cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Langile Abertzale Iraultzaileen Alderdia
1976an barne-zatiketa bat izan zuen: KAS alternatibaren egokitasuna onartzen zutenek LAIA (bai) osatu zuten; besteak LAIA (ez) osatu eta KASetik irten ziren. LAIA (ez) anarkismorantz hurbildu zen eta berehala desagertu zen, eta kide batzuek Komando Autonomoetara jo zuten. LAIAk Altsasuko Mahaian parte hartu zuen eta Herri Batasunaren sortzaileetakoa izan zen (1978). 1980an KASetik eta HBtik irten egin zen, euskal instituzioetan parte hartzearen alde baitzegoen. Handik gutxira desegin zen.
Abomaso
Abomasoa hausnarkarien urdailaren azken konpartimentua da. Abomaso hitza latinetik dator(abomasum) "idi baten hestea". Abomasoaren kokapen anatomikoa, ardatz bentralaren zehar da. Azido klorhidrikoko (HCl-etako) eta entzima pepsinetako eta monogastrikoaz osatutako urdail bat da. Batez ere parte hartzen du, mikrobioen hidrolisi garratzean eta dietarias-a proteinetan, bere ondorengo digestiorako aipaturiko proteina iturriak eta heste mehean xurgatzea prestatuz.
Diceratias bispinosus
Diceratias bispinosus Diceratias generoko animalia da. Arrainen barruko Diceratiidae familian sailkatzen da.
Bilboko Arriaga Kontserbatorioa
Bilboko Arriaga Kontserbatorioa, ofizialki Juan Crisostomo de Arriaga Kontserbatorioa, Bilboko kontserbatorioa da, goi mailako musika ikasketak lantzen dituen zentrua. Izena Juan Crisostomo Arriaga bilbotar musikagilearen omenez hartu zuen.
2019ko uztailean sortu zen ofizialki, Bizkaiko Aldundiak bultzaturik. Deustun, (Ibarrekolandan) kokatuta dago.
Aliantza Berritzaile Nazionala (Brasil)
Aliantza Berritzaile Nazionala (Aliança Renovadora Nacional, ARENA) 1966ko apirilaren 4an sortutako alderdi politiko a izan zen, 1964ko Brasilgo Estatu Kolpearen ondoren sortu zen erregimen militar berria babesteko. Nagusiki kontserbadorea zen. Haren sorrera 2. zenbakidun lege instituzionalaren bidez bipartidismoa ezarri zenean gertatu zen. 1980an, alderdi aniztasuna legeztatu zen eta Alderdi Demokratiko Soziala izenaz berrizendatu zen, gaur egun, Alderdi Progresista izenaz ezagutzen dena.
Bipartidismo brasildarrak bi alde politikook sortu zituen: ofizialista, Aliantza Berritzailearena, eta oposiziokoa, Mugimendu Demokratiko Brasildarrarena.
Cressanges
Cressanges Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 354 etxebizitza zeuden, 275 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 37 bigarren erresidentzia ziren eta 41 hutsik zeuden. 341 etxeak ziren eta 13 apartamentuak ziren. 275 etxebizitza nagusietatik 188 bere jabearen bizilekua ziren, 74 alokairuan okupaturik zeuden eta 13 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 15 etxek bi zituzten, 39 etxek hiru zituzten, 66 etxek lau zituzten eta 154 etxek bost zituzten. 229 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 113 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 134 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 428 ziren, horien artean 335 aktiboak ziren eta 93 inaktiboak ziren. 335 pertsona aktiboetatik 306 lanean zeuden (170 gizon eta 136 emakume) eta 30 langabezian zeuden (16 gizon eta 14 emakume). 93 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 35 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Cressanges udalerrian 289 unitate fiskal zeuden, 672 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.863 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 20 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gutxiagoko denda bat zen.
2000. urtean Cressanges udalerrian 45 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.760 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nafarroako Alderdi Sozialista
Maiz, nafar sektore ezkertiar, aurrerakoi eta abertzaleetatik, Nafarroako Foru Erkidegoko eskuin espainolistaren itzalpean kikildua egotea edota berezko nortasunik gabeko alderdia eta Nafarroa Garaian Madrilgo agintari sozialisten esanetara dagoen alderdia izatea leporatu izan diote.
Historia
1902an sortu zen lehenengo elkarte sozialista Iruñean, Unión General de Trabajadores (UGT, Langileen Batasun Orokorra) sindikatura bildutako langile batzuek bultzatuta. 1914an aukeratu zuten Iruñean lehen zinegotzi sozialista, eta 1920an aukeratu zuten Fitero herrian Nafarroako lehen alkate sozialista. Handik aurrera, Iruñean eta Erribera aldean zabaldu ziren sozialistak bereziki eta nolabaiteko indarra izan zuten Espainiako errepublika garaian. UGT eta PSOEko militante asko hil zuten faxistek 1936ko gerra zibilaren hasierako hilabetetan. Erbestera jo zuten sozialista nafarrek harreman estuak izan zituzten Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko sozialistekin.
1974an, Tuteran, Nafarroako sozialistak bildu ziren PSOE berrituari bultzada emateko asmotan, eta PSOE alderdiaren mendeko PSEren barnean jardun zuten 1977tik aurrera, izan ere, Euskadi lurralde kontzeptuaren barruan Nafarroa ere ulertzen zuten. Honela, eta 1977-1982 artean euskal sozialistak lau lurraldeetan jardungo zuten sigla berdinen pean, autonomia-estatutu bateratuaren eta autodeterminazioaren alde agertuz.
1979tik aurrera, ordea, sozialista nafarrak berezko nortasunaren alde lanean hasi ziren, eta, hasieran Hego Euskal Herrirako autonomia bakar baten alde zuten proiektua baztertuta utzi ondoren, PSN sortu zuten 1982an. Nafarroako sozialisten lehen kongresua egin zuten orduan, PSEtik irtenda.
2008an Carlos Chivite idazkari nagusia hil eta gero, ekainaren 28 exekutiba erregionala antolatu eta idazkari nagusi berria aukeratu zuten. Roberto Jimenez eta Amanda Acedo, azken hau Unión del Pueblo Navarro (UPN, Nafar Herriaren Batasuna) alderdiarekin gobernatzearen aurkakoa, lehian aritu ziren. Azkenik Roberto Jimenezek irabazi zuen botoen % 71,71rekin.
Lau aldiz eskuratu du Nafarroako gobernua, eta haietako hirutan lehendakaritza izan du: 1984-1991 bitartean, Gabriel Urralbururekin, eta 1995-1996 bitartean Javier Otanorekin (Convergencia de Demócratas de Navarra Nafarroako Demokraten Elkargunea y Eusko Alakartasunarekin koalizioan). 2011an UPN-rekin sortu zuen gobernua, lehendakaritza ez, baina euren zerrendaburu Jimenez lehendakariorde jarrita. 2019ean Maria Chivite-rekin Nafarroako Gobernua eskuratu zuen berriz ere, Geroa Bai eta Ahal Dugu alderdiekin patua eginez.
Chiviteren garaia
2014ko urriaren 19an PSNren presidentegai aukeratu zuten Chivite hauteskunde primarioetan, botoen %58,6rekin. Maiatzeko foru hauteskundeetan PSNren lehendakarigai izateko Amanda Acedorekin lehiatu zen. Azaroaren 4an, hautagaitzak aurkezteko epea 18:00etan amaitu zen, eta soilik Chivite aurkeztu zen alderdiko idazkari nagusi izateko. Beraz, azken hau izango zen PSNko idazkari nagusia.
Abenduaren 1ean jakin zenez, Maite Esporrín izango zen PSNk Iruñeko Udalerako hautagaia. Abenduaren 10ean jakin zenez, Chivite idazkari karguan berretsiko zuen PSNk abenduaren 13an. Abenduaren 13an, alderdi "sendo, batu eta parte hartzailea" nahi zuela esan zuen honek, eta Alderdi Popularraren politikak eta "egoeraz baliatu nahian agertu diren ur nahasiko arrantzaleak" ukatu zituen Patxi Lopezek PSNren kongresuan.
Abenduaren 23an, PSNk esan zuen ez zuela Bilduren «jokoan» parte hartuko.
María Andresa Casamayor
Maria Andresa Casamayor La Coma (Zaragoza, 1720ko azaroaren 30a -ibidem, 1780ko urriaren 23a) espainiar matematikaria, idazlea eta irakaslea izan zen.
Bere obra kontserbatzen den XVIII. mendeko espainiar zientzialari bakarra da.
Biografia
Azaroaren 30ean jaio zen, 1720ko San Andres egunean, eta biharamunean Maria Juana Rosa Andresa izenaz bataiatu zuten Pilarreko elizan. María Andresak Pilar kaleko etxe batean bizi izan zuen haurtzaroa, ehun-merkatarien familia aberats batean. Aita Oloroen (Frantzia) jaiotako Juan Joseph Casamayor merkatari frantziarra, Maria Abales eta Juan Casamayorren semea, eta ama Juana Rosa de La Coma zaragozarra, Juan de La Coma merkatariaren eta Maria Alexandreren alaba.
Bere idatzizko lana
Aritmetikari buruzko bi testu idatzi zituen 17 urterekin,
Egileak Casandro Mames de La Marca izengoiti maskulinoarekin sinatu zituen bere lanak, Maria Andresa Casamayor de La Coma izenekoaren anagrama perfektua.
Lan hauen aurrean, María Andresa Casamayorren aritmetikako trebetasun handia eta hezkuntzari buruzko kezka handia nabarmendu daitezke.
Nesken irakasle
1738an bere aita eta 1739an bere lagun eta kolaboratzaile zen Pedro Martinezen heriotzarekin, Maria Andresa Casamayor gazteari ordura arte izandako babesak desagertu egin zitzaizkion, beraz, bizitza osoan lan egin behar izan zuen bizimodua ateratzeko. Neskatoen maistra izan zen eta bere bizitzaren zati handi batean, lehen letretako maistra hiriko gela publikoetan. Bere ordainsariaren zati gisa, bizitzeko etxe bat eman zioten. Eraikina, Zaragozako Palomar kalean dago gaur egun ere.
Canela (Rio Grande do Sul)
Canela Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Shinya Chiba
Shinya Chiba (千葉 真也, 1983ko maiatzaren 3a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Albirex Niigata.
Speicher
Speicher Suitzako udalerria da. Appenzell Ausserrhoden kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lugos
Lugos Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Etxebizitza
2007an 363 etxebizitza zeuden, 296 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 55 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 344 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 296 etxebizitza nagusietatik 239 bere jabearen bizilekua ziren, 45 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 9 etxek bi zituzten, 28 etxek hiru zituzten, 67 etxek lau zituzten eta 188 etxek bost zituzten. 251 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 104 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 179 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 507 ziren, horien artean 351 aktiboak ziren eta 156 inaktiboak ziren. 351 pertsona aktiboetatik 316 lanean zeuden (175 gizon eta 141 emakume) eta 35 langabezian zeuden (12 gizon eta 23 emakume). 156 pertsona inaktiboetatik 61 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 57 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lugos udalerrian 310 unitate fiskal zeuden, 832 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.103 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 27 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 4 higiezinen enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 4 margolariak, 1 iturgina, 1 eraikuntza enpresa eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Lugos udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Teufen (Appenzell Ausserrhoden)
Teufen (AR) Suitzako udalerria da. Appenzell Ausserrhoden kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Sinocyclocheilus bicornutus
Sinocyclocheilus bicornutus Sinocyclocheilus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Teufen (Appenzell Ausserrhoden)
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ľubica
Ľubica (Leibic, Leibitz, Любіца) Eslovakiako udalerri bat da, Kežmarokeko barrutian kokatuta. 76,53 km²ko azalera du eta 4464 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1271. urtekoa da.
Diceratias pileatus
Diceratias pileatus Diceratias generoko animalia da. Arrainen barruko Diceratiidae familian sailkatzen da.
Orthotomus derbianus
Orthotomus derbianus Orthotomus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cisticolidae familian sailkatua dago.
Masa-histeria
Masa-histeria, taldeko histeria, taldeko psikosia edo taldeko portaera obsesiboa gizarte psikologiaren fenomenoa da; horren arabera, pertsona multzo batek histeriaren sintoma berdinak edo antzekoak erakusten ditu. Histeria horren adibideak dira, adibidez, jende talde batek gaixotasun edo min bera duela pentsatzen duenean Taldeak, bestetik, antzeko portaerak eta obsesioak erakusten ditu. Kasu historikoak dira, esaterako, Salemgo sorginkeria prozesuarena edo Tanganikako barre-izurritea, 1962an gertatutakoa.
Pomona College
Pomona Unibertsitatea (ingelesez Pomona College) Claremont-en (Kalifornia, AEB) dagoen arte liberalen unibertsitate pribatua da. San Gabriel mendikatearen magalean kokatua, 1887an sortu zuten kongregazionalistek, Ingalaterra Berriko unibertsitateetan oinarrituta. 1920ko hamarkadan Claremont Colleges Partzuergoko kide fundatzaile bihurtu zen.
Pomona lau urteko graduko erakundea da eta 1.700 ikasle inguru matrikulatu zituen AEBetako 50 estatu eta 63 herrialde guztiak ordezkatuz 2018ko udazkenean Unibertsitateak 48 espezializazio eta 600 ikastaro eskaintzen ditu, nahiz eta ikasleek 2.000 ikastaro osagarri baino gehiago eskuratzeko aukera izan Claremont-eko gainerako unibertsitateetan. Unibertsitateko 57 hektareako campus nagusia San Gabriel mendikatearen magaletik gertu dagoen egoitza-komunitate batean dago.
Babelgo dorrea (Bruegelen margolana)
Babelgo dorrea Pieter Bruegel Zaharraren konposizio bat da, hiru olio-margolanez osatua. Horietako lehenengoa bolian pintatutako miniatura bat zen eta Bruegelek Erroman zegoela margotu zuen. Hori, ordea, galdu egin da. Iraun duten bi margolanek Babelgo dorrearen eraikuntza erakusten dute.
Dorre hori, Hasieraren arabera, gizateria elebakar eta bateratu batek sortu zuen, haien aintzaren erakusgarri eta sakabana ez zitezen. "Gero, esan zuten: «Ea, eraiki ditzagun hiri bat eta zerurainoko dorre bat. Ospetsu egingo gara eta ez gara munduan zehar barreiatuko»" (Hasiera 11:4). Lehen planoko pertsona litekeena da Nimrod izatea, ustez Dorrea eraikitzeko agindu zuena.
Historia eta deskribapena
Bruegelek irudikatutako dorrearen arkitekturak, bere arku ugari eta erromatar ingeniaritzako beste adibideekin batera, berariaz ekartzen du gogora Erromako Koliseoa, orduko kristauek hantustearen eta jazarpenaren ikurtzat baitzeukaten. Bruegelek 1552-1553an bisitatu zuen Erroma. Atzera Anberes en bueltan zela, segur aski bere Erromako oroitzapenak freskatuko zituen bere inprimaketen argitaratzaile nagusiak, Hieronymus Cock-ek, egindako grabatu-sorta baten bitartez. Izan ere Rooster-en Erromako grabatuen detaileak gehitu zituen iraun duten bere bi Babelgo dorrearen bertsioetan.
Erromaren eta Babilonia ren artean egiten duen parekatzeak esanahi berezia dauka: Erroma Betiereko Hiria zen, bertako zesarrek betiko irauteko destinatua, eta haren beheraldia eta hondamena lurreko ahaleginen harrokeria eta iragankortasuna adierazten zuten. Dorreak, gainera, Eliza katolikoaren (garai hartan egindako zerbitzu guztiak, latinez) eta Herbehereetako Luteroren doktrina protestantearen arteko gatazka ematen zuen aditzera. Lehenengo begiratuan, dorreak pilare zentrokideen sorta bat ematen duen arren, arreta handiagoz aztertuz gero, argi dago geruza bat ere ez dagoela horizontalean. Dorrea goranzko kiribil bat bezala eraikita dago. Pinturako langileek lurzoru diagonalarekin perpendikularrean eraiki dituzte arku ak eta, era horretan, ezegonkorrak dira eta, ondorioz, hondoratzen ari direla ere ikus daiteke. Dorrearen beheko eta oinarriko geruzak ez daude osatuta goiko geruzak eraiki baino lehen. Lucas van Valckenborchek, Bruegelen garai bereko artista batek, Babelgo dorrea pintatu zuen ere 1560an eta geroago, beharbada Bruegelen irudikapena ikusi ostean. Biak ere XVI eta XVII. mendean Dorrea margotzeko tradizio zabalago batean kokatzen ziren. Ipar Europako artisten eragina agerikoa da Bruegelek paisaia pintatzeari jartzen dion arreta zainduan.
Babelgo dorrea ren istorioa (baita Saulen suizidioa ere) zigortutako harrokeriaren eredutzat hartzen zen, eta hori da, zalantzarik gabe, Bruegelek bere margolanaren bidez erakutsi nahi duena. Gainera, ingeniari, igeltsero eta langileen abiadura biziak bigarren ikasbide bat ere adierazten du: giza ahalegin askoren hutsalkeria. Bereak egin duen Nimroden eraikina esanahi hori irudikatzeko erabili zen Sebastian Brant en Zoroen ontzian   Bruegelek nahiko ongi ezagutzen ditu eraikuntza-prozedurak eta -teknikak, eta xehetasunak zuzenak dira. Jarduera horiek erakusteko duen trebetasunak gogora ekartzen du bere hil aurreko azken mandatua, hildakoan amaigabe utzitakoa, Brusela eta Anberes lotzen zituen kanala zulatzen erakusten zuten margolan dokumental batzuk zirela.
Babelgo dorrea Kunsthistorisches Museum en dago erakusgai, Vienna n. Gai bereko beste margolan bat Babelgo dorre "txikia", 1563 ingurukoa, Rotterdam eko Museum Boijmans Van Beuningen-en dago.
Gehiago irakurri
<cite class="citation book" contenteditable="false">ISBN 9780870999901. <span class="Z3988" izenburua="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3AThe+Tower+of+Babel+%28Bruegel%29&rft.aufirst=Nadine+M.%2C+ed.&rft.aulast=Orenstein&rft.btitle=Pieter+Bruegel+the+Elder%3A+Drawings+and+Prints&rft.date=2001&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Flibmma.contentdm.oclc.org%2Fcdm%2Fcompoundobject%2Fcollection%2Fp15324coll10%2Fid%2F97318&rft.isbn=9780870999901&rft.pub=The+Metropolitan+Museum+of+Art&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook" contenteditable="false"> (fig. 5)
Mikel Iturria
Mikel Iturria Segurola (Urnieta, ) gipuzkoar txirrindularia da, 2016tik aurrera profesionala dena.
2015ean hainbat garaipen lortu zuen amateur mailan, Toledoko Itzuliko etapa bat edo Nafarroako Itzuliko sailkapen nagusia kasu. Emaitza hauek Murias Taldearekin fitxatzeko balio izan zioten.
2019an lortu zuen bere lehen garaipena txirrindulari profesional bezala Espainiako Vueltako 11. etapa irabazita, Urdazubin amaitzen zena.
Amateurretan
2015
Itsaso Bengoetxea
Itsaso Bengoetxea Martinez (Bilbo, Bizkaia, 1976ko abenduaren 22a) Zaintza Aringarrien saileko eta Etika Batzordeko medikua da. EAEko Eutanasiaren Alorreko Berme eta Jarraipen Batzordeko presidentea 2021eko ekainaren 8tik.
Mikel Iturria
Profesionaletan
2019 2021
Itsaso Bengoetxea
Lan ibilbidea
Itsaso Bengoetxea EAEko Eutanasiaren Alorreko Berme eta Jarraipen Batzordeko presidentea da 2021eko ekainaren 8tik. 2021eko ekainaren 25ean zabaldu zen eutanasia eskaerak egiteko epea. Prozedura hauek kontrolatzeko batzordea antolatu zuen Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak eta Osakidetzako Etika Batzordeetako jendea batu zuen zeregin honetarako. Itsasoren ustez "gauza berria da eta bertigo apur bat ere ematen du". Hala ere, lege berriaren beharrizana aspalditik ikusten zuen Galdakaoko Zaintza Aringarrietako sailean urteak egin ostean.
Juti
Juti Brasilgo udalerri bat da, Mato Grosso do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Marko Fulvio Nobilior
Marko Fulvio Nobilior (Marcus Fulvius Nobilior), K.a. II. mendeko erromatar jeneral bat izan zen.
Pretorea izan zen Hispanian K.a. 193an. K.a. 189an, kontsul izendatua izan zen eta Greziara bidali zuten, non Etoliar Ligaren boterea suntsitu zuen. Kanpaina honetarako Ennio olerkaria eraman zuen berarekin, bere loriaren lekuko bihurtu nahi baitzuen. Anbrazia hiria setiatu eta hartu zuen; biztanleek arpilatzetik libratu zuten, urrezko koroa bat jasotzearen truke. Erromara itzuli zenean, erromatar garaipen bat ospatu zuen, erakutsitako garaikurren handitasunagatik nabarmen daitekeena.
Lehen aldiz, militar batek berarentzat aldarrikatzen ditu lehen Errepublikarentzako soilik ziren ohoreak, aipaturiko urrezko koroa kasu. Arrazoi honegatik, Katon Maiorrek aurka egin zion Nobiliorri, Anbrazia hartzean erromatar jeneral gisa zuen duintasuna konprometitzea leporatuz.
Marko Emilio Lepidorekin zentsore izendatua izan zen, eta Erroman lan publiko ugari abian jarri zituzten: plaza berriak, azokak, arkupeak eta akueduktu bat, besteak beste. Herkules Musarumen tenplua zaharberritu zuen Flaminio zirkuan. Foroko lehen basiliketako bat eraiki zuen, beranduago Emilia Basilika izenaz ezagutuko zena. Greziar kulturaren zale sutsu bezala, honen maisu lanetako asko sartu zituen Erroman.
Marko Fulvio Nobilior, K.a. 255ean kontsul izan zen Servio Fulvio Petino Nobiliorren biloba zen, eta kontsul kargua bete zuten bi seme izan zituen: Marko Fulvio Nobilior eta Kinto Fulvio Nobilior.
Mather Tower
Herbert Hugh Riddle arkitektoak diseinatu zuen.
Tximeleta
Tximeleta edo pinpilinpauxa ( euskara jasoan ) intsektu hegalari mota bat da, Lepidoptera ordenakoa. Munduan zehar 15.000-20.000 espezie inguru daude. Lepidoptera izenak "ezkatak dituen hegoak" esan nahi du.
Bizitza-zikloa
Metamorfosia edo itxuraldaketa prozesu harrigarria egiten dute tximeletek euren bizitza-zikloan, lau fasetan:
Tximeleten bizi iraupena
Nymphalis antiopa bezalako tximeletak neguan hibernatu eta udaberrian berriz esnaturik, guztira 10 hilabetez bizi daitezke. Modu berean, Monarken kumak 8 eta 9 hilabetez bizi daitezke Kaliforniatik Mexikora bidaiatzen diren bitartean. Hala ere, salbuespen horiek kenduta, normalean 14-30 egun baino ez dute bizirik irauten. Gaitzerdi, udan hainbat kuma sortzen dituztenez, badirudi beti presente daudela.
Anatomia
Gainontzeko intsektuak bezala, gorputzak hiru zati nabarmen ditu: burua, toraxa eta abdomena. Bestalde, lau hego ditu, aurrekoak eta atzekoak. Burutik bi antena irteten dira, pertzepzio kimikorako balio dutenak. Proboszidea haren mingaina daː kiribilduta dago erabiltzen ez denean, baina lastotxo baten antzerako formaz luzatu egiten da, tximeletak elikatu nahi duenean. Gorputzeko zati bakoitzetik hanka pare bat izaten ditu.
Elikadura
Salbuespenak salbuespen, orokorrean tximeletak eta sitsak likidoz baino ez dira elikatzenː honela mantentzen dute gorputzeko ur eta energiaren arteko oreka. Imago gehienek loreetako nektarra jaten dute, ahotik tronpa huts luze bat atera eta loreetan sartuz. Tronpa horri espiritronpa deritzo, eta horrekin nektarra xurgatzen du. Erabiltzen ez duenean, kiribilduta gordetzen du. Hala ere, bestelako likidoak ere jaten dituː adibidez, zuhaitzetako sapa, fruitu ustelen likidoak, txorien zirinak edo bestelako animalien gorotzak. Askotan harean edo lokatzan aurki ditzakegu, bertako ura edaten, erreka edo bidezidorren ertzetan.
Beldarra denean, landareen hostoak jan ditzake; batzuetan, landareen zorriak ere bai. Tximeleta nekazariak, adibidez, imagoak direnean ere bere mingain zorrotzarekin zorriak zizta ditzake beren barneko likidoak xurgatzeko.
Zebra tximeletek (Heliconius charithonia) polena jan dezakete: horrek ematen dizkien aminoazidoak (proteinak) direla-eta, bizi iraupen gehiago lor dezakete, 6 hilabetez, gutxi gorabehera.
Ugalketa
Eme eta arrek airean feromonak askatzen dituzte. Emeak egiten duenean, arrek kilometro eta erdiko distantzian antzematen dute. Arrak behin emea aurkituta, haren antenetan feromonaz betetako ezkata-hodeitxo bat bota eta sexualki kitzikatzen dute. Behin feromonak antzemanda, parekatzeko prest bide dago.
Parekatzean abdomena elkartzen dute, baina norabide ezberdinetara begiratuz. Arraren organo sexualak zabaltzen dira eta emearen abdomena hartzen dute; orduan, arraren zakila emearen barnean sartzen da eta hazia barruan sartzen dio. Tximeletak hegan egin bitartean ernaldu daitezke, baina orokorrean geldirik egon ohi dira hostoen gainean. Emeak ernaldutako arrautzak hostoetan erruten ditu, orokorrean, egun bat, baina horietatik bik bakarrik egingo dute aurrera. Handik aterako da beldar txiki bat: ostatu duen hostoa eta ingurukoak jango ditu eta, horrela, metamorfosiaren prozesua hasiko da.
Defentsa-mekanismoak
Tximeletek ez dute erasorik egiten; beraz, defendatzeko trikimailuak garatu dituzte janda ez bukatzeko. Izan ere, harrapakari goseti askok ederki profitatuko lukete bere gorputza. Hauxe, saihesteko tximeletek hegoak tolestu egiten dituzte hondoarekin nahasteko, kamuflaje honi ezker harrapakariek ezin dituzte ikusi. Beste tximeletak aldiz, kolore distiratsuak erabiliz, bere presentzia iragarri egiten dute. Kolore distiratsu eta ikusgarri hauek harrapakarientzat alarma bezala funtzionatzen dute, orokorrean toxikoak direla jakinarazten dutelako. Hala ere, kolore hauek dituzten batzuek ez dira bat ere toxikoak, baina benetan toxikoak direnen koloreak imitatuz harrapakariak uxatzea lortzen dute. Halaber, batzuek hegoetan begiak bezalako marrazki batzuk dituzte: beste animalia batzuen begiak, imitatuz harrapakariak uxatzeko funtzioa dute. "Hontzaren begiak" edo Caligo deitutako Amerikako tximeletek horrelako begiak dituzte, hegazti garen begiak imitatuz. Ikertzaile batzuek, aldiz, begi marrazki horien funtzioa bestelakoa dela diote, hau da, txorien erasoa hegoetara beharrean bere gorputzeko indarge gutxiago duten beste ataletara bideratzea.
Bestetik, arrautzak erruterakoan, batzuek leku berezietan erabiltzen dituzte, jan ez ditzaten. Adibidez, arrautzak asunetan errunez gero, aukera handiagoa izango dute, bizirik irauteko.
Tximeleten eta sitsen arteko aldeak
Batzuetan, pinpilinpauxak eta sitsak ezin dira ezberdindu, oso antzerako motak daudelako bien artean baina, orokorrean, bi desberdintasun mota aipa daitezke: anatomikoak eta jokaerazkoak:
Hotan Hiria
Hotan Hiria (خوتەن شەھىرى; ) Xinjiangeko basamortuko oasi-hiria da, Txinako Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan dagoena. 2010ko erroldaren arabera 322.000 biztanle ditu. Khotan erresuma budista sortu zuen I. mendean eta Zetaren Bidearen hegoaldeko adarrean pausaleku garrantzitsua izan zen.
Izenak
Sanskritoz idatzitako agiri zaharrenetan Godana izena zuen eta "behien lurraldea" esan nahi du. Txinatarrek Gu-dana esan baina Yu-t'ien idazten zuten. Denboran zehar izena aldatuz joan zen Khotan bihurtu arte. VII. mendean Xuanzang monjeak sanskritora itzuli zuen eta Kustana izena eman zion.
Tibetarrek hasierako izena mantendu zuten, Go-sthana ("behien lurraldea").
Kokapena
Taklamakan basamortuaren hego-mendebaldeko ertzean kokaturik dago. Kunlun mendien iparraldeko hegalean dagoenez neguan toki epela da. Bi ibai handik elikatzen dute Hotan hiriko oasia, Karakash ibaiak eta Jade Zuriaren ibaiak.
Historia
India eta Tibetetik Erdialdeko Asiara doan antzinako bidearen eta Zetaren Bidearen arteko bidegurutzean kokaturik dagoen hiria denez antzinatik markatal produktuen, teknologia garapenen, filosofien eta erlijioen transmisio handia izan da Hotanen.
Tokarioak bizi ziren bertan duela 2.000 urte. Tarim momien arteko asko eremu honetan aurkitu dira. Hotan hiritik ekialdera dagoen Sampul herrian 23 kilometro luze eta kilometro bat zabal den hilerri eremu itzela aurkitu da. Indusketek K.a. 300-100 urtekoak direla erakutsi dute eta hauetan feltro, artile, zeta eta kotoizko ehun zatiak aurkitu dira. 56 momiaren ikerketa antropologiko eta genetikoek kaukasoar arrazakoak zirela ondorioztatu dute.
Khotan erresuma budista
K.o. I. mendeko txanponek Kharosthi hizkuntzan eta txinatarrezko idazkiak erakusten dituzte. Garai horretan hasi zen bere botere eremua zabaltzen Yarkand eta Kashgar aldera iritsi arte. Merkatal bideak ireki zituen eta hiria nabarmen haunditzen hasi zen. 73. urtean Guangde erregeak Khotan erresuma Han dinastiaren menpe ezarri behar izan zuen. Han liburuak dioenez 32.000 etxalde zituen eta 83.000 biztanle, hauetatik 30.000 armak hartzeko gai ziren. Inguruko hiri handiena zen. Han dinastia 220 urtean amaitu zen eta Khotanek askatasuna berreskuratu zuen.
VII. mendean Tang dinastiak eskuratu zuen Txinako inperioa eta zabalkunde garai bat abiatu zuen. Mendebalderanzko bidean Tarim arroa konkistatu zuen eta 640 urtean Khotan erresuma hiria hartu zuen. Eskualde guztia kontrolatzeko lau gotorleku ezarri zituen, hauetako bat Khotanen. Tibet inperioko tropek txinatar gotorlekuak erasotu zituzten eta 665 urtean Khotan eskuratu zuten. Hurrengo mendeetan inperio bien arteko borroken kokalekua izan zen eta sarritan aldatu zen berriz menperatua zian zen. eskuz, 851 urtean independentzia lortu zuen arte.
Khotan musulmana
IX. mendean Erdialdeko Asian turkiar jatorria zuten Karluk, Yaghma, Txigil eta beste hainbat leinuk Kara-Khanid Khanerria eratu zuten. Satuq Bughra Khanak Kashgar eskuratu zuen eta erresuma musulmanaren hiriburu bihurtu zuen. 970 urtean Khotan erresuma budista erasotu zuten baina khotandarrek aurre egin zieten. 1006an berriz erasotu zuten eta garaile atera zirenez hiria eskuratu zuten. 1165 artean hainbat alditan lortu zuen independentzia eta beste hainbatetan izan zen konkistatua. XIII. mendean Marco Polo merkatari veneziarra hirian izan zen eta ordurako khotandarrak musulmanak ziren. Honako hau idatzi zuen:
Qing dinastia
XIX. mendean Qing dinastia zen nagusi Txinako inperioan. Enperadorearen aurkako Dungan matxinadan (1862–77) asko sufritu zuen, bai eta Yaqub Beg jeneralak Kashgaria erresuma sortu zuenean ere. Qing inperioa 1912 urtean amaitu zen eta Errepublika sortu zen.
Hotan modernoa
Hiriko jauntxoek autodeterminazio mugimenduak abiatu zituzten eta hainbatek Khotango emir izendatu zuten beren burua garai hartan. 1937an matxinada islamdarra abiatu zuen Sheng Shicai gerrako jauntxoak baina Kuomintang-ek (Txinako nazionalistak) garaitu zuten.
1949an komunistek gerra zibila irabazi zuten eta Txinako Herri Errepublika sortu zen. 1984 urtean Hotan Konderritik banatua izan zen Hotan Hiria.
Demografia
1998 urteko erroldaren arabera Hotango populazioaren %83a uigurrek osatzen dute eta %17 baino ez dira Han txinatarrak.
Ekonomia
Historikoki nefrita jade ekoizlea izan da. Ibai nagusiaren izena "Jade zuria" da, izan ere jalkin alubialetan ugari agertzen baita. Duen kolore argiagatik "ahari gantza" ezizena eman izan zaio.
Ehungintza ere jarduera garrantzitsua izan da, uigurren jantzi tradizionalak eta alfonbrak ere egin izan dira, eta batez ere zetaren industria izan da garrantzitsua.
Glyptothorax davissinghi
Glyptothorax davissinghi Glyptothorax generoko animalia da. Arrainen barruko Sisoridae familian sailkatzen da.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Legazpi)
Andre Mariaren Jasokundearen eliza Gipuzkoako Legazpi udalerrian dagoen eliza bat da. Euskal Herria plazan dago, Legazpiko udaletxearen alboan.
Bèumont de Lomanha
Biztanleria
2007an Beaumont-de-Lomagne udalerrian erroldatutako biztanleak 3.733 ziren. Familiak 1.485 ziren, horien artean 503 pertsona bakarrekoak ziren (220 bakarrik bizi ziren gizonak eta 283 bakarrik bizi ziren emakumeak), 448 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 385 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 149 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Abertzale Sozialista Komiteak
Abertzale Sozialista Komiteak edo ASK Euskal Nazioaren Askapenaren aldeko sektore desberdinak biltzea helburutzat harturik, 1976an Bizkaian sortutako mugimendu autogestionario eta asanblearioa zen, ezker abertzalean kokatua.
Bèumont de Lomanha
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Abertzale Sozialista Komiteak
1977an Hego Euskal Herri osora zabaldu, erakunde gisa egituratu eta berehala KASen (Koordinadora Abertzale Sozialista) sartu zen. 1978an Herri Batasuna sortzen lagundu zuen. ASKren lan-eremuaz eta KAS barnean zuen zereginaren inguruko eztabaida bizia izan zuen 1983-1986 urteen bitartean. Handik aurrera herri-mugimenduaren inguruko teoria garatu zuen. ASK-k herri-mugimenduak bultzatu eta garatzea zuen helburu, demokrazia eredu berri bat eraikitzeko bidean.
Bèumont de Lomanha
Biztanleria
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 1.849 etxebizitza zeuden, 1.534 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 64 bigarren erresidentzia ziren eta 252 hutsik zeuden. 1.534 etxeak ziren eta 308 apartamentuak ziren. 1.534 etxebizitza nagusietatik 1.009 bere jabearen bizilekua ziren, 472 alokairuan okupaturik zeuden eta 52 doan lagata zeuden; 17 etxek gela bat zuten, 115 etxek bi zituzten, 265 etxek hiru zituzten, 479 etxek lau zituzten eta 658 etxek bost zituzten. 942 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 717 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 579 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.179 ziren, horien artean 1.482 aktiboak ziren eta 697 inaktiboak ziren. 1.482 pertsona aktiboetatik 1.284 lanean zeuden (698 gizon eta 586 emakume) eta 198 langabezian zeuden (97 gizon eta 101 emakume). 697 pertsona inaktiboetatik 273 erretiraturik zeuden, 223 ikasten zeuden eta 201 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Beaumont-de-Lomagne udalerrian 1.552 unitate fiskal zeuden, 3.555 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.254 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 264 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 10 janari enpresak ziren, 7 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 28 eraikuntza enpresak ziren, 88 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 8 garraio enpresak ziren, 12 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 8 finantziazio enpresak ziren, 15 higiezinen enpresak ziren, 28 zerbitzu enpresak ziren, 37 administrazio publikoko enpresak ziren eta 18 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 70 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 3 funerariak, 9 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 8 igeltseroak, 5 margolariak, 3 zurginak, 3 iturginak, 5 argiketariak, 8 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 9 jatetxeak, 5 higiezinen agentziak eta 2 tintoreriak.
2009an zeuden 33 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 4 okindegiak, 2 harategiak, 6 liburu dendak, 2 arropa dendak, 1 zapata-denda zen, 2 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 2 kirol-dendak, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 2 drogeria, 1 lurrin-denda zen, 1 bitxi-denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
2000. urtean Beaumont-de-Lomagne udalerrian 95 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.124 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, osasun-zentro 1 bat, 3 botika eta 2 anbulantzia zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Beaumont-de-Lomagne udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 553 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 375.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
José Javier Lasarte
José Javier Lasarte Iribarren (Miranda Ebro, ) arabar ekonomialari eta politikaria da.
Ekonomia ikasi ondoren, Arabako Foru Aldundian lan egin zuen. PSEren zerrendetan Espainiako Diputatuen Kongresuan egon zen lau urtez.
Yuki Hamaguchi
Yuki Hamaguchi (浜口 友希, 1982ko azaroaren 30a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Langile Abertzale Komiteak
Langile Abertzale Komiteak, LAK, Hego Euskal Herriko erakunde sindikal abertzale eta asanblearioa izan zen, 1974an sortua. ETAren langile-frontearen zatiketa batetik sortu zen, LAIAren ekimenez. Hala ere, 1978an desegin zen.
Chicago Mercantile Exchange Center
Chicago Mercantile Exchange Center, Ameriketako Estatu Batuetako Chicago hirian dagoen bulego etxe orratz multzoa da. Dorreek 158 metro eta 40 solairu dauzkate eta 1987an amaitu zuten eraikitzen.
Fujikawa Johnson arkitekto taldeak diseinatu zuen.
Miracema do Tocantins
Miracema do Tocantins Brasilgo udalerri bat da, Tocantins estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Siberiako zumar
Siberiako zumarra (Ulmus pumila) iparraldeko Asiakoa da jatorriz, hain zuzen ere, Siberia, India eta Txinakoa. Neurri ertaineko zuhaitza da, 10–20 m-koa. Udaberrian loratzen da, hostoak garatu baino lehen. Gainontzeko espezieetatik bereizten da auto-polinizatzeko gaitasuna garatuagoa duelako. Klima epeletan zuhaitzak ez du asko bizirauten, gutxitan iristen da 60 urteetara, baina ingurune optimoetan 100-150 urterainoko biziraupena izatera iritsi daiteke.
Morfologia
Hosto-erorkorreko zuhaitza da, 20 m-rainoko altuera izan dezakeena, baina normalean ez da 15 m baino garaiagoa izaten. Enborra zuzena da eta adarrak altueran irekiak, normalean eroriak eta gaztetan ilaundunak dira. Bereziki ale helduetan enbor-azala grisa eta zartatua izaten da. Lehen urteetan hazkuntza azkarra du. Nahiko sustrai-sistema oldarkorra du.
Hostoak eliptikoak eta lantzeolatuak dira, txandakatuak eta oin saimetrikodunak. Txikiak dira, ez dira luzean 8 cm-ra iristen eta ertzak horzdunak ditu. Gainaldea berde iluna eta ilegabea da eta azpialdea argiagoa, ile sakabanatuekin. Nerbio sekundarioak nabariak dira, zuzenak eta paraleloak.
Loreak hermafroditak, txikiak, ia eseriak, faszikulatuak adartsoetan eta monoikoak dira. Kolore berde-gorrixkakoak dira. Estaminak bioleta kolorekoak dira. Periantoa iraunkorra eta lobulatua da, ertz ziliatuekin. Ilegabea da, estigmako gainazala izan ezik.
Samara da fruitua eta zabala, txikia (10–15 mm), zuri-marroia eta biribila da. Oso ugariak dira. Samara, hostoak atera eta berehala agertzen da. Hazia fruituaren erdian dago kokatua, baina batzuetan punta aldera desplazatua egoten da. Ertza kamutsa edo mukroiduna da, luzatua izaten dena.
Banaketa
Turkestan, Siberia, Mongolia, Xizang (Tibet), Txina iparraldea, India (Kaxmir iparraldea) eta Koreakoa da jatorriz, baina, gaur egun hainbat herrialdetan landatua izan da, esaterako: Asia, Ipar Amerika eta, ez horrenbeste baina, baita Europa hegoaldean ere. Gune batzuetan aloktonoa kontsideratzen da.
Euskal Herrian ez dago zitatua, ez da naturalizatu, baina herrietako parkeetan aurkitu dezakegu.
Penintsula Iberiarrean soilik Henares eta Jarama ibaietako gune konkretuetan zitatu da.
Europan Arboretum eta lorategietan aurkitzen da espezie hau, ez da naturalizatu.
Habitat bereko espezie batzuk:
Ekologia
Malda, haran eta lautadetan agertzen da, 500–800 m-ko altitudean. Oso ongi hazten da klima lehorretan. Argiarekiko menpekotasun handia du eta ez du itzala jasaten. Ez ditu lurzoru hezeak gogoko, ongi drainatutako lurzoruak nahiago ditu. Hala ere, edozein lurzoru motetara moldatzen da, kareharrizkoak barne. Lehorte eta hotz handiak jasateko gai da. Izozteekiko nahiko sentibera da geldialdi begetatibo laburra, udaberrian berehala loratu eta hazkuntza azkar jarraitua duelako.
Fenologia
Martxo-apirilean loratzen da eta haziak maiatza eta ekainean sakabanatzen ditu. Haize bidez barreiatzen dira. Hostoak sortu baino lehen loratzen da.
Erabilerak
Bereziki apaingarritzat erabiltzen da, baina nahiko zuhaitz pobrea da, biziraupen laburra eta egur hauskorra duelako. Hazkuntza azkarra du eta zumar guztien artean grafiosi gaitza hoberen jasaten duena da. Horregatik, nahiz eta hainbat lekutan espezie aloktonoa izan, gehiago kultibatzen da.
Gainera, inguruko baldintzak eta baldintza edafikoak jasateko gaitasun handiagoa du, zumar autoktonoa den zumar hostotxikiarekin (U. minor) konparatzen badugu. Nahiko erraz bertakotzen da errepideetako ertz eta harrotu berriak diren etxe lurretan.
Erresuma Batuan bonsai gisa erabiltzen da.
Landare apaingarri honek hezitako aldaera hauek ditu:
Espezieen arteko elkarrekintzak
Nahiz eta grafiosiarekiko erresistentzia handia duen, gainontzeko zumar gehienak bezala, intsektu eta bizkarroiekiko sentibera da. Esaterako, Xanthogaleruca luteola zumar hostoko kakalardoaren onddoaren gaixotasuna, Nectria cinnabarina onddo patogenoak sortutako oidioa eta txankro gaixotasuna ditu. Hala ere, zumar dilindaria gainontzekoak baino erresistenteagoa da Verticillium onddo generoak sortutako gaixotasunaren aurrean.
Patogenoez aparte, hainbat animalien habitata da. Ohikoa da ekaitzen ostean adarrak erortzea, enborrean hutsuneak sortuz. Hainbat hegaztirek hutsuneak habileku bilakatuko dituzte, hala nola: txolarreek, araba-zozoek, okilek eta beste hainbatek. Kattagorriek ere hutsune hauek erabiltzen dituzte gordeleku gisa eta hazietaz edo kimuetaz elikatzen dira batzuetan.
Kontserbazioa
Estatu Batuetan espezie aloktonoa bilakatu da, bertakoa den U. rubrarekin hibridatu eta Argentinako panpara iritsi baita. Europan, Espainian zabaldu da gehien bat eta bertakoa den zumar hostotxikiarekin hibridatu da, azken honen kontserbazioan arazoak sortuz.
Argiarekiko duen menpekotasuna dela eta, normalean ez ditu baso natural helduak inbaditzen. Gune ireki eta hiriak inbaditzen ditu, bereziki garraiobideen ertzak.
Aitzol Iriondo
Aitzol Iriondo Igartza (Donostia, ) gipuzkoar aktibista da. ETArekin harreman zuelakoan, 2008an Eneko Zarrabeitia eta Aitor Artetxerekin batera Gerden atxilotu zuten.
Latastia siebenrocki
Latastia siebenrocki Latastia generoko animalia da. Narrastien barruko Lacertidae familian sailkatuta dago.
Adolf Muschg
Adolf Muschg (Zollikon, 1934ko maiatzaren 13a) suitzar idazle eta literatura irakaslea da.
Bizitza
Ingeles Filologia, Aleman Filologia eta Filosofia Zürich eta Cambridgeko Unibertsitateetan ikasi zituen. Japonian, Amerikan eta Alemanian ibili ondoren, Zurichera itzuli zen, hiri horretako Unibertsitate Politeknikoko Literatura Alemaniarreko katedran aritzeko. Alderdi Sozialdemokratikoko kide zen, eta konstituzioa berrikusarazi zuen. 1975ean, legebiltzarrerako aurkeztu zen. Lehenengo eleberria Im Sommer des Hasen (1965, Erbiaren udan) izan zen. Gaur egungo gizarteari eta 68ko ondorioei buruzko bi satira idatzi zituen, Gegenzauber (1967, Sorginkeriaren kontrakoa) eta Mitgespielt (1969, Erdizka jokatua), eta, gero, 68aren ondorioak jasaten dituen Suitza aurkezten zuen, Albissers Grund (1974, Albissersen arrazoiak) lanaren bidez. Baiyun oder die Freundschaftsgesellschaft (1980, Baiyun edo lagunartearen gizartea) lanean, Txinan dagoen suitzar-talde baten esperientziak kontatzen ditu; taldeko horretako kide bat hil egiten da bat-batean, eta gainerakoak erruduntasunari eta akatsei buruz egiten dute gogoeta. Muschgek hainbat eleberri idatzi ditu, banpiroei buruzko Das Licht und der Schlüssel (1984, Argia eta giltza), besteak beste, eta baita saiakerak, antzerkia eta irratsaioak ere.
Louvigny (Mosela)
Louvigny Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Louvigny udalerrian erroldatutako biztanleak 757 ziren. Familiak 285 ziren, horien artean 49 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 30 bakarrik bizi ziren emakumeak), 99 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 114 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 23 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 299 etxebizitza zeuden, 285 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 277 etxeak ziren eta 21 apartamentuak ziren. 285 etxebizitza nagusietatik 242 bere jabearen bizilekua ziren, 38 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 62 etxek lau zituzten eta 190 etxek bost zituzten. 240 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 125 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 146 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Louvigny udalerrian 301 unitate fiskal zeuden, 810 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.840 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 38 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra liburu denda bat zen.
2000. urtean Louvigny udalerrian 11 nekazaritza-ustiategi zeuden, 784 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Orthotomus sericeus
Orthotomus sericeus Orthotomus generoko animalia da. Hegaztien barruko Cisticolidae familian sailkatua dago.
Errepide galduak (telebista saioa)
Errepide galduak ETB 1en emititzen den telebista saioa da. 2018 ko abenduaren 13 an estreinatu zen eta ostegunetan emititzen da 22:30etan Euskal Telebista ko euskarazko katean.
Saioaren gidaria Ander Izagirre idazlea, kazetaria eta txirrindularia da. Aurretik Andoni Aizpuru k aurkezten zuen Bertatik bertara telebista saioan kolaboratzaile gisa aritutakoa da, baina aurkezle gisara Errepide galduak da telebistan egin duen lehenengo lana.
Programak izan zituen audientzia kaskarrak ikusita, 6 atal bakarrik izan zituen saioak eta 2019 ko urtarrilaren 24 an amaitu zen.
Saioaren azalpena
Ander Izagirre k maillota jantzi eta bizikleta gainean Euskal Herria n barrena ibiliko da istorio eta pertsona ezezagun eta interesgarrien bila. Kapitulu bakoitzean ibilbide bat burutuko du bizikletaz eta bide horrekin lotuta dauden istorio eta pertsonaiak bildu.
Bizikleta gainean kirola egitez gain, bidaiak ere egingo ditu, paisaia ederrak erakutsi eta baita istorioak landu ere.