cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Naujan-et-Postiac
Diru sarrerak
2009an Naujan-et-Postiac udalerrian 197 unitate fiskal zeuden, 494,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.515 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 17 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina, 1 iturgina eta 2 argiketariak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Naujan-et-Postiac udalerrian 33 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.081 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tenka
Tenka (Tinca tinca) Tinca generoko kide bakarra da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian. Ur gezatako arraina da, azala iluna eta likatsua duena, jateko ona dena
Boí Taüll
Boí Taüll Pirinioetan dagoen eski estazioa da. Lleidako probintziako La Vall de Boí udalerrian dago. Bere kotak 2.020 metrotatik 2.751 metrotaraino iristen dira. Aigüestortes eta San Maurizioko parke nazionalaren parean dago.
Petra ekaitza
Petra ekaitza Atlantikoko zikloi estratropikala izan zen, 2014ko otsailaren 4an eta 5ean mendebaldeko Europa jo zuena. Ozeano Atlantikoaren iparraldea zeharkatu zuen ziklogenesi lehergarri moduan. Frantzia eta Erresuma Batua izan ziren herrialderik kaltetuenak, baina ez zen hildakorik izan. Euskal Herrian alerta laranja ezarri zen ekaitzaren ondorioz. Haize ufadarik bortitzenak Iratiko eski-estazioan jaso ziren: 186 km/h.
Garrulax konkakinhensis
Garrulax konkakinhensis Garrulax generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Banaketa
Vietnamgo Kon Tum probintziako endemikoa da, eta hortxe soilik ikusi da Kon Ka Kinh parke nazionalean.
Omni Shoreham hotela
Omni Shoreham Hotel monumentala Washington, D.C.-n dago. 1930an irekia, Waddy Wood izan zen arkitektoa. 1933an Franklin D. Roosevelt, Estatu Batuetako presidente berria bertan egon zen. Ondoren, urtetan, mundu osoko politikariak eta agintariak bertan egon dira.
801.gela
Baina hotelaren ospea batez ere haren gela batetik dator, 801.gelatik alegia. Hiri kondairaren jatorria hoteleko langile baten ondorioa da. Goizeko lauak ziren eta zerbitzuko neskame batek itolarria sentitu zuen. Laguntza eskatu zuenerako beranduegi zen. Une horretatik aurrera inork ez du gela horretan lo egin nahi izan. Testigantza batuzen arabera, aipatutako ordu horretan urrats batzuen eta zerbitzu-mahai baten soinua entzun daiteke. Aiuriak ere entzunak izan omen dira.
1998ko Bost Nazioen Txapelketa
1998ko Bost Nazioen Txapelketa Errugbi txapelketa honen 69. ekitaldia izan zen (guztira 104. ekitaldia). 1998ko otsailaren 7an hasi eta apirilaren 5ean bukatu zen. Frantziak 12. txapelketa eskuratu zuen, bigarrena jarraian, bietan partida guztiak irabaziz gainera.
Puntuazio sistema
Entseguak bost puntu balio zituen eta gauzatzeak bi puntu gehigarri ematen zituen. Dropak eta zigor kolpeak hiruna puntu balio zituzten.
Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero. Sailkapeneko berdinketak hausteko puntuazio-diferentzia hartu zen kontutan.
Liolaemus pseudolemniscatus
Liolaemus pseudolemniscatus Liolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
Ingeniaritza industrial
Ingenieritza industriala baliabide tekniko zein giza edo informazio baliabideak era optimo batean erabiltzen dituen ingenieritzaren adarretako bat da; Non, kalitate handiko produktu edo gizartearentzako erabilgarriak diren zerbitzuak sortzea duen helburu, hau guztia natura kontutan izanik. Printzipio, analisi metodo, ingenieritza sintesi eta diseinua erabiltzen ditu sistema horretako emaitzak balioztatu,aurreikusi, zehaztu eta optimizatzeko. Beste zientzia zehatz eta tekniko batzuetako ezagutza eta metodoak erabiltzen ditu, horrela, sistemak etengabe diseinatu, zehaztu, aztertu, inplementatu eta hobetu ahal izateko.
Terminologia
Industrial hitzak gaizki-ulertu asko izan ditu; hasiera batean manufakturari atxikitzen zitzaion, hala ere, zerbitzu munduko atal ezberdinetara zabaldu da. Ingenieritza industriala operazioen kudeaketarekin, sistema ingenieritzarekin edo manufaktura ingenieritzarekin oso lotua dago, non nork erabiltzen duen pertsonaren arabera batekin edo bestearekin erlazionatzen den. Esate baterako, osasun munduan, ingenieri industrialak administratzaile ingenieri edo osasun sistemen ingenieri modura ezagutzen zaie.
Espainian
Ingenieritza industrialak Espainian, ingenieritza kimiko, elektriko edo metalurgiko bezalako beste ingenieritzak multzokatzen ditu. Espainian antolakuntza industrialeko ingenieritza da, munduan zehar ingenieritza industrial modura ezagutzen dena. Espainian, Bolonia prozesuaren ondoren, Ingenieritza Industrialeko masterrak ahalbidetzen ingenieri industrial modura lan egitera ahalbidetzen du.
Euskal Autonomia Erkidegoa
Euskal Autonomia Erkidegoan hiru unibertsitate nagusi daude Ingenieritza Industriala ikasteko: Euskal Herriko Unibertsitateak (UPV-EHU) Bilbon daukan eskolan, Mondragon Unibertsitatean eta Deusto Unibertsitatean; lehenengoa publikoa da eta beste biak pribatuak. EAEan industriak garrantzi handia izan zuen honen garapenean eta ondorioz gaur gun ekonomia iturri garrantzitsuenetariko bat da.
Erabilera eta ekintza eremuak
Herrialde askotan erregulatutako ekintza bat da, horregatik lan egiteko ingenieritza eskola bateko titulazio edo lizentzia baten bezala dago.
Ingenieritza industrialaren aplikazio batzuk: bankuetako sistema berrien diseinua, ospitaletako emergentzia eta ebakuntzetako hobekuntzak edota produktuen distribuzio global, ospital, banku, parke tematiko eta trafiko sistemetako itxaron ilaren hobekuntzak dira.
Produkzio sistemetan berriz, ingenieri industrialek errekurtsoen hondakinen murrizketan lan egiten dute. Tresna ezberdin ugari erabiltzen dituzte, sistema propioetatik sortutako batzuk Toyota produkzio sistema bezala edota beste generiko batzuk Monozokuri edo Lean Manufacturing bezala.
Ingenieri industrialek normalean simulatzaile informatikoak eta estatistika erabiltzen dituzte, gehienbat gertaera diskretuetako simulazioak, honen analisi eta ebaluaziorako.
Historia
Asko izan da ingenieritza industrialaren aitzindariei buruz idatzia, Industria Iraultzan zehar eta ondoren Ingalaterran zein Ameriketako Estatu Batuetan sortu zirenak. Iraultzaren aurretik, ondasunak artisauek sortzen zituzten etxe-sistema izenez ezagutzen den sistema baten bitartez. Urte haietan fabriken administrazioa ez zen arazo; Hala ere, makina berriak hedatu eta energia mota berriak aurkitzen ziren heinean, fabrikak hobeto antolatzeko beharra agertu zen, berrikuntza hauei probetxu gehiago atera ahal izateko.
Aitzindari guztien artean, Richard Arkwright (1732-1792) izan omen zen lehena, honek asmatu baitzuen Ingalaterran mekanikoki aritzeko tornua. Honez gain, seguruenik fabriketako langileen lana eta produkzioa erregulatu ahal izateko sortu zen lehenengo sistema admistratiboaren sortzailea izan zen.
Lurrun makina
1774an, Richard Arkwrightek bere sistema ezartzen zuen bitartean, beste asmatzaile batek, James Wattek, bere lankide Matthew Boultonekin batera lurrun makinak sortzeko makina bat antolatzen ari ziren. Hauek garai hartako gaitasun artisauak baino gehiago zen gaitasun bat ezarri zuten, fabriken administrazioaren normalizazioari laguntzearekin batera. Honen semeek, James Watt Jr. eta Matthew Robinson Boultonek, munduko lehen manufaktura makinen lantegia sortu zuten. Beraien aiten pausoak jarraituz, manufaktura integratuko instalazio bat diseinatu eta eraiki zuten, beraien garaikideekiko aurrera pauso izugarri bat emanez. Beste sistema askoren artean, hondakinen murrizpena eta emankortasuna hobetuko zuen sistema bat ezarri zuten.
Babbage eta kalkulu analitikoa
Charles Babbagek (1792-1871) operazioak hobetzeko sistema analitikoak sortu zituen, bere liburu The Economy of Machinery and Manufacturersean argitaratuak eta Ingalaterra, Europa eta AEBtara zabalduak. Metodo analitiko hauek hamarkada desberdinetan zehar aurreratuenak izan ziren produkzioaren arloan eta Frederick Tayloren lanarekin antzekotasunak zituzten.
Aitzindari hauen lanek arrakasta handia izan zuten, gehienbat beraien lantegietan. Lantegietako buruzagien artean ideia trukeak egon omen ziren, senitartekoak baitziren. Hala ere, beste enpresaburuek ez zuten nahi izan ideia arrakastatsu horiek erabiltzerik eta ondorioz, Ingalaterrako manufaktura industria "munduko tailer" modura ezagutzen zen arren, oso bakun izaten jarraitzen zuen.
XX. Mendea
Geroago, ingenieritza industriala garatu zuen beste bat Frederick Winslow Taylor izan zen, nor administrazio zientifikoaren aita modura izan zen ezaguna 1911n bere liburu The Principles of Scientific Management argitaratu ondoren. Bere metodoak erabiliz egindako hobekuntzak efizientzian, lan metodoen hobekuntzetan, lan arauetan eta lan hori egiteko denboratan oinarrituak izan ziren. Aurrerago Frank Gilbreth eta Lillian Gilbrethek Taylorren ideia garatu zuten "therblig" metodoa sortuz; non, gizakion edozein jarduera egiterakoan ematen diren 18 oinarrizko mugimendu identifikatu eta bakandu zituzten. Garapenean lagundu zuten beste zientzialari batzuk Henri Fayol eta Harrington Emerson, operazio efizienten eta produkzioa handitzeko sariak ematearen defendatzailea. Hauez gain, Henry Ford dugu, muntai-katearen aita modura ezaguna, produkzio handietarako edo serieko produkzioetarako erabilia. 1992 an Henry Ganttek Gantten Diagrama kaleratu zuen, produkzioan zehar ematen diren jarduera desberdinak irudikatu eta planifikatzeko.
Aseraggodes whitakeri
Aseraggodes whitakeri Aseraggodes generoko animalia da. Arrainen barruko Soleidae familian sailkatzen da.
Svendborg
Svendborg Danimarkako Hegoaldeko Danimarkako eskualdean dagoen hiria da, Fionia uharteko bigarren hiria hain zuzen ere. 2003an merkatal hiri bihurtu izanaren 750 urteurrenaz koinzidituz "Danimarkako urteko hiria" izendatu zuten.
Geografia
Svendborg Fionia uhartearen hegoaldean kokaturik dago. Lau uharte txikiagok babesten dute hiria, Tåsinge eta Thurø (udalerri barnean daudenek), eta Langeland eta Ærø uharteek.
Historia
1229an Valdemar II.aren eskutitz batean aipatzen da Svinæburgh izenarekin. Izenaren jatorria ez dago argi, danieraz svin zerria baita eta marsvin mazopa, beraz zerriak edo mazopak dauden hiria izango litzateke.
1236an Frantziskotar monasterioa eraiki zen herrian eta bertan iraun zuen 300 urtez. 1253an merkatal hiri eskubideak jaso zituen eta harresi eta babes dorreak eraiki ziren, armarriko hiru dorreak izan bide ziren, zeinetako bi dorrek "Skattertårnet" eta "Kyseborg" izenak zituzten eta hirugarrenaren izenik ez da gorde. Svendborgtik ekialdera zegoen Ørkild gazteluan apezpikua bizi zen baina herritarren erregearen alde egin zuten 1536ko Erreforman.
1536tik aurrera hasieran garapena ezagutu bazuen ere hurrengo bi mendetan izurriteak, suteak eta atzerritarren okupazioak ezagutu zituen.
XIX. mendeko Industria Iraultzak onura handiak ekarri zizkion hiriari eta popolazioa asko handitu zen. A. P. Moller-Maersk Group itsas garraio enpresa multinazionala bertan sortu zen.
Joan Arberoa
Joan Arberoa, Juanikote ezizenez ezaguna, (Donibane Garazi, 1470. ingurua - Iruñea, 1521eko uztailaren 26a) nafar kapitain militarra izan zen.
Nafarroako tropen arduradun nagusia izan zen Donibane Garaziko setioan, eta Iruñean harrapatu eta urkatu zuten.
Biografia
Maria Oztakoarekin, jatorriz Tebaskoa, ezkondua zegoen, nafar familia nobleenetako batekoa, belaunaldiz belaunaldi Olkotz dorrearen jabea zena, Orraunandia pasabidearen ondoan.
Karrera militarra egin nahi zuten beste nafar batzuk bezala, sei urtez borrokatu zen Gaztelan, espainiar armadan infanteriako kapitain gradua lortu arte.
Ždaňa
Ždaňa Eslovakiako udalerri bat da, Košice-okolie barrutian kokatuta. 5,51 km²ko azalera du eta 1402 biztanle 2017ko datuen arabera.
Joan Arberoa
Biografia
Baxenabartar hau, jada, gerra hasieran heldua zen pertsonaia bat zen, eta bere familia alderdiari, beaumontarrei, jarraitzeko edo Nafarroaren independentzia defendatzeko aukeraren aurrean bere jarduna konprometitua izan zen nafarretako bat izan zen. Oztatarrak, gainera, erabat beaumontar filiaziokoak ziren, eta honek eragin erabakigarria izan zuen kapitain beteranoak Fernando Álvarez de Toledo 1512an eman zion laguntzan.
1512an Nafarroako konkistan parte hartu zuen espainiarrekin batera beaumontarren bandoan, eta Uharteko eta Gorraizko errotak suntsitzeaz ere arduratu zen urte berean Albretarrak protagonista izan ziren erresuma berreskuratzeko lehen saiakeran.
Hala ere, 1521eko maiatzean eta beste beaumontar batzuekin gertatu zen bezala, leialtasuna zin egin zion Henrike II.a Nafarroakoa erregeari Lesparreren eskuetan, erresumaren askapena gertatu zenean.
Noain eta Garazi
Juanikote kapitainak ekainaren 30ean borrokatu zuen Noainen legitimoen alde eta hiriburuan babestu zen porrotaren ondoren. Iruñetik Donibane Garazirantz abiatu zen bere gotorlekuaren defentsaz arduratzeko, herria nagusi den muinoaren tontorrean kokatua. Horretarako, soldadu nafar leialez inguratu zen, eta hil arte jarraituko ziotela zioten.
Defendatu behar zuen gazteluak omenaldiko dorre handi bat zuen, lau dorre txikiagoko barruti batez inguratua eta artillerian oinarritutako gerra modernorako prestatuta ez zegoena. Hala ere, Juanikote bertan sartu zen 300 eta 400 soldadu artean zituela. Nafar horien artean Donamartiriko jauna eta Jaso kapitaina zeuden, konkistaren hainbat agertokitan Albretarren alde borrokan ari ziren beterano legitimistak.
Bitartean, espainiarrek tropak bildu zituzten Nafarroa Beherea birkonkistatzeko. Gaztelako soldaduei Noainen borrokatzeko garaiz iritsi ez ziren Aragoiko tropak gehitu zitzaizkien, eta Luis IV.a Beaumontekoa Leringo kondeak, Nafarroako Erresumako agintari nagusietako bat izan arren, Espainiako bandora pasatu zela, bere aldeko ehunka gizon bildu zituen, Donamaria, Urtsua eta Maio kapitainek errekrutatuak. 6 000 infante, 550 zaldizko eta zortzi artilleria pieza bildu ondoren, Diego de Vera koronelak eta Leringo kondeak Orreaga utzi zuten uztailaren 15ean Donibane Garazirantz.
Inbaditzaileak 1521eko uztailaren 20an aurkeztu ziren Donibane Garazi herrialdeko hiriburuan. Gotorlekua errenditzeko eskaerari uko egin ondoren, artilleria kokatzen hasi ziren. Juanikotek errefortzuak eskatu zizkien frantziarrei eta Henrike II.a Nafarroakoari, baina Espainiarrek Baionari eta inguruko beste leku batzuei eraso egingo ziela beldur zenez, kapitainak 400 baino ez zituen izango, gehienez ere.
Uztailaren 20an, espainiarren hiru setio kanoi handiak gaztelua borrokatzen hasi ziren, nondik legitimistek euren artilleriarekin erantzuten zuten. Aldi berean, inbaditzaileek harresiaren oinarrira iritsi zen meategi bat zulatu zuten. Lehergailuak jarri ondoren, lehertu egin zuten, gotorlekuko defentsetan zulo handi bat irekiz.
Orduan hasi zen erasoa, nazioarteko begiraleek, nagusiki ingeles eta portugaldarrek, "basati" eta "oso bortitz" bezala kalifikatu zutena, nafar defendatzaileetako asko, behean harresia jaurtiz.
Plaza hartu ondoren, Vera koronela eta Luis IV.a Beaumontekoa Donibane Garazitik erretiratu ziren, gazteluan ehun gizoneko goarnizio txiki bat utziz. Bazekiten Frantziako armada bat laster iritsiko zela zonaldera eta ez zuten harrapatu nahi.
Iruñera itzultzean, gotorlekuak zuen artilleria gehiena eta erasotik bizirik atera ziren gutxi batzuk eraman zituzten, horien artean Juanikote kapitaina bera, San Martingo jauna eta Jaso kapitaina. Azken biek eta preso gehienek ihes egitea lortu zuten, euren zaintzaileak erosita, eta Henrike II.a Nafarroakoaren aurka su-etenik gabe borrokatzen jarraitu zuten. Baina aukera hori ez zen posible Juanikote kapitainarentzat, bereziki zaindua baitzegoen benetako gerra-garaikurra zelako eta espainiarrek harekin ereduzko eskarmentua egin nahi zutelako. Erabat kateatuta Iruñera iritsi zen uztailaren 25ean, Albako dukea espainiarren alde parte hartu zuen hirian sartu zeneko urteurrenean.
Hiltzea
Joan Arberoa traizioagatik epaitu eta hiltzera kondenatu zuten, etsaien aldera igaro zen espainiar armadako kapitaina zela adieraziz. Uztailaren 26an, ostiralean, espetxetik atera zuten, eta burdinazko hesi bati lotu ondoren, zenbait zaldik arrastaka eraman zuten Iruñeko kaleetatik Takonera iritsi arte.
Urkatua izan baino lehen, bere azken hitzak esaten utzi zioten bildutakoei bere exekuzioa ikusteko. Serenok esan zuen bera ez zela traidorea, ez baitzion inoiz zin egin beste printze bati, bere jaun naturala zen Nafarroako erregeari izan ezik. Modu honetan, Juanikote espainiar armadan zerbitzatu zuela gogoratzen ari zen, baina soldadu profesional bezala, ez espainiar koroaren menpeko bezala, nafarra baitzen, eta, hala, Henrike II.a Nafarroari soilik zin egin zion leialtasuna.
Ondoren, borreroak soka lepoan jarri eta urkatu egin zuen. Ondoren, gorpua askatu eta zatitu egin zuten. Juanikote kapitainaren gorpuaren zatiak hiriko ate nagusietan jarri zituzten, eta burua, pikota baten gainean.
Yevgeny Zamyatin
Yevgeny Ivanovitx Zamyatin (errusieraz: Евге́ний Ива́нович Замя́тин; Lebedian, Lipetsk, 1884ko otsailaren 1agreg./urtarrilaren 20ajul. - Paris, 1937ko martxoaren 10a) errusiar idazlea izan zen. Itsasontzietako ingeniaria zen bizibidez. Ipuin-liburu batekin egin zen ezagun: Uyezdnoye (1911, Probintzia giroko ipuinak). Ondoren eleberri labur bat idatzi zuen, Na kulichkakh (1914, Munduaren bukaeran). Zamyatinen idazkera inpresionista da eta eragin handia izan zuen 1920-1930 bitarteko urteetan Errusiako idazleengan eta, batez ere, «Serapionen Anaiak» literatura taldeko kideengan. Literatura eta politika bereiztearen alde ageri zen bere kritika lanetan. 1924an My (Gu) eleberria argitaratu zuen, Ingalaterran (Errusian inoiz ez zen argitaratu), eta Zamyatinen kontrako jarrerak ugaldu egin ziren Sobietar Batasunean; izan ere, gero Orwellek eta Huxleyk ibiliko zuten bidetik, gizarte komunistaren deshumanizazioaren eta indibidualismoaren satira egin zuen liburu hartan; horregatik, 1932an, eta Gorkiren arartekotzari esker, Errusiatik Parisa joan zen erbesteraturik. Zamyatinenak dira halaber: Ostrovityane (1917, Uhartekoak), eta Ipuin lizunak (1927) ipuin-bildumak, eta Ya boyus (1921, Beldur naiz), saiakera.
Janduís (Rio Grande do Norte)
Janduís Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Norte estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
La Chapelle-Blanche (Côtes-d'Armor)
La Chapelle-Blanche (bretainieraz Ar Chapel-Wenn) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.
Disentis/Mustér
Disentis/Mustér (Disentis; Mustér) Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Festara. Bere bertso guzien bilduma
'Festara. Bere bertso guzien bilduma' Antonio Zavalak Jose Bizente Etxagarai olerkariaren bertso guztien edizioa, 1964an, Auspoa Liburutegian plazaratu zuen.
Edukia
Bertsoak kronogikoki jasota daude, 1813tik 1853 arte. Guztira 65 olerki inguru jaso ziren, literaturaren ikuspuntutik ezezik, historikoki era garrantzitsuak. Horrela, Donostiaren txikizioaren gaineko bertsoekin batera, inauteriekin lotutakoak edo Gipuzkoako abesti tradizioan oso errotuta dauden konposizioak daude. Bilketa bi iturrietatik jaso zuen Zavalak: bertso-paperetan jasotakoak eta Euskal Erria aldizkarian argitaratutakoak.
Izenburuarekin lotuta, azalpen bat egin behar da: Etxagarairen beste olerkiak ere badira baina Zavalak ezin izan zituen bildu zeren eta Adrián de Loyarteren familiaren eskuetan zeuden eta hauek ez zioten argaitaratzeko baimenik eman; Loyartarrek zeukaten koadernoak izenburu hau omen zuen: Poesías desde el 1813 cuyo año se quemaron las anteriores en el incendio total de esta ciudad de San Sebastián.
Liburuak, bestetik, Zavalak idatzitako "Hitzaurrea" eta idazlearen biografia labur bat ditu.
Garrulax lunulatus
Garrulax lunulatus Garrulax generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Fènix 11·23
Argumentua
Bertranek blog bat ireki zuen 2004an, Harry Potter eta Fenixaren Ordena liburuan nolabait ordenatua: bere zioa zen hizkuntza katalana defenditzea, eta liburu hartan bezala, defentsa horretarako ustezko ordena edo talde bat sortu zuen fikzionatuta. Fenix txoriaren izen katalanaz gain (Fènix), bloga bi zenbakik identifikatzen zuten: 11, irailaren 11gatik, Irailaren 11ko Diada delako, eta 23, beste diadagatik, Sant Jordi santuaren eguna 23an delako.
Blog hartan idatzitakoengatik, gau batean, Madrilgo talde antiterroristako 30 guardia zibil bere etxean sartu ziren eta terrorismo informatikoaz salatu zuten. Bere delitua: supermerkatu kate bati e-mail batzuk bidali izana produktuen etiketatua katalanez egiteko eskatuz.
Miriam Garcia Pascual
Miriam Garcia Pascual (Tafalla, 1963ko uztailaren 14a - Meru Nord, Indiako Garhwal mendigunea, 1990eko maiatzaren 25a) nafar eskalatzailea izan zen. Pedagogian lizentziatu zen 1986an, eta poemak eta bestelako testuak idaztearen zalea zen.
Yosemiten 7 aldiz egon zen "El Capitán" mendian eskalatzen eta aitzindaria izan zen emakume moduan. Peruko Andeetan (Alpamayo eta Huascarán), Malin eta Patagonian ere ibili zen.
26 urtez hil zen Indiar Himalaian.
Ibilbidea
Hainbat eta hainbat eskalada bide Riglosen, Ordesan, Terradetsen, Montanejosen. Besteak beste: Mediterraneo Riglosko Fire haitzean (1987), El despertar de los Fosiles Montenejosen edo El Jardín de los Dioses (1989) bakarka Terradetsen.
The Nose eta Salathe Kapitain horman eta Regular Half Dome n.
Kirol eskaladan parte hartutako proba bakarra irabazi zuen.
Lunar Eclipse Jesus Galvezekin, Zodiac Jon Lazkano rekin eta Mescalito Jose luis Fernandez Bediarekin
Dihedral Wall eta The Shield, Jesus Buezo "Risi" rekin.
Hainbat saio Fitz Roy eskalatzeko
Horacio bidea Wanderdo haitzean; Adama bide berria Wangel Deblidu haitzean; La ley del desierto, la ley del mar, bide berria Kaga Tondo haitzean. Hirurak Jesus Buezo "Risi"rekin.
Liburua
"Bájame una estrella" argitaratu zuten 1991an haren egunerokoan idatzitakoa eta marraztutakoa jasoz. Liburuan oinarrituta, Juanjo San Sebastianek izen bereko dokumentala egin zuen. Askatasunaren aldeko aldarrikapena da.
Mesópolis
Mesópolis Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Gizon Basatia
Gizon Basatia (baita ere basagizona) Europa osoan zehar Erdi Aroan zehar garatutako arketipo eta figura mitiko bat da, Satiro edo Faunoarekin alderagarria mitologia klasikoan eta Silvano erromatar basoen jainkoarekin. Euskal mitologiako Basajaunekin ere aldera daiteke. Alemania eta Suitzako kondairetan garrantzi berezia izan du, Wilder Mann izenarekin.
Testu eta irudikapenetan Gizon Basatiak askotan esanahi metaforikoa du. Basatia dena, natura mehatxagarria, natura gainditua, giza garapenaren aro kultural tradizionalak eta gizakiaren zenbait ezaugarri, jatorrizkotzat hartzen direnak, irudikatzen ditu. Erdi Aroan, Gizon Basatia, herri sinesmenaren mito bat izatetik, naturaren gaindiko kontrolaren arketipo bat izatera pasa zen. Hortik aurrera, goi mailako gizarte klasearen historietan desiragarriak ziren ezaugarrien ikur izatera pasa ziren.
Gizon Basatiaren ezaugarri nagusia bere "basatasuna" da; XII. mendetik aurrera batez ere ilez estalita marraztu izan da. Gizon Basatiaren irudiak daude leku askotan, adibidez Canterburyko katedralaren sabaian. Gizon Basatiaren figurak biziraun du heraldikan, bereziki Alemanian XVI. mendean, baita ere Gipuzkoako armarrian, adibidez. Martin Schongauer edo Albrecht Dürer artistek interes berezia zuten gizon, emakume eta familia basatietan, eta hala irudikatu zuten euren grabatuetan. Emakume basatiaren figura ere ohikoa izan da kontakizun askotan; Euskal Herrian Basandere horren adierazpen bat da.
Arketipoa, denboraren poderioz, aldatzen joan zen, bereziki Amerikaren aurkikuntzaren ondoren. Modernitatera iristerakoan Basati Onaren figura hedatu zen, eta Aro Garaikidean gizon basatiaren hutsunea bete dute beste izaki batzuek, bereziki trogloditek eta estralurtarrek.
Ezaugarriak
Gizon Basatiak benetako gizakiak dira eta ez transzendenteak, hau da, ez dira beste mundu bateko izakiak, adibidez mundu jainkotiarrekoak, mundu honetan nahierara gauza daitezkeenak eta forma ezberdinetan agertu eta berriro desagertu daitezkeenak. Gizon Basatiak horretarako gai ez direnez, gizakiak ehiza ditzake. Gizaki basatiek trebetasun gaingizatiarrak izan ditzakete, batzuetan botere magikoak edo igarle-trebetasunak, baina beraiek ere izaki biologikoak dira, ahulak, tiro egin diezaiekete eta zauritu egin ditzakete. Bizitza sexuala eta familiarra izan dezakete. Alpeetako kondaira arkaikoetan bakarrik (Tirolen batez ere) gizaki basatiek mamu-izakien eta deabru naturalen ezaugarri batzuk dituzte. Euskal mitologian, bereziki Goierrin, Basajaun basatiaren eta Martin Txiki zibilizatzailearen arteko dialektika dago. Tamainaz aldatzeko gaitasuna dute, batzuetan zuhaitzak bezain handi bilakatuz jendearen aurrean.
Gizaki basatiak gizakiak baino gutxiago izaten dira beren indar fisiko handia kaltegabe bihurtzen denean. Hori sexu-sedukzioaren bidez egin daiteke, baina baita emakumeen bertutearen bidez ere, alkoholaren, magiaren, entrenamendu militar profesionaleko borrokaren eta armamentuaren bidez, irismen luzeko armen bidez edo bereziki adimendunak diren beste neurri batzuen bidez. Musikak, askotan, lasaitzen ditu. Ondoren, kaioletan giltzapetu eta gorde daitezke, hala nola, animaliak, presoak edo eroak. Hala ere, bere basakeriaren enigma arakatzeko asmoak, beti zapuzten dira. Erdi Aroko Gizon Basatiak hiru ezaugarri nagusi ditu adimenari dagokionez: ezin du hitz egin (literalki barbaroak dira), ezin du Jainkoa gurtu eta askotan erotuta dago.
Aro Modernoaren hasieran bakarrik bihurtzen dira gizaki basatiak altxor nagusiki metalikoen zaindari (lehenago iratxo magikoei eta teknologikoki goragokoei gehiago eman zitzaien papera). Garai hartan, jendeak sistematikoki erabili behar zituen Erdi Aroan oraindik jenderik gabe zeuden azken eremuak, mendietan aurkituak izatea espero zuten baliabide mineraletara iritsi ahal izateko. Hemen natura basatiarekin topo egin zuten, honen altxorrak aldez aurretik ezagutzen ez ziren neurrien bidez ehizatu ahal izan zituztelarik. Lehen aldiz meatzariek topo egiten dute hemen Gizon Basatiarekin, ez ehiztariek, ohikoa zen bezala lehenago.ute b
Izendapena
Gizon Basatia izendatzeko termino asko erabili dira, eta herri bakoitzean bere mitoak eratu dira. Honela, euskaraz basajaun hitza dugu, inguruko beste herrietan ere ikusten dena. Izaki hau Aragoiko mitologian ere agertzen da, Tena, Anso eta Broto haranetan, euskal toponimia gordetzen duten lekuak. Bertan Basajarau, Bonjarau edo Bosnerau izena ematen diote. Aragoin basajarauaren oinak hartzaren atzaparraren tankera du, eta ez apatx batena. Pirinioetan aurkitutako testugantza batzuek l’om pelut (gizon iletsua), simiot eta iretgge deitzen dute (herexea izan daiteke).
Hainbat hizkuntza eta tradiziotan Orko erromatar heriotzaren jainkoarekin loturak agertzen dira. Tirolean, adibidez, Gizon Basatiari Orke, Lorke edo Noerglein deitu zaio, eta Italian orco edo huorco. Frantsesezko ogre hitzak deribazio berdina du, baita literaturan agertu ohi diren orkoak. Orcus lotuta dago Maiarekin, IX. edo X. menderaino egin zen dantza batean, Espainiako penitentzial batean jasotzen denez.
Ingeles ertainean erabiltzen zen hitza woodwose edo wodewose zen (batzuetan woodehouse edo wudwas ere). Sir Gawain and the Green Knight lanean (c. 1390) agertzen da Wodwos izeneko pertsonaia. Hitza lehen aldiz 1340ko hamarkadako artelan batean agertzen da "gizon basatia" bezala, baina abizen gisa jada jaso zen 1261ean, Robert de Wudewuseren kasuan. Izaki mitologiko gisa, lehen aldiz, 1380ko hamarkadan agertzen da izena, Wycliffen Biblian, שעיר hitzaren itzulpen gisa (δαιμόνια, pilosi; "iletsu").
Goi aleman zaharrean schrat, scrato edo srazo hitzak agertzen dira, baliteke latineko fauni, silvestres edo pilosi hitzaren itzulpen gisa. Izaki hauek basoan bizi diren izaki iletsuak izango lirateke. Eskualde batzuetan aurkitzen diren izenek ere antzinako mitologiarekin loturak proposatzen dituzte. Lonbardian eta Alpeetan italiera hitz egiten den eskualdetan salvan edo salvang hitzak jaso dira, Silvanotik eratorria, lorategi eta landa-eremuen erromatar jainkoa. Tirolen eta alemana hitz egiten den Suitzako eremuan Fange edo Fanke izeneko basandere bat agertzen da, Faunotik zuzenean eratortzen den hitza. Alemaniako Erdi Aroko iturrietan lamia eta holzmoia hitzak agertzen dira basandereak izendatzeko; lehenengoa argiki da greziar mitologiako Lamia, eta bigarrena lehen aipatu den Maia hitzaren aldaera izango litzateke. Maia greziar-erromatar mitologian emankortasunaren jainkosa zen, eta askotan agertzen zen Faunorekin lotuta; bien arteko loturak eragin zuzena izan zuen Erdi Aroko gizon basatien kontakizunetan.
Mesopotamia
Europako gizaki basatien antzeko kondairak oso goiz ematen dira mundu osoan. Mota honetako lehen adibidea Gilgamexen antzinako epopeia mesopotamikoko Enkidu pertsonaia da, baina soilik akadtarren bertsiotik aurrera. Enkiduk Gizon Basatiaren ezaugarri guztiak betetzen ditu: bere ama gazela bat da (sabitu) eta bere aita asto basati bat (akkannu). Bere egoera primitiboan biluzik doa, eta ilez estalita dago guztiz, eta baliteke ere lau-hankatan ibiltzea; gutxienez, animalien artean lasai ibltzen da. Bere kulturan animaliekin eta naturarekin lerratzen da eta, bilakera izan aurretik, ehiztarien (zibilizazioaren) aurkakoa da, gizakia izan arren ; ehiztariek "egiten dituzten zuloak estaltzera dedikatzen da" (umtalli būri ša uḫarrû anāku), zibilizazioak sortzen dituen aldaketak atzera eramanez. Erdi Aroan garatuko diren kontakizunetan bezala, emakume batek (Shamhat) bilakatzen du berriro ere gizaki, botere batzuk galduz, nabarmen, abiadura; era berean, gizakien lagun bilakatzen da eta Gilgamexen zaldun. Asiriologoen artean eztabaida dago ea Enkidu atzerritar/barbaro bat den edo gizaki primitibo bat (lullû amēlu), baina beste egile batzuek uste dute bi gauzak berbera direla.
Mesopotamian Lahmu izeneko pertsonaia agertu ohi da erliebe askotan. Ilea bi aldetarantz orraztua dauka eta sei motots ditu beherantz. Ohi, animaliekin borrokan dabil, batzuetan armarik gabe, besteetan ezpata edo makil batekin. Eckhard Ungerren arabera, pertsonaia hau Gizon Basatiaren errepresentazioa zen. Laḫmu hitzak berak "iletsua" esan nahi du. Lahmua, maiz, ateak zaintzen agertzen direnez, interpretatu da bezatutako gizon basatia izango litzatekeela, beste kondaira askotan bezala zibilizaziora pasatzen den heroia, orain animaliak kanpoan mantentzeko lana duena. Lahmuz gain, badira beste kontakizun batzuk Gizon Basatiari buruz mesopotamiar literaturan: Marturen ezkontza sumertar kontakizuna da, barbaro baten humanizazioari buruzkoa; Kessiri buruzko hititen kontakizunean ehizan interesa galdu duen ehiztari baten istorioa aipatzen da, eta nola bilakatzen den basati; feniziar literaturan Ousōos lehen ehiztaria da eta Hypsouranioren anaia, etxolen asmatzailea. Erra eta Ishum eta Tukulti-Ninurta epikan aldi baterako basatia den ehiztariaren ideia aipatzen da.
Biblian
Juduen ikuspegitik Jainkoak kreazioa modu perfektuan egin zuen, hau da, izaki guztiak ziren perfektuak Getsemanin, ahalik eta Adam eta Evak Jatorrizko bekatua egin eta krudela den natura baten aurrean topatzen diren arte. Natura, hortik aurrera, lehiatu beharreko etsaia da. Honela, hiru motatako gizakiak daude: Abrahamen ondorengoak (Jainkoaren faborea dutenak), Jentilak eta Jainkoaren inongo faborerik ez duten gizon, leku eta ekintza basatiak. Jainkoaren fabore falta pertsona baten arrazoibidean, leku baten izaeran edo portaera batean ager zitezkeenez, judutar pentsamoldean bekatua, eromena eta gaiztotasuna basatasunarekin lotzen dira. Espezieen galbideratzea hain dago debekatuta, ezin direla ez animalia hibridorik eduki ezta garauak nahastu landa bat lantzerakoan.
Biblian hainbat gizaki iletsu, mendiko erraldoi, ehiztari eta heroien anaia basati aipatzen dira. Horietako batzuen inguruan ez da datu gehiegirik ematen, baina baliteke ahozko literaturan kontakizun ugari egotea euren inguruan, adibidez, Nimrod ehiztari-gerlariari buruz. Ismael ere izaki basati gisa agertzen da Biblian, Enkidu bezala basasto edo onagro deitzen dute. Hasieran, Ismael Isaaken anaia basatia da, eta herri erdi-nomada batzuen arbasoa. Esau "landako gizona" dela esaten da Biblian eta gizon iletsua dela. Naturaren lurruna zuela esaten da ere.
Gizon Basatiaren beste atributu ezaguna xamanarena da. Biblian Elias da horren arketipoa, "ilearen jauna" eta "kobazuloetan bizi dena". Eliasek Erdi Aroan garrantzitsua izango zen paper bat hartzen du: basamortuan (edo monasterioan bakartuta) bizi den profetarena. Paper berbera jokatzen du, Itun Berrian, Joan Bataiatzaileak: zibilizaziotik kanpo bizi da, oinarrizko dieta bat du, eta Jesus Nazaretekoaren bikote basatia da.
Azkenik, Biblian badaude ere kondenatutako edo arraroak diren arrazak. Horietako bat Nabukodonosor II.aren deskribapena da, Danielen liburuan (K. a. II. mendea) Erdi Aroko europar kontzeptuetan eragin handia izan zuena. Daniel 4k Jainkoa irudikatzen du, babiloniar erregea bere harrokeriagatik umiliatuz; erotzeraino kolpatua eta gizartetik kanporatua, bere gorputzean ilea hazten zaio eta piztia bat bezala bizi da. Irudi hori ezaguna zen Nabukodonosorreko Erdi Aroko emanaldietan.
Baina, luzerari dagokionez, gehien aipatzen den Gizon Basatiaren arketipoa Sanson da Sanson ez da iletsua, baina bere ilea mozten badu botereak galtzen ditu (hau da, ile luzea bere esentzia da); Lahmuk bezala, ilea txirikordatan eramaten du (sei Lahmuk, zazpi Sansonek). Piztien maisua dela erakusten du lehoi baten aurka borrokatuz eta, beranduago, azeriak kontrolatuz ; azerien armada bat dauka Filistiarren aurka; arroka baten gainean egiten du lo ; eztiaz elikatzen da eta ez du ez ardorik ez garagardorik edaten ; ez du tresnarik erabiltzen eta behar duenean zuzenean hartzen du naturatik, adibidez asto baten baraila arma gisa. Sanson, basatia izanda, Dalila emakumeak zibilizatzen du, eta behin kulturaren parte izanda sekretuak kontatzera behartzen dute eta ilea moztuta "beste edozein gizon bezalakoa" bilakatzen da. Biblian ez da aipatzen Sanson erraldoia denik edo lau-hankatan ibiltzen denik, baina tradizio juduan erraldoitzat hartzen da. Hau honela, baliteke Sansoni buruz Epaileen Liburuan egiten den kronika Sansonen ahozko-literaturaren pasarteetako edo bertsioetako bat izatea, eta tradizioan erraldoi gisa ere existitzea. Hala ere, ohartarazi behar da Sansonek gizaki familia izateaz gain, hitz egin, errezatu eta epaitzeko gaitasuna ere baduela. Gainera, Sansonen figura aurkako ikuspegitik eraikia dago: normalki Gizon Basatia da "kanpokoa" eta "zibilizazioa apurtzen duena" eta, kasu honetan, hori guztia egiten du (harresiak suntsitu, uztak erre, animaliak erasorako erabili...) baina bera da protagonista eta heroia.
Garai klasikoa
Erdi Aroko gizaki basatiaren kontzeptua mundu klasikoko antzeko izakiei buruzko tradizioan ere oinarritu zen, hala nola erromatar Faunoari eta Silvanori buruzkoa, eta agian baita Heraklesi buruzkoa ere. Gizaki basatiari buruzko tradizio herrikoi batzuk antzinako praktika eta sinesmenekin bat datoz. Nabarmenki, Grisoniako nekazariak gizon basatia harrapatzen saiatu ziren, mozkortuz eta lotuz, askatasunaren truke bere jakinduria emango zien itxaropenarekin. Honek, antzinako tradizio bat duen elkartze bat iradokitzen du - jada Xenofontek erregistratua (K. a. 354), Ovidio, Pausanias eta Klaudio Elianoren obretan agertzen dena, non artzainek basoko izaki bat harrapatzen zuten, hemen Silenus edo Fauno deitua, aurrekoaren arrazoi eta helburu berberekin. Greziar munduan, hala ere, ez zegoen Gizon Basatiaren beharrik, jada bazituztelako animalia eta gizakien arteko nahasketa asko, gehienetan plazer hutsagatik imajinatuak eta sortuak.
Erromatarren kasuan, barbaroen kondairek ere eragin handia izan zuten beranduagoko kontakizunetan. Gaur egunera arte hedatu den tradizioan, mugaren bestaldeko biztanleak guztiz basatiak ziren, eta kasu batzuetan oraindik izugarriagoak ziren bestelako izakien babesa egiten zuten. Baina greziar zein erromatarrentzat, bazegoen desberdintasun bat barbaroen eta gizaki basatien artean: lehenek taldeak sortu, antolakuntza politikoren bat egin eta zibilizazioa mehatxatzeko aukera zuten; basatiak bakartiak ziren, gehienez ere bikotean bizi ziren, eta ez zuten kumeak hazteko borondaterik. Desberdintasun hori funtsezkoa izan zen Erdi Aroan mitologia sortzeko. Barbaroak zibilizazioaren nemesis a ziren bitartean, Gizon Basatiak indibiduoaren aurkaria ziren; barbaroak leku urrunetan bizi ziren bitartean, Gizon Basatia gertu bizi zen, ondoko baso, mendi edo ibaiaren ertzean.
Eragin mitologikoez gain, Erdi Aroko gizaki basatiaren tradizioa ere antzinako historialarien idazki erudituetan oinarritu zen, nahiz eta ziur aski maila txikiagoan izan. Antzinako gizaki basati hauek biluzik eta, batzuetan, ilez estalita daude, baina garrantzitsuena da testuek, oro har, urruneko lurralderen batean kokatzen dituztela, zibilizazioaren mugetan justu existitzen zela uste zen Erdi Aroko gizon basatitik bereiziz. Izaki hauek deskribatu zituen lehen historialaria, Herodoto izan zen (K. a. 484. - K. a. 425). Libiako mendebaldean kokatzen ditu, begiak bularrean dituzten bururik gabeko gizonekin eta txakur aurpegidun izakiekin batera. Ktesias persiar gorteko mediku ohiaren Indika (Indiari buruz) liburua agertu ondoren, non azpikontinenteari eta Alexandro Handiaren konkistei buruzko persiar sinesmenak erregistratzen ziren, India, mendebaldeko irudimenean, izaki fantastikoen bizileku nagusi bihurtu zen, eta, sarri, gizaki basatiak, bertan bizi zirenak bezala deskribatzen ziren. Megastenesek, Seleuko I.a Nikatorren enbaxadoreak Chandragupta Mauryan, Indian zeuden eta esplizituki basati bezala deskribatzen dituen bi gizon motari buruz idatzi zuen: lehenik, behatzak alderantziz zituen gortera ekarritako izaki bat; bigarrenik, ahorik ez zuen eta usainez eusten zion basoko jendearen tribu bat. Bai Kinto Kurtio Rufok, bai Arrianok, Alexandrok berak arrain-jale basatien tribu batekin Indian egin zuen bilerari buruz idatzi zuten.
Tximinoen inguruko kontakizun distortsionatuek gizaki basatiaren antzinako eta Erdi Aroko kontzepzioan lagundu zezaketen. Plinio Zaharrak, bere Historia Naturalean, basatien arraza bat deskribatzen du, gorputz humanoideak zituzten baina larruzko beroki bat, letaginak eta hitz egiteko inolako gaitasunik ez zuten izaki basatiak, inguruko giboi indigenekin bat datorren deskribapen bat. Hanno Nabigatzailea kartagotarrak (fl. K.a. 500) Sierra Leona izan zitekeen tokian, gizon basati eta emakume iletsuen tribu batekin izandako topaketa baten berri eman zuen, bere itzultzaileek "gorilak" deitu zituztenak, askoz beranduago gorilen espeziearen izena sortu zuen istorio bat, eta, era berean, tximino handi horrekin zerikusia izan zezakeena. Era berean, Agatarkides historialari greziarrak txinpantzea izan zitekeena deskribatzen du, Etiopian bizi ziren "hazi-jale" eta "zur-jale" tribu azkar eta promiskuo gisa.
Era berean, San Joan Krisostomoren Erdi Aroko elezahar berantiarrek (407an hila) santuaren aszetismoa hain bakartua eta basatia bezala deskribatzen dute, non harrapatzen duten ehiztariek ezin baitute esan gizona edo piztia den.
Erdi Aroa
Izenak dioen bezala, gizaki basatiaren ezaugarri nagusia basakeria da. Jende zibilizatuak gizaki basatiak naturako izakitzat hartzen zituen, zibilizazioaren antitesitzat. Beste ezaugarri batzuk hainbat testuingurutan garatu edo aldatu ziren. Hasiera-hasieratik, gure iturriek gizon basatiak iletsu izatearekin lotu zituzten; XII. menderako ia beti deskribatu zen gorputz osoa estaltzen zuen ile-geruza bat zutela, eskuak, oinak, aurpegiak beren bizar luzeen gainetik eta emakumeen bularrak eta bizarrak izan ezik. Erdi Aroaren amaieran pentsatzen zen denbora luzez biluzik basotik ibiliz gero, ilea eta biloa hazten zela, gizakia guztiz jantzi arte. Honela jasotzen da Kataluniako Fra Joan Garíren kondairan edo Juan de Floresen Grimalte y Gradissan, adibidez :
Garaiko teologoek arazoak zituzten Gizon Basatia bera azaltzen, eta horregatik eromenean eta heresian eroritako gizaki gisa aurkeztu ohi zen. Chrétien de Troyesek, Frantziako lehen eleberrigilea eta, askorentzat, Mendebaldeko eleberriaren sortzailea, Yvain, Lehoiaren Zalduna lanean deskribatzen du nola heroia erotzen den, eta desberdintzen du zaldun ero baten basatasuna eta benetako Gizon Basatiaren artean. Basatia, Gorteko bizitzaren antitesia izango litzateke garai horretako lanetan. Baina herritarrentzat bazuen ere aurretik zetorren mitologiaren eta herri kondairen usaina, eta bereziki hasi ziren kondairak Erdi Aroan basoak soiltzen hasi zenean nekazaritza ustiapenak handitzeko, biztanleriaren handitzearekin. Natura, Erdi Aroko pentsamenduan, ankerra eta etsaia da, berarengandik ihes egin behar da arriskutsua delako.
Herritik aldentzearen beldurra oso errotuta zegoen Erdi Aroan. Alde batetik, ezezagunari beldurra zegoen. Baina, bestetik, bazeuden benetako arriskuak: bideak ez ziren ziurrak, eta Europan mongolen erasoak ekialdetik eta arabiarrena hegoaldetik pairatzen ziren. Eraso horiek urrunekoari beldurra eragiten zuten.
Behe Erdi Aroa
XIV. mendetik aurrera, ohikoa bilakatzen da dontzeila bat bahitu eta basora eramaten duen Gizon Basatiaren kondaira; dontzeila hori zaldun batek salbatu behar du eta bahitzailea atxilotu edo hil. Batzuetan, herriko emakume bat bahitzen du hartz batek eta ume bat dute, indar handia duena; kondaira honi, generikoki, Xan Hartza izena eman zaio, eta oso hedatua dago Europan eta euren kolonia izan diren lekuetan. Emakume basatiak ere agertzen dira, Hitako artziprestearen Maitasun Onaren liburuan, adibidez, Serrana izeneko emakumea.
Aldi berean, bidaia-liburua sortzen da, eta bertan ere ikusitako gizaki basatien testigantzak jasotzen dira; adibidez Libro de Alexandre lanean Alexandro Handiak ikusitako izakiak aipatzen dira, eta horietako batzuk iletsuak direla eta lurzoruaren gainean lo egiten dutela esaten da. Kontrakoa ere gertatzen zen: oso itsusia eta iletsua zen emakume basati batek bere itxura aldatzea lortzen zuen, gizon bat seduzituz eta bere itsusitasuna soilik sexu harremanen unean erakutsiz.
Erromanikoan jada agertzen da Gizon Basatia hainbat elizetako kapiteletan. Gotikoan eredu honek jarraipena izan zuen; Iruñeko katedraleko klaustroan, adibidez, ekialdeko aldean gizon eta emakume basati bana agertzen dira, bizkarra emanda. Eukene Martinez de Lagos artearen historialariaren arabera, Iruñeko kasuan Nabukodonosor II.aren kondairaren errepresentazioa izango litzateke, nolabait heresian eta desordenan oinarritutako bizitza eramatearen ondorioak irakasteko sortua.
Pentsamendu kristaua
Aurretik aipatu den bezala, teologoek arazoak zituzten Gizon Basatiaren esentzia azaltzen. Jainkoak abandonatutako gizakia bazen, edo animalia arima bazuen, orduan ezin zen modu kristau batean salbatu. Tomas Akinokoak giza eta animalia arimak aztertu zituen ; animalia arimak desioa baino ez ziren, arrazoibiderik gabe desio hori gidatzeko. Honela, gizakiek nahi zutena egin zezaketen animalia horiekin, baita hil ere behar bazen. Gizon Basatiaren arima animaliarena baldin bazen, orduan arazo bat zegoen Ebanjelioek proposatzen zuten gizakien salbazioarekin. Dante Alighieriren Jainkotiar komedian euren kontzientzia lizunkeriaren mende jartzen zutenak Infernuaren bigarren zirkuluan amaitzen zuten; baina, Gizon Basatiek arimarik edukiko ez balute eta animaliak balira, orduan infernuaren zaintzaile izango lirateke eta besteen torturatzaile.
Zeltiar mitologian
IX. mendeko Buile Shuibhne (Sweeneyren eromena) ipuin irlandarrak, Ulsterreko Dál nAraidiko errege paganoa den Shuibhne edo Sweeney, Ronan Finn gotzain kristauari nola eraso zion deskribatzen du, eta, emaitza bezala, eromenarekin madarikatua da. Luma eta atzaparrak hazten zaizkio, madarikazioak bere bidea egiten duen bitartean, txori bat bezala hegan egiten du eta urte asko igarotzen ditu basoan zehar biluzik bidaiatzen, beste ero batzuen artean bertsoak egiten. Jainkoak barkatua izateko, Suibhne erregeak Jainkoa hil aurretik goraipatzeko poema eder bat osatzen du.
Eslaviar mitologian
Eslaviar mitologian demonologiaren eta basoko izaki mitikoen artean daude basatiak, divi izenekoak. Izena bi eslaviar erroetatik eratorria dago *dik- eta *div-, aldi berean "basati" eta "zoragarri, arraro". Ekialdeko iturri eslaviarretan hainbat izen aurkitzen ditugu. Saratov oblastean dikar, dikiy, dikoy, dikenkiy muzhichok, gizon txiki bat da isatsarekin eta bizar handiarekin. Ukrainako lisovi lyudi ile luzea duen gizon zahar bat da, sudurra igurtziz gero zilarra ematen dizuna; vyatka dikonkiy espiritu ez-garbi bat da, paralisia bidaltzen duena; lihiy div espirituak sukarrak bidaltzen ditu; dika baba emakume eder bat da zazpi legoako botekin, umeak sakrifikatu eta euren odola edaten duena, gizonak limurtzen ditu.
Uraletako errusiarrek uste dute divnye lyudiak txikiak, ederrak eta ahots atseginekoak direla, kobazuloetan bizi direla mendietan eta etorkizuna iragarri dezaketela. Bieloerrusiarrek dzikie lyudzi aipatzen dute, itsasoaren beste aldean bizi diren kanibal begibakarrak, bildotsen odola edaten dutenak.
Eskandinaviar iturriak
1250 inguruan Norvegian idatzitako Konungs skuggsjá lanean ("Erregearen ispilua" edo "Speculum Regale") gizon basati bat aipatzen da :
Ragnot Sodbrok kondairan kontrako efektua lortzen da gizon basatia imitatuz. Gotlandiako erregearen alaba den Kemnate dragoi batetik askatzeko Ragnot gorputza ilez estalita mozorrotuz gerturatzen da, basatiz mozorrotuta.