cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 3
Lanketa teorikoko lau artikulu nabarmendu ziren zenbaki honetan, euskal literaturaren egoeraz eta geroaz. Prosa literario landuaren eta zinemagintzaren harremanak, euskalduntasun kulturala ulertzeko proposamen bat —euskaldadea izendatzen zutena—, bertsolaritzaren entzuleen ezaugarri aldakorrak, eta garai hartako euskararen normalizazioa mugatuak literaturarekin zeukan harreman desorekatzailea aztertzen ziren lau artikuluotan.
Pedagogiaren hutsuneei buruzko artikulu batek salatzen zuen umeei haurtzaroa ukatzen zaiela, etorkizunean izan beharreko pertsona helduaren eraikuntza ikuspegi ludiko hutsaren gainetik jartzen baita.
Aurreko zenbakien gisara, Henry Miller estatubatuar idazle eta margolari hil berriaren oroimenezko artikulu bat argitaratu zen zenbaki honetan.
Sormenezko bi testu argitaratu ziren : alde batetik, Iñaki Zabaletaren «Non duzu dinamita, Alekos?»; eta, bestetik, Anjel Lertxundiren poema bat, «Gauzak» izenburu zuena. Era berean, bi itzulpen argitaratu zituzten alde honetan: batetik, James Joyce-ren Ulysses liburuaren pasarte labur bat; eta, bestetik, Miguel Sánchez Ostiz nafar idazlearen poema argitaragabea.
Elkarrizketaren sailean, Nikolas Alzola «Bitaño» lasalletar fraide eta idazlea gonbidatu zuten. Aurreko zenbakietan elkarrizketatutakoak ez bezala, euskara batuaren aldeko agertzen zen, eta Gabriel Arestirekin izandako harreman barea aipatzen zuen.
Oh! Euzkadi 4
Zenbaki honen gai nagusietako bat euskararen erabilera izan zen, orduko eztabaida eta gertakari batzuen harira; zazpi artikulu sar daitezke, aldez edo moldez, hizkuntzaren gai edo ildo nagusi honetan.
Kiltyclogher
(irlanderaz Coillte Clochair) Irlandako udalerri bat da, Leitrim konderrian dagoena. 2011ko erroldaren arabera 233 biztanle zituen.
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 4
Bigarrenik, artikulu batean gogorki kritikatu zuten udal itzultzaileen zeregina, edo, bestela esanda, udalen itzulpen politika. Izan ere, garai hartan hasi ziren euskal udalak itzultzaileak kontratatzen, testu administratiboak euskaratzeko. Egileen iritziz, hautu erratu bezain antzua zen hura, itzultzaileen langintza beste xedeetara eraman behar baitzen (ikasliburuak, euskara errazeko irakurgaiak, eleberriak edo alfabetatze kanpainak).
Bertsolaritzaren azken urteetan izandako aldakuntzak aztertu zituzten artikulu mamitsu batean. Bertsoa osatzeko teknika hutsa ez ote zen edukiaren eta bertsokeraren gaindi jartzen, horra egileen beldurra; puntularitza izendatzen zuten joera teknizista berri hori, galdera batean laburtuta: «rima kenduta, ezer "daukaten" zenbait bertsok».
Gainerakoa artikuluetan, hitanoaren erabileraren auzia aztertu zuten —emakumeen arteko galera nabaria aipatuz—, Euskaltzaindiak antolatutako nazioarteko jardunaldi batzuetan erakutsitako jarrera mikazki kritikatu zuten, eta euskararen etorkizunean euskaldun berriek izango zuten indarraren edo eraginaren iragarpen eszeptiko bat plazaratu zuten.
Elkarrizketarik argitaratu ez bazuten ere, Espainiako Bigaren Errepublika garaiko bi testu berreskuratu zituzten: bata, Xabier Lizardik 1932an idatzitako bat, Itz-lauz liburuko «España-legebiltzarrea nere begipean» atalaren zatiki bat, Kataluniaren estatutuaren eztabaidaz; bestea, Alfonso Rodríguez Castelao galiziar idazleak 1931ko irailaren 18an Espainiako Gorteetan bere lehen hitzaldia egiteko idatzia, hizkuntza galegoaren alde.
Sormenezko lanen atalean, sinadurarik gabeko eta gai eskatologikoko mikroipuin batekin batera, zenbaki honetan Jon Casenaveren ipuin argitaragabe bat kaleratu zuten. Azkenik, zenbakiaren amaieran, Leonard Cohen kanadar poeta eta kantariaren «The stranger song» poema argitaratu zuten, euskaratuta.
Zenbaki honek berezitasun bat zeukan, azkenik: artikuluetan eta edukietan tartekatuta, hizkuntzarekin lotutako XIX. mende bukaerako hiru tarteki txertatu zituzten: lehenik, La Unión Vascongada egunkarian 1898ko ekainaren 13an Martzelino Soroa idazleak argitaratutako iragarki bat, «El imposible vencido. La lengua vasca al alcance de todos en tres meses» izenburuaz, euskarazko klase partikularrak eskainiz; bigarrenik, Donostiako alkate izandako Joakin Lizasoainek 1894ko irailaren 10ean egindako hitzaldia, 1813ko hiriaren arpilatze tamalgarria gogoratzeko ekitaldi batean; eta, azkenik, Baldomero Anabitarteren artxibozainaren liburu batetik ateratako zatiki bat, gaztelaniaz, Donostiako Udalak 1897an hartutako erabaki batez, hiriko kaleen izenetan errotulazio bikoitza egiteko, euskarazko izenak ez zitezen itzulpen hutsak izan.
Oh! Euzkadi 5
Egileen zerrenda aurreko zenbakietan baino mugatuagoa baldin bada ere, edukien aldetik aurrekoen bidean sakondu zuen bosgarren zenbaki honek, gaien aldetik begiratu zein estiloaren edo jarreraren aldetik begiratuta.
Euskararen egoeraren auzia izan daiteke, berriro ere, zenbakiaren edukien lotura ildoa. Laugarren aleko «Euskaraz bai baina» artikuluaren jarraipen gisako bat argitaratu zuten, klase borrokaren ikuspegitik aztertuta euskararen balioa. Euskara kaletar eta urbanoa errebindikatzen zuten beste artikulu batean, hizkuntzaren bizitasun ahula azpimarratuta. Aurreko zenbakietan urratutako serie baten hirugarren ekarpena argitaratu zuten, ahozko euskararen birao, esamolde eta lokuzioen inguruan. Era berean, euskararen irakaskuntza antolatzeko eta planifikatzeko beharra aldarrikatu zuten beste artikulu batean.
Elkarrizketaren atalean, Juan Ignazio Goikoetxea, «Gaztelu» poeta eta itzultzailearekin elkarrizketatu ziren zenbaki honetarako; frai Luis Leongoaren eta Joan Gurutzekoaren poesia mistikoaren itzultzaile izateaz gain, itzultzaile gazte batek baino gehiagok maisutzat aitortua. Garai hartako elizgizon zahar bat izateko ideia aski aurrerazaleak azalduta, ikuspegi pesimista samarra erakutsi zuen elkarrizketan, euskararen etorkizunaz eta, orobat, Euskal Herriaren geroaz.
Aldizkariaren amaierako itzulpenaren atalean, Jesús Díaz kubatar idazlearen Los años duros (1966) liburuaren zatiki batzuk eman zituzten euskaratuta.
Aipatutako artikulu eta elkarrizketaz gain, irakurleen bi gutun argitaratu zituzten: alde batetik, Iñaki Zubizarreta irratiko esatariarena, aurreko zenbakiaren kritika zorrotz bat egiten zuena; eta, bestetik, gutun izenpetu gabe bat, Cádizen nahitaezko soldadutza betetzen ari zen irakurle batena, guztiz alderantziz, aurreko zenbakiak txalotu eta bide beretik jarraitzeko eskakizuna egiten zuena.
Aurreko zenbakian egindakoaren bidetik, testu historiko batzuk berreskuratu zituzten, «Oh! Gasteiz» izenburuaz, zenbakiko artikuluen artean tartekatuta. Guztietan, Gasteizen eta euskararen arteko loturak azaltzen dira; 1528an hasi eta 1929 bitarte, sei testu historiko ziren, guztira.
Amaitzeko, aldizkariaren kontrazalean, ohar labur bat argitaratu zuten, Anaitasuna eta Argia aldizkariek, beste aldizkari txikiago batzuekin batera, hedabideetan egiten ari ziren «Prentsa Euskaraz» kanpainari buruz. Ironia handi batez, oharrean aldarrikatu zuten haiek zirela «euskal poza» bakarra.
Oh! Euzkadi 6
Urtea amaitu aurreko zenbaki honetan ez zuten elkarrizketarik argitaratu, eta azalaren diseinua eta barruko orrialdeetako nahiz kontrazaleko marrazkiak Joxean Muñozen lana izan ziren.
Lehen orrian, ohiko egileen zerrendarekin batera, ohar bat erantsi zuten, iragarriz handik aurrera kolaboratzaileen ekarpenak izenpeturik agertuko zirela. Ohar horrekin batera, orriaren eskuinaldeko goi eta behe ertzetan, parentesi arteko bi esaldi ageri ziren: «(beste guztien artean, J.S.)» goien, eta «(J.S. bai, beste guztiak ere bai». Aldizkaria kaleratu zen garaia ikusita, ziurrenik Joseba Sarrionaindiaren atxiloketaren aipu ziren bi esaldiok.
Ostera ere euskararen gaia izan zen zenbakiaren bizkar hezurra. Lehen artikulu batean, lehenengo Korrika zela eta, jarrera kritiko bat agertu zuten, erakundeek eta alderdi politikoek hizkuntzari buruzko kontzientzia garbitzeko aukera bat ez ote zen. Korrikaren gai bera aztertu zuten beste artikulu batean, zenbakiaren azken orrialdeetan, ikuspegi politiko are eta gogorragoz, ezker abertzalearen eta jeltzaleen arteko kontraesanak azpimarraturik. Euskarari lotutako gainerako artikuluetan, kritikak egiten zituzten euskara itxura hutsez erabiltzen zuten politikarien aurka; euskara kaletarraren espresiobide kamutsak aztertzen ziren; eta euskara batuan hatxe letraren balio sinbolikoa jorratzen zuten.
Jite kulturalago batekin, artikulu batean euskal identitatearen auzia aztertu zuten, aldizkariak ordura arte egindako bide beretik. Besteak beste, kulturaren esparruan kanpoko ereduak imitatu edo kopiatzeko gehiegizko joera salatzen zuen.
Musikaren azterketa izan zen. baita ere, beste artikulu baten gai; Mikel Laboak argitaratu berri zuen Lau-Bost diskoaren kaleratzean eragindako kritika urriagatik kexu ziren, Laboarekiko idolatria gehiegizko baten seinale ote zen. Azkenik musikaren esparruan, beste artikulu batek zenbait herri kantaren hitzak —eta jatorrizko hitzen eboluzioa— aztertu zuen.
Aurreko zenbaki batzuetan egindakoaren gisara, zenbaki honetan ere albo testutzat har daitezkeen batzuk zeuden, hau da, laburtasunagatik artikulu izatera iritsi gabe, albiste edo gertakari baten berri laburki ematen zutenak. Lau ale zeuden, halako testuetatik, zenbaki honetan. Lehenik, euskal telebistaren jokabideaz trufa egin zuten, bikoizketak eta elkarrizketak zirela eta. Bigarrenik, autokritika bat azaldu zuten, euskal prentsaren aldeko mahai inguru batzuetan euskara batuaren aurkako ordezkariekin mintzatzeagatik. Hirugarrenik, ironiaz betetako iruzkin luze bat txertatu zuten, euskararen eta katalanaren espainiartasunaz. Laugarrenik, bi azpeitiarrek idatzitako liburuek hedabideetan izandako oihartzun aldea kritikatzen zuten; bata, mendizaletasunaz, bestea, poema liburu bat.
Berariazko sormen lanik argitaratu ez bazuten ere, itzulpen batekin hornitu zuten zenbakia, Alfonso Rodríguez Castelao galiziar idazlearen Sempre en Galiza liburuko zatikiak, Euskal herriari buruz.
Aldizkaria amaitzeko, irakurle batek Zaragozatik bidalitako gutun bat argitaratu zuten, nahitaezko soldadutzaren bizipenen berri ematen zuena.
Oh! Euzkadi 7
Urte berriarekin, zenbaki hau berrikuntzaz eta berezitasunez beterik heldu zen. Alde batetik, egileen zerrendaren azpian, lehendabizikoz, posta kutxatila bat agertu zuten, aldizkariaren izenean. Bestetik, edukien antolaera baldintzatua agertzen zen, erabat; aurreko zenbaki batzuen gisan, testu historiko batzuk berreskuratu eta tartekatu baitzituzten; oraingoan, baina, bederatzi testu ziren, aski luzeak gehienak. Euskal-Erria, El Guipuzcoano, El Fuerista, La Libertad eta La Unión Vascongada aldizkarietatik hartutako testu zatiak ziren, euskararekin lotura zutenak, guztiak gaztelaniaz.
Erreferentzia historiko bat ere agertu zen aldizkariaren bigarren orrian, zenbaki gehienetan egileen zerrenda hutsa jaso ohi zuena, beste testurik gabe. Oraingoan, Karlos V. erregearen pasadizo bat azaldu zuten, Nafarroan gertatutakoa. Lehen artikulu nagusia aldizkariari berari buruzkoa zen: Eusko Jaurlaritzak emandako 250.000 pezetako —1.500 euro inguru— dirulaguntza zuten mintzagai. Ironiaz beterik, beren buruari galdetzen zioten, ale batetik, ea horrek ez zuen kontraesanik sortzen, aurreko zenbakietan profesionalizatzeaz egindako kritika ugariekin; eta, bestetik, ez ote zien askatasuna mugatuko. Galderen erantzuna ere doinu berekoa zen, artikuluaren amaieran: «Hemendik aurrera 200.000 pezeta eta gehiago bere kultur politikaren kritika ordaintzeko enplegatuko ditu Gobernuak Oh Euzkadin». Ironiaren puntua borobiltzeko, zenbakiaren kontrazalean dirulaguntzaren banku transferentziaren agiria argitaratu zuten.
Ohi zuten bezala, euskara eta euskal kultura izan zuten hizpide nagusietako bat. Izaera politiko argiko artikulu batean, euskararen eta klase sozialen arteko harremanaz aritu ziren; ezker abertzalearen erantzukizunari dei egiten zioten, botere autonomistak ez zezan euskararen errebindikazioa bereganatu eta, horren ondorioz, langile erdaldun gehiengoa euskaratik urrunduta gelditu ez zedin. Euskaltzaindiaren auziaz ere mintzatu ziren, erakundearen lanaren balioaren aitortza bat egitearekin batera, akademiak hartutako zenbait erabakiren ikuspegi kritikoa agertu zuten. Halaber, euskara biziari buruzko serieari jarraitu zioten, kasu honetan aditzaren inguruko gogoeta batzuekin. Literaturari buruzkoa izan ziren zenbaki honen bi artikulu sendoenak. Alde batetik, Joxe Azurmendik hausnarketa batzuk plazaratu zituen, euskal literaturaren errepaso moduko batean. Alde batetik, kritikatzen zuen idazle berri askoren artean ez ote zen gailentzen pose publiko bat, berariazko jarrera ikonoklasta maneratsu bat; baina, bestetik, aitortzen zuen, aldi berean, zilegi izan zela aurreko urteetan «Koldo Izagirrek eta eragin zuten astinaldia», ziurrenik Panpina Ustela, Pott Banda eta, ondorio bidez, ''Oh! Euzkadi'' bera aipatuz. Beste artikulu batean, Espainiako Bigaren Errepublika garaiko literatura pedagogikoa aztertu zuten.
Bestelako kultura gaietan, irrati baten 20. urteurrena zela eta, kritikak zein alde onak bildu zituzten artikulu batean.
Aldizkariaren zenbaki hau argitaratu baina egun gutxi lehenago izandako gertakari lazgarri bat hartu zuten beste artikulu labur baten mintzagai: Joxe Arregiren hilketa. Idazlearen eta intelektualaren konpromisoa aldarrikatuz, torturaren aurkako manifestutzat har daiteke artikulua.
Azkenik, aldizkariaren amaieran bi itzulpen eman zituzten argitara: bata, James Joyceren A portrait of the artist as a young man (Artistaren gaztetako portreta) obraren zati bat, Joseba Sarrionaindiak euskaratuta; bestea, Peter Sinfield-en poema baten itzulpena, King Crimson britainiar taldearen Epitaph diskoan erabilia.
Oh! Euzkadi 8
Aldizkariaren lantaldea gero eta egonkorrago zela nabarmentzearekin batera, sinadura daramaten artikulu kopurua azpimarratu behar da zenbaki honetan; erdia baino gehiago. Baita ere, azala eta barneko orrialdeak hornitzen zituzten Anton Olariaga marrazkilari ezagunaren ilustrazioak aintzat hartzekoak dira, landarez eta barazkiz eratutako erretratu baten gisara.
Euskararen gai zentralari jarraipena emanez, literaturarekin lotutako bi artikulu eman zituzten argitara. Lehenik, berriro ere euskara kaletarraren errebindikazio eginik, irakurle euskaldun berri urbano gero eta gehiagoren garrantzia azpimarratu nahi izan zuten artikulu batean, euskal literatura urbanoaren historian oinarrituta, besteak beste, Biktoriano Iraola idazlearen figuran. Bigarrenik, euskal berrien eta zaharren arteko bereizkuntzaren irakurketa politiko bat egin zuten, bien arteko harreman desorekatuaz. Hain zuzen, literaturaren eskutan uzten zuten zahar / berrien arteko dikotomia gainditzeko erantzukizuna eta eginkizuna. Pedagogiaren eta literaturaren harremanak aztertu zituzten artikulu sakon batean, bereziki ahozko narrazioak aintzat hartuta. Ikasgeletan euskara etxetik ez zekarten haur gero eta gehiago ikusten zirelarik, tradiziozko genero ahozkoetan erantzunak bilatzera dei egiten zuen artikuluak.
Hedabideak maiz izan zituzten hizpide, zenbaki honetan ere bai. Euskal telebistari zegokionez, euskararen izenean edozer gauza justifikatzeko joerak salatzen zituzten. berriro ere. Horren aldean, irrati nazional bat sortzea beharrezko zela aldarrikatu zuten. Testu laburrago batean, beste hedabide elebidun batean argitaratutako gaztelaniazko titular bat kritikatu zuten, hitz jokoen arriskuez ohartarazita.
Berriro ere trufa eginez Euzkadi / Euskadi grafiaz, artikulu jostalari batean konparazio bat egin zuten Mexikoren izenaren grafiarekin.
Hiru kolaboratzaile bildu zituzten zenbaki honetara. Lehenik, Josu Landa idazleak kritika zorrotz bat egin zion Jorge Oteizari, haren gogoeta sasilinguistikoak zirela eta. Bigarrenik, Mikel Hernández Abaitua idazleak, erudizio handiko artikulu batean, mitologiatik abiatuta orduko gizartearen kritika bat landu zuen, teknifikazioak eta garai hartan esparru batzuetan gailentzen ari zen informatikaren eragin negatiboak azpimarratuta. Hirugarrenik, Josu Zabaleta idazle eta itzultzaileak ikuspegi kritiko bat azaldu zuen Joan Mari Torrealdai soziologo eta editoreak urtez urte egiten zuen euskarazko liburuen jarraipenari, osagai kualitatiboak falta zituelakoan.
Zenbakiaren amaieran, hil berri zen Telesforo Monzonen figuraren laudorio labur bat argitaratu zuten, termino poliotikoetan egina.
Azkenik, aurreko zenbakiari jarraituz, James Joyceren beste testu batzuen itzulpena argitaratu zuen, Irlandako hizkuntzaren eta kulturaren sorburuez eta egoeraz.
Oh! Euzkadi 9
Hizkuntzari loturiko artikulu sorta bat kaleratu zuten, ohi bezala. Lehenik, euskara batuaren ereduaz aldentzeko idatzizko saio batzuen gaineko kritika egin zuen Ramon Etxezarretak, ironiaz betea. Bigarrenik, Joxe Azurmendik, zenbaki honetarako egindako kolaborazioan, aurka egin zien literatura sortzeko euskara batua kamutsegia zela iradokitzen zutenei. Frogatzat jartzen zituen, besteak beste, euskalkitik euskara batura pasatako idazle goi mailako batzuk. Aldi berean, planteamendu ohargarriak egiten zituen euskara batuaren balioaz antzerkigintzarako. Hirugarrenik—hizkuntzari buruzko artikuluetan—, Txillardegiren (Jose Luis Alvarez Enparanza) kolaborazio bat jaso zuen zenbaki honek. Ezker abertzaleko talde eta joeren artean euskarari buruzko jarreren kategorizazio bat egiten saiatu zen Txillardegi, ikuspegi aski eszeptikoa erakutsita, euskal ezker abertzaletasunaren izatasuna ere auzitan jartzen baitzuen. Laugarrenik, Jokin Ansorenak kritikatu zuen dialektologiaren jakintza espezializatuak eskatzea euskara gaitasunak frogatzeko.
Aurreko zenbakian Jorge Oteizari kritika gogorrak egin bazizkion Josu Landak, oraingoan Mikel Hernández Abaituak oriotarraren aldeko argudioak eman zituen, funtsean esanez Oteizak ez zuela mespretxuzko traturik merezi, bereziki euskarari buruz gaztelaniaz idazteagatik.
Futbolaz bi artikulu argitaratu zituzten, euskal talde baten garaipenaren harira. Lehen artikuluan, Andu Lertxundik hausnarketa labur batzuk egin zituen, garaipenaren osteko ospakizunen harira; bigarrenean, futbolaren eta politikaren arteko harremana aztertu zituen Joxean Muñozek, futbolaren izaera politiko ustez neutroa eta terrorismoaren aurkako politika ofizialaren aldeko tresnatzat erabiltzea auzitan jarrita.
Kutsu politikoko artikulu labur batean, ETA politiko-militarrak egin berria zuen bahiketa baten erreskatearen inguruan Herri Batasuneko buruzagi batek egindako adierazpenak gogor kritikatu zituen Koldo Izagirrek.
Eduki kultural argiz, Antonio Olabarrieta, ezizenez Jose Joaquin de Clararrosa mungiar masoi kazetariaren figura aztertu zuen Koldo Izagirrek berak, eta beraren bitartez, euskal masoneriaren kronika labur bat eman zuen. Kulturaren esparru berean, Jose Maria Iparragirre poeta eta musikaria izan zuten gogoan, sinatu gabeko artikulu batean. Garai hartan, auzia eta zalantza zen, oraindik, zein izendatuko ote zuten Euskal Autonomia Erkidegoaren ereserki; artean, Iparragirrek 1853an sortutako «Gernikako arbola» zen hautagaietako bat, eta artikuluak horixe zuen mintzagai.
Azkenik, itzulpenaren atalean, aurreko bi zenbakien bideari jarraituz, James Joyce irlandar idazlearen pasarte batzuk eman zituzten euskaratuta, Irlandako identitateaz, kulturaz eta hizkuntzaz.
Oh! Euzkadi 10
Funtsezko lantaldea finkatuta, hamargarren zenbakiak elkarrizketaren atala berreskuratu zuen, bi zenbakitan halakorik argitaratu gabe izan eta gero. Azpimarratzekoa da, baita ere, azaleko, kontrazaleko eta bigarren nahiz azken-aurreko orrialdeetako marrazkiak —lauak giza eskuak— Xabier Laka ondarrutar eskultoreak egin zituela, artean oraindik Aiako Tailerreko partaide zelarik.
Aldizkariaren gaien artean ardatzetako bat hizkuntza zenez, zenbaki honetan ere atal horretako bi artikulu argitaratu zituzten. Lehenik, euskararen jakintza egiaztatzeko azterketaren eraberritzea kritikatu zuen Gotzon Egiak, bereziki molde berrian euskal literaturak zeukan trataera; bide batez, Juan San Martin euskaltzainaren testu akastun bat kritikatu zuen, gogorki. Hizkuntzaren esparru berean kokatzen zen zenbakiaren kolaborazioetako bat, Mikel Atxagarena. Erdararen mendekotasuna salatzen zuen, eta baserritarren ahotan ipintzen euskara burugain edo garbia. Era berean, hizkuntzari eta literaturari lotutakoa zen zenbakiaren bigarren kolaborazioa, Joxe Azurmendirena. Euskara batua hizkera hartzen zutenen aurkako aldarrikapen bat zen, hizkuntza naturalen eta artifizialen arteko muga lausoak aztertuz, bereziki literaturaren ikuspegiaz.
Euskal literaturaren krisiari buruzko sailari jarraitu zion Mikel Harnández Abaituak beste artikulu batean, 5. zenbakian Joxe Azurmendik argitaratutako iritzi bati erantzunez. Krisiaren arrazoi nagusitzat jotzen zuen zahartzarora iritsi gabeko idazle kontsakratu asko literaturatik aldenduta egotea —besteak beste, Saizarbitoria bera. Beste auzi bat ere plazaratu zuen Hernández Abaituak: euskal idazleen biziaro literario laburregia, hau da, idazle «kontsakratu» izatetik idazle ohi izatera askotan zegoen bide laburra. Irakurleen faltaren eta, batez ere, kritika literario zientifiko eta ez baloratibo baten faltaren eragintzat jotzen zuen.
Literaturaren eta irakurlegoaren arteko harremanak aztertu zituen Josu Zabaletak artikulu mamitsu batean, garai hartako SESBen liburutegi publikoek sistemaren datuetatik abiatuta. Gisa hartara, datu soziolinguistikoetan oinarritutako plangintza bat eskatzen zuen, euskal liburuen irakurleengana iritsi ahal izateko.
Naziotasuna eta euskal identitatea aztertu zituen Joxean Muñozek, testu landu batean. Kultura eta nazio hegemonikoen aldean, Muñozek zioen euskaldunak ezin duela bere nazio identitatea errealitate gisa azaldu, baizik itxaropen gisara, borroka gisara. Ikuspegi horrek abertzaletasun tradizional eta historizista bazter uzten zuen, jakina, eta hizkuntza jartzen abertzaletasun politikoaren erdigunean.
Sinatu gabeko artikulu bakarrean, aldizkariko lantaldeak erantzun bat bidali zion, Argia aldizkarian maiatzaren 24an argitaratutako beste artikulu bati. Artikulu hartan egiten zitzaizkien kritikei banan bana erantzun zieten, ohiko doinu ironiko eta trufatia erabiliz, izenburutik bertatik hasita («Baina ilun»).
Elkarrizketaren atalean, Patxi Ondarra anaia kaputxinoa ekarri zuten aldizkariaren orrietara. Euskaltzain izendatu berria zelarik, euskararen egoeraz mintzatu ziren berarekin, ohi bezala, ironia puntu bat galdu gabe.
Azkenik, zenbaki honetan itzulpena, berriro ere, James Joyceren testu euskaratuekin moldatu zuten, Irlandaren erlijio izatasuna gaitzat hartuta.
Oh! Euzkadi 11
Uda betean argitaratu zuten hamaikagarren zenbakia, Jesus Lucas donostiar marrazkilari eta komikigilearen azalarekin eta ilustrazioekin.
Ohiko moduan, euskararen gaiak zabaldu zuen zenbakia, Joxean Muñozen artikulu batekin. Euskara irakasle baten ikuspegitik idatzitakoa zen, euskaldun berrien motibazioaz, euskararen adierazpide ñabartuez eta hizkuntza irakasteko material literario egokituez.
Joxe Mari Otermin irrati esatari eta zuzendariaren kolaborazio bat bildu zuten zenbaki honetara. Donostiako Herri Irratia programazio ia osoa euskaraz ematen hasia zelarik, 1981eko apirilaren 21etik aurrera, emaitzen azterketa eskaini zuen artikulu landu batean. Balioespen negatiboa egiten zuen, oro har; ez, horrenbeste, euskarazko irratigintzaren kalitateagatik, baizik, batez ere, entzuleen erantzun ahulagatik.Gainera, beste eragile sozialen ez kritikarik ez goresmenik jasotzea etsipenez eta haserrez hartu zuen.
Izenpetu gabeko testu labur batean, Donostiako kaleetan ikusitako pasadizo bati buruzko hausnarketa ironiaz betetako bat argitaratu zuten: Donostiako udako giro beroan, bi gazte txistua eta danbolina joaz, diru eske ikusi omen zituzten.
Joxe Mari Urteaga lazkaotar idazlearen kolaborazio bat jaso zuten zenbakian, alboan ohar bat ipinita, «Honi ez genion eskatu» argigarri bezain ironiko batez.
Literaturaren esparruan, Mikel Hernández Abaituak zorrozki erantzun zion aurreko zenbakian Ramon Etxezarretak argitaratutako artikuluari. Suminduta erantzun ere, literatura kritikak inpresionismoz bezala zientifikotasunez ere behar handia zuela aldarrikatuz, Etxezarretaren kritikari eta idazle izaera auzitan jartzeraino.
Zenbakiaren kolaborazio nagusia Iñaki Uria idazleak moldatu zuen. 1980ko hamarkadan ugaritu ziren literatur aldizkarien —besteak beste, Ustela, Pott, ''Oh! Euzkadi bera, Susa'', Xaguxarra— azterketa bat eskaini zuen, bakoitzaren talde dinamikan sakonduta. Elkarlan gehiago eta plangintza bat eskatzearekin batera, kritikak egiten zizkion ''Oh! Euzkadi-ri, talde dinamikarik ez zeukalakoan; orobat, Argia'' aldizkariak maiatzaren 24ko alean kaleratutako kritikak egiten zizkion.
Gai politiko bat nagusitu zen, dena dela, zenbaki honetan, Luis Aranberri «Amatiño» kazetariak Deia egunkarian argitaratu berri zuen gutun bat zela. Testuan, eibartar kazetariak Euskadiko Ezkerraren garai hartako bi korrontetan kokatzen zituen Oh1 Euzkadi-ko nahiz euskal kulturaren beste zenbait kide. Gutunaren irudi facsimile bat argitaratu zuten, eta jarraian bi erantzun. Ramon Saizarbitoriak gogorki aurpegiratu zion besteren adskripzio politikoak sailkatzen aritzea —«voyeurismo politiko»-tzat hartzen zuen—, eta burlaz betetako iruzkinak egin zizkion eibartar kazetariaren janzkerari. Koldo Izagirrek, berriz, Deia-ko zuzendariari bidalitako gutuna argitaratu zuen, esanez aldizkariko kideen iritzi politikoak desberdinak zirela, ez soilik Euskadiko Ezkerrari lotuak, baina iritzi desberdintasun hura ez zela eragozpen «euskarari buruzko irizpide eta jarreratan elkarrekin bat etortzeko».
Izenpetu gabeko zutabe aski kriptiko batean, hausnarketa batzuk egin zituzten gizakiaren izatasunaz eta aniztasunaz, gizakien arteko antzekotasunaz eta literatura jardueraz. Bigarren gizonezko bati hika zuzendutako burutazio bat da.
Elkarrizketaren atalean, Casto Intza «Jorge Riezu» musikologo eta fraide kaputxinoaren hitzak ekarri zituzten. Euskal musika ondare tradizionalaz mintzatu ziren berarekin, gaztelaniaz Riezuk hala eskatuta, elkarrizketaren hasieran argitzen zuten gisan.
Azkenik, itzulpenaren atalean, T.S. Eliot-en The Waste Land liburutik hartutako «Hilen ehorzketa» poema euskaraturik argitaratu zuen Joseba Sarrionaindiak.
Oh! Euzkadi 12
Zenbaki hau kaleratzeko denbora tarterik handiena behar izan zuten, abuztutik azarora bitarte, hiru hilabete, beraz. Nabarmentzekoa da azalaren eta gainerako orrialdeen marrazkiak Ion Etxebestek egin zituela, Juanba Berasategiren lantaldeko kide batek.
Euskararen gaiak zabaldu zuen zenbakia, berriro ere, Jokin Ansorenaren artikulu batekin. Gogor kritikatzen zuen, beste behin ere, Eusko Jaurlaritzarentzat gau-eskolen inguruan Luis Alberto Aranberri «Amatiñok» prestatutako txostena. Ordura arteko euskaltegiek egindako lana hartzea leporatzen zion, orobat haien gaineko kontrola ezartzeko saio bat antolatzea. Funtsean, aldizkariaren orrialdeetan behin eta berriro jorratutako gaia zegoen artikuluaren hitzetan: militantziaren eta instituzionalizatzearen arteko eztabaida.
Euskararen erabileraz mintzatu ziren, maila politikoagoan, izenpetu gabeko testu labur batean. Espainiako errege-erreginek Euskal Herrira egindako bisitan ezker abertzaleko ordezkariek «Eusko gudariak» kantatu zutela eta, epaitu egin zituzten Audientzia Nazionalera. Haietako batzuk euskaraz deklaratu nahi izan zuten, baina interpreterik ez zegoenez epaitegian, deklarazioa baliogabetzat hartua izan zen. Euskaldunak euskaraz egiteko duen eskubidea aldarrikatuta ere, politikarion hipokrisia kritikatzen zuten testuan: «kanpoan otso eta etxean uso» esamolde alderantzikatuaren bidez laburbiltzen zuten mezua, testuaren amaieran.
Polemika doinuan —euskararen esparrutik atera gabe— argitaratu zuen artikulu bat Joxean Muñozek, aurre eginez Karlos Santisteban idazleak urriaren 1ean Egin egunkarian plazaratutako gutun bati. Santistebanek zioen agian euskaldunek «faxistizatu» behar zuela apur bat, euskara ezinbesteko izan zedin. Muñozek gogor egiten zaion aurre, esanez inposizioaren bidetik ezer onik ez zitekeela etor. Gainera, euskara ikur izatetik normal erabiltzeko hizkuntza izatera iristea zela normalizazioa, aldarrikatzen zuen Muñozek.
Euskararen esparrutik atera gabe, izenperik gabeko testu labur batean, ironiaz adarra jotzen zioten Gipuzkoako Foru Aldundiak euskararen alde antolatutako kanpaina bati, «Badakigu euskaraz» txartelak banatzekoa tabernetan eta saltokietan. Trufa artean, kritikatzen zuten halako kanpainekin euskaldunen segregazioa ez ote zen aldezten.
Izenpeturik gabe argitaratu zuten, baita ere, kulturaren esparruko ohar llabur bat, Donostiako Zinemaldiaren 29. edizioaren barruko mahai inguru batean Guillermo Cabrera Infante kubatar idazle anticastristak parte hartu zuela eta. Boterearen meneko intelektualtzat hartzen zituzten partaide guztiak.
Arlo politikoagoan, artikulu labur batek hausnarketa batzuk plazaratu zituen euskal nazionalitateaz eta espainiartasunaz.
Zenbakiko bi artikulu mamitsuenak literaturaren esparruan kokatzen dira. Alde batetik, Koldo Izagirrek ahozko narrazioaren ezaugarri batzuk aztertu zituen, herri literaturako ipuinetatik hartutako adibide ugaritan oinarri hartuta. Bestetik Mikel Hernández Abaituak narratzailearen ahotsa aztertu zuen artikulu luze batean. Ahots narratzaile ugariko eleberri batean, euskararen mendekotasun egoerari bilatutako irtenbideak —egilearen ustez batzuk egokiak, besteak desegokiak— eta erdaren erabilera aztertu zituen testuan.
Literaturaren esparrutik atera gabe, Gotzon Egiak testu polemiko bat sinatu zuen, Federiko Krutwig idazle eta euskaltzainak egunkarietan plazaratutako idatziez, Tere Irastortza idazleari bere lehen poema liburuarekin Kritika Saria eman ziotela eta. Krutwigen handinahikeria eta paternalismoa kritikatu zituen, hizkera eta garratz batez.
Azken zenbakietan eskasten hasiak ziren sormenezko lanetan, Garikoitz Zabala izeneko idazle batek gaztelaniaz idatzi eta, testu amaieran argitzen zenez, aldizkariko lantaldeak euskaratutako lan labur bat argitaratu zuten. Umorez idatzitako kutsu politiko eta militanteko testu bat zen.
Elkarrizketaren atalean, Plazido Muxika jesulagun hiztegigilearekiko elkarrizketa bat plazaratu zuten, ohi bezala, Xabier Agirresarobe eibartarraren argazki bikainez horniturik. Euskara batua onartu ez zuten elizgizonen sektoreko kidea, bere Diccionario Castellano-Vasco obra nagusiaren sorkuntzaz eta egikeraz mintzatu zen, nagusiki.
Azkenik, itzulpenaren atalean, Gabriel Arestik 1957an argitaratua zuen Charles Baudelaireren Les fleurs du mal liburuko madrigal bat euskaratuta berrargitaratu zuten.
Oh! Euzkadi 13
Literaturari buruzko kolaborazio luze eta sakon bat argitaratu zuen Joxe Azurmendik zenbaki honetan, izenburuaren azpian argitzen zuenez, aurreko zenbakian Mikel Hernández Abaituak argitaratutakoari erantzun nahirik. Euskal eleberri batzuen joera abangoardista kritikatzen zuen Azurmendik, bereziki Saizarbitoriak ordura arte kaleratutako hiru nobelen adibideak hartuta, eta ahozko ereduen sinesgarritasunaren izenean gaztelania txertatzea gehiegizkotzat jotzen zuen.
Margot Loyola
Margot Loyola Palacios (1918ko irailaren 15a - 2015eko abuztuaren 3a) Txileko eta, oro har, Latinoamerikako folklorearen musikaria, folk-abeslaria eta ikertzailea izan zen.
Loyola musikari eta etnografo/antropologo musikale gisa jardun zuen hamarkada askotan. Txileko eskualde guztietako zein Hego Amerikako beste herrialdeetako musika generoak, folk musika eta ohiturak lantzen dituen lan ugari argitaratu zuen. Musika ere irakasten zuen.
José María Loizaga Viguri
José María Loizaga Viguri (Bilbo, - Ciudad Real, Espainia, ) bizkaitar enpresaburua izan zen. ACS Taldearen kontseilaria eta presidenteordea, Zardoya Otiseko presidenteordea eta Banco Urquijoren presidenteordea izan zen.
Biografia
1980ko hamarkadaren etorrerarekin, Loizagak Banco Hispano Industrial (BHA Taldean integratua) sortu zuen. 1982an Banco Unioneko presidenteordetzan sartu zen eta kontseilari delegatu ere izendatu zuten. Handik gutxira, Banco Unionek bat egin zuen Banco Urquijorekin. Loizaga 1985era arte egon zen erakunde horretan.
1985ean Mercapital Servicios Financieros (1985-2008) taldea sortu zuen. Enpresa hori Espainiako arrisku-kapitalaren dekanotzat jotzen da. N+1ekin (orain Alantra) bat egin ondoren, Cartera Industrial REA pean inbertitzen jarraitu zuen.
1989tik hil zen arte, ACS taldeko Administrazio Kontseiluko kide izan zen.
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 13
Literaturaren esparrutik atera gabe, Mikel Hernández Abaituak euskal literaturaren krisiaz idatzi zuen, berriro ere, Muga aldizkariaren editorial baten haritik. EAJren ildoan kokatzen zen aldizkariak euskal idazleen «kalitate eskasari» leporatzen zion krisiaren erantzukizuna. Hitz gogorrez erantzuten zuen Hernández Abaituak, esanez botereak ez duela inor maite izan literatura.
José María Loizaga Viguri
Biografia
Bodegas Lan eta Bodegas Barón de Ley upategietako presidentea izan da. Banque Privée Edmond de Rothschild, Suez International, Otis International, AmorimInvestment, Lácteas García Baquero, Unión Fenosa (2006tik aurrera) eta Mecalux enpresetako kontseilaria eta Cartera Hotelerako presidentea.
Vaudrémont
Vaudrémont Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 13
Euskal literaturaren gaian, amaitzeko, Patri Urkizuk Gabon kanta zahar bat argitaratu zuten, Donostian 1789an datatutako eskuizkribu batean aurkitua.
José María Loizaga Viguri
Biografia
Bere enpresa-ibilbide luzeari esker, kapitalismo espainiarraren garapenaren lekuko zuzena eta protagonista izan zen 1970etik 2020ra, bai kontseilari izateagatik, bai inbertitzaile pribatu izateagatik.
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 13
Aurreko zenbakian Joxean Muñozek argitaratutako artikuluari Karlos Santistebanek emandako erantzuna argitaratu zuten. Funtsean, azaltzen zuen euskararen erabilera aitzinarazteko modu bakarra zela nahitaezko bihurtzea.
Histoire d'O (filma)
Sinopsia
O Parisko moda-argazkilaria, maiteminduta, harreman auto-txikitzaile batera eramana da. Amorantearen bidez sadomasokismoaz oinarritutako elkarte ezkutu batean sartua da. Behin elkartean iniziazio prozesua ezagutuko du eta haren bitartean erabateko mendekokeria onartuko du. Ondorioz, mota guztietako sexu-praktikak jasan egingo ditu: zigorrak, sarketak, jipoiak..., erabateko sexu-esklabo izan arte.
Loranskita-(Y)
Loranskita-(Y) oxido motako minerala da eta euxenita taldearen kidea da.
Vaudrémont
Biztanleria
2007an Vaudrémont udalerrian erroldatutako biztanleak 111 ziren. Familiak 40 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
The Predator (filma)
The Predator (euskaraz Harrapakari) 2018ko Shane Black estatubatuar zinema zuzendariak antzeztutako zientzia fikziozko eta ekintza film bat da. Boyd Holbrook, Trevante Rhodes, Jacob Tremblay, Keegan-Michael Key, Olivia Munn, Thomas Jane, Alfie Allen eta Sterling K. Brown aktoreek antzeztu zuten.
Vaudrémont
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Loranskita-(Y)
Ezaugarriak
Loranskita-(Y) oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
José María Loizaga Viguri
Bizitza pertsonala
María Paz Jiménez Martínez andrearekin ezkonduta, senar-emazteek hiru seme-alaba izan zituzten: Javier, Paz eta Rebeca Loizaga Jiménez.
The Predator (filma)
Predator sailaren filmeetako bat da.
Three Men and a Little Lady
Three Men and a Little Lady (euskaraz Hiru Gizon eta Anderetxo Bat), 1990eko Emile Ardolino estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Tom Selleck, Steve Guttenberg, Ted Danson, Nancy Travis, Christopher Cazenove, Fiona Shaw eta Sheila Hancock aktoreek antzeztu zuten.
Three Men and a Baby (1987, Hiru Gizon eta Haur Bat) filmaren jarraipena da, biak ere Trois hommes et un couffin (1985) frantziar filman oinarrituak.
Argumentua
AEB, New York, Peter Mitchell (Tom Selleck), Michael Kellam (Steve Guttenberg) eta Jack Holden (Ted Danson) elkarrekin pisu batean bizi diren hiru gizon ezkongabe dira. Hiru gizonak Jackek Sylvia Bennigton (Nancy Travis) ingeles aktorearekin izan duen alaba Marytaz (Michelle eta Lisa Blair) arduratu beharko dira. Sylvia alabaren bila itzuli eta Londresera eraman nahiko du, bertan senargaiarekin ezkondu eta haiekin bizi dadin. Baina hiru gizonek neskatoarengandik duten maitasuna hain handia bilakatuko da, Sylviaren ezkontza zapuztu eta neskatoa heurekin gelditzeko daudenak eta bi egiten saiatuko direla.
José María Loizaga Viguri
Bizitza pertsonala
Ciudad Realen hil zen, laurogeita lau urte zituela, 2020ko martxoaren 22an, COVID-19 gaixotasunaren 2019-2020ko pandemiaren ondorioz.
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 13
Hizkuntzaren erabilerari buruzko testu labur izenpetu gabeko batean, hedabideetan euskara batuaren ahoskera arautua aintzat hartzearekin batera, Benito Lertxundi kantariaren jokabide nahasia kritikatu zuten.
The Predator (filma)
Argumentua
Oraingoan, unibertsoko ehiztari hilkorrenak inoiz baino indartsuagoak, buruargiagoak eta hilgarriagoak dira, eta beren buruak beste espezietako ADNarekin hobetu dituzte. Haur batek nahigabe beren Lurrerako itzulera eragitean, soldadu ohi talde batek eta irakazle batek giza arrazaren amaiera ekiditeko gai diren bakarrak izango dira...
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 13
Kolaborazioen esparruan, bi artikulu indartsu argitaratu ziren zenbaki honetan. Alde batetik, Josu Landa kazetariak Eusko Jaurlaritzaren politika erasokorra salatu zuen, Argia aldizkariaren aurka. Erasoen benetako arrazoia politikoa zela nabarmentzen zuen. Beste aldetik, Xabier Montoia musikariak, kolaborazio labur bezain mamitsu batean, gogorki kritikatu zuen «euskal abestia» —hiltzat jotzen baitzuen— eta goratu, berriz, hastapenetan zegoen euskal rock berria.
Elkarrizketaren sailean, Salbador Zapirain errenteriar idazlearekin izandako solasaldia argitaratu zuten. Hark 1979an kaleratutako Txantxangorri kantaria eleberria goraipatua zuten, aldizkariaren hirugarren zenbakian, eta oraingoan luze eta zabal mintzatu ziren berrarekin, bertsolaritzaz, frankisten errepresioaz eta herri literaturaz.
Zenbakia amaitzeko, itzulpenaren atalean Albert Camus frantziar idazleak 1944ko abuztuaren 30ean Combat aldizkari klandestinoan idatzitako artikulu bat euskaratuta argitaratu zuten.
Oh! Euzkadi 14
Izenperik gabeko editorial moduko batekin zabaldu zuten zenbaki hau, aldizkariko taldekide izandako Ibon Sarasolak egunkari batean iragarri baitzuen agian Euskal Herritik joan egingo zela, ikerketarako gune aproposago baten bila. Aldizkariko lankideek iradoki zioten ez zela herritik joateko garaia, Sarasolaren jakintza eta talentua beharrezkoa baitzuen Euskal Herriak.
Ohi bezala, hizkuntzari buruzko artikulu batek zabaldu zuen zenbakia, Gotzon Egiak idatzitakoa, ahozko euskararen gainean. Ferdinand de Saussureren teorietan oinarri hartuta, ahozko hizkuntzaren ezaugarriak aintzat hartzea eskatzen zuen, irakaskuntzan bezala hedabideetan.
Ángela García de la Puerta
Ángela García de la Puerta (Soria, 1903ko abenduaren 26a - 1992ko apirila)  Espainiako Fisika eta Kimika Institutuko lehen katedraduna izan zen eta Zaragozako Unibertsitateko Zientzietako lehen doktorea.
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 14
Literaturaren esparruan, aldizkariaren aurreko bi zenbakietatik zetorren gaiari, hizkera literarioaren auziari, jarraitu zion Mikel Hernández Abaituak. Saizarbtoriaren narratiba goretsiz, nazioarteko beste zenbait idazleren adibideak jartzen zituen, hizkera literario gaurkotu baten alde egiteko. Izan ere, ezinezkotzat hartzen zuen egiazkotasun literariorik lortzea, hizkera guztiz sinesgaitz bat erabilita. Zenbakiaren artikulu nagusiak, baina, aurreko zenbakian Josu Landak piztutako polemikaren harira etorri ziren. Alde batetik, Mikel Atxaga kazetariak arrazoi politikoei leporatu zien Argia aldizkaria zenbait langilek uztea eta, horren ondorioz, harpideak eta irakurleak urritzea. Zehazki esan gabe, ezker abertzalearekin lerratuta egotea egozten zien orduko arduradun eta kazetariei. Beste aldetik, Luis Alberto Aranbarrik sutsuki aldeztu zuen Eusko Jaurlaritzaren politika, hedabideen dirulaguntzetan. Ukatu egiten zuen erdarazko egunkariei laguntza ematen zitzaienik euskara txerta zezaten —horixe kritikatu baitzuen Josu Landak bere artikuluan—, eta nagusitasun doinuko hitz gogorrak erabiliz zuzentzen zitzaien Argia-ko kazetariei, esanez aldizkariak ez zuela inolako eraginik, ez euskal politikan, ez euskal kulturan.
Zenbaki honetako elkarrizketa Manuel Lekuona apaiz, idazle eta Euskaltzaindiko buru izandakoari eskaini zioten. Herri literaturaz mintzatu ziren, batik bat, harekin, ezertarako sartu gabe euskara batuaren auzian.
Ángela García de la Puerta
Biografia
Batxilergoa ikasi zuen bere jaioterrian, eta sari berezia lortu zuen Letren atalean. Geroago, Maistren Eskola Normalean ikasi zuen, 1920-22 promozioko kide zela. Ikasketekin jarraitu zuen eta Kimika Zientzietan lizentziatu zen. Lizentziadun graduan aparteko saria lortu zuen, eta 1927ko martxoaren 12an lortu zuen titulua.
Zaragozako Unibertsitatean Zientzia Kimikoetan doktoratu zen, eta unibertsitatean bertan laguntzaile eta laguntzaile gisa hasi zen lanean. Ondoren, institutuko katedradun izatea lortu zuen, plaza Ciudad Realeko Institutu batean zuela. Fisika eta Kimikako Institutuko lehen katedraduna izan zen (1928. urtean irabazi zuen oposizioa), eta Zaragozako Unibertsitateko Zientzietako lehen doktorea. Tesiaren izenburua Oxidazio-potentzialen azterketari egindako ekarpena izan zen.
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 14
Amaitzeko, aldizkariaren laugarren zenbakian elkarrizketatutako Nemesio Etxaniz apaiz idazlearen erreferentzia bat argitaratu zuten. EGI gazte antolamenduaren Gudari agerkariak 1968an argitaratutako gutun baten irudia zen, Etxanizek orduko Gipuzkoako gobernadore zibilari bidalitakoa, ikurrin bat jartzeko unean atxilotutako bi gazteri ezarritako torturak salatzeko. Irudi ondoan idatziko oharrean, elizgizon zaharrekin egindako solasaldien azalpen moduko bat eman zuten.
Ángela García de la Puerta
Biografia
Zerbitzu-eginkizunetan Madrilgo Emakumeen Institutu sortu berrian egon zen, eta, geroago, 1932an, zerbitzu-eginkizunengatik Zaragozako Miguel Servet Institutura lekualdatzea lortu zuen (1973an erretiroa hartu zuen arte lan egin zuen han). Klaustroak proposatuta, idazkari izendatu zuten, eta 1936ra arte bete zuen kargua. Urte horretan, Zaragozako Unibertsitateko errektoreak zuzendari izendatu zuen, 1942ra arte. Hala, Ángela García izan zen Espainiako Institutuko lehen emakumezko zuzendarietako bat, eta Miguel Servet emakume-institutuko emakume bakarra 2000. urtera arte, urte horretan hautatu baitzuten Marina Sanz.
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 15
Zenbaki honek badu puntu harrigarri bat: Koldo Izagirre ez zen agertu egileen arteko zerrendan. Ez dago esaterik nahita eginda izan zenik ala nahi gabe; izan ere, Xabier Agirresarobe ere ez da ageri argazkien egile gisa, baina zenbakian ageri ziren argazkiak harenak dira, zalantza gabe.
Ángela García de la Puerta
Biografia
Irakasle gisa lan egiteaz gain, Angelak Zientzia Fakultateko Kimika Teoriko eta Elektrokimikako Laborategietan eta Zaragozako Industria Eskolako Elektrokimika Laborategian ere lan egin zuen 1926tik 1928ra bitartean. 1930ean eta 1931n Madrilgo Goi Mailako Lan Eskolako Elektrokimika Laborategian lan egin zuen eta 1932an JAE beka bati esker Dresdeko Technische Hochschule delakoan lan egin zuen.
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 15
Izenperik gabeko bi testu luzerekin zabaldu zuten zenbakia, egun haietan zabaldu zen auzi baten inguruan: Donostiako HABEren euskaltegian lau polizia nazional matrikulatu zirelarik, ikasle eta irakasle batzuk greba egin zuten, poliziak kanporatuak izan zitezen. Zenbait intelektualek auzi hartan plazaratutako iritziak kritikatu zituzten lehen testuan, eta laudatu, aldiz, Karlos Santamariak idatzitakoa, hitz maitekorrez. Bigarren testuan, berriz, Koldo Mitxelenak hartutako jarreraren aurrean —poliziek euskaltegira joateko eskubidea zutela aldarrikatu zuen— harridura eta tristura agertu zuten. Testuaren amaieran, idatzi osteko ohar batean, Esteban Muruetagoiena sendagilearen heriotzaren berri ematen zuten.
Euskaltegiekin loturik, baita ere, argitaratu zuten Pablo Sastre idazlearen kolaborazioa. Sortu berria zen HABE erakundearen zilegitasuna auzitan jartzen zuen, ordura arte esparru instituzionaletatik at eratutako AEKren aldean. Luis Alberto Aranbarri egiten zuen «herri mugimenduak» sortutako ondarea eraisteko saioaren errudun.
Josu Landa kazetaria aurreko bi zenbakietatik zetorren polemikari jarraitu zitzaion, Mikel Atxagak eta Amatiñok idatzitakoei erantzunez eta, testuaren amaieran, kritika zorrotz bat eginez ''Oh! Euzkadi''-ko lantaldeari, euskarak eta euskal kulturak une hartan zituen auzi nagusiei buruz jarrerarik hartzen ez zuela leporatuz.
Ángela García de la Puerta
Aintzatespenak
1928an, Kimika Fakultateko lagunek omenaldia egin zioten Jenara Vicenta Arnal Yarzaren ondoan. Institutuko katedradun izateko oposizioa irabazi eta lortu zuen lehen emakumea izan ondoren, Zaragozako Diputazio Probintzialak udalbatzaren domina eman zion,
Oh! Euzkadi
Oh! Euzkadi 15
Eztabaida eta polemika mikatzez gain, literaturaz ere idatzi zuten zenbakian. Alde batetik, Gotzon Egiak zortzigarren zenbakian idatzitako artikuluari jarraipena eman zion, euskal antzerki modernoaren sorrera aztertuta. Euskal-Erria aldizkariaren babesean 1880ko hamarkadan jaiotako sorkaritzat jotzen zuen antzerkia. Beste aldetik, Mikel Hernández Abaituak artikulu mamitsu bat idatzi zuen, Arestiren antzerkigintzaren gaurkotasuna errebindikatzeko. Azkenik, literaturaren eremutik ater agabe, testu labur bat argitaratu zuten, izenperik gabekoa, aldizkariaren azken aurreko orrialdean. Euskal Idazleen Elkartearen sorreraz ikuspegi oso kritikoa agertuz. Funtsean, ez zuten onartzen elkartea eratzeko deialdia egiteko modua, are eta gutxiago lehendakari Federiko Krutwig izatea.
Musikaren alorrean, Jokin Ansorenak erantzun egin zion aurreko zenbakian Xabier Montoiak euskal kantagintzaren krisiaz egindako azterketari. Analisi sinpleegia egitea leporatzen zion, eta auzitan jartzen zuen euskal rockak errealitatea aldarazteko bokaziorik zuenik.
Elkarrizketaren sailean, Santiago Onaindia karmeldar fraide eta idazlearekin aritu ziren solasean, frankisten errepresioaz, herri literaturaz eta euskara batuaz.
Azkenik, zenbakia amaitzeko, itzulpenaren atalean, T.S. Eliot-en The Waste Land liburuaren zatiki bat eman zuten Joseba Sarrionaindiak eta Josemari Iturraldek euskaratuta, aldizkariaren hamaikagarren zenbakian argitaratutako itzulpenaren jarraipen gisa.