National Public Radiok eskaini dute.
Wildingek Chicagoko Arte Institutuko eskolan irakatsi zuen. Carnegie Mellon Unibertsitateko Ikerketa Sortzailearen Azterlanean ikertzaile gisa lan egin du, eta Norwicheko Vermont Unibertsitateko Arte Ederretako Ikusizko Artearen Maisutza Programako irakasle gisa. Hainbat beka eta sari jaso ditu artean, 2009ko Guggenheim beka barne.
Waiting eta Itxoiten
Waiting performancea Valente eta Borotto italiar artistek komiki eran marraztu zuten. Horreta inspiratu zen Negu Gorriak taldea bere Itxoiten abesti ezaguna egiteko.
Microryzomys altissimus
Microryzomys altissimus Microryzomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Aitor Larrazabal
Aitor Larrazabal Bilbao (Bilbo, 1971ko ekainaren 21a - ) euskal herritar futbolari ohia da, Athleticen jokatu zuena. Euskal Herriko futbol selekzioarekin ere bi partida jokatu zituen. Ezker atzelari lanetan aritzen zen. Erretiratru eta gero entrenatzaile bilakatu zen.
Estatistikak
''2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Ez dut saldu arima
Ez dut saldu arima euskal abesti abertzalea da, Telesforo Monzónek sortutako hitzak eta doinua dituena, Pantxoa eta Peioren ahotsarekin famatua. Izen bereko diskoan argitaratu zen, 1970ean.
Roccella Valdemone
Roccella Valdemone Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Roccella Valdemonek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Kultura
Kultura (latinezko cultūratik) gizarte edo gizatalde baten ezaugarri diren berezitasun espiritual, material, intelektual eta afektiboak dira. Arteaz gain, honen barnean dira bizimodua, oinarrizko eskubideak, balio sistemak, ohiturak eta sinesmenak. Elkarri lotutako adiera asko ditu, hau da, termino polisemikoa da. Esaterako, 1952an, Alfred Kroeber eta Clyde Kluckhohn-ek kulturaren 164 definizioz osatutako zerrenda bat osatu zuten Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions, eta 250 baino gehiago sailkatu dituzte. Eguneroko erabileran, kultura hitza bi kontzeptu ezberdin izendatzeko erabiltzen da:
Natura eta kultura
Ezagutza zientifikoan, lehen bereizketa naturaren eta kulturaren artean ezarritakoa da. Bereizketa horrek esan nahi du naturaren mundua gizakiak sortu ez duena dela, bere jatorrian behintzat; kultura, berriz, gizakiak sortutako mundua da The Man-Made World liburuan luze azaltzen den moduan.
Europan kultura terminoa sortu zenean, XVIII. eta XIX. mendeen artean, teknologia edo hobekuntza prozesu bati egiten zion erreferentzia, nekazaritza edo baratzezaintza gisakoak. XIX. mendean, lehenik eta behin, gizabanakoaren hobekuntza edo fintasuna aipatzera pasatu zen, batez ere hezkuntzaren bitartez, eta, gero, nazio-nahiak edo idealak, lortzeari buruz. XIX. mendearen erdialdean, zientzialari batzuek kultura terminoa giza gaitasun unibertsala izendatzeko erabili zuten. Georg Simmel antipositibista eta soziologo alemaniarrarentzat, kulturak «historiaren joan-etorrian gauzatu diren kanpoko formen interferentziaren bidez gizabanakoen laborantza» aipatzen zuen.
XX. mendean, kultura antropologiaren kontzeptu zentral gisa sortu zen, genetikaren erabateko emaitza ez diren giza fenomeno guztiak barne hartuta. Zehazki, Amerikako antropologian kultura terminoak bi esanahi ditu: (
Zenbait etologok kulturaz hitz egin dute jokabide horien imitazio kontzientean animalia taldeetan belaunaldi batetik bestera transmititzen diren ohitura, jarduera edo jokabideei erreferentzia egiteko. Kultura jakin bateko sinesmenak eta praktikak portaera soziala mugatzen duten kontrol-mekanismo gisa erabil daitezke. Kultura, hala, askatasunarekin lotzen da, hegemonia ezegonkortzea ahalbidetzen duten ezagutzaren eta kontzientzia forma berrien arteko ibilgailua baita. Horrez gain, garai edo gizarte talde bateko multzo edo bizimodu eta ohitura gisa aitor daiteke. Kultura terminoa hedadura eta erabilera anitzak lor ditzake, hala nola kultura aniztasuna, ezagutza enpirikoaren objektua eta kultura-desberdintasuna.
Etimologia
Kultura kontzeptu modernoaren etimologiak antzinako jatorria du. Europako hainbat hizkuntzatan, kultura hitza Zizeronek, bere Tusculanae Disputationesen, arimaren laborantza edo animi kultura bati buruz idatzi zuen latinezko terminoan oinarritzen da, horrela nekazaritzako metafora bat erabiliz, arima filosofiko baten garapena deskribatzeko, zeina, teleologikoki, giza garapenerako ideal gorenetako bat gisa ulertu baitzen. Samuel Pufendorf-ek kontzeptu moderno batera eraman zuen metafora hori antzeko esanahiarekin, baina filosofia jadanik ez dela gizakiaren perfekzio naturala suposatuz. Autore horrentzat (geroko idazle askok berentzat hartzen duten kulturaren esanahiek) «gizakiak jatorrizko basakeria gainditzen hasteko eta, artifizioaren bidez, guztiz gizaki bihurtzen diren modu guztiei egiten die erreferentzia».
Velkleyk deskribatzen duen moduan :
kulturaren kontzepzio klasikoa
Kultura terminoa latinezko cultusetik dator, zeina colere hitzetik datorren, soroa edo ganadua zaintzea esan nahi duena. XIII. mendearen inguruan, terminoa lursail landua izendatzeko erabiltzen zen, eta hiru mende geroago bere esanahia aldatu zuen: gauza baten egoeratik egoera horretara daraman ekintzara (lurra lantzea edo abereak zaintzea) (Cuche, 1999. 10), gutxi gorabehera, gaur egun, euskaraz nekazaritza, erlezaintza, arrain hazkuntza eta bestelako hitzak erabiltzen den zentzuan. XVI. mendearen erdialderako, terminoak konnotazio metaforiko bat bereganatu zuen edozein gai lantzerako. Nolanahi ere, kulturaren esanahi figuratiboa ez zen XVII. mendera arte zabalduko, zenbait idatzi akademikoetan agertu arte.
Esparru akademiko zabaletan, Argien Garaia (XVIII. mendea) da terminoaren zentzu figuratiboa (espirituaren laborantza gisa) nagusi den garaia, esaterako, 1718ko Dictionnaire de l'Académie Françaisen. Eta Entziklopediak lurra lantzeko zentzu mugatuan bakarrik jasotzen badu ere, ez du alde batera uzten zentzu figuratiboa literaturari, margolaritzari, filosofiari eta zientziei eskainitako artikuluetan agertzen dena. Denboraren poderioz, kultura gisa, adimenaren eraketa ulertuko da. Hau da, berriro, egoera bat izendatzen duen hitza bihurtzen da, nahiz eta oraingoan giza adimenaren egoera izan eta ez lur-partzelaren egoera.
Kultura eta naturaren arteko oposizio klasikoak ere aro horretan ditu sustraiak. 1798an, Dictionnaire k kulturaren esanahi bat jasotzen du, non espiritu naturala estigmatizatzen den. Garai hartako pentsalari askorentzat, Jean Jacques Rousseau kasu, kultura gizakiaren fenomeno bereizgarria da, eta horrek, beste animaliengandik, posizio ezberdin batean kokatzen ditu. Kultura gizadiak bere milurteko historian pilatutako ezagutza eta jakinduria multzoa da. Ezaugarri unibertsal gisa (hitza) singularrean bakarrik erabiltzen da, gizarte guztietan baitago (inolako bereizketarik gabe) etnia, kokapen geografikoa edo momentu historikoa.
Kultura eta zibilizazioa
Ilustrazioaren testuinguruan ere, kulturak parte hartzen duen oposizio klasikoetako beste bat sortzen da, oraingoan, zibilizazioaren sinonimo gisa. XVIII. mendean, frantses hizkuntzan agertzen da lehen aldiz hitz hori, eta, horrekin, ohiturak fintzea esan nahi zen. Zibilizazioa aurrerapenaren ideiarekin lotutako terminoa da. Horren arabera, zibilizazioa gizateriaren egoera bat da, zeinetan ezjakintasuna garaitu den eta ohiturak eta harreman sozialak bere adierazpen gorenean dauden. Zibilizazioa ez da prozesu amaitu bat; etengabekoa da, eta legeak, gobernu formak eta ezagutzak progresiboki hobetzea dakar. Kultura moduan, herri guztiak barne hartzen dituen prozesu unibertsala ere bada, baita bilakaera sozialaren ildoan atzeratuen direnak ere. Jakina, gizarte bat zibilizatuagoa edo basatiagoa zen neurtzeko erabiltzen ziren parametroak norberaren gizartekoak ziren. XIX. mendearen hasieran, bi terminoak, kultura eta zibilizazioa, ia modu berean erabiltzen ziren, batez ere frantsesez eta ingelesez (Thompson, 2002: 186).
Nabarmendu beharra dago frantses intelektual guztiek ez zutela termino hori erabili. Rousseauk eta Voltairek uko egiten zioten historiaren kontzepzio aurrerakoi horri. Historiaren bertsio erlatibistago bat proposatzen saiatu ziren arrakastarik izan ez arren, korronte nagusiena aurrerakoiena baitzen. Ez zen Frantzian izan baizik eta Alemanian, non posizio erlatibistek ospe handiagoa lortu baitzuten. Kultur terminoa, zentzu figuratuan, XVII. mendean agertzen da Alemanian, gutxi gorabehera frantsesean zuen zentzu berarekin. XVIII. menderako ospe handia izan zuen Alemaniako pentsalari burgesen artean. Hori aristokratak iraintzeko erabiltzen zelako izan zen, Frantziako gortearen era zibilizatuak imitatzen saiatzea leporatzen baitzieten. Esaterako, Immanuel Kantek adierazi zuen: «Artearen eta zientziaren bidez lantzen gara, eta zibilizatzen gara, ohitura onak eta fintasun sozialak (eskuratuz)» (Thompson, 2002: 187). Hori dela eta, Alemanian, zibilizazio terminoa gortearentzako balioekin parekatu zen, azaleko eta itxurakeriazkotzat deskribatuta. Aitzitik, kultura burgesiaren balio sakon eta jatorrizkoekin identifikatzen zen (Cuche, 1999:13).
Kritika sozialaren prozesuan, kultura/zibilizazioa dikotomiaren azentua estratu sozialen arteko desberdintasunetatik nazio desberdintasunetara aldatzen da. Frantzia historiako iraultza burges garrantzitsuenetako baten eszenatokia izan zen; Alemania, berriz, hainbat estatutan zatituta zegoen. Hori dela eta, pentsalari alemaniarrek, beren buruari ezarri zioten zereginetako bat, bateratze politikoa izan zen. Batasun nazionalak nazio berezitasunen aldarrikapena ere bazekarren, pentsalari frantsesen unibertsalismoak zibilizazioaren izenean ezabatu nahi zuena. Jada 1774an, Johann Gottfried Herder-ek herri bakoitzaren jenioa (Volksgeist) beti kultura-aniztasunera, giza aberastasunera eta unibertsalismoaren aurkako joera zuela aldarrikatu zuen. Horregatik, harrotasun nazionala kulturan zegoen, zeinaren bidez herri bakoitzak patu zehatz bat bete behar zuen. Kultura, Herderrek ulertzen zuen moduan, gizateriaren aniztasunaren adierazpena zen, eta ez zuen baztertzen herrien arteko komunikazio aukera.
XIX. mendean, Alemanian, kultura terminoak nazionalismoaren eraginez eboluzionatu zuen. Bien bitartean, Frantzian, kontzeptua zabaldu egin zen, gizabanakoaren garapen intelektuala ez ezik gizateria osoarena barne. Hortik aurrera, hitzaren frantsesezko esanahiak zibilizazioarenarekin jarraitutasuna ematen du: Alemaniaren eragina izan arren, ideiak irauten du: «Kultura alemana» eta «Kultura frantsesa» (adibide bat jartzearren) arteko desberdintasunetatik harago, badago zerbait guztiak bateratzen dituena: giza kultura.
Kulturaren definizioak gizarte diziplinetan
Gizarte zientzien helburuetarako, kulturaren lehen esanahiak XIX. mendean ezarri ziren. Garai horretan, soziologia eta antropologia diziplinak nahiko berriak ziren, eta hemen ardura zaigun gaiaren inguruko eztabaidaren eredua filosofiak gidatu zuen. Lehen soziologoek (Émile Durkheim, adibidez) terminoaren erabilera baztertu zuten. Gogoratu behar da, haren ikuspuntutik, gizartearen zientziak gizarte-egiturarekin lotutako arazoei aurre egin behar ziela. Karl Marxek kultura alde batera utzi zuela iritzi orokorra den arren, hori gezurtatu egiten dute egilearen beraren lanek, produkzio-harremanak (gizakiak lanerako hartutako antolamendua eta bere fruituen gizarte banaketa) gainegitura juridiko-politiko eta ideologikoaren oinarria direla baitio, baina inondik ere ez gizartearen bigarren mailako alderdia. Ekoizpen-harreman sozial bat pentsaezina da jokabide-araurik gabe, diskurtso legitimaturik gabe, botere-praktikarik gabe, ohiturarik eta portaera-ohitura iraunkorrik gabe, klase menperatzaileak zein klase menderatuak balioetsitako objekturik gabe. Marxen gaztetako lanen aurkezpenak, bai Alemaniar Ideologia (1845-1846) SESBeko Marx-Engels Institutuaren edizio ospetsuaren eskutik, 1932an David Riazanov-en zuzendaritzapean, bai Ekonomia eta Filosofiako Eskuizkribuak (1844) posible egin zuten bere proposamen teorikoen aldeko hainbatek kulturaren teoria marxista bat garatzea.
Oro har, kulturaren esanahia antropologiarekin lotuta dago, hain zuzen ere kulturaren azterketa konparatiboaz arduratzen den gizarte-diziplinaren adar garrantzitsuenetako bat. Agian, hitzak antropologiaren teorian duen zentraltasuna dela eta, terminoa hainbat modutan garatu da, eta, batzuetan, elkarrengandik urrun dauden premisetan, oinarritutako metodologia analitikoa erabiltzea dakar. Antropologian aldaketa epistemologiko handia eragin zuen konpainia etnozentriko honen aurka Franz Boas izan zen. Boasetik hasita (erlatibismo kulturalaren aita), antropologoa itzultzaile bilakatzen da, ikaslearen mundu ikuskeran sartu eta bere esanahien mundua ulertu ahal izateko. Esanahiaren mundu horrek, poliki-poliki, antropologikoa ez den kontzeptu batera eramango du, hau da, esanahiaren eraikuntza sozialera. Hizkuntz arazoei loturiko sentsibilitate areagotu horren aurrean, diziplina berriak garatuko dira, giza esanahiaren eta hizkuntzaren munduari lotuak, esanahiaren mundutik ulertutako kulturaren ideia osatuko dutenak .​
UNESCOren Kultura Aniztasunari buruzko Adierazpen Unibertsalaren arabera, «kultura gizarte edo talde sozial bat ezaugarritzen duten ezaugarri espiritual eta material, intelektual eta afektibo bereizgarrien multzotzat hartu behar da, eta, arteez eta letrez gain, bizimoduak, elkarrekin bizitzeko moduak, balio-sistemak, tradizioak eta sinesmenak barne hartzen dituena»
XIX. mendearen amaierako etnologo eta antropologo britainiar eta amerikarrek hartu zuten kulturaren edukiari buruzko eztabaida. Autore horiek, ia beti, zuzenbideko prestakuntza profesionala izan zuten, baina bereziki interesatuta zeuden gizarte exotikoen funtzionamenduan, garai hartan Mendebaldea topatzen zirenekin .15 Etnologia eta antropologia sozialaren aitzindari horien iritziz (Bachoffen, McLennan, Maine eta Morgan, esaterako), kultura gizartearen bilakaera historikoaren emaitza da. Baina idazle horien gizateriaren historia zorpetuta zegoen zibilizazioaren teoria ilustratuekin, eta, batez ere, Spencerren darwinismo sozialarekin.
Kulturaren definizio deskribatzaileak
Gizakiak animaliak baino maila gorago batera eraman du bere bizimodua. Gizarteak populazioaren ezaugarriak berregin ditu, baita espezializazio, eskuzabal eta jarraitutasun ezaugarriak ere. Soziologia ez da soziobiologiara mugatu behar, baina kontutan hartu behar du. Kultura gizakiarena da natura biologikoaren gainetik. Hala ere, kultura izateak ez du esan nahi izakia bere oinarri zoologikotik bereizi behar denik, kultura gai biologikoak asetzeko modu gizatiarra baita. Soziologiaren atalik ez da osorik biosoziala edota soziokulturala: bi faktoreak daude beti bertan. Momentuko gertakizunek erabakitzen dute zein aldetara jo gehien. Soziologiak, orduan, gertakizun sozialak aztertzen dituen diziplina da, gertakizun guztiz gizatiarrak.
Tylorren definizioa
Thompson-ek (2002:190) dioen bezala, kulturaren definizio deskribatzailea presente zegoen XIX. mendeko antropologiako lehen egile haietan. Autore horien lanaren interes nagusia izan zen (familiaren eta matriarkatuaren jatorria eta antzinako kulturek beren garaiko mendebaldeko zibilizazioan biziraupena moduko arazo askotarikoak jorratu zituzten) herriak jokatzera eraman zituzten motiboen bilaketa, era honetan edo hartan.
Garai hartako etnograforik garrantzitsuenetako bat Gustav Klemm izan zen. Allgemeine Kulturgeschichte der Menschheit (1843-1852) lanaren hamar liburukietan, gizateriaren pixkanakako garapena erakusten saiatu zen teknologiaren, ohituren, artearen, tresnen, erlijio-praktiken analisiaren bidez, obra monumentalak, mundu osoko herrien adibide etnografikoak biltzen baitzituen. Klemmen lanak oihartzuna izan zuen bere garaikideen artean, jaiotzen ari zen diziplina zientifiko baten eremua zehaztu nahi baitzuten. Hogei bat urte geroago, 1871n, Edward B. Tylor-ek Primitive Culture aldizkarian kulturaren definiziorik onartuenetako bat argitaratu zuen. Tylorren arabera, kultura hau da :
Hortaz, Tylorren ekarpen nagusietako bat izan zen kulturaren jasotzea azterketa sistematikoko gai gisa. Aurrerapen kontzeptual nabarmen hori gorabehera, Tylorren proposamenak bi ahulgune nagusi zituen: Alde batetik, bere enfasi humanista kontzeptutik atera zuen kultura zientziaren objektu bihurtuz; bestetik, bere prozedura analitikoa deskriptiboegia zen. Gorago aipatu dugun testuan, Tylorrek dioenez: «zibilizazioaren azterketaren lehen urratsa, zehatz-mehatz, disekzionatzean eta horiek egoki diren taldeetan sailkatzean datza» (Tylor, 1995:33). Premisa horren arabera, xehetasunak biltze hutsak kultura baten ezagutza ahalbidetuko luke. Behin ezagututa, zibilizatuagotik gutxiagora sailkatu ahal izango litzateke, darwinista sozialengandik jasotako premisa.
Kulturalisten definizioa
Tylorren proposamen teorikoa gerora berrartua eta berraztertua izan zen, bai Britainia Handian, bai Estatu Batuetan ere. Azken herrialde horretan, antropologiak posizio erlatibistarantz eboluzionatu zuen, lehenik eta behin Franz Boasek irudikatua. Jarrera horrek eboluzio kulturalari buruzko aurreko ideiekiko haustura suposatu zuen, bereziki egile britainiarrek eta Lewis Henry Morgan estatubatuarrak proposatutakoekin. Azken horrentzat, zeinaren aurka Boasek bere testu teoriko bakanetako batean zuzentzen zituen kritikak, gizakiaren eboluzio sozialaren prozesua (teknologia, harreman sozialak eta kultura) espeziearen banako baten hazkuntza-prozesuarekin pareka liteke. Horregatik, basakeria «giza espeziearen haurtzaroarekin» alderatu zuen Morganek, eta zibilizazioa, heldutasunarekin. Boas bereziki gogorra izan zen Morganen eta eboluzio-antropologo garaikideen proposamenekin. Beren egileek, gizartearen bilakaerari buruzko teoriak deitu zituztenak, Boasek «ordena historikoari buruz aldez aurretik onartutako printzipioen arabera behatutako fenomenoen» adierazpen hutsak gisa deskribatu zituen (1964:184).
Boasek eboluzionistei egiten dien kritikak Herder eta Wilhelm Dilthey gisako filosofo alemaniarren ikuspuntua jasotzen du. Proposamenaren muina kultura fenomeno pluraltzat hartzeko joeran datza. Alegia, kulturaz hitz egin baino gehiago, kulturei buruz hitz egin zuen Boasek. Amerikako eskola kulturalari atxikitako antropologo eta etnologo gehienentzat, XX. mendearen hasierako arte etnografikoaren egoerak ez zuen onartzen kulturen bilakaerari buruzko teoria orokor bat sortzea. Beraz, fenomenoaren jakintsuen zeregin garrantzitsuena dokumentazio etnografikoa izan beharko luke. Izan ere, Boasek oso testu teoriko gutxi idatzi zituen,  herri indigenei buruzko monografiekin alderatuta.