cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vladimir Markovnikov
Vladimir Vasilievitx Nahuel Markovnikov (Влади́мир Васи́льевич Марко́вников); Kniaginino, greg./abenduaren 13ajul. - Mosku, greg./urtarrilaren 29ajul.) errusiar kimikaria izan zen. Butlerov, Erlenmeyer, Baeyer eta Kolbe-ren ikasle, eta Odesako Unibertsitateko irakasle izan zen. Petrolioaren kimikari buruz garrantzi handiko lanak egin zituen, eta kimikako hiru lege eman zituen:
Azken legeari Markovnikoven legea esaten zaio.
Jon Ander Garrido
Estatistikak
''2019ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.''
Saint-Bonnet-le-Froid
Saint-Bonnet-le-Froid Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Bonnet-le-Froid udalerrian erroldatutako biztanleak 235 ziren. Familiak 100 ziren, horien artean 38 pertsona bakarrekoak ziren (21 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 29 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 29 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 172 etxebizitza zeuden, 106 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 47 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 128 etxeak ziren eta 45 apartamentuak ziren. 106 etxebizitza nagusietatik 69 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 15 etxek bi zituzten, 19 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 80 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 47 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Saint-Bonnet-le-Froid udalerrian 88 unitate fiskal zeuden, 209 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.519 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 zurgina, 1 ile apaindegia, 5 jatetxeak eta 1 tintoreria.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 harategi zen, 1 etxerako tresna denda zen, 1 altzari denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Saint-Bonnet-le-Froid udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 105 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Elbridge (New York)
Elbridge  New York estatuko herri bat da. Onondaga konderrian kokatua dago. 2010ean 1,058 biztanle zituen, 2.92 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 2403
NGC 2403 galaxia espiral bat da, Camelopardalis konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Retroculus lapidifer
Retroculus lapidifer Retroculus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Gorka Márquez
Gorka Márquez (Bilbo, ) bizkaitar dantzari eta koreografoa da. BBC Onen, Strictly Come Dancing lehiaketan, parte hartu eta gero ospetsu bilakatu zen.
507 Laodica
507 Laodica, asteroide gerrikoan aurkitutako 507. asteroidearen izena da. 1903ko otsailak 19an aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatubatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, 1903 LO zen.
Blountstown (Florida)
Blountstown Floridako hiri bat da. Calhoun konderrian kokatua dago. 2010ean 2,538 biztanle zituen, 8.3 kilometro koadrotan banatuta.
Pseudonaja aspidorhyncha
Pseudonaja aspidorhyncha Pseudonaja generoko animalia da. Narrastien barruko Elapidae familian sailkatuta dago.
Sebastes elongatus
Sebastes elongatus Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Villa Biscossi
Villa Biscossi Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Villa Biscossik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Jean-Jacques Weiss
Jean-Jacques Weiss (Baiona, - Fontainebleau, ), irakasle, idazle eta kazetaria izan zen, La Revue contemporaine aldizkarirako idatzi zuena.
Politikoki bonapartista, Gambettak Kanpo Harremanetarako zuzendari izendatu zuen.
Norops exsul
Norops exsul Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Lycenchelys rassi
Lycenchelys rassi Lycenchelys generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Roziers-Saint-Georges
Roziers-Saint-Georges Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Vienne Garaia departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Roziers-Saint-Georges udalerrian erroldatutako biztanleak 197 ziren. Familiak 83 ziren, horien artean 29 pertsona bakarrekoak ziren (21 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 29 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 25 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Elizabeth Fulhame
Elizabeth Fulhame (fl. 1794) eskoziar kimikaria izan zen. Katalisiaren kontzeptua asmatzeagatik eta fotoerredukzioa aurkitzeagatik ezaguna da. Katalisia xehetasunez deskribatu zuen 1794an argitaratu zuen liburuan, Essay On Combustion with a View to a New Art of Hying and Painting, wherein the Phlogistic and Antiphlogistic Hypotheses are Proved Erroneous. Liburuak erredox erreakzioekin egindako saiakuntzak xeheki azaltzeaz gain, flogistoaren teoriaren inguruan ateratako ondorioak ere ematen ditu, zeinean ez baitzetorren bat ez flogistoaren existentziaren aldekoekin ezta aurkakoekin ere.
1798an Augustin Gottfried Ludwig Lentinek liburua alemanera itzuli zuen Versuche über die Wiederherstellung der Metalle durch Wasserstoffgas izenburuarekin. 1810ean Ameriketako Estatu Batuetan argitaratu zen kritikaren harrera ona jasoz. Urte berean, Philadelphia Chemical Societyk ohorezko kide egin zuen Fulhame. Thomas P. Smithek Fulhamen lana txalotu eta honakoa esan zuen: "orain, Fulham andereak kimikaren inguruko halako baieztapen ausartak eginik, ezin diogu (beste) sexuari zientzia honetan parte hartzeko pribilegioa ukatu".
Bizitza
Oso gutxi ezagutzen da bere bizitzari buruz. Eskoziarra zela uste da. Bere ezkon-abizena erabili zuen lanak argiratzeko. Thomas Fulhamekin ezkonduta zegoen, Edinburgheko Unibertsitatean hezitako eta Andrew Duncan irakaslearekin sukar puerperala ikertu zuen irlandar sendagilea. Thomas Fulhame doktorea Edinburgheko direktorioetan azaltzen zen 1784 eta 1800 bitartean (1784an Bristo Square-n, 1794an Bristo Street-en, 1799an 9 Society-n eta 1800an Brown's Square-n). Sir Benjamin Thompson Rumford kondeak behinola "Fulhame andereño argia eta alaia" hitzak erabili zituen Fulhamez aritzeko. Hala ere, kondearen iritziak bere liburuaren estiloa isla lezake.
Roziers-Saint-Georges
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Elizabeth Fulhame
Lana
Bere liburuan azaltzen duenez 1780. urtean otu zitzaion prozesu kimikoen bidez urrezko, zilarrezko eta beste metal batzuezko oihalak egitea. Proiektua Fulhame doktoreari eta beste lagun batzuei azaldu zienean, hauek ezinezkotzat jo zuten. Hala ere, denbora igaro ahala, ideia, neurri batean, esperimentuz gauzatu ahal izan zuen.
Roziers-Saint-Georges
Etxebizitza
2007an 118 etxebizitza zeuden, 86 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 17 hutsik zeuden. 116 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 86 etxebizitza nagusietatik 63 bere jabearen bizilekua ziren, 20 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 2 etxek bi zituzten, 9 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 40 etxek bost zituzten. 58 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 40 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 38 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Elizabeth Fulhame
Lana
Katalisiaren inguruan egindako lan teorikoa "kimikaren historiako urrats garrantzitsua" izan zen, Jöns Jakob Berzelius eta Eduard Buchnerren lanen aurretik egina. Esperimentu bidez frogatu zuenez, oxidazio erreakzio asko ura tarteko denean soilik gertatzen dira; zuzenean ura hartzen dutela eta erreakzioaren beste fase batean ura birsortzen dela ondorioztatu zuen, substantzia hori erreakzioaren amaieran hauteman daitekeelarik. Gainera, erreakzio horietarako "mekanismo modernoak" proposatu zituen, eta baliteke horretan lehen zientzialaria izana. Oxigenoaren eginkizuna, berak deskribatu zuen moduan, garai hartako beste teorietatim nabarmen urruntzen da. Bere esperimentuetan oinarrituta, ez zegoen ados Antoine Lavoisierren ondorio batzuekin eta kritika egin zion flogistoaren teoriari ere. Ikerketak Jöns Jakob Berzeliusen lanaren aitzindari gisa ikusi izan dira. Hala ere, Fulhamek arreta gehiago ezarri zuen uretan, metal astunetan baino.
Roziers-Saint-Georges
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 104 ziren, horien artean 84 aktiboak ziren eta 20 inaktiboak ziren. 84 pertsona aktiboetatik 81 lanean zeuden (44 gizon eta 37 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 20 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Roziers-Saint-Georges udalerrian 82 unitate fiskal zeuden, 191 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.563 euro zen.
Elizabeth Fulhame
Lana
Horrez gain, Schaaf-en ustez Fulhamek zilarraren kimikari buruz egindako lanak argazkigintzaren sorrera bideratu zuen. Fulhamek argiari sentikorrak ziren kimikoen (zilar gatzen) ehun eta oihalen gaineko erabilera, 1801. urteko Thomas Wedgwooden saiakera entzutetsuak baino lehenagokoa da. Fulhame ez zen, ordea, "irudiak" edo itzal errepresentatiboak grabatzen saiatu, Wedgwoodek egin zuen moduan. Hala ere, argia erabiliz fotoredukzioa aztertu zuen.
Lanaren harrera
Liburua Alemanian eta Amerikan berriro argitaratua izateaz gain, Fulhame-ren esperimentuak Erresuma Batuko hainbat aldizkaritan aipatu ziren, eta Sir Benjamin Thompsonek Rumford konteak eta Sir John Herschelek txalotu zituzten.
Roziers-Saint-Georges
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
Elizabeth Fulhame
Lanaren harrera
Hala eta guztiz ere, 1810ean bere editore estatubatuarrak egindako liburuaren sarreraren arabera, liburua behar baino gutxiago ezagutzen zen. Egileak "zientziaren harrotasuna emakumezko batek irakatsia izateak aztoratu zuela" adierazi zuen. Izan ere, Fulhamek bere sarreran aitortu zuen zientziaren klima positiboak bere momentu historikoan bere "zientziako diktadurari" aurre egiteko erronkak zituela emakumearen ikuspegi berriari buruz, bere liburuko kapitulu batean kontatzen den bezala. katalizaren asmatzailea:
"Baina, beharbada, zentsura saihestezina da. Batzuentzat hain ezjakinak dira, kezkatu eta isildu egiten direla eta ikara itxurarekin ikasteko itxura gerturatzen duen edozein gauza ikustean, edozein motatako itxura izan daitekeela eta espektroak agertu beharko liratekeela. emakumearen itxuran, zurrumurruak oso tamalgarriak dira "Hitzaurrea, Elizabeth Fulhame
Roziers-Saint-Georges
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Roziers-Saint-Georges udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 512 hektarea erabiltzen.
Elizabeth Fulhame
Oharrak
<references group="Oh." />
Roziers-Saint-Georges
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Montecristiko Manifestua
Montecristiko Manifestua Kubako Alderdi Iraultzaileak (PRC) prestatutako dokumentua da Kubako independentziaren beharra adierazteko. 1895eko martxoaren 25ean Dominikar Errepublikako Monte Cristi herrian José Martík eta Máximo Gómezek sinatu zuten. Historikoki lekuaren izena gaizki jaso egin da, hitz bakarra izango balitz.
Historia
1985ko otsailaren 24an espainiar kolonialismoaren aurkako erasoak hasi ziren, behin José Martík Baire herriko garrasia edo matxinada egin ondoren. Garrasi horrek Kubako Independentzia Gerraren hasiera markatu zuen. Martxoaren 25ean dokumentua zabaldu zen eta maiatzaren 6an José Martí eta Máximo Gómez Kuban zeuden, Martí buru nagusia gisa eta Gómez independentziaren aldeko tropen generala gisa.
Edukia
Adierazpen horretan oso garbi gelditu ziren zergatik Kubako herriak borrokara ateratzen zen, independentzia aldarrikatzeko kausak, alegia. Dokumentua oso garbi esaten da askatasunerako gerra ez zela espainiar herriaren aurka, uhartean hiru mendetan pairatutako kolonialismoaren nagusikeriaren aurka baizik.
Adierazpen honetan Kubako herriari armekin Espainiako Gobernuaren aurka altxatzeko deiadar egiten zen. Halaber, Kubako mugimendu iraultzailearen programa zehaztasunez azaltzen zen. Modu batez, Martík defenditzen zuen nazionalismoaren funtsezko ideiak biltzen ziren:
Ellenville (New York)
Ellenville  New York estatuko herri bat da. Ulster konderrian kokatua dago. 2010ean 4,135 biztanle zituen, 22.6 kilometro koadrotan banatuta.
Ezkerte beltz
Ezkerte beltza edo biurda (Convolvulus arvensis) Europa eta Asiako espezie igokari eta herrestaria da jatorriz. Askotan belar txartzat hartzen da, erraz eta erruz zabaldu egiten delako. Beste landareen gainera igo eta ito egiten ditu. Horretaz gain, errizoma luze batetik sustraiak nonahi botatzen dituenez eremu zabalak hartzen ditu aise eta oso zaila izaten da erauztea.
Ekologia
Lore ederrak ematen baditu ere, sastraka kaltegarria izaten da sarritan lorategi eta baratzetan, azkar hazi eta beste landareei kiribiltzen zaielako hauei gaina hartu arte. Horrela, argia, ura eta nutrienteak lortzeko lehian, landatutako landareak eta bestelako landareria ahuldu eta galtzen ditu. Ipar Amerikan, esate baterako, 1739an jada sartua zen laborantzarako landareen haziekin nahasturik eta egun espezie inbaditzailetzat jotzen da.
Kontrola eta kudeaketa
Ezkerte beltza zaila izaten da erauztea, haziek 20 urte ere ernagarri iraun dezakete lurrean eta landare batek 500 hazi eman ditzake. Sustrai sakonek karbohidratoak eta proteinak metatzen dituzte eta horrek behin eta berriro ernatzea ahalbidetzen du pujak erauzi ondoren. Tapiz trinkoak eratzen ditu eta hauek laborantza-alorrak hartzen dituzte laborantzaren etekinak murriztuz. Esate baterako, 1998an Estatu Batuetan landare honek uztaroan eragin zituen galerak 377 miloi dolar baino gehiago balioztatu zituzten. Sortu ere arazo handiak sortzen ditu ibai-ertzak lehenengoratzen egiten diren saioetan, landare lastodunak eta ihidiak itotzen dituelako eta ondorioz, habitat bateko biodibertsitatea murrizten du.
Habitata
Bide bazterrak, soroak, larreak eta lur mugituak.
Dolton (Hego Dakota)
Dolton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Turner konderrian dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Ezkerte beltz
Beste izen batzuk
Ziurda, txildurka, biurda, belarlatz, sapabelarra, kanpantxila-belar, kanpantxilar, pipila, lurruntza, lurruntze txiki,txurrutx, txurrusta-belar, lehuntz, pipalore, amabirgin atorra, birunga, hedetxo, kentidonia, odolbelar,
NGC 2404
NGC 2404 galaxia bat da, Camelopardalis konstelazioan. Guillaume Bigourdanek aurkitu zuen n.
Jarraitutasun (argipena)
Jarraitutasuna terminoak, jarraitua izatearen propietateak alegia, adiera zenbait ditu:
Meseniako golkoa
Meseniako golkoa (Μεσσηνιακός Κόλπος) Greziako golko bat da, Jonikoan dagoena. Mesenia eskualdeko kostaldean dagoen golko honek 72 kilometroko luzera du.
Encañado aintzira
Encañado San José de Maipo (Cordillera Probintzia) udalerrian, Txileko Metropolitar eskualdean, dagoen aintzira txikia da.
El Yesoko urtegitik eta Laguna Negra aintziretik gertu dago. Andeen urtzarotik sortzen da eta Yeso ibairen Estero Manzanito ibaiadarrera isurtzen da.
Gaztelu (Gipuzkoa)
Gaztelu Gipuzkoako ekialdean eta Tolosaldea dagoen landa-udalerri txiki eta euskalduna da. biztanle zituen. urtean.
Nafarroako mugan egonda, historian zehar hainbat liskar eduki izan ditu, izan ere herriaren izenak iraganaldi militar hori iradokitzen du.
Mugakideak
Iparraldean Belauntza eta Elduain, hegoaldean Orexa eta Lizartza, ekialdean Berastegi eta mendebaldean Leaburu mugakide ditu.
Bestela, bi barrendegi txiki ditu Leitzaldeko (Nafarroa) mugan.
Historia
1374 urtean Tolosa herriari lotu zitzaion, erasoetatik nolabaiteko babesa lortzearren. Arriskua igarota, 1845 urtean banandu eta alkatea lortu zuen. 1966 urtean Leabururekin batu eta Leaburu-Gaztelu udalerria osatu zuen. Biztanleen eskaerei erantzunez, 1995 urtean berriro banandu eta udalerria osatu zuen.
Demografia
2019an 166 biztanle zituen, eta horietatik %21,08k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %4,22 ziren.
Ekonomia
2017an honela banatzen ziren sektoreak: lehen sektorea %18,2. Bigarren sektorea %1,5. Hirugarren sektorea %68,7. Eraikuntza %11,6.
Politika
2019ko udal hauteskunde etan EH Bilduk 42 boto lortu zituen. Edurne Gartzia izendatu zuten alkate.
Euskara
Gazteluko euskara gipuzkeraren aldaera da, eta Tolosaldeko euskara hain zuzen. Beterriko hizkerekin batera, Erdiguneko azpieuskalkia osatzen du. 2016an herritarren %90,57 euskalduna zen.
Perriain
Perriain edo Cruz de Alda Arabako ekialdean dagoen mendia da, Lokiz mendilerroan kokatutakoa. eta Haranako udalerriaren barruan dagoena.
Alissas
Alissas Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Alissas udalerrian erroldatutako biztanleak 1.230 ziren. Familiak 447 ziren, horien artean 90 pertsona bakarrekoak ziren (43 bakarrik bizi ziren gizonak eta 47 bakarrik bizi ziren emakumeak), 99 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 202 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 56 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 501 etxebizitza zeuden, 460 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 449 etxeak ziren eta 50 apartamentuak ziren. 460 etxebizitza nagusietatik 332 bere jabearen bizilekua ziren, 113 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 23 etxek bi zituzten, 72 etxek hiru zituzten, 131 etxek lau zituzten eta 232 etxek bost zituzten. 375 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 177 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 262 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Anomochilus monticola
Anomochilus monticola Anomochilus generoko animalia da. Narrastien barruko Anomochilidae familian sailkatuta dago.
Alissas
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 815 ziren, horien artean 644 aktiboak ziren eta 171 inaktiboak ziren. 644 pertsona aktiboetatik 600 lanean zeuden (316 gizon eta 284 emakume) eta 42 langabezian zeuden (21 gizon eta 21 emakume). 171 pertsona inaktiboetatik 56 erretiraturik zeuden, 68 ikasten zeuden eta 47 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Alissas udalerrian 499 unitate fiskal zeuden, 1.329 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.921,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 47 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 11 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 3 igeltseroak, 1 margolaria, 4 iturginak, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia, 2 jatetxeak eta 1 tintoreria.
2009an zeuden 7 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 zapata-denda zen, 1 kirol-denda zen eta 1 lurrin-denda zen.
2000. urtean Alissas udalerrian 12 nekazaritza-ustiategi zeuden, 355 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sebastes emphaeus
Sebastes emphaeus Sebastes generoko animalia da. Arrainen barruko Sebastidae familian sailkatzen da.
Villanova d'Ardenghi
Villanova d'Ardenghi Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Villanova d'Ardenghik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Lycenchelys ratmanovi
Lycenchelys ratmanovi Lycenchelys generoko animalia da. Arrainen barruko Zoarcidae familian sailkatzen da.
Donalds (Hego Carolina)
Donalds Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Abbeville konderrian dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mendibil (Oloritz)
Mendibil Orbaibarrako Oloritz udalerriko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.
Ellicottville (New York)
Ellicottville  New York estatuko herri bat da. Cattaraugus konderrian kokatua dago. 2010ean 376 biztanle zituen, 2.12 kilometro koadrotan banatuta.
Luis Advíncula
Luis Jan Piers Advíncula Castrillón (El Carmen barrutia, Chincha, Peru, 1990eko martxoaren 2a), Luis Advíncula moduan ezagunagoa, Espainiako Ligako Lehen Mailako Rayo Vallecano taldean jokatzen duen eskuin atzelari perutarra da. Peruko selekzio nazionalean ere jokatzen du
Mendibil (Oloritz)
biztanle zituen.
Izena
Mendibil beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Armarria
Mendibilgo armarria Orbaibarrako armarria da. Armarri honekhonako blasoi hau du:
Geografia
Mendibil Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean eta Oloritz udalerrian.
Inguru naturala eta kokapena
Oloritz udalerria Nafarroa erdialdean dago Erriberriko merindadean eta Nafarroako hiriburutik 24 kilometrora.
Klima eta landaredia
Altuera eta kokapenaren arabera aldaketak dauden arren, udalerriaren batez besteko balioak honakoak dira: Tenperatura 8 eta 13 gradu bitartekoa, prezipitazioa 600 eta 1.000mm bitartekoa, eta egun euritsuak 90 inguru. Udak nahiko lehorrak izaten dira, eta neguak euritsu eta hotzak, batez ere iparraldeko zierzo haizeak jotzen duenean. Klima, oro har, mediterraneoa edo azpimediterraneo kontinental motakoa da.
Udalerriko baso bakanetan, birlandaturiko pinuak, haritzak eta arteak daude, eta horrez gain, nahiko ondo kontserbatu diren 23 hektarea pago.
Estazio meteorologikoa
Oloritzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Tibalt II.a Nafarroakoa erregeak kaloñako bizilagunak askatu zituen ustekabeko hilketengatik 1264. urtean. Etxague eta Untzuerekin batera, Piarres Ibañitz Lehet eta Teresa Almorabiden jaurerrira igaro zen 1336an.
Orbaibarrekoa izan zen banaketa administratibo honek iraun zuen bitartean. Gero, 1835-1845eko berrikuntzekin, Leotz udalerrian sartu zen, eta udalerri eratu zuen, Bariain, Oloritz, Lepuzain, Etxague, Orizin eta Soltxaga herriekin eta Arrazubi, Doneaniz eta Eristain baserriekin eta Olorizko bentekin.
Orbaibarrako ia herri guztiak bezala, aipatu erreformak egin arte Mendibil Iruñeko merkatuko alkatearen jurisdikziokoa zen. Ondoren, gainerakoak bezala erregimen komunaren menpe geratu zen. 1802an irin-errota zuen (bi harri egoera onean zituen, eta 1847an gehitu zen). Azken data horretan, eskola ere bazegoen, urtean berrehun erreal garirekin hornitua, eta kuratoaren hornidura Orreagako kabildora itzuli zen. Herriaren bidez, Iruñetik Tafallarako galtzada igarotzen ari zen, eta Mendibilek benta bat zuen haren gainean.
Erradikalismo (politika)
Köktencildik XVIII. eta XIX. mendeko Britainia Handiko zenbait pentsalariren dotrina filosofikoa eta politiko-ekonomikoa da. Bentham, James Mill eta John Stuart Mill izan ziren eskola horretako filosofo ezagunenak. Arrazoiarengan zeukaten uste osoa, moralaren aldetik utilitarismoaren aldekoak ziren eta, psikologian, determinismoa eta asoziazionismoa.
Mendibil (Oloritz)
Demografia
biztanle zituen Mendibilek.
Erradikalismo (politika)
Britainia Handia
Britainia Handian erradikalismoa XVIII. mendean sortu zen, ez dotrina bateratu baten gisa, ezpada Jurgi III.a Erresuma Batukoa erregearen gehiegikerien kontrako erreakzio moduan, eta Ameriketako koloniei laguntza eskaintzeko. Frantziako Iraultzak indartu zituen ideiok, eta Napoleonen kanpainen ondoren oinarri berriak sendotu ziren Bentham, filosofo utilitaristaren jarraitzaileen eskutik. Demokraziaren aldeko mugimendua bultzatu zuten, Frantziako jakobinismoan helburua jarrita, burgesia garaiaren kontra eta guztientzako boto eskubidearen alde. Burgesia txikiak eta proletargoak osatu zuen mugimendua. XIX. mendearen bukaeran, eta Chamberlainen gidaritzapean parlamentuko erreformak bideratu zituzten, baina horiek lortu zirenean eta Alderdi Sozialista sortu zela eta, XX. mendearen hasieran erradikalismoa desagertu egin zen Britainia Handian.
Frantzia
Frantzian, Luis Filipe Frantziakoaren erregetza garaian sortu zen erradikalismoa, Ledru-Rollinen inguruan bildutako errepublika zaleak izendatzeko (1843). Helburuak, Britainia Handian bezala, Iraultzaren ondarea aurrera eramatea izan zuten: laikotasuna eta norbanakoaren eskubideak babestea. Talde parlamentarioak osatu zituzten Ganbettaren, Clemenceauren eta Pelletanen inguruan. Dreyfus aferan sortutako iskanbilak eta politikari erradikalen elkar hartzeak Alderdi Erradikalaren jaiotza ekarri zuen (1901).
Handik hara eta Lehen Mundu Gerra bitartean gobernuan egon ziren ia etenik gabe (1902-1914), Alderdi Sozialistarekin borrokan. Pixkanaka-pixkanaka, ordea, zentro aldera lerratzen joan ziren haien jarrerak. Irakaskuntzaren laikotasuna lortu zuten eta elizaren eta estatuaren arteko banakuntza (1905). Gerra ondoren gorabehera handiak izan zituzten, eta izan zen bolada bat erradikalen parte hartzea nahitaez behar zena, gobernua osatuko bazen. 1932an Herri Frontearen eskuin aldea osatu zuten, eta Vichyko gobernuaren garaian, erradikalak banatuak egon ziren. 1940an, iritzi publikoak, hala ere, hondamendiaren errua leporatu zion alderdiari, eta behera egin zuen nabarmen. 1948an berritze aldi bat izan zuen, kleroaren kontrako bere betiko jarrera gogorra alde batera utzita, Frantziako hirugarren indarra izatera iritsi zen. Baina Frantziako V. Errepublikarekin batera Alderdi Erradikalaren indarra ahultzen joan zen, eta erradikalak beste alderdi batzuen baitan sakabanatu ziren.
Mendibil (Oloritz)
Garraioa
linea linea erregularra den arren, Mendibilgo geldialdiak eskariaren araberako geldialdia baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.
Erradikalismo (politika)
Espainia
1908an sortu zen, indar berriz, Alderdi Erradikala, Alejandro Lerrouxen gidaritzapean. Bartzelonako Aste Tragikoak eta Lerroux bera ustelkerian nahasia zegoelako usteak susmo txarra sortu zuen herriarengan. Konspirazio garaia heldu zitzaien, eta Primo de Riveraren diktaduraren kontra altxatzeko saioak egin zituzten. Donostiako Hitzarmenean parte hartze erabatekoa izan zuen, eta Espainiako II. Errepublikarekin batera arrakasta handia lortu zuen hauteskundeetan (1931).
Ezkerraren batasuna finkatu zelarik, Lerroux eta bere alderdia eskuin aldera lerratu ziren nabarmen, eta CEDArekin batera gobernuan egotea egokitu zitzaionean (1933-35), areagotu egingo zen lerratze hori. Alderdiaren hondamena buruzagi gorenak estraperlo edo merkatu beltzean nahasirik agertu zirenean etorri zen. Erradikalismoak Europan izan bazuen ere indarrik handiena, Estatu Batuetara eta batez ere Hego Ameriketara ere hedatu zen.
Mendibil (Oloritz)
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Oloritz udalerria sailkatu zituen, Orbaibarreko hainbat herriekin, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.
Koldo Zuazok, 2010ean, Oloritz udalerria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Oloritz eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %6,10k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 6,22k eta 2018n % 9,60k.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Fabien Hastoy
Jean Fabien Hastoy (1869ko otsailaren 20a - Atharratze 1950eko urtarrilaren 7a) idazle eta irakasle zuberotarra zen.
Francisco Javier González de Castejón
Francisco Javier González de Castejón Elio (Iruñea, - Madril, ), Vadilloko markesa, nafar abokatu eta politikaria izan zen.
Maria Kristinaren erregeordetzan Justizia ministroa eta Alfontso XII.aren erregealdian industriarena izan zen. Unión Católica eta Alderdi Liberal-Kontserbadorearen kidea izan zen.
Fabien Hastoy
Biografia
Aita Lexantzüko errienta izan zen eta bera ere lanbidez irakaskuntzaz aukeratu zuen; Lehen mailako eskola publikoetan aritu zen: lehen Lapurdin (Senpere, Sara, Azkaine eta Ezpeletan) eta gero denbora luzeagoaz Basabürüara itzulita Alozen.
Fabien Hastoyren alaba bat "André Hastoy" (emaztearen deitura hartuta) izenez ezaguna den margolari eta olerkariarekin bizi da Basabürüan; benetako izenez "André Capoulade", 2009ko azaroaren 28an hil zen 89 urterekin. Zuberoatik kanpo jaioa bazen ere, herrialde honetako erreferentzia kultural garrantzitsu bat izan da.
Lanak
Laburbilduz esan daiteke han-hemen asko idatzi zuen gizona izan zela baina bere idazki gehienak oraindik ez daudela behar bezala bildu eta aztertuta.
Artikulu anitz idatzi zituen zenbait agerkaritan; 1936ren inguruan batez ere Betzülako aize ephailia ezizenez sinatzen zituen artikuluak. Agerkariak:
Istorio eta antzerki lan txikiak ere prestatu zituen, Madalena Jauregiberrirekin elkarlanean eskoletan emateko.
Helburu berarekin La Fontaineren hamabost alegia euskararako maisuki egokitu zituen eta horiek izan dira famarik gehien eman ziotenak. Jean-Louis Davantek erreferentziazko liburuetan Igelak idia bardintü nahi eta Txitxatera eta ünhürria aukeratu zituen; azken hau 1936an atera zen Gure Herria aldizkarian eta Davantek bi bertsiotan eskaintzen du, zubereraz eta batura egokitutakoa.
Etxahun Barkoxeren kantu batzuk ere bildu zituen eta Aita Donostia arduratu zen harmonizazioaz.
Georges de Mestral
Georges de Mestral (Nyon, Suitza, 1907ko ekainaren 19a - Commugny, Suitza, 1990eko otsailaren 8a) velcroaren asmatzailea izan zen.
Zuhaitz-adabegiak larruan eta oihalean kateatzen zirela oharturik, itsaskortasun hori baliatzeko modu bat bururatu zitzaion, eta ehunak modu erraz eta seguru batez itsasteko modua asmatu zuen. Mikroskopio baten bidez, kateatzen diren zuntzak muturrean halako kako moduko txiki bat dutela ikusi zuen, eta zortzi urtez aztertzen ibili ondoren, nylonezko bi zerrenda prestatu zituen, bata milaka kako txikirekin eta bestea milaka zulotxorekin. De Mestralek velcro deitu zion asmakizunari, velours and crochet hook (belusa eta gako-orratza) ingeleseko hitzen inizialak erabiliz.
509 Iolanda
509 Iolanda, asteroide gerrikoan aurkitutako 509. asteroidearen izena da. 1903ko apirilak 28an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, 1903 LR zen.
Alex Beer
Alex Beer austriar idazlea da. Luma-izena da hori, benetako izenez Daniela Larcher baita (Bregenz, 1977ko apirilaren 8a).
Biografia
Alex Beer Lustenaun hazi zen eta hango Merkataritza Akademian graduatu zen 1996an. Gero prozesu eta proiektuen kudeaketa ikasi zuen Vorarlbergeko Zientzia Aplikatuen Unibertsitatean. Bi urte publizitate-industrian egin ondoren, arkeologia ikasten hasi zen Vienako Unibertsitatean 2002an. Ondoren, New Yorkera joan zen bizitzera, eta argitalpen industrian lan egin zuen.
Gero Vienara aldatu zen eta eleberriak idazteari ekin zion. Izena eman diona, eta nazioartean itzulpenak, misteriozko polizia nobeletako sorta bat izan da, August Emmerich polizia detektibe austriarra protagonista duena, gerra handien arteko Vienan kokatutako istorioak (hauetan lehena izan zen Der zweite Reiter, Bigarren zalduna, 2017koa).
Luis Otxaran
Luis Otxaran Mazas (Bilbo, 1858ko urriaren 24a - Castro Urdiales, 1928ko otsailaren 9a ) bizkaitar argazkilari eta eleberrigilea izan zen.
Argazkigintza arloan, Danteren Jainkotiar komedia eta On Kixoteri buruzko argazki-konposizio batzuk egin zituen; bigarren horiek 1905-1906 inguruan egin zituen; Argazkilaritza Elkartearen sorreran esku hartzeaz gain, Graphos Ilustrado eta La Ilustración Española y Americana aldizkarietan parte hartu zuen. Astronomia ere gustuko zuen, eta behatoki bat eraikiarazi zuen Castro Urdialesen zuen eraikinetako batean. Madrilgo Kale Nagusiko Grassy eraikinaren jabea izan zen.
Villanterio
Villanterio Italiako udalerri bat da. Paviako probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Villanteriok honako udalerri hauekin egiten du muga:
508 Princetonia
508 Princetonia, asteroide gerrikoan aurkitutako 508. asteroidearen izena da. 1903ko apirilak 20an aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatuabatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapena, 1903 LQ zen. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.
Asteroide honek, bere izena, Princetongo Unibertsitateagatik jasotzen du.
William J. Youden
William John Youden (Townsville, Australia, 1900eko apirilaren 12 - Washington Hiria, 1971ko martxoaren 31) estatubatuar kimikari eta estatistikari ezaguna izan zen, ezaguna saiakuntza-diseinuan egindako ikerketengatik. Kalitatearen alorrean ere ekarpenak egin zituen. Youden grafikoa eta Youdenen J estatistikoa zor zaizkio.
Zinematika
Historia
Antzinako astronomo eta filosofo greziarrek deskribatu zuten lehen aldiz gorputzen higidura, baina higiduraren azalpen kualitatiboak egin zituzten soilik. Ia bi mila urte geroago, XVI. mendeko jakintsuek deskribapen zehatzagoak egin zituzten neurketa esperimentalen bitartez, hala nola Nikolas Kopernikok (1473-1543) eta Tycho Brahek (1546-1601).
Hurrengo mendean, 1605. urte inguruan, Galileo Galileik (1564-1642) erorketa askea aztertu zuen, eta baita plano inklinatuetakoa ere. Evangelista Torricellik (1605-1647), berriz, higiduraren geometria landu zuen, zikloidearen azterketaren bidez.
Halaber, funtsezkoa izan zen Johannes Keplerren (1571-1630) lana, planeten ibilbide eliptikoen legeak zehaztu baitzituen, eta zer esanik ez Isaac Newtonena (1643-1726), Philosophiae naturalis principia mathematica   liburuan (1687) matematikoki azaldu baitzituen higiduraren legeak, bere izena daramaten hirurak hain zuzen. Dinamikaren esparruan ekarpena egiteaz gainera, grabitazio unibertsalaren legea ere sortu zuen Newtonek.
Zinematika modernoa, aldiz, Parisen jaio zen, Pierre Varignonek (1654-1746) hango Zientzien Akademian (Académie royale des sciences) definitu baitzituen lehen aldiz aldiuneko abiadura eta azelerazio kontzeptuak, 1700eko urtarrilaren 20an. Era berean, frogatu zuen posible dela aldiuneko abiadura kontuan hartuta azelerazioa lortzea kalkulu diferentzial sinple baten bidez.
Gerora, XVIII. mendearen bigarren erdialdean, Jean Le Rond d'Alembertek, Leonhard Eulerrek eta André-Marie Ampèrek ekarpen gehiago egin zizkioten zinematikaren alorrari. Besteak beste, Daniel Bernoulliren aldiuneko biraketa-zentroaren oinarrizko legea lantzen jarraitu zuten.
Zinematika izenaren jatorriaz
Fisika modernoaren hasierako urteetan orokortu zen fisikako kontzeptuak izendatzeko jatorri greziar edo latindarreko hitzen edo hitz-erroen konposizioak erabiltzea, horrela ordura arte ezagutzen ez ziren kontzeptu berriak termino berri horiekin izendatzeko. Ordutik hona hainbat termino zientifiko berri osatu edo asmatu dira era horretan, eta gaur egun termino horiek nazioartekoak direla esan dezakegu; izan ere, zientziaren arloan erabiltzen diren hizkuntza gehienetan onartuta daude, hori bai, hizkuntza bakoitzean bere arau estandarretan ohikoak diren aldaketa ortografiko-fonetikoak eginez. Adibidez, euskaraz zinematika terminoaz adierazten duguna, antzeratsu erabiltzen da inguruko hizkuntzetan, baina ortografia eta ahoskera desberdinekin: cinemática (es, gal), cinemàtica (cat), kinematics (en), cinématique (fr), kinematik (de).
Zinematika klasikoaren oinarrizko elementuak
Mekanika klasikoan, zinematika oinarrizko elementu eta kontzeptu batzuez baliatzen da objektuen higidurak aztertzeko. Hasteko, funtsezko kontzeptuak dira higikaria (zer higitzen den), espazioa (higidura non gertatzen den) eta denbora (higidura noiz gertatzen den). Horiez gain, higidura deskribatu eta aztertu behar denez, deskripzioa osatzeko behar-beharrezkoak dira erreferentzia-sistema (neurketak zein lekutatik egiten diren), sistema horretako behatzailea (neurketak nork egiten dituen) eta higidura bere osotasunean grafikoki deskribatzen duen ibilbidea (gorputza nondik, nora eta nola higitzen den espazioan). Banan-banan aztertuko ditugu jarraian.
Higikaria
Partikula-multzoa fluido bat denean, higiduraren azterketa korapilatsuagoa da, sistemako partikulak askatasun handiagoa baitaukate higitzeko. Horregatik, horrelako gorputzen higidura fluidoen mekanika deritzon arlo berezian aztertzen da.
Espazioa
Materia dagoen tokia edo higitzeko daukan lekuari esaten zaio espazio fisikoa. Izatez, fisikan erabiltzen den espazio kontzeptua fisikariek asmatutako sinplifikazio bat da, propietate bereziak dituena. Espazio horretan daude unibertsoko objektu material guztiak eta bertan gertatzen dira fenomeno fisiko guztiak; gainera, suposatzen da ezen fisikaren legeak berdin betetzen direla espazioko puntu guztietan.
Mekanika klasikoan espazioak hiru dimentsio ditu, bizimodu arruntean kontsiderarzen ditugun gorputzen luzera, zabalera eta sakonerari dagozkionak, hain zuzen. Hiru dimentsio horiek kontuan izanik, espazioko puntuen arteko distantziak eta objektuen propietate geometrikoak zehazten dira, Euklides-ek asmaturiko geometria erabiliz: geometria euklidearra.
Denbora
Oso zaila da denbora definitzea, baina guztiok ulertzen dugu intuitiboki zer den denbora kontzeptuak esan nahi duena: magnitude fisiko bat da, aldiune desberdinen arteko tartea (‘distantzia denborala’) adierazten duena eta erlojuarekin neurtzen dena. Materiaren aldaketak gertatzeko denbora pasatu behar da, eta beti aurrerantz doa, hau da, iraganetik etorkizunerantz. Mekanika klasikoan, denbora ere absolutua dela suposatzen da, alegia, espazio osoan dauden erloju guztiek denbora-tarte berberak neurtzen dituztela, eta behin sinkronizatu ondoren etengabe segitzen dutela sinkronizaturik.
Erreferentzia-sistema eta behatzaile orojakile eta omnipresentea
Higitzen ari den gorputzak espazioan aldiune jakin batean duen posizioa finkatzeko, elkarrekin batera definitu beharreko bi elementu behar ditugu. Erreferentzia-sistema bat, puntua zein den zehazteko, eta behatzaile orojakile eta omnipresente bat, edozein tokitan gorputzaren posizioa (luzera-neurgailuaz neurtua) eta aldiunea (erlojuaz neurtua) zehazteko gaitasuna duena. Bistan da behatzaile ideal bat dela, gure imajinazioan sorturiko "jainko" imajinario bat, etengabe eta espazioko puntu guztietan gertatzen dena neurtzeko gai dena.
Erreferentzia-sistema O jatorri-puntuaz eta hiru dimentsioko koordenatu-sistema kartesiarraz adierazi ohi da gehienetan, nahiz eta bestelako koordenatuak ere erabil daitezkeen (koordenatu zilindrikoak edo esferikoak, adibidez). Hortaz, P puntua (x,y,z) hiru osagaiez identifikatuko da. Aldi bakoitzean behatzaileak erlojuaz neurtuko du zein den t aldiunea, eta gorputza aldiune horretan dagoen puntua P(t) izango da, lau zenbakiez identifikaturik: x,y,z eta t. Horrela, ba, lau zenbaki horien bidez  identifikatuko dugu gertakari puntual bakoitza, partikula non eta noiz egon den adieraziaz: P(x,y,z,t). Partikularen zinematikaren kasuan, partikula non-noiz dagoen definitzen duen P(x,y,z,t)horri gertaera edo gertakari puntuala deituko diogu.
Galileoren transformazioa
Zinematikan aukera dago edozein erreferentzia-sistema aukeratzeko. Fisikaren ikuspuntutik, sistema guztiak baliokideak dira naturako fenomeno fisikoak deskribatzeko, baina sistema desberdinetan, puntuen lau osagaiak desberdinak izan daitezke. Ohikoa den bezala, elkarrekiko higitzen ari diren bi erreferentzia-sistema kontsideratuko ditugu: Seta S'. Gertakari puntual bat kontuan hartuz gero, Ssisteman beraren osagaiak (x,y,z,t) izango dira, eta S'sisteman,. Osagai horiek elkarrekin erlazionaturik daude, sistema batetik besterako Galileoren transformazioa deritzen ekuazioen bidez.
Bi koordenatu-sistema kartesiarren kasuan, Galileoren transformazioari dagozkion ekuazioak hauexek dira:
Bi gertakari puntualen arteko distantzia espazio-denboralak bi erreferentzia-sistematan
Interesgarria da aztertzea bi erreferentzia-sistema desberdin horietatik neurturiko zenbait magnituderen balioen arteko erlazioa, bereziki distantzia espazio-denboralen artekoak. Adibidez, higitzen ari den partikula baten kasuan, kontsidera ditzagun espazioko P_1 eta P_2 puntuetatik pasatzean partikulari dagozkion gertaera puntualen lau osagaiak S eta S' erreferentzia-sistemetan. Hurrenez hurren, eta izango dira S sisteman, eta  eta  S' sisteman. Mekanika klasikoan espazioak geometria euklidearra duenez, hauxe izango da bi bi puntuen arteko distantzia espaziala bi sistemetan:
Alegia, mekanika klasikoan onartzen da espazioko bi punturen arteko distantziak berberak direla edozein erreferentzia-sistematatik neurtuta. Horregatik esaten da espazioa absolutua dela.
Era berean, bi gertakari puntual horien arteko distantzia denborala (hau da, denbora-tartea) neurtzean, balio hauek lortuko ditugu bi sistemetan:
Horregatik esaten da mekanika klasikoaren denbora absolutua dela.
Nolanahi den, mekanika erlatibistan, bai distantzia espazialak eta bai denbora-tarteak neurtzean, balio desberdinak lortzen dira elkarrekiko higitzen ari diren sistemetatik. Horregatik esaten da espazioa eta denbora ez direla absolutuak, erlatiboak baizik.
Ibilbidea
Hitz matematikoez azalduta, ibilbidea gorputzaren posizio guztien leku geometrikoa dela esaten da. Mekanika klasikoan lerro hori jarraitua da, eta bertako puntuak denboraren funtzioan adierazten dira: P(t). Ibilbideko puntu bakoitzari dagokion posizio-bektorea honelaxe adieraziko da erreferentzia-sistema kartesiar batean:
Posizio-bektorea
Erreferentzia-sistema jakin batean partikulak edozein aldiunetan duen kokapena definitzen du. Izenak berak dioenez, magnitude bektoriala da, eta partikularen higidura aztertzean, funtzio modura adierazten da, sinboloaz. Hiru osagai kartesiarren  bidez era honetan idatz daiteke:
Bistakoa denez, erreferentzia-sistema bakoitzean balio desberdina izango du: S sisteman, ; S' sisteman,.
Desplazamendua
Partikula higitzen ari dela, bi aldiune desberdinetan, t_1 eta t_2, posizio desberdinak izango ditu, P_1 eta P_2hurrenez hurren (edo eta ). Definizioz, bi aldiune horien  arteko denbora-tartean partikulak izandako desplazamendua honako bektore hau da:
Bektore horren modulua bi puntuen arteko distantzia da:
Abiadura
Higitzen ari den partikularen abiadura, definizioz, posizio-bektorearen denborarekiko deribatua da. Bektore bat da, denboraren funtzioa dena, sinboloaz adierazten dena, edo nahiago bada,  modura:
Edo osagaien bidez emanik:
Azelerazioa
Matematikoki hitz eginez, azelerazioa abiaduraren denborarekiko deribatua da. Bektore bat da, denboraren funtzioa dena, sinboloaz adierazten dena, edo nahiago bada,  modura:
Higiduraren neurketa eta erregistroa
Gaur egungo teknologiari esker, hainbat modutara neurtu eta erregistra dezakegu gorputzen higidura. Esate baterako, automobiletako aginte-koadroan aldiuneko abiadura neurtzen da takometroaren bidez; tresna horrek autoaren abiadura neurtzen du gurpilek segundo bakoitzean egiten dituen birabeteen kopurua zenbatuz, eta horrela gidariak etengabe daki zein abiaduratan doan. Bestalde, errepideetako abiadura kontrolatzeko, puntu jakin batzuetan trafiko-radarren bidez automatikoki neurtzen da ibilgailuen abiadura, horrela abiadura-mugatik gora doazen autoen jabeei isunak ezartzeko, zigor gisa. Azkenik, paseoan ateratzen diren oinezko ibiltariek podometroa erabil dezakete, pausoak zenbatzeko eta ibiltako distantzia kalkulatzeko.
Zinematika erlatibistako zenbait zehaztapen
Erlatibitatearen teorian partikulen abiadura oso handiak kontsideratzen direnez, aldaketa kontzeptual batzuk eduki behar dira kontuan zinematikaren arloan. Hain zuzen, zehaztapen batzuk egin behar dira, partikulen abiadura oso handien kasuan aplikatzekoak, bereziki argiaren abiaduraren baliora hurbiltzen direnean. Jarraian, horrelako zenbait aipatuko dira, lehenago zinematika klasikoari buruz esandako elementu eta kontzeptuak zehaztuz.
Argiaren abiaduraren izaera
Argiak hutsean duen abiadura magnitude absolutua da; ez, ordea, espazioa eta denbora. Horretan, zinematika erlatibista bereizi egiten da zinematika klasiko ez-erlatibistatik, zeinean abiadura guztiak erlatiboak diren, eta, ostera, espazioa eta denbora, absolutuak. Argiaren hutseko abiadura absolutua izateak esan nahi beti balio berbera lortuko dela abiadura hori neurtzean, edozein sistema inertzialetatik neurtuta ere. Argiaren izaera horren ondorioz, birplanteatu egin behar da zinematika klasikoan erreferentzia-sistema inertzialen izaeraz esandakoa, zeren, orduan kontzeptu erlatiboa baitzen abiadura, abiadura desberdinak neurtzen baitziren elkarrekiko higitzen ari diren sistemetatik. Argiaren abiaduraren izaera absolutuak ondorio “harrigarriak” ditu mekanika ez-erlatibistan lortutakoekin konparatuz, jarraian aipatuko ditugunak.