cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vsievolod Ivanov
Gaztetan harat-honat ibili zen lanbide eta zeregin askotan; gerrilletan, besteak beste. Bizitasun handiko deskribatzaile agertzen da gerra-giroko obretan eta Asia aldeko lekuetan girotutakoetan. Historiaren ekaitzen artean beren grina ilunek bizi dituzten pertsonaiak izan ohi dira. Bere obrarik ospetsuena, Bronepoiezd No. 14-69 (14-69 zk.ko tren blindatua), benetako gertaera batean oinarriturik dago.
Arteria espleniko
Arteria esplenikoa edo bare-arteria enbor zeliakoan sortutako arteria bat da. Arteria hau barea eta urdailaren zati bat odol oxigenatuz hornitzeaz arduratzen da.
K-9 (filma)
K-9 (K-9) 1989ko Rod Daniel estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako akziozko komedia filma bat da. James Belushi, Jerry Lee eta Mel Harris aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Michael Dooley (James Belushi) San Diego hiriko poliziako detektibe odolberoak Lyman (Kevin Tighe) izeneko nazioarteko droga-trafikatzailea ikertzen ari da. Brannigan (Ed O'Neill) sarjentuak laguntzeko asmoz Michaeli drogen atzematean bereziki trebatu duten Jerry Lee alemaniar artzain polizia-txakurra emango dio.
Bi lankide berriek, gizasemeak nahiz txakurrak, Lyman atxilotu eta espetxeratzen saiatuko dira, baina Dooleyk lasterrera bere txakurra bihurria izateaz gain berak uste baina buruargiagoa dela eta nahi duenean bakarrik jarduten duela jabetuko da.
Francisco Javier Mauleon
Francisco Javier Mauleon Unsuain (Gasteiz, 1965eko irailaren 16a - ), euskal txirrindulari profesional ohia da, 1988 eta 1998 artean profesionala izan zena. Lizarran bizi zen eta hiru garaipen lortu zituen.
Palmaresa
1985
1987
1988
1989
1990
1996
1997
Gilbertolus maracaiboensis
Gilbertolus maracaiboensis Gilbertolus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Acestrorhynchidae familian.
Floodwood (Minnesota)
Floodwood Minnesotako hiri bat da. St. Louis konderrian kokatua dago. 2010ean 528 biztanle zituen, 3.68 kilometro koadrotan banatuta.
Sedlice (Příbramgo barrutia)
Sedlice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 265 biztanle ditu eta 5,69 kilometro koadroko azalera. Příbramgo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1508 urtean egin zen.
Rhacophorus reinwardtii
Rhacophorus reinwardtii Rhacophorus generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Biologiaren historia
Biologiaren historiak izaki bizidunen ikerketaren historia kontatzen eta aztertzen du, Antzinarotik gaur egun arte. Zientzia biologikoen jatorriak Ayurvedako, antzinako Egiptoko, Grezia klasikoko Aristotelesen lanetan eta Erromatar Inperioko Galenoren lanetan bildutako tradizioetan daude, medikuntzari eta zientzia naturalei buruzkoak. Erdi Aroan, mediku musulmanek (Avizenak, adibidez) teoria hauek garatu zituzten. Berpizkundean eta Aro Modernoaren hasieran, jakintza biologikoa zeharo hazi zen Europan, enpirismoaren inguruko interesagatik eta organismo berri askoren aurkikuntzengatik. Alde batetik, Harvey eta Vesalio nagusitu ziren, fisiologian esperimentazioa eta behaketa erabili zituztelako. Beste aldetik, Lineo eta Buffon kondea nagusitu ziren: bi hauek taxonomia (espezieen sailkapena) eta fosilen sailkapena garatu zituzten, eta organismoen izaera eta garapena aztertu zituzten. Anton van Leeuwenhoek-ek lehen aldiz mikroorganismoak behatu zituen, mikroskopioaren bidez, eta teoria zelularra garatzeko oinarriak finkatu zituen. Natura-teologiaren garrantzia handitu egin zen, filosofia-mekanizismoa rengatik, eta horrek natura-historiaren garapena eta argudio teleologikoa errotzea ahalbidetu zituen.
XVIII. eta XIX. mendeetan zehar, hainbat arlo biologiko (adibidez, botanika eta zoologia) diziplina zientifiko profesionalak bihurtu ziren. Lavoisierrek eta beste zientzialari batzuek mundu biziduna eta mundu bizigabea uztartu zituzten, fisikaren eta kimikaren bitartez. Alexander von Humboldt-ek eta beste natura-esploratzaile batzuek organismoen eta haien ingurunearen arteko harremanak eta geografiak hauengan zuen eragina aztertu zituzten, eta biogeografiaren, ekologiaren eta etologiaren oinarriak ezarri zituzten. Naturalistak esentzialismoa ukatzen hasi ziren, eta espezieen iraungipena eta eboluzionismoa kontuan hartzen hasi ziren. Teoria zelularrak bizitzaren oinarriari beste ikuspegi bat eman zion. Charles Darwin-ek hau guztia hautespen natural bidezko eboluzioaren teorian sintetizatu zuen, enbriologian eta paleontologian egindako ikerketen emaitzekin batera. XIX. mendearen amaieran, berezko sorkuntzaren teoria alde batera utzi zen, eta gaitzen teoria mikrobiarra nagusitu zen. Hala ere, herentzia genetikoa nola gertatzen zen oraindik misterio bat zen.
Historiaurrea
Lehen gizakiek elkarren artean landare eta animaliei buruzko informazioa partekatu behar izan zuten, biziraun ahal izateko. Adibidez, giza eta animalien anatomia eta animalien izaerari buruzko ezaugarriak (migrazio-ohiturak, esate baterako) informazio baliotsua ziren. Jakintza biologikoa nabarmenki hazi zen iraultza neolitikoan, gizakia bizimodu nomadatik eta ehizatik bizimodu sedentariora eta nekazaritzara igaro zenean. Gizakiak landareak landatzen hasi ziren euren buruak eta abereak elikatzeko.
Lehen oinarriak
K.a. 3000. eta 1200. urteen artean, Antzinako Egiptoko eta Mesopotamiako herritarrek astronomian, matematikan eta medikuntzan ekarpenak egin zituzten, beranduago antzinate klasikoan greziarren filosofia naturalean eragina izan zutenak. Antzinako Greziaren garaian, biologia-arloan aurrerapen oso handiak egin ziren.
Antzinako Egipto
Medikuntzako gaiak jorratzen dituzten dozena bat papiro aurkitu dira. Ezagunenak Edwin Smith Papiroa (ebakuntzei buruzko idatzi bat, gaur egun ezagutzen den zaharrena) eta Ebers Papiroa (gaixotasun eta erremedio ugari agertzen diren idatzia) dira, biak k.a. 1600. urte ingurukoak.
Hilondura egiptoarrek garatu zuten, momien gorpuen deskonposaketa saihesteko.
Añoze
Añoze Zangozaldeko Zangoza udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.
Jatorriz eta historian zehar udalerri propioa izan zen, baina gaur egun Nafarroako Zangoza eta Aragoiko Sause artean dago.
Bertako biztanleak añoztarrak ziren.
Historia
«Sakonki erromanizatutako eremu batean dago, erromatar kokaleku garrantzitsuetatik oso gertu», Cæsaraugustatik Pompaelora iristen zen galtzada erromatarretik gertu.
Tirso de Molina
Tirso de Molina, jaiotza-izenez Gabriel Téllez (Madril, Espainia, 1579ko martxoaren 24a - Almazan, Soria, Espainia, 1648ko martxoaren 12a) espainiar antzerki-idazlea izan zen. Lope de Vegaren jarraitzaile handiena izan zen.
Añoze
Historia
Leireko monasterioari lotuta egon zen mende askotan, Iruñeko Erresumaren eta Aragoiko Erresumaren artean. Antzinako idazkietan Anuissem (880) eta Aniosso (1305) izenak agertzen dira.
Tirso de Molina
Biografia
Alcala de Henaresko Unibertsitatean ikasi zuen, eta 1601ean Mesedeetako Ordenako fraide egin zen. Ordenako kronikari izendatu zuten 1632an, eta haren historia idatzi zuen 1637an. Ospe handia izan zuen, halaber, teologo gisa.
Añoze
Historia
Dokumentazioaren arabera, XVII. mendean jenderik gabe zegoen. Desamortizazioarekin lurrak hainbat eskuetara pasatzen dira 1887an Uxueko bizilagun batek, Angel Bonafonte Lafitak, 1943an hil zenean bere seme-alaben artean banatzen zen etxaldea erosi zuen arte.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Tirso de Molina
Biografia
1616an Ameriketako Hispaniola uhartera bidali zuten, eta 1618an Toledon finkatu zen eta geroxeago Madrilen. 1621ean idatzi zuen Los Cigarrales de Toledo (1621, "Toledoko lorategiak"), bertso, kontakizun eta antzerki-obra txikien bilduma, eta Trujilloko eta Toledoko komentuetan bizi izan zen ondoren.
Hirurehun antzerki-obratik gora idatzi zituen (laurogei inguru ezagutzen dira), tragediak, komediak, Biblian eta historian oinarrituriko lanak eta erlijio-dramak (auto sacramental deituak). Lope de Vegaren modura, ez zituen antzerki klasikoaren arauak errespetatu, eta zorroztasun berezia zuen pertsonaien psikologia aurkezterakoan.
Panamerikar Jokoak
Panamerikar Jokoak 4 urtetik behin ospatzen den ospakizun kirolanitz bat da. Bertan, Amerikar kontinenteko herrialde guztiek parte hartzen dute, eta Panamerikar Kirol Erakundeak antolatzen ditu. Azkenengo edizioa Mexikoko Guadalajara hirian ospatu zen 2011n.
Historia
Panamerikar Joko batzuk ospatzeko ideia 1920ko hamarkadatik ospatzen diren Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Jokoetatik dator. 1932an lehen proposamen bat egin zen. Lehen edizioa 1942an ospatu behar zen Buenos Airesen, baina Bigarren Mundu Gerraren ondorioz bertan behera utzi behar zen, 1951raino atzeratuz eta egoitza mantenduz. Ordutik etenik gabe ospatu dira lau urtetik behin, kontinenteko alde guztietako hirietatik pasatuz.
Edizio bakoitzean, Panamerikar Jokoak tamainaz eta garrantziz handitzen joan ziren. Mende erdi baino gutxiagoan herrialde, kirolari eta modalitate kopurua bikoiztu zen, munduko kirol egutegiko lehiaketa nagusienetako bat bihurtu den arte, bere azken edizioan 42 herrialdek eta 5000 kirolarik parte hartzera iritsiz.
Zenbait erakundek Panamerikar Jokoak lacrossea edo ulama edo mesoamerikar pilota jokoa bezalako antzinako amerikar kirolak ez gehitzeagatik kritikatu dituzte. Hala, kontinenteko lehen biztanleak izan ziren Amerikako indigenen tradizioa baztertzen da.
Domina taula
Jarraian ikus daitekeena Panamerikar Jokoetako domina taula historikoa da. Dominak Olinpiar Batzorde Nazionalen arabera sailkatuak daude, eta gehiengotik gutxienekora sailkatzen dira lortutako urrezko dominen arabera. Berdinketa balego, berdin ordenatzen da zilarrezko domina kopuruaren arabera, eta, kasu honetan ere berdinketa balego, beste horrenbeste egingo litzateke brontzezko dominekin. Azkenik, bi herrialde edo gehiagoren artean urrezko, zilarrezko eta brontzezko dominen kopuruan berdinketa balego, herrialde guzti horiek postu berean zerrendaratuko lirateke eta alfabetikoki sailkatuko lirateke.
Neguko Panamerikar Jokoak
Neguko Panamerikar Jokoen edizio bakarra 1990eko irailak 16 eta 22 artean ospatu zen Argentinako Mendoza probintziako Las Leñas hirian. Jatorrian 1989rako programatua zegoen, baina elur eskasiak ospakizunaren data aldatzera behartu zuen. Alabaina, baldintza klimatikoengatik eta elur urriagatik, soilik neguko 4 kirol praktikatu ziren (Jaitsiera, Slaloma, Super Erraldoia eta Eslalom Erraldoia). 8 herrialdek eta 97 kirolarik parte hartu zuten.
Madison parrokia (Louisiana)
Madison parrokia (Madison Parish) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tallulah da. 2010eko zentsuaren arabera 12,093 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Madison parrokiak 168,582 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,854 ura dira. Beste 161,728 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,17 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 12,093 pertsonetatik 4,584 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 188 dira. 7,357 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 95 pertsonek kokatzen zuten.
Winsorizatutako batezbesteko
Winsorizatutako batezbestekoa estatistikan erabilitako batezbesteko neurri mota bat da, muturreko datuen eragina txikitzea duena helburu, Charles P. Winson bioestatistak lehen erabilia. Hontan, datu multzo bat winsorizatu egiten da, balio batzuk ordezkatuz, ondoren batazbesteko sinple bat kalkulatzeko. Goi eta behe muturreko datu kopuru bat (orokorrean ehunekoz adierazita) haren multzoaren medianatik hurbilen dagoen balioagatik ordezkatzen da, geroago balio kopuru guztiengatik zatitzeko:
Orokorrean, moztutako batezbestekoaren antzeko funtzio bat betetzen du. Azken honek muturreko datuak formulatik kanpo uzten dituen bitartean, winsorizatutako batezbestekoak balio hauen eragina txikitu egiten du.
Adibidea
10 zenbakiko multzo bat emanda, multzo honen %60eko Winsorizatutako batezbestekoa honako hau da:
x(1) eta x(2) balioak x(3)-rengatik ordezkatu dira, x(9) eta x(10) balioak x(8)-rengatik ordezkatu diren bitartean, 10etik 6 balio Winsorizatuz.
Rhinocrypta lanceolata
Rhinocrypta lanceolata Rhinocrypta generoko animalia da. Hegaztien barruko Rhinocryptidae familian sailkatua dago.
Crossomys
Crossomys Muridae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Morehouse parrokia (Louisiana)
Morehouse parrokia (Morehouse Parish) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bastrop da. 2010eko zentsuaren arabera 27,979 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Morehouse parrokiak 208,775 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,888 ura dira. Beste 205,887 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,4 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 27,979 pertsonetatik 14,506 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 255 dira. 13,078 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 98 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 240 pertsonek kokatzen zuten.
Florence (Minnesota)
Florence Minnesotako hiri bat da. Lyon konderrian kokatua dago. 2010ean 39 biztanle zituen, 0.71 kilometro koadrotan banatuta.
Mikel Landa
Mikel Landa Meana (Murgia, Araba, 1989ko abenduaren 13a), euskal herritar txirrindulari profesionala da. Italiako Giroko podiumean izan da, eta guztira, sei aldiz izan da lehenengo hamarren artean Itzuli Handietan. 2011. urtean World Tourren debutatu zuen Critérium du Dauphiné lasterketan. 2018. Euskadi Fundazioko (Fundacion Euskadi) presidentea egin zen Miguel Madariagaren lekua hartuz. 2020an munduko txapelketetan parte hartu zuen lehen aldiz eta 16. egin zuen. 14 Itzuli handi ditu bere hanketan, 5 Frantziako Tour, 5 Italiako Giro eta 4 Espainiako Itzuli. Askok eta askok Landaniren ezizena jartzen die egiten dituen erasoengatik.
"Landismoa" kontzeptua ere sortu da han eta hemen, Mikel Landaren ibilbidearen harira.
Txirrindularitzan hasiera
Bizikletarekin haurtzaroko lagunekin hasi ziren, herri ezberdinetakoak zirenez (Murgiakoa izanik) bizikletak leku batetik bestera joateko erabiltzen zituztelako. Urte horietan beste kirol batzuk ere egin zituen, hala nola euskal pilota edo futbola.
13 urterekin Zuyano Txirrindulari Klubean sartu zen, herrian txirrindularitzarekiko zegoen zaletasunak bultzatuta. Heziketa horren baitan oinarrizko txirrindularitzatik igaro zen: bigarren urteko infantilak (eskoletako azkena), bi urte kadete gisa eta beste bi gazte bezala.
2007an Junior mailako egutegiko etapakako probarik ospetsuena irabazi zuen, Bizkaiko Itzulia, Peio Bilbao eta Igor Merino bezalako txirrindulariei gailenduz.
Txirrindularitza amateurra
2008an Naturgas Energian sartu zen, Euskadi Fundazioaren egituraren barruan eta ProTour mailako Euskaltel-Euskadiren filialean. Bere lehen urtean ez zuen garaipenik lortu.
Bere garaipenekin, Fundazioak aukeratu zuenetako bat bihurtu zen profesionalismora jauzi egiteko, bere filial Orbea, Kontinental kategoriakoarekin.7
Txirrindularitza profesionala
2010ean profesional bezala debutatu zuen Orbea taldean, kontinental mailan eta Euskadi Fundazioaren menpe. Abuztuan, Burgosko Itzulia jokatzen ari zenean, Fundazioarekin zuen kontratua berritu zuen bi urterako, lehen taldera, Euskaltel-Euskadira, jauzi egiteko.
Bosgarren izan zen Etorkizuneko Tourrean, 9, non bere hirugarren postua nabarmendu zen Risoulen amaitu zen etapa nagusian.
Mikel Landa Euskaltel-Euskadi taldera batu zen 2011n. Bi lesio izan ziren hurrenez hurren sorbaldetan, eta denboraldiko lehen hilabeteak eten zituzten. Abuztuan, profesional bezala bere lehen garaipena lortu zuen Burgoseko Itzulian, Neilako aintziretan amaitu zen etapan, baita mendiko maillota ere, 15 Juanjo Cobo, Joaquim Rodriguez edo Samuel Sanchez bezalako txirrindularien aurka. Hurrengo urtean, Miguel Indurain Sari Nagusian bigarren postua lortu zuen eta Espainiako Vueltan lehen aldiz parte hartu zuen. 2013an, bigarren izan zen Madrilgo Erkidegoko Itzulian eta Asturiasko Itzulian, seigarren Donostiako Klasikoan eta 39. Espainiako Vueltan. Euskaltel Euskadi taldea denboraldi amaieran desagertu zen.
2014 - 2015: Astanan
Mikel Landa Astanako taldeak errekrutatu zuen 2014rako. Trentinoko Giroko laugarren etapa irabazi zuen. Ondoren, Italiako giroan eta Espainiako Vueltan parte hartu zuen, taldekide bezala. 2014ko amaieran, zitomegalobirus bat izan zuen denboraldi-aurreko kontzentrazioa baino lehen.
2015a ondo hasi zen, besoak altxatuz Euskal Herriko Itzuliko etapa onenean Tim Wellens eta Tom Danielsonen aurretik. Urte bereko maiatzaren 24an bere ibilbide profesionaleko garaipenik garrantzitsuena lortu zuen, Italiako Giroko hamabosgarren etapan, Madonna di Campiglion amaitu zena, Yuri Trofimov, Alberto Contador eta Fabio Aru bere taldekidea gaindituz, sailkapen nagusian laugarren jarriz sei etaparen faltan.
2016 - 2017: Sky
Mikel Landak Italiako giroaren helburu nagusiarekin heldu zion 2016ari. Olinpiar Jokoetara ere joan zen. Bere denboraldi lehiakorra, otsaila hasieran hasteko programatua zegoena, martxoko azken astean hasi zen, Coppi e Bartali Settimanan. Atzerapen hau, bereziki, erlojupeko probak hobetzeko lan espezifikoaren eta gaixotasun baten ondorio izan zen. Apirilean, UCI WorldTourreko bere denboraldiko lehen lasterketan, Euskal Herriko Itzulia, bigarren etapa irabazi zuen, non, etxeko txirrindulari bezala egindako azken igoeraren ezagutzatik etekina atera zuen.
Skyko liderra Italiako Girorako, eta azken garaipenerako hautagai bezala iragarrita, Trentinoko Giroan garaipena lortu ondoren erakutsitako forma onagatik, hamargarren etapan erretiratu zen, non tropeletik jaitsi zen etaparen hasieran. Bere taldeak esan zuen "gaixotu" egin zela etapa honen bezperan. Chris Froome taldekide bezala aritu zen Frantziako Tourraren ondoren, Espainiako Vueltan parte hartu behar zuen. Irteera baino egun batzuk lehenago, lerrokaduratik erori zen aldakako deserosotasun baten ondorioz.
2017an Italiako giroan parte hartu zuen. Sailkapen nagusian itxaropen guztiak utzi zituen bederatzigarren etapan, Blockhauseko azken igoeraren oineko erorketa baten ondoren. Polizia-ofizial batek motozikletarekin talka egin zuen, eta istripu kolektibo baten ondorioz harrapatuta geratu zen. Hogeita zazpi minutu galdu zituen etapa horren amaieran. Bere helburua, etapa garaipen bat lortzea zen, ihesaldietan sartuz. Behin baino gehiagotan huts egin zuen azken errematean, 18. etapan bezala, non Tejay van Garderenek Ortiseiko esprintean garaitu zuen. Bere ahaleginak sarituak izan ziren azkenaurreko mendiko etapan, non Piancavallon bakarrik lortu zuen arrakasta. Gainera, bere ihesaldi ugariek mendiko sailkapenean puntuak irabaztea ahalbidetu zioten, eta edizio honetako eskalatzailerik onena izan zen.
Frantziako Tourrean, Chris Froome irabazlearen luxuzko taldekide bezala aurkeztu zen. Giroan parte hartu zuen arren, mendiko etapa guztietan liderrekin batera aritu zen. Laugarren postuan amaitu zuen, azkenaurreko eguneko erlojupekoan, podiumeko hirugarren tokitik segundo batera geratu baitzen Romain Bardeten aurka. Tourretik, dena eman ezin izan zuen arren joan zen, garailearen taldearen taldekide bezala zuen paperagatik atxikita. Donostiako Klasikoan, Landak talde lana egin zuen berriz ere lasterketaren finalean, Michael Kwiatkowskiren mesedetan, lasterketa hau irabazi zuena. Ondoren, Burgoseko Itzulia irabazteko sasoi bikaina aprobetxatu zuen. Landak lehen eta hirugarren etapak irabazi zituen, eta sailkapen nagusiko lehen postuan geratu zen.
Abuztuaren 15ean, Movistar Team taldeak Mikel Landa 2018 eta 2019 denboraldietarako iritsiko zela iragarri zuen, Nairo Quintana eta Alejandro Valverderekin batera.
2018 - 2019: Movistarren
Frantziako Tourrean Movistar taldeko liderra izan zen Nairo Quintana eta Alejandro Valverderekin batera. Choleten jokatutako taldekako erlojupekoan 54 segundo galdu ditu sailkapen nagusiko liderrarekiko. Arabar garaiko altzariak salbatzea lortu zuen, 34 segundo bakarrik utzita. Alejandro Valverderen eta Nairo Quintanaren heriotzaren ostean, taldeko lidergoa hartu du eta 7. postuan bukatu du sailkapen nagusian, Geraint Thomas irabazlearengandik 7 minutu baino gehiagora. Donostiako Klasikoan gerrialdeko orein bat hautsi zen, honela, bere lehen denboraldia espainiar taldean amaituz.
2019an, Ses Salines, Campos, Porreres eta Felanitx sarietan lepauztaia hausteagatik utzi zuten. Milan-San Remon lehiara itzuliko da. Settimana Internazionale Coppi e Bartaliren 2. etapan gailendu zen, Sogliano al Rubiconen amaitu zena. Euskal Herriko Itzulia, Lieja-Bastogne-Lieja eta Asturiasko Itzulia jokatuko dira, non emaitzarik nabarmenena Richard Carapazekin batera Cangas del Narceako igoeran egindako erakustaldia izango den.
Italiako giroan, teoriko lider bezala parte hartzen du, Richard Carapaz lagun zuela. 3. etapan, eroriko bat izan zuen biribilgune batean, eta denbora galdu zuen. San Marinoko banakako erlojupekoan denbora asko galdu ondoren, taldeko lider ofiziala Richard Carapaz izango da. Arabarrak erasoa jo du galdutako denbora berreskuratzeko, hala nola, Ceresole Reale (Serrde lakua), Ponte di Legno eta Monte Avena, azken mendate horretan Pello Bilbaoren aurka etapa garaipena galdu baitu. Azkenik, sailkapen nagusiko 4. postuan amaitu zuen, Veronako azken banakako erlojupekoan Primola Rogliurekin podiuma galdu ondoren.
Frantziako Tourra korritzen du, lidergoa aurreko urtean bezala Alejandro Valverde eta Nairo Quintanarekin partekatuz. Bruselako taldekako erlojupekoan 1:05 galdu zuen talde irabazlearekin, 3.ean Epernayn denbora gehiago eman zuen, hurrengo egunean Nancyn moztua izan zen, garai hartako liderra zen Julian Alaphilipperengandik 1: 30era jarriz, mendiko lehen etaparen aurretik. Tourreko lehen zailtasun serioan, La Planche des Belles Filles basetik erasotzen du, baina bere erasoak ez du emaitzarik lortzen denbora aldetik eta segundo gutxi batzuk ematen ditu sailkapen nagusiko lehenengoekin. Albiko haizemaileek berriz ere kaltetua izan zen, 2:09 utziz. Paper on bat betetzen du Col du Tourmalet mendatean iristen denean, eta Mur de Péguèren erasotzen du 15. etapan, eguneko azken mendatean denbora pixka bat ateraz, Prat d 'Albis. Gainerako kanporaketan ez du nabarmentzea lortu eta sailkapen nagusiko 6. postuan amaitu du Egan Bernal irabazlearengandik 4: 23ra. Gainerako denboraldiek lasterketa bakoitza uzten dute ia.
2020tik aurrera: Bahrain-Mclaren
Movistar taldetik igaro ondoren, arabarrak Bahrain-Mclaren taldera jo zuen, non teorian lider bakarra izateko aukera guztiak izango zituen. Talde berriarekin debuta egin zuen Andaluziako Itzulian, non Jakob Fuglsangen aurka sailkapen nagusian lehiatu ondoren, hirugarren amaitu zuen. Coronavirusen pandemian zehar nahiko aktiboa izan zen sare sozialetan, bere entrenamenduak eta eguneroko bizitza erakutsiz. Txapelketa berriz hasi ondoren, Burgosko Itzulian lehiatu zen, non sailkapen nagusian bigarren amaitu zuen. Burgosko lasterketaren ondoren, Getxoko zirkuitua eta Dauphineko Kriteriuma jokatu zituen, azken lasterketan protagonismo handia lortuz.
Frantziako Tourra korritzen du, non lehen astean minutu bat baino gehiago ematen duen abaniko batean. Le Puy Maryn, Le Grand Colombier eta Méribel taldeetan errepikatzen du. Hogeigarren etapako kronoigoeran laugarren postura igotzea lortu zuen sailkapen nagusian.
Ondoren, munduko txapelketan korritu zuen, hamaseigarren amaituz, Flecha Valona eta Lieja-Bastogne-Lieja, non utzi zuen.
Asbach-Sickenberg
Asbach-Sickenberg Alemaniako udalerria da. Turingia estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Rhacophorus rhodopus
Rhacophorus rhodopus Rhacophorus generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Juan García Hortelano
Juan García Hortelano (Madril, 1928ko otsailaren 14a - Madril, 1992ko apirilaren 3a ) espainiar idazlea izan zen. 1959an argitaratu zuen lehen eleberria, Nuevas amistades, eta handik bi urtera Tormenta de verano. Bi eleberri horietan teknika objetibista erabili zuen Hortelanok, errealismo kritikoaren bidetik. Teknika landuagoa da hurrengo eleberrietan, eta horrekin batera ironiaren zentzua ere zorrotzagoa.
Vitomirești
Vitomirești Errumaniako udalerri bat da, Olt konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Ildefons Cerdà
Ildefons Cerdà i Sunyer (Sant Martí de Centelles, Bartzelona, 1815eko abenduaren 23 - Las Caldas del Besaya, Kantabria, 1876ko abuztuaren 21) ingeniari, politiko eta hirigile katalana izan zen.
Biografia
1832an arkitekturako ikasketak hasi zituen Bartzelonan, baina ez zituen bukatu. Ingeniaritza ikasketak Madrilen egin ondoren (1835-1841) Bartzelonan bizi izan zen berriz 1849tik aurrera. 1867an, Urbanizazioaren Teoria Orokorra ospetsua argitaratu zuen. Bertan, hirien demografia-arazoei eta garapen industrialari konponbideak bilatzen saiatu zen. Proposatutako teoriak nolabait jadanik ezarriak bazituen aurretik egindako Bartzelonako zabalgune (Eixample) proiektuan, ezbairik gabe bere lanik garrantzitsuena, hirigintzaren diziplina modernoaren hastapentzat har daitekeena. Haren helbururik nagusia hiri-bilbearen isotropia izan zen, hiri osoan zehar berdintasuna eta irisgarritasuna ahalbidetzeko.
Gnathocharax steindachneri
Gnathocharax steindachneri Gnathocharax generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Acestrorhynchidae familian.
Vilanova
Vilanova izenak adiera hauek ditu:
Halen
Halen (lehen Haelen), Belgikako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Flandriako Linburgo probintzian dagoena, Hasseltik mendebaldera. 2013an 9.352 biztanle zituen.
Udalerriaren barruan herri hauek daude: Halen bera, Loksbergen, eta Zelem.
Lehen Mundu Gerra n, 1914ko abuztuaren 12an, Haeleneko bataila gertatu zen.
Tanke Aurreko Gizona
Tanke Aurreko Gizona (Protestari Ezezaguna edo Errebelde Ezezaguna izenez ere ezaguna) identifikatu gabeko gizon baten ezizena da. 1989ko ekainaren 5ean tanke ilara baten aurrean paratu zen, aurreko egunean Tiananmen Plazan egindako protestak erreprimitzeko txinatar militarrek erabilitako indarkeria salatzeko. Aurre-aurrean zihoan tankea gizonaren ondotik pasatzen saiatzen zen bakoitzean, gizona behin eta berriz jartzen zen parean, bidea mozten. Gertakaria grabatu eta ezkutuan zabaldu zuten mundu osoak ikus zezan. Inoiz izan den irudirik ikonikoenetakoa da nazioartean. Txinan, estatuak zentsuratu egiten ditu bai irudiko egoera eragin zuten gertaerak bai irudia bera ere, eta, ondorioz, jendea hura ahazten ari da.
Ez dago informazio fidagarririk gizonaren identitatearen edo izan zuen patuaren inguruan; tankeko tripulazioari zer gertatu zitzaion ere ez da aditzera eman. Gutxienez lekuko batek esandakoaren arabera, «Tanke Aurreko Gizona» ez da protestan tankeen aurka azaldu zen pertsona bakarra. Shao Jiang-ek, ikasleen buruetako batek, honako hau esan zuen: «Jende asko ikusi dut tankeei aurre egiten, tankeak blokeatzen». Tankearen Aurreko Gizona berezia da, argazkia atera zaion eta bideoz grabatuta dagoen bakarra delako.
Gertakaria
Gertakaria Tiananmen Plazaren iparraldean jazo zen, Chang’an hiribidean zehar. Zehazki, 1989ko ekainaren 5ean gertatu zen, aurreko egunean gobernu txinatarrak Tiananmenen egin ziren protestak erreprimitzeko erabilitako indarkeriaren harira. Gizona hiribide zabalaren erdian geratu zen, 59 motako tanke ilara bat zetorren bidearen erdian, hain zuzen ere. Time aldizkariarentzat lanean zegoen Stuart Franklin gertaera jazo zenean, eta New York Times egunkariari eman zion horren berri: «Halako batean, tiroak entzun ziren, eta tankeak guregana zetozen bidean behera, Tiananmen Plaza atzean utzita, protestari batek bidea itxi zien arte». Elastiko zuria eta galtza beltzak zeramatzan, eta eskuetan erosketa-poltsa bana zuen. Tankeak geratu zirenean, gizonak keinu egin zien poltsetako batekin. Buru zihoan tankea, orduan, gizonaren ondotik joaten saiatu zen, baina gizonak behin eta berriz mozten zion bidea, indarkeriarik gabeko ekintza modura. Tankea, gizona ez harrapatzearren, askotan saiatu zen ingurutik iragaten, baina motorrak gelditu zituen azkenean, eta berdin egin zuten atzetik zeuden ibilgailu blindatuek ere. Etenaldi labur bat izan zen, non gizona eta tankea ez aurrera ez atzera geratu baitziren. Behin tanke-errenkada geratuta, buru zihoan tankearen kroskora igo zen gizona, eta gidariaren eskotilan geldialdi labur bat egin ondoren, ate-joka eta deika hasi zen tankearen dorretxoan dauden sarreretan. Gero, dorretxora igo zen, eta artilleroaren eskotilan elkarrizketa motz bat izan zuela dirudi tripulazioko kide batekin. Elkarrizketa amaitu zutenean, gizona tanketik jaitsi zen. Tankeko komandantea eskotilatik irten zen momentu labur batez, eta tankeek motoreak martxan jarri zituzten berriz, aurrera jarraitzeko prest. Hori ikusita, gizona, buru zihoan tanketik metro gutxira egonik, parean jarri zen berriz ere bidea moztuz.
Bideo-irudiek urdinez jantzitako bi pertsona erakusten dituzte gizona inguruko jendearengana bultzatzen eta aldenarazten; tankeek haien bidea jarraitu zuten. Lekukoak ez daude ziur gizona alboratu zuen pertsonaren identitateaz. Charlie Colek, Newsweek aldizkarirako lanean zebilen erreportariak, dio Beijingo Polizia (PSB) izan zela; The Globe and Mail egunkariko Jan Wongek, berriz, gizona baztertu zutenak kezkaturiko zibilak zirela dio. 1998ko apirilean, Time aldizkariak “Time 100: Mendeko pertsona garrantzitsuenak” izeneko artikuluan sartu zuen «errebelde ezezaguna». 2016ko azaroan, aldizkari berak Jeff Widenerren argazkia “Time 100: Historian eragin handieneko 100 argazkiak” artikuluan sartu zuen.
Identitatea eta zoria
Oso gutxi dakigu gizonaren eta lehen tankeko ofizialaren identitateari buruz. Gertakaria jazo eta handik gutxira, Sunday Express britainiar tabloideak Wang Weilin (王维林) izeneko 19 urteko ikasle bat zela aipatu zuen, gerora «hooliganismo politikoa» eta «Askapenerako Herri Armadako kideak oztopatzea» akusatuta atxilotu zutena. Hala ere, baieztapen hau ezeztatu egin zuen Txinako Alderdi Komunista k barneko dokumentuen bidez, adierazita ezin izan zela gizona aurkitu, Hong Kong en kokatutako Giza Eskubideen Informazio Zentroaren arabera. Alderdikide baten hitzok ere agertzen dira aipatu dokumentuan: «Ezin dugu topatu. Haren izena kazetarien bidez lortu genuen. Ordenagailu bidez konprobatu dugu, baina ezin izan dugu topatu ez hildakoen artean, ez eta kartzelan daudenen artean ere». Gizona non egon daitekeen eta haren identitatea zein den azaltzeko hainbat teoria zabaldu dira.
Bat ez datozen hainbat istorio daude gizon haren patuari buruz. 1999an, President Club gobernuz kanpoko erakundearen aurrean egindako hitzaldi batean, Bruce Herschensohnek, Richard Nixon presidentearen idazkariorde atxikia izandakoak, salatu zuen gertakaria baino 14 egun beranduago exekutatu zutela; beste iturri batzuek diote Tiananmen Plazako gertakaria eta handik hilabete batzuetara fusilatua izan zela. Red China Blues: My Long March from Mao to Now liburuan, Jan Wong-ek idatzi zuen gobernuko prentsarekin izandako hartuemanean oinarrituta, haiek ere ez zutela «inongo ideiarik gizon hura nor zen ere» eta oraindik bizirik zegoela herrialdean bertan. Beste teoria bat da Taiwanera ihes egin zuela, eta arkeologo bezala egiten duela lan bertako Jauregiko Museo Nazionalean. Azken teoria hori Hego Koreako Yonhap berri agentziak azaleratu zuen lehen aldiz.
Txinako Herri Errepublikako gobernuak oso adierazpen gutxi egin ditu gertakariaren inguruan edo gertakariarekin zerikusia eduki zuten pertsonei buruz. 1990ean, Barbara Walters kazetariak Jiang Zemin Txinako Alderdi Komunistako garai hartako Idazkari Nagusia elkarrizketatu zuenean, gizonarekin zer gertatu zen galdetu zion. Hasiera batean, interprete baten bidez, honako hau adierazi zuen: «Ezin dut konfirmatu zuk aipatzen duzun gizona atxilotua izan zen ala ez» eta, ondoren, gehitu zuen: «uste dut gizona ez zutela hil». Gobernuak gaineratu zuen gertakariak herrialdeko militarren «gizatasuna» erakusten zuela.
Mike Wallace kazetariarekin 2000. urtean eginiko elkarrizketa batean Jiang Zeminek esandakoaren arabera, «gizon hori ez zen inoiz atxilotua izan». Gero gaineratu zuen ez zekiela gizon hura non zegoen. Gainera, tankea geratu egin zela eta ez zuela gizon gaztea harrapatu azpimarratu zuen.
Nazioarteko ospea eta zentsura
Tanke baten aurrean bakarrik jarri zen gizonaren irudia Tiananmen Plazan 1989an egondako gertaeraren sinbolo bihurtu da nazioartean, eta inoizko irudi ikonikoenetako bat kontsideratzen da.
PBS Public Broadcasting Service irrati-telebista publiko amerikarrak sei adituri egindako elkarrizketan esandakoaren arabera, Tiananmen Plazako protestak ahaztu egin omen dira Txinan, batez ere txinatar gazteen artean, gobernuaren zentsura ren ondorioz. Interneten ageri diren protestaren irudiak Txinan zentsuratuta daude. Gertaeraren erdi-erdian Pekingo Unibertsitatea zegoen, baina, handik 16 urtera, gertaeraren irudiak ikustean, unibertsitateko ikasleek «benetan liluratuta» zeudela esan zuten. Ikasleetako batek esan zuen irudia «artelan» bat zela. Frontline: The Tank Man dokumentalean jaso zenez, ikasle hark ondoan zegoen beste bati «89» xuxurlatu zion, eta horregatik ikasleak gertakariari buruz zekiena ezkutatu zuela susmatu zuen elkarrizketatzaileak.
Batzuen ustez, «Errebelde Ezezaguna», oraindik bizirik badago, inoiz ez du bere benetako nortasuna ezagutzera eman, Txinako hedabideek gobernuaren aurkako protestak zentsuratzen dituenez, ez dakielako nazioartean ezaguna dela.
Plazakoa gertatu bitartean nahiz ondoren,PSB Segurtasun Publikorako bulego txinatarrak gaizki tratatu zituen nazioarteko prentsako kideak, aurkitu ahal izan zuten material guztia konfiskatu eta suntsituz, eta, gerra-legearen baldintzapean, argazkiak ateratzea bezalako delituen aitorpenak sinatzera behartuz, espetxeratze luzeekin zigortzen diren delituak, hain zuzen.
Egoera bat, hainbat irudi
Bost argazkilarik, zeinetatik batek materiala ez zuen argitaratu 20 urte pasa arte, lortu zuten gertaeraren argazkiak ateratzea eta PSBak materiala ez konfiskatzea. 2009ko ekainaren 4an argitaratu zuen bosgarren argazkilariak bere argazkia, lurraren mailatik ateratako bat, hain zuzen.
Arreta gehien erakarri zuen eta ezagunena den argazkia Stuart Franklin-ek atera zuen, Time eta Life aldizkarietan agertu zelarik. Charlie Cole kokatuta zegoen balkoi berean zegoen Franklin, eta ikasle frantses baten bidez lortu zuen argazki-filma Txinatik ateratzea, hark eraman baitzuen te-kutxa batean ezkutaturik.
Gertakariaren argazkirik erabiliena Associated Press-eko Jeff Widener-ek atera zuen, Beijing Hoteleko seigarren solairutik, gertaeratik 800 metrora. Widener zaurituta eta gripeak jota zegoen. Irudia Nikon FE2 kamerarekin atera zuen, Nikkor 400mm 5.6 ED-IF objektiboaz eta TC-301 telebihurgailuaz baliatuta. Widener filmik gabe gelditzen ari zela, Kirk izeneko lagun batek kolorezko Fuji 100 ASA film bat lortu zion korrika eta presaka, argazkia ateratzea ahalbidetuko ziona. Widenerrek argazkiak onak ez zirela uste arren, horietako bat mundu osoko aldizkariek erabili zuten, eta Europako egunkari guztien portadan agertu omen zen. Pulitzer saria jasotzeko ere proposatu zuten, baina ez zuen irabazi. Hala ere, bere argazkia munduko argazkirik ikonikoenetakotzat daukagu.
Charlie Cole Newsweekentzat ari zen lanean, eta Stuart Franklinen balkoi berean zegoen. PSBko kideek, haren gela miatu eta gero, argazki-filmak suntsitu zizkioten. Horrez gain, gerra-lege aren baldintzapean, argazkiak atera izana aitortzera behartu zuten, zeina kartzelan sartzeko moduko delitua den. Hala ere, erabili gabeko karrete bat eta manifestatzaile zaurituen errebelatu gabeko argazkiak bakarrik galdu zituen Colek miaketa hartan, Tanke Aurreko Gizonaren argazkiak Beijing Hoteleko komun batean ezkutatu baitzituen. Cole filma berreskuratzeko eta Newsweekera bidaltzeko gai izan zen. 1990an World Press Photo of the Year saria eskuratu zuen, eta bere argazkia Life aldizkarian 100 Photographs That Changed the World (Mundua Aldatu Zuten 100 Argazki) atalean agertu zen 2003an.
2009ko ekainaren 4an, protesten 20. urteurrenaren harira, Terril Jones, Associated Press-eko erreportariak, lurzorutik ateratako argazki bat erakutsi zuen. Tankearen Aurreko Gizonari inoiz ez zioten angelu hartatik argazkirik atera. Jonasek aitortu zuenez, ez zen argazkian ageri zenaz ohartu hilabete beranduago inprimatu zituen arte.
Reuters albiste agentziako Arthur Tsang Hin Wah-k Beijing hoteleko 1111. gelatik atera zituen pare bat argazki, baina agentziak tankera igotzen ari zeneko argazkia besterik ez zuen aukeratu. Ordu batzuk beranduago, ordea, tankearen aurrean zutik zegoen gizonaren argazkia hautatu zuten. Agentziako langileek, Widenerren lana ezagutu ostean, Tsangen negatiboa egiaztatu zuten, une berean ateratakoak zirela egiaztatzeko.
2013ko martxoaren 20an, Hong Kong eko Prentsako Agazkilarien Elkarteak emandako elkarrizketa batean, Wahk istorioa kontatu eta xehetasun gehiago erantsi zituen. Elkarrizketan adierazi zuenez, 1989ko ekainaren 3ko gauean, argazkiak ateratzen zebilela, ikasle batzuek jipoitu eta odoletan utzi zuten. Bat-batean, harekin zebilen argazkilari «atzerritar» batek «Ez naiz zure herrialdeagatik hilko» esan, eta alde egin zuen. Wah hotelera itzuli zen. Berriro irtetea erabaki zuenean, segurtasun publikoak ez zion utzi, eta bere gelan gelditu zen orduan, leihoaren ondoan. Azkenean, Tankearen Aurreko Gizona ikusi ahal izan zuen, eta gertakaria fotografiatu.
Argazkiaz gain, momentuan grabatutako irudiak mundu osoan zehar zabaldu ziren.Antza denez, hiru izan ziren momentu hura grabatzea lortu zutenak: alde batetik, ABC australiar irrati-telebista enpresako Willie Phua, eta, bestetik, CNN eta NBC konpainia amerikarretako Jonathan Schaer eta Tony Wasserman kameralariak. Max Uechtritz (ABC) eta Tony Wasserman (NBC) berriemaileak, berriz, balkoian zeuden gertaturikoaz informatzen. Ekainaren 3an tanke txinatarrek ibilgailuak eta jendea nola zanpatzen zituzten ikusitakoan, hainbat kazetari eta argazkilarik protestak punturik gorenera heldu zirela uste zuten, eta, beraz, eremu hartatik alde egin zuten askok Tanke Aurreko Gizonaren gertakaria jazo aurretik.
Ondarea
Tankearen Aurreko Gizona Nevermore heavy metal taldearen The Tiananmen Man abestiaren gaia da.
Tom Clancyren The Bear and the Dragon (2000) eleberrian, Txinako agintariek Tankearen Aurreko Gizona atxilotu eta exekutatzen dute, eta, gero, garondoan tiro egiteko erabili zuten pistolaren balari dagokion faktura bidaltzen diote bizirik gelditzen ziren familiako kideei.
Family Guy telesailean, Tankearen Aurreko Gizona Peter Griffinekin ikus dezakegu plano aldaketetako batean.
Tanke Aurreko Gizonari 2007. urteko Superbad pelikulan erreferentzia txiki bat egiten zaio.
Thrash/death metal estiloko Sepultura taldearen Refuse/Resist bideoklipean Tanke Aurreko Gizonaren irudi laburrak azaltzen dira.
Lucy Kirkwooden Chimerica antzerki-obran, Tanke Aurreko Gizonaren eta tanke barruko soldadu baten zoriak fikzionatzen dira. 2013ko maiatzaren 20an estreinatu zen, eta 2013ko uztailaren 6 arte ikusi ahal izan zen Almeida antzokian.
2013ko ekainaren 4an, Sina Weibo Txinako sare sozial ospetsuenak euskaraz «Gaur», «Gaur gauean», «Ekainak 4» eta «Ahate hori handia» itzuliko liratekeen terminoak blokeatu zituen. Termino horiek bilatuz gero, mezu bat agertzen zen, legeen, estatutuen eta politiken arabera bilaketaren emaitzak ezin erakutsi zitezkeela esanez. Photoshop bidez moldatutako Tanke Aurreko Gizonaren bertsio baten ondorioz iritsi zen zentsura, non gomazko ahateek ordezkatzen zituzten tankeak. Bertsioa Twitter sare sozialean zabaldu zen, eta une hartan Hong Kongeko Victoria Portuaren aurrean flotatzen zuen Florentijn Hofmanen gomazko ahate-eskulturari egiten zion erreferentzia.
Foley (Minnesota)
Foley Minnesotako hiri bat da. Benton konderrian kokatua dago. 2010ean 2,603 biztanle zituen, 6.49 kilometro koadrotan banatuta.
Antzinaroa
Antzinaroa, Europako historian, Historiaurretik Erdi Arora bitartean Mediterraneo inguruan garatutako zibilizazioen garaia da. Idazkerak ematen dio hasiera garai honi, K.a. IV. milurtekoan Egipton eta Mesopotamian sortu baitzen. Eskuarki, Antzinaroaren amaieratzat jotzen da Erromatar Mendebaldeko Inperioko azken enperadorearen erorketa (K. o. 476. urtea). Dena den, hainbat historialarik data hori aurrera edo atzera mugitzen dute (K. o. 300-600 artean).
Antzinako Grezian eta Erroman Europako lehendabiziko zibilizazio letradunak izan ziren. Garai horietan, gaur egungo Europaren sustraiak sortu ziren: Greziakoak dira ezagutzen ditugun filosofia, artea eta historia bera ere; erromatarrak, berriz, zuzenbidea, alfabetoa eta hizkuntza andana (hizkuntza erromantzeak hain zuzen ere), besteak beste. Halaber, kristautasuna hasi zen hedatzen. Prozesu motela eta luzea izan arren, urte askotan Europako ikurretako bat erlijio hori (edo erlijio horren mota bat) bilakatu zen.
Nefertari
Jatorria
Erregina honi buruzko inkognita handietako bat bere jaiolekua eta familia dira. Bere senarrak, beranduago Ramses II.a izango zenak, ondo ezkutatu zituen, bizi zela jaso zuen miresmenak, bere zenbait tituluk bezala, errege familiako ez bazen ere, jatorri noblea zuela frogatzen dutelarik.
Antzinaroa
Erromatar Inperioak Mediterraneo inguruko lurraldeak batu zituen, Europan egungo Portugaldik Turkia arte. K. o. lehendabiziko bi mendeetan ez zuen etsai arriskutsurik ezagutu, eta mugen barruan bakea (Pax Romana) ezarri zen. Hala ere, barneko borrokak eta kanpoko inbasioak zirela medio, Europako Mendebaldean Erromako boterea desagertu zen. Ekialdean, Konstantinopolis hiriburua, Inperioak aurrera egin zuen beste milurteko batez.
Nefertari
Jatorria
Nefertariren hilobian Ay faraoiaren kartutxo bat zuen kutxa baten eskutokia aurkitu zuten, eta horrek areagotu egin zuen Nefertari Egiptoko XVIII. dinastia ohiarekin senidetuta zegoelako susmoa. Gainera, Nefertariren izenak berak ere, itxuraz, susmo hori berresten zuen, ordurako jainkotuta zegoen Ahmose-Nefertari matriarka erreginaren izena baitzen. Susmo hori egia izanez gero, litekeena da Nefertarik hegoaldeko Akhmin hirian izatea bere jatorria; eta litekeena Ay haren birraitona, aitona edo osaba izatea.
Antzinaroa
Zibilizazioaren sorlekuak
Brontze Aroa hiru aroen sistemaren zatia da (Harri Aroa, Brontze Aroa, Burdin Aroa), munduko zenbait lekutarako zibilizazioaren hasierako historia modu eraginkorrean deskribatzen duena. Brontze aroak hiri-estatuen garapena ikusi zuen, baita lehen zibilizazioen sorrera ere. Tigris eta Eufrates ibaiak Mesopotamian, Nilo ibaia Antzinako Egipton, Indo ibaia Indiako kontinentean, eta Yangtze eta Ibai Horiak Txinan.
Nefertari
Jatorria
Nefertari XVIII. dinastiarekin eta Ahmose-Nefertariren leinuarekin senidetua legokeela suposatuz, Najtminen alaba ed biloba izan zitekeen, hau, era berean, Ayren semea zelarik, edo Tanedyemy erregina misteriotsuaren alaba izan zitekeen, honen papera oraindik argi ez dagoelarik, baina Ayren biloba, Horemheben alaba eta Seti I.aren emaztea izan zitekeena. Hala balitz, Ramses II.a eta Nefertari anaiordeak izango ziratekeen.
Antzinaroa
Zibilizazioaren sorlekuak
Sumer, Mesopotamian kokatua, ezagutzen den lehen zibilizazio konplexua da, 4 milurtekoko lehen hiri-estatuak garatuz. Hiri hauetan agertu zen lehen idazkera modu ezaguna, idazkera kuneiformea, K.a. 3000 inguruan. Idazkera kuneiformea piktogramazko sistema bat bezala hasi zen, zeinaren irudikapen piktorikoak sinpletu eta abstraktuago bihurtu baitziren. Testu kuneiformeak, gakodun kainabera bat erabiliz idatzi ziren, buztinezko taulatxoen gainean sinboloak marrazteko estilo bezala. Idazteak asko errazten zuen estatu handi baten administrazioa.
Ibai eta itsasoek erraztu zuten garraioa. Mediterraneo itsasoa, hiru kontinenteren ondoan, botere militarraren proiekzioa eta ondasunen, ideien eta asmakizunen trukea bultzatu zituen. Aro honek lehorreko teknologia berriak ere ikusi zituen, hala nola zalditeria eta gurdiak, armadek azkarrago mugitzeko aukera ematen zutenak.
Bilakaera horren ondorioz, lurralde-estatuak eta inperioak sortu ziren. Mesopotamian hiri/estatu independente eta gerrazaleen patroi bat nagusitu zen, baita hiri batetik bestera igarotzen zen hegemonia ez oso sendo bat ere. Egipton, aldiz, lehenengo banaketa bikoitza gertatu zen Goi eta Behe Egipton, eta handik gutxira haran osoa batu zen K. a. 3100 inguruan, bake iraunkor batekin. Kretan, zibilizazio minoikoa Brontze Aroan sartua zen K.a. 2700. urtean, Europako lehen zibilizaziotzat hartzen da. Hurrengo milurtekoetan, beste ibai haran batzuek inperio monarkikoak altxatzen ikusi zituzten. K.a. XXV eta XXI. mendeetan Mesopotamian Akad eta Sumerren inperioak sortu ziren.
Hurrengo mila urteetan, zibilizazioak mundu osoan zehar garatu ziren. Merkataritza botere-iturri bihurtu zen gero eta gehiago, baliabide garrantzitsuak zituzten estatuek edo merkataritza-ibilbide garrantzitsuak kontrolatzen zituztenek domeinua lortu baitzuten. K.a. 1600 urtearen inguruan Mizenastar Grezia garatzen hasi zen, eta Brontze Aro berantiarraren kolapsoarekin amaitu zen, Mediterraneoko zibilizazio askori eragiten hasi zena K. a. 1200. eta 1150. urteen artean. Indian, garai hau garai vedikoa izan zen (K.a. 1750-600), hinduismoaren eta antzinako gizarte indiarraren beste alderdi kultural batzuen oinarriak ezarri zituena, eta K. a. 550. urtetik aurrera, gutxi gorabehera, azpikontinente osoan erresuma eta errepublika independente ugari ezarri ziren, Mahajanapada bezala ezagutzen zirenak.
Ekialdeko hemisferioan zibilizazio konplexuak sortzen ziren bitartean, Amerikako gizarte indigenak nahiko sinpleak izaten jarraitzen zuten, eta eskualde-kultura desberdinetan zatikatuta zeuden. Erdialdeko Amerikako sorrera aldian (K.a. 1500 - 500), zibilizazio konplexuagoak eta zentralizatuagoak garatzen hasi ziren, batez ere gaur egun Mexiko, Erdialdeko Amerika eta Peru direnetan. Horien artean olmeka, maia, zapoteka, moche eta nazca bezalako zibilizazioak zeuden. Nekazaritza garatu zuten, artoa, txileak, kakaoa, tomateak eta patatak landuz, Amerikan bakarrak diren laboreak, eta kultura eta erlijio desberdinak sortuz. Antzinako gizarte indigena horiei eragin handia izango zien, onerako eta txarrerako, Europaren kontaktuak garai moderno goiztiarrean.