cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Angkor Wat
Izena
Gaur egungo izenak, Angkor Wat (អង្គរវត្) edo Nokor Wat (នគរវត្), "Tenplu Hiria" edo "Tenpluen Hiria" esan nahi du; Angkor hitzak (អង្គរ) "hiri" edo "hiriburu" esan nahi du, eta nokor hitzaren (នគរ) aldaera lokal bat da. Sanskritoko nagara hitzetik dator (Devanagari: नगर). Wat hitza (វត្) lehenago "tenpluen lurra" esateko erabiltzen zena da, hau ere sanskritotik eratorria, vāṭa (वाट), "itxitura" esanahiarekin.
Tenpluaren jatorrizko izena Vrah Viṣṇuloka edo Parama Viṣṇuloka zen (Sanskritoz), (បរមវិស្ណុលោក - Barom Visnulōk), hau da, Vishnuren bizileku sakratua.
Historia
Angkor Wat Siem Reap hiri modernotik 5,5 kilometrora dago iparraldean, eta lehenago hiriburuaren zentroa zen Baphuonetik hego-ekialdera distantzia labur batean. Kanbodiako eskualde honetan antzinako egitura ugari daude, eta hau eraiki zenean konplexu nagusiaren hegoaldean egin zen.
Angkor Wat Khmer Inperioaren arkitekturaren adierazgarri nagusia da, lehenengo tenpluak VI. mendekoak izanik. Tenplu erraldoi honen sustatzailea Suryavarman II.a izan zen, 1113tik 1150ra gobernatu zuena, eta boterea lortu zuena garai hartako Dharanindravarman erregea zena hil ondoren, bere gainean salto eginez erregea bere elefantean paseatzen ari zen bitartean. Horregatik, historialari batzuen ustez, tenplu honen tamaina erraldoiak, hein batean, bere erregealdiaren balizko ez-zilegitasuna baliogabetzeko nahiak eragindakoak dira.
Kondairak dioenez, erregeak jainkoen atseginerako toki batean kokatu nahi izan zuen tenplua eta, horretarako, ordokian idi bat askatu zuen eta etzaten zen tokian tenplua eraikitzea erabaki zuen. Egia izan ala ez, Suryavarman II.ak antzinako Yasodharapura hiriaren ondoan (sanskritoz "hiri sakratua" esan nahi duena ) ezarri zuen tenplua, egungo Siem Riep hiritik kilometro gutxira, eta bere arbasoek bezala, jauregia konplexuaren esparru harresituaren barnean ezarri zuen. Tenpluko lanak, erregea hil ondoren eten ziren eta ez zituzten jarraitu, eta beraz, gunearen eraikuntzak, soilik 37 urte iraun zuen. Tenplua Vishnuri dedikatua zen, eta erregearen estatu tenplu eta hiriburu gisa eraiki zen. Ez da oraindik aurkitu fundazio estelarik ez eta garaian bertan idatzitako inskripziorik, beraz ez dakigu zein den tenpluaren berezko eta jatorrizko izena. Baliteke Varah Vishnu-lok izena hartzea, hau da, "Vishnuren Egoitza Sakratua" jainko nagusiaren omenez. Ematen duenez lanak berehala amaitu ziren erregearen heriotzarekin, behe-erliebeetako batzuk bukatu gabe utziz.
1177an, Suryavarman II.aren heriotzetik 27 urtera, chamdarrek arpilatu zuten, gaur egungo Vietnamgo herri bat eta khemerren etsai tradizionala. Handik urte gutxira, Jayavarman VII.a erregearen etorrerarekin, inbaditzaileak kanporatu eta inperioaren mugak zabaldu ziren. Errege garrantzitsu hau, zeinaren erregealdia 1181etik 1220ra hedatu zen, hinduismoa utzi eta Mahāyāna adarraren budismora bihurtu zen , hiriburu berria hurbil zegoen Angkor Thomen ezarriz, Bayon tenplu berri bezala hartuz.
XIII. mendearen amaieran, Jayavarman VIII.a erregea hinduismora itzuli zen, Jayavarman VII.aren ondarearen zati bat suntsituz eta tenplu hinduista batzuk hobetuz, Angkor Wat barne. Jayavarman VIII.aren oinordekoa Srindravarman izan zen 1295ean, Sri Lankan monje budista ordenatu berri izan zena, eta berriz aldatu zuen inperioaren erlijioa, baina oraingoan budismoko Theravāda adarraren sinesmenak hartuz. XIV. eta XV. mendeen artean, Khmer Inperioak Sri Lankatik Theravada monje budistak jaso zituen, erlijio berrirako tenpluak eraldatuko zituztenak. Garai horretan birmoldatu zen Angkor Wat tenplua, Theravāda gurtzara egokitzeko.
Ez dakigu ziur zergatik utzi zen Angkor: litekeena da Khmer Inperioaren gainbehera izatea arrazoia, nagusiki mongolen (1283) eta siamesen (1369 eta 1431 artean) erasoaldien ondorioz, hiriburuak inbaditzaileekiko zuen gehiegizko hurbiltasuna agerian utzi zutenak, eta, beraz, gobernariek Tonlé Sap aintziraren hegoalderantz abiatu ziren, Phnom Penh eta Udong alderantz. Gainera, kokagune berri horiek Mekongen deltatik eta Txinako itsasotik hurbil egoteak merkataritzarako eta itsas trukerako egoera estrategiko hobea ematen zien, hain garrantzitsua eurialdian lehorreko garraioa ia erabat eteten zen eskualde batean. Epidemien edo goseteen arrazoia ere argudiatzen da (beharbada Erdi Aroko Izotz Aro Txikiak eragindakoak ), monarkia bere tronua hegoalderantz mugitzera behartuko luketenak. Edonola ere, Angkor 1432an utzi zuten, eta Loveken ezarri zuten hiriburu berria, egungo Phnom Penh hiriburutik gertu.
Hala ere, Angkor berriz populatua izan zen XVI. mendearen bigarren erdian: 1550ean, Ang Chan erregea (1516-1566) Angkor Thomera joan zen, hiriburua Loveken mantendu zuen arren, eta urte batzuk geroago, 1576an, Satha erregeak gortea Angkorrera eraman zuen berriro. 1594an siamdarrek Kanbodiako inperio ahula konkistatu zuten, eta Angkor behin betiko abandonatua izan zen.
Hiriak gainbehera izan arren, monje budistak Angkor Waten geratu ziren. Adibidez, Preah Poan galerian (gurutze formako galeria bat, zeina tenpluaren hirugarren esparruaren sarrera dena) Budaren zurezko, harrizko eta metalezko estatuak aurkitu ziren. Eskultura hauetako batzuk, XVI. eta XVIII. mendeen artean datatuak daude, eta frogatzen dute Angkor Wat tenplua, inguruko beste batzuk ez bezala, sekula utzia izan ez zela. Gainera, tenpluak Kanbodiako mugetatik kanpo oihartzuna izan zuen, aurkitu diren birmanierazko edo japonierazko idazkunek adierazten duten bezala.
Lekua eta planoa
Angkor Wat "mendi-tenplu" baten eta geroago eraikitako galeria zentrokideen multzo bakun bat da. Angkor Waten eraikuntza planoak erakusten du esanahi zerutiarren bat zegoela tenpluaren hainbat eraikuntzen kokapenean. Tenpluaren ekialde-mendebalde orientazioaz gain, tenpluaren erdialdetik eta terrazetatik dorre espezifikoak eguzkiak solstizioan duen kokapen zehatzarekin lerrokatuta daude. Tenplua Meru mendiaren errepresentazio bat da, jainkoen egoitza: erdiko dorreen boskoteak mendiaren bost puntak irudikatzen ditu, eta paretak eta lubanarroak inguruko mendiak eta ozeanoen errepresentazioak dira. Tenpluaren goiko esparruetako sarrera geroz eta esklusiboagoa zen, eta laikoak bakarrik beheko mailetan sar zitezkeen.
Khmer tenplu gehienetan ez bezala, Angkor Wat mendebaldera orientatuta dago, eta ez ekialdera. Maurice Glaize eta George Coedèsen arabera, Suryavarmanen intentzioa hileta-tenplu bat eraikitzea zen. Tenpluaren erliebeek ere ematen dute ikuspegi honen aldeko ebidentzia gehiago, erloju-orratzen kontra baitaude (prasavya Hindu terminologian), ordena ohikoaren aurka. Brahmanismoan ematen diren heriotza-erritualak kontrako ordenan izaten dira. Charles Higham arkeologoak ere aipatzen du dorre zentralean bildu zen balizko hilobi-txarro bat. Egile batzuen arabera, inoiz gorpu bat lurperatzeko egindako energia xahuketarik handiena izango litzateke. Freeman eta Jacquesen arabera, hala ere, badira Angkorren beste hainbat tenplu ez daudenak ekialderantz lerrokatuta, eta euren ustez Angkor Waten orientazioa Vishnuri dedikatua egoteagatik izango litzateke, mendebaldearekin lotutako jainkoa.
Eleanor Mannikka ikerlariaren arabera Angkor Waten lerrokatze eta dimentsioak ikusita, eta bertan dauden erliebeen edukia ikusita, Suryavarman II.a Erregeak bake aro berri baten hasiera aldarrikatu nahi izan zuen: "Eguzkiaren eta Ilargiaren denbora zikloak neurtuz eraiki zen Angkor Waten espazio sakratua, eta aginte dibino hau ganbera eta pasalekuetan ezarri zen, erregearen boterea betikotzeko helburuarekin, eta jainkoak baretzeko nahiarekin goiko zeruan". Mannikkaren proposamenak interesa eta eszeptizismoa jaso du inguru akademikoetan. Graham Hancockek, bestalde, Draco konstelazioaren errepresentazio bat izango litzateke.
Estiloa
Angkor Wat Khmer arkitekturaren adibide klasiko nagusia da, eta arkitektura estilo bati izena ematen dio. XII. mendean Khmer arkitektoek gaitasun handia zuten hareharria erabiltzeko, adreilu eta lateritaren ordez, eraikuntza material nagusi gisa. Ikusten diren egitura gehienak kareharri blokezkoak dira, laterita kanpoko horma eta barneko egiturazko ataletarako gorde zen bitartean. Harriak elkartzeko erabili zen materiala ez dugu ezagutzen, nahiz eta erretxina naturalak proposatu diren.
Kanpoko esparrua
Kanpoko esparrua, aintzirak inguratua, 1025 x 800 m luze-zabal da eta 82 ha hartzen ditu. Aintziraren perimetroa, 5,5 km luze, harrizko zenbait ilararekin mailakatuta dago. 12 m zabaleko bi pasabidek, Naga itxurako (5 edo 7 buruko suge mitikoa) balaustradaz apainduak, aintzira zeharkatzen dute ekialdean eta mendebaldean, tenplurako sarrera eta irteera ahalbidetuz.
Esparrua 5 m garai den lateritazko horma batez itxita dago, eta honen gainean 235 m luze den arkupe bat du, zeinaren kanpoaldean korridore kolomadun bat duen. Atarian hiru dorre nabarmentzen dira, sarrera banarekin: nagusia gopura edo sarrerako pabiloi bat da, aurretik arkupe txiki bat duena, alboetan bi sarrera txiki dituena, dirudienez elefanteak eta gurdiak pasatzen uzteko prestatuak.
Agian erregearentzat hil-tenplu bat izateagatik, edo beharbada Vishnu jainkoari eskainia egoteagatik (unibertsoaren mendebaldeko koadranteari lotua), Angkor Wat, gainontzeko tenpluak ez bezala, mendebalderantz orientatzen da. Horregatik, tenpluko erliebeetan kontatutako istorioen norabidea erloju orratzen kontrako noranzkoan irakurri behar da.
Mendebaldeko sarreratik erdiko tenpluko hiru esparru zentrokideetaraino, 10 m zabal eta 352 m luze den bide goratu bat garatzen da, hau ere naga estatuekin alboetan. 50 metrotik behin, balaustrada eten egiten da bi eskailera simetrikorekin, bidea eta zorua bereizten dituen metro eta erdia jaisteko aukera ematen dutenak. Lehen esparru honen lursail zabalean errege jauregia zegoen, eta tenpluaren populazio iraunkorra hartzen zuen, baina, bertan bizi ziren egiturak galkorrak zirenez, gaur egun ia ez da aztarnarik geratzen, "liburutegi" funtzioa zuten harrizko bi eraikinez gain, hauek ere erdiko bidearen simetrikoki kokatuta zeudelarik. Erdiko bide honen amaieran agertzen diren bi aintzira angeluzuzen handiak, 50 m zabal ingurukoak, jatorrizko tenplua baino geroago eraiki ziren. Gaur egun, esparru honetan monje budisten asentamendu txiki bat eta tenpluaren beste aldean dagoen beste herrixka txiki bat ditu, guztiak, askoz berriagoak eta interes arkitektonikorik gabekoak.
Bideak bi maila dituen gurutze-formako terraza batean amaitzen da, eta horrek aldi berean 258 x 332 metroko plataforma handira eramaten du. Plataforma horren gainean dago erdiko tenplua.
Tenplu nagusia
Tenplu nagusia, Angkor Wat erdigunean kokatua, Bakan deitzen da. Hasieran hindua izanik, eraldaketa handia izan zuen XVI. mendearen amaieran estupa budisten eskakizunetara egokitzeko. Tenplua, plataforma handi baten gainean dago, eta goratzen diren hiru esparrutan banatuta dago, korridore zutabedunez mugatuak eta muturretan pabiloiak dituztenak: hirugarren esparruak, kanpokoak, ez du dorrerik, eta bere erliebeak, tenplua eraiki zuen Suryavarman II.ari eskainiak daude. Bigarren eta hirugarren esparruek dorreak dituzte pabiloien gainean. Bigarren esparruak ez du behe-erlieberik, lehenaren erliebeak Vishnu jainkoari eskainiak dauden bitartean.
Esparruak zentrokideak diren arren, ez dira guztiz simetrikoak: ekialdetik sartuz, espazio gehiago dago bigarren eta hirugarren esparruen artean (kanpokoena). Alde horretan hiru sarrera ireki zituzten, gainontzeko orientabideetan egindako sarrera bakarraren ordez. Hiru galeriek hirugarren esparrua bigarrenarekin lotzen dute, ekialdeko hiru sarreretako bakoitza jarraituz. Galeria batek perpendikularki lotzen ditu hiru galeriak euren erdiko puntuarekin, Preah Poan izeneko gurutze formako egitura bat sortuz. Preah Poan galerien artean, lau lubanarro agertzen dira, jatorrian urez beteta zeudenak eta helburu erritualekin erabiltzen zirenak. Hurrengo mendeetan, tenpluaren gune honek garrantzi berezia hartu zuen, Budaren estatua ugarirentzako biltegi bezala balio izan baitzuen, "Mila budaren galeria" izena jasoz. Estatua hauetako gehienak, 1970eko hamarkadaren hasieran arpilatuak edo segurtasun arrazoiengatik erretiratuak izan ziren. Preah Poan galeriaren iparraldean eta hegoaldean, salbuetsitako bi "liburutegi" daude. Bigarren esparrura iristeko eskailera malkartsu batzuk igo behar dira, hindu ikonografiaren arabera jainkoen mendirako igoera irudikatzen dutenak. Bigarren esparruan, 115 x 100 metrokoa, bi "liburutegi" txikiago ere agertzen dira. Bigarren esparru edo maila hau, jada ez zen irisgarria herri xehearentzat eta, horregatik, bere arkitektura desberdina da: kanpoko hormak itsuak dira, eta galeria barnealdera irekitzen da soilik erliebe konplexuko zutabeek zeharkatutako leihoen bidez. Bigarren esparru barruan, esparru nagusiaren plataforma agertzen da, 11 eta 13 metro artean goratua iturri desberdinen arabera, eta bertara iristeko 70º inguruko malda duten eskailera aldapatsuak erabiltzen dira, mendebaldean izan ezik, norabide nagusiari jarraituz, non malda 50ºkoa den.
Lehen esparrua, soilik erregetzat eta apaiz nagusiarentzat irisgarria, 60 metroko aldea duen karratu bat da, Meru mendiaren tontorrak irudikatzen dituzten bost Prasat edo piramide-tenplu dituena. Bost tenpluak, euren artean, lau patio sortzen dituzten korridoreen bidez konektatuta daude, Preah Poan delakoaren antzekoak. Erdiko Prasat besteak baino handiagoa da eta bere oinarrian 4,6 m zabaleko nitxo bat dago non Vishnuren estatua bat zegoen. Nitxoak, jatorrian, lau puntu kardinaletan irekidurak zituen, baina gurtza budistarako birmoldaketaren ondoren, estatua lekualdatu eta ateak itsutu ziren, horietan Budaren irudiak zizelkatzeko.
1908an, erdiko prasat delakoan lau sarreretako bat ireki zen eta, 1934an, 25 metroko sakonerako hobi bat aurkitu zen, Vishnuren estatuak atseden hartu behar zuen tokiaren azpian. Hobian bi urre orri eta lau txikiago gordetzen zituen bakarrik, bi zafiro zurirekin batera, eta horregatik uste da altxorra lehenagotik arpilatua izan zela.
Dekorazioa
Tenpluko horma gehienak tamaina handiko eta oso egikera oneko behe-erliebedun frisoekin apainduta daude.
Kanpoko esparruko behe-erliebeek, perimetroko korridore zutabeduna apaintzen dutenak (edo agian, hobeto esanda, behe-erliebeak ikusteko ezarri zen korridore perimetrala), 2m garai dira, eta guztira 1.000 m² baino gehiago luze-zabal. Kanpo-hormaren ipar-ekialdeko zatia zizelkatu gabe geratu zen Suryavarman II.a hil ondoren, XVI. mendean, eta geroago kalitate artistiko txikiagoko behe-erliebeekin amaitu zen. Hegoaldeko horma izan ezik, erregeari eskainia, erliebeek Ramayana eta Mahabharata liburu epiko hinduen istorioak kontatzen dituzte eta gutxienez XVI. mendetik polikromatuta egon ziren, agian babes bernizarekin. Gaur egun, kolore arrasto partzialak baino ez dira ikusten gune puntualetan. Gutxienez hiru kolore daudela ezagutzen da: gorria, beltza eta urre kolorea.
Zizelkatutako motiboen artean, nabarmentzekoa da emakumezkoen ugaritasuna: iturri batzuen arabera devata edo jainkosa femenino hinduak dira, tenplu osoan 1500 inguru guztira, eta beste batzuk apsara edo zerutiar dantzariak dira, 2000 guztira.
Longueville (Mantxa)
Longueville Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Bubo cinerascens
Bubo cinerascens Bubo generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Longueville (Mantxa)
Biztanleria
2007an Longueville udalerrian erroldatutako biztanleak 601 ziren. Familiak 234 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 99 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 83 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Sousa teuszii
Sousa teuszii Sousa generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Delphinidae familian sailkatuta dago.
Angkor Wat
Kanpoko behe-erliebeak
Kanpo-hormako behe-erliebeak zortzi eszena nagusitan (horma bakoitzeko bi eszena) eta izkin-pabiloietan kokatutako eszena txikiagoetan banatzen dira. Sarrera nagusitik eta erloju orratzen aurkako noranzkoan, honako hauek dira eszena nagusiak :
Longueville (Mantxa)
Etxebizitza
2007an 296 etxebizitza zeuden, 242 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 295 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 242 etxebizitza nagusietatik 214 bere jabearen bizilekua ziren, 24 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 7 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 41 etxek lau zituzten eta 174 etxek bost zituzten. 219 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 105 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 129 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Angkor Wat
Turismoa
Kanbodiaren egoera politikoaren normalizazioa eman ostean, Angkor eta bere tenplu nagusia den Angkor Wat helburu turistiko oso garrantzitsua bilakatu dira. 2004an 561.000 turista jaso zituen, 2005ean 677.000 turista eta 2010eko urtarriletik abuztura 1.048.158 turista iritsi ziren.
Longueville (Mantxa)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
McKnightstown (Pennsylvania)
McKnightstown Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Adams konderrian kokatuta dago, Pennsylvania estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Longueville (Mantxa)
Diru sarrerak
2009an Longueville udalerrian 252 unitate fiskal zeuden, 660,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.345 euro zen.
Angkor Wat
Turismoa
Turistek eragindako higatzea ekiditeko, hala nola bandalismoa murrizteko, hainbat zonalde delikatu babesten ari dira gaur egun. Hala ere monumentu gutxitan dago Angkorren monumentuak bisitatzeko dagoen askatasuna bezainbeste leku gutxitan dago munduan. Bisitarien presioa txikitzeko egiten ari diren ekimenen artean ibilbide alternatiboak ezartzea dago, edo gauez ere bisitak egin ahal izateko argi artifiziala jartzea.
Longueville (Mantxa)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 29 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Angkor Wat
Turismoa
Turismoak uzten duen diruaren %28a artapen eta berreskuratze lanetarako erabiltzen bada ere, oraindik ere lanetako asko atzerriko ekarpenarekin finantziatzen dira.
Longueville (Mantxa)
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 drogeria zen.
Angkor Wat
Herri kulturan
Angkor Wat tenplua Kanbodiako banderan agertzen da, zerrenda gorriaren erdian, sarrera nagusiaren zurizko irudikapena dago, hiru dorrekin. Beti agertu izan banderan 1868tik, Frantziako protekturatu izan zenetik (japoniar okupazioan izan ezik).
Gainera, hainbat filmetan agertu da:
Longueville (Mantxa)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Longueville udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1968ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak
Dominak
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 45. postuan egongo litzateke beste 78 herrialdeekin batera.
Pilotan urrezko hiru, zilarrezko hiru eta brontzezko domina bat lortu arren, kirol erakusgarri gisa parte hartu zuenez ez ditugu kontuan hartzen.
Cârlibaba
Cârlibaba Errumaniako udalerri bat da, Suceava konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
1968ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak
Parte hartzaileak kirolaren arabera
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 20 kirol olinpikoetatik 9an hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainia, Frantzia eta Mexikoko selekzioekin.
Gerion
Gerion (antzinako grezieraz Γηρυών)greziar mitologian erraldoi beldurgarri bat zen, Krisaor eta Kalirroeren semea. Gerion gizakien itxurako hiru gorputzez osaturiko izaki bat bezala irudikatzen da. Eriteako uhartean bizi zela diote elezahar gehienek, gaur egungo Cadizen, itsaso mediterraneoaren mendebaldean. Ortro izeneko zakur baten jabea zen eta hainbat abeltzaintza lurren jabea, Eurition izeneko artzain batek zaintzen zituen lur hauek Ortro zakurrarekin batera.
1968ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak
Kirolarien zerrenda
Hona hemen Mexiko Hiriko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.
Jose Martin Mendizabal
Jose Martin Mendizabal Amundarain (izengoitia: Mendizabal I.a ; Aduna, 1942ko urriaren 16a) gipuzkoar harri-jasotzailea izan zen, Jose Mari Mendizabalen anaia. Bere garaiko harri-jasotzailerik handienetakoa izan da.
1968ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak
Kirolarien zerrenda
{| class="wikitaula sortable" ! Kirolaria !! Kirola !! Jaioterria !! Parte-hartzeak
Gerion
Izenaren jatorria
Gerion izena greziar γηρύειν (gerýein) aditzetik dator, oihukatu edo garrasi egin esan nahi du. Seguraski artzain bat zelako du izen hori.
Sanlúcar la Mayor
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 12.749 biztanle zituen.
Gerion
Heraklesen hamargarren lana
Heraklesek bere hamargarren lana betetzeko, Gerioni bere ganadua lapurtu behar zion. Gerionengana iristeko Libioko basamortua (gaur egungo Libian) zeharkatu behar zuen, bertako beroaz aspertuta Heliosi gezi bat jaurtitzea erabaki zuen, honek gelditzeko eskatuz, itsasoa zehrkatzeko urrezko kopa eman zion. Modu honetan iritsi zen Herakles Eriteara.
Eriteara iritsitakoan, Heraklesek Gerioni bere ganadua lapurtu zion. Honek Gerion haserretu eta lapurra jarraitzen hasi zen, suminduta. Gerion mendeku bila, bere kontra borrokatu zen, baina Heraklesek Hidraren pozoia zuen gezi bat jaurti zion. Gerionen hiru gorputzak zeharkatu eta hil egin zuen geziak.
Américo Castro
Américo Castro Quesada (Cantagalo, Rio de Janeiro, Brasil, 1885 maiatzaren 4a - Lloret de Mar, 1972ko uztailaren 25a) espainiar filologo eta idazlea izan zen, Noucentisme higikundekoa.
Bizitza
Ikasketak Granadan egin zituen. Madrilen Ramón Menéndez Pidal eta Francisco Giner de los Ríosekin egin zuen lan. Estatu Batuetako Princetongo Unibertsitateko irakaslea izan zen. Besteren artean, obra hauek eman zituen argitara: El pensamiento de Cervantes (Cervantesen pentsaera, 1925), España en su historia (1948), La enseñanza del español en España (1922), Lengua, enseñanza y literatura (Hizkuntza, irakaskuntza eta literatura, 1924) eta Santa Teresa y otros ensayos (Santa Teresa eta beste saio batzuk, 1929).
Clonmore (Armagh konderria)
Clonmore (irlanderaz Cluain Mór) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen herrixka bat da, Ulster probintzian. Blackwater ibaiatik hurbil dago, Armagh konderriaren iparraldeko muturrean eta Tyrone konderriaren mugan.
Villemotier
Villemotier Ain departamenduko Frantziako udalerria da, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean.
María José Granatto
María José "Majo" Granatto (La Plata, Argentina, 1995eko apirilaren 21a) argentinar kirolaria da, belar hockeyan lehiatzen dena.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu Argentinako taldearekin, Herbehereen atzetik eta Erresuma Batuaren aurretik.
Hyodectis
Hyodectis Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Hyodectis crenoides da.
Mantidactylus zipperi
Mantidactylus zipperi Mantidactylus generoko animalia da. Anfibioen barruko Mantellidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Paralticus amboinensis
Paralticus amboinensis Paralticus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Blenniidae familian.
Zientzia-fikzio
Zientzia-fikzioa arte-genero zabala da: etorkizunean edo unibertso ezezagunetan gerta litekeenaz hipotesiak egiten dira, egungo zientzia- eta teknika-ezagueretan oinarrituta. Zientzia-fantasiarekin nahas daiteke, baina genero horren kokalekua fantasiako munduak izaten dira (Eraztunen Jauna, kasu).
Zientzia-fikzioak hainbat ezaugarri ditu:
Gogorra
Egileak bere garaiko zientzia eta teknikaren proiekzioak egiten baditu etorkizunerantz, zientziari dagokionez sinesgarri egiteko asmoz, zientzia fikzio gogorra egiten duela esaten da.
Biclavula
Biclavula Dipluraren barruko Projapygidae familiako genero bat da. Hexapoda taldeko artropodoak dira.
Zientzia-fikzio
Gogorra
Garaian garaiko sinesmen zientifikoetatik asko urrundu gabe egiten den literatura da. Horretarako, egileak zientzia kontuak ondo jakin behar ditu eta ezin ditu garaian garaiko uste zientifikoak saihetsi.
Biguna
Egilearen helburu nagusia giza emozioak, gizartearen bilakaera eta abar izaten dira. Egilea ez da asko kezkatzen fisikaz, astronomiaz eta beste kontu zientifikoez: kezka nagusia giza jokabideak ditu, gizarte kontuak direlako.
Hasiera
Zientzia-fikzio terminoa Hugo Gernsback-ek sortu zuen 1926an, 1920ko Estatu Batuetako Amazing Stories izeneko narrazio espekulatiboko aldizkari ezagun batean. Badirudi erabilera goiztiar bat topatu dela 1851ko datarekin, eta William Wilsoni egozten zaio, baina erabilera isolatua da, eta terminoa ez zen orokortu gaur egungo adierarekin, harik eta Gernsback-ek modu trinkoan erabili zuen arte. Ordura arte, zientzia-fikziotzat jotzen ditugun narrazioek hainbat izen jasotzen zituzten, hala nola «bidaia fantastikoak», «mundu galduen kontakizunak», «utopiak» edo «zientzia eleberriak».
Zientzia-fikziozko lehen lana, gaur egun ulertzen den bezala, 1818n argitaratu zen Mary Shelley-ren Frankenstein edo Prometeo modernoa. Horren aurrekariak kondairetan eta mitoetan topatzen dira, mitologia grekoan adibidez. Ilargirako bidaiei buruzko istorio ezagunenak Cyrano de Bergerac-ena (XVII. mendea) eta Münchhausengo baroiarena (XVIII. mendea) dira. Carl Sagan eta Isaac Asimov, ordea, bat datoz esatean Johannes Keplerren Somnium (1634) dela zientzia-fikziozko lehen kontakizuna. Somniumek Ilargira doan abenturazale bat deskribatzen du, eta Keplerrek Lurraren mugimenduak Ilargitik nola ikusiko liratekeen azaltzeko duen kezka erakusten du. Beste batzuek Tomas Moro aipatzen dute aitzindari gisa; Utopia (1516) idazlan famatua dela-eta. Bestalde, aipagarria da Luziano Samosatakoaren "egiazko istorioa" idazlana, gaur egun zientzia-fikzioko generoan ohikoak diren hainbat elmentu baititu, hala nola gizakiak lurretik kanpora bidaiatzea, estralurtarrekin harremanak izatea eta abar. Ez da harritzekoa, izan ere aitzinako ipuin eta mitologietan elementu espekulatiboak ez ziren hain ezohikoak.
Shelleyren ondoren, zientzia-fikziozko narratibaren ezaugarriak aurreratu zituen beste idazle ezaguna Edgar Allan Poe estatubatuarra izan zen. Geroago, 1850eko hamarkadan, XIX. mendeko autore emankorrenetako bat izan behar zuena agertu zen, zientzia-abenturen alorrean: Jules Verne. 1863an argitaratu zuen zientzia-fikziozko bere lehen lana: Bost aste globoan. Lan horren agerpena mugarria izan zen.
Verne-ren ildotik, Europan ugaldu ziren mota horretako idazlanak, H. G. Wells geroko ekarpenarekin. Wellsen ondoren, XX. mendean, John Wyndham arloko hurrengo idazle handia izan zen. Eremu anglosaxoitik kanpo, Karel Čapek azpimarratu behar da, bere R.U.R. antzezlanean robot terminoa sortu zuelako eta zientzia-fikzioaren klasiko baten sortzailea delako: Arrabioen gerra.
Estatu Batuetan Mark Twain-en eta Jack London-en arloarekin erlazioa duten idazlanak egon arren, Edgar Rice Burroughs jotzen da zientzia-fikzioaren bertako aintzindaritzat.
Urrezko aroa (1938-1950)
Bigarren Mundu Gerraren ondoren, generoa aldatu zen. Eleberriek ipuinak zokoru zituzten eta argumentuak konplexuago bihurtu ziren. Aldizkari berriak ere sortu ziren eta nerabeen artean zabaldu zen zaletasuna.
Zilarrezko aroa (1951-1965)
Gerraosteko lehen izenburu nagusitzat har daitekeena ez zuen zientzia-fikziozko idazle batek idatzi, George Orwell-en 1984 (1948) eleberria mugarria izan zen eta. 1950ko hamarkadan, hala ere, idazle-zerrenda oso luzea da, eta generoko bizkarrezurra osatzen dute: Robert A. Heinlein, Isaac Asimov, Clifford D. Simak, Arthur C. Clarke, Poul Anderson, Philip K. Dick, Ray Bradbury, Frank Herbert, Stanislav Lem eta beste asko.
Aro berria
1965etik 1972ra bitartean igarotako urteak dira generoaren literatura-esperimentazio handieneko garaia. Erresuma Batuan, Michael Moorcock New Worlds aldizkariaren zuzendaritzara iristearekin lotu ohi da. Moorcockek, orduan 24 urteko gazteak, William Burroughs eta J.G. Ballard-en literaturaren eredu eta teknika berriei egin zien leku. Zientzia-fikzioaren urrezko eta zilarrezko aroetako robot eta inperio galaktikoetatik urruntzen hasi ziren gaiak, eta ordura arte landu gabe zeuden gaiak hartu zituzten ardaztzat: kontzientzia, barne-munduak, balio moralen erlatibizazioa, eta abar. Aro berri hontako ordezkariak dira Samuel Ray Delany, Judith Merril, Fritz Leiber, Roger Zelazny, Philip K. Dick, Ursula K. LeGuin, Philip José Farmer eta Robert Silverberg,
Cyberpunk eta Postcyberpunk
1980ko hamarkadan, gero eta nonahikoagoak ziren konputagailuek eta lehen sare informatiko globalak agertzeak izugarri handitu zuten autore gazteen irudimena, sinetsita baitzeuden horiek eraldaketa ekarriko zutela gizartean. Ernamuin horretatik sortu zen cyberpunk (edo ziberpunk) mugimendua. Termino horrek ikuspegi ezkorra eta desengainatua biltzen ditu, teknologiak eta kapitalismo basatiak menderatutako etorkizun baten ikuspegi ezkorra, eta «punk» menderakaitz eta iraultzailea, askotan anarkista. Idazle belaunaldi berri bat sortu zen etiketa horren azpian, William Gibson, Bruce Sterling eta Neal Stephenson buru zirela.
Geroago ezkortasun hori modulatu zen. Postcyberpunk eleberrietan, askoz ohikoagoa da protagonistak beren komunitateetako kide errespetagarriak izatea: zientzialariak, militarrak, poliziak eta baita politikariak ere. Pertsonaia marjinalagoen kasuan ere, statu quo-a mantendu edo hobetzeko interesa izaten dute, ez hura suntsitzeko interesa, ziberpunkean ohikoa zen bezala. Postcyberpunk etiketa jaso zuen lehen eleberria Snow Crash (1992) da, Neal Stephenson-ek idatzia
Euskaraz
Genero horretan zerbait argitaratu duten idazleen zerrenda osatu gabe bat (alfabetikoki): Itzulpenak:
Media Luna kalea (Iruñea)
Media Luna kalea  Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.
Izena
Izena alboan duen Medialuna parkeari zor dio..
Kokapena
Emilio Arrieta kalean hasi, eta ipar-hegoalderanzko norantzan Nafarroa Behereko etorbidea zeharkatuz, Eguesibar kalean amaitzen da, Bihotz Sakratua ikastetxearen eta Mojardín Lizeoaren parean.
Bere ibilbidean zehar honako kale hauek batzen zaizkio: Leire kalea, San Fermin kalea, Nafarroa Behereko etorbidea, Felipe Gorriti kalea, Baztan Harana kalea, Aralar zeharkalea, Amaiurko Gaztelua kalea, Deierri kalea, Iturralde Suit kalea, Arakil Ibarra kalea, Julio Ruiz de Alda kalea, Pascual Madoz kalea, Zaraitzu Ibarra kalea eta Cipriano Olaso kalea.
Bestalde, Aralar kalea eta Erronkari Ibarra kalearekiko paraleloki doa.
Lutherville (Maryland)
Lutherville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Baltimore konderrian kokatuta dago, Maryland estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ménesplet
Ménesplet Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Dordoina departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ménesplet udalerrian erroldatutako biztanleak 1.551 ziren. Familiak 622 ziren, horien artean 144 pertsona bakarrekoak ziren (41 bakarrik bizi ziren gizonak eta 103 bakarrik bizi ziren emakumeak), 235 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 206 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 37 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 729 etxebizitza zeuden, 635 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 53 bigarren erresidentzia ziren eta 41 hutsik zeuden. 707 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 635 etxebizitza nagusietatik 489 bere jabearen bizilekua ziren, 124 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 26 etxek bi zituzten, 81 etxek hiru zituzten, 228 etxek lau zituzten eta 296 etxek bost zituzten. 540 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 286 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 294 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 969 ziren, horien artean 666 aktiboak ziren eta 303 inaktiboak ziren. 666 pertsona aktiboetatik 591 lanean zeuden (316 gizon eta 275 emakume) eta 75 langabezian zeuden (40 gizon eta 35 emakume). 303 pertsona inaktiboetatik 143 erretiraturik zeuden, 47 ikasten zeuden eta 113 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ménesplet udalerrian 663 unitate fiskal zeuden, 1.602 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.443 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 58 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 9 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 4 igeltseroak, 1 margolaria, 5 zurginak, 2 iturginak, 3 argiketariak, 1 albaitaria eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen eta 1 elektrotresna denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bubo poensis
Bubo poensis Bubo generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Collegeland (Armagh konderria)
Collegeland (irlanderaz An Choláiste) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen baserri edo landa eremu bat da, Ulster probintzian. 2011n 122 biztanle zituen.
Charlemont udalerrritik hurbil dago, eta Blackwater ibaiaz bestalde Tyrone konderria eta Moy udalerria bertatik-bertara dauzka.
Astrid Suediakoa
Karlos Suediakoa eta Ingeborg Danimarkakoaren alaba izan zen. 1926 Leopoldo III.a Belgikakoarekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten:
Cornu Luncii
Cornu Luncii Errumaniako udalerri bat da, Suceava konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Astrid Suediakoa
Berak eta bere senarrak Brabanteko dukea eta dukesa titulua jaso zuten. 1934an Alberto I.a Belgikakoa erregea hil zen eta bere seme Leopoldo errege bihurtu zen eta Ingrid erregina ezkontide.
Cornu Luncii
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Astrid Suediakoa
Ingrid oso preziatua izan zen Belgikan, emakume, haur eta behartsuekin egindako karitatezko lanengatik. Auto istripu batean hil zen Suitzan 1935eko abuztuaren 29an.
Santiponce
Santiponce Sevillako udalerria da, Aljarafe eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 8135 biztanle zituen.
Mantidactylus zolitschka
Mantidactylus zolitschka Mantidactylus generoko animalia da. Anfibioen barruko Mantellidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Magonympha
Magonympha Gelechiidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Magonympha chrysocosma da.
Colmareko barrutia
Colmareko barrutia departamenduaren barruan dagoen Frantziako barruti bat da. 188.566 biztanle ditu 1.128 kilometro koadrotan. Guztira 94 udalerri ditu. Bere hiriburua Colmar-Ribeauvillé da.
Girona Fútbol Club
Girona Fútbol Club futbol talde katalana da, 1930ean Girona hirian sortutakoa. Gaur egun, 2021/2022 denboraldian igo ondoren, Espainiako Ligako Lehen Mailan jokatzen du.
Sorrera
Futbola XX mende hasieran iritsi zen Gironara eta lehenengo taldea Strong Esport historikoa izan zen. 20. hamarkadan CE Gironí eta Unió Esportiva Girona sortu ziren baina bigarren hau ekonomia arazoengatik desagertzean talde indartsu bakarra eratzea erabaki zen eta 1930an Girona Futbol Club sortu zen. 1936an Bigarren mailara igo zen.
Gerra Zibilaren ondoren bigarren eta hirugarren mailen artean aritu zen baina 1959 eta 1977 artean hirugarren mailatik igo ezinik ibili zen.
Lehen mailarako igoera
2007-08 denboraldian Raül Agné entrenatzailearen eskutik bigarren mailara itzultzea lortu zuen eta 2013an lehen mailara igotzeko play-offak jokatu zituen, ez zuen ordea bere helburua lortu. Hurrengo denboraldia kaskarragoa izan zen eta azken partidararte itxaron behar izan zuen salbazioa lortzeko.
2014-15 denboraldia goiko postuetan ibili zen, sailkapen buru ere bai hainbat jardunalditan. Azken partida etxean zuen, baina Lugok luzapenean sarturiko golaren erruz bigarren postua galdu eta play-offa jokatzea egokitu zitzaion. Zaragozaren aurka izan zuen lehen kanporaketa, eta Romaredan 0-3 irabazita kataluniarrak pozik ziren arren etxean 1-4 galdu eta igoerarik gabe gelditu ziren. 2015-16 denboraldian laugarren egin ondoren berriz jokatu zituen play-offak baina finalean ezin izan zuen Osasuna garaitu. Azkenik 2016-17 denboraldian lortu zuen igotzea, Ligan bigarren egin ondoren. Debuta egin zuen urtean maila ona erakutsi zuen, urtean zehar Europako postuetatik gertu ibili zen, eta azkenean 10. amaitu zuen. 2018-19 denboraldia ere txukun hasi zuen eta Errege Kopako final laurdenetara iritsi zen, baina bigarren itzulia oso txarra egin eta azken jardunaldian maila galdu zuen.
Txokolate esnedun
Txokolate esneduna % 25 eta % 40 arteko kakaoa duen txokolatea da. Gainera, kakao-gurina, esnea, (normalean esne-hautsa) eta azukrea ditu.
Girona Fútbol Club
Lehen mailarako igoera
2020an Ligan bosgarren egin eta igoera play-offak jokatu zituen. Finalean Elx CF izan zuen aurkari. Joanekoan 0-0 egin ondoren itzulerakoan alacantarrek 96. minutuan sarturiko gol bakarraren erruz saririk gabe gelditu zen. 2022an azken jardunaldin lortu zuen play-offetara sailkatzea eta lehenengo Eibar eta ondoren Tenerife kanporatuta Lehen mailara itzuli zen.
Nafarroako Gorteen kalea (Iruñea)
Nafarroako Gorteen kalea Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.
Bubo vosseleri
Bubo vosseleri Bubo generoko animalia da. Hegaztien barruko Strigidae familian sailkatua dago.
Girona Fútbol Club
2023/2024 Taldea
(kapitaina)
Nafarroako Gorteen kalea (Iruñea)
Kokapena
Iruñeko zezen plazaren parean hasten da, iruindarrek Telefonicako bihurgunea gisa ezagutzen duten gunean, Estafeta kalea, Amaia kalea, Ahumadako dukea kales, Joanes Albretekoa kalea eta Labriteko jaitsierak bat egiten duten lekuan, eta San Ignazio eliza eta Saide Karlos III zinemak aretoaren parean maiatzen da, San Ignazio etorbidea, Lizarra kalea eta García Castañón kalearen arteko elkargunean.
Montguers
Montguers Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Txokolate esnedun
Tabletetan edo barretan saltzen da, eta jatorrizko aurkezpenean edo beste osagai batzuekin nahasita ager daiteke, hala nola arroz puztua eta txigortua, kakahuete zatika, arbendola zatikatuak, hur zatikatuak, etab.
Girona Fútbol Club
Irabazitako txapelketak
bigarrena 2017-18 denboraldian.
Montguers
Biztanleria
2007an Montguers udalerrian erroldatutako biztanleak 58 ziren. Familiak 20 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Txokolate esnedun
Historia
XIX. mendearen azken laurdenean agertu zen lehenbizikoz txokolate esneduna Europan, Suitzan, 1875ean. Daniel Peter izan zen txokolatean esnea (Nestlék esne-hautsa erabiltzeari utzi zion) sartzeko ideia izan zuen lehen pertsona.
Montguers
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Txokolate esnedun
Historia
Ondoren, Kohlr eta Cailler-ekin elkartu zen, eta, azkenean, Nestlérekin elkartu zen 1930 inguruan. Horrela, elikagai horren ekoizpena indartu egin zen.
Kakao-gurin
Kakao-gurina txokolatearen ekoizpen prezesuan sortzen den kakaoaren gurin natural jangarria da. Kakao-gurinak txokolatearen nolabaiteko zaporea du. Txokolate zuria ekoizteko erabiltzen den kakaoaren osagai bakarra da.
Txokolate esnedun
Osagaiak eta prozesua
Txokolate esnedunak gainerako txokolate-barietateen antzeko eraldatze-prozesua behar du, barietateak egiteko erabiltzen diren proportzioak izan ezik.
Montguers
Etxebizitza
2007an 53 etxebizitza zeuden, 24 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 53etxeak ziren. 24 etxebizitza nagusietatik 19 bere jabearen bizilekua ziren, 2 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 4 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 14 etxek bost zituzten. 18 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 8 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Merindadeen plaza
Merindadeen plaza Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen plaza bat da.
Girona Fútbol Club
Irabazitako txapelketak
2007-08
Nafarroako Gorteen kalea (Iruñea)
Kokapena
Bestalde, Orreaga kalearekiko paraleloki doa.
Montguers
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Merindadeen plaza
Kokalekua
Iruñeko Bigarren Zabalgunean kokatua dago, plaza honetan honako etorbide eta kaleek bat egiten dute: Karlos III.a etorbidea, Teobaldoak kalea, Nafarroa Behereko etorbideak eta Navarro Villoslada kalea.
Nafarroako Gorteen kalea (Iruñea)
Ondarea
Kale honen inguruan honako eraikin edo leku nabarmenak daude:
Merindadeen plaza
Azpiegiturak eta garraioa
Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren honako lineek plaza honetan geltokia izan eta zerbitzu hauek eskaintzen dituzte:
Montguers
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 32 ziren, horien artean 27 aktiboak ziren eta 5 inaktiboak ziren. 27 pertsona aktiboetatik 25 lanean zeuden (14 gizon eta 11 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 5 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Txokolate esnedun
Osagaiak eta prozesua
Txokolate zuriak ez bezala, esnedunak kakao-orea ematen du osagaien artean (oro har, % 40tik beherako proportzioan, baina goi-mailako sukaldaritzarako eta gozogintzarako txokolate esnedunaren barietateak ere % 50etik gorakoak dira). Kakao-oreak kolore bereizgarria ematen dio txokolate horri.
Montguers
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Montguers udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Txokolate esnedun
Osagaiak eta prozesua
Esne-hautsa edo esne kondentsatua (txokolateari gozotasun handiagoa ematen diona, eta kakaoaren samurtasuna leuntzen duena) eta kakao-orea eta azukrea dira txokolate esneduna egiteko erabiltzen diren beste osagaiak.
Corrinshego
Corrinshego (irlanderaz Cor-fhuinnseoige) Ipar Irlandako Armagh konderrian dagoen baserri edo landa eremu bat da, Ulster probintzian.
Montguers
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Little Sturgeon (Wisconsin)
Little Sturgeon Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Door konderrian dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Sanger (Texas)
Sanger Texasko hiri bat da. Denton konderrian kokatua dago. 2010ean 6,916 biztanle zituen, 28.19 kilometro koadrotan banatuta.
Txokolate esnedun
Osagaiak eta prozesua
Esne edukia dela eta, txokolate zuriak bezala, kaltzio kopuru handiak ematen ditu, baita txokolate beltzak baino kaloria gehiago ere, azukre gehiago sartzen baititu.
Fruitu lehorrak ere aurki ditzakegu osagaien artean, eta, beraz, ekarpen kalorikoa eta proteikoa handitu egiten dira.
Txokolate esneduna neurriz jateak onura handia ekarriko du beti gure osasunean, bai fisikoan (nutrizio-balio aberatsak dituelako), bai mentalean (indarberritzen, lasaitzen, ondorio afrodisiakoak izaten laguntzen du, etab.), eta funtsezko elikagai bihurtzen da gure eguneroko dietan.
Antonio Arzak
Antonio Arzak Alberdi (Donostia, Gipuzkoa, 1855eko uztailaren 26a - Donostia, 1904ko urriaren 11) idazlea, musikagilea eta kultura eragilea izan zen. Besteak beste, Euskal-Erria aldizkariaren zuzendari izan zen hogei urtez, Donostiako Orfeoia sortu zuen, eta antzerkiaren sustatzaile izan zen.
Biografia
Donostiako Ategorrieta auzoan jaio zen, Baderas izeneko etxean. Gerora, 1882ko urtarrilaren 21ean, etxe hori saldu egin zioten Servantes de Marie d'Anglet erlijio kongregazioari Antonioren gurasoek, bertan komentua eta ikastetxea egin zezaten.
San Bizenteko parrokian bataiatu zuten, 1855eko uztailaren 28an. Ama Antonia Ramona Justa Alberdi Agirre eta aita Manuel Arzak Izagirre izan zituen, biak donostiarrak.
Berrogeita bederatzi urte zituela hil zen, Donostian, arreba alargun Josefaren etxean, bihotzekoak jota. Haren hil-berriak atsekabe handia zabaldu zuen Euskal Herrian eta, bereziki, Donostiako euskaltzaleen artean. Biharamuneko egunkarietan idatzitako ohore-hitzen artean, hauxe idatzi zuen Biktoriano Iraolak: «Bera zan gure argibidea, berak gidatzen ginduan, euskal zaliak gelditu gera ume zurtzaren moduan». Artzain Onaren katedralean egin zizkioten elizkizunen gastuak Donostiako udalak ordaindu zituen.
Idazlea
Gazterik argitaratu zuen bere lehen poema, 1880an, «Azken agurrak gure etsaigoari», Jose Manterolaren Cancionero Vasco obraren barruan.
1881ean, Iruñeko Revista Euskara de Navarra aldizkariak kaleratu zuen Arzaken lanik ezagunenetakoa: «Iltzen bazaigu ama euskera euskaldunak: illak gera!» izeneko artikulua.
Etengabe argitaratu zituen olerkiak eta bestelako lanak aldizkarietan, berak zuzentzen zuen Euskal-Erria aldizkarian batez ere. Lan guztietan ageri du Arzakek izadiari zion maitasuna, jarrera bakezalea eta kristau sinesmen sakona.
Kultur eragilea
Manterola bat-batean hil orduko, Antonio Arzakek hartu zuen 1884an Euskal-Erria aldizkariaren zuzendaritza. Urte berean euskal festak antolatzen zituen Euskarazko Itz-Jostaldien Batzarra elkarteko idazkari izendatu zuten. Erakunde horren barruan, lan handia egin zuen urterik urte, Euskal Herrian barrena antolatzen ziren lore-jokoak antolatzen.
Donostiako Udal Liburutegiko zuzendari izan zen bere bizitzaren azken urteetan. Bere lanari eta kultur senari esker, liburutegiaren funtsa asko aberastu zen. Hil hurren, bere azken lana izan zen liburutegiaren katalogoa osatzea, Catálogo por orden de materias y alfabético de autores (1904) izenburuaz.