cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Multzoen arteko aljebra
Azpimultzoen aljebra
PROPOSIZIOA 2: Izan bitez A, B eta C S multzo baten azpimultzoak, orduan honakoa ikusten da:
Ondorengo proposizioak dio  beste adierazpen hauen baliokidea dela, bildura, ebakidura et osagarria erabiliz.
PROPOSIZIOA 3: Izan bitez edozein A eta B multzoak, eta  izanik, orduan honako adierazpen hauek baliokideak dira:
Multzoaren osagarria
A-renak ez diren X-ren elementuak osatutako multzoa da, honela adierazita:
Argi dagoenean zein X-rekiko hartzen den osagarria, A^c ere idatzi ohi da, X-A-ren ordez. Era berean, X-ren barnean dauden bi multzoen arteko diferentzia ere adierazi daiteke. Hau da, A-ren B-rekiko osagarria da B-n dauden eta A-n ez dauden elementuak:
Era berean definitu daiteke A-n dauden eta B-n ez dauden elementuak:
Propietateak:
De Morganen Legeak:
Osagarri bikoitza:
Multzu hutsaren eta X multzoaren osagarriak:
PROPOSIZIOA: Izan bidez A eta B X multzo baten azpimultzoak:
Bildura
A eta B bi multzoen arteko bildura, \cup bidez adierazten dena, aldi berean A eta B-ren elementuak diren multzoak osatzen dute, A \cup B bidez adieratzen dena:
Honako propietate hauek betetzen ditu:
Ebakidura
A eta B bi mueltzoen arteko ebakidura, \cap bidez adieratzen dena, aldi berean A-n eta B-n dauden elementuak osatzen duten multzoa da, A\cap B bidez adierazten da:
Honako propietate hauek betetzen ditu:
Biderkadura kartesiarra
A eta B-ren arteko biderkadura kartesiarra bi multzoen artean egindako eragiketa da, non multzo berri bat sortuko dena bikote ordenatuez osatuta, eta honela adierazten da:
Honako propietate hauek betetzen ditu:
Propietateak
Eragiketa horietako batzuek zenbaki arruntekin egindako eragiketen antzeko propietateak dituzte. Adibidez, ebakidura eta bildura komutatiboak eta asoziatiboak dira. Multzo hutsa bilduraren elementu neutroa da, eta ebakiduraren eta elementu kartesiarraren elementu xurgatzailea. Multzo unibertsala elkargunearen elementu neutroa eta loturaren elementu xurgatzailea da.
Gainera, bildura, ebakidura, diferentziako eta osagarriko eragiketak Booleren aljebra bateko eragiketen oso antzekoak dira, baita logika proposizionalaren konektore logikoen oso antzekoak ere.
Erdi Aroko arkitektura
Erdi Aroko arkitekturan, Mendebaldeko Europari dagokionez, hiru fase bereizi ohi dira: aurre-erromanikoa, erromanikoa eta gotikoa.
Aurre-erromanikoa
Goi Erdi Aroan, arkitektura mota ugari gauzatu ziren tokiaren eta garaiaren arabera. Mende horietan, Mediterraneoko forma klasiko eta kristauak batu ziren germaniarrekin, forma berriak sortuz. Horiek garatuta, arte erromanikoa sortu zen XI. mendean. Europako erdialdean, frankoen erresuman, merovingiar arkitektura eta karolingiar arkitektura deritzonak garatu ziren 500-780 eta 780-900 hurrenez hurren. Frankoen erresuma zatitu ondoan, ekialdeko partean, otondar arkitekturan eraiki zuten (900-1050).
Iberiar Penintsulan, bisigodoek beren estiloa eman zioten arkitekturari. Musulmanen konkistarekin, ordea, islamiar artea nagusitu zen. Kristauek, berriz, haien estiloak garatu zituzten, asturiarra Asturiasko erresuma independentean eta mozarabiarra musulmanek kontrolatutako lurretan.
Italiako hegoaldean, Bizantziar Inperioaren parte izanik, hango arkitektura nagusitu zen. Iparraldean, berriz, lombardiar arkitektura garatu zen VI. mendetik XI. mendera bitarte. Estilo horretako arkitekturako testigantza gutxi iritsi dira gaurdaino, VII. eta VIII. mendeetatik aurrera eraikin gehienak beste estilo batzuetan berreraiki behar izan baitira.
IX. mendeko Kroazian, botere politikoak indartzearekin batera, arkitektura garatu zen, frankoen eta bizantziarren estiloetan oinarrituta batez ere. Emeki, kanpoko eragin horietatik forma originalak sortu ziren batez ere kostaldean eta uharteetan altxatu ziren eliza ugaritan.
Bretainia Handian, anglo-saxoiek beren arkitektura garatu zuten. Eskuarki eraikin txiki eta sinpleak ziren, gehienetan egurrezkoak, guregana harrizko eliza batzuk iritsi badira ere. Haietan, eragin zeltak sumatzen dira lehenengo urteetan, gero paleokristauen basilikenak, eta, aro honetako azken urteetan, kontinentetik eramandako erromanikoaren lehen zantzuak.
Erromanikoa
Erromanikoa Europako estilo arkitektoniko nagusia izan zen XI. eta XII. mendeetan. Erromako Inperioaren garaiez geroztik, lehendabiziko aldia zen arte estilo bat Europa osora zabaltzen zela. Izan ere, erromanikoko testigantzak kontinente osoan zehar aurki daitezke.
Gotikoa
Gotikoan bertikaltasuna azpimarratzen da. Katedralak inoiz baino altuagoak dira, euskarriek pisua jasateko manera izugarri hobetzen baita. Izan ere, hutsarteak ugaritzen eta handitzen dira hormetan, eta, horri esker, pisua arindu egiten da. Gainera, arbotanteak eta arku zorrotzak ere badaude, pisua jasaten laguntzeko.
Boko Haram
Profetaren Irakaspenak eta Jihad-aren Zabalkuntzari Konprometitutako Jendea (جماعة اهل السنة للدعوة والجهاد), Boko Haram hausa izenaz ezagunagoa, Nigeriako ipar-ekialdean kanuri jendea gehiengoa den lurraldeko talde islamista armatua da, munduko hainbat Estatu burujabek erakunde terroristatzat izendatua. Mohammed Yusufek 2001 edo 2002an sortua, antolakuntza hau sekta islamikoa da eta helburutzat «sistema sekularra abolitu eta Estatu islamikoa ezartzea» eta «herrialde osoan xariaren legea ezartzea» du.
Sorrera eta garapena
Boko Haram Mohammed Yusufek sortu zuen, 2002an, Maidugurin, hau da, Bornoko hiriburuan. Wahhabismoaren eragin nabarmena dauka taldeak, hau da, islam sunitaren ezarpen fundamentalistaren aldekoa da eta Nigerian estatu islamiko bat sortzea du helburu.
2009tik taldea asko hazi zen eta eta eraso bortitzagoak egin zituen armadaren eta batez ere zibilen aurka. Gainera, Boko Harameko buruak mehatxu egin zion Paul Biya Kamerungo presidenteari eta 2014an Boko Haramek Kamerungo iparraldean ere erasoak egiten hasi zen. Horren aurrean, Kamerungo armadak bonbardaketak egin zituen taldearen aurka. Bestalde, Txad ere kezkatuta dago Nigeriako gerrillak eraso egingo ez ote dion.
2012
Egun egin duten erasorik handiena 2012ko urtarrilaren 22an gertatu zen, auto-bonbez, lehergailuz eta arma arinez 120 pertsonatik gora hil zituztenean.
2014
Apirilean, Chibokeko bahiketa egin zuen taldeak.
Apirilaren 14ean, 71 pertsona hil eta 124 zauritu ziren jendez lepo zegoen Abuja Nigeriako hiriburuko autobus-geltoki batean izandako leherketaren ondorioz.
Maiatzaren 2an, gutxienez 19 pertsona hil ziren Nigeriako Abuya hiriburuan, bonba-auto batekin egindako eraso batean. Erasoa Nyanyako aldirian jazo zen.
Maiatzaren 20an, 118 pertsona hil ziren Jos hirian izandako leherketetan. Leherketak 15 bat minutuko aldeaz gertatu ziren. Eztandek kalte larriak eragin zituzten gertuko saltokietan. Terminus zonaldean izan zen atentatua, hiriaren erdialdea, merkatuetatik, bulegoetatik eta saltokietatik gertu.
Ekainaren hasieran, gutxienez 245 pertsona hil ziren Nigerian, Boko Haram taldeko kideek egindako erasoetan. Ekainaren 2an, 200 pertsona hil ziren, eraso batean. Uniforme militarrak jantzita agertu ziren, eta Nigeria iparraldeko zenbait herritan aritu ziren. Attagara, Agapalawa eta Aganjara herrietan egin zuten eraso, aurrez arituak ziren iparraldeko Borno estatuan. Egun berean, Mubi herrian, Adamawa probintzian, futbol partida bat telebistan ikusten ari ziren zale batzuen aurka egin zuten erasoa. Gutxienez, 40 lagun hil ziren.
Ekainaren 4ean, berriz, beste 45 lagun hil ziren, bigarren eraso batean.
Ekainaren 29an, Nigeria ipar-ekialdeko bi elizari egin zien eraso meza orduan, gutxienez 20 hildako eraginez. Kwada eta Kautikari herrietan izan dira erasoak.
Uztailaren 14ean, eraso zioten Dille herriari, Borno eskualdean. Hogei bat ibilgailutan heldu ziren milizianoak, eta nori jotzen zioten begiratu gabe, tiroka hasi ziren. Ondoren, su eman zieten hainbat etxe eta saltokiri. Orotara, 45 lagun hil zituzten, gehienak zibilak. Erasoa amaitu eta bi ordura gerturatu zen armada herrira. Hegazkin batek ingurua aztertu zuen, baina ez zuen ezer aurkitu. 2014 hasieratik 4.000 pertsona hil zituen miliziak.
Uztailaren 18an, gutxienez 18 pertsona hil ziren Boko Haram talde islamdarrak Nigeria ipar ekialdeko Damboa herrian egindako erasoan, BBC katearen arabera. Lekukoek adierazi zutenez, Boko Harameko milizianoek su eman zioten "Damboa erdia baino gehiagori".
Uztailaren 22an, Nigeriako iparraldeko Borno estatuan gutxienez berrogei lagun hil zituzten. Herrixka bateko etxeak kiskali eta herritarrak tirokatu zituzten. Ustez Boko Haram muturreko talde islamistak egin zuen erasoa, baina taldeak ez zuen bere gain hartu. Bezperan antzeko atentatu bat egin zuten.
Uztailaren 23an, gutxienez 80 lagun hil zituzten Nigerian, bi bonba erasotan. Kaduna hirian izan ziren erasoak. Lehen erasoan 32 lagun hil zituzten. Beste bonba ordu batzuk geroago leherrarazi zuten, azoka batean. Lekukoen arabera, 50 inguru ziren han hildakoak.
Uztailaren 27an, Kamerungo lehen ministrordearen emaztea bahitu zuten herrialdearen iparraldeko Kolofato herrian jazotako erasoan. Eraso berean, gutxienez hiru pertsona hil ziren gainera. 200 bat lagunek Ahmadou Ali lehen ministrordearen etxebizitzari eraso zioten. Bestalde, errebeldeek Seini Boukar buruzagiaren etxebizitzari ere eraso zioten eta beste pertsona bat bahitu zuten.
Abuztuaren 10ean, Boko Haram milizia islamikoak 100 gazte baino gehiago bahitu zituen, hainbat lagunek Doron Baga komunitatea armaz hartu ostean. Erasoan hamar lagun hil ziren. Herritar askok ihes egin eta Borno eta Yobe estatuetara jo zuten babes bila erasoaren ondoren. Halaber, lekukoen arabera, posible zen gazteak bahitzea herrialdean bizi zuten borroka armatuan soldadu gisa parte har zezaten. Azken datuen arabera, 3.000 lagun inguru hil zituen talde armatuak 2014ean, eta 12.000 bat 2009. urteaz geroztik.
Irailaren 4ean, Boko Haram milizia islamistak kontrolpean hartu zuen Banki herria, eta, Gwozan kalifa-herri islamikoa ezarri eta hamar egunera. Ordurako Nigeriako zortzi herri kontrolatzen zituen: Borno estatuan, Bama, Gwoza, Ngala, Dikwa, Marte, Kala Balge eta Banki; eta Yoben, Madagali. .
Irailaren 11ean, milizia islamistaren erasoari aurre egin ezinik zebilen armada, bereziki hura sartu-irteneko ekintzak baztertu eta herriak okupatzen hasi zenetik. Eta Maiduguri, Bornoko hiriburua, «setiopean» zeukatela ohartarazi zuen tokiko agureen biltzarrak. Bi milioi biztanletik gora zituen hiriak, eta auzoen babesleku bihurtu zen; eraso baten atarian zegoela ohartarazi zuten.
Irailaren 21ean, Nigeriako Gobernua eta Gurutze Gorriko Nazioarteko Batzordeko arduradunak Boko Haram talde armatuarekin negoziatzen ari ziren apirilaz geroztik bahituta zeuden 200 neskatoen askapena lortzeko. Neskatoak askatzearen truke atxilotuta zituzten talde armatuko kideak askatzea eskatzen zuen.
Urriaren 17an, Boko Haramekin su-etena sinatu zuela zioen Nigeriako Gobernuak. Apirilean bahitutako neskak urriaren 20an utziko zituzten aske, gobernuaren arabera.
Urriaren 31ean, Boko Haramek gezurtatu egin zuen Nigeriako Gobernuarekin su-etena hitzartu izana. Miliziak zioen ez zituela aske utziko bahitutako 200 neskatilak.
Azaroaren 25ean, Damasakan, gutxienez 50 lagun hil zituzten tiroz eta Maiduguri hirian bi bonba lehertu zituzten azoka batean gutxienez 35 hildako eraginez.
Abenduaren 18an, Boko Haramek 185 emakume eta haur bahitu zituen Nigeriako ipar-ekialdean egindako erasoan. Gainera, beste 32 lagun hil zituzten. Gumsere herria erasotu zuen baina Armada bertaratu zenerako, jihadistak ihes eginda zeuden.
Abenduaren 30an, Kamerungo armadak Boko Haramen 40 bat kide hil zituen.
2015
Urtarrilaren 3an, Boko Haramek Nigerian beste 40 bat gazte eta haur atxiki zituen.
Urtarrilaren 4ean, Boko Haramek egoitza militar bat armaz hartu zuen Nigerian. Matxinatuek erasoa hasi zuten eta borroka bortitz baten ondoren, egoitzaren kontrola hartu zen. Hil ziren pertsonen kopurua ezezaguna zen.
Urtarrilaren 10an, gutxienez 20 pertsona hil eta beste 18 zauritu ziren Nigerian, Maiduguri hiriko azoka batean haur batek zeraman lehergailuak lehertuta. Guztira, ehunka lagun hil zituen Boro Haramek Nigeriako ipar-ekialdean. Txadek eta Kamerunek “premiazko laguntza” eskatu zioten Nazio Batuen Erakundeari, iheslarien uholdeari aurre egiteko.
Urtarrilaren 11ean, milizianoek 10 urteko neskato bat erabili zuten azoka batean eraso terrorista bat egiteko, Nigeria ipar-mendebaldean eta ondorioz, gutxienez 16 lagun hil ziren.
Urtarrilaren 12an, Boko Haramek Borno estatuko Baga herrian hil zituen pertsonak gutxienez 150 izan ziren.
Urtarrilaren 15ean jakin zenez, 3.700 azpiegitura suntsitu zituen, etxebizitzak eta denda txikiak gehienak azken hamar egunetan Boko Haramek.
Urtarrilaren 18an, 50 ume baino gehiago atxiki zituen Boko Haramek Kamerunen. Gainera, kotxe bat eztandarazi zuen Potiskumeko (Nigeria) autobus-geltokian eta gutxienez lau lagun hil eta beste 35 zauritu ziren.
Belford Roxo
Belford Roxo Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Ernest Bourget
Ernest Alexandre Joseph Bourget, Ernest Bourget gisa ezagunagoa, (1814ko martxoaren 10a-Thomery, 1864ko urriaren 2a) antzerkigile, abesti-idazle eta opera-libreto egile frantziarra izan zen. Jacques Offenbach musikagilentzako libreto ugari idatzi zuen. 1847an, Paul Henrion, Victor Parizot eta berak Café des Ambassadeursen lan egiten zuten. Egun batean erabaki zuten zegozkien kontua ez ordaintzea bere lanaren truke zerbait jaso arte. Epaiketa egin zen eta, ondoren,SACEM elkartea sortu zen, musikarien eta musikagileen eskubideak defenditzeko.
Gariès
Gariès Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn eta Garona departamenduan dago, Midi-Pyrénées eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gariès udalerrian erroldatutako biztanleak 99 ziren. Familiak 43 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 15 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 64 etxebizitza zeuden, 44 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 7 hutsik zeuden. 62 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 44 etxebizitza nagusietatik 37 bere jabearen bizilekua ziren, 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 7 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 7 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 27 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 21 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 59 ziren, horien artean 38 aktiboak ziren eta 21 inaktiboak ziren. 38 pertsona aktiboetatik 37 lanean zeuden (25 gizon eta 12 emakume) eta 1 langabezian (1 gizon). 21 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra igeltseroa zen.
2000. urtean Gariès udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Strenči udalerria
Strenči udalerria (Strenču novads) Letoniako udalerri bat da. 375 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 2945 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Strenči da.
Suzano
Suzano Brasilgo udalerri bat da, São Pauloko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
José Jiménez Jiménez
Biografia
Filosofiaren barruan, estetikaren esparruan jardun du bereziki, eta estetikako katedra du Madrilgo Unibertsitate Autonomoan. Eremu horretan, Walter Benjamin idazlea aztertu du, batik bat.
1990ean, Madrileko Estetikarako eta Artearen Teoriarako Institutua sortu zuen, eta hor argitaratzen da berak zuzentzen duen Creación aldizkaria. 1992an, Madrilen egin zen Estetikari buruzko Nazioarteko Kongresuko lehendakari izan zen. 1993an, Argentinako La Plata Unibertsitateko honoris causa doktore izendatu zuten.
Idazlanak
Idazlan aipagarri hauek ditu: ''El ángel caído. La imagen artística del ángel contemporáneo (1982), La estética como utopía antropológica. Bloch y Marcuse (1982), Filosofía y emancipación (1984), La vida como azar (1989), Cuerpo y tiempo. La imagen de la metamorfosis (1993) eta Memoria'' (1996).
Lygisaurus tanneri
Lygisaurus tanneri Lygisaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Manuel Vázquez
Manuel Vázquez Gallego (1930eko urtarrilaren 24a, Madril - 1995eko urriaren 21a, Bartzelona) espainiar komikigile bat izan zen. Las hermanas Gilda (1949), La familia Cebolleta (1951) eta Anacleto, agente secreto (1965) komikien sortzailea eta egilea izan zen. Francisco Ibáñez komikigilearekin batera Espainian eragin gehien izan duen komikigileen artean sailkatzen da.
Zinema
2010ean Óscar Aibar zuzendariak El gran Vázquez filma estreinatu zuen. Filma hau Manuel Vázquez Gallego komikigilearen biografian oinarrituta dago, Santiago Segura aktore ospetsuak Vázquez komikigilea antzezten duelarik.
Happy Death Day
Happy Death Day (euskaraz Heriotz Egun Zoriontsua), 2017ko Christopher Landon estatubatuarrak zuzendutako umore beltzeko slasher film bat da. Jessica Rothe eta Israel Broussard aktoreek antzeztu zuten.
Happy Death Day 2U (2019) jarraipena du.
Argumentua
2017, AEB, Louisiana, Theresa Gelbman (Jessica Rothe) ikasle gazteak denbora begiztaren bidez bere hilketa eguneko eguneroko xehetasunak eta amaiera beldurgarria berroroitzen ari da, bere hiltzailea zein den jakin asmoz.
María Remedios del Valle
María Remedios del Valle edo Remedios Rosas (Buenos Aires, ç 1766 - 1847ko azaroaren 8a), militar afroargentinarra izan zen. Aberriaren ama izenez ezaguna, armadako sarjentu nagusiaren kargua lortu zuen.
Argentinako Independentzia Gerran aritu zen Iparraldeko Armadan bai Rio de la Platako britaniar inbasioaren aurka, bai Maiatzeko Iraultzan, bai Ayohúmako batailan Manuel Belgranoren agindupean, Ayohúmako neskatoetako bat izanik.
Haren omenez, azaroaren 8an “Afroargentinarren eta afro kulturaren egun nazionala” ospatzen da Argentinan, arrazakeriaren aurkako sinbolo bilakatuz.
Biografia
1766an edo 1767an jaio zen Peruko Erregeorderrian, Buenos Aires hiria Río de la Platako Erregeorderriaren hiruburua zenean. Río de la Platako Bigarren Inbasio britaniarraren garaian, hiria arrakastaz defendatu zuen talde milizianoetako bati, Andaluziarren Tertzioari lagundu zion. Komandantearen arabera Remedios bizkar-zorroen zaintzan aritu zen, haien karga arinduz.
María Remedios del Vallek laguntzaile gisa jarraitu zuen Peru Garaian eta ondoren, Tucumango guduaren bezperan, Manuel Belgrano jeneralaren aurrean zaurituak zaintzeko prest agertu zen, baina horrek eskaerari uko egin zion bere tropen artean emakumeak nahi ez zituelako. Hala ere, Remedios frontera joan zen eta soldaduek esker onez Aberriaren ama ezizena jarri zioten. Garaipenaren ondoren, Belgranok bere armadako kapitain izendatu zuen.
Saltako batailan garaitu ondoren, Vilcapugion garaitu zuten Belgrano, eta atzera egin behar izan zuen. 1813ko azaroaren 14an, Ayohúmako batailan Remedios balaz zauritu eta harrapatu zuten. Presoen esparrutik hainbat ofiziali ihes egiten lagundu zien eta ondorioz bederatzi egunez jipoitu zuten, orbainak betiko utziz. Ihes egitea lortu zuen eta Martín Miguel de Güemes eta Juan Antonio Álvarez de Arenalesen agindupean borrokatzen eta zaurituei laguntzen jarraitu zuen.
María Remedios del Valleren ekarpena ezbaian
1826ko urriaren 23an pentsio bat eskatu zuen, 6.000 peso eskatuz aberriari emandako zerbitzuen ordainetan. María Remedios del Valle andreak, armadako kapitainak, zera azlatzen du:
''Iraultzaren lehen garrasitik ohorea dela Independentziaren bidezko kausari eustea, Herrien Historiari miresteko erabiltzen den moduetako bat. Ikuskatzaile jauna, nahiz eta ordezkatzen duena bat-batean agertu, berak ez ditu bere zerbitzuak Aberria salbuesten, baizik eta bere izaera naturalari dagokiona, bere aberriaren independentzia lortzen laguntzeagatik jasan duena, zoriz gozatzen baitu. Amerikako lurzoruaren lehen zapaltzaileek oraindik errespetuzko beldurrez begiratzen badiete, Caupolicán eta Galvarinoren izenei, gurasoek murgildu gintuen esklabotasun estuari men egiteko gure eskubideen lehiatzaileek Kapitana Patriota de los Remediosen izena gogoratuko dute, haien arimaren irmotasuna, amodioa eta herria salbatzen eta aske uzten duen traba ikusteko. Eta norekin? Izan ere, errealista guztien presoak ziren buruzagiak, ofizialak eta tropa elikatzeagatik, haiek kontserbatzeagatik, arintzeagatik eta askori ihesaldia emateagatik, Pezuela, Ramírez eta Tacón etsai buruzagiek eseri zuten, eta bederatzi egunez astindu zuten publikoki. Korrespondentzia eramateagatik edo zapaltzaileen aurka armak hartzera eragiteagatik, kanpainan galdu duenarekin, bere aberria, bere semea, eta adoptatutako beste sema bat eta senarra salbatzeko borrokan!!! Izan ere, baliagarria izan zen bitartean, Peruko Armada Laguntzailearen Estatu Nagusian kapitain gisa sartzea lortu zuen, soldatarekin, gainerako parte-hartzaileei ematen zitzaien bezala, eta enpleguari zegozkion gainerako gogoetak. Dagoeneko ez da gauza lan horretarako eta bertan behera geratu da bizirik irauteko ezer gabe, osasunik gabe, babesik gabe eta eskean. Ordezkatzen duenak Peru Garaiko kanpaina osoa egin du; berak Argentinako eskersaria izateko eskubidea du, eta horregatik oraintxe erreklamatu egiten du. María Remedios del Valle'' 1827ko martxoaren 24an, Nazioaren Gerra Ministroak, Francisco Fernández de la Cruz jeneralak, eskaera errefusatu zuen eta probintziako legealdira jotzeko gomendioa egin zion.
1827ko abuztuan, Remedios Recovako plazan eskale ari zela, Juan José Viamonterekin egin zuen topo, jeneral ohia eta orduko Buenos Airesko Probintziako Ordezkarien Batzordeko diputatua. Horrek izena galdetu eta, "Zu Kapitaina zara, Peru Garaira gurekin etorrri zena, heroia zara!». Orduan Rosariok bere etxean ate joka ibili zela esan zio,n baina bertako langileek uxatu egin zutela.
Urte horretako urriaren 11n Viamontek Rosarioren aldeko pentsioa eskatzeko proiektua aurkeztu zuen eta kapitan baten soldata esleitzeko eskatu. Batzordeak oneritzia eman bazuen ere, batzordeko lehendakariak ez zuen proiektuarekin jarraitu.
María Remedios del Valleren ekarpenaren aitortza
Manuel Hermenegildo Aguirre hiriko diputatuak, Remediosen zerbitzua nazioaren aldekoa eta ez pribintziaren aldekoa izanik batzordearen esku ez zegoela argudiatu zuen eta Diego Alcorta hiriko diputatuak dokumentazioa aurkeztu behar zuela adierazi zuen.
Tomás de Anchorena proiektuaren alde agertu zen:"Bai, emakume berezia da. Ni Belgrano jeneralaren idazkari-lanetan nengoen emakume hura armadan zegoenean, eta ez zegoen akziorik berak ez hartzeko, eta soldadu ausartenarekin pareko jar zitekeen moduan; jeneralaren, ofizialen eta armadarekin zihoazen guztien mirespena zen. Hark, balio horren erdian, bertutea zuen proba orotan, eta hori adierazten duen gertaera bat aurkeztuko dut: Belgrano jeneralak, uste dut jeneralik zorrotzena izan dela, ez zion utzi armadari emakumerik jarrai zezan; eta María Remedios del Vallek, hark bakarrik zuen hura jarraitzeko ahalmena. [...] Bera zen malko-zapia, buruen eta ofizialen interes txikirik gabe. Nik denei entzun diet jendaurrean, emakume honen gorespenak egin ditut gerra-ekintza baten ondoren geratzen ziren zoritxarreko eta miseriako gizonak zaintzen zituen ofizialtasun eta karitate horrengatik: hankarik gabe batzuk, eta beste batzuk besorik gabe, haien gaitzei aurre egiteko laguntzarik eta baliabiderik gabe. Horrelako emakumea zen. Oker ez banago, Belgrano jeneralak armadako kapitain-titulua eman zion. Ez dut gogoan Tucumanen edo Maltan izan zen, hildakoen eta zaurituen artean 700 gizon geratu ziren ekintza odoltsu horren ondoren, Belgranori berari entzun nion emakume horren ofizialtasuna eta arreta neurtzen, berak sor zitzakeen zauritu guztiei laguntzen. [...] Gure artean hain berezia den emakume batek izan behar da herritar bakoitzaren mirespenaren objektua, eta onartu behar du besoetan jaso behar dela eta laguntza eman behar zaiola; izan ere, ikus daiteke zenbat nabarmentzen den emakume horren merezimendua bere klasean, goragoko beste baten aldean, kalitate hori bera baita gehien gomendatzen duena. Tomás de Anchorena"
Eztabaida gogor baten ondoren, erabaki zen «infanteriako kapitainari dagokion soldata ematea, 1827ko martxoaren 15etik aurrera ordainduko zitzaiola, Gobernuari eskaera egin zion egunetik». Ceferino Lagos hiriko diputatuaren eskariz, batzorde bat sortzea erabaki zen, «emakume horren biografia osatzeko eta egunkarietan inprimatu eta argitaratzeko, monumentu bat egiteko eta batzordeak monumentuaren diseinua eta aurrekontua aurkezteko».
Diputatuek 30 pesoko pentsioa ematea bozkatu zuten (garaiko garbitzaile batek 20 peso irabazten zituen), María Remedios del Vallek eskatu zuen egun beretik (ezer kobratu ez zuen hilabete guztietan atzeraeraginik ordaindu gabe).
1835eko apirilaren 16an, Juan Manuel de Rosasen dekretu bidez, sarjentu nagusiko maila zuen plan aktibo handienera aldatu zen, pentsioa %600 baino gehiago igo zitzaion. 1836ko azaroko pentsio-zerrendan, María Remedios del Valle Remedios Rosas izenarekin agertzen da (agian miseriatik atera zuen gobernadorearenganako esker onagatik). 1847ko urriaren 28ko zerrendan 216 pesoko pentsio baten azken ordainagiria agertzen da.
1847ko azaroaren 8ko zerrendan, ohar batek honelaxe dio: «Zalditeriako nagusia Remedios Rosas anderea hil da».
María Remedios del Valleren ekarpena berriro ere ezabatzea
1870. urtearen inguruan Argentinako historia berridazteko saiakera handi bat egin zen, non afroargentinarren ekarpena ezabatzeko mugimendu bat eman zen, inoiz bertan egon, parte-hartu eta ekarpenik egin ez balute bezala, eta Nazioaren zuritasunaren mitoa zabalduz. Aberriaren ama beltz bat historia zuri horrekin bat egiten ez zuenez, bere irudia berriro ere ahanzturan geratu zen.
María Remedios del Valleren mugimendu afroargentinarraren aitzindari
2013an azaroaren 8a Afroargentinarren eta afro kulturaren egun nazionala ezarri zen Argentinan, Louis Yupanqui aktibistaren ahotan arrazakeriaren aurkako sinbolo bilakatu da:"Historikoki eta sozialki ikusezin bilakatu gintuen herrialde batean emakume beltz baten gainean hitz egiten duen data bat izateak oso esanguratusa da, Maria Remedios arrazakeriaren aurkako sinbolo nahiko garrantzitsua da eta gure herriaren parte izan ziren pertsonak gogoratuko dituzten beste hainbat data ezartzea espero dugu."
Humuya
Humuya Hondurasko Comayagua departamenduko udalerri bat da. 54 km²ko azalera du eta 2013ko datuen arabera 1319 biztanle zituen.
BYOB
BYOB (ingelesezko Bring Your Own Bombs hitzen laburdura, euskaraz Ekar Hitzak Herorren Bonbak) 2005eko otsailaren 2an System of a Down estatubatuar musika taldeak bere Mezmerize diskoaren barnean kaleratu zuen abesti bat da. Gaitzat Irakeko Gerra eta bertan Estatu Batuek jokatu zuten papera hartzen du.
Arces (Itsas Charente)
Arces Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Arces udalerrian erroldatutako biztanleak 622 ziren. Familiak 249 ziren, horien artean 57 pertsona bakarrekoak ziren (41 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 82 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 90 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 20 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 494 etxebizitza zeuden, 260 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 216 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. 364 etxeak ziren eta 11 apartamentuak ziren. 260 etxebizitza nagusietatik 181 bere jabearen bizilekua ziren, 66 alokairuan okupaturik zeuden eta 12 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 55 etxek hiru zituzten, 77 etxek lau zituzten eta 116 etxek bost zituzten. 215 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 145 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 102 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Arces udalerrian 265 unitate fiskal zeuden, 638,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.110 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 30 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Arces udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.292 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Calumia papuensis
Calumia papuensis Calumia generoko animalia da. Arrainen barruko Eleotridae familian sailkatzen da.
Coral
Coral, txirrindularitza talde profesional bat izan zen. Mirandako gaileta enpresa zen babezlea. 1964an sortu zen taldea eta urte batzuk iraun zituen.
Bloisko gaztelua
Bloisko erret-gaztelua (château royal de Blois) Blois herrian dagoen gotorlekua da. 2000. urtean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Loirako gazteluetako bat da. Frantziako erregeen bizileku gogokoena izan zen Errenazimentuan. 1429an, bere kaperan, Reimsko artzapezpiku zen Renault Chartreskoak Joana Arc-ekoa bedeinkatu zuen, Orléansko setioa altxatzera joan aurretik.
Coral
Alfredo Irusta taldean izan zen eta 1966ko Espainiako Ziklo-Kross Txapelketa irabazi zuen.
Bloisko gaztelua
Historia
Bloiseko kondeen Erdi Aroko gaztelua, Luis XII.a erregearen egoitza izatera pasa zen. 1500eko hamarkadaren hasieran, erregeak gaztelua berreraiki eta lorategi errenazentista bat egin zituen (gaur egun, 1890ean Victor Hugo etorbidea eraikitzearen ondorioz desagertua).
Frantzisko I.a Frantziakoa tronura igo zenean, Klaudia Frantziakoa bere emazteak gaztelua altzariz jantzi zuen, Amboiseko jauregia utzi eta gortea Bloisen jartzeko asmoarekin. Frantzisko I.ak, garai hartako liburutegi garrantzitsuenetako bat izateko, hegal berri bat eraikitzeari ekin zion. Bere emaztea 1524an hil ondoren, Frantzisko I.ak Bloiseko gaztelua utzi zuen Fontainebleauko jauregian bizitzeko. Bere liburu bilduma ikusgarria bertara bidali zuen eta Liburutegi Nazionala sortu zuen.
Henrike III.ak Paristik ihes egin zuen Erlijio Gerrak hasi zirenean, Bloisen babestu zen eta Estatu Orokorrak deitu zituen 1576 eta 1588an. Urte honetan Henrike III.ak Guiseko dukea hilarazi zuen. Ondoren, Henrike Nafarroakoak hartu zuen gaztelua, eta, hil ondoren, Katalina Medici bertan erbesteratu zen.
1626an, Luis XIII.ak Gaston Orleanskoa bere anaiari Bloisko gaztelua oparitu zion ezkon-opari gisa. 1635ean François Mansartek gaztelua hegal berri batekin zabaltzeko enkargua jaso zuen, baina 1638an finantza arazoek proiektuaren etetea eragin zuten, eta Gaston frantziskotar hegala okupatzera behartua izan zen. 1660an Gaston hil ondoren gaztelua hutsik geratu zen.
Varicorhinus robertsi
Varicorhinus robertsi Varicorhinus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Bloisko gaztelua
Historia
130 urteko abandonuaren ondoren, Frantziako Iraultzan zehar, iraultzaileek gazteluaren edozein aztarna desagerrarazi zuten, altzariak, estatuak eta beste osagarri batzuk eraman zituzten. Eraikina hain egoera txarrean geratu zen, eraisteko zorian egon zela, baina kuartel bihurtzeak salbatu egin zuen desagertzetik.
1841ean, Luis Filiperen erregealdian, Prosper Mériméeren lanari esker gaztelua monumentu historiko sailkatu zuten. Gaztelua zaharberritu eta museo bihurtu zuten. Zaharberritzeek aurrera jarraitzen dute, eta gaztelua, gaur egun, Blois hiriaren jabetzakoa da.
Nesluša
Nesluša Eslovakiako udalerri bat da, Kysucké Nové Mestoko barrutian kokatuta. 25,48 km²ko azalera du eta 3133 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1367. urtekoa da.
Pardachirus pavoninus
Pardachirus pavoninus Pardachirus generoko animalia da. Arrainen barruko Soleidae familian sailkatzen da.
El increíble finde menguante
Nafarroako Foru Erkidegoan eta Madrilgo Erkidegoan filmatu zen.
Argumentua
Albak (Iria del Río) 30 urte bete berri ditu eta lagunekin batera landetxe batean asteburu bat pasatzera doa. Berehala bere festa planal Pablo (Adam Quintero) mutilagunak uzten duenean amaituko dira. Orduan Alba denbora begizta batean harrapatua geldituko da, asteburu horretako gertaerak behin eta berriz bizitzera derrigortua. Baina zerbait ezberdina bada, errepikapen bakoitza aurrekoak baina ordu erdi gutxiago irauten baitu. Zer gertatuko da denbora agortzean? Zer gertatuko da dena behin betiko bukatzean?
Lviveko oblasta
Lviveko oblasta (ukraineraz: Львівська область, translit. L’vivs’ka oblast’) Ukrainako mendebaldeko oblasta da. Iparralde eta ipar-mendebaldean Voliniako eta Rivneko oblastekin du muga, mendebalde eta hego-mendebaldean Ternopilgo eta Ivano-Frankivskeko oblastekin, hegoaldean Transkarpaziako oblastarekin eta mendebaldean Poloniarekin. 21.833 km²ko azalera du eta 2008an 2.561.282 biztanle zituen. Probintziako zentro administratiboa Lviv da. Historikoki Galitzia eskualdearen parte izan da.
Hiri nagusiak
Lviveko oblasteko hiri handienak hauek dira (2005eko populazioa ):
Phuket
Phuket Thailandiako probintzietako bat da. Phang Nga eta Krabi probintziekin muga egiten du eta 543 km²-ko azalera eta 250.000 biztanle inguru ditu. Phuket uharte bat da, Thailandia osoko handiena. 2004ko abenduaren 26an, lurrikara baten ondorioz sortutako tsunami batek jo zuen.
Ekonomia
Batez ere, eztainu meatzetan oinarritzen zen ekonomia XVI. mendea arte: eztainuaren prezioa jaitsi zenean, gaur egun desagerturik dago. Orain, kautxua eta turismoa nagusiak dira.
Historia
1785an, birmaniarrek eraso egin zioten.
Demografia
Thailandiarrak dira talde etniko garrantzitsuena, txinatarren eta itsas ijitoen aurretik.
Erlijioa
Phuketeko ia % 80a budista da eta % 17 musulmana.
Banaketa administratiboa
Phuket 3hiru barrutiotan banaturik dago (amphoe):
Actinodura egertoni
Actinodura egertoni Actinodura generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Mareil-le-Guyon
Mareil-le-Guyon Frantziako udalerria da, Yvelines departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2007an 417 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Mareil-le-Guyon udalerrian erroldatutako biztanleak 417 ziren. Familiak 148 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 48 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 72 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 155 etxebizitza zeuden, 149 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 134 etxeak ziren eta 21 apartamentuak ziren. 149 etxebizitza nagusietatik 107 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 8 etxek bi gela zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 14 etxek lau zituzten eta 101 etxek bost zituzten. 131 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 38 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 107 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 289 ziren, horien artean 222 aktiboak ziren eta 67 inaktiboak ziren. 222 pertsona aktiboetatik 212 lanean zeuden (117 gizon eta 95 emakume) eta 10 langabezian zeuden (3 gizon eta 7 emakume). 67 pertsona inaktiboetatik 23 erretiraturik zeuden, 32 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Tarumirim
Tarumirim Brasilgo udalerri bat da, Minas Gerais estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Juju
Juju Mendebaldeko Afrikaren erlijio tradizionalaren magiako praktikak izendatzeko erabiltzen den hitza da, batez ere Nigerian eta Kamerunen. Halaber, juju magia egiteko edo sorginkerietan erabiltzen diren objektuak dira.
Mareil-le-Guyon
Diru sarrerak
2009an Mareil-le-Guyon udalerrian 143 unitate fiskal zeuden, 405 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 29.045 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren eta 10 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 iturgina eta 2 higiezinen agentziak.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra lurrin-denda bat zen.
2000. urtean Mareil-le-Guyon udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola bat zegoen.
Juju
Etimologia
Hitzaren jatorria ez dago garbi: Afrikako hizkuntza batetik zuzenean edo frantses bitartez heldu zaigun hitza izan daiteke.
Juju Amerikan
Juju terminoa eta harekin lotutako praktikak esklaboek eraman zituzten Afrikatik Ameriketara. Praktika horiek bizirik daude gaur egun Amerikako zenbait eremutan, batez ere Kolonbiako Pazifikoko kostaldean.
Mareil-le-Guyon
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Juju
Erabilera
Juju erabiltzen da, batzuetan kontratua betearazteko edo betetzen dela ziurtatzeko. Hori ere gerta daiteke migrazioen, pertsonen trafikoaren eta behartutako prostituzioaren testuinguruan. Eszenatoki tipiko batean, emakume nigeriar batek juju sorginkeria bat jasotzen du Europara prostituziora bidali aurretik. Juju sorginkeriak kontrabandistei edo trafikatzaileei ordainduko diela eta ihes egingo ez duela ziurtatu nahi du.
Vudua ez dago jujuarekin erlazionatuta, antzekotasun linguistiko eta espiritualak izan arren. Juju ona egon daiteke, ia ekintza on guztietatik etor daitekeena; Juju txarra ere, alderantziz, sor daiteke. Gainera, jujuak eragina du zortean eta fortunan.
Sineskeria honetan ohikoa da bitxien antzeko elementu txikiak gainean eramatea; barruan "sorgin medikuek" sortzen dituzten "drogak" izaten dituzte.
"Juju" terminoa zerbaiten sentimendua izendatzeko erabili ohi da ere bai. Adibidez, pertsona bat objektu edo leku batek kaltetuta sentitzen bada, objektuak edo lekuak "juju txarra" duela esango genuke.
Mandach
Mandach Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Telefonista
Deskribapena
Telefono-zentral tipiko batek panel bertikal bat zuen, aurrealdean, idazmahai bat, hartune batzuk zituena. Idazmahaiak etengailu ilara bat eta bi entxufe ilara zituen, erabiltzen ez atzeratzen gertzen zirenak. Entxufe pare bakoitza kable zirkuitu baten zati zen, hari lotutako etengailu batekin. Operadore ak honela, deian parte hartu dezake edo beharrik ez baleko, zirkuitua ixten zuen hartzailearen etxean telefonoaren soinua entzun dezaten. Entxufe bakoitzak argi bat zuen gainean, bezeroaren telefono hargailua altxatzen zenean pizten zena. Bulego nagusiko lerroak, beheko lerrok ziren. Operadoreak urrutiko markatzea iritsi, eta bezeroari zuzenean markatzuaz dei eginten zen. Baina aurretik, telefonoguneetako operadoreek hitzartuta, urrutiko bulego zentraleko homologoekin lan egiten zuten distantzia luzeko deiak egin ahal izateko. Telefonoguneetako operadoreei komunikazio rako trebetasun handiak izatea eskatzen zaie.
Zentral elektronikoak iritsi baino lehen linea partekatu baten bidez telefonoetara deitzeko operadore baten laguntza behar zen. Deitzen zuten pertsonek operadore batekin hitz egiten zuten bulego nagusi batean, eta hark kable bat konektatzen zuen deia zirkuitu egokiak konektatuz. Deiaren kontrol osoa zuenez, operadoreak elkarrizketa pribatuak entzun ahal izaten zituzten.
Denbora begizta
Denbora begizta, fikzioan norbaitek denbora epe bat behin eta berriz errepikatzean datza, errepikapen ziko hori noizbait apurtzeko itxaropenaz. Literatura eta zineman erabili ohi den baliabidea da, batez ere zientzia-fikziozko generoan.
Telefonista
Deskribapena
Sistema automatikoak, edo markatze-sistemak, 1920ko hamarkadan garatu ziren, erabilerak gora egin ahala lan kostuak murriztu eta  bezeroaren pribatutasuna ziurtatu zezakeen honela. Telefono sistemak sofistikatuago bihurtuz joan ziren heinean, telefono operadorearen zuzeneko esku hartze lana gero eta  gutxiago behar izan zen. Telefono markazio konputarizatuko sistemen garapenarekin, lehen zuzeneko operadore batek egin behar zituen telefono dei asko, ostera, automatikoki egin daitezke, hau da, giza esku hartze gehigarririk gabe.
Sare publikoetan lan egiten zuten pertsonez gain, zentral pribatuetako operadoreei sartzen zaien telefono deiei erantzuteko eta behar bezala konektatzeko ardura ere bazuten. Gaur egun, erakunde handi gehienek markazio zuzeneko hedadurak dituzte. Lantokirik txikienek sistema automatizatu bat izan dezakete. Deitzen duten pertsonei deiaren hedapenean sartzeko aukera ematen diena, edo bitartekari bateb beharra dutena.
Eskarmentu handiko eta ondo entrenatutako operadoreek, soldata handiagoa izan ohi dute. == Historia == Lehen telefonistak Alexander Graham Bell en konpainiako telegrafia zerbitzuetan lan egin zuten haurrak izan ziren. Hala ere, 1878 an telefonoaren asmatzailearen konpainiak lehen emakumea kontratatzea erabaki zuen. Azkenik, bere eztitasun kontrastatuari esker, emakumeak izan ziren lanpostua erabat konkistatzea lortu zutenak. Telefonoguneak 1881 ean iritsi ziren Espainia ra eta laster zentralitaren aurrean zutik lan egiten zuten andereñoek ere operatu zituzte.
XX. mendean, indurstri iraultza ri lotutako hedapen ekonomiko handiaren eta aukikuntza berien eraginez, telefonoa eta idazmakina, esaterako, emakumeen eremura lorurako lanbide ezberdinak sortu ziren. Idazkari, mekanografi sta edo telefonista. Batez ere administrazio lana ziren, beti emakumeeak izandako “rol ei” atxikitutakoak, ohikeriari edo lan mekamikoari lotutakoak, hau da, burua erabili beharrez ez zutenak, eratzunik edo aginterik ez zuten lanak. Idazkaritzan, emakumeek ordurarte gizonena izandako eremua okupatu zuren 30eko hamarkadatik aurrera. Emakumeak bulego eta modu masiboan satzeko hoera hori bat etorri zen lan metoso nahiz tresna berriak sortzearekin, esate baterako, idazmakina edo takimekanografia.
Emakumaren heziketa maila hobetzearen ondoreiz, modu masiboan satu zen haalkao lanetan,, gainera, teknologia berrietara erraz egokitu da, horrenbestez, lan bide horiei loturiko emakumeen jardueraren mailak artu mantendu dira Horri estu lotuta dago herri administazioaren eremua, bertan ,emakumearen partaidetzak gorakasa han du denborarekin, hala erem batik bat, administaziaren barruko beherengo mailak beteko ditu. Prozesua okupazio piramidearen aurkakoa da. Emakume funtzionarioen mailak gora egin ahala, horien kopuruak behera egiten du.
Telefónica, 1924 an sortu zen eta, hasiera hasieratik, emakumeak esakatu zituenlan jakinetarako batez ere, telefonistetarako. Jendeari arrea eskantzeko eta erabiltzaileentzat oraindik ere arraroa den sistema telefonikoa ezagutarazteko zuten gaitasuna kontuan hartuta, konpainia horrek nahiago izan zuen familian emakumeei emandako ezagupenak eta trebetasunak erabili, laneko sistema berriz horretan. Hogeiko eta hogeita hamarreko hamarkadetako emakume askorentzat telefonista lana, bizitzeko modua edo gizartea n gora egiteko modua izateaz gain, modernitatea kontuan hartuta lan erakargarria ere bazen. Lan horri buruz garai hartan zabaldutako mitologia albo batera utzita, telefonisten lan baldintzak oso gogorrak ziren. Eguneroko lanak tentsio handia eragiten zuen, bezero nagusiak gizonak zirelako, larako asko erabiltzeko trebestasun handia behar zelako, txanda oso gogorreko lanaldia zurelako eta diziplina handia ezartzen zitzaielako. Hona hemen, Telefonikan lan egin zuen emakume batek esaten zuena:
Telefonoguneen automatizazioarekin, telefonistaren ofizioa, lehen ezagutzen zen bezala, desagertu egin da. Gaur egun, behintzat, ez dago dedikazio berezirik, eta normala da jarduera hau, harreragile administrazio edo idazkaritza lanekin bateratzea. Hala ere, telefonistak ere badaude, eta horien funtzioa ez da deiak modu mekanikoan transmititzea, baizik eta eskaerak eta mandatuak idaztea eta deiak edukiaren arabera bideratzea. Zerbitzu batzuetan ezinbestekoak dira, hala nola, kontsumitzailearen arretarako zerbitzuetan, saldu ondoko zerbitzuetan, errepideko arretan, irrati, taxietan, etxez etxeko entregetan, etab.
Euskal Herrian
Gipuzkoako a kasu berezia izan zen, asmakizun berri honeka, hainbat onura ekarri bait zituen, ekonomia, industria eta merkataritza sustatzeko. XX. mendeko lehenengo hamarkadan ezarri zen telefonoa. 1908.urte aldera, Donostia ko Udalak, hiburuko sarearen titulartasuna lortu zuen, honela, Gipuzkoako Diputazio Probintzia k, herriak telefono bidez lotzeko eskubidea lortuz.