cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Panamako golkoa
Herrialdeko ibai nagusia den Tuira San Miguel golkoan du ahoa.
Pidgin (hizkuntza)
Pidgina ez da talde etniko edo sozial jakin baten dialektoa; orohar, immigrante batek bere bizileku berrian erabiltzen duen hizkuntza aldaera da, edo lingustikoki oso desberdinak diren herrien artean harremanak sortzen diren guneetan erabiltzen den lingua franca bat. Pigdinak kolonietan sortu ohi ziren, nazio menderatzailearen hizkuntzaren gramatika sinplifikatu bat beste hizkuntzen elementuekin nahasten zenean. Pidgin hizkuntza askotatik kreol hizkuntzak garatu izan dira, hurrengo belaunaldiek pidginaren gramatika osatu eta ama-hizkuntza gisa ikasi dutenean.
Euskararen pidginak
Euskal Herriko baleazaleek pidgin bi sortu zituzten Ipar Atlantikoan egindako bidaietan: Islandian euskara-islandiera pidgina, eta Ternua eta Labradorren algonkin-euskara pidgina.
Elizmendi
Elizmendi edo Elemendi Asteasuko (Gipuzkoa) auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 266 biztanle ditu.
Loira ibarra
Loira ibarra (frantsesez Val de Loire) Loira ibaiaren harana da.
Châteauz beteriko eskualde honek Amboise, Blois, Chinon, Nantes, Orléans, Saumur edo Montsoreau bezalako hiriak ditu. 2000. urtean UNESCOk erdialdeko zatia, Sully-sur-Loire eta Chalonnes artean dagoena, Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
K.a. 1430eko hamarkada
Kristo aurreko 1430ko hamarkada K.a. 1439. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1430. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Drive (2011ko filma)
Drive (euskaraz Gidatu) 2011ko Nicolas Winding Refn daniar zinema zuzendariak zuzendutako neo-noir film bat da. 2005eko James Sallis idazlearen Drive eleberrian oinarritua dago. Ryan Gosling, Carey Mulligan, Bryan Cranston, Christina Hendricks, Ron Perlman, Oscar Isaac eta Albert Brooks aktoreek antzeztu zuten.
2011ko maiatzaren 20ean Cannesko Zinemaldian estreinatu zen.
Argumentua
Egunez, Gidariak (Ryan Gosling) auto tailer batean lan egin eta noizbehinka gauetan zinemako gidari espezialista da. Shannon (Brian Cranston) haren nagusia da, eta bere gidatzeko gaitasun bikainaren ezagulea denez, beren filmeetako auto ihesaldi eta lasterketetarako gidari onena bilatzen duten zinema eta telebista zuzendariei bitartekaritzan eskeintzen die, bidabatez, berak ere komisioa kobratuz. Baina Driverrek Irene (Carey Mulligan) ezagutzean bere bizitza aldatuko da, bere senarra espetxean preso duen eta seme txiki baten ama den bizilagun ederra.
Espinhaçoko mendikatea
Espinhaçoko mendikatea (Serra do Espinhaço) Brasilgo goi-ordoki atlantikoan dagoen mendilerroa da, Bahia eta Minas Gerais estatuetan zehar hedatzen dena. Bere lurrak eon proterozoikokoak dira eta burdina, manganeso, bauxita eta urrezko gordailuak dituzte.
Izena Ludwig von Eschwege geologo alemaniarrak eman zion XIX. mendean. São Francisco ibaiaren drainatze sareen eta Ozeano Atlantikora zuzenean doazen ibaien drainatze sareen arteko banaketaz arduratzen da. Munduko biosferaren erreserbatzat hartzen da, planetako eskualde aberatsenetako bat baita, bere aniztasun biologiko handiari esker.
Serra do Espinhaçoko mendikatea Brasilgo mendilerro bakartzat har daiteke, bere forma eta formazio berezia duelako. Ehun milioi urte baino gehiago daramatza etengabe mugitzen, mendilerro nahiko luzea eta estua da, tontorrek eta haranek hautsita. 1.000 kilometro inguru ditu, trenbide-laukiaren latitudinal zentzuan, Minas iparraldean, eta, etenaldi labur baten ondoren, Bahia hegoaldeko zatiraino iristen da. Ibilbide honek guztiak gutxieneko longitude desberdintasuna du, hau da, bere zabalera ia ez da aldatzen 50 eta 100 kilometro artean.
Espinhaçoko mendikatea Unescok 2005eko ekainaren 27an Brasilgo zazpigarren biosferako erreserbatzat hartu zuen, baliabide naturalen aniztasun handiagatik; babestearen garrantzia erakutsiz.
Minas Geraisen arriskuan dauden animalia eta landare espezieen erdia baino gehiago Espinhaçoko mendikatean daude. Batez ere, Cipó-ko mendilerroan (Serra do Cipó), bertan Brasilgo floraren espezie endemikoen kopuru handiena aurkitzen da.
Afrikako, Europako eta indigenen sustraiak Espinhaçon nahasten dira eta bertako komunitateen ohiturak eta kultura adierazpenak azaleratzen dituzte. Eskualdeko edertasunak eta kulturak ekoturismoa garatzeko baldintzak eskaintzen dituzte.
Espinhaçoko mendikatea mozten duten udalerrien artean Porteirinha, Mato Verde, Espinosa eta batez ere Monte Azul hiria daude, eta bertan topatuko duzu mendi kate eder hau behatzeko lekurik onena.
Buttapietra
Buttapietra Italiako udalerri bat da. Veronako probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Buttapietrak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Saint-Priest-la-Marche
Saint-Priest-la-Marche Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Priest-la-Marche udalerrian erroldatutako biztanleak 232 ziren. Familiak 104 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (23 bakarrik bizi ziren gizonak eta 15 bakarrik bizi ziren emakumeak), 39 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 23 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 197 etxebizitza zeuden, 107 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 31 bigarren erresidentzia ziren eta 58 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 192etxeak ziren. 107 etxebizitza nagusietatik 92 bere jabearen bizilekua ziren, 7 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 14 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 39 etxek bost zituzten. 76 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 53 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 46 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 156 ziren, horien artean 93 aktiboak ziren eta 63 inaktiboak ziren. 93 pertsona aktiboetatik 72 lanean zeuden (43 gizon eta 29 emakume) eta 21 langabezian zeuden (10 gizon eta 11 emakume). 63 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Felix Razkin
Felix Razkin Mendinueta (Arbizu, Nafarroa Garaia, 1947) Gasteizko langile mugimenduko eta euskalgintzako eragilea da, eta euskarazko itzultzailea.
Bizitza
Arbizun jaio zen, etxean bertan, eta han igaro zuen haurtzaroa. Aita barberua, abeltzaina, nekazaria eta fabrikako langilea zuen. Etxean lau senide ziren: bi arreba, Felix baino zaharragoak; hirugarrena, Felix bera; eta anaia bat, Felix baino gazteagoa. Arbizun euskaraz baizik ez zuen egiten, apaiza ere euskaraz aritzen baitzen.
Saint-Priest-la-Marche
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Felix Razkin
Bizitza
Zortzi urterekin hasi zen herriko eskolan, eta bederatzi urterekin Oñatira bidali zuten ikastera, agustindarrengana fraidegai, osaba bat baitzuen han. Lehen hizkuntza zuen euskara, beste hizkuntzarik ez baitzekien Oñatira joan zen arte; baina euskararen kontzientzia Oñatin hartu zuen. Oñatin, gaztelaniaz ziren eskolak, errezoak eta denak. Baziren ikasleekin euskaraz hitz egiten zuten fraideak ere, baina gaztelaniaz bizi ziren ikasleak. Giro hartan, euskaltzaletasunak bultzatuta bildu ziren Razkin bera, Eusebio Osa, Patxi Lasa, Pablo Anduaga eta beste. Euskarazko bi aldizkari atera zituzten: Gure Txokoa eta Erein.
Saint-Priest-la-Marche
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 iturgina.
Felix Razkin
Bizitza
Gero, 18 urte zituelarik, Gasteiza jo zuen, fraide izateko formakuntzarekin jarraituz teologia ikastera. Gasteizko hastapen hartan ere, Eusebio Osa izan zuen bide-erakusle. Teologia ikasketak bukatuta, soldadutzara joan zen Felix. Gero, fraide bihurtzeko asmoa bertan behera utzita, Gasteizko langileen mundura egin zuen jauzi, eta Tximist, Michelin eta BH enpresetan aritu zen lanean.
Saint-Priest-la-Marche
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Saint-Priest-la-Marche udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.488 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Felix Razkin
Langile mugimenduan
Gasteizko langile-mugimenduan inplikatu zen frankismoaren azken urteetako sindikatu bertikalaren kontra borrokan, klandestinitatean, langileek beren ordezkariak hautatzeko eskubidearen alde. Martxoaren 3ko sarraskiaren inguruko grebetan parte hartu zuen, langileen munduko beste hainbat ordezkarirekin batera batzarrak eginez. San Frantzisko elizan poliziak egindako erasoaren inguruko istiluetan egon zen. Gertakari haien ondorioz Espainiako Gobernuak langileen sindikatuak ontzat hartzea erabaki zuenean, ordea, jarduera sindikaletik urrundu zen eta gero eta gehiago inplikatu zen Gasteizko euskalgintzaren munduan.
Saint-Priest-la-Marche
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Felix Razkin
Euskalgintzan
Helduentzako euskara eskolen antolaketan parte hartu eta irakasle aritu zen, eta 1970eko hamarkadan Gasteizko AEKren sortzaileetako bat izan zen. Gasteizko ikastolen mugimendua martxan jartzen ere lagundu zuen, Bizkai eta Gipuzkoatik etorritako zenbait enpresabururen laguntzarekin, eta horrela sortu zen geroago Olabide ikastola izango zena; etxe txiki batean hasi ziren ematen lehen eskolak, Izaskun Arrue irakaslearekin.
Arabako bi ikastetxetan irakasten zen euskaraz 1970eko hamarkadan: Durako Ikasbidea ikastolan eta Gasteizko Olabide ikastolan; baina, hasieran, legearen arabera guraso euskaldunen seme-alabek baino ezin zuten bertan ikasi. Beste hainbat euskaltzalerekin batera, Razkinek lan egin zuen guraso erdaldunen seme-alabek ere izan zezaten euskaraz ikasteko eskubidea, eta Arabako Foru Aldundiak irekitako Toki Eder ikastola publiko berria okupatu zuten. Aldundiak azkenik aukera hori ontzat eman eta irakasleak kontratatu zituen.
1979an ezkondu zen, eta bi seme-alabaren aita da.
1986-1991 bitartean Euskal Filologiako ikasketak egin zituen, Gasteizko Letren Fakultatean, egunero BHn zortzi orduko lanaldia egiten eta ikasten. Gasteizko euskaltegietan irakasten aritu ondoren, Eusko Jaurlaritzaren itzultzaile beka bat lortu zuen, urtebeterako. Aldundiarentzat, udalarentzat eta enpresa batentzat itzulpenak egiten jardun zuen zenbait urtez. 2002. urtean Osakidetzan hasi zen lanean; sei hilabeterako egin zioten lehen kontratua, administrari lanetarako. Gero, ordea, jabetu ziren Razkinek Euskal Filologia eta laugarren hizkuntza-eskakizuna zituela, eta Euskara Zerbitzuan lanean jarri zuten. Han jardun zuen, Osakidetzako Euskara Plana aurrera eramaten, 65 urte zituela erretiratu zen arte.
Albaniaren konkista
Albaniaren konkista (La conquista de Albania) 1983 urtean eginiko euskal filma da. Alfonso Ungríak XIV. mendeko Nafarroako konpainiaren istorioa kontatzen du.
Sinopsia
Luis Beaumontekoa, Nafarroako Karlos II.aren anaia, etxera itzultzen da Frantziako Karlos V.aren aurka porrot egin ondoren. Baina bere handinahikeriak Mediterraneoz beste aldera eramaten du Joana bere emaztearen eskubideen alde.
Nafarroako Karlos II.ak konpainia bat prestatzen du anaia laguntzeko asmotan, Albanian balentriak eta une latzak biziko dena.
Upazan
Upazan Asteasuko (Gipuzkoa) auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 72 biztanle ditu.
Fairmount (Georgia)
Fairmount  Georgiako estatuko hiri bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 720 biztanle zituen, 4.63 kilometro koadrotan banatuta.
Köpenick
Köpenick Alemaniako Berlin hiriburuaren hego-ekialdean dagoen garai bateko udalerri historikoa da. Dahme eta Spree ibaiak elkartzen diren tokian kokatzen da. Gaur egun Berlin hiriko auzo bat da eta Treptow-Köpenick barrutiaren barnean kokatzen da.
Historia
1906an Wilhelm Voigt izeneko zapatari bat Prusiar ofizial gisara mozorrotu eta prusiar gudari talde bat engainatu ondoren, haien agintari moduan jarriz udalerri honetako udaletxearen jabe egin zen. Carl Zuckmayer idazle alemaniarrak gertakari xelebre eta umoretsu honen inguruko Köpenickeko kapitaina antzerki lan satirikoa argitaratu zuen, bestalde, gertakaria hainbat filma eta telebista ikuskizunen gaitzat ere hartua izan da. Gaur egun herrigunean Köpenickeko kapitainaren omenezko estatua bat ere badago.
1920an Berlin hiriburuko auzoa izatera iragan zen, honela bere 128 km2-ekin Berlingo barrutirik zabalena bilakatu zelarik. 2001 urteko administrazio eraberritze baten ondorioz Köpenick auzoa Treptow auzoarekin elkartu eta Treptow-Köpenick barrutia sortu zen.
Tropidophis haetianus
Tropidophis haetianus Tropidophis generoko animalia da. Narrastien barruko Tropidophiidae familian sailkatuta dago.
Iturrietako mendilerroa
Iturrietako mendilerroa Arabako ekialdean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Abitigarra mendia da, 1.165 metrorekin. Mendilerroan dagoen Iturrieta mendateak ematen dio izena mendilerroari.
Mendiak
Hauek dira mendilerroaren 3 tontor altuenak:
Plectranthias knappi
Plectranthias knappi Plectranthias generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Metal alkalino
Metal alkalinoak edo alkaliak taula periodikoko talde bat, '''1. taldea''' deritzona, osatzen duten metalak dira. Multzo horretan daude litioa (Li), sodioa (Na), potasioa (K), rubidioa (Rb), zesioa (Cs) eta frantzioa (Fr), eta serie kimiko bat osatzen dute. Metal alkalinoen geruza elektroiak s orbital batean aurkitzen dira; horregatik, taula periodikoaren s-blokean daude kokatuta. Beraz, metal alkalinoek s-blokeko beste elementuen propietate antzekoak izango dituzte.
Metal alkalino guztiak, distiratsuak eta leunak dira. Gainera, tenperatura eta presio estandarretan oso erreaktiboak dira, eta ondorioz euren azken geruzako elektroia oso azkar galtzen dute, +1 kargako katioiak eratuz. Euren leuntasunaren eraginez, labana batekin oso erraz moztu daitezke, duten geruza distiratsu mehea airearekin (oxigenoa gehienetan, litio eta nitrogenoa batzuetan) erraz oxidatzen delako. Oso erreaktiboak direnez gero, oliotan gorde behar izaten dira airearekin erreakzioa egin dezaten saihesteko, eta modu naturalean gatzetan soilik aurkitzen da, inoiz ez elementu aske modura. Zesioa, bosgarren metal alkalinoa, elementu erreaktiboena da. IUPAC en nomenklatura berriaren arabera, metal alkalinoek elementuen lehen tardean sartzen dira, Hidrogenoa kanpoan geratzen delarik, normalean ez delako metal alkalino kontsideratzen, haiekin konparatuta duen portaera desberdinaren ondorioz. Metal alkalino guztiek urarekin erreakzionatzen dute, eta astunagoek arinagoek baino erreakzio bortitzagoa dute.
Naturan, alkali guztiak konposatuak osatuta aurkitzen dira. Metal alkalino ugariena sodioa da, eta ondoren potasioa, litioa, rubidioa, zesioa eta, azkenik, frantzioa. Azken hori oso bakana da, erradioaktibitate handikoa baita, eta desintegrazio kate naturalaren adar arraro batzuetan alboko urrats modura besterik ez da agertzen. Ununenioaren (Uue), alkalinoen taldeko hurrengo elementua, sintesirako hainbat esperimentu saiatu dira, baina ez dira emaitzarik lortu. Hala ere, esan beharra dago, Ununenioa ez litzatekeela guztiz metal alkalino kontsideratu behar, euren propietate fisiko eta kimikoen artean desberdintasunak daudelako.
Metal alkalino gehienek hainbat aplikazio dituzte eguneroko bizitzan. Forma puruen aplikazio ezagunenetako bat zesioa eta rubidioak erloju atomikoetan duten erabilera da. Zesiozko erloju atomikoa denbora zehaztasun eta prezisio handienarekin ematen duena da. Sodio konposatuen erabilera arruntenetako bat sodio lurruneko lanparak dira, Sodioak argia oso modu eraginkorrean emititzen bait.. Sodio kloruroa etxean gehien erabiltzen den gatz arrunta da. Sodioa eta potasioa, ere, funtsezko mantenugaiak dira bizitzarako, eta zeregin biologiko garrantzitsua dute elektrolito modura. Nahiz eta gainerako metal alkalinoak funtsezkoak ez izan, izaki bizidunetan eragin handiak dituzte; bai onuragarriak, bai kaltegarriak.
Historia
Sodio konposatuak antzinatik ezagutzen dira; Gatza (sodio kloruroa) giza-ekintzetan produktu garrantzitsua izan da, ingelesezko salario (soldata) hitzak dioen bezala, erromatar soldaduei ordaindutako dirua da gatza erostearen truke. Potasa antzinatik erabilia izan da, eta ez da ulertu bere historiaren zati garrantzitsu bat gatz mineralekin zerikusia ez duen substantzia bat denik. Georg Ernst Stahl-ek sodio- eta potasio-gatzen arteko desberdintasuna aurkitu zuen 1702. urtean, eta Henri-Louis Duhamel du Monceau-ek demostratu zuen diferentzia hau 1736.urtean. Sodio eta potasio konposatuen konposizio kimiko zehatza, eta haien egoera kimikoa ez ziren garai horretan ezagutzen, ondorioz Antoine Lavoisier-ek ez zituen bere elementu kimikoen zerrendan sartu 1789.urtean.
Potasioa lehen aldiz isolatu zen 1807.urtean Ingalaterran. Isolamendua Sir Humphry Davy-k egin zuen, zeinek potasa kaustikarra deribatu zuen (KOH, potasio hidroxidoa) gatzaren elektrolisia pilara voltaikoarekin erabiliz, azken hau asmatu berria. Gatz akuosoaren elektrolisiak aurretik egiten saiatu ziren baina honek ez zuen inolako emaitza onik eman, izan ere, potasioaren erreaktibotasun handiak zailtasunak sortzen zituen. Potasioa izan zen elektrolisiaren bidez isolatu zen lehenengo metala. Beranduago, urte berean, Davy-k lortu zuen sodioa NaOH-tik (lixiba) erauztea antzeko teknika bat erabiliz, era honetan, elementuak eta hortaz, gatzak, desberdinak zirela demostratuz.
LiAlSi4O10 1800.urtean aurkitu zuen José Bonifacio de Andrada kimikariak, Suediako Utö uhartean. Hala ere, Johan August Arfwedson-ek, Jöns Jacob Berzelius kimika laborategian, petalita minerala analizatzean elementu berri bat detektatu zuen 1817.urtean. Elementu berri honek sodio eta potasioaren antzeko konposatuak sortzen zituela ikusi zuen, nahiz eta bere karbonatoak eta hidroxidoak gutxiago disolbatzen ziren uretan eta beste metal alkalinoak baino alkalinoagoak ziren. Berzelius-ek "lithion / lithina" izena eman zion material ezezagunari, grekotik λιθoς (lithos, harria), era honetan bere aurkikuntzan mineral solidoa islatzeko, potasio eta sodioa ez bezala, izan ere, potasioa landare errautsetan aurkitu zen eta sodio animali odolean. Metalari Litio izena eman zion. Litioa, sodioa eta potasioa periodizitatearen aurkikuntzaren zati bat izan ziren, izan ere, 1850.urtean Wolfgang Döbereiner-ek propietate berdintsuak izateagatik talde berdinean kokatu zituen.
Rubidioa eta zesioa izan ziren aurkitu ziren lehenengo elementuak espektroskopioa erabiliz, azken hau Robert Bunsen y Gustav Kirchhoff-ek asmatu zuen 1859.urtean. Hurrengo urtean, Alemaniako Bad Dürkheim ur-mineralean zesioa aurkitu zuten. Urte bat beranduago rubidioa aurkitu zuten Alemanian berriro ere, Heidelbergen, eta lepidolita mineralean aurkitua izan zen. Rubidio eta zesio izenak beraien emisio espektroetan agertzen diren lerroen ondorioak dira: lerro gorri eta distiratsu bat rubidioarentzat (latinetik, rubidus, gorri ilun edo distiratsua), eta zeruak duen urdin koloreko lerroa zesioarentzat (latinetik caesius).
1865.urtean, John Newlandsek elementuak zenbakitu zituen, pisu atomikoak, propietate fisikoak eta propietate kimikoak handiak lehenengoak ezarriz, zortzinaka. Periodizitatea musikako zortzikoekin alderatu zuen, non zortziko batekin bereizten diren notek propietate antzekoak dituzten. Bere bertsioak, jada ezagutzen ziren metal alkalinoak elkarrekin jarri zituen talde berdinean, hala nola, litioa, zesioa, kobrea, zilarra eta talioa (+1 oxidazio-egoera erakusten dute denek).
1869.urtea pasa ondoren, Dmitri Mendeleevek bere taula periodikoa proposatu zuen litioa talde baten goialdean ezarriz sodioarekin, potasioarekin, rubidioarekin, zesioarekin eta talioarekin batera. (Bi urte beranduago, Mendeleevek hidrogenoa lehenengo taldean kokatu zuen, litioaren gainean eta talioa boroaren taldera mugitu zuen. Bertsio honetan (1871), kobrea, zilarra eta urrea bi aldiz kokatu ziren, behin IB.taldeko kide bezala eta beste behin VIII taldeko kide bezala, gaur egun 8 eta 11.taldeak dira. Taulan 18 talde ezarri zirenean, IB.taldeko elementuak bere ohiko posiziora mugitu zuren, d blokera. Metal alkalinoak aldiz, IA taldean utzi ziren. Beranduago, taldearen izena aldatu zen, 1.taldea deituz, 1988.urtean. 1.taldeko elementuen hidroxidoak alkali sendoak dira uretan disolbatzean eta horregatik jarri zieten metal alkaliko izena. Gutxienez, oker eta osatugabeko lau aurkikuntza zeuden  , Pariseko Curie Institutuko Marguerite Pereyk frantzioa aurkitu zuen arte 1939an. Honen aurkikuntza aktinio-227 lagin bat purifikatuz izan zen, zeina 220 keV-ko desintegrazio energia zuen. Hala ere, Pereyk deskonposatutako partikulak nabaritu zituen 80 keV baino baxuagoko energiarekin. Berak pentsatu zuen deskonposaketa honen kausa aurretik identifikatu gabeko produktu batena izan zitekeela, hau da, purifikazio bidez banandutako produktu bat, baina berriro ere aktinio-227 purutik birsortu zena. Askotariko probek ezeztatu zuten torioa, radioa, beruna, bismutoa edo talioa elementu ezezaguna izateko aukera. Produktu berriak metal alkalinoaren propietate kimikoak zituen (hala nola, koprezipitazioa zesio gatzekin), beraz, Pereyk identifikatu zuen 87. elementua zela, aktinio-227 alfa desintegrazioaren kausa izanik. Ondoren, Pereyk beta-desintegraziotik alfa-desintegraziora zegoen proportzioa determinatu nahi izan zuen. Bere lehenengo frogan alfak % 0,6ko adarkadura lortu zuen, baina gerora, %1an bihurtu zen.
Frantzioaren ondorengo elementua (Mendeleeve-n taula periodikoaren arabera), Ununennio (Uue) da, 119. elementua. Ununennioaren sintesia lehen aldiz 1985. urtean egin zen, Berkeley-n (California), superHILAC azeleragailuan. Horretarako, Einsteinio-254-ko itu bat bonbardatu zuten Kaltzio-48 ioiekin. 300 nb-ko mugatik behera, ez ziren atomoak identifikatzeko gai izan.
Zoritxarrez, oso zaila izango da Ununenniozko atomoak sortzea etorkizun batean. Izan ere, Einsteinio-254 nahikoa lortzea oso zaila da. Esperimentua hobetzeko Einstenio-254 gehiago duen itua beharko litzateke. Baina, hau oso zaila da, elementu oso astuna delako, 270 eguneko iraupena duelako eta mikrogramotan bakarrik lortu daitekeelako. Einstenioa ez da naturan aurkitzen, beraz laborategian sortu behar da. Eta aipatutako arrazioengatik oso kantitate txikietan ekoitzi daiteke. Hala ere, Ununennioa-ren sintesia lortzeko beste erreakzioak aurkituko dituzte etorkizunean. Esate baterako, Japonen jada lanean ari dira. Ununennio-a 8.periodoko lehenengo elementua da, eta kontuan izan behar da, periodo honeko elementuak ez direla aurkitu oraindik, fisikoki aurkitzea ezinezkoa izango dela ziurrenik. Gainera, ez dira metal alkalino astunentzako sintesi saiakuntzak egin hainbat arrazoiengatik; euren zenbaki atomiko altuagatik, batez ere. Hauen sintesia egiteko, metodo indartsuagoak eta teknologia hobegoa behar dira.
Kanoita
Kanoita silikato motako minerala da eta clinopyroxene subtaldearen kidea da.
Livingston (Tennessee)
Livingston Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Overton konderrian dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
K.a. 1460ko hamarkada
Kristo aurreko 1460ko hamarkada K.a. 1469. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1460. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Kanoita
Ezaugarriak
Kanoita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.
Metal alkalino
Eguzki sisteman
Oddo-Harkins arauak dio, zenbaki atomiko pare duten elemtuak ugariagoak direla, zenbaki atomikoa inparea duten elementuak baino, Hidrogenoa salbu. Arau honek azaltzen duen moduan, zenbatki atomiko inpareko elementuek protoi desparekatu bat dutenez beste bat harrapatzeko erreztasuna dute euren zenbaki atomikoa igoz. Zenbaki atomiko paredun elementuetan, protoiak parekatuak daude, eta bakoitza bere pararekin spin-a deuseztatzen du, elementua egonkortuz. Metal alkalino guztiak zenbaki atomiko inparekoak dira, eta beraz, ez dira berain ondoan aurkitzen diren zenbaki atomiko paredun elementuak (gas nobleak eta lurrazaleko metal alkalinoak) bezain ugariak eguzki sisteman. Metal alkalino astunenak, ere, arinak baino gutxiago aurkitzen dira. Adibidez, rubidioa, supernoban bakarrik sintetizatu daiteke, eta ez nukleosintesi gorenean. Litioa, ere, sodio eta potasioa baino askoz ere urriago da, eta kantitate txikitan sintetizatu zen Big Bangean emandako izarreko nukleosintesian. Big Bang-ak litio, berilio, eta boro kantitate txikiak ekoizteko gai izan zen bakarrik, 5 eta 8 nukleoizko nuklekoak dituztelako elementu hauek. Nukleosintesi gorenak hau egiteko gai da, alfa hirukoitzaren prozesuaren bitartez, hiru helio atomo eta karbono atomo bat fusionatuz, eta hiru elementu hauek alde batera utziz.
Lurrean
Metal alkalinoek duten erreaktibitate handiaren ondorioz, ez dira modu puruan sortzen naturan. Litofiloak dira, eta lurraren gainazalaean oxigenoarekin konbinatuz, oso modu indartsuan elkartzen dira silizioarekin, lurraren nukleoan gelditzen ez diren dentsitate nahiko txikiko mineralak eratuz. Potasioa, rubidioa eta zesioa ere ezin dira gai hau egiteko, euren erradio-ioniko handiaren ondorioz.
Sodioa eta potasioa oso ugariak dira lurrean, biak lurrazaleko hamar elementu ugarienen artean aurkitzen dira. Sodioak, lurrazaleko 2,6 % osatzen du pisutan. Seigarren elementu ugariena da lurrazalean, eta metal alkalinoen artean ugariena. Potasioak, ordea, lurrazaleko 1,5 % osatzen du pisutan, eta zazpigarren elementu ugariena da lurrazalean. Sodioa mineral desberdinetan aurkitu daiteke, ezagunena gatz arrunta izanik (Sodio kloruroa), itsasoko uretan kantitate oso handitan disolbatuta aurkitzen dena. Sodioaren beste biltegi solidu batzuk hauek dira: halita, anfibola, kriolita, nitratina eta zeolita. Biltegi solido hauek, gehien bat, antzinako itsasoen ebaporazioaren ondorioz sortu dira. Fenomeno hau, hainbat lekutan gertatu zen; adibidez, Utah-ko Ur Gaziko Laku Handian edota Itsaso Hilan. Lurrazaleko ugaritasunari dagokionez, bi elementu hauek nahiko parekatuak daude. Baina, ozeanoetan sodioa askoz ere ugariagoa da potasioa baino. Honen arrazoiak hauek dira: potasioak oso tamaina handia du, eta ondorioz, eratzen dituen gatzak ez dira uretan hain ondo disolbatuko; gainera, potasioa egoera solidoan dagoenean silikatoarekin elkartzen da, eta potasioak filtratzen duena askoz ere errazago absorbatzen du landareriak sodioarena baino.
Nahiz eta kimikoki oso antzekoak izan, litioa ez da normalean sodio eta potasioarekin agertzen, honen tamaina txikiagatik. Litioak oso erreaktibitate txikia dauka; baina, hala ere, itsasoko uretan kantitate handitan aurkitu daiteke, 0,14-tik 0,25-ppm-tara edo 25 mikromolar hain zuzen ere. Magnesioarekin duen erlazio diagonalak, ferromagnesioano mineraletan magnesioa bera ordezkatzea eragiten du kasu askotan, honen lurrazaleko kontzentrazioa 18 ppm izanik, galio eta niobia-ren kontzentrazioekin konparagarria dena. Komertzialki garrantzi handiena duen litio minerala espodumena da, mundu osoan zehar biltegi askotan aurkitu daitekeena.
Rubidioa, zinka bezain ugaria da, eta biak kuprea baino ugariagoak. Mineral hauetan aurkitu daiteke naturalki: leuzita, poluzita, karnalita, zinwaldita eta lepidolita. Esan beharra dago, mineral hauek ez dutela bakarrik rubidioa, beste konposatu batzuk eduki ditzakete. Zesioa antimonio, kadmio, eztainu, eta tungsteno bezalako elementu ezagunak baino ugariago da; baina, rubidioa baino urriagoa.
Frantzio-223, naturalki sortu daitekeen frantzioaren isotopo bakarra, aktinio-227-ren alfa ahultzeraren produktua da, uranioaren mineraletan kantitate oso txikitan aurkitu daitekeena. Uraniozko lagun batean, 1018 uranio atomoko bakarrik frantzio atomo bat dagoela uste da. Kalkuluen arabera, lurrazalean 30 g frantzio bakarrik daude, honen bizitza laburraren ondorioz, 22 minutu.
Halinów udalerria
Halinów Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Mińsk barrutian kokatuta. 63,09 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 15748 biztanle zituen.
Jose Maria Pitarke
Jose Maria Pitarke de la Torre (Bilbo, Bizkaia, 1960ko otsailaren 14a) euskal fisikaria da. EHUko Materia Kondentsatuaren Fisika Saileko katedraduna eta nanoGUNEko zuzendari nagusia da, baita Elhuyar fundazioko presidentea.
Ibilbide profesionala
Zientzia Fisikoetan doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatetik, 1990. urteaz geroztik, Zientzia eta Teknologia Fakultatean ikasi zuen. Ikerkuntza alorrari dagokion Azkue Saria lortu zuen bere doktorego-tesiagatik, Tunel espektroskopiaz eta solidoetako elektroi- eta fotoi-emisioaz izenburukoa eta 1990an Pedro Miguel Etxenikeren zuzendaritzapean egin zuena.
Doktore ondoko egonaldia egin zuen Oak Ridgeko Laborategi Nazionalean, Ameriketako Estatu Batuetan. 1993an EHUko irakasle titularra bilakatu zen eta AEBetako zenbait unibertsitatetan zein Londresko Imperial College Londonen egonaldiak egin izan ditu.
2000. urteaz geroztik EHUko Materia Kondentsatuaren Fisikako Saileko katedraduna da. 2005etik Cambridgeko Unibertsitateko Churchill Collegeko "By-Fellow" kidea da. 2006tik nanoGUNEko zuzendari nagusia da.
Fisika orokorraz euskaraz idatzi diren liburuen idazketan parte hartu zuen 1986tik, azkena 2003an "Fisika orokorra (2. argitalpena, zuzendua eta berregokitua)". Elhuyar aldizkariko kolaboratzailea izan da eta 2013tik Elhuyar Fundazioko lehendakaria.
NGC 3294
NGC 3294 galaxia espiral bat da, Leo Minor konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Afrodisiako
Afrodisiakoa pertsonen artean sexu-desira areagotzen duen substantzia bat da. Hitza, Maitasunaren jainkosa den greziar izenetik dator, Afrodita (Venus, erromatarrentzat), ugalkortasunarekin eta udaberriko energiarekin lotutako jainkosa. Historian zehar, janari, edari eta portaera batzuek sexua atseginagoa izateko ospea izan dute. Baina, mendebaldeko zientzia medikoak ez du substantzia edo janariren batek bereziki desira edo errendimendu sexuala areagotzen duen frogarik.
Ustezko afrodisiako batzuk ospea, magia sinpatikoaren printzipioetatik lortzen dute, ostrak kasu, euren formagatik.
4 motatan sailka daitezke:
Ekintza zentraleko afrodisiakoak
Funtsean hiru substantzia mota daude: farmakoak, hormona k edo beste substantzia batzuk. Oro har, desinhibizioa eta freno naturalen galera eragiten duten substantziak dira. Nerbio-sistema zentralean dopamina igotzen duten farmakoak; testosterona eta antzeko hormonak eta melanozitoen hormona estimulatzailea edo MSH (ziurrenik hormona hori da ornodunetan araldia eragiten duena) esaterako, eragin afrodisiakoa edo sexu-desiraren estimulatzailea dutenak dira.
Poppers
Alkilo nitritoak (poppers), historia luzea dute sexu-hobekuntzarako laguntzaile gisa, berrogeita hamar urte ingurukoa. "Isobutyl nitrite and Related Compounds" testuaren arabera, ikertzaile askok uste dute alkilo-nitritoa afrodisiako eraginkorra izan daitekeela sexu-erantzuna sustatu eta hobetzeko.
Bremelanotida
MC3-R eta MC4-R melanozortina-hartzaileek garunean aktibatzen dituzten konposatu batzuk afrodisiako efektiboak dira. Mota honetako konposatu bat, bremelanotida, lehen PT-141 bezala ezagutzen zena, proba klinikoak pasatzen ari da kitzikapen sexualeko nahasmendua eta erekzio-disfuntzioa tratatzeko. Gizon eta emakumeei zuzenduta dago. Aurretiazko emaitzek droga honen eraginkortasuna frogatu dute, baina garapena bertan behera geratu zen bigarren mailako ondorio baten erruz, hau da, droga sudurretik eman zitzaien esperimentu-subjektu batzuen odol-presioaren igoeraren ondorioz. 2009 ko abuztuaren12 an, Palatinek, botika garatzen zuen konpainiak, emaitza positiboak iragarri zituen (ez ziren berriro ikusi odol-presioaren igoeraren ondorioak), esperimentuko subjektuei droga larruazalpetik eman zitzaien azterketa kliniko bateko lehen fasean. Aldi berean, Palatin, antzeko konposatu bat garatzen ari da, PL-6983 izenekoa.
FEA
Txokolatea n dagoen feniletilamina izeneko osagai kimiko bat afrodisiakoa ote denaren eztabaida dago. Burmuinean askatzen dituen feniletilamina erakarpen sexualarekin eta desirarekin erlazionatuta egon daitekeelako teoria babesten duten froga batzuk daude. Baina osagai honek monoamino oxidasak azkar degradatzen dituenez, feniletilamina ahoz kontsumitzen denean nekez iritsiko da kontzentrazio esanguratsuren bat garunera.
Pantanala
Pantanala (portugesez: Pantanal, ahoskatua) munduko hezegune tropikal handienetariko bat da. Gehiena Brasilgo Hegoaldeko Mato Grosson dago baina Mato Grosson (Brasil: %62a), Bolivian (%20a) eta Paraguain (%18a) ere eremuak daude.
Afrodisiako
Testosterona
Libidoa hormonen mailekin lotuta dago, testosteronarekin bereziki. Testosterona gutxi samar duten pertsonen (menopausia duten emakumeak edo 60 urtetik gorako gizonak) desioa gutxitzen denean, testosteronaren osagarriek libidoa areagotzen dute askotan. Ustez, testosterona maila handitzen duten aitzindari kopuru bat erabiltzen duten metodoak eraginkorrak izan dira adineko gizonengan, baina ez dute arrakastarik izan beste talde batzuei aplikatua izan denean.
Pantanala
"Pantanal" izena, euskaraz "lur zingiratsu" esan nahi duena, portugesezko pântano hitzetik dator, hezegune esan nahi duena. 2000an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.
Afrodisiako
Beste batzuk
Yohimbina: afrikar sustrai batetik eratorritako alkaloidea alfa 2 adreno-hartzaileen blokeatzaile (antagonista) bat da. Txokolateak erdi mailako xantinak ditu, eta neurotransmisore eszitorio gisa jokatzen dute, bereziki feniletilamina (FEA). Mandragora, alkaloide narkotikoak dituen giza formako sustrai asiar bat da, eta bere infusioa afrodisiako oso boteretsutzat hartzen da. Satirikoia, landare ortoziakoa da. Mamajuana, libidoa estimulatzen duen Dominikar Errepublika ko edari alkoholdun bat da.
Asoziazio sentsual bidezko afrodisiakoak
Antzinatik, organo sexualen antzeko forma naturala duten landare eta elikagaiak afrodisiakotzat hartu izan dira:
Alkohola eta Mariguana
Alkohola afrodisiakoa dela pentsatzen da nerbio-sistema zentralean duen depresore efektuaren ondorioz. Depresoreek sexu desioa eta portaera sexuala handitu dezakete desinhibizioaren bidez. Alkoholak fisiologikoki eta psikologikoki eragiten die pertsonei, beraz, zaila da jendeak bere efektu afrodisiakoa nola bizi duen zehaztea. Kantitate moderatuetan hartutako alkoholak desio sexualaren hazkunde positiboa eragin dezake, baina kantitate handiagoek berriz,  plazer sexuala lortzeko zailtasuna. Alkohol kontsumo kronikoa sexu-disfuntzioarekin lotuta dago. Mariguanari dagokionez, erabiltzaileen erdiak desio sexuala eta plazer sexuala handitzea aldarrikatzen dute eta beste erdiak ez duela eraginik izan.
Hanna udalerria
Hanna Poloniako Lublingo voivoderriko landa-udalerri bat da, Włodawa barrutian kokatuta. 139,29 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 2957 biztanle zituen.
K.a. 1450eko hamarkada
Kristo aurreko 1450ko hamarkada K.a. 1459. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1450. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Gnomon
Gnomon hitza (grezieraz γνώμων: adierazlea edo maisua) denbora neurtzeko erabiltzen den eskala graduatu baten gainean itzala egiten duen objektu luzanga bat izendatzeko erabiltzen da. Geroago matematiketan eta beste esparru batzuetara hedatu da hainbat elementu izendatzeko.
Geometria
Geometrian, laukizuzen baten gnomon-a haren alderantzizkoa sortzeko behar den laukizuzena da.
Leioa Kirol Elkartea 2017-2018
Entrenatzailea: Jon Ander Lambea (2017-Egun)
Afrodisiako
Janaria
Kultura askok janarira jo dute desio sexuala handitzeko iturri gisa; hala ere, ikerketa falta da elikagaiek afrodisiakotzat duten eraginari dagokionez. Animalien genitalak kontsumitu eta beren propietateak xurgatuta (hau da, behi bakailao zopa Jamaikan edo Ballut Filipinetan) efektu afrodisiakoa lortzen dela diote sinesmen batzuk. Gizakiek itsakiak afrodisoakoak direla pentsatzearen iturria, Afrodita itsasotik jaio zenaren istorioa dela uste dute. Olio lurrunkorrak dauzkaten elikagaiek afrodisiako izatearen kontrako efektua dutelaren fama lortu dute, desio sexuala, plazer sexuala eta/edo sexu portaera hobetzeko duten gaitasuna gernu-hodiaren bidez askatzean narritagarriak direlako. Iltzeak (espezia) eta salbiak ezaugarri afrodisiakoak dituztela esan da, baina beren eraginak oraindik ez dira zehaztu.
Arriskuak
Substatzi hauek ingurne eta kultura anitzetatik datozenez, zaila da ebidentzia zehatzak lortzea, gainera, hazkundean eta erauzketan izandako aldaketek emaitzetan eragina dute. Berdin gertazen da substantzia ez-naturaletan ere, kontsumo-aldaketek eta banakako sentikortasunak eragina izan baitezakete emaitzetan. Herri-medikuntza eta autoagindutako metodoak kaltegarriak izan daitezke, albo-ondorioak ez baitira erabat ezagutzen, eta, beraz, ez zaie gai hori Interneten bilatzen duten pertsonei informaziorik ematen.
Alsophis antiguae
Alsophis antiguae Alsophis generoko animalia da. Narrastien barruko Dipsadidae familian sailkatuta dago.
Hières-sur-Amby
Hières-sur-Amby Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Hières-sur-Amby udalerrian erroldatutako biztanleak 1.136 ziren. Familiak 440 ziren, horien artean 102 pertsona bakarrekoak ziren (39 bakarrik bizi ziren gizonak eta 63 bakarrik bizi ziren emakumeak), 130 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 173 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 35 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 509 etxebizitza zeuden, 447 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 27 bigarren erresidentzia ziren eta 35 hutsik zeuden. 446 etxeak ziren eta 56 apartamentuak ziren. 447 etxebizitza nagusietatik 316 bere jabearen bizilekua ziren, 122 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 30 etxek bi zituzten, 80 etxek hiru zituzten, 124 etxek lau zituzten eta 207 etxek bost zituzten. 346 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 175 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 236 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Lloyd (New York)
Lloyd Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Ulster konderrian dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hières-sur-Amby
Diru sarrerak
2009an Hières-sur-Amby udalerrian 436 unitate fiskal zeuden, 1.149 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.150 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 55 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 2 margolariak, 4 zurginak, 4 iturginak, 3 ile apaindegiak eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 liburu denda zen.
2000. urtean Hières-sur-Amby udalerrian 17 nekazaritza-ustiategi zeuden, 415 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Plectranthias lasti
Plectranthias lasti Plectranthias generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
K.a. 1470eko hamarkada
Kristo aurreko 1470ko hamarkada K.a. 1479. urteko urtarrilaren 1etik K.a. 1470. urteko abenduaren 31 arte luzatzen dena da.
Benasqueko harana
Benasqueko harana (Bal de Benás; benasqueraz Ball de Benás) Pirinioetako haran bat da, Huescako probintziako Ribagorza eskualdean, eta Ésera ibaiaren goi ibarrean.
Harana osatzen duten bi udalerriak Benasque eta Sahún dira. Lehenbizikoan Sarllé (Cerler) izeneko tokia dago, Aramón Cerler eski-estazioaren kokalekua.
Haranean benasquera mintzatzen da, aragoiera eta katalanaren arteko trantsiziozko hizkera edo dialektoa.
Iparraldean Pirinioetako mendikate eta mendi garaienak daude, Aneto (3.404 metro), Posets (3.309 metro) eta Maladeta (3.308 metro) nabarmenduz. Pirinioetako glaziar gehienak Benasque haranean daude.
Ate-tope
Ate-topea geldiarazteko gailu bat da, finkoa edo erregulagarria, ate baten ibiltartea mugatzeko erabiltzen dena. Ate-topea ate bateko irekitzea kontrolatzeko jartzen da, hormaren kontra edo altzarien kontra jo ez dezan. Horman edo lurzoruan kokatzen da atea ireki eta pasatu ahal izateko moduan.
Varneville-Bretteville
Varneville-Bretteville Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Caldiero
Mugakideak
Caldierok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Varneville-Bretteville
Biztanleria
2007an Varneville-Bretteville udalerrian erroldatutako biztanleak 296 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 201 ziren, horien artean 149 aktiboak ziren eta 52 inaktiboak ziren. 149 pertsona aktiboetatik 142 lanean zeuden (78 gizon eta 64 emakume) eta 7 langabezian zeuden (5 gizon eta 2 emakume). 52 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Varneville-Bretteville udalerrian 103 unitate fiskal zeuden, 278 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.645 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Varneville-Bretteville udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 950 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Arauca (ibaia)
Arauca Hego Amerikako ibaia da, Orinokoren adarra. Kolonbiako Ekialdeko Mendikatean du iturburua, Páramo del Almorzaderon zehazki, eta Venezuelan isurtzen da Orinokora, San Fernando de Apuretik 100 kilometro ekialdera. 1.050 kilometro luze da. Kolonbia eta Venezuelaren arteko muga egiten du.
Cipóko mendilerroa
Cipóko mendilerroa (Serra do Cipó) Minas Gerais estatuan dagoen mendilerroa da, Itambé do Mato Dentro, Jaboticatubas, Morro do Pilar, Nova União eta Santana do Riacho udalerrien artean. Espinhaçoko mendikatearen zati da. Bere historia geologikoa konplexua da eta Kanbriarraurrearen garaikoa da, duela 1,7 bilioi urte baino gehiago itsas metakinek eratutako hareazko haitzak ditu.
Garrantzia geologikoaz gain, Cipóko mendilerroa São Francisco eta Doce ibaietako arro hidrografikoen zatitzaile naturaltzat hartzen da. Bere landarediaren aniztasuna oso handia da, eta espezie asko bertan bakarrik aurkitzen dira. Fauna adierazgarria da eta desagertzeko arriskuan dauden hainbat espezie biltzen ditu. Ondare natural hori gordetzeko, Serra do Cipó Parke Nazionala sortu zuten. Ehun mila hektarea cerrado (Brasilgo sabana), campo rupestre (harkaitzetako landaredia) eta baso daude, baita ibaiak, ur-jauziak, arroilak, kobazuloak eta kontserbatutako gune arkeologikoak ere.
Jacint Verdaguer
Jacint Verdaguer i Santaló (Folgueroles, Bartzelona, Katalan Herriak,1845eko maiatzaren 17a - Vallvidrera, Bartzelona, 1902ko ekainaren 10a), poeta katalanik ezagunenetarikoa da.
Cipóko mendilerroa
Pico do Breu gailurra
Pico do Breu gailurrak 1.687 metroko altuera du.
Jacint Verdaguer
Katalanez idatzitako literatura goratzea helburu zuen Renaixença higikundeko idazle nagusietako bat izan zen.
Bizitza eta obra
1865ean parte hartu zuen lehenengo aldiz Bartzelonako Lore Jokoetan, eta lau sari lortu.
Osasun arazoengatik, Bartzelonara joan zen bizitzera 1874an eta Comillasko markesen babesa izan zuen.
1875-1877 bitartean Bartzelona-Habana arteko joan-etorria egiten zuen Guipúzcoa itsasontziko kapilau izan ondoren Comillasko markesen jauregiko kapilau izan zen hamasei urtez.
1877an konsagratu zen L'Atlàntida poema epikoarekin, Lore Jokoetako sari nagusia eskuratuta.
Ondoren idatzi zituen obretan sorterriari zion maitasuna eta erlijio sineste handia islatu zituen: Idil·lis i cants místics (1879, Idilioak eta kantu mistikoak), Montserrat (1880), Canigó (1886) bere obrarik biribilena askoren ustez, Oda a Barcelona (1883), Caritat (1885, Karitatea) eta Patria (1888, Aberria).
1886an Ripollgo monasterioan apezpikuak Poeta de Catalunya izendatu zuen.
Lur Santuetara egin zuen bidaia batetik itzuli zenean Dietari d´un pelegrí a Terra Santa (1889), Jesús infant (1891) eta Nazaret-Betlem (1892) idatzi zituen, eta gogo krisi sakona izan zuen, karitatea egitera eta behartsuei laguntzera eraman zuena. Bizimodu horrek zor handiak ekarri zizkion eta Vicheko apezpikuak Glevako santutegira joateko agindu zion. Santutegian zegoela Roser de tot l'any, Veus del Bon Pastor (1894), eta San Francesc (1895) idatzi zituen.
Russellen paradoxa
Russellen paradoxa Bertrand Russellek proposaturiko paradoxa bat da, Cantorrek eta Fregek aurkeztutako multzoen jatorrizko teoria kontraesankorra dela frogatzen du.
Demagun euren multzoaren parte diren multzoen adibideak. Adibide bat "ideia abstraktuez" osatutako multzoa da. Multzoa bere multzoaren kide da, multzoa bera ideia abstraktua baita. Beste adibide bat diruz beteriko poltsak dituen poltsa da. Bestalde, "liburuz" osatutako multzo bat ez da bere buruaren parte, multzoa bera ez baita liburua. Russellek galdetu zuen (Fregeri 1902an idatzitako gutunean) ea bere baitan ez dauden multzoen multzoa (hau da, bere baitan sartuta ez dauden multzo guztiak biltzen dituen multzoa, aurreko adibideko "liburuak", esaterako) bere baitan bilduta ote dagoen. Paradoxa honetan datza: bere buruaren parte ez bada, bere buruaren parte ez diren eta, beraz, bere buruaren parte diren multzo-motari dagokio. Hau da, bere buruaren parte izango da bakarrik bere buruaren parte ez bada.
Paradoxaren enuntziatu formala
Dei diezaiogun M_{}^{} "kide gisa beren burua ez duten multzo guztien multzoari". Hau da:Cantorren multzoen teoriaren arabera, (1) ekuazioa honela adieraz daiteke:Hau da, "multzo bakoitza bere buruaren M osagaia da, bakarrik bere buruaren osagaia ez bada".
Baina, multzo M bat denez, (2) ekuazioan x ordezka daiteke Mrengatik, eta ekuazio horretatik hau lortzen da:Hau da, M izango da Mren elementu bat bakarrik M elementua ez bada Mren parte, eta hori zentzugabea da.