cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
George Washington
Zatikatze indarren eta porrotaren aurka borrokatuz eta kongresuarekin, estatu kolonialekin eta frantziar aliatuekin negoziatuz, armada eta aberri ahul bati eutsi zion. 1783an, guda amaitu ostean, Mount Vernongo etxaldera joan zen.
1780ko hamarkadaren amaieran aberri jaioberriaren konfederazioaren artikuluen ahuleziaren beldur zela, Filadelfiako Bilkurako lehendakaria izan zen eta bertan 1787ko AEBetako konstituzioaren zirriborroa bultzatu zuen. 1789an, AEBetako presidente bilakatu zen eta gobernu berriaren usadio eta ohitura ugari finkatu zituen. Britainia Handiaren eta Frantziaren arteko gudek urratzen zuten mundu batean bizirik irauteko gai izango zen herrialde sendo bat sortu gura zuen. 1793ko bere neutraltasun aldarrikapenak kanpoko gudak saihestu zituen. Gobernu zentral indartsu bat ezartzeko, zerga sistema, banku nagusia eta barne-zorra sortu zituen. Bere ospea erabili zuen Jeffersondarren aurka egiteko eta 1795ean Britainia Handiarekin sinatutako Jay Itunaren karietara bake hamarkada bat hasi zen. Alderdi Federalistan inoiz sartu ez arren, haren programaren alde agertu zen eta sorkuntzaren bultzatzaileetako bat izan zen. Washingtonen agur-hitzaldia dohain errepublikazaleen eta kanpoko guden aurkako aldarrikapenaren eredutzat hartzen da.
Neuilly-le-Bisson
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 106 etxebizitza zeuden, 96 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 104etxeak ziren. 96 etxebizitza nagusietatik 82 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 5 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 72 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 45 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 150 ziren, horien artean 123 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 123 pertsona aktiboetatik 116 lanean zeuden (67 gizon eta 49 emakume) eta 7 langabezian zeuden (1 gizon eta 6 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 10 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Neuilly-le-Bisson udalerrian 92 unitate fiskal zeuden, 273 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.351 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 iturgina.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Dores André
Dores André (Vigo, Galizia, 1985eko uztailaren 14a) galiziar balet dantzaria eta arropa-diseinatzailea da. San Frantziskoko Baleteko (AEB) lehen dantzaria izan da. Hainbat koreografok munduko hamar dantzari hoberenetakotzat jotzen dute, eta 100 lan baino gehiagotan parte hartu du hainbat herrialdetan.
Biografia
Galiziako Vigon jaio zen. Hainbat bizileku izan ditu: Vigo, Zaragoza edo San Frantzisko (Kalifornia).
Dantzari
Jaioterrian, Vigon (Galizia), hasi zen dantzatzen 11 urterekin Esperanza Arrondo eskolan. Ondoren, lehiaketa nazional batean arrakasta izan ondoren, María de Ávilaren eskola ospetsuak 12 urterekin beka ematea erabaki zuen, bere potentzialarengatik. Bost urteren ondoren, Florentzian (Maggio Musicale Eskola) eta Londresen (English National Ballet) egonaldiak egin zituen, San Frantziskoko Balletera iritsi arte. Balet horretan bakarlaria izan zen 2012az geroztik, eta lehen dantzaria izan zen 2015az geroztik.
2004an sartu zen San Frantziskoko Baleteko dantza-taldean. 2012an, bakarlari bihurtu zen, eta, 2015. urtean, lehen dantzaria bihurtu zen. Errauskine, Giselle, Romeo eta Julieta bezalako lanetan protagonista izan da. Mundu osoan aritu da, Bolxoi Antzokian, Florentzian, Londresen eta Islandian emanaldi sinestezinak eginez.
Diseinatzaile
Dantzari-lanak egiten dituen bitartean, bere jarduera industria-diseinuko ikasketekin konbinatzen du. Diseinu hori modu formalean amaitu zen 2020an, eta, adibidez, Estoniako Balet Nazionaleko jantziak diseinatzera eraman zuen.
Lanak
Dores André-ren errepertorioa San Frantziskoko Baletarekin.
George Washington
Gaztaroa
George Washington 1732ko otsailaren 22an jaio zen, Pope Creekeko familiaren etxaldean, gaur egungo Westmorelandeko Colonial Beach konterritik hurbil, Virginian. Augustine Washingtonen eta haren bigarren emaztea Mary Ball Washingtonen lehen semea izan zen. Aitak eta anaia nagusiak hezi zuten etxean.
Gaztetandik, Washington soro-neurtzaile izan zen eta, beraz, bere sorterria, Virginia, eta ingurumariak ondo ezagutzeko parada izan zuen. 1748an nekazari karrerari ekin zion eta Blue Ridgeko mendebaldeko Farifax Baroiaren lurrak neurtzeko kontratatu zuten. 1749an, lehen kargu publikorako izendatu zuten, Culpeper konderriko neurtzaile, eta Lawrence Washington haurriderdiaren bitartez, mendebaleko lurrak ustiatu gura zituen Ohio konpainian interesatu zen. 1751n, George eta haurrideerdia Barbadosera joan ziren, Bush Hill etxera, Lawrencen birikeriak hobera egingo zuelakoan. Hori izan bide zen atzerrira joan zen aldi bakarra. 1752ko Lawrenceren heriotzaren ostean, George Washingtonek familiaren etxaldearen zati bat jarauntsi zuen eta Lawrenceren koloniarekiko urgazlearen betebehar batzuk bere gain hartu zituen.
1752an, Virginia miliziako barrutiko jeneral urgazle izendatu zuten, horrek hogei urterekin komandante bihurtu zuen. Haren beharra bere gudaletxean miliziaren trebatzeaz arduratzea zen. Hogeita bat urte zituenean, Fredericksburgen, hargin beltz sartu zen.
1753ko abenduan Robert Dinwiddie Virginiako gobernadoreak Ohioko mugako frantziarrei ultimatum mezu bat helarazteko bidali zuen Washington. Hark frantziar militarren indarra eta asmoak ere baloratu behar zituen. Mezua Le Boeuf frantziar gotorlekuei luzatu zien, gaur egunean Pennnsylvaniako Waterford hirian, baina haiek ez zioten jaramonik egin Ohio lurraldetik at ateratzeko mezuari eta hori zela eta bi botere kolonialak munduko guda bidetik abiatu ziren. Washingtonen auzi horren txostena Atlantikoko bi aldeetan askok irakurri zuen.
Frantsesen eta indiarren gerra (Zazpi urteko guda)
1754an, Dinwiddiek George Washington teniente koronel izendatu zuen, eta frantsesak Fort Duquesnetik egozteko agindu zion. Tanacharisonek gidatutako indiar aliatuekin batera Washingtonek Joseph Coulon de Jumonvillek agintzen zuen 30 gizoneko frantziar esploratzaileen taldea harrapatu zuen, zelata batean. Hala ere, Fort Necessityn frantziar eta indiarren armada handiago eta hobeto gotorturiko batek Washington eta aliatuak zanpatu zituen. Kapitulazioaren zehaztapenetako batek George Washingtonek Jumonville Glen borrokan esploratzaileak eta haiekin batera gidaria hil zituela adierazi zuen. Frantziarrek askatu zutenean, Washington Virginiara itzuli zen, bertan, kargutik kendu baino lehen, dimisioa eman zuen.
1755ean, Washington Edward Braddock britainiar jeneralaren laguntzailea izan zen zorigaiztoko Monongahelarako espedizioan. Hartan, Ohio lurraldea berreskuratzeko ahalegin handia egin zuten, baina Braddock hil zuten eta espedizioa porrot itzela izan zen. Hala ere, Washington Monongahelako heroia izan zen. Gudu-zelaian gora eta behera ibili omen zen britainiar eta virginiar borrokalariak biltzen ordenan atzera egiteko. Ekintza horren ondorioz, Washingtoni mugetako aginte zail bat eman zioten Virginiako mendietan eta koronel, eta Virginiar indar armatu guztien nagusi izendatu zuten.
1758an, Washington Forbes espedizioaren partaide izan zen brigada-jeneral bezala. Espedizio hartan, frantziarrak Fort Duquesnetik bota zituzten eta britainiarrak Pittsburghen kokatu ziren. Urte haren hondarrean, Washingtonek armada bertan behera laga zuen eta hurrengo hamasei urteetan politikari eta nekazari ibili zen.
Guden arteko garaiak
Frantsesen eta Indiarren Gerrako atsedenaldi batean, Martha Dandridge Custisen lagun batzuek aurkeztu zioten. Hura, alarguna zen eta Pamunkey ibaiko hegoaldeko ertzean bizi zen. George bitan baino ez zen bere etxera joan ezkontzeko eskatu aurretik; elkar ezagutu eta hiru astetara besterik ez. Georgek eta Marthak 27 urte zituzten, 1759ko urtarrilaren seian, ezkondu zirenean. Ezkontza Martharen etxean egin zen, Etxe Zurian zeritzonean; geroago, AEBetako lehendakariaren etxeak izen bera izango zuen. Ezkonberriak Mount Vernonera bizitzera joan ziren eta Georgek politiko eta nekazari tuckahoe baten bizimodua hartu zuen. Bikotea ondo konpondu zen elkarrekin eta Marthak aurretik izandako bi seme-alaba hezi zituzten. Seme-alaba haiek Martharen eta Daniel Parke Custisenak ziren: John Parke custis eta Martha Parke Custis edo “Jackie” eta “Patsy”. George eta Marthak ez zuten inoiz seme-alabarik izan. Ziurrenik, nafarreriak eta birikeriak antzu utziko zuten. Gerora, biloba bi hezi zituzten: Eleanor Parke Custis (”Nelly”) eta George Washington Parke Custis (“Washy”), haien aita 1781ean zendu zenean.
Alargun aberatsa batekin ezkondu zenez Washingtonen ospea eta ondarea nabarmen handitu ziren. 18.000 akreko (73 km2) Custis etxaldearen herena bereganatu zuen eta gainontzekoa Martharen umeen izenean ustiatu zuen. Berak, askotan, lur-sailak erosi zituen eta Mendebaldeko Virginian lurrak eman zizkioten frantziar eta indioen aurkako gudan emandako zerbitzuen truke. 1775erako, Washingtonek Mount Vernonen tamaina bikoiztu zuen, 6.500 akre eta 100 esklaborekin. Heroi militarra eta landa-jabe ospetsua zenez funtzionario lokal egin zuten eta Virginako probintziako legebiltzarrerako, Burgeseen etxea, hautatu zuten. Fairfaxeko epailea ere izan zen eta Alexandrian, Virginian, izan zuen epaitegia 1760tik 1774ra.
George Washingtonek 1769ko erresistentzia mugimenduan paper nagusia jokatu zuen. Beraren lagunak, George Masonek, zirriborratu zuen proposamenaren alde egin zuen. Hartan, Townshend legeak atzera bota arte, ingeles salgaiei boikota egiteko aldarrikapena egiten zuten. Parlamentuak 1770ean Townshend legeak kendu zituen.
Washingtonek haien herrikideak defendatzeko interes bizia ere agertu zuen. 1771ko otsailaren 21ean, adibidez, Neil Jamesoni gutun bat idatzi zion Jonathan Plowman Jr. Baltimoreko merkatariaren izenean. Boston fragatak Plowmanen itsasontzia bahitu zuen debekaturiko salgaiak esportatzeagatik. Eskutitzean, Washingtonek Jamesoni laguntza eskatu zion itsasontzia berreskuratzeko.
1774ko lege jasanezinei “gure eskubide eta pribilegioen” aurkako eraso iritzi zien. 1774ko uztailean Fairfax Ebazpenak egin zituen bilkura-burua izan zen. Haietan, beste gauzen artean, Kongresu Kontinentala egiteko eskatu zuten. Abuztuan, Virginiako lehenengo batzarrera joan zen eta lehen Biltzar Kontinentalarako ordezkari izendatu zuten.
Amerikar iraultza
1775ko apirilean borroka piztu ondoren, Washington bigarren Kongresu Kontinentalean uniforme jantzita agertu zen. Horrela, gudarako prest zegoela adierazi nahi izan zuen. Washingtonek bazeukan ospea, eskarmentu militarra, karisma, militar itxura, abertzale sutsua izateko sona, eta gainera hegoaldea bere aldekoa zen, batez ere, Virginia. Komandanteburua ez zuela izan nahi esan bazuen ere, ez zegoen besterik. Kongresuak 1775ko ekainaren 14an armada kontinentala sortu zuen. Hurrengo egunean, Masachusetseko John Adamsen izendapenean, Washington maior-jenerala aukeratu zuten eta Kongresuak komandanteburu izendatu zuen.
1775ko uztailean, Washingtonek bere gain hartu zuen Kontinental armadaren aginpidea Cambridgen, Masachusets, Bostongo setioan. Haren armadaren bolbora falta larriaz jabetu zenean, Washingtonek iturri berriak lortzeko eskatu zuen. Britainiar bolborategiak arpilatu zituzten (baita Karibeko batzuk ere) eta haiek egiteko zenbait ahalegin ere egin zuten. 1776. urtearen hondarrean, hornidura nahikoa (2,5 milioi libra gutxi gorabehera) lortu zuten, batez ere, Frantziatik. Geldialdi luzean, Washingtonek armada berrantolatu zuen eta artilleria Dorchester Gainetan hirira begira ipini zuenean, britainiarrek erretiratu behar izan zuten. Bostonetik atera zirenean, Washingtonek New York hirira mugitu zuen armada. Kongresu kontinentaleko gainerako abertzaleen zeharo aurkakoak izan arren, britainiar egunkariek goresten zituzten Washingtonen gaitasun militarrak eta nortasuna. Are gehiago, Parlamentuko bi alderdiek miresten zituzten amerikar jeneralaren adorea, jasapena eta armadakideen ongizatearen gaineko ardura eta edozein britainiar xumek haien armadaburuengan espero izango zituen ahalmenen eredutzat hartu zituzten. Washingtonen politikari uko egiteak misio militarrari lotutako eta alderdien borroka guztien gainetik zegoen armadaburuaren ospea ezarri zuen.
1776ko abuztuan, William Howe jeneral britainiarrak itzelezko erasoari ekin zion, bai lehorrean, bai itsasoan. Xedea, New Yorkez jabetzea eta hitzarmen negoziatua eskaintzea zen. Armada kontinentalak, momentu hartan Estatu Batu independente sortu berrien armada dagoeneko, britainiarrei buru egin zien Long Islandeko batailan; guda osoko borrokarik handiena. Washingtonen armada nekez irten zen borroka hartatik eta atzera egin behar izan zuen New Jerseyn zehar. Porrot horrek armada kontinentalaren geroa kolokan utzi zuen, baina 1776ko abenduaren 25ko gauean, Washingtonek kontraeraso jo zuen eta armadaren abangoardian Delaware ibaia zeharkatu zuen. Ekintza hartan, 1000 hessear atzeman zituzten Trentonen, New Jerseyn.
1777ko irailaren 11n, Brandywine borrokan Washington garaitu zuten. Irailaren 26an Howe Washingtoni gailendu zitzaion eta Philadelphiara sartu zen inolako oztoporik gabe. Washingtonen armadak alferrik eraso zion Germantowngo garnizioari urrian. Bitartean, New Yorkeko Saratogan Burgoyne harrapatu zuten. Howek ezin izan zion lagundu eta azkenean errenditu behar izan zen. Bataila haren ondorioz, Frantzia gudan sartu zen amerikarren aldean eta iraultza mundu-guda bilakatu zen. Washingtonek Philadelphia galdu zuenean, biltzarkide batzuek Washington agintetik kendu nahi izan zuten, baina Washingtonen aldekoek haren alde egin zuten eta arerioek atzera egin behar izan zuten.
Washingtonen armadak 1777ko abenduan Valley Forgen ezarri zuen kanpalekua. Neguan, armadako 10000 gizonetatik 2500 hil egin ziren, gaixotasun edo hotzak jota. Hurrengo udaberrian, berriz, armada Valley Forgetik atera zen ordena zorrotzean. Von Steuben baroiak ikuskatutako trebatze programari esker gertatu zen aldaketa hori. Baroi hori prusiar estatu nagusiko beteranoa izan zen eta Alemaniatik ekarri zuten armada amerikarra antolatzeko. 1778an britainiarrek Philadelphiatik atera ziren eta New York hirira gorde ziren. Bitartean, Washington New Yorken inguruetan geratu zen, eta 1779an, John Sullivan jeneralak (Washingtonen gidaritzapean) lur-kiskaliko kanpaina egin zuen New York estatuko iparraldean Tory eta irokesen erasoen mendekua hartzeko. Kanpaina hartan, berrogei bat herrixka irokes txikitu zituen. 1781ean frantziarrek itsasoan lortutako garaipen baten ondoren amerikar eta frantziarrek Virginian britainiar armada bat atzeman zuten. 1781eko urriaren 17an, britainiarrak Yorktownen errenditu zirenean, borroka amaitu zen. Gudako eta gudaren osteko arrakastek ospetsua egin bazuten ere, Washingtonek borrokatu zen bederatzi batailetatik hiru besterik ez zituen irabazi.
Mielitis
Mielitisa bizkarrezurreko muinaren hanpatzea sortzen duen gaixotasuna da. Mikroorganismoek, bizkarroiek, birusek edo pozoiak sortutako gaixotasuna da.
Arhantsusi
Arhantsusi Nafarroa Behereko ekialdeko udalerri bat da, Oztibarre eskualdekoa.
Geografia
Biduze ibaia udalerritik igarotzen da eta baita RD-933 errepidea ere.
Antzinako toponimoak
Arhantsusi toponimoa honako formak izan ditu: sanctus stephanus de aranchiis eta aranchus (1160 ), Arhanssus (1291 ), eransus eta aransus (1305 ), Eranssus (1350 ), Arhansus (1365 eta 1413  ), Aransus (1513, Iruñeko eskutitzak ) eta Aransusi (1621   , Martin Biscay ).
Mielitis
Mota askotako mielitisak ezagutzen dira:
Paraplegia erako paralisia (erasoa izan duen bizkarmuinaren paretik beherako paralisia) edo paraparesia (paralisi osora iristen ez den ahultasuna) dira gaixotasun honen ondorioak. Mielitisaren bilakaera oso aldakorra da; batzuetan heriotza sor dezake egun gutxitan, eta beste batzuetan, berriz, sendatu egiten da.
George Washington
Amerikar iraultza
1783ko martxoan, Washingtonek haren eraginaz baliatu zen armadako ofizialen talde bat sakabanatzeko. Talde horrek haien atzeratutako ordainketak zirela eta, kongresuaren aurka egiteko mehatxua egin zuen.
Parisko itunean (1783ko irailean sinatu zen), Ameriketako Estatu Batuetako independentzia onartu zen. Washingtonek armada sakabanatu zuen eta azaroaren 2an soldaduei hitzaldi hunkigarria bota zien. Azaroaren 25ean, Britainiarrak New Yorketik atera ziren eta Washington eta gobernadorea hiriaz jabetu ziren. Fraunces tabernan, abenduaren 4an, Washingtonek ofizialei agur esan zien eta abenduaren 23an komandanteburu kargua utzi zuen. Zintzinato erromatar jeneralak egin zuen moduan hark ere boterea errefusatu zuen eta haren etxaldera bildu zen. Denbora tarte hartan Konfederazioaren artikuluen pean AEBek ez zuten lehendakaririk izan eta gobernuaren antolaketa ezberdina zen.
Washingtonen Mount Vernonerako erretiroa ez zen luzea izan, izan ere, mendebaldeko mugarako esplorazio bidaia egin zuen 1784an eta 1787ko udan Filadelfiako konbentzio konstituzionalera joan zen. Konbentzio hartan, aho batez, lehendakari hautatu zuten, baina gutxitan hartu zuen parte eztabaidetan (artikulu batzuen aurka edo alde bozkatu zuen arren). Haren ospeak batasuna eta ordezkarien lana bultzatu zituen eta ordezkari haiek lehendakariaren kargua Washington gogoan zutela arautu zuten. Hori zela-eta, lehendakaria haren kabinetea osoa aukeratzeko gai izango zen konstituzio berrian. Konbentzioaren ostean haren ospea eta eraginaren karietara askok konstituzioa onartu zuten, Virginiako biltzarrak ere, eta azkenean 13 estatuek sinatu zuten.
Agintaldia 1789-1797
Hautatzaileen batzarrak Washington aho batez aukeratu zuen 1789ko, eta berriro 1792ko hauteskundeetarako. Bera izan da bozen %100a jaso zuen bakarra. John Adams izan zen bere presidenteordea. Washingtonek AEBetako lehendakari kargua zin egin zuen 1789ko apirilaren 30ean New Yorkeko Federal Hall-en, berak hasiera batean nahi ez bazuen ere.
AEBetako lehenengo kongresuak Washingtoni 25.000 dolar ordaintzeko bozkatu zuen, 1789an soldata handia zena. Washingtonek, jadanik aberatsa, uko egin zion, izan ere, oso estimatzen baitzuen funtzionario publikoaren haren ospea. Hala ere, Kongresuak berriro eskatu zionean, onartu behar izan zuen. Kongresuak etorkizuneko lehendakarigaiak ahalik eta elkargorik handienetik ateratzea nahi zuen eta soldataren beharra ez zuen batek hartzea aurrekari arriskutsua zitekeen.
Arhantsusi
Egungo toponimoa
Euskaltzaindiak Arhantsusi hobesten du, bertoko herritarrak arhantsusiar edo arhantsusitar izanda. Hala ere, Pierre Lhandek bere hiztegian Arhantsuse forma erabili zuen. .
George Washington
Agintaldia 1789-1797
Washington gaitasun handiko administraria eta nortasunen eta trebetasunen epaile dohatsua izan zen. Normalean, azken erabakia hartu baino lehen kabinetearen bilkurak egiten zituzten. Eguneroko lanetarako: sistematikoa, kementsua eta txukuna zen eta erabakitzailea bazen ere, beti eskatzen zizkien besteen aburuak.
Washingtonek bigarren agintaldi batean izan zen lehendakaria, gogoz kontra baina. Hala eta guztiz ere, hirugarren bati uko egin zion, eta horrela, gehienez bi agintaldien ohitura ezarri zuen. Ohitura hori lege bilakatu zen konstituziorako 22. zuzenketan.
Arhantsusi
Demografia
Karlos III.a Nafarroakoak agindutako 1412-1413ko zerga-erroldaren arabera, herriak 5 su zituen. 1551eko erroldan, des hommes et des armes qui sont dans le présent royaume de Navarre d'en deçà les ports izenekoa, berriz 13 su zituen, hau da, bilakaera demografiko handia izan zuen XV. eta XVI. mendeetan.
George Washington
Barneko auziak
Washington ez zen alderdi politiko bateko kidea eta ez zuen haiek sortzea nahi, beldur baitzen gobernuari arazoak eta moteltasuna sor ziezazkioketela. Aholkulari hurbilenek, hala ere, lehenengo alderdi-sistema ezarri zuten, bi fakzio sortu baitziren 1790etik aurrera. Alexander Hamiltonek, Washingtonen gobernuko Diruzaintza Idazkariak, plan handiak zituen kredituan oinarritutako eta, gainera, finantzen aldean indartsu izango zen herrialde bat finkatzeko. Hartara, Hamiltonek Alderdi Federalistaren funtsak ezarri zituen. Thomas Jefferson, berriz, ideologia errepublikazale baten alde agertu eta mugimendu horren buru jarri zen. Gogor egin zien Hamiltonen ekimenei, nazio barneko kontuetan banku zentralaren gaian batez ere. Washington bat zetorren Hamiltonekin eta bere big government kontzeptuarekin (gobernu zentral, edo federal, indartsua).
Arhantsusi
Demografia
Oharra: 2006ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.
George Washington
Barneko auziak
Barruti matxinoetara joan zenean, ez zen borrokarik gertatu, baina horrek agerian utzi zuen gobernu berriak bazuela gaitasuna bere burua defendatzeko. Bitan besterik ez zuten AEBetako lehendakariek eurek aginpidea hartu, eta hau izan zen horietako bat. Hori ere izan zen gobernu federalak konstituzio berriaren pean estatu eta herritarren gainean autoritatea ezartzeko indar militarra erabili zuen lehenengo aldia.
Arhantsusi
Euskara
Arhantsusin Garaziko hizkeran mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.
Rallicula rubra
Rallicula rubra Rallicula generoko animalia da. Hegaztien barruko Rallidae familian sailkatua dago.
George Washington
Kanpoko auziak
1793an Frantziako gobernu iraultzaileak Edmond-Charles Genêt, “Genêt hiritarra“ deitutakoa, bidali zuen AEBetara. Gênetek amerikar ontziei itsaslapurretak egiteko baimen gutunak banatu zizkien britainiar ontziak harrapa zitzaten. Aldi berean, britainiar eta frantziarren arteko gudan amerikarrak euren alde jarri zitezen hiri nagusietan sozietate demokrata-errepublikar sare bat antolatu zuen. Washingtonek barne interferentzia hau arbuiatu zuen, sozietate horiek baliorik gabe utzi eta Genêt Frantziara itzularazi zuen.
Agur-hitzaldia
Washingtonen agur-hitzaldia (1796an jendaurreko gutun gisa argitaratu zen) amerikar balio politikoen adierazpenik esanguratsuena izan zen. Washingtonek berak zirriborratu zuen, Hamiltonen laguntzarekin eta, besteak beste, honetaz hitz egin zuen: konstituzioaren garrantziaz, legearen indarraz, alderdiak izatearen kalteaz eta herritar errepublikazaleen benetako dohainez. Hitzaldian, beste alde batetik, hauxe esan zuen: “moralitateak gobernu popularraren iturria izan behar du” eta “arrazoiak eta eskarmentuak erlijioa printzipiorik gabe ezin dela gailendu dioskute” —horrela, gizartearekiko erlijioaren garrantzia azpimarratu nahi izan zuen—.
Washingtonek ohartarazi zuen herri-aferetan kanpoko eraginen kontra eta Amerika Europako aferetan sartzearen aurka. Era berean, alderdikerien aurka gaztigatu zuen eta politikariei on komunaren alde egiteko esan zien. Amerikak, esan zuen, arreta jarri behar die soilik amerikar interesei. Herrialde guztiekin salerosketan jarduteko aholkatu zuen, baina, Europako gudetan eta epe luzerako aliantzetan sartzearen aurka hitz egin zuen.
Erretiroa eta heriotza
1797an lehendakari kargua utzi eta gero, Mount Vernonera itzuli zen sentsazio lasaigarri batekin. Abeltzaintzari lotu zitzaion eta urte hartantxe, destilategi bat eraiki zuen, errepublika berriko handienetakoa. Bi urte geroago, destilategi hark 11.000 galoi whiski ekoitzi zuen.
1799ko uztailaren 17an, John Adams lehendakariak Washington armada guztien teniente jeneral izendatu zuen eta baita Frantziaren aurkako balizko guda baterako era zitezkeen armaden buru ere. 1798ko uztailaren 13tik, 1799ko abenduaren 14ra, AEBetako armadaren ofizialik zaharrena izan zen. Larrialdien aurkako behin-behineko armada baten planetan ere parte hartu zuen.
1799ko abenduaren 12an Washingtonek ordu batzuk eman zituen zaldi gainean etxaldeak ikuskatzen elur, kazkabar eta elur busti pean. Gau hartan afaltzera arropak aldatu barik jesarri zen eta hurrengo goizean hotzeri, sukar eta eztarriko infekzio larri batek hartuta altxatu zen. Abenduaren 14ko gauean hil egin zen haren etxean, 67 urte zituelarik. Artatu zuen James Craik medikuak (lagun min-mina izan zena) eta Washingtonen idazkari pertsonalak, Tobias Lear, inguratu zuten momentu hartan.
Uniontown (Kentucky)
Uniontown Kentuckyko hiri bat da. Union konderrian kokatua dago. 2010ean 1,002 biztanle zituen, 2.2 kilometro koadrotan banatuta.
Kuden
Kuden Alemaniako udalerria da. estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Dialektika
Filosofian, dialektika errealitatea interpretatu eta egia aurkitzeko metodo bat da. Horren arabera, errealitatearen ezaugarri funtsezkoena aldakortasuna da, elkarren aurka dauden entitateen artekoa: aurkakotasuna horrek hasierako izateak gainditu eta aldaketa dakar, izate berriak sortuz. Antzinako Grezian sortutako kontzeptua da; han, dialektika egia aurkitzeko metodo bat zen, aurkako proposizio eta iritzien eztabaidan oinarritua eta azkenik proposizio berriak onartzera eramaten duena.
Jatorrian, gaur egun logika deitzen denaren antzeko elkarrizketa edo argudiaketa metodo bat izendatzen zuen. XVIII. mendea n, terminoak esanahi berri bat hartu zuen: kontrajarrien teoria gauzetan edo kontzeptuetan, bai eta kontrajarri horiek hautematea eta gainditzea ere.
Terminoak erretorikaren eremura mugatu gabeko esanahia hartzen du, batez ere, G.W.F. Hegel filosofo alemaniarraren idazkiei esker. Bere obra handietako bat idazten duen garaian (Fenomenología del espíritu, 1808), mundua, dirudienez, mugimenduan jarri zen, mendeetan zehar iraun zuena modu ikusgarrian eraldatuz. Ekoizpen kapitalistaren lehen uneak dira, aurrekoetan ez bezala, batez ere salgaien eta diruaren zirkulazioan oinarritzen direnak. Orduan aldaketaren arazo filosofiko zaharra areagotu egiten da: nola ulertu arrazionalki gauza batek itxura aldatu eta gauza bera izaten jarraitzea? Hegelek errealitatea aurkakoek osatzen dutela ulertzen du, sortzen den gatazka saihestezinean kontzeptu berriak sortzen dituztenak, errealitatearekin kontaktuan, beti zerbaitekin kontrajarrita. Eskema horrek ahalbidetzen du aldaketa azaltzea elementu bakoitzaren identitateari eutsiz, nahiz eta multzoa aldatu den.
Era berean, Karl Marx ek errealitate soziala aztertuko du eta, 1842tik aurrera idatzitako idazkietan, errealitate gatazkatsutzat hartuko du, bateraezinak diren interes materialen aurkakotza dela eta. Honela esango du Manifestu komunista n (1848): "Orain arteko gizateriaren historia osoa klaseen arteko borroka ren historia da"; hau da, klase sozialen arteko borroka da aldaketa historikoaren eragilea.
Dialektika metodo gisa Greziako filosofia klasikoan
Efeso ko Herakliton, dialektikaren ezaugarritzat hartu ditugun mugikortasuna eta negatibotasuna argiago ikus daitezke. Gauza jakina da "Efesoko Ilunbeak", antzinakoek deitu zioten bezala, "Dena gertatzen da" eta "gerra gauza guztien aita da" zioela. Lehen baieztapenari dagokionez, oso aipatua den zati batek, Heraklitoren arabera, "Ezin da bi aldiz jaitsi ibai berera, jaisten direnak beti ur ezberdinetan murgiltzen baitira euren jario etengabean". Baina hain aipatua ez den beste zati batean honela irakur daiteke: "Ibai berera jaisten gara eta ez gara jaisten, gara eta ez gara". Hau garrantzitsua da, Heraklito heraklitearra ez zela esan nahi baitu, hau da, ez zuela, eskuliburu batzuek esaten dioten bezala, gauzen jario etengabeak etengabe eta osoki bere nortasuna suntsitzen duenik. Ez da ibai bera, baina bada; gara eta ez gara. Heraklitok gauzak aldatzen eta aldatzen ikusten zituen.
Metodo dialektikoa aplikatzeko lehen adibideetako bat Platon filosofo greziarraren Elkarrizketak da, zeinak, gainera, prozedura honen funtzionamenduari eta norainokoari buruz hausnartzen duen, Gorgias, República VI eta VII eta Teeteto lanetan nabarmenki.
Ia filosofo presokratiko guztiek profeta argiztatuak bezala idatzi zuten, beren ikuspuntuen baliozkotasunaren frogaren bat ematea ere pentsatu gabe (M. Détienne). Salbuespen garrantzitsu bat Zenon Eleakoa da, nork filosofian bere aurkarien teoriak arrazionalki ezeztatzearen ideia sartzen duen, paradoxetara daramatela erakutsiz. Hau da Sokratesek eta Platonek abiarazten duten aurrekaria, azken ideia urrats bat urrunago daramana. Aipagarria da Parmenidesen Platonek galdera konprometigarrien prozedura erabili izana bere fakturaren teoriak probatzeko (zehazki Formen teoria metafisikoa), horrela autokritika praktikatzen duen lehen filosofoa bihurtuz. Platon, agian, egiaren bilaketa bere posizioen defentsa baino zenbat gehiago interesatzen zaion erakusten saiatuko da horrela. Nolanahi ere, dialektika (adib., eztabaida, eta, batez ere, kritikarekiko esposizioa) ikerketa-prozedura gisa definitzen du.
Aristoteles en ustez, zientziaren oinarri filosofikoa (eta filosofia bera) bilatzeko, ariketa dialektikoa egin behar da. Metafisikan, IV. 4. Aristotelesek azaltzen du "printzipioen" froga baten bilaketa zergatik egin behar den frogapen ezeztatzaile baten bidez, eta, aldiz, ezinezkoa litzateke haietaz "frogapen" bat ematea (VG., horien froga positibo bat). Aristotelesek ere, topikoetako dialektikaz dihardu.
Jarduera dialektikoak klasikoen arabera lortzeko aukera ematen duen justifikazio edo froga mota horiek kontrako ikuspuntuei esker bakarrik gara daitezke. Hala ere, Ilustraziotik aurrera, David Hume ren kontrako judizio bat hedatu zen zabal, nahiz eta, dirudienez, eztabaidarik gabe, kontrako judizio bat, giza ulermenari buruzko Ikerketan § 4, giza arrazoibide oro induktiboa (bere hitzetan "probablea" edo "morala") edo deduktiboa ("erakusgarria") dela besterik gabe baieztatzen duena; beraz, ez dialektikoa, monolektikoa baizik. Hau da, Humeren arabera, froga zientifiko edo filosofiko orok bere osotasunean eraikigarria izan behar du ikuspuntu bakar batetik. Ideia hori ez da behar bezala eztabaidatu, eta hipotesitzat har daiteke, kontrako ideia bezainbeste.
Ideien konfrontazioaz gain, kontzeptu edo arau logiko pare batek argumentu dialektikoak eta monolektikoak bereizten ditu. 1) argumentazio ex concessia, zeinaren arabera zilegi baita arrazoitzea antagonistaren premisa edo premisetatik abiatuta, eta, azken batean, ez da justifikatu behar (ez, behintzat, kontrako horri berari begira). Eta, bestetik, 2), froga-kargaren nozioa, eztabaidagaietako bati bereziki argudiatzen hasteko betebeharra egozten diona, bere tesiari arrazoizko prima facie babesa emanez. Interesdunak hori lortzen badu, horren bidez aurkariari erantzuteko betebeharra (edo zama) transferitzen dio, bere aurka argudiatuz. Dagokion unean betebehar horri behar bezala erantzuteari uzten dion edozein eztabaidagai galtzaile gertatzen da polemikan. Mendebaldean, hasierako frogaren zama berrikuntzak proposatzen dituenari dagokio, eta, jakina, usadio eta sinesmen tradizionalak edo oro har onartuak zalantzan jartzen dituenari. Erromatar zuzenbidearen maxima batek agintzen du: "Baieztatzen duenak frogatzen du".
Dirudienez, estoiko ei zor zaie terminoaren geroko erabilera (zehazki, Erdi Arokoa), zeinaren bidez 'Dialektika' logika ren multzoari erreferentzia egiten baitzaio, gainerakoan estoikoek arrazonamendu deduktiboaren (beraz, monolektikoaren) ikerketa gisa landu zutena. Gramatika eta erretorikarekin batera, Dialektikak Erdi Aroko Triviuma osatzen du.
Filosofia idealista alemaniarraren dialektika
Immanuel Kant entzat, sentikortasunak a priori espazioa eta denbora ditu formatzat, eta giza arrazoimenak, berriz, esperientzia ororen aurrekoak ere bai, objektuak ulertzeko kategoria multzo bat du, baldin eta horiek eragiteko moduko fenomenoak badaude. Hori gertatzen ez denean, "Metafisikoa k" deritzen objektuen kasuan bezala, adimena antinomia deiturikoetan eratortzen da, zeinetan egiazkotzat froga baitaiteke jarrera bat zein kontrakoa, tesien eta haien antitesien aldeko eta kontrako argudioak daude. Soluzioa ezin da dogmatikoa izan, arrazoimen hutsaren kritika baizik, “bere baitako gauza” mundu fenomenologikotik bereiziz, zeina ez baita existitzen gure errepresentazioetatik aparte.
Johann Gottlieb Fichte, Ni-atik, subjektutik dena eratortzen da eta identitatearen eta ezeztapenaren printzipio logikoen arabera, baieztatzen denez Niak aurkakotasun bidez sortzen du "ez ni" eta biak batasun osoaren printzipioaren menpe daude. Nia bere buruarekin kontraesanean sartzen den bezala, eta ezetza kokatzen duen bezala, aurkakotza hori ezabatzen du bien mugaketaren bidez, eta prozesu amaigabe bat sortzen da, hiru dialektikan formulatzen dena: tesia, antitesia eta sintesia.
Dialektikaren beste alderdi batzuen artean, Arthur Schopenhauerrek, dialektika, arrazoitze ko eta kritikatzen duen zerbaiten aurka eztabaidatzeko modu adierazgarritzat hartzen du, modu honetan, dialektika eudemonologia baten metodotzat hartzen du, eta, elkarrizketa saiakera bati dagokionez, eristiko tzat: sofisma ren eta falaziaren dialektika.
Georg Wilhelm Friedrich Hegel filosofo alemaniarrak dialektika terminoa bere sistema filosofikoari eta bilakaeran, kontraesanean eta aldaketan zentratutako logikari aplikatzen die, zeinak identitatearen eta kontraesanik ezaren printzipioak ordezten baititu, gauzen etengabeko eraldaketarekin eta aurkakoen batasunarekin. Hegelek uste zuen Ideia ren eboluzioa prozesu dialektiko baten bidez gertatzen dela, hau da, kontzeptu batek bere aurkakoari aurre egiten dio eta gatazka honen ondorioz, hirugarren bat altxatzen da, sintesia. Sintesia aurreko biak baino gehiago kargatuta dago. Hegelen obra buru unibertsal baten kontzepzio idealista n oinarritzen da, zeinak, eboluzioaren bidez, autokontzientzia eta askatasunaren muga gorenera iritsi nahi duen.
Hegelen dialektika
Hegelen dialektikan, ideien kontraesana da haien arteko harremanaren faktore erabakigarria. Dialektika hitzak ideia filosofiko, sozial edo historikoen arteko kontraesan horren zentzua hartzen du. Dialektikak hiru garapen-etapa ditu:
Dialektikaren oinarria da ideia (tesi) batek, oro har historikoa, soziala edo filosofikoa, xehetasunez garatua izatean, elkarren artean gaizki sortzen diren hainbat alderdi irekitzen dituela (antitesia), baina, azkenean, ideia hori berriz ulertzeko modu bat sortzen da, itxuraz kontraesankorrak diren alderdiak bateratuz (sintesia). Hegelek tesi, antitesi eta sintesi terminoak inoiz erabili ez zituen arren, ondorengo zenbait analistek terminologia hau (H. M. Chalybäusengatik) hedatu zuten ideia edo tesi baten dialektika hegeliarraren garapena aztertzeko.
Ikuspuntu horren arabera, ideia edo korronte gogoetatsu asko kontraesan fase batetik igarotzen dira. Ezaugarri hau sakona eta funtsezkoa izango litzateke Hegelen analisian. Metaforikoki, esan liteke identitatea bitartegabe eta estatiko sinplearen determinazioa dela, eta kontraesana, berriz, higidura eta bizitasun ororen erroa, norberaren higidura ororen printzipioa, eta kontraesan bat duena bakarrik mugitzen da. Irudimen arruntak identitatea, desberdintasuna eta kontraesana atzematen ditu, baina ez batetik besterako trantsizioa, hori baita garrantzitsuena, nola bihurtzen den bata bestea.
Kausa eta efektua elkarrekiko menpekotasun orokorraren uneak dira, gertaeren elkarrekiko lotura eta kateatzearen uneak, materiaren eta gizartearen garapenaren katean dauden mailak: gauza bera agertzen da lehenik kausa gisa eta gero efektu gisa. Beharrezkoa da kontzientzia hartzea kausalitateaz, lotura orokor objektiboko legeez, aurkakoen borroka eta batasunaz, eta naturaren eta gizartearen trantsizio eta aldaketez. Egia fenomenoaren alderdi guztiek, errealitateak, fenomenoek eta elkarrekiko harremanek osatzen dute.
Errealitatea zerizanaren eta existentziaren batasuna da. Zerizana ez dago agerpenaren atzean edo harantzago, baizik eta esentzia existitzen den bezala, agerpenean zehazten da. Hor-izatea izatearen eta islapenaren bitartegabeko batasuna da. Ahalgarritasuna eta akzidentaltasuna errealitatearen uneak dira, erreal-denaren kanpokotasuna osatzen duten forma gisa ezarriak, eta, beraz, edukiari eragiten dion arazoa dira, zeren errealitatean barnekotasun hori higidura bakar batean biltzen baita, beharrezkotasuna beharrezkotasun bihurtzen da, eta, horrela, zirkunstantzia edo baldintzen multzo batek bitartekotzen du.
Arestian azaldutako determinazio logikoak, izatearen determinazioak eta esentzia ez dira pentsatzearen determinazio soilak. Adigaiaren logika normalean zientzia formaltzat baino ez da hartzen, baina adigaiaren forma logikoak ontzi hilak, pasiboak, errepresentazioenak eta pentsamenduenak balira, bere ezagutza alferrikakoa litzateke. Egia esan, adigaiaren formak bezala dira, errealaren gogo bizia, eta, beraz, forma horien egia eta beharrezko lotura arakatu behar dira.
Ezagutzaren metodoa ez da kanpoko forma hutsa, baizik eta edukiaren arima eta kontzeptua. Adigaiaren izaerari dagokionez, analisia da lehena, emandako materia abstrakzio orokorren formara eraman behar duelako, gero metodo sintetikoaren bidez definizio gisa ezartzen direnak. Analisiak datu konkretua ebazten du, bere ezberdintasunak isolatzen ditu eta orokortasunaren forma ematen die, edo konkretua dena uzten du oinarri gisa eta oinarrigabeak diruditen berezitasunen abstrakzioaren bidez, orokor-den konkretu bat edo indarra eta lege orokorra nabarmentzen ditu. Orokortasun hori adigaiaren sintesiaren bidez ere determinatzen da bere formetan, definizioetan.
Giza jarduerak subjektiboa eta objektiboa lotzen ditu. Xede subjektiboa kanpoko objektibotasunarekin lotzen da, bien batasuna den bitartekoaren bidez, hau da, xedearen araberako jardueraren bidez. Horrela, gizakiak, bere tresnekin, boterea du kanpoko naturaren gainean, nahiz eta bere helburuei dagokienez sarritan bere menpe egon.
Dialektika materialista
Materialismo dialektikoaren formulaziorik sinple eta eraginkorrena Engels engan dago, honekin Marxengandik ez desbideratzea uste izan zuena, edo, nolanahi ere, Marx osatzea uste izan zuena. Engelsen formulazioa marxismoari gehitu zaio. Horrek ez du esan nahi marxistak bakarrik materialista dialektikoak direnik. Hori hainbat modutan gerta daiteke, eta horien artean bi nabarmentzen dira: marxismoa osatzeko eta sistematizatzeko saiakera gisa, gaur egun tradizionala den "Marx-Engels-Lenin" edo "Marxismo-Leninismo" konglomeratuaz bestelako modu batean; edo etorkizunerako aukera gisa, ustez zientzien ezaugarri den arrazoi analitiko eta positiboa erabat "xurgatu" denean eta horiek materialki edo dialektikoki eratu daitezkeenean.
Engelsek materialismo dialektikoa garatu zuen "la transformación de las Ciencias por el señor Dühring" obran (Herrn Dühring Umwälzung der Wissenschaften, 1878; Vorwärts!, 1877), Anti-Dühring izenaz ezaguna, eta baita 183tik 1825era bitarteko 1878tik aurrerako eskuizkribu batzuetan argitaratuak. Engels idealismoaren aurka agertu zen arren, Hegelen idealismoa barne, autore honengan materialismo mekanizista baztertu eta gaindituko zuen "naturaren filosofia" batentzako laguntza aurkitu zuen, fisika (mekanika) modernoaren zati handi baten ezaugarria eta, bereziki, XIX. mendean Ludwig Büchner rek eta beste egile batzuek egindako zientzia modernoaren interpretazio filosofikoena. Materialismo hau, Engelsen arabera, azalekoa da, eta ez du kontuan hartzen eredu mekanikoak ez direla garapen zientifiko berrietan aplikatzen, kimikan eta biologian izan direnak kasu, eta bereziki espezieen eboluzioaren teoria n agertzen diren bezala. Materialismo mekanizista "arruntak" ere ez du kontuan hartzen ezagutzaren izaera praktikoa eta zientziak ez direla independenteak gizarte-baldintzekiko eta gizartea iraultzeko aukerekiko.
Materialismo mekanizistak mundua gauzez eta, azken finean, euren artean modu "inertean" konbinatzen diren partikula materialez osatuta dagoela dioen ideian oinarritzen den bitartean, materialismo dialektikoak fenomeno materialak prozesuak direla baieztatzen du. Hegelek arrazoi izan zuen prozesu naturalen aldaketen izaera globala eta dialektikoa azpimarratzeko, baina huts egin zuen aldaketa horiek "izpirituaren" adierazpen bihurtzean. Ideia hegeliarra "inbertitu" behar da eta materia oinarrian jarri dialektikoki garatzen den heinean. Naturaren dialektika hiru lege dialektiko nagusien arabera dator:
Naturan kontraesanak daudela ukatzea, Engelsen ustez, posizio metafisiko bati eustea da; kontua da mugimendua bera kontraesanez beteta dagoela. Kontraesan "objektiboak" eta "subjektiboak" dira. Aurkakoen etengabeko borrokarik gabe ezin dira aldaketak azaldu.
Kontrakoen borroka eta aurkakotza izaera, Engelsen arabera, unibertsala da. Gizartean eta naturan ez ezik, matematikan ere agertzen da. Ukapenaren ukapena agertzen da ernamuin batetik loratzen eta hiltzen den landare bat datorrela, berriro loratzen den beste ernamuin bat sortuz. Kantitate negatibo baten ukapenak positibo bat ematen duela ere adierazten da. Materialismo dialektikoa ez da, Engelsen ustez, zientzien emaitzen aurkakoa; aitzitik, emaitza horiek azaldu, justifikatu eta laburbiltzen ditu.
Naturaren Dialektikan, Engels ez zegoen ados zientziaren ikuspegitik interesgarria den gauza bakartzat beharrizana edo beharrezkoa dena hartzearekin eta zoria edo kasualitatea zientziarentzat axolagabetzat jotzearekin, horrela "zientzia oro amaitzen baita, honek, hain zuzen, ezagutzen ez duguna ikertu behar baitu". Metafisika halabeharraren eta beharraren arteko aurkakotzaren gatibu dagoela uste izan zuen, eta ez du ulertzen nola den beharrezkoa kasualitatea eta, aldi berean, beharrezkoa kasuala. "Determinismoa materialismo frantsesetik natur zientzietara igarotzen da, eta kasualitate hutsaren arazoa konpontzen saiatzen da. Ikuskera horren arabera, naturan premia zuzena da nagusi, besterik gabe ". Darwin ek, aldiz, eboluzioaren beharra oinarritu zuen, "Kasualitate oinarri zabalenaren" gainean. Natura "gutxi gorabehera akzidentalki" moldatu da, "Baina halabeharrak berezkoa duen beharrarekin". Gaur egun, probabilitateen matematikan, ikuspegi dialektiko honen berrespena ikus liteke, natur zientzietarako eta gizarte zientzietarako dituen berezitasunetan.
Matematika n aipatutako adibidea gorabehera, sarritan galdetu izan da zientzia formalak, eta bereziki logika, zenbateraino diren dialektikoak eta zenbateraino dauden materialismo dialektikoak adierazitako legeen mende. Engels anbibalente samar mintzatu zen horri buruz; izan ere, erreferentziazko legeek, beren ustez, irismen benetan unibertsala duten bitartean, bestalde, lege dialektikoak berak elementu aldaezinak dira. Logika bera dialektikoa denez, badirudi ezin dela galdetu logika dialektikoa bera dialektikoa den ala ez; ez dirudi logika dialektikoa beste logika ez-dialektiko baten bidez uka daitekeenik. Bestalde, logika dialektiko hori ukatzeak logika dialektiko ustez "goragokoa" emango luke. Asko dira materialismo dialektikoaren barruan logika formalaren autonomiari edo heteronomiari buruzko eztabaidak.
Engelsen ondoren, autore askok jarraitu diote autore honi materialismo dialektikoaren bidean, nahiz eta hau hainbat modutan aldatu duten. Hala gertatzen da Leninekin, "Marxista-leninista" izeneko materialismo dialektikoaren tradizioa hasiz. Bere ustez, dialektika garapenaren doktrina da, bere formarik osoenean, sakonenean eta aldebakartasunetik aske, giza ezagutzari buruzko doktrina, beti garatzen ari den materiaren isla ematen diguna.
Lenin ek, hasiera batean, Engelsek baino gutxiago azpimarratu zuen "materia" nozioan, prozesu dialektiko baten arabera aldaketak jasaten zituen errealitate gisa, errealismo materialista Mach eta Avenarius bezalako egileen idealismo eta fenomenismoaren aurka defendatzea interesatzen zitzaiolako. Materialismo eta enpiriokritizismo an (1909), Leninek errealitate materia la "kanpoko" mundu errealaren errealitatearekin parekatu zuen, kontzientziak islatua, zeinak mundu hau pertzepzioen bidez "kopiatzen" duen. Horiek ez dira sinboloak edo zifrak, "Errealitatearen (materialaren) beraren" islak baizik.
Materialista dialektikoen arteko eztabaidetan, sarritan, alderdi materialista edo dialektikoa nabarmendu behar den arazoa sortu da. Lehen aipatutakoaren ondorengo idatzietan, eta, bereziki, Koaderno filosofikoetan (1915), Leninek alderdi dialektikoa azpimarratu zuen nabarmen, eta, horrekin batera, benetako metodo hegeliarra zela interpretatu zuen, baina hori ez da oraindik materialismoa alde batera uztearen parekoa, hura gabe idealismo bihurtuko baitzen:
Dialektikaren legeak
Materialismo dialektikoak, beraz, errealitatearen interpretazio bat proposatzen du, prozesu material gisa ulertuta, non fenomeno ugari gertatzen diren, aurretik zeuden beste batzuetatik abiatuta. Oinordetza hori, hala ere, ez da ausaz edo arbitrarioki gertatzen, eta ez da ezerezera edo absurdura bideratzen: prozesu guztia legeek arautzen dute, forma sinpleenetatik konplexuenetara arteko bilakaera zehazten dutenak, eta errealitate natural eta gizatiar (historiko) osoari eragiten diotenak.
Materia mugitzen eta eraldatzen duten legeak lege dialektikoak dira. Aldi berean errealitatearen dinamismoaren metodo eta adierazpen den dialektika hegeliarrarekin gertatzen den bezala, Marx eta Engelsen dialektikak esanahi bikoitz hori bilduko du. Hala ere, dialektika ezin da prozesu mekaniko bihurtu, non mugimenduaren hiru uneak (tesia, antitesia eta sintesia), Hegelekin sarri egiten den bezala, inolako edukirik gabeko eskema mekaniko bihurtu. "Dialektika naturaren, giza gizartearen eta pentsamenduaren mugimenduaren eta bilakaeraren lege orokorren zientzia besterik ez da", dio Engelsek Anti-Dühring-en.
Dialektikak, beraz, lege orokorrak eskaintzen dizkigu, ez prozesu bakoitzaren berezitasuna. Lege orokorrak direla esan nahi du errealitatearen azalpen ororen oinarria direla, baina errealitate osoari eragiten diotela (natura, gizartea, pentsamendua) eta objektiboak direla, giza izaeratik independenteak. Marxek eta Engelsek dialektikaren hiru lege hauek adieraziko dituzte:
Kontrakoen batasunari eta borrokari buruzko Legea
Heraklito eta Hegelen pausoak jarraituz, Marxek eta Engelsek errealitatea funtsean kontraesankorra dela uste dute. Naturan gertatzen diren agerpen guztiak izaki edo agerpen berean elkarturik dauden aurkako osagaien borrokaren emaitza dira, Naturan, gizartean eta pentsamenduan gertatzen diren higidura eta aldaketa guztien kausa direlarik. Lege horrekin higiduraren jatorria azaltzen da.