cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cornelius van Bynkershoek
Garrantzia
Van Bynkershoen garrantzia batez ere Itsasoaren Legeetan islatu zen. Beste ideien artean, inguruko uretako jabetza estatu bakoitzak zuela defenditu zuen. Haren ustez estatu batek hiru itsas miliaren jabetza errekla zezakeen, edota ertzetatik botatako kanoikada baten distantzia. Ideia hau erabat zabaldu zen eta "kanoikadaren araua" bezala ezagutzen zen.
Bambi Woods
Biografia
Debbie Does Dallas arrakasta komertzial bihurtu zen, eta Bambi Woods New Yorkeko hainbat night-klubetan eta diskotekatan, Plato's Retreat edo Studio 54 esaterako, parte hartzeko eta dantzatzeko gonbidatu zuten. Hala ere, bere ospea zela eta larri zegoen, bere hurbilekoek ezagutu zutenaren beldur. Urte asko geroago, Debbie Does Dallasen ondare kulturalak industria pornografikoan jarraitzen zuen, eta filmak musikal bat eta reality bat sortuz.
Desagerpena
Bambi Woods 1980ko hamarkadaren erdialdean desagertu zen, data zalantzagarrian. The Age egunkari australiarrak 2005eko otsailaren 6an argitaratutako artikulu baten arabera, Woods 1986an droga-gaindosi baten ondorioz hil zen, heriotzaren arrazoi zehatzak ikertu gabe. Hipotesi hori hainbat hedabidek berrestu zuen. Bere istorioa Channel 4 telebista-kate britainiarraren Debbie Does Dallas Uncovered erreportajearekin iritsi zen telebistara. Metrajean, bere familia arakatzen saiatu ziren 1990eko hamarkadan, eta detektibe pribatu bat kontratatu zuten. Detektibe horrek Woods Des Moines (Iowa) eremuan bizirik egon zitekeela jakinarazi zuen, eta ez zuela pornoan gehiago parte hartu nahi, ezta publizitaterik ere bere karreragatik.
2007an, YesButNoButYes webguneak elkarrizketa bat argitaratu zuen Bambi Woods zela zioen pertsona batekin, non honek bere benetako izena Debbie DeSanto edo Barbara Woodson zela gezurtatu zuen. Pertsona berak hiri handia utzi zuela aktore gisa lan egiteko esan zuen, baina hasi behar izan zuen kutxazain eta supermerkatu bateko berritzaile gisa lan txikiak egiten Debbie Does Dallasen idolo bihurtu aurretik. Izan ere, elkarrizketa egin zuen kazetariak ezin izan zuen baieztatu informazio horien igorlea, aurrez aurre ezagutu ez zuena, baizik eta posta elektronikoz jakinarazi zena, benetan Bambi Woods izan zenik, nahiz eta Woodsek berak bakarrik jakin zitzakeen xehetasun txikien berri emateak benetakoa zela pentsarazi zuen.
Itamari
Itamari Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Mieres (Asturias)
Mieres Asturiasko erdialdean dagoen udalerria da, historikoki jarduera ekonomiko nagusia meatzaritza eta honekin erlazionaturiko bestelako industriak izan dituena.
2005an 45.943 biztanle zituen, 16 parrokiatan banatuta. Caudaleko eskualdearen herri nagusia da, bai eta Printzerri osoko seigarren udalerririk populatuena ere.
Iparraldean Uvieu du mugakide.
Parrokiak
Mieres udalerriak 16 parrokia ditu:
Inguru naturala eta klima
Mieresko ibairik garrantzitsuena Caudal ibaia da, Lena eta Aller ibaiek bat egiten duten tokian jaiotzen dena. Ujo parean jaiotzen den ibai horrek Mieres udalerria iparretik hegora zerkatzen du. Ibai horretan erreka txikiago batzuek isurtzen dituzte euren urak, Duró, Turón, San Juan eta Valdecuna errekek alegia. Bestalde, Caudal ibaia, Nalón ibaiaren ibaiadarra da, eta horrekin Soto de Riberan batzen da, Ribera de Arriba kontzejuan.
Mieresko klima ozeaniko hezea da. Urteko batez besteko tenperatura 13 gradu inguruan dago, eta urtero 1.000mm eta 1.200mm prezipitazioak izaten dira. Horrez gain, batez besteko hezetasuna %80koa da. Landarediari dagokionez, klima ozeanikoari dagozkion ohiko espezieak dira, hala nola, eukaliptua, lizarra, pagoa, intxaurrondoa, hurritza eta gaztainondoa.
Demografia
Iturria: [ Instituto Nacional de Estadística de España]
Atsushi Inoue
Atsushi Inoue (井上 敦史, 1977ko maiatzaren 28a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Consadole Sapporo eta Gainare Tottori.
Zeelandia
Zeelandia, baita Zeelanda Berria kontinentea izenaz ere ezaguna, antzinako kontinente bat da, orain %93a itsas azpian dagoena Ozeano Barean. 3.500.000 km² ditu, Australiaren azaleraren erdia ia.
Zeelandian kostaldeko arrantza egiten da eta eskualde batzuetan meategiak egin daitezke etorkizunean.
Symphurus melanurus
Symphurus melanurus Symphurus generoko animalia da. Arrainen barruko Cynoglossidae familian sailkatzen da.
Pacaraima
Pacaraima Brasilgo udalerri bat da, Roraima estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Phyllergates cuculatus
Phyllergates cuculatus Phyllergates generoko animalia da. Hegaztien barruko Cettiidae familian sailkatua dago.
Rodrigo Nunes de Oliveira
Rodrigo Nunes de Oliveira (1979ko urtarrilaren 11 - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vegalta Sendai.
Perigeo
Perigeoa (grezieraz peri, "hurbil" + geo, "Lurra") objektu batek Lurraren inguruko bere orbita eliptikoan Lurretik hurbilen dagoen puntua da. Urrunen dagoen puntuari, ordea, apogeoa esaten zaio. Gehienetan Ilargia eta satelite artifizialen kasuan erabiltzen da.
Puntius dorsalis
Puntius dorsalis Puntius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Raffaëla Anderson
Filmografia
{{zutabeak|kopurua=2|
Metynnis otuquensis
Metynnis otuquensis Metynnis generoko animalia da. Arrainen barruko Serrasalmidae familian sailkatzen da.
Green Lantern (filma)
Green Lantern (euskaraz Linterna Berdea) 2011ko Martin Campbell zeelandaberriar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi film bat da. DC Comics argitaletxeko Green Lantern superheroiaren komikietan oinarritua dago. Ryan Reynolds, Blake Lively, Peter Sarsgaard, Mark Strong, Angela Bassett eta Tim Robbins aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Hal Jordan (Ryan Reynolds) proba-pilotuak hiltzorian dagoen estralurtar bati superbotereak ematen dizkion eraztun bat jaso du, bai eta unibertsoan bakea mantentzeko betekizuna duen galaxiarteko eskoadroloi bateko kidea izateko aukera ere: Unibertsoaren Zaindariak direlakoak. Hal Jordanek ardura hori ekidin nahiko du, baina Lurrak eta Green Lantern Corps taldeak mehatxu bati aurre egin behar izateak heroi batean bilakatzera derrigortuko dute.
Haywood konderria (Tennessee)
Haywood konderria (Haywood County) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brownsville da. 2010eko zentsuaren arabera 18,787 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Haywood konderriak 138,321 kilometro koadro ditu. Horietatik 246 ura dira. Beste 138,075 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,58 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 18,787 pertsonetatik 9,142 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 723 dira. 9,431 beltzak edo afroamerikarrak. 25 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 147 pertsonek kokatzen zuten.
Geocalamus acutus
Geocalamus acutus Geocalamus generoko animalia da. Narrastien barruko Amphisbaenidae familian sailkatuta dago.
Génissac
Génissac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Génissac udalerrian erroldatutako biztanleak 1.578 ziren. Familiak 580 ziren, horien artean 122 pertsona bakarrekoak ziren (52 bakarrik bizi ziren gizonak eta 70 bakarrik bizi ziren emakumeak), 174 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 225 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 59 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 664 etxebizitza zeuden, 602 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 59 hutsik zeuden. 567 etxeak ziren eta 94 apartamentuak ziren. 602 etxebizitza nagusietatik 428 bere jabearen bizilekua ziren, 147 alokairuan okupaturik zeuden eta 27 doan lagata zeuden; 44 etxek bi gela zituzten, 47 etxek hiru zituzten, 153 etxek lau zituzten eta 357 etxek bost zituzten. 456 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 221 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 355 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.058 ziren, horien artean 824 aktiboak ziren eta 234 inaktiboak ziren. 824 pertsona aktiboetatik 768 lanean zeuden (404 gizon eta 364 emakume) eta 56 langabezian zeuden (26 gizon eta 30 emakume). 234 pertsona inaktiboetatik 97 erretiraturik zeuden, 76 ikasten zeuden eta 61 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Génissac udalerrian 637 unitate fiskal zeuden, 1.660 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.906 euro zen.
Apogeo
Apogeoa objektu batek Lurraren inguruko bere orbita eliptikoan Lurretik urrunen dagoen puntuari esaten zaio. Gertuen dagoen puntuari, ordea, perigeoa esaten zaio. Gehienetan ilargia eta satelite artifizialen kasuan erabiltzen da. Grezieraz apo-k urrun esan nahi du eta geo-k lurra.
Génissac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 68 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 17 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 8 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 19 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 4 igeltseroak, 1 margolaria, 4 zurginak, 1 iturgina, 3 argiketariak eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 arraindegia zen.
2000. urtean Génissac udalerrian 67 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.050 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jasenová
Jasenová Eslovakiako udalerri bat da, Dolný Kubíngo barrutian kokatuta. 11,93 km²ko azalera du eta 416 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1320. urtekoa da.
Kafka urertzean
Kafka urertzean (海辺のカフカ, Umibe no Kafuka. Ingelesez: Kafka on the Shore) Haruki Murakami japoniar autoreak 2002an argitaraturiko eleberria da. 2005 urtean eginiko ingeleserako itzulpena The New York Timeseko 2005eko 10 Libururik Onenen artean egon zen eta 2006an World Fantasy Award (Munduko Fantasia Saria) lortu zuen. Liburuak Kafka Tamura gaztearen eta Satoru Nakata zahar elbarridunararen istorioak kontatzen ditu. Kafka Tamura Edipo madarikaziotik ihesi doan 15 urteko liburuzalea da; Satoru Nakata, katuekin hitz egiteko gaitasun berezia duen gizona. Liburuak musikaz dihardu, komunikatzeko bide gisa ulertua, baina baita metafisikaz, ametsez, patuaz eta subkontzienteaz ere.
Charonne (Paris)
Charonne (80), Frantziako Paris hiriburuan dagoen auzo bat da, Ménilmontant (15) barrutian. 1999ko erroldaren arabera 62.901 biztanle zituen.
Kafka urertzean
Argitalpenaren ostean, Murakamik eleberriaren inguruko galderak bidaltzeko baimena eman zuen eta horietako asko erantzun zituen. Liburuak harrera ona izan zuen, eta John Updike n zein New York Times aldizkariaren aldetik, besteak beste, iritzi onak jaso zituen.
Izenburua
Alan Cheuse NPR irrati publikoko langilarean arabera, liburuaren izenburua erakargarria eta misteriotsua da japoniar irakurleentzat. Izan ere, mendebaldeko Franz Kafka idazlea ezaguna da AEBetan, ez ordea Japonian. Genji on the Hudson liburuaren izenburuarekin alderatzen du. Hayao Kawai psikoanalistak esanahi berezia ikusi zuen “Kafka” hitzean; bertsio japoniarra, Kafuka (japonieraz: カフカ), 可 (ka, balizkoa edo ontasuna esanahi duena) eta 不可 (fuka, aurkakoa adierazten duena) kanjien batasuna izan daitekeelako, eta hala, liburuari leuntasuna eskaintzen dio.
Laburpena
Elkarlotuta dauden bi istorio desberdin kontatzen ditu liburuak. Hortaz, narrazioak istorio batetik bestera salto egiten du, eta horietako bakoitza kapitulu ezberdinetan garatzen du.
Kapitulu bakoitietan, 15 urteko Kafka gaztearen istorioa kontatzen da: horrek Ediporen madarikazio tik ihes, aitaren etxetik alde egin, eta ama eta arreba aurkitzeko bidaiari ekiten dio. Takamatsu hirirantz doan autobusean, Sakura deituriko neska ezagutzen du. Harenganako erakarpena sentitzen du, baina ez da ezer egitera ausartzen ez baitaki bere arreba izan daitekeen edo ez. Abentura batzuen ondotik, aterpea lortzen du Takamatsuko liburutegi pribatu batean, zeina barnerakoia eta hotza den Miss Saeki eta, argia eta kanporakoiagoa den Oshimak kudeatzen baitute. Bertan, Mila gau eta bat gehiago liburuaren Richard Francis Burton en itzulpena eta Natsume Sōseki ren lanen bilduma irakurtzen igarotzen ditu egunak. Halako batean, polizia haren bila hasten da, bere aitaren erailketarekin lotzen baitute, Kafkak berak ez dakien arren erruduna den ala ez. Oshimak Kōchiko baso etara eramaten du, non Kafka guztiz sendatzen den.
Kapitulu bikoitietan berriz, Nakataren istorioa kontatzen du, txosten militar batzuen bidez hasieran. Hain zuzen, Yamanashi n, gertaera arraro baten harira, haur batzuek, Nakatak barne, oihanean konortea galtzen dute. Gertaeraren ondotik, Nakata da irakurtzeko eta idazteko gaitasunik gabe eta oroimena galduta ateratzen den bakarra. Hasiera batean, gertakaria gas pozoitsu batekin lotzen dute. Baina aurrerago argitzen da, ordea, bere onetik ateratako irakasle batek Nakata jo zuelako gertatu zela hori guztia. Liburuan aurrera egin ahala, bere gaitasun bereziengaitik, Nakata zaharrak ordukako lan bat topatzen du katu bilatzaile gisa (Murakamiren aurreko lanak ere, The Wind-Up Bird Chronicle, katu baten bilaketa kontatzen du). Azkenean, katu bat aurkitu eta jabeei itzuli ondotik, Nakata ohartzen da bilaketa horren baldintzek, bere lurralde familiar eta goxotik urruntzen dutela; Nakatak Johnnie Walker deituriko katu hiltzailea erailtzen baitu. Lehen aldiz aldaketa handia egiten du bere bizitzan, errepidera irteten baita mapa bat irakurtzeko ere gai ez dela eta non amaituko duen jakin gabe. Hoshino izeneko kamiolari baten lagun egiten da. Kamioian bidaiari gisa hartzen du, eta azkar harreman estua sortzen du agurearekin. Takamatsurantz abiatzen da, indar ezezagun batek gidaturik.
Gai nagusiak
Eleberriaren gai nagusietako bat musikaren indarra eta edertasuna komunikatzeko bide gisa erabiltzea da. Izenburua bera abesti batetik dator, Kafkari liburutegi batean emandako disko batetik ateratakoa. Beethovene n musika, batez ere Artxiduke Hirukotea, metafora askatzaile gisa ere erabiltzen da. Metafisika eleberriaren beste gai nagusietako bat da; pertsonaia askoren elkarrizketetako eta bakarrizketetako galdegaia baita munduaren zerizana eta horrekiko duten harremana. Beste gai garrantzitsu batzuk dira autosufiziente izatearen onurak, ametsen eta errealitatearen arteko harremana, patuaren mehatxua, profeziak hartuko duen ustekabeko bidea, eta subkontzientearen eragina.
Estiloa
Kafka urertzean eleberriak kultura herrikoia, xehekeriak, errealismo magikoa, suspense a, umorea, ildo korapilatsua, eta agerikoa den sexualitatea uztartzen ditu, Murakamik egin ohi duen moduan. Asko nabarmentzen ditu tradizio erlijioso japoniarrak ere, Sintoismo a bereziki. Pertsonaia nagusiak urrundu egiten dira Murakamiren ohiko protagonisten eredutik; normalki hogei edo hogeita hamar urte inguru dituzten eta nahiko izaera arrunta duten pertsonaiak dira, adibidez, Toru Watanabe (Norwegian Wood) eta Toru Okada (The Wind-Up Bird Chronicle). Hala ere, aipatu eleberrietan, eta beste batzuetan, landutako kontzeptu berdinak errepikatzen dira re eleberrian.
G.W.F. Hegel filosofoak eragina du liburuan eta une jakin batean zuzenean ere aipatzen du.
Kafka Tamura
Pertsonaiaren benetako izena ez da liburu osoan argitzen. Etxetik ihes egin ondoren, «Kafka» aukeratzen du izen berritzat, Franz Kafka idazlearen omenez. Kafka bere adinerako gihartsua da, «hamabost urteko mutil aparta eta altua, motxila bat eta obsesio mordoa arrastaka daramatzana». Gainera, Koichi Tamura eskultore ezagunaren semea da. Kafkak lau urte zituela, amak eta arrebak etxetik alde egin zuten, eta ez da haien aurpegiez gogoratzen ere. Kafka, batzuetan, alter ego metafisikoarekin harremantzen  da, «Bele deituriko mutila» (Kafka hitzak kavkaren antza du, eta hitz horrek «bele» esan nahi du txekieraz). Eleberrian zehar Belek Kafkari esaten dio «hamabost urteko munduko mutilik indartsuena izan behar duzu», eta horrela, etxetik alde egitera animatzen du. Askotan aipatzen da Kafka, Saeki anderea eta Nakata «errealitate alternatibo» batek lotzen dituela nolabait. Errealitate horretan jendearen subkontzienteko objektu metafisikoek forma hartzen dute, eta pertsonaiak bizitzaren «zerizana» aurkitzera bultzatzen dituzte, arimaren «zati» bat kentzearen truke.
Satoru Nakata
Nakatak bere gaitasun mental gehienak galdu zituen haurra zenean; hamasei ikaskiderekin batera, perretxiko bila joan ziren txango batean, Bigarren Mundu Gerra ren amaiera aldera. Ikasleek konortea galdu zuten zeruan zegoen argi distira bat ikusterakoan (nahiz eta beranduago ezagutzera ematen den argia ez zela arrazoi nagusia izan). Eleberrian, gertakizun horri «Arroz-ontzi mendixkaren istripua» deitzen zaio. Haur guztiak bere onera etorri ziren, Nakata, ordea, konorterik gabe egon zen aste luzez. Esnatu zenean, bere oroimena eta irakurtzeko gaitasuna desagertu egin zirela ikusi zuen, baita bere goi mailako funtzio intelektualak ere (pentsamendu abstraktua adibidez). Nakata funtsean tabula rasa bihurtu zen. Baina gaitasun berriak garatu zituen. Katuekin hitz egin zezakeela konturatu zen, eta une horretatik aurrera, bere buruari hirugarren pertsonan egiten zion erreferentzia. Liburuak iradokitzen du Nakata eta Saeki anderea «errealitate alternatiboan» bizi izan zirela lehenago, eta han utzi zutela beren «arimaren zati» bat. Horregatik, haien itzalak, beste pertsonen itzalekin alderatuta, irregularrak dira.
Oshima
21 urteko gizon intelektual, hemofiliko, transgenero eta homosexuala. Liburuzaina da eta Komuraren Oroimenezko Liburutegiaren ondoko mendietako batean dagoen txabola baten jabea. Oshima eta Kafka gertuko lagunak egiten dira eleberrian zehar. Oshima haren mentore bihurtzen da, erantzun bila abiatutako bidaian zehar gidatzen baitu Kafka.
Hoshino
25 urte inguru dituen kamioi gidaria da. Nakataren lagun egiten da, bere aitonarekin duen antzekotasunagatik, eta haren helburu ziurgaberantz eramaten du.
Saeki anderea
Oshimak lan egiten duen liburutegi pribatuko zuzendaria da. Kafka bertan bizi da eleberriaren zati handi batean zehar. Abeslaria zen iraganean, eta «Kafka urertzean» abestia interpretatu zuen. Abesti horrek eleberriaren gai asko uztartzen ditu. Kanpotik ohiko itxura mantentzen duen arren, krisi existentzial bat sufritzen ari da mutil-laguna hil zenetik. «Errealitate alternatibora» bidaiatu zuen 15 urte zituela, bere zoriontasuna mantentzeko desira sakonak bideratuta. Azkenik, «Kafka urertzean» konposatzeko «zerizana» bertan aurkitu zuen, haren izatearen zati bat atzean utzi zuen arren.
Sakura
Kafkak autobusean kasualitatez ezagutzen duen emakume gaztea da. Kafka bidaian zehar laguntzen du. Beranduago Kafkak amets batean bortxatzen du.
Johnnie Walker
Katu hiltzaile bat da. Katuen arimez eginiko txirula bat sortu nahi du. Johnnie Walker Scotch whisky (Eskoziako whiskia) markatik datorkio izena. Markaren logotipoan agertzen den gizonaren ezaugarriekin janzten da.
Colonel Sanders
Proxeneta edo iruzurgile baten itxura hartzen duen «kontzeptu abstraktu» bat. Harland Sanders Kentucky Fried Chickenen sortzailea eta markaren aurpegia da. Hoshinori «errealitate alternatiborako» «sarrera harria» aurkitzen laguntzen dio.
Goma
Koizumi anderearen katu galdua.
Otsuka
Katu beltz zaharra, zeinarekin Nakata aise komunikatzen den.
Kawamura
Bizikleta batek harrapatu zuenetik burtzoratuta dagoen katu marroia. Haien artean komunikatu ahal badira ere, Nakatari ezinezkoa zaio Kawamuraren esaldi arraro eta errepikakorrak ulertzea.
Mimi
Siamdar katu azkarra. Puccini ren La Bohème operako «Sì. Mi chiamano Mimì» abestitik datorkio izena.
Art Blakey
Art Blakey (Pittsburg, Pennsylvania, - New York, ) estatubatuar musikaria izan zen. Arraza beltzekoa eta jatorri xumekoa zenez, bere kabuz ikasi zuen pianoa jotzen. Musikaren munduan gau-klubetan hasi zen piano-jotzaile gisa, depresio ekonomikoaren garaian. 1940ko hamarraldian Mary Lou Williams eta Fletcher Hendersonekin harremanak izan zituen, eta jazzeko bateria-jotzaile arrakastatsua bihurtu zen. Jazz espezialistarik onenekin aritu zen: Charlie Parker, Dizzy Gillespie, Dexter Gordon, Sarah Vaughan, Miles Davies. 1955ean bere taldea sortu zuen, Messengers Boskotea. Garai hartan islamismora bihurtu, eta Abdullah ibn Buhania izena hartu zuen. Horace Silver pianista, Kenny Dorham tronpetista, Hank Mobley saxofoi-jotzailea eta Doug Watkins kontrabaxu-jotzailearekin Europan zehar birak egiten ibili zen, 1956-1961 bitartean. 1970eko hamarraldiaren hasieran, heroinarekin arazoak zituela-eta, taldea desegin, eta Blakey Giants of Jazz seikotean sartu zen. Baina 1980an The Messengers berrosatu, eta bira gehiago egin zituzten, bere osasun arazoak zirela-eta gero eta urriagoak izan ziren arren. Bateriaren alorrean berritzailetzat hartua da, eta ondorengo belaunaldientzako maisutzat.
Sachseln
Sachseln Suitzako udalerria da. Obwaldenen dago. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Jesús Ibáñez Alonso
Jesús Ibáñez Alonso (San Pedro del Romeral, Cantabria, 1928 – Ruan, Frantzia, 1992) soziologiako katedraduna izan zen. Haren lan teorikoa metodologia soziologiko kualitatiboan eta kontsumo-gizartearen azterketan oinarritu zen.
Biografia
San Pedro del Romeral herrixkako saltoki txiki baten eta behi batzuen jabe zen ama ezkongabe baten seme bakarra izan zen. Berehala interesatu zitzaion filosofia, eta geroago Zientzia Politikoak ikastea erabaki zuen, Madrilera joanda.
Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko (orduan Madrilgo Unibertsitatea) Politika eta Ekonomia Zientzien Fakultatean, Espainiako pentsamenduaren pertsona garrantzitsu bihurtuko ziren hanbat pertsona disidenterekin harremanetan jarri zen, hala nola Alfonso Sastre eta Ignacio Aldekoarekin. 1956an hainbat ikasle eta intelektual atxilotu izan zirenean, Ibañezek eta beste hiru ikaslek elkartasun-idazki bat idatzi zuten. Laurak epaitu zituzten eta Ibañezi sei urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, baina azkenean sei hilabete besterik ez zituen bete.
Kartzelaratze hark zenbait erakunde akademikoetatik kanporatua izatea ekarri zion: Iritzi Publikoaren Institututik (Instituto de la Opinión Pública), Kazetaritza Eskolatik eta Unibertsitate Konplutentsetik. Kartzelatik atera zenean, Ibañezek lanik gabe eta lan berri bat aurkitzeko aukerarik gabe geratu zenez ECO Merkatu Ikerketen Institutua sortu zuen.
Kafka urertzean
Okawa
Katu nabarra.
Jesús Ibáñez Alonso
Jarduera politikoa
Jesús Ibáñezek, Julio Cerón Ayusorekin batera, protagonistetako bat izan zen Askatze Fronte Popularraren (FLP, Frente de Liberación Popular) prestakuntzan, 1958an. Fronte hori, “Felipe” izenaz ezagunagoa da, frankismoaren aurkako kolektibo garrantzitsua izan zen.
Demokraziarako trantsizioan, hainbat alderdiren gonbidapenak jaso zituen, bereziki PSOErena, bertan sartzeko. Hala ere, Ibañezek ez zuen horiek onartu eta 1977ko hauteskundeetan Candidatura de Unidad Popular (CUP) izenekoa sustatu zuen.
Ekimenak porrot egin zuen adostasun-ezagatik, eta azkenean Jesus Ibañez Mugimendu Komunistak sustatutako hautagaitzan sartu zen, zerrendako bigarren postuan. Urte haietan, Madrilgo Barrio del Pilar auzoan merkataritza-zentro bat eta autobide bat eraikitzearen aurkako mobilizazio ospetsu batean ere parte hartu zuen.
Pentsamendua eta obrak
Maiz erabili zituen espazio intelektualen arteko jarraitutasuna da Jesús Ibáñezen pentsamendu soziologikoaren bereizgarri nagusia. Batetik, itxuraz neutroak ziren dispositibo metodologikoen zama politikoa salatu zuen, bestetik, esku-hartze politikorako tresna soziologiko sofistikatuak erabili zituen. Bere bost obra nagusiak hiru azpimultzotan bana daitezke:
Idazki metodologikoak (Más allá de la sociología eta Del algoritmo al sujeto)
Espainiako merkatu-azterketen aitzindarietako bat izan zen Ibáñez. Hainbat gairi buruzko mila inkesta eta azterketa enpiriko egin zituen, eta “eztabaida-taldea” erabili zuen Espainian, korronte soziologiko kualitatibisten ikerketa-tresna bereizgarrietako bat. Praktika soziologikoari buruzko bere gogoetak bi liburutan azaldu zituen: Más allá de la sociología (Soziologiatik harantzago) eta Del algoritmo al sujeto (Algoritmotik subjektuari). Lan horietan, soziologia tradizionaleko inkestaren tresna metodologikoak kritikatzen ditu; izan ere, soziologia tradizionalan inkestak lehen mailako ikuspegi mekanizista bat du, ideia hori konduktismotik hurbil dagoena, eta ideologia nagusiaren aliatua da. Ibáñezek defendatzen duen “bigarren mailako” proposamen metodologikoak soziologiaren dimentsio intersubjektiboa azpimarratzen du, eta ikerketa enpirikoen “erreflexioatasunaren” aurrekontuaren gainean artikulatzen da.
Kontsumo-gizartearen kritika (El regreso del sujeto eta Por una sociología de la vida cotidiana)
El regreso del sujeto liburuan (Subjektuaren itzulera), Ibañezek bere metodologiaren ezaugarri dialektikoak nabarmentzen ditu, eta “sozioanalisia” deritzon ikerketa-tresna berri bat proposatzen du. Ikerketa soziologikorako modu bat da, hermeneutika eta beste diziplina batzuetatik —hala nola hizkuntzalaritzatik edo zibernetikatik— datozen baliabideak erabiltzen dituena gizarte-errealitate esanguratsua ulertzeko bide gisa. Zehazki, Ibañezek kontsumismoaren azterketa du ardatz, kapitalismo aurreratuaren ezaugarri den mendekotasun-egitura aintzat hartzen baitu. Hala, Por una sociología de la vida cotidiana liburuan (eguneroko bizitzaren soziologiaren alde), hainbat gairen inguruko ikerketen bilduma da —azken mendeetan etxeak izan dituen aldaketak, publizitate-kanpainak edo zientzia-fikziozko literatura (Ibáñez aditu handia zen horretan)—, eta kontsumo-gizartearen kritika du ardatz.
Kafka urertzean
Toro
Denboraldi batez «kontzeptu abstraktu» bilakatu zen katu beltza.
Jesús Ibáñez Alonso
Idazki politikoak (A contracorriente)
Bere bizitzan zehar, Ibañezek hainbat artikulu idatzi zituen bizitza publikoan pl-pilean zeuden gaiei buruzko aldizkako argitalpenetan, betiere ikuspegi ezkertiar batetik. Idatzi horiek A contracorriente hil ondoko lanean bildu ziren, 1970eko hamarkada eta haren heriotzaren artean argitaratutako testuak batu ziren liburuan. Diktadura frankistaren aurkako jarrera erradikala alde batera utzita, Ibañezek behin eta berriz hartu zuen parte lau arlo nagusitan (baina ez horietan bakarrik). Lehenik eta behin, Ibáñez oso kritiko agertu zen Espainian demokraziarako trantsizioa garatu zen moduarekin; izan ere, erregimen frankistarekiko benetako haustura eragotzi zuela uste zuen, ildo horri “demokrazia formalaren” mugen kritika orokorrarekin eman zion jarraipena gero. Bigarrenik, Ibañezek garai hartako gobernu sozialdemokratei eraso egin zien, eta gobernu horiek, haren ikuspuntutik, gizarte-nahiak traizionatu zituzten korronte ekonomiko neoliberal nagusietara egokitzeko. Hirugarrenik, behin eta berriz idatzi zuen euskal gatazkari buruz, terrorismoa gaitzetsiz, eta, aldi berean, independentistekiko negoziazioaren eta autodeterminazio-eskubidearen alde idatzi zuen, krisiari aurre egiteko. Azkenik, ezker-mugimendu ez-tradizionalei arreta handia jarri zien: ekologistak, antimilitaristak, feministak, etab.
Kafka urertzean
Analisia
Michael Seats adituak eleberriaren hasiera Jacques Derrida ren pharmakon kontzeptuaren exegesiarekin alderatu zuen. Seatsen arabera, eleberriaren interpretazioak kontraesankorrak izan daitezke, eta asko zuzenak.
Kafka, teoria psikoanalitikotik begiratuta, Edipo konplexu handia duen pertsonaia eskizoidea da. Kafkaren bihotza Kafka da, berak eraikitako nortasuna, alegia. Inkontzientea, berriz, Ediporen profezia bete eta 15 urterekin aita hil zuena, Bele da. Sakura pertsonaia «sendatutako» nortasunaren pertsonifikazio gisa ulertu daiteke, zeinak gaitasuna baituen mundu errealarekin behar bezala konektatzeko. Kafka ispiluaren fasean harrapatuta dago, eta ezin du Sakuraren laguntza kudeatu, ordena sinbolikorako gaitasuna baitu. Oshima pertsonaiak Kafkaren barruan gogoa-gorputza-arima banaketa irudikatzen du. Johnny Walker pertsonaia Julia Kristeva k garatutako teoriaren (erdizka osatutako subjetuaren kontzeptua) sinboloa da.
Eleberriaren interpretazioa
Istorioa argitaratu ostean, Murakamiren editore japoniarrak bere webgunera eleberriaren zentzuari buruzko galderak bidaltzeko gonbita luzatu zien irakurleei. 8.000 galdera jaso zituen osotara, eta Murakamik berak 1.200 galdera erantzun zituen.
Ingelesez duen webgunean argitaratutako elkarrizketa batean, Murakamik dio eleberria ulertzeko gakoa behin baino gehiagotan irakurtzea dela: «Kafka urertzean eleberriak enigma asko ditu, baina ez dago ageriko soluziorik. Kontrara, enigma horietako asko beren artean nahasten dira, eta elkarreraginaren ondorioz, korapiloak askatzeko aukerak daude. Irakurle bakoitzarentzat desberdina izango da soluzioaren nolakotasuna. Bestela esanda, engimak soluzioaren parte dira. Zaila da azaltzen, baina horrelako eleberri bat idaztea zen nire nahia».
Harrera
John Updiken arabera «benetan zirraragarria eta buruari etengabe eragiteko liburu metafisikoa» da. 2005ean ingelesez argitaratu zenetik (Philip Gabrielen itzulpenak PEN/Book-of-the-Month Club Itzulpen Saria irabazi zuen), kritika onak eta goraipamenak jaso ditu gehienbat; besteak beste, The New York Timeseko 2005eko 10 Libururik Onenen artean egon zen, eta World Fantasy Award (Munduko Fantasia Saria) jaso zuen.
Sachseln
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Osbert Sitwell
Francis Osbert Sacheverell Sitwell (Londres, 1892ko azaroaren 6a - Florentzia, 1969ko maiatzaren 4a) ingeles idazlea izan zen.
Edith arreba zaharrena ere idazlea izan zen, baita Sacheverell anaia ere. Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen eta Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen, Mendebaldeko Fronteko lubakietan. Garai hartan, bere anai-arrebekin kolaborazioak eta antologiak idazten hasi zen.
Alderdi Liberaleko hautagai izan zen 1918ko hauteskundeetan, baina gerora bere ideologiak eskuinerantz egin zuen. Ondare arkitektonikoa babesteko kanpainak egin zituen eta fenomeno paranormalei buruzko interesa agertu zuen, eta Mamuen Klubeko kide izan zen.
Olerkiak, eleberriak, arte-kritika eta kazetaritza idatzi zituen. Aita hil zenean baronet titulua hartu zuen.
Symphurus melasmatotheca
Symphurus melasmatotheca Symphurus generoko animalia da. Arrainen barruko Cynoglossidae familian sailkatzen da.
Onddo hankaeder
Morfologia
Txapelak 5 eta 12 zentimetro inguruko diametroa dauka. Kolore hori-berdekarakoa da gainetik, eta printza oliba edo arre oso argiak ere badauzka. Txikitan puxika itxurakoa da, gero ganbila eta azkenean ia laua izan daiteke.
Hodi mehe eta atxikiak dauzka, kolore hori argikoak. Ukitutakoan urdin kolorea hartzen dute.
Mami trinkoa dauka, zuri-horixka. Atzamarrarekin sakatzean urdindu egiten da.
Ekologia
Uztailetik abendura sortzen da, hostoerorkorren basoetan (gehien bat harizti eta urkidietan), lurzoru kaltzikoletan.
Gastronomia
Onddo hau ez da jangarria, alde batetik oso mikatza delako, eta bestetik toxikoa dela susmatzen delako.
São José da Vitória
São José da Vitória Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
José María Eguren
José María Eguren Rodríguez (1874ko uztailaren 7a, Lima - 1942ko apirilaren 19a, Lima) Peruko idazlea izan zen. Bere poesiagatik ezaguna izan arren, Eguren kazetaria, margolaria, argazkilaria eta asmatzailea ere izan zen.
Idazle postmodernista izandakoa da, eta aipagarriak dira Simbólicas (1911) eta La canción de las figuras (1916).
== Biografia == Eguren Liman jaio zen 1874ko uztailaren 7an. Gurasoak Eulalia Rodríguez Hercelles eta José María Eguren y Cáceda ziren, Limako San Sebastian parrokian jaiotako egun berean bataiatu zuten. Osasun arazoak zirela eta, txikia zenetik ahula eta gaixorik zegoen. Haurtzaroan eta nerabea zela, bere denboraren zati handi bat landetan ematen zuen, hala nola, aitak kudeatzen zituen Chuquitanta eta Pro ganadutegietan, eta non bere familiak ihes egin zuen lekuan, Pazifikoko Gerra, eta batez ere, Limako Okupazioaren ondorioz. Baliteke esperientzia horiek naturarekiko hurbiltasuna eskaintzea bere zentzumenak findu zituena, gerora bere poesian islatu zena. Gaztetan, Eguren berandu hasi zen eskolara joaten, 1884an hasi zituen ikasketak hamar urte zituela Jesuitak zuzentzen zuen Inmaculada ikastetxean, eta Limako Institutu Zientifikoan. Handik denbora batera, ohiko ikasketak alde batera utzi eta bere burua irakasten hasi zen, bere anaia zaharraren eta Jorge tutorearen laguntzarekin.
1897an, gurasoak hil eta familia banatu ondoren, Barranko barrutira joan zen bizitzera Susan eta Angelica erreba zaharrenekin (bizitza osoan zehar ezkondu gabe egon ziren), norekin bizitzen jarraituko zuen bizitza osoan. Barranco Limatik hurbil dagoen itsasaldeko herri lasaia zen, eta Eguren lasai eta lasai bizi izan zen hogeita hamar urte baino gehiago, non bere lagunak eta ikastunak, hala nola Martín Adán eta Emilio Adolfo Westphalen poeta lagunak etorriko ziren.
Osasun arrazoiengatik, Egurenek hezkuntza formalik eza konpentsatu zuen, hasieran Julio Herrera y Reissig bezalako idazle eta poeta eta modernisten lanak sakonki irakurrita eta, geroago, Europako dekadenteen lanak. eta poeta sinbolistak, batez ere frantsesak, Baudelaire, Verlaine, Mallarmé, baina baita D'Annunzio eta Edgar Allan Poe ere. Haur literatura (irakurri zuen, halaber Brothers Grimm, Andersen ), eta lanen maisu Preraphaelism eta ingelesez estetizismo ( Ruskin, Rossetti, Wilde ). Idazle horietako bakoitzak nolabaiteko inpresioa utzi zuen Egurenengan, baina oso xurgatua eta oso pertsonala, hala ere, bere sormenean eta sinesmen estetikoan eragina izan zuen.
Sinbolismoaren ezaugarriak
José María Eguren sinbolismoaren ordezkari bikaina da Perun.
Kei Sakurai
Kei Sakurai (桜井 啓, 1977ko ekainaren 30a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Vegalta Sendai.
Metynnis polystictus
Metynnis polystictus Metynnis generoko animalia da. Arrainen barruko Serrasalmidae familian sailkatzen da.
Pablo García Casado
Pablo García Casado (Kordoba, Espainia, 1972ko maiatzaren 13a) gaztelaniazko olerkaria da.
Bizitza
Oso gaztetan hasi zen literaturarako zaletasuna erakusten, eta olerkiak idatzi zituen, Kordobako Unibertsitatean Zuzenbideko ikasketak egin bitartean. Máquina de Sueños (1996) talde-lanean El poema de Jane olerkia argitaratu zuelarik hasi zen ospea irabazten XX. mendearen azken hamarraldiko Espainiako olerkigile gazteen belaunaldiko idazle gisa. Olerki hark beste zenbaitekin osatzen zuen olerki-saila Las afueras (1997) bilduman eman zen argitara. Radio Nacional de Españak ematen duen El Ojo Crítico olerkigintza-saria irabazi zuen lan horrek, eta, harrezkero, ezinbesteko erreferentzia bihurtu da gaurko espainiar olerkigintzaren antologietan.
Hainbat aldizkariren sorreran parte hartu du, besteak beste, Cinco, Reverso eta Recuento argitalpenen sorreran. Estiloari dagokionez, lexiko garbia eta baliabide bakunak erabiltzen ditu. Irakurleari zuzenean eta berehala helarazten dio mezua, inguruko eta eguneroko gauzez mintzo da —joera hiperrealistari jarraituz—, eta ironia eta garraztasuna agertzen dute, oro har, Pablo García Casadoren olerkiek. 2007an argitaratu zuen azken poema-liburua: Dinero.
Dom Feliciano
Dom Feliciano Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Serranía del Perijá
Serranía del Perijá edo Sierra de Perijá Andeetako Ekialdeko Mendikatearen adarrik iparrekoena da. Hego Amerikako iparraldean dago, Kolonbia eta Venezuelaren artean. 306 kmko luzera du, Ocaña ingurutik (hego-mendebaldean) Guajira penintsularaino (ipar-ekialdean). Gailurrik garaiena Cerro Tres Tetas da (3.630 m).
Puntius dorsimaculatus
Puntius dorsimaculatus Puntius generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
1073ko aita santu hautaketa
1073ko aita santu hautaketa aita santua hautatzeko egindako bilera izan zen. Bileraren lekua San Pietro in Vincoli (Erroma) izan zen eta Gregorio VII.a hautatu zuten aita santu gisa.
1061eko aita santu hautaketa
1061eko aita santu hautaketa aita santua hautatzeko egindako bilera izan zen. Bileraren lekua San Pietro in Vincoli (Erroma) izan zen eta Alexandro II.a hautatu zuten aita santu gisa.
Errekartetxo harria
Errekartetxo harria, Gipuzkoako Azpeitia udalerrian dagoen harri-jasotze harri biribil bat da. 17 arrobako (212,5 kilo) pisua du.
Historia
Santos Iriarte "Errekartetxo" azpeitiar harri-jasotzailea harria jasotzen lehenbizikoa izan zen, bai eta 5 minutuko epean 4 jasoaldi burutzean ere. Hortik harriak daraman izena. Bere garaiko edozein harri-jasotzaileri harriarekin lehiatzeko desafioa jaurti zien, baina inork ez zuen onartu.
Ordutik aurrera, Azpeitiko La Piedra tabernaren sarreran ikusgai zegoen, bertaratzen zen edonork harria ukitu edo altxatzeko itxurak egin ohi zituen, ondorioz harria pusketak galtzen hasi zen. Horregatik harria taberna barnera sartzea erabako zuten.
1973an taberna erre eta Errekartetxoren baserria erori egin zen, eta baserriaren hondarrak nahiz tabernan zeuden harriak zabortegira eramanak izan ziren. Handik urtetara, Migel Angel Iribar (Santosen semea) eta haren koinata harriaz galdezka hasi ziren, eta 2008an Errekartetxo harria azpeitiar batek zuela jakin zuten, honela Iriartetarrek harria berreskuratzea lortu zuten.
Daniel Gil
Daniel Gil Pila (Santander, 1930 - Madril, 2004) espainiar diseinatzailea izan zen. Kantabrian jaio zen, baina Madrilen egin zituen Arte Ederretako ikasketak. 1957an, Ulmera aldatu zen, Alemaniara, Hochschule für Gestaltung eskolan diseinuko ikasketak egitera, Otl Aicher eta Tomás Maldonado maisuekin, besteak beste. Espainiara itzuli zenean, zenbait aldizkari eta diskoetxerentzat jardun zuen lanean, harik eta 1966an Alianza Editorial argitaletxeak irudi grafikoaren ardura eman zion arte. Gilek enpresa harentzat lan egin zuen buru-belarri 1990era arte, eta 2.000 liburutik gora egin zituen. Azpimarratzekoak dira martelé kartoi meheaz egindako azalak, argazki- edo tipografia-konposizio adierazgarrikoak, liburuen edukia gogora dakartenak. 1990ean, bere kasa hasi zen lanean, eta hainbat enkargu garrantzitsu bete zituen, besteak beste, Madrilgo Thyssen-Bornemisza bildumaren irudi korporatiboa eta Mondadori argitaletxearen hainbat libururen azala osatzea. Grafismoaren maisu handienetakoa bat izan da Gil, lanbidea ongi ezagutzen zuela erakutsi zuen, oso obra pertsonala eta independentea osatu zuen, eta surrealismoaren eta zehaztasun zientifikoaren arteko batasuna lortzen asmatu zuen. 2006an, Alianza Editorial sortu zela berrogei urte bete zirenean, Daniel Gilen jatorrizko azalak zituzten "El libro de bolsillo" bildumako zenbait ale berrargitaratu ziren.
Samoa
Samoa (samoeraz: Sāmoa), ofizialki Samoako Estatu Burujabea (samoeraz: Malo Sa'oloto Tuto'atasi o Sāmoa; ingelesez: Independent State of Samoa), Ozeaniako uharte-estatu burujabea da, Polinesiako Samoa uhartediko mendebaldeko uharteek osatua. 2.842 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2016an 195.843 biztanle zituen.
Phyllergates heterolaemus
Phyllergates heterolaemus Phyllergates generoko animalia da. Hegaztien barruko Cettiidae familian sailkatua dago.
Samoa
1962. urtean lortu zuen independentzia; ordura arte, Zeelanda Berriaren kolonia zen. Samoarren ekonomiaren ardatza nekazaritza da, biztanleen bi herenek nekazaritzan egiten baitute lan. Biztanleriaren %20k, berriz, turismoan dihardu.
Geografia
Samoa Ozeano Barean dago, Hego hemisferioan, Zeelanda Berritik 2.900 kilometro ipar-ekialdera. Samoa uhartediko mendebaldeko uharteak hartzen ditu: bi handi (Upolu eta Savai'i) eta zortzi txiki. Denak jatorri bolkanikokoak dira, baina sumendi aktibo bakarrak Savai'in daude: Matavanu (erupzioak 1905–1911 bitartean), Mata o le Afi (1902) eta Mauga Afi (1725). Mendirik garaiena Silisili da (1858 metro).
Klima
Klima montzonikoa da, epela eta euritsua. Urteko batez besteko tenperatura 26,5 °C da, eta gorabehera gutxi ditu urtean zehar. Urtaro euritsuak azarotik apirilera arte irauten du. Urtean 7.600 milimetro inguruko prezipitazioa jasotzen da barnealdean, eta 2.540 milimetro iparraldeko eta mendebaldeko kostaldeetan. Noizbehinka, tifoiek kalte handiak eragiten dituzte.
Historia goiztiarra
Samoa lapita herriak aurkitu eta finkatu zuen (ozeanoar hizkuntza hitz egiten zuen austronesiar herria), Melanesia uhartetik zetozenak. Samoan aurkitutako lehen giza aztarnak duela 2.900 eta 3.500 urte artekoak dira. Aztarnak Mulifanuako Lapita aztarnategi batean aurkitu ziren, eta zientzialarien aurkikuntzak 1974an eman ziren argitara. Samoarren jatorria genetika, aro modernoan, polinesiarraren, hizkuntzalaritzaren eta antropologiaren ikerketa zientifikoaren bidez aztertu da. Ikerketa hori martxan dagoen arren, dagoeneko teoria batzuk proposatu dira. Teoria batek dio jatorrizko samoarrak austronesiarrak zirela eta Asiako hego-ekialdetik eta Melanesiatik Lapita herrien ekialderanzko zabaltze batean iritsi zirela K.a. 2.500 eta 1.500 bitartean.
Samoa, Fiji eta Tongaren arteko lotura soziokultural eta genetiko estuak mantendu ziren, eta erregistro arkeologikoak ahozko tradizioa eta bertako genealogiak babesten ditu, eta uharteen arteko bidaiak eta samoar aurrekolonialen, fijiarren eta tongarren arteko ezkontzak adierazten dute. Samoar historiako pertsonaia aipagarrienak Tui Manu'a, Salamasina erregina, Fonoti erregea eta lau tama-aiga izan ziren: Malietoa, Tupua Tamasese, Mata'afa eta Tuimalealiifano. Nafanua emakume gerlari ospetsua izan zen, antzinako samoar erlijioan jainkotua eta ondorengo agintari samoarrek laguntza eskatzen ziotena.
Gaur egun, Samoa osoa bere bi errege-familia nagusien pean elkartuta dago: Malietoa, antzinako Malietoa leinukoa, XIII. mendean tongarrak garaitu zituena, eta Tupua, Salamasina erreginaren ondorengo eta oinordekoak, Samoa bere erregealdiaren ondorengo mendeetan gobernatu zutenak. Bi leinu nagusi horien artean, Samoako lau titulu nagusiak daude: Antzinateko Malietoa eta Tupua Tamasesena eta berriagoak diren Mata'afa eta Tuimalealiifanorena, XIX. mendeko garai kolonialaren aurreko gerretan nabarmendu zirenak. Lau titulu horiek osatzen dute gaur egun samoar matai sistemaren erpina dagoen bezala.
Europarrekin harremana XVIII. mendearen hasieran hasi zen. Jacob Roggeveen, herbeheretarra, samoar uharteak ikusi zituen lehen ez polinesiarra izan zen, 1722an. Bisitaren ondoren, Louis-Antoine de Bougainville esploratzaile frantsesa etorri zen, 1768an Nabigatzaile uharteak izendatu zituena. 1830ak baino lehen, kontaktua mugatua izan zen, hau da, misiolari, baleazale eta merkatari ingelesak iristen hasi zirenean.
XIX. mendea
AEBko merkataritza eta balea ontzien bisitak garrantzitsuak izan ziren Samoaren garapen ekonomiko goiztiarrean. Salem brig Roscoe (Benjamin Vanderford kapitaina) deitutako merkataritza-itsasontzi estatubatuarra izan zen lehena, 1821eko urrian, eta Maro, Nantucketekoa (Richard Macy kapitaina), Samoan oroitutako lehen baleontzia izan zen. Baleazaleak ur fresko, egur eta jaki bila etorri ziren, eta, geroago, bertako gizonak errekrutatu zituzten beren ontzietako tripulatzaile izateko. Azken baleontzia Morton Gobernadorea izan zen, 1870ean.
Samoako misiolari kristauak 1830ean hasi ziren iristen Londresko Misiolari Elkarteko John Williams Sapapaliʻi-ra iritsi zenean Cook uharteetatik eta Tahititik. Barbara A. West-en arabera: Samoarrak buru ehizan ere aritzen ziren, gerra-erritual bat, non gerlariak bere arerio hilaren burua hartzen zuen bere buruzagiari emateko bere ausardia erakutsiz.
Eight Years of Trouble in Samoa (1892) liburuaren oinaren ohar batean, Robert Louis Stevensonek zehazten ditu Samoan eragina izateko borrokan ari ziren potentzia handien jarduerak (Estatu Batuak, Alemania eta Britainia Handia) eta Samoako fakzio ezberdinek beren sistema politiko indigenaren barruan egindako makurkeria politikoak. Klan arteko gerra gero eta handiagoan sartu zirenean ere, samoarren tolesgabetasun ekonomikoak larritzen zuen gehien Stevenson. 1894an, hil baino hilabete batzuk lehenago, uharteko buruzagiei zuzendu zitzaien:
Britainia Handiak ere tropak bidali zituen Britainia Handiko enpresa, portu-eskubideak eta kontsulatu-bulegoa babestera. Horren ondoren, zortzi urteko gerra zibila izan zen, non hiru potentzietako bakoitzak armak, prestakuntza eta, kasu batzuetan, borroka-tropak eman zien samoarrei. Samoako krisia 1889ko martxoan gertatu zen hiru borrokalari kolonialek Apiako portura gerraontziak bidali zituztenean eta maila handiagoko gerra begi-bistan zegoenean. 1889ko martxoaren 15eko ekaitz gogor batek gerraontziak hondatu edo suntsitu zituen gatazka militarrari amaiera emanez.
Samoako Bigarren Gerra Zibila 1898an iritsi zen burura Alemania, Erresuma Batua eta Estatu Batuak Samoa uharteak nork kontrolatu behar zituen eztabaidatzen hasi zirenean. Apiako setioa 1899ko martxoan gertatu zen. Mata'afa Iosefori leial zitzaizkion samoar matxinatuen indar handiago batek setiatu zituen Tanu printzeari leial zitzaizkion samoar indarrak. Tanu printzeari lagunduz, lau gerraontzi britainiar eta amerikarretatik laguntza-tropak lehorreratu ziren. Zenbait egunez borrokan aritu ondoren, samoar matxinoak garaituak izan ziren. AEBko eta Erresuma Batuko gerraontziek Apia bonbardatu zuten 1899ko martxoaren 15ean, USS Filadelfia barne. Alemaniak, Erresuma Batuak eta Estatu Batuek berehala erabaki zuten liskarrak amaitzea, eta uharte-katea banatu zuten 1899ko Hiruko Hitzarmenean, Washingtonen 1899ko abenduaren 2an sinatua eta 1900eko otsailaren 16an trukatutako berresteekin.
Ekialdeko uharte-multzoa Estatu Batuetako lurralde bihurtu zen (Tutuila uharteak 1900. urtean eta, ofizialki, Manu'a 1904. urtean) eta Samoa amerikarra bezala ezagutu zen. Mendebaldeko uharteak, askoz ere lur-masa handiagoa, Samoa alemaniar bihurtu ziren. Erresuma Batuak Samoako erreklamazio guztiak bertan behera utzi zituen, eta, ordainetan jaso zuen: (1) Tongako alemaniarren eskubideak, (2) Bougainvilletik hegoaldera dauden Salomon uharte guztiak, eta (3) Mendebaldeko Afrikako lurralde-lerrokadurak.
Samoa alemaniarra (1900-1917)
Germaniar Inperioak samoar artxipelagoaren mendebaldeko zatia gobernatu zuen 1900etik 1914ra. Wilhelm Solf izendatu zuten koloniaren lehen gobernadore. 1908an, indarkeriarik gabeko Mau a Pule erresistentzia mugimendua sortu zenean, Solfek ez zuen zalantzarik izan Lauaki Namulau'ulu Mamoe buruzagia Saipanera erbesteratzeko, iparraldeko Mariana uharte alemaniarretara.