cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Martin Díez Liatzasolokoa
Biografia
1527an Bartzelonara joan zen eta bertan egin zituen bere lanik handienak. 1535ean Paula Boteyrekin ezkondu zen eta seme-alabarik ez zutela izan ematen du, testamenduan ondasun guztiak Bartzelonako Santa Cruz ospitaleari utzi baitzizkion.
Beste artean eskultore hauen eragina izango zuen: Pedro Núñez, Enrique Fernández (1527) eta Damián Forment (1536) (Pobleteko erretaula). Kataluniako leku desberdinetan lan egin zuen: Bartzelona, Terrassa (1539), Moncada y Reixach (1544), Sassari (1548), Castellar del Vallés (1569), Llissá de Munt (1576) eta La Granada (1578).
Obra
Gutxi gordetzen dira:
Beste lan batzuk egozten zaizkion:
Beste batzuk galdu egin dira:
Stede Broec
Stede Broec Herbehereetako Ipar Holanda probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 21.268 biztanle zituen.
Adventure time
Adventure Time Estatu Batuetako marrazki bizidunen telesaila da. Pendleton Wardek sortu zuen. Seriea ofizialki 2010ko apirilaren 18an estreinatu zen, Cartoon Network katean.
Telesailean bi lagunen (eta adopziozko anaien) bizitzan oinarrituta dago: Finn, 13 urteko nerabea eta Jake, txakur magikoa. Biak zuhaitz batean bizi dira, Ooo-ko lurretan, gaiztoen kontra borrokatzen eta printzesak salbatzen.
Testuingurua
Seriea testuinguru post-apokaliptiko batean gertatzen da, onddoen guda eta gero geratzen den mundua da. Onddoa bonba atomikoek uzten duten hodeiaren metafora da.
Onddoen guda
Guda honetatik bizirik irten zen bakarra Finn zela suposatzen da. Gero jakin izan zen Simon Petrikov (orain izotz erregea dena) koroaren esker lortu zuela Marcellinekin bizirik ateratzea ere.
Ondorio nabarmenak
Agertzen diren pertsonai guztiak mutazioak dira gudaren ondorioz, baina batez ere, Lich-aren sorrera ekartzen du guda atomikoak. Lich, gorroto guztiaren bilketaren ondorioz sortzen da, eta seriean agertzen da etengabe.
Atalak
Atal bakoitza hogei minutukoa da, eta barruan bi episodio ditu, beraz, kapitulu bikoitzak dira. dagoeneko bostgarren denboraldiagatik doaz Ameriketan, Espainian laugarrenetik.
Elisabet Bavariakoa, Belgikako erregina
Elisabet Bavariakoa (Possenhofengo gaztelua, 1876ko uztailaren 25a - Brusela, 1965eko azaroaren 23a), dukesa Bavarian, belgikarren erregina ezkontidea izan zen 1909 eta 1934 bitartean.
Bizitza
Karl-Theodor Bavariakoaren eta Maria Josefa Portugalgoaren alaba zen. Wittelsbacheko etxearen adar txikietako bateko kidea zen aitaren aldetik, Maximilian Joseph Bavariakoaren eta Luisa Bavariakoaren biloba. Amaren aldetik Mikel I.a Portugalgoaren eta Adelaida Löwenstein-Wertheim-Rosenbergekoaren biloba zen.
1900ean, Alberto Belgikako printze oinordekoarekin ezkondu zen. Hiru seme-alaba izan zituzten:
Okupazio naziaren garaian, bere harremanak erabiliz, ehunka haur juduren deportazioa ekiditen saiatu zen; arrakasta txikia izan bazuen ere, Zuzena Nazioen Artean izendatu zuen Yad Vashem israeldar erakundeak. Ezaguna egin zen Bigarren Mundu Gerraren ostean, Gerra Hotzaren garaian hainbat herrialde komunistetara bisitak egin zituelako, hala nola SESBra, Txinara eta Poloniara. Horregatik "erregina gorria" ezizena eman zioten Belgikan. Artearen eta kultuaren maitalea, kultura erakunde askotako mezenas izan zen. 1965ean hil zen.
Real Sociedad 1979-1980
1979-1980 denboraldian Real Sociedadek Espainiako Ligaren marka bat gainditu zuen, jarraian galdu gabeko partiden kopuruarena, ordurarte Real Madrilek zeukana (2018 arte Errealak mantendu zuena, FC Barcelonak lekukoa hartuz). 38 partida etengabean porrot egin barik jardun zuen taldeak, 32 denboraldi honetan eta beste 6 aurrekoan.
Txapeldunordeak izan ziren txuri-urdinak Ligan, Real Madrilek irabazita, eta azken aurreko partidan Sevilaren aurka galtzeak eragotzi zien azkenean garaile izatea. Hurrengo denboraldian, historian lehenengo aldiz, txapeldunak izatea lortu zuten. Halaber, sailkatu ziren UEFA Kopan jokatzeko.
Entrenatzaile lanetan Alberto Ormaetxea ibili zen, eta presidentea Jose Luis Orbegozo zen.
Aurrelariak
Luciano Murillo, Amutxastegi, Txoperena, Elkoro eta Jose Ramon Esnaolak taldea laga zuten aurreko denboraldian.
Liga
Bigarren postua lortu zuen beraz Errealak, 52 punturekin (eta 18 positibo).34 partidatan 19 irabazita, 14 berdinduta eta bakar 1 galduta. Aldekogolak 54 izan ziren, eta aurka 20.
Sailkapena
1. Real Madril: 53 p (+19)
2. Real Sociedad: 52 p (+18)
3. Sporting de Gijon: 39 p (+5)
4. FC Barcelona: 38 p. (+4)
5. Real Betis Balompié: 36 p. (+2)
6. Valencia Club de Fútbol: 36 p. (+2)
7. Athletic: 35 p.
8. Sevilla Fútbol Club: 34 p.
9. UD Salamanca: 34 p.
10. UD Almería: 33 p. (-1)
11. Real Zaragoza: 33 p. (-1)
12. UD Las Palmas: 32 p. (-2)
14. RCD Espanyol: 30 p. (-4)
15. Hercules CF: 28 p. (-6)
16. Rayo Vallecano: 26 p. (-8)
17. Burgos Club de Fútbol: 20 p. (-14)
18. Malaga CF: 19 p. (-12)
Liolaemus parvus
Liolaemus parvus Liolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
La Haie-Traversaine
La Haie-Traversaine Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
T2: Trainspotting
T2: Trainspotting 2017ko Danny Boyle ingeles zinema zuzendariak zuzendutako komedia beltz eta drama film bat da. Irvine Welsh eskoziar idazlearen Porno eleberrian oinarritua dago. Ewan McGregor, Ewen Bremner, Jonny Lee Miller eta Robert Carlyle aktoreek antzeztu zuten.
La Haie-Traversaine
Biztanleria
2007an La Haie-Traversaine udalerrian erroldatutako biztanleak 493 ziren. Familiak 185 ziren, horien artean 39 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 31 bakarrik bizi ziren emakumeak), 67 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 79 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
T2: Trainspotting
Berez, 1996ko Trainspotting film ospetsuaren jarraipena da, hura zuzendu zuen zuzendari berberak zuzentzeaz gain, hartan antzeztu zuten aktore berberak ere antzezten baidute, eta hura bezalaxe Eskoziako Edinburgh hiriburuan hogei urte beranduago girotua dago.
Argumentua
Lehenbizi aukera bat egon zen ...... ondoren traizioa. Jada hogei urte igaro dira. Gauza asko aldatu dira, baina dena berdin doa. Mark Renton (Ewan McGregor) sorlekua dei dezakeen tokira itzuli berri da: Edinburgh. Bere zain betikoak daude: Spud (Ewen Bremner), Sick Boy (Jonny Lee Miller) eta Begbie (Robert Carlyle). Beste aspaldiko hainbat adiskide ezagun ere zain dauzka: atsekabea, galera, poza, mendekua, gorrotoa, adiskidetasuna, maitasuna, irrikia, beldurra, damua, diamorfina, autosuntsiketa eta heriotz arriskua, denak Marki ongietorria egiteko ongi-ongi lerrokatuak eta bakoitza bere txandaren zain daude, denak berarekin noiz dantzatzeko prest.
La Haie-Traversaine
Etxebizitza
2007an 216 etxebizitza zeuden, 187 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 210 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 187 etxebizitza nagusietatik 134 bere jabearen bizilekua ziren, 49 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 25 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 118 etxek bost zituzten. 130 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 68 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 111 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 310 ziren, horien artean 245 aktiboak ziren eta 65 inaktiboak ziren. 245 pertsona aktiboetatik 237 lanean zeuden (124 gizon eta 113 emakume) eta 8 langabezian zeuden (2 gizon eta 6 emakume). 65 pertsona inaktiboetatik 26 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Haie-Traversaine udalerrian 189 unitate fiskal zeuden, 497,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.542 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 zurginak ziren, 1 iturgina eta 1 jatetxe.
2000. urtean La Haie-Traversaine udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 976 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Maurolicus mucronatus
Maurolicus mucronatus Maurolicus generoko animalia da. Arrainen barruko Sternoptychidae familian sailkatzen da.
Promerops gurneyi
Promerops gurneyi Promerops generoko animalia da. Hegaztien barruko Promeropidae familian sailkatua dago.
Astano
Astano Suitzako udalerria da. Ticino kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Itanagra
Itanagra Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Takuma Edamura
Takuma Edamura (枝村 匠馬, 1986ko azaroaren 16a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shimizu S-Pulse eta Cerezo Osaka.
Ereinotz
Ereinotza edo erramua (Laurus nobilis) zuhaitz bat da. Landare termofiloa da eta berezkoa da kostalde trokarte heze eta itzaltsuetan, bai eskualde mediterranear eta atlantiarrean ere. Euskal Herriko isurialde atlantikoan haltzadi, baso misto eta artadietan aurkitzen da, eta inoiz basotxoak eratzen ditu. Oso zaila da, jada, bereiztea zein den landatua eta zein den bertakoa. Izan ere, sakabanaketa ornitokoroak (hegazti bidezko sakabanaketa) eta landatua izanak eragozten dute berezko populazioak eta aspaldiko edo ez hain aspaldiko landaketak bereiztea.
Bere izen binomiala Laurus latinez erramua esan nahi du. Nobilis hitza nobletik dator, kontutan hartu behar baita lehen olinpiadetako irabazleak erramu koroa batez koroatzen baitzituzten.....
Ezaugarriak
Zuhaitzak orokorrean txikiak dira, 10-12 metro eskasera iristen direnak. Adaburu trinko eta erregularra, oinetik adarkatzen dena. Enbor zuzena, azal mehe eta leunekoa, kolore grisaska edo arreska. Adar tenteak eta adaxkak glabroak eta lustredunak dituzte.
Hostoak
Lantza formako hosto luzangak, 6-15 x 2-5 cm-koak, glabroak. Gainaldean berde ilunak eta argiagoak azpialdean, batzuetan hertz uhindukoak. Gogorrak dira, ezko ugariko kutikula dela eta. Usain bereizgarria dute, eta ur-estresa dela-eta ugariagoa da isurialde mediterranearrean.
Loreak
Zuhaitz monoikoak dira. Loreak, 4-6, galtzarbeko gingiletan, oinetan 2-4 brakteaz osatuak. Periantoko piezak, 3-4,5 x 1,5-2 mm-koak, erorkorrak berde horixkak edo zurixkak. Lore arren estanbreak 3 mm ingurukoak eta emeek 4 harizpi antzu eta erdian pistilo bat dute.
Maria Elisabet Bavarian
Maria Elisabet Bavarian (1784ko maiatzaren 5 - 1849ko ekainaren 1) Dukesa Bavarian izan zen Wittelsbach etxeko Birkenfeld-Gelnhausen lerroaren ordezkari gisa. Louis-Alexandre Berthierrekin ezkondu eta gero Wagrameko printzesa eta Neuchâteleko printzesa izan zen.
Ereinotz
Fruitua
Oliba txiki baten itxurakoa da, 9 x 6,5 mm-koa, hasieran kolore berdekoa eta belzten doana heldu bilakatu ahala.
Sameera Moussa
Sameera Moussa (1917ko martxoaren 3a - 1952ko abuztuaren 5a) egiptoar fisikari nuklearra izan zen, erradiazio ionizatzailean doktoratua, teknologia nuklearraren erabilera medikoa mundu guztiarentzat eskuragarria izan zedin lan egin zuena. Bakearen Aldeko Energia Atomikoaren Konferentzia antolatu zuen eta "bakerako atomoak" lemapean nazioarteko konferentzia bat ezartzeko deialdia babestu zuen.
Maria Elisabet Bavarian
65 urterekin hil zen, Parisen.
Sameera Moussa
Gaztaroa eta unibertsitatea
1917an jaio zen Egipton, el-Gharbiyako Gobernazioan. Bere ama minbiziak jota hil zen, eta orduan Nabawaya Moussa aita Kairora joan zen familiarekin, non dirua Hussein eskualdeko hotel txiki batean inbertitu zuen. Bere aitaren temaren ondorioz, Moussa Kaser Lo-Shok lehen eskolan egon zen, Kairoko eskola zaharrenetako bat. Lehen hezkuntza amaitu ondoren, Banat El-Ashraf eskolara sartu zen, bere aitak, Nabawya Moussa politikari eta ekintzaile ospetsuak eraikia eta zuzendua izan zena.
Ereinotz
Erabilerak
Bere zur gogorragatik baso ustiapenari dagokionez interes gutxikoa da
Sameera Moussa
Gaztaroa eta unibertsitatea
Bere hezkuntza ertainean nota onak lortu zituen arren, eta ingeniaritza ikasketak egiteko aukera izan arren, Kairoko Unibertsitateko Zientzia Fakultatean sartzea eskatu zuen. 1939an, Moussak BSc bat lortu zuen erradiologian klaseko lehen ohoreekin, zenbait materialetan X izpien erradiazio efektuak ikertu ondoren. Moustafa Mousharafa doktoreak, fakultateko lehen dekanoak, bere ikaslearengan zuen uste ona adierazi zuen fakultatean irakasle irakurle izateko kontratatuz. Ondoren, fakultate berean lehen irakasle laguntzailea izan zen, eta unibertsitatean postua lortu zuen lehen emakumea, erradiazio atomikoan doktoretza lortu zuen lehena izan zelarik.
Ereinotz
Erabilerak
Ez ordea bere hostoak; usaintsu, izerditsu eta estimulatzaileak. Hostoak antzina Olinpiar Jokoetako txapeldunen koroa egiteko erabiltzen ziren. Gaur egun, sukaldaritzan erabiltzen da gozagarri gisa. Eta gainera, badituzte ezaugarri karminatiboak eta urdaileko tonikoak.
Sameera Moussa
Ikerketa nuklearra
Moussak "bakerako atomoetan" sinesten zuen, eta esan zuen tratamendu nuklearra "aspirina bezain eskuragarri eta merke" bihurtuko zuela. Helburu hori lortzeko lan egin zuen, eta bere ikerketa intentsiboaren bidez, kobrea bezalako metal merkeen atomoak apurtzen lagunduko zuen ekuazio historiko bat formulatu zuen, ondorioz bonba nuklear merke bati ere bideak irekiz.
Ereinotz
Erabilerak
Sukaldaritzen gisatu eta erregosietan, marinatuetan, itsaskiak egosteko, baita azkenburukoetan ere, arroz esnean adibidez erabiltzen dira. Freskoa edo lehorra eros daiteke.
Molinatz
Molinatz Nafarroa Garaiko Xabier udalerrian XIV. mendeko errota bat da. Aragoi ibaia ingurutik pasatzen da.
Historia
XIII. eta XIV. mendeen artean eraikia, Xabierko jaun-andreena izan zen, Jatsu-Azpilkueta familiarena, Frantzisko Xabierrekoaren gurasoena. Bere garrantzia, eraikuntza zoragarrian ez ezik, bere kokapen estrategikoan ere oinarritzen da. Xabierko gaztelutik kilometro eta erdira, Ezka ibaitik iristen ziren almadiek nahitaez igaro behar zuten, Erronkaribarretik Zaragozara eta Tortosara egurra eramanez. Xabierko errotan, egur baten zerga ordaindu behar zuten almadia bakoitzeko, errotaren harlauzek enborren marruskadurarekin jasaten zuten kalteagatik. Nafarroako errege Henrike III.a Nafarroakoa jaunak Xabierko Jaunari eman zion pribilegio bat zen, bere etengabeko zerbitzuen sari gisa. Tradizioak dioenez, San Frantzisko Xabierkoak eta bere anai-arrebek haurtzaroan gehien erabiltzen zuten tokietako bat zen.
Sameera Moussa
Ikerketa nuklearra
Bakerako Energia Atomikoaren Konferentzia antolatu zuen eta "bakerako atomoak" lemapean nazioarteko konferentzia bat ezartzeko deia egin zuen, non garaiko zientzialari garrantzitsu asko gonbidatu ziren. Konferentziak hainbat gomendio egin zituen arrisku nuklearretatik babesteko batzorde bat ezartzeko, berak suharki defendatu zuena. Moussak bere burua eskaini zuen hainbat ospitaletan minbizia zuten pazienteak tratatzen laguntzeko, besteak beste bere amak gaixotasun horren aurkako borroka gogorra bizi izan baitzuen.
AEBetara bisita
Fulbright Atomic Program-eko beka bat jaso zuen Kaliforniako Unibertsitatean ikerketa ekipamendu modernoenak ezagutu eta erabiltzeko. Bere ikerketa nuklear aitzindaria aitortzeko, Estatu Batuetako instalazio atomiko sekretuak bisitatzeko baimena eman zion. Bisitaldiak eztabaida piztu zuen Estatu Batuetako akademiko eta zientzialarien artean, Moussa baitzen horrelako instalazioak bisitatzen zituen lehen atzerritarra.
Molinatz
Deskribapena
XV. mendeko ojiba-obra interesgarria da, Aragoi ibaiaren ertzean kokatua. Gainbeheraren garaian, Xabierren anai-arrebak ez zeudenean, esaten da neurri batean utzikeriagatik eta beste batean bere harlanduzko lan apartaren aprobetxamenduagatik pixkanaka deskuidatuz joan zela.
Sameera Moussa
AEBetara bisita
Ameriketako Estatu Batuetan bizitzeko hainbat eskaintza errefusatu zituen, baita herritartasun amerikarra ere, "Egipto, nire aberri estimatua, nire zain dago" esanez.
Molinatz
Deskribapena
Gaur egun, oinplanoko eraikin bat dago, eta hainbat sail bereizten dira bertan. Errota osoa baina erdi parean inguratzen duten hormak mantentzen dira. Ojiba-arkua erabat kontserbatzen da, eta eraikin honetako mirarietako bat da. Adituen arabera, harlangaitz-horma bikaina du, eta karearen kalitatea. Uraren sarrera- eta irteera-zuloa ere kontserbatzen da, baita sarrerako atea gainditzen duen harrizko eskailera bat ere.
Sameera Moussa
Heriotza
1952ko abuztuaren 5ean, AEBetara egin zuen bisitaren bukaeran etxera itzultzeko asmoa zuen Sameerak. AEBetako presidenteak, ordea, bidaia batera gonbidatu zuten. Bidaia horretan hil zen Sameera, zihoan autoa labar batetik erori baitzen. Istripua oso bitxia izan zen, aurrerago frogatu baitzen gonbidapena faltsua zela, eta gainera, autoko gidariak autotik salto egin zuen istripua baino lehentxeago, eta ondoren, ez zen ezer gehiago jakin. Honek guztiak, pertsona batzuei prestatutako hilketa bat izan zela eta Mossad israeldarra atzean zegoela sinestarazi zien.
Sariak eta ohoreak
Egindako ahaleginei esker, sari asko eman zizkioten. Horien artean:
Leioako hizkera
Leioako hizkera (Leyoáko berbeté) Leioan hitz egiten den bizkaieraren ipar-sartaldeko (Uribe Kosta, Txorierri eta Mungialdea) azpieuskalkiaren aldaera da. Leioako hizkera Uribe Kostako eta Txorierri sartaldeko aldaeren tarteko berbeta da, Getxo eta Berangokoenen oso antzekoa.
Herria
Leioa Bizkaiko udalerri bat da, Bilboko itsasadarraren eskoialdean kokatua. . urtean 0 biztanle zeuzkan, % 21,8 euskaldunak, baina bertako jatorrizko hizkera erabiltzen dutenak askoz gutxiago dira, belaunaldien arteko hizkuntzaren transmisioak etendura handia eduki baitu.
Izan ere, XX. gizaldian izandako kultura-aldaketek eta Espainiako erdaldunen etorrera gehiegizkoak Leioako hizkera agoniara eroan dute. Edozelan ere, hizkerari baserri-giroan bizirik eutsi zaio, XX. gizaldian gertatutako ekonomia-aldaketen eraginez baserriko jarduerak baztertuta geratu badira ere. Horrez gain, Leioako jatorrizko biztanleen ondorengo batzuk ere jakin dakite herriko berbeta.
Leioako udalak zenbait neurri hartu izan ditu hizkera biltzeko eta zabaltzeko, hari buruzko idaztiak argitaratzen lagunduz.
Bokalak
-oa > -o egiten da jon 'joan' (e. b. no 'noa'; o 'hoa'; do 'doa'; gos 'goaz') eta eron 'eroan' (e. b. dárot 'daroat'; dárosu 'daroazu'; dáres 'daroatzate') aditzen orainaldiko adizkietan.
-i galtzeko joera dago partizipioetan, gehienbat silaba bitik gorakoak direnean eta i bokalaren aurrean l, n, r eta s kontsonanteak daudenean ibil san 'ibili zen'; ímingo 'ipiniko'; iger dosu 'igartzen duzu' eta ukus dona 'ikusi dun'.
i eta u bokalen ostean a > e bihurtzea orokortua dago (e. b. bátzuten 'batzuetan'; níes 'nigaz'; nórtzuntzeko 'nortzuentzako'; karidede 'karitate'; ostikeda 'ostikada'; apur bet 'apur bat'; kendúte 'kenduta'). i - a/e > i - i egiteko joerak indar handirik eduki ez arrik, ikisi 'ikasi'; iribitu 'irabiatu'; irikin 'irakin' eta irigi 'ireki' moldeak agertzen dira.
u- dago ondorengo hamaika berbon hasieran: uger 'igeri'; ukutu 'ikutu'; ukusi 'ikusi'; ulle 'ile'; untze 'iltze'; uri 'hiri'; urten 'irten'; urun 'irin'; usen 'izen'; úsen 'izain' eta ugelario 'igel' berbaren aldaera. r dardarkari azkarraren aurrean e > a ematen da honako berbotan: bardin 'berdin'; barri 'berri'; txarri 'txerri'; akar 'aker'; garri 'gerri'; garnu 'gernu'; asarre 'haserre' eta bastar 'bazter'. Berba amaieran -ain diptongoa -an egiten da (e. b. erran 'errain'; espan 'ezpain'; gan 'gain'; laban 'labain'; san 'zain'). Berba amaieran -un -uin eta -in amaikiei nagusitzen zaie (mun 'muin'; lurrun 'lurrin').
Leioan ez daukate ia indarrik -eu- > -au- (e. b. auli 'euli'; áuskera 'euskera'; sauk 'zeuk'; daust (< deust) 'dit') eta -ei- > -ai- (e. b. baye 'behia'; gáyena 'gehiena'; ogai 'hogei'; Layoá 'Leioa') egiteko joerek, baina, Getxon eta Berangon orokorrak dira.
Kontsonanteak
[j] ahoskera dago berba euskaldunen hasieran (e. b. yai 'jai'; yainko 'jainko'; yakin 'jakin'; yarámon 'jaramon'; yaube 'jabe'; yáyo 'jaio'; yosi 'josi'), bai eta erdal jatorriko berba batzuetan ere (e. b. yaboi 'xaboi'; yántza 'dantza'; yárre 'pitxer'; yoko 'joko'). Erdaratik hartutako maileguetan [x] ahoskatzen da gehienetan: jénero, jénte, jubilasino. NOR-NORI saileko iraganaldiko eta hitanoko adizkietan ere y- esaten da: yákiten 'zitzaidan'; yákion 'zitzaion'; yákiun 'zitzaigun'; yok 'dik'; yotena 'dinat'.
Lau txistukariak bitara ekarriak daude: s eta z > s (e. b. gaste 'gazte'; asa 'aza') eta ts eta tz > tz (e. b. utz 'huts') egiten dira. Halandaze, asi 'hasi/hazi' eta atzo 'atzo/atso' esaten dira.
Leioan t ez da bustitzen; l eta n bustitzea ez dago orokortua, baina adibide franko topa litezke: bagílle 'bagila'; eskilléra 'eskailera'; ollo 'oilo'; salle 'saila'; arrañe 'arraina'; giñar 'txilar'; giñárrabe 'aitaginarreba'; iños 'inoiz'; iñurri 'inurri'; señe 'seina'; uñe 'oina'.
i + z > x eta i + tz > tx egiten da, esaterako, axe 'haize'; bixer 'bizar'; bixi 'bizi'; dakixu 'dakizu'; elexe (< eleiza) 'eliza'; gixon 'gizon'; gox 'goiz'; ixen 'izan'; ixeko 'izeko'; keríxa (< kereiza) 'gerezi'; aretx (< hareitz) 'haritz'; atx 'haitz'; atxine 'antzina'; eretxi (< ereitzi) 'iritzi'; gatx 'gaitz'; urretx (< urreitz) 'hurritz'. Berba hasierako tx- agertzen den bustidura adierazkorra bakarra izan da (e. b. txérpa 'erpe'; tximeldu 'zimeldu'; tximur 'zimur'; txipristin 'zipristin').
Antzina sudurkaria zen i bokalaren ostean n/ñ kontsonantea garatu da: erdal «-(c)ión» > -zino (e. b. aksino 'akzio'; ilusino 'ilusio'; osesino 'obsesio'; pensino 'pentsio'); *io-ren adizkietan (e. b. dinot 'diot'; dinok 'diok'; dinu 'diogu'; dinosue 'diozue'; dineude 'diote'; dinostesu 'diostazu').
Bere 'ere'; busterri 'uztarri' eta girrintzi 'irrintzi' berbei hasieran herskaria erantsita daukate. Abasuse 'babazuza'; amotz 'kamuts'; odolgi 'goroldio'; okotz 'kokots' eta iko 'piku' berbek ez daroate herskaririk hasieran. Hasieran herskari ahoskabea daukate ondorengo berbok: keríxe 'gerezi'; korotz 'gorotz'; kurtze 'gurutze'; parkatu 'barkatu'; pekatu 'bekatu' eta tórre 'dorre'; hasieran, ostera, herkari ahostuna dago bitz 'bits'; górta 'korta' eta girten 'kirten' berbetan. l eta n ostean t eta p gorde dira erdaratik hartutako hiru mailegu hauetan: altara 'aldare'; dénpora 'denbora' eta jénte 'jende'. Herskarien arteko txandakatzeak ematen dira berba batzuetan (e. b. aista 'ahizpa'; kunpúlle 'tipula'; lebatz 'legatz'; gei 'dei'; dusti 'guzti'). Berebat, berba batzuen hasieran b- eta m- txandakatzen dira, esaterako, makállo 'bakailao' eta berinde 'askari'. -k- ondorengo berbetan galtzen da: sélau 'zelako'; edosélau 'edozelako'; esélau 'ezelako'; ólau 'holako'; álau 'halako'; lau 'lako' (honakoak dira neurria adierazteko berbon kideak: sélaseko 'zelaseko'; edosélaseko 'edozelaseko'; esélaseko 'ezelaseko'; ólaseko 'holaseko'; álaseko 'halaseko'; laseko).
Liolaemus poecilochromus
Liolaemus poecilochromus Liolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
Leioako hizkera
Kontsonanteak
l, n eta r kontsonanteetan amaitzen diren berben ostean z- daukaten adizkiak agertzen direnean, txistukari frikaria (s) ahoskatzen da, ez afrikatua (tz) il siren 'hil ziren' (ez il tziren). Ez partikula hasieran z- daukan adizki batekin elkartzen denean ere frikaria (s) ahoskatzeko joera dago esan 'ez zen' (ez etzan).
l > r egiteko joera dago kontsonante baten aurrean (e. b. aurki 'aulki'; orío 'olio'). -r- -d- eginda agertzen da bedar 'belar'; edur 'elur'; ider 'ilar' eta sider 'zilar' berbetan. n- > l- bihurtzea ematen da narru 'larru' berban.
Azentua
Leioan azentua talde fonologikoaren azken silaban egon ohi da (e. b. laguné 'laguna'; lagunerí 'lagunari'; lagun ederrá; gure lagun ederrarí). Ipar Uribeko herrien izenetan azken silaban azentua agertzen da: Barriké 'Barrika'; Berangó; Fiké 'Fika'; Getxó; Larrabetzú; Leioá; Lesamá 'Lezama'; Plentzí 'Plentzia'. Edozelan ere, azentu berezia daukaten berba nahia dago, hiru multzotan bereiz litezkeenak. Lehenik, erdaratik hartutako maileguak: ábi 'habia'; ántzar; dénpora; íngiru 'inguru'; kánpo; kollára 'koilara'; lándare; léku; sékule 'sekula'; sapátu; doméka... Bigarrenik, berba elkartu eta eratorriak: áitite/ámoma 'aitite/amama'; árenegun 'herenegun'; éuskera/érdera 'euskara/erdara'; egústen/éguen 'asteazken/ostegun'; bákarrik; báserri; bátzuk; bérbeta/ólgeta 'hizkuntza/jolas'; béskari; édari/yánari 'edari/janari'; bíllusik/óñutzik 'biluzik/oinutsik'; étzondo/étzalde/étzoste 'etxondo/etxalde/etxoste'; gíau/lélau 'gehiago/lehenago'; índaba 'indaba'; lárregi 'gehiegi'; nónor/nónok/nónon/nónora/nónos 'nor edo nor/nork edo nork/ non edo non/nora edo nora/noiz edo noiz'; okéran 'okaran'; óllar 'oilar'; úñetako 'oinetako'; sálgai; sábalik; sútunik; sélau 'zelako'... Azkenik, azalpen garbirik bako eredu batzuk ere badaude: árruntze 'arrautza'; árte/árteko/ártera/ártetik; ásau 'asago'; átze/áurre; béste; Bílbo; Bískaya 'Bizkaia'; égi 'egia'; egúski 'eguzki'; ínglaterra 'Ingalaterra'; iñúrri 'inurri'; múskerra; órrotz 'orratz'; kókolo; papau 'mozolo'; txístu...
Azentu bereizgarria
Azentua singularra eta plurala bereizteko balio du: Erakusleetan ere azentua da bereizgarri (e. b. onek 'honek'; orrek 'horrek'; arek 'hark' ergatibo singularrean; eta ónek 'hauek'; órrek 'horiek'; áik 'haiek' pluralean).
Azentuak esangura banako berbak ere bereizten ditu: Era berean, azentuak bereizten du ba- baiezkoa eta baldintzazkoa: badatór esnedune (baiezkoa) eta esnedune bádator (baldintzazkoa); eadabíl menditi (baiezkoa) eta menditi bádabil (baldintzazkoa); badao/bádao 'badago'; badaki/bádaki 'badaki'; badeko/bádeko 'badauka'... Salbuespen bakarra jon 'joan'-en adizkiak dira: bádo/bádo 'badoa'; básos/básos 'bazoaz'... Aginterako adizkiek ere azentua daukate: elexéti datórrela ukus dot 'elizatik datorrela ikusi dut' (denborazkoa) eta dátorrela bier goxen! 'datorrela bihar goizean!' (aginterakoa). Iraganaldiko eta erlatiboko adizkien artean aurkakotasun bat ere gertatzen da: atzo ukus gendun geure lagune 'atzo ikusi genuen geure laguna' (iraganaldikoa) eta ukus géndun lagune etzera ekar du 'ikusi genuen laguna etxera ekarri dugu' (erlatibokoa).
Izenaren morfologia
-gaz (> -az) da soziatiboko morfema da singularrean (e. b. gixonáas 'gizonarekin'; lagunéas 'lagunarekin') eta pluraleaz -kaz (e. b. gixónakas 'gizonekin'; lagúnekas 'lagunekin'). Hurbiltze adlatiboan -rantza morfema erabiltzen da: Galearántza 'Galearantz'; itxosorántza 'itsasorantz'; basorántza 'basorantz'.
Ablatiboan bost gertakari aita litezke: lehenik, Leioako aldaera -ti da (e. b. etzéti 'etxetik'; étzetati 'etxeetatik'); bigarrenik, -rik morfema denbora balioa edukitzen du (e. b. atzórik dao euri bóta ta bóta 'atzorik dago euria bota eta bota'; goxérik dabil bearren 'goizerik dabil beharrean'; nósik ona sabiltzes ólan? 'noizik hona zabiltza horrela?'), denbora baliorik bakoak ez dira horren ohikoak (e. b. etzérik urten barik daos 'etxerik irten barik daude'); hirugarrenik, -rik hara esapidean ('eta segituan, berehala') ere morfema horixe dago (e. b. básu bete ur edaten deu oirik ara 'baso bete ur edaten du oherik hara'; béste itxure bat yekok orrek garbirik ara 'beste itxura bat zaukak horrek garbirik hara'); laugarrenik, -rik morfema mendirik mendi, bastarrik bastar, etzerik etze tankerako espideetan ere erabiltzen da; eta azkenik, -ganik (> -anik) aldaera dago bizidunen ablatiboan (e. b. nóaini[k] tákixu estáola eskondúte? 'norenganik dakizu ez dagoela ezkonduta?').
'Aldi bat barru, aldi baten buruan' adierazteko -garren erabiltzen da: urtégarrenan agertu san 'urte bat barru agertu zen'; iru egúngarrenan átzera etor san 'hiru egun barru atzera etorri zen'.
'-ren bat > -ran bat' egiteko joera dago (e. b. Aberri Egunéran bat 'Aberri Egunen bat'; bátaran bat 'baten bat'; étzalderan bat 'etxalderen bat').
Artikulua
-ok artikulu hurbilak bizirik dirau (e. b. bíok/irúrok/láurok/dánok 'biok/hirurok/laurok/denok'; gúokas 'guokin'; berton bixi 'berton bizi'; ónek ándrok beti bardin 'andre hauek beti berdin'). Silaba bakarreko berbak artikuluarekin esateko joera handia dago: estao kearik 'ez dago kerik'; bea dusti 'behe guzti'; máye bat 'mahai bat'; oya bat 'ohe bat'; ure asko 'ur asko'; matza ugeri 'mahats ugari'; satza naye 'satz nahia'.
Erakusleak
a da 3. graduko erakuslea (e. b. itzela ixen san a solon íbilteko 'itzela izan zen hura soroan aritzeko'; se ukusi, a ikisi 'zer ikusi, hura ikasi'). Erro bera daukate singular eta pluraleko erakusleek: onek 'honek' / ónek 'hauek'; orrek 'horrek' / órrek 'horiek'; arek 'hark' / áik 'haiek'.
Izenordainak
-i- dago NI-ri dagozkion izenordainetan, ez -e-: niri, nire, níes 'nirekin'; nítzet 'niretzat'; níana 'niregana'; nígaitarrik 'niregatik'. Neu saileko izenordain indartuak daude: neuk (eta néues 'neurekin'; neuana 'neuregana'; néuaitarrik 'neugatik'), euk, geuk, zeuk, zéuek. Pluraleko 3. pertsona indartuan éurek 'berak'; éuren 'beren'; éurekana 'beregana'; éurekas 'berekin'; éurentzat 'berentzat'; éureri 'berei'...
Pluraleko nortzuk, zeintzuk, zertzuk izenordain zehaztugabe galdetzaileak sortu dira (e. b. estáit nórtzukeitarrik esan deun ori 'ez dakit nortzuengatik esan duen hori'; sapátak badekosus naye, baye séintzukes yóngo sara? 'zapatak badauzkazu ugari, baina zeintzuekin joango zara'; sértzuk sosan órrek gixasémek, jitánok ala mórok? 'zertzuk zituan gizaseme horiek, ijitoak ala mairuak?'). 'Edo + izenordain galdetzailea' sailekoak erabiltzen dira: edonóaitarrik 'edonorengatik'; edonoana 'edonorengana'; edonóas 'edonorekin'; edonok 'edonork'; edonona 'edonorena'; edonóntzat 'edonorentzat'; edonor; edonori; edosélan 'edozelan'. 'Izenordain gaildetzailea + edo + izenordain galdetzailea' saileko izenordainak ere badira: nónoaitarrik 'nor edo norengatik'; nónoana 'nor edo noregana'; nónok 'nork edo nork'; nónon 'non edo non'; nónondi 'non edo nondik'; nónongo 'non edo nongo'; nónontzat 'nor edo norentzat'; nónor 'nor edo nor'; nónora 'nora edo nora'; nónorako 'nora edo norako'; nónorantza 'nora edo norantz'; nónoraño 'nora edo noraino'; nónori 'nor edo nori'; nónoas 'nor edo norekin'. 'Izenordain galdetzailea + gura ' egiturako izenordainak erabiltzen dira: nongure 'nonahi'; nosgure 'noiznahi'; sergure 'zernahi'; selangure 'nolanahi'; semekure 'zenbat nahi, ugari'.
Anchoviella perezi
Anchoviella perezi Anchoviella generoko animalia da. Arrainen barruko Engraulidae familian sailkatzen da.
Leioako hizkera
Aditzaren morfologia
Edun laguntzaile zereginetara (ukus dot 'ikusi dut') baztertzeko joera egon da, haren ordez eduki erabilita (esteko pasentzirik 'ez dauka [du] pazientziarik'). Ez da ari izan erabiltzen; haren ordez ibili, mugimenduzkoetan, (e. b. sulo in ta in dabiltzes, aparkaméntuk íteko sótanuten 'zuloa egin eta egin dabiltza, aparkalekuak egiteko sotoetan') eta egon, mugimendurik bakoetan, (e. b. lo íten gáosela gólpe bateas ixartuten gaitus 'lo egiten gaudela kolpe batekin itzartzen gaitu') erabiltzen dira. NOR-NORK erara jokatzen dira ien 'igo' eta urten 'irten' aditzak: bixirik urten yéunen posik! 'bizirik irten zuenean pozik!'; uñes íetan gendun Ereagáti gora 'oinez igotzen genuen Ereagatik gora'.
Murat (Allier)
Murat Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Leioako hizkera
Aditz trinkoak
Iraganaldiko trinkoak oso galduta daude: esan égoten 'ez zen egoten [vs ez zegoen]'; éukiten gendun 'edukitzen genuen [vs geneukan]'; baina, egon aditzaren egon 'zegoen' eta egosen 'zeuden' hirugarren pertsonako moldeek zelan edo zelan bizirik iraun dute. Ostera, orainaldiak bizi-bizi daude NOR-NORI (daoske 'dagozkie'; dóko 'doakio'; dabilk 'dabilkik'; datortzu 'datorkizu'; ) eta NOR-NORI-NORK (dékotzut 'daukakizut'; dakisku; darotzegu 'daroatsegu'; dakartze 'dakarkie'; dabiltzude 'darabilkizute'; dinotzot 'diotsot') saileko trinkoak.
Murat (Allier)
Biztanleria
2007an Murat udalerrian erroldatutako biztanleak 274 ziren. Familiak 114 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 31 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 43 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Leioako hizkera
Partizipioa
-atu > -au > -a bilakaera gertatzen da partizipioetan: allega 'ailegatu'; altza 'altxatu'; amata 'amatatu'; asma 'asmatu'; buelta 'bueltatu'; dibórsia 'dibortziatu'; erresa 'errezatu'; falta 'faltatu'; gasta 'gastatu'; kosta 'kostatu'; para 'paratu'; topa 'topatu'. Dena dela, ez da bilakaera guztiz orokorra: askatu, bedeinketu, beratu, betatu 'bete'; emendatu, erratu, kotxatu 'kokoteraino egon'; parkatu 'barkatu'; senbatu, siketu, tiretu, uxetu, yorratu 'jorratu'; yokatu 'jokatu'. Gainera, -itu > -idu (> -u, Getxon) gertatzen da erdaratik mailegatutako partizipioetan (halandaze, ez da aitu 'aditu'; argitu lako aditzetan ematen): eskribidu (> eskribu) 'eskribitu, idatzi'; mobidu (> mobu) 'mugitu'; segidu (> segu) 'segitu, jarraitu'; legidu (> legu) 'eskribitu, idatzi'; koxu (eremu zabalekoa) 'koiu, hartu'.
Murat (Allier)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 184 etxebizitza zeuden, 117 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 43 bigarren erresidentzia ziren eta 24 hutsik zeuden. 181 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 117 etxebizitza nagusietatik 92 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 10 etxek bi zituzten, 23 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 41 etxek bost zituzten. 95 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 53 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Leioako hizkera
Partizipioa
'Partizipioa + -ta ' egitura nagusitu da: itota esan ohi da; ez itorik edo itoa (e. b. amátata 'amatatuta'; arroñata 'arruinatuta'; ínte 'eginda'; sartúte 'sartuta'). Aditz jakin batzuekin -(r)ik zaharrak ere bizirik dirau: alperrik, bedeinketurik, bixirik 'bizirik'; gaixorik, ilik 'hilik'; ixarrik 'itzarrik'; ixilik, osorik, posik 'pozik'; sábalik 'zabalik'; sútunik 'zutunik'; utzik 'hutsik'. Partizipioa -l eta -n amaierakoa denean ere -ta esaten da; ez -da (e. b. ílte 'hilda'; emónta 'emanda'; ínte 'eginda'; yánta 'janda'; yónta 'joanda'). Euki 'eduki' alde batera utzita, -gi dago gainerako partizipioetan: ebagi edo ebai 'ebaki'; eralgi 'eralki'; eskegi edo eskei 'eseki'; iribagi 'erabaki'; irigi 'ireki'; yagi 'jaiki'; usigi 'ausiki'. Ohikoak dira partizipioan 'txistukari afrikatua + i' duten hiru aditz: baltzitu 'belztu'; otzitu 'hoztu' eta utzitu 'hustu'. Bete partizipioari -tu gehitzen zaio betatu emanez.
Murat (Allier)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 174 ziren, horien artean 131 aktiboak ziren eta 43 inaktiboak ziren. 131 pertsona aktiboetatik 118 lanean zeuden (70 gizon eta 48 emakume) eta 14 langabezian zeuden (8 gizon eta 6 emakume). 43 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Leioako hizkera
Aditz izena
Partizipioa -a, -l, -n, -o, -{g, k, l, n, r}i, -atu > -a, -tu, atu, -itu, -idu eta -u denean, aditz izenean -ten erabiltzen da: atáraten 'ateratzen'; ílten 'hiltzen'; íten 'egiten'; yóten 'joaten'; yó(i)ten 'jotzen'; ebágiten 'ebakitzen'; éukiten 'edukitzen'; íbilten 'ibiltzen'; íminten 'ipintzen'; ékarten 'ekartzen'; amátaten 'amatatzen'; atértuten 'atertzen'; askátuten 'askatzen'; garbítuten 'garbitzen'; mobiduten 'mugitzen'; koxuten 'koitzen'. Partizipioaren azken bokala -e denean aditz izena -tan egiten da: errétan 'erretzen'; gordétan 'gordetzen'; iétan 'igotzen'; igértan 'igartzen'; ixétan 'izaten'; urtétan 'irteten'. Partizipioa -tu/-du daukaten silaba biko aditzen -tzen egiten dute aditz izena (e. b. áitzen 'aditzen'; artzen 'hartzen'; bátzen, lótzen, gáltzen, géitzen 'deitzen'; kéntzen, sártzen).
Murat (Allier)
Diru sarrerak
2009an Murat udalerrian 123 unitate fiskal zeuden, 286,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.030 euro zen.
Agua Caliente (El Salvador)
Agua Caliente El Salvadorko Chalatenango departamenduko udalerri bat da. 195.74 km²ko azalera du eta 2007ko erroldaren arabera 8261 biztanle zituen.
Murat (Allier)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 finantziazio enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 zurgina, 1 eraikuntza enpresa eta 1 jatetxe.
2000. urtean Murat udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.500 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Leioako hizkera
Aditz izena
Aditz izena mugimenduzko aditzen osagarri denean, inesiboan erabili ohi da, adlatiboa erabili beharrean: sólon bear íten yóten nintzen alogéren 'soroan behar egiten (behar egitera) joaten nintzen alogeran'; jénero naye érote gendun plasara sáltzen 'jenero [gauza, gai] ugari eroaten genuen merkatura saltzen (saltzera)'.
Eratorpena
Aditzondoak sortzeko -to atzizkia erabilzen da (e. b. ederto 'ederki'; polito 'poliki'; txarto 'gaizki'; ondo 'ongi'; obeto 'hobeki'; satarto 'zatarki'), baina ez da daborduko emankorra. -do/-to atzizkiak balio handigarri eta iraingarria ere dauka: bixerdo 'bizardo'; koipésto 'gizen'; pekásto 'orintsu'; sapásto 'tximatsu'; saskéldo 'zikin'; sorrísto 'zorritsu'; ugérdo 'zikin'. Andrazkoekin -tona aldaera erabiltzen da: anditóna/andratóna 'andre handia'; loditóna 'andre lodia'; moskotóna 'andre mozkotea'; saskeldóna 'andre zikina'.
-ginen '-gintzan' atzizkia ere topa daiteke: Pedro ta Jose argiñek, ormaiñen bardinek 'Pedro eta Jose harginak, hormagintzan berdinak'; frákatara txixeiñen on arrik, llébarik es 'praketara piseginen egon arren, garrantzirik ez'; surfiñen daos egunen-egunen 'surfginen daude egunero'. -tzuk atzizkiak indar handia dauka, batzuk, ez eze, bitzuk, hirutzuk eta lautzuk ere agertzen dira (e. b. áonek láutzuk neuk dáros eta áorrek bítzuk seuk éroixus 'lautzuk haauek neuk daroatzat eta bitzuk haoriek zeuk eroan itzazu'; béste irútzu[k] pe yángo nekos 'beste hirutzuk ere jango nituzke'). -lan aldaera erabiltzen da, -la orokorraren ordez: álan 'hala'; ólan 'horrela'; sélan 'zelan, nola' (eta edosélan 'edonola'; esélan 'ezelan, inola'; séoselan 'zelan edo zelan, nola edo hala'). -txu da atzizki txikigarria da (e. b. itxóroixu apútxu beten 'itxaron ezazu apurtxo batean'; mákinetxu bet tálo yáten géndun atxine 'makinatxo bat talo jaten genuen antzina'). -tar atzizki orokorrarekin batera, -ztar ere erabiltzen da: barrikóstar, berangóstar, bílbostar, deríostar, getxóstar, kánpostar, katikóstar 'gatikar'; leioástar, mungíostar, sopélostar. -mendu atzizkiaren ordez -mintu esateko joera dago (e. b. abrosimintu 'abrozimendu, gogaitze'; meresimintu 'merezimendu'; mobimintu 'mugimendu').
Sintaxia
zein eta nahi hautakariak erabili egiten dira (e. b. gúre sein gúre es 'gura zein gura ez' eta ekásu bat nai béste 'ekar ezazu bat nahi bestea'). Gainera, ala eta edo bereizten dira: gúrau dosue emen lotu ala yon? 'gurago duzue hemen geratu ala joan?'; oiñ yákingo du arra ala eme dan 'orain jakingo dugu arra ala emea den'; áuton sos ala uñes? 'autoan zoaz ala oinez?'... Galde perpausen amaieran, bigarren aukera isilik dela agertzen da ala (e. b. gaur ésose bearren ala? 'gaur ez zoazte beharrean ala?'; esta égi ala? 'ez da egia ala?'; ámomaas itxi dosus úmek ala? 'amamarekin utzi dituzu umeak ala?').
Berehalakotasunezko denborazko perpausetan -keran erabilia da: makurtúkeran yáusi datzus gíltzek 'makurtzean jausi zaizkizu giltzak'; sútunik párakeran igertan dot miñe, gero, ibílkeran gitxíau 'zutik jartzean igartzen dut mina, gero, ibiltzean gutxiago'. Perpaus osagarrietan esaten dena guztiz ziurra denean eta galdegaia ez denean -(e)na morfema erabiltzen da: óbun estéitusena úmek éron ónekas éurikes! 'eskerrak ez dituena umeak eroan euri hauekin!'; igértan dake séoser pasa dakena 'igartzen zaie zer edo zer pasatu zaiena'; esta égi bearren egon dana oiñ árten 'ez da egia beharrean egon dena orain artean'. Leioan -(e)lakoan morfemaren -lakon aldaera dago: larri daos, amak sokorru íngo dótzelakon 'larri daude, amak garrasi egingo dielakoan'. Perpaus kontzesiboetan arren baino arrik erabiltzen da (e. b. gíau irebási arrik, fábriketi étzaldera buelta san 'gehiago irabazi arrik, fabriketatik etxaldera bueltatu zen'); era berean, -tarrik kausazko eta helburuzko perpausetan erabiltzen da (e. b. amak eskátzeitarrik, etzeri garbikusi in yotzetek 'amak eskatzearrik, etxeari garbi-ikuzia egin zioat'; sure ama ukústeitarrik etor natzu 'zure ama ikustearrik etorri natzaizu'). Nabarmentzekoak dira alderdi horietako erakusle eta izenordainak ere: oneitarrik 'honegatik'; orreitarrik 'horregatik'; aitarrik 'hargatik'; áiketarrik 'haiengatik'; sugaitarrik 'zugatik'; séitarrik 'zergatik'; séoseitarrik 'zer edo zergatik'.
Nominalizazioetan ezeztapena aditz lexikoaren ostean doa eta nominalizazio-atzizkia ezeztapenari lotzen zaio, hau da: sélau lástime lélau etor éste! 'zelako tamala lehenago etorri eztea (ez etortzea)!'; sélan ixen letike goserik éuki éste, yan dúnik eta ona! 'zelan izan daiteke goserik eduki eztea (ez edukitzea), jan dugunetik eta hona!'; sáke bótaixu bean gánera, labandu ésteko górtara gosénen 'saka bota ezazu behearen gainera, labaindu ezteko (ez labaintzeko) kortara goazenean'. 'Ze + sunjuntiboko adizkia' egitura ezaguna da: amorrurik koyu sedeiñ, gordekosu Gauon gaueko ogi sati urten sear 'amorrurik hartu ez dezan, gordeko duzu Gabon gaueko ogi zatia urtean zehar'; gorro belarritaraño sartute daro, axek éron sedeion 'gorroa belarrietaraino sartuta daroa, haizeak eroan ez diezaion'; eskutxutik oratute daro, eskapa sedakion 'eskutxotik oratuta daroa, eskapatu ez dakion'; gáneska in sedeitzun, jagon ixu esne 'gainezka egin ez diezazun, jagon ezazu esnea'; yagi saites, mutille, béskari bere oira éron sedeitzuten 'jaiki zaitez, mutila, bazkaria ere ohera eroan ez diezazudan'.
Zehar galderazko perpausak baldintzazkoekin nahastatzeko joera dago, 'bai/ez' erakoak direnean (e. b. estait utz ein bádeu 'ez dakit huts egin badu'; pregúnta dost ia eméti ondo bádo Sopelarántza 'galdetu dit ia hemendik ondo badoa Sopelarantz'; estait egúno bere etor báda 'ez dakit egundo ere etorri bada').
'partizipioa + adizki jokatua' egitura baliatzen da aditza indartzeko: euki dekola eser emon éstek emoten dost amorrurik andiena 'eduki daukala ezer ez emateak ematen dit amorrurik handiena'; txikitxu ixen arrik, iñúrrik éron daro bera baño astunau dan karge 'txikitxoa izan arrik, inurriak eroan daroa bera baino astunagoa den karga'; kostaten dana kostaten dala, ekarri dakargu te kitu! 'kostatzen dena kostatzen dela, ekarri dakargu eta kito!'; yon sos ala etorri satos? 'joan zoaz ala etorri zatoz'; erresa bere yakin dakitzu orrek faltzok 'otoitz egiten ere jakin dakitsu faltsu horrek!'.
Guapimirim
Guapimirim Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Seán O'Brien
Seán Kevin O'Brien (Carlow, 1987ko otsailaren 14a) irlandar errugbilaria da, hirugarren lerroan aritzen dena, bai erdian, bai hegalean. 2008tik aitzina Leinster Rugbyn jokatu zuen, 2019an Premiership Rugbyko London Irishek kontratatu zuen arte. 2009–2019 bitartean, 61 partida jokatu zituen Irlandako selekzioarekin, eta British and Irish Lionsen bi biratan parte hartu zuen, 2013koan eta 2017koan. 2021-22 denboraldiaren amaieran erretiratuko dela adierazi du.
Tristeak kontsolatzeko makina
Argumentua
Argumentuari dagokionez, liburua biltzen duten 11 ipuinek kontsolatzeko makina batek bezala funtzionatzen dute irakurlea triste dagoenean, irakurlea poztuz eta bizipoza eskura jarriz. Bertan erabiltzen den hizkera bizia da.
Liburuaren azalpena
Liburu honek, Euskal Haur eta Gazte Literatura modernitatea ekarri zuela esan izan da. Bertako ipuinetan mundu fantastiko bat aurkezten da, joko ezberdinez zein mirarizko makinez baliatuz, baita hizkuntzarekin jolastuz ere. Gainera, izenekin joko semantikoak egiten dira (non pertsonaien izenak eta ezaugarriak askotan bat datozen), erabilitako errimek eta abarrek errealitatetik urruntzen dute irakurlea.
Colomerren (2002) ikerketa aintzat hartuta, istorioen garapenak kontuan harturik, hiru multzotan bana daitezke ipuinak: batetik, fantasia eta errealitatea argi eta garbi tartekatzen dituzten kontakizunak. Donostian elefanteak ikusi zirenekoa,Hartuko nuke markesaren telebista,Ipuin-ipuinka, Tristeak kontsolatzeko makina,Gaston txanpon,Baloi internazionala eta Double fantasy; bigarrenik, nagusiki errealitateari lotutako osagaiak dituztenak: Rafaelen ajeak eta Mikel hondartzan; eta hirugarrenik, Kepantonen garatxoa eta Oilategian dira aipagarriak, kutsu herrikoia, elezaharrak eta aho-korapiloak gogorazten dizkigutenak.
Ipuintxo bakoitzean irakaspen bat ematen da. Adibidez, Ipuin hauetan Baloi internazionala, Ipuin-ipuinka, Rafaelen ajeak... umeak ez du irakaspen hori zuzenki irakurriko baina bai behintzat sumatuko.
Sariak edo aipamenak
Anjel Lertxundik IBBYren Ohorezko Zerrendako aipamena lortu zuen liburu horrekin.
Východná
Východná Eslovakiako udalerri bat da, Liptovský Mikuláško barrutian kokatuta. 193,70 km²ko azalera du eta 2130 biztanle 2017ko datuen arabera.
Hancock konderria (Mendebaldeko Virginia)
Hancock konderria (Hancock County) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Cumberland da. 2010eko zentsuaren arabera 30,676 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Hancock konderriak 22,784 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,388 ura dira. Beste 21,396 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 134,64 da.