cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Opio
Antzinako erabilera (pre - K.o. 500)
Opioa, aktiboki bildu da historiaurretik, K. a. 3400 ingurutik. Afganistan, Pakistan, India iparraldea eta Birmaniako goi gerrikoa oraindik opio eskaintza handiena dauka. Gutxienez Papaver somniferum-en 17 aurkikuntza egin dira Neolitoko kokalekuetan Suitzan, Alemanian eta Espainian. Brontze Aroan eta Burdin Aroan P. somniferum edo P. setigerumen aurkikuntza ugari egon dira. Ezagutzen den lo-belarraren lehen laborea Mesopotamian izan zen, K. a. 3400 inguruan. Sumeriarrek kultibatzen zuten, landareari Hul Gil deitu ziotenak, "pozaren landarea". Nippurren, Bagdad hegoaldean dagoen sumertar gune espiritual batean, oroitarri bat aurkitu zen. Bertan deskribatzen zen lo-belarraren zukua goizean biltzea eta haren erabilera opioaren ekoizpenean. Asiriarrek laborantzarekin jarraitu zuten Ekialde Ertainean. Zukua aratpa-pal deitu zuten. Opioaren ekoizpenak babiloniar eta egiptoarren pean jarraitu zuen.
Opioa edari pozoitsu gisa erabili zen pertsonak azkar eta minik gabe hiltzeko, baina medikuntzan ere erabili zen. Spongia somnifera, opioan bustitako belakiak, kirurgian erabili ziren. Egiptoarrek opium thebaicum landu zuten K. a. 1300 inguruan. Feniziarrek eta minoikoek opioa merkaturatu zuten Egiptotik Mediterraneo Itsasoko zenbait lekutara, Grezia eta Kartago barne. K. a. 1100 inguruan, opioa Zipren landatzen zen. Kalitate kirurgikoko aiztoak erabiltzen zituzten zorroak urratzeko eta opioa landu, merkaturatu eta erretzen zuten. K. a. VI. mendean, opioa persiarrek Asiria eta babiloniar lurrak konkistatu ondoren ere aipatu zen.
Greziarrek helburu ludiko eta medizinalekin lantzen eta erabiltzen zuten: analgesiko gisa, infusio moduan edo opio gordina haginetako minerako, antidiarreiko gisa, sukarrerako eta haurrei lo eginarazteko. Herodoto historialariak (K. a. 425) droga honen erabilera medizinalaren lehen aipamen esplizitua egiten du. Eskulapioren lehen tenpluetan (gaur egungo ospitaleen antzeko erakundeak zirenak), pazienteak iritsi bezain laster, incubatio edo "amets sendatzaile" batera ezartzen zituzten. Hipokrates da drogari bere egungo izena ematen diona, opós mekonos, “lo-belar zukua”. Histeriarako tratamendu gisa gomendatu zuen.
K. a. III. mendean, Teofrasto (K. a. 372) opioa aztertzen du bere tratatu botanikoetan: Landareen historia, bederatzi liburutan (jatorriz hamar) eta Landareen kausei buruz, sei liburutan (jatorriz zortzi). Heraklides de Tarentok, Filipo I.aren medikuak, bere hedapena sustatzen lagundu zuen, "edozein min baretzeko” dela goraipatuz. Greziar medikuak adituak ziren pozoi antidotoak sortzen, egunero hartuta erabiltzailea immunizatzen zutenak. Zeriaka edo triaka hauek pozoiak zituzten (orbaina eta akonitoa kasu), baina dosi txikietan. Denborarekin, milatik gora triaka errezeta izatera iritsi zen, eta guztiek opioa zuten.
II. mendean, Galenok bere Antidoto Magnoa egin zuenean, jada triaken lo-belar zukuaren proportzioa handitu zen, % 40 izateraino. Bere gomendioei jarraituz, Marko Aurelio enperadoreak, goizean opio zati bat hartzen zuen, "Egiptoko haba bat bezain handia eta ardo epelean deseginda". Ia enperadore erromatar guztiek triakak erabiltzen zituzten. Nerva, Trajano, Adriano, Septimio Severo eta Caracallak opio purua erabili zuten terapia agoniko eta eutanasiko gisa. Suizidio mota horiek hiritar erromatarrak, patrizioak eta plebeio askok erabiltzen zituzten, handitasun moralaren frogatzat hartzen baitzen. Plinio Zaharrak dioen bezala, "Naturak gizakiari eman zizkion ondasunetatik bat bera ere ez da une aproposean hiltzea baino hobea, eta onena norberak bere buruari ematea da" (Historia Naturala, 18.2.9).
Inperioaren garaian opioa, irina bezala, prezio kontrolatuko ondasuna izan zen, eta honekin espekulatzea ez zen onartzen. 301. urtean, Dioklezianok prezioei buruzko ediktu bat eman zuen, modius castrensearena (17,5 litroko edukiera zuen ontzi bat) 150 denariotan (10 denario inguru kiloko). Aldiz, haxix kiloak (prezio libreko ondasun bat) 80 denario balio zuen kiloa. Handik gutxira, 312. urtean, Erroma hirian 793 denda egon ziren produktua saltzen, eta haren negozio-bolumena zerga-bilketa osoaren %15 izan zen. Hala ere, kontsumo izugarri horrek ez du ordena publiko edo pribatuko arazorik sortzen. Nahiz eta milioitan zenbatu, opioaren erabiltzaile erregularrak ez dira gaixotzat edo gizarte-baztertutzat jotzen. Droga hau hartzeko ohitura ez da beste edozein ohituratatik bereizten. Horregatik ez dago latinez "opiomano" hitzaren adierazpide baliokiderik, nahiz eta jada bazeuden "dipsomano" (alkoholikoa) hitzaren gutxienez dozena bat baliokide. Landare hau Alexandro Handiak eramandako Mediterraneoko arrotik Asiaraino iritsi zen.
Islamiar gizarteak (K.o. 500-1500)
Erromatar Inperioaren boterea murriztu ahala, Islamiar Inperioak Mediterraneo Itsasoaren hegoaldean eta ekialdean zeuden lurrak bereganatu zituzten. Musulman batzuen ustez, hadexek, Sahih Bukharin esaterako, substantzia intoxikatzaile guztiak debekatzen dituzte, nahiz eta adituek medikuntzan intoxikatzaileen erabilera onartu duten. I. mendetik XVI. mendera, Dioskoridesen Materia Medica, farmakopeetako aitzindaria, erabiltzen jarraitu zen. Opioa eta antzinako munduko erabilera nagusien aukera zabala deskribatzen zen bertan.
K.o. 400 eta 1200 artean, merkatari arabiarrek opioa sartu zuten Txinan eta 700 ean, Indian. Muhammad ibn Zakariya al-Razi mediku persiarrak laborategi eta eskola bat zituen Bagdaden, eta Galenoren ikasle eta kritikaria zen. Opioa erabili zuen anestesietarako eta melankoliaren tratamendurako erabiltzea gomendatu zuen Fi ma-la-yahdara al-tabib eskuliburuan. Autosendabiderako eskuliburu medikoa zen, herritar arruntei zuzenduta zegoena, medikua libre ez bazegoen erabiltzeko. Abu al-Qasim al-Zahrawi zirujau oftalmologo andaluziar ospetsuak, opioa eta mandragora anestesiko kirurgiko gisa erabiltzen zuen. al-Tasrif izeneko tratatu bat idatzi zuen, medikuntzan eragin zuena XVI. mendera arte.
Abū ‘Alī al-Husayn ibn Sina (“Avizena”) mediku persiarrak, Medikuntzaren Kanona entziklopedian, opioa estupefazienterik boteretsuena zela esan zuen, mandragora eta beste belar oso eraginkor batzuekin alderatuta. Testuak opioaren ondorio medizinalak zerrendatzen ditu, hala nola analgesia, hipnosia, efektu antitusiboak, efektu gastrointestinalak, efektu kognitiboak, arnas depresioa, nahasmendu neuromuskularrak eta disfuntzio sexuala. Opioak pozoi gisa duen potentzialari ere egiten dio erreferentzia. Avizenak entregatzeko hainbat metodo eta drogaren dosietarako gomendioak deskribatzen ditu. Testu klasiko hau XIX. mendera arte egon zen baimenduta. 1175ean latinera itzuli zen eta geroago beste hizkuntza askotara. XIV. mendeko Otomandar Inperioan opioa erabiltzen zen migraina, ziatika eta beste gaitz mingarri batzuk tratatzeko.
Calvin Jong-a-Pin
Calvin Jong-a-Pin (1986ko uztailaren 18a - ) Herbehereetako futbolaria da.
Opio
Mendebaldeko medikuntzan
1527an,  Parazeltsoren laudanoa erabiltzen hasi zen mendebaldeko medikuntzan. Medikuntzako Kanonak opioaren erabilera ere deskribatu zuen, latinezko itzulpen asko kalitate txarrekoak ziren arren. Laudanoa ("goraipatzeko modukoa") XVI. mendean erabiltzen zen terminoa da, baina "opio-tindaketa" bezala estandarizatu zen, Parazeltsosek garatu zuen etanolezko opio-soluzio bat.
Calvin Jong-a-Pin
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shimizu S-Pulse eta FC Machida Zelvia.
Opio
Mendebaldeko medikuntzan
1660ko hamarkadan, Thomas Sydenhamek, "medikuntza ingelesaren aita", laudanoa gomendatu zuen mina, loezina eta beherakoarentzat. Medikuaren aipu ezagun bat honako hau zen: "Jainko Ahalguztidunari eman zaizkion erremedioen artean gizonari bere sufrimenduak arintzeko, bat bera ere ez da opioa bezain unibertsala eta eraginkorra". Opioa guztiarentzako sendabide gisa erabiltzea 1728ko Chambers Cyclopedian deskribatutako mitridatioaren formulazioan ikus daiteke, nahasketan opioa sartzen baitzen. Ondoren, laudanoa XIX. mendeko botika patente askoren oinarri bihurtu zen. XVIII. mendeko medikuentzat eskuragarri zeuden beste produktu kimiko batzuekin alderatuta, opioa artsenikoaren, merkurioaren edo goragarrien hautabide onbera zen, eta oso arrakastatsua izan zen hainbat gaitz arintzeko. Opioren kontsumoak askotan sortzen duen idorreria dela eta, kolera, disenteria eta beherakoaren tratamendurik eraginkorrenetako bat izan zen. Eztularen ezabatzaile gisa, opioa bronkitisa, tuberkulosia eta beste arnas gaixotasun batzuk tratatzeko erabili zen. Opioa erreumatismorako eta insomniorako ere errezetatu zen. Horrez gain, medikuen testuliburuetan osasun ona duten pertsonek ere erabiltzea gomendatu zuten, "giza gorputzaren barne-oreka optimizatzeko".
XVIII. mendean, opioa nerbio-nahasmenduetarako erremedio ona dela aurkitu zen. Opiazeoak zigorra edo kontrola baino gizatiarragotzat hartzen zirenez, sarritan gaixo mentalak tratatzeko erabiltzen ziren. Bere ezaugarri sendagarri eta lasaigarriengatik, psikosia zuten pertsonen buruak lasaitzeko, erotzat hartzen ziren pertsonei laguntzeko eta insomnioa zuten gaixoak tratatzen laguntzeko erabili zen. Hala ere, balio sendagarriak izan arren, ikusi zen psikosi kasuetan haserrea edo depresioa eragin zezakeela. Gainera, drogaren ondorio euforikoak direla eta, deprimitutako pazienteak gehiago deprimitzea eragin zezaken, ondorioak desagertu ondoren drogatuta egotera ohituko litzatekeelako.
Opioaren erabilera medikoak XIX. mendera arte iraun zuen. 1841ean, William Henry Harrison, AEBtako presidentea, opioarekin tratatu zuten. Estatu Batuetako Gerra Zibilean Batasuneko armadak 80.000 kg opio tintura eta opio hautsa eta 500.000 opio pilula erabili zituen. Garai horretan, erabiltzaileek opioari "Jainkoaren Berezko Sendagintza" deitu zioten. XIX. mendean zehar, Estatu Batuetan opiazeoen kontsumoa handitu izanaren arrazoietako bat medikuek eta farmazialariek opiazeo legalak agintzea izan zen, baita emakumeei errezetatzea ere (batez ere hileroko mina eta histeria arintzeko).
XIX. mendearen amaieran, Estatu Batuetan opiazeoekiko mendekotasuna zuten 150.000 eta 200.000 biztanle artean bizi ziren eta mendekotasun horien bi heren eta hiru laurden artean emakumeak ziren. Mende amaieran, opioarekiko mendekotasuna herentziazkoa zela ondorioztatu zen. 1869an, George Beard doktoreak neurasteniaren teoria proposatu zuen, nerbio-sistemaren herentziazko urritasun bat, gizabanakoa mendekotasunera aurrebideratu zezakeena. Neurastenia gero eta lotuagoa zegoen klase ertaineko langile askorekin, Estatu Batuetako bizitza asaldatu eta industrializatua zela eta "neke urduria" baitzeukaten.
Aisialdirako erabilera Txinan
Txinan opioa aisialdirako droga gisa erabiltzearen lehen deskribapen argia Xu Bolingek egin zuen, 1483an. Opioa "nagusiki maskulinotasunari laguntzeko, esperma indartzeko eta indarra berreskuratzeko" erabiltzen zela idatzi zuen, "alkimisten artea, sexua eta emakumeak gorteatzea areagotzen duela". Ming dinastiako Chenghua enperadoreak 1483an bidalitako espedizio bat ere deskribatu zuen, opioa "urrearen pareko" prezio baten truke lortzeko Hainanen, Fujian, Zhejiang, Sichuan eta Shaanxin (Xiyuko mendebaldeko lurretatik gertu). Mende bat geroago, Li Shizhenek opioaren erabilera mediko estandarrak zerrendatu zituen bere Compendio de Materia Medica (1578) ospetsuan."Laikoek sexuaren arterako erabiltzen dutela" ere idatzi zuen, bereziki "emisio seminala gelditzeko" gaitasuna. Opioaren eta sexuaren arteko elkartze honek Txinan jarraitu zuen XIX. mendearen amaierara arte.
Opioa erretzea elitearen pribilegio gisa hasi zen, eta luxu handia izaten jarraitu zuen XIX. mendearen hasieran. Hala ere, 1861ean, Wang Taok opioa nekazari aberatsek ere erabiltzen zutela idatzi zuen, baita arroz dendarik gabeko herrixka batek opioa saltzen zuen dendaren bat bazuela ere. Garrantzitsua da kontuan hartzea opioaren "aisialdirako erabilera" erritual zibilizatu eta hezi baten zati zela, gero jarri ziren debekuen aurretik. Biltzeko tokietan, askotan te dendak edo norbaiten etxea, opio zatiak eskaintzen ziren agur eta adeitasun gisa. Sarritan, Txinako te batekin zerbitzatzen zen, baita oso ondo landutako zurezko hodiekin eta tresna espezifiko eta finekin ere. Erretzailea zenbat eta aberatsagoa izan, orduan eta finagoa eta garestiagoa zen zeremonian erabilitako materiala. Erretzaile klandestino zikinen eta behartsuen irudia anti-opio narratiben bidez sortzen zen askotan. 1880ko hamarkadan, opioaren erabileraren irudi zehatzagoa bihurtu zen hori, opioaren eskala handiko debekuaren efektuen ondoren.
Debekuak Txinan
Opioaren debekua 1729an hasi zen Txinan, baina ia bi mendez luzatu zen opioaren kontsumoa. Daoguang enperadore txinatarraren igorle batek, opioaren kontrabandoa gelditzeko nahian, opioaren suntsiketa masiboa burutu zuen. Horrek Opioaren Lehen Gerra (1839-1842) eragin zuen. Gerra horretan Britainia Handiak Txina garaitu zuen. 1860aren ondoren, opioaren erabilerak gora egiten jarraitu zuen Txinan etxeko ekoizpena zabaldu zenean. 1905erako, gizonezkoen % 25 ohiko kontsumitzaileak ziren. XIX. mendearen amaierara arte, opioaren aisialdiko erabilera munduko beste toki batzuetan ez zen oso ohikoa izan.
Tabakoa kontsumitu eta berehala etorri zen opioa erretzea, agian Ming enperadoreak tabakoa denboraldi batean debekatzeagatik. Debekua 1644an amaitu zen Qing dinastiaren etorrerarekin, erretzaileak opio kopuru gero eta handiagoak kontsumitzera bultzatu zuena. 1705ean, Wang Shizhenek honako hau idatzi zuen: "Gaur egun, aitoren semeetatik eta zaldunetatik hasi eta esklabo eta emakumeetara arte, denak tabakoaren menpekoak dira". Garai horretan tabakoa beste belar batzuekin nahasten zen, eta opioa nahasketaren osagai bat zen. Opiorekin nahastutako tabakoa madak (edo madat) deitu zen eta XVII. mendean, Txina osoan eta bere itsas bazkide komertzialetan (Taiwan, Java eta Filipinak kasu) ospetsu egin zen. Neurri batean 1729ko madak debekuak bultzatuta, opio puruaren kontsumoa XVIII. mendean ohikoago izan zen.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Bouvron bretainiako udalerria da. Administratiboki Frantziako Loira Atlantikoa departamenduan dago, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Opio
Txinatar diaspora
Txinako diaspora (1800etik 1949ra) XIX. mendean hasi zen lehen aldiz, gosetearen eta asaldura politikoaren ondorioz, baita Asiako hego-ekialdetik kanpoko aberastasun zurrumurruen ondorioz ere. San Frantzisko, Londres eta New Yorkera joandako txinatarrek opioa erretzeko modu txinatarra eta opio gordelekuaren tradizio sozialak ekarri zituzten. Indiako diasporak era berean banatu zituen opio-kontsumitzaileak, eta bi talde sozialek biziraun zuten, hala nola "lascars" (marinelak) eta "coolies" (eskulangileak). Marinel frantsesek opio-erretzaileen beste talde garrantzitsu bat osatu zuten, eta ohitura hartu zuten Frantziako Indotxinan zeuden bitartean. Europar zurien artean, opioa laudanoa edo medikamentu patente gisa kontsumitzen zen. 1878ko India osoko opioaren lege britainiarrak opioaren erabilerari buruzko muga etnikoak ezarri zituen. Opioaren salmenta Indian erregistratutako opioaren kontsumitzaileentzat eta opioaren erretzaile txinatarrentzat mugatu zen eta Birmaniako langileei saltzea debekatu zen. Era berean, San Frantziskon, txinatar etorkinei opioa erretzen uzten zitzaien, betiere zurien aurrean erretzen ez bazuten.
Langile etorkinen gizarte-estatusa baxua zenez, idazleek eta komunikabide garaikideek opio-gordelekuak aise irudikatu zituzten bizio-eserlekuen, esklabotza zuriaren, ausazko jokoen, labanekin eta errebolberrekin egindako borroken, eta gaindosi hilgarrien eragile gisa. 1919an, txinatarren aurkako istiluetan Limehouse eraso zen (Londresko auzo txinatarra). Txinatar gizonak keno jokatzeagatik deportatu zituzten, eta opioa edukitzeagatik behartutako lanetara kondenatu zituzten. Horren ondorioz, etorkinek eta opioaren erabilera sozialak behera egin zuten. Hala ere, kontakizun beldurgarriak kontrakoa erakutsi arren, XIX. mendeko Londres ez zen opioa erretzeko hazitokia. Britainia Handian opioaren kontsumoaren erabateko ebidentzia faltak, Limehouseko opioa erretzearen eszena zitala eguneko idazle britainiarren fantasia baino ez izan zela izan adierazten du. Euren irakurleak eskandalizatzeko asmoa zuten, "arrisku horiaren" mehatxua kolokan zegoen bitartean.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Opio
Opioaren gerrak eta gatazkak
1729an, opioa eskala handian debekatzeko saiakera egin zen. Qing Yongzheng enperadoreak opioaren salmenta ofizialki debekatu zuen, helburu medizinaletarako kopuru txikia izan ezik. Debekuak opio saltzaileak eta zaintzaileak zigortzen zituen, baina ez drogaren erabiltzaileak. Opioa erabat debekatu zen 1799an, eta debeku honek 1860ra arte iraun zuen. Qing dinastian, Txina kanpoko merkataritzara irekitzen joan zen, Kantongo Guangzhou portuaren bidez. Britainiarrek gero eta txinatar te gehiago eskatzen zuten baina Txinako enperadoreak zilarrezkoak ez ziren produktu britainiarretan interesik ez zuten. Orduan, merkatari britainiarrek opio merkataritzara jo zuten balio handiko produktu gisa, Txina ez baitzen autosufizientea. XVI. mendearen erdialdetik, merkatari ingelesak Indiako opio kantitate txikiak erosten aritu ziren merkataritzarako. Opioaren salerosketa estandarizatu egin zen opio gordinezko bolen ekoizpenarekin. Opio-kutxak enkanteetan saldu ziren Kalkutan, erosle independenteek Txinari kontrabandoan pasako ziotela ulertuta. Txinak balantze positiboa izan zuen britainiarrekiko merkataritzan eta, ondorioz, britainiarren zilar-izakinak gutxitu egin ziren. Beraz, britainiarrak opio txinatarraren erabilera bultzatzen saiatu ziren bere oreka hobetzeko, eta britainiarren kontrolpean zeuden indiar probintzietatik entregatu zuten. Indian, bere laborantza, fabrikazioa eta Txinaranzko trafikoa, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiaren (BEIC) mende zeuden, britainiar gobernuaren monopolio zorrotz gisa. Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak nekazari indiarrak beren nahien aurka lo-belarra landatzera behartu zituen. BEIC agentzien sistema zabal eta korapilatsua zegoen Indiako opioaren ekoizpena eta banaketa ikuskatzen eta kudeatzen. 1757ko Plasseyko gudua eta 1764ko Buxarko guduaren ondoren, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak Bengala, Bihar eta Odishako diwan gisa jarduteko boterea lortu zuen. Horri esker, konpainiak opioaren ekoizpenaren eta esportazioaren gaineko monopolioa zuen Indian. Zenbait estrategiaren ondorioz, lurraren gaineko zerga laboreen balioaren % 50era igo zen, eta 1777an, East India Companyren irabaziak bikoiztu ziren.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Etxebizitza
2007an 1.166 etxebizitza zeuden, 1.042 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 47 bigarren erresidentzia ziren eta 76 hutsik zeuden. 1.072 etxeak ziren eta 86 apartamentuak ziren. 1.042 etxebizitza nagusietatik 793 bere jabearen bizilekua ziren, 234 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 9 etxek gela bat zuten, 78 etxek bi zituzten, 139 etxek hiru zituzten, 249 etxek lau zituzten eta 567 etxek bost zituzten. 862 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 446 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 531 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Opio
Opioaren gerrak eta gatazkak
1820ko hamarkadan, AEB hasi zen Guangzhoun lehiatzen opio turkiarra erosten. Merkatari portugaldarrek Indiako mendebaldeko Malwa estatu independenteetatik ere ekarri zuten opioa. Baina 1820an, britainiarrek merkataritza hori murriztu ahal izan zuten opioaren gaineko "igarobide zerga" kobratzen, produktua Bombaytik pasa behar zenean merkataritza gune batera iristeko. 1860ra arte zigor zorrotzak eta etengabeko debekua egon arren, opio kontrabandoa gero eta gehiago igotzen zen. Opioaren legez kanpoko salmenta munduko oinarrizko produktuen truke baliotsuenetako bat bihurtu zen, eta "garai modernoetako nazioarteko krimen luzeena eta sistematikoena" deitu izan zaio. Opio kontrabandoak Britainiar Inperioaren diru-sarreren % 15etik % 20ra eman zuen eta aldi berean zilar eskasia eragin zuen Txinan.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Opio
Opioaren gerrak eta gatazkak
Gero eta txinatar opiozale gehiago zeudenez, Qing Daoguang enperadoreak neurri gogorrak hartu zituen opio kontrabandoa gelditzeko, kargak konfiskatzea barne. 1838an, Lin Zexu komisionatu txinatarrak 20.000 opio-kutxa suntsitu zituen Guangzhoun. Kontuan hartuz 1800ean, opio kutxa batek ia 1.000 dolar balio zuela, galera ekonomiko nabarmena izan zen hura. Victoria Erregina britainiarrak, opio merkea zilar garestiarekin ordezkatzeko prest ez zegoen, eta Opioren Lehen Gerra hasi zen 1840an. Britainiarrek Hong Kong eta merkataritza-kontzesioak irabazi zituzten lehenengo Itun Desorekatuan. William Ewart Gladstone, aurrerago britainiar lehen ministroa izango zena, opio merkataritzaren etsai handia izan zen. Parlamentuko kide gisa, Gladstonek "zitalena eta ankerrena" zela esan zuen, Txina eta bereziki India britainiarraren arteko opio-merkataritzari erreferentzia eginez. Gladstone Britainia Handiak Txinan 1840an hasitako Opioaren Lehen Gerraren eta 1857an hasitako Opioaren Bigarren Gerraren kontra zegoen. Britainiarrek txinatarren aurka egindako indarkeria salatu zuen eta britainiarren opio-merkataritzaren aurka sutsuki egin zuen. Gladstonek "Palmerstonen Opioaren Gerra" zela esanez kritikatu zuen eta 1840ko maiatzean "Jainkoak Ingalaterrari egindako epaiketen beldur" zela esan zuen. Gladstonek hitzaldi ospetsu bat eman zuen Parlamentuan Opioko Lehen Gerraren aurka. Opiorekiko etsaitasuna bere ahizpa Helen pairatu zituen opioaren ondorioengatik izan zen. Palmerstonek eragindako opioaren lehen gerraren ondorioz, 1841 baino lehen, Gladstonek Peelen gobernuarekin bat egiteko mesfidati zegoen.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.606 ziren, horien artean 1.276 aktiboak ziren eta 330 inaktiboak ziren. 1.276 pertsona aktiboetatik 1.198 lanean zeuden (659 gizon eta 539 emakume) eta 78 langabezian zeuden (32 gizon eta 46 emakume). 330 pertsona inaktiboetatik 137 erretiraturik zeuden, 101 ikasten zeuden eta 92 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Opio
Opioaren gerrak eta gatazkak
1858an, Txinak Opioaren Bigarren Gerra galdu ondoren, Txinak opioa legeztatu behar izan zuen eta ekoizpen nazional masiboa hasi zen. Opioaren inportazioa 1879an iritsi zen bere puntu gorenera 6.700 tonarekin. 1906an, Txinak munduko opioaren % 85 ekoizten zuen, 35.000 tona inguru, eta bere gizonezko helduen % 27k, erregularki, opioa erabiltzen zuten. 1880tik aro komunista hasi arte, britainiarrak opioaren erabilera zapuzten saiatu ziren Txinan, baina honek morfina, heroina eta kokainaren erabilera bultzatu zuen, menpekotasunaren arazoa are gehiago areagotuz.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Diru sarrerak
2009an Bouvron udalerrian 1.102 unitate fiskal zeuden, 2.766,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.060 euro zen.
Opio
Opioaren gerrak eta gatazkak
Opioaren erabileraren izaera kaltegarriaren ebidentzia zientifikoa 1890eko hamarkadan, hein handi batean, agiririk gabekoa izan zen. Txinako misiolari protestanteek, merkataritzaren aurkako jarrera sendotzea erabaki zuten eta drogak egin zuen kaltea frogatzen zuten datuak bildu zituzten. Txinatar askok kristautasuna opioarekin lotu zuten. 1890eko Shanghaiko Misiolari Konferentzian, Opioaren Aurkako Elkarteak Sustatzeko Batzorde Iraunkorra ezartzea erabaki zuten, arazo hau gainditzeko eta opio merkataritzaren aurkako iritzi publikoa pizteko asmoz. Hainbat kide zeuden komite hartan. Misiolari horiek normalean haserre zeuden gobernu britainiarraren Opioaren Errege Batzordeak Indiara egindako bisitagatik, Txinara ez baitziren joaten. Beraz, misiolariek lehenengo Opioaren Aurkako Liga antolatu zuten Txinan misio-estazio bakoitzean zituzten kideen artean. Hampden Coit DuBose misiolari amerikarra izan zen lehen presidentea.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 87 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 20 eraikuntza enpresak ziren, 17 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 4 finantziazio enpresak ziren, 7 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Opio
Opioaren gerrak eta gatazkak
Erakunde honek ofizial nazionalak aukeratu zituen eta urtero bilera nazionala egiten zuren. Erakundea lagungarria izan zen Txinan zeuden mendebaldean gaitutako mediku bakoitzaren datuak biltzeko. Ondoren, William Hector Parkek Txinan Opioaren Erabilerari Buruz 100 Mediku Baino Gehiagoren Iritziak argitaratu zuen, (Shanghai: American Presbyterian Mission Press, 1899). Mediku horietako gehienak misiolariak ziren. Inkestan kontsultategi pribatuetan zeuden medikuak ere sartu ziren, bereziki Shanghai eta Hong Kongekoak, baita mendebaldeko herrialdeetako medikuntza eskoletan trebakuntza jaso zuten txinatarrak ere. Ingalaterran, Benjamin Broomhall, Txinako Barne Misioko zuzendaria, opio merkataritzaren oposiziogile aktiboa zen. Opio kontsumoaren debekua sustatzeko bi liburu idatzi zituen: The Truth about Opium Smoking eta The Chinese Opium Smoker. 1888an, Broomhallek Christian Union for the Severance of the British Empire with the Opium Traffic sortu zuen. Hango idazkari eta bere egunkari National Righteousnesseko editore ere bazen. Parlamentu britainiarra presionatu zuen opio-merkataritza geldiarazteko. Berak eta James Laidlaw Maxwellek 1888ko Londresko Misiolari Konferentzian eta 1910eko Edinburgoko Misiolari Konferentzian apelazioa egin zuten merkataritzaren jarraipena gaitzesteko. Broomhall hiltzen ari zenean, bere semeak (Marshall) The Times egunkariko berri ona irakurri zion: bi urtetan opio-merkataritzaren amaiera bermatzen zuen akordio bat sinatu zela.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 26 zerbitzu publikoetatik, 2 banku bulegoak ziren, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 autoeskola, 4 igeltseroak, 2 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak, 4 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 3 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.
Opio
Opioaren gerrak eta gatazkak
1906ko irailaren 20an, Txinako opioaren aurkako erresistentzia ofiziala berritu zen, 10 urtetan drogen arazoa ezabatzea helburu zuen antiopio ekimen batekin. Programa opioaren aurkako sentimendua publikoa bihurtzean oinarritu zen. Opioaren parafernalia publikoki erre zuten bilera masiboetan, hertsatzeko legezko ekintzak egin zituzten eta Fujian Anti-Opium Society bezalako erakundeei polizia-botereak eman zizkieten. Erretzaileek izena eman behar zuten droga errazioak murrizteko lizentziak lortzeko. Opio nekazarien aurkako errepresioa bortitza izan zen. Landa herrien jabetzak suntsitu zituzten, lurrak konfiskatu zituzten eta/edo jabeak torturatu, umiliatu eta publikoki exekutatu zituzten. Adikziodunek batzuetan misiolariengana jotzen zuten adikzioagatik tratamendua jasotzeko, nahiz eta askok atzerritar horiek droga-trafikoarekin lotu zituzten. Programa oso arrakastatsutzat jo zen.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 elektrotresna denda zen eta 1 lore-denda zen.
Opio
Opioaren gerrak eta gatazkak
Txinara (baina ez Hong Kongera) egindako zuzeneko opio-esportazioak bertan behera utzi ziren eta probintzia gehienek opio-ekoizpenik ez zutela aldarrikatu zuten. Hala ere, programaren arrakasta aldi baterako baino ez zen izan, opioaren kontsumoa azkar handitu baitzen 1916an, Yuan Shikai hil ondoren sortu zen anabasan. Opioaren laborantzak ere gora egin zuen. Bere puntu gorenera 1930ean iritsi zen, Nazioen Ligak Txina ekialdeko eta hego-ekialdeko Asiako legez kanpoko opioaren iturri nagusitzat jo zuenean. Boterea zuten tokiko askok merkataritza erraztu zuten aldi horretan, lurraldeen eta kanpaina politikoen inguruko gatazkak finantzatzeko. Eremu batzuetan, elikagaien laboreak desagerrarazi egin ziren opioari bide emateko. Horrek goseteak eragin zituen Kweichow eta Shensi probintzietan 1921 eta 1923 bitartean, baita elikagaien gabeziak beste probintzia batzuetan ere. 1915etik aurrera, talde nazionalista txinatarrek galera militarren garaia eta Itun Desorekatuak zirela eta, "umiliazio nazionalaren mendea" zela esan zuten, ondoren 1949ko Txinako Gerra Zibilaren amaierarekin berretsi zena.
Txinako Ningxia eta Suiyuan probintzietan, Ma Fuxiang jeneral musulman txinatarrak opio merkataritzan parte hartu zuen. Ma Fuxiangek egoera hobetzea espero zen, txinatar musulmanak oso ezagunak baitziren opioaren kontsumoaren aurka zeudelako. Fuxiangek opioa ofizialki debekatu eta legez kanpo utzi zuen Ningxian, baina Guominjunek bere politika ezeztatu zuen. 1933an, gizarteko maila guztietako pertsonak drogaz abusatzen ari ziren, eta Ningxia behartasunean geratu zen. 1923an, Baotoueko Txinako Bankuko ofizial batek Ma Fuxiang opio bidezko droga-trafikoan laguntzen ari zela ikusi zuen, bere gastu militarrak finantzatzen lagundu zuena. 1923an, 2 milioi dolar irabazi zituen salmenta horiek zergatzean. Ma jenerala bankua erabiltzen aritu zen, Txinako Gobernuaren ogasun sukurtsal bat, zilarrezko txanponak Baotoura bidaltzeko merkataritza babesteko helburuarekin.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bouvron udalerrian 74 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.135 hektarea erabiltzen.
Opio
Opioaren gerrak eta gatazkak
Txinako Alderdi Komunistaren peko opio-merkataritza garrantzitsua izan zen bere finantzetarako 1940ko hamarkadan. Chen Yung-Fak deskribapen historiko zehatz bat eman zuen esanez garai horretan opioaren merkataritza Yan'anen ekonomiarentzat funtsezkoa zela. Mitsubishi eta Mitsui opio merkataritzan nahasita egon ziren Japoniak Txina okupatu zuenean. Mao Zedongen gobernuari 1950eko hamarkadan opioaren kontsumoa eta ekoizpena errotik kentzea egozten zaio, murrizketarik gabeko errepresioaren eta erreforma sozialaren bidez. Hamar milioi mendeko derrigorrezko tratamendua jasotzera behartu zituzten, merkatariak exekutatu zituzten eta opioa ekoizten zuten eskualdeak labore berriekin landatu ziren. Gainerako opio ekoizpena Txinako mugaren hegoaldera mugitu zen, Urrezko Triangelura. Opio merkataritzaren hondarrak Asiako hego-ekialdean balio izan zuen batez ere, baina Vietnamgo Gerran soldadu estatubatuarrengana hedatu zen. 1971n, izurritearen gailurrean, soldaduen % 20k mendekotasuna zutela uste zen. 2003an, Txinak lau milioi droga erabiltzaile eta milioi bat drogazale zituela uste zen.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
Opio
Debekuak Txinatik kanpo
San Francisco Opium Den ordenantzara arte, ez zen egon inportazioari edo opioaren erabilerari buruzko lege-murrizketarik Estatu Batuetan. 1875ean, Ordenantza horrek debekatu egin zituen jendaurrean erretzeko gordelekuak. Neurri hori txinatarren aurkako sentimenduak eta zuriak gordelekuetara joaten hasten ari zirelako pertzepzioak bultzatu zuten. Honen ondoren, 1891ko Kaliforniako legea etorri zen, narkotikoek ohartarazpen etiketak eramatea eta euren salmentak erregistro batean erregistratzea eskatzen zuena. 1907an, Kaliforniako Farmazia eta Pozoi Legeari egindako zuzenketek opiazeoak mediku errezetarik gabe saltzea delitu bihurtu zuten, eta 1909an, opioa edo opio pipak edukitzea debekatu zen. 1883tik aurrera, opioaren inportazioa 6 eta 300 dolar artean zergapetzen zen libra bakoitzeko, 1909ko Opioaren Baztertze Legeak opioaren inportazioa erabat debekatu zuen arte. Antzera, 1914ko Harrison Narkotikoen Zerga Legeak, opiazeoen banaketari zerga bat ezarri zion, baina drogen debeku gisa balio izan zuen. Gaur egun, Drogak Kontrolatzeko Administrazioak arautzen du opioa, Kontrolatutako Substantzien Legearen pean.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Opio
Debekuak Txinatik kanpo
1895ean Australiako lege kolonial bat onartu ondoren, Queenslandeko Aborigenen Opio Salmenta Babestu eta Murrizteko 1897 ko Legeak aborigenen opioarekiko mendekotasuna jorratu zuen, baina laster bihurtu zen erregulazio administratiboaren bidez oinarrizko eskubideak kentzeko neurria. 1905erako, Australiako estatu eta lurralde guztiek opioaren salmenta debekatzen zuten antzeko legeak onartu zituzten. 1908an erretzea eta jabetza debekatu ziren. 1908tik 1920ko hamarkadaren erdialdera, opioaren txinatar kontsumitzaileekiko Kanadako jarrerak gogortu egin ziren eta droga zurien artean zabaltzeko beldurrak opioaren kriminalizazio eraginkorra eragin zuen.
Bouvron (Loira Atlantikoa)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Opio
Debekuak Txinatik kanpo
1909an, Opioaren Nazioarteko Konbentzioa sortu zen eta, 1914an, 34 naziok adostu zuten opioaren ekoizpenak eta inportazioak behera egin beharko zuela. 1924an, 62 naziok parte hartu zuten Batzordearen bilera batean. Ondoren, zeregina Nazioen Ligara pasa zen, eta sinatu zuten nazio guztiek estupefaziente guztien inportazioa, salmenta, banaketa, esportazioa eta erabilera debekatzea adostu zuten, helburu mediko eta zientifikoekin izan ezik. Ondoren, Nazio Batuetako Estupefazienteak Fiskalizatzeko Nazioarteko Batzordeak bere gain hartu zuen eginkizun hori. Opioa ekoizten duten nazioek gobernu-agentzia bat izendatu behar dute opioaren labore zilegiak ahalik eta azkarren jabetzeko uztaren ondoren, handizkako salmenta guztiak egiteko eta agentzia horren bidez esportatzeko.
Indo-Txinako zergak
1897tik 1902ra, Paul Doumer (beranduago Frantziako presidentea) Frantziako Indotxinako gobernadore nagusia izan zen. Iritsi zirenean, koloniak milioika libera galtzen ari ziren urtero. Ordaintzeko erabakia hartuta, hainbat produkturen gaineko zergak kobratzen zituen, horien artean opioa. Vietnamdarrek, kanbodiarrek eta laostarrek, zerga horiek ordain zitzaketen ala ez, etxeak eta lurrak galdu zituzten, eta sarritan jornalari bihurtu ziren. Bistan denez, diru-sarrerak lortzeko bide hori Indotxinako biztanleen artean opioa kontsumitzen jarraitzea bultzatu zuen.
Erabilera XX. mendean
Ekialdeko Europako aro komunistan, nekazariek paketeetan saldutako lo-belar zurtoinak etxeko produktu kimikoekin kompota (poloniar heroina) egiteko prozesatzen zituzten, eta mitxoleta- haziak koknarra (opiazeo bat) ekoizteko erabili ziren.
Zaharkitzea
Mundu mailan, apurka apurka opioide purifikatu, erdisintetiko eta sintetikoen barietateek opioa ordezkatu dute, eta beste anestesiko orokor batzuk erabili izan dira. Prozesu hau 1804an hasi zen, Friedrich Wilhelm Adam Sertürnerrek lehen aldiz morfina lo-belarretik isolatu zuenean. Prozesuak 1817 arte jarraitu zuen, Sertürnerrek opioaren morfina puruaren isolamendua argitaratu zuen, gutxienez hamahiru urteko ikerketaren ondoren eta bere eta hiru haurren aurkako epaiketa baten ondoren. Morfina purifikatuaren abantaila nagusia zen paziente bat dosi konkretu batekin trata zitekeela. Morfina produktu natural baten lehen produktu farmazeutiko isolatua izan zen, eta arrakasta horrek beste alkaloide batzuen isolamendua bultzatu zuen: 1820an, noskapina, estriknina, beratrina, koltxizina, kafeina eta kinina isolatu ziren. Morfinaren salmentak 1827an hasi ziren, Heinrich Emanuel Merck Darmstadtekoaren eskutik. Horrek lagundu zion bere familiako farmazia Merck KGaA farmazia konpainian bihurtzea. 1832an, Pierre Jean Robiquetek kodeina isolatu zuen.
Existentzia
Existentzia badenaren, existitzen denaren nolakotasuna da. Ohiko hizkeran, munduan egotea da baina berez termino filosofikoa da, ontologia filosofiako azpi-diziplinan, aztertutakoa. Existentziaren terminoari esentzia kontrajartzen zaio.
Etimologia
Existentzia hitza latinetik dator (exsistentia), zeinak ex- aurrizkiaz (-tik kanpo) esanahi duena eta bi atzikiz -nt- (ente=eragile) eta -ia (kualitatea) osatuta dagoen. Existentzia hitzak jatorrian existitu aditza latinez sistere dena du (finko egon). Laburbilduz, existentzia "kanpoan dagoena" edo "han dagoena" esan nahi du.
Opio
Zaharkitzea
Eter dietilikoaren eta kloroformoaren erabilera anestesia orokorrerako 1846-1847an hasi zen, eta berehala aldatu zuen opiazeoen eta solanazeoen alkaloide tropanoen erabilera, euren segurtasun erlatiboagatik. Heroina, lehen opioide semisintetikoa, 1874an sintetizatu zen lehen aldiz, baina ez zen aurrera eraman 1897an Felix Hoffmannek Elberfeldeko Bayer konpainia farmazeutikoan berriz aurkitu zuen arte. 1898tik 1910era, heroina umeentzako morfina eta eztulerako botikaren ordezko gisa merkaturatu zen. Heroinaren dosi hilgarria bere dosi eraginkorra baino ehun aldiz handiagoa zela uste zenez, heroina beste opioide batzuen alternatiba seguruagoa zela iragartzen zen. 1902rako, salmentak konpainiaren irabazien ehuneko 5 ziren, eta "heroinismoak" hedabideen arreta erakarri zuen. 1916an, Bayer oxikodona sartu zuen, kodeinaren antzeko tebaina-deribatu bat, eta mendekotasun gutxiago duen analgesiko gisa sustatu zen.
Denboran zehar, opioide sintetiko sorta askotariko atera dira: metadona (1937), petidina (1939), fentaniloa (1950eko hamarkadaren amaiera) eta bere deribatuak. Hala ere, morfina da AEBko borroka-medikuek gustukoen duten droga. Ez da aurkitu opioideen efektu analgesikoa berdinduko duen drogarik, mendekotasuna sor lezakeenaren zati handi bat bikoiztu gabe.
Existentzia
Kontzeptu filosofikoa
Existentziak auzi sakon eta garrantzitsuak sortzen ditu metafisikan, hizkuntzaren filosofian eta logika filosofikoan. Auzi horietako asko galdera hautan jasotzen dira: existentzia gizabanakoen jabetza al da? Izatea eta existentzia propietateak al dira? Eta existentzia banakoen propietatea dela baieztatuz, ba al dago hori falta zaion banakorik? Existentzia edozein entitateri erreferentzia egin diezaioke (izan entitate materiala, entitate fisikoa, erreala, ideala...)?
Kontzeptuaren garapena
Existentziaren inguruko hamaika galdera filosofiko egin daitezke eta egin dira. Hala ere, garaika existentziaren aspektu edo alderdi bat bestea baino gehiago nabarmendu izan da.
Opio
Ekoizpena eta erabilera
XX. mendearen hasieran, opioa debekatu zen hainbat herrialdetan. Horren ondorioz, opioa ekoizteko patroi modernoa sortu zen, legez kanpoko aisialdirako drogen edo hertsiki araututa dauden eta zerga handiak dituzten legezko sendagaien aitzindari gisa. 1980an, 2.000 tona opiok legezko eta legez kanpoko erabilera guztiak hornitu zituzten. 2006ko munduko ekoizpena 6.610 tona metrikokoa izan zen, 1906ko ekoizpen mailaren bosten bat gutxi gorabehera. Ordutik, opioaren ekoizpena gutxitu egin da.
Existentzia
Kontzeptuaren garapena
=== Antzinako Filosofian === Antzinako Filosofian existentziaren bi alderdi kontrajarriak bereizten zituzten. Batetik, benetako existentzia ideala, betierekoa eta aldagaitza dena. Bestetik, itxurazko existentzia, benetako existentziari kontrajartzen zaiona, eta, beraz, aldakorra eta atzemangarria dena. Hau da, existentzia fenomenologikoa.
Presokratikoak
Ez zuten existentziaren auzia jorratu, izateen entitateak baizik. Ez zitzaien izate hauen erroa edo natura zein den aztertzea interesatzen, zegoena edo existitzen zena azaltzea baizik. Hau da, existentzia bere horretan ez zuten landu. Errealitatearen izateak arkhe gisa aztertu zituzten. Ildo horretatik jarraituz, presokratikoek denaren jatorria atomoak (Demokrito), airea (Anaximenes), zenbakiak (Pitagoras)... zirela defendatu zuten.
Opio
Papaver Somniferum
Opiozko mitxoletak landare ospetsu eta erakargarriak dira. Loreak kolore, tamaina eta forma askotakoak dira. Lorategi pribatuetan, etxeko laborantza apala ez da legezko kontrolen mende egoten. Neurri batean, tolerantzia horrek mendekotasun-potentziaren aldakuntza islatzen du. Papaver somniferum L. elite izeneko opio labore batek % 91.2 morfina, kodeina eta tebaina ditu latexezko alkaloideetan; "Marianne" ongarriaren latexean, berriz, hiru alkaloide horiek % 14 baino ez dira. Azken laborantzan geratzen diren alkaloideak narkotolina eta noskapina dira nagusiki.
Existentzia
Platon
Platon (K.a 427-K.a 347) Grezia Klasikoko filosofo garrantzitsu bat izan zen.
La Nava
La Nava Huelvako probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 418 m-ko altueran eta Huelvatik 120 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 339 biztanle zituen 62 km²-tan banaturik.
Existentzia
Platon
Platonek existentziaren gaia planteamendu idealista batetik landu zuen, existentzia Ideien Munduan kokatuz. Horrez gain, planteamendu dualista egin zuen errealitatea bi dimentsio edo mundu kontrajarrietan bananduz: Ideien Mundua eta mundu fisikoa. Banaketa dualista hau Antzinako Filosofian itxura-errealitate dikotomiari erantzuten dion planteamendua izanen da. Lehenengoa, mundu ideala da, perfektua. Bigarrena aldiz, inperfektua eta atzemangarria da. Hau da, existentzia mundu fisikotik at egonen da, nolabait kanpoan dagoen zerbait izanen da, kontzeptuaren etimologiara egokitzen den ideia izanik.
K.a. 64
K.a. I. mendearen taula (K.a. II. mende | K.a. I. mende | I. mende)
Macroglossus sobrinus
Macroglossus sobrinus Macroglossus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.
K.a. 64
K.a. 80ko hamarkada | K.a. 70ko hamarkada | K.a. 60ko hamarkada | K.a. 50ko hamarkada | K.a. 40ko hamarkada
K.a. 69 | K.a. 68 | K.a. 67 | K.a. 66 | K.a. 65 | K.a. 64 | K.a. 63 | K.a. 62 | K.a. 61 | K.a. 60 | K.a. 59
Existentzia
Aristoteles
Aristotelesek existentziaren gaia lantzean bi ideia kontrajarriko ditu: esentzia eta existentzia. Dikotomia honek Erdi Aroko filosofian jarraipena izanen du.
Aristoteles Platonen dizipulua izan zen. Baina, bere planteamendua bere maisurenetik aldenduko da existentzia Platonen mundu fisikoan kokatzean. Hau da, Aristotelesek Ideien Mundua ukatu zuela esan daiteke eta, beraz, existitzen den mundu bakarra hau dela eta substantziez osatuta dagoela defendatu zuen. Aristotelesek izatea ente gisa aurkezten du, eta bi ousia edo substantzia banaezinetan bereizten du. Existentzia lehenengo ousia da, benetan existitzen dena eta partikularrari apelatzen diona. Lehenengo ousia edo substantzia era berean, materiaz (gorputza) eta formaz (gauzaren espeziea) osatuta dago. Bigarren ousia, aldiz, esentzia da, unibertsala, eta esentzia bera duten izate guztiak errepresentatzen ditu. Esentzia izateen aldagaitza den ezaugarria da.
Adibidez, “Mikelek 25 urte ditu” esaldian bi substantzia aipatzen dira. Lehenengo substantzia (edo ousia) Mikel da, hizkuntzan izen bereziaz adierazten dena. Bestelako hitz guztiek ez diote lehenengo substantziari erreferentzia egingo, Mikelen ezaugarriei baizik. Ezaugarri horiek zenbait kategoriatan sailkatzen dira (denbora, kualitatea, kantitatea, lekua...). Gainera, “Mikelek 25 urte ditu” esaldian esplizituki aipatzen ez den bigarren ousia edo substantzia (esentzia) dago, hain zuzen ere, gizatasuna.
Erdi Aroko filosofian
Existentziaren gaineko ulerkera Antzinako Filosofiarekin alderatzen badugu, Erdi Aroan aldatuko da. Eskolastikak arabiar filosofiaren bitartez iritsiko zaion Aristotelesen pentsamendua berreskuratuko du. Erdi Aroan erlijioek zuten pisuak edo garrantziak filosofian eragingo du. Beraz, existentziaren gaia auzi hauetara lerratuko da: Jainkoaren existentzia eta Jainkoaren eta gizakiaren arteko existentzia nola gauzatzen den.
Avizena
Avizena edo Ibn Siná (980-1037) filosofo, mediku eta zientzialari pertsiarrak eragin handia izan zuen Erdi Aroko autoreengan hala nola Akinoko Tomasengan. Horrez gain, Erdi Aroko pentsamendua irauliko du esentzia existentziaren oinarrian jarriz.
Poephila personata
Poephila personata Poephila generoko animalia da. Hegaztien barruko Estrildidae familian sailkatua dago.
Existentzia
Avizena
Avizenarentzat izate konkretua esentziarengatik existituko da. Hau da, Aristotelesek existentziari (lehenengo ousiari edo substantziari) lehentasuna emango dio esentziaren gainetik, eta Avizenak kontrakoa egingo du. Gainera, zerizan abstraktua eta izatea eskatzen ez duen zerizan konkretua bereizi zituen. Izatea beharrezkoa den zati batez (kasu honetan Alá, beti existitzen dena) eta «ahalezko» zati batez (munduko gainerako izakiak, kausa bakar batengatik existitzen direnak: Jainkoaren borondatea) osatuta dago. Bestalde, arimak banako den aldetik duen hilezintasuna ere ukatzen du.
San Agustin edo Agustin Hiponakoa
San Agustin edo Agustin Hiponakoa (354-430) filosofo eta teologoaren obraren helburu nagusia jainko baten (Jainko kristauaren) existentzia frogatzea da. Horretarako, hainbat ideia erabiliko ditu bakoitzari garapen ezberdin bat emanez. Behin Jainkoaren existentzia frogatuta dagoela, Jainkoaren sorkuntzaren existentziara igaroko da. Hiponako Agustinen aburuz, Jainkoak dena sortu duen aldetik, ona izango da. Ondorioz, existitzen den guztia ona da.
Santo Tomas
Santo Tomas edo Akinoko Tomas (1225-1274) filosofoak Aristotelesen pentsamendua "kristautu" zuen. Aipatzekoa da Aristotelesen obrak filosofo arabiarren eta juduen bidez Europara iritsiko direla. Akinoko Tomas Jainkoaren existentzia mundu sentsiblearen bidez frogatzen saiatuko da. Izan ere, autorearentzat "Jainkoa existitzen da" esaldiak ez da bitartekorik gabeko egia nabaria arrazoimenarentzat, ezta sortzetiko ideia gizakiarentzat ere. Hau da, Jainkoaren existentzia ez da apriorizko ideia gizakiarentzat. Ondorioz, Jainkoaren existentzia frogatzeko (frogatu behar delako) aposteriorizko bost bide eraikiko ditu Aristotelesen pentsamenduan oinarrituko direnak:
Opio
Papaver Somniferum
Landarea lehortu ondoren, buruek milimetro bat inguruko diametroa duten ehunka hazi biribil dituzte. Haziak landarearen goialdeko irekiduretatik modu naturalean irteten dira, koroaren azpian. Hazi-kapsulak lehortu eta apaintzeko erabil daitezke, baina morfina, kodeina eta beste alkaloide batzuk ere badituzte. Zorro horiek uretan irakin daitezke, iraupen luzeko intoxikazioa eragiten duen te mingotsa sortzeko. Heltzen utziz gero, lo-belar zorroak birrindu eta morfina-kopuru txikiagoak sortzeko erabil daitezke. Mitxoleta-haziak ogi eta pastelentzako osagai arrunt eta zaporetsuak dira. Mitxoleta-hazi gramo batek 33 mikrogramo morfina eta 14 mikrogramo kodeina ditu.
Bilketa eta tratamendua
Opioa egiteko landatzen denean, amapola horien heltze-zorroen azala hortz zorrotz batekin hurratzen da. Kontu handiz aukeratutako une batean hurratzen da, euriak, haizeak eta ihintzak latex zuri eta esnetsuaren jarioa zapuztu ez dezaten. Ebakidurak zorroak oraindik gordin dauden bitartean egiten dira, tindu hori txikia dutenean, eta ez dira oso sakonak izan behar. Indiako azpikontinentean, Afganistanen, Erdialdeko Asian eta Iranen, ebakidurak egiteko erabiltzen den tresna berezia nushtar edo "nishtar" deitzen da eta hiru edo lau hortz dauzka hiru milimetroko bereizketarekin, kapsulan zehar gorantz markatzen direnak. Ebakidurak hiruzpalau aldiz egiten dira bi egunetik hiru egunera bitarteko tarteetan, eta biharamun goizean "mitxoleta-malkoak" biltzen diren bakoitzean, erretxina marroi itsaskor batean lehortzen dira. Horrela bildutako akre batek hiru edo bost kilogramo opio gordin sor ditzake. Opioren latexa biltzeko txinatar metodo tradizional bat buruak moztu eta orratz lodi batekin zulatzea zen, eta ondoren opio lehorra jasotzea 24 eta 48 ordu bitartean. Opio gordina merkatari edo agente bati sal dakioke merkatu beltzean, baina normalean ez da landatik urrun joaten morfina basera findu aurretik, opio gordin garratza eta gelatinosoa mardulagoa eta gaulana egitea zailagoa delako. Landako laborategi gordinak gai dira opioa morfinazko base batean fintzeko azido-base erauzketa sinple baten bidez. Morfina itsaskor eta marroi koloreko oinarri bat adreiluetan prentsatzen da eta eguzkitan lehortzen da. Hori erre, beste forma batzuetan prestatu edo heroinan prozesatu daiteke.