cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lurraren egitura
Litosfera
Litosfera ozeanikoaren osagaiak nagusiki lurrazal mafikoa eta mantu ultramafikoa (peridotita) dira, eta litosfera kontinentala baina dentsoagoa da. Litosfera ozeanikoa loditu egiten da urteak igaro ahala eta ozeano-erdiko gailurretik urruntzen den ahala. Lodiera hozte prozesu baten bitartez gertatzen da, astenosfera beroa mantu litosferikoak bihurtzen da eta litosfera ozeanikoa oso lodia eta urteekin dentsoa bihurtzea eragiten du.
Astenosfera litosfera ozeanikoa baino dentsoagoa da hamar milioika urteetan zehar, baina horren ondoren litosfera ozeanikoa dentsoagoa bilakatzen da. Hau, lurrazal ozeanikoa kimikoki astenosfera baino arinagoa delako gertatzen da, baina mantuaren kontrakzio termikoek astenosfera baino dentsoagoa egiten dute. Litosfera ozeaniko zaharren ezegonkortasun grabitazionalak litosfera ozeanikoa litosferaren azpian sartzea eragiten du subdukzio zonetan. Litosfera ozeaniko berria etengabe sortzen da eta subdukzio zonetan berriro ere mantura bueltatzen da. Ondorioz, litosfera ozeanikoa kontinentala baina askoz gazteagoa da: litosfera ozeaniko zaharrenak 170 milioi urte ditu, litosfera kontinental batzuek, ordea, bilioika urte dituzte.
Astenosfera
Astenosfera (antzinako grezieratik: asthenḗs “ahula” + sféra “esfera”) Oso likatsua eta mekanikoki ahula den Lur planetaren goi mantuko zonaldea da Astenosfera. Litosferaren azpian kokatzen da, lurrazaletik 80–200 kilometrora. Litosfera-Astenosfera mugari LAB deitzen zaio. Astenosfera ia guztiz solidoa da, nahiz eta zati batzuk urtuak egon ahal izan. Astenosferaren behe muga ez dago guztiz ondo definitua. Honen lodiera orokorrean tenperaturaren menpe dago. Hala ere, astenosferaren erreologia deformazio tasaren menpe dago. Zonalde batzuetan astenosferak 700 kilometrorainoko tamaina izan lezake, eta basaltoaren eraketa puntutzat jotzen da (MORB).
Astenosfera goi mantuko zatia da, litosferaren azpian kokatua eta plaka tektonikoen mugimenduan eta egokitzapen isostatikoetan dago murgildua. Litosfera-Astenosfera muga 1300 °C-tan dago, zurrun mantentzeko tenperatura baino altuago eta harikor jokatzeko baino tenperatura baino baxuago. Onda sismikoak nahiko motel igarotzen dira astenosferatik litosferarekin konparatuz, horregatik abiadura gutxiko zona deitzen zaio (LVZ, low-velocity zone). Abiadura jaitsiera hori litosferatik astenosferara, bigarren horretan dagoen zona urtuaren eraginez izan daiteke. LVZren behe muga 180–220 kilometrora dago ; astenosferaren amaiera, ordea, 700 kilometrora.
Astenosferaren goiko zatia, Lurraren lurrazaleko plaka litosferikoak mugitzen diren zona dela pentsatzen da. Astenosferaren presio eta tenperatura egoeraren ondorioz, arrokak harikor bihurtzen dira, cm/urteko deformazio tasetan mugitzen. Astenosferaren gainean, deformazio tasa berean, arrokak elastikoki portatzen dira, hauskorrak bilakatuz eta akatsak sortuz. Pentsatzen da litosferak astenosferaren gainean flotatzen duela, plaka tektonikoen mugimendua eraginez.
Mesosfera
Mesosfera edo behe mantua, Geologian, litosfera eta astenosferaren azpian dago, kanpo nukleoaren gainean (ez da atmosferaren geruzarekin nahastu behar, desberdinak baitira). Goiko muga onda sismikoen igoera azkarra bezala dago definitua, 660 kilometrora. Sakonera honetan, ringwoodita (gamma-(Mg,Fe)2SiO4) Mg-Si perovskita eta ferroperiklasan deskonposatzen da. Erreakzio honek goi eta behe mantuen arteko muga markatzen du. Mesosferaren basean “D zona” dago, eta mantu-nukleo mugan, 2.700–2.890 kilometrora. Mineralak dentsoagoak bilakatzen dira euren konposaketa aldatu gabe.
D geruza
D geruza mesosferaren eta endosferaren arteko trantsizio aldea da. Arrokak asko berotu eta litosferaraino igo daitezke sumendiak sortuz. Nukleo-mantu muga (CMB, Core-mantle boundary) Lurraren silikato mantu eta burdin nikel kanpo nukleo likidoaren artean kokatzen da. Muga lurrazaletik 2.891 kilometrora dago kokatua, gutxi gorabehera. Muga ikusi daiteke bertan gertatzen diren uhin sismikoen abiadura aldaketei esker. Etenune hori, mantu solido eta nukleo erkidearen ondorio da. P uhinak askoz motelagoak dira kanpo nukleoan mantu sakonean baino, eta S uhinak ez dira existitzen nukleoaren zati likido guztian zehar. Behe mantuko 200 2.891 kilometrora dago kokatua ko mugaren gaineko geruza D '' izenaz da ezaguna (D prima prima) eta batzuetan eztabaidatzen da ea muga ere horren zati den ala ez. D geruzaren hondoan abiadura sismikoaren aldaketak aurkitu dira, Gutenberg etenunea deiturikoa.
Endosfera
Endosfera eredu geostatikoko nukleoaren parekoa da. Lurraren azkeneko geruza da. Bere limiteek nukleoaren geruza kimikoekin kointziditzen dute. Endosfera izaera fisikoko bi zatiz dago eratua:
Kontinenteen jitoa
Kontinenteen jitoaren teoriaren arabera, duela 200 milioi urte lurrazala kontinente bakarraz osaturik zegoen, mantuaren gainean flotatzen zegoena. Kontinente hari pangea deitzen zaio.
Lurraren biraketak eraginik, lur multzo bakar hori mugitzen eta puska handitan hausten hasi zen, harik eta puzzle handia osatu arte. Puska handi bakoitzari plaka tektonikoa esaten zaio.
Plaka tektonikoak oso geldo mugitzen dira, baina horietako bik elkarren artean talka egin eta plaka horietako bat jaso daiteke mendikate handi-handiak sortuz, eta bestea, aldiz, hondora daiteke ozeano-fosa sakonak eratuz.
Bi plaken arteko harreman aldeak oso ezegonkorrak dira, eta alde horietan ere handiagoak izaten dira Lur barneko mugimenduak. Mugimendu horiek eraginik, kanpoaldean lurrikarak eta sumendiak gertatzen dira.
Garapen historikoa
1692. urtean Edmond Halleyk (Philosophical Transactions of Royal Society of London aldizkarian argitaratutako artikulu batean') ideia hau proposatu zuen: 500 milietako lodiera duen estalki huts batez, bi barne-geruza dituena, zentrokideak, barne nukleo baten inguruan formaturiko Lurra. Geruzen diametroa bat etorriko zen Artizarraren, Marteren eta Merkurioren diametroekin. Halleyren proposamena oinarrituta dago Isaac Newtonek emandako Lurraren eta Ilargiaren arteko dentsitate erlatiboaren balioetan, Principia (1687): «Isaac Newtonek demostratu du Ilargia gure planeta baino solidoagoa dela, 9-tik 5-era», adierazi zuen Halley «zergatik ezin dugu suposatu gure planetaren 4/9-a hutsa dela?». ​
Idazle fededun batzuk Lur esferikoaren ideiari eutsi zioten, baina ez zuten onarpen askorik jaso. Flat Earth Societyk («Lur Lauaren Elkartea»), lehenago Charles K. Johnsonek zuzendua, gogor lan egiten du Estatu Batuetan teoria bizi mantentzeko, eta milaka jarraitzaile dituztela ziurtatu dute. Ingalaterrako eta Estatu Batuetako kristau batzuk ere saiatu ziren teoria hau berpizten.
Prada de Conflent
Prada de Conflent edo Prada (katalanez; ) Katalan Herrietako udalerri bat da, Conflent eskualdean kokatua. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean.
2013an biztanle zituen eta eskualdeko hiriburua eta udalerririk populatuena da. Kultura katalanaren erreferentzia da, 1968an sortu zenetik Universitat Catalana d'Estiu Udako Unibertsitate Katalanaren egoitza bertan baitago.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 3.587 etxebizitza zeuden, 2.968 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 190 bigarren erresidentzia ziren eta 429 hutsik zeuden. 2.210 etxeak ziren eta 1.340 apartamentuak ziren. 2.968 etxebizitza nagusietatik 1.616 bere jabearen bizilekua ziren, 1.257 alokairuan okupaturik zeuden eta 95 doan lagata zeuden; 108 etxek gela bat zuten, 286 etxek bi zituzten, 723 etxek hiru zituzten, 891 etxek lau zituzten eta 960 etxek bost zituzten. 1.848 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.467 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 672 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.462 ziren, horien artean 2.193 aktiboak ziren eta 1.269 inaktiboak ziren. 2.193 pertsona aktiboetatik 1.737 lanean zeuden (886 gizon eta 851 emakume) eta 456 langabezian zeuden (232 gizon eta 224 emakume). 1.269 pertsona inaktiboetatik 369 erretiraturik zeuden, 368 ikasten zeuden eta 532 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Prades udalerrian 3.060 unitate fiskal zeuden, 6.344,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.322 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 481 komertzioetatik, 5 erauzte enpresak ziren, 9 janari enpresak ziren, 4 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 17 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 49 eraikuntza enpresak ziren, 111 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 garraio enpresak ziren, 38 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 30 finantziazio enpresak ziren, 34 higiezinen enpresak ziren, 49 zerbitzu enpresak ziren, 83 administrazio publikoko enpresak ziren eta 35 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 119 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 lan bilaketa bulegoa, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 8 banku bulegoak, 1 funeraria, 15 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 autoeskolak, 10 igeltseroak, 4 margolariak, 10 zurginak, 9 iturginak, 5 argiketariak, 3 eraikuntza enpresak, 11 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 17 jatetxeak, 10 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 5 apaindegiak.
2000. urtean Prada de Conflent udalerrian 43 nekazaritza-ustiategi zeuden, 147 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 tratamendu laburretarako ospitale, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat, psikiatriko 1 bat, urgentzia zentro 1 bat, 3 botika eta 3 anbulantzia zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 4 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Pradan udalerrian 2 Bigarren Hezkuntzako ikastetxe eta 1 hezkuntza orokorreko lizeoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 884 ikasle zeuden eta hezkuntza orokorreko lizeoetan 947.
Prada de Conflent udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mercedes Sosa
Haydée Mercedes Sosa (San Miguel de Tucumán, Tucumángo probintzia, 1935eko uztailaren 9a - Buenos Aires, Argentina, 2009ko urriaren 4a), Mercedes Sosa izenaz eta batzuetan La Negra Sosa ezizenaz ezaguna, Argentinako folkloreari zabalkundea eta berrikuntza eskaini zizkion abeslaria izan zen. Nuevo Cancionero mugimenduaren baitan kokaturik zegoen, eta tango, rock eta pop musika estiloetan ere abestu zuen. Bere abestirik ezagunenak Canción con todos, Alfonsina y el mar, Gracias a la vida eta Duerme negrito dira. Zinema aktore lanak ere egin zituen.
Latinoamerika eta Europan arrakasta handia izan zuen. Atahualpa Yupanqui eta Jorge Cafrunerekin egin zituen kolaborazioak, eta baita oso estilo desberdinetako nazioarteko artistekin ere, hala nola Joan Baez, Pablo Milanés, Caetano Veloso, Milton Nascimento, Alfredo Kraus eta Shakirarekin.
Bizitza
Berehala jira gehiagotarako deitu zuten. Violeta Parrarekin batera Gracias por la vida («Eskerrik asko bizitzagatik») kantua kantatzen hasi zen eta ospe handia lortu zuen. Halaber, Víctor Jararen zenbait kantu kantatu zituen, batez ere Te recuerdo, Amanda («Oroitzen zaitut, Amanda») izenekoa. 1968an, Juan Carlos Onganíaren agintaldian, era horretako abestiak debekatuta egon ziren. 1972an Cantata sudamericana («Hegoamerikako kantata») grabatu zuen, arrakasta handirik gabe. Hala ere, hurrengo urtean disko berriak grabatu zituen, eta Espainia, Frantzia, Italia, Mexiko, Venezuela eta Perun kantatu zuen.
Ideologia aurrerakoiarekin konprometitua agertu zen beti Mercedes Sosaren musika. Hala islatzen da 1970eko hamarkadan kaleratu zituen Traigo un pueblo en mi voz, Hasta la victoria eta Cantata Sudamericana lanetan. 1976ko estatu kolpea eman zutenetik Argentinan agintean zeuden militarrei ez zitzaien oharkabean pasa, eta erregimenak iraun zuen artean debekatuak izan ziren La Negra-ren diskoak. AAA talde paramilitarrak heriotzarekin mehatxu egin zuen, errepresioa eguneroko kontua zen, desagertuak… Hala eta guztiz ere, Mercedes Sosa Argentinan geratu zen. Harik eta 1978ko urrian, La Plata hirian kontzertua ematen ari zela, militarrek kantaria bera eta publiko guztia atxilotu zuten arte. 1979ko otsailean erbestera joan zen. Parisen bizi izan zen lehenengo, Madrilen ondoren.
1979an disko bat grabatu zuen portugesez, Chico Buarque eta Milton Nascimentorekin. 1982an, militarren diktadura amaitu aurretik, Argentinara itzuli zen eta leku askotan kantatu zuen, arrakasta handiz. Kantaldi haietan futbol zelai osoak bete ziren jendez eta kantaldiak bilkura politikoak bihurtu ziren. Giro horren lekuko da Mercedes Sosa en Argentina zuzeneko diskoa. Hurrengo urteetan ibilaldiko emanaldirik garrantzitsuenak eskaini zituen, Europan eta Hego Amerikan batez ere. Argentinako beste artista askorekin elkarlanean aritzera bideratu zuen lanaren zati bat. Charly García, León Gieco edota Victor Heredia musikariekin batera, folklorea rockaren eta poparen esparrura zabaldu zuen. 1989ko uztailean Frantziako Gobernuak Arte eta Letretako Ordenarekin saritu zuen.
Azken lanean, 2009an kaleratu zen Cantora diskoan, Joan Manuel Serrat, Caetano Veloso, Charly García, Luis Alberto Spinetta, Fito Páez, Lila Downs, Jorge Drexler, Shakira, Julieta Venegas eta Joaquín Sabinarekin batera egin du lan, besteak beste.
Mercedes Sosaren jaioterrian Chagasen gaixotasuna endemikoa da, eta hark ere 30 urtez pairatu zuen eritasun hori. 2009an haren osasuna okertu eta urriaren 4an, giltzurruneko gutxiegitasunak jota, hil zen.
Nazio Batuen Garapen Iraunkorraren Goi Bilera
Nazio Batuen Garapen Iraunkorraren Goi Bilera, orobat Rio+20 izenaz ezaguna, Nazio Batuen Ekonomia eta Gai Sozialen Sailak antolatutako Lurraren Goi Bilera izan zen, Brasilgo Rio de Janeiron 2012ko ekainaren 20tik 22ra egina. Aukeratutako tokia eta data ez zen kasuala ezen 20 urte lehenago, hiri berean, 1992ko Rio de Janeiroko Lurraren Goi Bilera egin baitzen. Bilera honen antolaketa Nazio Batuen Batza Orokorrak aurretik onartuta zegoen, zehatz-mehatz 2009ko abenduaren 24ko A/RES/64/236 erabakiaren bitartez.
Helburuak
Goi Mailako bileraren helburu orokorrak hauexek ziren:
Bileraren izarra: ekonomia berdea
Goi Bilera honetan gai nagusi bat izan bazen hori ekonomia berdearena izan zen. Hitz horrekin UNEPek hiru ezaugarri dituen ekonomia definitu du: Ekologisten ustez hiru helburu horiek ez dira lortuko mahai gainean jarri den kontzeptu horrekin. Hauen ustez planteatzen ari dena "beste kapitalismo forma bat da" "gezurrezko konponbide teknologikoetan oinarrituta" Ekologisten ustez sasi ekonomia berde hori enpresa handien eskuetan egongo da eta horregatik gai honetaz enpresa horiek estatuek baino interes handiago ari dira erakusten.
Olympique Lyonnais
Olympique Lyonnais (OL) edo Lyongo Olinpiarra Frantziako futbol talde onenetakoa da, Lyon hirikoa. Zazpi Liga irabazi ditu, denak jarraian, eta honetaz gain bost kopa ere bai.
Etxeko partiduak Stade de Gerland estadioan jokatu ohi zituen, baina 2016tik aurrera Parc Olympique Lyonnais estadio berrian jokatzen du.
Historia
Historialari batzuek taldea 1899an sortu zela dioten arren —urte hartan sortu baitzen unibertsitateko Lyon Olympique Universitaire—, 1950an eratu zen gaur egungo elkarte profesionala Olympique Lyonnais izenarekin. 60. hamarkadan Lucien Jasseron entrenatzailearen eskutik bi Kopa irabaztea lortu zuen eta 1973an hirugarren kopa bat ere lortu zuen.
Uniformea
Taldearen ekipamendua elastiko zuria eta galtza urdinak izan dira beti eta bularrean Lyon hiriko koloreak diren urdina eta gorriarekin "V" itxurako lerroak eraman izan ditu. 1976an uniformea erabat aldatu eta kolore gorria hartu zuen baina 1990an berriz ere ekipamendu zurira itzuli zen, detaile urdin eta gorriak zituelarik.
2022/2023 Taldea
2022ko abuztuaren 30ean eguneratua.
Jokalari ezagunak
Jean Tigana, Sonny Anderson, Frédéric Kanouté, Mahamadou Diarra, Cris, Michael Essien, Tiago Mendes, Miralem Pjanic, Juninho, Lisandro Lopez, Éric Abidal, Fred, Hugo Lloris, Karim Benzema, Samuel Umtiti.
Euskal taldeen aurkako partidak
Hauek dira Europako txapelketa ofizialetan Olympique Lyonnaisek euskal taldeen aurka jokatu dituen partidak:
Emakumezkoen taldea
FC Lyon taldearen emakumezkoen atala eratu zen 1970an eta hor dago taldearen jatorria. 2004an Olympique Lyonnais-en barnean sartu zen eta maila nabarmen igo zuen. Ordutik aurrera Frantziako eta Europako talde indartsuena bihurtu da, sei aldiz irabazi baitu Txapeldunen Liga.
Bissy-sous-Uxelles
Bissy-sous-Uxelles Frantziako udalerria da, Saona eta Loira departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bissy-sous-Uxelles udalerrian erroldatutako biztanleak 70 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 12 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 82 etxebizitza zeuden, 35 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 41 bigarren erresidentzia ziren eta 6 hutsik zeuden. 80 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 35 etxebizitza nagusietatik 29 bere jabearen bizilekua ziren eta 6 alokairuan okupaturik zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 11 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 18 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 37 ziren, horien artean 25 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 25 pertsona aktiboetatik 23 lanean zeuden (9 gizon eta 14 emakume) eta 2 langabezian zeuden (1 gizon eta 1 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bissy-sous-Uxelles udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hera Hilmarsdóttir
Hera Hilmarsdóttir, Hera Hilmar izen artistikoaz ere ezaguna (1988ko abenduaren 27a) islandiar aktore bat da. 1990eko hamarkadan hasi zen lehen antzezlanetan parte hartzen, haurra zela. Da Vinci's Demons telesailean izandako paperarengatik eta Mortal Engines pelikulan Hester Shaw pertsonaia antzezteagatik egin zen ezaguna.
Geney (Doubs)
Geney Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Geney udalerrian erroldatutako biztanleak 146 ziren. Familiak 68 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 71 etxebizitza zeuden, 65 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 6 hutsik zeuden. 67 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 65 etxebizitza nagusietatik 46 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek bi gela zituen, 6 etxek hiru zituzten, 17 etxek lau zituzten eta 41 etxek bost zituzten. 53 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 31 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 25 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 89 ziren, horien artean 70 aktiboak ziren eta 19 inaktiboak ziren. 70 pertsona aktiboetatik 62 lanean zeuden (32 gizon eta 30 emakume) eta 8 langabezian zeuden (4 gizon eta 4 emakume). 19 pertsona inaktiboetatik 4 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Geney udalerrian 62 unitate fiskal zeuden, 140 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.075 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren eta 1 garraio enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Pamela Gidley
Pamela Catherine Gidley (Methuen, 1965eko ekainaren 11 - Seabrook, 2018ko apirilaren 16a) estatubatuar aktorea eta modeloa izan zen.
Globulu (argipena)
Globulu hitzak forma esferiko edo esferoideko gorputz txikia adierazten du. Erabilera zenbait ditu:
Lamothe-Goas
Lamothe-Goas Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lamothe-Goas udalerrian erroldatutako biztanleak 62 ziren. Familiak 26 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 15 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 7 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 37 etxebizitza zeuden, 25 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 35etxeak ziren. 25 etxebizitza nagusietatik 20 bere jabearen bizilekua ziren, 5 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek bi gela zituen, 2 etxek hiru zituzten, 5 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 24 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 12 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 14 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 39 ziren, horien artean 30 aktiboak ziren eta 9 inaktiboak ziren. 30 pertsona aktiboak lanean(15 gizon eta 15 emakume) zeuden.. 9 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden3 saltokiak zerbitzu enpresenak ziren.
2000. urtean Lamothe-Goas udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 732 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Thing
Thing delakoa (antzinako eskandinavieraz þing), antzinako germaniar herrietan agintaritza batzarrak ziren, eta komunitateko gizon askeez osatuak zeuden eta lagman legegizonak buru zituzten.
1981eko Irlandako gose greba
1981eko Irlandako gose greba Ipar Irlandako gatazka garaian irlandar errepublikar presoek burututako protestaldien ondorioz bututako gose-greba bat izan zen. Protestaldi hau 1976an Britainiar Gobernuak irlandar preso errepublikarrei Kategoria Bereziaren Estatusa ukatu zienean Burusien protesta delakoarekin hasi zen. 1978an euren pisontziak hustutzen ari zirela preso batzuk erasotuak izan zirenean, protesta Protesta zikina deitzera iragan zen, honetan presoak euren buruak garbitzeari uko egin eta beren espetxe geletako hormak euren gorotzez estali zituzten. 1980an 53 egun iraun zituen gose greba batean parte hartu zuten.
Gose greban zehar hildako presoak
Patologiako jatorrizko agiriak grebalarien heriotza "euren buruei behartuaraziko gosez" izan zela erregistratu zuten. Gerora aipu hori moldatua izan zen eta gose greban parte hastu zuten senitartekoen protesten ondorioz soilik "gosez" hil zirela berridatzi zen. Aldiz forenseek "euren buruei behatuarazitako gosez" berediktua mantendu zuten.
Beste gose grebalariak
Nahiz eta gose greban zehar hamar gizonek bizia galdu izan, beste hamairuk protesta hura hasi baina osasun arazo edo euren senideen eskaeren bitartez erretiratuak izan ziren. Haietako askok gerora ere, iragandako gose grebaldiaren eraginez ondorio ezberdinak jasan izan dituzte: bai liseriketa arazoak, bai eta ikusmen edota ezintasun fisiko nahiz neurologikoak ere.
Harwood (Ipar Dakota)
Harwood Ipar Dakotako hiri bat da. Cass konderrian kokatua dago. 2010ean 718 biztanle zituen, 3.27 kilometro koadrotan banatuta.
Trenton (Wisconsin)
Trenton Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Dodge konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Grangeville (Idaho)
Grangeville Idahoko hiri bat da. Idaho konderrian kokatua dago. 2010ean 3,141 biztanle zituen, 37.62 kilometro koadrotan banatuta.
NGC 4497
NGC 4497 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Haragi saltsa
Haragi saltsa txigortutako hezur, haragi soberakin, barazki, ardo txuri edo beltz, irin eta tomate saltsarekin egindako salda murriztu eta lodituari deitzen zaio.
Stenocercus lache
Stenocercus lache Stenocercus generoko animalia da. Narrastien barruko Tropiduridae familian sailkatuta dago.
Grabazio analogiko
Grabazio analogikoa seinaleak erregistratzeko erabiltzen den teknika da eta, horretarako, patroi jarraitu bat sortzeko gai diren marka batzuk sortzen dira (disko fonografiko baten ildoko uhinak edo kasete-zinta baten intentsitate magnetikoaren aldaketak, adibidez), jatorrizko seinalearen oszilazioak jarraitzen dituztenak. Era berean, euskarri horiek (audiokoak nahiz bideokoak) modu analogikoan irakurtzeko diseinatutako gailuak erabiliz erreproduzi daitezke.
1213 Algeria
1213 Algeria asteroide gerrikoan aurkitutako 1213. asteroidearen izena da. 1931ko abenduak 5ean aurkitu zuen Guy Reiss astronomo frantziarrak Aljerreko behatokitik. Bere behin-behineko izendapena 1931 XD zen.
Greenleaf (Idaho)
Greenleaf Idahoko hiri bat da. Canyon konderrian kokatua dago. 2010ean 846 biztanle zituen, 18.99 kilometro koadrotan banatuta.
Thaumatococcus danielli
Thaumatococcus daniellii jatorriz Afrika tropikaleko mendebaldekoa da. Thaumatococcus generoko belar-landare monotipikoa da.
Monticelli d'Ongina
Mugakideak
Monticelli d'Onginak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Triadelphia (Mendebaldeko Virginia)
Triadelphia Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Ohio konderrian dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hatton (Ipar Dakota)
Hatton Ipar Dakotako hiri bat da. Traill konderrian kokatua dago. 2010ean 777 biztanle zituen, 1.58 kilometro koadrotan banatuta.
Ancistrus agostinhoi
Ancistrus agostinhoi Ancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Morfasso
Mugakideak
Morfassok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ancistrus abilhoai
Ancistrus abilhoai Ancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.
Escots
Escots Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Escots udalerrian erroldatutako biztanleak 29 ziren. Familiak 8 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak) eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 19 etxebizitza zeuden, 16 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1 bigarren erresidentzia bat zen eta 2 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 19etxeak ziren. 16 etxebizitza nagusietatik 13 bere jabearen bizilekua ziren eta 2 alokairuan okupaturik zeuden; 6 etxek bi gela zituzten, 3 etxek hiru zituzten, 1ek lau zituen eta 6 etxek bost zituzten. 15 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 6 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 6 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa batena zen.
2000. urtean Escots udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 112 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Paramentu
Arkitekturari dagokionez, paramentua eraikuntza elementu bertikalen aurpegietako bakoitza da, harresi eta hormak kasu.
Hargintza eta igeltserotzan, paramentu bezala, arkuak eta harresiak osatzen dituzten harri edo adreiluen aurpegietako bakoitzari deritze. Bereziki, horrela deitzen dira arkuan aurrea eta atzea egiten dituztenei, aurreko paramentu eta atzeko paramentu deituak. Berunaren paramentu bezala, igeltseroari, harresiaren norabide bertikala emateko gida bezala balio dion aurpegiari deritzo, eta berunatze bezala, kontrakoari.
NGC 4498
NGC 4498 galaxia bat da, Coma Berenices konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Dizy (Marne)
Dizy Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Dizy udalerrian erroldatutako biztanleak 1.692 ziren. Familiak 687 ziren, horien artean 150 pertsona bakarrekoak ziren (47 bakarrik bizi ziren gizonak eta 103 bakarrik bizi ziren emakumeak), 237 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 241 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 59 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 731 etxebizitza zeuden, 696 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 31 hutsik zeuden. 590 etxeak ziren eta 141 apartamentuak ziren. 696 etxebizitza nagusietatik 513 bere jabearen bizilekua ziren, 172 alokairuan okupaturik zeuden eta 11 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 38 etxek bi zituzten, 95 etxek hiru zituzten, 207 etxek lau zituzten eta 354 etxek bost zituzten. 616 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 307 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 339 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.142 ziren, horien artean 842 aktiboak ziren eta 300 inaktiboak ziren. 842 pertsona aktiboetatik 798 lanean zeuden (406 gizon eta 392 emakume) eta 45 langabezian zeuden (20 gizon eta 25 emakume). 300 pertsona inaktiboetatik 104 erretiraturik zeuden, 124 ikasten zeuden eta 72 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dizy udalerrian 716 unitate fiskal zeuden, 1.689 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.585,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 85 komertzioetatik, 6 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 9 eraikuntza enpresak ziren, 31 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 4 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 11 zerbitzu enpresak ziren, 5 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 16 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 zurgina, 2 iturginak, 2 argiketariak, 2 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 tintoreria.
2009an zeuden 8 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 brikolaje denda handia zen, 1 okindegi zen, 1 liburu denda zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 3 altzari dendak ziren.
2000. urtean Dizy udalerrian 66 nekazaritza-ustiategi zeuden, 140 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Anchenoncourt-et-Chazel
Biztanleria
2007an Anchenoncourt-et-Chazel udalerrian erroldatutako biztanleak 237 ziren. Familiak 100 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 128 etxebizitza zeuden, 96 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 15 hutsik zeuden. 125 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 96 etxebizitza nagusietatik 87 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 6 etxek hiru zituzten, 18 etxek lau zituzten eta 70 etxek bost zituzten. 84 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 43 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 48 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 160 ziren, horien artean 111 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 111 pertsona aktiboetatik 105 lanean zeuden (58 gizon eta 47 emakume) eta 6 langabezian zeuden (3 gizon eta 3 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Anchenoncourt-et-Chazel udalerrian 98 unitate fiskal zeuden, 242 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.245 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Anchenoncourt-et-Chazel udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Scheffersomyces stipitis
Scheffersomyces stipitis (lehen Pichia stipitis) legamia onddo talde bat da, serinaren ordez leuzina jartzen duena CUG kodoia aurkitzen denean.
Trezevant (Tennessee)
Trezevant Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Carroll konderrian dago, Tennessee estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
The Lawless Breed
The Lawless Breed (euskaraz Legezkanpoko Arraza) 1953ko Raoul Walsh estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako western film bat da. Rock Hudson eta Julie Adams aktoreek antzeztu zuten. John Wesley Hardin pistolariaren bizitzan oinarritua dago.
Argumentua
John Wes Hardin (Rock Hudson) bere burua defendatzearren burututako hilketa batengatik jazartua izango da. Hortik aurrera bere kriminal ibilbideari ekingo dio, azkean atzemana eta espetxetua den arte. Espetxean bere bizitzaren kontakizuna idatziko du, krimenarekin duen harreman zaila azalduz.
Hagerman (Idaho)
Hagerman Idahoko hiri bat da. Gooding konderrian kokatua dago. 2010ean 872 biztanle zituen, 15.1 kilometro koadrotan banatuta.
Laurehun eta laurogeita hiru
Laurehun eta laurogeita hiru (483) laurehun eta laurogeita biaren ondoren eta laurehun eta laurogeita lauaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Translokazio kromosomiko
Translokazio kromosomikoa kromosomopatiaren mota bat da, homologoak ez diren bi kromosomen arteko zatiak trukatzen direnean gertatzen dena. Hots, informazio genetikoaren zati bat homologoa ez den kromosoma batera pasatzen denean translokazioaz hitz egiten da.
Translokazioaren maiztasuna 1/500 da (500 jaioberrien artean 1ek du translokazioa)
Hiru mota daude:
Leuzemia mieloide kroniko izeneko gaixotasunean 22. kromosomaren zati bat translokatzen da eta 9. kromosomaren beso laburrean azaltzen, Filadelfia kromosoma deitutakoa agertuz.
Translokazioak dituzten gizabanakoak orokorrean osasuntsuak dira, baina seme-alabak sortzerakoan arazoak agertu daitezke (abortuak edo ondorengo gaixoak), haien gametoek desoreka kromosomikoa dutelako
Kluyveromyces lactis
Kluyveromyces lactis, Kluyveromyces legamia bat da, ikerketa genetikoetarako eta aplikazio industrialetarako erabili ohi dena. Laktosa asimilatu eta azido laktiko bihurtzeko gaitasunetik datorkio izena.
Havana (Ipar Dakota)
Havana Ipar Dakotako hiri bat da. Sargent konderrian kokatua dago. 2010ean 71 biztanle zituen, 0.97 kilometro koadrotan banatuta.
Cosmoglotta
Cosmoglotta Interlingue mugimenduaren aldizkari nagusia eta Interlingue-Unionaren prentsa organo ofiziala da.
Bayldonita
Bayldonita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Bayldonita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
Rob Mayth
Groove Coverage, Cascada eta DHT bezalako taldeekin elkarlanean aritu da, eta abesti ezagunen dozenaka remix egin ditu.
La Higuera itsasargia
La Higuera itsasargia, baita ere Matalascañasko itsasargia izenarekin ezaguna, Doñana parke barruan dagoen eraikina da, Huelvako probintzian, Espainian. Geografikoki Almonte herrian dago, Castillako hondartzan.
Historia
Itsasargi hau 1986an eraiki zen. Kokapena Punta del Picacho itsasargia eta Guadalquivir ibairen bidea erakusteko argien artean. Haren gestioa Huelvako Portu-agintariaren eskuetan dago. 20 milletan ikus daiteke.
Triangle (New York)
Triangle Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Broome konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Pediatria
Pediatria haurren garapen normalaz eta lotutako gaixotasunetaz arduratzen den espezialitate medikoa da. Hitza grezierazko paidos (haurra) eta iatrea (sendaketa) hitzetatik dator, baina bere edukia haurren gaixotasunen sendatzea baino askoz handiagoa da, pediatriak haur osasuntsua zein gaixoa aztertzen baititu.
Kronologikoki, pediatriak haurra jaiotzen denetik nerabezarora iristen den arte hartzen du, normalean 18 urte bete arte. Horren barruan hainbat aldi bereizten dira: jaioberria (0-6 egun), jaioberria (7-29 egun), bularreko haurra (1-12 hilabete), bularreko adinekoa (1-2 urte), eskolaurrekoa (2-5 urte), eskolaurrekoa (6-12 urte), nerabe aurrekoa (10-12 urte) eta nerabea (12-18 urte).
Umezaintza medikuntzaren espezialitateetako bat da. "Haurren zaintza" esan nahi du, eta latinezko puer/pueris (umearen/umearen) eta kulturako "kultiboa" esan nahi du, hau da, umearen artea. Gaur egungo joera adiera horiek guztiak termino bakar batean batzea da: pediatria.
Helduen medikuntzaren eta medikuntza pediatrikoaren arteko aldeak
Gorputz tamainaren aldeak heltze-aldaketekiko paraleloak dira. Haur edo jaioberri baten gorputza, fisiologikoki, helduarenaren ezberdina da. Sortzetiko akatsek, bariantza genetikoak eta garapen-arazoek gehiago kezkatzen dituzte pediatrak mediku helduak baino. Medikuak haurraren fisiologia heldugabea kontuan hartu behar du sintomak kontuan hartzean, botikak agintzean eta gaixotasunak diagnostikatzean.
Fisiologia pediatrikoak zuzenean eragiten die gorputzean sartzen diren farmakoen propietate farmakozinetikoei. Sendagaien xurgapena, banaketa, metabolismoa eta deuseztapena desberdinak dira garapen bidean dauden haurren eta heldu helduen artean. Azterketak eta berrikuspenak egin diren arren, etengabeko ikerketa behar da hobeto ulertzeko faktore horiek nola eragin behar duten mediku-arretaren hornitzaileen erabakiek pediatriako biztanleei sendagaiak agindu eta administratzean.
Xurgapena
Pediatriako populazioaren eta helduen artean farmakoen xurgapen-desberdintasun asko urdailaren inguruan daude. Jaioberriek eta haur txikiek urdaileko pH-a handitzen dute jariatze azidoa gutxitzen delako, eta horrela ingurune oinarrizkoagoa sortzen da ahotik hartzen diren medikamentuentzat. Azidoa funtsezkoa da ahoko zenbait farmako xurgapen sistemikoaren aurretik degradatzeko. Beraz, haurrengan botika horien xurgapena helduengan baino handiagoa da, deskonposizioaren murrizketaren eta kontserbazioaren areagotzearen ondorioz, azido gutxiagoko espazio gastriko batean.
Haurrek ere urdail-hustuketaren tasa hedatua dute, eta horrek atzeratu egiten du botikaren xurgapen-tasa.
Botikaren xurgapena entzima espezifikoen mende ere badago, eta entzima horiek ahoko botikarekin kontaktuan jartzen dira gorputzetik bidaiatu ahala. Entzima hauen hornikuntza handitu egiten da haurrek traktu gastrointestinala garatzen jarraitzen duten heinean. Pediatriako pazienteek proteina azpigaratuak dituzte, eta horrek metabolismoa gutxitzea eta farmako espezifikoen kontzentrazio serikoak handitzea dakar. Hala ere, profarmakoek kontrako efektua jasaten dute entzimak beharrezkoak direlako euren forma aktiboa zirkulazio sistemikoan sar dadin.
Banaketa
Haurtxoek eta jaioberriek ere proteina plasmatiko gutxiago dituzte. Beraz, proteinekin lotura handia duten farmakoek proteinekin lotzeko aukera gutxiago dituzte, eta horrek banaketa handiagoa eragiten du.
Metabolismoa
Farmakoaren metabolismoa, nagusiki, gibeleko entzimen bidez gertatzen da, eta garapenaren etapa espezifiko batean eragiten zaien entzima espezifikoen arabera alda daiteke. I. eta II. faseetako entzimek heltze- eta garapen-tasa desberdinak dituzte, beren ekintza-mekanismo espezifikoaren arabera (adibidez, oxidazioa, hidrolisia, azetilazioa, metilazioa, etab.). Entzima-gaitasuna, argitzea eta erdi bizitzea haurren eta helduen arteko desberdintasun metabolikoak eragiten dituzten faktoreak dira. Drogen metabolismoa desberdina izan daiteke pediatriako biztanleen artean, jaioberriak haur txikietatik bereiziz.
Ezabapena
Farmakoa gibelaren eta giltzurrunen bidez deuseztatzen da batez ere. Haurtxoen eta haur txikien kasuan, giltzurrunen tamaina erlatiboak gernuaren bidez ezabatzen diren medikamentuen giltzurrun-argitzea areagotzen du. Jaioberrietan eta bularreko haur goiztiarretan, beren giltzurrunak umotzeko motelagoak dira, eta, beraz, ez dira gai erabat garatutako giltzurrunak adina droga deuseztatzeko. Horrek nahi ez diren sendagaiak pilatzea eragin dezake; beraz, garrantzitsua da kontuan hartzea dosi txikiagoak eta dosifikazio-tarte handiagoak daudela populazio horrentzat. Giltzurrun-funtzioari modu negatiboan eragiten dioten gaixotasunek ere eragin bera izan dezakete, eta, beraz, antzeko kontsiderazioak justifikatu.
Pediatren prestakuntza
Pediatren prestakuntza ez da berdina mundu osoan. Jurisdikzioaren eta unibertsitatearen arabera, titulazio medikoko ikastaro bat graduaurreko edo graduondoko ospitaleratzea izan daiteke. Lehenengoak normalean 5-6 urte behar izaten ditu, eta ohikoa izan da Commonwealthen. Graduondoko ikastaroetan parte hartzen dutenek (Estatu Batuetan bezala), 4-5 urte iraun ohi dute, eta aldez aurretik 3-4 urteko unibertsitate-titulua osatu dute, normalean, baina ez beti zientzietan. Medikuntzako lizentziadunek herrialdeko eta graduatu diren unibertsitateko titulu espezifikoa dute. Titulu horrek mediku profesional hori kalifikatzen du lizentzia edo erregistro bat lortzeko, herrialde horretako legeen arabera, eta, batzuetan, hainbat herrialdetakoak, "Pasantia" edo "baldintzapeko erregistroa" betekizunen arabera.
Pediatrek entrenamendu gehigarri bat egin behar dute aukeratutako eremuan. Horrek lau urtetik hamaika urte edo gehiago har ditzake, jurisdikzioaren eta espezializazio-mailaren arabera.
Nolakoa da lanegun arrunt bat?
Testuinguruaren araberakoa da, ospitalean soilik oinarritutako pediatretatik hasi eta lehen mailako arretako pediatriara.
Denbora asko ematen da prebentziozko zaintzan, eta immunizazioa eta haur osasuntsuen kontrolak ematen dira osasun-zentroko adin-talde guztietan.
Zentro batzuetan, biztanleriaren erritmoari egokitzeko, arratsaldeko eta asteburuetako txandak hasten dira. Guardia-deiak lan-testuinguruaren araberakoak dira asko, baina, arau gisa, kezkatutako gurasoei zor zaizkie, presako patologiari baino gehiago.
Adibide gisa, Asturiasko Unibertsitate Ospitale Nagusiko pediatriako egoiliarren lanaldi tipikoa jartzen dugu.
Historia
Arreta pediatrikoa beti egon da lotuta erditzean amatasunak zaintzearekin; hortik sortu dira, besteak beste, amaren eta haurren arreta, unitate feto-plazentarioa, amaren eta haurraren zaintza eta perinatologiaren kontzeptu bera. Horrela, bada, obstetrizia XX. mendetik ginekologiarekin lotzen bada ere, berez lotuta dago kontzepzioaren, hau da, haurraren, biziraupenarekin eta ongizatearekin.
Errenazimentutik aurrera, haurren gaixotasunak jarduera medikotzat hartzen hasten dira, eta orientazio pediatrikoagoko liburuak idazten dira. Aro Modernoan haurrak zaintzeko zentroak agertzen hasi ziren.
XIX. mendetik aurrera, pediatriak bere oinarri zientifikoa Frantzian eta Alemanian garatzen du, eta Europako eta Ipar Amerikako lehen ospitale modernoak sortzen dira. Pediatria berezko garrantzia duen espezialitate mediko bihurtzen da. XX. mendean Espainiako Pediatriaren aitzindaria izan zen Andrés Martínez Vargas jauna, 1915ean bere funtsezko Pediatriako Tratatua argitaratu zuena, bere lankide garaikideek ezagutzen duten Pediatriaren ikuspegi argi eta bateratua izateko ordezkaezina den lana.
Jaioberriaren definizioa
Jaioberri esan dakioke 28 egun baino gutxiago dituen haurrari. Bizitzako lehen 28 egun hauek dira haurrarentzako heriotza arrisku handiena dakartenak.
Jaioberriaren haurdunaldi-adinaren eta pisuaren araberako sailkapena
Ezaugarri fisiko eta neurologikoek haurdunaldiaren adina zehaztasunez baloratzeko aukera ematen digute, jaioberria kategoria hauen artean sailkatuko baita:
Jaiotzako pisuaren arabera, honela sailkatzen da:
Stenocercus nubicola
Stenocercus nubicola Stenocercus generoko animalia da. Narrastien barruko Tropiduridae familian sailkatuta dago.
Margarosanita
Margarosanita silikato motako minerala da.
Ezaugarriak
Margarosanita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema triklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2,5 - 3 da.
Bayleyita
Bayleyita karbonato motako minerala da.
Ezaugarriak
Bayleyita karbonato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Nibbiano
Nibbiano Italiako udalerri bat da. Piacenzako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Nibbianok honako udalerri hauekin egiten du muga:
USMS
Ameriketako Estatu Batuetako Presozain Zerbitzua (USMS akronimoaz ezaguna), Ameriketako Estatu Batuetako polizia agentzia zaharrena da. Auzitegi federal eta hauen eraginkortasunaz arduratzen den polizia taldea da. Ingelesez "United States Marshal Service" izenaz ezagutzen da.
Zerbitzu honetako agenteei marshal deritzaie. Euskarazko baliokidea aguazil edo presozain izango litzeke.
NGC 4499
NGC 4499 galaxia bat da, Centaurus konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Ancistrus aguaboensis
Ancistrus aguaboensis Ancistrus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Loricariidae familian.