cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Surtauville
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Surtauville udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bekasi
Bekasi (Kota Bekasi) Indonesiako hiria da, Java uhartearen mendebaldean dagoena. Mendebaldeko Java probintziako bigarren hiririk handiena da, Bandungen ondotik. 210,49 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 2.334.871 biztanle zituen.
Belrain
Belrain Frantziako udalerria da, Meuse departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Belrain udalerrian erroldatutako biztanleak 46 ziren. Familiak 12 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak) eta 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 22 etxebizitza zeuden, 16 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 19 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 16 etxebizitza nagusietatik 15 bere jabearen bizilekua ziren eta 1 alokairuan okupaturik zegoen; 3 etxek hitu gela zituzten, 3 etxek lau zituzten eta 10 etxek bost zituzten. 12 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 9 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 7 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Belrain udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sabai-efektu
Sabai-efektuak esanahi zenbait ditu:
Saint-Affrique kantonamendua
Saint-Affrique kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. departamenduan dago, eskualdean. Guztira udalerri ditu eta  da bere hiriburua.
Benllech
, Galesko udalerri bat da, Anglesey uhartean. Anglesey kostaldeko ibilbidea eta Galesko kostaldeko ibilbidea udalerritik igarotzen dira.
2011ko erroldaren arabera 3.382 biztanle zituen.
Madison (Mendebaldeko Virginia)
Madison Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Boone konderrian kokatuta dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Kasu azterketa
Kasu-azterketa bereziki gizarte zientzietan erabiltzen den ikerketa-metodoa da, non pertsona, talde edo gertaera bat zehaztasunez aztertzen den, egoerari buruzko hipotesiak frogatu edo teoriak eratzeko.
Pedagogiaren ikuspegitik, kasu-azterketa i(ra)kaskuntza aktiboen ezaugarriak betetzen dituen metodologia edo estrategia da.
Langenberg (Ipar Renania-Westfalia)
Langenberg Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ballan-Miré
Ballan-Miré Frantziako udalerria da, Indre eta Loira departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Ballan-Miré udalerrian erroldatutako biztanleak 7.604 ziren. Familiak 2.888 ziren, horien artean 600 pertsona bakarrekoak ziren (216 bakarrik bizi ziren gizonak eta 384 bakarrik bizi ziren emakumeak), 1.016 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 1.080 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 192 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.088 etxebizitza zeuden, 2.918 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 40 bigarren erresidentzia ziren eta 130 hutsik zeuden. 2.523 etxeak ziren eta 558 apartamentuak ziren. 2.918 etxebizitza nagusietatik 2.116 bere jabearen bizilekua ziren, 760 alokairuan okupaturik zeuden eta 42 doan lagata zeuden; 30 etxek gela bat zuten, 198 etxek bi zituzten, 420 etxek hiru zituzten, 658 etxek lau zituzten eta 1.612 etxek bost zituzten. 2.364 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.199 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 1.527 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 5.003 ziren, horien artean 3.626 aktiboak ziren eta 1.377 inaktiboak ziren. 3.626 pertsona aktiboetatik 3.377 lanean zeuden (1.728 gizon eta 1.649 emakume) eta 249 langabezian zeuden (111 gizon eta 138 emakume). 1.377 pertsona inaktiboetatik 526 erretiraturik zeuden, 559 ikasten zeuden eta 292 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 308 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 6 janari enpresak ziren, 4 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 17 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 64 eraikuntza enpresak ziren, 45 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 13 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 15 finantziazio enpresak ziren, 14 higiezinen enpresak ziren, 41 zerbitzu enpresak ziren, 50 administrazio publikoko enpresak ziren eta 26 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 98 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 7 banku bulegoak, 1 funeraria, 6 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 autoeskola, 13 igeltseroak, 11 margolariak, 12 zurginak, 10 iturginak, 5 argiketariak, 10 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 7 jatetxeak, 7 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 11 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 3 harategiak, 1 liburu denda zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Ballan-Miré udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 603 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Ballan-Miré udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 534 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
El Grullo (udalerria)
El Grullo Mexikoko udalerri bat da. Jalisco estatuan kokatua dago. 2010ean 0 biztanle zituen 0 km²ko azaleran. Herriburua da.
Tarn et Causses kantonamendua
Tarn et Causses kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. departamenduan dago, eskualdean. Guztira udalerri ditu eta  da bere hiriburua.
Altamira
Altamira Bilboko auzoa da. Bilboko zortzigarren barrutian kokatuta dago, Basurtu-Zorrotzako distrituan alegia. Bilboko ipar mendebaldean, 1960ko hamarkadan eraki zen auzoa, Kobeta mendiaren pean. Auzoak 1.911 biztanle dauzka eta 15,37 hektareako azalera. Guztira 124 biztanle bizi dira hektareako.
Lif eta Lifthrasir
Eskandinaviar mitologian, Lif eta Lifthrasir (antzinako eskandinavieraz Líf ok Lífþrasir, bi hitzak bizitzarekin lotuak) Ragnarökean biziraungo duen gizaki bikote bakarra da, eta mundua birpopulatuko dute. Elkarrekin, Baldurrek gobernatutako euren jainko panteoi berria gurtuko dute. Bi gizaki dira, gizadi berria hasi eta jarraituko dutena, munduaren suntsipenari ihes eginez Yggdrasil zuhaitzaren zur barnean sakon ezkutatuz (batzuek Hodmimir basoan diote), non Surten ezpatak ez duen suntsipen ahalmenik.
Altamira
Auzoak malda ugari dauzka, mendi batean egoteagatik. Horrek arazo handiak sortzen ditu Altamirako biztanleen egunero bizitzan. Auzoa eraiki zenetik etxebizitza gehiago eraiki ez denez, biztanleria pixkanaka zahartuz doa, irisgarritasun arazoa handituz.
Garraio publikoa
Altamirako auzoaren kokalekuak, garraio publikoaren ezarpena oztopatu du urteetan zehar. Bilbobuseko 58. lineak Mintegitxueta eta Altamirako auzoak Bilboko Atxurirekin elkartzen ditu, Kobetabideraino igoz. Horrez gain, Termibus eta Basurtuko Ospitalea hurbiltzeko, 2005. urtean Bilbobusen 80. linea jarri zuen udalak.
Bachau
, Galesko baserri giroko herrixkae bat da, Anglesey uhartean. Cardiff hiriburutik 220,5 kilometrotara dago.
Hego Tiroleko nazionalismo
Hego Tiroleko nazionalismoa Hego Tirolerako (Italia iparraldeko eskualdea) autonomia sakonagoa edo independentzia osoa eskatzen duen mugimendu politikoa da. Autodeterminazio eskubidea aldarrikatzen du estatu berri bat sortu ahal izateko edota Austriako Tirolarekin bat egiteko.
Aurrekariak
Tirol historikoa konderri bat izan zen, gaur egun Austria eta Italiaren artean banatuta. Lurralde menditsua (Alpeetan dago), alemanez -gehienbat- mintzatzen dira bertako biztanleak. Lehenengo Mundu Gerraren amaieran (1918an) Austria-Hungariako Inperioaren barnean zegoen lurralde hori bitan banatu zen, Austria eta Italiaren artean. Gaur egungo Hego Tirola bigarren honen menpe geratu zen.
Italiako espantsionismoak XIX. mendearen bigarren erdialdean Hego Tirola bereganatu nahi zuen (argudio historizisten bidez), bertako errealitate linguistiko eta kulturalari muzin eginez. Anexionatu ondoren italiar jendearen inmigrazioa azkartu zen, eta kolono berriek lehenengo gune italieradunak sortu zituzten.
Benito Mussolini diktadoreak agintea eskuratu zuenean Hego Tiroleko italiazartze prozesua indartu zen, eskoletan alemanierazko hezkuntza debekatuz, toponimia aldatuz eta populazio-mugimenduak erabiliz (kolonoen bidez) lurraldeak bere jatorrizko hizkuntza eta kultura gal zezan.
Bigarren Mundu Gerraren ostean Italiako errepublika berriak jarreraz aldatu eta nolabaiteko autonomia eman zion eskualdeari; geroago, 1972an eta 1992an Italiako estatuak gaur egun Hego Tirolak duen estatutu berezia hitzartu zuen bertako agintariekin.
Alderdi abertzaleak
Südtiroler Volkspartei (Hego Tiroleko Alderdi Popularra, SVP) 1945ean sortu zen. Zentro-eskuinekoa eta abertzalea, autodeterminazioa eta Austriarekin batzearen aldekoa da. Hego Tiroleko alderdi abertzale zaharrena eta nagusia da, bertako erakundeetan ordezkaritza gehien duena (Hego Tiroleko udalerrien alkate gehienak SVPkoak dira). Europako Parlamentuan ere ordezkaritza izan du urte luzeetan.
1971ean SVPtik aldendutako militante batzuek Südtiroler Heimatbund (Liga Abertzalea) abian jarri zuten, alderdi independentista eta ezkertiarragoa.
1989an Südtiroler Heimatbund desegin eta Union für Südtirol sortzen da.
White konderria (Indiana)
White konderria (White County) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Monticello da. 2010eko zentsuaren arabera 24,643 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Hego Tiroleko nazionalismo
Alderdi abertzaleak
2007an Süd-Tiroler Freiheit (Hego Tiroleko Askatasuna) agertzen da, Austriako Tirolarekin bat egin nahi duena eta alemanaren estatus linguistikoa aldatu nahi duena, eskualdeko hizkuntza bakartzat hartuz. SVPren atzetik gobernu autonomoan ordezkaritza gehien duen alderdi abertzalea da. Europako Aliantza Askearen partaidea da.
White konderria (Indiana)
Geografia
White konderriak 131,747 kilometro koadro ditu. Horietatik 921 ura dira. Beste 130,827 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,7 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 24,643 pertsonetatik 24,216 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1,746 dira. 51 beltzak edo afroamerikarrak. 52 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 83 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 227 pertsonek kokatzen zuten.
Hego Tiroleko nazionalismo
Alderdi abertzaleak
Hego Tiroleko alderdi abertzaleek ez dute harremanik Italiako Lega Nordekin, Italiako iparraldean errepublika independente sortu nahi duen alderdiarekin, alegia
Eragina gizartean
Azken urteotan egindako inkestek agerian jartzen dute Hego Tiroleko biztanleen erdiak (%46) Italiatik banatzeko gogoa dutela
Vallon kantonamendua
Vallon kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. departamenduan dago, eskualdean. Guztira udalerri ditu eta  da bere hiriburua.
Artus Quellinus Zaharra
Artus Quellinus baita beste izen hauekin ezaguna Artus (Arnoldus) Quellijn, Artus Quellinus dut edo Artus Quellinus Zaharra. (Anberes, 1609ko abuztuaren 30a – Anberes, 1668ko abuztuaren 23a) flandriar eskultorea izan zen, barroko garaiko Hego Herbehereetako eskultore adierazgarrienetakoa, izan ere bere lanak Ipar Europa ko eskulturaren bilakaeran eragina izan zuen.
Bizitza
Artus Quellinus Zaharra artista giroko familia batean jaio zen. Aita Anberesko Erasmus Quellinus I.a eskultore ezaguna zen eta ama Elisabeth van Uden. Bere anaiak ere artista sonatuak izan ziren: Erasmus margolaria eta Hubertus grabatzaile eta margolaria. Arreba Cornelia, aitaren ikaslea izan zen Pieter Verbrugghen Adintsua eskultorearekin ezkondu zen.
Lyon-en Laureys Franck flandriar margolariarekin aritu izan zen eta bertan holandako Nicolaas van Helt Stockade grabatzailea eta holanda ko Jan Asselijn margolariarekin harremanak izan zituen.
Amsterdam-en lan ugari egin zituen, izan ere, 1650 urtez geroztik eta hamabost urtez, bertako udaletxeko lanetan aritu izan, Jacob van Campen arkitektoaren gidaritzapean. Egun Damgo Errege-erreginen Jauregia izenez ezaguna, eraikuntza hau eta batez ere bertako marmolezko dekorazioak, Amsterdamgo hainbat eraikinen eredu bihurtu zen. Amsterdamgo udaletxe honetan lan egin zuten hainbat eskultore, ospe handia izango zuten aurreratzean, besteak beste,  Artus Quellinus II.a, Rombout Verhulst, Bartholomeus Eggers, Gabriël Grupello, eta seguruenik Grinling Gibbons ere.
1658 urtean Anberesera itzuli zen eta bertan lanean aritu zen bere heriotza egunera arte.
Virandeville
Virandeville Frantziako udalerria da, Mantxa (departamendua)Mantxa departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 325 etxebizitza zeuden, 304 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 317 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 304 etxebizitza nagusietatik 233 bere jabearen bizilekua ziren, 67 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 12 etxek bi zituzten, 40 etxek hiru zituzten, 80 etxek lau zituzten eta 169 etxek bost zituzten. 191 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 112 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 165 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 525 ziren, horien artean 390 aktiboak ziren eta 135 inaktiboak ziren. 390 pertsona aktiboetatik 354 lanean zeuden (202 gizon eta 152 emakume) eta 36 langabezian zeuden (15 gizon eta 21 emakume). 135 pertsona inaktiboetatik 46 erretiraturik zeuden, 50 ikasten zeuden eta 39 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Virandeville udalerrian 326 unitate fiskal zeuden, 849,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.554 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 11 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 margolariak, 3 zurginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.
2000. urtean Virandeville udalerrian 31 nekazaritza-ustiategi zeuden, 627 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Alepes kleinii
Alepes kleinii Alepes generoko animalia da. Arrainen barruko Carangidae familian sailkatzen da.
Rheda-Wiedenbrück
Rheda-Wiedenbrück Alemaniako udalerria da. estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Guachinango (udalerria)
Guachinango Mexikoko udalerri bat da. Jalisco estatuan kokatua dago. 2010ean 0 biztanle zituen 0 km²ko azaleran. Herriburua da.
Viborg (Hego Dakota)
Viborg Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Turner konderrian dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
New Cumberland (Mendebaldeko Virginia)
New Cumberland Ameriketako Estatu Batuetako hiri bat da. Hancock konderrian kokatuta dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Yezidi
Yezidiak (batzuetan yazidi, jazidi edo ezidi izenez aipatuak; êzidîtî; يزيدي) kurduen komunitate etniko-erlijioso bat da. Haien erlijioa sinkretikoa da, eta zoroastrismoa eta Mesopotamiako erlijioak ditu oinarri. Irakeko iparraldeko Ninive probintzian bizi dira batez ere. Eskualde hura lehenago Asiriako hiria izan zen, eta Neo-asiriar inperioaren hiriburua. Armenia, Georgia eta Siriako komunitate txikiagoak gutxitu egin dira, askok Alemaniara zein Europako beste hainbat lekutara emigratu dutelako.
Yazidiek sinesten dute jainko bakar bat existitzen dela, munduaren sortzaile. Mundua sortzean zazpi «gorputz santu»ren edo —aingeruren— eskuetan jarri zuen zaintza. Haietan nagusia —goiaingerua— Melek Taus da, edo «Aingeru Pauma». Aingeru Pauma, munduaren agintea duena da, eragiten duena jendeari ona edo txarra gertatzea. Izaera anbibalentea du, eta haren jatorriaren mitoek ere hala diote, Jainkoaren faboretik urrundu zenean bere negarrarekin itzali baitzuen infernuko sua, Jainkoarekin berriro elkartu aurretik. Sinesmen hori harremanetan dago sufien Iblis aingeruaren mistizismoarekin. Sufien Iblisen tradizio honekin duten lotura dela eta, beste erlijio monoteista batzuetako jarraitzaileek diote Aingeru Pauma Satan bera dela,  eta horregatik mendeetan zehar inguruko beste fededunek jazarri izan dituzte, «deabrua gurtzeagatik». Yazidien jazarpena nozitu ohi dute gaur egungo Iraken ere, bai Saddam Husseinen gobernuarekin bai eta sunitar islamaren jarraitzaileen aldetik. 2014ko abuztuan Irakeko eta Sortaldeko Estatu Islamikoak yazidien aurkako jazarpena abiatu zuen, ISISek bultzatuta, Irak «arazteko» kanpainaren barruan.
Demografia
Historikoki yezidiak gaur egungo Irak, Siria eta Turkiako komunitate lokaletan bizi izan dira, baita zenbaki txikiagoan Armenia eta Georgian ere. Hala ere XX. mendean aldaketa demografiko handia izan dute eremu hauek, eta euren aldetik migrazio handiak. Honen ondorioz populazio zenbatespenak ez dira argiak hainbat eskualdetan, eta estimazio orokorra ere oso aldakorra da.
Yezidien gehiengoa Iraken bizi da, Irakeko gutxiengo garrantzitsu bat osatzen dutelarik. Estimazioak oso aldakorrak dira, gutxienez 70.000 direlarik eta gehienez ere 500.000. Batez ere Ninive probintzian bizi dira, Irakeko iparraldean. Bi komunitate handienak Al-Shikhanen daude, Mosuleko iparekialdean, eta Sinjarren, Siriako mugan, Mosuletik 80 kilometrora. Shekhanen dago Sheikh Adi ibn Musafirren tenplua, Lalishen. XX. mendean zhear Shekhaneko komunitateak Sinjarreko komunitate kontserbadorearen aurkako lehian egon da. Profil demografikoa ziurrenik nabarmen aldatu da Irakeko Gerra hasi zenetik 2003an eta Saddam Husseinen gobernuaren amaierarekin.
Yezidiak Sirian batez ere bi komunitatetan bizi dira, bat Al-Jazira eremuan eta bestea Kurd-Dagh eremuan. Zenbatek osatzen duten komunitatea jakitea oso zaila da. 1963an estimatzen zen 10.000 bat kidek osatzen zutela, zentsu nazionalaren arabera, baina 1987ko zentsuan kopurua ez zegoen eskuragarri. Gaur egun 12.000tik 15.000ra direla kakulatzen da, nahiz eta komuniatearen erdiak 1980ko hamarkadatik hona emigratu duela kalkulatzen den. Irakeko Gerratik ihesean heldutako 50.000 yazidi errefuxiatuek zentsua egitea oraindik gehiago zailtzen du.
Turkiako Yezidien komunitatea XX. mendean zehar nabarmenki beherantz joan da. 1982an 30.000 baino ez ziren eta 2009an 500. Turkiako Yezidi gehienek Europarako bidea hartu dute, batez ere Alemaniara. Bertan geratzen direnak euren eremu nagusia den Tur Abdinen bizi dira. Georgia eta Armeniako komunitateen tamainaren estimazioak aldakorrak dira, baina nabarmenki joan dira beherantz azken urteotan. Georgian 30.000tik 5.000ra igaro zen 1990ko hamarkadan. Armeniako zenbakiak egonkorragoak direla ematen du; 40.000 bat Yazidi egon daitezke gaur egun Armenian. Georgia eta Armeniako Yazidi gehienak gaur egun Errusian bizi dira, non 31.273ko biztanleria ematen zuten 2002ko zentsoan.
Maza emigrazio honen ondorioz diaspora handia sortu da munduan zehar. Nabarmenena Alemanian kokatuta dago, non kalkulatzen den 40.000 yazidi baino gehiago bizi diren. Gehiengoa Turkiatik dator eta, azken aldian, Iraketik. Alemanian batez ere Ipar Renania-Westfalian eta Saxonia Beherean bizi dira. 2008tik aurrera Suedian talde handi bat ere bizi da, 2010ean 4.000 kide zituena, eta komunitate txikiagoa dago Herbeheretan. Diasporako talde nabarmenak daude ere Belgika, Danimarka, Frantzia, Suitza, Erresuma Batua, Ameriketako Estatu Batuak, Kanada eta Australian; guztira beste 5.000 bat kide daude herrialde hauetan.
2007ko abuztuan 500 bat yazidi hil zituzten Qahtaniyako atentatuetan, Irakeko Gerra hasi zenetik egondako eraso suizidarik handiena. 2009ko abuztuan beste 20 hil zituzten eta 30 zauritu izan ziren eraso suizida bikoitz batean Irakeko iparraldean. Horretan bi erasotzaile suizidek Sinjarreko kafetegi bati eraso egin zioten, Mosuleko mendebaldean. Sinjarren bizi diren asko Yazidiak dira.
Salafiestez osatutako Estatu Islamikoa, Yazidiak deabruaren jarraitzaile izendatuta, euren aurkako eraso militarra abian jarri zuen 2014ko abuztuan. Sinjar hartuta eta Peshmergak kaleratuta, 50.000 bat Yazidi mugiarazi zituzten Sinjar mendietara. Heriotza mehatxua jaso ostean, mendietan janari eta urik gabe egonda, gosez hiltzeko arriskua zuten, eta euren eskariak nazioarteko medioen kobertura izan zuen, nazioarteko laguntza jasoz. Barack Obamak airetik janaria eta ura botatzea baimendu zuen, adibidez. Laguntza hau 2014ko abuztuaren 7an iritsi zitzaien, eta ondoren Erresuma Batuko Royal Air Forcek ere laguntza bera eman zien. Londresen egindako emergentzia bilera batean Australiako lehen ministro Tony Abbottek ere nazioarteko komunitateari eskatu zion laguntza humanitarioa ematea. NBEk Estatu Islamikoak sortutako 500.000 iheslari eta errefuxiatuei laguntza eman zien, euren artean Yazidiak. Europar Batasunako estatuek Peshmergei armak ere bidali dizkiete. Nahiz eta tropa kurduek lortu zuten milaka batzuk salbatzea korridore humanitario bat irekiz, Tigris ibaia zeharkatuz Siriara, ehunka gorpu geratu ziren Sinjar mendietan. . Operazio hauetan Peshmergez gain PKKk ere hartu zuen parte.
Jatorria
Yezidiek euren burua Êzidî edo Êzîdî deitzen dute, eta leku batzuetan Dasinî, nahiz eta hau leinu izen bat baino ez den. Ikerlari batzuek uste dute izena Antzinako Iranierako yazatatik datorrela (izaki dibinoa), baina yezidiek uste dute euren izena Yezdan edo Êzid hitzatik datorrela "Jaungoikoa", ukatuz Omeiatar Kalifa-herriko Yazid I.atik datorrela, Eziko sultana. Yezidien erlijio praktikak kurdueraz egiten dira, eta gehienek Kurmanjîa hiz egiten dute, Bashiqa eta Bahazanekoak kenduta, arabiera hitz egiten dutela. Ahoz transmititutako kultura guztiaren hizkuntza Kurmanjîa da.
Erlijio-sinismenak
Yezidiak monoteistak dira, Jaungoiko bakarrean sinisten dute. Jaungoiko honek mundua sortu zuen eta berarekin kezkatzeko Heptada edo zazpi Izaki Sakratu jarri zituen, batzuetan aingeru gisa izendatuak edo heft sirr (Zazpi Misterioak). Euren artean nagusia Melek Taus da, Aingeru Pauma.
Yezidismoa ez da beste erlijio baten moldaketa, baina Ekialde Hurbileko beste hainbat erlijioetako gaien moldaketa dauka barnean. Yezidismoaren kosmologiak Zoroastrismoaren aurreko Iraneko jatorria du, baina yazidismoaren barruan ere antzinako naturaren idolatria agertzen da, hala nola kristautasuna, gnostizismoa, islama eta judaismoarenak ere. Zapizko aingeruak Jaungoikoaren emanazioak dira eta Jaungoikoaren argiz osaturik daude. Jaungoikoak bere ekintza gehienak heptada honen eskuetan uzten du, eta beraz erlijio deistikoa da.
Allisonen arabera "Kurdistaneko yezidiak izendatzeko hitz asko erabili dira, baina nabarmena da 'deabruaren-gurtzaile' terminoa, bai inguruan sinpatiarik ez ditenen artean, bai eta Mendebaldean faszinazioa erakusten dutenen artean. Epiteto sentsazional hau ez da bakarrik iraingarria yezidientzat eurentzat, gainera guztiz faltsua da." Yezidiak ez direnek asoziatu izan dute Melek Taus Shaitanekin, baina yezidiek hau iraingarri deritzote eta ez dute izen hori ere adiearzten.
Encyclopedia of the Orienten arabera:
Baina Tawûsê Melek askotan agertzen da identifikatuta bai musulman bai kristauen aldetik Shaitan edo Satan bezala. Yezidiek uste dute ez dela gaizkiaren iturburua, baizik eta goiaingeruen burua, ez eroritako aingeru bat. Ezin dute publikoki Shaitan izena esan. Sinisten dute gaizkia pertsonen bihotzean eta espirituan dagoela, eta ez Tawûsê Meleken.
Kitêba Cilwe edo "Iluminazioaren Liburua"k biltzen ditu, euren sinismenean, Melek Tausen hitzak, eta hori litzateke yezidien sinismenen liburua. Bertan agertzen denez gauza onak eta txarrak banatzen ditu, ardurekin batera, eta ez dagokio Adanen arrazari bere erabakiak zalantzan jartzea. Sheikh Adik uste zuen Melek Tausen ispiritua eta berea berdina zirela, eta bera zela horren errenkarnazio bat. Honakoa esan zuela idatzia dago:
Yezidien kreazioaren mitoa ez da judaismo, kristautasun eta Islamaren berdina. Eurek uste dute Jaungoikoak lehenengo Tawûsê Melek sortu zuela bere iluminaziorako (Ronahî) eta ondoren beste sei goiaingeruak sortu zituen. Jaugoikoak eskatu zion Tawûsê Meleki ez izateko beste ezelako izakiren azpitik. Ondoren Jaungoikoak beste goiaingeruak sortu zituen eta berari hautsa (Ax) Lurretik (Erd) ekartzeko eskatu zien, Adanen gorputza egiteko. Ondoren Adani bizitza eman zion bere arnasarekin eta goi-aingeru guztiei eskatu zien Adanen alde egiteko. Melek Taus ez beste guztiek men egin zioten. Jaungoikoari erantzunez Melek Tausek esan zion, "Nola jarriko naiz beste edozein izakiren azpitik! Zure iluminazioaren parte naiz eta Adan hautsez osatua dago." Yezidiek uste dute, beraz, Melek Taus dela Jaungoikoaren ordezkaria Lurraren aurrean, eta Lurrera jaisten dela Nisaneko (Apirila) lehen asteazkenean. Euren ustetan Jaungoikoak egun horretan sortu zuen Melek Taus, eta hor ospatzen dute Urte Berria. Yezidiek uste dute Adanen azpian jartzeko agindua froga bat baino ez zela, izan ere Jaungoikoak nahi badu zerbait gertatzea, hala gertatuko da (Bibe, dibe). Hau da, Jaungoikoak egin zezakeen Melek Taus Adanen azpian jarraraztea, baina Melek Tausek aukera izan zuen erabakitzeko, froga bat bailitzan. Beraz Tawûsê Melek gurtzea bere natura goren eta maiestatikoa onartzea da. Ideia honi "Sublimearen Jakintza" deitzen diote (Zanista Ciwaniyê). Şêx Adîk Tawûsê Meleken istorioa zuzenean ikusi zuela sinisten dutenez, beraren hitzean ere sinisten dute. .
Yezidien sinismenen gako nagusietako bat da Adanen ondorengoak direla bere seme Shehid Bin Jeren aldetik, baina ez Evaren aldetik. yezidiek uste dute bai ongia bai eta gaizkia existitzen direla pertsonen buruan eta ispirituan. Gizakien esku dago, euren kasa, zein bide hartu erabakitzea. Bide honetan Melek Taus gurtzea beharrezkoa da, berak ere aukera bera baitzuen Jaungoikoaren aldetik.
Yezidien liburu sakratuak Kitêba Cilwe (Errebelazioen Liburua) eta Mishefa Reş (Liburu Beltza dira. Hala ere ikerketek diote bi liburu hauen eskuizkribuak lehenengoz 1911 eta 1913an idatzi zirela, eta ez-yezidiak izan zirela euren egileak, interesa zuten mendebaldeko bidaiari eta ikerlarien interesa asetzeko; bertan dagoen materiala, hala ere, benetan tradizioetan oinarritua dago. Baliteke benetan testuak existitu izana, baita izen honekin ere, baina euren jatorria iluna da. Benetan muinean dagoena eta gaurdaino iritsi dena euren ereserkiak edo qawlak dira; hauek ahozko literatura dira, historian zehar transmititua izan dena, eta gaur egun idazten ari direnak erlijioaren idatzi tradizionalak manten daitezen. Qawl hauek erreferentzia kriptikoak dira eta normalki čirōks edo istorioak behar dituzte, euren kontakizunaren kontestua ulertzeko.
Yezidiek bi elementu nagusi dituzte euren sinismenean: a) erlijioaren purutasunarekiko kezka eta b) metempsikosisan sinistea. Lehenengoa kasta sisteman adierazten da, janariaren inguruko legeetan eta yezidien komunitatean bizitzeko hobespenean, eta bizitzan zehar dauden hainbat tabuetan. Bigarrena Zazpi Izaki Sakratuak noizbehinka errenkarnatzen direla sinistean datza, gizaki forma hartuz, koasasa deitzen den fenomenoan.
Berraragiztapena yezidien beste arimen artean ere sinismenen parte da. Ahl-e Haqqek egiten duten bezala, yezidiek janzkeraren aldaketa prozesu batekin eratzen dute bere metafora, eta kiras guhorîn deitzen dute. Izpirituaren purifikazioa ere eman daiteke behin eta berriz komunitate eta sinismen berean berraragiztatuz, baina eten daiteke bertatik kanporatua izaten bazara; hau da gerta daitekeen gauzarik okerrena, izan ere izpirituaren progresoa gelditzen da eta ezin da berriro itzuli konbertsio bidez federa. Betiereko berraragiztapenaren kontzeptuarein batera Yezidien teologiak zerua eta infernua ere sartzen ditu, baina infernua desagertuta dago.
Otoitza
Yezidiek egunero bost errezu egiten dituzte: Hala ere yezidi gehienek horietatik bi bakarrik egiten dituzte, eguzkia atera eta sartzen denekoa.
Errezoan ari direnek euren aurpegia Eguzkiaren norabidean jarri behar dute eta eguerdian Lalishera begira jarri behar dira. Otoitza horretan hainbat ikur egin behar dituzte, gona sakratuaren (kiras) lepo borobila (gerivan) musukatzea bezala. Otoitza ezin da egin kanpotarrik baldin badago eta beti eguzkiari begira egiten dute. Asteazkena da egun sakratua, baina larunbata da atsedenerako eguna. Abenduan ere hiru eguneko baraua egiten dute.
Antolaketa
Yezidien jendartea hierarkikoa da. Lider sekularra emir edo printzipe hereditario bat da, eta sheikh edo nagusi batek zuzentzen du erlijioaren jerarkia. Yezidiak estriktoki endogamoak dira; dauden hiru kasta ezberdinetako kideek (murid, sheikh eta pir) euren artean bakarrik ezkontzen dira, eta kastatik kanpo ezkontzea heriotz zigorrarekin ordaintzen den bekatua da, ohorea bakarrik heriotzarekin berreskura daitekeena.
Gaur egungo mundu osoko yezidien emir hereditarioa Tahseen Said printzea da.
Erlijio liderra, edo Baba Sheikh, Khurto Hajji Ismail da.
Jaialdiak
Yezidien Urte Berria udaberrian egiten da, apirileko lehenengo asteazkenean, ekinozioa baino beranduago. Emakumeek negar egiten dute hilerrietan, eta Qewalsen musikarekin laguntzen da, baina orokorrean poza egoten da: dehol (danborra) eta zorna jotzen dira, dantza egiten da eta janariak komunean egiten dira, eta arraultzak dekoratzen dira.
Era berean, Tawaf herrian, bertako tenpluko patroiaren ohorez jaialdi bat antolatzen dute, musika sekularrarekin, dantza eta janariarekin. Gainera musika sakratua ere jotzen da.
Tawûsgeran jaialdia ere garrantzitsua da, non Qewalak eta beste erlijio agintari batzuek yezidien herriak bisitatzen dituzten, senjaq bat eramanez, Tawûsê Melek sinbolizatzen duten pauma baten irudi sakratuak eramanez. Hauek gurtzen dituzte, diru-laguntzak eskatzen dira, eta ur sakratua ematen da sermoien ostean.
Erromesaldia
Cejna Cemaiya edo "Asanbladaren Baraualdia" da yezidi xeheentzat jaialdirik handiena eta zazpi egunez biltzen dira Lalishen. Erromesak bertaraino joaten dira, kontaktu soziala egiten da eta identitatea indartzeko balio du. Zezen baten sakrifizioa egiten da Şêx Shamsen tenpluan eta sema praktikatzen da. Lalishen hainbat leku sakratu daude, baita beste sinismen batzuk dituztenentzat ere.
Posible bada yezidi guztiek bizitzan behin joan behar dute Lalishera, eta inguruan bizi direnak saiatzen dira urtean behin joaten, Elulen 23tik (Iraila) Tishreiren 1era (Urria). Ospakizunan zehar yezidiek bainua hartzen dute errekan, Melek Tausen irudiak garbitzen dituzten eta ehunka argi pizten dituzte Şêx Adî eta beste saintu batzuen hilobietan. Zezena sakrifikatzen dutenez mitraismoarekin lotu dituzte. Zezenaren sakrifikiozarekin udazkenaren etorrera ospatzen da eta neguan euria egin dezala eskatzen dute, udaberrian, urte berriarekin batera, bizitza berriro ager dadin. Astrologian zezena Tishrei hilabetearen sinboloa da.
Purutasuna eta tabuak
Yezidiak kezkatuta daude euren erlijioaren purutasunarekin, eta ez dituzte batzen elementuak inkonpatibleak direla uste badute: hau kasta sisteman erakusten dute, baina baita ere bizitzan zeharreko beste tabu batzuetan. Exogamia edo erlijio-gizonak iraintzea oso bekatu larriak dira.
Lurra, Airea, Sua eta Ura elementuen purutasuna ere hainbat taburekin babesten da, adibidez ezin da txistu egin lurrean, uran edo suan. Batzuek ez dute gomendatzen txistu egitea edo ur beroa botatzea lurzoruan, uste dutelako izpirituak eta arimak irainduak edo minduak senti daitezkela likidoak ematen badie. Iraneko antzinako kezkak ere agertzen dituzte, gorputzeko iraizketa, ilea eta hileroko odolarekiko.
Villefranche-de-Rouergue kantonamendua
Villefranche-de-Rouergue kantonamendua Frantziako kantonamendu bat da. departamenduan dago, eskualdean. Guztira udalerri ditu eta  da bere hiriburua.
Yezidi
Purutasuna eta tabuak
Yezidiak ez direnekin denbora luzez egotea kutsadura dela ere pentsatzen dute. Antzina yezidiek ez zuten zerbitzu militarra egiten, horrek musulmanekin egotera behartuko lituzkeelako, eta ezin zuten ez edateko edo mozteko tresnarik partekatu atzerritarrekin. Ez dute uhaza mota bat hartzen, bere izena koas delako eta horrek koasasa hitz sakratuaren antza duelako. Mosuletik gertu hazten den uhaza baten aurkako sentimenduak dituzte, giza zaborrarekin fertilizatzen baita eta horrek jateko txarra egiten duela uste dutelako. Hala ere 2010an BBCn egindako elkarrizketa batean autoritate yezidi batek esan zuen yezidiek nahi zutena jan zezaketela, baina erlijio-gizonek ez zituztela berdura batzuk jaten (aza barne) "gasak sortzen dituelako".
Ohiturak
Yezidiak batez ere monogamoak dira, baina nagusi batzuk poligamoak dira, emazte bat baino gehiagorekin. Yezidiak endogamoak dira, leinuen artean ez dago ezkontza gurutzaturik eta ez dute erlijio konbertsioa onartzen ezta beste kurdu batzuekin ere. Esaten dute Adanen ondorengoak direla, baina ez Evarenak.
Pertsona baten aurkako neurririk gogorrena kanporaketa da, honek eskumikatzea dakarrelako eta arima betirako kanporatzen delako.
2007an, ohorearen aurkako delitu bat dela eta Du'a Khalil Aswaden lapidazoa gertatu zen. Mundu osoan zehar agertu zen albistetan.
Fresnoy-en-Gohelle
Fresnoy-en-Gohelle Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Fresnoy-en-Gohelle udalerrian erroldatutako biztanleak 249 ziren. Familiak 90 ziren, horien artean 13 pertsona bakarrekoak ziren (9 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 30 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 43 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
91 2007an zeuden etxebizitza guztiak familien etxebizitza nagusiak ziren. 89 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 91 etxebizitza nagusietatik 76 bere jabearen bizilekua ziren, 13 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek hiru zituzten, 19 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 77 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 36 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 51 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 183 ziren, horien artean 123 aktiboak ziren eta 60 inaktiboak ziren. 123 pertsona aktiboetatik 118 lanean zeuden (61 gizon eta 57 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 60 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 10 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen eta 1 argiketaria.
2000. urtean Fresnoy-en-Gohelle udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 198 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Guadalajara (udalerria)
Guadalajara Mexikoko udalerri bat da. Jalisco estatuan kokatua dago. 2010ean 0 biztanle zituen 0 km²ko azaleran. Herriburua da.
Bankuaren gerra
Bankuaren gerra (ingelesez Bank War) Estatu Batuetan izandako gatazka politiko-finantzarioa izan zen, 1832-1837 bitartean Andrew Jackson presidentearen agintaldian gertatua. Gatazka horretan, Jacksonen aldeko errepublikarrek (demokratek) eta Estatu Batuetako Bigarren Bankuko finantza gizonek elkarren kontra jardun eta, ondorioz, banku hori bertan behera geratu zen, eta Andrew Jackson garaile atera. 1913 arte ez zuten lortu nazioarteko mailegari eta finantza gizonek Estatu Batuen finantzen jabetza berriz eskuratzea, Erreserba Federala sortuz (Estatu Batuetako Hirugarren Bankua). Estatu Batuen izaeraren inguruko lehiaren aldetik, jeffersondar eta hamiltondar ikuspuntu desberdinek talka egin zuten.
Aurrekariak
Estatu Batuetako Bigarren Bankua Estatu Batuen banku ofiziala zen, diruaren jaulkitzailea eta, beraz, haren gaineko eskumenduna. Estatu Batuetako Lehenengo Bankuak 1791tik 1811ra iraun zuen, baina gobernuak ez zion baimena berritu. Hala ere, Rothschild familiako finantzari boteretsuek (Londresen oinarrituak) mehatxu egin zieten Estatu Batuetako agintariei Ingalaterraren bitartez, eta gerra piztu zen. 1816an, Estatu Batuak Ingalaterrarekin izandako gerran zorpetu ondoren, finantzaren handikiek (Rothschild nazioarteko familia boteretsuaren agente bat, Nicholas Biddle, buru zutela) dolarra jaulkitzeko 20 urteko baimena eskuratu zuten, 1836 arte.
Jackson eta Bankua, elkarren aurka
1829 hasieratik, Jackson zen presidente, eta Louis McLane Diruzaintza Idazkari, Londresen enbaxadore-lanetan ibili eta itzuli berritan. McLanek lotura estua zuen Bankuaren presidente Nicholas Biddlerekin, baita Londreseko Baringsekin ere. Bada, McLane tematuta zegoen Bankua salbatzearekin, eta zirriborro bat prestatu zion Jacksoni 1832 urtearen hasieran, Bankuari garrantzi txikiko aldaketa batzuk egin eta baimenaldia (1836an bukatzekoa) berritzeko. Presidentearen Urteko Adierazpenaren zirriborro horrek, azken batean, kongresuaren baitan uzten zuen Bankuaren patua erabakitzeko ahalmena.
Kongresuko eztabaidan, Jacksonek gobernuak gehiengoaren interesak babesteko daukan betebeharra defendatu zuen, eta gutxiengo aberatsak eta boteretsuek gobernua beren alde bihurritzeko daukaten joeraz ohartarazi. Aldiz, Kongresua ez zuen bere alde izan, eta onartu egin zuen Bankuari baimena berritzea (1832ko uztailaren 3a). Ez zen falta izan eroskeriarik bozketetan, Karolina Iparraldeko kongresu-kide Samuel Price Carsonena adibidez, Bankuaren kontrako garbia, baina Bankuaren 20.000 dolarreko kreditu baten truke bere botoa aldatutakoa. Taneyk giza gogoaren ahuldadearen eta Bankuak demokraziari ekartzen omen zion ustelkeriaren adierazgarritzat jo zuen kasu hori.
Jackson erabat asaldatu zen Kongresuaren eta Senatuaren erabakiarekin, eta erabaki exekutibo ausarta (baina oso eztabaidagarria) hartu (1832ko uztailaren 10a): betoa jartzea eta, era horretan, Bankuaren baimena ez berritzea. Tentsio horretan, 1832ko abenduko hauteskundeetarako lehia hasi zen.
Gobernuaren une erabakigarria
1832ko abenduan, Jackson berriz izan zen hautatua, oraingoan goiburu garbi bat aldean hartuta: "Jackson bai, Bankurik ez!". Hauteskundeen ondoren indarberrituta, Jacksonek erabaki sendoa hartu zuen 1833an, bere laguntzaile Francis Preston Blairrek Bankuak (Biddlek) gobernuaren ondasun publikoak gobernuaren kontra erabiltzen zituela baieztatu ondoren. Gobernuaren ondasun publikoak Estatu Batuetako Bigarren Bankutik ateratzeko agindu zion Louis McLane bere Diruzaintza Idazkariari, dirua "herriari bueltatzeko" eta estatuen artean banatzeko, ahalmen hori berriz gobernuaren eskuetan jartzeko alegia. Bankuaren, Kongresuaren eta nazioarteko kapitalen kontrako bataila orokorrean, Filadelfiatik Parisera, Jacksonek Amos Kendall, F.P. Blair eta Andrew Jackson Donelson iloba hartu zituen konfiantzazko bidelagun (the Kitchen Cabinet).
Alepes melanoptera
Alepes melanoptera Alepes generoko animalia da. Arrainen barruko Carangidae familian sailkatzen da.
Bankuaren gerra
Gobernuaren une erabakigarria
Bankuaren erroak luzeak ziren, ordea, eta McLanek (bankua erreformatzearen, ez kentzearen aldekoa) uko egin zion presidentearen agindua betetzeari. Orduan, Jacksonek McLane kargugabetu zuen, eta William J. Duane filadelfiarra jarri, ustez Bankuaren aurkako irmoa (1833ko ekainaren 1a), baina zalantzak gogoa lausotu zion Duaneri ere, Kongresuari kontsultatu behar zitzaiola argudiatuta. Hala ere, Jacksonen erabakia irmoa zen, kosta ahala kosta.
Duanek uko egin zion dimisioa emateari, postua berea zelakoan; Jacksonek, berriz, ministroa presidentearen beso exekutiboa zela ("a secretary, sir, is merely an executive agent, a subordinate"). Duaneren ukoarengatik asaldatuta, Jacksonek Duane kargugabetu zuen 1833ko irailaren 23an. Roger B. Taney fiskal nagusia jarri zuen bere ordez. Asmoa gobernuaren Bankuko gordailuak urriaren 1ean ateratzen hastea zen.
Jackson poz batean zen, baina aurrez aurre talka egin zuen orduan finantza gizonekin hil ala biziko borrokan. Bankuko presidente Nicholas Biddlek mehatxu egin zuen ekonomia uzkurtuko zuela, dirua jaulkitzeari utziz, maileguak bueltatzeko aginduz eta maileguak emateari uko eginez. Ondorengo adierazpen hau ere egin zuen Filadelfian egindako bilkuran, 1833ko urriaren 7an:
Hartara, Jacksonen gobernuaren kontrako erreakzioa eragingo zuelakoan, Biddleren neurriek finantzetako izua zabaldu zuten gizartean: ekonomiak behera egin zuen larriki. Bankuak politikarien soldatak eteteko mehatxua ere egin zuen. New Yorkeko ordezkaritza batek Jacksonengana jo zuen, bere erabakian atzera egin eta bizi zuten porrot finantzariotik ateratzeko. Jacksonek Nicholas Biddlengana zuzendu zituen, konponbidea bere eskuetan zegoelakoan ("Biddlek dauka diru guztia"). Beste estatu batzuetako ordezkariak ere hartu zituen, baita guztiei garbi utzi ere ez zituela ondasun publikoak Bankuan berrezarriko. Adierazi zuenez, "Espainiako hamar inkisizioren torturak pairatuko ditut lehenago", ondasunok Bankura berriz sartu edo bere baimenaldia berritu baino. Jacksonen kontrako heriotza-mehatxuko eskutitzen artean, 1833ko abenduaren 3an, A.J. Donelsonek gordailu publikoak Bankutik ateratzen bukatu zutela jakinarazi zion Kongresuari. Denek, Senatuak (26 alde eta 20 kontra) eta prentsak ere tartean, Jacksonen kontra jo zuten, zentsura mozio baten bitartez (1834ko martxoaren 26an). Jacksonen posizio exekutiboa, Kongresuaren kontrakoa, ez zen arriskurik gabea, kolokan jar baitzitzakeen bere errepublikar babesak eta printzipioak. Hala ere, Jacksonen esanetan, Kongresua Bankuak erosita zeukan, eta Jackson bera omen zen zuzenean estatubatuar herriaren aurrean erantzule.
Zorionez Jacksonentzat, Pennsylvaniako gobernari George Wolf bere alde atera zen, Bankuaren erabakia gaitzetsita. Jackson, orduan, honela zuzendu zen Bankuaren jabeen kontra:
Bankuaren eta Biddleren gainbehera
Biddlek ekonomiaren kontra jotzeko 1833an egindako ahaleginak kontrako ondorioa izan zuen 1834an: bere ospea makurtu zuen, baita Estatu Batuetako finantzen eta ekonomiaren zentro askotan ere. Ia ezustean, 1834ko apirilean 4an, lehen egindakoaren kontrako norabidea hartu zuen Kongresuak: dirua jaulkitzeko Bankuaren baimena, 1836an amaitzekoa, kentzearen alde bozkatzea (134 alde eta 82 kontra). Gainera, ikerketa batzorde bat eratzea erabaki zuen, ekonomiaren beheraldian Bankuak erantzukizunik izan ote zuen argitzeko. Jackson lorian zen, bere hitzetan:
Orduan, Bankuak (Biddle buru zuela) uko egin zion agintari publikoei bere dokumentuak eta erregistroak auditatu eta aztertzen uzteari, baita Washingtonen ikerketa batzordearen aurrean deklaratzeari ere. 1834rako, Bankuaren patua erabakita zegoela zirudien. 1835ean, Jacksonek gobernuaren kanpo zorra kitatzea lortu zuen (1835eko urtarrilaren 8a), harrezkero Estatu Batuetako gobernu batek inoiz ez lortutakoa.
Aldiz, astebete batzuk geroago, 1835eko urtarrilaren 30ean, Richard Lawrence ingelesak Jacksonen kontrako hilketa ahalegina egin zuen. Erotzat jo eta eroetxe batean sartu zuten denbora batez. Behin askatuta, ordea, lagunei aho beroaldi batean adierazi zien Europako gizon boteretsuek babesten zutela.
Ondorioak
1836ko otsailean, Estatu Batuetako Bigarren Bankua Pennsylvaniako legearen peko beste banku pribatu bat bihurtu zen. 1839an, ordainketak eten zituen, eta 1841ean likidatua izan zen. Hala ere, Bankua garaituta, ez ziren gauzak baretu ekonomian eta politikan. Lurraren eta burdinbidearen gaineko espekulazioa zabaldu zen eta, gainera, Atlantiko itsasoaz bestaldeko erreakzioa ekarri zuen. Londresek Estatu Batuekiko salerosketak murriztu zituen, ordainketa-baldintzak zorroztu, eta inbertsioak eten zituen (ordurako Ingalaterrako Bankua Rothschild familiaren eskuetan zegoen). 1837ko izua piztu zen, askok Jacksoni leporatutakoa, estatuaren diru-funtsak Bankutik atera behar ez zituelakoan. 1841erako bere txarrena emana zen, eta ekonomia suspertuz joan zen.
Estatu Batuetako Bigarren Bankuaren finantzen nagusitasuna estatuetako bankuetara pasa zen eta, beraz, bankari handiek banku horietara zuzendu zituzten oraingoan boterea metatzen joateko ahaleginak. 1837an, Europatik August Belmont heldu zen Estatu Batuetara N M Rothschild & Sonsen agente-lanetan, egoera nazioarteko finantzari-familiaren alde berrezartzera.
Andrew Jacksonek bere bizitzako balentria handienaz galdetuta, honela erantzun zuen: "Bankua hiltzea!" (I killed the Bank). Bere ondorengoak, Martin Van Burenek, Jacksonen banku-politikari eutsi zion, eta zorrean oinarritutako banku monopolio pribatua baztertu zuen.