cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sestao River Club
Historia
Sestao Sport desagertzerakoan sorturiko talde gaztea da. Koloreak mantendu dituzte eta bigarren janzkeran izena ematen dion River Plateren kamiseta hartu dute. Maila beherenean hasi zuen ibilbidea eta 2014an Bigarren B mailako txapeldun izatera iritsi da. Ez du ordea igoerarik lortu, gertu izan bazuen ere. Albaceteren aurkako etxeko partida 3-1 irabazten zihoala 3-3 berdindu zuen eta Albaceten ere 0-2 irabazten hasi zen 2-2 berdinduz. Kanpoko golen balioak utzi zuen igoerarik gabe. Bigarren aukeran ez zen fin ibili eta kanporatua gelditu zen.
2019-20 denboraldiko Errege Kopan Lugo kanporatu zuen baina bigarren itzulian Athleticen aurka jokatzea egokitu zitzaion eta 30 urteren ondoren elkarren arteko derbi ofizialean bilbotarrak nagusitu ziren 0-4. 2022-23 denboraldian ere Athleticen aurka jokatu zuen eta 0-1 emaitzaz galdu zuen.
Futbol zelaia
Las Llanas, izen bereko kalean. 1923an zabaldua. 8.905 pertsonentzako lekua. Neurriak: 103 x 65 m. Entrenamendu zelaiak: Galindo futbol zelaiak, Ondejeda parkean.
Guztira
2023-24 barne.
Akysis vespa
Akysis vespa Akysis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Akysidae familian.
Ikus, gainera
]
Glukogenesi
Glukogenesia glukogenoa sintetizatzen duen bide anabolikoa da, glukosatik abiatuta. Gibelean burutzen da, eta hein txikiago batean baita giharretan ere.
Glukogenoa sortzeko glukosa fosforilatu egin behar da lehen. Horrela, glukosa-6 fosfatoa da glukogenoaren aitzindaria.
Glukogenesiaren ekuazioa honako hau da:
Intsulina hormonak glukogenesia bultzatzen du, odolean dagoen glukosa kopurua jaitsiz. Glukagoi izeneko hormonak, berriz, glukogenesia inhibitzen du, odoleko glukosa kontzentrazioa handituz. Adrenalinak ere glukagonek duen efektu berdina du.
Mastoide apofisi
Mastoide apofisia tenporal hezurraren irtenune biribildu bat da, kanpoko entzumen hodiaren atzean dagoena, eta gihar sargune garrantzitsu bat da, esternokleidomastoideoa barne. Oro har, mastoide apofisia, pixka bat handiagoa da gizonezkoetan emakumezkoetan baino. Izena, mastoideoa, grezierazko mastos hitzetik dator, emakumezkoen ugatzaren antzerako duen formari erreferentzia eginez.
Gaixotasunak
Tenporal hezurraren mastoide apofisiak, euren barnean airea duten barrunbe edo zeldak ditu, zelda mastoideoak deitzen direnak. Mastoiditis akutua, mastoide apofisiko zelda mastoideoen barneko infekzio biriko bat da. Epitelio zelulen eraketa neoplasikoa zelula mastoideoetan, kolesteatoma deitzen da, eta entzumen arazoak, gortasuna, eta heriotza ere eragin dezake, tratamendurik jaso ezean.
Infektaturiko hezurraren eta kolesteatoma baten ateratzea, mastoidektomia deritzon prozedura kirurgiko bat da, belarriaren atzealdetik eta kanpoko entzumen hoditik egiten dena.
Estatubatuar filosofia
Estatubatuar filosofia, Ameriketako Estatu Batuekin erlazionaturiko filosofoen aktibitate, korpus eta tradizioa da. Interneteko Filosofia Entziklopediaren arabera, estatubatuar filosofiak faltan botatzen dituen bitartean "ezaugarri definitzaileen muina; halaber, estatubatuar identitatea islatzeko eta moldatzeko gai izan da nazioaren historian zehar".
Nahiz eta jende, komunitate eta nazio ugari bizi ziren Estatu Batuak okupatzen duten lurralde geografikoan, eta kultura zein erlijioarekin batera pentsamendu filosofiko konplexuak garatu zituzten; estatubatuar filosofia eta honen historia europar kolonizazioarekin batera hasi zen, Ingeles protestanteak edo puritanoak Ingalaterra Berrira heldu zirenean 1620an.
XVII. mendea
"Mundu Berrira" heldu ziren lehen kolono ingelesak probidentzialista puritanoak ziren, haien ustez Jainkoak kontrolatzen ditu Lurrean jazotzen diren gertakizun guztiak. Nozio erlijioso hau oinarri bezala, akordioak eratu zituzten banakoaren eta komunitatearen arteko harremana nabarmenduz. Ideia hauek Fundamental Connecticut-eko Orden Fundamental (1639) eta Massachusetts-eko Eskubideen Korpus (1641) dokumentuetan islatu ziren.
Tradizio honen ordezkari bezala garaiko buruzagi kolono batzuk aurki ditzakegu: John Winthrop (1588-1649), bizitza publikoa pribatuaren gainetik defendatzen zuena; eta Roger Williams (1603-1683), tolerantzia erlijiosoaren bidez komunitatearen homogenizazio erlijiosoa eskura zitzatekeela defendatu zuena. Idei hau bera aztertu daiteke Maryland-eko Tolerantzia Aktan (1649).
XVIII. mendea
Orohar, hurrengo mendeko pentsamendua bitan bana daiteke; alde batetik, puritanoen pentsamendu protestantearen eraginpean zegoena, eta bestetik, europar Ilustrazioaren ideiak jarraitu zituena.
Rafael Treku
Rafael Treku Eugi (Donostia, 1932 - 2000) gipuzkoar zinemagile eta ekoizlea. Aranzadi Zientzia Elkartearen aginduz zuzendu zituen bere lehen film laburrak, 1961 eta 1963. urteen artean: El espinoso, Anillamiento de aves, Natrix eta La charca. Bakarkako lanean jarraitu zuen 1968. urtera arte, eta epe horretan hamalau bat film labur ekoiztu eta zuzendu zituen. 1969an, Ornix Films produktorea sortu zuen Francisco Bernabérekin lankidetzan, eta izadiari eskainitako film labur eta dokumental ugari ekoitzi zituzten orduz geroztik, gehienak mendiari eta itsasoari lotuak. Sari garrantzitsuak ere eskuratu zituen bere lanekin, eta horietako hainbat kanpoko telebistetan erakutsi ziren. Ornix Films produktorearen lanen artean aipagarria da, besteak beste, Mar Adentro film luzea. Besteak beste, Euskadiko Filmategiko, Donostiako Nazioarteko Zinemaldiko eta Donostiako Aquariumeko zuzendaritza-batzordeetako kide, Andoaingo Zine eta Bideo Eskolako irakasle eta Euskal Ekoizle Independenteen Elkartearen buru izan zen.
Houten
Houten Herbehereetako Utrecht probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 47.682 biztanle zituen.
Hoplias malabaricus
Hoplias malabaricus Hoplias generoko animalia da. Arrainen barruko Erythrinidae familian sailkatzen da.
Iztai-triangelu
Iztai-triangelua edo Hesselbachen triangelua abdomenaren aurreko horman dago, iztai-hobi medialean, hain zuzen ere. Iztai-lotailuak bere oinarria, abdomeneko muskulu zuzenaren alboko ertzak bere erdialdea, eta beheko arteria epigastrikoek bere alboa osatzen dute.
Pully
Pully (frantsesez ahoskatua) Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Alto Longá
Alto Longá Brasilgo udalerri bat da, Piauí estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Pully
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Demografia
Hona hemen biztanleriaren bilakaera:
Renens (Vaud)
Renens Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Graphiurus walterverheyeni
Graphiurus walterverheyeni Graphiurus generoko animalia da. Karraskarien barruko Gliridae familian sailkatuta dago.
Milena Rudnitska
Milena Ivánivna Rudnitska, ukranieraz, Міле́на Іва́нівна Рудни́цька (Zbóric, Austrohungariar Inperioa,1892ko uztailaren 15a - Munich, 1976ko martxoaren 29a) kazetaria, politikaria eta ekintzailea izan zen. Galitziako mugimendu feministaren ahots garrantzitsuenetariko bat izan zen. Bere artikuluak hainbat egunkaritan argitaratu zituen. Sejm poloniarreko kide gisa, 1928 eta 1935 artean, gobernu-agintarien errepresio-arazoak azaldu zituen mundu osoan, besteak beste, erregimen poloniarrak gutxiengo ukrainarraren kultura erreprimitzeko egindako ahaleginak eta 1932-1933ko gosetearen erregimen sobietarrak egindako ukazioa. Poloniako sobietarren eta nazien okupazioan Rudnitskak herrialdetik ihes egin zuen eta erbesteratuta egon zen handik aurrera, Europan eta Estatu Batuetan zebilen artean, liburuak eta artikuluak argitaratuz.
Lehen urteak
Milena Rudnitska 1892ko uztailaren 15ean jaio zen Zboriven, Galitzian (orduan Austrohungariar Inperioaren zati zen), intelektual familia baten hirugarren ondorengo eta alaba bakarra zen. Gurasoak Olga (jaiotzaz Ida Spiegel) eta Iván Rudnitski izan ziren. Aitak, Ukrainako nobleziaren ondorengoak, zuzenbidea ikasi zuen Lemberg-eko Unibertsitatean (gero Letxeb) eta Mendebaldeko Ukrainan notarioa zen. Bere ama Galitziako merkatari familia judu baten alaba zen. Bi familiak beren ezkontzaren kontrakoak ziren, ia hamarkada bat atzeratu zutenak, garai hartan inork ezin baitzuen ezkondu gurasoen baimenik gabe hogeita lau urte bete baino lehen. Idak etxetik alde egitea erabaki zuenean, kristautasunera bihurtu zen, eta Olga izena hartu zuen, une horretan ezkondu baitziren biak. Guztira bost seme-alaba izan zituen: Mijailo (1889-1975), filologoa; Volodimir (1891-1975), abokatua; Milena; Iván (1896-1995), publizista eta saiakera-egilea; eta Antin (1902-75), konpositorea eta opera-zuzendaria.
Rudnitski familiak poloniarra erabiltzen zuen etxean eta Olgak ez zuen inoiz ukrainieraz hitz egin, nahiz eta seme-alabak Ukrainako kulturan hezi zituen. Milena gaztea, bere aita hil zenean, 1906an, eragin egin zion. Lasterrera, ama eta seme-alabak Lemberg-era joan ziren. Etxean lehen mailako ikasgaiak jaso ondoren, ikasketak jarraitzera, hiriko Gimnasiumera joan zen; 1910ean unibertsitatean Filosofia ikasten hasi zen eta Filosofia eta Matematikako irakaskuntza-titulu batekin graduatu zen. Lehen Mundu Gerran, familia Inperioko hiriburuan bizi zen, Vienan. Bere unibertsitatean Pedagogiako graduatu bat jaso zuen 1917an, eta, doktore-programa hasi arren, ez zuen bete.
Nazionalista ukrainarra eta feminista (1918-1931)
Rudnitska aktibista nagusienetako bat bihurtu zen, Olena Fedak-Sheparóvich (Федак-Шепарович Олена) Irina Sichinska eta Olga Tsipanovskarekin (Ціпановська Ольга), besteak beste, 1920an Ukrainako Emakumeen Batasuna (ukraniarrez Союз українок) erakundea sortuz. Bere ekintza ugarien artean, aipatzekoak dira egunkari batzuk sortzea, hala nola, Boletín de las Mujeres (Жіночий вістник 1922), hitzaldi ezberdinak antolatzea edo kooperatibak sortzea.Garai hartan, 1921ean, Lwownen bertan Irakasleen Mintegian hasi zen lanean, eta, ondoren, Goi Mailako Institutu Pedagogikoan; baina 1928an irakaskuntza utzi eta gai sozial eta politikoetan jarri zuen arreta.Tokiko Aliantza Demokratikoarekin (Ukrainako Aliantza Demokratikoarekin (UNDO) bat egin ondoren, Rudnitska Sejm poloniarrerako alderdiaren ordezkari hautatu zuten 1928an (1935 arte izan baitzen); urte horretan bertan Emakume Ukrainarren Batasuneko presidente izendatu zuten (1939ra arte). Kazetaritza-lanak egiten jarraitu zuen, eta, horrez gain, hainbat egunkari feministatan argitaratu ohi zituen bere idazkiak: hala nola, Emakumea (жінка), Herritarra (Громадянина) edo Ukrainarra (Українка), eta Gazeta Ekintza (газета дію) egunkariko emakumeen orria.
Sejm-en, Rudnitskak gogor defendatu zuen Ukraina, eta Poloniako agintariak kritikatu zituen Ukrainako kultura kentzeagatik, bere eskola eta erakunde erlijiosoak barne. Hezkuntza- eta kanpo-arazoetako batzordeetan parte hartu zuen, eta hitzaldi ugari eman zituen eta hizlari karismatiko fama lortu zuen. 1931n Nazioen Elkartean ofizial poloniarren aurkako kasua aurkeztu zuen Ukraniako hiru ordezkarietako bat izan zen, gutxiengo ukrainarra isilarazteko «bake-kanpaina» bat egitea leporatu baitzioten. Halaber, Britainia Handiko Komunen Ganberak gai horri buruz hitz egiteko gonbita egin zion.
Sobietar gosetea (1932-1933)
1932-1933ko gosetean, Ukrainako Erreskate Publikorako Batzorde Ukrainiarreko lehendakariorde hautatu zuten (Український громадський комітет рятунку України) —herritarren egoera ekonomikoari, politikoari eta elikadurari buruzko informazioa—, eta gaiari buruz hitz egiteko eta laguntza bideratzeko zenbait bilera antolatu zituen, politikari, zientzialari eta hezitzaileekin. Emakumeen elkarteekin izandako harremanen bidez, Rudnitska aukeratu zuten nazioarteko laguntza erakartzeko eta egoera Nazioen Gizartean eramateko. 1933ko irailaren 29an, hamalau herrialde bildu ziren Genevan, eta Rudnitska buru zuen Ukrainako ordezkaritzak goseteari eta nazioarteko laguntzaren beharrari buruzko aurkikuntzak aurkeztu zituen. Zenbait ordu igaro ondoren, Nazioen Elkarteak erabaki zuen gosetea Sobietar Batasunaren barne-arazoa zela, eta arazo hori ez zela estatu kidea, eta, beraz, ez zuela laguntzarik emango. Orduan, ordezkaritzak laguntza eskatu zion Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeari. Sobietar ofizialekin harremanetan jarri ziren, Ukrainan lankidetzan aritzeko onespena lortzea espero zuten erakundeko zuzendariak, baina Abel Yenukidze Errusiako Gurutze Gorriko buruak ukatu egin zuen Ukrainan halako gosea izatea. Rudnitskak beste hitzaldi batean hitz egin zuen 1933ko abenduan, ordukoan Vienan, eta nazioarteko komunitateari erregimen estalinistari presioa egiteko eskatu zion, krisi bat zegoela onartu eta laguntza eman zezan. Hala ere, Sobietar Batasunak ukazioari eutsi zion eta gosetearen izaerari eta irismenari buruzko edozein informazio ofizial kendu zuen. Gosete Handiaren egiagatik borroka handian delako (Боротьба за правду про Великий Голод) liburuan, 1958an idatzia, Rudnka Kremlingo presio antolatuaren emaitza bat izan zela aldeztu zuen, «herri matxinatuak hausteko nekazariak».
Gerren arteko feminista (1933-1939)
Gerra arteko garaian, Ukrainako emakumeen mugimendu nagusietako bat izan zen Rudnitska. Adolf Hitler 1933ko urtarrilean boterera igo zenean, Milenak ia berehala aztertu zituen emakumeen bizitzari ezarritako murrizketak. Hirugarren Reich-ak onartutako legeek debekatu egiten zuten zerbitzu zibilean lan egitea, hezkuntza-sistemaren goiko mailetan emakume-kopuruarentzako kuotak ezartzen zituzten edo sistema judizialean goi-mailako postuetara sartzeari uko egiten zioten. Erantzun gisa, Rudnitskak artikulu satiriko bat idatzi zuen Voz Femenina aldizkarian, eta honelaxe definitu zuen emakumea: "Emakumea sukaldean eseri, janaria egin, lapikoak garbitu eta haurrak erditu behar dituen izaki bat da... Hori guztia gabe, emakumea ez da emakumea: munstro bat [da]."Ukrainako emakumeen hiri-sektoreak emakume ideala kontzientzia politiko eta gizarte-ekimeneko emakumea zela dioen premisa garatu zuen garai batean, ikuskera nazionalsozialistak erreserba handiak eragin zituen, eta okupatutako lurraldeetan amatasun-eskolak ezartzeko saiakerek huts egin zuten erabat.
Heriotza eta legatua
1994an, Irene Martiniukek Milena Rudnytska and Ukrainian Feminism doktore-tesia argitaratu zuen: The Art of the Possible, non Rudnitskak mugimendu feminista ukrainarrean zuen eginkizuna aztertzen baitzuen. 1998an Milena Rudnitska agertu zen. Artikuluak, kartak eta dokumentuak (Мілена Рудницька. Статті. Листи, документи, Lviv), zuzendaria: Marta Bogachevska-Jomyak, Miroslava Dyadiuk eta Jarosσaw Peνki.
Jacinto Guerrero
Jacinto Guerrero Torres (Ajofrín, - Madril, ) musikagile espainiarra izan zen. Oso zarzuela ezagunak egin zituen (El huésped del sevillano, Don Quintín el amargao, La Montería, Los Gavilanes, La Rosa del azafrán…). 1946an Madrilgo zinegotzi izan zen, eta 1948tik aurrera Egileen Elkarteko lehendakari.
Iztai-lotailu
Iztai-lotailua, iztai-arkua edo arku krurala aurre-goiko arantza iliakotik pubiseko arantza edo tuberkulura doan zuntzezko banda da. Bere anatomia inportantea da oso herniak dituzten gaixoak operatzeko. Bere ibilbidean, gizonek kordoi espermatikoa dauka, eta emakumeek umetokiko lotailu biribila.
The Donnas
The Donnas Palo Alton (Kalifornia) sortutako emakumezko hard rock musika talde estatubatuarra da.
Angevinar Inperioa
Angevinar Inperioa XII. eta XIII. mendeetan Plantagenet leinua buru zuten zenbait estaturi historialariek emandako izena da, garai horretan ez baitzegoen horrelako terminorik. Angevinar lurraldeak Pirinioetatik Irlandara zihoazen, mendebaldeko Frantzia eta Ingalaterra osoa bere baitan hartuta.
Ingalaterrako Henry II.aren agintaldian (1154-1189) lurralde hauen hedapena erpinera iritsi bazen ere, Frantziako Filipe Augusto erregeak inperio hori erdibitu zuen, Normandia eta Anjouko lurraldeak bereganatu baitzituen.
Cristina López Schlichting
Cristina López Schlichting (Madril, 1965eko apirilaren 2a) kazetaria eta COPE irrati-kateko esataria da. Ideologia katoliko, eskuindar eta espainolista batetik, nabarmenak izan dira euskararen, ikastolen eta abertzaletasunaren aurka egin dituen adierazpenak. Abortuaren eta homosexualen aurka ere jo izan du. 2010. urtean epaitegiek zigortu egin zuten Eroski banaketa-enpresa Arnaldo Otegiri ordaindutako fidantza batekin lotzeagatik.
Miguel Angulo
Miguel Angulo (Baiona, Lapurdi, 1953ko abenduaren 28a) euskal herritar mendizale, idazle, kartografo, argazkilari, diseinatzaile eta irakasle bat da. Euskal Herrian mendiko gidaliburu eta mapa ugari idatzi eta argitaratu izanagatik mendizaleen artean ezaguna da.
Paris-Sorbonako Unibertsitatean Arte eta Arkeologia ikasketak egin zituen. Gaur egun, Landetako Saint-Martin-de-Seignanx udalerriko ikastetxean arte plastikoetako irakaslea da.
Hamasei urterekin mendiko lehen oharrak hartzen hasi zen eta 1953az geroztik Bulletin de la Société des Sciences Lettres et Arts de Bayonne izeneko aldizkarian argitaratzen ziren.
Real Sociedad 2002-2003
2002-2003 denboraldia Real Sociedadek Ligako txapeldunorde azken aldiz izan zenekoa da. Jokalari nabramenen artean Alonso, Nihat, Kovacevic, De Pedro eta Karpin egon ziren.
Entrenatzaile arrakastatsua Raynald Denoueix izan zen. Presidente lanetan, bestela, Jose Luis Astiazaran egon zen.
Ninive
Ninive (Ninwe; ; נינוה Nīnewē; Νινευή Nineuē; Naynuwa; Nineve نينوى Ninawa) Asiriako hiri garrantzitsu bat zen, gaur egungo Irakeko Mosul hiritik gertu zegoena, Jonasen Liburuan "hiri biziki handia" bezala deskribatua, Tigris ibaiaren ekialdeko ertzean dago, honen luzeran zehar 50 kilometroz hedatzen dena, 20 kilometroko batez besteko zabalerarekin, edo gehiago, ibaitik ekialdeko muinoetaraino. Eremu zabal guzti hau, gaur egun, hondakin eremu erraldoi bat da.
Real Sociedad 2002-2003
Liga
Bigarren postuan amaitu zen Ligan talde txuri-urdina, 76 punturekin. 38 partida jokatuta, 22 irabazita, 10 berdinduta eta 6 galduta. Aldeko 71 golekin, eta aurkako 45.
Ninive
Tigris eta Khosr ibaien arteko bateratzean kokatua, Ninive, Tigris ibaia gurutzatzen zuten merkataritza ibilbidean igaropuntu garrantzitsua zen. Erdialdeko posizio bat zuen Mediterraneotik Indiako ozeanorainoko ibilbideetan, honela, ekialdea eta mendebaldea lotuz, toki askotako eraginak eta aberastasunak jasoz. Historiako antzinako hiririk handienetako bat izatera iritsi zen.
Real Sociedad 2002-2003
Sailkapena
1. Real Madril: 78.
Ninive
Historia
Ninive, lehen aldiz, K.a. 1800ean aipatua da, Ishtar jainkosaren omenezko tenplu bat bezala, neurri handi batean, hiriak laster jaso zuen garrantziaren arduraduna. Ez dago asiriar erregeek K.a. II. milurtekoan Ninive oso-osorik eraiki zutela esateko moduko ebidentzia gehiegirik. Senaqueribek, hiria, bere erresumaren hiriburu bihurtu zuenean K.a. VIII. mendean (lehenago, denbora gutxiz Dur Sharrukin izan zen), Ninive, jada, antzinako finkatze bat zen. Ondorengo erregeen izenak, Shalmanasar I.a edo Tiglath-Pileser I.a rena bezala akropolian agertu dira; biak ala biak, Assurren eraikitzaile aktiboak izan ziren, eta, horietatik lehenak, gainera, Nimrud sortu zuen. Ninivek, neoasiriarrak arte zain egon behar izan zuen, bereziki Asurbanipalen garaitik aurrera, hirigintza garapen handiago bat lortzeko. Ordutik aurrera, bata bestearen atzean etorri ziren erregeek, zeuden jauregiak mantendu eta berriak sortu zituzten, baita Sin, Nirgal, Inanna, Shamash, Ishtar eta Borsippako Nabu jainkoei eskainitako tenpluak ere.
Real Sociedad 2002-2003
Sailkapena
2. Erreala: 76.
IJsselstein
IJsselstein Herbehereetako Utrecht probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 34.246 biztanle zituen.
Ninive
Historia
Senaquerib izan zen Ninive benetan hiri bikaina bihurtu zuena (K.a. 700ean). Kale eta enparantza zabalak eraiki zituen eta "areriorik gabeko jauregi" ospetsuaren barnean eraiki zuen, honen planoa zati handi batean berreskuratua izan delarik, 210x200 metrokoa. 80 gela inguru zituen, horietako asko, hormetan eskulturekin beteta. Niniveko taulatxoetako asko, toki honetan aurkitu ziren; sarrera nagusietako batzuk giza burudun zezenak zituzten alboetan. Garai horretan, Niniveren azalera osoa 7 kilometro karratukoa zen, eta 15 ate handik igarotzen zuten bere harresietako pasabidea. 18 kanaleko sitema landu batek ura, muinoetatik Ninivera zeraman. Gainera, erregeak berak Jerwanen, 40 kilometroko distantziara, eraikitako akueduktu bikain baten zatiak ere aurkitu dira.
Real Sociedad 2002-2003
Sailkapena
3. Deportivo La Coruña: 72.
Ninive
Historia
Niniveren oparotasunak ez zuen askorik iraun. K.a. 633 inguruan Asiriar inperioa ahultzen hasi zen eta mediarrek Ninive eraso zuten. Hauek berriz eraso zuten, oraingoan Babilonia eta Susarekin batera K.a. 625ean.
Real Sociedad 2002-2003
Sailkapena
4- Celta de Vigo: 61.
Ninive
Historia
K.a. 612an, berriz, babiloniarrak eta mediarrak beste behin bildu ziren hiria erasotzeko. Setioak 3 hilabete iraun zuen, horietan zehar, mota orotariko taktikak erabili zituztelarik, Khosr ibaiaren ibilbidea desbideratzea edo, aldi berean, zenbait aldetatik erasotzea bezala, asiriar defentsa ahultzeko. Azkenik, azkeneko erasoa jada lehor zegoen ibaiaren ibilbidetik eman zen. Ninive erori egin zen eta zimenduetaraino suntsitua izan zen. Asiriar inperioa bere amaierara iritsi zen, eta babiloniarrak eta mediarrak haien probintziak banatu zituzten.
Real Sociedad 2002-2003
Sailkapena
5. Valencia Club de Fútbol: 60.
Ninive
Historia
Sei mendez tirania eta bortizkeria izugarriarekin agindu ondoren, Kaukaso eta Kaspiar Itsasotik Persiar Golkoraino, eta Tigris baino haratago Asia Txikia eta Egiptoraino, hiria, amets bat bezala desagertu zen.
XIX. mendeko indusketen ondoren, Asiriar Inperioari eta bere hiriburu bikainari buruzko ezagutza, ia erabat hutsa zen. Aztarna ahul batzuek bere botere eta handitasunean pentsarazten dute, baina, egia esan, Niniveri buruzko ezagutza oso urria da. Jada desagertutako beste hiri batzuk, Palmira, Tebas eta Persepolisek bezala, euren atzean, euren kokapenak adierazteko eta bere antzinako boterea argitara emateko hondakinak utzi zituzten, baina, Niniveren kasuan, bere azalera ere, uste soil bat baino ez da.
Real Sociedad 2002-2003
Sailkapena
7. Athletic: 55.
Ninive
Historia
Herodoto greziar historialariaren garaian (K.a. 400) Ninive, jada, iraganeko zati zen. Eta Xenofonte bere Anabasisean tokitik igaro zenean, hiriaren izena bera ere, ahaztua izan zen. Begi bistatik desagertu zen eta inork ez zuen bere garrantziaren ideiarik ere. Sekula gehiago ez zen bere hondakinetatik altxatu.
Espainiako Bigarren Errepublika erbestean
Espainiako Bigarren Errepublika erbestean 1931ko Konstituziotik sortutako Estatu espainiarra ordezkatzen jarraitu zuten kanpoko erakunde errepublikanoei emandako izena da, matxinatutako bandoak Espainiako Gerra Zibila irabazi ondoren. Erakunde horiek Espainiako ordezkaritza errepublikarraren jarraipenari eutsi zioten 1939tik 1977ra, nahiz eta legitimazio demokratikorik ez izan, ezinezkoa baitzen hauteskundeak deitzea, eta nazioarteko komunitateak ez zituen onartu. Salbuespen batzuk izan ziren arren- Mexiko, Panama, Guatemala, Venezuela, Polonia, Txekoslovakia, Hungaria, Jugoslavia, Errumania eta Albania. - Estatu Batuek, Erresuma Batuak, Frantziak eta Sobietar Batasunak ez zuten onartu.
Ninive
Arkeologia
Gaur egun, Niniveren kokapena bi muino handik adierazten dute Kouyunjik eta Nebi Yunus (Jonas Profeta) izenekoak, baita bere harresiaren hondakinengatik ere (12 kilometro inguruko zirkunferentzia bat). Lehen muinoa, Kouyunjik izenekoa sakontasunez esploratua izan da. Beste muinoan, berriz, ez da indusketa askorik egin, toki horretan, Jonas Profetari eskainitako musulman santutegi bat dagoelako.
Real Sociedad 2002-2003
Sailkapena
8. Real Betis Balompié: 54.
Espainiako Bigarren Errepublika erbestean
Gobernu honek erbestean zuen egoitza, lehenik, Gerra Zibila amaitu eta berehala, Mexiko Hirian kokatu zen, eta ondoren, 1946ko otsailaren 8an, Parisera aldatu zuten. 1977ko ekainaren 21ean, aurreko ekainaren 15ean Espainian egindako hauteskunde orokorretako emaitzak aldarrikatu zirenean, bere desegitea iragarri zuen.
Ninive
Arkeologia
XIX. mendean, Mosuleko frantziar kontsula, ibaiaren beste aldean zeuden muino handietan bila hasi zen. Indusketa horietan erabili zituen arabiarrak, ustekabean, Khorsabadeko muinoan zegoen eraikin batetara iritsi ziren. Eraikinaren ondorengo ikerketek, Sargon II.aren erret jauregia zela frogatu zuten, non sakontasunez esploratu zen, eskultura eta beste erlikia batzuen bila.
Real Sociedad 2002-2003
Sailkapena
9. Real Mallorca: 52.
Ninive
Arkeologia
1847an Sir Austen Henry Layard abenturazale gazteak hondakinak esploratu zituen. Kouyunjik muinoan, Senaqueriben jauregia berraurkitu zuen, 71 gela eta baxuerliebe erraldoiak zituena. Asurbanipalen jauregia eta liburutegi ospetsua ere lurpetik atera zituen. Liburutegiak, 22.000 taulatxo zituen. Niniveren arkeologiaren azterketak antzinako Asiriaren boterea eta loria adierazten du, Esarhaddon (K.a. 681-K.a. 669) eta Assurbanipal (K.a. 669-K.a. 626) erregeen erregealdietan.
Real Sociedad 2002-2003
Sailkapena
10. Sevilla Fútbol Club: 50.
Ninive
Arkeologia
Esplorazio lanak, Botta, George Smith eta beste batzuk jarraitu zituzten, Nebi Yunus, Nimrud, Kouyunjik eta Khorsabadeko muinoetan eta asiriar objektu asko, argitara eman eta europar museoetara eramanak izan ziren. Jauregi mordoa aurkitu zen bere apaindura eta zizelkaturiko lauzekin, antzinako herri honen bizitza eta ohiturak, bere gerra eta bake moduak, erlijioa, bere arkitekturaren estiloa eta bere erregeen handitasuna adieraziz. Hiriko kaleak esploratuak izan dira eta adreiluetan, taulatxoetan eta zizelkaturiko irudietan inskripzioak argitu dira. Horrekin, bere historiako sekretuak argitara eman ahal izan dira.
Real Sociedad 2002-2003
Sailkapena
11. Osasuna futbol kluba: 47.
Ninive
Arkeologia
Aurkikuntza berrienetako garrantzitsuena, Asurbanipalen liburutegia da. Idazkera kuneiformean idatzitako hamar mila taulatxo inguru zituen, non Asiriako historia, legeak eta erlijioa deskribatzen ziren. Honek, antzinako munduko literaturaren altxorrik garrantzitsuenetako bat izatea egiten du. Liburutegiak bazituen, baita ere akadiarren antzinako dokumentuak, sekula aurkitu diren dokumenturik antzinakoenak direlarik, beharbada, Sargon Akadekoaren garaikoak.
Taulatxoetako batzuetan, Arkimedesen Torlojuaren antzeko zerbaiten ustezko erabilera aipatzen da, ura gora eramateko, lorategiei buruz hitz egiten duten beste taulatxo batzuekin batera. Honek, Ninive, Babiloniako Zintzilikaturiko Lorategien balizko kokapena izatearen hipotesia dakar.
Real Sociedad 2002-2003
Sailkapena
12. Atletico Madril: 47.
13. Malaga CF: 46
14. Real Valladolid: 46.
15. Villareal CF: 45.
16. Racing de Santander: 44.
17. RCD Espanyol: 43.
18. Recreativo de Huelva: 36.
19. Deportivo Alavés: 35.
20. Rayo Vallecano: 32.
Seilhac
Seilhac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Seilhac udalerrian erroldatutako biztanleak 1.750 ziren. Familiak 779 ziren, horien artean 260 pertsona bakarrekoak ziren (114 bakarrik bizi ziren gizonak eta 146 bakarrik bizi ziren emakumeak), 288 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 203 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 1.003 etxebizitza zeuden, 801 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 147 bigarren erresidentzia ziren eta 55 hutsik zeuden. 909 etxeak ziren eta 93 apartamentuak ziren. 801 etxebizitza nagusietatik 587 bere jabearen bizilekua ziren, 182 alokairuan okupaturik zeuden eta 32 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 27 etxek bi zituzten, 118 etxek hiru zituzten, 219 etxek lau zituzten eta 433 etxek bost zituzten. 654 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 322 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 402 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.029 ziren, horien artean 762 aktiboak ziren eta 267 inaktiboak ziren. 762 pertsona aktiboetatik 709 lanean zeuden (352 gizon eta 357 emakume) eta 51 langabezian zeuden (29 gizon eta 22 emakume). 267 pertsona inaktiboetatik 138 erretiraturik zeuden, 61 ikasten zeuden eta 68 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Seilhac udalerrian 774 unitate fiskal zeuden, 1.677,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.127 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 109 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 22 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 16 zerbitzu enpresak ziren, 19 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Conceição de Ipanema
Conceição de Ipanema Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Seilhac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Seilhac udalerrian 56 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.386 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1, botika 1 bat eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Seilhac udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 353 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Riegoren ereserkia
Riegoren ereserkia (Himno de Riego) Rafael del Riego teniente koronelaren zutabe hegalariak abesten zuen ereserkiaren izena da, azken honek Fernando VII.a Espainiako erregearen aurka 1820ko urtarrilaren 1ean Las Cabezas de San Juanen matxinatu zenean. Ereserkiaren hitzak Evaristo Fernández de San Miguelenak dira, eta musika egile ezezagun batena (hala ere, badaude José Melchor Gomisena zela esaten dutenak).
Hitzak
Jatorrizko hitzak bederatzi estrofa dituzte eta honako leloa:
Hala ere, Bigarren Errepublika garaian, joera antiklerikala zuen bertsio alternatibo bat ospetsu bilakatu zen. Hona hemen bertsio horren hasiera:
Rémering
Rémering Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Rémering udalerrian erroldatutako biztanleak 434 ziren. Familiak 176 ziren, horien artean 40 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 52 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 206 etxebizitza zeuden, 175 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 188 etxeak ziren eta 17 apartamentuak ziren. 175 etxebizitza nagusietatik 157 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 21 etxek lau zituzten eta 135 etxek bost zituzten. 151 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 57 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 97 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 298 ziren, horien artean 197 aktiboak ziren eta 101 inaktiboak ziren. 197 pertsona aktiboetatik 176 lanean zeuden (108 gizon eta 68 emakume) eta 21 langabezian zeuden (10 gizon eta 11 emakume). 101 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 23 ikasten zeuden eta 53 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Rémering udalerrian 191 unitate fiskal zeuden, 473 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.367 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra apaindegia zen.
2000. urtean Rémering udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Romanel-sur-Lausanne
Romanel-sur-Lausanne Suitzako udalerria da. Vaud kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Artomañako geralekua
Artomaña Euskal Herriko Bizkaiko tren geraleku bat da, Urduña udalerrian kokatuta dagoena.
Rihanna
Robyn Rihanna Fenty (Saint Michael, Barbados, 1988ko otsailaren 20an), mundu osoan “Rihanna” bezala ezagutua, Barbadoseko abeslari, aktore, modelo, enpresaria eta diseinatzailea da. Saint Michael parrokian jaioa, Rihanna, Bridgetownen hazi zen. Bertan, egin zituen bere lehenengo ikasketak, Charles F. Broome Memorialen eta Combermere High Schoolen. 2003an, eskola-kide bantzuekin hirukote musikal bat sortu ondoren, Evan Rogers produktorea harrituta utzi zuen entzunaldi batean. Momentu horretan, produktoreak Rihanna Estatu Batuetara eramatea erabaki zuen, maketa batzuk grabatzeko. Geroago, Jay-Z produktorearentzako entzunaldi bat egin zuen eta sei diskoren grabaketa garantizatzen zuen kontratu bat sinatu zuen, Def Jam Recordingsekin.
Artomañako geralekua
Geralekua 1863ko martxoaren 2an ireki zen eta 2010eko urtarrilaren 1an itxia.
Kale erratz
Kale erratza kanoia barrutik garbitzeko diseinatutako erratz mota bat da.
Artomañako geralekua
Egoera
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Rihanna
Ibilbidea musika munduan
Gaur egunera arte, Rihannak zortzi disko atera ditu.
Artomañako geralekua
Historia
Geralekua 1863ko martxoaren 2an ireki zen, Nafarroa eta Bizkaia Errioxa eta Araba bidez lotu nahi zituen trenbidearen Miranda Ebro-Bilbo zatia ireki zuenean, Castejondik Bilborako Burdinbide Konpainia delakoak, Castejon-Bilbo burdinbidea.
Rihanna
Ibilbidea musika munduan
Lehenengoa, Music of the Sun izan zen (2005) eta, gero, A Girl Like Me (2006) diskoarekin, artista famatu bihurtu zen. Disko hauetan «Pon de Replay» eta «Unfaithful» singleak aurkitzen dira. Bestalde, Rihannak, «SOS» singlearekin Billboard Hot 100 zerrendan sartu zen. Rihannaren errekonozimendu mundiala Good Girl Gone Bad (2007) diskoarekin ailegatu zen.
Artomañako geralekua
Historia
Berehala, konpainia hondatu egin zen eta Norteko Konpainiak bere gain hartu zuen. Iberiar Penintsulako Iparraldeko burdinbideen konpainiaren esku geratu zen, bere titulartasuna mantendu zuen 1941ean nazionalizatu eta sortu berria zen RENFEn integratu zuten arte.
Rihanna
Ibilbidea musika munduan
Hirugarren disko honetan, Rihannak «Umbrella», «Don't Stop the Music», «Take a Bow» eta «Disturbia» abestiak interpretatzen zituen eta bere karrera diskografiakoa gora egin zuen hauekin.
Zapf
Zapf abizena da:
Rihanna
Ibilbidea musika munduan
2009tik 2012raino Rihannak urtero disko bat grabatzen zuen eta guztiekin platinozko ziurtagiria lortu zuen. Rated R (2009) diskoak, Hot 100era ailegatu zen seigarren aldiz “Rude Boy” singlearekin. Loud (2010), bere bosgarren diskoak, arrakasta handia izan zuen, «Only Girl (In the World)», «What's My Name?» eta «S&M» barnean baitzituelako; hiru abesti hauek Billboad Hot 100era ailegatu ziren ere. Talk That Talk (2011) diskoa atera ondoren, Rihannak kritika asko jaso zituen, hala ere, disko hau musika zerrenda guztietako lehenengo postuetara heldu zen. Album honetatik «Where Have You Been» eta «We Found Love» kantuak atera ziren, azken hau, Rihannaren abesti ezagunetariko bat da eta RIAAren Diamantezko ziurtagiria izatera iritsiko da laster, Estatu Batuetan 10 milioi kopia digital saltzeagatik.
Artomañako geralekua
Historia
2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.
Geralekuan zerbitzua ematen zuten distantzia ertaineko zerbitzuak 2010eko urtarrilaren 1etik aurrera utzi zioten geralekuari; beraz, estazioa itxita dago teknikoki, nahiz eta sarekoa izan.
Rihanna
Ibilbidea musika munduan
Bere zazpigarren album diskografiakoarekin, Unapologetic (2012), Rihannak Billboard 200ra ailegatu zen lehenengoz. Disko honen kantu printzipalak, «Diamonds» eta «Stay» izan ziren eta abeslariak bere zazpigarren Grammya lortu zuen honekin, gaur egungo musika urbanoko diskorik onena ateratzeagatik.
Artomañako geralekua
Geralekua
Geralekua Artomaña iparraldean dago.
Rihanna
Ibilbidea musika munduan
Bestalde, Rihannak ez du bakarlari bezala lanik egin, beste artista batzuekin kolaboratu egin du ere. Ezagunena Eminem raperoarekin egin zuen «Love the Way You Lie» abestian eta, gero, «The Monster»ekin. Baina beste batzuk ere antzeman ahal dira: «Live Your Life» ( T.I.rekin), «Can´t Remember to Forget You» (Shakirarekin), «Fly» (Nicki Minaj-rekin) edo urte honetan “Famous” (Kanye West-ekin).
Artomañako geralekua
Zerbitzuak
Ez dago zerbitzuak geralekuan.
Rihanna
Ibilbidea musika munduan
Rihannak estilo propio eta aldakorra du, ez bakarrik musika kontuetan baizik eta itxura kontuetan ere. Bere estiloa diskotik diskora aldatzen joan da, bere ilearen kolorea bezala. Bere Itxuragatik, errekonozimendu asko izan ditu, hala nola: Vogue, modako aldizkaria, urteko emakumerik inportanteena izendatu zuen bi urte jarraian (2011, 2012). Time aldizkariak ere munduko 100 pertsona influenteenetariko bat zela alegatu zuen eta, Forbes aldizkariak, Rihanna munduko zelebritate boteretsuenetariko bat dela esan du. Hala eta guztiz, errekonozimendu garrantzitsuenetariko bat “Icon Award”a izan zen. Hau 2013an eman zioten, American Music Awards festa zehar, bere traiektoria musikalagatik. Geroago, 2014an, «Fashion Icon Lifetime Achievement Award» saria entregatu zion Ameriketako Moda Diseinatzaileen Kontseiluak (CFDA) modako industrian izan duen inpaktuagatik. Rihannak kolaborazioak egin ditu ere kosmetiko eta arropa marka batzuekin, hala nola, MAC kosmetikoekin, Puma edo Manolo Blahnik diseinatzailearekin. 2017rako kosmetikoekin erlazionatutako beste proiektu bat espero da.
Retiroko Kristalezko Jauregia
Retiroko Kristalezko Jauregia Espainiako Madril hiriburuan dagoen kristal eta metalezko egitura bat da.
Historia
1887an Ricardo Velázquez Bosco arkitektoak eraiki zuen, 1851ean Londres hiriko Hyde Parkean Joseph Paxton arkitektoak eraiki zuen The Crystal Palace eraikinean oinarrituz, Filipinak Uharteetako Erakustazokan aurkezteko asmoz.
Bere egitura osoki metalezkoa da eta kristalezko plantxez estalia dago, hortik datorkio izena. Friso txikietan eta erremateetan erabilitako zeramikazko apaingarriak Daniel Zuloagak egin zituen.
Petako
Petakoak, pinball edo flipperra arkade joko mota bat da. Joko horretan pinball makina deritzon beirazko kabinete estali baten barruko joko zelai batean bola metaliko bat edo gehiago manipulatuz jokalari batek puntuak lortzen ditu. Jokoaren helburu nagusia ahalik eta puntu gehien lortzea da. Pinball makina moderno askok "historia" bat dute, non jokalariak nolabaiteko helburuak bete behar dituen istorioa osatzeko, normalean puntu altuak lortuz jokoa osatzeko metodo ezberdinen bidez. Puntu kopuru ezberdinak irabazten dira bolak joko zelaian helburu ezberdinak jotzen dituenean. Joko-zelaiaren hondoan hustubide bat dago, flipper izeneko pala batzuen bidez erdi-babestua; pala horiek jokalariak mugitzen ditu, bola eror ez dadin. Bola guztiak hustubidean eroritakoan, jokoa amaitzen da. Bigarren mailako helburuak dira jolasteko denbora maximizatzea ("bola gehigarriak" irabaziz eta bola jokoan ahalik eta denbora gehien mantenduz), eta hobari-kredituak irabaztea puntuazio behar bezain altua lortzean edo beste bitarteko batzuen bidez.
Etimologia
Jatorriz, Petaco espainiar pinball jokoen marka bat izan zen. 1962n sortu zen eta arrakasta handia izan zuen sektorean. Metonimiaz, makina horiek petako hitzarekin ezagutu ziren, bereziki Hego Euskal Herrian.
Nazioartean, pinball ingelesetiko izena da ohikoena da. Pinballak bola ez erortzeko erabiltzen duen palari flipper izena ematen zaio, eta horregatik herrialde batzuetan izen horixe izaten du. Lehenengo Musuak frantziar telesaila euskaraz eskaintzen zenean, flipper izena erabiltzen zuten, eta ez petako.
Modernitatearen aurretik
Pinballaren jatorria beste jolas askoren istorioarekin lotuta dago. Belarrezko zelai batean bolak edo harriak errodatuz aire zabalean jolasten ziren jolasek, petankak edo boloak kasu, denborarekin tokiko lurreko billar-jokoetara eboluzionatu zuten, bolak makilekin joz eta helburuetarantz bultzatuz jokatzen zirenak, askotan oztopoen inguruan. Croqueta, golfa, jeu de mail eta pall-malla, azken finean, lurreko billarraren aldaeretatik eratorriak izan ziren.
Aire zabaleko jokoen bilakaerak, azkenean, mahai batean joka zitezkeen barneko bertsioetara eraman zuen, billarra edo pub baten lurrean, boloak eta shuffleboarda kasu. Joko hauetako mahai bertsioak, pinball modernoaren arbasoak bihurtu ziren.
XVIII. mendearen amaiera: jaurtigailuaren asmakuntza
Frantzian, Luis XIV.aren erregealdi luzean (1643-1715), bilar-mahaiak estutu egin ziren, mahaiaren mutur batean egurrezko bolak edo pinak zituztela, eta jokalariek, beste muturretik, makila edo tako batekin bolak jaurtitzen zituzten, boloetan zein billarrean inspiratutako joko batean. Hala ere, enbora gehiegi behar izaten zuten boloak lurrera botatzen zituztenean berriro zutik jartzeko, eta, beraz, azkenean mahaian finkatzen ziren, eta mahaiko zuloak bihurtu ziren helburu. Jokalariek bolak boloetan errebotarazi zitzaketen, saskiratzeko zailenak ziren zuloak lortzeko. Jokoaren bertsio estandarizatu bat bagatela bezala ezagutu zen.
1750 eta 1770 artean, billard japonais (japoniar billarra) izeneko bagatelaren aldaera asmatu zen Mendebaldeko Europan. Metalezko orratz finak erabiltzen zituen eta jaurtigailua jokalariaren mahaiaren muturrean jartzen zuen malguki kiribil eta enbolo batekin. Jokalariak bolak jaurtitzen zituen puntuazio-helburuetarantz makurtutako joko-zelaitik enbolo hau erabiliz, gaur egun arte pinballean erabiltzen jarraitzen duen gailu bat, eta jokoa ere zuzenean pachinkoaren antzinakoa zen.
1869an Montague Redgrave britainiar asmatzailea Ameriketako Estatu Batuetara joan zen eta Cincinnatin bagatela taulak sortzen hasi zen. 1871an #115.357 patentea eskuratu zuen, "Bagatelan Hobekuntzak" izenekoa, jada japoniar billarrean sartzen zen malguki bidezko jaurtigailua jarrita. Jokoa ere txikiago egin zuen, taberna bateko barrara egokitu ahal izateko. Bolen ordez kanikak jarri zituen, eta metalezko oztopoak finagoak egin zituen. Redgravek sortutako hobekuntzak, eta bereziki berak sartutako jaurtigailua petakoen sorrera gisa hartzen dira.
1931: txanpon bidezko funtzionamendua
1930ko hamarkadan txanpon bat sartuz funtzionatzen zuten bagatelen bertsioak sortzen hasi ziren. Taula kristal batean azpian sartzen zen, eta M. Redgravek asmatutako sistema erabiltzen zuten bola goraino eramateko. 1931an David Gottliebek Baffle Ball sortu zuen, txanpon bidezko aroaren lehen arrakasta handia. $17,5 dolar balio zituen eta bost edo zazpi bola ematen zituen penike baten truke. Jokoak arrakasta lortu zuen Depresio Handian, oso merke ematen zuelako entretenimendua. Garai horretan, AEBko taberna eta alkohola saltzen zen denda gehienetan makina bat jarri zen, oso erraza zelako makinaren kostea berreskuratzea. Baffle Ball jokoaren 50.000 unitate sladu ziren, eta Gottlieb bilakatu zen petako makinen fabrikatzaile nagusi.
1932n Gottlieben banatzailea zen Raymond Moloneyk zailtasunak izan zituen Baffle Ball jokoaren unitate gehiago saltzeko. Ondorioz, Lion Manufacturing sortu zuen bere diseinu propioa zuen jokoa sortzeko, Ballyhoo izenekoa, garai horretako aldizkari famatu bat bezala. Mahaia handiagoa zen eta hamar zulo zituen, arrakasta handiko aldaketak: 50.000 unitate saldu zituen zazpi hilabetean. Moloneyk enpresaren izena aldatu zuen eta Bally izena jarrio zion, jokoaren arrakastaz profitatzeko. Makina hauek gaur egungoak baino txikiagoak ziren, mekanikoki sinpleagoak eta taberna bateko barran kokatzeko pentsatuta zeuden.
1933: elektrifikazioa eta bumper automatikoak
1930eko hamarkadan aurrerapen handiak egin ziren pinballen diseinuan, elektrifikazioa sartu zenean. Los Angelesen, Kalifornian, Pacific Amusements izeneko konpainia batek Contact izeneko joko bat sortu zuen 1933an. Contactek, elektrikoki elikatutako solenoide bat zuen, bola joko zelaiaren erdian zegoen zulo batetik kanpora bultzatzeko. Beste solenoide batek kanpai bat jotzen zuen jokalaria saritzeko. Contacten diseinatzaileak, Harry Williamsek, bere konpainia propioa sortu zuen, Williams Manufacturing, 1944an. Beste fabrikatzaile batzuek berehala jarraitu zioten ereduari antzeko ezaugarriekin. Argi elektrikoak, laster, jokalariak erakartzeko diseinatutako ondorengo pinball joko guztien ezaugarri estandar bihurtu ziren.
1932. urtearen amaieran, gutxi gorabehera 150 konpainia zeuden pinball makinak egiten zituztenak, gehienak Chicagon, Illinoisen. Chicago izan da ordutik pinballen fabrikazioaren erdigunea. Konpainien arteko lehia indartsua zen, eta 1934rako 14 konpainia geratzen ziren.
Bigarren Mundu Gerran, txanpon-jokoen fabrikatzaile handi guztiek euren makinen sorrera albo batera utzi eta gerra-esfortzuan hartu zuten parte. Konpainia batzuek, Williams kasu, operadoreen joko zaharrak erosi eta berritu egin zituzten, gai patriotikoak zituzten marrazki berriak gehituz. Gerraren amaieran, amerikar belaunaldi batek dibertsioa bilatu zuen taberna eta malta-dendetan, eta pinballak urrezko beste aro bat ikusi zuen. Hobekuntzak agertu ziren, hala nola falta-mekanismoa eta doako jokoak (replay bezala ezagutzen direnak).
1947: fliperren sorrera
Gottlieben Humpty Dumpty, 1947an sortua, jokalariak kontrolatutako fliperrak gehitu zituen lehen jokoa izan zen (pala edo hegal moduko palanka bat) bola denbora gehiagoz jokoan mantentzeko, jokoari trebetasun faktore bat gehituz. Potentzia txikiko hegalek hiru pare behar zituzten zelaiaren inguruan bola goraino eramateko.
Triple Action izan zen lehen jokoa non bi hegal baino ez ziren erabili zelaiaren behealdean. Makina modernoak ez bezala, flipperrak kanporantz begira zeuden. Fipper hauek indartsuagoak bihurtu ziren korronte zuzeneko elikadura-iturri bat gehitzean, aurrekoen zuten korronte-alternoko iturriaren ordez. Berrikuntza hauek Steve Kordek diseinatzailearen lanetako batzuk izan ziren.
Barrurantz begirako flipperraren diseinu familiarrak aurkeztu zuen lehen jokoa Gottliebeko Just 21 izan zen, 1950eko urtarrilean aurkeztua, hegalak nahiko banatuta zeuden arren, joko zelaiaren behealdeko erdian zegoen dorretxo tiro bat egiteko. Spot Bowler, hau ere Gottliebek egina eta 1950eko urrian aureztua, oso elkartuta zeuden hegatsekin egindako lehen jokoa izan zen.