cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Udalbiltza
Bigarren Aroa
Urriaren 28an, Udalbiltza diruz lagundu zuten udalen aurkako helegiteak jarri zituen Urkijok. Hemezortzi udalek jasoa zuren Espainiako Gobernuak EAEn duen ordezkariaren helegitea, eta biltzarrak salatu zuen posible zela "beste askok jasotzea". "Udalbiltza arlo ekonomikoan ito nahian dabil" adierazi zuten.
Urriaren 31ean, burujabetza energetirako gida aurkeztu zuen Udalbiltzak. Nafarroa Behereko hainbat enpresaburu, hautetsi eta garapen eragileren aurrean aurkeztu zuen, Energiaren Goizak jardunaldien baitan.
Abenduaren 16an, Pirinioetarako diru laguntzen bigarren deialdia ireki zuen Udalbiltzak. Deialdian, 28 proiekturekin, 120.000 euro banatuko zituen Udalbiltzak. Bestalde, hitzarmena sinatu zuten Udalbiltzak eta Cederna Garalur elkarteak.
2015eko urtarrilaren 13an, Udalbiltzak 2015ean 24 proiektu bultzatuko zituela Pirinioak biziberritzeko jakin zen eta mugaren bi aldeetako 108 herritara hedatuko zen.
Obersoultzbach
Obersoultzbach Frantziako udalerria da, Rhin Beherea departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Obersoultzbach udalerrian erroldatutako biztanleak 382 ziren. Familiak 134 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 35 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 67 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 153 etxebizitza zeuden, 136 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 146 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 136 etxebizitza nagusietatik 121 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 93 etxek bost zituzten. 116 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 73 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 251 ziren, horien artean 192 aktiboak ziren eta 59 inaktiboak ziren. 192 pertsona aktiboetatik 176 lanean zeuden (99 gizon eta 77 emakume) eta 17 langabezian zeuden (8 gizon eta 9 emakume). 59 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina eta 1 ile apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Obersoultzbach udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 183 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Dorottya Szilágyi
Dorottya Szilágyi (Eger, Hungaria, 1996ko azaroaren 10a), waterpolo jokalari hungariarra da. Olinpiar eta Europako Txapelketako brontzezko domina lortu zuen Hungariako selekzioarekin. Bere aita, Péter Szilágyi, waterpolo entrenatzaile eta jokalari ohia da.
Ibilbidea
Aitaren lanaren bidez, Durbanen (Hegoafrikan) ikasi zuen igeri egiten hiru urte besterik ez zituela, eta, sei urte zituela, Hamiltonen (Zeelanda Berria) waterpoloan jokatzen hasi zen. 2005. urtearen amaieran, bere aita Hungariako emakumezkoen selekzioko entrenatzaile bihurtu zen; beraz, Hungariara joan ziren bizitzera. 10 urte zituela, Perth-era (Australia) joan ziren 2006ko amaieran, eta, 14 urterekin, Pan Pacific Jokoetan, Australiako U16 Waterpolo taldeko kide izan bazen ere, kirol horretan lehiatzeari utzi zion. 2011n, ia bi urteko etenaren ostean, 2012an, berriro hasi zen waterpoloan jokatzen, Dunaújvárosen, hango Attila Mihók entrenatzailea konbentzitzeko.
Hungariako emakumezkoen waterpolo taldeko kide izan zen 2017ko Munduko Igeriketa Txapelketan. Laugarren sailkatu zen selekzioarekin 2018ko Munduko Kopan eta 2019ko Munduko Kopan. 2020ko urtarrilean, Ebek brontzezko domina irabazi zuen. Dunaújváros-i baietza eman zion ekainean. Hungariako Kopa irabazi zuen 2020ko irailean. 2021era atzeratutako Tokioko Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina lortuko zuen taldeko kide izan zen.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko  domina irabaziko du Hungariako taldearekin, AEBkoaren (urrezkoa) eta Espainiakoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Hungariako taldea: Edina Gangl, Krisztina Garda, Gréta Gurisatti, Anikó Gyöngyössy, Anna Illés, Rita Keszthelyi, Dóra Leimeter, Alda Magyari, Rebecca Parkes, Natasa Rybanska, Dorottya Szilágyi, Gabriella Szűcs eta Vanda Vályi-k.
Varicorhinus capoetoides
Varicorhinus capoetoides Varicorhinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Súdovce
Súdovce Eslovakiako udalerri bat da, Krupinako barrutian kokatuta. 9,77 km²ko azalera du eta 221 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1244. urtekoa da.
Eurocup
Eurocup (2002 eta 2008 artean ULEB Kopa izenaz ezaguna ) Europako bigarren nazioarteko lehiaketarik inportanteena da, Euroliga eta gero. ULEBen parte hartzen diren ligen klubak osatzen dute lehiaketa. ULEB Kopa 2002an sortu zuten FIBAren Korać eta Saporta Kopak bat egiten.
Erfurteko katedrala
Erfurteko katedrala (Erfurter Dom edo Mariendom) Erfurten dauden elizen artean handiena da. Andre Mariaren ohorezko katedrale gotikoa da.
Historia
VIII mendean jasotako Andre Mariaren kapera zegoen tokian eraiki zen katedral erromanikoa 1154ean. XIV mendean berreraiki beharra izan zen, oraingoan estilo gotikoan. Martin Lutherrek bertan eman zuen lehenengo meza 1507an.
1370 eta 1420 artean Bibliako eszenak ageri dituzten beirate ederrak ezarri ziren eta 1497an Geert van Wou kanpailari herbeheretar ezagunak eginiko Maria Gloriosa kanpaia ezarri zen.
Gaur egungo aldare nagusia barrokoa da.
Karonte (argipena)
Karonte kontzeptu ezberdinen izena izan daiteke:
Nafarroako Eskualde Euskaldun
1986an onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Nafarroako Eskualde Euskalduna edo Eremu Euskalduna Nafarroa osatzen duten hiru hizkuntz eremuetako bat da. Eremuak Nafarroaren iparraldeko udalerriak barne hartzen ditu, gutxi gorabehera: hor, euskara hizkuntza ofiziala da, gaztelaniarekin batera eta beraz, bertako erakunde-hizkuntza euskara da, gaztelaniarekin batera. Azken hamarkadetan zehar legeak hainbat aldaketa izan dituenez, zenbait udalerri geroago sartu ziren eremu euskaldunera.
Mugak
Eremu euskaldunak 64 udalerri txiki hartzen ditu bere baitan (horietako bat ere ez da 10.000 biztanle baino gehiagokoa), denak ere Nafarroako ipar-mendebaldeko atlantiar eta Pirinioetako bailaretakoak. 2012an, Nafarroako biztanleria osoaren % 9 bizi zen bertan. Eremu euskalduneko biztanleen % 67,3 euskal hiztunak ziren 2001ean. Datuak mantentzeko joera du.
Udalerriak
Gaur egun, Nafarroako Eremu Euskalduna udalerri hauek osatzen dute:
Abaurregaina, Abaurrepea, Altsasu, Anue, Araitz, Arantza, Arano, Arakil, Arbizu, Areso, Aria, Aribe, Arruazu, Atetz, Auritz, Bakaiku, Basaburua, Baztan, Bera, Bertizarana, Betelu, Donamaria, Doneztebe, Etxalar, Etxarri Aranatz, Elgorriaga, Eratsun, Ergoiena, Erroibar, Esteribar, Ezkurra, Garaioa, Garralda, Goizueta, Hiriberri (Aezkoa), Igantzi, Imotz, Irañeta, Irurtzun, Ituren, Iturmendi, Labaien, Lakuntza, Lantz, Larraun, Leitza, Lekunberri, Lesaka, Luzaide, Oitz, Olazagutia, Orbaitzeta, Orbara, Orreaga, Saldias, Sunbilla, Ultzama, Urdazubi, Urdiain, Urrotz, Uharte Arakil, Ziordia, Zubieta, Zugarramurdi.
Horien artetik udalerririk aipagarrienak Baztan (7.800 biztanle inguru), Altsasu (7.600 biztanle inguru), Leitza (2.900 biztanle inguru), Etxarri Aranatz (2.400 biztanle inguru) eta Irurtzun (2.200 biztanle inguru) dira.
Legedia
Nafarroako eremu euskaldunarentzat Foru Hobekuntzaren 9. artikuluan ezarritako euskararen koofizialtasun-erregimenaren arabera, Euskararen Foru Legeak ezartzen duenez, eremu horretan herritarrek administrazioarekin harremanak euskaraz egin ditzakete eta zerbitzu publikoak bi hizkuntza ofizialetako edozeinetan jaso. Halaber, eremu euskalduneko herritarrei martxan jar dezaketen administrazio-prozedura izapidetzeko hizkuntza hautatzeko ahalmena ematen zaie, eta, gainera, prozedura beraren abiarazle bat baino gehiago egonez gero, izapidetze-hizkuntza abiarazleen artean adosten dutena izango da. Enplegu publikoaren arloan xedatzen da hizkuntz eremu horretan kokatuta dauden administrazioek zehaztuko dutela euskararen jakintza zein plazatan izango den derrigorrezkoa, eta gainerako guztietan euskaraz jakitea merezimendutzat hartuko da. Gaur egun, eremu horretako lanpostu bat eskuratzerakoan, enplegu publikoko lehiaketa baten guztizko puntuazioan euskarak duen pisua guztizkoaren % 6koa da, eta % 10 artekoa izan daiteke, harreman bereziak eskatzen dituzten lanpostuen kasuan.
Eremu horretan, euskal toponimoak baliatuko dira izen ofizialtzat, gaztelaniaz bestelako deitura bat ez badago behintzat. Kasu horretan, biak erabiliko dira.
Irakaskuntzari dagokionez, guraso-aginteak edo tutoretzak edo, hala badagokio, ikasleak berak aukeratutako hizkuntza ofizialean jasoko dute hezkuntza ikasleek. Unibertsitateaz kanpoko hezkuntza-mailetan, nahitaezkoa izango da euskara nahiz gaztelania irakastea hizkuntza ofizial gisa, eta, horretaz gain, ikasleek, oinarrizko eskolatzearen amaieran, bi hizkuntzetan behar besteko trebakuntza-maila dutela egiaztatzea. Horretarako, 159/1988 Foru Dekretuak, Euskararen Foru Legea garatzen duenak, baimena ematen die eremu honetako ikastetxeei hurrengo hezkuntza-ereduak emateko: A eredua (euskara irakasgai gisa, gaztelania hizkuntza nagusi gisa), D eredua (euskara hizkuntza nagusi gisa, gaztelania irakasgai gisa) edo B eredua (bi hizkuntzak hizkuntzak irakas-hizkuntza gisa, parekotasunean). Hala ere, Lehen Hezkuntza edo horren ondorengo mailaren bat eremu euskaldunetik kanpo ikasi duen ikasle bat bada, euskaraz ez ikasteko aukera izango du eta berdin, eremu euskaldunean ohiko bizilekua ez dutela justifikatzen duten ikasleek.
Gune soziolinguistikoa
Gune soziolinguistikoak, biztanleria euskaldunaren ehunekoaren arabera :
1.a, euskaldunen ehunekoa % 20 baino gutxiago duten udalerriek osatua.
2.a, euskaldunen ehunekoa % 20 eta % 49 bitartean duten udalerriek osatua.
3.a, euskaldunen ehunekoa % 50 eta % 79 bitartean duten udalerriek osatua. 4.a, euskaldunen ehunekoa % 80 eta hortik goiti duten udalerriek osatua.
2018ko azterketa soziolinguistikoa
2018ko datuen arabera Nafarroa Garaiko herritarren % 14,1ek euskaraz bazekien, % 8 euskaldun hartzailea zen eta % 77,9k ez zekien euskaraz. Zazpi urte lehenagoko zifrekin konparatuz, euskaraz ez zekitenen kopuruak gora egin zuen.
Château-des-Prés
Château-des-Prés Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Château-des-Prés udalerrian erroldatutako biztanleak 176 ziren. Familiak 65 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 113 etxebizitza zeuden, 74 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 29 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 96 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 74 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 4 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 55 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 36 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 121 ziren, horien artean 97 aktiboak ziren eta 24 inaktiboak ziren. 97 pertsona aktiboetatik 88 lanean zeuden (50 gizon eta 38 emakume) eta 9 langabezian zeuden (3 gizon eta 6 emakume). 24 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Château-des-Prés udalerrian 71 unitate fiskal zeuden, 179 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.811 euro zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Leire Elustondo
Leire Elustondo Quiñones (Ermua, Bizkaia, 1993ko martxoaren 5a) abeslaria, musika konposatzailea eta kazetaria da.
Biografia
Txiki txikitatik hasi zen musika ikasten, pianoa eta kantua tartekatuz. Abeslari gisa, bakarlari hasi zen lehenengo eta Iker anaiarekin bikotea osatuz gero. Euskal Kantuz Lehiaketan hartu zuen parte urteetan eta 2012koan bigarren postua eskuratu zuen, duo modalitatean anaiarekin batera abestuz. EITBko hainbat abesti lehiaketan hartu du parte; euskara, gaztelania eta ingelerazkoa da bere kantu-errepertorioa. 2011an Beldur barik saria eskuratu zuen, berak sortutako "La rutina" abestiarekin. Zast musika taldearekin kolaboratutakoa da eta 2016an Ermuan Bagara ekimeneko kantuaren abeslarietako bat izan zen. EHUko Leioako kanpusean Kazetaritza ikasketak burutu ostean, bere Gradoko lanean euskal kultura eta kanpokoa nola ezkontzen diren aztertu zuen. Ermua eta Mallabiko Drogetenitturri hilabetekarian kolaboratzaile aritutakoa da eta EITBn kazetari gisa.
Touba
Etimologia
Touba izena arabiarretik dator (طُـوْبَىٰ).
Abu Sa'id Al Khudri profetak esan zuen: "Touba paradisuko zuhaitz bat da. Bere tamaina batek ehun urtetan egiten duen distantziaren parekoa da eta paradisuko jendearen arropa zuhaitz horren fruitua biltzen duen ehunaz dago egina."
Historia
Toubako hiri santua Mbaffar basoan sortu zuen 1888an Ahmadou Bamba Khadimou Rassoul ek, muridismoaren sortzaile berberak.
Administrazioa
Hiriaren zati handi bat urbanizatua dagoen arren, administratiboki Touba Mosquéeko lurralde landatar barruan dago, Arrondissement de Ndameko azpidibisio bat dena, Mbacké Departamentuan, Diourbel eskualdean.
Gune urbanoan, hiria 25 herriz dago osatua: Alia, Boustanoul, Arifina, Darou Alimoul Khabir, Darou Khadim, Darou Khoudoss, Darou Marnane, Darou Marnane 2, Sourah, Darou Miname, Darou Salam Ndame, Dianatoul Mahwa, Gouye Mbind, Guédé Bousso, Keur Niang, Khaïra, Ndindy Abdou, Same Lah, Touba Al Azhar, Touba Guédé, Touba Madyana, Touba Mosque, Boukhatoul Mubarak, Ndamatou 1, Touba HLM, Touba Ndiarême eta Route de Darou Mousty.
Hala ere, hiriak estatus berezia du, Senegalgo beste hiri santuek bezala: polizia berezia du, eta Xaria n oinarritutako araudia, Maliki eskola juridikoaren arabera idatzia.
Klima
Toubak Sahelgo klima du, estepako klima beroa, BSh Köppen klima sailkapenaren arabera.
Carl Lewis
Frederick Carlton Lewis edo Carl Lewis (Birmingham, Alabama, 1961eko uztailaren 1a -) estatubatuar atleta ohia da, distantzia laburreko korrikalari eta luzerako jauzilari moduan espezializatua, inoizko hoberenen artean duguna arlo horietan. Izan ere, 10 olinpiar domina (9 urrezko) eta Mundialetan beste 10 domina (8 urrezko) eskuratu zituen bere ibilbide luzean zehar.
Palmares hautatua
{| class="infotaula" style="width: 25em; font-size: 95%;" ! colspan="3" | Palmaresa ! colspan="3" | Olinpiar Jokoak
Allomogurnda papua
Allomogurnda papua Allomogurnda generoko animalia da. Arrainen barruko Eleotridae familian sailkatzen da.
Pindaré-Mirim
Pindaré-Mirim Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Giovanni Pico della Mirandola
Giovanni Pico della Mirandola ( ahoskatua; Mirandolako gaztelua, Ferrarako Dukerria, 1463ko otsailaren 24a - Florentzia, 1494ko azaroaren 17a) italiar filosofoa eta pentsalaria izan zen.
Bizitza
Zuzenbide kanonikoko ikasketak egin zituen Bolonian eta filosofiakoak Paduan. Florentzian jarri zen bizitzen, eta han Marsilio Ficino Errenazimentuko filosofo platoniko handia ezagutu zuen; arabiera, hebreera eta aramera ikasi zituen.
Platonen filosofiaren jarraitzaile zen, eta bi obra garrantzitsu eman zituen argitara: Conlusiones philosophicae, cabalisticae et theologicae («Ondorio filosofikoak, kabalistikoak eta teologikoak») eta De hominis dignitate oratio («Gizonaren duintasunari buruzko hitzaldia»), 1486. urtean biak. Pentsalari greko, hebrear, arabiar eta latinoetan oinarriturik idatzi zituen 900 tesiak eztabaidatzeko Europa guztiko pentsalariak bildu nahi izan zituen, baina ezinezkoa gertatu zitzaion Aita Santuak izendatutako batzorde batek heretikotzat jo baitzituen tesietariko batzuk. Frantzian izan ondoren, espetxean izan zen aldi labur batez, Florentziara itzuli zen eta 1492. urtean Alexandro VI.a aita santuak heresia haren salaketaz aske utzi zuen.
Merck KGaA
Merck KGaA, Alemaniako Darmstadt hirian egoitza duena, munduko konpainia farmazeutiko eta kimiko zaharrena da, eta gaur egun arrakasta handia du bi sektoreetan. 2011n, bere salmentak 2.000 milioi eurora iritsi ziren, bioteknologiako enpresa farmazeutikoen artean zazpigarrena izanik.
Middlesex konderria (Virginia)
Middlesex konderria (Middlesex County) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Saluda da. 2010eko zentsuaren arabera 10,959 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Middlesex konderriak 54,587 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,838 ura dira. Beste 33,749 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,08 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 10,959 pertsonetatik 8,770 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 166 dira. 1,956 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 155 pertsonek kokatzen zuten.
Bissey-la-Côte
Bissey-la-Côte Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 63 etxebizitza zeuden, 49 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 63etxeak ziren. 49 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 3 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 32 etxek bost zituzten. 34 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 23 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 63 ziren, horien artean 45 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 45 pertsona aktiboetatik 42 lanean zeuden (21 gizon eta 21 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Linda Sembrant
Linda Sembrant (Uppsalan,Suedia, 1987ko maiatzaren 15) futbolaria oso ospetsua da.
Bissey-la-Côte
Diru sarrerak
2009an Bissey-la-Côte udalerrian 51 unitate fiskal zeuden, 108 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.738 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 garraio enpresa zen.
Linda Sembrant
Sembrant SK Serviarekin hasi zen futbolean, eta gero Bälinge IF gazte-sistemaren bidez egin zuen aurrera. Hazten ari zen bitartean Henrik Larsson aurrelaria izan zuen rol-eredu bezala, baina Sembrant defentsa bihurtu zen. Sembrantek 2006-2007 denboraldia Ingalaterran jokatu zuen Lincoln Ladiesekin (orduan Lincoln City Ladies deitzen zioten). Gero AIKera joan zen 2008an. 2010eko azaroan, Sembrant-ek Kopparbergs/Göteborg FCra aldatu zen, AIKeko kapitain bihurtu ondoren. Handik urtebetera, Tyresö FFra joan zen bizitzera.'
Bissey-la-Côte
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 margolaria.
2000. urtean Bissey-la-Côte udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 668 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Linda Sembrant
2012an, Tyresöko taldeko kide izan zen Sembrant. Damallsvenskyko txapelketa irabazi zuen, baina aurreko lokailu gurutzatuan lesio bat izan ondoren denboraldiaren amaiera galdu zuen. Tyresök finantza-kolapsoa izan zuen 2014ko denboraldian, ligatik erretiratu eta jokalari guztiak alde batera utzita. Montpellier klub frantsesera joatea lortu zuen Sembrantek.
Nazioarteko karrera profesionala
Sembrantek Suediako ordezkari moduan jokatu zuen gazteriaren maila guztietan, eta gero Ingalaterraren aurkako partida irabazi zuen 2008ko otsailean. Euro 2009rako kendu zuten konbokatoria suediarretik, lesioengatik.
2011n, Suediako taldeak Sembranti berriro deitu zioten, Alemaniako Munduko Koparako. Londres 2012ko Joko Olinpikoetarako selekzio nazionalean bere tokia mantendu zuen.
Sembrant-en 50. txapelaren harira, Suediaren gola sartu zuen Kanadarekin 1-1eko berdinketa batean. Lagunarteko partida Los Angelesen jokatu zen 2014ko azaroan.
Sembrandtek Thailandiaren aurka gola sartu zuen 2019ko FIFA Emakumeen Munduko Kopan, hasierako gola 5-1 irabazita.
Lycodon aulicus
Lycodon aulicus Lycodon generoko animalia da. Narrastien barruko Colubridae familian sailkatuta dago.
Trochalopteron morrisonianum
Trochalopteron morrisonianum Trochalopteron generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Lavoine
Lavoine Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Roja udalerria
Roja udalerria (Rojas novads) Letoniako udalerri bat da. 200 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 3527 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Roja da.
Lavoine
Etxebizitza
2007an 141 etxebizitza zeuden, 74 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 60 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 138 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 74 etxebizitza nagusietatik 65 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 1ek bi zituen, 4 etxek hiru zituzten, 16 etxek lau zituzten eta 51 etxek bost zituzten. 54 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 33 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Lavoine udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 392 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Calumma capuroni
Calumma capuroni Calumma generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.
Oberwil-Lieli
Oberwil-Lieli Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Wardenclyffe Dorrea
Wardenclyffe Dorrea (1901-1917), Tesla dorrea izenarekin ere ezaguna, Nikola Teslak Long Island- en diseinatu eta eraikiarazi zuen haririk gabeko transmisio estazio esperimentala izan zen 1901-1902an, New Yorkeko Shoreham herrian kokatua. Teslak Atlantikotik Ingalaterrara eta itsasoko itsasontzietara mezuak, telefonia eta irudi faksimilak igortzeko asmoa zuen, seinaleak Lurra transmisore bezala erabil zitekeela zioten teorietan oinarrituta. Instalazioak handitu eta hari gabeko potentziaren transmisioari buruzko ideiekin ez zen urrutiegi ailegatu. Guglielmo Marconiren irrati bidezko telegrafo sistemarekin hobeto lehiatzea zen helburua baina finantziazioa ukatu egin zion JP Morganek proiektuaren babesle nagusiak. Ezin izan zuen inbertsio osagarririk aurkitu, eta proiektua 1906an bertan behera utzi zen, eta benetan ez zen inoiz martxan jarri Teslak nahi zuen bezala.
Teslaren zorrak kitatzeko asmoz, 1917an dorrea eraitsi zuten txatarretarako eta 1922an exekuzioan hartu zituzten ondasunak. 50 urtez, Wardenclyffe argazkilaritza hornidurak ekoizten zituen prozesatzeko instalazio bat izan zen. Eraikin asko gehitu ziren orubera eta hartzen dituen lurrak 16 acre baina jatorrizkoa, 94 by, Stanford Whitek diseinatutako adreiluzko eraikinak zutik dirau gaur egun arte.
1980ko eta 2000ko hamarkadetan, argazki garaiko hondakin arriskutsuak garbitu ziren, eta gunea saldu eta garbitu egin zen garapen berrirako. Gunea salbatzeko oinarrizko kanpainak 2013an jabetza erostea lortu zuen, Nikola Teslari eskainitako etorkizuneko museoa eraikitzeko asmoekin. 2018an jabetza leku historikoen erregistro nazionalean sartu zuten.
Angoulins
Angoulins Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
DDR-SDRAM
DDR-SDRAM edo Double Data Rate SDRAM, erloju ziklo bakoitzean datuak birritan bidaltzen dituen memoria sinkronoa da. Modu honetan sistemako busak duen abiaduraren bikoitzera funtzionatzen du erloju-maiztasuna handitu beharrik gabe. SDRAM bezala hau ere, DIMM modulutan fabrikatzen da kasu honetan ordea 184 kontaktutakoak izango dira modulu hauek.
Μνήμη τυχαίας προσπέλασης DRAM
Dürüm
Dürüma (turkieraz ahoskatua; eusk.: 'biribilki') dönerrren osagaiez beteriko ogi zapala da, turkiar gastronomian ohikoa dena. Ogi zapala bi motakoa izan daiteke: yufka edo lavash. Turkiar diasporan normalean yufka erabiltzen dute, Turkian berriz lavash ohikoagoa da.
Angoulins
Etxebizitza
2007an 1.863 etxebizitza zeuden, 1.589 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 186 bigarren erresidentzia ziren eta 89 hutsik zeuden. 1.672 etxeak ziren eta 122 apartamentuak ziren. 1.589 etxebizitza nagusietatik 1.163 bere jabearen bizilekua ziren, 403 alokairuan okupaturik zeuden eta 23 doan lagata zeuden; 48 etxek gela bat zuten, 108 etxek bi zituzten, 301 etxek hiru zituzten, 452 etxek lau zituzten eta 681 etxek bost zituzten. 1.290 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 767 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 666 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.329 ziren, horien artean 1.567 aktiboak ziren eta 762 inaktiboak ziren. 1.567 pertsona aktiboetatik 1.402 lanean zeuden (719 gizon eta 683 emakume) eta 164 langabezian zeuden (79 gizon eta 85 emakume). 762 pertsona inaktiboetatik 348 erretiraturik zeuden, 235 ikasten zeuden eta 179 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Angoulins udalerrian 1.521 unitate fiskal zeuden, 3.609,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.158 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 244 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 28 eraikuntza enpresak ziren, 96 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 22 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 13 finantziazio enpresak ziren, 19 higiezinen enpresak ziren, 17 zerbitzu enpresak ziren, 14 administrazio publikoko enpresak ziren eta 17 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 58 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 banku bulegoak, 1 funeraria, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 2 margolariak, 2 zurginak, 6 iturginak, 7 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 5 ile apaindegiak, 9 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 3 apaindegiak.
2009an zeuden 56 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 2 supermerkatuak, 3 brikolaje denda handika, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 4 okindegiak, 2 harategiak, 1 kongelatu-denda zen, 1 arraindegi zen, 3 liburu dendak, 10 arropa dendak, 4 etxerako tresna dendak, 2 zapata-dendak, 9 altzari dendak, 3 kirol-dendak, 2 drogeria, 3 lurrin-dendak, 3 bitxi-dendak eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Angoulins udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Allomogurnda sampricei
Allomogurnda sampricei Allomogurnda generoko animalia da. Arrainen barruko Eleotridae familian sailkatzen da.
Castelo Branco
Castelo Branco Portugalgo ekialdeko hiria eta izen bereko barrutiaren hiriburua da. Erdialdeko eskualdeko Hegoaldeko Beira Interior azpieskualdean dago. 1.438 km²ko azalera du eta 2011n 56.109 biztanle zituen.
Angoulins
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Castelo Branco
Historia
Kastro erromatar-lusitaniar batengandik jaso du izena, Castra Leuca ("kastro zuria"), Colina da Cardosa muinoan kokaturik zegoena. Populazioa muinoaren maldatan pilatuz joan zen.
Angoulins
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Castelo Branco
Historia
Dena dela Tenpluaren ordenak lurraldea 1182an eskuratu zuen arte ez da askorik ezagutzen inguru honetaz. Fernandes Sanches nobleak Vila Franca da Cardosa herria eman zien tenplarioei. 1213an forua eskuratu zuen eta gaurko Castelo Branco izena hartu zuen. Inozentzio III.ak 1215ean baieztatu zuen. Tenplarioek gaztelua eraiki zuten eta harresiz inguratu zuten hiria.
Angoulins
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Castelo Branco
Historia
1642an hiriburu bihurtu zen eta 1771 urtean hiria. 1881ean diozesiaren egoitza bihurtu zen. Artzapezpikuaren jauregiko lorategiak dira hiriaren erakargarri turistiko nagusia.
Klima
Castelo Brancok uda beroko klima mediterraneoa dauka, Csa Köppen klima sailkapenaren arabera.
Iruñeko Harresien Interpretazio Zentroa
Iruñeko Harresien Interpretazio Zentroa Nafarroako Iruñea hiriburuko museo bat da. San Bartolome bastioian dago, Iruñeko harresietan, Medialuna parkea, Iruñeko zezen plaza eta Labriteko jaitsieraren alboan, eta Club Natación igeriketa elkartearen instalazioen gainean.
Bertan Iruñeko harresiei buruzko historia eta informazioa ikusgai dago.
Bruno Hezeta
Bruno Hezeta Dudagoitia (Bilbo, Bizkaia, 1743ko martxoaren 1a - ?, 1807ko abuztuaren 16a) euskal herritar itsasgizon eta ofiziala izan zen. Espainia Berriko erregeorde Antonio Maria Bucareli Urtsuaren aginduz Kalifornia Garaiko kostaldea esploratu zuen (gaur egungo AEB eta Kanadako Ozeano Bareko kostaldea), honela lurralde hartan errusiar kokalekuak zeudelako zurrumurruei erantzuteko eta haren gainean espainiar subiranotasuna aldarrikatzeko asmoz.
Cleveland (sumendia)
Cleveland Ameriketako Estatu Batuetako Alaska estatuko Aleutiar uharteetan dagoen sumendia da. 1.730 metroko garaiera du.
Sumendiaren azken erupzioa 2013ko abuztuan izan zen.
Urbasa-Andia natura parkea
Urbasa-Andia natur parkea Sakana hegoaldean eta Lizarrako merindadeko iparraldean kokatzen da. Guztira 21.408 hektareako azalera du, gehiena pagadiz eta larrez osatuta. Natura parkeko punturik baxuena 835 metrotara dago eta altuena 1.492 metrotara. Gailurrik altuenak Beriain (1492m), Dulantz (1243m), Urbasako gaina (1154m) eta Santa Marina mendiak dira.
Nafarroako Gobernuak 1997ko otsailaren 27an izendatu zuen natura parke. Mendilerro biak partzuergoak dira, jabea Nafarroako Foru Erkidegoa izanik.
Geografia
Natura parkea lau zatitan banatuta dago :
Osatutako eremuak muga hauek ditu :
Parkean dauden mendiak hauek dira:
Estratigrafia eta paleogeografia
Urbasa-Andiako arroka gehienek itsasondoan sedimentatu ziren materialetatik sortu ziren. Urbasa-Andiaren historia geologikoan zehar itsas mailak aldaketa ugari eduki zituen. Itsas ingurunearen sakoneraren arabera sedimentazio ezberdinak eman zen. Bartan aurkitutako fosilak horren adierazle dira. Nagusiki bi sedimentazio ingurune nagusi bereizten dira :
Historia geologikoa
Urbasa-Andiako arroka zaharrenak ipar-ekialdeko ezponda eta hondo abisaletan eratu ziren tupak dira. Arroka hauek Goi Kretazeoko Santoniar estaian eratu ziren duela 85 milioi urte. Bertan ekinodermatuen fosil ugari topatu dira.
Goi Kanpaniar eta Behe Maastrichtiar periodoetan, duela 69 eta 67 milioi urte artean, itsas maila nabarmen jaitsi zen. Urbasa eta Andiako inguruneek somerizazio prozesua jasan zuten, hau da, sedimentuen pilaketa gero eta sakonera txikiagoko itsasoetan eman zen itsas mailaren jaitsieraren ondorioz. Hala, hondo abisalak goi ordokiaren parte izatera iritsi zen. Garai berean, harea kantitate handiak sedimentatu ziren goi ordokietan Nafarroa hegoaldeko hainbat lurralde itsasondotik azaleratzearen ondorioz. Honek organismo karedunak bizitzea eragotzi zuen eta kareharria beharrean hareharriak eratzea. Aipatzekoa da, ez dagoela garai honetako materialik Urbasan ezta Andian ere, sedimentatutako hareharriak gerora higatuak izan zirelako. Bada, ordea, honen ebidentzia Alaitz eta Entzia ko mendateetan.
Paleozenoaren eta Eozenoaren arteko trantsizioan, duela 55 milioi urte, itsas mailak posizio gorena hartu zuen. Urbasan zein Andian sakonera handiko itsas ingurunean geratu ziren, tupen sedimentazioa izanik nagusi. Kareharrien metaketa Urbasa-Andiaren hego mendebaldean eman zen, Arabako Entzia mendilerroan, hain zuzen.
Ypresiar eta Luteziar artean, duela 55 eta 44 milioi urte artean, itsas maila jaitsi zen. Urbasan eta Andia hegoaldean kareharriaren somerizazioa eman zen. Andia iparraldean eta Beriaingo mendilerroa n tupak sedimentatu ziren. Garai honetan itsas mailaren jaitsiera hain nabarmena izan zen, non Urbasako mendilerroa itsasondotik azaleratu baitzen. Euriteek Urbasan aurrez sedimentatu ziren materialak nabarmen higitu zituen, honen ebidentzia izanik Urederra iturburuaren goialdean agertzen diren arrokak. Luteziar eta Behe Bartoniar periodoetan, duela 44 eta 40 milioi urte artean, itsas maila berriro igo zen, Urbasa ur azpian geratuz. Urbasan alga koloniak ugaritu ziren, arrezife egitura ugari eratuz. Andian, ordea, makroforaminiferoak ziren nagusi. itsas korronteek makroforanimiferoak goiko guneetatik beheko guneetara desplazatzean estratifikazio gurutzatua deritzen geruza inklinatuak eratu ziren. Honen adibideak Lizarragan aurkitu dira.
Goi Eozenoan, duela 40 eta 34 milioi urte artean, itsas maila jaitsi zen. Garai honetan goi-ordokiko somerizazioa mugatua zegoen eta igeltsudun tupak eratu ziren. Igeltsudun tupen gainean harearria metatu zen, olatuek eratutako ripple egiturak nabarmenak direlarik. Honek, garai honetan, itsasoaren eta lurrazalaren arteko muga Urbasan kokatua zegoela adierazten du.
Eozenotik Oligozenorako trantsizioan Urbasa-Andia behin betiko azaleratu zen. Hori dela eta Oligozeno eta Miozeno periodoetako arrokak, duela 34 eta 5 milioi urte artekoak, lurrazalean sedimentatu ziren. Garai honetako arrokak oso urriak dira, eta Lizarrako sakonunean aurkitzen dira gehienak.
Tektonika
Goi Kretazeoan Iberiar plaka eta Eurasiar plaka bananduak zeuden. Iberiar plaka iparralderantz desplazatzen joan zen harik eta bi plakek talka egin zuten arte. Bi plaken arteko eremuan tolesdurak eta failak eratu ziren eta urpean zeuden hainbat material azaleratu ziren Pirinioa k sortuz. Urbasa-Andian gertatu zen Oligozenoko itsas erregresioa piriniar sistemaren eraketarekin erlazionatuta dago.
Aktibitate tektoniko horren ondorioz lurrazalean zeuden hainbat material ekialde-mendebalde norabidearekin tolestu ziren. Parke-naturaleko arroka geruza gehienek U luzatuaren forma dute, geruzen erdialdean arroka gazteenak eta kanpoaldean arroka zaharrenak aurkitzen direlarik. Tolesdura mota honi sinklinal deritzo, eta Urbasan, Andian eta Beriain-Satrustegin agertzen dira. Bestetik, Ergoienako haranean U forma alderantzikatua duen antiklinala ageri da. Tolesdura mota honetan, geruzen erdialdean arroka zaharrenak aurkitzen dira eta kanpoaldean arroka gazteenak.
Ekialde-mendebalde norabidea duten tolesdura hauek deskribatzea konplexuagoa da failak kontuan hartuz gero. Faila hauek, nagusiki, ipar-hego norabidea dute. Urbasan nahiko urriak dira, Santa Marina ermitako faila eta Otsaportilloko faila aipagarrienak izanik. Andian, ordea, faila sistema bat ageri da mendilerroaren erdialdean. Failarik garrantzitsuena Zunbeltzekoa da, Urbasa eta Andia bereizten dituen malkarra eratzen duelako.
Andiako faila sistemaren sorrera bi gertaera geologiko nagusiren ondorio da. Gertaeretako bat, Iruñeko failatik sakonera handian zegoen Triaseko buztina irtetea izan zen. Material hauen kanporaketak eratutako tentsioen ondorioz hainbat faila eratu ziren diapiroen inguruan, besteak beste, Andian. Andiako faila sisteman eragina eduki zuen beste gertaera Gares eko antiklinalaren handitzea izan zen.
Geomorfologia
Urbasa eta Andiako mendilerroak behin betiko itsasondotik irtetean, eurite, elurte eta beste hainbat faktorek arrokak higatu dituzte. Erosio prozesu nabarmenena material bigunek jasan dute, besteak beste, Eozenoko tupek eta buztinek. Jatorrian tupak zeuden gainazaletan orain sakonuneak agertzen dira, material bigunak erabat higatu baitziren. Hala ere, lurrazalean dauden arroka ugarienak kareharriak dira, eta hauek ez dira tupak bezain erraz higatzen.
Higadura agenteen eragina handiagoa da gune altuetan. Tolesdura antiklinaleko tontorrak, besteak beste Ergoienagako haranak, erosio sendoa jasan zuen. Kasu honetan, lurrazalean zegoen kareharria baztertua izan zen higidura handiaren ondorioz. Honen ostean, tupak azaleratu ziren, eta hauek material bigunak izanik, erabat higatu ziren. Hori dela eta, gaur egun harana ikusten dugu jatorrian tontorrik altuena zegoen lekuan. Tolesdura sinklinala duten mendilerroek, besteak beste Urbasako eta Andiako mendilerroek, kareharrizko geruza sendoa dute gainazalean. Hauen altuera jatorrizko Ergoienagako tontorrarena baino baxuagoa izanik, bi mendilerroek ez zuten higidura sendoa jasan eta bertako kareharria ez zen erabat baztertua izan. Hori dela eta, jatorrian baxuak ziren mendateak gaur egun mendirik altuenak dira. Fenomeno honi erliebe iraulia deritzo.
Karst
Kareharriak azido karbonikoarekin erreakzionatu eta disolbatzean karst sistema eratzen da. Exokarsta lurrazalean agertzen diren egiturek osatzen dute. Egitura esanguratsuenak lenarrak, poljeak, soluzio dolinak eta iturburuak dira. Endokarsta, aldiz, lur barneko egiturek, besteak beste, akuiferoek, koba bertikalek eta koba horizontalek osatzen dute.
Lenarrak morfologia irregularreko egiturak dira kareharriak azido karbonikoarekin erreakzionatu eta disolbatzean eratutakoak. Poljea inguruan altxatutako eremuak dauzkan haran laua da. Euriteetan akuiferoetara doazen errekak ageri dira bere erdialdean. Honen adibide dira Urbasako Lautada eta Zaldibe. Dolinak metro bat eta zortzi metro bitarteko diametroa duten sakonuneak dira. Bertako arrakaletatik ura xurgatzen da barneko galerietara igaroaz. Urak arrakalen alboetako kareharria disolbatzean, arrakalak zabaldu egiten dira koba bertikalak eta horizontalak eratuz. Ura lur barnean beherantz doa material iragazgaitzekin topo egiten duen arte, Goi Kretazeoko tupekin hain zuzen ere. Sakoneko tupa eta lutita iragazgaitz hauek, lur barnera perkolatu den ura kanporantz bideratzen dute, behean arroka iragazgaitza eta goian arroka iragazkorra, Paleozenoko kareharria, duten pasabide horizontaletatik.
Ur hau lurrazalera igarotzen den guneei iturburu deritze, eta Urederrako iturburua da natura-parkeko adibide esanguratsuena. Urederra Urbasako iturburu nagusia da, 4,5 metro kubiko segundoko emaria du eta 175 kilometro karratutan infiltratu diren urak kanporatzen dira. Andiako iturburu nagusiak Riezu eta Arteta dira, 2,25 metro kubiko segundoko emaria eta 3,25 metro kubiko segundoko emaria dutenak hurrenez hurren. Aipatzekoa da iturburuak ez direla nahikoa lur barneko ur guztia kanporatzeko. Hori dela eta, perkolatu den ura behin behinekoz akuiferotan bilduko da lurrazalera kanporatu arte.
Klima
Urbasa-Andiak klima ozeanikoaren eta kontinentalaren arteko muga ezartzen du. Klima ozeanikoaren eragina iparraldeko mendi-hegaletan eta mendilerroaren gailurretan nabari da. Bertara ozeano atlantikotik datozen ipar-ekialdeko aire hezeak iristen dira. Hala prezipitazioak ugari dira urte osoan zehar, nahiz eta udan eskasagoak izan. Horrez gain, tenperatura aldaketak nahiko lausoak dira. Natura-parkearen hegoaldeko haranetan klima kontinentala ageri da. Prezipitazioak urriagoak dira eta tenperatura aldaketak bortitzagoak, hau da, uda beroagoak eta negu hotzagoak dira. Prezipitazioei dagokionez, iparraldeko eta hegoaldeko hegaletan nabari den bariazioa itzal orografikoaren ondorio da. Ipar-ekialdetik datozen fronte hezeek iparralderantz orientaturiko hegaletan eragiten dituzte prezipitazioak. Hasiera batean hezea zen airea jada lehorturik igarotzen da hegoaldera. Hori dela eta, hegoaldean iparraldean baino urriagoak dira prezipitazioak. Hilabeterik euritsuena Abendua da eta lehorrena Uztaila. Lurzorua, urtean berrogei bat egunez dago elurrez estalia, bataz beste.
Altitudeak eragin nabarmena du tenperaturan. Altitudean 100 metro igo hala, 0,6 °C jaisten da tenperatura. 1000 metroko desnibel ezberdintasuna duten bi puntu hartuz gero, goiko kotan (Beriain, 1494m) ia urte osoan zehar egin dezake izoztea, aldiz, punturik baxuenean (Altsasu, 520m) izozteak oso urriak dira.
Klimaren eragina faunan eta floran
Klimaren eragina nabarmena da floran. Natura-parkeko iparraldean pagoak dira nagusi eta hegoaldean arteak eta erkametzak.
Kasu batzuetan, eurosiberiar eta mediterranear faunaren banaketa bat dator eurosiberiar eta mediterranear landarediarekin. Beste batzuetan, ordea, posible da mediterranear jatorriko animaliak pagadietan topatzea eta eurosiberiar jatorriko animaliak arteetan topatzea.
Pagadia
Basoan dauden goroldio, belarkara, zuhaixka eta zuhaitzen dibertsitatearen arabera nitxo ekologiko gehiago edo gutxiago egongo dira. Baso konplexuetan animalia dibertsitate handiagoa egongo da, eta baso sinpleetan animalia dibertsitatea txikiagoa. Esaterako, udaberrian pagoei hostoak irtetean argi gutxi iristen da lurzorura. Hori dela eta zuhaixka eta belarkara gutxi agertzen dira, eta animalien dibertsitatea ere txikia da.
Pagoak mantentzen duen hezetasuna onuragarria da anfibioentzat ugaltzeko putzuak behar dituztelako. Anfibioen adibide batzuk, arrabioa, baso-igel gorria, txantxikua, apo arrunta, eta gailurretako uhandrea dira. Azken hau Iberiar Penintsulan soilik kantauriar mendikatean, Urbasan, Andian, Aralarren eta Lokizen agertzen da. Apo lasterkaria ere ageri da pagadietan nahiz eta mediterranear klimako joera eduki.
Vitória do Mearim
Vitória do Mearim Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Urbasa-Andia natura parkea
Pagadia
Pagoaren hezetasuna anfibioentzat onuragarria den bezala muskerrentzat ez da onuragarria. Hala ere, pagadietan ziraunak, mendebaldeko musker berdea, aspis sugegorria, sugandila bizierrulea eta horma-sugandila aurkitzen dira.
Alpetar kakalardo adarluzea eta apolo tximeleta pagadietan aurkitzen diren ornogabe babestuak dira.
Pagadiko ugaztun aipagarrienak satitsu buztankarratua, (Sorex araneus), satitsu txikia, (Sorex minutus), lursagu gorria, (Myodes glareolus), sagu lepahoria, (Apodemus favicollis), eta muxar grisa (Glis glis) dira. Ugaztun handiagoa ere ageri dira, adibidez azeria (Vulpes vulpes), azkonarra, (Meles meles), erbinudea (Mustela nivalis), basurdea (Sus scrofa) eta basakatua, (Felis sylvestris). Orkatza (Capraeolus capraeolus) desagertua izanagatik, gaur egun badira orkatza. Ale batzuk euren kabuz inguruko natur eremuetatik etorri ziren. Beste batzuk, aldiz, gizakiak eginiko birpopulaketaren ondorio daude bertan.
Ur ekosisteman
Uren ezaugarri fisiko-kimikoak nahiko ezberdinak dira natura-parkeko gune ezberdinetan eta honek eragin nabarmena du ur ekosistemetako faunaren distribuzioan. Goi-ibilguko urak gardenak dira mantenugai faltarengatik. Gune honetan aurkitzen diren ur-laster eta ur-jauzi ugariak onuragarriak dira uraren oxigenaziorako. Inguruko landareen hostoak arroketara finkatzen diren ornogabe bentonikoek prozesatzen dituzte. Behe-ibilguko urak, ordea, epelagoak, geldoagoak eta mantenugaietan aberatsagoak dira. Honek guztiak algen hazkuntza handiagoa ahalbidetzen du.
Goi-ibilguan agertzen diren arrainak amuarraina, (Salmo trutta), ezkailua (Phoxínus phoxinus) eta ortzadar-amuarraina (Oncorhynchus mykiss) dira. Azken honek piszifaktorietatik alde egiten du goi-ibilguetara. Barboa (Barbus bocagei), eta hegoaldeko loina txikia (Chondrostoma toxostoma), ohikoagoak dira behe-ibilguetan nahiz eta goi ibilguetan ere aurki daitezkeen.
Anfibioak nahiko ugariak dira, besteak beste, aipagarrienak ur-igel arrunta (Pelophylax perezi), eta apo arrunta (Bufo bufo) dira. Muskerretan ingurune urtarrak oso gustuko dituzten suge gorbataduna (Natrix natrix) eta suge biperakara (Natrix maura) dira aipagarrienak.
Goi-ibilguetan agertzen diren hegaztiak ur-zozoa (Cinclus cinclus) eta buztanikara horia (Motacílla cinerea) dira. Lehenak, harriak astintzen ditu ornogabeen bila, eta bigarrena uretatik kanpo dauden intsektuez elikatzen da. Martin arrantzalea (Alcedo atthis), behe-ibilguetan agertzen da eta arrain txikiak janez elikatzen da.