cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tetanos
Sintoma klinikoak
Lehenengo sintomak masailezur eta garondoaren zurruntasuna izaten dira. Ahoa zabaltzeko ezintasuna dator gero. Zurruntasuna, espasmoak eta kontrakturak gorputzeko gainontzeko muskuluetara zabaltzen dira, eta oso mingarriak dira. Apneak eta arnas aparatuaren muskuluen espasmoek itomena sortzen dute, heriotza eraginez.
Prebentzioa
Tetanos-kontrako txertoa dago, eta txertaketa masiboak asko murriztu du gaitzaren hedapena. Tetanosen txertoa "txerto hirukoitza"-ren barruan dago -D.T.K.- (difteria eta kukutxeztul txertoekin batera), eta Hego Euskal Herrian ume guztiei ematen zaie lau dositan. Gero, hamar urtetik behin gogorapen-dosia jartzea gomendatzen da.
Tratamendua
Gaitzaren aurkako tratamendurik eraginkorrena anti-toxina tetanikoa ematea da. Anti-toxina lehenbailehen jarri behar da, odolean dagoen toxina tetanikoa indargabetzen baitu; toxina tetanikoa nerbio-sisteman finkatu bada, ordea, anti-toxinak ezin du jada toxina neutralizatu, eta bere eraginkortasuna hutsaren hurrengoa da.
Schuylkill Haven (Pennsylvania)
Schuylkill Haven Pennsylvaniako borough bat da. Schuylkill konderrian kokatua dago. 2010ean 5,437 biztanle zituen, 3.62 kilometro koadrotan banatuta.
TEDxVitoriaGasteiz
Egindako ekitaldiak
2022ko maiatzaren 7an, zortzigarren edizioa ospatu zen Europa Biltzar Jauregian Elena Pozueta, Adam Benn, Isabelle Anguelovski, Ana Aldea, Miryam Artola, Lidia García, Nilofar Bayat, Gorka Bravo Barreiro, Santiago Vega García, Oscar Rodríguezen aurkezpenekin. Vaz, Blanca Mata, Oskar González Mendia, Iratxe Gómez, Ekain Fernández, Victoria Armenteros eta Luana Prieto Mata, Center for Environmental Studies, Anabela Runa, Sonia Fonseca, Ricardo Aristizábal Mejía, Mariana Pérez Escobar, Itziar Errastiren aurkezpenak.
2023ko maiatzaren 6an, bederatzigarren edizioa ospatuko da Europa Biltzar Jauregian Alejandra Nuño, Javier Peña, María Pascual Torner, Anita Fuentes, Jordi Moltó, Carlos Valcárcel, Rakel Rodríguez, Martin Simonson, Cryptic Diaries, Nicolás Atanes Santos, Elena eta Maddi eta Miren Martín.
Maksura
Ezaugarriak
Maksura, oro har, meskitaren barruan kokatzen da eta normalean kupula bat du gainean, imamarentzat erreserbatua. Eliza kristau batean, haren baliokidea, gurutzadura izango litzateke.
Kırıkkale probintzia
Kırıkkale probintzia Turkiako 81 probintzietako bat da. Bere hiruburua Kırıkkale da. 4.589 km²ko azalera du eta bertan 389.843 biztanle bizi dira.
Barrutiak
Probintziaren barnean 9 barruti daude:
Accipiter rhodogaster
Accipiter rhodogaster Accipiter generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.
Fidel Uriarte
Fidel Uriarte Macho (Sestao, 1945eko martxoaren 1a - 2016ko abenduaren 19a) euskal herritar futbolaria ohia da, Athleticen jokatu zuena.
Christo
Christo, jaiotza-izenaz Christo Javacheff (Gabrovo, Bulgaria, 1935eko ekainaren 13a - New York, 2020ko maiatzaren 31), artista estatubatuarra izan zen, sortzez bulgariarra.
Ekaitza (aldizkaria)
Ekaitza 1986eko apirilean (Aberri Eguna eta gero), Iparretarrak taldearen gorenean, EMA alderdiaren ekimenez sortutako Iparraldeko aldizkari politiko elebiduna da (euskara-frantsesa).
Christo
Biografia
Hainbat eraikin, gauza eta ingurune paketatuz plastikoz, nylonez edo polipropilenoz estaliz, egin da ezaguna. Hesitura jarraizkoa (1976), Uharte inguratuak (1982), Ponte-Neuf paketaturik (1985) ditu obra ezagunenetakoak. 1995ean Berlingo Reichstag estali zuen.
Ekaitza (aldizkaria)
Ipar Euskal Herri osotik banatuta, mugimendu abertzalearen egunerokoa dauka ardatz, borroka sozial, ekologiko eta internazionalistak jorratuz (azken hauei dagokienez, batez ere, Frantziaren menpeko lurraldeetakoak: Antillak, Kanaky, Frantziar Polinesia, etab.).
Gaur egun, hainbat eta hainbat prozesu judiziali aurre egin behar izan badie ere, 20 urte bete berri dituen aldizkaria Ipar Euskal Herriko gaurko alderdi nagusi bietatik (Batasuna eta Abertzaleen Batasuna) independientea da.
Discoglossus sardus
Discoglossus sardus Discoglossus generoko animalia da. Anfibioen barruko Alytidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
The Dead Don't Die (2019ko filma)
The Dead Don't Die (euskaraz Hildakoak Ez Dira Hil), 2019ko Jim Jarmusch estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako umore beltzeko beldurrezko film bat da. Bill Murray, Adam Driver, Tilda Swinton, Chloë Sevigny, Steve Buscemi, Danny Glover, Caleb Landry Jones, Rosie Perez, Iggy Pop, Sara Driver, RZA, Carol Kane, Selena Gomez eta Tom Waits aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
AEBetako udalerri lasai batean bapatean hildakoak lurpetik atera eta zonbi moduan biztanleak erasotzen hasiko dira. Herriko hiru polizia (Adam Driver), Bill Murray eta Chloë Sevigny) eta hiltegiko eskoziar langile batek (Tilda Swinton ) aurre egingo diete.
Douglass Hills (Kentucky)
Douglass Hills Kentuckyko hiri bat da. Jefferson konderrian kokatua dago. 2010ean 5,484 biztanle zituen, 3.43 kilometro koadrotan banatuta.
Tokeland (Washington)
Tokeland Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pacific konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Koryta (Mladá Boleslaveko barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1325 urtean egin zen.
Schwenksville
Schwenksville Pennsylvaniako borough bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 1,385 biztanle zituen, 1.07 kilometro koadrotan banatuta.
Neacomys tenuipes
Neacomys tenuipes Neacomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Josebe Iturrioz
Josebe Iturrioz López, ezizenez Itu (Ordizia, Gipuzkoa, 1978), euskal aktibista transfeminista da.
Volodichthys smirnovi
Volodichthys smirnovi Volodichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Liparidae familian sailkatzen da.
Txikia (abestia)
Telesforo Monzónek Txikia izenburuarekin bere abestietariko bat eskaini zion Eustakio Mendizabali. Txikiaren heriotzaren ondorengo urteetan, kantatzea borrokatzeko eta errebindikatzeko beste modu bat zela sinesten zen garaian.
Josebe Iturrioz
Ibilbide akademiko eta profesionala
Filosofia n lizentziatua da (EHU ko Donostiako fakultatea). EHUko Berdintasun Masterra egin eta Tolosan zazpi urtez aritu izan da berdintasunerako teknikari gisa eta beste bi urtez Gipuzkoako Foru Aldundi ko Berdintasunerako Zuzendaritzan aholkulari moduan. Eskola publikoan filosofia irakasle lanetan ere aritua da.
Ekintzaile-ibilbidea
Transfeminista, transgenero, lesbiana, tortillera, bollera, ez emakume, ez gizon bezala definitzen du bere burua. Bizitza osoan zehar emakumeen aldeko borrokan oso konprometitua egon da, Plazandreok plataforman lehenik eta 2000. urtean sortu zen Medeak taldeko aktibista ondoren. Drag King tailerrak ematen ditu eta orduan Pepo edo Borja bezala ere agertu ohi da. .
2008 an Portugaleten burutu ziren Euskal Herriko 4. jardunaldi feministetan protagonismoa hartzen hasi zen eta geroztik Euskal Herria n transfeminismoaren erreferente mediatiko bihurtu da. 2015 eko udal hauteskundeetan Plazandreok-en oinordekoa zen Plaz hautagaitzako alkategaia izan zen. "'Feminismoak opresio desberdinak ulertzeko sekulako aterkia eman digu ''."
Txikia (abestia)
Txikia euskal abesti abertzalea da, Telesforo Monzónek sortutako hitzak eta doinua dituena, Pantxoa eta Peioren ahotsarekin famatua. Hasieran, klandestinitatean ateratako disko batean zabaldu zen Euskal Herri osoan. Diskoak ez zekarren kantarien izenik, baina harekin ibilitako burkide batzuk baziren: Domingo Iturbe Txomin, Maite Ormaetxea (Txominen emaztea), Isidro Garalde Mamarru eta Manuel Garmendia Korta. Gerora, Pantxoa eta Peioren 1969-1991 diskoan argitaratu zen. Oliba Gorriak taldeak rock bertsioa egin eta abestu du.
Hitzak
Zatirik ospetsuenetariko bat besterik ez dugu aipatuko, Monzónek sorturiko hitzak oraindik egile eskubideen pean daudelako: Frantzian sortu zituen, Frantziako legean egile eskubideak egilea hiltzen denetik 70 urteko indarraldia du, eta Monzón 1981ean hil zen.
Rasbora
Rasbora' Cyprinidae familiaren barruan sailkatzen den arrain genero bat da. Badira beste genero batzuk familia berean rasbora izena hartzen dutenak, baina ez dira genero berekoak (adibidez Boraras, Microrasbora, eta Trigonostigma). Asiako hegoekialdean eta Afrikan aurki daitekeen generoetatik handiena da. 2007an aurkitu zen Rasbora ez dela monofiletikoa, baina bai beragandik bereiztutako Boraras eta Trigonostigma.
Tomás Yerro
Tomás Yerro Villanueva (Lerin, 1950eko otsailaren 11 - Iruñea, 2021eko apirilaren 10a) nafar poeta, filologo eta katedraduna izan zen.
Biografia
Nafarroako Unibertsitatean Filologia Erromanikoa ikasi zuen. Nafarroako Unibertsitateko eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakasle izan zen, eta literatur lanak argitaratu zituen hainbat hedabidetan. Nafar Ateneoa sortzeko prozesuan parte hartu zuen, eta Nafarroako Gobernuan ere izan zituen ardurak: Nafarroako Gobernuko Kultur Ekinaldien zerbitzuko buru izan zen 1991tik 1995era, eta Kultura zuzendari nagusi 1995etik 1999ra. Bestetik, Río Arga. Revista navarra de poesía aldizkariaren zuzendaria ere izan zen.
Lanak
Bere lan nagusiak honakoak dira:
Astroblepus labialis
Astroblepus labialis Astroblepus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Astroblepidae familian.
Agustin Jauregi
Agustin Jauregi Aldekoa (Lekaroz, 1711ko maiatzaren 17a - Lima, 1784ko apirilaren 29a) euskal militar eta politikaria izan zen.
1772 eta 1780 artean Txileko gobernadorea izan zen. Bere agintaldian errolda bat egin zuten. Gero, Peruko erregeorde izendatu zuten, non Tupac Amaru II.aren aurka borrokatu zuen. Istripu baten ondorioz hil zen.
Valverde de Valdelacasa
Valverde de Valdelacasa Salamancako udalerria da, Sierra de Francia eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 85 biztanle zituen.
Varenne-l'Arconce
Varenne-l'Arconce Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
La Granjuela
La Granjuela Kordobako probintziako udalerria da Valle del Guadiato eskualdean dagoena. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 508 biztanle zituen.
Varenne-l'Arconce
Biztanleria
2007an Varenne-l'Arconce udalerrian erroldatutako biztanleak 129 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 100 etxebizitza zeuden, 53 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 28 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 100etxeak ziren. 53 etxebizitza nagusietatik 39 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 5 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 29 etxek bost zituzten. 51 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 75 ziren, horien artean 53 aktiboak ziren eta 22 inaktiboak ziren. 53 pertsona aktiboetatik 47 lanean zeuden (32 gizon eta 15 emakume) eta 6 langabezian zeuden (1 gizon eta 5 emakume). 22 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Varenne-l'Arconce udalerrian 49 unitate fiskal zeuden, 125 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.392 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra iturgina zen.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzial guztiak okindegiak ziren.
2000. urtean Varenne-l'Arconce udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 630 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Savoca
Savoca Italiako udalerri bat da. Messinako probintzian kokatuta dago, Sizilia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Lebam (Washington)
Lebam Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Pacific konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Vayres-sur-Essonne
Vayres-sur-Essonne Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vayres-sur-Essonne udalerrian erroldatutako biztanleak 900 ziren. Familiak 312 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 120 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 140 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 336 etxebizitza zeuden, 314 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 323 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 314 etxebizitza nagusietatik 285 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 7 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 74 etxek lau zituzten eta 187 etxek bost zituzten. 254 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 123 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 178 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 626 ziren, horien artean 473 aktiboak ziren eta 153 inaktiboak ziren. 473 pertsona aktiboetatik 444 lanean zeuden (234 gizon eta 210 emakume) eta 29 langabezian zeuden (18 gizon eta 11 emakume). 153 pertsona inaktiboetatik 44 erretiraturik zeuden, 76 ikasten zeuden eta 33 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vayres-sur-Essonne udalerrian 310 unitate fiskal zeuden, 851,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 24.016 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 argiketaria, 1 jatetxe eta 1 apaindegia.
2000. urtean Vayres-sur-Essonne udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Ismail Petra Kelantangoa
Sultan Ismail Petra ibni Almarhum Sultan Yahya Petra (Kota Bharu, 1949ko azaroaren 11 - ibidem, 2019ko irailaren 28a) Kelantango sultana izan zen 1979tik 2010era. Yahya Petra Kelantangoa bere aitaren ondorengoa izan zen tronuan. 2009ko maiatzeko infartuaren ondoren Kelantango Ondorengotza Kontseiluak Muhammad V.a Kelantangoa bere semea 2010eko irailaren 13an oinordeko zela erabaki zuen.
Discoglossus scovazzi
Discoglossus scovazzi Discoglossus generoko animalia da. Anfibioen barruko Alytidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Defter
Defter (otomandar turkiera z pluralean: defterler;, pluralean: دفاتر dafātir) otomandar hizkuntza administratiboko hitz bat da, liburua, espedientea edo erregistroa esan nahi duena, eta, historikoki, Otomandar Inperio ko zerga eta lurren katastro aren erregistro mota bat izan zen.
Defteretik eratorria, defterdar titulua da, Otomandar Inperioko goi kargu finantzarioen artean goreneko postuetako bat, sultanaren altxorra gainbegiratzen zuena, baita defterhane ere, sultan aren jauregiko finantza administrazioko eta jabetza erregistroaren bulegoa izendatzen zuena.
Terminoaren jatorria
Hitzaren jatorria grezierako διφθέρα, diphthera, da, literalki, "animalia prozesatuaren larrua", "larrua", "azala", ahuntz-pergamino zko orrialdedun liburu bat adierazten duena, Antzinako Grezia n papiroa rekin batera erabilia. Arabierak mailegatu zuen دفتر: daftar bezala, "liburua" esan nahi duena. Difteria hitzak, Corynebacterium diphtheriae (Klebs-Lofflerren baziloa) bakterioak eragindako gaixotasun kutsakor akutua, jatorri bera du.
Turkiera modernoan ere, hitza erabiltzen da eta koadernoa, libreta edo noten bloka esan nahi du.
Defter iturri historikoetan
Otomandar praktika administratiboak, jada, erregistro maila altua lortu zuen XV. mendean. Turkiarrek eredu persiar rak eta Bizantziar Inperioa ren ereduak erabili zituzten. Bai Sultanaren gorteko erakunde zentralek, bai probintzietako ministroek, gobernuaren arazo garrantzitsu ugari barne hartzen zituzten liburu eta dokumentu ofizial ugari ekoitzi zituzten. Dafātiretan, adibidez, militarrak erregistratzen ziren, gorteko eta armadako baliabideen kontsumoa, liwa bateko epaileak zerrendatzen ziren, edo menpeko funtzionarioek euren nagusien aginduak betetzen zituzten.
Asko jota, dafātiren formarik ugariena erregistro fiskal zehatzak izan ziren (tahir defterleri). Bertan, probintzia bateko familia guztiak euren ondasun higigarri eta higiezin ekin erregistratuta zeuden. Ez da harritzekoa lurraren jabetzaren banaketari, lurraren balioari eta espero ziren diru-sarrerei buruzko informazio ia osoa izatea. Gainera, etnia ri eta erlijioari buruzko informazioa zuten, zerga-betebehar edo -salbuespenei (kapitazio-zerga edo yizia barne) eta familia bakoitzaren legezko egoerari eragin ziezaiekeelako, gizon helduak eta alargunak izanez. Defter-i hakâni jabetza-erregistro bat zen, helburu fiskaletarako ere erabilia.
Eta, adibidez, lur militarren hartzaileak (timar) bananduta agertzen ziren. Gainera, dafātir hauek, ikuspuntu fiskaletik beste informazio garrantzitsu batekin banatzen ziren, nahiye eta herriaren arabera banatuak, batzuetan, aberastasun forma bereziak kontuan hartuz, fundazio islamiar rak edo kristau monasterio ak kasu. Defter mota hauek, aldi berean, zentsu eta katastral ak ziren.
Hiri bakoitzak defter bat zuen, eta, orokorrean, funtzionario bat edo funtzio administratibo bat zuen norbait, informazioa erregistratu behar zen zehazteko. Oro har, Estatuko arauen berri zuen gizon jakintsu bat zen. Ezkontza eta herentzia bezalako familia-interakzioak erregistratzeko ere erabiltzen zen defter delakoa.
Ikerketa historikorako, beraz, iturri garrantzitsuak dira otomandarrak nagusi diren herrialdeetako demografia rako eta historia ekonomiko eta sozialerako. Bere edizioa eta ebaluazioa otomandar ikasketen zeregin nagusietako bat da. Otomandarren artean lurraren jabetza sakonago ulertzea ahalbidetzen du, eta bereziki erabilgarria da otomandarren eguneroko arazoak aztertu nahi direnean. Hala ere, erregistroek ez dituzte dokumentatzen zergarik ordaintzen ez zuten askerî -ak (nobleak), ez eta, zeharka bakarrik, premiazko eremuen arteko migrazio-mugimenduak ere.
Galdurotz
Galdurotz Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Arriasgoiti ibarreko etxalde bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
1970an jada despopulatu bezala agertzen zen. Hala ere, 2002an landatu zuten. biztanle zituen.
Bertako biztanleak galduroztarrak dira.
Izena
Galdurotz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Geografia
Galdurotz Arriasgoiti ibarran dago.
Iruñeko Ganbara Abesbatza
Abesbatza Nafarroako talderik garrantzitsuenetarikoa dugu musika koralari dagokionean. 1946 urtean sortu zuen Luis Morondo musikari nafarrak eta ordutik kalitatea izan da koruaren irizpide bakarra.
Galdurotz
Ingurune naturala eta klima
Arriasgoiti Pirinioen (Erroibar) eta Pirinioaurrearen (Lizoainibar) arteko trantsizio-ibarra da, haitzarte estuak eta desnibel nabarmenak dituena. Ibaia zeharkatzen du Erro ibaiak, Irati-Aragoi ibaiaren adarrak.
Iruñeko Ganbara Abesbatza
2018ko Vianako Pritzea Saria jaso zuen, izandako konpromisoagatik musika garaikidearekin eta autore nafarrak sustatzeagatik.
Tiptopita
Tiptopita fosfato motako minerala da.
Galdurotz
Ingurune naturala eta klima
Herrigunearen inguruko basoetan, birlandatutako pinuak dira nagusi. Birlandaketa hauek XIX. mendetik aurrera egin ziren, inguruko zerrategiek zuten hazkunde azkarreko zuhaitzen beharra zela eta. Oraindik ere, 100-120 hektarea gordetzen da.
Tiptopita
Ezaugarriak
Tiptopita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 da.
Gibralfaroko gaztelua
Gibralfaroko gaztelua Espainiako Málaga hiriko izen bereko muinoan kokaturik dagoen gaztelua da, Iberiar penintsulan izan zen gotorleku sendoenetakoa zen. Arabiarrek eraiki zuten eta Errege-erregina Katolikoek konkistatu zuten.
Galdurotz
Estazio meteorologikoak
Arriasgoitin dagoen Zalba herrian, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Bertako herritarrek, 1427an, Orreagako Santa Mariako lehengusinari, 5 olo-kahizpa eta 24 soldata behar zituzten urtean. Abadia Bidarraiko mandatupean zegoen. 1427an 2 nekazari zituen eta 7 1553n eta 1646an. 44 biztanle zituen 1786an eta 62 1857an.
Gibralfaroko gaztelua
Historia
Gibralfaro izenak jatorri feniziarra du. Muinoan itsasargi bat ("faro") eraiki zuten eta feniziarrek Jbel-Faro ("itsasargia duen mendia") izena eman zioten K.a. VII. mendean. Ondoren erromatarrek hartu zuten penintsula eta gotorleku bat eraki zuten bertan.
Galdurotz
Historia
XIX. mendearen erdialdean, Galdurotz eta Amokain Nafarroako Foru Aldundiaren aurreko prozesu batean murgilduta zeuden, Artzibarren banandu eta Arriasgoitin eta Eguesibarren sartzeko, hurrenez hurren. Galdurotz eta Amokain eta Artzibarreko gainerako herrien artean "Arriasgoiti jarria izateagatik" egiten zutela argudiatu zuten. Bereizketa XIX. mendearen amaieran gertatu zen azkenean, eta Galdurotz Arriasgoitiko zati bihurtu zen.
Gibralfaroko gaztelua
Historia
VIII. mendean arabiarrak iritsi ziren eta gíbal al-faruh izena eman zioten, esanahi bera duena. Erromatarren gotorleku zaharraren hondarren gainean Abd ar-Rahman III.ak gotorleku berria altxatu zuen X. mendean. 1340. urtean Yusuf I.ak gotorlekua handitu eta alcazar bihurtu zuen.
Galdurotz
Historia
68 biztanle zituen 1887an, 55 1900ean, 42 1910ean, 39 1920an, 22 1930ean, 20 1940an, 26 1950ean eta 21 1960an. Ez da ageri 1970eko Izendegian eta bai, baina bizi gabe, 1981ean. 2002. urtean berriz landatu zen.
Demografia
biztanle zituen Galdurotzek.
Gibralfaroko gaztelua
Deskribapena
132 metrotako altueran kokaturik dago, bi harresik inguratzen dute eta zortzi dorre ditu, horregatik ia garaitezina izan zen. Kanpoaldeko harresia zigi-zaga itxurako hormez lotzen zaio alkazabari eta barnealdeko harresian perimetro guztian egin daiteke erronda.
Galdurotz
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Gibralfaroko gaztelua
Deskribapena
Bi mailatan eraikita dago barneko gaztelua. Goiko aldean patio nagusia dago eta 17 metrotako altuera duen dorre nagusia. Dorre nagusi hortatik Málaga hiria ezezik Rif mendilerroa (Afrikan) eta Gibraltarko itsasartearen ikuspegi itzelak daude. Goiko maila honetan feniziarren Airón putzua, 40 metrotako sakonera duena, eta bainuak ere bazeuden. Gaur egun interpretazio zentrua dago gainalde horretan, bolbora biltegia zen eraikinean.
Azpialdean arma patioa, gudarosteen barrakoiak eta zaldiegia zeuden. Albarrana dorrea edo "dorre zuria" ipar-ekialdera begira dago eta hiritik nabarmenen ikusten dena da. Dorrearen barnean aljibea, gelak eta biltegiak daude.
Necromys amoenus
Necromys amoenus Necromys generoko animalia da. Karraskarien barruko Sigmodontinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Mozambike
Mozambike (República de Moçambique portugesez) Afrikako hego-ekialdeko estatu bat da, Indiar ozeanoaren kostaldean kokatutakoa. Munduko herrialderik txiroenen artean dugu rankinean, garapen indize oso baxu, desberdintasun maila handi eta bizi itxaropen baxuekin. Hala ere, 2001etik Mozambikeko urteko hazkunde ekonomiko tasak munduko altuenen artean ditugu.
25 milioi biztanle inguru ditu 2014ko estimazioaren arabera. Hiri nagusiak Maputo hiriburua (Lourenço Marques independentzia baino lehen; 1.178.116 biztanle 2007an), Matola (671.556), Beira (431.583), Nampula (388.526) eta Chimoio (256.992) dira, 250.000 biztanleko marra gainditzen dituztenak.
Commonwealth, Afrikar Batasuna eta Lusofonia erakundeen kideak dira, besteak beste.
Mugak
Mugakideak ondokoak dira: Indiako ozeanoa ekialdean, Tanzania iparraldean, Malawi eta Zambia ipar-mendebaldean, Zimbabwe mendebaldean eta Swazilandia eta Hegoafrika hego-mendebaldean.
Orografia eta hidrografia
Zambezi ibaiak Mozambike ipar-mendebaldetik hego-ekialdera igarotzen du, eta bi alde nagusi bereizten ditu lurraldean: iparraldeko lur garaiak eta hegoaldeko lur behereak. Zambezitik iparralderako lurraldean, itsasbazterra meharra da, erdialdea eta iparraldea goi-lautada bat da, gehienez ere 600 m garai eta ibar sakonek hautsia dena, eta mendebaldea menditsua da (2.000 m inguruko mendiak).
Zambezitik hegoalderako lurraldean, berriz, itsasbazterra oso zabala da, zelaia edo muinoduna eta hareatsua, eta lurraldearen ia zabalera osoa hartzen du hegoaldeko muturrean; mendebaldeko muga inguruan, ordea, Gorongosako mendietan, Mozambikeko mendirik garaienak daude (Binga mendia, 2.436 m). Zambezi ibaiaz gainera, Mozambikeko beste ibai nagusiak, iparraldetik hegoaldera, Rovuma, Lurio, Ligonha, Save eta Limpopo dira.
Klima eta landaredia
Mozambikeko klima tropikala da, hego-ekialdeko haize hezearen eragina duena, eta urria-martxoa bitartean euri-sasoia eta apirila-urria bitartean sasoi lehorra dituena. Tenperaturari dagokionez, lur behereetan 26-30 °C izaten urtarrilean eta 15-20 °C uztailean; lur garaietan, berriz, 22-25 °C urtarrilean eta 11-15 °C uztailean. Askoz euri gehiago egiten du iparraldean hegoaldean baino. Landarediari dagokionez, lur garaietan, ipar-mendebaldean batez ere, baso tropikala da nagusi; lur behereetan, berriz, sabana eta estepa tartekatzen dira; itsasaldean kokondoak eta mangladiak daude, Zambezi ibaiaren deltan batez ere.
Banaketa administratiboa
Mozambike hamar probintziatan eta probintzia-maila duen hiriburu (cidade) batean banatzen da. Probintziak 129 barrutitan banatzen dira eta haiek, era berean, Postos Administrativos direlakotan eta herritan (Localidades). 1998tik aurrera, gainera, 33 udalerri (Municipios) sortu dira bertan.
Historia
K. o. I. eta IV. mendeen artean, bantu hizkuntzaz mintzatzen ziren herriek mendebaldetik eta iparraldetik, Zambezi ibaiaren haranean zehar, lautadara eta kostaldera migratu zuten. Herri horiek nekazaritza eta burdingintza ezagutzen zituzten.
Portugesen kolonizazioa
Portugalgo esploratzaileak 1498an Mozambikera lehen aldiz iritsi orduko, mendeetakoa zen arabiarrek gobernatutako salerosketa, batik bat esklabotzarena, kostaldean eta ondoko uharteetan. 1500 ingurutik aurrera, portugaldar merkataritza-guneak eta gotorlekuak ohikoak bilakatu ziren ekialderako bide berriak bultzaturik. Geroago, merkatariak eta esploratzaileak barnealdera sartu ziren urre eta esklabo bila. Portugalen botereak gora egin arren, bertan ez zen asko nabari, kolonoek autonomia handia baitzuten. Ondorioz, Lisboarako ez zen oso gune interesgarria inbertsioak egiteko, Indiako eta Ekialde Urruneko zein Brasilgo salerosketek etekin askoz handiagoak baitzekartzaten.
XX. mendearen hasieran, Portugalek Mozambikeko administrazioa konpainia pribatu handienen eskuetan utzi zuen; adibidez, "Mozambique Company", "Zambezi Company" edo "Niassa Company", denak Ingalaterrak sustatuak eta kontrolatuak hein handi batean. Konpainiek burdinbideak luzatu zituzten aldameneko herrialdeetara, eta Erresuma Batuko kolonietako zein Hegoafrikako meatzetarako langile merkeak (eta askotan bortxatuak) ere hornitzen zituzten. Oro har, metropoliko politikak Portugalgo etorkinen alde egiten zuenez, jatorrizko herritarren integrazioaren, azpiegitura ekonomikoaren edo populazioaren heziketaren gainean arreta txikia ezarri zen.
Burujabetzara bidean
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Europako estatu gehienek, nola edo hala, koloniei independentzia edo autonomia eman zieten; Portugalek, berriz, tinko adierazten zuen Mozambike eta itsasoaz haragoko gainerako lurraldeak aberriaren probintzia arruntak baino ez zirela.
Mozambiken, independentziaren aldeko nahia areagotuta, 1962an, kolonialismoaren aurkako zenbait mugimendu batu ziren eta Mozambike Askatzeko Frontea (FRELIMO) osatu zuten. Hark, 1964ko irailean, Portugalgo gobernu kolonialaren kontrako kanpaina abian jarri zuen. Nolanahi ere, Portugalek 400 urtez baino gehiagoz menderatu zuen herrialdea, eta herritar guztiek ez zuten independentzia nahi, eta are gutxiagok aldaketa iraultza armatuaren bidez gertatzea. FRELIMOk, hasieran, "askatutako" zonak ezarri zituen iparraldean, eta mugimenduaren indarra hazi zen hurrengo urteetan. 1969rako, Mozambikeko heren bat, batez ere iparraldean eta erdialdean, bere menpean zeukan FRELIMOk.
Estatu independentea eta gerra zibila
Portugalen bertan diktadura sozialismoaren ildoko estatu-kolpe batek bertan behera utzi ondoren, gobernu berriak koloniei independentzia eman zien. Mozambike independente 1975eko ekainaren 25ean bihurtu zen ofizialki. Horren ostean, FRELIMOk alderdi bakarreko gobernua ezarri zuen, Sobietar Batasunaren aldekoa. Gainera, eskola erlijiosoak eta tribuko nagusien boterea desagerrarazi zituen.
Mozambikeko gobernu berriak, halaber, Hegoafrikako (ANC) eta Zimbabweko (ZANU) askapen-mugimenduei babesa eman zien. Aldi berean, Rhodesiako zein Hegoafrikako (garai horretan oraindik ere apartheid legedia indarrean zegoela) gobernuek Mozambikeko boterearen aurkako mugimendu matxino armatua sustatu zuten, Mozambikeko Erresistentzia Nazional (RENAMO) izenekoa. Horrenbestez, Mozambikeko independentziaren lehendabiziko hamarkada gerra zibilak, aldameneko zuriek gobernatutako herrialdeen sabotajeak eta krisialdi ekonomikoak markatu zuten. Mozambikeko gobernuak, azpiegitura ahulari aurre egin nahian, industria pribatuak nazionalizatu zituen. Urte horietan, jatorri portugaldarreko mozambiketarrek alde egin zuten era masiboan.
Nolanahi ere, gerra zibilean zehar, gobernuak ezin izan zuen hirietatik kanpoko lurraldeetan benetako administrazio eraginkorra garatu. Jotzen da borrokan milioi bat mozambiketar hil zirela, 1,7 milioi aldameneko estatuetan errefuxiatu ziren, eta beste hainbat milioi barnean mugiarazi zituzten.
1986ko urriaren 19an, Samora Machel herrialdeko presidentea hegazkinistripuan hil zen. Hegazkina bidetik ateratzeko, Hegoafrikak eskua sartu zuela salatu zuen Sobietar Batasunak. Edonola ere, Joaquim Chissano ondorengoak RENAMOrekiko bake-negoziazioak hasi zituen. 1990ean, konstituzio berria indarrean jarri zen eta horrek alderdi anitzeko sistema, merkatuan oinarritutako ekonomia eta hauteskunde askeak ekarri zituen. Gerra zibila 1992ko urrian amaitu zen.
2004ko lehendakaritza eta legebiltzarrerako hauteskundeetan, FRELIMO alderdiko Armando Guebuza hautagaiak zen irabazi zuen. 2005ean hartu zuen kargua, baina oposizioak iruzur-salaketa egin zuen eta nazioarteko behatzaileek sostengua eman zioten, gardentasun faltagatik.
2014ko abuztuaren 25ean, urriko hauteskundeetara bitartean su-etenera deitu zuten Mozambikeko Gobernuak eta Renamo Mozambikeko Erresistentzia Nazionalak. Bi aldeek aurreko astean hitzartu zuten bake akordioa; berez, 1992tik indarrean zegoen su-etena, baina 2013ko urrian armadaren eraso batek hautsi zuen. Besteak beste, Renamoko militanteek politikan jarduteko bideak ere zehazten zituen itunak. Irailaren 5ean, bi urteko gatazkaren ondoren, Armando Guebuza Mozambikeko presidenteak eta Afonso Dhlakama oposizioko buruak bakea sinatu zuten. Frelimo alderdikoa zen Guebuza, eta Renamokoa, berriz, Dhlakama. Bi alderdiak hamabost urteko gerra zibil batean borrokatu ziren elkarren aurka —milioi inguru lagun hil ziren—. 1992an bukatu zen gerra, baina 2012an borrokak berriz piztu, eta Dhlakamak Gorongosako Parke Naturalera jo zuen ihesi. 1975ean independentzia lortu zuenetik, Mozambiken beti Frelimo fronteak agindu zuen. Urriaren 14an presidente berria aukeratzeko bozak egin ziren, eta, lehen aldiz, beste bi indar ageri ziren Frelimori itzal egiteko moduan. Renamok irailean gobernuarekin bake akordio bat sinatu izanari etekina atera nahi zion; baina MDM mugimendu berria alderdi bitasuna hausteko moduan zegoen.
Intsurgentzia islamikoa
2017. urteko urritik, iparraldeko Cabo Delgado probintzian, Estatu Islamikoa deritzon mugimenduarekin lotura duen mugimendu islamista armatu bat erasoak egiten ari da, ISIS-Mozambique izenarekin ezagutzen dena. Gas naturalen erreserbak dituen eskualdea eta Gobernuak gogor ekin du islamisten aurka, baina ez du gatazka kontrolatu. 2021 bitartean 3.100 hildako eragin ditu gatazka honek Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED) erakundearen arabera. Era berean, barne errefuxiatuen jendetza mugimendu handia eragin du gatazkak, 500.000 lagunek utzi izan behar dituzte beren etxe eta herriak.
Faisal meskita
Faisal meskita (urdueraz: فیصل مسجد, Faisal Masjid) Pakistango Islamabad hiriburuan dagoen meskita da. Munduko seigarren meskita handiena da eta Asia hegoaldeko handiena. 1986 eta 1993 artean Munduko handiena izan zen.
Mozambike
Etniak
Makuak % 47,8; tsongak % 23,3; malawiarrak % 12; xonak % 11,3; yaoak % 3,8; swahiliak % 0,8; makondeak % 0,6; portugesak % 0,2; besteak % 0,7. Erlijioa: animistak % 47,8; katolikoak % 23,8; musulmanak % 17,8; besteak % 0,3.
Faisal meskita
Faisal Saudi Arabiakoak 28 milioi dolar eman zituen eraikitzeko, hortik izena, eta 1986an bukatu zen eraikuntza. Beduinoen denda baten antza du eta 80 metroko altuera duten minareteak ditu lau erpinetan.
Mozambike
Etniak
Zambeze ibaitik iparraldera bizi diren etnien artean, makuak eta yaoak ditugu eta bertatik hegoaldera bizi direnen artean, tsongak eta shonak. Portugaldar gehienek (250.000 inguru) alde egin zuten Mozambikek 1975ean burujabetasuna erdietsi zuenean. Hegoaldeko eta erdialdeko itsasaldean bizi da jende gehiena.
Faisal meskita
Historia
Islamabad 1960. hamarkadan diseinatu zen Pakistango hiriburu berria izateko helburuarekin eta 1966an Pakistango Gobernuak eta bisita ofizialean joana zen Faisal Saudi Arabiakoak munduko meskita handiena eraikitzeko erabakia hartu zuten. 1969an nazioarteko arkitektura lehiaketa antolatu zen horretarako eta 17 herrialdetako 43 proiektu jaso ziren. Vedat Dalokay arkitekto turkiarraren proiektua izan zen irabazlea.
46 akre esleitu zitzaizkion Margalla mendien oinean eta injeniari pakistandarrek hartu zuten meskita eraikitzeko ardura. 1976ko urrian hasi zen eraikuntza Faisal erregearen ondorengoa zen Khalid semeak lehenengo harria ezartzean eta 1986 arte luzatu zen. Aurreneko errezua 1988ko ekainaren 18an izan zen.
Mozambike
Osasuna
Mozambikeko osasun-egoera txarra da. Gaur egun, HIESa da arazo gehien sortzen ari den gaixotasuna, biztanleen % 12 baitaude kutsatuta, estimazioen arabera; baina malaria, hepatitisa eta elikadura-urritasuna ere kezkatzekoak dira. Jaiotza- eta heriotza-tasak oso handiak dira. Umeen artean, 100 hiltzen ziren 1.000 jaiotakoetatik 2005ean. Amen artean, 550 hiltzen ziren 100.000 jaiotzetatik 2010ean. 2009an 5.5 ume batez beste zeukan ama bakoitzak.
Faisal meskita
Arkitektura
Faisal meskitaren barnean 74.000 fededunentzako tokia dago eta patioa eta sarrera kontutan artuta 200.000 pertsona kabitzen dira.
Vedat Dalokay arkitektoak ez zuen kupularik eraiki, zortzi alde dituen sabaia baizik. Beduinoen desertuko denda baten antza du eraikinak. Meskitako egitura nagusia otoitz aretoa da eta zementuzko lau habek eusten diote. Kanpoaldean, lau erpinetan, 90 metrotako altuera duten minareteak daude, arkitektura otomandarraren elementuak diruditenak.
Mozambike
Ekonomia
Mozambike Afrikako herrialde pobreenetako bat da, eta biztanleriaren parte handi bat pobretasun-mailatik behera bizi da. 1990eko hamarraldiaren hasieran, Mozambikeko ekonomia independentziaren aldeko borroketatik osatzen ari zen oraindik. Osatze-lan hori zaila izan zen oso, zenbait lehorte izan zirelako batetik, eta bestetik, gerra zibilak konpondu gabe jarraitzen zuelako. Lur sailak eta industriak, ordu arte atzerritarren esku, nazionalizatu egin ziren. Gerraren ondoren, ekonomia hazten hasi zen, gerrako errefuxiatuak itzuli eta erreforma ekonomikoek izandako arrakastari esker; 2000. urtean uholde handiak zirela-eta, mantsotu egin zen hazkundea, baina gorako bidean ari da, oro har. Hala eta guztiz ere, ekonomiak aurrera egiteko eragozpen handiak dira lehorteak eta uholdeak, tirabira politiko eta sozialak, segurtasunik eza eta ustelkeria. Zor publikoari dagokionez, Mozambike zor handienetakoa duen herrialdeetako bat da Afrikan.
Divers gauche
Ezker anitza (divers gauche, DVG), Frantziako politikan, alderdi politiko nagusi baten kideak ez diren ezkertiar hautagaiak bere barnean hartzen dituen deitura da. Terminoak ezkertiar alderdi txikien hautagaiak eta alderdi handien disidenteak biltzen ditu. Tokiko hauteskundeetan hainbat divers gauche-ko hautagaik postua lortzen du, baita hauteskunde nazionaletan ere.
Mozambike
Ekonomia
Mozambikeko ekonomia-jarduera nagusia nekazaritza da. Mozambikeko lan-indarraren % 75 nekazaritzan aritzen da, baina herrialdearen % 12 besterik ezin da landu. Lursail handietan kotoia, tea, azukre-kanabera, kokoa, kakahuetea, mandioka eta akaiu intxaurrak lantzen dira esportatzeko. Bertarako lantzen dira, berriz, artoa, arroza, artatxikia eta basartoa. Nekazaritza lehorteen eta uholdeen mende dago, eta ez ditu biztanleen oinarrizko beharrak asetzen; hori dela eta, behar-beharrezkoa du Mozambikek atzerriko laguntza.
Faisal meskita
Arkitektura
Otoitz aretorako sarrera ekialdean dago eta portikodun patio bat zeharkatu beharra dago.
Areto nagusiaren barnealdea marmol zuriz egina dago eta Sadequain artista pakistandarrak egindako mosaiko eta kaligrafiek apaintzen dute. Turkiar estiloko lanpara ikusgarri bat ere badago. Alkibla horman Mengu Ertel turkiarrak diseinaturiko kaligrafia zuri eta urdinak ikusten dira.
Beste areto batzuk
Hainbat elkarteren egoitzak ere badira meskitaren barnean. Nazioarteko Unibertsitate Islamikoa patioan ezarri zen hasiera batean, gaur egun kanpus berria eraiki zaio. Meskitaren barnean badira liburutegia, irakurketa gela, museoa eta kafetegia.
Mozambike
Hizkuntza ofizialak
Mozambikeko biztanle gehienak bantu familiako hizkuntzaz mintzatzen dira, baina portugesa da mintzaira ofiziala. Swahili, makua, sena, ndau eta shangaan ofizialak ez diren hizkuntza nagusiak dira. Itsasaldean swahilia erabiltzen da eta hizkuntza ofiziala, portugesa, hirietan hitz egiten da batez ere.
Astroblepus latidens
Astroblepus latidens Astroblepus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Astroblepidae familian.
Koryta (Plzeň-Iparraldeko barrutia)
Koryta Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 135 biztanle ditu eta 6,21 kilometro koadroko azalera. Plzeň-Iparraldeko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1267 urtean egin zen.
La Cornuaille
La Cornuaille Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Cornuaille udalerrian erroldatutako biztanleak 895 ziren. Familiak 347 ziren, horien artean 82 pertsona bakarrekoak ziren (37 bakarrik bizi ziren gizonak eta 45 bakarrik bizi ziren emakumeak), 118 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 118 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 29 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Dalmazia
Geografia
Haren hedadura, gutxi gorabehera, 120.000 kilometro koadrokoa da. Dinariar Alpeen mendebaldeko zatia eta kostaldeko lautada hartzen dituen lur zati estu batetik hedatzen da eta kostaldeari buruz paralelo dauden uharte luzanga batzuk batzen zaizkio: Uhartedi dalmaziarra, jatorria mendilerroen urperatzean duena. Biztanle gehienak (2 milioi lagun, gutxi gorabehera), penintsulako kostaldean biltzen dira. Eskualdeko hiriburua Kroaziako Split hiria da. Beste hiri batzuk —portu garrantzitsuak denak—, Dubrovnik, antzinako Ragusa dena, eta Zadar dira. Istria penintsula, historikoki, Dalmaziako zatitzat hartzen da, baita Montenegro ko kostaldea ere, Kotor portudun herriraino (antzina Albania veneziarra izenaz ezagutu zen).
La Cornuaille
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 412 etxebizitza zeuden, 358 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 37 hutsik zeuden. 385 etxeak ziren eta 15 apartamentuak ziren. 358 etxebizitza nagusietatik 236 bere jabearen bizilekua ziren, 117 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 17 etxek gela bat zuten, 12 etxek bi zituzten, 39 etxek hiru zituzten, 102 etxek lau zituzten eta 188 etxek bost zituzten. 287 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 145 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 176 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Dalmazia
Historia
Antzinaroan, iliriarrak bizi izan ziren bertan, eta greziar koloniak izan zituen. Geroago, erromatarrek, han estatu basailu bat sortu zuten, handik denbora batera, K. a. II. mendean, elkartzen joan zirenak, egungo izenarekin erromatar probintzia bihurtuz.
Dalmazia erromatarra, Theodor Mommsen historialariaren arabera, erabat erromatartua zegoen barbaroen inbasioak hasi zirenean, hori, hondakin arkeologikoak ikusita, ñabartu egiten den arren. Bizantziar Inperioaren zati izan zen eta eslaviarrek eta beste herri batzuek inbaditu zuten VII. mendean, baina gehiengo neolatindarra, mantendu egin zen uharteetan eta kostaldeko hiririk garrantzitsuenetan (Ragusako Errepublika, Zadar, Split).
La Cornuaille
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 542 ziren, horien artean 449 aktiboak ziren eta 93 inaktiboak ziren. 449 pertsona aktiboetatik 415 lanean zeuden (222 gizon eta 193 emakume) eta 33 langabezian zeuden (17 gizon eta 16 emakume). 93 pertsona inaktiboetatik 19 erretiraturik zeuden, 42 ikasten zeuden eta 32 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Dalmazia
Historia
Erdi Aroan, frankoen eta bizantziarren artean borrokatu zuten bere jabetzagatik, geroago, erabat Veneziaren mende geratu zelarik, 1420 eta 1797 bitartean. Veneziaren eragina, 1000. urte inguruan hasi zen, eta soilik Napoleonekin amaitu zen, Italiako bere erresuma napoleondarrean sartu zuena 1805 eta 1810 bitartean. Aipaturiko eragin hori, nagusi izan zen kultura eta artearen arloan, dalmaziarren heren batek hizkuntza ama bezala hitz egiten zuten italieran ere agertzen zena Napoleon iritsi zenean eta Dalmazian guztiek ulertzen zutena. Napoleondar inperioa erori ondoren, Austriaren barne geratu zen. Lehen Mundu Gerraren ondoren, Italiak Istria, Zadar eta Dalmazia iparraldeko uharteak (Cherso, Lussino eta Lagosta]] erantsi zituen, Jugoslaviak gainontzekoa erantsi zuen bitartean. Italiak, Bigarren Mundu Gerran, Dalmaziaren zatirik handiena konkistatu zuen 1941ean, Dalmaziako Gobernazio italiarra sortuz, 1943ko iraila arte iraun zuena, Italiak, Aliatuen aurrean amore eman zuenean. Porrotaren ondorioz, ia italiar jatorriko jende guztia desagertu zen Dalmaziatik (Foibeetako sarraskia) Tito diktadorearen garaian.
Azkenik, Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, Jugoslaviaren zati izatera pasa zen, herrialde hau 1990eko hamarkadaren hasieran zatitu zen arte, une horretan, Kroaziako eskualdeetako bat bihurtu zelarik. Egungo Kroazia demokratikoan, tokiko dalmaziar erakunde politikoak garatzen ari dira, Dalmaziarentzako autonomia bat nahi dutenak (Kataluniako eredua jarraituz, adibidez) eta Spliteko antzinako alkatean oinarritzen direnak.
La Cornuaille
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 36 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 7 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Dalmazia
Historia
Dalmaziaren zati txiki bat Montenegrorena (Kotor inguruan) eta Bosnia-Herzegovinarena da.
Eskualdea, gaur egun, garapen turistiko handia izaten ari da.
La Cornuaille
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 2 zurginak, 4 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean La Cornuaille udalerrian 74 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.346 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Romanov familiaren hilketa
Romanov familiaren hilketa Romanov dinastiako kideen eta bere ingurukoen hilketa izan zen, 1918ko uztailaren 17an Jekaterinburgeko Ipatiev Etxean.
Gertaerak
1918ko uztailaren 16ko gauean, Ekaterinburgen (Errusia), Armada Gorriak Nikolas II.a Errusiakoa tsarrari eta bere familia osoari jaikitzeko eta janzteko eskatu zien. Tsarraren aldeko Armada Zuria gertu zegoela-eta, lekualdatuko zituztela esan zieten. Sotora eraman zituzten, argazki baten aitzakian. Jakov Jurovskiren gizonak sartu ziren gero, baina ez zeramaten argazki kamerarik.
Dover (Kentucky)
Dover Kentuckyko hiri bat da. Mason konderrian kokatua dago. 2010ean 252 biztanle zituen, 1.12 kilometro koadrotan banatuta.
Nicholas Evans
Nicholas Benbow Evans (Bromsgrove, Worcestershire, 1950eko uztailaren 26a - Londres edo Totnes, 2022ko abuztuaren 9a) ingeles kazetari, gidoilari, zinema eta telebista ekoizle eta idazlea izan zen.
Accipiter madagascariensis
Accipiter madagascariensis Accipiter generoko animalia da. Hegaztien barruko Accipitridae familian sailkatua dago.
Nicholas Evans
Irakasle kooperante izan zen urtebetez Senegalen, Oxfordeko Unibertsitatean zuzenbidean graduatu aurretik. The Evening Chronicle egunkarian erreportari aritu zen, eta telebista-saioetako ekoizle eta gidoilaria izan zen.
Romanov familiaren hilketa
Gertaerak
Jurovskik berak, errebolberra atera eta errusiarrek heriotzara kondenatu zutela esan zion tsarrari eta buruan jo zion tiroa. Ondorengo tiro sortan tsarina eta Olga alaba hil zituzten. Eta beste sorta batek gainerakoak hil zituen, ustez behintzat. Tiroen ostean, tsarraren alaba Anastasia eta Maria bizirik zeuden; biek harribitxiak josi zituzten kortseen barrualdean eta, ezustean, balen kontrako txalekoen lana bete zuten. Baionetaz eta kolpeka hil zituzten.
Nicholas Evans
The Horse Whisperer eleberria idatzi zuen. Arrakasta handia izan zuen eta izen bereko filma inspiratu zuen. Gero beste lau eleberri idatzi zituen.