cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jemmy Button
Wulaiako sarraskia eta Malvinetarako bidaia
1848ko martxoan eta 1851ko abenduan, Allen Gardinerrek, britainiar armadatik erretiratutako ofizial batek, bere bizitza paganoei Ebanjelioa predikatzen ematea erabaki zuen, Fitz-Royk Ingalaterrara eramandako fueginoen historia ezagututa, bi espedizio egin zituen Navarino uhartean misio bat ezartzeko asmoz. Bi espedizioek huts egin zuten, eta Allen Gardiner, bigarrenean, sei lagunekin batera, Puerto Españolen hil ziren, Beagle kanalaren iparraldeko ertzean.
1854an, Patagoniako Elkarteko Misiolariak, Gardinerrek sortua, laurogei tonako goleta bat erosi zuen, eta Allen Gardiner izena eman zioten. Malvinetako Keppel uhartera bidali zuten, Jemmy Buttonekin harremanetan jartzeko asmoz eta, haren laguntzarekin, Waia eskualdean kokatzeko.
1856an, Allen Gardiner Wulaiara joan zen, eta kapitainak, azkenean, Jemmy Buttonekin harremanetan jarri zen, harekin Keppel uhartera joateko eskatuz. Buttonek ezetz esan zion. Goleta Malvinetara itzuli zen eta gero Ingalaterrara. Urte horren erdialdera, Jorge Pakenham Despard apaiza bere emaztearekin eta seme-alabekin Allen Gardiner ontzian joan zen Keppel uhartera, eta handik gutxira bidaia ugari hasi ziren Wulaiara, bi tokien artean indigenak eramanda. Natiboei Keppelek katexima irakasten zien eta gero Wulaiara itzultzen ziren.
1859ko urrian, egokitzat jo zen Wulaian misioa ezartzen hastea. Horretarako, Allen Gardinerren ontziratu ziren beharrezko ekipo eta hornidurak, eta Felipe Garland katekista bidali zuten, hura ezartzeko. Hilabeteak igaro ahala, ez zekiten goletaz eta misio berriaz, Despard-ek Nancy goleta kontratatu zuen, eta han Wulaiara joan zen, 1860ko apirilean iritsi zen kaletara. Han, Allen Gardiner ontzia erabat suntsitutako portuan aurkitu zuen, eta Alfred Coalle sukaldaria tripulatzaile bakarra zen, egoera fisiko txarrean eta erdi-biluzik.
Colek esan zuen Wulaiara iritsi zirenetik, Jemmy Buttonek gidatutako bertakoek itsasontzia inguratu eta eskariekin gogaitu zituztela. 1859ko azaroaren 6an, igandea, estalpea amaitu ondoren, lehen meza egingo zuten han, eta lurrera jaitsi ziren, baina hirurehun indigenak inguratu zituzten. Hirurehun indigenek eraso eta hil zituzten, bera izan ezik, baso bateraino ihes egitea lortu baitzuen, baina handik aste gutxira harrapatu zuten. Tommy Buttonek harri batekin marinel bat hiltzen zuela ikusi zuen. Guztira zortzi gizon hil ziren. Nancyko marinelek Allen Gardiner konpondu zuten eta bi goletekin Stanley portura itzuli ziren. Haiekin batera Jemmy Button eraman zuten, bere borondatez aitorpena egitera joateko eskaini zuena.
Buttonen adierazpenaren arabera, misiolariak hil zituztenak Suaren Lurraldeko ona tribuko indigenak izan ziren. Agintariek Coleri sinetsi zioten eta Wulaiara zigorbidezko espedizio bat bidaltzea pentsatu zuten, baina misiolariek aurka egin zuten. 1863an, Despard Ingalaterrara itzuli zen familiarekin, eta hemezortzi urteko Thomas Bridges adopziozko semea utzi zuen Keppelen misioaren kargu.
1863an, Waite H. Stirling apaiza heldu zen Keppel uhartera. Urte horren amaieran, Stirling eta Bridges Fuegoko kanaletara joan ziren lehen aldiz. Jemmy Button aurkitu zuten Wulaiara iristean, eta, han, jakin zuten biztanleria indigena nabarmen jaitsi zela epidemia baten ondorioz. Misiolariek beste zazpi fuegino eraman zituzten Keppel uhartera, Jemmy Buttonen semeetako bat barne (Treeboys izenekoa). Indigenak lekuz aldatze horrek Malvina uharteetako gobernadoreak Wulaia sarraskiaren ondoren atzerritarrei buruz agindu zuen ordenantza hausten zuen. Kalkuluen arabera, 50 fuegino Keppel uhartetik eraman zituzten Stirlingek gainbegiratuta lau urtean. 1864ko otsailean, Allen Gardiner suzko lurrera itzuli zen zazpi indigena horiekin, eta martxoaren 7an iritsi zen Wulaiara. Han, Jemmy Buttonen emazteak, Lassaweeak, baieztatu zuen Jemmy hil egin zela uda australeko azken epidemiaren ondorioz.
1865eko ekainaren 10ean, Stirling Ingalaterrara abiatu zen lau yagan gazterekin. Horietako bat Jemmy Button Threeboysen semea zen. Ingalaterran 16 hilabetez egon ondoren, Suaren Lurrera bidali zituzten, eta bidaian bi hil ziren. Threeboys Puerto Stanley-rako bidean hil zen, Brighten gaitza deritzonaren ondorioz.
Kulturan
Joseba Sarrionandiak Santi Botoi izena eman zion Munduari bira eman zion ontzia liburuan.
Cortinarius salor
Cortinarius salor Cortinariaceae familiako onddo espezie bat da.
Kalitate eskaseko jangarria. Urria Euskal Herrian. Mixacium bat da, hau da, kapela eta oin likatsua, more kolorekoak kapela, orriak eta oina, erraboilduna, eta orriak zabal.
Deskribapena
Orriak: Kolore morea dute, kapelaren kolore berea gaztetan, esporak heltzen direnean marroi-kanela kolorea hartzen dute. Oso zabal, eta 1 edo 2 orritxorekin tartean.
Haragia: Zuria, tonu biolazeoekin. Usain eta zapore hautemanezinak.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.
Jangarritasuna
Jangarria, baina ez da preziatua, bere itxuragatik eta lirdingatsua delako.
Nahasketa arriskua
Erraz ezagutzen da, bere lila kolore ederragatik eta oinaren eta kapelaren lirdinga handiagatik.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean, bai hostoerorkorren basoetan, bai mendiko koniferoen basoetan.
Banaketa eremua
Europa, Asia, Ginea Berria, Ipar Amerika.
Wilmot Redd
Wilmot Redd (Marblehead, XVIII. mendearen hasiera - Salem (gaur egun Danvers), Massachusetts 1692ko irailaren 22a) sorginkeriaz akusatutako eta Salemgo sorginkeria prozesuan egikaritutako emakumea izan zen. Marblehead-en exekutatutako pertsona bakarra izan zen.
Bizitza
Marbleheaden jaio zen (Massachusetts) Samuel Redd haren senarra arrantzalea zen. Wilmot hirurogeita hamar urtetik gorako emakume pobrea zen, bere izaera txarragatik ezaguna, baina bizilagunentzat sorgina baino, emakume berritsua eta muturluzea.
Atxiloketa eta epaiketa
1692ko maiatzaren 28an atxilotu eta Salemera eraman zuten, Mary Walcott, Mercy Lewis eta beste batzuei eragindako sorginkeria-ekintzak leporatuta.
Lehen azterketa maiatzaren 31n izan zen, eta neskatoek Wilmot ikustean izu-atake jasan zuten. Hain minduta ikusteak kezkatzen ez ote zuen galdetu zitzaionean, berak esan zuen "Ezin dut esan", eta gehitu zuen: "Nire iritzia da triste daudela".
Hala ere, kondenatu eta exekutatu egin zuten, 1692ko irailaren 22an, urkatu zituztenen azken taldean.
Aimée Rapin
Adeline Aimée Rapin (Payerne, Suitza, 1868ko abenduaren 14an - Geneva, 1956ko maiatzaren 5a) margolari suitzarra izan zen.
Besorik gabe jaio zen, eta 4.000 koadro inguru margotu zituen oinarekin, batez ere erretratuak, besteak beste, bere garaiko nazioarteko pertsona ospetsu askorenak.
Biografia
Aimée Rapin Meyenburg-en ikasle bihurtu zen — sei urterekin eman zizkion marrazketako lehen ikasgaiak—, Bischoff eta Barthélemy Menn-en ikaslea ere izan zen. Genevako Arte Ederren Eskolan bi lehen sari irabazi zituen.
Ospetsu egin zen, eta Londresera eta Parisera joan zen. Han ezagutu zuen Sarah Bernhardt. Espainiara, Afrikako iparraldera, Italiara eta Herbeheretara bidaiatu zen. Paris, Munich, Berlin, Erroma eta Montrealeko aretoetan bere lanen erakusketak egin zituen. Ingalaterrako gortetik, AEBetatik, Kanadatik eskaerak iritsi zitzaizkion.
1891n Szymanovski kondearen lehen enkargua lortu zuen, Poloniako erregeen ondorengoa, eta hark bere erretratua egiteko eskatu zion, Berlingo Erakusketa Unibertsalean aurkeztu zena.
Suitzako Emakume Artisten Elkarteko kide izan zen. Stéphan Elmas (Smyrna, 1862-Geneva, 1937) armeniar konpositorea, 1897an hartutako sukar tifoidearen ondorioz gero eta gorrago zegoena, Genevan kokatu zen 1912an. Aimée Rapinen lagun egin zen, hura ere ezindua.
Shitao
Shitao edo Shi Tao bezala ezaguna, baina Ruoji Zhu jaioa (1642 - 1707)  Ming dinastiako eta Qing dinastia goiztiarreko fraide budista, kaligrafo eta margolari txinatarra zen.
Biografia
Jaiotza eta heriotza datak eztabaidatuak dira. Bere sendia Zhu Yuanzhangaren anai nagusiaren ondorengo zen, Ming dinastiaren sortzailea. 1644 urtean Mantxuak sartu ziren Pekinen eta Qing dinastia sortu zuten. Legitimistek ihes egin zuten hegoaldera eta Nankin hirian babestu ziren, baina hurrengo urtean hiri hau ere erori zen eta are Hegoalderago joan ziren. Shintaoren aitak, Hengjia, odolezko printzea izanik, bere burua Guilingo erregeorde izendatu zuen baina gainontzeko legitimistek ez zioten agindua onartu eta hil egin zuten. Orduan, Shintao haur txikia zela, morroiek lagundu eta Guilindik atera zuten eta ezkutuan bizi izan zen. Anonimatua errazago gordetzeko, monje budista egin zen, baina heldu aroan laiko gisa aurkezten zuen bere burua. 1666 eta 1679 urteen artean etengabe bidaiatzen ibili zen, Xuancheng izan zen abiapuntu tokia, bertan Mei Qing margolaria eta lagun mina bizi baitzen. Ondoren, 1680 urtetik aurrera Nankinera itzuli zen, non bertako arte eta literaturaren inguruko harreman asko izan zituen. Geroago, 1689 eta 1692 urteen artean Pekinera joan zen, mantxuen gortetik gertu, nahiz eta usurpatzaileak izan. Bertan arrakasta handia izan zuen. 1693 urtean Yangzhoun geratu zen bizitzera, margolaritzara guztiz engaiatua. .
Tarragonako Arkeologia Museo Nazionala
Tarragonako Arkeologia Museo Nazionala (katalanez, Museu Nazional Arqueològic de Tarragona, MNAT) Tarragona hirian (Katalunia) dagoen museo publiko bat da, hango iragan aberatseko hainbat ondare eta hondakin biltzen dituena. XIX. mendearen erdialdean sortu zen, probintziako museo gisa, Tarraco izeneko hiri erromatarretik eta haren eragin-eremutik iritsitako ondarea berreskuratu, zaindu, ikertu eta ezagutzera emateko xedearekin; horrenbestez, Kataluniako tankera honetako museorik zaharrena da. Museo arkeologikoaz gain, MNATek Museo eta Nekropoli Paleokristauak, Els Munts hiri erromatarra (Altafulla) eta Centcelles villa erromatarra (Constantí) kudeatzen ditu, baita Beràko Arkua eta Eszipioien Dorrea monumentuak eta antzoki erromatarra ere. Helburu horiek betetzeko, hainbat jarduera antolatzen eta hainbat zerbitzu eskaintzen ditu, hala nola aldi baterako erakusketak, hitzaldi-zikloak, mintegiak, berreraikitze historikoko tailer eta jarduerak, argitalpenak eta ikus-entzunezko programak.
Museoan Tarracoko iragan erromatarreko eta kristautasunaren hasierako pieza arkeologikoak daude, baita liburutegi bat ere. Haren bildumetan ikusgai dauden elementu gehienak azken 150 urteetan egindako indusketetan aurkitu ziren.
Museo erromatarren Europako sarearen parte da.
Narbona Dacal
Narbona Cenarbe edo Narbona Dacal edo D'Arcal (Cenarbe, ¿? – Zaragoza, 1498ko otsailaren 12a) XV. mendeko sendalaria izan zen, Inkisizioak prozesatu eta kondenatua, sorginkeriaz akusatua.
Sorginkeria salaketak
Landare eta substantzia sendagarrien erabilerari buruzko sekretuak zituen familia batekoa zen Dacal, eta bi neba-arreba zituen, Juan eta Maria (hauei ere sorginkeria egotzi zieten). Juan de Portañyarekin ezkonduta zegoen, baina hark utzi egin zuen eta bakarrik bizi zen, bere kabuz.
1498an, Cenarbeko bizilagun batek esan zuen bere bilobak gaixotasun larri bat gainditu zuela San Cebriani eskainitako oroitzei esker. Hil eta gutxira, beste bilobetako bat gaixotu zen, eta haren familia atsekabetuta zegoen, ez baitzegoen hildako biloba otoitz egiteko. Dacalek, ordea, burla egiten zien sinesmen horiei, eta landare bidezko sendabidea gomendatu zion familiari. Hori dela eta, herriko beste bizilagun batzuek adierazi zuten Narbonak landereak erabiliz sorgindu zituela abortuak eraginez herriko emakumeei, eta elizan lapurretan aritzera behartu zituela. Gainera, esan zuten ez ziela uzten Sakramentu Santua ikusten, haren ordez orban beltza ikustera behartuz, hostia aldarean altxatzen zenean.
Guirandana de Layrekin gertatu zen bezala, auzokoen salaketek emakume horiek justiziaren aurrera eraman zituzten eta Villanugako sorginak izena jarri zieten.
Cadreitako gaztelua
Cadreitako gaztelua Nafarroa Garaiko Ebroko Erriberako Cadreita udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Hiribilduak Erdi Aroan gaztelu bat izan zuen, baina ez dago haren aztarnarik.
Historia
1218an, hiribilduak bezala, Joan Bidaurrek eta bere seme Gilek, herriko jaurerriarekin batera, Antso Azkarrari eman zioten, beste jabetza batzuen truke. Tibalt I.a Nafarroakoak, 1235ean, Errodrigo Semenoitz Arradakoa Toledoko artzapezpikuaren omenez eman zituen, biziarteko izaeraz. 1276an, Gontzalo Gil Arketak leialtasuna zin egin zion Joana I.a Nafarroakoa erreginari gaztelu honengatik eta Funesekoagatik. XIII. mendeko azken urteetan Gil Martinitz Arketa agertu zen alkaide gisa.
XIV. mendearen hasieran egin ziren obrak. 1318an, dorrea gotortu, eskailera bat egin eta ate nagusietan lan egiten zen. 1328an Gontzalo Peritz Gorozin alkaidea zen, eta 10 libera eta 50 kahitzeko atxikipenetik jasotzen zituen. Kargu hori betetzera igaro zenean, Migel Gartzia Urniza, 1355ean, gazteluan zazpi armarri zahar baino ez zeuden, hiru balezta zahar eta larruzko beste bat, guztiak goarniziorik gabe. Hurrengo urtean konponketa-lanak egin ziren. 1357an, Luis I.a Nafarroakoak Gartzia Santxitz Garrüze jaunari eman zion zaintza.
Gazteluak kapera zuen, eta 1364an Karlos II.a Nafarroakoa kapilau izendatu zuen Laongo Robert Guillem d'Estrées. 1366an, harresiak lehenbailehen konpontzeko agindua eman zen, estualdietan auzokoak babes zitezen. Pregoi bat eman zen, eta bildutakoei obretan lan egitera itzultzeko agindu zitzaien, traidoretzat jotzearen penaz. Urte horretan bertan, Antso Peritz Leotz alkaide izendatu zuten. 1377an Piarres Santxitz Monteagudokoaren lekua hartu zuen. Karlos III.a Nafarroakoak Medro Gil Cadreita izendatu zuen 1388an, 6 libera eta 60 kahitzeko esleipenarekin. Erregeak berak 1401ean kuartelen ordainketa bidali zion hiribilduari, gaztelua gotortzeko inbertitu zezaten. 1430ean, Gaztelaren aurkako gerra zela eta, 20 eta 30 baleztari artean gorde zituzten Diego Armañantzasen agindupean, eta garai hartan Joan II.a alkaide izendatu zuten; 1446 arte egon zen postuan. Urte horretan, Vianako Printzeak 3000 florin zor zizkion Jaume Diez Autxoa zaldunari, eta konpentsazio gisa eman zion, Joan II.aren baimenarekin, hiriarekin batera. Oraindik zutik zegoen gaztelua XIX. mendearen lehen urteetan.
Innokenti Smoktunovski
Innokenti Mikhailovitx Smoktunovski (Иннокентий Михайлович Смоктуновский; Smoktunovitx jaioa, 1925eko martxoaren 28an – 1994ko abuztuaren 3a) antzerki eta zinema aktore sobietar eta errusiarra izan zen. 1974an, SESBeko Herri Artista izendatu zuten, eta, 1990ean, Lan Sozialistaren Heroi.
Hastapenak
Smoktunovski Siberiako herri batean jaio zen, Bielorrusiako etniako nekazari familia batean. Noizbait, Poloniako familia batekoa zela esan izan zen, baita nobleziakoa ere, baina aktoreak berak ukatu zituen teoria horiek bere familia bielorrusiarra zela eta ez nobleziakoa esanez. Bigarren Mundu Gerran, Armada Gorrian zerbitzatu zuen, eta Kursk Dnipro eta Kieveko guduetan aritu zen. 1946an, Krasnoiarskeko antzoki batean sartu zen; gero, Moskura joan zen bizitzera. 1957an, Georgy Tovstonogovek Leningradoko Bolshoi Drama Antzokian sartzera gonbidatu zuen, non publikoa txundituta utzi zuen Dostoievskiren Idiota obran Mixkin printzearen interpretazio dramatikoarekin. Bere paper onenetako bat Aleksei Konstantinovitx, Tolstoiren Tsar Fiodor Ioannovich (Maly Theatre, 1973), obran izan zen.
Zinema ibilbidea
Bere zinema-karrera Mikhail Romm-en Nine Days in One Year (1962) filmak jarri zuen abian. 1964an, Grigori Kozintsev-en Shakespeareren antzezlanaren pantailako bertsio ospetsuan Hamlet-en papera jokatu zuen, eta Laurence Olivierren laudorioak eta Lenin Saria jaso zituen. Ingalaterrako kritikari askok, Smoktunovskiren Hamlet-a, Olivierrek antzeztutakoaren gainetik ere jarri zuten Olivierrena, oraindik, behin betikotzat hartzen zen garaian. Smoktunovskik erretratu heroiko integral bat sortu zuen, lehen bateraezina zirudiena nahasten zuena: gizon soiltasuna eta aristokratismo bikaina, adeitasuna eta sarkasmo kaustikoa, pentsamolde irrigarria eta auto-sakrifizioa.
= Osaba Vania filma = Osaba Vania pelikularen azpitituluak eskuragarri daude euskaraz, Luistxo Fernandezek itzuliak. Smoktunovskik osaba Vianaren beraren papera antzeztu zuen. Anton Txekhov-en Osaba Vania antzezlanaren film adaptazio sobietarra da, fidela jatorrizko testuari. Errusiako etxalde batean, jabetzaren inguruko tentsioak. Etxearen eta errenten inguruko jabetza batetik, eta emakumeak ere, "jabetza" gisa ia-ia tratatuak, gizonen egitura patriarkal eta lehiakorrean halakotzat dituztela ematen baitu. Dekadentziari buruzko hausnarketa bat ere bai. Zuzendari eta gidoilaria Andrei Kontxalovski izan zen. Aktoreak: Sergei Bondartxuk, Irina Kuptxenko, Irina Miroshnitxenko, Innokenti Smoktunovski, eta Vladimir Zeldin.
Faith Hill
Audrey Faith Perry McGraw, Faith Hill izen artistikoarekin ezaguna (Jackson, 1967ko irailaren 21a) estatubatuar country abeslaria, aktorea eta modeloa da. Bere estiloa pop, gospel, rock eta country klasikoaren nahasketa da.
Lehen urteak
Jacksonen jaio arren, gaztaroa Star herriaren inguruan eman zuen, Mississipin, adopziozko familia batean. Txikitatik hasi zen kantatzen, lehenik bere inguruan eta gero 17 urterekin tokiko musika-talde batean.
19 urterekin, Nashvillera joan da abeslari-karrera egitera. Hirira iritsi berri, apartamentu txiki batera joan zen bizitzera eta lan bila hasi zen atez ate, diru askorik gabe. Country musikako izarrentzako publizitate-produktuen saltzaile gisa eta idazkari gisa aurkitu zuen lana. Garai hauetan, bere lana bere alderdi artistikoarekin bateratu zuen, The Steeles izeneko gospel talde batekin kantatuz. Hirian denbora bat eman zuen musika-konpainia batean idazkari lanetan, eta Gary Morris konpainiako zuzendari batek aurkitu zuen abesten. Hark musika-enpresarako maketa bat editatzen lagundu zion. Maketari esker, Gary Burr konpositorea ezagutu zuen, maketa oso bat grabatzen eta ekoizten laguntzen ziona.
Azkenik, hainbat publizitate-ikuskizunetan kantatzeko lana lortu zuen. Lan horri esker, kantari gisa egiten zituen emanaldiak eta lana hobetzen hasi zen, ahotsa hobetuz. Emanaldi horietako batean, klub batean kantatzen ari zela, Warnerreko ordezkari batek entzun zuen eta diskoetxearekin kontratua eskaintzen zion.
Nashvillera heldu eta bi urte geroago, Dan Hill musika-industriako exekutibo eta ekoizle batekin ezkondu zen 1988ko uztailaren 23an (handik sei urtera, 1994an, dibortziatu egin zen). Abeslari aurkikuntza kasualitatez gertatu zen, eta proba batzuk egiteko deitu zioten. Hala, 1993an, Take Me as I Am lehen albuma kaleratu zuen, Scott Hendricks ekoizle zela.
1992-1997: country musikan arrakasta
Bigarren albumaren grabazioa atzeratu egin behar izan zen, ahots-kordetako arazo baten ondorioz. It Matters to Me, bere bigarren estudio-albuma, 1995ean atera zen salmentara eta beste arrakasta bat lortu zuen. Albumaren izenburu bera zuen abestia country musikako zerrendako lehen postuan jarri zen berriro, eta, hala, laugarren aldiz lortu zuen zerrendako lehena izatea.
Bere ibilbideko une horretan Hillek Spontaneous Quemion Tour izeneko birara hasiera eman zion Tim McGraw country-abeslariarekin batera. Timekiko harremanaren ondorioz, hautsi egin zuen ordura arte produktore eta senargai izan zen Scott Hendricksekiko kontratua. McGrawrekin batera bira amaitutakoan, Hill harekin ezkondu zen (1996ko uztailaren 23a). Bikoteak hiru alaba izan zituen: Gracie Katherine (1997), Maggie Elizabeth (1998) eta Audrey Caroline (2001eko abenduaren 6an). Alabek McGraw-ren "Fly Away (Last Dollar)" bideo musikalaren amaieran abesten dute.
1998-2004: country-tik pop musikara eta ibilbidean aurrera egitea
1998an, Hillek album berri bat merkaturatu zuen, Faith. Pop musikara bideratutako estiloa zuena, eta, hala, alde batera utzi zuen ordura arte ibilbide osoan izan zuen country estiloa. Album honetako "This Kiss" soila #1 zenbakia izatera iritsi zen country musikako arrakasten zerrendan, eta #7 zenbakia ere izan zuen pop musikako zerrendetan.
Pop musikarantz egindako aldaketa horren ondorioz, Hill gero eta ezagunago egin zuen ikusleen artean, eta country musikaren mundutik kanpoko irudi ezagun bihurtu zen. Ospearen hazkunde horren ondorioz, publizitate-kontratuak sinatzen hasi zen. Horien artean, nabarmentzekoak izan ziren CoverGirl kosmetikoen modelo gisa sinatutako kontratua, musika-alderdia ez ezik, erakargarritasun fisiko handiko emakume gisa zuen alderdia ere ustiatu nahi izan baitzuen.
Arrakasta betean, Breathe izeneko hurrengo estudio-albuma kaleratu zuen. 1999an kaleratutako album horrek pop estiloa izaten jarraitu zuen, eta, ondorioz, 2000. urteko album salduenetako izatera heldu zen "Breathe" abestiak pop musikako zerrendetako #1 zenbakira iritsi arte egin zuen bidea. The way you love me, diskoko beste sinple bat, zerrendako top ten-era iritsi zen, eta seigarren posturaino heldu zen. Gainera, berrogeita hamazazpi asteko Billboard Hot 100 modeloko zerrendetan luzeen dagoen sinpleetako bat da. Album horrek hainbat sari jaso zituen, eta horien artean hiru Grammy sari, country-album onenaren saria barne.
2000. urtean, disko horren bira gertaera garrantzitsu bihurtu zen. Soul2Soul bira, Tim McGrawe senarrarekin batera, urteko bira arrakastatsuenetako bat bihurtu zen.
Urte horretako gabonetan, "Where Are You Christmas? ", El Grinch filmean sartua. Faith Hillek abestia interpretatu zuen, Mariah Carey autoreak ezin izan baitzuen erregistratu. Oso ezaguna izatera iritsi zen eta Estatu Batuetako irratiek 2000. urtean adoptatu zuten.
2001eko udan "There You'll Be" grabatu zuen Pearl Harbor filmaren soinu-bandarako. Irailean, "There Will Come a Day" abestu zuen America ongintzazko kontzertuan: A Tribute to Heroes, George Clooneyk 2001eko irailaren 11ko atentatuen biktimen alde antolatua. Kontzertu horren ondoren, urte amaieran, There You'll Be izeneko lehen bilduma argitaratu zuen. Milioi bat kopia baino gehiago saldu zituen mundu osoan, eta Italiako top 30era eta Erresuma Batuko arrakasta-zerrendako seigarren postura iritsi zen.
2002an, Hillek Cry izeneko album berria kaleratu zuen, eta zuzenean iritsi zen Billboard zerrendako eta country zerrendako lehen postura. Saturday Night Live saioan artista gonbidatu gisa agertu zen lehen aldiz. Album horrek hiru milioi kopia saldu zituen mundu osoan, eta Grammy saria lortu zuen.
Hill, bere karrerako une horretara iritsita, beste alderdi artistiko batzuez arduratzen hasi zen, eta horien artean aktore lana nabarmentzen da. Mel Gibsonen emazte papera lortu zuen 2002ko Soldaduak garenean filmean, baina, azkenik, papera Madeleine Stoweri eman zion, hark ordeztu baitzuen. 2004an, Emakume perfektuak filmean parte hartu zuen, Nicole Kidman, Matthew Broderick eta Glenn Closerekin.
2005-2006: country musikara itzulera
2005ean, bere aurreko Cry albumaren salmenta eta kritika emaitza txarren ondoren, bere musika-sustraietara itzultzea erabaki zuen, eta Fireflies izeneko country musikako album bat argitaratu zuen. Albumetik ateratako lehen abestia Fireflies izan zen. Lan hau musikalki itzultzen da bere jatorrira, katapulta berriro ere zerrenden gorenera itzultzen da, salmenta-zerrendetan lehen mailara iritsi arte. Albumetik ateratako hurrengoa, "Like We Never Loved At All", McGraw senarrarekin duetoan kantatua, zerrendako gorenera iritsi zen eta country-lankidetza onenaren Grammy saria jaso du. 2006ko otsaileko "The Lucky One" diskoko hirugarrena country musikako Billboard zerrendako bosgarren postura iritsi zen.
Diskoaren gela sinplea "Stealing Kisses" izatekoa zen, baina, azkenean, "Sunshine & Summertime" jarri zuten haren ordez, eta Fireflies albumaren gela sinple bihurtu zen, 2006ko ekainaren hasieran irratian entzuten hasi zena. Sinple hori ongi hartu zuen jendeak, eta country musikako Billboard zerrendako zazpigarren postura iritsi zen. Azkenik, "Stealing Kisses" diskoko laugarren sinple gisa atera ez zena, albumetik ateratzen den bosgarren simple bihurtu zen. Sophie Mullerrek zuzendutako bideoa ("Like We Never Loved At All" izeneko artistaren beste bideo musikal bat zuzendu zuen) New Jerseyn grabatu zen 2006ko udaberrian. Sinple horrek ez zuen aurrekoak bezain ondo funtzionatu, eta, zerrendako lehen astean, Billboard zerrendako 58. postura pasatu zen, country musikako sinpleen zerrendara, eta 36. postura iristean lortu zuen posturik onena.
Fireflies albumak, azkenik, bi milioi kopia saldu zituen Estatu Batuetan eta hiru mundu osoan, eta 2006ko urtarrilean platinozko disko bikoitza izatea lortu zuen.
2006ko ekainean, Country Weekly aldizkariak country-abeslaririk erakargarriena izendatu zuen. 2005ean, munduko ehun emakume ederrenetako FHM zerrendako 29. postuan hautatu zuten. 2006an, munduko ehun emakume ederrenen zerrendako 48. postuan hautatu zuten.
2010: NBC Sunday Night Football & Albumak: “The Hit”, “Joy to the World”
2007an, Faith Hill “The Hits” izeneko arrakasta nazionalen bilduman hasi zen lanean. Lan hori urriaren 2an kaleratu zuen, eta bi lan egin zituen: “Lost” eta “Red Umbrella”, eta hamahiru pista osagarri. Albumak, halaber, 1993 eta 2005 bitartean egindako lanaren arrakastak bildu zituen. Lanak edizio bereziko disko gehigarri bat du, Hillen 11 bideo musikal aurkezten dituena; hala ere, lehenago iragarri zen “Just to Hear you Say that you Love Me” abestia argitaratu ordez, Tim McGrawrekin “I Need You” duetoak ordezkatu zuen.
Urte berean argitaratutako Let It Go senarraren albumean ere ageri da Faith. Bi kanta kantatzen ditu han: I Need You eta Shotgun Rider. Soul2Soul bira txalotuan interpretatu ziren biak.
Urte horretan, Faith Hillek hainbat proiektu ditu, eta horien artean nabarmentzekoa da urtean zehar bi album argitaratzeko asmoa.
Lehen albuma, 2007ko udarako salgai jarri zena, bere ibilbideko kanta arrakastatsuenak biltzen zituen bilduma izan zen. Urte horretarako beste proiektu bat estudioko album berri bat argitaratzea izan zen, gabonetako denboraldirako.
"Sleeping with the Telephone" izeneko sinple bat grabatu zuen, eta Reba McEntirerekin duetoz abesten du, Duetos albumean, 2007ko erdialdean.
Urte horretarako beste proiektu bat Tim McGraw, Let It Go album berriaren lankidetza izan zen. Disko horretan, bi abesti kantatuko zituen dueto gisa, I Need You eta Shotgun Rider. Bi kantak 2006ko Soul2Soul II Tour 2006 biran interpretatu ziren. Gainera, biek Soul2Soul II Tour izeneko bira berri bat hasiko zutela iragarri zuten. Soul2Soul 2007 ekaineerako, hiru hilabeteko iraupenaz eta urte horretako abuztuan bukatzekoa. Bere emanaldietako bat Live Earth kontzertuetan izan zan, 2007ko uztailaren 7an.
2007ra arte, 11 milioi album baino gehiago saldu zituen mundu osoan, bere ibilbidean zehar, eta hainbat aldiz irabazi zuen Grammy saria.
2011-2015: Las Vegasen bizi eta argitaratu gabeko albuma
Brendan O'Brien, Bruce Springsteen, Pearl Jam eta Rage Against the Machine-rentzat proiektuak ekoizteagatik ezaguna, Hill-ekin hasi zen lanean, eta hurrengo albuma ekoizten hasi zen. Hasieran, 2011rako merkaturatuko zen. Brian Kennedy pop-ekoizlearekin ere lan egin zuen Hillek 2011ko urtarrilean albuma osatzeko.
Faith 2011ko martxoan itzuli zen estudiora, beste grabazio-txanda baterako. "Disko bat atera nahiko nuke" esan zion Hillek Billboard.com-i, "baina oraindik ez da zuzena izan. Ez dut nahi beste disko bat izatea. Lan handia da disko bat babestea; beraz, benetan bikaina izatea nahi dut. Emakume gisa non nagoen adieraztea nahi dut. Ez dut nahi gezurra izatea. Benetakoa eta benetakoa izatea nahi dut". 2011. urtearen erdialdean, Hillek bikote bat grabatu zuen George Straitekin "A Showman's Life" abestian. Abesti hori Strait Here for a Good Time diskoan entzun daiteke.
2011ko azaroaren 9an egindako CMA sarietan, Hillek "Come Home" izeneko albumaren lehen sinplea interpretatu zuen. Abesti hori One Republic-en "Dreaming out Loud" albumean entzuten den abestiaren berregitea da.
2012ko ekainean, Hillek "Illusion" eta "Overrated" abestiak estreinatu zituen CMA Music Festivalean. Emanaldiaren ondoren, Hillek baieztatu zuen albuma egina zegoela, baina ez zuen iruzkinik egin noiz argitaratuko zen edo Illusion izenburu zurrunbilotsua ofiziala ote zen.
Bigarren single bat, "American Heart" izenekoa, eta haren bideo musikal osagarria, 2012ko urriaren 1ean kaleratu ziren; ordutik ez dira single gehiago merkaturatu, eta album bat ere argitaratu gabe dago.
2012ko martxoan eta apirilean Australian Soul2Soul bira arrakastatsua egin ondoren, Hill eta McGraw Soul2Soul ikuskizunaren hogei show esklusibo hasi ziren Las Vegaseko The Venetian hotelean, 2012ko abendutik. Ikuskizunaren bigarren etapa 2013ko urritik 2014ko apirilera egin zen. Kritikak txalotu egin zuen ikuskizuna.
2015eko maiatzaren 17an filmatutako Billboard Music Awards-en zehar, Little Big Townekin elkartu zen Hill, bere "Girl Crush" sinplearen interpretazioan.
2016 -oraina: musika berria eta birak
Faith Hill "Forever Country" abestian (Take Me Home, Country Roads, On the Road Again" eta "I Will Always Love You" abestien mash-up kanta) jotzeko hautatutako 30 artistetako bat izan zen. Irailaren 16an atera zuten sinplea, eta CMA sarien 50. urteurrena ospatu zen.
2016ko urriaren 4an, ezusteko ikuskizun batean, Nashvilleko Ryman Auditorium ospetsuan, Faithek eta haren senarrak iragarri zuten Soul2Soul The World Tour 2017rekin biran hasiko zirela berriro. Bira New Orleansen hasi zen, 2018an, eta Europan jarraituko du, baita C2C: Country to Country jaialdian ere.
Paltamo
Historia
Inguruan antzinako aztarnak aurkitu dira, esaterako, 8.500 urte dituen hartza itxura duen arma bat. 1552an, Gustavo I.a Suediakoa erregeak dio orden de sobre qué áreas del Oulu aintzira bezalako inguruak birpopulatu behar zirela agindu zuen; ondorioz, 140 familia herria utzi zuten. 1555ean 133 familia gelditzen ziren Paltamon.
Faith Hill
2016 -oraina: musika berria eta birak
Bira berria iragarri ondoren, Faithek tuit bat bidali zuen Twitter kontu ofizialaren bidez, bilduma album berri bat kaleratuko zuela esanez. Albuma, Deep Tracks izenekoa, Hillen kanta gustukoenen muntaia zen. Abesti horiek albumetan sartuta zeuden, baina ez zeuden single gisa argitaratuta. Albumean argitaratu gabeko hiru abesti ere sartu ziren: "Boy", "Why" eta "Come to Jesus". Albuma Warner Bros Records-en bidez argitaratutako Hillen azken diskoa da. 2016ko azaroaren 18an argitaratu zen.
Paltamo
Ondarea
Paltamoko eliza 1726an eraiki zen. Egilea Johan Simonpoika Knubb izan zen. Inguruko laugarren eliza izan zen.
Faith Hill
2016 -oraina: musika berria eta birak
2017. urteko otsailaren 3an jakinarazi zen Hillek, McGrawrekin batera, beste kontratu bat sinatu zuela Sony Music Nashvillerekin, eta, gainera, bikotearen artean dueto-bilduma bat eta bakarkako hainbat grabazio egingo zirela. Enpresa diskografiko berriaren aurretik, "Speak to a Girl" merkaturatu zen, Hill eta McGraw, The Rest of Our Life album bateratuko single nagusia. Disko hori 2017ko azaroaren 17an argitaratu zen. Albuma kaleratu zenean, erakusketa bat inauguratu zen Famaren Aretoan eta Country Musikaren Museoan, Mississippi emakumea, Luisianako gizona, Hill eta McGraw musikari ibilbidea ospatzen dituena.
2008
2008tik, NBCren igande gaueko futbol amerikarreko transmisioen sarrerako kanta abesten du.
Monty Norman
Monty Norman, Monty Noserovitch jaioa (Londres, 1928ko apirilaren 4a - Slough, 2022ko uztailaren 11) britainiar musikagile eta abeslaria izan zen.
1950eko eta 1960ko hamarkadetan big banden kantaria izan zen. 1950eko hamarkadaren amaieratik, Cliff Richard, Tommy Steele, Count Basie eta Bob Hope abeslarientzako abestiak konposatzen hasi zen, eta musikalen hitzak ere idatzi zituen.
James Bond Theme konposatu zuen, Dr. No filmean agertu zena. Ordutik, James Bonden film guztietan erabili da konposizioa.
Mary Bradbury
Bizitza
Mary Perkins Gater Warwickshiren jaio zen, Ingalaterran, John eta Judithen (ezkongabetan Gater) alaba. Familiak Ingalaterra Berrira emigratu zuen 1631n, Bristoletik, Lion ontzian. 1636an Thomas Bradburyrekin (1611-1694) ezkondu zen, Salisburyko (Massachusetts) hiritar ezagunenetako batekin, eta hamaika seme-alaba izan zituzten: Wymond (1637-1669), Judith (1638-1700), Thomas (1640-1718), Mary (1642-1724), Jane (1637-1716)), Jacob (1647-1669), William (1649-1678), Elizabeth (1651-?),John (1654-1678), Anne (1656-1659) eta Jabez (1658-1677).
Prozesua
Salisburyko herritar aberats eta errespetatuenetako bat zen arren, Timothy Swan de Andover atsekabetzeagatik epaitu zuten uztailaren 28an. Berehala, beste batzuek esan zuten hainbat animalia-forma har zitzakeela, batez ere basurde urdin bat, eta ontzi bat sorgindu zuela. Ehun bizilagunek baino gehiagok, ordea, beren bizitza kristaua eta gaitzik gabea frogatu zuten, eta, beren aldeko etengabeko eskaerei esker, exekuzioa atzeratu egin zen. Txosten batzuen arabera, kartzelatik ihes egiten utzi zioten, beste batzuek diote kartzelaria erosi egin zuela eta beste batzuek diote senarrak kartzelaria erosi eta Mainera eraman zuela, karromato batean gordeta. Massachusettsera itzuli ziren epaiketen ondoren, egoera baretu zenean, eta bera arrazoi naturalengatik hil zen 1700. urtean. Epaiak 1711n ezeztatu zirenean, seme-alabek hogei libera jaso zituzten konpentsazio gisa.
Ondorengo ospetsuak
Bere ondorengoen artean Ralph Waldo Emerson idazle transzendentalista (1803-1882), Judith alabaren biloba, eta Ray Bradbury (1920-2012) beldurrezko, zientzia-fikziozko eta fantasiazko idazlea nabarmentzen dira.
Candy (Salemgo epaiketak)
Candy (XVII. mendea - ) Margaret Hawkes jabetzako esklabo afrokaribetarra zen Barbadosetako jatorria, eta sorginkeriaz salatu zuten Salemgo sorginkeria prozesuan eta askatu egin zuten.
Sorginkeria prozesua
1692ko uztailaren 1ean, John Putnam, Jr. eta Thomas Putnamek Hawkes eta Candy salatu zituzten Ann Putnam, Jr., Mary Walcott eta Mary Warren oinazez 'lotzeagatik' edo aflijitzeagatik. Galdetzean, berak sorgina zela "onartu" zuen, baina jabearen aurka egin zuen, Hawkesek sorgin bihurtu zuela eta deabruaren liburua sinatzera behartu zuela alegatuz. Hala ere, errugabe aurkitu zuten eta aske utzi zuten. Atxilotu ondoren, ez dago Margaret Hawkesen erregistrorik. Beste emakume ezkondu asko ez bezala, "emazte ona" deitzen zitzaion, eta Margaret "Andrea" izenarekin zuzentzen ziren, eta horrek adierazten zuen gizarte-klase altuagoa zela.
Candyri galdetu zitzaionean berak eta bere nagusiak nola eragiten zieten neskei, erakusketa egin zuen prozedura frogatzeko. Panpina batzuekin itzuli zen, eta, haiek beroz eta urez pikatu zituenean, neskatila aflijituek panpinei emandako tratu txarra nabaritzen zuten.
Bere lekukotasuna ezohiko ingelesez edo beste hizkuntza batekin nahastuta erregistratu zen, eta horrek esan nahi du seguru asko ez zekiela hizkuntza hori ondo hitz egiten edo ez zekiela.
Candy hiru esklabotako bat izan zen, Tituba eta Mary Blackekin batera, 1692ko histerian salatu zituztenean. Hirurak askatu egin zituzten.
Eglantyne Jebb
Eglantyne Jebb (Ellesmere, Shropshire, Britainia Handia, 1876ko abuztuaren 25a – Geneva, Suitza, 1928ko abenduaren 17a) gizarte-ekintzaile britainiarra izan zen, Save the Childrenen sortzailea. Munduko garapen-erakunde garrantzitsuenetariko bat sortzeaz gain, haren lanak Nazio Batuen “Haurraren Eskubideak” aldarrikatzea ekarri zuen.
Biografia
Nekazari-familia aberats batean jaio zen Shropshiren (Ingalaterra). Arthur eta Eglantyne Jebb-en alaba.
Winston Churchill edota Benedikto XV.a bezalako pertsona ospetsuekin harremandu zen, baita espetxean egon ere. Lehen Mundu Gerraren testuinguruan Ingalaterrako blokeo ekonomikoak Austriako haurrengan zuen eragina salatzeagatik atxilotu zuten. Bere ahizpa Dorothy Jebb kide izan zuen haurren eskubideen defentsan. 1919an, Save the Children sortu zuen.
Garaiko emakumearen eredutik aldendu zen, harreman sexualak izan zituen gizon zein emakumeekin, amatasun eredu erromantikotik oso urrun egon zen, nahiz eta haurren defentsan lan egin, eta bakezale aritu zen gerra garaian, horiexek dira beste batzuen artean bere izena ezagun izanaren arrazoiak.
1921ean, argazkilari bat bidali zuen Errusiara haurren egoera kaxkarra baieztatu eta bere elkartearen laguntza heltzen ari zela erakusteko. Ongintza zientifikoa izan behar zuelakoan argazkilariez gain abokatuak zein mediku, kazetari eta bestelako profesionalak hartu zituen elkarteak.
Brais Méndez
Brais Méndez Portela (Mos, Pontevedra, Galizia, 1997ko urtarrilaren 7a) galiziar futbol jokalaria da, erdilari edo hegaleko jokalari gisa jokatzen duena Espainiako Lehen Mailako Real Sociedad taldean. Espainiako selekzio nazionalean ere jokatu izan du.
Transfermarkt, futboleko merkatuko analisian espezializatutako web orriaren arabera, 18 milioi euroko balioa du.
Phecda
Phecda edo Gamma Ursae Majoris (g Ursae Majoris, laburtua Gamma UMa, g UMa), Hartz Handiko konstelazioko izarra da. 1943az geroztik, beste izar batzuk sailkatzeko erabiltzen diren ainguratze-puntu egonkorretako bat izan da izar honen espektroa. Hipparcos astrometria-satelitearen paralaxiaren neurketetan oinarrituta, Eguzkitik 83,2 argi urtera (25,5 parsecs) dago.
Ipar hemisferioko behatzaile gehienentzat ezagunagoa da Idi-ohoinaren osatzen duen behe-ezkerreko izarra delako, Alpha Ursae Majoris (Dubhe, goiko eskuineko aldean), Beta Ursae Majoris (Merak, beheko eskuineko aldean) eta Delta Ursae Majoris (Megrez) ondoan. Asterismo ezagun horretako beste lau izarrekin batera, Phecdak Ursa Major talde mugikorra izeneko izar-elkarte lausoa osatzen du. Taldeko beste izarrak bezala, sekuentzia nagusiko izarra da, Eguzkia, beroagoa, distiratsuagoa eta handiagoa den arren.
Phecda Mizar–Alcor sistema izarretik nahiko gertu dago fisikoki. Bien arteko distantzia 8.55 argi-urte (2.62 pc) da gutxi gorabehera; biak baino askoz hurbilago daude Eguzkitik. Beta Ursae Majoris izarra Gamma Ursae Majoris izarretik 11.0 argi-urtera dago.
Merak (izarra)
Merak (β Ursae Majoris / β UMa / 48 Ursae Majoris) Hartz Handiaren konstelazioko izarra da. Bayerren izendapenean «Beta» izena izan arren, konstelazioko bosgarren izar distiratsuena baino ez da, eta haren itxurazko magnitudea +2,34 da.
Merak familiako izar oso ezaguna da Ipar hemisferioko behatzaileentzat, izar «apuntatzaile» gisa. Izan ere, Dubherekiko (α Ursae Majoris) osatzen duen lerroa luzatzean, Polarisera iristen da, iparrizarra.
Izena
Merak izena, Mirak bezala ere idatzia, arabierazko maraq-etik dator, «solomoak», hartzaren gorputzean duen kokapenagatik.
Antzinako Grezian Helike izenaz ezaguna izan liteke, Hartz Nagusi osoak ere hartzen zuen izenetako bat. Txinan Tien Seuen deitzen zioten, «esfera armilarra»; hinduentzat, berriz, Pulaha, zazpi Rishisetako bat. Euskaraz, idi-ohoinak asterismoa sortzen duen bi idietako baten parte izango litzateke.
Ezaugarri fisikoak
Eguzkia bezala, Merak sekuentzia nagusiko izarra da, baina hau baino handiagoa eta beroagoa. A1V motako espektro-motakoa, 9.000 K-ko tenperatura du, eta eguzki-argitasuna baino 69 aldiz handiagoa den distira egiten du. Eguzkiak baino 2,7 aldiz masa handiagoa du, eta 300 milioi urte dituela kalkulatzen da. Hauts-disko batez inguratuta dago Merak, Vega edo Fomalhaut bezala. Saturnoren orbitaren antzeko tamaina du disko horrek, eta hura osatzen duten hauts-partikulek ehunka K-ko tenperatura dute, gure planeta-sisteman aurkitutako tenperaturaren antzekoa. Merak orbitatzen ari diren planetak aurkitu ez diren arren, hautsak adierazten du planetak eratzeko prozesuan egon daitezkeela, ez badira jada sortu.
Eguzki-sistematik 79 argi-urtera, Merak Hartz Nagusiko izar-elkarteko kidea da.
Jakue Belatz de Medrano
Jakue Belatz de Medrano (1475?-1522), Iguzkitza eta Leartzako oinetxeen jaunaren anaia, XVI. mendeko nafar buruzagi militar bat izan zen, Nafarroako independentziaren aldeko gerla denboran.
Familia
Medranotarrena Lizarrako merindadeko leinu ospetsua zen. Jakueren aitona, Ferran Belatz de Medrano, Bianako printzearen alde borrokatu zen gerla zibilean. Aita, Joanes Belatz de Medrano, Iguzkitzako eta Leartzako oinetxeen jauna zen eta Deioko gazteluaren zaindaria. Ama, Leonor Etxauz Beaumont, Karlos Etxauz Baigorriko kondeordea eta Margarita Beaumont Curtonen alaba zen (azken hau Karlos Beaumonten alaba). Amaren bitartez Jakue zen Leringo kondearen bigarren lehengusua (eta ondorioz Nafarroako Erregeen lehengusua ere). Anaia nagusia zuen, Joanes Belatz de Medrano, Leartzako eta Iguzkitzako jauna. Azken hau Ana Mauleonekin ezkondu zen, Karlos Mauleonen arreba (Mauleondarrak Ladron Mauleon, Traibuenasko jauna eta Joana Nafarroakoren haurrak ziren, Nafarroako Mariskalaren ilobak).
Hastapenak
Jakue Belatz de Medrano 1475 aldean jaio zen, segur aski Iguzkitzako dorrean. Bigarren semea izanik, armen bidea lehenetsi zuen, Nafarroako erregeen alde, Katalina erregina eta bere senarra Joanes III.a. Lehenbiziko kanpaina militar batean parte hartuko zuen segur aski 1495an Lizarrako merindadean Leringo kondearen matxinadaren aurka. Berriro, 1506/1507an, Joanes III.a eta Cesar Borgiaren aginduetan ibiliko zen Leringo kondearen beste matxinada baten aurka. Leringo kondea erbesteratuta geratu zen eta 1508an hil zen.
Urte gutxi batzuen ondoren, Albako dukeak, Luis Beaumonten laguntzarekin, abiadura azkarreko kanpaina burutzen du Iruñearen aurka, Nafarroako konkistari hasiera emanez (1512ko uztaila). Lehen momentutik gaindituta dago erresistentzia eta Nafarroako leinuburuek leialtasun zina egiten diote Fernando Katolikoari (1512ko abuztua), tartean daude Leartzako jauna eta bere anaia Jakue.
Erresistentziaren hautua
Dena den, urte bereko udazkenean, jakinik Joanes III.ak kontra erasoa burutuko duela, Jakue Belatz de Medranok eta San Martingo jaunak, ekintza baten bidez Lizarrako gaztelua okupatu dute (urriak 5) errege legitimoaren izenean, baina laster setiatuak geratzen dira Diego Martinez de Alabaren eskutik. Joanes III.a erregea oraindik urrun izanik, ezin diote setio luze bati aurre egin eta modu negoziatu batean errenditzen dira (urriak 28). Lizarratik libre atera ondoren San Martingo jauna eta Jakue Belatz de Medrano joaten dira biltzera hurbiltzen den Joanes erregearekin eta honekin parte hartzen dute Iruñeko setioan (azaroak 2). Erregeak ez du lortzen bere hiriburuaren berreskuratzea eta amore eman behar du. Horrela, azaroaren 30ean, altxatzen da setioa eta mendi iparraldera itzultzea deliberatzen da. Une hartan Jakue Belatz de Medranok lotzen du bere destinoa erregearenarekin eta jarraitzen dio exiliora. Bere anaia, Leartza eta Iguzkitzako jaunak, aldiz, erabakitzen du Lizarraldera itzultzera eta Fernando Katolikoaren aginduetara pasatzea (barkatuko zaio izandako jarrera, baina kenduko zaio merino kargua eta Iguzkitzako oinetxearen jabetza).
1516ko kanpaina
Aukera berriak sortzen dira 1516an Joanes III.arentzat Fernandoren heriotzarekin (urtarrilak 23). Antolatzen da orduan kanpaina bat Petri Mariskalaren gidaritzapean Erronkariko ibarretik okupatutako lurraldeak askatzeko. Tropa martxan jartzen da negu bukaera aldean (martxoak 15). Jakue Belatz de Medranok ekintza honetan parte hartzen du. Dena den, behin sartuta Erronkari ibarrean, gauzak korapilatzen dira. Ez bakarrik Cristóbal Villalbaren tropa espainiarrek zaintza zorrotza antolatu dute, baizik eta gainera elurte handia hasten da. Tropa nafarra zokoratua geratzen da eta Mariskala errenditu behar da Izaban (martxoak 25). Nafar gehienak preso hartuak dira (Mariskala, San Martingo jauna…) baina Jakue Belatz de Medranok lortzen du ihes egitea eta mendi iparraldera salbu iristea. Bitartean Joanes III.ak hasi zuen Donibane Garaziko gaztelua setiatzen baina Izabako porrota eta errefortzu espainiarren hurbiltzearen notiziekin amore eman zuen (martxoak 30) eta Bearnorantz babes bila joan zen. Geroxeago, ekainean, hil zen erregea. Katalina erregina hilabete batzuk berantago hil zen ere bai (1517ko otsaila). Nafarroako errege berria, Henrike II.a, erresumarik gabe zegoen ordurako.
1521ko kanpaina
Karlos I.a erregea kanpoan izanik, Espainiarren kontrola Nafarroa gainean kolokan jarri zen Gaztelako Komunitateen gerlagatik 1520an. Istiluak sortu ziren Nafarroako mugetan ere bai (Aguraingo kondearen altxamendua Araban eta Gipuzkoako matxinada) eta indar okupatzaileak murriztu ziren fronte ezberdin hauetan aritzeko. Gauzak horrela Henrike II.ak antolatzen du kanpaina handi bat Nafarroa berreskuratzeko Esparrosko jaunaren gidaritzapean. Jakue Belatz de Medranok, beste exiliatu askorekin batera, bat egiten du espedizioarekin. Horrela parte hartzen du Iruñea askatzeko guduan (maiatzak 25). Geroxeago Logroñoko setioan parte hartzen du (ekainak 4). Berehala, Valentin Jasorekin batera, proposatzen du Calahorrako inguruak erasotzea baina Esparrosek debekatzen die asmo hori, indarrak ez sakabanatzeko. Bitartean indar espainiarrak berrantolatu dira Villalarko guduaren ondoren, eta Logroñora hurbiltzen dira hiria askatzeko. Honen aurrean Esparrosek altxatzen du setioa (ekainak 11) eta Iruñerantz erretiratzen da. Espainiarrek segitzen dute hurbiletik eta mugimendu batzuen ondoren Noaingo gudua gertatzen da (ekainak 30). Nafarren armada suntsituta geratzen da. Esparros bera preso hartua da. Karlos Mauleon (Jakueren koinataren anaia) hilik geratzen da. Jakue Belatz de Medrano eta beste batzuek lortzen dute eskapatzen borroka zelaitik eta, Iruñea galdurik, mendi iparraldera pasatzera.
Aldi honetan gauzak ez dira baretzen, eta udazkenerako, Henrike II.ak beste kanpaina bat antolatzen du Bonniveteko jauna eta Frantziako armadarekin koordinatua. Aurrekoetan ez bezala (1512, 1516, 1521ko maiatza) ez da sakontasuna bilatzen eta lehenesten dira finkotasun puntuak. Kanpaina arrakastatsua da eta Nafarrek Peñongo (irailak 26), Amaiurko (urriak 5) eta Hondarribiko (urriak 18) gazteluen kontrola hartzen dute.