cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grayan-et-l'Hôpital
Diru sarrerak
2009an Grayan-et-l'Hôpital udalerrian 544 unitate fiskal zeuden, 1.177,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.560 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 82 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 13 eraikuntza enpresak ziren, 20 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 16 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 8 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 11 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 27 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 igeltseroak, 2 margolariak, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 3 ile apaindegiak, 11 jatetxeak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 5 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 1 okindegi zen, 2 harategiak, 2 arropa dendak eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Grayan-et-l'Hôpital udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Akitaniako blonda
Akitaniako blonda (Blonde d'Aquitaine; Blonda d'Aquitània) Akitaniako bertako behi arraza bat da, Garona eta Pirinio artean jatorria duena. Kolore zuriko behi hauek bertoko hiri arrazen bat-egitearen ondorioak dira: Garonnais, Quercy eta herriko behi gorri hain zuzen ere.
Abre los ojos
Abre los ojos (euskaraz Ireki Begiak) 1997ko Alejandro Amenábar txiletar-espainiar zinema zuzendariak zuzendutako thriller psikologiko film bat da. Eduardo Noriega, Penélope Cruz, Chete Lera, Fele Martínez eta Najwa Nimri aktoreek antzeztu zuten.
Grayan-et-l'Hôpital
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Abre los ojos
2001ean Cameron Crowe estatubatuar zuzendariak zuzendu eta Tom Cruise aktoreak antzeztutako Vanilla Sky izeneko berregokitzapena izan zuen.
Grayan-et-l'Hôpital
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Abre los ojos
Zenbait kritikariek film honetan agertzen diren errealitate eta ametsen planoen nahasketak Pedro Calderón de la Barca espainair antzerkigilearen La vida es sueño ("Bizitza ametsa da", 1635) antzezlanarekin parekatu dituzte.
Argumentua
César (Eduardo Noriega) mutil gazte eder eta aberatsari nesketan egitea asko gustatzen zaio, ez ordea konpromezua. Halere, bere urtebetetze jaian Sofíaz (Penélope Cruz) maiteminduko da, bere adiskidemina Pelayoren (Fele Martínez) neskalaguna dena. Nuria (Najwa Nimri), Césarren iraganeko maitalea, jeloskor dagoenez bera eta César doazen autoaren istripua eragingo du, ondorioz Césarren aurpegia guztiz desitsuratua geldituko da. Une horretatik aurrera bere bizitza erabat aldatuko da, izugarrizko ametsgaiztoa bilakatuz.
Surpierre
Surpierre Suitzako udalerria da. Friburgo kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Tiraque probintzia
Tiraque probintzia (Provincia de Tiraque) Boliviako Cochabamba departamenduko probintzia bat da. 1739 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 35017 biztanle zituen.
Quatretondeta
Quatretondeta Valentziako Erkidegoko udalerria da, Comtat eskualdean eta Alacanteko probintzian kokatua.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 129 biztanle zituen.
Rock and Roll Over
Rock and Roll Over Kiss hard rock talde amerikarraren estudioko 5. albuma da. Albuma kaleratzean 11. postua lortu zuen Billboard pop albumen zerrendan, eta Platino mota lortu zuen 1977ko urtarrilaren 5ean.
Albuma Star Theatren grabatu zuten, eta bateriaren soinu hobea lortzeko asmoarekin, Peter Crissek bateria komun batean grabatu zuen, gainerako taldekideekin bideo batez komunikatuz. Crissek "Baby Driver" eta "Hard Luck Woman" kantuetan abesten du. Paul Stanleyk, hasieran "Hard Luck Woman" Rod Stewartek abeste nahi zuena, Crissi eman zion, Gene Simmons Crissek kantua abesteko ekin eta ekin ibili ondoren. Nahiz eta abestiak ez zuen "Beth" besteko arrakasta izan, taldearentzako beste Top 20 lortu zuen. "Calling Dr. Love" zuzeneko beste abesti bat bihurtuko zen, eta kaleratu zenetik ia bira guztietan jo izan dute.
Azaleko irudia Michael Doretek diseinatu zuen, nork Kissekin berriro lan egin zuen beraien 2009ko Sonic Boom albumean.
Aphanius apodus
Aphanius apodus Aphanius generoko animalia da. Arrainen barruko Cyprinodontidae familian sailkatzen da.
Udallako geltokia
Udalla Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Bronchocela rubrigularis
Bronchocela rubrigularis Bronchocela generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Horné Mýto
Horné Mýto Eslovakiako udalerri bat da, Dunajská Stredako barrutian kokatuta. 12,11 km²ko azalera du eta 917 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1406. urtekoa da.
Sandinismo
Sandinismoa Nikaraguako ezkerreko korronte politiko sozialdemokrata eta nazionalista bat da, bere helburua Latinoamerika osoaren batasuna eta elkartasuna da. Augusto César Sandino nikaraguar iraultzailearen pentsamoldean oinarritua dago. Korrontze honen aldeko jarraitzaileei sandinistan deitzen zaie.
Korronte politiko honen alderdi nagusia Nazio Askapenerako Fronte Sandinista da.
Abel Iturralde probintzia
Abel Iturralde probintzia (Provincia de Abel Iturralde) Boliviako La Paz departamenduko probintzia bat da. 42815 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 11828 biztanle zituen.
The Devil's Brigade (filma)
The Devil's Brigade (euskaraz Deabruaren Brigada), 1968ko Andrew V. McLaglen britainiarrak zuzendutako gerra-film bat da. William Holden, Cliff Robertson, Vince Edwards, Andrew Prine, Claude Akins, Richard Jaeckel, Jack Watson, Jeremy Slate eta Richard Dawson aktoreek antzeztu zuten.
Robert H. Adleman eta George Walton idazleen 1966ko izenburu berdineko liburuan oinarritua dago.
Argumentua
1942, Bigarren Mundu Gerra, Robert Frederick (William Holden) kolonelak brigada berezi bat prestatzeko agindua jaso berri du, Zerbitzu Berezien Indarra delakoa. Entrenamendu zelaira brigada hori osatuko duten gizonak iristen joango dira, horietako asko desertoreak eta gaizkileak dira, baina kanadar konpainia konbentzional bat ere ailegatuko da. Bi taldeen arteko harremana ez dira betere erraza izango, baina kolonelak arazoa kidetasun espiritua sendotuz konponduko du.
Benarty
, Eskoziako Ballingry, Lochore, Crosshill, Lochcraig eta Glencraig udalerriak deitzeko erabiltzen den izendapen informala da, Fife konderrian.
Augusto Pedro de Sousa
Augusto Pedro de Sousa (1968ko azaroaren 5a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashima Antlers eta Kawasaki Frontale.
Amargosa
Amargosa Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Tuno negro
Tuno negro (euskaraz Tuno beltza) 2001eko Pedro L. Barbero eta Vicente J. Martín aktoreek antzeztutako beldurrezko film bat da. Silke, Jorge Sanz, Fele Martínez, Maribel Verdú eta Eusebio Poncela aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Espainia, Salamanca hiria. "Tuno beltza" hiri kondaira bat da, honen arabera unibertsitateko ikasleak erasotzen dituen tunoz jantzitako serieko hiltzaile bat omen dago.
2001, Salamancako Unibertsitatean, gaua eta parranda giroa lagun dituela, tuno betz bat "ezjakintasunak hitzen du" lelopean Medikuntza Fakultateko ikasleak hiltzen hasiko da, horretarako aurrez bere biktimak internet bidez hautatzen ditu: klaseko ikasle txarrenak diren horiek hilko dira. Azkenak ez du ikasturtea gainditu edo errepikatzeko aukerarik izango... Espainiar Unibertsitateetako masifikazioaren konponbidea ote? Aurten, azterketak gainditzeko arrazoi garrantzitsuagoa izango duzu.
1565–66ko konklabea
1565–66ko konklabea aita santua hautatzeko egindako bilera izan zen. Bileraren lekua Jauregi Apostolikoa (Erroma) izan zen eta Pio V.a hautatu zuten aita santu gisa.
Juan José Ballesta
Juan José Ballesta Muñoz (Parla, ) espainiar aktorea da.
Pickett konderria (Tennessee)
Pickett konderria (Pickett County) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Byrdstown da. 2010eko zentsuaren arabera 5,077 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Pickett konderriak 45,194 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,982 ura dira. Beste 42,211 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,23 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 5,077 pertsonetatik 5,031 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 67 dira. 5 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 26 pertsonek kokatzen zuten.
Ten Foot Pole
Ten Foot Pole, 80ko hamarkadan Kalifornian (Estatu Batuak) sortutako Hardcore punk taldea da. Taldearen historia osoan zehar hainbat musikari ibili dira.
Historia
Ten Foot Pole taldea, hasiera batean Sacared Straight izenpean sortu zen 1983an. Baina 90ko hamarkada hasieran Europar biran zeudela, izena aldatu behar izan zuten, beste talde batekin izena elkarbanatzen zutelako. Horregatik, 1993. urtetik aurrera, Ten Foot Pole izenez ezagutzen da taldea.
Izenez aldatu eta berehala, Scott Radinsky eta Dennis Jagard sartu ziren taldean. Honela, urte horretan Swill diska kaleratu autoekoiztu zuten. Diska honetan, Dennis Jagard (Gitarra), Scott Radinsky (Ahotsa), Pete Newbury (Bajua), Steve Carnan (Gitarra) eta Jordan Burnsek (Bateria) hartu zuten parte. Honen ondoren, Rev diska kaleratu zuten 1994ean Epitaph Records zigiluaren laguntzaz eta partaide berdinekin.
1995ean, Satanic Surfers taldearekin batera, EP bat kaleratu zuten. Disko hau kaleratu ostean, Scott Radinskyk taldea utzi behar izan zuen, Baseballeko jokalari profesionala zelako eta ezin zituelako bi lanak batera eraman. Honen ondorioz, Dennis Jaggard hasi zen abesten eta gitarra jotzen.
Unleashed (1997) eta Insider (1998) diskoekin jarraitzaile berri gehiago lortu zituzten, nahiz eta aurreko diskoko entzule askok ez zitzaien gustatu abeslari berriaren aldaketa.
200an, Bad Mother Trucker diska kaleratu zuten Victory Records zigiluaren laguntzaz. Diska hau, Kevin Ruggeri (Bateria), John Chapman (Bajua), Steve Carnan (Gitarra) eta Dennis Jagardek (Gitarra eta ahotsa) grabatu zuten.
3 urte jo gabe egon ondoren, 2009ko Apirilaren 4ean burutuko den Belgikako Festival Riorocken joko dutela anuntziatu dute bere web orrian.
Sephiroth
Sephiroth Final Fantasy sagako pertsonaiarik ezagutuenetariko bat da, eta bideo-joko askoetan agertu egin da sortu zutenetik, baita pelikula batzuetan ere.
Gibajako geltokia
Gibaja (Ramales–Gibaja ere deitua) Espainiako Kantabriako probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Francisco Flores
Francisco Guillermo Flores Pérez (Santa Ana, 1959ko urtarrilaren 17a - San Salvador, 2016ko urtarrilaren 30a) salvadortar politikaria izan zen. El Salvadorko presidentea izan zen 199tik 2004ra.
Laura Linney
Laura Leggett Linney (New York, 1964ko otsailaren 5a - ) aktore estatubatuarra da. Bi Emmy Sariren irabazlea da eta Oscar Sarietarako proposatua izan da hirutan.
Francisco Flores
ARENA alderdi eskuindarreko kidea izan zen eta Alfredo Cristiani presidentearen gobernua politika amorragarrian sartu zen. 1994an diputatu hautatu zuten eta hiru urte geroago Legebiltzarreko presidente. 1999tik 2004ra presidente izan zen bitartean, Estatu Batuekin lerrokatu zen eta dolar estatubatuarra herrialdeko moneta gisa sartu zuen. 2014an auzipetu zuten ustelkeriagatik.
Rafal
Rafal Valentziako Erkidegoko udalerria da, Baix Segura/Vega Baja eskualdean eta Alacanteko probintzian kokatua.
Neng (argipena)
Neng pertsonaia zenbaiten izena da:
Iñaki Salvador
Iñaki Salvador Gil (Donostia, 1962ko apirilaren 10a) gipuzkoar musikagile, pianista, soinujole eta moldaketagilea da, izenik ospetsu eta aipagarrienetakoa Euskal Herriko eta Espainiako jazzean. Hainbat musikariren diskoetan parte hartu du eta, besteak beste, Mikel Laboaren piano-jotzailea izan zen hogeitaka urtean.
Bizitza
Euskal Herrian bertan hasi zituen piano, soinu eta konposizio ikasketak. Piano, akordeoi, harmonia eta kontrapuntu eta fuga ikasketa klasikoak egin zituen lehenengo, eta jazz aldera jo zuen gero. 1980ko hamarkadatik hona atergabe jardun du ikasten eta lanean: bere taldeak osatu ditu, besteri lagundu dio, irakasle izan da, antzerki eta dantza ikuskizunetan parte hartu du, filmetan, jazz jaialdietan, makina bat disko egin du, sariak irabazi.
Hainbat maisu eta interpretatzailerekin aritu da: Zé Eduardo, Daniel Roth, Lluis Vidal, Jean Luc Vallet, Dave Liebman, Richie Beirach, Billy Hart, eta abar. Interpretatzaile eta artista ugarirekin lan egin du (Mikel Laboa, Oskorri, Luis Eduardo Aute...), musikari, moldatzaile eta estudioko laguntzaile gisa.
Konposizioaren arloan, telebistarako eta zinemarako lan egin du: Maité eta Sí quiero Carlos Zabala eta Eneko Olasagastiren filmei musika jarri die, bai eta Arantxa Lazkanoren Urte ilunak lanari ere. Antzerkirako musika ere egin du, esaterako, Ur taldearen Romeo y Julieta lanari musika jarriz. Jazzlari gisa, Kursaal taldearen sortzaile izan zen, eta Iñaki Salvador Trío taldeko burua da. Gaur egun irakasle lanetan ari da Donostiako Musika eta Dantza Eskolan.
Davignac
Davignac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Step Back to Glory
Step Back to Glory Taiwango 2013. urteko film bat da (txinera sinplifikatuan: 志氣; anbizioa euskaraz) sokatira gaitzat duena. Euskal Herriko emakumezkoen selekzio nazional bat agertzen da filmeko fikzioan, ustezko munduko txapelketan parte hartzen. Bi orduko filma da, eta mandarin-txineraz dago grabatua. Taiwanen areto komertzialetan estreinatu zen. Nazioartean ere banatu zen ingelesezko Step Back to Glory izenburuarekin, euskaraz, "urrats bat atzera loria lortzeko", sokatirako jokaldi bati erreferentzia egiten diona. Euskal Herrian ez zen banatu baina euskarazko azpidatziak daude filmerako.
Argumentua
Taiwango institutu bateko sokatira taldeak amets bat du, nazioartean jokatu, Munduko Txapelketara joan. Eta iritsiko dira, bai, nazioartean jokatzera non... Euskal Herriaren aurka lehiatuko diren. Ikurrinarekin lehiatzen ikusten da euskal taldea eszena horietan.
Davignac
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 151 ziren, horien artean 113 aktiboak ziren eta 38 inaktiboak ziren. 113 pertsona aktiboetatik 103 lanean zeuden (61 gizon eta 42 emakume) eta 10 langabezian zeuden (5 gizon eta 5 emakume). 38 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Step Back to Glory
Euskal taldearen agerpena
Arabako Badaiotz sokatira taldeko neskak Taiwanen izan ziren filmeko eszena batzuetan parte hartzeko, eta eurak dira ikurrinarekin lehiatzen direnak filmean. Astebetez, hautatutako kirolariz eta teknikariz osatutako 20 bat laguneko taldea Euskal Herritik Taiwanera joan zen, gastu guztiak ordainduta. 2012ko udazkenean izan zen bidaia hura, eta Taiwango Kultura Ministerioa izan zen gastuen arduraduna.
Davignac
Diru sarrerak
2009an Davignac udalerrian 116 unitate fiskal zeuden, 256 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.793 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 iturgina.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Filosofia garaikide
Filosofia garaikidea XX. mende hasieran sortu zen filosofiaren garaia da, gaur eguneraino irauten duena. Oraindik birizik dauden filosofoen filosofia ere horrela dei egiten da. Arreta ipintzen du logika, etika, hizkuntzaren filosofia, filosofia politikoa eta estetikan, eta baita arlo hauen inguruan izandako eztabaida historikoetan ere.
Filosofia modernoarekin nahasten da askotan, baina filosofia modernoak Pizkunde hasieratik XX. mendera arte doan garaiari egiten dio erreferentzia. Filosofia garaikidea beraz, modernoaren ondorengoa da; hau da, XIX. mendearen amaieratik edo XX. mende hasieratik abiatzen dena.
Tradizio filosofiko garrantzitsuenak mundu anglosaxoieko filosofia analitikoa eta Europa kontinentaleko filosofia kontinentala izan ziren. XX. mendean korronte filosofiko berrien jaiotza ere eman zen, hala nola, positibismo logikoa, fenomenologia, existentzialismoa, postestrukturalismoa edota materialismo filosofikoa.
Garai honetan, filosofo gehienek unibertsitateetatik lan egin zuten, bereziki mendearen bigarren erdialdetik aurrera. Gehien eztabaidatutako gaietako bat hizkuntza eta filosofiaren arteko harremana izan zen, honen ordezkariak Martin Heidegger eta Ludwig Wittgenstein izan zirelarik.
XIX. mendea
Filosofia modernoa aro modernoan garatu eta modernitatearekin lotutako filosofia zen. Ez da doktrina zehatz bat edo eskola bat (beraz, ez da nahastu behar Modernismoa bezalako mugimendu espezifikoekin), nahiz eta garai horretako autore askok suposizio komun batzuk partekatzen dituzten, eta horrek lagundu egiten du aurreko eta ondorengo filosofiatik bereizten. XVII. mendeak filosofia modernoaren hasiera markatzen du, eta XX. mendearen hasierak, berriz, bere amaiera. Pizkundearen zein zati sartu beharko litzatekeen filosofia modernoaren zati gisa, gai eztabaidagarria da: Errenazimendu Goiztiarra, askotan, ez da hain modernoa eta Erdi Arokoa, beranduagoko Errenazimendu Garaiaren aldean. Galdera horiek erabakitzeko, «Filosofia modernoa» kontzeptuaren erabileraren irismena zehazten da. Beste erabilera horietako bat filosofia modernoa «arrazoimenaren arotik» datatzea da, non filosofia sistematikoa ohikoa bihurtu zen, eta horrek Erasmo Rotterdamgoa eta Nikolas Makiavelo «filosofo moderno» gisa baztertzen ditu. Batzuentzat, filosofia modernoa 1800ean amaitu zen hegelianismoaren eta idealismoaren sorrerarekin. Orduan, Erasmo Rotterdamgoa, Francis Bacon, Nikolas Makiavelo eta Galileo Galilei izango lirateke enpirismoaren eta humanismoaren gorakadaren ordezkari.
XVIII. mendearen amaieran, Immanuel Kantek arrazionalismoa eta enpirismoa adiskidetzeko sistema filosofiko berritzailea ezarri zuen. Arrazoi izan ala ez, eztabaida filosofikoak aurrera jarraitu zuen. Kantek eragin handia izan zuen Alemaniako lan filosofikoetan XIX. mendearen hasieran, eta horrela hasi zen idealismo alemaniarraren tradizioa. Idealismoaren gai bereizgarria izan zen mundua eta adimena kategoria berberen arabera ulertu behar direla. Idealismo alemaniarra Georg Wilhelm Friedrich Hegelen lanarekin amaitu zen, zeinak, beste gauza askoren artean, «Erreala arrazionala da; arrazionala erreala da» esan zuen.
XIX. mendean Immanuel Kanten filosofiarekiko erreakzioa izan zen, hein handi batean, eta Darwinen Espezieen jatorriaz argitalpenaren azken herenean. Alemaniar idealismoaren garapenarekin hasi zen (batez ere Fichte, Schelling eta Hegel), baina beste mugimendu batzuekin jarraitu zuen, gehienak filosofoek sortu zituzten mundu akademikotik kanpo lan eginez. Alemanian, idealismoaren gehiegikeria metafisikoek mugimendu neokantista sortu zuten. Arthur Schopenhauerrek idealismoa eraman zuen ondorioztatzera mundua alferrikako irudi eta desio joko bat besterik ez zela, eta ateismoa eta ezkortasuna defendatu zituen. Friedrich Nietzschek, ordea, iritzi zion horrek ez zeramala ezkortasunera, askatasun mota berri baten aukerara baizik, Jainkoaren heriotza aldarrikatu zuen eta Kierkegaardekin batera filosofia existentzialistaren oinarriak ezarri zituzten. Auguste Comtek «positibismo» terminoa sortu zuen, eta izen bereko eskola ezagun egin zuen. Etikan, Jeremy Benthamek eta John Stuart Millek utilitarismoa landu zuten, eta, horren arabera, ekintza zuzena zoriontasun orokor handiena sortzen duen hura da. Karl Marxek eta Friedrich Engelsek filosofia hegeliarra inbertitu zuten materialismoaren oinarriak ezartzeko. Estatu Batuetan, Charles Sanders Peircek, William Jamesek eta John Deweyk eskola pragmatista sortu zuten. Mendearen amaieran, Edmund Husserlek fenomenologia transzendentalaren eskola hasi zuen. Mendearen azken herenean, Gottlob Frege logika matematikoa lantzen hasi zen, filosofia analitikorako tresnak hornitu beharko zituena, baina XX. mendera arte ezezaguna izango zena. XIX. mendeko filosofia britainiarra neohegeliar pentsamenduak menderatu zuen, eta horren aurkako erreakzio gisa, Bertrand Russell eta George Edward Moore bezalako irudiek filosofia analitikoaren mugimendua sortu zuten, funtsean enpirismo tradizionalaren eguneratzea dena, logika modernoaren asmakuntza Gottlob Frege matematikari alemaniarrak egokituz.
XX. mendea
XX. mendea ezagutzaren oinarriei buruzko diskurtso filosofikoan sortutako gatazka batzuek eragindako asaldurez arduratzen da, ziurtasun klasikoekin eta arazo sozial, ekonomiko, zientifiko eta logiko berriekin. XX. mendeko filosofiak erabaki zuen ezagutza-sistema zaharrak erreformatzen eta babesten saiatzea eta aldatzea edo indargabetzea.
Søren Kierkegaard, Sigmund Freud, Friedrich Nietzsche, Ernst Mach eta John Dewey dira figura esanguratsuenak. Epistemologia eta bere oinarria zen euren kezka nagusia, Martin Heidegger, Karl Popper, Claude Lévi-Strauss, Bertrand Russell eta Ludwig Wittgensteinen lanean ikus daitekeenez. Fenomenologikoki bideratutako metafisikak existentzialismoari (Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Karl Jaspers, Albert Camus) eta, azkenik, Jean-François Lyotard, Michel Foucault, Gilles Deleuze eta Jacques Derridarekin osatutako filosofia postestrukturalistari laguntzen zion. Munduarekin moldatzeko sistemak aldarrikatzen zituzten "pop" filosofoen sorrera ere nabarmena izan zen. Alderantziz, filosofo batzuk tradizio filosofiko zaharrak definitzen eta birgaitzen saiatu dira, hala nola Hans-Georg Gadamer eta Alasdair MacIntyre, aristotelismoaren tradizioa berpiztu dutenak.
Filosofia analitikoa
Filosofia analitikoa XX. mendearen hasieran garatutako filosofiaren adar bat da, Bertrand Russell, George Edward Moore, Gottlob Frege, Vienako Zirkuluko zenbait kide eta Ludwig Wittgensteinen lanetatik abiatuta, besteak beste. Hedaduraz, filosofia analitikoak ondorengo garapen filosofikoari ere egiten dio erreferentzia, egile horien eragina izan zuena, eta nagusitasun bereziarekin nagusitzen dena esfera akademiko anglosaxoiaren barruan (batez ere, Estatu Batuetan, Erresuma Batuan, Kanadan, Australian eta Zeelanda Berrian) eta Eskandinaviako herrialdeetan, zeinetan filosofiako unibertsitate-sail gehienak sail «analitiko» gisa identifikatzen baitira. Tradizio filosostiko zabal bati erreferentzia egiten dio oro har.
Filosofia analitikoa, batez ere, mundu anglosaxoian garatu zen, eta hasieran logika formalaren bidez hizkuntzaren azterketan jarri zuen enfasiari zor dio. Mendearen bigarren erdian, ordea, filosofia analitikoa hizkuntzan bakarrik zentratzeari utzi zitzaion, eta tradizioaren batasuna argitasunaren exijentzian, argumentazio logikoaren zorroztasunean eta zehaztasunekiko begirunearen justifikazioan oinarritu zen.
Filosofo eta historialari asko saiatu dira filosofia analitikoa definitzen edo deskribatzen. Definizio horiek, askotan, analisi kontzeptualaren garrantzia azpimarratzen dute: A.P. Martinich-ek analogia bat egiten du filosofia analitikoak analisi kontzeptualean duen interesaren eta kimika analitikoaren artean, zeinak konposizio kimikoak aztertzen baititu. Steven D. Halesek filosofia analitikoa deskribatu zuen mendebaldean praktikatutako hiru metodo filosofiko motetako bat bezala: "Alderantzizko ordena batean praktikante zenbakietan oinarrituta gutxi gorabehera, fenomenologia, filosofia ideologikoa eta filosofia analitikoa".
Scott Soames ados dago argitasuna garrantzitsua dela esatean: filosofia analitikoak, dioenez, "Konpromiso inplizitua du — zalantzazkoa eta inperfektua izan arren — argitasun, zorroztasun eta argumentazio idealekin", eta "egiari eta ezagutzari begira dago, eta ez hobekuntza moral edo espiritualari begira [...] filosofia analitikoaren helburua da egia zer den aurkitzea, ez nola bizi jakiteko errezeta baliagarri bat ematea". Soamesek ere aipatzen du filosofia analitikoaren ezaugarria "hurbilketa mailakatuagoa" dela.
Filosofia kontinentala
Filosofia kontinentala Europa kontinentaleko XIX., XX. eta XXI. mendeko tradizio filosofikoen multzoari dagokio. Zentzu honetan, terminoa hizkuntza gisa ingelesa zeukaten filosofoen artean sortu zen XX. mendearen bigarren zatian. Hauek mugimendu analitikotik kanpo zeuden pentsalari eta tradizioei erreferentzia egiteko erabili zuten. Filosofia kontinentala Europa kontinentalean garatzen da nagusiki, hortik datorkio izena, bereziki Frantzia eta Alemanian. Bestalde, filosofia analitikoak jatorria Britainia Handian eta Estatu Batuetan izan zuen. Filosofia kontinentalaren ezaugarri nagusia espekulatiboagoa izatea da, historiari filosofia analitikoak baino garrantzia gehiago emateaz gain. Filosofia kontinentalak idealismo alemana, fenomenologia, existentzialismoa (eta bere aurrekariak, hala nola Kierkegaarde n eta Nietzscheren pentsamoldeak), hermeneutika, estrukturalismoa, postestrukturalismoa, dekonstrukzioa, feminismo frantsesa, teoria psikoanalitikoa, Frankfurteko Eskolako teoria kritikoa eta marxismo okzidentalaren adarrak barne hartzen ditu. Mendearen lehen erdiko autore garrantzitsuenetako batzuk Edmund Husserl, Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre, Maurice Merleau-Ponty eta José Ortega y Gasset izan ziren; bigarren zatikoak, berriz, Michel Foucault, Albert Camus, Jacques Derrida, Hannah Arend t eta Gilles Deleuze. Frankfurteko Eskolaren ordezkari nagusiak Theodor Adorno, Walter Benjamin, Max Horkheimer, Herbert Marcuse eta Jürgen Habermas izan ziren.
Zaila da mugimendu filosofiko hauetan guztietan komunak diren baieztapenak identifikatzea. Filosofía kontinental terminoak, filosofia analitiko terminoaren gisan, ez dauka definizio argirik. Simon Glendinningek proposatu zuen termino hau gutxiesgarria zela, ez deskriptiboa, eta errefusatutako filosofía okzidentalak edo filosofo analitikoen eskutik baztertuak izan diren teoriak etiketatzeko balio zuela. Dena den, Michael E. Rosen komunean dituzten aspektuak identifikatzen saiatu da:
Azken finean, aipatutako tesiak ezagutza, esperientzia eta errealitatea, ikerketa enpiriko soilaren ordez, hausnarketa filosofikoaren bidez konfiguratzen diren baldintzei lotuta egotearen ideia kantiar zabaletatik datoz.
Filosofia postmodernoa
Filosofia postmodernoa korronte filosofiko bat da, modernitatearen eta Ilustrazioaren ezaugarri izan diren ideiak gainditu direla onartzen duena. Filosofia postmodernoa 1960ko hamarkadan sortu zen batez ere, batez ere Frantzian (estatubatuarrek French theory deitzen dutena). Mendebaldeko Modernitatearen berezko tradizioaren eta arrazionaltasunaren kritika sendoa garatzen duten pentsamenduak biltzen ditu izen horrek. Filosofia postmodernoak testuak eta historia zalantzan jartzeko eta irakurtzeko modu berriak proposatzen ditu, batez ere marxismoak, Kierkegaardek eta Nietzschek arrazionaltasunari egindako kritikek, Husserl eta Heideggerren fenomenologiak, Sartreren existentzialismoak, Freud eta Lacanen psikoanalisiak eta Levi-Straussen estrukturalismoak eraginda, baita hizkuntzalaritzari eta literatura-kritikari buruzko lan orok ere.
Izen horren atzean sartzen dira, besteak beste, Foucault, Derrida edo Deleuze filosofoak, Althusser, Castoriadis, Lyotard, Baudrillard, Guattari, Irigaray, Badiou, Nancy edo Kristeva Frantzian; Feyerabend, Cavell, Rorty, Jameson edo Butler Estatu Batuetan; Vattimo, Perniola edo Agamberdik, Alemanian. Kritikaren, mesfidantzaren eta askatasunaren aldeko jarrera dute, baita mendebaldeko modernitatearen tradizio ideologikoekiko haustura ere. Hala ere, pentsamendu horien batasunak eta horiek elkartzeko erabiltzen duten izenak desadostasun ugari planteatzen dituzte.
Alhama de Granada
Alhama de Granada Espainiako udalerria da, Granadako probintziakoa. 2008an 6.035 biztanle zituen. Málagako probintziarekin muga egiten du.
2020ko EHUko errektore hauteskundeak
2020ko Euskal Herriko Unibertsitateko errektore hauteskundeak 2020ko azaroaren 26an izan ziren, eta 2024. urtera arte EHUko errektorea izango dena hautatu zen. Eva Ferreira García Ekonomia Aplikatuko katedraduna izan zen hauteskundeetara aurkeztu zen hautagai bakarra, eta hautesleek haren alde ala zuri soilik bozkatu ahal zuten beraz. Hautatua izateko nahiko zuen zenbatutako botoen heren bat eskuratzearekin, eta langa hori aise gainditu zuen, botoen bi herenekin.
Hautagaiak
Eva Ferreira izan zen hautagai bakarra, eta honako hau da errektoretza osatzeko hauteskundeetara berarekin aurkeztu zen lantaldea:
Hauteskunde sistema
EHUko hauteskundeetan, 48.207 lagunek dute bihar bozkatzeko eskubidea, baina boto bakoitzak ez du balio berdina. Hautesleak bost sektoretan daude banatuta, eta botoak zenbatzean sektorearen arabera botoak gehiago edo gutxiago balio du.
Aphanius arakensis
Aphanius arakensis Aphanius generoko animalia da. Arrainen barruko Cyprinodontidae familian sailkatzen da.
Bourdonné
Bourdonné Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bourdonné udalerrian erroldatutako biztanleak 469 ziren. Familiak 180 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 68 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 68 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 260 etxebizitza zeuden, 186 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 57 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 256 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 186 etxebizitza nagusietatik 163 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 22 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 121 etxek bost zituzten. 141 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 61 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 119 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Entoloma longistriatum
Entoloma longistriatum Entolomataceae familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.
Bourdonné
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 335 ziren, horien artean 244 aktiboak ziren eta 91 inaktiboak ziren. 244 pertsona aktiboetatik 230 lanean zeuden (112 gizon eta 118 emakume) eta 14 langabezian zeuden (5 gizon eta 9 emakume). 91 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 39 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Entoloma longistriatum
Deskribapena
Kapela: Higrofanoa, 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa hasieran kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da erdian pixka bat hondoratua; ildaskatua hezea dagoenean eta maiz ezkata txikiekin. Arrexka-horixka kolorekoa, lehortzean zurbildu egiten da.
Bourdonné
Diru sarrerak
2009an Bourdonné udalerrian 199 unitate fiskal zeuden, 493,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 28.797 euro zen.
Entoloma longistriatum
Deskribapena
Orriak: Hasieran zurixkak, gero zikinak eta azkenean tonu arrosa-haragi kolorekoekin. Kolore berdina du ertzak ere.
Hanka: Liraina, delikatua eta glabroa. Kapelaren antzeko tonu batekoa, baina zurbilagoa, kotoi itxurako oinarriarekin eta zuria. Tonu urdinik gabe.
Haragia: Mehea, gozoa, usain nabarmenik gabea.
Etimologia: Rhodophyllus terminoa grekotik dator, arrosa kolore, esan nahi duen "rhódon" hitzetik eta orria, esan nahi duen "phillon" hitzetik, orrien kolore arrosa aipatuz.
Bourdonné
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra harategi bat zen.
Entoloma longistriatum
Jangarritasuna
Sukaldaritzako baliorik gabea.
Bourdonné
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bourdonné udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 483 hektarea erabiltzen.
Entoloma longistriatum
Nahasketa arriskua
Kapelaren kolore uniformeak, goian zertxobait deprimituak, ildaska nabariak, zapore gozoak eta tonu urdinik ez izateak, espeziea bereizi egiten dute.
Bourdonné
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Entoloma longistriatum
Sasoia eta lekua
Udazkenean eta neguaren hasieran. Ohikoa da basoen mugetan, belarraren eta bideen ertzaren artean.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika.
Ugaztun
Ugaztunen taldea (Mammalia) animalia ornodunen klase bat da. Amniota endotermiko en klado an sailkatzen dira; narrastiengandik (hegaztiak barne) desberdintzen dira neokortexa, ilea, belarrian hiru hezur txiki eta ugatzak dituztelako. Eme guztiek euren kumeak ugatzetako esnearekin elikatzen dituzte. Ugaztun lurtar gehienak koadrupedoak dira, baina batzuek moldaerak garatu dituzte ugaztun itsastar, hegalari edo bipedoak izanik.
Bautista Saavedra probintzia
Bautista Saavedra probintzia (Provincia de Bautista Saavedra) Boliviako La Paz departamenduko probintzia bat da. 2525 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 11475 biztanle zituen.
Ugaztun
Karenadun animalien taldea da ugaztun-talderik handiena (Placentalia), karenak umekia haurdunaldian zehar elikatzeko aukera emanez. Ugaztun gehienak erditzen dira, monotrematu en taldean sailkatzen diren bost espezie izan ezik, arrautzak erruten dituztenak. Bestalde, ugaztunen ordenarik handiena karraskariena da, eta hurrengo handienak saguzar eta Soricomorpha ordenak.
Galaxia filamentu
Galaxia filamentua, baita superkumulu multzoak edo harresi handiak deituak ere, Unibertsoko egitura handienak dira. Egitura masiboak dira, 50etik 80rako megaparsec h−1 (edo 200etik 500 milioi argi-urte) neurri artekoak. Filamentuak oinarriz grabitatearen bidez elkartutako galaxiak dira, galaxia horietako batzuk elkarren artean oso hubil daudenean superkumulu izena jasotzen dute.
Ugaztun
Taxoi monofiletiko bat da, hau da, taldean dauden guztiek arbaso komun bakarra dute. Arbaso hau Triasiko garaikotzat jotzen da, orain dela 200 milioi urte. Sinapsidoen kladoaren barruan sailkatuak dira, desagertutako pelikosaurio eta zinodontoekin batera. Sinapsidoen artean sailkatzen diren gaur egungo terapsidoak Mesozoikoaren hasieran banatu ziren. Ordena gehienak Paleogenoan eta Neogenoak sortu ziren, Kretazeo-Tertziarioko iraungipen masiboaren ostean dinosauroak desagertu zirenean, eta Lurreko animalia dominanteak izan dira azken 66 milioi urtetan zehar.
Ugaztun gehienak inteligenteak dira, batzuek burmuin handia dute, autokontzientzia dute eta tresnak erabiltzen dituzte. Ugaztun asko komunikatzeko gai dira ultrasoinu en bidez, haien lurraldea markatuz, alarma mezuen bidez, abeste edo ekolokazio bidez. Hainbat ugaztun taldek antolaketa hierarkikoa dute, baina bakarti edo lurraldekoiak ere izan daitezke. Ugaztun gehienek poliginia praktikatzen dute, baina badira monogamo eta poliandrikoak ere.
Sailkapena
Gaur egun 4.100 ugaztun espezie bizi direla jotzen da, hauetatik heren bat karraskariak izanik. Tamainari dagokienez, balea urdina da Lurreko animalia-talde handiena (30 m-ko luzera du) eta ugaztun txikiena Craseonycteris thonglongyai (30-40 mm-koa). Ugaztunak hurrengo hiru talde nagusitan sailkatzen dira:
Prototerioak (monotrematu ak)
Prototerioek narrastien berezitasun batzuk atxiki dituzte, besteak beste obiparoak baitira eta kloaka baitute. Emeen esne-guruin tubularrek ez dute titirik eratzen, eta kumeek ez dute esnea edoskitzen, miazkatzen baizik. Australia eta Ginea Berrian banatuta dauden ekidna eta ornitorrinkoa dira gaur egun bizi diren monotrematu bakarrak.
Metaterioak (martsupialio ak)
Kumeak garapenaren oso fase goiztiarrean jaiotzen dira, sabelaldia laburra baita, eta hazkundea amaren titietara atxikita amaitzen dute, martsupio izeneko poltsa dermikoaren barruan. 240 espezie inguru sailkatzen dira talde honetan Australian hedaturik, kangurua, walabia, wonbata eta koala, besteak beste.
Euterioak (plazentalioak)
Ugaztun talde honen sabelaldia erlatiboki luzea da, eta kumeak nahikoa osatuta jaiotzen dira. Euterioen taldea dibertsoa da ondoko ordenak bereizi direlarik: intsektiboroak (satitsua, satorra, trikua; 400 bat espezie), dermopteroak (2 espezie: lemur hegalariak), kiropteroak (1.200etik gora espezie: saguzarrak), primateak (350 espezie: lemurrak eta tximinoak), edentatuak (31 espezie: nagia, tatuna, hartz inurrijalea), folidotoak (8 espezie: pangolina), lagomorfoak (100 bat espezie: untxia eta erbia), karraskariak (2.300 espezie inguru: sagutxoa, sagua, urtxintxa, kastorea, marmota, arantzurdea), hirakoideoak (11 espezie: damana), proboszideoak (2 espezie: elefantea), sirenioak (5 espezie: manatia, dugonga), tubulidentatuak (espezie bakarra: urde inurrijalea), perisodaktiloak (16 espezie: zaldi-behorrak, zebra, tapirra, errinozeroa, astoa), artiodaktiloak (171 espezie: zerria, basurdea, gamelua, jirafa, antilopeak, oreina, behi-zezenak, ardi-ahariak, hipopotamoa), karniboroak (253 espezie: katua, zakurra, hartza, lehoia, azeria, erbinudea, panda), pinipedioak (31 espezie: mortsa, foka, otarioa), eta zetazeoak (84 espezie: izurdea, balea, kaxalotea).
Hala ere, lerro filogenetikoa bitan banatu dela pentsatzen denez, martsupialio eta plazentalioak elkarrekin sailkatzen dira terioen taldean.
Anatomia
Esan bezala, ugaztunen taldea monofiletikoa da eta bertan sailkatzen diren kide guztiek hurrengo moldaera ebolutiboak partekatzen dituzte (sinapomorfiak), taldean sailkatzen laguntzen dutenak:
Pridi Banomyong
Pridi Banomyong —ปรีดี พนมยงค์ (Phra Nakhon Si Ayutthaya, Thailandia, 1900eko maiatzaren  11 – Paris, Frantzia, 1983ko maiatzaren  2a) Thailandiako politikaria eta irakaslea izan zen. Thailandiako lehen ministro eta estatuburu nagusia izan zen, eta UNESCOk haren jaiotzaren mendeurrena ospatu zuen 2000. urtean.
Ugaztun
Ugatzak
Esnea jariatzen duten guruinak dituzte, esnearekin kumeak elikatzeko.
Barailaren artikulazioa eta belarriko hezurrak
Ugaztunen ezaugarri berezigarrien artean erdiko belarri ko hiru hezur txiki daude: mailua, estribua (hiomandibularra jatorrian) eta ingudea. Belarriaren barruan daude eta aurkitzen duten bibrazioa tinpanoaren aurka igarotzen dute, barne belarrira helaraziz. Hala ere, monotrematuek ez dute ezaugarri hau.
Ingudea eta mailua hezur karratutik eta hezur artikularretik datoz. Mintz tinpanikoa hezur tinpanikotik garatu da. Beste ornodunetan bi hezur hauek artikulazio tenporomandibularra osatzen dute. Ugaztunetan kumekiaren garapenean hezur dentario eta eskuamosaletik sortzen da artikulazio hau.
Ilea
Ilea duten animalia bakarrak dira, nahiz eta batzuek enbrioi garaian izan soilik (bale en kasuan adibidez), kanpo larrua osatuz. Ilea keratina proteinaz osatuagoa dago eta hurrengo funtzioak betetzen dituzte :
Hortzeria
Ugaztun gehienak heterodontoak dira, hau da, hortz mota bat baino gehiago dituzte. Lau hortz mota dituzte: ebakortzak (aurrean egoten direnak), letaginak, haginaurrekoak eta haginak. Mota bakoitzetik dauden hortz kopuruak hortzeria-formulan zehazten dira. Hortzeria heterodonto hau garrantzitsua da homodontak diren narrastiengandik bereizteko eta fosilen sailkapenean ere garrantzitsua da. Ugaztun gehienak, gainera difiodontoak dira, hau da, txikitan duten hortzeria gero aldatzen da. Lehenengo esne-hortzak agertzen dira eta hauek galdu eta betiereko hortzeria agertzen da. Haginak, hala ere, ez dira aldatzen, hauek betiko hortzeriarekin batera agertzen baitira.
Espezie askok goiko eta beheko hortz kopuru ezberdina dute. Antzinako martsupialek 5/4-1/1-3/3-4/4 hortzeria formula zuten, 50 bat hortzekin guztira. Gaur egun 40 eta 50 artean izaten dira gehienetan, karenadunetan baino askoz gehiago.
Horrelako formula oraindik orain aurki daiteke hainbat espezietan baina gehienek hau murriztu dute eta hortzeria espezializatu bat dute. Pangolina bezalako espezi batzuek ez dute hortz bat bera ere. Kontrako kasua, hau da, hortz gehiago edukitzea Priodontes maximus armadillo erraldoian baino ez da gertatu, 100 hortzekin. Odontozetoek kasu berezia dute, orain hagin guztiak berdinak dituztelako eta horietako batzuek, batez ere izurdeek 260 arte dituzte.
Jatorria
Kladograma honetan ugaztunak (letra beltzez) agertzen dira, euren arteko erlazioa erakutsiz. Gainera beste ornodun lurtar batzuekin duten harremana ere agertzen da (letra xehez).
Komunikazioa eta bokalizazioa
Ugaztunek hainbat bide erabiltzen dituzte seinaleen igorpenerako. Askok harrapakarien aurkako seinale nabariak ematen dituzte, hala nola oreinak eta gazelak beren egoera fisikoa eta ihes egiteko gaitasuna adieraziz, edo orein isats-zuridun eta harrapakin diren beste ugaztun batzuek buztan-marka nabariak erakusten dituzte alarma-egoeran daudenean, harrapakariari jakinaraziz detektatua izan dela. Ugaztun askok usain markak erabiltzen dituzte, batzuetan lurraldea babesten laguntzeko, baina segur aski beste funtzio anitzekin erlazionatuta egongo da espezie barruan nahiz kanpoan. Mikro saguzarrak eta balea horzdunak, izurde ozeanikoak barne, sozialki  eta ekolokalizazioan bokalizatzen dira.
Elikadura
Gorputz-tenperatura altua konstante mantentzeko, energia kontsumitu behar du animaliak; beraz, ugaztunek dieta elikagarria eta ugaria behar dute. Nahiz eta lehen ugaztunak harrapariak izan seguruenik, hainbat espezie egokitu dira elikadura-beharrak asetzeko. Batzuek beste animalia batzuk jaten dituzte: dieta haragijalea da hau (dieta intsektujalea barne). Beste ugaztun batzuei belarjale deritze; hauek karbohidrato konplexuak dituzten landareak jaten dituzte, hala nola zelulosa. Dieta belarjalea dibertsoa da: haziak, hostoak, frutak, nektarra edo onddoak jan ditzakete. Belarjale baten digestio-traktua bakterioen ostalaria da eta landarearen substantzia konplexu horiek hartzitzen dituzte, digestioan lagunduz. Ugaztun batzuk koprofagoak dira eta gorozkiak kontsumitzen dituzte elikagaiak lehen aldiz irenstean digeritu gabeko (eta kanporatutako) elikagaiak xurgatzeko. Ugaztunen artean omniboroak ere badaude eta hauek ehizakiak eta landareak jaten dituzte. Ugaztun haragijaleek digestio-bide sinplea dute, haragian dauden proteinek, lipidoek eta mineralek digestio espezializatua behar ez dutelako (landareko substantziek behar duten digestioan ez bezala). Salbuespen gisa, baleek bakterioak metatzen dituzte ganbera anitzeko urdailean, lurreko belarjaleek bezala.
Animalia baten tamaina ere faktore bat da dieta mota zehazteko (Allenen araua). Ugaztun txikiek azalak sortu baino galtzen duen azalera-proportzio handia dutenez beroa sortzen duen bolumenarekiko, energia-eskakizun handiak eta tasa metaboliko handia izaten dituzte. 18 ontza (510 g; 1,1 lb) baino gutxiago pisatzen duten ugaztunak intsektujaleak dira nagusiki, belarjale baten digestio-prozesu motel eta konplexua ezin dutelako jasan. Animaliarik handienek, bestalde, bero handiagoa sortzen dute eta bero hori baino gutxiago galtzen da. Beraz, bilketa-prozesu motelagoa (ornodun zaharragoz elikatzen diren haragijaleak) edo digestio-prozesu motelagoa (belarjaleak) egin dezakete. Gainera, 18 ontza (510 g; 1,1 lb) baino gehiago pisatzen duten ugaztunek, oro har, ezin dituzte behar adina intsektu bildu zainketa-orduetan. Ugaztun intsektiboro handi bakarrak intsektu-kolonia handiez elikatzen dira (inurriak edo termitak).
Ugaztun batzuk orojaleak dira eta haragijaleen eta belarjaleen maila desberdinak dituzte; gehienetan, karniboroagoak edo herbiboroagoak dira. Landareak eta haragia beste modu batera digeritzen direnez, batak bestearen gainetiko lehentasuna du; hartzen kasuan bezala, espezie batzuk nagusiki haragijaleak eta beste batzuk nagusiki belarjaleak dira. Hiru kategoriatan sailkatzen dira orojaleak: mesokarniboroa (% 50 - % 70 haragia), hiperkarniboroa (% 70 eta gehiago haragia) eta hipokarniboroa (% 50 edo gutxiago haragia). Hipokarniboroek hortz triangeluarrak dituzte, urre-kolorekoak eta elikagaiak ehotzeko erabiltzen direnak. Hiperkarniboroek, ordea, hortz koniko disdira gabeak dituzte bazka txikitzeko. Kasu batzuetan, masailezur sendoak dituzte harrapakinaren hezurra birrintzeko, hienek bezala, hezurrak kontsumitzeko aukera emanda; iraungitako talde batzuek, bereziki Machairodontinae taldeak, sable-itxurako kaninoak zituzten.
Haragijale fisiologiko batzuek landare-materia kontsumitzen dute eta belarjale fisiologiko batzuek haragia. Jokabidearen ikuspegitik orojaleen taldean sailkatuko genituzke, baina  ikuspuntu fisiologikotik zoofarmaknosiaren ondorio dela badakigu. Fisiologikoki, animaliek landare- eta animalia-materialetatik energia eta elikagaiak lortzeko aukera izan behar dute omniborotzat hartzeko. Beraz, animalia horiek haragijale eta belarjale gisa sailkatzen dira, itxuraz haien sailkapena osatzen ez duten iturrietatik datozen elikagaietatik soilik lortzen ari direnean. Adibidez, ondo dokumentatuta dago zenbait ungulatu, hala nola jirafak, gameluak eta behiak hezurrak koskatzen dituztela bertatik mineral eta mantenugai zehatzak lortzeko. Halaber, katuek, haragijale nahikotzat jotzen direnek, noizean behin belarra jaten dute digeritzen ez den materiala (ile-bolak, esaterako) hemoglobina ekoizten laguntzeko eta laxante gisa.
Ugaztun askok metabolismoa ezabatzen dute eta energia mantentzen dute hibernazio izeneko prozesu batean inguru batean behar adina elikagai ez dagoenean. Hibernazioaren aurreko aldian ugaztun handienak, hartzak esaterako, polifagiko bihurtzen dira gantz-erreserbak handitzeko; ugaztun txikiek, berriz, nahiago dute elikagaiak bildu eta xehatu. Metabolismoaren moteltzearekin batera, bihotzaren eta arnasketaren maiztasuna murriztu egiten da eta barne-tenperaturak ere gutxitu egiten dira, kasu batzuetan giro-tenperaturaren inguruan egon daiteke. Adibidez, artikoko katagorrien barruko tenperatura –2,9 °C-ra (26,8 °F) jaitsi daiteke, baina burua eta lepoa beti 0 °C-tik (32 °F) gora egoten dira. Ingurune beroetako ugaztun batzuk lehorte edo bero handiko garaietan estibazioa egiten dute, adibidez, isats lodiko lemur nanoa (Cheirogaleus medius).
Adimena
Ugaztun adimendunetan, primateetan esaterako, garuna handiagoa da burmuinaren gainontzeko atalekin alderatuta. Adimena bera definitzea ez da erraza, baina adimenak barne hartzen ditu ikasteko gaitasuna eta portaeraren malgutasuna. Arratoiak, adibidez, oso adimentsutzat jotzen dira, ikasi eta zeregin berriak egin baititzakete; trebetasun hori garrantzitsua izan daiteke habitat berri bat kolonizatzen dutenean. Ugaztun horietan badirudi elikagaien bilketa adimenarekin lotuta dagoela: landarez elikatutako orein batek katu batek baino garun txikiagoa du, harrapakariak harrapakina ehizatzeko moduetan pentsatu behar duelako.