cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Merlines
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 igeltseroa, 2 iturginak, 1 eraikuntza enpresa eta 2 ile apaindegiak.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Merlines udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 69 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Moča
Moča Eslovakiako udalerri bat da, Komárnoko barrutian kokatuta. 17,87 km²ko azalera du eta 1128 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1208. urtekoa da.
Anderenia trinketa
Anderenia trinketa Lapurdiko Donibane Lohizune udalerrian dagoen trinket pilotaleku bat da. Squash, frontenis, tenis eta paddle jokalekuak eta taberna bat ere baditu.
Backstreet Boys
Backstreet Boys edota BSB (euskaraz Atzeko Kaleko Mutilak), AEBetako pop musika talde ba da. 1993an Floridako Orlando hirian sortu zen. AJ McLean, Howie Dorough, Nick Carter, Kevin Richardson eta Brian Littrell abeslariek osatzen dute.
Nagusiki 1990eko hamarkadan eta nerabeen artean sekulako arrakasta izan zuten.
Diepoldsau
Diepoldsau Suitzako udalerria da. Sankt Gallen kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sandro Cardoso dos Santos
Sandro Cardoso dos Santos (1980ko martxoaren 22a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako JEF United Ichihara.
María Teresa Rodríguez Barahona
María Teresa Rodríguez Barahona (Logroño, ) arabar funtzionario eta politikaria da.
Lanbidez Enpleguko Institutu Nazionaleko teknikaria, 1995 eta 2003 artean legebiltzarkidea izan zen. PSEren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen bi aldiz.
Enterococcus faecium
Enterococcus faecium Enterococcus generoko bakterioa da, gizakia eta animalia askoren heste-floraren partaidea dena. Patogenoa ere izan daiteke, eta infekzio nosokomialak sortu, endokarditisa, jaioberrien meningitisa eta bakteriemia, batik bat. Zentzu hertsian, patogenoa baino gehiago mikrobio oportunistatzat jotzen da.
Ballots
Ballots Frantziako udalerria da, Mayenne departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Enterococcus faecium
Beste enterokokoen antzera, Enterococcus faecium-ek antibiotiko askorekiko erresistentzia garatu du. Horrek arazo potoloak sortzen ditu ospitaleetan. Koko Gram positibo askoren aurka erabiltzen den bankomizinaren aurrean andui gutxi batzuek erresistentzia garatu dute, baina haien kopurua urtez urte hazten ari da. Beste hainbeste ari da gertatzen beste antibiotiko batekin, gentamizinarekin. Gero eta andui multierresistente gehiago agertzen ari direnez, antibiograma bat egin beharra dago aukera terapeutikorik onena ezagutzeko.
Enterococcus faecium probiotiko gisa erabili da animalia zein gizakiarentzat
Manoel Vitorino
Manoel Vitorino Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Benarriz kaskabeltz
Benarriz kaskabeltza (Acrocephalus melanopogon) sylviidae familiako hegazti paseriformea da, hegoaldeko Eurasiako eskualde epeletan eta ipar-mendebaldeko Afrikan bizi dena.
Ballots
Biztanleria
2007an Ballots udalerrian erroldatutako biztanleak 1.192 ziren. Familiak 460 ziren, horien artean 106 pertsona bakarrekoak ziren (39 bakarrik bizi ziren gizonak eta 67 bakarrik bizi ziren emakumeak), 165 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 165 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 531 etxebizitza zeuden, 460 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 24 bigarren erresidentzia ziren eta 47 hutsik zeuden. 517 etxeak ziren eta 12 apartamentuak ziren. 460 etxebizitza nagusietatik 340 bere jabearen bizilekua ziren, 116 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 21 etxek bi zituzten, 75 etxek hiru zituzten, 123 etxek lau zituzten eta 240 etxek bost zituzten. 325 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 218 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 202 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 641 ziren, horien artean 496 aktiboak ziren eta 145 inaktiboak ziren. 496 pertsona aktiboetatik 467 lanean zeuden (246 gizon eta 221 emakume) eta 29 langabezian zeuden (14 gizon eta 15 emakume). 145 pertsona inaktiboetatik 65 erretiraturik zeuden, 43 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ballots udalerrian 474 unitate fiskal zeuden, 1.212 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.603,5 euro zen.
LaSalle-Wacker Building
Holabird and Root  arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Jokin Etxabe
Jokin Etxabe Leturia (Bergara, ) gipuzkoar txirrindularia da, 2017tik aurrera profesionala dena.
Palmaresa
2016
Ballots
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 3 zurginak, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2000. urtean Ballots udalerrian 80 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.592 hektarea erabiltzen.
San Migel eliza (Lizoain)
San Migel eliza Lizoainibarko Lizoain lekuan Erdi Aroko kristiau eliza zahar bat da. Gaur egun, udalerriko gizarte-etxe gisa erabiltzen da. Bere instalazioen artean Parke Zelta dago.
Ballots
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola 1, lehen-hezkuntzako eskola 1 eta inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
HP Inc.
HP Inc. estatubatuar konpainia multinazional bat da, bideo-jokoentzako ordenagailu pertsonalak, inprimagailuak eta ordenagailu eramangarriak garatu, fabrikatu, saltzen dituena. 2015ean sortu zen Hewlett-Packard bitan zatitu zutenean (beste adarra Hewlett Packard Enterprise da).
Lepidoblepharis festae
Lepidoblepharis festae Lepidoblepharis generoko animalia da. Narrastien barruko Sphaerodactylidae familian sailkatuta dago.
Hannes Alfvén
Hannes Alfvén (Norrköping, Suedia, 1908ko maiatzaren 30a - Djusholm, Suedia, 1995eko apirilaren 2a) suediar astronomo eta fisikaria izan zen.
Fisikako Nobel saria jaso zuen 1970. urtean plasmei (ioi positibo eta negatiboak dituzten gasei) eta plasma horiek eremu magnetiko eta elektrikoetan duten portaerari buruz egin zituen ikerketengatik. Oinarrizko fisika, astronomia, astrofisika eta kosmologia landu ditu. Aurora polarraren fenomenoa, eguzkiak eta lurraren eremu magnetikoak jaulkitzen dituzten partikulen elkarreraginaren bidez azaltzen duen teoria bat proposatu zuen. Marte eta Jupiterren artean planeta bat sortzeko saioak huts egin ondoren gelditu ziren hondakinak izan daitezkeela asteroideak iradoki zuen. Unibertsoa materiaz adina antimateriaz osatuta dagoela bermatzen duen teoria bat garatu zuen. Eguzki-sistemaren barruan momentu angeluarraren banaketa azaltzen saiatu direnetako bat izan zen.
Pomatorhinus horsfieldii
Pomatorhinus horsfieldii Pomatorhinus generoko animalia da. Hegaztien barruko Timaliidae familian sailkatua dago.
Hannes Alfvén
"Alfvénen uhinak" aurkitu zituen: plasmetan uhin magnetohidrodinamikoak zeudela iragarri zuen 1942. urtean. Bere ideiak izarretako plasmei eta izarretako erreaktoreei aplikatu zaizkie, eta bultzada handia eman diete plasma-konfinamendu magnetiko deiturikoaren bidez fusio nuklear kontrolatua egiteko ikerketei.
Lophodiodon calori
Lophodiodon calori Lophodiodon generoko animalia da. Arrainen barruko Diodontidae familian sailkatzen da.
Urki nano
Urki nanoa (Betula nana) urkien (Betula) generoko hosto galkorreko zuhaixka da, tundran jatorria duena.
Bataz beste, 1-1,2 metroko altuera du. Bi azpiespezie ditu:
Monsieur Fourcade
Monsieur Fourcade, euskaraz Fourcade jauna Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1889an egindako margolana da. Kartoi gaineko pastelez egina dago.
Azterketa
Margolanean agertzen den pertsona Henri Fourcade bankaria da, Toulouse-Lautrecen lagun urkoa; hori ikusteko margolanaren eskuineko goiko partean irakurtzen den eskaintza besterik ez da behar: "Nire Fourcade lagun onari, 89.HLautrec". Fourcade modelo gisa beste ikatz-ziriaz egidako marrazkia ezagutzen da.
Irudia Pariseko gaueko giroan kokatuta dago, etxe barruko festa-giro batean. Protagonista kenduta, ikusten diren bost pertsonak mozorrotuta dirudite. Koloreen ugaritasunak horrelako giroa islatzen du ere bai.
Erabilitako pitzelkadak arinak eta askatuak dira, marra gutxiz; horren ondorioz pertsonen irudiek itzalak dirudite. Fourcade eta antzean ikusten den begi-mozorroko emakumea dira nolabait salbuespena, zehaztasun gehiago erakusten baitute. Gainontzeko pertsonaiak oso eskematikoak dira.
Nova Prata
Nova Prata Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Tragulichthys jaculiferus
Tragulichthys jaculiferus Tragulichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Diodontidae familian sailkatzen da.
Nightcrawler (Marvel Comics)
Nightcrawler, euskaraz Gau Ibiltari, jaiotze izenaz Kurt Wagner, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta X-Men superheroi taldeko kideetako bat. Len Wein eta Dave Cockrumk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz Giant-Size X-Men komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1975eko maiatza).
Gambaiseuil
Gambaiseuil Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Nightcrawler (Marvel Comics)
Deabru eta tximino arteko izaki urdin itzura du. Bere ahalmenak onakoak dira: telegarraioa; gau ikusmen hobetua; gizakizgaindiko arintasun eta erreflexuak; isats prentsagarria; azalera guztietara itsasteko gaitasuna; itzaletan nahastu eta ezkutatzeko gaitasuna; borroka arteetan eta aurrez-aurreko borrokan maisutasuna.
Sinocyclocheilus lingyunensis
Sinocyclocheilus lingyunensis Sinocyclocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Nightcrawler (Marvel Comics)
Zinema
Zineman Alan Cumming eta Kodi Smit-McPhee aktoreek antzeztu dute.
Gambaiseuil
Biztanleria
2007an Gambaiseuil udalerrian erroldatutako biztanleak 63 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 27 etxebizitza zeuden, 21 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 6 bigarren erresidentzia ziren. Etxebizitza guzti hauek 27etxeak ziren. 21 etxebizitza nagusietatik 18 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek hiru gela zituen, 4 etxek lau zituzten eta 16 etxek bost zituzten. 16 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 6 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 15 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 49 ziren, horien artean 37 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 37 pertsona aktiboetatik 35 lanean zeuden (23 gizon eta 12 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra kirol-denda bat zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Harris Bank Addition II
Harris Bank Addition II, Ameriketako Estatu Batuetako Chicago hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 155 metro eta 38 solairu dauzka eta 1977an amaitu zuten eraikitzen.
Skidmore, Owings & Merrill  arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Jose Ramon Etxebarria
Jose Ramon Etxebarria Bilbao (Gernika, 1948ko maiatzaren 27a) euskal ingeniaria, fisikan doktorea, irakaslea, euskaltzalea, idazlea, itzultzailea eta politikaria da. Zientzia eta teknologia gaiak euskaraz ezagutarazteko testuak egiteko lanean nabarmendu da.
1966tik Bilboko Santutxun helduen euskara irakasle ibili ondoren, ikastolen mugimenduari eta, gero, unibertsitateari loturik, zientzia arloko material didaktikoak sortu eta terminologia landu zituen. Udako Euskal Unibertsitatean aritu zen hasieratik Euskal Herriko euskarazko unibertsitatea dinamizatzen eta irakasle lanetan.
1975etik, berriz, fisika irakasle aritu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (hasieran Bilboko Unibertsitate Autonomoa izan zena) 1992 arte. Euskara edozein arlotan baliatzeko hizkuntza izan zitekeela irmo aldeztu zuen eta, alde horretatik, ezagun bihurtu ziren Suarez Espainiako presidenteari jaulkitako hitzak, euskara energia nuklearrerako ere erabil zitekeela adieraziz. Bestalde, uko egin zion EHUko irakasle elkartuen estatus berriari eta kaleratua izan zen horregatik, baita protestaldi luze bati hasiera eman ere horren ondorioz.
Politikako militantzian, Ezker Abertzalearen ernamuineko alderdietako kide izan zen, baita Herri Batasunekoa ere 1980ko hamarkadan. Azken urteetan, itzultzaile, liburu-zuzentzaile eta irakas-materialen sortzaile aritu da, eta euskaltzain urgazle hautatu zuten 2006an. Euskarazko Wikipedian hainbat ekarpen egin ditu, artikuluak sortuz, onduz eta zuzenketak eginez, zientziako gai teknikoetan bereziki. 2020ko urrian, Eusko Ikaskuntzaren Manuel Lekuona Saria irabazi zuen.
Ikasketak (1966-1971)
Bilboko Ingeniaritzako Goi-Eskolan Ingeniaritza Industriala ikasi zuen. 1971n aurkeztu zuen bukaerako proiektuan erreaktore nuklear baten parametroen kalkulua landu zuen ("Cálculo de los parámetros de un reactor nuclear de tipo piscina").
1987an Industria Ingeniaritzan doktore titulua lortu zuen. Eskola berean aurkeztu zuen bere tesia izenburu honekin: "Ekuazio jaraunskorrak: I. Erradiazio elektromagnetikoa; II. Osin-muga fraktalak // Ecuaciones hereditarias: I. Radiación electromagnética; II. Fronteras fractales entre cuencas de atracción".
Euskara ikasteko gau-eskola eta material sortzailea (1966-1975)
1966an pertsona helduei euskara irakasteko gau-eskolen sortzailetako bat izan zen, Bilboko Santutxu auzoan. Bera garai hartan ez zen ingeniaritzako ikaslea baino. Urte haietan sortu zituzten euskara modu komunikatiboan eta praktikoan irakasteko Euskalduntzen eta Alfabetatzen liburuak. Ordura arte erabili zen "Euskara ire laguna" liburua agortu zenean, euskara batu berri hura ikasteko metodologia berritzaile bat sortu zuten. Irakasteko metodoaren aldeko ideiaren sorrera 1970ekoa da, Dimako bilera batean. 1973an Euskalduntzen metodoaren hiru liburukiak jaio ziren eta 1975ean argitaratu zuten Alfabetatzen metodoa. Modu autodidaktan, talde-lanean, eta Imanol Berriatuaren gidaritzapean asmatu zuten metodoak arrakasta lortu zuen gero, eta hainbat gau-eskoletan erabili zen hamarkada horretan, 100.000 ale saldu zituzten. Talde sortzaile haren kideak izan ziren Xabier Kintana, Rikardo Badiola, Jon Aurre, Juan Luis Goikoetxea eta Juanjo Zearreta. Garai hartan, 1971ean, Anaitasuna aldizkarian hasi zen idazten, erlatibitatearen teoriari buruz hasieran eta orokorrean dibulgazio zientifikoari buruz gero.
Fisika irakaslea unibertsitatean (1971-1992)
Ingeniaritzako ikasketak bukatuta Fisikako irakasle gisa aritu zen hainbat urtez Euskal Herriko Unibertsitatean (hasieran 1980ra arte Bilboko Unibertsitate Autonomoa zen) eta Udako Euskal Unibertsitatean. Garai hartan sortu zuten Udako Euskal Unibertsitatea, euskara unibertsitateko gaietan ere erabili ahal izateko. Etxebarria Fisika saileko sortzailea izan zen, baita sailburua ere urte luzeetan. 1976an irakasle eta ikasleen artean Leioako Zientzia Fakultatean mintegi bat eratu zuten, denen artean zientziako gaiak euskaraz lantzeko.
Militantzia politikoa (1974-2003)
Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkidea izan zen I. legegintzaldian. Juan Carlos Espainiako erregearen bisita zela-eta, 1981eko Gernikako Batzarretxeko istilua gertatu zenean HBko parlamentaria zen. Erregea berba egiten hasiko zen unean, Eusko gudariak kantatzen hasi ziren HBko parlamentariak, Juan Carlos errege espainiarra frankismoaren ordezkaria zelako, Francok ipini zuelako.
Hogei urte geroago, berriro itzuli zen urte batez politikara. Aznar Espainiako presidente zela, mende hasieran HB legez kanpo utzi zutenean, AuB izan zen ezker abertzaleko ordezkaritza mantentzeko aukeretako bat. Pertsona ezagun bat behar zuten, eta Etxebarriak onartu zuen hautagai eta eledun izateko egin zioten proposamena. Handik gutxira hori ere legez kanpo utzi zuten 2003an.
Itzultzaile. zuzentzaile eta irakas-materialen sortzailea (1992-2006)
Bestalde, 50 baino gehiago dira zuzentzaile gisa orraztu dituen liburuak eta tesiak. Horien artean aipagarriak dira Joserra Aihartza zoologoaren Ornodunak liburua eta matematikan klasikoetan klasikoenetako bat den Euklides-en Elementuak liburua, Patxi Angulo Martin-ek itzuli eta 2005ean Elhuyarrek argitaratu zuena.
UEU barruan testu-zuzenketako mintegiak dinamizatu zituen zenbait urtez.
Euskaltzain urgazle (2006tik)
Euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak 2006ko maiatzaren 26an. Harrezkero, Euskaltzaindiko Gramatika Batzordean parte hartu izan du, baita Euskera agerkariaren batzordean ere.
Testugintza teknikoko irakaslea unibertsitatean (2007-2018)
Testugintza teknikoan, hiztegigintzan eta dibulgazio zientifikoan pertsona zaildua izanda, unibertsitaterako irakasle kontratatuaren irudia onartu zenean berriro bihurtu zen EHUko irakasle 2007an, orduan Bilboko Ingeniaritza Eskolan eta Euskara teknikoa ikasgaia irakasteko. Azken garai honetan terminologia eta fraseologia berezituaren arloetan aritu zen Ikerketa-lanean.
Wikilaria (2017tik)
Lanetik jubilatu ondoren, Euskarazko Wikipedia osatzeko boluntario modura dihardu helburu zehatz batekin: Hezkuntza Atarian “kalitatezko 2000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat” izenburupean dagoen proiektua sendotzea. Zehazki, Fisikaren arloko artikuluak osatzen ari da, unibertsitatera bidean doazen ikasleei artikulu entziklopediko pedagogiko eta praktikoak eskaini nahian. 2020rako milioi erdi bat karaktere baino gehiago gehituta zituen arlo horretako artikuluetan (kontuan hartu ohiko eleberri batean 100.000 karaktere-edo egoten direla) eta 140tik gora irudi ere. Esaterako, artikulu hauek hobetu ditu eta horren ondorioz denek dituzte bere irudiak eta 20.000 karaktere baino gehiago: Azelerazio, Higidura zirkular, Indar, Indar zentrifugo, Masa, Presio, Presio atmosferiko, Tenperatura edota Zinematika.
Jakintza transmititzeko formatuak aldatu dira urteekin eta formatu guztiekin moldatu izan da Etxebarria; hasieran aitzindaria izan zen fisikako apunteak idazten, gero liburuak izan ziren eta online liburuak, eta azken aldian Wikipediako artikuluak argitaratzen ere aitzindarietako bat da bera.
Euskara unibertsitatean
Unibertsitateko irakaskuntzan euskara normaltasunez erabiltzeko ekimenak egin ditu etengabe, irakasgaiak euskaraz emanez eta unibertsitatean emandako irakasgaien programa ofizialetan oinarrituriko euskarazko testuliburuak prestatuz. 1970an sinestezina zena, alegia, Unibertsitatean edozein gai euskaraz azaldu ahal izatea, errealitate bihurtu da Jose Ramon Etxebarria bezalako kementsuei esker. Hori da gizon honen ekarpen handienetarikoa: utopia zena errealitaterako bidean jartzea.
Oraindik ikaslea zela, beste ikasle batek "electrón" euskaraz zelan esaten zen galdetu zion eta berak eman zion erantzunaz ("Electrón? Hori euskaraz ez da esaten.") hausnarketa eginda piztu zitzaion kontzientzia, euskaraz ere esan behar zen hura. Udako Euskal Unibertsitateko sorreran paper garrantzitsua jokatu zuen. Irakasle modura parte hartu zuen lehenengo bi urteetan (1973 eta 1974) Donibane Lohitzunen, eta 1975 eta 1976an Uztaritzen; gero, 1977tik aurrera Iruñera pasatzean, UEUren antolakuntza-taldean eta irakasle modura aritu zen hainbat urtetan. Besteak beste, Fisika saileko arduraduna ere izan zen, baita UEUko Batzorde Eragileko kide ere, bereziki argitalpenetako ardurak hartuz.
Garai hartan egilearen liburuen testu originalak eskuz idatzita jasotzen ziren, idazmakinaz testua idatzi eta hutsuneak uzten zituzten sinbolo matematikoak edo formulak geroago eskuz txertatzeko, baita irudiak marrazteko ere. Idazmakinaz idatzitako orrialdeak Martin Orberi pasa, Martinek egileari, eta honek “rotrina” hartu eta eskuz betetzen zituen hutsuneetako zeinuak eta irudiak. Lan horietan, Jose Ramon Etxebarriarekin, Jesus Mari Txurruka, Martxel Ensuntza eta Mari Karmen Menika aritzen ziren hasieran. Geroago Nekane Intxaurtza eta Ander Altuna ere aritu izan dira argitalpengintza zerbitzuan. Jarduera horretan UEUko 54 liburutan zuzentzaile-lana ere bete zituen eta UEUn testu-zuzenketako mintegiak dinamizatu zituen zenbait urtez.
UEUko Fisika Saileko burua izan zenean EHUko Zientzia Fakultateko euskal adarreko sustatzaile nagusietako bat ere izan zen, bertan 1980-81 ikasturtean jarri zuten martxan Zientzia Fakultateko lehen ikasgai ofizial bat euskaraz, zientziako testuak zelan idatzi behar ziren irakasteko ('Euskara Zientifikoa').
Testuinguru horretan, 1976ko abuztuan Paris-Match frantses aldizkariko kazetari batek Adolfo Suarez Espainiako presidenteari galdetu zion ea batxilergoa euskaraz edo katalanez ikasi ahal izango zen. Eta Suarezek erantzun zion galdera hori ergelkeria hutsa zela, ez zegoela irakaslerik "kimika" nuklearra euskaraz edo katalanez irakasteko gai. Euskal kulturako jendeak iraintzat jo zuen Suarezen esaldia, eta erantzun ugari jaso zituen; hala ere, ez Katalunian beste. Erantzunen artean ezagunena Jose Ramon Etxebarriarena izan zen, berak fisika euskaraz irakasten zuela.
EHUko bizitzaren lehenengo urteetan, 1970eko hamarkadan, EHUko Klaustroko kide izanik, irakasle eta ikasleen ordezkari modura UPV-EHUko euskararen lehenengo estatutuen ataleko aurreproiektua idatzi eta proposatu zuen taldeko kidea izan zen. Nahiz eta hasieran proiektua baztertua izan, bertan proposaturiko lerro nagusiak diseinaturik geratu ziren gerorako, eta urte batzuk geroago ofizialki onartuak izan ziren gehienak.
Bull (enpresa)
Bull frantziar konpainia multinazional bat da, superkonputagailuak, zerbitzariak, telefono mugikorrak eta teknologiarekin lotutako beste produktu batzuk garatu, fabrikatu, saltzen dituena. 1931n Fredrik Rosing Bull norvegiar ingeniariaren patenteak ustiatzeko sortua, 2014an Atosek erosi zuen.
Jose Ramon Etxebarria
Ekintzaile Santutxu auzoan: ikastola, Gau-eskolak eta Bertso-eskola
Santutxu auzoko Karmelo ikastolako zuzendaritzako kide izan da askotan. 1971n hasi zen urtebetez fisika-irakasle boluntario gisa, gero testuen prestatzaile modura eta, azkenik, alabak bertara sartzean, kooperatibako gurasoen ordezkari izan zen zuzendaritzako kide, harik eta 1993an Euskal Eskola Publikoaren Legearen bidez ikastola publifikatu zen arte. Santutxuko Gau-eskolak antolatu zituen Patxi Uribarren eta beste adiskide batzuekin, eta irakasle modura aritu zen 1971-73 tartean alfabetatze-klaseak ematen Karmelo elizako lokaletan. Hurrengo urteetan, gau-eskola haietako irakasle batzuekin batera euskara ikasteko Euskalduntzen metodoa (hiru liburuki) eta Alfabetatzen liburua prestatu zituen.
Ehari
Ehari (ofizialki Ehari / Ali) Gasteizko udalerria osatzen duten herrietariko bat da. 519 metroko garaieran kokatuta dago, Otoetara joateko bidearen ertzean. Herria iparraldetik inguratzen duen kalearen beste aldean Gasteizko Sansomendi auzoa. Beraz, Eharik aspaldi galdu zuen bere izaera landatarra.
Jose Ramon Etxebarria
Ekintzaile Santutxu auzoan: ikastola, Gau-eskolak eta Bertso-eskola
Alfabetatze-klaseen osagarri gisa, Santutxuko Bertsolari Eskola sortu zuten 1981-82 ikasturtean Xabier Amurizaren aholkularitzari esker. Gero, 1987ra arte, eskola hartako irakasle izan zen. Garai hartan hasi ziren Bilboko udalbatzaren babesean Bilboko Udaberriko eta Aste Nagusiko bertso-saioak antolatzen.
Santutxuko Bertsolari Eskolaren ordezkari modura aktiboki parte hartu zuen Bizkaiko eta Euskal Herriko Bertsozale Elkarteen sorkuntzan. 1986ko eta 1982ko Bertsolari Txapelketa Nagusietan bertsolari gisa parte hartu zuen.
Ehari
Historia
Ehari Gasteizko udalerrian integraturik geratu zen 1258an, inguruko beste hainbat herrixka bezala. Historiako beste aldi batzuetan ere berezko udalerria izan du; hala ere, 1877ko erroldan udalerri independente gisa desagertu zela adierazten da, eta geroztik beti Gasteizen pean egon da.
Jose Ramon Etxebarria
Mugimendu antinuklearra
Energia nuklearraz bazuen ezagutza, 1971n ingeniaritza titulua lortzeko egin zuen bukaerako proiektuan aztertu zuen eta. Baina energia nuklearraren erabileraz fidatzen ez zenez, Mugimendu antinuklearrarekin hainbat hitzaldi eman zituen 1970eko hamarkadan haren arriskuak azaltzeko. Bere ustez, gizartean baliatzeko energia sortzeko zentral nuklearrak eraikitzean, bazirudien konponduta geratuko zela hornikuntza elektrikoaren arazoa. Baina hasierako handiusteko propaganda laster isildu zen, arazo hura konpondu ez eta berriak agertu zirelako, hala nola energia horren mugatasuna, hondakin erradioaktibo arriskugarrien agerpena, zentralen inguruko jendearen aurkakotasuna... eta zoritxarreko istripuak.
Unibertsitateko irakasleria propioaren aldeko ekintzaile
1980ko hamarkadan unibertsitate asko sortu ziren eta irakasleriaren kontratazioa baldintza txarretan egiten zenez, hainbat protesta, eztabaida eta greba izan ziren lan-kontratua eta irakasleria propioaren alde. Etxebarria EHUko Klaustrokokide hautatua izanik Irakaslego propioaren legea sortzea hartu zuen helburutzat. 1990an herrialdeko epaitegiek arrazoia eman zien 100 irakasle batzen zuen mugimenduari, baina geroxeago Madrileko epaitegiak bertan behera utzi zuen erabaki hori eta irakasle gehienek lanera itzuli behar izan ziren 1992an lan-kontratuari uko eginez kontratu administratibo bat onartuta. Etxebarriak eta beste sei irakaslek ez zuten horrelako kontraturik onartu, EHUtik kanporatuak izan ziren eta 2007ra bitartean EHUtik kanpo izan zen bera. Bizitako esperientzia liburu batean jaso izan zen. Hamabost urteko borroka egin ondoren lortu egin zen gaur egun indarrean dagoen kontratu-mota hori legezkoa izatea, eta Etxebarria 2007an itzuli zen unibertsitateko irakaskuntzara, eskatzen zuten lan-kontratu baten jabe.
Unibertsitateko euskal adarren kudeaketa eta oro har irakasleriaren kudeaketa malgu eta eraginkorra lortzeko tresna oso baliagarria den irakasleria propioaren legea sortzeko eragile nagusietako bat izan da Etxebarria. 2006tik euskara teknikoa irakatsi zuen lan-kontratu batekin EHUko Bilboko Ingeniaritza Eskolan berak proposaturikoaren elementuak zeuzkan legea Eusko Legebiltzarrean onartua izan ondoren. 2018ko maiatzean, erretiroa hartu zuen 70 urterekin.
Zientziarekin disfrutatzea, ezagutzarako alaitasuna
Unibertsitatea eraikitzeko prozesua luzea da, eta horretan parte hartzeko zientzia maitatu egin behar da, pasioa eduki behar da zientzia egiteko, gogotsu ibili. Zientzia maitagarria da. Lan asko egin behar da, baina disfrutatu ere egiten da horretan. Konfiantza eduki behar da, eta lan eginez gero zerbait berri aterako dela sinistu.
Hainbat hitzaldi eman ditu zientzia dibulgatzeko, baita unibertsitatean erretiroa hartu eta gero ere. 2022an Nafar Ateneoan Zientzia-hitzaldi zikloan lau hitzaldi hauek eman zituen:
Testu teknikoak era ulergarrian idazteko joera berriak
Euskara batuaren oinarriak 1966an sortu eta gero, euskara batu horrekin unibertsitate mailako hizkuntza ulergarri, zehatz eta komunikatibo bat sortu behar izan zenean, Jose Ramon Etxebarria erronka hori gainditzeko sortu ziren aitzindari arrakastatsuetako bat izan zen (Andoni Sagarna, Mikel Zalbide, Xabier Mendiguren Bereziartu, Xabier Kintana, Luis Bandres, Joseba Intxausti, Klaudio Harluxet, Joan Mari Torrealdai, Jose Antonio Aduriz, Martxel Aizpurua, Lore Azkarate, Andres Urrutia...).
Belaunaldi horrek itzulpenak egiteko modu berriak ekarri zituen. Itzulpen literala ez zen sustatzen. Helburu nagusia testu ulergarriak lortzea zen, testuaren egitura apur bat aldatu behar bazen ere.
Euskaraz idazten trebakuntza lortzeko hainbat ikastaro eman zituenez, hainbat egileri testuak orrazten eta hobetzen lagundu zienez, unibertsitate mailako euskararen normalizazioko 'maisuen maisu' izan zela esan daiteke. Besteak beste, irakasle hauei lagundu zien beren tesi, tesina edo ikas-materialak prestatzen: Elena Agirre, Iñaki Alegria, Oscar Ezenarro, Maria Jesus Esteban, Iñaki Goirizelaia, Jazinto Iturbe, Andoni Larrea, Laura Mintegi, Txelo Ruiz, Kepa Sarasola, Jesus Mari Txurruka, Arantza Urkaregi...
Unibertsitatearen unibertsaltasuna eta eleaniztasuna
Etxebarriak guztiz unibertsala den fisikaren arloa euskarara ekarri du, eta hori egiterakoan arlo horretako testuak hizkuntza erabilienetara itzultzeko terminologia eta itzulpen-testu ugari sortu ditu. Hizkuntzen arteko zubi horiek orain eskura daude Interneteko baliabide terminologikoetan (Elhuyar hiztegia, Euskalterm-UZEI-Eusko Jaurlaritza...). Material horiek urteetan oinarri izan dira zientzia eta teknologiari buruzko liburu eta material ugari sortzeko, eta horrela, noski, une honetan zientzia eta teknologiari buruzko testuak automatikoki itzultzeko laguntza informatikoetan erabiltzen dira (itzultzailea.eus, batua.eus, ...), beroriek sortzeko oinarri ere izan dira.
Zehazkiago esanda, sortu duen euskarazko terminologia beste hiru hizkuntza hauekin lotu du: ingelesa, gaztelania, eta frantsesa. Hauek dira egindako lan batzuk:
Aldizkari eta egunkarietan
Anaitasuna aldizkarian parte hartu zuen 1971tik 1982an desagertu zen arte, hasieran idazle soil gisa gero erredakzioko kide eta azkenik zuzendari gisa Joan Mari Torrealdairen lekukoa hartuz, aldizkaria desagertu zen arte, arazo ekonomikoak zirela eta. Guztira 12 urtetan 249 artikulu idatzi zuen aldizkarian.
Liburuak
Itzulpenak, zuzentze-lanak eta testuliburuak kontuan hartu gabe ere, gutxienez 18 liburu idatzi ditu, 22 liburu-kapitulu, 32 artikulu zientifiko (fisikaz eta hizkuntzalaritza aplikatuaz) eta 17 euskal gaiei buruz. Bestalde, Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-baseak, guztira berak sorturiko 170 lan baino gehiago erakusten ditu. Bere liburu aipagarrienak hauek dira:
Kohei Kudo
Kohei Kudo (工藤 浩平, 1984ko abuztuaren 28a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako JEF United Chiba eta Kyoto Sanga FC.
Hamabi
Hamabi (12) hamaikaren ondoren eta hamahiruaren aurretik doan zenbaki naturala da.
Santiago do Sul
Santiago do Sul Brasilgo udalerri bat da, Santa Catarina estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Rheineck
Rheineck Suitzako udalerria da. Sankt Gallen kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Macheren
Macheren Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Rheineck
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Macheren
Biztanleria
2007an Macheren udalerrian erroldatutako biztanleak 2.944 ziren. Familiak 1.093 ziren, horien artean 203 pertsona bakarrekoak ziren (83 bakarrik bizi ziren gizonak eta 120 bakarrik bizi ziren emakumeak), 350 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 447 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 93 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.156 etxebizitza zeuden, 1.110 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 43 hutsik zeuden. 784 etxeak ziren eta 366 apartamentuak ziren. 1.110 etxebizitza nagusietatik 720 bere jabearen bizilekua ziren, 254 alokairuan okupaturik zeuden eta 135 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 29 etxek bi zituzten, 82 etxek hiru zituzten, 191 etxek lau zituzten eta 806 etxek bost zituzten. 1.010 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 456 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 585 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.027 ziren, horien artean 1.337 aktiboak ziren eta 690 inaktiboak ziren. 1.337 pertsona aktiboetatik 1.170 lanean zeuden (602 gizon eta 568 emakume) eta 167 langabezian zeuden (61 gizon eta 106 emakume). 690 pertsona inaktiboetatik 241 erretiraturik zeuden, 202 ikasten zeuden eta 247 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Macheren udalerrian 1.111 unitate fiskal zeuden, 2.965 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.970 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 91 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 19 eraikuntza enpresak ziren, 25 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 4 higiezinen enpresak ziren, 10 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 23 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 6 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 2 iturginak, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 6 jatetxeak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 arropa denda zen, 3 altzari dendak, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Macheren udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 786 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mudroňovo
Mudroňovo Eslovakiako udalerri bat da, Komárnoko barrutian kokatuta. 4,01 km²ko azalera du eta 121 biztanle 2017ko datuen arabera.
Lepidodactylus aureolineatus
Lepidodactylus aureolineatus Lepidodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Takashi Rakuyama
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako JEF United Ichihara eta Sanfrecce Hiroshima.
Tour Eqho
Tour Eqho (euskaraz: "Eqho dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1988an eraiki zen eta 131 metro zituen.
Tour Eqho-k paralelepipedo baten forma hartzen du eta horren erdian zilindro erdi bat aterako litzateke. Fatxaden izkinetan ez du leihorik, leku horietan euskarri zutabeak daudelako. Pilak hauek, ateratako zilindro erdiaren goialdearen azpian istorio batzuk gelditzen dituzte.
Morsø
Morsø edo Mors Danimarkako Iparraldeko Jutlandiako eskualdean dagoen uhartea da, bai eta izen bereko udalerria ere. Limfjord barnean kokaturiko uhartea da eta herri nagusia Nykøbing Mors da.
Geologia
Diatomita jalkinez osaturiko uhartea da, bertako hizkuntzan moler esaten zaiona. Moler museoa dago bertan, uhartearen historia geologikoa, daniarren bilakaera eta fosil ugari dauzka erakusgai.
Herriak
Nykøbing Mors da udalerriko eta uharteko hiriburua. 1299an jaso zuen hiri titulua eta gaur egun 9.198 (2011) biztanle ditu.
Garraioa
Bi zubi handik elkartzen dute Vendsyssel-Thy uhartea eta Jutlandia penintsularekin, 382 metro luzen den Vilsundbro iparralderantz eta 1717 metrotako luzera duen Sallingsund hegoalderantz. Trena eta ferry sistema ere baditu.
Laramie (Wyoming)
Laramie, AEBetan Wyoming estatuan dagoen udalerri bat da, Albany konderrian. 2010eko erroldaren arabera 30.816 biztanle zituen. Laramie ibaian dago, Wyoming estatuaren hego-ekialdean, Cheyenne hiriaren mendebaldean, Interstate 80 eta U.S. Route 287 errepideen loturagunean.
Doctor Octopus
Doctor Octopus, euskaraz Octopus Doktorea, jaiotze izenaz Otto Octavius doktorea, Marvel Comics komiki argitaletxearen superbilau bat da. Stan Lee eta Steve Ditkok sortu zuten eta lehenbiziko aldiz The Amazing Spider-Man komiki liburuaren 3. zenbakian agertu zen (1963ko uztaila). Bere ezizena olagarroek ("octopus") bezala gorputzetik ateratzen zaizkion lau beso mekaniko izatean datza.
Bere ahalmenak onakoak dira: ingeniari bikaina eta asmatzaile buruargia; genio baten intelektua; estrategian maisu; beso-mekaniko super-indartsuak eta iraunkorrak; bere besoen gaineko telepatia kontrola.
Zinema
Zineman Alfred Molina aktoreak antzeztu du.
Sherman konderria (Texas)
Geografia
Sherman konderriak 239,108 kilometro koadro ditu. Horietatik 43 ura dira. Beste 239,065 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,27 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 3,034 pertsonetatik 2,989 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1,227 dira. 12 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 15 pertsonek kokatzen zuten.
St. Margrethen
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
São João dos Patos
São João dos Patos Brasilgo udalerri bat da, Maranhão estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Albaston
, 'Trevalba', Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da.
Diplomystes camposensis
Diplomystes camposensis Diplomystes generoko animalia da. Arrainen barruko Diplomystidae familian sailkatzen da.
Zahra Joya
Zahra Joya, (persiaraz: زهرا جویا,) (Bamyan, Afganistan, 1992) hazara etniako afganiar kazetari saritua da. Rukhshana Media sortu zuen, erbestetik zuzentzen duen persierazko eta ingelesezko komunikabidea.
Ibilbidea
Joya 1992an jaio zen Bamyan probintziako herrixka txiki bateko hazara familia batean. Bost urte zituen talibanek boterea hartu zutenean Afganistanen. 1996tik 2001era bitartean, nesken hezkuntza ia guztia debekatu zuten. Joya mutil janzten zen, eta Mohammed deitzen zioten. Osaba gaztearekin ibiltzen zen egunero bi orduz eskolara iristeko. 2022an, Angelina Jolieri elkarrizketa egin zion time-rako, eta esan zuen familiako gizon batzuek, aita barne, emakumeen eskubideetan sinesten zutela. Estatu Batuek eta haien aliatuek Afganistan inbaditu eta 2001ean Taliban gobernua eraitsi ondoren, mozorroa utzi eta Kabulgo zuzenbide-fakultatean matrikulatu ahal izan zuen, aitak fiskal gisa egindako urratsei jarraitzeko asmoz. Ikaskideen kontaturik gabeko istorioengatik hunkituta, kazetari izatea erabaki zuen, nahiz eta Afganistanen kazetari izatea zaila izan.
Joyak komunikazio-zuzendariorde gisa lan egin zuen Kabulgo udal-gobernuan. Batzuetan, lankideen artean emakume bakarra zen. Egoera hau komentatu zuenean, esan zioten emakumeek ez zutela lanerako gaitasunik edo trebetasunik. 2020ko abenduan, Rukhshana Media sortu zuen, herrialdeko albiste feministen lehen agentzia, lagun baten iradokizunagatik eta gizonezko lankideek emakume kazetarien faltari buruz emandako erantzunengatik. Hedabideari Rukhshana deitu zioten, 19 urteko neska gazte baten omenez. Talibanek lapidatu egin zuten 2015. urtean, Ghor probintzian, familiak ezkontza bat hitzartu ondoren, maitale batekin ihes egiteagatik heriotza-zigorra jaso baitzuen. Joyaren helburua zen afganistango emakumeen bizitzaren errealitatea argitara ateratzea, bertako kazetariek argitaratutako eta informatutako istorioekin, bortxaketa eta ezkontza behartua bezalako gaiak jorratuz. Rukhshana Media bere aurrezkiekin ezarri zuen, baina Interneten diru-bilketa jarri behar izan zuen martxan bere jarduerari eusteko. Talibanak kritikatu zituen eta funtzionario publikoen aurkako errepresioaren berri eman zuen AEBetako tropa eta aliatuak erretiratu aurreko hilabeteetan. 2021ean, herrialdea talibanen eskuetan erori baino egun batzuk lehenago, The Guardianen lankidetzan aritu zen Women Report Afganistan proiektua argitaratzen, talibanek boterea hartzeari buruz informatzen zuena. Joyak eta bere lagunek hainbat mehatxu jaso zituzten kazetaritza-lanarengatik.
Talibanen helburu bihurtu zen Joya, bere erreportajeak eta jazarleak zirela eta. Bere bizitzaren beldur, herrialdetik ihes egitea erabaki zuen. Gobernu britainiarraren ebakuazio-abisua jaso zuen, eta hegazkinez Londresera eraman zuten. Rukhshana Media zuzentzen jarraitzen du erbestean, eta bere taldearekin harremanetan dago. Afganistanetik txostenak bidaltzen dizkiote isilpean. Afganistango kazetari gehienek lana utzi behar izan zuten talibanek boterea hartu ondoren.
Glyptothorax laosensis
Glyptothorax laosensis Glyptothorax generoko animalia da. Arrainen barruko Sisoridae familian sailkatzen da.
Erdi Aroko literatura
Erdi Aroko Literatura mende horietan batez ere Europan idatzitako liburuak dira. Gutxi gorabehera mila urteko garaia da, Mendebaldeko Erromatar Inperioaren amaieratik Pizkundearen hasiera arte, XVI. mende hasieran. Urte horien literatura, neurri handi batean, erlijioari buruzkoa da baina badira ere lan profanoak.
Haltz zuri
Haltz zuria (Alnus incana) haltzen generoko hosto galkorreko zuhaitza da, Ipar hemisferioan jatorria duena.
Erdi Aroko literatura
Hizkuntzak
Latina Mendebaldeko eta Erdialdeko Europa menderatzen zuen Eliza Katolikoaren hizkuntza zen eta Eliza ia hezkuntza iturri bakarra zenez, latina hizkuntza arrunta zen Erdi Aroko idazkietarako, baita inoiz erromanizatu ez ziren Europako zenbait lekutan ere. Nahiz eta oso ezagunak ez izan literatura aberatsa dugu latinez idatzitakoa Erdi Aroan.
Lepidodactylus browni
Lepidodactylus browni Lepidodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Haltz zuri
Azpiespezieak
Adituen arabera, 4-6 azpiespezie ditu (batzuk ezpezie ezberdintzat jotzen dute):
Erdi Aroko literatura
Hizkuntzak
Esan behar da, izan ere, latin ez zen beste hizkuntzetan idatzitako testuak Europa osoan gutxi izan zirela; gaztelaniazko kasuan oso eskasak.
Iberiar penintsulan ere arabiera eta moriskoen hizkuntza hartu behar dira kontutan.
Lan anonimoak
Epopeia hauek eta beste batzuk, idatziak izan aurretik ahoz-aho zabaldu ziren eta azaltzen dituzten narrazioak herrietan oso sustraituak zeuden. Idatzi zirenean egileen izenik gabe agertu ziren, anominoak bezala.
Erdi Aroko lan gehienak sinatu gabe heldu dira guregana. Lanen izaera hori ez da dokumentazioaren faltaren ondorioa bakarrik. Garai horieteko egileen funtzioak eta izaera ez zen gaur egungo modukoa, erromantizismotik aurrera zabaldua. Erdi Aroko egileek sortzaileak baino gehiago kopistak ziren: antziaroko egileen edo Elizako Gurasoen lanen behin eta berriro idazten zituzten, batzutan testu horiek hobetzeko aldaketak eginez. Sortu baino gehiago ezagutzen zituzten liburuak edertzen zituzten. Itxuraz liburu berriak zirenean ere benetako egilea zein zen ez zegoen batere garbi. Horregatik egiletzak ez zuen garrantzi handia izaten.
Erlijio literatura
Teologiarekin lotuta zeuden lanak nagusiak izan ziren Erdi Aroan. Klero kristaua garaiko gizartearen kulturaren erdian zegoen eta, horregatik, haien interesen arabera garatu zen literatura. Garaiko ereserki asko gorde dira. Liturgia, bestetik, oraindik ez zegoen bateratuta eta ohikoa zen ikuspuntu desberdinetako meza liburuak izatea. Antselmo Canterburykoak, Tomas Akinokoak eta Petri Abelardok teologiari eta filosofiari buruzko tratatu luzeak idatzi zituzten; lan horietan elizaren ideiak eta Antzinako Greziaren egileen ideiak lotzen saiatzen ziren Hagiografiek ere garapen handia ezagutu zuten kristauen fedea indartzeko asmoz. Zabalkunde handia ezagutu zuten ere Frantzisko Asiskoaren lanak.
Literatura profanoa
Literatura profanoaren kontzeptuak erlijioarekin lotura ez duela adierazi nahi du. Gaien aldetik, gai handi batzuk aurkitu izan dira:
Emakumeak Erdi Aroko literaturan
Erdi Aroan emakumezkoen eta gizonezkoen arteko diferentziak handiak ziren. Ohikoak ziren idazlan misoginoak baina, dena den, baziren ere beste motatako pentsamendu korronteak non emakumeen papera garrantzitsuagoa baitzen; hori izan zen kataroen kasuan. Nahiz eta baldintza zail horietan bizi, emakume batzuek idazteko gaitasuna garatu zuten ete, lan horretan, ospe handia lortu zuten. Aukera errazena testu erlijiosoak lantzea zen; ondoren santuak bezala kanonizatuak izan ziren emakume askok haien hausnarketak zein otoitzak liburuetan jaso zituzten. Horri esker Erdi Aroko emakumeen inguruko informazioa ezagutu izan dugu. Lan horietan hiru moja aipa daitezke: Klara Asiskoa, Brigida Suediakoa eta Katalina Sienakoa. Dena dela, emakume horien idazlanak sarritan ortodoxiatik kanpoan ikusten ziren eta boterea oso kritikoa agertu zen haien aurrean. Deigarriak dira bi emakume mistikoen lanak: Julian Norwichekoa eta Hildegarda Bingengoa.
Emakumeek ere beste motatako testuak idatzi zituzten, gizarteari buruzkoak, gorteko maitasunari buruzkoak... Esaterako, Maria Frantziakoak eta Christine de Pizanek garairako oso pentsamendu aurrerakoia erakutsi zuten.
Idazle juduak
Europa osoan zeuden idazle juduek ere literatura interesgarria sortu zuten. Idazle horien artean bi aipatuko ditugu: Maimonides, Kordoban jaioa, eta Rashi, Frantziako Troyesen jaioa. Biak oso ezagunak izan ziren eta beste egile juduen artean eragin handia ezagutu zuten.
Sinocyclocheilus longibarbatus
Sinocyclocheilus longibarbatus Sinocyclocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
San Inazio mendatea
San Inazio mendatea (bertako kartelean Santinazioko lepoa, frantsesez Col de Saint-Ignace) Lapurdin dagoen mendate bat da. Mendate honetatik Azkaine eta Sara udalerriak elkarlotzen dituen errepidea igarotzen da. 169 metroko garaiera du.
Bertan Larrungo tren ttipiaren geltokia dago, Larrun mendira igotzen den tren ttipia.
Kon Ichikawa
Kon Ichikawa (市川 崑) japoniar zinema-zuzendaria izan zen.
321 North Clark
321 North Clark, Ameriketako Estatu Batuetako Chicago hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 155 metro eta 35 solairu dauzka eta 1987an amaitu zuten eraikitzen.
Skidmore, Owings and Merrill arkitekto taldeak diseinatu zuen.