cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Translanguaging
Irakasleak
Hizkuntzan murgiltzeko programek translanguaging ezar dezakete hizkuntzaren ikaskuntza eraldatzeko teknika gisa. Hezitzaileek ikasleen aldez aurreko ezagutzak barneratu ditzakete, ikasleak lankidetzan aritzera eta konexioak egitera bultzatzeko. Aldi berean,translanguaging etxean ezar daiteke familia eleaniztunetako ikasleek beste hizkuntza bateko hitzak konekta ditzaten hobeto komunikatzeko. Ikasleen lehen hizkuntza bigarren hizkuntza ikasteko funtsezko zatia da. Lehen hizkuntzaren egiturak esanahia sor dezake bigarren hizkuntzaren gramatikan eta ortografian. Ikasleak hizkuntza-elementuetara konekta daitezke, hitzaren esanahia ezagutzen baitute.
Goi-mailako irakaskuntza
Ikasle askok goi-mailako hezkuntzan erabil dezakete, eta lehen hizkuntzarik ez duen unibertsitate batera joan daitezke. Ikasleek beren hizkuntza anitzak erabiltzen dituzte subjektu eta ideiak ikasi eta ulertzeko. Hainbat errepertoriotan hitz egiten diren hizkuntzen inguruneak aukera ematen du hizkuntza bakoitzean irakatsitako eta berrikusitako irakasgaien gaitasun eleaniztun handiagoa izateko. Goi-mailako hezkuntzako ikasle elebidunak edo eleaniztunak aztertzen dira, beren ama-hizkuntzan ikasten dutenak, bai eta beren erakundeetan lehen eta bigarren hezkuntza nola aldatzen duten zehazteko. Horrek espazioa sortzen du lehen eta bigarren hezkuntzako sistemei eta horien irakaskuntza-hizkuntzei buruz eztabaidatzeko. Goi-mailako hezkuntzako translanguaging Ipar Amerikan eta Erresuma Batuan ikertu da batez ere. Herrialde batzuek politika eleaniztunak onartzen dituzte, hala nola India. .
Hainbat hizkuntza eta translanguaging
Hizkuntzak modu askotara konekta daitezke elkarrekin. Beraz, egitura gramatikala, ebakera, ahoskera, erroak oso antzekoak izan daitezke hizkuntza askotan, eta, beraz, erraz ulertzen dira elkarrekin konparatzen direnean. Translanguaging ikasteko estrategia bat da, trebetasun lexikoak hobetu ditzakeena. Ikasleek hizkuntza bakoitzaren egitura gramatikala eta soinuak konparatu eta kontrasta ditzakete, berriaren ulermena eraikitzeko. Esate baterako, korapilo batzuek ulermen eta ulermen morfologikoa lagun dezakete.
Adibidez:
EN / ES / EU / FR
(Fis.) solid / (Fis.) sólido /   (Fis.) solido /    (Fis.) solide
liquid / líquido / likido / liquide
gas / gas(eoso) / gas / gaz
Osagai kulturala
Translanguaging-ek dagoeneko ikasleek ezagutzen duten informazioa informazio berriarekin konektatzeko aukera ematen die ikasleei. Ikaskuntza-giro batean, ikasleek aldez aurreko ezagutzak erabiltzeko aukera izan behar dute, dakitenarekin egitura eta lotura gehiago eraikitzeko. Translanguagingaren aplikazioak kultura ondarea babesten lagun dezake. Ikasleek hizkuntzak antzekoak diren formak transferi ditzakete, elkar ulertzen laguntzeko eta lehen hizkuntza gordetzeko. Hizkuntza kultura-ondare ukiezinaren parte da, eta ikasleek hizkuntza bat erabiltzen dute besteari zentzua emateko.
Literatura
Gero eta literatura latindar gehiago dago, eta translanguaging du, kultura-markatzaile gisa eta gailu estetiko gisa, literatura-fikzioa eta haurrentzako liburuak barne. Estatu Batuetako autore etorkinek eta bigarren belaunaldikoek transhizkuntza dute ipuinetan: Giannina Braschi, Susana Chávez -Silverman eta Junot Díaz, besteak beste. Braschi Yo-Yo Boing-en ingelesezko eleberria! (1998) transhizkuntzaren, kodeen eta likideziaren adibide asko eskaintzen ditu, baita dialektalismo puertorriquetar eta nuyorikanoak ere (pon, iraingarriak, txinatarrak; Ai, bedeinkatua! ), guztiek hizkuntza literarioa eta markatzaile kulturalak adierazten dituzte. Yo-Yo Boing! transhumanismoaren eta hizkuntzen arteko espazioaren kontzientzia metalinguistikoa erakusten du. Narratzaileak dioenez, “elebidunak gara” (“hizkuntza-oztopoez” hitz egiten duenean), eta idazketa pseudofonetikora jotzen du lagunen arteko erregistroak irudikatzeko.
Latsaga gaztelua
Latsaga gaztelua Izuran (Nafarroa Beherea) kokaturik dagoen gaztelua da. Herrigunetik hego-mendebaldera dago kokaturik, kilometro batera gutxi gora-behera, hilerriaren ondoan. Aurretik eraikin soil bat zen arren, gaur egun ikus daitekeen eraikin multzoa XIV. mendekoa da. Esku pribatuetan dago.
Eraikina
Multzoak lau alde ditu, oin ez da angeluzuzen batean ordenaturik eta gaur egun, puntu batzuetan 1,5 metroko lodiera duten harresietan (oina eratzen dutenak) lauzpabost sarrera daude (jatorriz bakarra zuen).
Harlanduzko dorre atari bat, dorre karratu bat, dorretxo hexagonal bat eta multzoaren hasiera izan zen dorretxe bat daude multzo horretan, harresiekin batera. Aipagarriak dira atarian dauden zirrikituak burdinsarea jaitsi eta igotzeko, baita harrizko zorua ere. Berau da gaztelu gaskoien ezaugarri nabarmenena, nahiz eta gehienetan gertatzen den moduan, kasu honetan, harresiaren erdian ez egon (izkinan dago kokaturik).
Multzoaren alderik zaharrena den dorretxe hori, Nafarroa Behereko etxe gotortuen nahiko antzekoa da. Angeluzuzena eta hiru solairuduna da. Ia metro eta erdiko lodiera duten murruak ditu, gezi-leihoak eta antzeko irekiduraz horniturik. Berau izan zen Latsaga familiaren sortetxe eta bizilekua, XIV. mendearen bukaera aldera multzoko harresi eta dorreak gehitu zitzaizkiona, benetako gaztelu bihurtuz.
Multzoaren barnealdean, garai ezberdinetako hainbat eraikin daude, funtzio desberdinak dituztenak eta aipagarri modura, harresira igotzeko jatorrizko eskailera zirkularra oraindik mantentzen dela.
Historia
Izenetik ondoriozta daitekeen modura, Latsaga familiari loturiko gaztelua da hau, paper garrantzitsua jokatu zuena Nafarroan izandako leinu-gerretan. Latsagako jaunak saldu egin zion 1870. urtean Donapaleuko notario bati (M. Schilt). Azken honek, M. Primorena izurarrari saldu zion eta ordutik hona jabetza beti egonda izurarren baten eskuetan. Zehazturik gabe dagoen egun batean, gaztelua erre egin zen.
Latsagarrak
1270. urtean, Pès Latsaga San Luisekin eta Tibalt II.arekin elkartu zen gurutzadan. XIV. mendea izan zen latsagarren gorengo unea: Pès Latsaga Joana Beaumontekin ezkondu zen; Luisen sasiko semea zen, Nafarroako Filipe III.a erregearen hirugarren semea. Karlos III.a Prestuaren txanbelana izan zen. Albaniako konkistak iraun bitartean, Pès Latsagak 500 gizon bildu zituen bere kontura, erregeak ordaindu ezin zituenak. Lüküze-Grammonteko borroketan, ez zuten inoren alde borroka egin, eta, horren ondorioz, Grammonteko bandek hil zuten Bertrand Latsaga.
Cahokia
Cahokiako tumuluak Collinsville (Illinois) hiritik gertu dagoen amerindiar aztarnategi arkeologikoa da, tumulu artifizialez osaturik.
Burmuineko odoljario
Burmuineko odoljarioa burezur barneko odoljarioen mota bat da. Burmuineko trauma batek eragin dezake, edo berez gerta daiteke istripu batean. Odoljarioaz kaltetutako burmuinetako eremuei kalte egiten zaie eta, espazio estrabaskularrean nahikoa odol metatzen bada, burmuin barneko hipertentsioa eragin daiteke; odoljarioaren zenbatekoak buruko isuri akutu horren larritasuna zehazten du. Odoljario intraparenkimal horien heriotza-tasa %40 da.
Barrême
Barrême Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Proventza Garaiko Alpeak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Barrême udalerrian erroldatutako biztanleak 495 ziren. Familiak 247 ziren, horien artean 94 pertsona bakarrekoak ziren (47 bakarrik bizi ziren gizonak eta 47 bakarrik bizi ziren emakumeak), 81 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 395 etxebizitza zeuden, 242 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 104 bigarren erresidentzia ziren eta 49 hutsik zeuden. 292 etxeak ziren eta 103 apartamentuak ziren. 242 etxebizitza nagusietatik 156 bere jabearen bizilekua ziren, 64 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 67 etxek hiru zituzten, 70 etxek lau zituzten eta 76 etxek bost zituzten. 121 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 124 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 67 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 297 ziren, horien artean 215 aktiboak ziren eta 82 inaktiboak ziren. 215 pertsona aktiboetatik 185 lanean zeuden (103 gizon eta 82 emakume) eta 31 langabezian zeuden (11 gizon eta 20 emakume). 82 pertsona inaktiboetatik 34 erretiraturik zeuden, 16 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Barrême udalerrian 216 unitate fiskal zeuden, 445 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.607,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 45 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 12 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 6 igeltseroak, 1 margolaria, 2 iturginak, 1 ile apaindegia eta 3 jatetxeak.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 2 okindegiak, 1 harategi zen eta 1 liburu denda zen.
2000. urtean Barrême udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 972 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Norops lineatus
Norops lineatus Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Distocyclus goajira
Distocyclus goajira Distocyclus generoko animalia da. Arrainen barruko Sternopygidae familian sailkatzen da.
Millet satitsu
Millet satitsua (Sorex coronatus) ugaztuna da, soricidaeen familiakoa. Mendebaldeko Europan bizi da.
Deskribapena
Tamaina ertaineko satitsua da, 7-7,5 cm bitarteko gorputz-luzera eta 4-5 cm-ko buztana duena. 12 eta 14 gramo bitarteko pisua izan ohi du. Kolorazioa eremu geografikoaren arabera aldakorra den arren, hiru koloreko ilaje bereizgarria du espezie honek. Bizkarraldea arre edo marroi iluna da, eta sabelaldea, berriz arre-grisaxka. Gorputzaren alboetan, ordea, ilaje horixka izan ohi du. Neguan ilajea ilunagoa izan ohi da. Emeek hiru ugatz-pare dituzte iztaietan.
Banaketa
Mendebaldeko Europan eragin atlantikoa duten eremuetara mugaturiko espeziea da. Hegoaldeko muga Ebro eta Tajo ibaien arroek ezartzen dute, eta iparraldean Jutlandiako penintsularen hegoalderaino hedatzen da. Ekialdean, aldiz, Oder ibaiak (Alemania) eta Alpeek mugatzen dute.
Euskal Herriko lurralde guztian bizi den espeziea da, Nafarroako Erriberan salbu.
Habitata
Ezaugarri atlantikoak –hezetasuna eta tenperatura leunak- behar dituen espeziea da. Ezaugarri horiek betetzen dituzten askotariko habitatetan aurki daiteke, baso atlantikoetatik hasi eta goi-mendietako larretaraino. Pirinioetan 2000 metrotik gora ere aurkitu izan da.
Elikadura
Espezie honek lurreko ornogabe txikietan oinarritutako dieta du, eta dipteroen larbak, ehunzangoak eta zizareak irensten ditu batez ere. Barraskiloak, armiarmak eta kakarraldoak ere jaten ditu eta noizbehinka landareak ere irensten ditu.
Ugalketa eta ontogenia
Iberiar penintsulan otsaila amaieratik azaroa hasierara arte luzatzen da ugal sasoia, eta aktibitate maximoa udaberrian gertatzen da. Ernaldiak 24-25 egun irauten du, eta batez beste lau kume izaten ditu kumaldiko eme bakoitzak. Emeek 3-4 kumaldi izan ditzakete euren bizitzan, eta 11-12 kume izan urteko. Lehen kumaldietan jaiotako arrek, urtea amaitu aurretik lortzen dute heldutasun sexuala, baina emeek urte oso bat behar izaten dute ugalketarako prest egoteko.
Animalia hauen batez besteko bizi-luzetasuna urtebete pasatxokoa da, nahiz eta hainbat ale 20-21 hilabete izatera iritsi daitezkeen.
Bizimodua
Izaera bakartia duen espeziea da. Ugal sasoitik at oso lurraldekoia da, eta indibiduoen arteko lurraldeak ez dira apenas gainjartzean. Ugal sasoian, aldiz, arren lurraldeak zabaldu eta gainjarri egiten dira. Egunez zein gauez mantentzen dira aktibo, eta ehiza azkarrak eta atseden hartzeak tartekatzen dituzte etengabe.
Espezieen arteko elkarrekintzak
Gainerako satitsu gehienen kasuan bezala, hegazti harrapari gautarrak eta karniboroak dira espezie honen harrapari nagusiak. Hontz zuria (Tyto alba), urubia (Strix aluco), hontz handia (Bubo bubo) eta hontz ertaina (Asio otus) nabarmendu behar dira. Karniboroen artean, berriz, erbinude zuria (Mustela erminea) eta ipurtatsa (Mustela putorius) aipa daitezke.
Antzeko espeziea satitsu txikia (Sorex minutus) du. Antzekotasun morfologikoa nabarmena izan arren, satitsu txikia eta Millet satitsua bereizteko ezaugarririk errazena azken horrek gorputzaren alboetan duen kolorazio argia da. Bestalde, satitsu txikia, izenak berak dioen bezala, txikiagoa izan ohi da.
Norah Borges
Norah Borges, jaiotzez,  Leonor Fanny Borges Acevedo  (Buenos Aires, 1901eko martxoaren 4a -Ibídem, 1998ko uztailaren 20a) irudigilea eta arte-kritikaria izan zen. Floridako Taldearen artista plastiko eta kritikoa izan zen, Jorge Luis Borges idazlearen arreba. Nebak Norah deitzen zuen eta honelaxe deskribatu zuen:"'Gure joko guztietan nagusia zen beti, nik atzean jarraitzen ziona, lotsatia, sumisoa. Bera zabaltzara igotzen zen, zuhaitzetara igotzen zen, eta muinoetara nik beldurra baino gogo gutxiagoz jarraitzen nion.'                                                                    J. L. Borges, Norah"
Biografia
1912an Suitzara joan zen familiarekin, aitaren, Jorge Guillermo Borges abokatuaren, itsutasun progresiboa aztertzeko. Genevako École des Beaux-Arts eskolan ikasi zuen Maurice Sarkisoff eskultore klasizistarekin eta Lugano n Arnaldo Bossirekin, Ernst Kirchner bezalako erbesteratutako alemaniar espresionistengandik gertu; Borgesek berak Atlántida aldizkarian 1940an egindako erreportaje batean adierazi zuenez, Bossirekin xilografia eta estetika espresionista ikasi zituen. Suitzan bere lehen poesia-liburua idatzi eta ilustratu zuen: Notas lejanas/ Urrutiko oharrak (1915). Lehen Mundu Gerraren ondorioz, Europako egonaldia 4 urtera luzatu zen. Proventza osoan zehar bidaiatu ondoren (Norah oso txundituta geratu zen Nîmes herriarekin, zeinari pieza batzuk eskaini baitzizkion), Espainiara etorri ziren, eta bere ikasketak handitu eta Abangoardietan parte hartu zuen. Lehenbizi Bartzelonara joan ziren, eta gero, 1919an, Palma de Mallorcara. Han, Norahk Sven Westmanekin ikasi zuen; Borges neba-arrebek Baleares izeneko aldizkarian lagundu zuten (Norah haren "Musikari itsuak", eta abar); gero, Sevillara joan ziren, eta han sartu ziren Ultraísmoko Abangoardian; Grecia, Ultra, Tableros y Reflector lanak argitaratu zituen, halaber, 1920an El jardín del centauro, Adriano del Valleren poema-liburuaren azala egin zuen. Granadan egon ostean Madrilenera joanda, Julio Romero de Torres margolariarekin ikasi zuen. Han, gainera, Juan Ramón Jiménezen lagun egin zen. Haren poema batzuk ilustratu zituen, eta Españoles de tres mundos liburuaren erretratu lirikoetako bat eskaini zion Norah Borgesi. Ondoren, Palma Mallorcakora itzuli ziren 1920ko ekainean.
1921eko martxoan Buenos Airesera itzultzeko itsasontzi bat hartu zuten. Naïf margolari gisa, Norah Floridako Taldeak sortutako literaturaren abangoardiarekin lotu zen; Prismatik Ultraismoa Argentinan zabaltzen hasi zen, baina orduan Kubismoaren eragina ustiatu zuen, Espainian izandako harreman frantsesekin, Mural, Proa edo Martín Fierro bezalako aldizkarietarako ilustrazioetan, portu ondoko etxeen balaustrada eta loreontzietako irudiak eta desagertzear zeuden irudiak berreskuratuz, hala nola Fervor de Buenos Airesen (1923), Jorge Luis nebaren liburu poetikoan.
1923an, Lyongo Manomètre aldizkari surrealista frantsesak eta 1924an Martín Fierrok bere pinturak argitaratu zituzten. 1926an 75 lan (oleoak, xilografiak, marrazkiak, akuarelak eta tapizak) erakutsi zituen Asociación Amigos del Arte elkartean. 1928an Guillermo de Torre idazle eta espainiar kritikariarekin, mugimendu ultraista eta abangoardia artistiko eta literarioetan aditu handiarekin, ezkondu zen. Espainian 19 urte besterik ez zituela ezagutu zuen, eta bi seme-alaba izan zituzten.
Bigarren Mundu Gerran, Argentinako Victoria Batzordean ordezko kidea izan zen; Cora Ratto de Sadoskyk eta Ana Rosa Schlieper de Martínez Guerrerok zuzentzen zuten elkarte feminista antifaxista; bertan María Rosa Oliver idazleak, Annemarie Heinrich argazkilaria, Mimí Langer psikoanalistak, Raquel Forner artista eta Silvina Ocampo poeta. Norahk bere Cuaderno San Martinen argitalpena ilustratu zuen, lehenago Luna de enfrente eta Fervor de Buenos Airesekin egin zuen bezala, eta Las invitadas (1961) eta Autobiografía de Irene (1962) liburuekin, Silvina Ocampo-renak.
Anales de Buenos Airesen arte-kritika egin zuen 'Manuel Pinedo' izengoitiarekin. Grabatuari buruzko ikerketa egin zuen, eta ia hil arte pintatzen jarraitu zuen, nahiz eta bere lanak oparitu, aldizkako erakusketak egiteaz arduratu barik.
1942anJuan Ramón Jiménezen Platero y yo-ren argitaratu zen Argentinan, Norahren ilustrazioekin eta biñetekin, eta artista grafiko gisa aritu zen Argentinan emigratutako espainiarren beste liburu batzuetan ere, hala nola Ramón Gómez de la Serna, Rafael Alberti eta León Felipe. Nebarenak ez ezik, Silvina Ocampo, Victoria Ocampo, Adolfo Bioy Casares, Norah Lange eta Julio Cortázar idazle argentinarrenak ere ilustratu zituen. Federico García Lorcaren antzezlan baten eszenografia ere diseinatu zuen. Maruja Mallorekin eta Xul Solarrekin zuen adiskidetasuna aztertzeko dago.
Teknika hauek erabili zituen: olio-pintura, akuarela, grabatua, xilografia, tinta eta arkatzezko marrazkiak, tenperak, akrilikoa eta tapiza. Norah Borges eta bere neba, Florida Taldea deitu zioten idazle-talde bateko kideak izan ziren, argitaratzen zuten aldizkaria Buenos Airesko kale horren inguruan zegoelako, eta Richmond Konfiterian biltzen ziren, besteak beste, Victoria Ocampo, Leopoldo Marechal, Oliverio Girondo beste idazle argentinar batzuen artean,
Norah Borges eta bere neba, Florida Taldea deitu zioten idazle-talde bateko kideak izan ziren, argitaratzen zuten aldizkaria Buenos Airesko kale horren inguruan zegoelako, eta Richmond Konfiterian biltzen ziren, besteak beste, Victoria Ocampo, Leopoldo Marechal, Oliverio Girondo beste idazle argentinar batzuen artean,
Boedo Taldearekin literaturaren dialektikari kontrajarrian Claridad argitaletxean argitaratzen zuena, eta Café El Japonés-en biltzen zen, askoz ere kutsu apalagokoa, besteak beste Roberto Arlt bezalako kideekin..
2020an, Buenos Aireseko Arte Ederren Museo Nazionalean (MNBA) bere obra osoari buruzko atzera begirako erakusketa antolatu zen. Norah Borges, abangoardiako emakumea izan zen erakusketaren izenburua eta 200 lan baino gehiago zituen: pinturak, grabatuak, ilustrazioak, tapizak eta testuak, Sergio Baur ikertzaileak prestatuak.
Haren gorpuzkinak La Recoletako hilerriko familia-hilerrian daude, senarrarekin eta gurasoekin batera.
Desterro do Melo
Desterro do Melo Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Ziza berde-beltz
Ziza berde-beltza (Tricholoma sejunctum) Tricholomataceae familiako onddo bat da.
Espezie arrunta eta ezaguna da, mingotsa eta, beraz, jangaitza izateaz gain, bere koloreagatik nolabaiteko antzekotasuna izan dezake eraztuna eta bolba dituen Amanita phalloides perretxikoarekin.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 12 cm arteko diametrokoa, ganbila, gero laua. Limoi-hori edo arre-oliba kolorekoa, normalean arre-hauskara edo arre-oliba koloreko lerro erradialekin. Azal likatsu samarra, distiratsua eguraldi lehorrarekin.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Zuria, betea, zilindrikoa.
Haragia: Zuria, azalaren azpian horixka, solidoa, irin zaharraren usainarekin. Zapore mingotsa. Etimologia: Tricholoma grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, esan nahi du, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. Sejunctum epitetoa berriz latinezko “sejuncts” hitzetik dator eta desberdina, banandua esan nahi du. Hurbileko beste espezie batzuen desberdina delako.
Jangarritasuna
Jangarri kaskarra, oraintsu arte susmagarria.
Nahasketa arriskua
Kapelaren koloreagatik Amanita phalloides hilgarriarekin nahas dezakegu, baina ez du ez eraztunik ez bolbarik. Tricholoma portentosum perretxikoarekin, baina hau ilunagoa da eta oin horia du, jangarri bikaina.
Sasoia eta lekua
Udazkenean pinudietan, pagoen eta haritzen azpian ere ateratzen da, oso ohikoa da.
Banaketa eremua
Ipar hemisferioaren zati handi batean agertzen den onddoa da.
Hajnáčka
Hajnáčka Eslovakiako udalerri bat da, Rimavská Sobotako barrutian kokatuta. 25,67 km²ko azalera du eta 1169 biztanle 2017ko datuen arabera.
1991ko Espainiako Itzulia
1991ko Espainiako Itzulia Itzuli Handi honen 46. edizioa izan zen. 1991ko apirilaren 29 eta maiatzaren 19 artean egin zuten, Méridan hasi eta Madrilen amaituz 20 etapatan banatutako 3215 kilometroko ibilbidea egin ondoren.
Moutonne
Moutonne Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Moutonne udalerrian erroldatutako biztanleak 110 ziren. Familiak 43 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 19 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 67 ziren, horien artean 50 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 50 pertsona aktiboetatik 49 lanean zeuden (29 gizon eta 20 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Moutonne udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 309 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mammoth Cave Parke Nazionala
Mammoth Cave Parke Nazionala (Mammoth Cave Mountains National Park) Estatu Batuetako Kentucky estatuan dagoen parke nazional bat da, Edmonson, Hart eta Barren konderrien artean dagoena. Bertan munduko leize-sistemarik handiena dago. 1941ean parke nazional eta 1981ean Gizateriaren Ondare izendatu zuten.
21.380 ha. ditu eta Green ibaiak parkea zeharkatzen du.
The Outlaw Josey Wales
The Outlaw Josey Wales (euskaraz Josey Wales Legezkanpokoa) 1970eko Clint Eastwood estatubatuar aktore eta zinema zuzendariaren western filma bat da.
Argumentua
Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila amaitzera doanean Terrillen agindupeko gudari yankee batzuk Josey Wales (Clint Eastwood) nekazariaren emaztea eta semea hil eta bere hiltzat uzten dute. Joseyk berrindartu eta yankeen aurka borrokatzen den errebelde konfederatuen talde bati elkartuko da. Errebeldeak hilak izatean Josey mendietan barna indiar erreserbetara ihes egingo du. Han, Lone Watie agurea eta Little Moonlight neska txerokiak topatuko ditu. Denak batera Texasera joango dira. Bidean, komantxeen erasopean dauden Laura Lee izeneko neska eta haren amona salbatuko dituzte, gainontzeko herriko gizonak hilik suertatzen direlarik. Josey eta indiarrek bi emakume zuriak hiritik hurbil dagoen arrantxo batetara lagunduko dituzte, hiri honek dozena bat biztanle besterik ez dituelarik. Terrilen gizonak iritsi eta Joey atzematen saiatuko dira.
Dicaeum proprium
Dicaeum proprium Dicaeum generoko animalia da. Hegaztien barruko Dicaeidae familian sailkatua dago.
Uruguaiko bandera
Uruguaiko bandera 1828ko abenduaren 16an erabakitakoa da. Tarteak zuriak eta urdinak diren zortzi errenkadez osatuta dago, goi ezkerraldeko ertzean koadro zuri baten barruan kolore horiko eguzki bat duelarik.
Ciria
Ciria Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 45 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 105 biztanle zituen 52,64 km²-ko azaleran.
Mayer van den Bergh Museoa
Mayer van den Bergh Museoa, Belgikako Anberes hirian dagoen museo bat da. 1904ean ireki zen eta izena Fritz Mayer van den Bergh (1858-1901) arte-bildumatzailearen bilduman oinarrituz sortu izanagatik datorkio.
Gotiko eta Pizkunde garaiko Belgika eta Herbehereetako margolan garrantzitsuak ikusgai dauzka, tartean Pieter Bruegel Zaharrarenak.
Gobiodon albofasciatus
Gobiodon albofasciatus Gobiodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Lay's
Lay's mota desberdineko patata txipak fabrikatzen duen marka da. 1965. urtean PepsiCok erosi zuen. Lay's, konpainiaren izena nagusia da nahiz eta beste lurralde batzuetan beste modu batez deituzen den: Erresuma Batuan eta Irlandan Walkers, Australian Smiths, Egipton Chipsy, Vietnamen Poca, Israelen Tapuchips, Colombian Margarita, Mexikon Sabritas, Kanadan Hostess, eta Venezuelan Lo Nuestro.
Scream and Scream Again
Scream and Scream Again (euskaraz Ohiu eta Ohiu Egin), 1970eko Gordon Hessler britainiar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Peter Saxon idazlearen The Disorientated Man (Gizon Desorientatua) eleberrian oinarritua dago. Vincent Price, Christopher Lee, Alfred Marks, Michael Gothard eta Peter Cushing aktoreek antzeztu zuten.
Yu Myeong-Hee
Koreako Emakumezkoen Zientzia eta Teknologia Elkarteko presidentea da eta Koreako Zientzia eta Teknologia Institutuko irakaslea. 2010an Lee Myung-bak presidenteak Etorkizuneko Estrategia Antolakuntzarako Bulegoko zuzendari izendatu zuen eta hiru urte bete zituen karguan.
Biografia
Yu Myeong-Hee Seul hiriburuan jaio zen eta gaztetatik izan zuen zientzietarako joera. Seulgo Unibertsitate Nazionalean graduatu zen 1977an eta Kaliforniako Unibertsitatean mikrobiologia doktoretza egin zuen 1982an. Doktoretza ostekoa Massachusetts Institute of Technology (MIT) institutuan egin zuen 1985ean.
Koreara itzuli eta Koreako Biozientzia eta Bioteknologia Ikerketa Zentruan egin zuen lan 2000 artean. Ordutik aurrera Koreako Zientzia eta Teknologia Institutuko irakaslea eta ikertzailea izan da.
Yu Myeong-Heeren ikerketa alfa-1 antitripsina proteinaren egitura eta tolestura aztertzea izan da. Aminoazido batzuek mutazio mota batzuk ezabatu ditzaketela aurkitu dute, esate baterako proteinan tolestura akatsa eragiten duen tsf mutazioa. Horretaz gain disulfuro zubia duen alfa-1 antitripsina muteina patentatu du, bai eta berau prestatzeko metodoa ere.
Kontzentratzaile
Hub edo kontzentratzailea konputagailu-sare baten kable guztiak konektatzeko gailua da.
Funtzionamendua
OSI ereduaren arabera hub-ak maila fisikoan egiten du lan, egiten duen bakarra heltzen zaizkion seinaleak errepikatzean datza. Hauek oso erabiliak izan ziren bere momentuan baina switch-ak heldu eta prezioak egokitu bezain laster azken hauek hub-en lekua hartu zuten.
Potenzako probintzia
Potenzako probintzia (Provincia di Potenza) Italiako Basilicatako eskualdeko probintzia da. Probintziaren hiriburua Potenza da.
Herriak
Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira:
Joaquim Felício
Joaquim Felício Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Ammerzwiller
Ammerzwiller Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ammerzwiller udalerrian erroldatutako biztanleak 321 ziren. Familiak 115 ziren, horien artean 18 pertsona bakarrekoak ziren (7 bakarrik bizi ziren gizonak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 30 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 15 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 131 etxebizitza zeuden, 121 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 104 etxeak ziren eta 27 apartamentuak ziren. 121 etxebizitza nagusietatik 100 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 26 etxek lau zituzten eta 75 etxek bost zituzten. 116 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 44 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 76 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 223 ziren, horien artean 170 aktiboak ziren eta 53 inaktiboak ziren. 170 pertsona aktiboetatik 166 lanean zeuden (86 gizon eta 80 emakume) eta 4 langabezian zeuden (3 gizon eta 1 emakume). 53 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ammerzwiller udalerrian 132 unitate fiskal zeuden, 359,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.671 euro zen.
Brieselang
Brieselang Alemaniako udalerria da. Brandenburgo estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ammerzwiller
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 jatetxe.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra drogeria bat zen.
2000. urtean Ammerzwiller udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 183 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Norops lynchi
Norops lynchi Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Garezur barneko odoljario
Garezur barneko odoljarioa bat-batean garunean odol-hodi bat apurtzen denean gertatzen da. Garuneko parenkiman pilatzen den odoljarioa da, eta garun barneko bat-bateko hipertentsioa eta istripu zerebrobaskular hemorragikoa eragin ditzake. Garezur barneko odoljarioak erikortasun eta hilkortasun handiarekin lotutako larrialdi medikoak dira. Tomografia garezur barneko odoljarioa diagnostikatzeko probarik sentikorrena da.
Cirujales del Río
Cirujales del Río Soriako probintziako udalerria da. Soriatik 16 kilometrora dago. 2008ko erroldaren arabera 31 biztanle zituen 8,76 km²-ko azaleran.
Güell Koloniako kripta
Güell Koloniako kripta, Kataluniako Santa Coloma de Cervelló udalerrian dagoen eliza bat da, Baix Llobregat eskualdean.
1908-1915 artean Antoni Gaudi kataluniar arkitektoak Eusebi Güell enpresaburuaren enkarguz eraikiarazi zuen, Güell Koloniako haren langileentzako eraikin erlijiotsu bezala.
Gobiodon aoyagii
Gobiodon aoyagii Gobiodon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Primavera de Rondônia
Primavera de Rondônia Brasilgo udalerri bat da, Rondônia estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Age of Iron (Coetzee)
"Age of Iron" John Maxwell Coetzee idazle hegoafrikarrak argitaratutako seigarren eleberria da, jatorriz ingelesez idatzitakoa.
Dicaeum chrysorrheum
Dicaeum chrysorrheum Dicaeum generoko animalia da. Hegaztien barruko Dicaeidae familian sailkatua dago.
Norops maculiventris
Norops maculiventris Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Zirkuitu sinkrono
Zirkuitu sinkrono bat aldaketa bat egiteko orduan maiztasun erloju baten mende dagoen zirkuitu bat da; horri esker lortzen da geratutako aldaketak era ordenatu eta kontrolatu batean gertatzea. Biltegiratze memoria eta eragiketatzaile bezala flip-flopak erabiltzen dituzte, bit bakarra biltegiratu dezaketen elementu bitarrak.
Maiztasun erlojuaren seinalea
Zirkuitu sinkrono baten maiztasun erlojuaren seinalea neurtzeko bi era nagusi daude:
Mailaren arabera
Erlojuaren maiztasuna puntu maximoan dagoenean '1' balioa hartuko du, aldiz, maiztasun hori puntu minimoan dagoenean '0' balioa hartuko du. Ez da beharrezkoa puntu hori balio nulua izatea.
Diferentziaren arabera
Maiztasuna puntu maximora doan einean '1' balioa hartuko du, kontrako prozesua egiterakoan '0' balioa.
RS biegonkorra
R eta S sarrerak ditu eta AND eta NOR ate logikoei esker haren eragiketa burutzen du. Honekin batera C sarrera bat dago maiztasun erloju bezala.
R eta S seinaleak CLK seinalearekin AND eragiketa bat burutzen da eta horren emaitza beste seinalearekiko NOR eragiketa gurutzatuak egiten dira. Azkenengo emaitza Q eta Q' (NOT Q) dira.
Egoeren azalpena
=== D biegonkorra === D datuaren balioak erlojuaren mende daude, erlojua 1era dagoenean haren balioa pasatuko da, aldiz 0ra badago 0 balioa pasatuko du. D datua eta haren aurkakoa (D') CLK seinalearekin AND eragiketa bat egiten da eta haren emaitza aurreko puntuan (RS flip-flop-a) hartutako R eta S seinale bezala aritzen dute, baina kasu honetan CLKrekin eragiketarik burutu gabe.
=== JK biegonkorra === Erabilenetarikoa da, J eta K flagak ditu eta haien arteko NAND eragiketa egiten du Q emaitza ateratzeko. Honetaz aparte Q' (NOT Q) emaitza ere emaitza bezala ematen du.
=== T biegonkorra === JK flip-floperan eraldatzearen ondorioz sortzen da, sarrera '0'n badago eta ertz erloju bat gertatzen bada balioa ez da aldatzen, baina sarrera 1ean badago aldaketa bat gertatzen da.
== Erabilerak ==
Kontagailua
Zirkuitu elektronikoak sarrera bezala egon diren bultzadak hartzen ditu eta zenbaki bitar edo hamartar bat ateratzen du. Kontagailu bat sortzeko ohikoen diren flip-flopak aurreko atalean ikusitako JK flip-flopak dira.
Funtzionamendua
Erlojua era negatiboan dago, hau da, CLK seinalea '0' denean funtzionatuko du.
Lehenengo JK-ren CLK seinalea '0'ra dagoenean Q irteeratik J eta K sarrerekin egindako eragiketaren ondorioz ateratako emaitza ematen da eta emaitza generalaren 0. bitean gordetzen da. Q seinale hori 0 bada hurrengo JK flip-flopa pizten du eta eragiketa berdina burutzen da, baina kasu honetan emaitzaren 1. bitean gordetzen da.
Hnúšťa
Hnúšťa Eslovakiako udalerri bat da, Rimavská Sobotako barrutian kokatuta. 68,05 km²ko azalera du eta 7562 biztanle 2017ko datuen arabera.
Zirkuitu sinkrono
Funtzionamendua
Eragiketa hau burutuko da JK flip-flopen kopuruen arabera.
Hnúšťa
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1334. urtekoa da.
Zirkuitu sinkrono
Desplazamendu erregistroak
Bi mota daude, serietik paralelora doazenak eta aurkako eragiketa egiten dutenak baina biek gauza bererako balio dute. Zirkuitu mota horiek datuen eraldaketak egiteko balio dute eta gehien bat D flip-flopak erabiltzen dira.
Funtzionamendua
Paralelo/serie deplazamendu-erregistro batean X bit kopuruko zenbaki bat bidatzen da X D flip-flop kopurua duen zirkuitu batera, hori pisu gehien duen bitetik deskonposatzen hasten da eta bit bakoitza irteera ezberdin bakoitz batetik bidaltzen da. Serie/paralelo desplazamendu-erregistro batek aurreko paragrafoan ikusitakoaren kontrakoa egiten du, sarrera bezala hainbat lekuetatik bit bat jasotzen du eta D flip-flop batzuetatik pasa ostean zenbaki bitar bat bihurtuko du.
Sakonera bilaketa
Sakonera bilaketa (DFS edo Depth First Search) informazioa erabiltzen ez duen bilaketa algoritmo bat da, zuhaitz (grafo teoria) edo grafo bateko nodo guztiak aztertu ahal izateko era ordenatu baina ez uniforme batean. Algoritmo horrek aurkitzen dituen nodo guztiak hedatzen ditu, era errekurtsiboan, ibilbide zehatz bat jarraituz. Ibilbide horretatik arakatutako nodo gehiago ez direnean geratzen, atzera bueltatzen da (backtracking), eta prozesu berdina errepikatzen du prozesatutako nodoaren anai guztiekin.
Eigenmannia limbata
Eigenmannia limbata Eigenmannia generoko animalia da. Arrainen barruko Sternopygidae familian sailkatzen da.
Durangoko Pasiñue
Durangoko Pasioa Durango (Bizkaia) hiribilduaren kultura-irudikapen berezietako bat da; izan ere, Jesus Nazaretekoaren bizitza eta heriotza hiru egun irauten duen irudikapen bakarra da, eta espazio bakarrean garatzen den bakarra: Santa Ana plaza, elizaren ondoan eta izen bereko arkuan, Bizkaiko harresiaren azken hondarra  herrian.
Sakonera bilaketa
Adibidea
Adibide honetan, lehenengo ezkerreko nodoak begiratuko ditu. Beraz, argazkian ikusten dugun grafoan DFS bilaketa algoritmoa erabiltzen badugu lortuko dugun bidea S,A,C,G izango da.
Durangoko Pasiñue
Historia
Durangoko Pasioak bigarren etapa bizi du. Izan ere, 1961 eta 1965 urteen artean, historia, tradizioa, kultura eta erlijioa nahasten dituen ekitaldiaz gozatzeko aukera izan zen. Geldialdi luze baten ondoren, 60ko hamarkadako antzezpenak hurbiletik bizi izan zituzten hainbat herritarrek Juan de Iciar elkartea antolatzea erabaki zuten, tradizio hori berreskuratzeko. Horrela, 1994tik, Aste Santu bakoitzean, Santa Ana plaza antzoki handi bihurtzen da.
Plazan zazpi agertoki daude, olibondoen baratzea, Hilobi Santua, Azken Afaria, sanedrina edo Herodesen jauregia falta ez direla. Bertan herriko bizilagunak ikus ditzake ikusleak Bibliako pertsonaien larruan jartzen, hala nola, Jesus, Maria, Caifás, Pedro, Judas, Poncio Pilato eta Herodes, besteak beste.
Zuzendarietako batzuk
Juanjo Etxarte, Pasioaren bultzatzaileetako bat da bigarren etapa honetan, zuzendari izan da urte askoan, eta 2009an Pasioa gaztetzera ere ausartu da, taldeko gazteenei rol protagonista emanez. 2012an hitz hauekin argudiatu zuen erabakia:"«Gazte asko genituen ezeren trukean egiteko prest, beraz pausua emateko ordua zen. Edo egiten genuen edo beraiek gabe geratu ahal ginen.» Juanjo Etxarte, 2012" («Teníamos un plantel de jóvenes dispuestos a hacerlo sin recibir nada a cambio, así que era el momento de dar el paso. O lo hacíamos o nos podíamos acabar quedando sin ellos»)
Sakonera bilaketa
Sasikodea
Lehenik eta behin nodo guztien izenak ikusi gabe bezala markatuko dira eta nodo hauen aitak nullera hasieratuko dira. Gero, nodo guztiak begizta baten bidez aztertuko ditugu. Nodoa ikusi gabeen zerrenda baldin badago orduan DFS_begiratu azpiprogramari deituko da, nodoa eta denbora pasatuz.
Durangoko Pasiñue
Zuzendarietako batzuk
Beste zuzendari batzuk izan dira: Markos Echarte, Egoitz Iraurgi, Iñigo Pastor, Xabier Arana, Fernando Atucha eta Txema Asategi, besteak beste.
Aktoreak
Urte hauetan paper nagusiak egin dituzten pertsona batzuk:
Sakonera bilaketa
Sasikodea
Nodoa begiratu bezala markatuko da eta denbora eguneratuko da. Begizta baten bidez nodoaren seme guztiak begiratuko dira, begiratuta ez badaude.
Durangoko Pasiñue
Bitxikeriak
Iñigo Pastor da Nazareteko Jesusen papera gehien berregin duen aktorea.
Sakonera bilaketa
Kodea
Hasteko, hainbat aldagai definituko ditugu. Ondoren, hasierako nodoa sartuko dugu pilan eta begizta bat sortuko dugu. Begizta honetan begiratzen ari garen nodoa problemaren amaiera den begiratzen dugu, horrela bada begiztatik aterako gara. Bestela nodoaren seme guztiak zerrenda batean sartuko ditugu. Behin seme guztiak izanda begiratuta zerrendan dauden konprobatuko dugu. Azkenik, bukatu aldagaia True bada bidea bueltatuko dugu, bestela zerrenda huts bat.
Durangoko Pasiñue
Bitxikeriak
Markos Echarte zuzendari gazteena izan da 22 urte izanda.
Jone Arana eta Esti San Anton, gizonezkoei dagozkien papelak hartu dituzte XVIII. Edizioan.
Telefono adimendun
Telefono adimenduna (smartphone) poltsiko ordenagailu mota bat da, telefono mugikorraren eta tableten elementuak konbinatzen dituena. Datuak gordetzeko, telefono arruntek baino gaitasun handiagoa daukate. ordenagailu baten antzeko jarduerak egiten dituzte eta ohiko telefonoek baino konektagarritasun handiagoa dute.
Oro har, ukimen-pantaila eta posta elektronikorako oinarritzat erabiltzen dituzten telefonoei telefono adimendun esaten zaie. Telefono mota hori 2007tik aurrera nagusitu da. 2008 eta 2010 urte inguruan haietarako ukimen pantailak fabrikatzen hasi ziren. Telefono adimendun gehienetan, bezeroek programa gehigarriak (aplikazio izenekoak) deskarga eta instala ditzakete. Horretarako, sistema eragile nagusiek aplikazio-dendak sortu dituzte, hala nola Androiden Google Play, iOSen App Store edo Windows Phoneren Windows Phone Store.
Telefono horien ezaugarri nagusiak hauek dira: multiataza funtzioa, WiFi edota 2G, 3G, 4G nahiz 5G sareen bidezko internet konexioa, multimedia funtzioa, argazki kamera, eta mp3 nahiz bideo fitxategiak erreproduzitzeko, agenda programak, kontaktuak kudeatzea, azelerometroak, GPSa eta nabigazio programak, eta hainbat dokumentu irakurri ahal izatea (hala nola, PDF eta Microsoft Office).
Sistema eragileak
2010 arte, Nokiaren Symbian izan zen telefono adimendunetarako sistema eragilerik zabalduena, baina gaur egun aski baztertuta dago, Nokia ez diren konpainiaren batzuen telefonoetan baizik ez da erabiltzen; adibidez, Fujitsuren F-07F telefonoan (2014aren erdialdean merkaturatua).
Gartner teknologiako aholkularitzaren datuen arabera, 2015eko lehen hiruhilekoan salmenta altueneko markek (Samsung, Apple eta Huawei) 298 milioi unitate saldu zituzten, bigarren hiruhilekoan % 1,9ko gorakada izan zuen, 300 milioi unitate baino gehiagokoa, hirugarren hiruhilekoan % 15,5 hazi zen, 353 milioi unitate arte, merkatu berrietan bultzatzeari esker.
Huaweik aurrerapauso handiak egin ditu, eta % 11,3ko merkatu kuota lortu du, Appleri % 5 kenduta denbora gutxian. Hazkunde prozesuan dagoen beste enpresa bat Xiaomi da. Honek lehen hiruhilekoan sailkapenean seigarren postuan zegoen, orain, berriz, laugarren postuan kokatuta dago, % 5,9ko merkatu kuota izanik. Bestalde, Txinako telefonoen salmentak gora doaz Europan eta Asian ere. Kantar webgunearen datuetan jasota dagoenez, 2017ko abuztuan Espainian telefono mugikorreko sistema eragile mugikorren erabilerari dagokionez, hauek izan dira erabiltzaileen kuotak: Gaur egungo sistema eragile nagusiak Googleren Android, Appleren iOS, eta Microsoftren Windows 10 dira. Gutxiago erabiltzen direnak, ordea, BlackBerry OS eta BlackBerry 10 (BlackBerry), Bada (Samsung), Symbian (Nokia), Firefox OS (Mozilla), MeeGo (Moblin eta Maemo), webOS, Windows CE, EMUI, Huawei, eta abar dira.
Sistema eragileetan, Googlek Android merkatua menderatzen du % 86,8rekin, Appleren iOSek % 12,5 du, eta Microsoftek Windows-ek % 0,7.
Banden euskarria
Telefonoak zenbat eta irrati banda gehiago onartu, orduan eta frekuentzia gehiago erabil ditzake. Tribanda telefonoek, zehazki, hiru frekuentzia onartzen dituzte. Hori dela eta, teorian, beste telefono mugikorrekin —banda bikoekin edo banda bakarrekoekin— konparatuta, estaldura hobea eskaintzen dute.
Hiru bandako telefonoei smartphone globalak deitzen zaie, ia mundu osoko lau GSM frekuentzia nagusiekin bateragarriak baitira. Hori dela eta, ia edonon erabil daitezke. Hala eta guztiz ere, komeni da erabiltzaileak beti beren zerbitzu-operadoreari kontsultatzea, ekipamenduaren bateragarritasuna ezagutu ahal izateko.
Diseinua
Gaur egun, telefono adimentsuen diseinua honelakoa izaten da: laukizuzenak, bat edo bi kamera (aurreko eta atzekoa) edo gehiago (atzean kamera bat baino gehiago dutenean), eta botoi batzuk (hiru izan ohi dituzte: bolumena igotzekoa, bolumena jaistekoa eta gailua blokeatzeko, pizteko eta amatatzekoa). Beste guztia ukimen-pantailaren bidez egiten da.
Bateria
Hala ere, gailu hauen erabiltzaileek etxetik kanpo, lanean eta autoetan erabiltzeko kargagailu gehigarriak erosten dituzte askotan. Kanpoko bateriak, besteak beste, kable batekin telefonoarekin konektatzen diren eredu orokorrak dira eta telefono bakoitzari eransten zaizkion eredu pertsonalizatuak daude. 2016an, Samsung-ek Galaxy Note 7 telefono mugikorren milioika gailu baztertu behar izan zituen. Izan ere, tenperatura arazo baten ondorioz, lehertzen ziren.
Osagarriak
Telefono adimendunetarako osagarri ugari saltzen dira, kutxatilak, pantaila babesleek, kargagailu kableek, haririk gabeko zentralek, USB On-The-Go egokigailuak (USB unitateak konektatzeko eta, zenbait kasutan, HDMI kablea monitorera konektatzeko), bateriak, aurikularrak, entzungailu mikrofonoak (adibidez, telefonoan deiak egin ahal izatea belarrira hurbildu gabe) eta Bluetooth bidez konektatzen diren bozgorailuei esker, erabiltzaileek haien mugikorretan dutena entzuteko aukera dute.
Telefono adimendun ia guztiek argazki-kamera digitala izaten dute, argazkiak egiteko eta bideoak grabatzeko. Gehienek bi kamera izaten dituzte, telefonoaren pantailaren beste aldekoa, eta pantailaren aldekoa, azken hau selfieak-eta egiteko. Pantaila aldetik selfieak-eta egiteko egoten den argazki-kamera digitalak beste aldekoak baino bereizmen gutxiago izaten du telefono gehienetan.
Plastikozko kutxatila bigunak edo kautxuzkoak nahiko merkeak dira, kolpeen aurkako nolabaiteko babesa eta atzamarken aurkako babes ona ematen dituzte. Garestiagoak eta erresistenteagoak, ordea, gomazko betegarria duen kanpoko estalki estu batekin konbinatzen dira, emaitza hobeak lortzeko asmoa dute. Batzuek liburu baten antzeko forma dute: haietan, erabiltzaileek ireki dezaketen estalkia (azala) ixtean, pantaila kutxatila formetakoetan baino babestuago egoten dira. Gainera, liburu antzeko zenbaitetan, duten estalkian bertan, kreditu-txartelak gordetzeko poltsikoak dituzte eta horiei esker, zorro gisa erabil daitezke.
Osagarriak telefono zehatz bakoitzaren fabrikatzaileek saltzeaz gain, beste batzuek ere produktu harekin bateragarriak saltzen dituzte.