cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Raymond Duc
Raymond Duc (Aiziritze-Gamue-Zohazti, - Vietnam, ) baxenafar soldadua izan zen. Bigarren Mundu Gerraren lehen zatian eraso batean borrokatu zen, baina Frantziako guduaren ondoren desmobilizatu egin zuten. 1943an Frantziatik ihes egin zuen eta Frantziako Indar Askeekin bat egin zuen Afrikako iparraldean. 2. Dibisio Blindatuko Tchad March erregimentuarekin bat egin zuen, bere kanpainetan parte hartuz Frantzian eta Alemanian, bereziki Parisen liberazioan. Gerraren ondoren, armada utzi zuen, baina bi urteren ondoren berriz hartu zuen, eta Indotxinan hiru urtez zerbitzatu zuen paraxutista bezala, hiru batailoi ezberdinekin, ekintzan hil aurretik. Bere ezizenez ezaguna zen: Ramuntcho.
Bégrolles-en-Mauges
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen eta 2 okindegiak ziren.
2000. urtean Bégrolles-en-Mauges udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.107 hektarea erabiltzen.
The Magnificent Seven Ride
The Magnificent Seven (1960), Return of the Seven (1966) eta Guns of the Magnificent Seven (1969) aurrekariak izan zituen. Bai eta The Magnificent Seven (1998-2000) telesaila eta 2016ko The Magnificent Seven berregokitzapena ere.
Bégrolles-en-Mauges
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
The Magnificent Seven Ride
Argumentua
Arizonako hegoaldean, Shelley Donavan (Darrell Larson) 18 urteko mutila Chris Adams (Lee Van Cleef) marshallaren Arilla (Mariette Hartley) emaztearen eskakizunez aske gelditu da. Baina, berehala, gaztea Juan de Toro (Ron Stein) mexikar bidelapurraren taldera elkartu eta banku bat ohostuko dute. Lapurretan zehar, Chris zauritua izango da eta bidelapurrek emaztea bahituko dute.
Bégrolles-en-Mauges
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Aurora eraikina (Iruñea)
Aurora eraikina Nafarroako Iruñea hiriburuko Bigarren Zabalgunean dagoen eraikin bat da.
Kokalekua
Francisco Bergamín kalearen 2. zenbakian dago, Francisco Bergamín kalea, San Ignazio etorbidea eta Orreaga etorbidearen arteko elkargunean, Francisco Bergamín kalearen 2. zenbakiko etxea eta Uranga etxearen artean, eta Vasco-Navarra eraikinaren parean.
Historia
1950ean eraiki zen eta Victor Eusa arkitektoak diseinatu zuen.
Eraikina
Apainketei dagokionez, itxura sotil eta zurreneko eraikina da, baina eraiki zen garaierako garaiera nabarmenekoa.
Coed-y-paen
, Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.
Galena (Kansas)
Galena Kansasko hiri bat da. Cherokee konderrian kokatua dago. 2010ean 3,085 biztanle zituen, 11.84 kilometro koadrotan banatuta.
Sikano
Haien hizkuntza alfabeto grekoz idatzita zegoen, baina ezin izan da itzuli, izena izan ezik.
Historia
Sikanoak (grezieraz Σικανοί, Sikanoi) antzinako herria zen, Sizilian Brontze Aroan ezarri zirenak. Tuzididesek idatzi zuenaren arabera, ziklopeak eta lestrigoien ondoren, sikanoak Sizilian kokatu ziren. Herri hau, aurretiaz Iberiar penintsulan bizi zen, Valentzian beharbada. Sikano ibaiaren ondoan. Iturriek ez diote zein garaitan gertatu zen, bakarrik Troia gudaren aurreko laupabost belaunaldietan izan zela Siziliaren (Trinakria) inbasioa. Uhartea inbaditu orduko, liguren kontrako gerrak izan zituzten. Informazio hau Antioko Sirakusakoa historialariak eman zuen, nahiz eta baieztapenaren oinarria ezezaguna izan. Timeo Taorminakoaren ustez, bertakoak ziren. Hala ere, Tuzididesek uste zuen horien lurraldea Iberiatik Rodano ibairaino heltzen zela. Sikano ere, Galiako ibai bat izan zitekeen (badaude uste dutenak Sikano ibaia, Sequana ibaia zela, egungo Sena). Ematen duenez, sikanoak Lazioan ezarri ziren, Tiber ibaiaren ondoan, baina bertako biztanleek Italiako hegoalderaino kanporatu zituzten. Zonalde honetan enotrioekin bizi ziren, baino sikano gehienak Siziliara (Trinakria) abiatu ziren. Antzinean, Trinakriako parterik handienean bizi ziren. Horregatik uharteak Sikania izena hartu zen. Hala ere, gaurko ikerlariek uste dute sikanoak, iliriar tribuak zirela eta natiboek okupatzen zituzten lurraldeetaz jabetu zirela. Indusketa arkeologikoek erakutsi dute Mizenasko eragina izan zutela. Beranduago, elimoak, Anatoliako kolonoak, antza, Siziliako ipar-mendebaldean sikanoen ondoan ezarri ziren. Sikanoen hiririk ezagunen artean Herbita, Kamikos, Agira, Adrano, Enna eta Omfake zeuden.
Sikanera
Hizkuntz honi buruz inskripzio gutxi baino ez daude. K.a. VI. mendekoak, grezieraz idatzirik. Izenak ez dira itzuli eta hizkuntzari buruzko nahiko daturik ez daudenez, hizkuntza ezin da sailkatu. Ezaguna den onomastikaren artean, Dedalo alegian zenbait izen aurkitu dira. Dedalo Siziliara bidaiatu zen eta sikanoen Kokalo erregearentzat tramankulu asko egin zituen. Francesco Ribezzo argitaratu zuen 1933an Scirin, Caltagironetik hurbil, aurkitu zuen ustezko inskripzio sikano bat. Inskripioa K.a. VI. mendekoa da eta 58 greziar hitzez osatuta dago. Zenbait egileren ustetan, hizkuntzak indoeuropar eragina du edo adar honetako hikuntz bat dela. Hala ere, beste askoren ustez, G. Devoto aditua kasu,  'nendas, tebeg, pra arei, pagosti kealte, inrubo bezalako hitzak ezin daitezke indoeuroparrak izan.
Burbina
Euskal izendegia
Gurbina izendatzeko modu ezberdinak daude Euskal Herriko herri ezberdinetan :
Ezaugarri fisikoak
Gurbina arrain pelagiko ertain-handia da, helduek tamaina handia har dezaketelarik, 100-140 zm-tik gora. Hala ere, arraindegietan egon ohi direnak nekez iristen dira 60-80 zm-tara.
Gurbinak zilar kolore bizia du, grisa, orban ilunekin. Gorputz fusiformea du, eta begiak nahiko txikiak gorputzarekin alderatuz gero. Lerro laterala oso markatua da. Zakatzen operkuluetan orban iluna dauka, albo banatara. Nahastu daitezken espezieak :
Nutrizio-ezaugarriak
Gurbinak duen gantz kantitate baxuagatik (zati jangarriaren %3), arrain zuria da. Haragia oso kalitate handikoa da, trinkoa eta argia.
Kontsumo-garaia
Urte osoan zehar harrapatzen bada ere, uda hasieran errute-garaia izaten da eta beraz, espezie honen kontsumoa mugatzen saiatu behar genuke Maiatzetik Abuztura bitarte.
Ekologia
Gurbina hainbat itsasotan aurki daiteke; batez ere Atlantiko ekialdean bizi da Afrikako mendebaldeko kostatik Norvegia hegoalderaino zabaltzen delarik. Honetaz gain, Mediterraneoan eta Itsaso Beltzean ere aurkitzen da, eta azken garaian Itsaso Gorrira ere migratu du.
Normalean kosta hondartsuen inguruetan egon ohi dira. Estuarioetan barrena ere sartu daitezke, harrapakinen bila.
Jubenilak bentonikoak dira, krustazeo txiki eta oro har zooplanktonaz elikatzen direlarik; behin 30-40 zm dituztenean, pelagiko bihurtu eta bertako harrapakinen bila aritzen dira ur zutabean zehar, hala nola, arrain pelagiko txiki edota zefalopodoez elikatuz.
Gurbin helduak kostara hurbiltzen dira Apirila aldera, estuario eta kosta hondartsuetan sartu eta errunaldia burutzera. Ekaina-Uztaila aldera estuario inguruak utzi eta kostaldera abiatzen dira, elikatzera. Udazkena arte kostatik gertu egon ohi dira, ondoren ur sakonagoetara migratuz negua igarotzera.
Gurbinaren arrantza Euskal Herrian
Eguneko arrainaz ari bagara, artisau-arrantzaleek hondoko tretza erabiltzen dute gurbina arrantzatzeko, nahiz eta batzuetan sareekin dabiltzanek tresmaila eta mallabakarrarekin ere harrapatu ohi dituzten. Hala ere, arraindegietan ohiko arraina izanik, gurbin asko arraste-arrantzarekin harrapatutakoa izaten da.
Laket-arrantzan ere interes handia duen espeziea da, batez ere indibiduo handiei erreparatuz; hauek sarritan gauez hondartzan laket-arrantzan dabiltzan arrantzale esperientziadunek harrapatu ohi dituzte.
Bitxikeriak
Arrain honen haragia oso preziatua da gastronomian. Hau dela eta, azken bi hamarkadatan gurbinak garrantzi berezia hartu du akuakulturarako. Izan ere, Espainia mailan Mediterraneoko haztegietako itsas-arrain garrantzitsuenen artean kokatzen da gaur egun.
Urrunetik entzun daitezkeen soinu bereziak egiteko gai dira, maskuriaren bibrazioei esker sortzen dituztenak.
Argitaratu gabeko erreferentziak
<references group="ArgitaratuGabe" />
East Greenville (Pennsylvania)
East Greenville Pennsylvaniako borough bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 2,951 biztanle zituen, 1.38 kilometro koadrotan banatuta.
Cochranella duidaeana
Cochranella duidaeana Cochranella generoko animalia da. Anfibioen barruko Centrolenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Berrugeta harrizale
Berrugeta harrizalea (Umbrina cirrosa) Eszenidoen familiako arrain osteiktioa da. 70 cm-ko luzera izan dezake. Bizkarraldea gris iluna du, eta sabelaldea argiagoa, urre koloreko marratxoak dituela. Mediterraneoan, Itsaso Beltzean, Atlantiko ekialdean eta Itsaso Gorriaren hondoan bizi da.
Lonchorhina aurita
Lonchorhina aurita Lonchorhina generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae azpifamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago
Corigliano Calabro
Corigliano Calabro Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Corigliano Calabrok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Monarch Mill (Hego Carolina)
Monarch Mill Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Union konderrian dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Alegiako udaletxea
Alegiko udaletxea Gipuzkoako Tolosaldea eskualdeko Alegi udalerriko udalaren egoitza da. Alegiko Alde Zaharran kokatua dago, Enparantza nagusian.
Synodontis melanopterus
Synodontis melanopterus Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
St. Andrews (Hego Carolina)
St. Andrews Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Richland konderrian dago, Hego Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Club Atlético San Sebastián (errugbia)
Club Atletico San Sebastian taldearen errugbiaren atala da. Kluba sortu zen urte berean sortu zuen errugbiaren atala eta 1970. hamarkadan Espainiako hiru liga, lau kopa eta Iberiar kopa bat eskuratu zituen.
Ibilbidea
Club Atlético San Sebastián taldean hasieratik errugbiak emaitza arrakastatsuak izan zituen. 1969-70 denboraldian egin zuen debuta Espainiako lehen mailan hiru liga, lau kopa eta Iberiar kopa bat eskuratu zuen.
17 denboralditan jarraian goren mailan ibili ondoren 1986an maila galdu zuen eta krisialdian sartu zen errugbi taldea. Krisis honek bi urte beranduago (1988an) zatiketa sortuko zuen eta atera zirenek talde berria sortu zuten: Bera Bera Rugby Taldea. Azken talde honek bereganatu zuen indar gehiena errugbi mailan onenen artean aritzeko. Aldiz Atletico taldea ahulago atera zen eta maila apalagotan aritu behar izan zuen ordutik.
Gaur egun Euskal Ligan jokatzen ari da. 2018an Hernanirekin batera osatu zuen taldea Atlético SS/Hernani bihurtuz.
Azken denboraldiak
Euskal Ligako A multzoak ''1. maila'' izena hartu du 2015-16an.
Emakumezkoen taldea
2019an Landarbaso Rugby Taldea proiektua eratu zuen Ordizia, Hernani eta Ordiziako taldeekin batera.
Aartselaar
Kalmthout (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen udalerria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. 2015eko urtarrilaren 1ean 14.281 biztanle zituen. Aartselaar udalerria Anberesko hegoaldeko inguruetan dago. Ezaguna da 1801 haize-errota (Heimolen) dituelako eta bertan Memorial Rik Van Steenbergen izeneko txirrindularitza lasterketa ospatzen delako.
Abondance
Abondance edo Tomme d'Abondance Jatorrizko Izendapena duen frantziar gazta da, Rodano-Alpeak eskualdeko Savoia Garaia departamentuan ekoizten da, Suitzako mugatik oso hurbil. Eskualde oso menditsua da, Geneva lakua eta Mont Blanceko herrialdearen artean dagoena. Gaztaren izendapena Abondance udalerritik dator, honek gaztari nahiz gazta hau egiteko esnea ematen duen behi arrazari izena ematen diolarik.
Barbalos
Barbalos Salamancako udalerria da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 94 biztanle zituen.
Hojovice
Hojovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 81 biztanle ditu eta 5,76 kilometro koadroko azalera. Pelhřimoveko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1411 urtean egin zen.
Ixchel
Ixchel, [iʃ'tʃel] ahoskatuta, maia herrientzat jaiotzaren pertsonifikazioa zen. Jainkosa hau Quintana Roon dagoen Ecab probintziaren Cozumeleko uhartearen patroia zen eta han zuen bere tenplu nagusia. Peregrinazio tokia zen azken hau eta Chichén Itzáren santutegiaren parekoa izatera heldu zen. Halaber, Ixchel ilargiaren jainkosa zen, azken buruan bere izenak "azal txurikoa" esan nahi baitzuen. Maia herriarentzat ilargia emankortasunarekin lotuta doa, lurraren, animalien eta gizakien emankortasuna. Emankortasunaren errituetan hilargiari sexu-kemena eta seme-alabak izateko ahalmena eskatzen zitziaon. Horregatik ere Chaac jainkoarekin lotzen zaio.
Ixchel maitazunaren, geztazunaren, lanaren, ilargiaren, eta sendagaien jaikosa da. Eguzkiaren jainkoaren emaztea da. Batzuetan untzi batekin representatzen da. Haren izena emakume hoztadarra signifikatzen da.
Ixchel itzamnarekin eskondu zen eta hama hiru seme-alaba euki zituzten, hauek jaikoak izatera eldu ziren.
Emakume zahar bat jozten reprezentatzen du. Buruan suge bat dauka eta bere gonan hezur batzuk daude gurutzeak zortzen.
Lau manifeztaiso zituen laurak kolore ezberdinekoak (gorria, zuria, beltza, eta horia) hauek unibetzuaren lau runboak erakuzten zituzten.
Templu inportanteenetariko bat Cuzami irlan dago, Xcaretetik kanoak joaten ziren Cuzamil templora, jainkosa honen horakulua hartzeko. Bidai honetan emakume gazteak joaten ziren seme-alabak eukiteko.
Errepresentazioa
Maia kodexetan Ixchel bi jainkosa moduan ager daiteke: bat gaztea, "I jainkosa" edo Ixchel, ilargikoa, bestea zaharra, "O jainkosa" edo Ixchel Yax, ehunen jainkosa. Jainkosaren beraren bi aspektu ziren. Baita ere ortzadarraren eta medikuntzaren jainkosa bezala ikusia izan zen. Lurrarekin lotuta, sai-erregea, tximua, armiarma, oreina eta nicté lorea harekin erlazionatzen ziren. Zaharra bezala pegar batez azaltzen zitzaion, lurra ureztatzen edo, bestela, gerrikoko ehundegi batez josten. Buruan sugea izaten zuen eta soinekoan hezurrak gurutze formak antolatuz.
Mitoa
Itzamná jainko ahalguztidun, ilargiaren jainkosarekin ezkondu zen. Haiengandik Yum Kaax (artoaren jainkoa), Ek Chuah eta sakrifizioen eta izarren jainkoak sortu ziren. Haien alabak uretaren, gauaren eta paradisuaren jainkosak izan ziren.
Ixchelek bazuen bere aldarte gaiztoa ere bai. Kasu horietan zahar bat moduan irudikatzen zaio.
Peregrinazioa
Tenplu nagusia, beraz, Cozumel uhartean zegoen eta bertara Tabascotik, Campechetik, Champotónetik, Yucatán osotik milaka erromesak ailegatzen ziren. Bertara peregrinoak txalupak erabiltzen zituzten; hauek gaur egun Xcaret dagoen tokitik ateratzen ziren, Pole portutik. Cozumelen jainkosaren orakuloa zegoen. Peregrinazio horren helburuak haurdanuldiekin lotura zuzena zuen: emakume gazteek Ixcheli haurdun gelditzea eskatzen zioten, alegia. Peregrinazio bitartean erromesak jainkosaren babespean zeuden.
Isla Mujeres (Quintana Roo) ere Ixcheli konsagratuta zegoen.
East Lansdowne (Pennsylvania)
East Lansdowne Pennsylvaniako borough bat da. Delaware konderrian kokatua dago. 2010ean 2,668 biztanle zituen, 0.53 kilometro koadrotan banatuta.
Holany
Holany Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 505 biztanle ditu eta 18,76 kilometro koadroko azalera. Česká Lípa barrutian dago.
Stalderita
Stalderita sulfuro motako minerala da eta routhierita taldearen kidea da.
Holany
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1318 urtean egin zen.
Stalderita
Ezaugarriak
Stalderita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3,5 - 4 da.
Crick (Monmouthshire)
Crick, 'Crug', Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.
The Economist
The Economist Londresen egoitza duen eta ingelesez idazten den astekaria da. 1843ko irailean James Wilsonek sortua, nazioarteko politika eta ekonomia jorratzen ditu besteak beste. 2006ko datuen arabera, astero 1,5 miloi ale saltzen dira munduan, erdia baino gehiago Estatu Batuetan saltzen direlarik.
Pelagio I.a
Pelagio I.a (Erroma, ? - † ibidem., 561eko martxoaren 4a) Eliza Katolikoaren 60. Aita Santua izan zen 556 eta 561 urteen bitartean. Bizantziar Inperioaren babesa zuen bigarren aita santua izan zen.
Puffinus heinrothi
Puffinus heinrothi Puffinus generoko animalia da. Hegaztien barruko Procellariidae familian sailkatua dago.
Juan José Martínez Escalzo
Juan José Martínez Escalzo (Sesma, - Segovia, ) nafar apaiz katolikoa izan zen, Segoviako apezpikua izandakoa.
Matías Escalzo Acedoren (Astorgako gotzaina) eta José Escalzo Miguelen (Cadizko gotzaina) familia izan behar zuen, Sesmakoak ere izan baitziren.
1765ean Segoviako elizbarrutia okupatzeko izendatua, 1768an Santa Maria katedrala sagaratu zuen. 1773an San Jeroteoren kapera eraiki zuen, non hil zenean lurperatua izan zen.
Barceo
Barceo Salamancako udalerria da, La Ramajería eskualdean dagoena.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 54 biztanle zituen.
Pedalontzi
Pedalontzi edo uretako bizikleta laket-erabilera duen ontzi edo uretako ibilgailua da. Turismo-guneetan askotan alokatu ditzakete.
Leonardo Da Vincik bi pedalez higiarazitako ontzi baten marrazkiak egin arren, asmatzailea Ramón Barea Mendizabal donostiarra izan zen. Honek 1893ko ekainaren 3an ibilgailaua patentatu, 1895ean Kontxako badian probatu eta 1900eko Erakusketa Unibertsalean aurkeztu zuen.
Kandahar
Kandahar (کندهار; ) Afganistango bigarren hiririk handiena eta Kandahar probintziako hiriburua da. Arghandab ibaiak hiriaren mendebaldea zeharkatzen du. Azken zentsuaren arabera biztanle zituen. Afganiar paxtunen hiri nagusia da.
Merkataritza-gune garrantzitsua da, nekazari-produktuak dira nagusi, adibidez (ardi aziendak, artilea, kotoia, zeta, feltroa, zerealak, fruitu fresko eta lehortuak eta tabakoa). Nazioarteko aireportua du. Errepidez mendebaldeko Farah eta Heratekin, ipar-ekialdeko Ghazni eta Kabulekin, iparraldeko Tarin Kowtekin eta hegoaldeko Quettarekin (Pakistan) loturik dago.
La Chapelle-Laurent
La Chapelle-Laurent Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Chapelle-Laurent udalerrian erroldatutako biztanleak 339 ziren. Familiak 124 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 217 etxebizitza zeuden, 144 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 53 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 198 etxeak ziren eta 19 apartamentuak ziren. 144 etxebizitza nagusietatik 98 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 16 doan lagata zeuden; 4 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 33 etxek hiru zituzten, 42 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 122 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 54 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 73 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 212 ziren, horien artean 161 aktiboak ziren eta 51 inaktiboak ziren. 161 pertsona aktiboetatik 156 lanean zeuden (83 gizon eta 73 emakume) eta 5 langabezian zeuden (1 gizon eta 4 emakume). 51 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 20 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Chapelle-Laurent udalerrian 145 unitate fiskal zeuden, 340 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 11.044 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 6 zerbitzu publikoetatik, 1 banku bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 zurgina, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean La Chapelle-Laurent udalerrian 36 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.711 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Collegeville (Indiana)
Collegeville Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Jasper konderrian dago, Indiana estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Yves Klein
Yves Klein (Niza, 1928ko apirilaren 28a - Paris, 1962ko ekainaren 6a) frantziar artista izan zen. Errealismo Berriko kide nabarmena eta Body Arteko aitzindaria izan zen. Minimalismorako eta pop arterako inspirazioa izan zen.
Aita eta ama margolariak ziren. 1940ko hamarkadan Arman eta Claude Pascal ezagutu eta margotzen hasi zen.
Japoniara bidaiatu zuen eta judo maisu bihurtu zen. 1953an Espainiako taldea zuzendu zuen. 1954an Les Fondements du judo liburua idatzi zuen.
Bere lanak hainbat etapa igaro zituen: Monokromiak (Aro Urdina), Hutsa, Antropometriak, Aireko lanak (fotomuntaketak).
Sylvia Baleztena Azkarate
Sylvia Baleztena Azkarate edo Ascárate (Iruñea, 1886ko azaroaren 2a – Iruñea, 1978ko martxoaren 29a) nafar idazlea eta orientalista izan zen.
Biografia
Karlista eta Eusko Ikaskuntzako bazkide goiztiarren handiki familiako kidea izan zen, Iruñeako Baleztena Etxea ren jabe zirenak. Bere beste 8 neba eta ahizpen artean daude: Dolores eta Ignacio idazleak, Joaquín politikaria eta Pedro Mari pilotaria.
Pablo Jaurrieta Músquiz diplomatikoarekin ezkondu zen eta hiru alaba eta seme bat izan zituen.
1920an II Eusko Ikaskuntzen astean Iruñeako katedralean egin zen erakusketan (“Exposición de arte retrospectivo” bere abanikoen bilduma izan zuen erakusgai.
Senarra, 1920 eta 1929 artean, Jerusalemgo kontsul izan zen bitartean, inguruko aztarnategi arkeologikoekiko eta biztanleen (bereziki emakumeen) ohiturekiko interesa garatu zuen eta bere ikerketak liburu nobelatu batean argitaratu zituen Jerusalén izenekoa. Ume pobreentzako eskola sortu zuten, ”Colegio Español de Jerusalén” izenekoa.
Israelgo estatua sortu ostean, senarra berriro izendatu zuten diplomatiko Jerusalemen eta bertara joan ziren bizitzera aldi batez.
Lanak
Jerusalén da bere idatzi handiena (Imprenta y Librería de Jesús García, 1925)
Hainbat aldizkaritan artikuluak idatzi zituen (Pregón aldizkarian besteak beste).
James Wilson (enpresaria)
James Wilson (1805eko ekainaren 3a - 1860ko abuztuaren 11) enpresari eskoziarra izan zen, ekonomista eta politikari liberala izan zena. The Economist astekariaz gain, Chartered Bank of India, Australia and China sortu zuen (gerora Standard Chartered bilakatu zena).
Benigno Aquino III.a
Benigno Aquino III.a edo Benigno Simeón "Noynoy" Aquino III.a edo Benigno S. Aquino III.a (tagaloz ahoskatua; Manila, 1960ko otsailaren 8a - Quezon Hiria, 2021eko ekainaren 24a) filipinar politikaria izan zen. Filipinetako presidentea izan zen 2010tik 2016ra. Herritarrek Noynoy Aquino edo PNoy izenarekin ezagutzen zuten.
Bizitza
Benigno S. Aquino Manilan jaio zen, 1960ko otsailaren 6an; Benigno S. Aquinoren eta Corazón Aquinoren semea zen. Benigno S. Aquino aita Ferdinand Marcos diktadorearen aurkako oposizio demokratikoko buruzagi historikoa izan zen. Marcosen diktaduraren ondorengo demokrazia-aldian Corazón Aquino Filipinetako presidente izatera iritsi zen.
Benigno Aquino III.ak Ateneo Manilakoa unibertsitatean ikasi zuen, eta 1981ean graduatu zen Ekonomian. Graduatua lortu ondoren, Massachusettsen, AEBn, erbesteratua zegoen bere familiarekin elkartu zen.
1983an, aita, Marcosen diktaduraren aurka borrokatzeko asmoarekin herrialdera itzuli zenean, hil egin zuten. Diktadorearen aginduetara zeuden indar paramilitarrei egotzi zitzaien hilketa. Corazón Aquinok oposizioko presidentetzarako hautagai gisa borrokan jarraitu zuen, eta 1986ko hauteskundeetan Marcosi irabazi zion.
Bitartean, Benigno Aquino III.ak enpresa-munduan bere ibilbidea egiten segitu zuen.
Sylvia Baleztena Azkarate
Lanak
Historia biblikoa aztertu zuen eta bere seme eta alabekin (azken hauekin bereziki) indusketa arkeologikoetan parte hartu zuen. Alabak Antzinateko hizkuntzak eta arkeologia ikastera bultzatu zituen.
Benigno Aquino III.a
Bizitza
1987an, ama zuen Corazón Aquinoren gobernuaren kontrako estatu-kolpe saio batean, Benigno larri zauritu zuten; bost tiro jaso zituen.
1993an, Tarlac-en, amaldeko familiaren jabetzakoa zen azukre-lantegi batean, hasi zen lanean.
Sylvia Baleztena Azkarate
Lanak
Jerusalemen bizi izan zenean, Joseph Lagrange domingotar hizkuntzalari, arkeologo eta Biblian aditua frantsesaren laguna izan zen eta Jerusalemgo École Biblique-k antolatutako ikastaroetara joaten zen sarritan eta indusketetan parte hartu zuen.
Benigno Aquino III.a
Karrera politikoa
Benigno Aquino III.ak gurasoen karrera politikoa segitzea erabaki zuen, eta hainbat kargu izan zituen 1998tik 2007ra arte. 2007an, Filipinetako Senatuko kide hautatu zuten, eta presidente izendatu zuten arte aritu zen kargu horretan. Parlamentari gisa, Gloria Macapagal Arroyo presidentearen gobernuaren aurkako oposizioaren buruzagietako bat izan zen.
Sylvia Baleztena Azkarate
Lanak
Euskal Herritik bultzatuta Ekialde Hurbilera eta Egiptora egin ziren bidaia erlijioso – kulturalak lagundu zituen eta Tutankhamonen hilobia aurkitua izan zenean, 1922an, ondoren, hilobia eta Erregeen Harana ikustera joatera animatu zituen bidaiari horiek. 1937an Acción Católicarekin kolaboratu zuen erakusketa bat eginez eta objektu ugari bilduz saltzeko eta Gerra Zibilean hondatutako elizak konpontzeko.
Benigno Aquino III.a
Karrera politikoa
2010eko maiatzean, presidentetzarako hauteskundeak egin ziren, eta aurkariekiko garaipen garbia lortu zuen. Aquino presidente izendatu zuten. 2010eko ekainean hartu zuen kargua Aquinok, eta bere aurreko Macapagal Arroyoren agintaldian herriak pairatu behar izan zuen sufrimenduari amaiera emango ziola agindu zuen.
Berenguer de Palou II.a
Berenguer de Palou II.a (1241an hila) Bartzelonako gotzaina izan zen 1212tik 1241ra. Jakue I.a Aragoikoaren erregearen sustatzailea nagusietakoa izan zen.
Apaiz kanonikoa ibilbidea Bartzelonako Katedralean hasi zuen bere osaba Berenguer de Palou I.aren episkopadoan. Handik gutxira, 1212an gotzain izendatua izan ondoren, Petri II.a Aragoikoaren ondoan joan zen Almohadeen aurkako Gurutzadara Navas de Tolosako guduan. Beranduago, errege kontseilaria eta kantzilerra izan zen Aragoiko koroaren mesedetan.
Marie Joséphine Nicolas
Marie Joséphine Nicolas, Marie Nicholas edo Marie Joséphine Drapier (Villers-Cotterets, Frantzia, 1846ko uztailaren 25a, - Paris, 1903ko azaroaren 7a) margolari izan zen.
Biografia
Marie Joséphine Nicolas Villers-Cotterêts-en jaio zen, Aisnen, Pierre-Joseph Nicolas, funtzionario frantsesa eta Marie Nivelet-en alaba izan zen
Levasseur eta Charles Chaplinen ikaslea izan zen. Bere erretratuengatik eta genero eszenengatik da ezaguna, baina liburuetarako paisaiak eta ilustrazioak ere egin zituen 1867an Parisko Aretoan jarri zuen lehen erakusketa.Urtero parte hartu zuen bertan, 1898ra arte Bere lanez gain, eraikin publikoetarako margolanen kopiak egin zituen. Horrela, Orleanseko Sainte-Croix katedralean dagoen La Prédication de Saint Paul à Ephèse (San Pabloren predikazioa Efeson) mihisea egin zuen Eustache Le Sueurren margolan baten ondoren.
1871ko irailaren 25ean ezkondu zen Antoine Drapier Parisko funtzionarioarekin. 1875ean seme izan zuten: Pierre Charles André Drapier
Hil ondoren, bere semeak bere estudioko funtsak Alexandre Dumas Museoari eman zizkion, bere jaioterriko museoari, Haren autoerretratua eta gurasoen erretratuak aurki daitezke. Père Ricard -en (1882) margolana 1905eko Women Painters of the World (Munduko emakume pintoreak) liburuan sartu zen.
Lanak
Sainte-Croix katedrala, Orleans:
Kokapen ezezaguna :
Synodontis melanostictus
Synodontis melanostictus Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Andoaingo udaletxea
Andoaingo udaletxea Gipuzkoako Tolosaldea eskualdeko Andoaingo udalaren egoitza da.
Galva (Kansas)
Galva Kansasko hiri bat da. McPherson konderrian kokatua dago. 2010ean 870 biztanle zituen, 1.24 kilometro koadrotan banatuta.
Cross Ash
, Galesko udalerri bat da, Monmouthshire konderrian.
The Private Life of Henry VIII
The Private Life of Henry VIII 1933ko filma da, Henrike VIII.a Ingalaterrakoa erregeari buruzkoa. Filma Lajos Birók eta Arthur Wimperisek idatzi zuten, eta Alexander Kordak zuzendu.
Charles Laughtonek 1933an Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria lortu zuen paper honengatik, eta filma, filmik hoberenaren Oskar Sarirako izendatutako lehen film ingelesa izan zen.
Istorioa
1536ko maiatzean, bere bigarren emaztea izan zen Ana Bolena (Merle Oberon) exekutatu bezain pronto, Henrike VIII.a (Charles Laughton) bere dama berria zen Jane Seymourrekin (Wendy Barrie) ezkondu zen. Hau urte eta erdiren ondoren hiltzen da, eta erregeak bere begirada Ana Clevesekoa (Elsa Lanchester, Charles Laughtonen emaztea bizitza errealean) alemaniar printzesagan jartzen du. Henrike eta Anneren arteko ezkontza dibortzioarekin amaituko da, honen ondoren erregea berriz ezkonduko delarik, oraingoan, Lady Katherine Howard (Binnie Barnes) eder eta anbiziotsuarekin. Bere emazte berriak bigarren maila batean uzten ditu bere sentimenduak bere anbizioa asetzeko, baina Thomas Culpeperretaz (Robert Donat) maitemintzen da, Henrikeren gortetara dena. Bere gezurrak eta traizioak maitemindu bikotearen hondamendia ekarriko du, erregeak exekutarazi egiten dituelarik.
Holasice
Holasice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.161 biztanle ditu eta 3,54 kilometro koadroko azalera. Brno-Landako barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1379 urtean egin zen.
La flor de la canela
"La flor de la canela" (Kanelaren lorea) Chabuca Granda egile abeslarik egin zuen bals peruarra da. Abestia, 1950eko urtarrilaren 7an erregistratuta, Peruko ezagunetariko bat da. 1953an Los Morochucos hirukoteak lehen aldiz grabatu zuen.
Izenburua
Kanelaren lorea esapidearen jatorria ez da ezagutzen baina bai bere esanahi: goxotasuna edo bikaintasuna adieraztea. Horrela azaldu zuen Covarrubiasek 1611n bere Tesoro de la lengua castellana liburuan non horrela dio: "Gauza bikain bat garestitzeko esan ohi dugu kanelaren lorea dela, bikainena". Dena dela, Chabucak abestia idatzi zuenean esamoldea nahiko zaharkituta zegoen. Balsa, bestetik, Limako Rímac barrutian bizi zen Victoria Angulo Castillo emakume afroperuarrarengan inspiratu zen; Chabucak emakume hori María Isabel Sánchez-Concha idazlearen etxean ezagutu zuen. Abestian aipatzen diren tokiak, bestetik, Lima hirikoak dira.
Aurrekariak
Peruko musika badira bi aurrekari, nolabait Chabucaren lanean eragina izan zutenak:
Bertsioak
Abestiak, Chabuca Grandaren ahotsa aparte, beste talde eta abeslarien ahotsak ezagutu ditu: Flor Silvestre, Irma Dorantes, María Martha Serra Lima, Yma Sumac, María Dolores Pradera, Lucha Reyes, Eva Ayllón, Tania Libertad, Bola de Nieve, Pedro Vargas, Pepe Vásquez, Raphael, Amalia Mendoza, Julio Iglesias, Rocío Jurado, Plácido Domingo, Raúl di Blasio, Gian Marco, Carlos Mancinelli, Lola Flores, Los Calchakis, La Lupe, Oscar Chávez, Juan Diego Flórez, Helenita Vargas eta Caetano Veloso. Hizkuntza desberdinetara itzuli egin dela ere aipatu behar da.
Béhuard
Béhuard Frantziako udalerria da, Maine eta Loira departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Béhuard udalerrian erroldatutako biztanleak 130 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 90 etxebizitza zeuden, 47 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 86etxeak ziren. 47 etxebizitza nagusietatik 36 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 4 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 21 etxek bost zituzten. 35 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 15 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 29 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Dicrostonyx nunatakensis
Dicrostonyx nunatakensis Dicrostonyx generoko animalia da. Karraskarien barruko Arvicolinae azpifamilia eta Cricetidae familian sailkatuta dago.
Béhuard
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoak jatetxe ziren.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
East McKeesport (Pennsylvania)
East McKeesport Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 2,126 biztanle zituen, 1.07 kilometro koadrotan banatuta.
Crossway (Monmouthshire)
Crossway edota Crossways, Galesko herrixka bat da, Monmouthshire konderrian, eta Newcastle udalerritik hurbil.
Futureworld
Futureworld, 1976ko Richard T. Heffron estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko thriller film bat da. Peter Fonda, Blythe Danner, Arthur Hill, Stuart Margolin, John Ryan eta Yul Brynner aktoreek antzeztu zuten.
Cropalati
Cropalati Italiako udalerri bat da. Cosenzako probintzian kokatuta dago, Calabria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Cropalatik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Futureworld
Westworld (1973) aurrekari ospetsua izan zuen, bai eta Beyond Westworld (1980) telesaila ere. Gainera, 2016ean HBO telebista kateak film honetan oinarritutako izenburu berdineko telesaila ere estreinatu zuen.
Argumentua
Delos hiria aisirako konplexu artifizial handiena izateko diseinatua izan da. Bertan, Antzinako Erromako estiloan oporrak igaro, Erdi Aroan bizi edo Espazioan bizipenak izateko aukera dago. Eotrkizuneko megalopoli honetara Tracy Ballard (Blythe Danner) telebistako kazetari ezaguna eta Charles Browning (Peter Fonda) berriemale polemikoa gonbidatuak izan dira. Bi kazetariek Delos hiriko langile bat zergatik eraila izan zen ikertzen ahaleginduko dira.
Garden City (Kansas)
Garden City Kansasko hiri bat da. Finney konderrian kokatua dago. 2010ean 26,658 biztanle zituen, 22.84 kilometro koadrotan banatuta.
Holasovice
Holasovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.358 biztanle ditu eta 16,23 kilometro koadroko azalera. Opava barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1379 urtean egin zen.
Narrondo (ibaia)
Narrondo Urola ibaiaren adar bat da, Zumaian harekin bat egiten duena.
Ibilbidea
Narrondo auzoa baino zertxobait lehenago sortzen da, Zestoako lurretan baina Zumaiarekin mugan. Ibilbide laburra du eta herria mendebaldetik zeharkatu ondoren Urola ibaiarekin bat egiten du, oinezko zubiaren azpian.
Ezaugarriak
Itsasaldien araberako ur emaria izaten du. Ibaiaren bi ertzetan txalupa ugari ikus daitezke lotuta.
Sarritan Urola ibaiarekin elkartzerakoan aurreneko metrotan bien urak ez dira nahasten eta nabarmena izaten da uraren beraren kolorean.
Stanĕkita
Stanĕkita fosfato motako minerala da eta wagnerita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Stanĕkita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. ]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 - 5 da.
Cochranella euknemos
Cochranella euknemos Cochranella generoko animalia da. Anfibioen barruko Centrolenidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Diana Sacayán
Amancay Diana Sacayán (Tucumán, 1975eko abenduaren 31 - Buenos Aires, 2015eko urriaren 11) argentinar ekintzailea izan zen. Bere bizitzan zehar giza eskubideen eta Argentinako eta inguruko herrialdetako trabestien aintzatespen eta gizarteratzearen alde lan egin zuen.
Rex (Ipar Carolina)
Rex Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Robeson konderrian dago, Ipar Carolina estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Agoizko industrialdea
Agoizko industrialdea Agoitz udalerriko industrialde bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
568 442 metro koadroko azalera du, gertuen dagoen hiritik, Agoiztik, 0,5 kilometrora dago, eta Iruñetik, 26 kilometrora. Itsas mailatik 502 metrora dago.
Mauretania Caesariensis
Mauretania Caesariensis antzinako erromatar probintzia izan zen, egungo Aljerian zegoena.
Michael Caine
Michael Caine, jaiotzez Maurice Joseph Micklewhite (Londres 1933ko martxoaren 14a), britainiar aktorea da. Mundu mailan, ingelesez cockney hizkeran mintzatzeagatik ospea du. 115 film inguru egin ditu, eta Erresuma Batuko aktorerik ezagunenetako bat da. Gizonezko bigarren mailako aktore onenaren Oscar Saria bi aldiz irabazi du, eta hiru Urrezko Globo jaso ditu. 2000an Donostia Saria eman zioten. Britania Handiok Sir titulua eraman dezake.
Bizitza
Hortik aurrera heldu zitzaizkion Hollywooden lan egiteko eskaintzak, baita paper hoberenak ere: Sleuth (1972, «Arrastoa»), Laurence Olivierrekin buruz buru egindako izugarrizko filma (antzerki obra tankerakoa), Joseph L. Mankiewiczek zuzendua; Errege nahi zuen gizona (1975), John Hustonen aginduetara egina eta Sean Connery protagonistakide duena. Ondoren egin zituen California suite (1979), Herbert Rossek zuzendua; Ihesa ala garaipena (1980), berriro ere John Hustonen aginduetara; Erailtzeko Jantzia (1980, Brian De Palma) Nahaspila Rion (1984), Stanley Donenekin; Hannah eta bere ahizpak (1986), Woody Allen zuzendari zuela (Oscarra jaso zuen Cainek film horretan egindako lanagatik); Askatasun gozoa (1986), Alan Aldarekin; Le Plus Escroc des deux (1988), Frank Ozek zuzendua.
Synodontis membranacea
Synodontis membranacea Synodontis generoko animalia da. Arrainen barruko Mochokidae familian sailkatzen da.
Darwinismo
Darwinismoa, Charles Darwinek (1809-1882), Galapagos uharteetara eta Hego Ameriketara bidaiatu ondoren eboluzioari buruz sortutako teoria da, orain arte aldaketa txiki batzuekin oraindik zutik dirauena. Bidaian egindako behaketak oinarritzat harturik eboluzoioaren teoria berria sotu zuen Darwinek. Darwinen arabera, bizirik irauteko borroka sortzen da espezieen artean, baliabideak izaki bizidunak baino urriagoak direnean. Hautespen naturala da borroka horren ondorioa. Hala espezierik gogorrenek egiten dute aurrera, hau da, ingurunean moldatzeko gaitasun handienak dituztenak. Aldiz, moldatu ezin daitezkeenak suntsitzen dira, eta gai direnen ezaugarriak, berriz, ondorengoetara igarotzen dira.
1859an izaki bizien eboluzioari buruz argitara eman zuen teoriarekin, Darwinek erabat irauli zituen bizidunen jatorriari buruzko orduko ideiak, eta Kopernikok, Galileok eta Newtonek lehenagotik egina zuten jakintza-iraultza handia osatu zuen. Munduan barrena Beagle ontzian bost urtez egin zuen bidaldia erabakigarria izan zen eboluzioari buruzko bere tesiak oinarritzeko frogak aurkitu eta biltzean. Tesi horiei eta Malthus ek biztanleriaren hazkunde gehiegizkoaz zituen ideien laguntza erabakigarriari esker, teoria oso bat egin ahal izan zuen animalia- eta landare-moten sorrerak bi kausa zituela esplikatzeko: izaki bizien arteko aldaerak edo desberdintasunak, eta inguruak egiten duen hautespen naturala; hala, hobekien egokitu direnek errazago irauten dute bizirik.
Darwinek hautespen naturalaren aldeko froga asko erakutsi zituen, paleontologikoak, anatomikoak eta biogeografikoak batez ere. Gerora, eboluzioa frogatzen duten gero eta aurkikuntza gehiago egin dira; haien artean Darwin hil ondoren sortu ziren jakintzen ekarriak, genetikarenak eta biokimikarenak batez ere, dira aipagarrienak.
Darwin
Darwin (1809-1882) jakintza unibertsaleko jakintsu handienetako bat da, Galileoren eta Newtonen mailakoa askorentzat.
1831n Beagle itsasontziak bost urtez mundu osoan barrena egin zuen espedizioan naturalista gisa parte hartu zuen. Bidaldi horretan Hego Amerika, Ozeano Bareko uharteak eta Australia ezagutu zituen, eta hango izaki bizien eta fosilen dibertsitate handiaz ohartzeko aukera izan zuen. Argentinan ugaztun handien hezur fosilak aurkitu izanak eta, batez ere, Galapagos uharteetan txonta-espezie ugari ikusi izanak izan omen ziren Darwinen bidaldiko zirrara handiena eragin zioten gertaerak. Itzuli zenean, bidaldian egindako aurkikuntzak aztertzean sortu zitzaizkion galdera ugarientzat azalpen bat bilatzen saiatu zen. Hona Galapagos uharteetako txontei buruzko gogoeta bat: “Uharteetan eta hurbileko lehorrean bizi diren animalia- eta landare-espezien arteko kidetasunak harritu gaitu gehien, ez baitira, izatez, espezie berekoak. Galapagoetan gertatzen da hori, han ia izaki bizi guztiek Ameriketako kontinenteko ezaugarriak baitituzte.
Zergatik izan behar du horrek horrela? Zer dela eta izan behar dute hain antzekoak Galapagoetan, eta ez beste inon, ustez sortuak izan diren animalia- eta landare-espezieak eta Ameriketan sorturikoak?” Darwin etsita zegoen animalia- eta landare-espezieak ez zirela aldaezinak, nahiz luzaroan ez zuen azaltzen jakin animalia eta landare-espezieen aldaketak nola sortu ziren. Abereak hazten dituztenek aukeratutako animalia-espezie etxekotuek izaten zituzten aldaketek argibide batzuk eman zizkioten. Nolanahi ere, 1831n Malthus ekonomialariak giza biztanleriaz eginiko obraren irakurketak eman zion bere teoria sortzeko behin betiko giltza. Malthusek zioen biztanleria oro biztanleria horrek eskumenean zuen janaria baino lasterrago hazten zela, eta, beraz, gizabanakoek elkarren lehian ibili behar izaten zutela, bizirik iraungo bazuten, eta, bizirik iraun ere, egokienek baizik ez zutela bizirik iraungo. Ideia horiek berak aztertuak zituen animalia- eta landare-espezieetara aldaturik, eboluzioari buruzko bere teoriaren oinarriak jarri zituen Darwinek.
Ia aldi berean, beste zientzialari batek, Wallace-k (1823-1913), Darwinen ondorio berberak atera zituen; bi zientzialari horiek batera aurkeztu zituzten beren teoriak 1858an, eta Darwinek 1859an argitaratu zituen gizadiaren historiako jakintza-lan handienetako bat den “Landare- eta animalia-espezien jatorria” liburuan. Geroztik garrantzi handiko beste liburu batzuk ere argitaratu zituen; haien artean “Gizakiaren jatorria” izan zen aipagarriena, dudarik gabe haren lanik polemikoena gertatu zena.
Hautespen naturalaren teoria
Darwinen eboluzioaren teoriak gertaera eta ondorio hauetan oinarriturik argitzen du animalia- eta landare-espezien jatorria: Malthusek esan zuen bezala, izaki bizien multzoek ugaltzeko ahalmen handia dute, inguru jakin batean bizirik iraun dezaketen baino banako gehiago jaiotzen baitira. Ikusi besterik ez dago arrain, intsektu, etab. espezie askok zer arrautza-kopuru handiak erruten dituzten, bai eta landareek zer hazi-kopuru handia izaten duten, belaunaldi gutxi batzuetan lurra asea geratuko litzatekeela ondorioztatzeko. Arestian esandakoa gorabehera, izaki-multzo naturalek kopuru bera izateko joera izan dute denboran zehar. Inguruaren mugak dira (jatekoa, lekua, etab.) kontrolik izango ez lukeen hazkunde hori eragozten dutenak. Aurreko oharren ondorioz, esan daiteke izakiak elkarren lehian ari direla, nork bizirik iraungo; beraz, organismo bakoitza inguruari nola egokitzen zaion, hala izango du bizirik irauteko era berezia organismo horrek.
Izaki biziek ere dibertsitate handia dute bai espezien artean eta bai espezie bereko espezimenen artean.
Montoulieu (Ariège)
Montoulieu Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Darwinismo
Hautespen naturalaren teoria
Hautespen hori argi ikusten da abere-hazkuntzan eta nekazaritzan.
Hala, izaki egokienen ezaugarriak ondorengoetara igaroko dira, ondorengoek heredatu egingo dituzte ezaugarri horiek, eta ongi egokitu ez diren izakienak, berriz, desagertuz joango dira.Beraz, eboluzioaren prozesuak bi alderdi ditu Darwinentzat: izaki bizien dibertsitatea eta hautespen naturala. Ingurune batean bizi diren organismoak elkarrengandik desberdinak dira (dibertsitatea), eta, denek bizirik irauterik ez dutenez, bizi ahal izateko borroka moduko bat gertatzen da, ingurura ongi egokitzen ez diren banakoak desagertu, eta hobekien egokitzen direnak bizirik dirautela (hautespen naturala) borroka horretan. Hobekien egokitzen diren banakoak gehiago ugaltzen dira, eta besteei aldea harturik ematen dizkiete beren ezaugarriak beren ondorengoei. Belaunaldi berri horrek eta hurrengoek prozesu hori bera biziko dute, eta, beraz, etengabe ariko dira eboluzioan. Lamarckek bezala, Darwinek ere kasu jakin batzuetara egokitu zuen bere teoria, besteak beste, jirafaren lepoaren adibide dagoeneko ezagunerako, irudian ikus daitekeen bezala.
Montoulieu (Ariège)
Biztanleria
2007an Montoulieu udalerrian erroldatutako biztanleak 363 ziren. Familiak 163 ziren, horien artean 49 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 33 bakarrik bizi ziren emakumeak), 61 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 45 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Darwinismo
Hautespen naturalaren teoria
Darwinen teoriaren bi alderdi nagusiek, dibertsitatearenak eta hautespen naturalarenak, balio dute gaur egungo ikuspegitik aztertuz gero ere. Dibertsitatearen jatorria eta herentzia esplikatzeko ahaleginean, ordea, Darwinek huts egin zuen. Gogora bedi garai hartan genetika ez zegoela landua. Darwinek berak herentziaren teoria bat egin zuen 1868an, pangenesia, Lamarcken teoriatik hurbileko ideiak zituena: inguruaren eragina eta hartutako ezaugarrien herentzia.
Easton (Pennsylvania)
Easton Pennsylvaniako hiri bat da. Northampton konderrian kokatua dago. 2010ean 26,800 biztanle zituen, 10.55 kilometro koadrotan banatuta.
Montoulieu (Ariège)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Darwinismo
Hautespen naturalaren teoria
Eboluzioaren gaur egungo teoria sintetikoak akats horiek zuzendu zituen.
Eboluzioaren frogak
Arestian esan dugunez, Darwinek munduan barrena egin zuen bidaldian organismoen eboluzioari buruzko froga asko aurkitu zituen, biogeografikoak (txontak Galapagoetan nola banatzen ziren) eta paleontologikoak (ugaztun fosilak Argentinan) batez ere. Geroztik egin zituen azterketetan egiaztatu zuenez, anatomia konparatiboak eta enbriologiak ere animalia- eta landare-espezie askoren jatorri komuna frogatzen zuten.