cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Artiom Volvitx
Artiom Aleksandrovitx Volvitx, errusieraz Артём Александрович Вольвич,<ref	name=156.araua> (Nizhnevartovsk, Errusia, 1990eko ekainaren 22a), boleibolean lehiatzen den kirolari errusiarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen boleibolean, ROC taldearekin Frantziaren atzetik eta Argentinaren aurretik. Kontuan	izan behar da Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar	kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu,	NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen izenean (Russian Olympic Committee) eta	banderapean lehiatu zirela.
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Denis Bogdan, Valentin Golubev, Ivan Jakovlev, Jegor Kliuka, Igor Kobzar, Ilias Kurkaiev, Maksim Mikhailov, Pavel Pankov, Viktor Poletaiev, Jaroslav Podlesnykh, Dmitri Volkov eta Artiom Volvitx-ek.
Vouzailles
Vouzailles Frantziako udalerri bat da, Vienne departamenduan dagoena, Akitania Berria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vouzailles udalerrian erroldatutako biztanleak 503 ziren. Familiak 191 ziren, horien artean 45 pertsona bakarrekoak ziren (19 bakarrik bizi ziren gizonak eta 26 bakarrik bizi ziren emakumeak), 71 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 75 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 229 etxebizitza zeuden, 200 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 222 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 200 etxebizitza nagusietatik 176 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 3 etxek bi gela zituzten, 27 etxek hiru zituzten, 52 etxek lau zituzten eta 118 etxek bost zituzten. 142 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 80 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 107 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Vouzailles udalerrian 214 unitate fiskal zeuden, 539 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.831 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 margolariak, 1 zurgina eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1936ko Tolosako liburu erreketa
Tolosan, batera suertatu ziren XX. mende hasieran gizarte dinamiko bat, Gipuzkoako inprimategi garrantzitsuenetako bat – Lopez Mendizabal argitaletxea-, lehenengo ikastoletako bat (1922) eta belaunaldi gazte eta berritzaile bat. Tolosa euskal kulturaren eta hizkuntzaren aldeko Euskal Pizkundea mugimendu kultural eta politikoaren bihotza izan zen, ondorioz frankistek liburu erreketa hura ausaz egina ez zela izan argi dago, Tolosak garaiko euskal kulturan zuen garrantziaz jakitun zirelarik baizik.
Europan lehendik ere XX. mendean liburu erreketen aurrekariak bazeuden, ospetsuena 1933ko maiatzaren 10ean naziek Berlingo Bebelplazen egin zutena, eta ondoren haien gerra aliatuak izan ziren frankistek eredutzat hartu zutena.
Euskal Kulturarez deuseztapenean areagotzeko, handik hilabete gutxietara, 1937ko otsailaren 1ean, frankisten gobernuaren aginduaz liburutegi eta eskoletako euskal liburuak garbitzeko agindua eman zuten eta ikastolek zigor bera jasan zuten.
2016ko abuztuaren 11n gertakizun lazgarri honen 80. urteurrena oroitzeko Tolosan hainbat ekitaldi burutu ziren.
Dekkango basalto plataforma
Dekkango basalto plataforma munduko probintzia bolkaniko handienetarikoa da. 500.000 kilometro karratuko eremua betetzen du eta >2000m-ko lodiera dauka. Indiako mendebaldean eta erdialdean dago kokatua eta duela 60-68Mu bitartean sortu zen Kretazeoaren bukaeran.
Sorrera
Deccango plataformaren sorrera azaltzeko bi teoria planteatzen dira. Bien artean indar gehiena duena mantu gorakor baten ondorioz sortu denarena da. Teoria honen alde egiten duten ikertzaileek argi dituzte bi gauza:
Bestalde, beste ikertzaile batzuek uste dute Dekkango basalto plataforma mikroplaken mugimenduen ondorioz sortua dela.
Osaera kimikoa
Dekkango basalto plataformaren osatzen duen labaren %95 baino gehiago basalto tolteitikoak dira. Horretaz gain, baditu beste osagai batzuk ere:
Plataformaren ipar-ekialdean mantuko xenolitoak ere aurkitu izan dira.
Eragina
Dekkango basalto-plataforma dinosauroen desagerpena eragin zuen suntsipen masiboaren eragiletzat jo izan da. Basalto-plataforma osatzen zuten basaltoak duela 65-60 Ma bitartean garatu ziren, pultsu bolkaniko desberdinetan. Erupzioetan askatutako sulfurozko gasak oso kaltegarriak izan ziren, garai hartan bizi ziren bizidun guztientzat. Horretaz gain, askatutako gas horiek aldaketa klimatikoan eragina izan zuten, aldaketa klimatiko global bat eraginez. Erregistratutako datuen arabera, tenperatura 2 °C jaitsi zen.
Pentapodus komodoensis
Pentapodus komodoensis Pentapodus generoko animalia da. Arrainen barruko Nemipteridae familian sailkatzen da.
Annequin
Annequin Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Annequin udalerrian erroldatutako biztanleak 2.331 ziren. Familiak 823 ziren, horien artean 167 pertsona bakarrekoak ziren (57 bakarrik bizi ziren gizonak eta 110 bakarrik bizi ziren emakumeak), 230 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 350 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 76 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 879 etxebizitza zeuden, 848 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 3 bigarren erresidentzia ziren eta 28 hutsik zeuden. 831 etxeak ziren eta 46 apartamentuak ziren. 848 etxebizitza nagusietatik 412 bere jabearen bizilekua ziren, 422 alokairuan okupaturik zeuden eta 14 doan lagata zeuden; 25 etxek bi gela zituzten, 107 etxek hiru zituzten, 242 etxek lau zituzten eta 474 etxek bost zituzten. 719 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 398 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 322 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.527 ziren, horien artean 1.074 aktiboak ziren eta 453 inaktiboak ziren. 1.074 pertsona aktiboetatik 908 lanean zeuden (523 gizon eta 385 emakume) eta 166 langabezian zeuden (76 gizon eta 90 emakume). 453 pertsona inaktiboetatik 105 erretiraturik zeuden, 172 ikasten zeuden eta 176 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Annequin udalerrian 865 unitate fiskal zeuden, 2.385 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.839 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 41 komertzioetatik, 2 janari enpresak ziren, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 2 igeltseroak, 2 zurginak, 1 iturgina, 2 ile apaindegiak eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 altzari denda zen eta 1 lore-denda zen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
Martes pennanti
Martes pennanti Martes generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Mustelinae azpifamilia eta Mustelidae familian sailkatuta dago.
Annequin
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Le Mesnil-Vigot
Le Mesnil-Vigot Frantziako udalerria da, Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Mesnil-Vigot udalerrian erroldatutako biztanleak 245 ziren. Familiak 84 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 28 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 113 etxebizitza zeuden, 89 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 113etxeak ziren. 89 etxebizitza nagusietatik 70 bere jabearen bizilekua ziren, 18 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 5 etxek bi gela zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 23 etxek lau zituzten eta 51 etxek bost zituzten. 64 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 39 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 142 ziren, horien artean 95 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 95 pertsona aktiboetatik 80 lanean zeuden (51 gizon eta 29 emakume) eta 15 langabezian zeuden (4 gizon eta 11 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Mesnil-Vigot udalerrian 89 unitate fiskal zeuden, 229 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.267 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 5 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 argiketaria eta 1 jatetxe.
2000. urtean Le Mesnil-Vigot udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Iturri-belar
Iturri-belarra, ur-krexua ( Ipar. ) edo ur-berroa ( Heg. ) (Nasturtium officinale) Brassicaceae familiako landare belarkara da. Barazki eta sendabelar bat da. Eurasiar jatorria du.
Basa landarea ugari hazten da sakonera gutxiko errekasto, iturri eta urmaeletan. Gizakia jaten hasitako lehen landareetako bat dela uste da. Beste kontinente batzuetara hedatu da, eta gaur egun Ipar Amerikan eta Hego Amerikan aurkitu ahal da. XIX. mendean baratzeetan lantzen hasi zen eta entsaladan jateko ohitura oso zabaldua dago, onura eta propietate asko dituelakoan.
Deskribapena
Landare iraunkorra da eta hidrofitoa da. 60 cm izatera irits daiteke.
Nymphargus cariticommatus
Nymphargus cariticommatus Nymphargus generoko animalia da. Anfibioen barruko Centrolenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Woodlawn, Cleveland konderria (Arkansas)
Woodlawn Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cleveland konderrian dago, Arkansas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Manioka
Manioka (Manihot esculenta) Euphorbiaceae familiako zuhaixka da, jatorria Hego Amerikan duena. Klima tropikal eta subtropikaletan landatzen da, jateko onak diren sustraiak lortzeko, karbono hidrato iturri garrantzitsua baitira. Sustraietatik egiten den irina tapioka da.
Ez da nahastu behar Yucca generoarekin.
Deskribapena
Manioka zuhaixka hosto iraunkorra eta monoikoa da, 2,5-3 metro luze izatera irits daitekeena. Tropikoko landarea denez gero, ezin du izotza jasan. Hezetasun eta tenperatura handiak behar ditu hazteko (etekin handiena 25º C eta 29º C artean).
Hostoak 15 cm inguru luze dira, palmatuak, eta 5-7 gingil izaten dituzte. Hosto-txortena 20-40 cm luze izaten da.
Sustraiak lodiak dira, zilindro formakoak, 80-100 cmko luzera eta 10 cmko diametroa izatera iristen ahal direnak. Azala gogorra eta egurkara da, janezina. Mamia karbono hidratotan, batez ere almidoitan, oso aberatsa da eta kaltzio (40 mg/100g), fosforo (34 mg/100g) eta C bitamina (19 mg/100g) ugari dauka.
Historia
Mandioka laborantzaren frogarik zaharrena, duela 4.000 urte eta Ameriketan etxeko lehen laboreetako bat izan zela adierazten duten datu arkeologikoak daude.
Mandioka laborantzari buruzko aipamen horiek maia kulturatik datoz, duela 1.400 urte Joya de Cerén-en (El Salvador). Izan ere, azken ikerketek erakutsi ohi dute maien osagarri dietetikoak populazio oso handiei eustea ahalbidetzen zietela, batez ere garai klasikoan eta bereziki Mesoamerikako hegoaldeko eskualdean, non kopuru handiak kontzentratzen ziren (Tikal, Copán, Calakmul). Mandioka kaloria-eduki handiko sustraia da, eta, harekin, oso elikagarria den irina prestatzen da, casabe izeneko pastel borobil baten moduan, gaur egun bizi diren hainbat populaziotan elikaduraren parte garrantzitsua dena maien eskualdean eta Karibe itsasoko arroan ere, batez ere Dominikar Errepublikan, Venezuelan eta Kuban.
Napartarra
"Napartarra" Iruñean eta 1910eko hamarkadan argitaratutako aldizkari elebiduna izan zen. Euzko Alderdi Jeltzalearen ildoarekin bat, argitalpenaren sorrera eta Napar Buru Batzarrarena batera izan ziren.
Manioka
Historia
Baliteke aldaera bat hegoalderago sortu izana, gaur egun Argentina, Brasil, Bolivia eta Paraguai arteko alboko eremuei dagokien eremuan. Nutrizio-potentzial handiarekin, Hego Amerikako iparraldeko, Erdialdeko Amerikako hegoaldeko eta Karibeko uharteetako jatorrizko populazioen oinarrizko elikagai bihurtua zen espainiarrak iritsi zirenerako, eta portugaldarrek eta espainiarrek ere hazten jarraitu zuten. Erauzkin likidotik, arropa lisatzeko almidoia lortzen da. Etxeko espezieen forma modernoek Brasil hegoaldean hazten jarrai dezakete.
Paraguain eta Argentinako ipar-ekialdean, mandioka da gaur egun biztanleek gehien kontsumitzen duten espezieetako bat (batez ere landa eremuetan, non bere per capita kontsumoa munduko handienetakoa den) , eta eguneko otordu gehienetan (gosaria, hamaiketakoa, bazkaria eta afaria) egon daiteken, egosita, frijituta edo bere almidoietan oinarritutako plateretan. Era berean, etxe askotan, otordu nagusiarekin batera doa egunero (beste leku batzuetan, ogiaren antzeko funtzioa du), eta abelgorri ganadua elikatzen du. Herrialde horretan, 300 barietate inguru lantzen dira.
Mandioka espezie basati batzuk dauden arren, Manihot esculenta barietateak hautatzen ditu gizakiak nekazaritzarako.
Erabilera
Maniokatik ateratzen den janari ezagunena tapioka da. Tapioka hirugarren gluzido iturria da gizadiarentzat. Maniokaren sustraiek toxikoak diren glukosido zianogenikoak (linamarina eta lotaustralina) izan ditzakete. Beraz, prozesatu egin behar dira toxikotasuna kentzeko.
Ekoizpena
Manioka, nyam eta batatarekin batera, herrialde tropikaletako elikagai labore garrantzitsuenetako bat da. FAOren arabera 2008an 233 milioi tona produzitu ziren munduan, gehiena Afrikan (122 milioi tona), Asian (76 milioi tona) eta Hego Amerikan (33 milioi tona).
Napartarra
1911ko urtarrilean lehendabiziko zenbakia kaleratu zuten eta 1919ko otsailean azkena, 397garrena.
Done Saturdiko eliza
Eraikina
Eliza Erdi Aroko eraikina da (XIII. mendekoa), gerora egindako aldaketekin (XVI. mendekoa), duela gutxi zaharberritu dena. Habearte bakarra du, burualdea burualde zuzenekoa eta oinplano karratuko kanpandorrea habeartearen lehen atalaren gainean. Kanpoaldean, horma-bularrek estalkiaren barne-artikulazioa adierazten dute. Oinplano angeluzuzeneko sakristia burualdeari atxikita dago ebanjelioaren aldetik, eta, horren paretan, kapera karratu bat dago habearteari irekita, zirkuluerdiko arkuarekin. Sarrera epistolaren aldean dago, zirkuluerdiko arkudun atearekin, dekoraziorik gabeko pilastretan oinarritzen diren arkibolta lauekin. Hala ere, kanpoko arkua edo guardallurak eta ataria dagoen paramentu nabarmendua koroatzen duen erlaitza, erromaniko tradizioko erliebezko pomekin apainduta daude. Harrizko pilareen gainean arkuz osatutako arkupe moderno batek sarrera babesten du eta oinaldeak maitagarri luzatzen ditu bataiarri-kapera gisa erabiltzen den gela txiki batean. Erdiko habearteak eta burualdeak –koruaren aldea izan ezik, dorrearen behealdearekin bat datorrena eta teilatu lauz estaltzen dena– kanoi-ganga dute, fajoiekin, XVI. mendeko loreontzi formako mentsuletan bermatuta. Sakristiak giltzarridun gurutze-ganga sinplea du, eta alboko kaperak giltzarridun gurutze-ganga izartua. Erretaula nagusia bankua da, gorputz koroatu bakarra, zur polikromatuzkoa, eta XVII. mendeko lehen erdiko eredu erromanistei jarraitzen die. Lizarrako Santo Domingo komentutik dator, eta antzeko beste bat, Arrosarioko Ama Birjinari eskainia, hiri bereko San Pedro de la Rua elizan dago. Interesgarriena basamentuaren -artzainen gurtzapena- eta atikoaren -Jesus legearen doktoreen artean- erliebeak dira, kalitate tinko nabarmenekoak. Ebanjelioaren alboko kaperan Sortzez Garbiari eskainitako erretaulak jatorrizko mazoneria kontserbatzen du -nahiz eta berriz margotua-, txurrigeresko estilokoa (XVIII. mendea), irudiak gordetzeko horma-hobiak dituzten hiru kalerekin.
Hélène Feillet
Joséphine Jeanne Hélène Feillet, (Paris, 1812ko azaroaren 2a - Biarritz, 1889ko abenduaren 9a), Euskal Herriko margolari eta litografoa izan zen.
Bizitza
Hélène Feillet Pierre Jacques Feilleten alaba zen.
1835 eta 1840 bitartean bineta sorta bat grabatu zuen Félix Morelek (Bayonne, vues historiques et descriptives) eta Charles-Henri Hennebuttek (Album des deux frontières, Guide du voyageur de Bayonne à St Sébastien) sinatutako bilduma batzuentzat. Azken hori bere ahizparekin ezkondu zen, Blanche Feillet, litografoa ere bazena.
1836tik erakusketak egiten ditu eta 1855ean erakusketa bat egin zuen Londresen.
Margolari osoa izan zen, izan ere, denetarik egin baitzuen: paisaiak, erretratuak, eszena historikoak eta hainbat eta hainbat eszena etnografiko. Hark margotu Orleansko dukearen eta dukesaren iritsiera Baionara (1842) barne ministerioak egindako enkargua izan zen.
Bi helbide hauetan bizi izan zen: Parisen, Enfer 2 karrikan, eta Baionan, Galuperie karrikan.
Gaur egun Baionako kale batek haren izena darama.
Saint-Georges-de-Luzençon
Saint-Georges-de-Luzençon Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Georges-de-Luzençon udalerrian erroldatutako biztanleak 1.664 ziren. Familiak 615 ziren, horien artean 122 pertsona bakarrekoak ziren (73 bakarrik bizi ziren gizonak eta 49 bakarrik bizi ziren emakumeak), 200 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 232 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 61 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Cambraiko Bakea
Cambraiko Bakea, Damen Bakea ere deitua, Luisa Savoiakoa, Frantzisko I.a Frantziakoaren amak, eta Margarita Austriakoa, Karlos Habsburgokoaren izebak, semearen eta ilobaren izenean, 1529an Cambrai hirian izenpetu zuten bake ituna izan zen.
Hitzarmen honen bidez Frantziako koroak Artois, Flandes eta Italia bereganatzeko asmoak utzi zituen, eta Espainiakoak gauza bera egin zuen Borgoinako Dukerriari zegokionez.
Saint-Georges-de-Luzençon
Etxebizitza
2007an 802 etxebizitza zeuden, 628 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 152 bigarren erresidentzia ziren eta 21 hutsik zeuden. 671 etxeak ziren eta 104 apartamentuak ziren. 628 etxebizitza nagusietatik 458 bere jabearen bizilekua ziren, 161 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 12 etxek gela bat zuten, 41 etxek bi zituzten, 95 etxek hiru zituzten, 195 etxek lau zituzten eta 285 etxek bost zituzten. 410 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 281 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 314 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Chaetura spinicaudus
Chaetura spinicaudus Chaetura generoko animalia da. Hegaztien barruko Apodidae familian sailkatua dago.
Saint-Georges-de-Luzençon
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 76 komertzioetatik, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 20 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 13 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Saint-Georges-de-Luzençon udalerrian 26 nekazaritza-ustiategi zeuden, 3.180 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Osagai aktibo
Osagai aktibo edo printzipio aktiboa botika batean biologikoki eragingarria den substantzia da. Botiken beste osagai bat eszipientea izaten da. Osagai aktiboa kopuru txikitan agertzen da, miligramoetan sarri, eta, behin gorputzeko zelulekin kontaktuan sartzen denean, eragin egiten du, beti onerako izatea espero dena, batzuetan kaltegarri ere suerta daitekeen arren (ikus, bigarren mailako ondorioa). Eszipientea orokorrean kopuru handiagoan agertzen den substantzia da, gramoetan, ez da aktiboa eta, egia esan, gorputzari ez dio inolako kalterik egiten, eta osagai aktiboaren garraiobide bezala erabiltzen da.
Osagai aktibo baten aktibotasuna, motaren arabera aldatzen da, baina beti dago hartutako kopuruarekin lotua. Adibidez, minbiziaren aurkako botikak, Osagai Aktibo Oso Boteretsuak bezala ezagutzen dira (High Potent activ ingredientes), eta oso kontzentrazio txikitan erabiltzen dira, bakoitza, minbizi mota berezi bat sendatzeko, albo ondorio asko izaten dituzte eta gaindosiak eragin kaltegarria izan dezake zelula osasuntsuetan, hau da oxaliplatino, letrozol, zisplatino, anastrozol eta beste hainbat botiken kasua.
Botiken merkatal izenak, herrialde askotan aldatzen dira, osagai aktibo berbera izan arren, horregatik, osagai aktiboaren izenarekin batera, botikaren merkatal izena erabiltzen ohi da.
Mañueta kalea (Iruñea)
Mañueta kalea Nafarroako hiriburua den Iruñeko Alde Zaharreko kale bat da.
Kokalekua
Mercaderes kalea, Caldereria kalea, Kuria kalea eta Nabarreria kalearen elkargunean hasi eta aldapa behera jaitsiz Merkatuaren kalea, Maiatzaren Bia kalea, Jauregiko aldapa kalea eta Aldapa kalearen elkargunean amaitzen da, San Fermin Aldapakoaren elizaren alboan.
Kalea
Kale honetan Santo Domingoko merkatuaren sarbide bat dago, bai eta Burguen plazara doazen eskailerak eta plaza honen azpiko estalitako pilotalekua ere.
Pont-de-Barret
Pont-de-Barret Frantziako udalerri bat da,Drôme departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Pont-de-Barret udalerrian erroldatutako biztanleak 541 ziren. Familiak 228 ziren, horien artean 71 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 47 bakarrik bizi ziren emakumeak), 59 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 71 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 27 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 320 etxebizitza zeuden, 233 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 67 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 278 etxeak ziren eta 41 apartamentuak ziren. 233 etxebizitza nagusietatik 163 bere jabearen bizilekua ziren, 63 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 15 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 67 etxek lau zituzten eta 120 etxek bost zituzten. 141 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 113 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 104 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 323 ziren, horien artean 246 aktiboak ziren eta 77 inaktiboak ziren. 246 pertsona aktiboetatik 216 lanean zeuden (117 gizon eta 99 emakume) eta 30 langabezian zeuden (7 gizon eta 23 emakume). 77 pertsona inaktiboetatik 33 erretiraturik zeuden, 15 ikasten zeuden eta 29 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Pont-de-Barret udalerrian 241 unitate fiskal zeuden, 591 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.319 euro zen.
Superkontinenteen zikloa
Superkontinentearen zikloak adierazten du 400-500 milioi urtetik behin Lurreko kontinente-masa guztiak elkartzen direla, superkontinente bat osatuz.
Plaken desplazamendua azalera esferiko batean egiten da, beraz, kontinenteek talka egiten dute eta soldatzen dira, masa kontinental handi bat osatuz, superkontinente bat. Hainbat aldiz gertatu da Lurraren historian. Superkontinenteak Lurraren barneko beroa askatzea eragozten du, eta bere azpian beroa pilatu egiten denez azkenean superkontinentea apurtu egiten da eta ziklo berri bat hasten da.
Pont-de-Barret
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 35 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren eta 9 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 1 iturgina, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa eta 2 jatetxeak.
Ezkutu (geologia)
Ezkutu bat kanbriarraurrean eratutako arroken bitartez osatutako eremu kontinentala da, ez dena itsasoaren bitartez estalia izan. Ezkutuak, lurrazalean dauden arroka zaharrenez daude eratuak, hauek batez ere granitoak eta arroka metamorfikoak dira. Sortu zirenetik hegonkor mantendu dira eta beren zurruntasuna kontserbatu dute.
Neoromicia brunneus
Neoromicia brunneus Neoromicia generoko animalia da. Chiropteraren barruko Vespertilioninae azpifamilia eta Vespertilionidae familian sailkatuta dago
Pentapodus nagasakiensis
Pentapodus nagasakiensis Pentapodus generoko animalia da. Arrainen barruko Nemipteridae familian sailkatzen da.
Pont-de-Barret
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 1 okindegia zen.
2000. urtean Pont-de-Barret udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 590 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Nano marroi
Nano marroi bat, planeta erraldoi gaseoso masiboenen eta hain masiboak ez diren izarren artean masa bat duen objektu subestelar mota bat da, Jupiterrena ( M J) baino 13-80 aldiz handiagoa.
Óscar Rebolleda
Óscar Rebolleda Herrera (Barakaldo, 1968ko ekainaren 29a -) euskal beisbol eta softbol jokalari ohia da.
Ehun eta laurogeita sei
Ehun eta laurogeita sei (186) ehun eta laurogeita bostaren ondoren eta ehun eta laurogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Óscar Rebolleda
Bartzelonako Olinpiar Jokoetan Espainiako selekzioarekin parte hartu zuen eta 8.ak izan ziren.
Nano marroi
Sekuentzia nagusiko izarrek ez bezala, nano marroiek ez dute euren nukleoetan hidrogeno arruntaren fusio nuklear iraunkorra (1H) eragiteko adina masa hartzen. Horregatik, nano marroiei, batzuetan, huts egindako izarrak deitzen zaie. Hala ere, deuterioa (2H) eta litioa (7Li) fusionatu ditzaketela uste da, euren masa 65 M J baino handiagoa bada. Hidrogenozko errekuntza iraunkor bat abiarazteko behar den gutxieneko masa Nazioarteko Astronomia Batasunak gaur egun erabiltzen duen definizioaren goiko muga da, ~13 M J deuterioko errekuntzaren gutxieneko masa, planetak dauden klasearen beheko muga den bitartean.
Nano marroiak euren eraketa prozesuak hobeto definituko ote lituzkeen ere eztabaidatzen da, fusio nuklearraren erreakzioetan oinarritutako masa muga teorikoek baino. Interpretazio honen arabera, nano marroiak izar eraketa prozesuko masa txikieneko produktuak irudikatzen dituzten objektuak dira, planetak izar bat inguratzen duen akrezio disko batean eratutako objektuak diren bitartean. Uste denez, aurkitutako objektu libre hotzenek, WISE 0855 kasu, baita ezagutzen diren masa txikiagoko objektu gazteek ere, PSO J318.5-22 kasu, 13 MJtik beherako masak dituzte, eta, beraz, batzuetan, planeta interestelar edo nano marroitzat hartu behar diren anbiguotasunagatik, masa planetarioko objektuak deitzen zaie. Nano marroien inguruan orbitatzen duten masa planetarioko objektuak daudela ezagutzen da, 2M1207b, MOA-2007-BLG-192Lb, 2MASS J044144b eta Oph 98 B kasu.
Astronomoek objektu autoluminosoak euren espektru klasearen arabera sailkatzen dituzte, azaleko tenperaturari estuki lotutako bereizketa bat, eta nano marroiek M, L, T eta Y. motak okupatzen dituzte. Nano marroiek hidrogenoaren fusio egonkorrik ez dutenez, denborarekin hoztu egiten dira, pixkanaka azken espektro motetatik igaroz zahartzen diren heinean.
Izenaren arren, begi hutsez nano marroiek kolore ezberdinekoak dirudite tenperaturaren arabera. Beroenak, ziuraski, laranjatuak edo gorriak dira, nano marroirik hotzenek, giza begiarentzat, magenta itxura izango luketen bitartean. Nano marroiak erabat konbektiboak izan daitezke, geruzarik eta sakontasunaren araberako bereizketa kimikorik gabe.
1960ko hamarkadan bere existentziari buruz teorizatu zen arren, 1990eko hamarkadaren erdialdera arte ez ziren anbiguotasunik gabeko lehen nano marroiak aurkitu. Nano marroiek azaleko tenperatura baxuak dituztenez, ez dira oso distiratsuak ageriko uhin luzeretan, eta euren argiaren zatirik handiena infragorrian igortzen dute. Infragorri trebeenak detektatzeko gailuak iristearekin batera, milaka nano marroi identifikatu dira.
Ezagutzen diren nano marroi hurbilenak Luhman 16 sisteman daude, L eta T motako nano marroi bitar bat, 6,5 argi urteko distantziara. Luhman 16 Eguzkitik gertuen dagoen hirugarren sistema da, Alfa Centauri eta Barnarden izarraren ondoren.
Lehen teoriak
Gaur egun "nano marroiak" deitzen diren objektuak, 1960ko hamarkadan teorizatu zituen Shiv S. Kumarrek, eta, jatorrian, nano beltzak deitzen ziren, espazioan aske flotatzen zuten eta hidrogenoaren fusioa eusteko bezain masiboak ez ziren subestelar objektu ilunentzako sailkapen bat. Hala ere, (a) nano beltza hitza jada erabiltzen zen nano zuri hotz bati erreferentzia egiteko; (b) nano gorriek hidrogenoa fusionatzen dute; eta (c) objektu hauek argitsuak izan daitezke euren bizitzaren hasieran ikus daitezkeen uhin luzeretan. Horregatik, objektu hauentzako izen alternatiboak proposatu ziren, planetar eta subizar kasu. 1975ean, Jill Tarterrek "nano marroia" hitza iradoki zuen, "Marroia" gutxi gorabeherako kolore bezala erabiliz.
Nano beltza hitzak, oraindik ere, hoztu egin den nano zuri bati erreferentzia egiten dio, argi kopuru esanguratsuak isurtzeari uzteraino. Hala ere, masa txikieneko nano zuria tenperatura honetara iritsi arte hozteko behar den denbora, unibertsoaren egungo adina baino handiagoa dela kalkulatzen da, eta, beraz, objektu hauek oraindik ez existitzea espero da.
Masa txikiagoko izarren izaerari eta hidrogeno errekuntzaren mugari buruzko lehen teoriek, 0,07 eguzki masa ( M ☉) baino gutxiagoko masa duen I. populazioko objektu bat edo 0,09 M ☉ baino gutxiagoko II. populazioko objektu bat, izar eboluzio normal batetik inoiz pasako ez zela iradokitzen zuten, eta erabat endekatutako izar bihurtuko zela. Hidrogenoaren gutxieneko errekuntza-masaren lehen kalkulu autokoherenteak 0,07 eta 0,08 eguzki masa arteko balioa berretsi zuen I. populazioko objektuentzat.
Deuterioaren fusioa
Deuterioaren errekuntza 0,013 eguzki masaraino aurkitzeak eta hautsaren eraketak nano marroien kanpoko atmosfera hotzetan 1980ko hamarkadaren amaieran izan zuen eraginak zalantzan jarri zituzten teoria hauek. Hala ere, objektu hauek aurkitzea zaila zen, ia ez baitute argi ikusgarririk igortzen. Bere emisiorik bortitzenak espektro infragorrian (IR) aurkitzen dira, eta lurreko IR detektagailuak oso zehaztugabeak ziren garai hartan edozein nano marroi erraz identifikatzeko.
Ordutik, objektu hauen bilaketa ugari egin dira metodo ezberdinen bidez. Metodo hauek, kolore anitzeko irudien ikerketak, zelaiko izarren inguruan, sekuentzia nagusiko nanetako eta nano zurietako lagun ahulen bila irudi ikerketak, izar kumulu gazteen ikerketak eta abiadura erradialaren jarraipena hurbileko lagunen bila.
GD 165B eta "L" klasea
Urte askotan zehar, nano marroiak aurkitzeko ahaleginak alferrikakoak izan ziren. Hala ere, 1988an, GD 165 bezala ezagutzen den izar baten lagun ahul bat aurkitu zen infragorrian nano zurien bilaketa batean. GD 165B lagunaren espektroa oso gorria eta enigmatikoa zen, eta ez zuen masa baxuko nano gorri batengandik espero zen ezaugarririk erakusten. Argi geratu zen GD 165B orduan ezagutzen ziren azken M nanoak baino objektu hotzago bezala sailkatua izan behar zela. GD 165B objektu bakarra izaten jarraitu zuen ia hamarkada batez Two Micron All-Sky Survey (2MASS) iritsi zen arte, antzeko kolore eta ezaugarri espektralak zituzten objektu asko aurkitu zituena.
Ezkutu (geologia)
Ezkutu bat orokorrean, azalera handiko eremu igneo eta metamorfikoa da, tektonikoki egonkorra eta aktibitate orogeniko gutxi jasan duena.
Adinari dagokionean, arroka hauek 570 milioi urte baino zaharragoak dira.
Ezkutuen ezaugarriak
Ezkutuak ez dira inoiz urperatuak izan transgresio itsastarretan, mugimendu bertikal tektonikoak pairatu izan dituztelako. Gainera, ez dute tolesdurarik pairatu bultzada horizontal guztiei eutsi egin dietelako.
Hien egonkortasunaren ondorioz, meteorizazioak ezkutu kontinental gehienen topografia leundu du, hala ere, normalean azalera nahiko ganbila erakusten dute eta egon daitezke plataforma deritzon eremu sedimetaxu baten bitartez inguratuak.
Munduan dauden ezkutu kontinentalak honakoak dira:
Nano marroi
GD 165B eta "L" klasea
Gaur egun, GD 165B, gaur egun "L nanoak" deitzen diren objektu klase baten prototipo bezala ezagutzen da.
Espainiako Arkeologia Museo Nazionala
Espainiako Arkeologia Museo Nazionala (2009 arte, ofizialki, Arkeologia Museo Nazionala deitua), Madrilgo Liburutegi eta Museoen Jauregian dago, Espainiako Liburutegi Nazionalarekin banatzen duen eraikina, eta Serrano Kalean kokatua, Kolon Plazaren ondoan.
Nano marroi
GD 165B eta "L" klasea
Nanarik hotzenaren aurkikuntza bere garaian oso esanguratsua izan zen arren, GD 165B nano marroi bezala sailkatua izango ote zen eztabaidatu zen, edo, besterik gabe, oso masa baxuko izar bezala, behaketari dagokionez, bien artean bereiztea oso zaila baita.
Espainiako Arkeologia Museo Nazionala
Historia
Museoa, 1867an sortu zen, Elisabet II.a Espainiakoaren Errege Dekretu bidez. Beste herrialde batzuetan gertatzen zen bezala, Espainiako erregeek Errege Liburutegian, Historia Naturaleko Errege Kabinetan eta beste instituzio batzuetan bildutako material arkeologiko, etnografiko, apaindura arteena eta numismatikoak sailkatu eta erakusteko museo bat izateko beharragatik sortu zen.
Nano marroi
GD 165B eta "L" klasea
GD 165B aurkitu eta gutxira, nano marroirako beste hautagai batzuen berri eman zen. Hala ere, gehienek ez zuten hautagai izatea lortu, litio faltak izar objektuak zirela frogatu baitzuen. Benetako izarrek euren litioa 100 Ma baino gehixeago erretzen dute, nano marroiek (nahasian, benetako izarren antzeko tenperatura eta argitasunak izan ditzaketenak) ez duten bitartean. Beraz, atmosferan 100 Ma baino gehiago dituen objektu baten litioa detektatzeak nano marroi bat dela bermatzen du.
Gliese 229B eta "T" klasea - metanozko nanoak
"T" klaseko lehen nano marroia 1994an aurkitu zuten Caltech eko Shrinivas Kulkarni, Tadashi Nakajima, Keith Matthews eta Rebecca Oppenheimer astronomoek eta Johns Hopkins eko Sam Durrance eta David Golimowskiren zientzialariek. 1995ean Gliese 229 en kide subestelar bat zela baieztatu zen. Gliese 229b nano marroi baten ebidentzia argiko lehen bi kasuetako bat da, Teide 1 ekin batera. 1995ean berretsiak, biak identifikatu ziren 670,8 nm-ko litio lerroaren presentziagatik. Azken honek, tenperatura eta argitasuna, izar mailatik oso behera zuen.
Espainiako Arkeologia Museo Nazionala
Eraikina
Museoaren lehen egoitza, behin-behinekoa izan zen: Embajadores kaleko antzinako jauregitxo bat, Erreginaren Kasinoa deitua, Fernando VII.a Espainiakoaren emazte izan zen Maria Isabel Bragantzakoarena izan zena.
1895ean, bere funtsak, behin betiko, Liburutegi eta Museoen Jauregira eraman ziren, Serrano kalera ematen duten solairuak eta alboetako batzuk hartuz (gainontzekoak Liburutegi Nazionalak hartzen ditu).
Nano marroi
Teide 1 - "M" klaseko lehen nano marroia
Baieztatutako "M" klaseko lehen nano marroia Rafael Rebolo (taldeko burua), Maria Rosa Zapatero Osorio eta Eduardo Martin astrofisikari espainiarrek aurkitu zuten 1994an. Objektu hau, Pleiadeen kumulu irekian dagoena, Teide 1 izena jaso zuen. Aurkikuntzari buruzko artikulua Natureri bidali zitzaion 1995eko maiatzean, eta 1995eko irailaren 14an argitaratu zen. Naturek zenbaki horren azalean "nano marroia, ofiziala" nabarmendu zuen.
Teide 1 IAC taldeak 1994ko urtarrilak 6an Teideko Behatokian 80 zentimetroko teleskopioarekin (IAC 80) jasotako irudietan aurkitu zen, eta bere espektroa, lehen aldiz, 1994ko abenduan erregistratu zen, 4,2 metroko William Herschel teleskopioarekin La Palmako Roque de los Muchachos behatokian. Teide 1aren distantzia, konposizio kimikoa eta adina, Pleiadeetako izar kumulu gaztearena izateagatik ezarri ahal izan ziren. Une horretan aurreratuenak ziren izar eboluzio eta subestelar ereduak erabiliz, taldeak Teide 1-entzat 55 ± 15 M J-ko masa bat estimatu zuen, izar masaren mugatik behera dagoena. Objektua erreferentzia bihurtu zen nano marroi gazteekin lotutako ondorengo lanetan.
Teorian, 65 M J baino gutxiagoko nano marroi bat, litioa fusio termonuklear bidez erretzeko gai ez da bere eboluzioaren inongo unetan. Gertaera hau, gainazaleko argitasun eta tenperatura baxuko gorputz astronomikoen izaera subestelarra epaitzeko erabiltzen den litioaren froga printzipioetako bat da.
Espainiako Arkeologia Museo Nazionala
Funtsak
Arkeologia Museo Nazionalak, 2003an, Espainiako kultura eta historiaren 22 garai ezberdin hartzen zituzten 34 gela zituen. Honako hauek dira bertan ikus daitezkeen lan garrantzitsu batzuk:
Gainera, museoak, bere kanpoko lorategian, Altamirako leizearen polikromoen sabaiaren kopia bat du, jatorrizkoa, Kantabriako Santillana del Mar herrian dagoelarik.
Nano marroi
Teide 1 - "M" klaseko lehen nano marroia
1995eko azaroan Keck 1 teleskopioak eskuratutako kalitate handiko espektro datuek, Teide 1ek, oraindik, jatorrizko hodei molekularraren litio ugaritasuna zuela erakutsi zuten, nondik Pleiadeen izarrak sortu ziren, bere nukleoan fusio termonuklearrik ez zegoela frogatzen duena. Behaketa hauek Teide 1 nano marroi bat dela baieztatu zuten, baita litioaren proba espektroskopikoaren eraginkortasuna ere.
Teoria
Izarrak sortzeko mekanismo estandarra gas eta hautsezko izarrarteko hodei hotz baten grabitazio-kolapsoa da. Hodeia uzkurtu ahala, berotu egiten da Kelvin-Helmholtz mekanismoaren ondorioz. Prozesuaren hasieran, uzkurtzen den gasak azkar irristatzen du energiaren zati handi bat, kolapsoak jarraitzea ahalbidetuz. Azkenik, erdigunea erradiazioa harrapatzeko bezain trinkoa bihurtzen da. Ondorioz, tenperatura zentrala eta kolapsatutako hodeiaren dentsitatea izugarri handitzen dira denborarekin, uzkurdura motelduz, baldintzak, protoizarraren nukleoan erreakzio termonuklearrak gertatzeko bezain bero eta trinkoak diren arte. Izar gehienetan, gasaren eta fusio termonuklearraren erreakzioek izarraren nukleoan sortzen duten erradiazioaren presioak beste edozein grabitate kontrakzioren aurka eutsiko dio. Oreka hidrostatikoa lortzen da eta izarrak bere bizitzaren zatirik handiena hidrogenoa helioan fusionatuz pasatuko du sekuentzia nagusiko izar bezala.
Hala ere, protoizarraren masa 0,08 M ☉ baino txikiagoa bada, hidrogenoaren fusio termonuklearreko erreakzio normalak ez dira nukleoan piztuko. Grabitate uzkurdurak ez du protoizar txikia oso modu eraginkorrean berotzen, eta nukleoaren tenperatura fusioa eragiteko adina handitu aurretik, dentsitatea elektroiak elektroien endekapen presio kuantiko bat sortzeko adina metatzen diren puntura iristen da. Nano marroien barneko ereduen arabera, nukleoan dentsitaterako, tenperaturarako eta presiorako ohikoak diren baldintzak honako hauek izatea espero da:
Honek esan nahi du protoizarra ez dela hidrogenoaren fusioa mantentzeko beharrezko baldintzak lortzeko bezain masiboa eta trinkoa. Elektroien endekapen-presioak materia hutsezina beharrezko dentsitate eta presioetara iristea eragozten du.
Baleen badia
Baleen badia (Bay of whales) Ross izotz hesiaren parean, Roosevelt uhartearen iparraldean dagoen izotzezko portu bat da.
Nano marroi
Masa altuko nano marroiak masa baxuko izarren aurrean
Litioa nano marroietan egon ohi da, eta ez masa baxuko izarretan. Izarrek, hidrogenoa fusionatzeko behar den tenperatura altua lortzen dute, eta berehala agortzen dute euren litioa. Litio-7aren eta protoi baten fusioa helio-4 ko bi nukleo sortuz gertatzen da. Erreakzio honetarako behar den tenperatura hidrogenoaren fusiorako behar denaren azpitik dago. Masa baxuko izarren konbekzioak litioa izarraren bolumen osoan agortzen amaituko dela ziurtatzen du. Beraz, litioaren espektro lerroak nano marroi izateko hautagai batengan duen presentzia, benetan subestelar objektu bat dela adierazten duen adierazle indartsu bat da.
Baleen badia
Hego Polorako Amundsen espediziorako 1911n, Richard Evelyn Byrden 1928-1930 eta 1933-1935eko espedizioetarako eta Estatu Batuetako Zerbitzu Antartikoaren 1939-1941eko mendebaldeko baserako base bezala balio izan zuen izotzezko portu natural bat da.
Nano marroi
Litioaren proba
Litioaren erabilera hautagai diren nano marroiak masa baxuko izarretatik bereizteko litioaren proba bezala ezagutzen da, eta Rafael Rebolo, Eduardo Martin eta Antonio Magazzuk hasi zuten. Hala ere, litioa izar oso gazteetan ere ikusten da, oraindik ez baitute denbora nahikorik izan erabat erretzeko.
Izarrik astunenek, Eguzkiak kasu, litioa euren kanpo geruzetan ere atxiki dezakete, sekula litioa fusionatzeko adina berotzen ez direnak, eta hauen konbekzio geruza nukleoarekin nahasten ez dena, non litioa azkar agortuko litzatekeen. Izar handiago hauek nano marroietatik erraz bereizten dira euren tamaina eta argitasunagatik.
Facundo Conte
Facundo Conte, (Vicente Lopez, Argentina, 1989ko abuztuaren 25a), boleibolean lehiatzen den kirolari argentinarra da.
Psettina tosana
Psettina tosana Psettina generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Bothidae familian.
Nano marroi
Litioaren proba
Aitzitik, bere masa mailaren goiko muturrean dauden nano marroiak, gazteak direnean euren litioa agortzeko bezain beroak izan daitezke. 65 MJ baino gehiagoko masa duten nanoek, euren litioa erre dezakete 500 milioi urte dituztenean, eta, beraz, litioaren proba ez da perfektua.
Metano atmosferikoa
Izarrak ez bezala, nano marroirik antzinakoenak, batzuetan, denbora tarte oso luzeetan, euren atmosferek, objektu beroagoetan eratu ezin diren metano kopuru behagarriak bildu ahal izateko bezain hotzak dira. Honela baieztatutako nanoen artean Gliese 229B dago.
Facundo Conte
Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Facundo Conte, Santiago Danani, Luciano De Cecco, Agustín Loser, Bruno Lima, Nicolás Méndez, Ezequiel Palacios, Federico Pereyra, Cristian Poglajen, Martín Ramos, Matías Sánchez eta Sebastián Solé-k.
Nano marroi
Burdin euria
Burdin euria, konbekzio atmosferiko prozesuen zati bezala, nano marroietan bakarrik da posible, eta ez izar txikietan. Burdin euriaren ikerketa espektroskopikoak martxan jarraitzen du, baina nano marroi guztiek ez dute beti anomalia atmosferiko hau izango. 2013an, inguruko Luhman 16 sisteman B osagaiaren inguruan burdina duen atmosfera heterogeneoaren irudi bat lortu zen.
Masa baxuko nano marroiak masa altuko planeten aurrean
Izarrak bezala, nano marroiak modu independentean eratzen dira, baina, izarrak ez bezala, ez dute "pizteko" masa nahikorik. Izar guztiak bezala, bakarrik edo beste batzuetatik oso gertu ager daitezke. Batzuk, izarren inguruan orbitatzen dute, eta, planetek bezala, orbita eszentrikoak izan ditzakete.
Tamainari eta errekuntzari buruzko anbiguotasunak
Nano marroi guztiek Jupiterren erradio bera dute. Bere masa mailaren goiko muturrean (60-90 M J), nano marroi baten bolumena, nagusiki, elektroi degenerazio presioagatik gobernatzen da, nano zurietan bezala, tartearen beheko muturrean (10 M J), bere bolumena, nagusiki, Coulomben presioagatik gobernatzen da, planetetan bezala. Emaitza garbia, nano marroien erradioak, masa posibleen mailan % 10-15 soilik aldatzen direla da. Honen ondorioz, zaila izan daiteke planetetatik bereiztea.
Gainera, nano marroi askok ez dute fusiorik jasaten, masa tartearen goiko muturrean daudenak ere (60 M J baino gehiago) 10 milioi urte ondoren fusioa ez izateko bezain azkar hozten dira.
Bero-espektroa
X izpien eta infragorrien espektroak nano marroien adierazle dira. Batzuek x izpiak igortzen dituzte, eta nano "bero" guztiek modu adierazgarrian distiratzen jarraitzen dute espektro gorri eta infragorrietan planeta baten antzeko tenperaturetan hozten diren arte (1000 k baino gutxiago).