cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stihl
Stihl Alemaniako enpresa bat da, motozerrak, sasi-garbitzeko makinak, belarra mozteko makinak eta basogintza, lorezaintza nahiz eraikuntza lanetarako makineria arina ekoizten dituena. 1926. urtean Andreas Stihlek sortua, 1976az geroztik munduan liderra da motozerretan. 1993an Viking lorezaintzarako makineriaren enpresa bereganatu zuen.
Sulfotiazol
Aho edo larruazalaren bidez hartzen da eta oso hedatuta zegoen, hain toxikoak ez diren alternatibak aurkitu ziren arte. Oraindik ere noizbehinka erabiltzen da, sulfabentzamidarekin eta sulfazetamidarekin batera, eta akuarioak desinfektatzeko. Sulfatiazolaren erabilera sistemikoa hainbat herrialdetan debekatu dute, bakterizida moduan duen eraginkortasuna galtzeagatik eta eraginkortasun handiagoko eta albo-ondorio txikiagoko antibiotikoak ordezkatu dutelako.
Jacques Blanchard
Jacques Blanchard (Paris, – ib., 1638), baita Jacques Blanchart izenaz edo Frantziako Tiziano izengoitiz ezaguna ere, frantses pintorea izan zen. Nicolas Baullery, bere osaba, izan zuen irakasle lehenik, eta ondoren Horace Le Blanc-en tailerrean sartu zen. Italian bizi izan zen, eta han beretu zituen Veneziako pintore handien ezaugarriak. Tizianorenetan eta Veneziako pintoreenetan bezala, kolore difuminatuak, epelak, itzalaren eta argitasunaren arteko kontrasteak, pertsonaia lirainak (emakumeak bereziki) ageri dira bere lanetan, baina Fontainebleauko eskolako irudien eragina ere nabari da. Hogeita hiru irudi eta hiru marrazki egin zituen, Zimon eta Ifigenia, San Jeronimo, Angelika eta Medor besteak beste.
Lempdes-sur-Allagnon
Lempdes-sur-Allagnon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lempdes-sur-Allagnon udalerrian erroldatutako biztanleak 1.310 ziren. Familiak 600 ziren, horien artean 204 pertsona bakarrekoak ziren (84 bakarrik bizi ziren gizonak eta 120 bakarrik bizi ziren emakumeak), 176 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 168 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 52 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 824 ziren, horien artean 586 aktiboak ziren eta 238 inaktiboak ziren. 586 pertsona aktiboetatik 511 lanean zeuden (282 gizon eta 229 emakume) eta 75 langabezian zeuden (37 gizon eta 38 emakume). 238 pertsona inaktiboetatik 94 erretiraturik zeuden, 62 ikasten zeuden eta 82 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lempdes-sur-Allagnon udalerrian 631 unitate fiskal zeuden, 1.343,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.486 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 85 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 14 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 15 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 margolariak, 2 zurginak, 3 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 4 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 4 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 altzari denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Lempdes-sur-Allagnon udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 414 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hohensalzburg gaztelua
Hohensalzburg gaztelua (Festung Hohensalzburg) Austriako Salzburgo hiriko muino batean dagoen gaztelu bat da.
1077an Gebhard von Helffenstein printze-artzapezpikuaren aginduz eraikitzen hasi eta gaur egungo itxura XV. mendean Leonhard von Keutschach printze-artzapezpikuaren agintaldian hartu zuen. Gotolekua hainbat alditan setiatua egon arren ez da inoiz hartua izan.
Gaztelu honi buruzko «salzburgotar zezen garbitzailearen» kondaira ezaguna badago, honek setio luze batetan zehar, gazteluan zegoela egunero-egunero kolore zezen berdina kolore ezberdinez margotu eta defentsa harresian zehar etsaiek ikus zezaten paseatzen qzuen, egunaren amaieran berriz ere kolorea ezabatu eta biharamunean beste kolore batez margotzeko. Honela erasotzaileak engainatu eta gazteluko defendatzaileek sekulako elikagai biltegia zutela sinistearazten zien, ondorioz setiatzaileek lur jota setioa altxatu eta alde egin zuten.
Albako Erresuma
Albako Erresuma, Donald II.a Eskoziakoaren heriotzatik (900) Alexandro III.a Eskoziakoaren heriotzaraino (1286) doan garaian Eskoziako Erresumak jaso zuen izena da, azken errege horren heriotzak modu ez zuzenean Eskoziako Independentzia Gerrak ekarri zituen. Alba izena Eskoziak gaeleraz duen izendapena da, eta garai honetan herrialdeko agintari elitea gaelera hiztuna zela adierazten du, ondoren normandiar-eskoziarra izatera igaroko baitzen, aldiz, jada Estuardo etxeko errege eta jauntxoak nagusiki ingeles hiztunak izan ziren.
Gortea
Normandarrak Eskoziara iritsi aurreko Eskoziar Gortearen egitura ezezaguna da. XII. mendean Eskoziar Gortearen kargu nagusiak honakoak ziren:
XIII. mendean, kantziler kargua ez beste, gainontzeko karguak ondorengotzakoak izatera igaro ziren. Errege Etxea, hostiarius, ehiztariak, basozainak eta sukaldarien karguekin batera zetozen.
Kathetostoma giganteum
Kathetostoma giganteum Kathetostoma generoko animalia da. Arrainen barruko Uranoscopidae familian sailkatzen da.
Emoia maculata
Emoia maculata Emoia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
NGC 1598
NGC 1598 galaxia espiral bat da, Caelum konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Burlington (Massachusetts)
Burlington Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Middlesex konderrian kokatuta dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herpetoichthys regius
Herpetoichthys regius Herpetoichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Erie ubidea
Erie ubidea (Erie Canal) Ameriketako Estatu Batuetako kanal bat da, New York estatuan dagoena. Buffalotik (Erie lakuan) hasi eta Albanyraino (Hudson ibaian) iristen da, Aintzira Handiak Ozeano Atlantikoarekin lotuz.
1807an proposatu zuten lehen aldiz ubidea, baina 1817ra arte ez zituzten prestaketak hasi, DeWitt Clinton orduko gobernadoreak aginduta, Niagarako Kanalaren Konpainiari eskatu zionean. 1825ean inauguratu zuten. Aintzira Handiak New York hiriarekin lotzen ditu, eta izugarri lagundu zuen Mendebalde Ertaineko finkapenean, pertsonen eta horniduren garraioa ahalbidetuz.
Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorialdia
Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorialdia —Erromatar Inperioaren erorialdia edo Erromaren erorialdia izenez ere ezaguna— Mendebaldeko Erromatar Inperioaren botere politiko zentralaren galera izan zen; Inperioak bere arauak betearazteko boterea galduz joatea ekarri zuen prozesu bat, haren lurraldea hainbat entitate politikotan zatitu zuena. Glen W. Bowersocken esanetan "erorialdiak itsutu gaitu: gainbehera guztien arketipo bilakatu da eta baita gure beldurren ikurra ere". Izan ere, Inperioren erorialdia egungo historiografiaren gai nagusienetariko bat da. 1984an, Alexander Demandt alemaniar historialariak Erromaren gainbehera azaltzeko 210 teoria argitaratu zituen eta handik aurrera teoria berriak proposatu dituzte.
Erie ubidea
Hainbat aldiz handitu dute, gaur egun 547 kilometroko luzera, 46 metroko zabalera eta 4 metroko sakonera duelarik. Nagusiki aisialdiko nabigaziorako erabiltzen da, New Yorkeko Estatuko Akuifero Sistemaren zati delarik.
Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorialdia
Gainbehera motel hau 320 urteko denboraldi batean gertatu zen, 476ko irailaren 4an Odoakro germaniar buruzagiak Romulo Augustulo azken enperadorea tronutik kendu zuenean burutu zena. Historialari moderno batzuek dataren inportantzia zalantzan jartzen dute, alde batetik Julio Nepote Dalmatiako Salonan 480an eraila izan arte bizi zelako eta bestetik ostrogodoek erromatar ohiturak mantendu zituztelako. Gibbonen esanetan, Ekialdeko Erromatar Inperioak 1453ko maiatzaren 29an Konstantinopla erori zenerako mantendu zela kontuan ere hartu behar da.
Beste data batzuk ere proposatu dituzte: 378ko Hadrianopolisko gudua, 395eko Teodosio I.aren heriotza, 406ko germaniarren Rhin zeharkatzea, 408ko Estilikoren heriotza (mendebaldeko armada indargabetu zuena), 410eko Erromako arpilatzea, 565eko Justiniano I.aren heriotza edo 632ko Islamen sorrera.
Hori zela eta, aditu batzuen ustez, "erorialdia" baino areago, eraldatze konplexua izan zen.
Kronologia
Erromatar Inperioaren gainbehera mendeak iraun zuen prozesua izan zenez, ez dago hasiera data edo amaiera data zehatzik, ez eta une nagusiak zein izan ziren adostasunik ere. Dena dela, hona hemen historialariek proposaturiko une nagusiak.
Gonionotophis crossi
Gonionotophis crossi Gonionotophis generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Nimbochromis venustus
Nimbochromis venustus Nimbochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Boutencourt
Boutencourt Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Boutencourt udalerrian erroldatutako biztanleak 250 ziren. Familiak 81 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 37 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 112 etxebizitza zeuden, 89 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 110 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 89 etxebizitza nagusietatik 75 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 17 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 67 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 49 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Diru sarrerak
2009an Boutencourt udalerrian 82 unitate fiskal zeuden, 232,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.097 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2000. urtean Boutencourt udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden, 800 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Christopher Dresser
Christopher Dresser (Glasgow, Eskozia, – Mulhouse, Frantzia, ) eskoziar diseinatzaile eta diseinu teorilari bat izan zen. Aurreneko diseinatzaile independenteetako bat izan zelako da ezaguna. Ezinbesteko garrantzia izan zuen estetikaren inguruko mugimenduan, japoniarzaletasuna eta ingeles estilo modernoaren bultzatzailea izateaz gain. Henry Colen irakaspenak hurbiletik jarraitu zituen, haren jarraitzaile bihurtuz. Prototipo desberdinetan ere egin zuen lan, funtzionaltasuna nagusituz beste edozeren gainetik. Hiru enpresetarako objektuak diseinatzen lan egin zuen, nahiz eta bere ideia eta diseinuekin ez zuen arrakasta handirik lortu. Japoniara bidaiatu zuen, bertako kulturak zekarren sinpletasunaren diskurtsoa bere kabuz ezagutzeko. Christopher Dresserren diseinuen oinarria geometrian egongo da. Inspirazio iturri gisa natura du, eta hau aztertuz, geometria aurkitzen du bertan, ondoren objektu eta elementu erabilgarrien diseinuan aplikatzeko.
Bizitza
Eskoziako familia batean jaio zen. 13 urte beteta, Londreseko Gobernuaren Diseinu Eskolan hasi zituen bere ikasketak. Botanikan espezializatu zen, eta 1855ean Hego Kensingtoneko Zientzia eta Arte departamentuan hasi zen lanean, Botanika Artistikoko irakasle moduan. 1857. urtean, The Art Journal izeneko artearen inguruko Britainia Handiko aldizkarian «Botany as Adapted to the Arts and Art Manufactures» izenburuarekin artikulu serie bat argitaratu zituen, eta ez zuen diseinu propiorik saldu 1858. urteraino.
1850ean Jenako Unibertsitateak, Alemanian, Christopher Dresserri doktoregoa eman zion Rudiments of Botany (1859) eta Unity in Variety (1859) liburuen aurkezpenengatik. Harrezkeroztik, bere diseinu lanak material desberdinekin lan egitera bultzatu zuten, hala nola, zeramikarekin, altzariekin, beirarekin, grafitoarekin, zurarekin, metalekin eta oihal inprimatuekin. Bere lanen ibilbidearen lehenengo zatian, arte dekoratiboak izenarekin ezagutzen direnetan aritu zen lanean, eta diseinuaren eta ornamentuaren inguruko liburu ugari argitaratu zituen. Adibidez: The Art of Decorative Design (1862), The Development of Ornamental Art in the International Exhibition (1862) eta Principles of Design (1873). Azken horren inguruan, 1899. urtean The Studio aldizkarian, kritika oso onak jaso zituen, liburua nolabait miretsiz; eta 1873an Amerikako Estatu Batuetako gobernuak etxeko barne elementuen diseinuaren inguruan txosten bat idazteko eskatu zion.
Filadelfiako Museoan eta Arte Industrialen Eskolan hiru serietan antolatutako konferentziak eman zituen, eta era berean, Wilson Fennimorerentzat diseinatutako horma paperaren fabrikazioa ikuskatu zuen. Japoniara egin zuen bidaia 1876. urtean, eta han zegoen bitartean New Yorkeko Tiffanyko enpresariek Japoniako arte objektu zahar eta berriekin bilduma bat osatzeko mandatu zioten, kalitate oneko produktuak erabiliz estatuak produzitutako produktuen kalitate maila hobetzeko.
Cimbergo
Cimbergo Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Christopher Dresser
Bizitza
1876tik 1877ra bitartean, lau hilabete eman zituen Japonian bidaiatzen, bertako arkitekturak eta artea liburuxka batean erregistratzen. Hego Kensingtongo Museoaren ordezkari izan zen atzerrian zegoen bitartean, eta enperadoreak gortean egin zion harrera, nazio-mailako gonbidatua zela aldarrikatuz, hots, bertan ate guztiak zabalduak zeuzkan. Japoniar gobernuak Europar merkataritzaren inguruko ikerketaren inguruko txosten bat idazteko eskatu zion. Arte japoniarraren inguruan egindako ikerketetan aitzindaria izan zen Dresser, eta bere lanetan ikusgai da, estilo anglo-japoniarra nabaria baita.
1882. urtea arte, hamahiru urte eman zituen Dresserrek Charles Homerekin (1848-1923) elkarlanean, Londresen zuten biltegia eta bertan produktu japoniarren inportazioarekin aritzen ziren sal-erosketa lanetan. Denbora espazio berean, Linthorpeko zeramikagintzako enpresan ibili zen 1.000 lapikotik gora diseinatzen. Kontuan hartzen baditugu 1860tik aurrera gauzatutako zeramika-lan guztiak —besteak beste Mintons, Wedgwood, Royal Worcester, Watcombe, Linthorpe eta Old Hall firmentzako eginak; esan dezakegu historian zehar eragin handia izan duen zeramika diseinatzaile bat dela. Bere lanen zati handi bat oraindik ez da identifikatu, nahiz eta ezagutzera eman diren estatubatuarrentzako tapiz paperean egindako diseinuak edota fabrikatzaile frantses eta alemaniarrentzako egindako oihal diseinuak. Middelsbrougheko Dorman Museoan aurki daitezke bere diseinuen bilduma esanguratsuenetakoak.
Cimbergo
Mugakideak
Cimbergok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Christopher Dresser
Bizitza
Esan ohi denez, bere Old Hall diseinuetako batek Alan Garnerrek idatzitako The Owl Service eleberria inspiratu zuen.
Immunofluoreszentzia
Immunofluoreszentzia antigenoak edo antigorputzak antzemateko laborategian erabiltzen den teknika bat da. Teknika horretan antigorputzak koloratzaile fluoreszente bati (fluoroforo) lotzen dira; gero, antigorputz horiek antigeno espezifiko bati lotzen direnean multzoak fluoreszentzia hartzen du, fluoreszentziako mikroskopioaren bidez ikus daitekeena.
Immunofluoreszentzia zuzena eta ez-zuzena izan daiteke. Lehena antigenoak antzemateko erabiltzen da, eta klinikan oso baliotsua da mikrobio batzuk identifikatu ahal izateko (laguntza handikoa da teknika hori mikrobio patogenoa laginean kontzentrazio txikian dagoenean). Immunofluoreszentzia ez-zuzenak, aldiz, antigorputzak antzemateko erabiltzen da, korapilatsuagoa izanik eta gaixotasun infekziosoak eta autoimmuneak diagnostikatzeko erabiltzen da batez ere.
Immunofluoreszentzia ez-zuzenaren kasuan antigorputz bat antzemateko antigorputz horren aurkako beste antigorputz fluoreszentea erabiltzen da (ikusi irudia)
Mikrobiologia klinikoan lagin biologikoak erabiltzen dira mikrobioak edo gaixotasunak diagnostikatzeko immunofluoreszentziaren bidez.
NGC 1599
NGC 1599 galaxia espiral bat da, Eridanus konstelazioan. Édouard Stephanek aurkitu zuen n.
Brendan Behan
Biografia
1923an jaio zen Dublinen eta langile-klaseko familia batean hazi zen. Bere aita Stephen Behan Irlandako Independentzia Gerran parte hartu zuen margolaria zen, eta literatura klasikoa irakurtzen zien seme-alabei. Osaba berriz Peadar Kearney zuen, Amhrán na bhFiann (Gudariaren Abestia) ereserkia konposatu zuena, hots, Irlandako Errepublikako ereserki nazionala, eta anaia, Dominic Behan, irlandar errepublikar abesti matxino ezagun ugariren egilea.
1937an, familia eta bera Crumlinera joan ziren bizitzera. Han, Brendan Fianna Éireann IRAko gazte-erakundearen kide egin zen eta bere lehendabiziko prosak eta poemak argitaratu zituen Fianna: the Voice of Young Ireland erakundeko aldizkarian. 1939an, 16 urte baino ez zituela, IRAn sartu zen eta Liverpoolgo portuaren aurka atentatzeko agindua eman zioten. Han atxilotu zuten lehergaiak eramateagatik eta hiru urteetako erreformatorio-zigorra ezarri zioten. Bertan pasatakoak Borstal Boy eleberri autobiografikoan kontatu zituen. 1941ra arte ez zen Irlandara itzuli.
Ondoren, IRA utzi zuen nahiz eta Cathal Goulding buruzagiarekin harreman onak zituen.
Kartzelan emandako aldiak idaztera bultzatu zuen. 1950eko hamarkadaren hasieran Parisera joan zen bizitzera. Han, idazle ospetsua egin zen eta alkoholismoak menperatu zuen.
1960ko hamarkadan, alkoholismoak diabetesa sortu zion. Bere osasun egoerak txarrera egin zuen eta 1964ko martxoaren 20an hil zen Dublingo Meath Ospitalean.
Giges
Giges (Γύγης) Lidiako erregea izan zen, K.a. 716 eta 678 bitartean. Mermnada dinastiaren sortzailea izan zen. Ardis bere semeak ordezkatu zuen.
Konpromiso historikoa
Konpromiso historikoa (italieraz Compromesso storico) Enrico Berlinguer rek teorizatu eta burututako ildo politiko bat izan zen. Gizon hau Italiako Alderdi Komunista ko idazkari nagusia izan zen 70. hamarkadako urteetan zehar.
Konpromisoak lankidetza organikoa sustatzen zuen nazio mailan ordezkaritza handiena zuten alderdien artean: Kristau-demokrazia (KD), Italiako Alderdi Komunista eta Italiako Alderdi Sozialista. Modu honetan, erakunde demokratikoen inguruan ahalik eta adostasun handiena lortu nahi zen, politika erreformista baten bidez, autoritarismorako tentazioak saihestuz.
Choiseul (Marne Garaia)
Choiseul Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Konpromiso historikoa
Jatorria
Konpromiso historikoa 1973an sortu zen Berlinguerrek komunista italiarren komunikazio-organoan, Rinascita aldizkarian, egindako proposamen baten ondorioz. Aldizkari horretan, Kristau Demokraziari (KD) gobernu aliantza bat hastea eskatzen zitzaion, eta hasieratik Aldo Mororen laguntza izan zuen. Hurbilketa egitearen ideia Txileko Estatu Kolpearen (irailak 11) ondorio zuzena izan zen. Alderdi Komunistako idazkariaren ustez, Txileko gertaerek erakutsi zuten alderdi komunistek ezin izango zutela herrialde demokratikoetan gobernatu indar moderatuen babesik gabe.
Hurbilketak Italiako Alderdi Komunistaren zati baten aurkakotasuna izan zuen, bereziki, Bettino Craxi eta Riccardo Lombardi politikarienak. Ideia horren aurka zeuden sozialista italiarrak alde batera uzteko plan bat zela uste zutelako, eta baita Italiako Alderdi Sozialistak gobernuan zuen lidergoarekin ezkertiar alternatiba bat sortzeko edozein saiakera zapuztuko zuela uste zutelako ere. Gainera, Ugo La Malfa buruzagi zela, Italiako Alderdi Errepublikarrak horren aurka agertu ziren, beste indar alderdikariak alde batera uzteko saiakera bezala ikusten zutelako ere. Eskuindarren aldetik, KDren alde kontserbadoreena ere, Giulio Andreottik ordezkatua, ez zen akordioaren alde agertu.
Garapena
1976ko ekainaren 20an hauteskunde orokorrak ospatu ziren Italian. Kristau Demokraziak irabazi zuen Diputatuen Ganberan 262 aulki lortuz 14,2 milioi botori esker, eta bigarren postuan kokatu ziren komunista italiarrak 228 diputatu eta 12,6 milioi botorekin. 1972arekin alderatuta, Italiako Alderdi Komunistak 3,5 milioiko hautesleen gorakada izan zuen. Komunistek izan zuten babesaren gorakadaren ondorioz, sektore zentristek eta enpresa-sektoreek estrategiak bilatu zituzten etorkizunean herrialdea SESBra hurbildu eta NATOtik urrunduko zuen garaipen komunista saihesteko.
KDk proposatutako konponbidea komunistak gobernuaren politikan integratzea izan zen, horrela beraien jarrera moteltzeko asmoz, iraganean sozialistekin funtzionatu zuen bezala. Andreotti aukeratu zuten akordio batera heltzeko, hala ere, politikoa ez zen oso aldekoa, nahasmendu bezala ikusten baitzuen egoera: “Nire iritziz, akordio historikoa nahasmendu ideologikoaren, kulturalaren, programatikoaren eta historikoaren emaitza da, hitz praktikoetan, bi arazoren gehiketa izango litzateke: klerikalismoa eta kolektibismo komunista ”. Azkenik, Italiako Alderdi Komunistak Elkartasun Nazionala izenarekin kanpo-akordio bat onartu zuen.
1977an Italiako Alderdi Komunistak Eurokomunismoa jarri zuen martxan, komunismoaren aldaera bat, erdi-mailako klaseetara hurbiltzea eta alderdi-aniztasuneko parlamentuaren funtzionamendua onartzea bilatzen zuena. Horrek Moskutik gomendatutako eredutik urruntzen zituen alderdiak, proposamenak Frantziako Alderdi Komunista ren eta Espainiakoaren babesa izan zuen.
Hasiera hasieratik ezker muturra akordioa boikoteatzen saiatu zen, 1978ko martxoaren 16an lehenengo ministro ohia, Aldo Moro, bahitua izan zen Brigada Gorri en eskutik, Andreottiren gobernuari konfiantza mozioa ematera bidean zela, hain zuzen. Bahitzaileek presoen askatasuna eta aitorpen politikoa eskatzen zuten Mororen askatasunaren truke, hala ere, proposatutako negoziazio oro baztertu zituen gobernuak eta azkenean garai bateko lehen ministroa erail zuten maiatzaren 9an. Ekimen honen ostean, Kristau-Demokratek zuzendutako administrazioaren babesa kentzea erabaki zuten komunistek, gobernua beste indar politiko batzuekin hitzarmenak lortzen saiatu zen, baina dena den, huts egin zuen eta hauteskunde berrien deia egitea beharrezkoa izan zen. 1979ko ekainaren 3an, konpromiso historikoaren markuan gauzatu ziren bigarren hauteskunde orokorrak. Kristau-Demokraziak berriz irabazi zituen hauteskundeak, lehendik zituen diputatuak mantendu zituen eta guztira 14 milioi boto lortu zituen. Bestalde, Italiako Alderdi Komunistak, gainbehera sufritu eta babes gutxi izan zuen, 201 eserleku bereganatu zituen soilik. Hauen erorketak, sozialistei eta Italiako Gizarte Mugimendua ri (eskuin muturreko alderdiari) mesede egin zion. Ondorioz, akordioak gero eta arazo gehiago izaten jarraitu zuen.
1980ko otsailean, Italiako Kristau-Demokraziaren XIV. Kongresua ospatu zen. Sektore moderatuak ( “Ekimen Demokratikoa", " Dorotea” eta" Indar Berria" korronteek osatua) irabazi zituen barne hauteskundeak, programa antikomunista bati esker, non botoen %57,7a lortu zituen. Kontserbadoreek eta Andreottiren formulak, “Udaberri” izenpean, akordioarekin jarraitzeko apustua egin zuten, baina soilik %42,3ko babesa jaso zuten. Kongresua egin ondoren, Flaminio Piccoli KD-ko idazkari nagusi berria bihurtu zen, hitzarmenaren amaiera ekarriko zuena. Azaroaren 28an Enrico Berlinguer-ek aliantzaren amaiera iragarri zuen.
Choiseul (Marne Garaia)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 45 etxebizitza zeuden, 37 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 8 bigarren erresidentzia ziren. Etxebizitza guzti hauek 44etxeak ziren. 37 etxebizitza nagusietatik 32 bere jabearen bizilekua ziren, 4 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 33 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 16 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Arlingtongo Hilerri Nazionala
Arlingtongo Hilerri Nazionala (ingelesez Arlington National Cemetery) AEBetako Virginia estatuko Arlington konderrian dagoen Ameriketako Estatu Batuetako Armadaren hilerri militar bat da. Potomac ibaitik hurbil dago, Pentagonoaren inguruan. Denera 253 hektareako azalera du.
Choiseul (Marne Garaia)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 49 ziren, horien artean 32 aktiboak ziren eta 17 inaktiboak ziren. 32 pertsona aktiboetatik 29 lanean zeuden (18 gizon eta 11 emakume) eta 3 langabezian zeuden (2 gizon eta 1 emakume). 17 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 finantziazio enpresa zen.
Arlingtongo Hilerri Nazionala
Hilerria Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren ondoren sortua izan zen, Robert E. Lee jeneral konfederatuaren emaztea izan zen Mary Anna Custis Leeren familiaren lursailetan (Martha Washingtonen birbiloba zena).
Choiseul (Marne Garaia)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 1 jatetxe.
2000. urtean Choiseul udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Italiako geografia
Italiako geografia izen bereko penintsulak osatzen du zati handienean, txikiena uharteek (Sardinia eta Sizilia) hartuz.
Choiseul (Marne Garaia)
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Italiako geografia
Itsasoa
Mediterraneoak inguratzen du lurralde osoaua. Iparraldeko zatiak Liguriako itsasoa izena hartzen du eta mendebaldekoak Tirreno. Bertan daude bi uharte nagusiak: Sardinia eta Sizilia. Ekialdean, Itsaso Adriatikoa dago eta hego-ekialdean, Itsaso Jonikoa.
Mendiak
Iparraldean Alpeak daude: ekialdeko muturrean, Dolomitak haren partea dira.
Monte Bianco edo Mont Blanc (4.808 metro) da mendirik altuena. Haren ondoren, Cervino edo Matterhorn (4.478 m), Gran Paradiso (4.061 m), Ortler (3.905 m), Monte Viso (3.841 m), Presanella (3.558 m) eta Marmolada (3.343 m) dira garaienak. Gainera, bi sumendi ezagun daude bertan: Napoli ondoko Vesuvio eta Siziliako Etna.
Ibaiak eta lakuak
Bestela, Po ibaia herrialdeko luzeena da (652 km). Eta lakuei dagokienez, Gardakoa, Maggiore eta Comokoa handienak dira eta Alpeetako eskualdean kokatuta daude.
Jesus Krist Gure Jaunaren Testamentu Berria
Joana III.a Albretekoa Nafarroako erreginaren aginduei segituz, Bearnoko protestanteen sinodoak Itun Berria eta beste hainbat testu erlijioso protestante euskaratzeko eskatu zion Leizarragari. Egitasmo horren barruan hiru liburu argitaratu ziren guztira, hirurak Arroxelan (Frantzia), 1571n: Jesus Krist gure Jaunaren Testamentu Berria, Kalendrera eta ABC edo Kristinoen instrukzionea.
Euskara batu klasikoa
Leizarraga Vulgata ren frantsesezko itzulpenean oinarritu omen zen bererako, baina baliteke bertsio bat baino gehiago baliatu izana, latinezkoa barne. Bestalde, badirudi lau laguntzaile izan zituela, bera taldearen zuzendari izanik: Sanz Tartas, Piarres Landetxeberri eta Tardetz zuberotarrak, eta Joanes Etxeberri lohitzundarra.
Esan izan da orduko Ipar Euskal Herrian egiten ziren hizkerak bildu nahi izan zituztela euskara batu antzeko batean, baina alderdi hori ikertzeke dago. Nolanahi ere, egia da sistematikotasuna nabari dela oro har itzulpenean, baina aldaerak ere ageri dira, beharbada laguntzaileen hizkera ezberdinen ondorioz.
Idazlan horretan, lau ebanjelioen egileen izenak Matheu, Mark, Ioan eta Luk dira. Apostoluak, berriz, Paul, Pierris, Iakes eta Iuda.
Aleak
Julien Vinsonen esanetan, 1907an liburuaren 26 ale zeuden arren, egun 12 besterik ez dira geratzen: Euskaltzaindiak 2008an bat erosi zuen ; zortzi biblioteka publikoetan daude, eta beste hiru bilduma pribatuetan.
Emoia montana
Emoia montana Emoia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Philipp Meitner
Philipp Meitner (Viena, 1839ko abuztuaren 24a - ib. 1910ko abenduaren 9a) austriar abokatua eta xakelaria izan zen. 1872an, Carl Hamppe aurkari zuela, bere xake-partidarik ezagunena burutu zuen: Berdinketa Hilezkorra gogoangarria.
Philip Meitner Lise Meitner fisikariaren aita zen.
Arkeologo
Arkeologoa arkeologia zientzian aritzen den eta aditua den pertsona da. Alegia, metodologia arkeologikoak erabiliz, dokumentu arkeologikoen bidez (objektuak eta haien dauden testuinguruak), antzinako gizarteak aztertzen dituen historialaria da.
Cividate Camuno
Cividate Camuno Italiako udalerri bat da. Bresciako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Boni Macarrón
Bonifacia Macarrón Palomar "Boni" izenez ezaguna (Durango, Bizkaia, 1924ko abenduaren 24a - ibidem 2007ko otsailaren 2a) Durangoko martxantera izan zen, gozoki saltzailea. Belaunaldi askoren akorduan geratu den emakumea. Azken martxantera, herri baten memoriaren figura kutunetako baten azkena.
Silvia Saint
Silvia Saint (Kyjov, Txekia, 1976ko otsailaren 12a), Silvie Tomčalová benetako-izenaz, txekiar aktore pornografiko ohia da. 300 film pornografiko baino gehiagotan agertu da. 2012an AVNren Ospearen Aretoan sartu zen.
Hyphalophis devius
Hyphalophis devius Hyphalophis generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Canigó
Bere irudia dela eta, XVIII. mendera arte mendilerroko altuena zela uste zuten. Katalanentzat ikurra, urtero ekainaren 23an bertara igotzea dute ohitura Flama del Canigó (Kanigóren garra) izeneko zeremonia egiteko.
Gonionotophis egbensis
Gonionotophis egbensis Gonionotophis generoko animalia da. Narrastien barruko Lamprophiidae familian sailkatuta dago.
Burlington (New York)
Burlington Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Otsego konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Albreteko dukerria
Albreteko dukerria (Duché d'Albret) Gaskoiniaren iparraldean kokatutako Albreteko etxearen jabego bat izan zen. Gaur egungo Landak, Gironda, Gers eta Lot eta Garona departamenduetako lurrak hartzen zituen. Hiriburua Nérac zen.
1550 arte Albreteko jaurerria zen. Urte horretan Henrike II.a Nafarroakoak bere buruarentzat sortu zuen dukerria. Henrikeren ondorengoa Joana alaba izan zen. 1589an, Henrike III.a Nafarroakoa Frantziako errege bihurtu zenean, dukerria Frantziako koroari loturik gelditu zen.
Arraunlari
Arraunlaria arraunketan aritzen den kirolaria da. Aspaldian lanbidea zen traineruak itsasontziek ekartzen zuten arrainaren bila portutik ateratzen zirenean, baina gaur egun kirol mailan bakarrik aritzen dira.
Arraunlari ospetsuak
Euskal Herrian hainbat elkarte eta arraunlari ospetsu oso ezagunak dira. Besteak beste arraunlari hauek:
Genoveva (izena)
Genoveva emakumezko pertsona izena da, zeinak zenbait aldaera izan dituen euskaraz. Euskaltzaindiak aipatzen ditu, gaitzetsi gabe: Jenobeba, Jenofa , Genobeba, Genofa. Baina santutegi izen ohikoenen arauetan, Santa Genoveva santuarentzat zein pertsonaia historikoentzat, Euskaltzaindiak V-dun forma hobesten du, Genoveva.
Etimologia
Izenaren hedapena kristautasunari sor zaio, Genoveva Pariskoa santu ezaguna baita Mendebaldeko Europan, bereziki Frantzian. Frantsesezko forma Geneviève da eta gaztelerazkoa Genoveva.
Latinez Genovefa zen, eta izen horren jatorri etimologikoaz bi teoria daude, bata galiarren hizkuntza zeltikoan oinarritzen da eta 19. mendeko Abbé Saint-Yves delako batek idatzitako hagiografian agertzen da : genoeth litzateke izen zeltikoa, non genata galoa edo genou bretoierazkoa geneukakeen,'ahoa', eta eff litzatekeen 'zerua', hortaz, 'genoueff  '' litzateke "zerua ahotik", zentzu askorik ez duen konposaketa bat.
Hizkuntzalariek izen germaniko franko baten alde jotzen dute gehiago: Kenowīfa edo Kenuwefa izango litzateke forma hori, non Ken- elementua ageri den 'leinu, arraza' (kin egungo ingelesez) eta wif edo 'emakumea, enaztekia' (wife egungo ingelesez, Weib alemanez).
Lander Otaola
Lander Otaola Arregi (Barakaldo, -) bizkaitar aktorea da. Hasieran gidoigilea izan zen, Vaya Semanita bezalako ETBko telesailetan agertu arte.
Emoia nigra
Emoia nigra Emoia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
A-72
A-72 edo Monforte de Lemos - Chantada Autobia Monforte de Lemos eta Chantada hiriak lotuko dituen autobia izango da.
Hizkuntza lankidetza
Hizkuntza lankidetzak edo hizkuntza kooperazioak garapen sozioekonomiko bidezkoa eta jasangarria lortzeko helburuarekin herri eta komunitateen hizkuntza, kultura eta identitateak babestea eta sustatzea aldarrikatzen du, horretarako hizkuntza, kultura eta identitate biziberritze prozesuak lagunduz.
Hizkuntza lankidetzak herrien arteko elkartrukea eta elkarlana hartzen ditu oinarritzat; asistentzialismoa gaindituz esperientzien elkartrukearen bidez, eta giza eskubideak, ekitatea, jasangarritasuna eta parte hartze hatsarretatik abiatzen da (Uranga, 2013).
Hizkuntza lankidetzaren eragileak gizarte mugimendukoak edo erakunde publikokoak izan daitezke. Halere, prozesu arrakastatsuak lortzeko asmoz guztion elkarlana koordinatu beharra galdatzen du.
Zergatik hizkuntza lankidetzaren beharra
Gizateriak milaka eta milaka urteetan eraikitako hizkuntza eta kultura aniztasuna arrisku bizian da (Crystal 2000, Hagège 2000). Azkeneko urteetan ehunka hizkuntza desagertu da eta XXI mendean zehar milaka galdu daitezke (Marti eta abar 2005). Galera horrek gizateriaren pobretzea ekarriko luke; mundua ikusteko, ulertzeko eta eraikitzeko moduen murrizketa, alegia.
Hizkuntza galerak ez du soilik giza ondare inmateriala hondatzen. Frogatu da hizkuntza aniztasuna, bioaniztasuna eta pobrezia munduko leku jakin batzuetan proportzio handiagoarekin biltzen direla (Romaine, 2013) eta galtzeko arriskuan dauden hizkuntza gehien pilatzen diren eremuak direla, aldi berean, txiroenak. Alegia,  hizkuntzen eta kulturen desagerpena zuzenean dago lotuta egiturazko pobreziarekin. Azken batez, hizkuntza diskriminazioa desberdintasunen eragilea da egun herrialde txiro askotan eta egiturazko pobrezia desagerrarazteko desberdintasunak eragiten dituzten kausetan eragin beharra dago. Lekuan lekuko bio, kultur eta giza egoera kontuan hartu gabe, eta bertako gizon eta emakumeen parte hartze zuzenik gabe, ezinezkoa da lankidetza eraginkorra izatea.
Helburu horrekin, esperientzien elkartrukean eta herri eta komunitateen arteko elkarlanean oinarritutako lankidetza proposatzen du hizkuntza lankidetzak; laguntzaile/lagundu dikotomia gainditu eta harreman parekideagoak lortzeko.
Hizkuntza dibertsitatearen galeraren eta azpigarapen eta pobrezia estrukturalaren problematika bikoitz horri erantzun nahi dio, beraz hizkuntza lankidetzak, helburua inolako bazterketarik izango duen mundu berri bat eraikitzea izanik.
Hizkuntza lankidetzaren ekarpena
Badira azkeneko mendeetan euren hizkuntzaren biziberritzea jorratu duten herriak, edo zeregin horretan dihardutenak, eta zalantzarik gabe, euren ekarpena egungo gizarteari ukaezina da. Hizkuntza baztertuta izatetik prestigiozko izatera jaso dute finlandiarrek, txekiarrek, galestarrek, juduek, katalanek edo euskaldunek.
Hizkuntza lankidetza eta Euskal Herria
Euskaldunok lan handia egiten ari gara gure hizkuntza eta kultura biziberritzeko, eta makina bat estrategia eta teknika garatu ditugu arlo honetan. Herritik herrira baldintzak desberdinak diren arren, eta jakinik herri bakoitzak bere ibilbidea eraiki behar duela, euskararen berreskurapen esperientzia erreferente bat izan daiteke antzerako prozesuetan lanean dabiltzan herrientzat.
Euskaldunok ekarpen handia egin dezakegu herri legez, hiru arrazoiengatik:
Lehenik eta behin, gizarte mugimenduek, estatua aurka izanda ere, eginiko lana kontuan izanik eta, azken hamarraldietan, gizarte mugimenduaren eta erakunde publikoen artean garatutako estrategiak eta landutako teknikak euskararen biziberritze ibilbidean egokiak izan direlako. Horregatik, bildutako ezagutza eta esperientzia munduan biziberritzen jardun nahi duten hizkuntzei lagungarriak izan dakizkieke, erreferente bezala.
Bigarrenik, euskaldunon hiztun komunitatearen tamainak, euskararen egoera soziolinguistikoak eta inguruko hizkuntza nagusietatik dugun diferentzia linguistikoak hainbat eta hainbat jatorrizko herriren ezaugarrietara hurreratzen gaituztelako.
Hirugarrenik, baditugulako erakunde publikoak eta gizarte erakundeak hizkuntza kooperazio hori kalitatez egiteko gaitasuna dutenak, eta etorkizunean ildo hau taxuz garatuz gero, inon aurrekaririk ez duen mailako hizkuntza lankidetza sortu daitekeelako.
Baina hori lortzeko, hizkuntza lankidetzaren ildoa ganoraz abiarazi behar da, hainbat gauza lortzeko asmoz: hizkuntzen biziberritzean inpaktu eraldatzaile handiko lana egitea, munduko kooperazioaren mapan Euskal Herriak funtzio esanguratsua betetzea, eta euskal komunitatean motibazio gehigarri bat piztea, maila unibertsalean izan dezakegun funtzioak eta mundu mailako harremanek elikatuta. Garabide Kultur Elkartea da lan horretan diharduen agenteetako bat.
Oligonukleotido
Oligonukleotidoak DNA edo RNA ren sekuentzia laburrak dira, berrogeita hamar base pare edo gutxiagoz osatuak.
Funtzio desberdinak dituzte: anplifikazio erreakzioetan abiarazle gisa erabiltzen dira, hibridazio-zunda gisa eta RNA mezulariaren blokeo espezifikorako.
Olionukleotidoen sintesia
Oligonukleotidoa hainbat nukleotidoz osatutako molekula konplexua da, eta horietako bakoitza base nitrogenatu batek, karbohidrato batek eta fosfato talde batek osatzen dute.
Terapia genikoan erabilera
Oligonukleotidoak terapia genikoan erabiltzen dira geneak isilarazteko estrategia gisa. Horretarako, isilarazi nahi diren geneen ARN mezularia ren osagarri diren 12 eta 20 base pareko oligonukleotidoak erabiltzen dira.
Zelula barruan, oligonukleotidoa bere xedeko mRNArekin lotzen da eta haren itzulpena blokeatzen du, hau da, erribosomak mRNA itzuliko du oligonukleotidoa aurkitu eta prozesua gelditu arte. Gainera, teknika honen beste abantaila bat, RNasaHk oligo-RNA hibridoa ezagutzen eta degradatzen duela da. Garrantzitsua da oligonukleotidoa itzulpenaren hasieratik hurbil diseinatzea edo sor daitekeen produktuak funtzio biologikorik ez duela ziurtatzea, isiltzea eraginkorra izan dadin.
Terapia genikorako oligonukleotido idealek ezaugarri hauek izan behar dituzte:
Oligonukleotidoak in vivo erabil daitezke, baina oso erdi-bizitza laburra eta kontzentrazio baxua dute.
Hain zuzen ere, iraupen luzeko efekturik ez dutenez, oligonukleotidoeta oinarritzen den terapia genetikoaren arazo nagusiena ondoz ondoko dosien beharra da. Kimikoki eraldatu egiten dira erdi-bizitza luzeagoa izateko, bai fosfato-zubietako oxigenoan, bai oinarrietan, bai lotura-zubietan aurkitzen ez den fosfatoan. Beraz, droga/sendagaitzat hartzen dira, ez baitute DNA aldatzen eta degradatzen amaitzen baitute.
Oligonukleotidoen erabilera posibleak terapia antibiraletan, bakterioen terapian, terapia antiparasitarioan, minbiziaren aurkako ex vivo terapian, azaleko gaixotasunen tratamenduan, hanturaren inhibizioan, onkogenen kentzean edo gene nagusien kentzean izan daitezke.
Aldaketa kimikoak
Kimikoki egonkorrak diren oligonukleotido laburrak sortzea izan zen oligonuklotido terapiak garatzeko lehen erronka. Naturan dauden oligonukleotidoak erraz degradatzen dituzte nukleasek, nukleotidoak zatitzen dituzten zelula mota guztietan dauden entzimak. Oligonukleotidoen sekuentzia laburrek ere lotura-afinitate ahulak dituzte, eta horrek in vivo degradatzen laguntzen du.
Bizkarrezurreko aldaketak
Nukleotidoen organotiofosfato nukleosidoen (PS) analogoek propietate onuragarri batzuk ematen dizkiete oligonukleotidei. PS bizkarrezurrek nukleotidoei ematen dizkieten propietate onuragarri nagusiak nukleotido bakoitzaren diastereomeroen identifikazioa eta fosforotioato nukleotidoen inguruko erreakzioak erraz jarraitzeko gaitasuna dira, hau da, oligonukleotidoen sintesian erabilgarria. Oligonukleotidoen PS bizkarrezurreko aldaketek entzimek nahi ez duten degradaziotik babesten dituzte. Nukleotidoen bizkarrezurra aldatzea oso erabilia da, nukleotido gehienetan erraztasun eta zehaztasun erlatiboz lor daitekeelako. Oligonukleotidoen 5' eta 3' muturreko aldaketa fluoreszenteak jakinarazi ziren oligonukleotidoen egiturak, dinamikak eta elkarrekintzak ingurunearekiko ebaluatzeko.
Azukre eraztun aldaketak
Ichthyapus acuticeps
Ichthyapus acuticeps Ichthyapus generoko animalia da. Arrainen barruko Ophichthidae familian sailkatzen da.
Oligonukleotido
Aldaketa kimikoak
Oligonukleotidoen aplikazio medikoetarako erabilgarria den beste aldaketa bat 2' azukre aldaketak dira. 2’ posizioko azukrea aldatzeak oligonukleotidoen eraginkortasuna areagotzen du, oligonukleotidoen xede-lotura gaitasunak hobetuz, bereziki zentzuaren aurkako oligonukleotidoen terapietan. Proteinen lotura ez-espezifikoa ere murrizten dute, proteina zehatzak bideratzeko zehaztasuna areagotuz. Gehien erabiltzen diren aldaketetako bi 2'-O-metiloa eta 2'-O-metoxietiloa dira. Nukleobasean aldaketa fluoreszenteak ere jakinarazi ziren.
Zentzuaren aurkako oligonukleotidoak
Zentzuaren aurkako oligonukleotidoak (ASO, -inglesez-) aukeratutako sekuentzia baten osagarri diren DNA edo ARN kate bakarrekoak dira. Zentzuaren aurkako RNAren kasuan, RNA mezulari batzuen kate batzuen proteina-itzulpena ekiditen dute haiekin lotuz, hibridazio izeneko prozesu batean. Zentzuaren aurkako oligonukleotidoak ARN espezifiko eta osagarri (kodetzailea edo ez-kodetzailea) bideratzeko erabil daitezke. Lotura gertatzen bada hibrido hau RNasa H entzimak degradatu dezake. RNase H RNA hidrolizatzen duen entzima bat da, eta zentzuaren aurkako oligonukleotidoen aplikazio batean erabiltzen denean, mRNAren adierazpenaren % 80-95 beheranzko erregulazioa eragiten du.
Morpholino zentzuaren aurkako oligonukleotidoen erabilera ornodunen gene-eraizketarako, gaur egun garapenaren biologian teknika estandarra dena eta geneen adierazpen aldatua eta geneen funtzioa aztertzeko erabiltzen dena, Janet Heasman-ek garatu zuen Xenopus erabiliz. FDAk onartutako Morpholino sendagaien artean eteplirsen eta golodirsen daude. Zentzuaren aurkako oligonukleotidoak ere erabili izan dira gripearen birusaren erreplikazioa zelula-lerroetan inhibitzeko.
Zeluletan barneratzea
Zeluletan hartzea/barneratzea oligonukleotido terapeutiko arrakastatsurako oztoporik handiena da oraindik. Molekula txikiko sendagai gehienen antzera aprobetxamendu zuzena, bizkarrezur polianionikoak eta ONen tamaina molekularrak oztopatzen du. Ekintza-lekurantz iristeko eta zelula barneko trafikoan bidaiatzeko mekanismo zehatzak oraindik ez daude argi. Gainera, ON egitura/aldaketaren desberdintasun txikiek eta zelula-motaren desberdintasunak aprobetxamenduan desberdintasun handiak eragiten dituzte. Uste da zelulen harrapaketa bide ezberdinetan gertatzen dela ONak zelulen gainazalean xurgatu ondoren. Nabarmentzeko, ikerketek erakusten dute ehun-hazkuntzako zelula gehienek erraz hartzen dituztela ASOak modu ez-produktiboan, hau da, ez da zentzuaren aurkako efekturik ikusten. ASO-ren komunztadurak G-akoplatutako errezeptoreek ezagutzen dituzten ligandoekin konjugatzeak ekoizpen produktiboa areagotzen du. Sailkapen horren ondoan (ez produktiboa vs. produktiboa), zelulen barneratzea gehienetan energiaren menpeko era batean egiten da (hartzaileen bidezko endozitosia), baina baliteke energiatik independentea den difusio pasiboa (=gimnosia) ez baztertzea. Zelula-mintza igaro ondoren, ON terapeutikoak endosoma goiztiarretan kapsulatzen dira, eta azken finean pH baxuan entzima degradatzaileak dituzten lisosomekin fusionatzen diren endosoma berantiarretara garraiatzen dira. Bere funtzio terapeutikoa gauzatzeko, ONak endosomatik ihes egin behar du degradatu aurretik. Orain arte, ez dago metodo unibertsala emate, zelulen harrapaketa eta ihes endosomikoaren arazoak gainditzeko, baina badira zelula zehatzetara (haien errezeptoreak barne) egokitutako hainbat planteamendu. Oligonuckleotidoa eta zelulen ezagutze/hartzeaz arduratzen den entitate batekin konjugatzeak hartzailea areagotzeaz gain (ikus supra), zelulen aprobetxamenduaren konplexutasuna murrizten duela uste da. Hau molekula-ON konjugatu txikiekin lortu da, adibidez, hepatozitoen errezeptoreak zuzentzen dituen N-acetil galaktosamina bat dutenak. Konjokatu hauek adibide bikaina dira zelulen aprobetxamendu handitzea lortzeko bideratuarekin batera, dagozkien errezeptoreak xede-zeluletan gehiegi adierazita baitaude, xede-zeluletan zuzendutako terapeutiko bat lortzeko (konparatu minbizi-zeluletan gehiegi adierazitako errezeptoreak ustiatzen dituzten antigorputz-droga konjokatuak). Oligonukleotidoen zelulen bidalketa eta zelulen aprobetxamendu handitzeko oso erabilia eta asko ikertutako beste entitate bat antigorputzak dira.