cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nerbio-sistema
Garapena
Ornodunetan, nerbio-sistemaren lehen ezaugarria bizkar erdian nerbio-xafla izeneko zelula xingola mehe bat agertzea da, plaka neuronala deiturikoa. Plaka neuronalaren barruko zatia (erdialdetik) nerbio-sistema zentrala (NSZ) izatera bideratua dago, kanpoaldea, berriz, nerbio-sistema periferikoa (NSP). Garapena aurrera doan heinean, neurona ildoa deritzon tolestura bat agertzen da erdialdean. Tolesdura sakonagoa egiten da, eta gero goian itxi egiten da. Une honetan, NSZ izango dena agertzen da, hodi neuronala deritzon egitura zilindriko bat agertzean eratzen da, eta NSP izango dena, aldiz, gailur neuronala deritzon ehunezko bi xingola agertzen sortzen da, hodi neuronalaren gainetik luzetara doana. Plaka neuronaletik hodi neuronal eta gailur neuronalerako faseen sekuentzia, neurulazioa bezala ezagutzen da.
XX. mende hasieran, Hans Spemann eta Hilde Mangoldek egindako esperimentu famatu batzuek erakutsi zuten nerbio-ehunaren formazioa gune antolatzailea izeneko zelula mesodermal talde baten seinaleen bidez "induzitua" dela. Hala ere, hamarkada askotan, indukzio neuronalaren izaerak hura asmatzen saiatu ziren guztiak garaitu zituen, azkenean 1990eko hamarkadako hurbilketa genetikoek ebatzi zuten arte. Ehun neuronalak induzitzeak genea inhibitzea eskatzen du hezur proteina morfogenetikoa edo BMP izeneko batentzat. Bereziki BMP4 proteina tartean dagoela dirudi. Noggin eta Chordin izeneko bi proteinak, biak mesodermoak jariatuak, BMP4 detektatzeko gai dira, eta, beraz, ektodermoa ehun neuronal bihurtzeko gai dira. Antza denez, antzeko mekanismo molekular bat dago animalia mota oso desberdinetan, artropodoak nahiz ornodunak barne. Animalia batzuetan, hala ere, Fibroblastoaren Hazkuntza Faktore edo FGF izeneko molekula mota batek ere rol garrantzitsua joka dezake indukzioan.
Nerbio ehunen indukzioak nerbio zelulen aitzindarien eraketa eragiten du, neuroblasto deiturikoa. Drosophiletan, neuroblastoak asimetrikoki banatzen dira, produktu bat ganglio ama zelula bat (GMC), eta bestea neuroblasto bat izanik. GMC bat behin bakarrik banatzen da, neurona pare bat edo glia zelula pare bat sortzeko. Azken finean, neuroblasto bat neurona edo glia kopuru zehaztugabe bat sortzeko gai da.
Serge Koussevitzky
Serge Aleksandrovitx Koussevitzky (Серге́й Алекса́ндрович Кусеви́цкий, Sergey Aleksandrovich Kusevitsky Vyshny Volotxyok, 1874ko uztailaren 26agreg./uztailaren 14ajul. - Boston, 1951ko ekainaren 4a) Ipar Amerikako musika-zuzendaria izan zen, jatorriz errusiarra. Kontrabaxu-jotzaile bikaina zen, eta Moskuko Orkestra Sinfonikoko zuzendari izan zen. Prokofiev eta Stravinski musikagileen obrak argitaratu zituen Iraultza garaian, Estatu Batuetara jo baino lehen. Bostongo Orkestra Sinfonikoko zuzendari hautatu zuten (1924-1949), eta eragin handia izan zuen Estatu Batuetako musika klasikoaren garapenean.
Nerbio-sistema
Garapena
2008ko ikerketa batean azaltzen denez, organismo bilateral guztien (gizakiak barne) artean dagoen faktore bat jariatuak diren seinaleztapen molekula familia bat da, neutrofilo izenekoak, neuronen hazkuntza eta biziraupena arautzen dutenak. Ikerketa horretan DNT1 identifikatu zuten, eulietan aurkitutako lehenengo neutrofiloa. DNT 1-ek neutrofilo ezagun guztiekin ezaugarri estrukturalak partekatzen ditu eta Drosophilaren neuronen patuaren giltzarri diren faktoreetako bat da. Gaur egun ornodunetan zein ornogabeetan neurotrofiloak identifikatu dira, ebidentzia honek adierazten du neurotrofiloak organismo bilateralen arbaso komun batean egon zirela eta nerbio-sistema eratzeko mekanismo komun bat izan daitekeela.
Patologia
Nerbio-sistema zentrala hesi fisiko eta kimiko garrantzitsuek babesten dute. Fisikoki, garuna eta bizkarrezur muina mintz meningeo gogorrez inguratuta daude, eta garezurreko eta bizkarrezurreko ornoetako hezurretan sartuta, babes fisiko indartsu bat osatzeko elkartzen direnak. Kimikoki, garuna eta bizkarrezurra isolatuta daude muga hematoentzefalikoaren bidez, eta horrek eragotzi egiten ditu substantzia kimiko mota gehienak odol-fluxutik NSZ-ren barnealdera mugitzea. Babes hauek NSZak NSP-ak baino sentikortasun gutxiago izatea eragiten dute, baina NSZko kalteek ondorio larriagoak izateko joera dute.
Nahiz eta nerbioak larruazalaren azpian sakon egoteko joera duten, nerbio kubitala bezalako leku batzuetan izan ezik, kalte fisikoa jasateko aukera duten, eta horrek mina, sentsazio galera edo muskuluen kontrola galtzea ekar dezake. Nerbioetako kalteak hantura edo ubeldurek ere eragin ditzakete, nerbio bat ubide hezurtsu estu batetik pasatzen den lekuetan, tunel karpianoaren sindromean gertatzen den bezala. Nerbio bat erabat moztuta badago, askotan erregeneratu egingo da, baina nerbio luzeetarako hilabeteak beharko dira prozesu hau osatzeko. Kalte fisikoez gain, beste arazo mediko askok ere eragin dezakete neuropatia periferikoa, besteak beste, diabetesa bezalako baldintza genetikoek, baldintza metabolikoek, Guillain-Barréren sindromeak, bitamina faltak, legenarrak edo zoster herpesa bezalako gaixotasun infekziosoek, edo toxinen pozoitzeak, eta metal astunek. Kasu askok ez dute identifikatu daitekeen kausarik, eta idiopatia deitzen zaie. Nerbioek ere anestesiarekin galdu dezakete euren funtzioa, adibidez lidokainarekin.
Bizkarrezur muinaren kalte fisikoak sentsazio edo mugimendu galera eragin dezake. Bizkarrezurrean lesio batek hantura baino okerragorik sortzen ez badu, sintomak transistoreak izan daitezke, baina bizkarrezurraren nerbio zuntzak benetan suntsitzen badira, funtzioaren galera behin betikoa izan ohi da. Ikerketa esperimentalek frogatu dute bizkarrezurreko nerbio zuntzak berriz hazten saiatzen direla, baina bizkarrezur muinaren ehunen suntsipenak orbainak sortu ohi ditu, berriz hazten ari diren nerbioek zeharkatu ezin dutena.
Gaixotasun neurologikoak
Gaixotasun neurodegeneratiboek aldaketak eragiten dituzte nerbio-sistema zentraleko hainbat mekanismo biologiko eta biokimikoetan. Hauek erradikal askeen sintesia handitzen du zauri oxidatiboak eraginez, edo proteina multzo anormalak eta, azkenik hantura eragiten du. Are gehiago, neurotransmisoreak agortu, degradatu edo ez nahikoak sintetizatu daitezke entzimen gehiegizko aktibitatearengatik.
ETH Zürich
ETH Zürich (Eidgenössische Technische Hochschule Zürich; Züricheko Eskola Politekniko Federala) Züricheko unibertsitate publikoa da. 1855ean sortua, munduko rankinetan, goiko postuetan dago eta bertatik 21 Nobel Saridun- tartean Albert Einstein- pasa dira.
José Alvalade estadioa
José Alvalade estadioa Portugalgo Lisboa hiriburuko futbol estadio bat da. Bertan Sporting Clube de Portugal taldeak bere etxeko partiduak jokatu hoi ditu.
Cocotropus echinatus
Cocotropus echinatus Cocotropus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aploactinidae familian.
Przykona udalerria
Przykona Poloniako Polonia Handiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Turek barrutian kokatuta. 110,92 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4471 biztanle zituen.
Afrixalus leucostictus
Afrixalus leucostictus Afrixalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Independence Day
Independence Day Roland Emmerichek zuzendutako 1996ko filma da, eta munduaz jabetu nahi duten estralurtarren lurraren aurkako erasoa nola egiten duten kontatzen du. Ameriketako Estatu Batuetan 1996 uztailaren 2an estreinatu zen, herrialdeak independentzia eguna ospatu eta apur bat lehenago.
3942 Churivannia
3942 Churivannia asteroide baten izena da. irailaren 11n aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Carly Simon
Carly Elisabeth Simon (New York, 1943ko ekainaren 25a) estatubatuar kantautorea da. 1971ean artista berri hoberenaren Grammy Saria jaso zuen. 1972an arrakasta handia izan zuen «You're So Vain» abestiarekin. Urte berean James Taylor kantautorearekin ezkondu zen; bi seme-alaba izan zituzten, baina 1983an dibortziatu ziren. 1988an Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabazi zuen, Working Girl filmeko «Let the River Run» kantarengatik. 2008an This Kind of Love albuma karrikaratu zuen.
Roann (Indiana)
Roann Indianako herri bat da. Wabash konderrian kokatua dago. 2010ean 479 biztanle zituen, 0.59 kilometro koadrotan banatuta.
Greka
Greka, latinez graeca,diseinu apaingarri mota bat da, banda baten barruan irudi bera errepikatuz sortzen dena.
Ezaugarriak
Greka izena du greziar arkitekturaren jatorrizkotzat jotzen delako, baina kontuan izan behar da kultura horrretako jatorrizko izena Méandro (Μαίανδρος) dela. Meandroa, hain zuzen ere, Greziako apaingarri mota bat da; kateatuta dagoen U irudiek osatzen dute, horrela irudi konplexuagoak sortuz.
3942 Churivannia
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1977 RH izena zeraman. Ondoren Churivannia omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3942 Churivannia asteroidearen orbitak batezbeste 2,994 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,833 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,154 distantziara. Eszentrikotasuna 0,054 da, eta makurdura orbitala 8,93ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.8 da.
Moore (Texas)
Moore Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Frio konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bílov (Plzeň-Iparraldeko barrutia)
Bílov Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 83 biztanle ditu eta 6,21 kilometro koadroko azalera. Plzeň-Iparraldeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1329 urtean egin zen.
Hexakisikosaedro
Geometrian, hexakisikosaedroa (edo disdiakistriakontaedroa) Catalan-en solido bat da, 120 aurpegi (hiruki eskalenoak), 180 ertz eta 62 erpin dituena.
Adair Village (Oregon)
Adair Village Oregongo hiri bat da. Benton konderrian kokatua dago. 2010ean 840 biztanle zituen, 0.59 kilometro koadrotan banatuta.
Souyeaux
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 115 etxebizitza zeuden, 109 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 5 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 109 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 109 etxebizitza nagusietatik 95 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 4 etxek hiru zituzten, 28 etxek lau zituzten eta 74 etxek bost zituzten. 101 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 42 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 169 ziren, horien artean 118 aktiboak ziren eta 51 inaktiboak ziren. 118 pertsona aktiboetatik 112 lanean zeuden (62 gizon eta 50 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 51 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 13 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Souyeaux udalerrian 111 unitate fiskal zeuden, 305 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.602 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 iturgina eta 1 eraikuntza enpresa.
2000. urtean Souyeaux udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 195 hektarea erabiltzen.
Montagny-sur-Grosne
Montagny-sur-Grosne Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Montagny-sur-Grosne udalerrian erroldatutako biztanleak 87 ziren. Familiak 32 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak igeltseroa ziren.
Cocotropus eksae
Cocotropus eksae Cocotropus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Aploactinidae familian.
NGC 6493
NGC 6493 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Polibasita-Tac
Polibasita-Tac mineral bat da.
Ezaugarriak
Polibasita-Tac elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da:. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Osornoko geltokia
Osorno Espainiako Palentziako probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Bakar-joko (argipena)
Bakar-jokoa pertsona batek bakarrik jokatzen dituen jokoak dira, buruhauste edo denbora-pasa moduan. Bereziki ezagunak dira:
Wolverhampton
Wolverhampton ( ahoskatua) Erresuma Batuko Ingalaterrako erdialdean dagoen Mendebaldeko Midlands konderriko hiria da. Black Country konurbazioaren parte da.
Przyłęk udalerria
Przyłęk Poloniako Mazoviako voivoderriko landa-udalerri bat da, Zwoleń barrutian kokatuta. 131,57 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 6283 biztanle zituen.
Malvina Poulain
Malvina Poulain 1851ko ekainaren 3an jaio zen Pré-en-Pail-en (Mayenne) eta Parisen hil zen 1921eko urtarrilaren 17an. Maistra izan zen, eta, Parisko Komunan, communarde eta kanpaina-ospitaleko erizaina (ambulancière). Édith Thomasek, Louise Michelen biografian, Malvina Poulain Louise Michelen maistra laguntzailea (sous-maîtresse) zela azaldu du, hau da, haren ordezko eta ikuskatzailea.
Poulainek parte hartu zuen Parisko defentsan Versaillesko gobernuaren tropen aurka. Issyko gotorlekuaren barrikadetan egon zen Louise Michel eta Victorine Eudesekin batera.
1871ko maiatzaren 23an, Aste Odoltsuan, Parisko 9. barrutiko Plaza Zuriko barrikada defendatu zuen. Komuna erori zenean, atxilotu eta Versaillesen kartzelaratu zuten. .
Parisko Père Lachaise hilerriko 41. dibisioan ehortzita dago.
Erromatar arkitektura
Bere historiaren lehen mendeetan zehar, Toskanako eta Umbriako lurraldeetan bizi zen etruriar herri indoeuroparrak menperatu zuen Erroma politikan eta kulturan. Grezia Handia (Magna Graecia) konkistatu ondoren, zuzeneko harremanak izan zituzten erromatarrek Greziako kulturarekin, orduz gero gehiago baloratu zutelarik arte adierazpen oro. Greziarren eskutik ikasi zuten arkitektura-ordenen erabilera, ordena hauek egituran baino dekorazioan bideratu bazituzten ere.
Inperioa Ekialderantz hedatzean ezagutu zituzten erromatarrek neurrigabetasuna eta aberastasuna. Halatan, berezko zituzten elementu tradizionalak greziarrengandik eta Ekialdeko herriengandik jasotakoekin batu eta Erromaren boterearen eta menpeko herrien aurrean zuen nagusitasunaren adierazpide izan zen Inperioko arkitektura. Ez zen, ordea, meritu hura horretara mugatu; pragmatismoa eta edertasuna batzen zituen joerak bultzaturik, eraikuntza moderno aurreratuenen moldeko obrak eraiki zituzten erromatarrek, eta artearen eta ingeniaritzaren eredu dira egun ere obra horiek.
5 euroko billeteetan ageri den arkitekturaren garaia da.
Grezia
Erromatar kultura ezin da azaldu bere oinarria izan zen kultura greziarra azaldu gabe. Erromak asimilatu eta aldatu egin zuen greziar kultura. Erromatar kultura, Greziakoaren jarraipen modura ikusi behar da,hau da, Greziako izpiritua bizirik mantentzeko modu bat. Arkitekturan berdin gertatzen da. Oso erraz bereizten dira, gaur egun, greziar arkitektura eta erromatar arkitektura; eta bigarrena lehenengoaren kopia txartzat ikusten da. Baina ez da hala. Dena marko kultural berdinean sartu behar dugu, ulerturik erromatar arkitektura greziar arkitekturaren prozesuko eraldaketa bat dela. Azken batean, Erroma ezagutzen dugunaren barruan, kulturalki gutxienez, Greziaren lorpenak daude.
Erromak garapen luze bat izan zuen, eta greziarrek abiatutako garapenari jarraipen eman zioten, eta garapena jarraitu zuten erromatar idiosinkrasiarekin. Erromaren hasieran, Greziar estatua bezala, Hiri estatua zen nolabait ere. Hark, beraz, bere garapena izan zuen. Erromatarrak oso-oso praktikoak ziren. Ez da kasualitatea haiek zuzenbidean (zuzenbide zibilean batez ere) sortu zuten aurreratzea; haiek garatu zituzten ingeniaritza asmakizunak; ekoizpen metodoak eta abar. Honek arkitekturan, artean, politikan, hirigintzan eta beste hainbat arlotan eragin zuen.
Versigny (Oise)
Versigny Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Erromatar arkitektura
Etruria
Mundu italikoan Erroma agertu baino lehen, etruriarrek penintsularen zati handi baten jabe ziren. Herri honek Greziatik eratorritako kultura indartsu bat islatzen zuen. Gaur egungo Toskana inguruan kokatu zuen K.a. VII. mendean, eta bere presentzia V. mendean amaitu zen. Baina bere gailurra VI. mendean izan zuten. Italiar penintsularen zati batean gobernari izan ziren eta Tarquinoen dinastiak Erroma, epealdi batean behintzat, gobernatu egin zuen.
Versigny (Oise)
Biztanleria
2007an Versigny udalerrian erroldatutako biztanleak 368 ziren. Familiak 124 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erromatar arkitektura
Etruria
Kultura eta arte etruriarra, greziarrenean oinarritzen zen nagusiki. Batak bestearen oinarri artistikoak hartzea, herrialdek mantentzen zuten erlazio komertzialen ondorio zuzena da; etruriarrek Toskanako metalak ematen zizkieten greziarrei behar zutenaren truke. Hala ere, etruriarren berezko pertsonalitatea eguneroko bizitzan, erlijioan eta artean nabarmena zen, gerora, erromatarrek hartuko zituzten aspektuak. Erlijioan adibidez, etruriarrek etorkizunarekiko miresmena nabaria da, iragarpenetan zuten sinesmena ezaguna baita. Bestalde, jainkoen haserrea ekiditeko, eskaintzak ere egiten zituzten, askotan giza eskaintzak ere zirenak. Erlijioarekin erlazionaturiko beste kontu bat da, hildakoekiko zuten begirunea. Hau garrantzitsua dugu zeren eta begirune hori erromatarrengana ere iritsiko da. Hala nola, etruriarrek eraikitako mausoleo, hilobi, nekropolietan eta tenpluetan oinarrituko zen Erromako jendea beraien, tenplu, hilobi eta etxeak eraikitzeko garaian.
Versigny (Oise)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erromatar arkitektura
Arkitekturaren ezaugarriak
Teknika aldetik, material egokienen (harri, adreilu, hormigoiaren) eta egitura mailako atal egokienen (arku eta gangen) arteko batasunaren ondoko emaitza ezin hobeak erakusten ditu erromatar eraikuntzak.
Versigny (Oise)
Etxebizitza
2007an 155 etxebizitza zeuden, 132 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 10 bigarren erresidentzia ziren eta 13 hutsik zeuden. 143 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 132 etxebizitza nagusietatik 71 bere jabearen bizilekua ziren, 56 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek bi zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 27 etxek lau zituzten eta 77 etxek bost zituzten. 103 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 56 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 65 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Erromatar arkitektura
Arkitekturaren ezaugarriak
Dekorazio-elementu gisa erabili zituzten ordena greziarrak, korintiarra nagusiki, eta ordena berri batzuk bideratu zituzten:
Versigny (Oise)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Erromatar arkitektura
Arkitekturaren ezaugarriak
Arkuak eta atalburuak, frontoi bihurriak eta friso ganbilak erabilita amaiera eman zioten erromatarrek Greziako eraikinen estetika lasaiari, eta eraikin asimetriko eta, aldi berean, guztiz dinamikoak egin zituzten.
Versigny (Oise)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 238 ziren, horien artean 171 aktiboak ziren eta 67 inaktiboak ziren. 171 pertsona aktiboetatik 153 lanean zeuden (93 gizon eta 60 emakume) eta 18 langabezian zeuden (5 gizon eta 13 emakume). 67 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Erromatar arkitektura
Vitruvioren hiru printzipioak
Garai helenistikoaren amaieran hasi ziren garaiko arkitekturari buruzko jakintzak azaltzen zituzten liburuak argitaratzen. Kontserbatzen diren liburu bakarrak De architectura konposatzen duten 10 liburuak (Marco Vitruvio Polionenak) dira, Augustoren garaian bizi izan zen arkitekto bat. Vitruvioren lana ezinbestekoa izan zen italiar errenazimenduan arkitektura klasikoko ezaguerak erreskatatzeko. Vitruvioren hiru printzipioak (ekilibratuta egon behar direnak) honako hauek dira :
Versigny (Oise)
Diru sarrerak
2009an Versigny udalerrian 130 unitate fiskal zeuden, 351 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 23.027 euro zen.
Erromatar arkitektura
Vitruvioren hiru printzipioak
Vitruvioren arabera, hiru printzipio hauen arteko oreka aldatzen bada, arazoak eragingo lituzke, bai gabezia eta bai gehiegikeriagatik. Gauzak horrela, printzipio baten omisio edo hipertrofiak arkitektura obra hori arkitektura ez den edozer gauzatan bihurtuko du. Arau hauek irudimena lotu ordez, tipologia arkitektoniko desberdinak zabaltzea eragiten du.
Versigny (Oise)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Erromatar arkitektura
Harria eta marmola
Marmola ez da Erromatik gertu aurkitzen eta oso gutxi erabili izan zen Augusto ren aurretik. Herkules Victorren Templua, K.a. II. mendearen amaieran, Erroman aurkitzen den salbuespen zaharrena da. Augustoren erregealditik Carrarako harrobiak asko ustiatu ziren hiriburuan erabiltzeko eta inperioko beste iturri asko ustiatu ziren, bereziki Paros bezalako marmol greziarrak. Travertinoko kareharria gertuago topatu zuten, Tivoli inguruan eta Errepublikaren amaieratik aurrera izan zen erabilia. Koliseoa adibidez, harri mota hau erabiliz eraiki zen, kargarako gaitasun handia baitu.
Versigny (Oise)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 zurgina.
Erromatar arkitektura
Harria eta marmola
Erromatarrei asko gustatzen zitzaizkien inportatutako koloretako marmolak, beraz, eraikin garrantzitsuetan ugari topa zitezkeen. Greziatik inportazioak K.a. II. mendean hasi ziren.
Afrixalus morerei
Afrixalus morerei Afrixalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Erromatar arkitektura
Adreilu erromatarra
Inperioaren lehen mendean zehar, erromatarrek adreiluen fabrikazioa hobetu zuten eta nonahi erabili zuten, eraikuntza publikoan zein pribatuan. Beraien gaitasunak inperio osoan zehar zabaldu zituzten. Erromatar legioak labe propioak zituzten eta askotan zigilu berezi bat jartzen zizkieten adreiluei, legioak gainbegiratu zituela ziurtatzen zutenak. Germaniako hegoalde eta mendebaldean, adibdiez, adreiluaren tradizioak jada Vitruvio arkitektoak deskribatzen zituen.
Versigny (Oise)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Versigny udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Erromatar arkitektura
Hormigoi erromatarra
Opus caementicium edo hormigoi erromatarra pilare handiek eutsitako eraikuntzen arku eta kupuletan erabili zen. Hormigoiak ematen zieten askatasunak kolomadia sortu zuen, karga-horma baten aurrean jarritako pilare dekoratiboak. Eskala txikiko arkitekturan ahalbidetu zituen garapenak Vitruviok bere K.o I. mendeko De Architectura lanean deskribatzen ditu. Hormigoia Mesopotamian eskala-txikian erabilia izan zen arren, erromatar arkitektoek hormigoia hobetu eta bakarrik eutsi eta pisu handia jasan zezaketeen eraikinetan erabili zuten. Karea, agregatua, puzolana, ura eta harriak nahastuta lortzen zuten materiala, ondoren egurrezko marko edo moldeetan jartzen zuten eta gogortzen uzten zuten harrizko estalkietara edo adreiluetara batu zedin.
Versigny (Oise)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Erromatar arkitektura
Hormigoi erromatarra
Markoa kentzean, pareta berria oso indartsua zen, gainazal zimurtsuarekin. Gainazal hau lisatu eta estali egiten zuten iztuku, marmolezko estalki fin edo koloretako harri batzuekin. Eraikuntza mota hau merkeagoa zen harri solidoa erabiltzea baino, gainera, materialak eskuragai zituzten eta garraiatzeko errazak ziren. Egurrezko markoak behin baino gehiagotan erabil zitezkeen, lana era azkar eta eraginkor batean egitea ahalbidetuz. Hormigoi erromatarra da seguruenik erromatarrek arkitektura modernoari egindako ekarpen garrantzitsuena.
Iztukua
Iztukua sabaiak eta barneko paretak estaltzeko erabiltzen zen gehienbat. Normalean, hazbete bateko zabalera izaten zuen. Zati asko kontserbatu dira, Pompeia eta Herkulano hirietan gehienbat. Egiten zuten nahasketari marmoratum opus deitzen zaio eta kareorezko hiru geruza marmol lurrunduarekin nahasiz egiten zen. Antzeko nahaste bat egiteko, kare bizia ardotan busti eta koipea eta pikuekin ehotzen zen; zisterna eta akueduktoen barnealdea estaltzeko balio zuen.
Hiria
Menperatutako lurraldearen antolakuntza zen konkista ondoren eman beharreko lehen urratsa. Kanpamentu militarren arau-ordenara ohituta zeuden erromatarrak, eta haien araberako antolamendua bideratu zuten espazio handien (nekazaritza-eremuen) eta espazio txikien (hirien) banaketa zehazterakoan.
Erromatarrek hiriak antolatzeko eskema landu bat erabiltzen zuten, babes militarra eta gizartearen onura oinarri izanik. Oinarrizko egiturak gune zentral nagusi bat zuen, Foroa, eta bertan kokatzen ziren herritarrentzako zerbitzuak, erdigune honen inguruan kale zuzenez osatutako laukia zegoen eta inguruan dena babesten zuen hesia. Bidaia denborak murrizteko diagonalean eraikitako bi kalek zeharkatzen zituzten kaleak, erdigunetik igaroz. Ohikoa zen ibai baten hiria zeharkatzea; ur kontsumorako, garraiorako eta ur zikinak jasotzeko baliatzen zen. Inperioak iraun zuen bitartean ehundaka herri eta hiri eraiki zituzten erromatarrek; Europako hiri askok hiriak eraikitzeko eskema honen arrastoak mantentzen dizute.
Foroa
Foroa zen hiriko espazio publikorik handiena, hiriaren erdigunea eta bizitza sozialaren gune nagusia, nagusiki azoka moduan erabiltzen zen. Bestelako eraikin publiko garrantzitsu asko Foroaren inguruan edo Forotik gertu kokatu ohi ziren.
Hiri guztiek gutxienez Foro bat izaten zuten etan bertan azoka egiteaz gain beste hainbat eginkizunetarako ere erabiltzen zen; elkargune nagusia zen eta eztabaidan, debateak, bilerak eta antzerako ekimen sozialak egiten ziren. Foro guztiek Jupiterren tenplu bat izan ohi zuten iparraldean, beste hainbat tenplu eta basilika ere bertan kokatzen ziren. Horretaz gain, azokako bezeroentzat erabilgarri ziren pisu eta neurri publikoak ere egoten ziren eta bainu eta termak ere gertu egoten ziren.
Etxea (Bizitza Pribatua)
Erromatar etxebizitza etruriarrenean oinarriturik dago, eta etxebizitza hauek klaseetan banatutako gizarte baten adierazgarri ziren. Bi ziren erromatar hirigintzako etxebizitza motak, pisuz osatutako etxebizitzak (Insula) edo palazioak (Domus).
Etxebizitzek ez zuten ur korronterik, pribilegiatu batzuen etxebizitzak salbu utzita. Ez zuten estufarik, baina bai tximiniak behar zituztenean. Mobiliarioari dagokionez, ez zuten ohe bat, mahi bat eta armairu bat baino gehiago. Higieneari dagokionez, ez zuten komuna pribaturik, komun publikoetara joan behar zen jendea, nahiz eta ohikoena, zereginak ontzietan egitea zen, gero kalera botatzeko.
Insula
Nekazal mundutik hirirako migrazio masiboek, lurraren garestitzean eragin izan zuten. Honen ondorioz, etxeak eraikitzeko garaian goranzkotasuna hasi zen orokortzen, etxebizitza altuak sortuz. Bestalde, aristokraten palazio batzuk, saldu egin ziren eta gero zatitu, familia ezberdinek bizi zitezen. Horrela, eraiketa nahiko kaotikoa eman zen, eta auzoetako bizitza, arriskutsua eta osasungaitza zen. Jada aipatutako, 64. urteko sutearen ondorioz, Neronek Plano Erregulatzaile bat proposatu zuen, aurretik esan bezala “etxeak modu alineatu batean eta kale zabaletan eraiki behar ziren, etxeak altueran neurri konkretu batzuk hartu behar zituzten eta ezin ziren zurez eraiki, suaren aurkako harriekin baizik”. Konkretuki, insulaeak ezin ziren 21 metro baino altuagoak izan; bata bestetik bereizita egon behar zuen suak ez hedatzeko, eta zura neurri oso txikian erabil zitekeen.
Eraikin hauetan, bere behe solairuan dendak edo tabernak zeuden. Hemen zeuden eskailera batzuetatik goiko pisuetara iristen zen. Lehenengo pisuan, denda edo tabernetako jabeak bizi ziren. Goiko pisuetan, aldiz, gainontzeko familiak. Insulaeak Neronen araudiaren ondorioz, ezin zuten 5 pisu baino gehiago izan. II. mendearen erdialdean, 46000 insulae inguru zeuden Erroman, 106 insulae hektareako dentsitatearekin, batzuk, araudiak esandakoa baino altuagoak. Baina noski, adreiluz eraikitzen zirenez, ez ziren hain erraz erortzen.
Domus
K.a. II. mendetik aurrera Erroman sortutako aristokraziak, bere eguneroko bizitzarako hedapen eta konfort nahi batzuk zituen. Eta honetarako palazio batzuen eraiketa bilatzen zuen, ulertuz, mendixka Palatinoan etxebizitza bat edukitzea gizarte botere maximoaren jabetzaren adierazgarri zen. Enperadoreek ere “moda” berri honetara atxiki ziren, denak Oktavio Augusto ez ezik. Beste Enperadoreek, eraikin oso famatuak egin zituzten: Domus Tiberiana (Tiberioren palazioa), Domus Aurea (Neronen palazioa), Domus Flavia (Domizianoren palazioa), Domus Severiana (Séptimo Severoren palazioa), besteak beste. Baina, K. o. 81. urtean, Domizianok mendixka Palatinoan, palazio handiena bihurtuko zen hainbat eraikin multzo bat zuen, hots, Domus Augusta (Enperadoreen palazioa). Augustoren omenez egindako palazioa izan zen.
Argitu behar da Enperadoreek ez zutela bizitza guztia etxebizitza hauetan eman. Hauek, bizitza-bulego bezala erabiltzen zituzten enperadoreek. Baina hauek ez ziren Domus ohikoenak, aristokraziak edota jende aberatsak zituztenak, hain zuzen.
Domusek, insulaeak ez bezala hedapen horizontala zuten. Hektarea askoko perimetroa hartu zezaketen bere baitan. Sarrerak hall moduko batera ematen zuen, eta honek, aldiz, atrium deiturikora. Atriumaren inguruan kokatzen zen domusa, patio bat zen, etxearen erdian zegoena. Patioa irekia zen, eta irekia izateari impluvium esaten zitzaion. Honek, euria egiten zuenean atriumaren erdian zegoen iturriak ura jasotzea ahalbidetzen zuen. Iturri horri, compluvium deitzen zen. Atriumaren ondoren tablinuma zegoen, etxeko gela garrantzitsua. Honetan, arbasoenganako kultua egiten zen.
Atriumaren inguruan alae deituriko gelak aurkitzen ziren. Batzuk tablinumarekin konektaturik zeuden, eta hauek, lo egiteko gelak ziren cubicula ere deituak. Beste alae batzuk kalearekin zeuden konektaturik, tabernae deitzen zitzaien, hau da, saltokiak.
Batzuetan, etxea asko hedatzen zenean bigarren patio bat eraikitzen zen peristylium deiturikoa. Bigarren patio hau handiagoa izaten zen, apaindura gehiagorekin eta kolomaz inguratuta. Patio berri honetara iristeko tablinuma pasa behar zen.Baina, etxearen handitze hau kasu konkretu batzuetan ematen zen familia dirudunetan, bereziki.
Domus batzuetan hipocaustoaren erabilera aipatzekoa da. Hipocaustoa etxea berotzeko erabiltzen zen sistema zen. Zoru azpian zeuden hutsuneetatik hedatzen zen beroa etxea epelduz.
Tenpluak
Erromatarrek etruriarrei ikasitako eraikuntza-tradizioa eta molde zaharrak kontserbatu zituzten. Eredu tradizional haren arabera eraiki zituzten tenpluak.
Gainera, Erromako tenpluak greziar tenpluaren osagarriak dituzte. Horregatik, ezinezkoa da tenplu hauek azaltzea greziar tenpluen ezaugarriei inongo erreferentziarik egin gabe. Hala eta guztiz ere nortasun propioa du aldaketa nagusi batzuei esker.
Tenpluak ez dira peripteroak. Hots, greziar tenpluak zituzten kolomen kantitatea eta tenpluarekiko bere kokapenaren arabera sailkatu zitezkeen, eta kolomek tenplu guztia inguratzen zutenean periptero bezala definitzen zen. Baina Erroman, ezaugarri hori galdu egin zen. Ez hori bakarrik, kolomak exentuak ziren Grezian, bata bestetik berezia. Erroman, berriz, paretari itsatsiak egongo dira, askotan, bere funtzio eusgarria galduz.
Grezian lurraren mailan eraikitzen ziren tenpluak, Podium batean igota dago eta atariaren aurrean eskalera bakar bat du. Greziar tenpluen ezaugarri bat beraien sarrerarako unibertsaltasuna zen; Partenoira adibidez, edo lekutatik sar zintezke. Erromako tenpluetan, aldiz, sarrera bakarra dute aurrean. Tenpluek unibertsaltasun hori galdu egiten dute podium batean igota daudelako eta sarrera bakar bat duelako.
Oinarri biribileko tenpluek, monoptero edo 'tholos' izenez ere ezagunak, gehienbat, azaldutako ezaugarriak mantentzen zituen. Oinarri biribileko tenpluetatik aipagarri eta bakanenetarikoa Panteoia dugu batez ere.
Gizartearen aisiarako eraikinak
Erromatarrek etxe giroko jainkoak zituzten eta greziarren mito handietan gehiegi sinesten ez zutelako jainko partikularren kultua pribatua egiten da eta Zesar buruzagiari zuzentzen zaio kultu publikoa. Erromatarrentzat tenpluak baino garrantzitsuagoak dira anfiteatroak, termak eta basilikak.
Afrixalus lindholmi
Afrixalus lindholmi Afrixalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Erromatar arkitektura
Gizartearen aisiarako eraikinak
Haiek ziren erromatarren aisialeku nagusiak. Errepublikaren garaian, genero zakar eta ez-gomendagarri irizten zioten antzerkiari, eta K. o. I. mendera arte ez zuen berezko eraikinik izan.
Teatroa
Antzerki erromatarrak bokazio erlijiosoa zuen hastapenean. Baina, lehen esan dugun bezala, tradizio erlijiosoak ez zuen bere momentu gorena bizi Erroman, eta ikuskizun profanoek hartu zuten besteen lekua; dantzak, mimoak, pantomimak, eta abar ohizkoak ziren. Hasieran, ikuskizunok ez ziren zirku jokoak, gurdi lasterketak edo itsas batailak besterik. Tragedia eta Komedia, hots, antzerkia K.a. 240 urtean iritsi ziren. Erromatarrek grekoen eredua aplikatu zuten antzerkien eraikuntzarako aldaketa txiki batzuekin soilik, haien ohituretara egokitzeko. Ezberdintasun nagusietako bat eraikinaren kokapena zen; grekoek hirietatik kanpo kokatzen zuten bitartean, Erromatarrek hirietan kokatzen zituzten. Horregatik, antzerkiak eraikin, esan dezagun, propio edo ondo definitua izan behar zuen. Exentoak ziren teatroak Erroman eta ez zeuden maldan zulatuak edo oinarrituak, Grezian ziren moduan. Altura hartzeko, arkua eta kanoi gangak erabili zituzten horrela mailen azpiko galeria eta irteerak sortuz. Teatrora bide ematen zuten irteerei Vomitoria deitzen zitzaien. Scenaren atzean teloi moduko hiru gorputz arkitrabatu eraikitzen zituzten ditu eta ikusgarriak dira.
Phthoropoea
Phthoropoea Tineidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Phthoropoea carpella da.
Nok kultura
Nok kultura Burdin Aroko lehen biztanleria da, oraindik  geratzen diren materialek Nigeriako Kaduna Estatuko Nok herrialdean bizi den Ham herritik hartua dute izena, bertan 1928an bere terrakota eskultura ospetsuak aurkitu ziren. Nok Kultura K.a. 1000. urtearen inguruan agertu ziren eta baldintza ezezagunetan K.o. 500. urtean desagertu ziren, gutxi gorabehera, 1.500 urtez iraun zuelarik.
Tresnak egiteko burdinaren erabilera, urtzea eta forja erabiliz, Nok kulturan gutxienez K.a. 550., eta zihurrenik askoz lehenago, azaldu zen. Hizkuntzalaritza historikoko datuek eskualdean burdina urtzea K.a. 1000.ean bere kasa aurkitu zutela iradokitzen dute. 2005ean hasi ziren Nok leku arkeologikoak sistematikoki landa-lanean ikertzen, Burdin Aroko arkeologia testuinguruan Nok terrakota eskulturak hobeto ulertzeko.
Eskulturak
Nok terrakota eskulturen funtzioa oraindik ere ezezaguna da. Gehienbat, terrakota zati banandutan gordetzen dira. Hori dela eta, gaur egun Nok artea, bai gizonezko bai emakumezko buruengatik bakarrik da ezaguna, orrazkera bereziki zehatza eta fina dutenak. Estatuak zatituta daude aurkikuntzak lokatza alubioietatik datozelako, uraren higadurak egindako lur eremuetan. Bertan aurkitutako estatuak ezkutatuak, biribilduak, leunduk eta puskatuak daude. Oso gutxi dira osorik dauden tamaina handiko lanak, nazioarteko arte merkatuan balore handikoak.
Terrakota figurak giza buru eta gorputz hutsak dira, ia  tamainako naturalean eginak, ezaugarri oso estilizatuekin, bitxi ugari eta postura askotan.
Erromatar arkitektura
Teatroa
Greziarren espazio naturala espazio arkitektoniko bihurtzen dute. Galeria semizirkularrak eta oinplanoan sortzen diren espazio lauak eta kurboak kanpoaldeari mugimendu asko ematen diote. Arku eta arkitrabearen konbinaketa erromatarren beste berrikuntza bat da eta oso garrantzitsua kanpoaldearen estatikotasuna uxatzeko.
Nok kultura
Eskulturak
Gutxi dakigu pieza hauen jatorrizko funtzioaz, baina teoria batzuen arabera, arbaso erretratu izan zitezken, hilobi markatzaileak, eta kutunak, laborantzan porrota, antzutasuna, eta gaixotasunak saihesteko. Halaber, aurkitutako kupula itxurako oinarriak  ikusita, antzinako egituren teilatuen erremate bezala erabili zitezkeen ere.
Erromatar arkitektura
Teatroa
Era formalean, aldaketa handiena zen orchestraren egitura. Antzerki grekoan zirkularra zen, eta antzezleen agertokia zen bitartean, erromatarrean erdizirkularra zen eta Senatuaren partehartzaileak kokatzeko lekua zen. Gehienetan, Marco Vitruvio Polio-ren gomendioak eta proposamenak jarraituak izan ziren eraikitzeko orduan.
Nok kultura
Eskulturak
Clevelandgo Arte Museoan Amerika, Afrika eta Ozeaniako Arte Komisario Elkartua den Margaret Young-Sanchezek dioenez, Nok zeramika gehienak eskuz egin ziren ale lodiko lokatza erabiliz, eta fin zizelkatzeak egur tailaren eragina iradokitzen du. Piska bat lehortu ondoren, eskulturak leungailuz estali eta leuntzen ziren, azalera distiratzu, satinatuak lortzeko. Figurak barrutik hutsak dira, hainbat irekierarekin lehorketa sakona eta erreketa errazteko. Erreketa prozesua ziurrenik gaur egun Nigeria erabiltzen denaren antzekoa izango da, bertan, piezak belar, adar, eta hostoz estalita daude eta zenbait orduz erretzen dira.
Erromatar arkitektura
Teatroa
Tradizioz, antzerkiak zurezkoak ziren. Dirudienez, ordea, ez ziren arraroak ondorapenak eta bestelako ezbeharrak gertatzea, eta beharbada horregatik, K.a. I. mendetik aurrera, hormigoiez eraikitzen hasi ziren. Martzeloren antzokia izan zen, beharbada, Erroman eraiki zen hoberena.
Nok kultura
Eskulturak
Higadura eta sedimentazio naturalaren ondorioz, Nok terrakotak hainbat sakonetara sakabanatu ziren Sahel belardietan zehar, artefaktu misteriotsu hauen datazio eta sailapena zailduz. Zorionez, bi arkeologia aztarnategietan, Samun Dukiya eta Tarugan, mugitu gabeko Nok artea aurkitu zuten. Karbono-14 bidezko datazioak eta termo-lumineszentzi probek eskulturen adina 2.000 eta 2.500 urteetara murriztu zuten, Afrika Mendebaldeko zaharrenetan bihurtzen dituztela. Beste datazio gehiago egin ziren beste indusketa arkeologiko batzuetan, Nok tradizioa oraindik garai zaharragotan kokatuz.
Erromatar arkitektura
Teatroa
Erromatarren inperioaren handitasunaren isla dira teatroak. Izan ere, hiriek, garrantziaren araberako antzerkia eraikitzen zuten. Batzuetan, Erromatik kanpoko probintzien antzokiak, hiriarenak baino garrantzitsuagoak izatera iritsi ziren.
Nok kultura
Eskulturak
Bi guneen arteko antzekotasunak direla eta, Graham Connah arkeologoaren ustez, "Nok artea kultura desberdinetako hainbat nekazari gizarteek hartu zuten estilo bat da, giza talde jakin baten ezaugarrien diagnosia izan ordez, askotan aldarrikatu den bezala."
Aurkikuntza
Lehen Nok terrakota 1928an Dent Young koronelak, meatzaritza elkarte bateko jabekideak, aurkitu zuen Nok herritik gertu, Nigeriako Jos Plateaun. Terrakota ustekabean lurepetik atera zen eztainu meatzeko 24 oinetako mailan. Youngek eskulturak Joseko Meatz Departamentuaren museora eraman zituen.
Erromatar arkitektura
Teatroa
Gure penintsulan kontserbatzen den antzoki garrantzitsuena K.a. 18 urtean eraiki zen, eta ezin da Meridakoa besterik izan. Emerita Augusta Agriparen aroan eraiki baldin bazen ere, berreraikia izan behar zen Trajanoren garaian. Erromatar Inperioko ederrenetakoa dela ere esan izan da.
Concepcion (Texas)
Concepcion Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Duval konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Samuel ha-Levi sinagoga
Samuel ha-Levi sinagoga, baita ere Tránsitoko sinagoga Espainiako Toledo hirian dagoen XIV. mendeko eraikina da. Izena bere lanetan lagundu zuen Samuel ha-Levi mezenastik dator. Eraikuntza Petri I.a Gaztelakoa (1334-1369) León eta Gaztelako erregea zenean burutu zen. Sinagoga mudejar estiloan egina dago. Penintsulan sinagoga historikoen artean hau da hobeto kontserbatu dena.
Nok kultura
Aurretiazko arkeologia
1961ko urtarrilaren hasieran hasi ziren aurretiazko indusketak Taruga izeneko hurruneko haran batean izan ziren, Takushara herritik gertu. Indusketa probak zortzi egunez egin ziren. Aurkitu ziren objektuak  forjatutako burdina,  burdin zepa, tobera zatiak, zeramika, figura zatiak, okre gorria, kuartzo harriko mailuak, eta egur ikatza konzentrazio txikitan izan ziren. Aurkikuntza ospetsuenak zeramikazko birringailuak izan ziren, hondo lauko platerak ziren barrukaldea sakonki markatuak eta ertzak ebakiak zituztenak azalera zorrotz zorrotz bat sortzeko. Zeramika birringailu hauek ziurrenik janaria prestatzeko erabiltzen ziren. Aurretiazko indusketan protoi magnetometro aztertzaile bat erabili zen labeak aurkitzeko. Ikerketaren arabera, 61 anomalia magnetiko zeuden, batez ere eremu lauan, erdiko gune horrek, ziurrenik, okupazioaren gaur egungo mugak adierazten zituen. Hogei anomaliek zepa kontzentrazioak jarri zituzten agerian eta horietako bederatzik labe horma eta oinarriak. Aurkitutako artefaktu ohikoena etxeko zeramika zen bi, mota desberdinetan banatu daitekena. Mota bat ezpaingabeko hondo gutxiko ontziak dira eta, bestea, ezpain banandudun globular lapikoak. Aurretiazko indusketa honi esker, Nok kultura Burdin Aroko kulturatzat hartzen hasi zen
Samuel ha-Levi sinagoga
Historia
Sinagoga hau 1357 eta 1363 artean judutegian eraiki zen; eraikinean berean agertzen diren idazkunek horrela ziurtatzen dute. Aurretik, toki berean, Hamman de Zeit bainuak zeuden. Sinagoga Samuel ha-Levíren agindupean egin zen; ondoan, Mikvea eraiki zuen, gainera. Samuel ha-Leví judu-komunitatearen partaide garrantzitsua zen, Petri I.a Gaztelakoaren garaian GaztelaErresumaren aholkulari baitzen. Alfontso X.a Gaztelakoaren Siete Partidas legedi liburuan sinagogak eraikitzea debekatuta zegoen baina, Koroak horrela onartuta, salbuespenak onartzen ziren. Eta horrela egin zen Toledokoa, erregearen baimenarekin zeinek horrela Henrike II.a Gaztelakoarekin izandako lehian, Toledoko juduek hiria bere eskuetara igarotzeko egindako zerbitzuak eskertzen baitzituen. Urte horietan Toledoko aljama Gaztelako garrantzitsuena bihurtu zen.
Nok kultura
Arkeologia
1989an, Alemaniako zientzialariek Nigeriako Chad Basingo ipar-ekialdean lan egiten zuten, Bornon dagoen Maiduguri Unibertsitatea (Nigeria) eta Frankfurteko Goethe Unibertsitateko arkeologo batzuk egindako proiektu kooperatibo baten baitan. Proiektu honek Chad Arroan gizarte sedentarioen hasierak aztertu zituen. Chad Arroko gizarteen antzekorik ba ote zen galderari erantzuteko Nok Kultura ikertzen hasi ziren. Frankfurtekoen Nok Proiektuaren lehen urratsetan, ikertzaileek arazoak izan zituzten induskatzeko lekuak aurkitzeko. Taldea Umaru Yusuf Potiskumekin hasi zen elkarlanean eta Nok Kulturaren zenbait leku topatu zituzten, nahiz eta gehienak arpilatu ziren. Zenbait gune, hala ere, oraindik osorik zeuden eta bertan aurkitutakoak ondoren deskribatzen dira.
Samuel ha-Levi sinagoga
Historia
1492an, juduak, Granadako ediktuaz, Gaztela eta Aragoitik kanporatuak izan ziren. Orduan, judutegia aitoren semeek okupatu zuten eta Errege-erregina Katolikoek sinagogaren ingurua Calatravako Ordenari eman zioten; hauek San Benito priore barrutia ezarri zuten eta sinagoga Ordenaren eliza bihurtu zuten.
Nok kultura
Harrizko tresnak
Nok guneetan aurkitutako harrizko tresnen formak oso aldaketa txikiak izan dituzte Nok Kulturan zehar. Ikertzaileak harritzen dituena ebaketa erreminten falta da. Harrizko aizkorez gain, ez da tresna zorrotzik aurkitu. Harri edo burdinezko jaurtigai puntak ere ez daude Nok guneetan.
Samuel ha-Levi sinagoga
Historia
XVII. mendean, herritarren artean San Benito eliza "Transitoarena" bezala ezaguna egin zen. Izen berria ulertzeko Ordenaren zaldun batek Juan Correa de Vivar margolariari enkargatu zion lanatik dator, Gure Andre Mariaren igarotzea alegia. Margolan hori plateresko estiloko aldare batean kokatu zen.
XIX. mende arte eliza orden militarren eskuetan egon zen. Dokumentuetan "San Benito baseliza" gisa aipatzen zaio eta erabat utzita dagoela esaten da. 1835eko desamortizazioarekin eragin zion eta 1877an Alfontso XII.a Borboikoa erregeak, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiaren oniritziarekin, Monumentu Nazionala izendatu zuen. 1964an sinagoga Sefardi museoaren egoitza izateko aukeratu zuten eta horrela dago daur egun. Museoa 1971ko ekainaren 13an ireki zen.
Eraikina
Tenpluaren neurriak hauek dira: 23 metro luzera, 9,5 zabalera eta 17 garaiera. Saloin erako oinplanoa eta bi solairu ditu. Behekoan saloi laukidun bat dago; hau da erritoen espazioa. Goian, emakumeak kokatzen ziren eta oraindik habeak ikus daitezke. Emakumeak gizonengandik bereizita jartzen ziren eta xaretaz ezkutuak. Kanpotik eliza baten itxura du.
Nok kultura
Harrizko tresnak
Ehotzeko tresnak oso arruntak dira Nok guneetan. Oso gutxitan mantentzen dira pieza osoan, baina Nok Kulturan zehar erabili diren tresnen forma eta tamaina desberdinak ilustratzeko balio dute. Ehotzeko harriak kuartzita, granito, edo arroka metamorfikoz eginak dira. Ungwar Kura gunean, badirudi ehotzeko harriak orden jakin batean jarri direla eta Ido gunean, ehotzeko lauza handiak zutik jarri ziren, ontzi eta harri aleak ondoan zituztela. Testuinguru honetan erritual moduren baten parte izan zirela uste da. Ehotzeko harri gehienak eskuaren tamainukoak dira. Nok guneetan, ehotzeko harri asko daude, baina esku harriak gutxi dira. Baliteke Nok Kulturako kideek ehotzeko harriak higadura puntu batera iritsi arte erabiltzea eta, gero, almaiz-esku bezala berrerabiltzea.
Harrizko aizkorak Nok kulturan erabiltzen ziren ohiko beste tresna ziren. Oro har, pikor fineko sumendi harriz egin ohi ziren (batzuetan silizio harria ere ikusi da), eta janaria prestatzeko erabiliak izango ziren. Aizkora-orri hauek txikiak izaten dira, gehienez 20 zentimetrotara iristen direla. Harrizko bolak aurkitu dira ia Nok gune guztietan, gutxi gorabehera, eskuaren tamainekoak. Ziurrenik mailu gisa erabiltzen ziren edo ehotze harri baten azalera zimurtzeko. Hala ere, denek ez dute bola forma, askok ezpal markak dituzte alde guztietan edo, gutxienez, leku batean. Harrizko bolak hauek ehotzeko harri eramangarri izatea da litekeena.