cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ixabel Agirresarobe
Ixabel Agirresarobe Arzallus (Usurbil, Gipuzkoa, 1971) aktorea eta ipuin-kontalaria da. Antzerki ikasketak egin zituen Donostiako Antzerti eskolan (1989-1993). Haurrentzako kale antzerkian aritu da Hankagorri eta Gorringo taldeekin. Beste hainbat lanetan ere parte hartu du; besteak beste, Kutsidazu bidea, Ixabel antzezlanean.
Antonio IV.a Karlos Agaramontarra
Antonio IV.a Karlos Agaramontarra, Agaramonteko duke, Gixuneko kondea eta Bidaxuneko printzea, (?, 1641 – ?, 1720ko urriaren 25a) lapurtar militarra izan zen. Nafarroa eta Biarnoko erregeorde eta Baionako alkatea izan zen.
Magna Carta
Magna Carta edo Magna Carta Libertatum (Askatasunen Gutun Handia latinez) 1215eko ekainaren 15ean Joan Lurgabea Ingalaterrako erregeak sinatutako eskubide-dokumentua da, herrialdeko baroi ugari erregearen kontra matxinatu eta Londres hartu ondoren (maiatzaren 17an). Izan ere, Frantziako Bouvines eta La Roche-aux-Moines porrot militarren ostean, erregearen eskakizun militar eta ekonomikoek noblezia altuen altxamendua eragin zuen.
Antonio IV.a Karlos Agaramontarra
Antonio III.a Agaramontarraren semea, 1672an Holandan eta bi urte geroago Besançongo setioan borrokatu zuen.
Magna Carta
Dokumentu horrek erregeen eskubideak murriztu zituen, lege-prozedurak errespetatzera behartuta eta monarken nahia legeen mugen barnan finkatuta. Atxiloketa arbitrarioak galarazten zituen Habeas Corpus eskubidea bermatu zen. Horretaz gain, eskubide feudalak, hirien askatasuna errege-nahiaren aurka eta Erresumaren Kontseilu Gorenak kontrolatutako zergak ere abian jarri zituen.
Ixabel Agirresarobe
Ibilbidea
ETB-1 telebista katean Ipupomamua saioan parte hartu zuen kontalari gisa.
Antonio IV.a Karlos Agaramontarra
1668an, Jacques de Castelnauren alaba zen Marie-Charlotte de Castelnau (1648 - † 1694) ezkondu eta bi seme-alaba izan zituen :
San Blas Parrokia Eliza (Dulantzi)
San Blas Parrokia Eliza, Arabako Dulantzi herriko herrigunean dago. XVI. mendean eraikia, eliza gaur egun oso aldatua dago, bertan lan ugari egin direlako, baina garai batean babes funtzioa betetzen zuen. Hegoaldeko horman antzinako fabrika erromanikoaren aztarnak omen direnak mantentzen ditu.
Historia
San Blas Sebastekoari eskainitako parrokia eliza, Dulantzi udalerriaren goialdean dago. Elizak erromanikoaren aztarnak ditu. Gaur egungo eraikina, aldiz, XV-XVI. mendekoa da. Kanpotik elementu deigarriena dorrea da: XVI. mendean eraikia, Justo Antonio Olagibel arkitekto gasteiztarrak diseinatu zuen; herriko muinoaren gailurrean, eta bere altuera eta diseinu nabarmenagatik, Lautadako Neska izenaz ere ezaguna da. Ondorioz, estilo desberdinak ikus daitezke: gotiko berantiarra, Errenazimenduarena, Neoklasizismoarena. Eraikina Alegria-Dulantziko Hiri Historikoaren monumentu multzoaren barruan dago. Aldare nagusiaren erretaula Jose Angulok egin zuen.
Deskribapena
"Gurutze latindarreko oina duen tenplua da, eta burualdea ganga gotiko berantiar batek estaltzen du. Murruen hondoa harri hormaz egina dago eta ondorengo elementuak harlanduz eginak daude: baoak, portadak, erlaizak, ataripea, dorrea... Tenpluaren kanpoaldean azpimarragarriak dira dorrea eta ataripe neoklasikoa, erdi puntuko bederatzi arkoz osatua. Erdiko tarteak, dorrearen azpian, oin angeluzuzena du, angelu alakatuekin, eta estalki soila, oso janda, petxinen gain. Gurutzaduran, ganga korapilatu egiten da eta, nabearen erdiko tartean, izar ganga zabala aurkitzen dugu konkordura eta terzeleteekin. Gaur egun, oinaldetik sartzen da tenplura, ateburua duen bao bakun batetik, baina, oraindik ere, jatorrizko portada gordetzen da bataiategian. Portada honek trasdos konopialeko arku zorrotz berezia du. Hegoaldean sarbide txikiago bat egin zen XVI. mendean, gaur egun itxia. Argiztapen baoetan bereizten dira, besteak beste: erdi puntuko arku bat, gurutzaduraren eskuineko adarrean, baita epistola gunearen okuluak ere, gar itxurako trazeriarekin. Tenpluaren beste elementu bikain batzuk sakristia, korua eta traza erromanista duen aldare nagusia dira, eta XVII. mendean burutua".
Julia Krajewski
Julia Krajewski (Langenhagen (Alemania), 1988eko urriaren 22a) hipikan aritzen den kirolari alemaniarra da. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), Osoa taldeka proban, Alemaniako taldea osatzen zuten Julia Krajewski (Samourai du Thoten gainean), Sandra Auffarth (Opgun Louvoren gainean) Ingrid Klimke (Hale-Bob Olden gainean) eta Michael Jungek (Sam Fbwren gainean) zilarrezko domina lortu zuten Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Australiakoaren (brontzezko domina) aurretik. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina eskuratu zuen, Osoa banaka proban (Amande de B'Nevilleren gainean), Tom McEwen britainiarra (zilarrezko domina, Toledo de Kerseren gainean) eta Andrew Hoy australiarra (brontzezko domina, Vassily de Lassosen gainean) gaindituz.
Fournaudin
Fournaudin Frantziako udalerria da, Yonne departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fournaudin udalerrian erroldatutako biztanleak 117 ziren. Familiak 56 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 128 etxebizitza zeuden, 55 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 65 bigarren erresidentzia ziren eta 8 hutsik zeuden. 127 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 55 etxebizitza nagusietatik 49 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 5 etxek bi zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 12 etxek lau zituzten eta 25 etxek bost zituzten. 43 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Fournaudin udalerrian 61 unitate fiskal zeuden, 132 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.275,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 2 garraio enpresak ziren eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2000. urtean Fournaudin udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 540 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Problem Child 2
Problem Child 2 (euskaraz Haur Arazotsua 2), 1991ko Brian Levant estatubatuar zinema zuzendariaren komedia beltzeko film bat da. John Ritter, Michael Oliver, Laraine Newman, Amy Yasbeck eta Jack Warden aktoreek antzeztu zuten.
Problem Child (1990) aurrekaria eta Problem Child 3: Junior in Love (1995) jarraipena dauzka, bai eta izenburu berdineko marrazki bizidun telesaila ere.
Argumentua
Ben (John Ritter) eta Junior (Michael Oliver) semeorde bihurria Illinoisko Cold River herritik Oregongo Mortville herrira bizitzera lekualdatu dira. Lekuak ezaugarri berezi bat du: gizonezko biztanle bakoitzeko berreogeita hamar emakumeen bizilekua baita. Horrek Ben emakume askoren senargai gogoko izatera ekarriko du, horietako asko harekin zita bat edukitzeko asmoz.
Antonio III.a Agaramontarra
Antonio III.a Agaramontarra, Agaramonteko eta Gixuneko kondea eta Bidaxuneko printzea, (Hagetmauko gaztelua, 1604 – Baiona, 1678ko uztailaren 12a) lapurtar militar eta diplomatikoa izan zen. 1641ean Frantziako mariskal izendatua, Nafarroa eta Biarnoko erregeorde eta Baionako alkatea izan zen.
Antonio II.a Agaramontarraren semea, Richelieu kardinalaren jarraitzaile sutsua izan zen. Hogeita hamar Urteko Gerran parte hartu zuen, 1653an ministro, 1657an Frankfurt am Maingo Reichstagen enbaxadore eta 1660an Luis XIV.a Frantziakoaren izenean Maria Teresa Austriakoa ezkontzaz galde egin zion.
Antonio IV.a Karlos Agaramontekoak 1716an Mémoires du maréchal de Gramont bere bizitzako oroitzapenak argitaratu zituen. Gixuneko kondearen izenaz, Edmond Rostanden Cyrano de Bergerac antzezlanean agertzen da.
1634an, Richelieuren iloba zen Françoise-Marguerite du Plessis de Chivré († 1689). ezkondu eta lau seme-alaba izan zituen :
Romeny-sur-Marne
Romeny-sur-Marne Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 485 ziren. Familiak 180 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 60 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 64 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Plouvain
Plouvain Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Plouvain udalerrian erroldatutako biztanleak 482 ziren. Familiak 187 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (21 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 54 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 87 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Romeny-sur-Marne
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 303 ziren, horien artean 216 aktiboak ziren eta 87 inaktiboak ziren. 216 pertsona aktiboetatik 195 lanean zeuden (103 gizon eta 92 emakume) eta 21 langabezian zeuden (10 gizon eta 11 emakume). 87 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 19 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Plouvain
Etxebizitza
2007an 182 etxebizitza zeuden, 180 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 1 bigarren erresidentzia bat zen. 175 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 180 etxebizitza nagusietatik 168 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 131 etxek bost zituzten. 161 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 77 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 101 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Romeny-sur-Marne
Diru sarrerak
2009an Romeny-sur-Marne udalerrian 195 unitate fiskal zeuden, 504,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.061 euro zen.
Plouvain
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 332 ziren, horien artean 232 aktiboak ziren eta 100 inaktiboak ziren. 232 pertsona aktiboetatik 215 lanean zeuden (114 gizon eta 101 emakume) eta 17 langabezian zeuden (9 gizon eta 8 emakume). 100 pertsona inaktiboetatik 38 erretiraturik zeuden, 36 ikasten zeuden eta 26 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Romeny-sur-Marne
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 finantziazio enpresa zen.
Plouvain
Diru sarrerak
2009an Plouvain udalerrian 168 unitate fiskal zeuden, 466 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.967 euro zen.
Romeny-sur-Marne
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 margolaria eta 1 argiketaria.
Plouvain
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 zerbitzu enpresa zen eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 argiketariak ziren eta 2 ile apaindegiak.
Romeny-sur-Marne
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Romeny-sur-Marne udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 380 hektarea erabiltzen.
Plouvain
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Plouvain udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Howard Gardner
Howard Gardner (Scranton, Pennsylvania, AEB, 1943ko uztailaren 11) psikologoa, ikertzailea eta Harvard Unibertsitateko irakaslea da. Bere bizitzaren zati handi bat ikerketari eskaini dio. Arlo zientifikoan ezaguna da gaitasun kognitiboei buruz egin dituen ikerketengatik, eta berak formulatu duen adimen anizkunaren teoriarengatik. Teoria hori formulatu duelako eta horrela hezkuntza hobetzen lagundu duelako, 2011n Zientzia Sozialetako Asturiasko Printzearen Saria eman zioten.
Bizitza
1938an Howard Gardnerren gurasoek alde egin zuten Alemaniatik. Bere familia judutarra da eta Alemania nazitik Estatu Batuetara joan eta denbora gutxira, 1943an Scranton hirian (Pennsylvania) jaio zen. Lehen semea, Eric, istripu batean hil zitzaien, Howard jaio baino lehenxeago. Howard Gardner hazi zenean datu hori ez zioten aipatu, baina gurasoek ez zioten txikitan eskolako kiroletan parte hartzen utzi. Musikako ikasketetan, ordea, nahiko aurreraturik ibili zen, eta piano jotzaile profesional bihurtzeko asmoa izan omen zuen gaztetan.
Arkadia (poesia)
Arkadia (Αρκαδία: ) natura, artzaintza, nekazaritza eta landa eremuetako harmonia-ikuspegi idealizatu bat deskribatzeko leku mitiko bat da. Jatorriz benetako leku bat zen, Grezia klasikoan, baina gero, literaturan, locus amoenus ereduzko bat izendatzeko erabili egin da Arkadia toponimoa.
Howard Gardner
Bizitza
Gaztea zenetik irakurketa eta pianoaren kartsua zen. Ikasle bezala bere distiragatik nabarmendu zen eta Harvard Unibertsitatean onartua izan zen non garapenaren psikologiagatik interesatu zen Erik Erikson eta Jerome Brunerren eraginagatik. Harvard Unibertsitatean psikologiako doktoregoa lortu eta neuropsikologiaren eremuko ikerketa bukatu ostean, Gardnerrek hezkuntza eta psikologiako arloan izugarrizko laguntza eskaini zuen. Gardnerrek 80.hamarkadan jadanik aipatutako adimen anizkunaren teoria proposatu eta garatu zuen bere lan enpirikoan oinarrituta. Gaurkotasunean, Harvard Unibertsitatean kognizio eta hezkuntza katedrako irakaslea da eta hezkuntza esparruan ezaguna da adimen anizkunaren teoriagatik, honek dio pertsona bakoitzak zortzi adimen edo gaitasun kognitibo dituela (linguistikoa, logiko-matematikoa, espaziala, musikala, korporal eta zinestesikoa, intrapertsonala, interpertsonala eta naturalista). Bere ikerketak adingabe eta helduen gaitasun kognitiboen analisian zentratu dira, eta hortik abiatuta adimen anizkunaren teoria formulatu zuen (Frames of Mind, 1983).
Plouvain
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Romeny-sur-Marne
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Howard Gardner
Bizitza
Harvard Unibertsitateko ikertzailea izan zen eta ikasketa urteen ostean, Estatu Batuetako eskolen hezkuntza sistema egoera konprometigarri baten jarri du. 1983an, Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences liburuan, («Gogoaren eraikuntza: inteligentzia anitzen teoria») bere teoria azaldu zuen. Teoria hau hobetzen saiatu zen hurrengo urteetako zenbait argitalpenetan eta 1990an lehenengo estatubatuarra izan zen Louisville Unibertsitateko Grawemeyer Saria jaso zuena. Bertan, adimen bakarren existentzia kritikatu egiten du proba psikometrikoen bidez. Asturiasko Printzearen Fundazioko epaimahaiak Gardnerri eman zion saritu zuen Zientzia Sozialetako Asturiasko Printzearen Saria, Espainian, 2011ko maiatzaren 11n.
1961ean Howard Gardner Harvard Unibertsitatean sartu zen, batez ere historia ikasteko asmoarekin, Erik Erikson omen zen garai hartako bere kultura erreferente nagusia. Aldatu zuen, baina, bere ikasteko ildo nagusia social relations-etara, giza harremanetara, (psikologia, soziologia eta antropologiaren arteko nahasketa). Psikologia terapeutikoan interes berezia omen zeukan garai haietan. Howard Gardnerrek berriro aldatu zuen bere interesgune nagusia Jerome Bruner psikologoa ezagutu eta gero eta Jean Piageten idazlanak irakurri eta gero.
Bere Doktore statusa lortu eta gero Harvarden 1971ean Unibertsitate horretan bertan lanean geratzea erabaki zuen. Nelson Goodmanekin batera ikerketa talde bat berrantolatu zuen ertien irakaskuntzaren inguruan, Project Zero izenekoa. 1967an sortua, Project Zero ikerketa taldea ertien irakaskuntza sistematikoki aztertzea zuen helburu, bai sorkuntza artean baita beste arlo humanistiko eta zientifikoetan ere. Norbanakoengan eta erakundeengan azter daitezken hainbat kontutan zientzia ikuspegitik ekarpenak egiten saiatzen dira. 1981ean, Howard Gardnerri MacArthur Prize saria eman zitzaion. Orain, irakasle dabil Hobbs Professor of Cognition and Education Harvard Unibertsitatean, (Harvard Graduate School of Education-en). Neurologiako irakasle-laguntzailea ere bada Bostongo Unibertsitateko Medikuntzako Fakultatean.
Romeny-sur-Marne
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Howard Gardner
Adimen anizkunaren teoria
Adimen anizkunaren teoriaren arabera inteligentziak dimentsio anitz omen ditu. Urte luzeetan eztabaidatu izan da ea inteligentzia modu zientifikoan neur ote zitekeen. Gardnerren ustez, pertsona bakoitzak inteligentzia maila desberdina dauka inteligentziaren hainbat aldetan. Inteligentzia orokorra zenbait inteligentziatan banaturik deskribatzen du. Inteligentzia mota bakoitzak burmuineko gune fisikoetan kokatzen ibili dira burmuinaren fisiologia adituek. Burmuinetako zauriek eta lesioek ikertzea eta burmuinetik emititzen diren uhinak ikertzea izan da gehien jorratu diren ikertzeko bideak. Norbanakoaren barneko inteligentzia eta pertsonen arteko harremanetarako inteligentzia osatzen dute inteligentzia emozionala. Honekin batera adimen linguistikoa, adimen logiko-matematikoa, adimen musikala, adimen espaziala eta adimen korporal-zinestesikoa deskribatu zituen eta geroago adimen naturalista gehitu zuen. Gardnerrek esaten du base biologiko zein kulturalak existitzen direla adimen anitzen barruan. Ikerketa neurobiologikoak erakutsi egiten dute ikasketa neuronen arteko konexio sinaptikoen aldaketen emaitza dela. Horretaz gain, kultura adimen desberdinen garapenean garrantzi handia dutela dio eta kultura ezberdinak adimen desberdinak era desberdinean baloratzen dute. Balore kulturala adimenekin erlazionatuta dauden ekintzen garapena burutzeko motibazio bezala balio du.
Bibliografia
Gardnerrek hamaika liburu argitaratu ditu eta honek hainbat hizkuntza desberdinetara itzuli egin dira. Bere liburuen artean, hurrengo hauek aurkitzen dira:
Audioak
Audioa Daniel Goleman-ekin batera (ingelesez):
Arkadia (poesia)
Antzinako izen bereko greziar probintziatik dator terminoa; probintziaren topografia menditsua eta artzain-populazio urria zirela eta, Arcadia hitza poesia-gai bihurtu zen, natura birjinaren ikuspegi idiliko baterako. Egun, Arcadia poesia-termino bat da, oparotasun eta harmonia natural ugarirekin lotua. Artzainak bizi omen dira maiz 'lorategian', paradisuan.
Arkadia kontzeptua mitologia errenazentistan ere ageri da. Oro har, ideal utopikoekin bat datorrela uste bada ere, Arcadia, berez, ez dator bat tradizio horrekin, eta tradizio horretan, askotan, ezinezkoa da zoriontasuna.
Askotan pentsatzen zen Urrezko Aroaren ondoren bizi izan zirela biztanleak, beste eskualde batzuk hondatu zituzten harrotasun eta diruzalekeriarik gabe. Eskualde horretako biztanleek lotura estua dute basati onaren irudiarekin, biak ere naturatik hurbil bizi direla jotzen baitira, zibilizazioak erdeinatu gabe, eta bertutetsuak. Hirietan bizi direnak ez bezala.
The Big Short (filma)
The Big Short, 2015eko Adam McKay estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako biografia eta drama-komedia film bat da. Michael Lewis idazlearen The Big Short: Inside the Doomsday Machine liburuan eta 2007-2008ko Finantza Krisialdian oinarritua dago. Christian Bale, Steve Carell, Ryan Gosling, Brad Pitt, Melissa Leo, Hamish Linklater, John Magaro, Rafe Spall, Jeremy Strong, Finn Wittrock eta Marisa Tomei aktoreek antzeztu zuten.
Espainiako Falangea
Espainiako Falangea (Falange Española, FE) Espainiako alderdi faxista izan zen. 1933ko urriaren 29an José Antonio Primo de Rivera, Julio Ruiz de Alda eta Alfonso García Valdecasask sortua, Onésimo Redondo eta Ramiro Ledesmak sortutako Ofentsiba Nazional-Sindikalistako Batzordeak (JONS) bat egin eta 1934an Ofentsiba Nazional-Sindikalistako Batzordeen Espainiako Falangea bilakatu zen. Ez zuen babes handirik izan baina Bigarren Errepublikako garaian paper garrantzitsua bete zuen Gerra Zibilera eraman zuten gertaeren garapenean. Talka-indar gisa erabili zuten indar erreakzionarioek eta eskuineko alderdiek lagunduta jaio zen.
The Big Short (filma)
Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria irabazi zuen (Adam McKay eta Charles Randolph).
Argumentua
Subprime hipoteken ondorioz eta munduko finantza sistema orokorra zapuztu zuen 2007-2008ko Finantza Krisialdiaren ondoren, sistematik kanpo dauden lau tipo hipoteken merkatuak kale egingo zuela aurreikusi zuten bakarrak izan ziren. Orduan zeozer bitxia egitea erabaki zuten: etxebizitzen merkatuaren aurka balore baxuetara apustu egitea, garaiko edozein iritzi logikoen aurka eginez...
Los últimos de Filipinas
Los últimos de Filipinas (euskaraz Filipinetako azkenak), 1945. urtean Antonio Románek eginiko filma da.
Sinopsia
Egoera zail haren aurrean, indar espainiarrek elizaren barnean gotortzea erabaki dute, etsaien eraso bortitzari aurre egin nahian. Egunak joan egunak etorri, ia urtebete eman dute gizon haiek Las Morenasen zerbitzuan ausardia handiz, jakinik borroka hori galdu samar dagoela aldez aurretik. Eta halaxe gertatzen da, izan ere, azkenean errenditzea onartzen baitute espainiarrek, baldintza bakar batekin: inolaz ere ez dute gerra-gatibutzat hartzea onartuko. Iradokizun horren aurrean, filipinarrek errespetuz jokatzen dute, agerian utzirik setio latzari heroien moduan aurre egin dion gizon-talde txiki harenganako duten mirespen handia.
Carlos Menem
Carlos Saúl Menem (Anillaco, La Riojako probintzia, 1930eko uztailaren 2a - Buenos Aires, 2021eko otsailaren 14a) argentinar politikaria izan zen. 1989 eta 1999 artean Argentinako presidentea izan zen.
Gita Govinda
[[Fitxategi:Westindischer Maler um 1550 001.jpg|thumb|350px|
Carlos Menem
Biografia
Gurasoak siriarrak izan zituen, musulman sunniak. Zuzenbide-ikasketak egin zituen, Córdobako Unibertsitatean. 1955ean La Riojako Juventud Peronista alderdia sortu zuen. 1973an La Riojako gobernadore hautatu zuten
Gita Govinda
Gita Govindaren XVI. mendeko eskuizkribua; bertan Krisna eta gopiak, behi-artzainak, ikus daitezke.]] Gita Govinda, sanskritoz eta devanagari grafiaz गीतगोविन्द, Indiako XII. mendeko bigarren erdiko liburu erotiko eta erlijiosoa da. Egilea Orissako Jayadeva poeta izan zen. Etimologikoki Gita Govindak zera esan nahi du: "Govinda kantatzen" edo kantuz laudatutako Govinda. Govinda, bestetik, "behiei plazerra ematen diena" edo "behiak zaintzen dituena". Govida, bestetik, Krishna jainkoaren beste izena da.
Carlos Menem
Biografia
1976an, María Estela Martínez de Perón lehendakaria kargutik kendu zuen kolpe militarraren kariaz, atxilo hartu zuten. 1978an irten zen kartzelatik, eta Paraguaira erbesteratu zen. 1983an La Riojako Partido Justicialista-ko presidente izendatu zuten, eta urte berean La Riojako gobernadore aukeratua izan zen. 1987an kargua berretsi zuen.
Gita Govinda
Argumentua
Poema erlijoso-erotiko honetan Krishna nerabea eta Vrindavaneko gopi haurren arteko harremanak azaltzen dira. Gopien artean Radha izenekoa nabaria da. Radhak fedea galdu zuen baina, denboraz, sinesemenera itzuli zen. Sinbolikoki giza arimaren desbideratzea adierazten da baina hau, azkenik, Jainkoaren bidera itzuli egiten da. Lan honek hinduismo barruan eragin handia izan zuen, bereziki bhakti tradizioen zabaltze prozesuan.
Carlos Menem
Biografia
1989ko maiatzean Argentinako lehendakari hautatu zuten, hauteskundeak aise irabazita. Lehendakaritza hartu zuenean herrialdearen egoera ekonomikoa larria zen, eta azkeneko hamarraldietako plangintza ekonomiko gogorrenari ekin zion: besteak beste, prezioen merkatuaren liberalizazioa onartu zuen, eta sektore publikoko enpresak pribatizatu zituen ostera, estatuaren defizita geldiarazteko. Malvinetako Gerraz geroztik harremanik gabe egon ondoren, 1990ean Britainia Handiarekin harremanetan hasi zen berriro. Bestalde, Hego Amerikarentzat merkatu batua sortzeko proiektuaren alde lan egin zuen. 1993an hitzarmena egin zuen Raúl Alfonsínekin 1853ko konstituzioa berritzeko.
Gita Govinda
Egitura
Poema hau hamabi kapitulutan antolatua dago. Kapitulu bakoitzak 24 prabandhatan zaituta dago; hauek, aldi berean, zortzi ahapaldietan antolatzen dira, ashta padis izenekoak.
Itzulpenak
William Jones (1746-1794) linguista britaniarra 1792an ingeleseko lehenengo itzulpena paratu zuen. Itzulpen horretan testuaren jatorri gisa Kalinga (Orissa estatu indiarraren izen zaharra) aipatu zen. Geroztik hizkuntza askotara itzuli egin da. Literarioki poesia sanskritoaren gailurreko adierazpen gisa onartua da.
Antonio I.a Agaramont
Antonio I.a Agaramont (1526 - Bidaxune, 1576ko abenduaren 8a) nafar aitoren semea izan zen, Agaramonteko etxekoa, Agaramonteko eta Gixuneko kondea, Baionako alkatea eta Bidaxuneko printzea. Erlijio Gerretan Gaskoiniako eta Nafarroako higanoten burua izan zen.
Bizitza
Aita Menaud d'Aure (1485-1534), Asterreko bizkondea, eta ama Klara Agaramont, Agaramonteko etxeko oinordekoa, izan zituen. Karlos IX.a errege zela, armada higanotaren buruzagi izan zen Frantziako Erlijio Gerretan, eta oso harreman ona izan zuen haren ama Katalina Medicirekin. Besteak beste, Dreuxeko (1562ko abendua) eta Orléanseko (1563ko otsaila) guduetan borrokatu zen. Joana Albretekoak Nafarroako eta Biarnoko lotinant jeneral izendatu zuen. 1568an, Longjumeauko Bakearen ostean, Joana erregina Arroxelan babestu zen. Harrezkero, Antonio Séméac-eko gaztelura erretiratu eta neutraltasuna gordetzen saiatu zen. 1570eko urriaren 21ean, Bidaxuneko printze izendatu zuen bere burua. 1572an, bizirik atera zen San Bartolome eguneko sarraskitik Katalina Medicik eman zion laguntzari esker.
Rungis
Rungis Frantziako udalerria da, Marne Harana departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Goiatz Labandibar Arbelaitz
Goiatz Labandibar Arbelaitz (Oiartzun, Gipuzkoa, 1985eko, ekainaren 18a) euskal idazlea da. Kazetaritzan lizentziaduna da eta kazetari gisa egiten du lan.
Rungis
Biztanleria
2007an Rungis udalerrian erroldatutako biztanleak 5.618 ziren. Familiak 2.085 ziren, horien artean 537 pertsona bakarrekoak ziren (236 bakarrik bizi ziren gizonak eta 301 bakarrik bizi ziren emakumeak), 446 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 896 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 206 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Goiatz Labandibar Arbelaitz
Biografia
Geltokiak edo helduta entzuteko abestiak (Elkar, 2013) da bere lehen lana, Igartza Saria ri esker argitaratua.
Rungis
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Goiatz Labandibar Arbelaitz
Biografia
Etxepare Euskal Institutuak eta Donostia 2016 Fundazioa k 2016ko udan Poloniako Wroclaw hirian egonaldi artistiko bat egiteko Goiatz Labandibar aukeratu zuten. Argazkilari poloniar batzuek zein euskaldunek egindako argazki batzuetan oinarrituta hamabi ipuin labur egin zituen ekitaldi horretan. Aipaturiko proiektua "Hala bazan... klixk!" izan zen.
Erakurleak irakurle talde digitala izan zena dinamizatu zuen.
Rungis
Etxebizitza
2007an 2.261 etxebizitza zeuden, 2.150 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 42 bigarren erresidentzia ziren eta 68 hutsik zeuden. 1.000 etxeak ziren eta 1.241 apartamentuak ziren. 2.150 etxebizitza nagusietatik 1.445 bere jabearen bizilekua ziren, 654 alokairuan okupaturik zeuden eta 50 doan lagata zeuden; 77 etxek gela bat zuten, 292 etxek bi zituzten, 526 etxek hiru zituzten, 482 etxek lau zituzten eta 774 etxek bost zituzten. 1.819 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.059 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 887 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Goiatz Labandibar Arbelaitz
Biografia
Tartean Teatroak taularatutako “Salaketa” lanaren idazlea izan da. Lan honengatik jaso zuten Chamizok eta Martinezek Pabellon 6ko VIII Teatro Arineko jardunaldietan "Kriseilu" saria 2021ean
22.Korrika-ko azken bi unitate didaktikoetan parte hartu du, ipuina sortuz.
Rungis
Errentak eta okupazioa
2007an batez besteko errenta 15,9€/h zen; goi karguen kasuan 25€/h zen (26,5€/h gizonena eta 22€/h emakumeena), tarteko profesionalena 14,7€/h (15,4€/ h gizonena eta 14 emakumeena), enplegatuena 10,6€/h (11,1€/h gizonena eta 10,5€/h les dones) eta langileena 10,4€/h (10,6€/h gizonena eta 8,6€/h emakumeena).
Goiatz Labandibar Arbelaitz
Biografia
ETBko 2022-2023 denboraldiko Mihiluze programan gidoilari modura lan egiten du.
Herritar aitortza
"Oiartzuar emakumeak udalekuetan" egitasmoaren barruan, bere izena eraman zuen haur talde batek 2018an.
Rungis
Diru sarrerak
2009an Rungis udalerrian 2.149 unitate fiskal zeuden, 5.684,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 27.128 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 94 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 6 banku bulegoak, 7 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 8 ibilgailuen alokairu bulegoak, 2 autoeskolak, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 4 zurginak, 6 iturginak, 8 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 3 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 7 aldi baterako lan enpresak, 30 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 3 tintoreriak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 28 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 5 okindegiak, 7 harategiak, 2 arraindegiak, 1 liburu denda zen, 4 arropa dendak, 1 elektrotresna denda zen, 1 altzari denda zen, 2 lurrin-dendak, 1 bitxi-denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an psikiatriko 1, osasun-zentro 1  bat, 4 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Rungis udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 299 ikaslekin.
Rungis udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko formakuntza teknikoko zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Argeleb II.a
Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, Argeleb II.a, Arthedaineko hamargarren erregea da. Araphorren semea da eta Fornosten jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1473. urtean.
Bere aita hil zenean, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1589. urtean, honen oinordeko bihurtu zen, eta bere erregealdiaren lehen urteetatik hasten dira zailtasunak, zeren eta, Angmar, Lindon eta Rivendeleko elfoek kontrolatuta badute ere, beste gauza batzuk gertatzen baitira.
Martxo eta Zuri anaia hobbitek, Baranduin ibaitik haratagoko lurraldeetatik bidaia bat egin ondoren, Argeleb erregeari, ibai hau eta Emyn Beraid mendilerroaren artean hedatzen den lurraldea eskatzen diote. Erregeak eman egiten die lurralde hori, baina, behar izanez gero, Angmarreko Errege Aztiaren aurkako borrokara batzeko konpromezua hartzekotan. Ondorioz, Alboak, lurralde hartan finkatzen dira, eta beranduago, Eskualdea bezala ezagutuko dena osatzen da, Breeko lurrak utziz. Urte batzuk beranduago, gauza bera egingo zuten Indartsuek, Dunlandetik zetozenak.
Gondorretik, Erdialdeko Lurraldeko Izurrite Handia iristen da, iparralderantz doan heinean indarra galtzen ari bada ere, Kardolan suntsitua eta lugorri utziz, eta kalte handiak eraginez Arthedainen, Fornost eta Bree arteko lurraldea biztanleria oso urriarekin utziz. Eskualdeko hobbitek ez dute izurria askorik jasaten, baina, hauen artean ere, biktima asko eragiten ditu.
Izurria dela eta, Minhiriathen despopulazioaren ondorioz, izpiritu gaizto batzuk ezartzen dira Tyrn Gortâden. Hauek, Rudhaurretik datoz, eta Hegoaldeko muinoetako antzinako tumuluak hartzen dituzte, Bide Berdea zeharkatzen duten bidaiariak ikaratuz.
81 urteko erregealdia eta 197 urteko bizitzaren ondoren, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1670. urtean hil zen Argeleb II.a. Bere oinordekoa, bere seme Arvegil izan zen.
Kanpo estekak
Królowie Arthedainu
Rhudaur
Rhudaur (Ekialdeko basoa sindarinez), Tolkienen legendariumeko erresuma bat da. Bere mugak, honako hauek dira: Etten Haranak iparraldean, Hithaeglir edo Mendi Lainotsuak ekialdean, Angelua hegoaldean eta Haizearen muinoak mendebaldean. Biztanleria, nagusiki, nahiko sakabanatuta zeuden herrixketan bizi ziren artzai eta menditarrez osatua zegoen.
Historia
Rhudaurren fundaziotik hasten dira lurraldeekiko borrokak, bereziki Amon Sûlgatik. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1150ean, erregeak, Indartsuei, Angeluan bizitzen jartzeko baimena eman zien. Baina, Dunedainen etxea, laster kendu zuten tronutik, menditarrek hartu zutena.
Nazgûlen Jaunak Angmar sortu zuenean, Rhudaur, berarekin itun sekretuak egiten hasi zen, eta, erresuma, erabat, gaizkiaren mende erori zen. Geratzen ziren Dunedain urriek, lurralde horiek utzi zituzten, eta Hobbit asko, mendebalderantz joan ziren, horietako batzuk, Breen finkatu zirelarik.
Eguzkiaren Hirugarren aroko 1356an, Nazgûlen jaunak, Rhudaur, Arthedain erasotzeko konbentzitu zuen. Angmar eta Rhudaurreko tropek, Amon Sûl setiatu zuten, bain Argeleb I.ak, Kardolan eta Lindonen laguntzarekin, haiek garaitu ahal izan zituzten. Orduan, Rhudaurren geratzen ziren Indartsuek, lurrak utzi zituzten.
Nazgûlen Jaunak, bere indar guztiekin Arthedain eta Kardolan kontraerasotzea erabaki zuen, eta, horretarako, Rhudaur inbaditzen hasi zen, horrela, menditarren bitartekotzarik gabe kontrolatu ahal izateko. Erabat inbaditu ondoren, Nazgulen jaunak, Kardolan suntsitu, Amon Suli su eman eta Rivendel setiatu zuen.
Rhudaur, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1976 arte, Angmarren mende geratu zen, urte horretan, Nazgulen Jauna, Fornosteko guduan garaitua izan baitzen. Baina orduan, Rhudaur hondakinetan zegoen, eta herrixka gutxi batzuk baino ez ziren geratzen. Ia mila urte beranduago, hiru Trol jaitsi ziren mendietatik, eta herrixka horietako bi suntsitu zituzten.
Arnor Arnor Arnor Arnor
Bostak (argipena)
Bostak hitzak esanahi ezberdinak ditu:
Ophiclinus ningulus
Ophiclinus ningulus Ophiclinus generoko animalia da. Arrainen barruko Clinidae familian sailkatzen da.
Sui Lu
Sui Lu (txinatarra; pinyina: Suاi Lu, 1992ko apirilaren 1a) gimnasta txinatar erretiratua da. Senior mailako nazioarte mailan lehiatzen hasi zen 2008an eta zilarrezko domina bat irabazi zuen 2012ko Olinpiar Jokoetan. Bere ekitaldi indartsuenak oreka barra izan ziren, non 2011ko munduko txapelduna eta 2012an zilarrezko domina olinpikoa lortu zituen, eta pisuko ariketa, non munduko txapelketako bi domina irabazi zituen.
Karrera goiztiarra
Sui Lu 3 urterekin hasi zen gimnasia entrenatzen eta 2000. urtean hautatu zuten Shanghaiko talderako. Txinako lehiaketa nazionalean, Suik lorpen asko lortu ditu Shanghaiko taldearentzat. 2007ko txapelketa nazionaletan taldekako urrea lortu zuen eta 2008ko txapelketa nazionaletan oreka habeagatik eta pisu ariketagatik urrea, Cheng Fei, Jiang Yuyuan, Li Shanshan eta Deng Linlin bere taldekide nazional eta ondoren txapeldun olinpikoak gaindituz. [Eskatutako hitzordua]
Habe eta pisuetan espezialista izanik, Sui Beijingeko talde olinpikorako hautatua izateko hautagaietako bat izan zen, ondoren Txinako emakumezkoen taldeengatik lehen urrezko domina irabazi zuena. Hala ere, 2008ko Munduko Kopako seriean izan ez zituen ekintzek azken taldera iristea eragotzi zioten.
2009
Txinako XI. Joko Nazionaletan, 2009an, Suik Shanghaiko taldea gidatu zuen bere gimnasta garrantzitsu gisa. Bera lehiatu zen eta arrakasta izan zuen 4 aparatuetan taldekako finalean. Pisuan egin zuen azken lan ikusgarriari esker, Shanghaiko taldeak, atzean zegoenak, Guangdongen taldea harrapatu zuen 0,125 puntugatik eta urrea eskuratu zuen. All-around-ean ere brontzea lortu zuen, urrea pisuan eta brontzea oreka-habean, eta guztira lau domina jaso zituen 11. joko nazionaletan.
2009tik, Sui Txinako habe eta lurzoruetan espezialista sendo gisa ezarri da, eta estatuko eta nazioarteko titulu asko irabazi zituen.
Sui nazioarteko senior mailan egin zuen debuta 2009ko Munduko Txapelketetan, Londresen. Hemen brontzezko domina bat jaso zuen lurrean. Zortzigarren postuan ere kokatu zen oreka-habean, kalifikazioetan behera egin ondoren, baina ezin izan zuen finalean parte hartu, Deng Linlin eta Yang Yilin taldekideak bera baino lehenago sailkatu baitziren, eta nazio bakoitzeko 2 lehiakide baino ez dira onartzen finalean.
2009an, Sui Luk Munduko Kopetan ere dominak irabazi zituen, Cottbus-eko Munduko Kopan pisuko urrea barne, Osijek-eko Munduko Kopan habe eta pisuko urrea eta Stuttgarteko Munduko Txapelketan urrea.
2010
2010eko Munduko Txapelketan, Suik brontzezko domina bat irabazi zuen Txinako taldearekin eta bosgarren amaitu zuen pisuko ariketen finala. Ez zuen behin betiko habea egitea lortu atariko etapan erori ondoren.
Guangzhouko 2010eko Asiako Jokoetan, Suik urrezko 4 domina irabazi zituen guztira (taldean, lur orotan, habean eta pisuan), beste edozein gimnastak eta atletak baino gehiago.
2011
2011ko Munduko Txapelketan, Suik habe eta lurzoruko taldekako finalean lagundu zuen, taldeari brontzezko domina bat irabazten lagunduz. Suik urrea irabazi zuen oreka-habean, zilarrezko domina lortu zuen Yao Jinnan taldekideari 0.5 puntuko aldea aterata. SUIk 15.866 puntu lortu zituen finalean zehar, Londresko aldi olinpiko osoan (2009-2012) puntuaziorik handiena lortu zuen habe-errutina bihurtu zena. Berehala jarraitu zuen pisuko finalean, zilarrezko domina irabaziz 15.066ko puntuazioarekin, Ksenia Afanasyeva gimnasta errusiarraren atzetik.
2012
Suik geroago egindako elkarrizketa batean azaldu zuenez, 2008an Joko Olinpikoetako taldetik kanpo geratu ondoren erretiratzea erabaki zuen, baina lan gogorreko 4 urte horiek merezi izan zuten, eta pozik zegoen entrenatzaileek animatu egin zutelako.
2012ko Olinpiar Jokoetarako Txinako emakumezkoen gimnastika artistikoko taldean sartu zuten SUI, eta taldekako finalean laugarren postuan bukatzen lagundu zion bere taldeari, habean (15.366) eta pisuan (14.6) zuen taldearentzako puntuaziorik altuenak lortuz. Gainera, lehen postuan sailkatu zen oreka-barra (15.4) ekitaldiko finalera, non zilarrezko dominarekin (15.5) amaitu zuen Deng Linlin urrezko dominadun eta taldekidearen atzetik.
Erretiroa
Sui Lu 2013ko Joko Nazionalen ondoren erretiratu zen gimnastikatik.
Jaan Roose
Jaan Roose (Setomaa, 1992ko urtarrilaren 11) estoniar kirolaria da. Slackline-a egiten du eta sokaren gainean 5 frontflip jarraian egitea lortu duen atleta bakarra da.
Slackline-a
Slackline-a bi puntu finkoen artean, normalean zuhaitzen artean, jartzen den nylonezko edo poliesterrezko soka baten gainean salto eta akrobaziak egitea datzan kirola da, baina batez ere, oreka mantentzea datzan kirola da. Soka hau lurzorutik altuera edo garaiera oso handian jartzen denean, kirolak “slackline” ordez “highline” izena jasotzen du. Era berean, soka itsasoaren edo ozeanoaren gainean jartzen denean, aldiz, kirolak “slackline” izenaren ordez “waterline” izena jasotzen du.
Bizitza
Behin baina gehiagotan Hollywood-eko filmetan atera da, espezialista bezala. Horren harira, ezaguna egin zuen filmean atera zen, Assassin’s Creed (2016). Horretaz gain, ospe gehiago eman dioten beste hainbat tokitan ere atera da, hala nola, Red Bull Sport Events-en (2018) eta Madonnarekin, 2012ko MDNA World Tour-ean. Giovanna Petrucci slackliner-arekin, kirol honetako brasildar hoberenarekin, ere egin zuen topo Dragone Circus La Perle-n, Dubaien. Ordundik, bertan aritzen da lanean Giovannarekin.
Zaletasunak eta lorpenak
Jaan 18 urterekin hasi zen slackline-a praktikatzen, txirrindularitza utzi ondoren. 3 aldiz irabazi du munduko txapelketa eta backflip bikoitza hankekin lurreratuz egin duen egungo atleta bakarra da. Jaanek gustukoen duen slackline-a zuhaitzen artean egiten dena da, naturarekin harremanean egotea gustuko duelako. Roosek superheroi moduan hartzen ditu Tom & Jerry marrazki bizidunetako bikotea, kuriositate bezala aitortzen zuen Jaanek berak.
Jaan Roose hainbat txapelketetan parte hartu du edo irabazi ditu, hauek dira nabarmenenak: 2011n bigarren postua ISPO Slackline txapelketan, 2014an lehenengo postua FISEn, Montpellier-en, eta 2016ko Red Bull Airlines irabazi zuen.
Indonesia
Indonesia, ofizialki Indonesiako Errepublika (Republik Indonesia, ahoskatua), hego-ekialdeko Asiako herrialdea da, Indiako ozeanoaren eta Ozeano Barearen arteko ekuatorearen partean dagoena, Indotxinaren eta Filipinetako uharteen eta Australiaren artean. Munduko uhartedi-estaturik handiena da, 17.508 uharte eta 1.904.569 kilometro koadroko eremuarekin. Biztanleriari dagokionez, munduko laugarrena da eta gehiengo musulmana duen lehena, 2010ean 237.641.326 biztanle baitzituen. Hiriburua Jakarta da. Herrialdeak baliabide natural baliotsuak ditu, hala nola, petrolio eta gas natural hobiak (itsasokoak nahiz lehorrekoak), oso egur estimatua ematen duten baso tropikalak, eta mineral ugari, horien artean eztainua, nikela eta kobrea. Asia Hego-ekialdeko Nazioen Elkarteko (ASEAN) kide sortzailea eta G-20ko kidea da.
Geografia
Indonesia Indotxinatik Australiaraino hedaturik dago, 11°S eta 6°N latitudeen artean, eta 95°E eta 141°E longitudeen artean. Munduko uhartedi-estaturik handiena da, 5.120 kilometro luze ekialdetik mendebaldera eta 1.760 kilometro zabal iparraldetik hegoaldera. 17.508 uhartek osatzen dute, eta 6.000 ingurutan bizi da jendea.
Bost irla nagusiak Java, Sumatra, Kalimantan (Borneoren Indonesiako aldea), Ginea Berria (Papua Ginea Berriarekin partekatua) eta Sulawesi dira. 1.919.440 kilometro koadroko eremu hartuz, Indonesia munduko 16. herrialderik handiena da. Biztanle dentsitate 124,6 biztanle/km² da (munduko 84.a), baina Javak, munduko uharterik populatuenak, 940 biztanle ditu kilometro koadroko.
Mugak
Indonesiak lur mugak ditu Malaysiarekin Borneo uhartean (1.881 km), Papua Ginea Berriarekin Ginea Berria uhartean (824 km), eta Ekialdeko Timorrekin Timor uhartean (253 km). Singapur, Malaysia, Filipinak eta Australiarekin ur mugak ditu, horietako batzuk oso gertukoak.
Uharteak
Hauek dira Indonesiako uhartedi eta uharte nagusiak:
Erliebea eta hidrografia
Uharte handi gehienak menditsuak dira: Sumatra, Java, Bali, Lombok, Sulawesi eta Seramen 3.000-3.800 metro bitarteko gailurrak daude. Beti ere, mendirik garaiena Ginea Berrian dago: Puncak Jaya (4.884 m). Sumatran eta Borneon baino ez da ordokirik. Ibairik luzeenak Kalimantan uhartean daude: Kapuas (1.143 kilometro luze), Mahakam (980 km) eta Barito (890 km). Kontuan hartzekoa da Sumatrako Toba aintzira (1.775 kilometro koadro).
Klima
Indonesiak klima tropikala du, beroa eta euritsua. Batez besteko tenperatura beti-berdintsua da urte guztian: 28 °C itsasetzeko ordokietan, 26 °C barnealde eta mendietan, eta 23 °C mendigune gorenetan. Hezetasun erlatiboa aski handia izaten da beti, %70 eta %90 artekoa. Prezipitazioa, berriz, aldakorragoa da, montzoiari lotua. Bi urtaro izan ohi dira, lehorra, ekainatik irailera, eta hezea, abendutik martxora. Eskualderik euritsuenak herrialdearen iparralde eta mendebaldea dira, handik sartzen baitira montzoiaren haize hezeak. Hori dela eta, urteko batez besteko prezipitaziorik handienak mendebaldeko Sumatra, Java, Bali, Kalimantango barnealdea, Sulawesi eta Irian Jayan biltzen dira, 2.000 mm baino gehiago urtean, eta 6.100 milimetrora irits daiteke lurralde menditsuetan. Iraila eta abendua bitartean, tifoiek haize eta erauntsi bortitzak eragin ditzakete; haien indarra, ordea, asko aldatzen da urte batetik bestera.
Arrisku naturalak
Ozeano Bareko Suzko Eraztunean dagoenez, Eurasiako plaka eta Indoaustraliako plakaren arteko subdukzio gunean, Indonesian sumendi ugari daude eta lurrikarak ohikoak dira. 76 sumendi aktibo daude, Krakatoa eta Tanbora ospetsuak barne. Toba supersumendiaren eztanda, duela 70.000 urte inguru gertatua, inoiz izan den handienetakoa izan zela uste da; munduko klima aldarazi zuen eta giza populazioa asko txikitu zen. 2004ko Indiako tsunamia, Sumatran 167.736 lagun hil zituena, eta 2006ko Yogyakartako lurrikara izan dira XXI. mendeko hondamendirik handienak. Hala ere, sumendietako errautsek oso lur emankorrak sorrarazi dituzte.
Historia
Indonesia izena hitz elkartua da: latinetiko Indus («India») eta grekotiko nesos («uharte»), hau da, «uharte(di) indiarrak».
Lehen historia
Hondakin arkeologikoek erakusten dutenez, Homo erectus-a, Javako gizona esaten zaiona, Indonesian bizi izan zen duela 500.000 urte arte. Homo sapiens-ak orain dela 40.000 urte iritsi ziren. K.a. 2000 inguruan, Taiwango austronesiarrak iritsi ziren, egungo biztanleria gehiena osatzen dutenak; austronesiarrak uhartedian zehar hedatu ahala, jatorrizko biztanle melanesiarrak zokoraturik gelditu ziren ekialde muturreko uharteetan. K.a. VIII. menderako arroza zelai hezeetan hazteko teknika menderatzea lortu zuten. Teknika horiek eta nekazaritzarako baldintza bikainek, herri, hiri eta erresuma txikien loraldia ahalbidetu zuten K.a. I. mendean. Gainera, haren kokapen estrategikoari esker, salerosteak ere azkar garatu ziren. Izan ere, Indiako erresumarekiko zein Txinarekiko merkataritza Kristo baino zenbait mende lehenago sortu zen. Harrezkero, salerosketek moldatu zuten Indonesiako historia.
Merkataritzaren eraginez, VII. mendetik aurrera, Srivijaya itsaso-erresuma boteretsua loratu zen Sumatran. Horren bidez, hinduismoa eta budismoa inportatu ziren. VIII. eta X. mendeen artean, Sailendra eta Mataram dinastien goraldia eta gainbehera gertatu ziren Javan. Garai hartakoak dira Borobudur, Ratu Boko eta Prambanango monumentu ederrak. X. mendeko lehen laurdenean, Mpu Sindok-ek erresumaren erdigunea ekialdera aldatu zuen, Mataram aldetik Brantas ibaiaren haranera, eta Isyana dinastia sortu zuen. 1030 aldean, Sondako Erresuma berrezarria izan zen mendebaldeko Javan. Baliko Erresuman, berriz, Warmadewa dinastiaren esku gelditu zen X. mendean. XIII. mendean, Majapahit erresuma hindua sortu zen ekialdeko Javan, eta Gajah Madaren agindupean haren eragina ia egungo Indonesia eta Malaysia osora hedatu zen.
Merkatari musulmanak hego-ekialdeko Asiara goiz iritsi baziren ere, Indonesian populazio musulmanen lehendabiziko zantzuak XIII. mendekoak dira, Sumatrako iparraldean. Ezari-ezarian, Islama beste eskualde batzuetara hedatu zen, eta XVI. mendearen amaierako bilakatu zen Java eta Sumatrako erlijio nagusi. Balin gehienek jarraitu zuten hinduista izaten.
Frédéric Bastiat
Frédéric Bastiat (Baiona, 1801eko ekainaren 29a - Erroma, 1850eko abenduaren 24) lapurtar ekonomialari eta politikaria izan zen. Arlo horietan egindakoagatik liberalismoaren erreferentzia bat da.
Indonesia
Garai koloniala
Lehenengo europarrak 1512an iritsi ziren Indonesiara, Javara hain zuzen ere. Francisco Serrão buru zuten portugaldar merkatariak saiatu ziren hainbat espeziaren merkataritza monopolizatzen. Herbeheretarrak eta ingelesak geroago heldu ziren. 1602an, Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainia sortu zen, XVII. eta XVIII. mendeetan uhartediko europar botere nagusia izan zena. Portugaldarrek ekialdeko Timor besterik ez zuten atxiki.