cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Proiekzio grafiko
3D objektuak, neurri handi batean, bi dimentsioko gainazalen gainean (hau da, paperaren eta konputagailuen) gainean erakusten dira. Horrela izanik, proiekzio grafikoak ohiko diseinu-elementu bat dira; batez ere, ingeniaritza-marrazketan, marrazketa-teknikoan eta ordenagailu bidezko grafikoetan erabiltzen dira. Proiekzioak analisi eta formula matematikoak erabiliz kalkula daitezke, edo hainbat teknika geometriko eta optiko erabiliz.
Castrillón
Demografia
Iturria: [ Instituto Nacional de Estadística de España]
Storfjord
Storfjord Norvegiako udalerria da. Troms konderrian kokatua dago. 1542.72 km² ditu eta 1,893 biztanle ditu.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Galaxia nano
Galaxia nano bat galaxia txiki bat da, hainbat milioitik mila milioi gutxi batzuetarako izar kopurua duena. Esne Bideak, alderatuz, 200 eta 400 mila milioi izar ditu. Tamainari dagokionez, galaxia nanoak parsec gutxi batzuetatik 10.000raino iritsi daitezke, galaxia handiagoek 100.000 parsec baino gehiago izan ohi dituztenean. Magallaesen Hodei Handia, Esne Bidea orbitatzen duena eta 30 mila milioi izar baino gehiago dituena, batzuetan galaxia nanotzat sailkatzen da. Galaxia nanoen eraketa eta aktibitatean galaxia handiagoekiko elkarrekintzek eragin handia dutela uste da. Astronomoek galaxia nano mota asko identifikatzen dituzte, euren forma eta konposizioaren arabera.
Sorrera
Teoria batek dioenez, galaxia gehienak, galaxia nanoak barne, materia ilunarekin edo metalak dituzten gasetatik eratzen dira. Hala ere, NASAren Galaxy Evolution Explorer espazio zundak nano galaxia berriak identifikatu zituen, metaltasun baxuko gasetatik sortzen ari zirenak. Galaxia hauek Leo Eraztunean daude, Leo konstelazioko bi galaxia masiboen inguruan dagoen hidrogeno eta helio laino batean.
Euren tamaina txikia dela eta, galaxia nano batzuk alboko galaxia espiralek erakarri eta urratu egin dituztela ikusi da, galaxia elkarketak eraginez.
Talde lokaleko galaxia nanoak
Galaxia nano asko daude Talde Lokalean, galaxia txiki hauek sarri galaxia handiagoak orbitatzen dituzte, hala nola, Esne Bidea, Andromeda edo Triangeluko galaxiak. 2007ko ikerketa baten arabera, galaxia nano asko Esne Bidearen eta Andromedaren sorrera garaietako marea galaktikoen eraginez sortu ziren. Mareako galaxia nanoak galaxiek talka egiten dutenean eta euren masa grabitatorioek elkarreragiten dutenean sortzen dira. Material galaktikoko korronteak, euren inguruko galaxia eta materia iluneko haloetatik aldentzen dira. 2018ko ikerketa batek, tokiko galaxia nano batzuk oso goiz eratu zirela iradokitzen du, Ilun Aroan zehar, Big Bangaren ondorengo lehen mila milioi urteetan.
20 galaxia nanok baino gehiagok Esne Bidea orbitatzen dute, eta, berriki eginiko behaketek, Esne Bideko multzo globular handiena, Omega Centauri, galaxia nano baten nukleoa dela pentsarazten dute, noizbait Esne Bideak xurgatua izan zena.
Sailkapena
Galaxia nanoen sailkapena galaxia orokorrean oinarritua dago.
Hauetaz gain, beste galaxia nano mota batzuk ere badaude.
Kiri Te Kanawa
Kiri Te Kanawa (Gisborne, Auckland, Zeelanda Berria, 1944ko martxoaren 6a) sopranoa da.
Atapuerca
Atapuerca Burgosko probintziaren ekialdean dagoen udalerri txikia eta izen bereko mendigunea da, Ibeas de Juarros herriaren iparraldean dagoena.
Herriak 195 biztanle zituen 2005ean.
Etimologia
Xabier Kintanaren ustez Atapuerca erdal-euskal tautotoponimoa izan daiteke (ate-puerta). Hori euskaldunon antzinako mendebalderako hedaduraren erakusgarria litzateke.
Mugakideak
Arlanzon ibaia hegoaldean, Vera ibaia iparraldean eta Demandako mendilerroa ekialdean ditu ingurune honek.
Aztarnategia
Ezaguna da bertan topatutako historiaurreko aztarna garrantzitsuengatik, eta hauek direla-eta ingurua Gizateriaren Ondaretzat hartu dute. Aurkikuntzen artean, gutxienez hiru hominido mota daude: Homo antecessor, Homo heidelbergensis eta Homo sapiens. Izan ere, Europako hominidorik zaharrena bertan topatu dute.
Jennifer Aniston
Jennifer Joanna Aniston (Sherman Oaks, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1969ko otsailaren 11 - ) Friends telesailean Rachel Greenen papera antzezteagatik ezaguna egin zan. Antzezle, komediante, zuzendari eta zinema ekoizle estatubatuarra da. Telesaileko emakumezko aktore onenaren Urrezko Globoa irabazi eban Rachel Green interpretatzerakoan Friends izeneko telezaian. Paper horren esker Emmy Sari bat eta Aktoreen Sindikatuaren Sari bat irabazi eben, eta azken bi denboraldietan milioi bat dolar jaso ebazan kapitulu bakoitzeko.
Biografia
Jennifer Joanna Aniston  New York en hazi zan. John Aniston aktorearen eta Nancy Dow aktore eta modeloaren alaba da. Anistonen aita greziarra zan, Greziako Kreta uhartean jaioa. Bere ama, berriz, New York en jaio zan, italiar, eskoziar-kanadar, irlandar, ingeles jatorrikoa, eta greziar kantitate txiki batekoa. Anistonek bi anai-arreba daukaz, John Melick eta Alex Aniston. Bere aitabitxia Telly Savalas aktorea zan, bere aitaren lagunik onena izan zana. Grezian bizi izan zan urtebetez, bere familiarekin eta geroago New York era itzuli ziran. Bere aita Days of Our Lives, Love of Life eta Search for Tomorrow telenobeletan aritu da. Aniston, Rudolf Steiner eskolan egon zan eta Manhattan Fiorello H. LaGuardia High School of Music & Art and Performing Arts-eko bigarren hezkuntzan graduatu zan.
Ibilbidea
Aniston Hollywood era bizitzera joan zanean, Los Angelesera, Kaliforniara, 1990 ean, lortu ebazan lehen rolak telebistan Molloy telesailean eta Camp Cucamongan. Ferris Bueller-en ere protagonista izan zan, 1986ko Ferris Bueller's Day Off film arrakastatsuaren telebistarako egokitzapena. Seriea, ordea, berehala ezeztatu zan. Aniston bi telebista saio komikotan agertu zan: The Edge eta Muddling Through, Herman 's Head eta Burke' s Law. Agertzen zan hainbat programa bertan ezeztatu ondoren, 1993 ko beldurrezko filmeko protagonista izan zan, Leprechaun (La noche del duende en España edo El duende maldito en Latinoamerica), kultuzko film bihurtu zana eta haren arrakastak ondorio gehiago sortu ebana, zeinetan Anistonek ez eban parte hartu. Denpora pasatu ondoren Leprechaun estreinaldian, Anistonek emanaldia uztea pentsatu eban.
Pintadas
Pintadas Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Seiko urrea (jokoa)
Seiko urrea 40 kartako espainiar karta-sorta batekin jokatu ohi den karta jokoa da. Jokoaren helburua eskuan kartarik gabe geratzea da, mahai gaineko kartaren baten ondoan jokatuz. Jokalari kopurua hiru eta zortzi artekoa izan daiteke, nahiz eta gehienetan lau edo bost pertsona aritzen diren.
Arauak
Jokoa hasi aitzin karta guztiak banatzen dira jokalarien artean, guztiek kopuru bera izan arte. Esan bezala, helburua karta guztiak jokatzea da, aurkariak baino lehen.
Jokoa seiko urrearekin hasten denez, makil hori izango da irekitzen lehena, baina beste makilak ere ireki daitezke, jokalari batek bere txandan makil horretako seikoa jokatzen baldin badu.
Jokalari batek bere txandan jokatzeko aukera baldin badu, behartua da karta bat jokatzera. Kartarik jokatu ezin baldin badu, paso eginen du eta txanda galduko du.
Karta guztiak mahai gainean ezartzen dituen lehen jokalariak irabazten du jokoa.
Aldaerak
Cinquillo jokoan seikoetatik hasi beharrean bostekoak dira makilak hasteko erabiltzen diren karta. Aldaera batzuetan, makila irekitzeko aukera duen jokalaria behartua da hori egitera.
40 kartako sorta erabili beharrean, beste karta sortekin joka daiteke, jakina. Karta sorta zabalagoa denean, seikotik hasi beharrean balio handiagoko karta bat hartu ohi da hasiera karta moduan.
Lednica (Púchoveko barrutia)
Lednica  Eslovakiako udalerri bat da, Púchoveko barrutian kokatuta. 22,65 km²ko azalera du eta 951 biztanle 2017ko datuen arabera.
Corvera de Asturias
Corvera Asturiasko (Espainia) iparraldean dagoen udalerria da.
Hotel Rwanda
Hotel Rwanda (euskaraz Ruanda Hotela) 2004ko Terry George irlandar zinema zuzendari eta ekoizlearen drama-historia filma bat da. 1994ko Ruandako genozidioan jazotakoak kontatzen ditu. Don Cheadle, Sophie Okonedo, Joaquin Phoenix eta Nick Nolte aktoreek antzeztu zuten.
Hiru Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Don Cheadle), Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Sophie Okonedo) eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Terry George eta Keir Pearson).
Argumentua
1994ko Ruandako genozidioa. Hutu eta tutsi etnien arteko liskarrek Ruandako presidentearen hilketa dakarte, bai eta kale istiluak, eta azkenik, tutsien sarraskia ere. Paul Rusesabagina (Don Cheadle) hutua da eta Kigali hiriburuko Hôtel des Mille Collines hoteleko zuzendaria da, istiluak hastean ihesi doazenak salbu jan daitezen babesgune egokiena bere hotela dela erabakiko du. Bertara bere familiaz gain, bere auzokide tutsiak ere eramango ditu.
Jesusen Azken Afaria
Ebanjelioei jarraikiz, Jesusen Azken Afaria Jesusek hil aurretik bere apostoluekin egindako azken afaria izan zen. Ebanjelioetan, bereziki Joanen Ebanjelioan, garrantzia handiko unea da, eta historian artelan askoren inspirazio iturri izan da (ezagunenetakoa, Leonardo da Vinciren Azken Afaria). Jesusen Azken Afaria kristauentzat guztiz garrantzitsua izan da hasieratik, eta kristauek gaur egun Ostegun Santuan gogoan dute. Eukaristiaren oinarria da, ogia eta ardoa Jesukristoren gorputz eta odol bihurtzen diren sakramentu nagusiaren oinarria.
Bibliako testigantzarik zaharrena San Paulok Korintoko elkarteari egindakoa da. Lau Ebanjelio nagusietan agertzen da Azken Afaria astearen amaiera aldera gertatu zela, Jesus Jerusalemera sarrera arranditsua eta gero, eta Jesusek bere Apostuluekin afaldu zuela astearen bukaeraren aurretik, Gurutziltzatu zutenean. Afarian zehar Jesusek bertan zegoen Apostuluetako batek traizionatuko zuela esan zuela, eta Petrik hurrengo goiza iritsi aurretik bera ezagutzen zuela ukatuko zuela ere esan zuela ere jasotzen da testuetan.
Hiru Ebanjelio Sinoptikoek eta Korintiarrei Lehen Gutunak jasotzen dute Jesusek ogia hartu, hautsi eta Apostuluei "Hau nire Gorputza da" esan ziela. Joanen Ebanjelioak ez du atal hau jasotzen, baina esaten du Jesusek Apostoluen oinak garbitu zituela eta Mandamendu Berria eman ziela: "maita ezazue batak bestea nik zuek maitatu zaituztedan bezala". Joanen Ebanjelioak ere Jesusen hitzartze oso zehatz bat jasotzen du, Apostoluak "lagun" deituz eta bere heriotzerako prestatuz.
Ikertzaileek Azken Afaria kristauen Eukaristiaren oinarria dela uste dute, baina beste batzuen arabera Paulok berak deskribatu zuen 50eko hamarkadan, Eukaristia hori bera justifikatzeko modu gisa.
Biblian
.
Skiffia bilineata
Skiffia bilineata Skiffia generoko animalia da. Arrainen barruko Goodeidae familian sailkatzen da.
Pekingo nazioarteko aireportua
Beijingo nazioarteko aireportua (txinera sinplifikatuaz: 北京首都国际机场; txinera tradizionalaz: 北京首都國際機場; pinyineraz: Běijīng Shǒudū Guójì Jīchǎng), (NAGE: PEK, NAZE: ZBAA), Beijingo aireportu nagusia da. Chaoyang Barrutian dago, hiriaren erdigunetik 32 kilometrora.
Ezaugarriak
1958an zabaldua, Txinako aireporturik handiena da, eta azken hamarkadan munduan gehien hazi dena. 2001ean 24 milioi bidariari garraiatu zituen eta handik zazpi urtera, kopuru hori 56 milioira hazi zen. 2008an aireportuak 431.670 hegaldi izan zituen, eta 1.365.768 tona zama garraiatu ziren bertatik.
Hazkunde horri aurre egiteko, terminal berria zabaldu zen 2008ko udaberrian, Beijingo Joko Olinpikoen aurretik. 2008an hasitako krisialdi ekonomikoak mundu mailako aireportu guztietan bidaiarien jaitsiera eragin badu ere, Beijingo aireportuak, Txinako aireportu guztiek bezala, ez du krisialdi hori nabaritu, eta 2009ko uztailean, esaterako, aireportuak inoiz baino bidaiari gehiago izan zituen (trafikoa % 22 emendatu zen. )
Markéta Vondroušová
Markéta Vondroušová (Txekieraz: [ˈmarkɛːta ˈvondrou̯ʃovaː]; 1999ko ekainaren 28a) Txekiar tenislari profesionala da. Emakumeen Tenis Elkarteako (WTA) munduko 14. postua da lortutako posturik altuena. Vondroušová txapeldunordea izan zen 2019ko Frantziako Irekian, eta han, Caroline Wozniackitik ia hamarkada bat beranduago, WTA Tour-eko Grand Slam finalista izaten lehen nerabea izan zen. Lau finaletatik WTA bakarkako titulu bat irabazi du.
Vondroušová junior mailako munduko lehena izan zen, binakako bi Grand Slam titulu irabazi baititu. WTA Tourrean hobekuntza azkarra izan zuen, 2017ko Ladies Open Biel Bienne irabazi zuen 17 urterekin bere karrerako WTA bakarkako bigarren ekitaldian. Titulu honek WTA sailkapeneko 100 onenen artean sartzea lagundu zion 18 urte bete aurretik. Vondroušovák hainbat lesio izan ditu bere ibilbide profesionalaren hasieran, 2019ko denboraldiko bigarren zatia galdu zuen, adibidez.
Vondroušová-ren kolpe teknikarik onena drop shot izenekoa da. WTA Tourreko itzultzaile onenetarikoa da, 2019an gutxienez hamar partida izan dituzten jokalari guztien artean irabazitako itzulerako partiden ehunekoetan eta irabazitako itzulerako puntuen ehunekoetan lehena izanez.
Binaka
Iturria: WTA profila
Hideaki Takeda
Hideaki Takeda (武田 英明, 1985eko maiatzaren 22a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fagiano Okayama.
Karin Balzer
Karin Balzer, Richert jaioa (Magdeburg, 1938ko ekainaren 5a - Chemnitz, 2019ko abenduaren 17a) alemaniar atleta izan zen. Ekialdeko Alemaniako taldeko kidea, 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 80 metro hesi-lasterketan eta 1972an brontzezkoa 100 metro hesi-lasterketan. Gainera, urrezko hiru domina eta zilarrezko bi irabazi zituen Europako txapelketetan. 1950eko hamarkadan Mendebaldera ihes egin zuen bere senar Karl-Heinz Balzerrekin, baina Ekialdeko Alemaniara itzultzeko mehatxatuak izan ziren.
Gaztaina-saltzaile
Gaztaina-saltzailea kaleetan jarritako postu txiki batean gaztainak bertan erre eta saltzen dituzten pertsona da. Gaztainak erretzeko erabiltzen duten instalakuntza oso sinplea da: sutegia, ikatza eta gaztain erreak bero mantentzeko manta bat. Gehienetan, kukurutxo batean banatzen dituzte.
Gáivuotna–Kåfjord
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Antifrankismo
Antifrankismoa edo frankismoari oposizioa diktadura frankistaren aurkako pentsaera edo ideologia politikoa nahiz hainbat pertsonak, taldek eta erakundek frankismoaren aurka egindako jarduna izan zen. Oposizio armatua ahula izan zen orohar eta diktaduraren lehen urteetan soilik (gerrilla antifrankistaren eskutik) nahiz azken urteetan (ETAren eskutik) egon zen indarrean, Espainiako Gerra Zibilaren bukaeratik (1939) lehen hauteskunde demokratikoak (1977 izan ziren arte, diktadorearen heriotzatik (1975) urte eta erdira aurka egon zitzaizkion mugimendu politiko eta sozial guztien multzoa da.
B taldearen bitaminak
B taldearen bitaminak bitamina-multzo batek osatzen du. Hasieran B bitamina bakarra zegoela uste arren, gero antzeko funtzioak eta ezaugarriak zituzten bitaminak zeudela egiaztatu zen. Talde honetan 8 bitamina daude, zenbaki desberdinekin izendatzen direnak.
Antifrankismo
Oposizioa altxatutako gunean (1936-1939)
Gerra amaitu baino lehen, bada oposizioa frankistek kontrolatzen zuten gunean. 1936ko abenduan, Comunión Tradicionalistako liderra zen Manuel Fal Conderen saiakera izan zen; armadaren pean ez litzatekeen egongo errekete akademia militarra sortu nahi zuen, baina traizio salaketak izan zituen berehala eta alde egin beharrean izan zen.
B taldearen bitaminak
Talde honetako bitamina guztiak hidrosolugarriak dira. Hori dela eta, ez dira gorputzean pilatzen.
Antifrankismo
Oposizioa altxatutako gunean (1936-1939)
1937ko apirilaren 16an, talka biolentoak izan ziren Salamancan Falange Española de las JONS barruko kideen artean eta 2 hildako izan ziren haietan. Apirilaren 25ean, berriz, une horretan FE de las JONS alderdiaren buru zen Manuel Hedilla Francoren aurka konspiratzeaz salatu zuten eta 2 heriotza-zigor esleitu zizkioten.
B taldearen bitaminak
B konplexua honako bitamina hauek osatzen dute:
Antifrankismo
Oposizioa altxatutako gunean (1936-1939)
Lehen ika-mika hauek berehala isilarazi zituzten 1937ko Batasunerako Dekretuaren bidez, Falange Española Tradicionalista y de las JONS sortu eta Movimiento Nacional delakoan uztartu zuten.
Oposizioaren antolaketa barnean
Antolatzen hasi ziren lehen erakundeak CNT eta PCE izan ziren eta biak ere klandestinitatean aritu behar izan zuten beraien militanteei laguntza emateko.
Prebalentzia
Epidemiologian, prebalentzia une batean edo aldi batean gaixotasun jakin bat pairatzen edo pairatu duten pertsonen proportzioa da, gehienetan 1.000ko, 100.000 eta 1.000.000 pertsonako definitzen dena. Definizio zabal horretan, gaixotasuna diagnostikatu berri zaien pertsonak nahiz guztiz sendatzeko bidean dauden pertsonak biltzen dira. Horrela, zehatzagoak izan arren, urbetera, 3 urtera eta 5 urterako prebalentzia-tasak definitzen dira.
Antifrankismo
Oposizioaren antolaketa barnean
Atzerrira alde egin zuten errepublikarrek Alianza Democrática Española (ADE) sustatu zuten 1940an eta Londres zuen egoitza. Ez zuen luze iraun, polizia frankista erakundean infiltratu eta 200 bat pertsona atxilo hartu zituzten Valencia, Madril eta beste hiri batzuetan —10 heriotza-zigorrera kondenatu zituzten eta haietako 3 Paternan fusilatu zituzten azaroan—. Azkenean, britainiar gobernuak laguntzeari utzi egin zion eta ADE desagertu egin zen 1940ko amaieran.
Prebalentzia
Puntu eta aldiko prebalentziak ere bereizi ohi dira, gaixo dauden edo gaixo egon direnen proportzioa une jakin batean edo aldi batean zehar jasotzen den.
Antifrankismo
Oposizioaren antolaketa barnean
Komunisten artean, klandestinitatean osatu zen lehen erakundea Madrilen izan zen, gerra bukatu bezain pronto, Matilde Landa buru zen batzar probintzial bat eratu baitzen. Militanteen artean, Juventudes Socialistas Unificadas erakundeko militanteak zeuden eta batzuk atxilo hartu zituzten, poliziak gazte erakundearen fitxeroak lortu baitzituen eta, inongo frogarik gabe, Francoren aurkako atentatua prestatzen ari zirela leporatu zieten. Tribunal militar batek epaitu zituen eta heriotza-zigorra eman, fusilatu zituztelarik.
Beste batzuk Isaac Gabaldón komandantearen aurkako atentatuan parte hartzeaz salatu zituzten, hura Talavera de la Reinara kotxez zihoanean. Abuztuaren 4an, lehen gerra-kontseilu sumarisimoa egin zen eta 67 salatuetatik 65i eman zieten heriotza-zigorra, hurrengo egunean 63ren sententzia bete zelarik. Haietako batzuk 13 emakume gazte ziren, adinez txikiak batzuk, 13 arrosak deituko zitzaienak. Matilde Landa ere atxilotu zuten, JSUko buru ziren Enrique Sánchez eta José Cazorlarekin batera. 1940ko apirilaren 8an fusilatu zituzten Sánchez eta Cazorla eta Landari 30 urterako kartzela-zigorraz konmutatu zioten. Ezin izan zuen, ordea, presio psikologikoa agoantatu eta bere buruaz beste egin zuen Palma Mallorcako kartzelan.
PCEren hurrengo zuzendaria lortzeko saiakera Heriberto Quiñonesen eskutik etorri zen. Aurrekoak bezala, 1941eko abenduan atxilotu zuten eta bera eta beste asko ere berdin geratu ziren. Atxilo hartu zituzten eta fusilatu. 1943 arte, PCEko kide ugari joan zen zulora.
Errepublikazaleen oposizioa atzerrian
Diego Martínez Barriok lortu zuen ezkerreko errepublikar asko biltzea —Unión Republicana, Izquierda Republicana eta Partido Republicano Federal—, Mexikon, Acción Republicana Española sortu zutelarik. 1941eko apirilaren 14an argitaratu zuen lehen manifestua, Espainiako II. Errepublika aldarrikatu zeneko hamargarren urtean: Espainia askatu bat gabe ezinezkoa izango da Europa libre bat.
Anarkistek ere egin zuten bateratzeko saiakera CNT, FAI eta FIJL integratuz. Hala ere, 1942ko udaberrian, atzerriko Mugimendu Libertarioak krisi larria jasan zuen, kolaborazionista (Juan García Oliver eta Aurelio Fernández) eta apolitikoen (Germinal Esgleas eta Federica Montseny) arteko gerra piztu zelarik. Mexikon izandako bilera batean, lehenengoek Ponencia izeneko dokumentua aurkeztu zuten eztabaidarako, baina galdu egin zuten eta bere erakunde propioa eratzea erabaki zuten, CNT berri bat CNT egunkaria erabiliko zuena, antikolaborazionisten bozeramalea Solidaridad Obrera izan zen bitartean.
Komunistak isolatuta mantendu ziren II. Mundu Gerra Espainiak parte hartu behar ez zuen gerra inperialista bat zela-eta. 1941ean SESB inbaditu zutenean, iritziz aldatzen hasi ziren eta Mundu Gerra nazien aurkako borroka bilakatu zuten: Hagamos de toda España un gran frente contra Franco y contra Hitler (Egin dezagun Espainia osoarekin Hitlerren eta Francoren aurkako fronte handi bat). Deialdi honekin espainiar guztiak batu nahi zituzten, komunistak eta monarkikoak, frankisten aurka zegoen oro. Lehen fruitua Unión Democrática Española (UDE) sortzea izan zen, Mexikon eta PCE, PSOE eta UGTren Negrínen aldeko sektoreak, Izquierda Republicana, Unión Republicana, Partido Republicano Federal eta Unió de Rabassaires bildu zituen 1942ko otsailean.
Bitartean, maiatzean, PSUCeko kataluniar komunistak Aliança Nacional de Catalunya sortu zuten.
Baina, 1942ko irailean, PCEk beste pausu bat eman zuen manifestua argitara ateratzean. Ez zuten han Juan Negrínen gobernua aitatzen, ezta 1931ko konstituzioa ere eta hauteskunde demokratikoak egiteko asmoa luzatzen zuen, Espainian, askatasuna, independentzia eta oparotasuna bermatzeko. Juan Negrínen erantzuna komunistekin haustea izan zen eta gauza bera egin zuten Erresuma Batuan errefuxiatutako errepublikazaleek.
1943ko otsailean, UDE disolbatu egin zen. Hala ere, Negrínen aldeko sozialista eta errepublikazaleek, Negrínek berak ez bezala, ez zituzten PCEkin zituzten harremanak guztiz eten.
Aldi berean, PCEk Unión Nacional Española bultzatu nahi izan zuen indar antifrankistak, errepublikazale edo monarkiko, bateratzeko xedean.
1944ko udan Frantzia askatu zutenean, UNEk Espainia inbaditzeko garaia iritsi zela iritzi zion, alemaniarrek mugatik alde eginda baitzeuden eta Frantziako Jendarmeria zegoen haien lekuan. Arango haranaren inbasioa planeatu zuten eta makietako 9.000 kide espainiarrek hartuko zuten parte, 1944ko maiatzaz geroztik, Agrupación de Guerrilleros Españoles delakoan barneratuta zeudelarik. Jesus Monzón, Frantziako PCEko gizon indartsua, Frantzia okupatuko errepublikar erresistentzia gidatu eta alderdiaren gutxieneko azpiegitura bat eraikitzen saiatu zen Espainian. Gerrillariek eginiko nazien aurkako erresistentzia ekintzen arrakastagatik fidakor, Pirinioak zeharkatuz Espainiaren inbasio bat has zitekeela uste izan zuen eta zibilen altxamendu baten sorburu izango zela. Baina alferrikako ahalegina izan zen. Espainiaren Errekonkista Operazioaren porrotak 588 baja ekarri zituen gerrilarien artean datu ofizialen arabera eta PCEri ondorio esanguratsuak ekarri zizkion; PCEk Jesus Monzóni leporatu zion desastre haren errua eta UNErekin bukatzeko agindua eman zuen. PCEren zuzendaritzaren aginduei jarraituz, bere gertueneko kolaboratzaile zen Gabriel León Trilla Madrilen erail zuten 1945eko irailaren 6an eta bide bera etorri zitzaien Monzónen aldeko ziren beste batzuei ere; 1945eko urriaren 15ean erail zuten Madrilen Alberto Pérez Ayala eta era berean joan zen Pere Canals Frantziako muga gurutzatu eta berehala. Jesus Monzónen karrera politikoa hortxe bukatu zen. Bartzelonan harrapatu zuten eta Espainiako kartzelatan egon zen 1959ko indultura arte, Mexikoko erbestera joan eta PCEn izandako protagonismo guztia ezdeusean geratu zelarik.
1945eko martxoaren 10ean, Roosevelt presidenteak horrela esan zion Madrilen enbaxadore zuen Norman Armourri:
Berehala komunikatu zion Armourrek Espainiako kanpo arazoetako ministroari Roosevelten mezua eta, atzerriratutako lider errepublikarrak behatzaile gisa gonbidatu bazituzten ere, frankismoa NBEren sorreratik at geratu zen. Ekainaren 19an, delegatu mexikarrak proposatutakoari atxiki zitzaizkion frantsesa eta iparramerikarra eta Alemania nazia eta Italia faxistaren laguntzari esker sortutako erregimenak kondenatu zituzten, Espainiako diktadura zuzenean aitatzen zuelarik.
Oposizio monarkikoa
1941eko maiatzaz geroztik, militar monarkikoek Franco presionatzen ari ziren, monarkia ezarri zezan, baina ez zeuden etorkizunerako plangintzarekin ados.
1942ko urtarrilean, Kindelán jeneralak Bartzelonako Kapitania Orokorrean egin zuen diskurtsoan monarkiaren errestaurazioa eskatu zion Francori. Hasieran ez zen mugimendurik izan, baina ekainerako, buruzagiak Espainiatik alde egin beharrean izan ziren.
Genevako manifestua atera zen egunean, Kindelán jenerala Francorekin elkarrizketatu zen Madrilen eta monarkia aldarrikatzeko eskatu zion. Ez zuela Ardatzarekin lotura berezirik eta ez zuela karguan mantentzeko asmorik, don Joan ondorengo ikusten zuelarik esan zuen Francok, baina, 2 hilabete geroago, Kindelán jenerala beste postu batean jarri zuen, zuzenean tropekin aritzeko aukerarik gabe, eta Moscardó jeneral falangistak hartu zuen haren ordea.
1943ko uztailaren 25ean, Mussolini eraitsi zuten eta monarkiazaleentzako aukera berri bat zegoela zirudien. Abuztuaren 2an, don Joanek Francori bidali zion telegramaren erantzunak mehatxua zirudien.
1943ko irailaren 8an, berriz, 12 teniente jeneraletatik 8k sinatu zuten gutuna —Luis Orgaz, Fidel Dávila, José Enrique Varela, José Solchaga, Alfredo Kindelán, Andrés Saliquet, Miguel Ponte, José Monasterio— monarkiaren errestaurazioa eskatuz. Francok ez zuen kasorik egin eta aldekoak kontsideratzen zituen militarrak kokatu zituen postu klabeetan. Banan-banan hitz egiten joan zenean, Kindelán, Orgaz eta Ponte bakarrik mantendu ziren bere iritzian eta besteek ezin izan zioten eutsi.
1944ko martxoan, unibertsitateko katedratiko eta irakasle askok isnatu zuten Joan Borboikoari bidalitako gutuna:
Espainiako prentsa eta irratietan ez zuen oihartzunik izan, baina BBC-k bai zabaldu zuen. Martxoaren 25ean bere aldekoei dimiti zezaten eskatu zien, baina bik bakarrik egin zuten hori: Albako dukeak Londresko enbaxada utzi zuen eta Alfontso Orleans eta Borboikoak, berriz, Sevillako dukeak, airezko indarren ikuskari kargua utzi zuen.
Berriro ere Francok erantzun berdina eman zuen eta, martxoaren 20an, Armadaren Kontseilu Gorena 3 egunez bildu zen, monarkia ezartzeko eskaerei uko eginez.
Oposizioaren antolaketa barnean: makiak
Potsdamgo Batzarrean ere, alituek NBEn sartzeko eskaria egin zuen Espainiari ez zioten aldeko botoa eman eta horrek denak itxaropena eman zuen errepublikazaleen artean.
Makien ekintzak zabaltzen ari zirela-eta, erregimenak kontrol zorrotzak ezarri zizkion herriari eta, 1947an, Ley de Bandidaje y Terrorismo delakoa aldarrikatu zuen eta heriotza-zigorra zein kasutan aplikatuko zen zehaztu zuen. Frankismoaren iritzian, gerrilarien ekintzak gerra zibilak jarraitzen zuela esan nahi zuen eta gogor jokatu behar zen komunismoaren alde egin nahi zuten haien aurka.
Errepublikazaleen oposizioa atzerrian
Makien ekinak aurrera, 1945eko abuztuan, gorte errepublikarren saio berezia burutu zen Mexikon eta Diego Martínez Barrio egin zuten Espainiako II. Errepublikako lehendakari atzerrian eta José Giralek zuzenduriko gobernua izendatu zuten -Negrínen aldekoak eta komunistak kanpoan utziz-.
Baina, ia inork ez zuen gobernu errepublikar hori ezagutu, ez potentzia garaileek, ezta NBEk ere. SESB inguruko ekialdeko Europako herrialdeen, Mexiko, Venezuela, Panama eta Guatemalaren laguntza izan bazuen ere, eta NBEk frankismoa kondenatzen zuen 1946ko abenduko deklarazioan atzerriko gobernu errepublikar horri aipamenik ez zionean egin, 1947ko otsailean, José Giralek dimisioa aurkeztu zuen.
Giral beste arrazoietako bat Indalecio Prieto sozialistak eta José María Gil-Robles, monarkikoen izenean, mantentzen ari ziren elkarrizketak izan zen, bera ez baitzen horien aldeko. Horrela, oposizio errepublikarra banatuta zegoen, batzuk monarkikoen aliatzekoaren eta estatu mota erabakitzeko erreferendumaren aldeko eta errepublikaren legitimitatea defendatzen zutenak.
Aurrez-aurre jarri zituen beste arrazoi bat jarraitzeko bidea izan zen: altxamendu orokorraren aurretik gerrilarien borrokarekin jarraitu (horren aldeko ziren CNT, PSOE eta PCE) edo borroka diplomatikoa nagusitu, nazioarteko potentzia handiak eta NBE haien ahaleginetara erakartzeko nahian (horren aldeko ziren euskal eta kataluniar nazionalistak eta errepublikak alderdiak).
Oposizio monarkikoa
1945eko martxoaren 19an, Joan Borboikoak Lausanako manifestua argitaratu ondoren, monarkikoek ahalegin handiagoak egin zituzten, baina erregimen frankistarekiko haustura ez zen hain garbia izan eta, abuztuan, akordiorik ez bazuten lortu ere, Eugenio Vegas Latapié don Joanen ordezko bidaiatu zuen Madrilera, Luis Carrero Blancorekin elkarrizketatzera.
Oposizio monarkikoa ez zegoen antolatuta eta batuta Espainia barruan eta armada Francoren aldekoa zen orokorrean, monarkiko kolaborazionista asko bezala eta hori arazoa zen don Joanentzat.
Hala ere, presioa monarkikoa indartzea lortu zuen 1946an, erregenahia Lausanatik Estorilera joan zenean bizitzera eta espainiar eliteko 458 kidek sinatutako ongietorri gutuna jaso zuenean. Karlismoaren hondarrak ere, Rodezno kondea buru, don Joan errekonozitu zuten errege.
1947ko martxoan, Ondorengotzako Legea atera zuten eta biziarteko agintaritza ematen zion Caudilloari eta Francoren eskuetan uzten zuen errege izango zenaren izendapena. Beraz, monarkia ezarriko zen, baina Francok erabakitzen zuenean.
Joan Borboikoak legea aldarrikatu baino lehenago izan zuen haren berri, Eugenio Vegas Latapié eta Luis Carrero Blanco bildu zirenean. Eskubide dinastikorik gabe geratzen zela jakin bezain pronto, erregenahiak Estorilgo manifestua egin zuen 1947ko apirilaren 7an, tronuaren ondorengotzarako eskubide propioak defendatuz. Berriro ere, Espainiako prentsan ez zen inongo oihartzunik izan.
Legitimitate demokratikoaren bila, ekainaren 7an onartu zuten legea Gorteetan eta, gero, 1947ko uztailaren 6an, egin zuten erreferenduma, partaidetza handia eta botoen %93 aldeko lortuz -aldeko propaganda bakarra zegoen baimendua, errazionamendu-txartela aurkeztu behar zen eta zigilua jartzen zioten bozkatzeko orduan...-.
Oposizioaren porrota
Gerra Hotza oso lagungarria izan zitzaion Francori, Espainia balio estrategiko handiko lekua baitzen mendebaldeko munduarentzat.
1949 hasieran, berriz, erregimen frankistak iparramerikar banku batek emandako lehen mailegua jaso zuen -25 milioi dolar- eta, aurreraxeago, AEBetako senatuaren Armadaren batzarraren lehendakaria Espainiara etorri zen.
1950ean diktadura frankista onartuta zegoen, jada, nazioartean, ekainean Koreako Gerrak eztanda egin ondoren eta mendebaldeko enbaxadoreak Madrilera itzultzen hasi ziren. Espainiaren NBEko erakunde berezietan sartzeko bideak egiten hasi ziren.
Nazioarteko onespena eta Ondorengotzako Legearen onarpena ikusita, Joan Borboikoak estrategia aldatu zuen eta, 1948ko abuztuaren 25ean, Francorekin elkarrizketatu zen Bizkaiko golkoan zegoen Azor yatean. Bertan izan zen Jaime Borboikoa ere, Joanen anaia zaharragoa, ondorengotzaren auzia garbi-garbi ez zegoela gogoratu nahian-edo. Akordio haien arabera, don Joanek amore eman zuen eta Joan Karlos Borboikoa bere semea Espainian heziko zen, Francok babestuta, hamar urteko printzea azaroaren 7an iritsi zelarik.
Akordio honek bertan behera utzi zuen hiru egun geroago monarkikoen ordez zihoan José María Gil-Robles eta Indalecio Prieto errepublikazaleak Donibanen sinatu zutenari -diktadura eraitsi nahi zuten hartan eta, ondoren, behin-behineko gobernua ezarriko zuten estatu mota erabakitzeke geratu zelarik-
Oposizio errepublikarrak ere, nazioarteko onespenak ikusita, indarrik gabe geratu zen eta gerrilarien ekintzak ere geratu egin ziren. 1952an komunistak bertan behera utzi zuten eta, anarkistek, berriz, noizean-behingo ekintzak egin zituzten 1963ra arte.
1948 bukaera aldean, Francoren agintea ziurra zen dagoeneko; monarkikoak gustura zeuden Joan Karlosen izendapenarekin, gerrilak porrotean, atzerriko oposizio errepublikarrak ez zuen ahotsik eta barnekoak ere ez eta nazioarteko isolapena etenda zegoen. Horregatik, 1948ko apirilaren 7an, eta legearen aurrean delitu politikoak epaitzeko tribunal militarrak erabiltzen baziren ere, Gerra Zibila hasi zenetik irauten zuen gerra-egoera bertan behera utzi zuten.
Oposizioa 50eko hamarkadan
50eko hamarkadan, antifrankismoa isiltasunean murgildu zen. Poliziak kontrol gogorra mantendu zuen eta, 1953an, CNTren Batzar Nazionala lideratzen zuen Manuel Vallejo atxilo hartu zuen; baita PSOEko batzar exekutiboaren buru zen Tomás Centeno ere eta polizia-galdeketan hil zen hau. Joan Comorera, PSUCeko liderra, 1954an atxilotu zuten eta gerra-kontseilu batek 30 urteko kartzela-zigorra esleitu zion, 1958an kartzela hil zelarik. Urte berean atxilotu zuten Antonio Amat Guridi sozialista, Tomás Centenoren ondorengoa izan zena PSOEren batzar exekutiboaren agintaritzan.
Hala ere, 1951n, langileriaren protestak garrantzitsuak izan ziren, lan-baldintza penagarriak zirelako eta prezioak igo besterik ez zutelako egiten. Bartzelona izan zen gune garrantzitsua eta tranbiaren biletearen prezioaren igoera protesta piztu zuen txinparta. Martxoaren 1ean herriak egin zuen boikotak, neurria atzeraraztea lortu zuen. Greba orokor bati eman zioten hasiera orduan, bizitzaren kostea emendatzearen protestan. Hasierako erantxuna apala izan zen eta ez ziren tropak kalera atera, baina ondorengo 10 egunetan indarra erabili zen eta langileek greba bertan behera utzi beharrean izan ziren. Beste hiri batzuetan ere izan zen oihartzuna: Zaragoza, Bilbo, Iruñea eta Madril.
Don Joan Borboikoa, berriz, gero eta gertuago zegoen frankismotik eta Francorekin elkarrizketatu zen 1954 bukaeran.
1956ko otsailaren 9an, gertaera larriak izan ziren Madrilgo Unibertsitatean ikasle eta falangisten artean. Poliziak ikasle batzarraren arduradunak atxilotu zituzten eta haietako batzuk falangista ohiak ziren edo erregimenari atxikitako pertsonalitateen seme-alabak. Francok bi neurri berri hartu zituen: Espainiarren Foruaren 14 eta 18. artikuluak suspenditu zituen eta Madrilgo Unibertsitatea itxiarazi zuen. Otsailaren 16an, gertakizunen erantzule ziren ministroak kendu zituen kargutik: Joaquín Ruiz Giménez Hezkuntza ministroa eta Fernández Cuesta ikasle sindikatua bere pean zuen Movimientoko ministro-sekretario orokorra.
Gertakizun hauek frankismoak unibertsitate garrantzitsunetan zeuden gazteen gaineko kontrola galtzen ari zela esan nahi zuten eta oposizioa berriro ari zela indartu nahian.
Komunistak izan ziren lehenengotakoak eta, 1956ko abuztuan Pragan eginiko kongresuan, Bateratze Nazionalaren alde egin zuten. Indar antifrankista guztiak bildu nahi zituzten, Gerra Zibilean borrokatutako bandoak kontuan izan gabe, baina ez zen gauza samurra eta 1959rako deitu zuen greba orokorra porrota izan zen.
Berriro hasi ziren debekatuta zeuden grebak, Asturias eta Katalunian bereziki. Asturiasko meategiak izan ziren indartsu eta etorkizunean arrakasta izango zuen antolaketari ekin zioten: grebalariek aukeratutako lan batzarrak, erreklamazioak zuzenean aurkezten zietenak patronoei. Gero eta indar gehiago hartzen ari ziren eta 1958ko martxoaren 14an, Espainiarren Foruaren bigarren etena egin zen eta 4 hilabetez iraun zuen salbuespen-egoerak.
Langile mugimendua
Lehenengo iskanbila larria 1962 meatzarien Asturiasko greba izan zen. Baimendutako sindikatu bakarra bertikala izaten jarraitzen zuen, baina lan batzordeek indarra hartzen ari ziren eta zuzenean negoziatzen zituzten hitzarmen kolektiboak. Erregimenak debekatu egin zituen, PCEren filiala besterik ez zela esanez.
Ikasle mugimendua
Ikasleek ere ahotsa altxatzen hasi ziren. 1965eko mobilizazioek hainbat katedratikoen laguntza lortu zuten eta José Luis López Aranguren, Enrique Tierno Galván edo Agustín García Calvo Madrilgo Unibertsitatetik bota zituzten. Ikasleen sindikatua desegin behar izan zuten eta beste talde batzuk sortu ziren. 1969ko gertakariek salbuespen-egoera ekarriko zion Espainiari.
Katolikoen oposizioa
Frankismoaren harridurarako, frankismoari aurrez-aurre jarriko zitzaizkion sektore katolikoak sortu ziren.
1961ean, 339 apaizek haien gotzainak zentsuratu zituzten Euskal Herrian, erregimenarekin kolaboratzen zuelako. Hurrengo urtean, Milango artzapezkikuak -etorkizunean, Paulo VI.a izango zena- telegrama bidali zion Francori Jordi Conill kataluniar ikasle anarkistarentzako barkamena eskatuz; eraikuntza ofizialetan bonbak jartzea leporatzen zioten hari eta heriotza-zigorra ezartzekotan zebiltzan. Azkenean, 30 urteko kartzela-zigorra eman zioten.
1963ko azaroan, Montserrateko monasterioko abade zen Aureli Maria Escarrék Espainian zegoen askatasun falta salatu zuen Le Monde frantses egunkarian eginiko elkarrizketa batean.
Atzerriratu beharrean izan zen abadea. Baina, handik aurrera, katoliko progresista asko eta baita apaizak ere langile eta ikasleen protestetan parte hartu zuten eta elizetan utzi zuten bilerak egiten, inmunitatea baitzegoen han 1953ko konkordatuaren ondoren.
Oposizio honen ondorioz, 100 bat apaiz eta fraide kartzelan egon behar izan zuten Zamoran 1968 eta 1975 artean.
1967an, eliz hierarkiak 20.000 apaizei eginiko inkestan, %80k Eliza eta Estatua bereiztuta ikusten zutela erantzun zuten, Vatikanoko II. kontzilioak zioen bezala.
Kataluniar eta euskal nazionalismoak
Katalunia eta Euskal Herrian ere, erreibindikazio kultural eta politikoek indarra hartu zuten.
1960ko maiatzean, Palau de la Músican ministro bat baino gehiago zegoen kontzertuan eta publikoaren multzo handi batek debekatuta zegoen kataluniarren himnoa abestu zuen. Haren ondorioz, unibertsitateko ikaslea eta Cristians Catalans taldeko buru zen Jordi Pujol gaztea atxilo hartu zuten, 7 urteko kartzela-zigorra eman ziotelarik. Hurrengo urtean jaio zen lehen erakunde katalanista, Omnium Cultural. Handik aurrera, gero eta laguntza gehiago jaso zuen katalanismo politiko eta kulturalak eta, 1964ako irailaren 11n, diada edo Kataluniako Egun Nazionalerako lehen deialdia egin zen.
Euskal nazionalistak ere presentzia gehiago izan zuten. Gazte unibertsitario eta katolikoak, gehienbat, baina konformismoarekin desados. 1959ko uztailean, ETA jaio zen eta, 1962an, askatasun nazionalerako mugimendu iraultzaile bezala definitu zuen bere burua. Azkenean, ETAk, diktadura frankistak eragiten zuen opresioari aurre egiteko xedean, borroka armatuari ekin zion. Handik aurrera, ETA izan zen lehen mailako arazo politikoa eta frankismoaren erantzuna Euskal Herri osoari egindako errepresio orokor eta indiskriminatua izango zen. 1969an, 2.000 bat euskal nazionalista kartzelan zeuden, ETArekin harremanen bat zuten salatapean.
1960an gertaera larri batek euskal nazionalismoa astindu zuen: martxoaren 22an, Parisen, Jose Antonio Agirre, euskal lehendakaria erbestean, bat-batean, biotzak jota, hil egin zen. Agirre euskal hiritar askorentzat benetako sinboloa zen, ETAko gazteentzat eta nazionalistak ez ziren askorentzat ere bai, eta haren desagerpenak benetako euskal erreferentea galtzea suposatu zuen. Erbesteko lehendakari berria Jesus Maria Leizaola izan zen, asko karisma gutxiagoko eta tradizionalistago zen politikaria. Ondorioz, nazionalisten arteko arrakala handitu zen.
Alderdi antifrankistak
Pixkanaka, PSOE, UGT, CNT eta PCE berreraikitzen joan ziren; ez horrela, alderdi errepublikarrak, atzerrian bakarrik irauten baitzuten hauek. PCE izan zen alderdirik aktiboena, hobetoen antolatu zena eta militantzia handiena lortu zuena. Erregimenak gogor eraso zion honi eta Julián Grimau buruzagi komunista izan zen haren adibide, 1963ko apirilean exekutatu baitzuten Gerra Zibil garaina eginiko krimenak zirela-eta. Protesta ugari piztu zuen horrek Europan eta, ondorioz, delitu politikoak ez zituzten epaile militarrek epaituko, zibilek baizik, TOP (Tribunal de Orden Público) sortu baitzuten. Lehen 4 urteetan, 4.500 sumario bildu zituen honek -propaganda ilegala, legez kanpoko asoziazioa, legezk kanpoko bilera, legez kanpoko manifestazioa...- Baina ETAren ekintzak areagotzen ari ziren eta gobernuak Ley de Bandidaje y Terrorismo delakoa berrezarri zuen eta ekintza armatua inplikatzen zuten delitu politikoak epaile militarrengana itzuli ziren.
Ezkerraz gain, izanz iren beste mugimendu batzuk ere: CEDAko lider ohia zen José María Gil-Robles eta beste demokrata-kristau batzuk, Dionisio Ridruejo falangista ohiaren sozialdemokratak edo Joan Borboikoaren alde jarraitzen zuten Joaquín Satrustegi bezalako monarkikoak.
Entzute handikoa izan zen 1962ko ekainean Europar Mugimenduak Munichen ospatu zuen IV. Kongresuan. Bai barneko eta baita atzerriratutako oposizioko politikoak ere gonbidatu zituzten hartara eta benetan ordezkari izango ziren eta demokrazian hautatutako erakundeak ezartzeko ahaleginak adostu zituzten. Frankismoak jazarri egin zituen partaide haiek eta Europako Ekonomia Erkidegoak atzeratu egingo zuen Espainiaren sarrera.
Ruy Barbosa (Bahia)
Ruy Barbosa Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Antifrankismo
Oposizio politiko eta sozialaren areagotzea (1969-1973)
1969an, Carrero Blanco almirantea buru zuen gobernua eratu zen eta langile eta ikasleen ezinegonari ordena publikoko indarrekin erantzun zion. 1969 eta 1973 artean, 8 langile hil ziren poliziarekin izandako iskanbiletan eta, 1972ko ekainean, ilegala zen langile batzarren kupula hartu zuen atxilo.
Unibertsitateko ikasle eta irakasleek, berriz, poliziaren erasoak jasan behar izan zituzten, santzio administratiboak, atxiloketak eta agintariek toleratzen zituzten eskuin muturreko taldeen kolpeak (Guerrilleros de Cristo Rey, Fuerza Nueva,...).
Oraindik bortitzagoa izan zen, ETAren ekintzei aurre egin nahian, Euskadin eta Nafarroan aplikatu zen errepresioa. 1969an bakarrik, 1.953 pertsona atxilotu zituzten eta haietatik 890ak tratu txarrak jasan zituzten, 510 torturatu zituzten, 93 TOP-ek epaitu zituen eta 53 gerra-kontseilu burutu ziren.
Prozesuaren garaian, ETAk Eugen Beihl alemaniar kontsula Donostian bahitu zuen eta abenduaren 25ean askatu zuen. Hurrengo egunean argitaratu zuten sententzia eta heriotza-zigorra esleitu zien epaitutako bederatzi kideri eta kartzela-zigorra gogorrak beste batzuei.
Burgosko prozesuak nazioarteko euskal herriarekiko solidaritate kanpaina ere piztu zuen eta Espainian askatasun demokratikoak ezartzeko eskaera egin zuten. Mugimenduaren erantzuna Francoren aldeko manifestazio erraldoia izan zen Madrilen.
Era berean, Burgosko prozesua Eliza Katolikoa eta frankismoa aldentzeko beste arrazoibide bat izan zen. Donostia eta Bilboko gotzaienek pastoral bateratua idatzi zuten heriotza-zigorra eta epaile militarren pean egitea kritikatuz eta Espainiako Apezpiku Batzarrak ere klementzia eskatu zuen. Hainbeste eskaeren aurrean, abenduaren 30ean, Francok indultuak eman zizkien 9 heriotza-zigorrei.
Burgosko prozesuaren ondoren, erregimen frankista eta Eliza Katolikoaren arteko ika-mikek aurrera egin zuten, 1971ko maiatzean Tarancón Madrilgo artzapezpiku izendatu zutenean batez ere; Espainiako Apezpiku Batzarreko kide egingo zuten Tarancón eta nazionalkatolizismoa ez zuen gustuko, erregimenarekin kolaboratzeari amaiera jarri nahi ziolarik. Tentsioak goia jo zuen 1973ko maiatzaren hasieran, FRAP-ek labanaz erail zuen poliziaren hiletan. Zeremonian zehar, eskuin muturreko taldeen ahotsa entzun zen, apaiz gorriak eta Tarancónen aurka. Tarancón al paredón zioten eta askotan errepikatu zuten etorriko ziren urteetan,.
1973ko abenduaren 20an, ETAk Carrero Blanco erail zuen Madrilen bonbaz eta haren hiletetan ere Tarancóni eraso egiteko saiakera izan zen. Frankismo osoan gertatutako krisi larriena hasi zen une honetan, Francok bera hil eta gero erregimenari jarraipena emango zion pertsona hautatuta baitzuen Carrero.
Azken bi urteak (1974-1975)
Carlos Arias Navarrok lideratu zuen gobernu berria eta haren irekieraren aldeko pausu xumeek Otsailaren 12ko espiritua izena hartu zuten. Ez zuen luze iraun, hala ere. 1974ko otsailean, Bilboko gotzaina zen Antonio Añoveros Espainiatik alde egitera gonbidatu zuten euskal herriaren askatasunaren aldeko pastorala idatzi zuelako. Martxoaren 2an, berriz, Salvador Puig Antich kataluniar anarkista exekutatu zuten garrotez. Alferrik izan ziren manifestazioak eta mundu osoan zabaldu ziren klementzia eskaerak.
Uztailean, Franco ospitalean sartu zuten tronboflebitisak hartuta eta Joan Karlos printzeak hartu zion ordea, baina, osasunak hobera egin zuenean, berriro ezarri zen Franco agintean irailean.
Abenduaren 13an, berriz, ETAren atentatu batek 12 pertsona hil zituen eta 80 bat zauritu. Madrilgo Puerta del Sol ondoko Correo kaleko Rolando kafetegian jarritako bonba izan zen helburu, polizia asko izan ohi zituena bertan.
Francoren heriotza gertu ikusten zen eta antifrankismoa gero eta indartsuagoa manifestatzen zen, diktadurarekin amaitu nahian.
1975eko irailean, heriotza-zigorra esleitu zien ETAko 3 militante eta FRAPeko 8ri. Herriaren erantzuna itzela izan zen eta atzerrian ere klementzia eskaera ugari egon zen, Paulo VI.arena tarteko, baina oraingoan ez zen barkamenik egon. Ez, behintzat, denentzat. ETAko Angel Otaegi eta Juan Paredes Manot eta FRAPeko José Luis Sánchez Bravo, Ramón García Sanz eta José Humberto-Francisco Baena fusilatu egin zituzten 1975eko irailaren 27an.
Oso harrera txarra egin zioten honi nazioartean, frankismoa kondenatu zuten eta enbaxadoreek alde egin zuten Madrildik.
Berriro Movimientoaren erantzuna manifestazio erraldoia izan zen Madrilen, 1975eko urriaren 1ean. Egun horretan agertu zen GRAPO (Grupo de Resistencia Antifascista Primero de Octubre).