cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dombrot-sur-Vair
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 4 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Teyssières
Biztanleria
2007an Teyssières udalerrian erroldatutako biztanleak 89 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 4 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Dombrot-sur-Vair
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 iturgina.
2000. urtean Dombrot-sur-Vair udalerrian 18 nekazaritza-ustiategi zeuden, 518 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Plethodon cylindraceus
Plethodon cylindraceus Plethodon generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Nerbio terapia
Historia
Testuinguru historiko honetan, Ferdinand eta Walter Huneke (Alemania) anaia medikuek, 1925ean, anestesiko lokalen eragin terapeutikoa egiaztatu zuten, eta tratamendu lokal eta segmentaleko metodo bat garatu zuten. 1938an, “Anestesiko lokalen urruneko ondorio ezezagunak” izenburuarekin, beren esperientziak argitaratu zituzten. Ferdinandek ikusi zuen nola beren arrebaren migraina zaila, ordura arteko tratamendu guziei erresistente zena, ezustean desagertu zen odolean Atophanil (erreuma-kontrako botika bat) injektatzean, eta, horrekin batera, gainerako sintoma guztiak, depresioa barne, desagertu zitzaizkion. Ez zen minaren deuseztatze anestesiko soila izan, ezta sugestio-ondorioa ere. Walter-ekin batera, efektu harrigarri horren zergatiaz ohartu zen: Atophanil bi eratan ekoizten zen, zain-barnean injektatzeko eta muskulu-barnekorako, azken honek prokaina daramala injekzioak sortzen duen mina baretzeko. Nahi gabe, Ferdinandek arrebari zain-barnean jarri zion berez muskulu-barnerakoa zena, hots, prokaina zeramana. Denborarekin, Huneke anaiek ikusi zuten zainaren barrenean jartzea ezinbestekoa ez zela, ondorio bera lortzeko nahikoa zela prokaina zainaren inguruan uztea, beraz, prokainaren eragin terapeutikoa ez zen egiten odol-xurgatzeagatik, eta, azkenean, bestelako bitartekoak izanen zirela ondorioztatu zuten, haien artean nerbio-sistema begetatiboa. 1940an, Huneke anaiek interferentziaguneen segmentuz gaindiko eragina egiaztatu zuten, Nerbio terapiaren tratamendu eskema orokorra osatuz.
Clytoceyx rex
Clytoceyx rex Clytoceyx generoko animalia da. Hegaztien barruko Alcedinidae familian sailkatua dago.
Nerbio terapia
Historia
Ordutik, Nerbio Terapia edozein gaixotasun tratatzeko erabili izan da, akutuetan zein kronikoetan, minik gabeetan eta, gehienbat, minaz agertzen direnetan. Azken urte hauetan, haren irakaskuntza eta praktika hedatzen ari dira zenbait herrialdetan, mundu germaniarrekoei (Alemania, Austria, Suitza…) Latino-Amerikako batzuk (Argentina, Kolonbia, Ekuador, Mexiko…) eta Espainiar Estatua gehitzen, ematen zaion onarpen ofiziala desberdina izanik herrialdez herrialde.
Kontzeptu oinarriak
Nerbio Terapia gaixoa nerbio-sistemaren bidez tratatzea da, begetatiboaren bidez batez ere. Zehatzago, neurobegetatiboaren tonuan eragitean gaixotasuna piztu edo katalizatzen duten narritadurak indargabetzea du xede.
Horretarako, anestesiko lokalak erabiltzen ditu, prokaina gehienbat, oso diluituak eta oso kantitate txikian, azalean, nerbio gongoiletan, nerbio periferikoetan eta beste hainbat puntutan injektatuta, nerbio-sistema kaltetua edo narritatua izan den puntuetan, hain zuzen.
Horrela, nerbio-sarean informazio-trukea aldatzen eta bulkada kaltegarriak sortzen dituzten oztopo horiek indargabetzean, organismoari itzuli egiten zaio berez sendatzeko (osatzeko) duen gaitasuna, bere erregulazio mekanismoak sustatuz eta bizi-indarra suspertuz. Beraz, terapia erregulatzaileen partaide da Nerbio Terapia.
Bestalde, anestesiko lokalak erabiltzen dituenez, pentsa liteke Nerbio Terapiaren helburua mina tratatzea dela, eta ez da horrela. Mina tratatzen du, noski, gaitzaren adierazpen bat izan daitekeen neurrian, baina ez da medikuntza analgesiko bat. Ezaugarri hori honako puntu hauek argi erakusten dute:
Nerbio-sistema
Nerbio-sistemaren ikuskera disekzionatzaile eta analitikoen aurrean, Nerbio Terapiak haren gaitasun integratzaileak lehenesten ditu. Ez da “bakarrik” gorputzak dituen sistemetako bat, gainerakoetatik bereizten ahal dena aztertzeko eta tratatzeko. Haren ezaugarri berezien artean badira batzuk batasun dinamiko bat, oso bat, bihurtzen gaituztenak, organismo guztiaren erantzuna bateratzean eta koordinatzean:
Eta azken hori da Nerbio Terapia beste medikuntzetatik eta beste ikuskera holistikoetatik bereizten duen ezaugarri nagusia: gaixotze – sendatze prozesuan nerbio-sistemari ematen zaion oinarrizko eginkizuna. Beraz, pentsaera horren arabera, gaixotzen garenean (eta, ondorioz, sendatzen garenean ere bai) gure osotasunetik egiten dugu, gu garen osotik, ez gorputzeko atal bakoitzak bere aldetik gainerakoekin loturarik edukiko ez balu bezala; baina hori horrela bada, holismoak onartzen duen moduan, nerbio-sistemari esker da.
Era berean, bai emozioen somatizazioan, eta baita gertakari sozial eta kulturalek gure osasunean izan dezaketen eraginean ere, nerbio-sistemaren eginkizuna nahitaezkoa da. Hortaz, Nerbio Terapiak, nerbio-sistemaren bitartez, kontzeptu holistiko bat eskaintzen du, Izatea bere osotasunean tratatzea ahalbidetzen duelako, arlo organikoan zein psiko-sozialean.
Horregatik, bere helburu terapeutikoa ez da gaixotasunari ekitea, gaixoari baizik, haren era guztietako gorabeherak kontutan hartuta, fisikoak zein psikologikoak edo bestelakoak, berez sendatzeko (osatzeko) duen gaitasuna sustatuz.
Sistema mediko konplexua
Nerbio Terapia sistema mediko konplexua da, medikuntza “ofiziala” bezala, eta homeopatia edo akupuntura bezala.
Sistema mediko konplexuek, arrazionaltasun batetik eta eredu mediko batetik abiatuta, barne-eratze teoriko koherente bat eta proposamen terapeutiko bat dituzte, honako 5 zutabe hauetan oinarrituta: morfologia (anatomiari dagokiona), fisiologia (funtzionamenduari lotua), doktrina-corpusa (osasunaren eta gaixotasunaren kontzeptuak zehazten dira horretan), diagnostikoa eta tratamendua.
Piazza del Popolo
Piazza del Popolo izenekoa, Erromako enparantzarik ezagunenetako bat da.
Nerbio terapia
Sistema mediko konplexua
Nerbio Terapiari dagokionez, 5 zutabe horietatik lehenbiziko hirurek XIX. mendeko Errusiar Eskolako nerbismoan oinarri sendoak dituzte. Izan ere, fisiologia-korronte horrek nerbio-sistemaren zeregina lehenesten du gainerako sistemen artean, eta haren eragina hedatzen die organismoaren funtzio gehienei, baita gaixotze – sendatze prozesuari ere. Diagnostikoaren metodoa eta tratamendua Alemaniako Huneke anaiek eta haien ondorengoek garatu zuten.
Horrela, morfologiaren alorrean, Nerbio Terapiari nerbio-sistema osoko sistematzat hartze hori nerbismotik datorkio: zentral, periferiko eta autonomoan sailkatzeak garrantzia galtzen du, prozesu erigarri baten garapena eragiten duten nerbio-funtzio trofikoek kokapen zehatzik ez dutelako eta nerbio-sistemaren eta organismoaren alderdi guztiei erasaten dietelako.
Bestalde, Nerbio Terapiarentzat oso garrantzitsua da organismoaren estrukturen jatorri enbriologikoa eta horrek garapenean nerbio-sistemarekin duen lotura dinamikoa ezagutzea, horri esker ulertzen direlako patologia desberdinen metamera-sailkapena eta barneko organoen eta dermatomen arteko harreman funtzionala.
Piazza del Popolo
Etimologia
Euskeraz, Herriaren plaza bezala itzuliko litzateke. Eztabaida dago enparantzaren izenaren jatorriari dagokionez. Alde batetik, gaur egun Santa Maria del Popolo basilika dagoen tokian Erromako herriak 1099. urtean altxatu zuen kapera dago. Bestetik, toki honetako makal ugaritasuna (makala, italieraz, pioppo da, eta latinez populus). Bi aukera hauen artean dago eztabaida.
Deskribapena
Enparantza Aureliar Harresiak zirenen iparraldeko atean dago, non lehen Flaminiar Atea zegoen, hain zuzen ere, Via Flaminiaren hasieran, Inperio garaian, iparralderanzko galtzada nagusia zena. Enparantzaren gaur egungo diseinua, estilo neoklasikoa da Giusseppe Valadier arkitektoak 1811 eta 1822 artean egina. Hau, eraikin batzuk botatzeaz arduratu zen enparantza, bi zirkuluerdi harmoniatsuz hornitzeko. Diseinu honek, antzinako enparantzaren Via Flaminian zentraturiko trapezoide formarekin apurtzen du. Horren ordez, bi zirkuluerdiak, Gian Lorenzo Berninik egindako Vatikanoko San Petriren Enparantzaren kutsu argikoak dira.
Nerbio terapia
Sistema mediko konplexua
Fisiologiaren alorrean ere nerbismoaren eragina oso handia da. Horren arabera, nerbio-sistemak organismoaren prozesu fisiologiko eta patologiko guztiak koordinatzen eta kudeatzen ditu, eta animaliek ingurunearekin duten portaera zehazten du.
Doktrina-corpusean, osasun – gaixotasun kontzeptuan, Nerbio Terapiarentzat patologia oro nerbio-sistemaren funtzionamendu “distrofiko” batetik letorke, eta funtzionamendu desegoki horiek organismoak jasaten dituen narritadurengatik gertatzen dira. Narritaduratzat ulertzen da barneko zein kanpoko estimuluek organismoan sortzen dituzten aldaketak. Narritadura horiek organismoaren ezaugarrien araberakoak izanen dira, eta baita estimuluaren izaeraren araberakoak ere, eta haien eragina bertan nabarituko da, edo urruneko leku batean.
Piazza del Popolo
Deskribapena
Ramses II.a faraoi egiptoarrari eskainitako obelisko bat, Heliopolisetik ekarritakoa, enparantzaren erdian altxatzen da. Obelisko flaminiarra, hala ezagutzen baita obelisko hau, Erromako bigarren antzinakoena eta garaienetakoena da, 24 metrorekin, edo 36, oinarriarekin kontatuz. Bere antzinako kokapena Zirku Nagusian, K.a. 10. urtetik datatzen da, Augusto enperadorearen aginduz. Domenico Fontanak erdian kokatzea aukeratu zuen 1589an, Sixto V.a aita santuak sustatutako hiri planaren zati bezala. Lehenago, iturri batek apaintzen zuen enparantzaren erdialdea. Aipaturiko iturria, gaur egun, Piazza Nicosian dago, bertara 1818an eramana izan ondoren, inspirazio egiptoarreko iturriak obeliskoaren oinarriari gehitu zitzaizkionean.
Iparraldetik begiratuz, hiru kale abiatzen dira enparantza honetan, hirukote ospetsua eratuz, Via del Corso erdialdean, Via del Babuino ezkerrean eta Via di Ripetta eskuinaldean. Santa Maria dei Miracoli (1681) eta Santa Maria in Montesanto (1679) eliza bikiek (chiese gemelle), Carlo Rinaldik hasiak eta Bernini eta Carlo Fontanak amaituak, kaleen gurutzatzeak mugatzen dituzte. Arreta handiz aztertuz gero, bien artean ezberdintasunak agertzen dira, asimetria barrokoaren antzera, diseinu neoklasikoak izango balira gertatuko ez zena.
Hegoalderantz, Via del Corsok antzinako Via Flaminiaren ibilbidea jarraitzen du (harresien barnean hala deitzen ez zena), Kapitolio muinotik eta Erromatar Forotik datorrena. Antzinako Via Flaminiak, Erdi Aroan aldatu zuen bere izena, Via Lata deitzera pasa zelarik, gaur egungo Via del Corso izenarekin geratu aurretik, Piazza Venezian amaitzen dena. Via di Ripetta Augustoren mausoleotik igarotzen da Tiber ibairaino heldu arte, non, XIX. menderarte Porto di Ripetta delakoa aurki zitekeen. Via del Babuinok, Piazza di Spagna delakoan amaitzen denak, bere izena, Silenoren eskultura grotesko batetik hartzen du "Babuinoa" ezizen herrikoiarekin ezagutzen dena.
Iparraldean, Porta del Popolo eta Santa Maria del Popoloko eliza zaharra altxatzen dira. Portak, bere azken eraldaketa 1655ean jasan zuen, Alexandro VII.a aita santuak Kristina Suediakoa erregina hartzeko txukuntzea agindu zuenean, bere katolizismora bihurtze eta abdikazioaren ondoren. Diseinuaz, Bernini arduratu zen. Bitxia da, ohi, halako ospakizun egiturak, oso erresistenteak ez diren materialetan egiten diren bitartean, Erroman, harriz egin izana. Enparantza, Carabinierien polizia-etxe batek osatzen du. Honen kupulak, Santa Maria elizarena islatzen du.
Nerbio terapia
Sistema mediko konplexua
Baina azalpen fisiko horren gainetik, gaixotzea gizabanakoa ingurunera egokitzeko prozesutzat hartzen da, non organismoak berak kanpotik etortzen zaizkion arazoak konpontzen dituen. Beraz, gaixotasuna ez da soilik osasunik eza, edo medikuntzak ezartzen dituen parametroetatik kanpo egotea, norbanakoaren ontogeniaren baitan garatzen den prozesu ebolutiboa eta dinamikoa baizik, mundura egokitzeko.
I ragazzi di via Pal
I ragazzi di via Pal 1935eko Cesare Civita, Alberto Mondadori eta Mario Monicelli italiar zinema zuzendarien filma da.
Nerbio terapia
Sistema mediko konplexua
Diagnostikoa egiteko, gertakari morbidoaren agerraldien eta hasierako narritadura baten edo batzuen arteko loturak bilatu behar dira. Narritadura horiek fisikoak, mentalak edo emozionalak izan daitezke, gorputza eta gogoa bereizezinak direlako, eta prozesu patologikoaren lekuan berean, haren segmentuan edo urrunean (denboran edo espazioan) kokatzen ahal dira. Narritadura horiei interferentziagune deitzen zaie.
I ragazzi di via Pal
Sinopsia
Ferenc Molnár idazle hungariarraren A Pál utcai fiúk (Pal kaleko mutikoak) eleberrian oinarrituta, filmak Budapesteko kaleetako gaztetxoen taldeen arteko liskarrez hitz egiten digu.
Nerbio terapia
Sistema mediko konplexua
Tratamenduaren metodoa, gehienbat Alemanian garatua, anestesiko lokalen erabilera injektatuan datza, prokaina edo lidokaina ia beti. Injektatzeko lekuak gaitza agertzen den puntuan, segmentuan edo urruneko interferentziaguneetan kokatzen dira.
Nerbio Terapia vs. Anestesia
Bestalde, anestesiko lokalak erabiltzen dituenez, pentsa liteke Nerbio Terapiaren helburua mina tratatzea dela, eta ez da horrela. Mina tratatzen du, noski, gaitzaren adierazpen bat izan daitekeen neurrian, baina ez da medikuntza analgesiko bat. Ezaugarri hori honako puntu hauek argi erakusten dute:
Laburpen gisara
Nerbio Terapia sistema mediko konplexua da, izaera osokoa eta sintetikoa duena, eta bere helburua ez da gaixotasuna tratatzea, gaixoa baizik, haren osotasunean, gorputzaren, gogoaren, emozioaren eta ingurunearen arteko interakzioak ondorioak baititu organismoaren prozesu fisiologiko zein erigarrien sorreran eta bilakaeran.
Prozesu horietan nerbio-sistemak esku hartzen du, sare moduan aritzean, bai norbanakoaren informazioa osatzen, bateratzen eta kudeatzen, eta baita haren egokitze-erantzunean ere. Horregatik, estimulu batek organismoa narritatzen duenean, haren osotasunean eragiten dio, baita narritaduraren hasierako puntutik urrunduta dauden prozesu patologikoak sortzen ere, eta beste egoera itzulezin batera eramaten du organismo osoa.
Beraz, Nerbio Terapia erabiltzen denean, gaixoaren bizi-historiako askotariko alderdien azterketa zehatz batetik abiatuta, organismo osoaren egokitze-erantzuna bilatuko da, anestesiko lokalen bidez.
Nerbio Terapiaren ekintza mekanismoa
Zelulak, bateria bat balitz bezala, bere mintzean potentzial-diferentzia elektriko bat dauka, eta kanpoaldea positiboagoa da barnealdea baino, sodio-potasio ponpa batek ioi horien alde bakoitzeko kontzentrazio ezberdin bat mantentzen duelako. Horri, mintz- potentziala deitzen zaio (edo atseden-potentziala) eta 40-90 mV bitartekoa da.
Nerbio-sistemaren zeregina informazioa garraiatzea da. Horretarako, estimulu batek atseden egoeran dagoen neurona bat jotzen badu eta kitzikapen bat eragiteko nahikoa bada, mintzean aldaketa bat eragiten du, sodioaren kanalak irekiz, eta horrekin batera, kanpoaldeko sodioa bat-batean barneratuz, eta hasierako atseden-potentzialean despolarizazio egoera bat sortzen du puntu horretan. Despolarizazio horrek aldameneko puntua ere despolarizatzen du, eta, horrela, axoian zehar garraiatzen den ekintza-potentzial bat sortzen da, axoiaren bukaeraraino iristen dena eta, ondorioz, neurotransmisoreak askatzen dituena, sinapsia egiteko.
Anestesiko lokalek potentzial energetiko handia daukate (290 mV-ekoa). Horregatik eta beren ekintza-mekanismoarengatik (potasioaren kanalak era itzulgarrian blokeatzen dituzte), zelula-mintza ukitzen dutenean, birpolarizatu egiten dute. Zelula hori neurona disfuntzional (despolarizatu) bat bada, eragin anestesikoa agortzen denean bere mintz- potentzial zuzena berreskuratzen du, eta, berriz ere, era normal batean hasten ahal da funtzionatzen. Beraz, anestesiko lokalek puntu horietan “reset” moduko bat egiten dute, eta, horren bidez, sistema neurobegetatiboa egonkortu egiten dute.
Segmentuaren terapia
Terapia-mota honetan garrantzi handia daukate metamerek (dermatomak, miotomak, esklerotomak…), bizkar-muinaren segmentu horietan informazioaren integrazio maila bat gertatzen delako eta, erantzun gisa, era anitzetako erreflexuak sortzen direlako: errai-kutaneoak, errai-erraikoak, errai-muskularrak... Esan liteke nerbio-enbor bereko bukaerek kontrolatzen dituzten alderdi guztiek halako batasun funtzionala osatzen dutela.
Nerbio Terapiaren bidez segmentuan eragiten ahal da, informazioaren bi norabideetan, bai aferentzietan eta baita eferentzietan ere. Horretarako, gaitzaren manifestazio eremuan injektatzen da anestesiko lokala (diagnostikoa edozein dela ere), larruazalean, azal azpian, giharretan edo alde horretara doazen nerbioetan, somatiko zein begetatiboetan.
Interferentziagunea
Memorian (nerbio-sistemaren oroimenean) irauten duen narritadura bat da, hau da, era iraunkorrean despolarizatua dagoen gorputzeko ehun bat, eta une zehatz batean, bere kabuz edo beste batzuen laguntzaz, aldaketa patologikoak sortzen ahal dituena.
Edozein infekzio, hantura, trauma (fisiko edo psikiko), orbain, hortzeria arazo…, interferentzia gune bihur daiteke eta, hortik, estimulu narritatzaileak igortzean, nerbio-sistema begetatiboaren funtzionamendua (informazio-garraioa) aldatu eta, horren ondorioz, prozesu patologikoak sortzen ahal ditu, “gaixotasunak” sortzen ahal ditu, alegia.
Interferentzia-guneak egoteak azaltzen ahal du zergatik hainbestetan ongi egindako tratamendu batek, medikuntza ofizialekoa edo bestelako batekoa izan, ez duen bere xedea lortzen.
Anestesiko lokalek interferentziagune horiek indargabetzen, deuseztatzen ahal dituzte, eta, ondorioz, organismoa, bere funtzionamendu normalerako oztopo horiek gabe, “berez” senda daiteke, hots, organismo horrek egiten zituen sintomak sortzeari uzten ahal dio, edo ordura arte porrot egin duten bestelako tratamenduak arrakastatsu bihur daitezke.
Batzuetan, gaixotasun baten edo sintoma baten eragile den interferentziagunea Nerbio Terapiaren bitartez indargabetzen denean, “Hunekeren segundotako efektua” izeneko gertakari berezia izaten da, hau da, gaixoa berehala sendatzen da, kontsultan berean anitzetan, gaixotasuna luzea edo bihurria izanda ere.
Erabilera arretatsua, albo ondorioak eta kontraindikazioak
Kontraindikaziorik nagusiena erabiltzen den anestesiko lokalari alergia da. Egoera hau gainditzeko eta kontutan izanik anestesiko lokalak bi talde kimiko desberdinetakoak izaten ahal direla, nahikoa da bertze taldekoa erabiltzea. Beraz, prokainari alergia izanez gero, lidokaina erabili behar da nerbio terapia egiteko, eta alderantziz.
Prokainaren kasuan, ez da gomendagarria sulfamidak hartzen ari den pazientearekin, bi farmako horien ezabapen-mekanismoetan interferentziak egon daitezkeelako.
Odol gatzapenean arazoak daudenean, gaixotasun bategatik edo koagulazioaren kontrako botiken erabilpenagatik, injekzio sakonak kontraindikatzen dira.
Batzuetan, nerbio terapia erabiltzean, hasierako txartze bat ikusten ahal da sintometan. Baina egoera hau, eskuarki, oso ordu edo egun gutxitan berez gainditzen da eta, anitzetan, medikuntza naturistan krisialdi sendagarritzat hartzen denarekin lotzen ahal da.
Baliteke injekzio puntuetan min edo hantura-erreakzioa izatea, baina tratamendu berezirik egin gabe kentzen dira.
Ikerketa eta ebidentzia zientifikoak
“Revisión bibliográfica de Terapia Neural por especialidades”, Ángela Cagide eta Monserrat Sardañés: http://www.terapianeural.com/images/stories/TRABAJOS/Revision_bibliografica_de_Terapia_Neural_por_especialidades.pdf
Lan horretan, hainbat mailatako ikerketak agertzen dira, espezialitate mediko batzuetan. Haien artean garrantzitsuenak:
HUNTER-en webgunean aurkitzen ahal da argitalpenei buruzko informazio gehiago: https://www.klinikum.uni-heidelberg.de/Publications.136575.0.html?&L=1
Del Norte konderria (Kalifornia)
Del Norte konderria (Del Norte County) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Crescent City da. 2010eko zentsuaren arabera 28,610 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 28,610 pertsonetatik 23,606 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 5,093 dira. 967 beltzak edo afroamerikarrak. 1,935 amerikar natiboak ziren eta 26 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 938 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 172 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 966 pertsonek kokatzen zuten.
Berrehun eta hamahiru
Berrehun eta hamahiru (213) berrehun eta hamabiaren ondoren eta berrehun eta hamalauaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Nothobranchius ugandensis
Nothobranchius ugandensis Nothobranchius generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
San Juan (ibaia)
San Juan (Río San Juan), Desaguadero ere deitua, Nikaragua aintziran jaio eta Karibe itsasora isurtzen den Erdialdeko Amerikako ibaia da. 192 km luze da. Nikaraguako hegoaldea zeharkatzen du, eta ibilbidearen behealdean herrialde horren eta Costa Ricaren arteko muga egiten du. Ibaiadar nagusiak San Carlos eta Sarapiquí dira.
Brockum
Brockum Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
San Juan (ibaia)
Hidrometria
San Juan ibaiarenn emaria hiru urtez,1976 eta 1978 bitartean, neurtua izan zen El Castilloko estazio hidrometrikoan (Río San Juango departamendua, Nikaragua); ibilbidearen erdialdean) . Gune horretan, drainatutako eremuak 32.818 km² ditu, arro osoaren % 90 baino gehiago. Urteko batez besteko emaria 338 m³ segundoko da. Urtean zehar emaria nahiko erregularra da; handiena abuztuan du (419 m³/s), eta txikiena apirilean (207 m³/s).
San Juan ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), El Castillon neurtuak Datuak: 1976 eta 1978 artean
Holding Out for a Hero
Holding Out for a Hero (euskaraz Heroi Baten Bila) 1984ko Bonnie Tyler galestar abeslariaren abesti bat da. Jim Steinman eta Dean Pitchford estatubatuar musikagileek konposatu zuten.
1984an Footloose film ospetsuaren soinu bandako abestia izan eta Bonnie Tylerren ikur den bere ahots boteretsuari esker mundu osoan ezagun egin zen, ondorioz garaiko diskoteka, dantzaleku erta tabernatan latz dantzatua ere bai, Bonnie Tylerren abesti ezagunenetakoa bilakatuz. 1986an Secret Dreams and Forbidden Fire diskoaren barnean argitaratu zen.
Dawson konderria
Dawson konderria honako konderrietako bat izan daiteke:
Davis konderria
Davis konderria honako konderrietako bat izan daiteke:
Corydoras condiscipulus
Corydoras condiscipulus Corydoras generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Callichthyidae familian.
Plethodon dorsalis
Plethodon dorsalis Plethodon generoko animalia da. Anfibioen barruko Plethodontidae familian sailkatuta dago, Caudata ordenan.
Nothobranchius virgatus
Nothobranchius virgatus Nothobranchius generoko animalia da. Arrainen barruko Nothobranchiidae familian sailkatzen da.
El Dorado konderria (Kalifornia)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 181,058 pertsonetatik 166,564 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 21,875 dira. 1,296 beltzak edo afroamerikarrak. 1,553 amerikar natiboak ziren eta 261 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6,143 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 318 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4,923 pertsonek kokatzen zuten.
El embarcadero (telesaila)
El embarcadero 2019ko espainiar telesaila da, Álex Pinak eta Esther Martínez Lobatok Movistar+entzat egina.
Lapurreta, krimen eta gizarte kutsuko istorioak alboratu, eta kontakizun intimo baten alde egin du oraingoan biko nafarrak, betiere misterioa eta tentsio dramatikoa oinarri izanik.
Euskal Herriko egunkariak
Euskal Herriko egunkariak Euskal Herrian XIX. mendeaz geroztik argitaratu dira, gehienetan erdaraz. Euskal lurraldean, egunkariak Frantzia eta Espainiako estatu nazionalen sorrerari eta liberalismoari hertsiki lotuta agertzen dira. Hala ere, kontrako ideologia kontserbadoreko eta beste batzuetako joerek bere egin zuten komunikazio modu hori eta, XX. mendean, egunkariak nabarmen hedatu ziren. Argitalpen hauek ez ziren beti egunero argitaratzen, bereziki XIX. mendean, eta batzuetan astekari edo aldizkari izatera pasa ziren, eta alderantziz, egunero argitaratzera pasa.
Euskarazko eguneroko argitalpen baten lehen ahalegina Espainiako Gerra Zibilaren erdia egin zen Bizkaian: Eguna, 1937ko urtarriletik ekainera. 80ko hamarkadan heldu zen euskarazko egunkaria sortzeko bigarren uhina, bi egitasmotan banatuta eta astean behin bakarrik argitaratuz: Hemen eta Eguna, Egin eta Deia egunkariek argitaratuta hurrenez hurren (1986). Handik gutxira heldu zen benetako euskarazko lehen egunkaria: Euskaldunon Egunkaria, 1990ko abenduan agertua. Oinarririk gabe baina Auzitegi Nazionalak aginduta Guardia Zibilak hura itxi zuen, eta ia berehala Berria sortu zen, gaurdaino.
Euskal Herriko prentsaren hastapenak
Aurreko mendeetan ezohiko gertakariei buruzko kronikak eta idatziak argitaratu baziren ere, eta aldizka gaurkotasun-argitalpenak, besteak beste, Pedro Ugarte inprimatzaile donostiarraren Noticias verdaderas del Norte ateratzen ziren arren, orokorrean onartuta dago Hego Euskal Herrian kazetaritzaren generoa Napoleondar Gerran zehar, Bizkaiko, Nafarroa Garaiko eta Gasteizko gobernadoreek ateratako aldizkari ofizial (gacetas oficiales) haiekin hasi zela. Aldizkari horiek, eduki politiko eta informatiboak zituztenak, aldizkakotasun finkoa zuten, baina iraupen ezberdina 1808 eta 1813 bitartean.
Frantsesek Hego Euskal Herritik alde egitean, 1813aren amaiera eta 1814aren hasierako tartean sortu ziren guztiz bertakoak ziren lehen aldizkariak.
Gipuzkoan, Bizente Lardizabal doktoreak Periódico de San Sebastián y Pasajes argitaratu zuen, baina behin baino ez zen inprimatu, eta Papeleta de Oyarzun eta Papeleta de Irún ere argitara eman ziren.
Araban, aitzindaria El correo de Vitoria izan zen, eta Bizkaian, berriz, kazetaritza bilbotarraren sorrera astean bi aldiz argitaratzen zen El Bascongado abertzaleak markaturikoa.
Nafarroan beranduago sartu zen informazioaren ofizio berria, nahiz eta 1762an erresuma zaharrean Iruñea eta Madrilen jada El Duende especulativo sobre la vida civil argitaratu zen. 1810ean sorturiko napoleondarrak argitara emandako Gazeta Oficial de la Navarra delakoareen 37 aleen ondoren, hamarkada bat beranduago El Patriota del Pirineo eta El Imparcial liberal argitalpenak atera ziren, Hirurteko Konstituzionaleko gobernuaren alde eginez.
Absolutista eta liberalak
Cadizko Gorteetatik (1810) Fernando VII.a Espainiakoaren heriotza (1833) zela baliabide, liberalen eta absolutisten artean, erregimen konstituzionalistaren ideia ilustratuen eta Erregimen Zaharraren defentsaren arteko borroka gogorra bizitu zen. Gatazka hori prentsan islatu zen, Cádizko Konstituzioak ezarritako prentsa askatasunari esker.
Hirietan, merkataritza librearen aldeko burgesia berri baten gotorlekuetan, egunkari garrantzitsuak argitaratu ziren, adibidez, El Liberal Guipuzcoano. Aipatu egunkariak Espainiako Erresuma osoan zehar zituen harpidedunak, eta frantsesez argitalpen bat ere egiten zuen; “garai hartan, Espainian zen kazetaritza enpresa garrantzitsuenetako bat” zen, Javier Díaz Noci irakaslearen esanetan.
Bien bitartean, absolutisten alorretik agintean zegoen liberalismoaren aurkako altxamendua bultzatu zen, 1823an, La Verdad contra el error y desengaño de incautos medio. Horixe zen erregezale talde nafar batek ia klandestinitate baldintzetan sustaturikoa, prentsa antiliberalaren aurrekari bitxia da.
Lehen Gerra Karlista hasita, 1833ko udazkenean, nagusi zen estatu karlistak, prentsaren ahalmen eragileaz ohartuta, zenbait egunkari iragankor argitaratu zituen: Boletín del Ejército –hasieran Frantziatik eta gerora Nafarroatik banatzen zen–, Gaceta Oficial –Tolosan inprimatua–, Gaceta de Oñate, eta Boletín de Navarra y Provincias Vascongadas, hurrenez hurren.
Horien erantzun moduan, alderdi liberalak Estatuaren propaganda ahalmena (Aldizkari Ofizialak) baliatu zuen, eta hainbat ekimen pribaturen laguntza ezin eskertukoa izan zuen horretarako, hala nola Donostiako Correo del Norte, Iruñeko El Patriota del Pirineo, edo El Bilbaíno egunkariena.
Alderdi ideologiko eta materialak
Lehen Karlistaldiari amaiera eman zion 1839ko abuztuko Bergarako Itunak Hego Euskal Herriko foruak nabarmen murriztu zituen. Auzi horri dagokionez, Hego Euskal Herriko liberalismoa moderatuen eta progresisten artean zatitu zen: lehenek erregimen tradizionala defendatzen zuten, eta bigarrenek, aldiz, konstituzioaren ondoriozko berdintasuna.
Eredu horri lotu zitzaion El Observador Navarro, 1842koa, eta haren segidako La Opinión Nacional, biak ere foruzaleak ziren, Bilboko El Vascongado delakoarekin. Azken hori Bizkaiko prentsaren historian abizen sonatuko Delmas familiarena zen.
Lehen karlistaldiaren ondorengo urteetan Hego Euskal Herriko prentsa asko hazi zen, bai egunkari kopuruari bai horien hedapenari dagokienez. Hazkunde horretan zerikusi handia izan zuen papera merkatzeak, paper jarraituko lehen fabrikak ezartzearen ondorioz. Izan ere, egunkariak inprimatzeko paper jarraituak erabiltzeak harizkoa ordezkatu zuen.
Bestalde, egunkariak gero eta maiztasun handiagoz ateratzen ziren. Irungo El Faro de los Pirineos 1841ean jada egunero argitaratzen zen arren, 1850 eta 1860ko hamarka arte egunerokoak, egunero ateratzen zirenak alegia, ez ziren bermatu, garraio eta posta zerbitzu azkar eta erregularrak ezarri zirenari esker. Eguneroko egunkari aitzindari gisa gogora daitezke 1858ko Villa de Bilbao tradizionalista, eta 1865eko El Progresista Navarro liberala.
Prentsa burgesetik doktrinalera
Bizkaiko kapitalismo industrialak aurrera egin ahala, meatzaritza eta siderurgiarekin dibidenduak banatuz, klase menderatzaile berriarentzat Bilboko prentsak gero eta balio handiagoa izan zuen. Londres edo Parisko prentsaren antzera, Bilboko prentsari egokitu zitzaion portuko mugimenduen, bankuko eragiketen edo trenbide berria egiteko lanen berri ematea, hiriaren aurrerabideak eta burgesiaren bizimodua ahaztu gabe.
NA-4121
NA-4121 edo Saratsateko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-240A nafar errepidearen 17,06 kilometroan hasi eta Itza udalerrian dagoen Saratsate kontzejura arte doa. Errepidea 0,25 kilometro luze da.
Euskal Herriko egunkariak
Prentsa burgesetik doktrinalera
Isabel II.a Espainiakoaren erregealdi luzeari 1868ko Iraultzak eman zion amaiera eta Espainia nahasi eta gobernu gabeko egoeran utzirik, prentsa ideologikoari eta satirari bazka oparoa izan zen. Alabaina, 1872an Bigarren Karlistaldia hasi zenean, Espainia bien, Hego Euskal Herri bien arteko liskar doktrinal zaharrak gogotik indarberritu ziren: batetik, erregegaiaren gorteak Lizarran argitaratutako El Cuartel Real egunkari karlistak; bestetik, Iruñeko Hoja Volante, Bilboko La Guerra eta El Noticiero Bilbaíno edo Donostiako Diario de San Sebastián egunkari liberalak.
Foru-sistema isilarazia
Karlismoak ostera porrot egin zuen, eta hondoratzean foru-erregimenaren azken hondarrak berekin eraman zituen. Pentsa dezagun 1876an gaudela: prentsan Cánovas del Castillok ezarritako «batasun konstituzional» gogorraren aurkako ahotsak entzuten dira. Ahots horiek are eta itzal handiagoa zuten, karlismoaren aurkako borrokan nabarmendutako pertsonenak baitziren. Agintarien presioa, ordea, igarri egiten zen, komunikabide foruzaleen aurkako zigor eta galarazpen moduan.
Kontrol horri ihes egiteko, 1876ko maiatzean intelektual-multzo handi batek La Paz izeneko arratsaldeko egunkaria sortu zuen. Portugaleteko Miguel Loredok zuzendutako egunkari hori aitzindari izan zen geroxeago agertu ziren eta eusko ikaskuntzen berpizkunde handiaren oinarrian zeuden aldizkari euskaltzale ugariena, adibidez, Nafarroako Nafarroako Euskal Elkargoak argitaratutako Revista Euskara, Arabako Revista de las Provincias Euskaras edo Euskal-Erria gipuzkoarra).
Kazetaritza modernoaren jaiotza
Prentsako enpresa modernoak XIX. mendearen azken laurdenean jaio ziren. Joera ideologiko zehatzik gabeko berri laburrak ziren, beren buruak inpartzialtzat jotzen zituzten eta modu profesionalean funtzionatzen duten. Prentsa berri horren xedea mozkinak lortzea zen. Konbentzitzea edo ikasbide doktrinalak ematea baino gehiago zuen helburu gero eta gehiago saltzea. Merkataritza-izaera horrek ordu arte ezagutu gabeko kalitatea ekarri zuen kazetaritzara. Kazetaritza-mota horrek, gainera, ustezko irakurlego handia izan zuen, batik bat hezkuntza mailak orokorrean gora egin zuelako.
Tirada txikiagoko egunkariak desagertu egin ziren kapitalistaren indar informatiboaren aurrean, gehienak sendotasun ekonomikorik ez zutelako. Hala, egoera argitu egin zen, kapitalistarako joera-metaketa garbiaren barruan, komunikazioaren industrian gaurdaino gailenduz.
Hemeretzigarren mendearen azken 25 urteetan sortutako egunkariek –El Noticiero Bilbaíno, El Eco de Navarra, El Anunciador Vitoriano edo La Voz de Guipúzcoa– merkataritza-izaerako prentsaren eredu hori islatzen dute, informazioan oinarrituak ziren eta alderdi politikoekiko lotura txikiagoa zuten.
Bilbon, 1875eko urtarrilaren 8an El Noticiero Bilbaíno sortu zen, kaleko oihularien bidez saldutako lehena –ordura arte etxez etxe baino ez zen banatzen prentsa, harpidetzaz. Hori ez zen izango, ordea, Etxebarria familiak ekarritako berrikuntza bakarra. Izan ere, dinamismoagatik eta egokitzeko ahalmenagatik ezaguna zen honek garaiko aurrerapen nagusiak bereganatu zituen, hala nola telefonoa eta errotatiba, azken hori Euskal Herriko prentsan erabilitako lehena izan zelarik, 1896an.
Hirugarren Karlistaldiaren ostean, gainerako hirietan beste egunkari batzuk agertu ziren, El Noticiero Bilbaíno egunkariaren garaikideak baina askoz apalagoak. 1875ean karlistak Iruñea jazartzen ari zirela El Eco de Navarra jaio zen. Egunkari hori joera sektario eskasekoa bazen ere, beti integrismoaren eta karlismoaren aurkari gogor agertu zen, eta bere indargune nagusiak Iruñeko eguneroko bizitza xeheki islatzea –azokako prezioak, gertakariak, ikuskizunak, eguraldia, solas lekuetako zurrumurruak…– eta publizitate ugaria ziren. Diario de Navarra sortu zen arte –orduan irentsi baitzuen– El Eco de Navarra egunkariari itzal egingo zion egunkaririk ez zen izan, 1880ko hamarkadan Nafarroan berrogei argitalpen baino gehiago zeuden arren.
Gasteiz, «Iparraldeko Atenas» zeritzana, kalitatezko prentsaren loraldirako gune aproposa izan zen bere kultur bizitasunagatik. Araban hamaika egunkari eta aldizkari argitaratu ziren 1887an –Bartzelonaren atzetik Espainian zabalkunde-indize handieneko probintzia–; izan ere, garai hartan, batez bestekoa 15.106 biztanleko egunkari batekoa zen.
Egunkari garrantzitsuena El Anunciador Vitoriano zen, «liberala azpiegitura aldetik –hedapen- eta ekoizpen industrialaren aldeko jarrera– eta kontserbadorea gainegitura aldetik –batik bat, erlijioari eta tradizioari zegokiona», Nikolas Xamardok egunkari horri buruzko bere ikerlanean dioenez. Edukiaren eta formaren arteko harmonia handiagoa agertzen zuen La Libertad arratsaldeko egunkari liberal eta foruzaleak, egunkaria egiten eta hedatzen irizpide modernoak ezarri zituen aurreneko egunkari arabarrak –horri buruz geroagoko atal batean arituko gara.
Azkenik, 1885az geroztik gipuzkoarrek egunkari errepublikazale moderatu bat izan zuten, La Voz de Guipúzcoa, bere joera berritzailean Bilboko El Noticiero Bilbaíno egunkariaren kide zena. Errotatiban inprimatu zuen 1920an, Etxebarria familiak baino 24 urte beranduago, eta bera izan zen eskelak argitaratu zituen lehenengo gipuzkoar egunkaria.
Prentsa politikoa
Prentsaren aniztasuna gizarteko harreman-indarren isla baino ez da. Horixe da gizarte demokratikoetan funtsezko printzipio bat, inon aplika daitekeena. Hala, 1883an atera zen prentsaren lege berria, hauteskundeetan lehiatzen ziren alderdi guztien adierazpen organoak izateko aukera zabaldu zuena. Horren ondorioz, egunkari berri mordoz gainezkatu egin zuen merkatuak, egunkari bakoitzak bere babesle politikoa zuelarik: karlistak, integristak, errepublikarrak, sozialistak, monarkikoak, liberalak, foralistak nahiz nazionalistak.
Garai hartako egunkarien nahas mahasetik La Lucha de Clases gailendu zen, «Espainian izan den egunkari zahar, iraunkor, serio eta borrokazaleena» definitua, El Socialista dekanoaren atzetik. La Lucha de Clases egunkarian hasi zen paketeak egiten Indalecio Prieto izeneko mutil bat, eta orrialde haietan Tomas Meabe, Miguel Unamuno, Pablo Iglesias eta hainbatek idatzi zuten.
Eusko abertzaletasuna ere prentsa politikoaren mugimendu horri lotu zitzaion, hainbat astekari, kultur aldizkari bat eta lehen egunkari nazionalista, El Correo Vasco, argitaratuz. Egunkaria Sabino eta Luis Arana Goiri anaiek sortu zuten, 1899ko ekainaren 4an, ideia bizkaitarrak sustatzeko. Hala ere, 103 zenbaki baino ez zituen argitara eman.
Prentsa konfesionala
Mende amaierako krisi betean, prentsa nazionalista eta sozialistaren nahiz errepublikar erradikalaren agerpenak erne jarri zituzten alderdi kontserbadoreenak. Eliztarrei pulpituetatik komunikabide jakin batzuen irakurketa galaraztea eta horien zuzendariak elizaren aurkako ideiak sustatzeagatik eskumikatzea nahikoa ez zirudielarik, 1898an Sevillan Asociación de la «Buena Prensa» (Prentsa Onaren Elkartea) sortu zen, egunkari katolikoen sorrera bultzatzeko. Bi hamarkada geroago, hiriburu guztiek egunkari konfesional bat zuten. Hego Euskal Herria ez zen salbuespena izan. Baina hori beste historia baten zatia da: XX. mendeko kazetaritzaren historiarena.
Euskal Herriko prentsaren aldi gorena: 1900–1936
XX. mendearen hasieran, Euskal Herriko biztanleriaren % 60 zen ia-ia egunkari bat irakurtzeko adinako prestaketa-mailarik gabea. Hala ere, ideologiak gero eta pisu handiagoa zuen gizarte batean, komunikabide publiko bakarra idatzizko argitalpenak ziren. Izan ere, gizartea pixkanaka jabetzen joan zen, telefonoa eta telegrafoa medio, eta garraioen arintasun handiagoaz, gertaerek espazioan eta denboran zuten loturaz eta horiek eguneroko bizitzan duten oihartzunaz.
Espainiako Gerra Zibila baino lehenago ere baziren Hego Euskal Herrian egitura kapitalista sendo batean oinarritutako egunkariak.
Testuinguru soziopolitikoa
1898an azken koloniak galdu ostean, Espainia krisialdi soziopolitiko sakon batean murgildurik geratu zen. Berrezarkuntzaren eredua, alderdi liberalaren eta kontserbadorearen arteko alternatibetan oinarritua, ahitu egin zen, eraberritze mugimenduak sortu ziren, nazionalismo periferikoak indartu ziren eta ezkerreko alternatiba apurtzaileak suspertu, errepublikanismoaren antzera.
Gertatzen ari zen gizarte bilakaera, mende berriarekin politikan garbiro islatu zirenak, Hego Euskal Herriko herrialdeetan ere igarri ziren, eskuin dinastikoen (kontserbadoreak eta liberalak) nagusitasunak –Gipuzkoa eta Arabako integrismoaren eta Nafarroako karlismoaren aurkaritzak orekatua– egonkortasun erlatiboa ekarri arren.
Hego Euskal Herriko sozialismoa, 1886an Bilboko taldea sortu zenetik ahuleziak jota, indarrak biltzen jardun zuen, batik bat Bizkaian eta Gipuzkoako lantegi-guneetan, eta 1918an Espainiako Gorteetara lehen diputatua bidali ahal izan zen; hain zuzen ere, kazetari bat: Indalecio Prieto.
Urte horretan eusko nazionalistek aurrerapen handia egin zuten hauteskundeetan, lehian ziren 20 aulkietatik 7 lortu baitzituzten, eta horrekin lehenengo aldiz Hego Euskal Herriko politikaren ardatz bilakatu ziren.
Hauteskundeetako emaitzak islatuz, garai hartako Hego Euskal Herriko prentsa gehienbat eskuinekoa eta katolikoa zen, nazionalista, monarkiko alfontsotarra, integrista edo karlista, ezkerreko komunikabide gutxi ziren, baina ez bazterrekoak, batzuk izan ezik. Beste behin, errotatibek gizarteak markaturiko erritmoan egiten zuten bira.
Aldi gogoangarria
XX. mendearen hasieran, Euskal Herriko biztanleen % 60 zen kasik egunkari bat irakurtzeko adinako prestaketa mailarik gabea. Hala ere, ideologiak gero eta pisu handiagoa zuen gizarte batean, komunikabide publiko bakarra idatzizko argitalpenak ziren. Izan ere, gizartea pixkanaka jabetzen joan zen, telefonoa eta telegrafoa medio, eta garraioen abiada handiagoaz, gertaerek espazioan eta denboran zuten loturaz eta horiek eguneroko bizitzan duten oihartzunaz.
Politikak eta kazetaritzak bikote biribila osatzen zuten. Prentsak iritzietan eragiteko zuen ahalmenagatik, egunkariak uneoro bultzatzen edo jazartzen ziren, boterearekiko edo, hobeki esanda, botereekiko, zuten jarreraren arabera. Gobernu ezberdinek adierazpen askatasuna murrizteko erabili zituzten bide guztiekin –elizaren zentsura mende hasieran, aldez aurreko zentsura Primo de Riveraren diktaduran, eta Espainiako Bigarren Errepublikaren Defentsarako Legea ezarri ondorengo galarazpenak 1930eko hamarkadan–, Hego Euskal Herriko egunkariek –batzuek eskuinak eta besteek ezkerrak defendatzeagatik– iritzia askatasunez adierazteko orotariko oztopo eta eragozpenak jasan zituzten.
Hala ere, Euskal Herriko kazetaritzak ez zuen sekula, ez aurretik ez ondoren, tamaina horretako bizitasunik ezagutu. Bilboko erredakzioetan batik bat, baina baita Hego Euskal Herriko gainerako hiriburuetakoetan ere, gaztelaniazko kazetaritzaren historian kapitulu aparta, epikoa, idatzi zuten eta euskarazko informazio-estiloaren oinarriak ezarri zituzten profesional handiak jardun zuten. Izan ere, XX. mendearen lehenengo hiru hamarkadetan, herri hau kazetari bikain eta idazle zolien haztegi izan zen. Paregabeko belaunaldi bat izan zen, arrazoi politikoak medio, sarritan egunkarietan liskarrean aritzen zena, baina ia beti, erredakzioetako eta kafetegietako tertulietako lagun giroan, kazetaritzarekiko grinak lotzen zuena. Hiru hamarkada horietan, egunkariek iritzi publikoan eragin handia izan zuten, eta profesionalak egunero forma aldetik kazetaritza modernoa, ekonomikoki lehiakorra eta politikoki zorrotza egiten ahalegintzen ziren. Hitz batean, aldi gogoangarria izan zen hura.
Informazioaren eta hausnarketaren artean
Aurreko orrialdeetan ikusi dugunez, Espainiako Gerra Zibilaren ostetik baziren Euskal Herrian egitura kapitalista sendo batean oinarritutako egunkariak. Askotan, argitaletxeak partzuergoetan elkarturik zeuden, eta paper industrian akzioak zituzten. 1898ko belaunaldiko José María Salaverría kazetari ospetsuak bizirik zegoela argitaratu zuen azkenetako artikulu baten izenburua El arte del artículo izan zen, eta han bere esperientzia kontatzen zuen: «1900 inguruan, egunkariak, alderdi politiko baten edo pertsona itzaltsu baten zerbitzura egon ordez, beren baliabideekin bizitzen eta enpresa industrialak sortzen hasi ziren, eta idazlearen lana dirutan ordaindu ahal zuten. Garai hartan hezi ziren saiogile eta artikulugile libre handiak, Primo de Rivera jeneralaren Diktaduran gorenera iritsi zirenak».
Kanpotik begira, egunkariaren erredakzioa aldatuz joan zen, pixkanaka baina ezinbestean. Aurreko mendeko tailer zaharrak, erdi artisauak artean, nostalgiaren mende geratu ziren, eta orduko teknologiak eskaintzen zituen makineria berriak sartu ziren –tirada handiko egunkariek errotatibak zituzten, gero etorriko ziren linotipiak, telefonoak, posta zerbitzuak, argazki-erreproduzitzaile sistemak; 1909an, La Gaceta del Norte egunkariak lehen orrialdean argazki-grabatua sartu zuen, egunkarietako argazkiek nolabaiteko kalitatea Lehen Mundu Gerra bukatu ondorenean lortu zuten arren. Horrenbestez, erredakzio eta inprimategiak lantegi itxura hartzen ari ziren, eta beti zeuden afanean aritzen ziren ofizial, idazle, argazkilari eta irudigile proletarioak, borroka sindikalen abangoardiako tipografoak.
Edukiari dagokionez, XX. mendeko egunkariek aurreko mendekoen estilo hanpatua baztertu zuten, eta informazioa zein erreportajeak lehenetsi zituzten, gertueneko gertakariei arreta eskainiz, kaleko zarata bilduz eta inguruko hiri nagusietako berriemaileek telefonoz bidalitako kronikak jasoz.
Alabaina, joera horren aurkariak ere baziren. Adibidez, Miguel Unamunok «hutsala» irizten zion, eta sakontasun nahiz pentsamendu gehiagoko prentsa bat amesten zuen. Niebla eleberri ren egilea ez zen bakarra: 1913an, lehen alean, Euzkadi egunkari abertzalea irakurleen aurrean aurkeztu zen garaiko informazioa deitoratuz, argudiatuz bereak «helburu jasoagoa zuela, albiste-emate hutsala baino askoz prestuagoa».
Azparren
Azparren Artzibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
Euskal Herriko egunkariak
Bizkaia
Espainiako Bigarren Errepublikara bitartean, Bilbo espainiar kazetaritzaren hiriburua izan zen. Hiriaren gizarte eta kultur bizitasunak, garapen ekonomiko handiarekin batera, Bilbo arrago bihurtu zuten, non galdatu baitzen gaztelaniazko nahiz euskarazko kazetarien belaunaldi nahikoa garrantzitsua.