cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antzinako Israel eta Judeako historia
K. a. 1007, David Judeako errege
Buruzagi judua —bere ausardiarekin eta errukiarekin— izango zen tribu israeldarren bateratzailea. Jerusalem nazioko hiriburu bihurtzea ere lortu zuen, baita fededunek luzaroan miretsi zuten zerbait ere: Aliantzaren Kutxa berreskuratzea eta ekartzea (Epaileen garaian berarekiko gurtza galdu zuena) (Josue VII:6; Samuel II, 6:2) Eskrituren arabera, bere erregealdiaren bigarren erdian, zenbait desbideratze, krimen eta konjuru batzuk agertu ziren, Absalonekin, Daviden semearekin, amaitu zirenak, errege berri bezala proposatua. Bibliak deskribatzen du, nola herriaren sektore handi bat matxinatzen den eta Judearen kontrola bere gain hartzen duen, David Jordanetik ekialdera erbesteratzera behartuz.
Samuelen arabera, Davidek kontraerasoa jo, eta arrakasta izan zuen, baina Absalon, bere semea, galdu zuen. Judea birkonkistatuta eta Israelen gaineko kontrola berretsita, David Jordaneko mendebaldera itzuli zen, nahiz eta Israelen matxinadak jasaten jarraitzen duen, haiek banan bana arrakastaz gaindituz.
K.a. 1000. urtea: David Jerusalemeko errege
Eskrituren arabera, Davidek kanpaina militarrak hasi zituen Judearen eta Israelen etsaien aurka, eta filistiar, ammondar eta aramear bezalako etsaiak garaitu zituen, horrela mugak seguru mantentzea lortuz, Hebronen, errege bezala altxatutako bere seme Absalonen matxinada jasan zuen arren, Daviden tropek garaitu, eta hil egin zuten. Jerusalem jebustarrei kendu ondoren, hiri gotortu horretara eraman zituen Hebronen zegoen gortea eta Kiryat Yearimen zegoen Itun-kutxa.
Bere gobernupean, Israel erresumatik inperio izatera igaro zen, eta Ekialde Hurbilean zuen eragin militar eta politikoaren esparrua zabaldu egin zen, estatu ahulagoak kontrolatuz, hala nola filistiarrak, moabitarrak, edomdarrak, ammondarrak, eta aramear hiri-estatu batzuk mendeko bihurtuz (Aram-Zobah eta Aram-Damasko). Mugak Mediterraneo itsasotik basamortu arabiarreraino iristen ziren, Itsaso Gorritik Eufrates ibairaino. Arkeologo moderno batzuek, gutxiengoa izan arren, uste dute garai hartan Judeak eta Israelek kontrolpean zuten eremua (Mediterraneoko kostaldeko feniziar lurraldeak alde batera utzita) ez zela 34.000 kilometro karratu baino gehiagokoa; horietatik, Israelgo erresumak 24.000 kilometro karratu inguru hartzen zituen.
Hala ere, Judea eta Jerusalemen irismen eta izaerari buruzko ebidentzia arkeologikoaren interpretazioa K.a. X. mendean, eztabaida handiko gaia da. Tel Aviveko Unibertsitateko Israel Finkelstein eta Zeev Herzogek uste dute erregistro arkeologikoak ez duela babesten Israel une hartan estatu garrantzitsua zela dioen iritzia, baizik eta erresuma tribal txiki bat. Finkelsteinek honela dio Lurpetik ateratako Biblia (2001) lanean : «Azterketa arkeologikoen oinarrian, Judea populazio iraunkorrik gabe mantendu zen, oso isolatuta, hirigune handirik gabe eta baserri, herrixka eta hirien hierarkia nabarmenik gabe». Zeev Herzogen arabera: «David eta Salomonen monarkia batua, Bibliak eskualdeko botere gisa deskribatzen duena, gehienez ere erresuma tribal txiki bat zen». William Deverrek, berriz, Zer egin zuten idazle biblikoek eta zer zekiten? liburuan dioenez, K.a. X. mendeko ebidentzia arkeologiko eta antropologikoak, Judeako Estatu baten Bibliako kontakizun zabala babesten du, eta, ildo horretan, beste arkeologo batzuek ere laguntzen diote. Azalerari buruzko inkestak kokapenera eta populazioa finkatzeko ereduetan izandako aldaketetara bideratuta daude, eta frogatu dute K. a. XVI. eta VIII. mendeen artean, Judeako eskualde menditsuko biztanleria guztia, David eta Salomonen Bibliako erresumak barne, 5.000 pertsona ingurukoa baino ez zela, gehienak artzain alderraiak, hogei bat herri txikiz osatutako eremu urbanizatua zutenak.
K.a. 965: Salomonen erregealdia
Bai Davidek, bai Salomonek aliantzak sinatu zituzten Tiroko Hiram I.a erregearekin, eta, lurrak ematearen truke artisau, langile aditu, diru, bitxi, zedro egur eta beste salgai asko iritsi ziren. Daviden jauregia eta Salomonen tenplua tiriar baliabideen laguntzaz eta Hiram bezalako arkitektoei esker eraikiak izan zirela uste da.
Salomonek hiri garrantzitsu asko berreraiki zituen, hala nola Megiddo, Hazor eta Gazer (arkeologoek induskatu dute hori, eta eraikin handiak aurkitu dira, hala nola Salomonen zaldientzako ukuiluak, urasketarako iturriekin batera)
Arkitektura lan ugari hasi zituen, horien artean eta guztien gainetik Jerusalemgo Tenpluaren eraikuntza nabarmentzen delarik, Itun-kutxarentzako eserleku bezala; jauregi bat ere eraiki zuen, eta tenplua eta Jerusalemgo hiria lotzen zituen ezponda gisako obra publikoak egin zituen.
Erresuma 40 urtez mantendu zuen mendean, eta, denbora horretan, herri bat osatu zuten; oparotasuna izan, eta Jaunaren aginduei jarraituz bizi (Erregeen I. 3:20, 8:25). Salomonek jakinduria lortu zuen, zeina Jainkoaren aginduak jarraitzean oinarritzen baitzen (Sal 119: 98,104 – ikus Erregeen I. 2:2; Job 28:28). Aldi horretan, barne-segurtasunak eta komunikazio-bideen kontrolak merkataritza hedatzea erraztu zuten, eta horrek oparotasuna areagotu zuen, nahiz eta kanaandarren bizimodutik hurbil egon (Jahvehren Legeak arbuiatu egiten baitzituen). Harremanak izan zituen Ofir eta Sabarekin
Bi erresumen zatiketa
Bibliak kontatzen duenez, Salomon K.a. 931. urtean hil zenean bere seme Roboam oinordeko bezala utziz, krisi puntu batera iritsi ziren iparraldeko hamar tribu israeldarren eta hegoaldeko Juda eta Benjamin tribuen arteko tentsioak. Roboamek kexa ekonomikoei entzungor egin zienean, Israelgo lurraldea bi entitate hebrearretan zatitu zen: Israelgo Erresuma iparraldean eta Judeako Erresuma hegoaldean. Lehenengoak Sikem eta Samaria sartu zituen bere lurraldean; bigarrenak, berriz, Jerusalem. Gainerako probintzia basailu ez-hebrear gehienak galdu egin ziren.
Cwmbwrla
, Galesko Swansea hiriko komunitate bat da. 2011ko erroldaren arabera 7.972 biztanle zituen.
Indianoaren etxea (Villabuena Araba)
Indianoaren etxea edo Peciña Samaniego jauregia Arabako Villabuena herrian dagoen eraikina da. 1608 eta 1610 urte artean eraiki zen.
Historia
Andres de Bençak eraiki zuen, 1608 eta 1610. urteen artean, Pedro Peciña Samaniegok aginduta. Pedro Peciña Samaniego Santiago de Compostelako arkediano eta kanonigoa zen. Indianoaren etxean, bestetik, bizi izan ziren Villabuenako zenbait pertsonaia karlista garrantzitsu, Francisco de Paula Rivas kasu.
Ezaugarriak
Jauregia barroko estilokoa da, eta Santiago Matamorosen erliebe batez hornituta dago. Barruko egitura eta dekorazioa ondo gorde egin da. Harmarria, beste nonbaitetik eramana, XVIII. mendean jarri zen egungo tokian.
Mamua
Herrian esaten den arabera etxean mamu baten pausuak entzuten omen dira. Tradizioaren arabera militar karlista baten espiritua da etxean dabilena. Frantzian hil zen eta haren gorpuzkinak Baionan lurperatu zituzten baina haren uniformea Villabuenara eraman zuten. Antza, haren mamua bere jantziaren bila dabil eta hau erakusteko dagoen tokiraino doa. Agerpen honen ezaugarria da gauez eta egunez entzuten zaiola.
Xenurobrycon macropus
Xenurobrycon macropus Xenurobrycon generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Antzinako Israel eta Judeako historia
Bi erresumen zatiketa
Israelgo Erresuma, K.a. 930. urtetik K.a. 722. urtera arte independente mantendu zen, asiriar inperioak konkistatu zuenean. Judeako Erresumak bere aurkariak baino bizitza luzeagoa izan zuen, K.a. 586 arte existitu zelarik, Babiloniar Inperioak konkistatu zuenean.
Monarkia zatituari dagokionez, hirurogeita hamarreko Bibliak, masoretek eta Flavio Josefok figura ezberdinak aipatzen dituzte. Ez dakigu bi erresumek egutegi bera erabili zuten, ezta erregealdien urteak osoak ala zatiak diren, eta ez dakigu zuzenketarik egin ote zen. Isaiasek esan zuen Israel eta Judearen erresumek irabazia besterik ez dutela bilatzen (Isaias 9: 18-21). Inguruko herrietan aurkitzen ziren praktika ustel haiek (handinahia, bekaizkeria, ahulenen zapalkuntza) Israelen sartu ziren Jahvehren Legearen kontra. Antzinako oharpena (aparte bizitzea, beste nazioen ohiturak ez imitatzea) (Deuteronomio 12:29,30) ahaztua zen. Herri erlijioso zentzu hura alde batera utzi zen '(Dt. 12: 5,14) eta tribuak banatu egin ziren arazo ekonomiko baten ondorioz (zergak) (Err. I. 12:15, 18).
Israelgo Erresuma, K.a. 930-722
K.a. 930. urtearen inguruan, Jeroboamek iparraldeko tribuen matxinada gidatu zuen, hiriburua Sikemen izango zuen Israelgo erresuma ezarriz (Err. I.). B. S. J. Isserlin-ek dio Israelgo erresuma bere ingurune geografikoko kanaandarren antzekoa zela, bai politikan eta ekonomian, bai hiri, arte eta industria-planteamenduetan ere.
Ekonomikoki, badirudi Israelgo estatua hegoaldeko auzokoa baino hobeto garatu zela, euri-prezipitazio handiagoak eta nekazaritza-sistema emankorragoak baitzituen, baina, batez ere, eskualdeko merkataritza aprobetxatzeko kokapen estrategikoa zuelako. Bibliaren arabera, Jahvhe suminduta zegoen iparraldeko tribuekin, egiten zuten bizimodu harroputz, desberdin eta ustelagatik. Era berean, Judaren tribua ez zen hain desleial mantentzen: «oraindik ere, Jainkoa aitortzen baitu» (Oseas 4:15; 11:12; Amos 2: 4-8).
Bibliaren kontakizunaren arabera (ezin da kanpoko iturrien bidez egiaztatu), 19 errege izan ziren Israelen. Politikoki, Judea baino egonkorragoa izan zen, merituen araberako zuzendaritza karismatikoa mantenduz, eta familia nagusien arteko lehia, dirudienez, askoz ere gehiago zegoen kanpoko botereekin (Tiro, Aram edo Asiria, esaterako) egindako akordioen mende bere autoritatean baino. Auzokide garrantzitsuak baretzeko behar hori Jeroboamen erregealdian hasi zen, Tirzah, Sikem eta Penuelgo gotorlekuak gora-behera, Israel XXII. dinastiako Xexonk I.a faraoiak inbaditu zuenean.
Bibliaren testuak Asiria eta inguruko nazioen materialismoa imitatzen ari zirela kontatzen du (Erregeak II. 17:13-16). Eta Jainkoak transmititzen zuen: Ai haietaz, nik abandonatzen ditudanean! (Oseas 9:12; ikus Dt 28:36). Ohartuak izan ziren: Haien aberastasunen gainean haziko da osina (Oseas 9:6; Mikeas 2:3); Deportatuak izan zaitezten egingo dut eta asiriarra izango da haien errege (Is 7: 17-8:4; Amós 5:27; 6:14; Os 11:5).
Hamabi urte geroago, Jehuk, Arameko Erresumaren laguntzarekin, kolpe bat eman zuen, non Akab eta bere familia hil zituzten, eta Eliseo profetak Israelgo errege gantzutu zuen. Bibliak ez du gertakariari buruzko aipamenik egiten, baina asiriar iturriek Jehu Omriren etxeko monarka bezala aipatzen dute, eta horrek esan nahi du kolpe hori nagusi zen familia beraren barruko borroken emaitza zela. K.a. 838. urtearen inguruan, Damaskoko aramearrengandik defendatzeko, Salmanasar III.ari zerga bat ordaintzera makurtu zen. Jehu asiriar erregearen aurrean belauniko ageri da Salmanasarren obelisko beltzean, eta bi estatuetako monarka bakarra da, zeinaren erretratu bat gelditzen den.
Aldaketa horien ondorioz, Israel, bere hegoaldeko bizilagun Judea bezala, Damaskoko aramear erresumaren eraginpean erori zen. Hazael erregeak Israelgo Joram eta Judeako Okoziasen aurka gidatu zituen aramearrak, Ramoth-Gileaden garaituz. Gudu horren ondoren, Hazaelek Jordanetik ekialdera zeuden israeldar lurraldeen eta Gath filistiar hiriaren aurkako bi eraso asiriar atzera bota zituen, eta Jerusalem hartzen saiatu zen (Err. II, 2 12-17). Tel Danen aurkitutako inskripzio bat Hazaelek jasoa dela uste da, Ramoth-Gileadeko guduaren ondoren.
Lilí Díaz Rivas
Lilí Díaz Rivas, jaiotzez, Josefa Julita Díaz Rivas (Fisterra, Galizia, 1938ko urriaren 26a) enpresaburua, idazle eta margolari galiziarra da. Ezaguna da literaturaren esparrutik Celia Rivas Casais izeba ospetsua aldarrikatzeagatik, Espainiako lehen kamioilaria eta gerra-gatazka batean garraiolari gisa parte hartu zuen Europako lehen emakumea. "Celia Rivas Casais" eleberri biografikoa, 2009an Benjamín Trillo Trillo senar idazlearekin batera idatzia, goraipatu egin dute Manuel Rivas bezalako idazle entzutetsuek, eta Celia Anaír Rodríguezen "Pioneiras - Galegas que abriron camiño" liburu ilustratuan sartzea ekarri eta 2012an La Voz de Galiciak emandako Novela por Entregas saria jaso zuen Fran Alonsoren "A punta de pistola" liburua inspiratu zuen.
Ibilbide profesionala
Coruñan merkataritza ikasi ondoren, Lilí Díaz Rivas Hijos de Rivas familiako negozioan sartu zen kudeatzaile eta kontulari gisa. Bertan Celia Rivas izebarentzat eta Julita eta Agustin gurasoentzat lan egin zuen. Celia eta Julita Rivas hil ondoren, Lilí enpresa zuzentzen hasi zen Carmen Obelleirorekin batera, eta 2000n erretiratu egin zen, higiezinen negozioetan eta margo-ibilbide artistiko hasiberriaz arduratzeko.
Iruñeko zitadela
Iruñeko zitadela, Iruñeko gotorlekua edo Gaztelu Berria (euskaraz, erabilera ofizialean, 'Ziudadela') antzina erabilera militarra izan zuen berpizkundeko gotorleku bat da. Zitadela-Takonera eremuan dago.
Lilí Díaz Rivas
Literatura
Lilí Díaz Rivas, Hijos de Rivas familiako enpresan lanean hasi zen unetik, Celia Rivas-en babespean geratu zen, eta harekin harreman estua izan zuen. 1974an izeba hil ondoren, Lilí Rivas familiaren gertaerak biltzen hasi zen, Julita amaren eta Maria izebaren isilmandatuak oinarri hartuta. Hogeita hamar urte baino gehiagoko ikerketa landuaren ondoren, eta guztiak hil ondoren, Lilí Díaz eta Benjamín Trillo senarrak bizipen horiek guztiak erregistratzeko gai zen liburua sortzen saiatu ziren. Galiziako Xuntak gaztelaniazko lehen eskuizkribu batera jo zuen. 2009an argitaratu zuen, Miro Villar idazleak galizierara itzulita. Aldi berean, Berdintasunaren Lehendakariordetzak "Pioneiras" erakusketa ibiltaria sortu zuen, Galiziako historia modernoa eraiki zuten emakume anonimo askoren papera aldarrikatzeko. Celia Rivas izan zen kanpainaren irudi nagusia eta bere liburua toki mailan, nazio mailan eta Europan banatu zen. Edizio inprimatuak arrakasta handia izan zuen eta aste gutxiren buruan agortu egin zen. Lilí Díaz Rivas "Pioneiras" argazki-erakusketari buruzko ekitaldi askotan izan zen, eta Bruselan iraun zuen etengabe. Espainiako Liburutegi Nazionalean ale bat dago inprimatuta; liburuaren bertsio digitala, berriz, doan deskarga daiteke, PDF formatuan, Galiziako Xuntaren Berdintasunerako web ofizialean. European Institute for Gender Equalityk ere sustatu zuen liburua bere webgunean. Maila akademikoan, Lilí Díaz Rivas idazlearen biografia funtsezkoa izan da Pilar Freire Esparis eta Susana Martínez Rodríguez irakasleen lanean, MUFREM proiekturako.
Bizitza pertsonala
Lilí Díaz Rivas Fisterra eta Bertamiransen (etxebizitza du bertan) artean ibili zen. Bi neba-arrebetatik txikiena da. 1967an Benjamín Trillo Trillorekin ezkondu zen, eta harekin lau alaba eta seme bat ditu.
Iruñeko zitadela
XVI. eta XVIII. mendeen artean Iruñean, Nafarroako hiriburuan eraikia. Inbasio baten ostean, hiriaren kontrola ziurtatzeko eta iruindarrak mendean edukitzeko xedez gauzatu zen batez ere. Gaur egun, gotorleku horren zatirik handiena lorategitzat erabiltzen da, eta haren barneko eraikinetan kultura jarduerak egiten dira.
Antzinako Israel eta Judeako historia
Israelgo Erresuma, K.a. 930-722
Jeroboam II.a, Israelgo errege, K.a. 787an izan zen koroatua. Damasko eta Moaben aurka borrokatu zuen hedapen saiakera batean, asiriarrek judutar erresumak mehatxatzen zituzten bitartean. Jeroboam II.a K.a. 747. urtean hil zen herri matxinada batean, eta harekin amaitu zen Jehuren dinastia.
Caerau (Bridgend)
Caerau, Galesko udalerri bat da, Bridgend konderrian. Maesteg udalerritik 2 milia iparraldera dago.
Antzinako Israel eta Judeako historia
Israelgo Erresuma, K.a. 930-722
Matxinada odoltsuaren ondoren, Menahem errege altxatu zen K.a. 745. urtean, eta Tiglath-Pileser III.ari zerga ordaintzea onartu zuen. Haren ondorengoa Pekajias semea izan zen, eta Pekajen aurrean tronua galdu zuen.
Caerau (Bridgend)
2011ko erroldaren arabera 6.995 biztanle zituen.
Antzinako Israel eta Judeako historia
Israelgo Erresuma, K.a. 930-722
Pecaj Damaskoko Rason eta Judeako Ajazekin koalizioa egiten saiatu zen asiriarrei aurre egiteko. Baina Ajazek Asiria babestu zuen, eta, ondorioz, Israel Sargon II.a asiriar erregearen esku erori zen K.a. 720 urtean, eta bere inperioan sartu zuen. (Err. II. 17, 3-6) (Horrela, Oseasen 11:5 profezia biblikoa bete zen).
Ebidentzia arkeologikoek erakusten dute jende askok hegoaldera ihes egin zuela, Judeara, zeinaren hiriburua (Jerusalem), denbora horretan, % 500 inguru hazi dela dirudien. Garai horretan, Judea eskualdean, iparraldeko tradizio asko hasi ziren jarraitzen.
Israelgo eklipsearen garai hori profeta independenteen lerro baten agerpenarekin batera gertatu zen, Amos, Joel, Oseas eta Elias, Eliseo eta Isaias Israelgo monarkekin oso kritikoak. Bibliaren historian geroago haziko zen tradizio espiritualak hemen izan zuen jatorria, exegeta bibliko askoren arabera.
Judeako Erresuma, K.a. 928-587
[[Fitxategi:Levante 830-es.svg|thumb|300px|Mediterraneo hego-ekialdeko mapa, K.a. 830. urtea.
{{Legend|#eb2629|Filistia}} {{Legend|#ba8fba|Moabeko Erresuma}} {{Legend|#f6e1b9|Arabiar tribuak}} {{Legend|#f0d91a|Edomeko Erresuma}} {{Legend|#f6e1b9|Nabatear tribuak}} ]] K.a. 928an, Israelgo Erresuma zatitu egin zen, Judaren eta Benjaminen tribuak Roboam-i leial mantendu ziren, eta Jerusalemen hiriburua zuen Judeako Erresuma eratu zuten. Roboamek iparraldeko tribuen erregearen aurka borrokatu zuen (Jeroboam Israelgoa), bere seme Abias edo Abiyamek gerra mantendu zuen (Kronikak II, 12 eta 13), haren armada suntsitu eta Betel bereganatuz.
Haren ondorengoa Asa semea izan zen, zeinak debekatu egin baitzuen idoloak gurtzea, mediarrak eta Judea inbaditu zuten etiopiarrak egotzi zituen, eta Israelgo errege Basaren aurka borrokatu zuen Siriako errege Ben-Hadaden laguntzarekin.
Omriren dinastiak Judearen aurkako gerra areagotu zuen Tirorekin zuen aliantza dinastikoak lagunduta. Okozias erregea, Joramen semea, K.a. 846. urtean hil zuten. Bere ama Ataliak hartu zuen boterea, eta, Jerusalemen, Baal jainkoaren gurtzaren aurka zeudenen aurkako jazarpena hasi zuen. Sei urte geroago, Atalia erahil zuten.
Iruñeko zitadela
Kokalekua
Armada etorbidea, Pio XII.a etorbidea, Gazteluko Ingurunea kalea eta Yanguas Miranda kalearen artean dago.
Iparraldean Iruñeko Lehen Zabalgunea du, ipar-mendebaldean Antoniutti parkea, mendebaldean Donibane eta Iturrama auzoak, hegoaldean Iturrama auzoa, eta ekialdean berriz, Iruñeko Bigarren Zabalgunea.
Eraikuntza
1571an Filipe II.a Espainiakoak Iruñeko gotorlekuen berriztaketa eta sendotze plan orokorraren barnean zitadelaren eraikuntza agindu zuen. Eraikin hau diseinatzeko arduraduna Giacomo Pelearo, ezizenez "Fratin", ingeniari militarra izan zen, baina langintza honetan Vespasiano Gonzaga Colonna Nafarroako Erregeordeak ere esku hartu zuen. Italiar berpizkundearekin bat zetorren defentsa sistema bat asmatu zuten, hau denbora asko ez zela Anberes hirian praktikan jarria izana zen, Francesco Paciottok proiektatutako zitadelarekin, hau Turingo zitadelaren egilea ere bazen. Bost puntadun izar itxurako oina zuen esparrua izan zen. Oin bakoitzetik eman zitezkeen eraso angelu guztiak kontrolatu zitezkeen. Punta hauetako bi hiriaren barnealdera zuzenduak zeuden hau kontrolpean edukitzeko asmoz, garaiko agirietan jasotzen den bezala, 1569an Antonelli ingeniariak Filipe II.ari honela berri eman zion:"Orain Iruñea metropolia baino muga bat da... gaztelu nagusi bat izan behar du, bere berezko erregearen agintearen oroimena oraindik bizirik dirauelako... oraindik indar batez ziurtatzea beharrezkoa da, beren gogoez... Eraikuntza lana kanpoko arriskuez defendatzeko balioko du, baina baita barnekoaz ere". Ez da ahaztu behar Nafarroako Konkista duela gutxi gertatu zela, Nafarroako Erresumaren berreskuratze edo birkonkista saiakera ugarietan Iruñeko hiritarrek parte-hartze zuzen eta aktiboa izan zutelarik. Muraria idazlanean, bere egile Alicia Cámararen arabera, "matxinada bat prestatu zezakeen hiri bat menperatzeko modutzat ulertu behar da zitadela"; eta, Contarini enbaxadoreak ohartu zuenez, "erresuma honetako guztiek espainiarrei gorroto diete eta beren berezko erregea Joanes Labritekoa itzuli dadin desiratzen dute".
Zitadela osatzen duten bastioien izendapenak honako hauek dira: San Anton, Real, Santa Maria, Santiago eta Victoria. 1645an eraikuntza lanak amaitutzat eman daitezke, halere 1685an eta XVIII. mendearen erdialdera eraikinaren defentsa sistema sendotzen zuten kanpoaldeko "ilargi erdiez" indartu zen. Errefortzu hau Juan de Ledesmaren proiektuan oinarrituz gauzatu zen, "Vauban" bezala ezagutzen zen sistema poliorzetikoa jarraituz, izen hori Luis XIV.a Frantziakoaren garaian ingeniaritza militarra berriztatu zuen ingeniari militarraren deitura da. Santiago eta Victoria bastioiak (Takonerako aterantz), eta San Anton eta Real bastioien (San Nikolas aterantz) artean bi ilargi erdi eraiki ziren. Gainera, Santiago, Santa Maria eta Real bastioien alboetan bi aurrealdeak inguratzen zituzten kontraguardiak ere jaso ziren, honela bere defentsa ahalmena hobetuz.
Erabilera gotorleku gisa
Iruñeko biztanleak kontrolpean mantentzen izan zuen eraginkortasunaz beste, zitadelak ez du defentsa gertakaririk eduki. Horregatik gutxitan setiatua izan da, baina bai hartua. 1808ko otsailaren 16ean Napoleonen Frantziar Gudarosteak, D'Armagnac buru zuelarik, Karlos IV.a Espainiakoarekin sinatutako Fontainebleauko Itunaren ondorioz, Portugal bereganatzeko Iberiar penintsula zeharkatzeko baimena zuenez, amarru txiki baten bidez zitadela bereganatu zuen. 1808ko otsailaren 9an Frantziar Gudarostea San Nikolaseko atetik sartu zen (Nafarroako Gorteen Etorbidea eta San Inazio kalearen bidegurutzearekin parez-pare aurkitzen den Iruñeko Bigarren Zabalgunearen inguruan). Ofizialak hiriko jauntxo eta nobleen etxeetan ostatu hartu zuten, eta gainontzeko 4.000 gudariak gune ezberdinetan kuarteleratu ziren. Aurkako edo etsaitasunezko egoera honetan, Napoleonek a D'Armagnac buruari zitadelaren bereganatzea agindu zion. Azpijokoa otsailaren 16an izandako elurteaz baliatzea zen, egun horretan frantziar gudariak elkarren aurka elur pilotak jaurtikitzen ari zirelako itxurak eginez zitadelara hurbildu ziren, betiere defendatzaileen gozamenerako. Gertu zeudenean ezkutatuta zeuzkaten euren armak atera, barnera sartu eta zitadela bereganatu zuten. Aurrerantzean frantziarrek burututako gisa bereko amarruek beste hainbat gotorleku bereganatzeko beta eman zien (Duhesmeren otsailaren 28ko Bartzelonako zitadela eta Montjuiceko gazteluaren bereganatzeak, eta Piat koronelaren Figueresko zitadela eta Donostiako San Telmo gazteluaren bereganatzeak kasu.
1823an San Luisen Ehun Mila Semeen gudarostearen aurrean bost hilabetez gudari liberalek erresistentzia handiagoa erakutsi zuten. Asmoa zitadela setiatzea zen, bereganatu gabe, honela bertako gudarien irteera ekiditeko, bien bitartean gainontzeko gudarostea penintsulan zehar absolutismoa berrezartzeko sakabanatu egingo zen. Aurrerago irailaren 3an Iruñea hiria berak ere jasango zuen bonbardaketa bati hasiera eman zioten. Irailaren 16an bonbardaketa latz baten ostean zitadela barnean zeudenek amore eman zuten.
Espainiako Gerra Zibilean zehar, Laguntza-atean, Nafarroan burututako errepresio gogorraren errepublikazale eta abertzaleen fusilamendu ugari gauzatu ziren. 2007ko irailaren 21an Nafarroa Baik proposatu eta Nafarroako Alderdi Sozialista eta Eusko Abertzale Ekintza alderdien babesa jaso zuen (gutxiengo oposizioan zegoen Unión del Pueblo Navarro alderdia aurka agertu zen) Iruñeko Udalaren erresoluzio bat betez, urte hartako azaroaren 24ean Laguntza-ateko barnealdean 1936an eraildakoen oroimenezko plaka txiki bat ezarri zen. Inongo jendaurreko jakinarazpen edo berri emate publikorik gabe eta ekitaldirik ospatu gabe ezarri zen. Plakaren testuak euskaraz eta gaztelaniaz honako hau dio:
Zitadela, gaur egun
1964an, zitadelak bere izaera militarra galdu zuen. Horri esker, lorategiak jende guztiarentzat irekitako parke bilakatu ziren, eta eraikin militarrei erabilera kulturalak eman zitzaizkien.
Bere barnealdean hiriak esparru militar hau jasotzeko unean errespetatu ziren hainbat eraikin kontserbatzen ditu:
Gaur egun Nafarroako Foru Erkidegoaren hiriburua den Iruñearen erdigunean dago. Gazteluaren Bira (gaztelaniaz Vuelta del Castillo) izeneko parkeak leku guztietatik inguratzen du, Iruñeko berdegune handiena da eta mendeetan zehar defentsa arrazoiengatik eraikuntzarik gabeko lursaila izan zen.
Antzinako Israel eta Judeako historia
Judeako Erresuma, K.a. 928-587
K.a. 838an Joas, Okoziasen semea, Judeako errege koroatu zuten, eta Jerusalemen Baalen tenplua suntsitu zuten, bere apaizak kanporatuz. Jahvehren erlijioa berrezarri zen, Yehuk Samariako Baal tenplua suntsituz, Israelek hartutako jarrera bera. Joasek, Damaskoko aramearrengandik defendatzeko, Salmanasar III.ari zerga bat ordaintzea onartu zuen, eta, K.a. 800. urtean, Adad-nirari III.a asiriar erregeak Damasko garaitu zuen, eta, K.a. 802. urtean, Joasek Galilean aramearrak nagusi izan ziren eremuak konkistatu zituen.
Baritolanprofilita
Baritolanprofilitaa silikato motako minerala da eta lamprophyllite taldearen kidea da.
Iruñeko zitadela
Zitadela, gaur egun
1966ko uztailaren 23an ofizialki gauzatu zen hiriari multzo historikoaren ematea, guztira 275.840 m2-ko azalera duten kanpoaldeko eremuak barne zeudela. Eman behar zitzaien helburu eta erabileraren inguruko hainbat aukera aztertu ziren, horretarako 1971n hiriko hainbat auzunetan eraikinari eman behar zitzaion erabilerari buruzko kontsulta bat egin zen, horren ondorioa "berritutako eraikin historikodun berdegunea" izendapenarekin zitadela eta bere inguruko lursailen mantenua izan zelarik. Azken proposamen hori eremu hura berdegune soila izateko, "erdi aroko hiri" bezala egokitzeko edota kiroldegi bilakatzeko proposamenek baino balorazio handiagoa izan zuen.
Baritolanprofilita
Ezaugarriak
Baritolanprofilita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.
Iruñeko zitadela
Zitadela, gaur egun
1972an Udalak gaur egun zitadelaren ekialdean Iruñeko autobus geltokia dagoen lekuan antzina zegoen Artilleriako kuartelaren esparrua (Yanguas eta Miranda karriken aldamenean) eraiki gabe uztea proposatu zuen. Horrela, gotorlekuaren ingurunea errespetatuko zen. Urte hartako abenduan Espainiako Gobernuari multzo osoa Monumentu Historiko-Artistiko Nazionala izenda zezan eskatu zion, eta halaxe egin zuen Gobernu hark, hurrengo urteko otsailaren 8ko 332/1973 Dekretuaren bidez.
Thermopolis (Wyoming)
Thermopolis Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Hot Springs konderrian dago, Wyoming estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bilboko Merkataritza Ganbera
Bilboko Merkataritza Ganbera (Camara de Comercio de Bilbao gaztelaniaz) 1886an sortutako zuzenbide publikoko eta kudeaketa pribatuko erakundea da. Halaber, Bizkaiko ekonomiaren eta enpresen eskura dagoen organismoa da. Bere egoitza Indautxu auzoko Errekalde zumarkalearen 50. zenbakian du, hain zuzen ren, Errekalde zumarkalea eta Poza Lizentziatua kalea gurutzatzen diren gunean.
Merkataritza ganberaren xede nagusia enpresei laguntzea da, hainbat zerbitzu erabilgarri eskaintzen baitie Bizkaiko enpresei, batik bat, aholkularitza eta prestakuntza arloan.
Hontzaren orduak
Hontzaren orduak Jesus Mari Olaizola "Txiliku" idazle zarauztarrak 1999an plazaratu zuen liburuaren izenburua da. Liburuan bost ipuin biltzen dira; ipuinak izanik haien arteko lotura garbi dago, eleberri modukoa osatuz. Hizaurrea Anjel Lertxundik egin zuen.
643 Scheherezade
643 Scheherezade asteroide gerrikoan aurkitutako 643. asteroidearen izena da. 1907ko irailak 8an aurkitu zuen August Kopff astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1907 ZZ zen. Bere izena Mila eta bat gauak lan literarioko kontalaria den Scheherezadegatik jasotzen du.
Bilboko Merkataritza Ganbera
Helburuak
Merkataritza Ganbera Administrazio Publikoentzako aholku eta kolaborazio erakundea da, enpresen interes orokorrak defendatzea ardatz duela. Legeak aginduta, enpresa guztiak beronen erroldara atxiki behar dira.
Hontzaren orduak
Argumentoa
Ehiztari jendea gutxitan agertu izan da euskal literaturan eta horiek dira, alegia, lan honetan protagonismoa hartzen duten pertsonaiak. Gai horrek nolabait Miguel Delibes Espainiarra burura dakarkigu. Horrela dio liburuaren komentarioak: «debekatutako ehiza, armen distira, odolaren lilura… Sentimen primarioz eta atabismoz beteriko gizarte itxiak, gizonezkoen unibertso txikiak dira bertan ageri direnak: elkarte gastronomikoa, soldaduen kuartela… Girotze-lan bikaina lortu du egileak, baina, Anjel Lertxundik hitzaurrean dioen bezala, ironia izan da Txilikuren arma nagusia, bai kostunbrismoa eta bai honen kontrakarrean sorturiko tremendismoa gainditzeko.»
Antzinako Israel eta Judeako historia
Judeako Erresuma, K.a. 928-587
Akazen erregealdian, Jerusalemgo populazioa izugarri hazi zen iparraldetik ihesi zihoazen israeldar iheslari askoren etorreraren ondorioz, tokiko merkatu txiki bat izatetik hiri garrantzitsu batera igaroz. Ezekiasen erregealdian (K.a. 725-697), haren semea, hiritarrak % 500 ingurua hasi ziren. Ezekiasek obra handiak egin zituen, harresiak handitzea barne, Jerusalemen eta Tel Lakixen populazio berria sartzeko, Siloeko ur-depositua eraiki zuen hiriari ur iturri independente bat emateko hiriaren barruan, eta tenplua ere handitu zuen.
Bilboko Merkataritza Ganbera
Helburuak
Gastuaren kontrola kanpo ikuskaritzarengatik bermatua dago eta Eusko Jaurlaritzako Industria, Merkataritza eta Turismo Sailak (Tutoretza duen erakundea, hain zuzen) gainbegiratzen ditu kontabilitate eta aurrekontu operazio guztiak.
Iruñeko zitadela
Zitadela, gaur egun
Zitadela bost puntadun izar itxura perfektuzko pentagono bat izan zen, nahiz eta XIX. mende amaiera eta XX. mendearen hasieran San Anton eta Victoriako gotorlekuak (biek hiriaren barnealdera begira zeuden) partzialki eraitsiak izan ziren, honela Iruñeko Lehen Zabalguneari leku egin eta bizileku eta harresiz kanpoko kuartel berrien eraikitzea ahalbidetu zen, Armadaren Etorbidea ere eraiki zen, honek gaur egungo bere behin-behineko itxura eman ziolarik.
Hontzaren orduak
Estiloa
Indarrez eta nerbioz beteriko lau ipuin hauetan badira zenbait hari eta elementu, erdi ezkutuan bezala, denen artean eleberri moduko bat osatzen dutenak. Ipuin nahiz eleberri, kontakizun-sorta gihartsu bat da, hizkera natural bezain sinesgarriz giza arimaren zenbait alderdi ilun erakustera datorrena. Zentzu horretan eszena batzuen gordintasuna aipatu behar da, esaterako oreinaren ehizaren eszena bera.
Antzinako Israel eta Judeako historia
Judeako Erresuma, K.a. 928-587
Phillip Daviesek eta beste batzuek diote garai horretan Jerusalemek bere eskriba-eskola propioa ezarri zuela, Tradizio jahvehtar bezala ezagutzen diren ahozko tradizioaren iturriak batuz. Bibliak Ezekiasek erreforma erlijioso garrantzitsuak hasi zituela ere azaltzen du, praktika erlijiosoak tenpluan zentralizatzen eta Nehustan sugearen gurtza (Moisesen garaitik irauten zuena) desagerrarazten saiatuz. Badirudi Salomonen bideari jarraitu ziola, jakinduria bilduz (eta hori errege honi egotzitako Jainkoaren aginduak betetzean oinarritzen zen (Dt 4:6; Sal 119:98; Baruk 4:1).
Iruñeko zitadela
Zitadela, gaur egun
San Anton bastioiaren hondakinean gainean (gaztelaniaz Baluarte de San Antón) Baluarte Batzar Jauregia eta Nafarroako Auditorioa eraiki zen, arrazoi horregatik Baluarte izenaz ezagutzen da, eta 2007 azaroan Iruñeko autobus geltoki berria eraikitzen amaitu zen, lurrazpikoa eta zitadelatik hurbil hori ere.
Tiétar (Cáceres)
{{hiri infotaula Tiétar Cáceresko probintziako (Extremadura, Espainia) ipar-ekialdeko udalerri bat da. Cáceres hiriburutik 146 kilometrora dago. 23,91 km² ditu, eta 2013ko erroldan 948 biztanle zituen.
Herriaren historia
2011ko uztailaren 1ean lortu zuen udalerri independente izatea, orain mugakidea duen Talayuela udalerritik bananduta. Hala ere, forma-akats baten ondorioz 2013. urteraino ez zen erabaki hori gauzatu.
Antzinako Israel eta Judeako historia
Judeako Erresuma, K.a. 928-587
Beharbada, hogeita seigarren egiptoar dinastiako faraoiek bultzatuta, filistiarrekin koalizio bat osatu, eta zuzendu zuen Judea eta Israel bateratu nahian. Asiriarrek, inguru filistiarrean nagusi zirelarik, Lakixeko setio ospetsua ezarri zuten, eta, juduen erresumako bigarren hiririk garrantzitsuena hartu ondoren, errauts bilakatu zuten. Gero, Jerusalemgo inguruak inguratu zituzten. Senakerib «Ezekias Jerusalemen (txori bat kaiola batean bezala) giltzapetu izanaz harrotu zen», baina Bibliak setiatzaile asiriarrak bortizki kolpatzen dituen jaunaren aingerua aipatzen du, eta badirudi kontakizun horrek nolabaiteko epidemia adierazi nahi duela. Asiriarrek erretiratu behar izan zuten, baina zerga bat ezarri zuten, belaunaldi batez Judeako biztanleria pobretu zuena, eta horrek Ezekiasen erreformak erabat ezeztatzera eraman zuen.
Seiraç
Seiraç Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Hérault departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Thomaston (Maine)
Thomaston Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Knox konderrian dago, Maine estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Hontzaren orduak
Jasotako ipuinak
Lau dira:
Antzinako Israel eta Judeako historia
Judeako Erresuma, K.a. 928-587
Bere seme Manasesen erregealdian (K.a. 697-642), Asarhaddon eta Asurbanipal errege-erreginen nagusitasun leunagoaren mendean, susperraldi ekonomikoa gertatu zen, baina zuzentasuna eta justiziaren neurrigabekerian erorita. Jakina da Asarhaddonekin, Babilonian, denbora bat eman zuela eta Egiptoko inbasioan Asurbanipali lagundu ziola.
Seiraç
Biztanleria
2007an Ceyras udalerrian erroldatutako biztanleak 951 ziren. Familiak 364 ziren, horien artean 82 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 46 bakarrik bizi ziren emakumeak), 111 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 139 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Ido
Idoa hizkuntza eraiki bat da, esperantotik abiatuta eratua. 1907an sortu zen, Esperantoa hobetzeko asmoarekin.
Adibideak
1–10: un, du, tri, quar, kin, sis, sep, ok, non, dek
0: zero
100: cent
Seiraç
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 447 etxebizitza zeuden, 376 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 47 hutsik zeuden. 402 etxeak ziren eta 40 apartamentuak ziren. 376 etxebizitza nagusietatik 275 bere jabearen bizilekua ziren, 84 alokairuan okupaturik zeuden eta 17 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 13 etxek bi zituzten, 65 etxek hiru zituzten, 98 etxek lau zituzten eta 194 etxek bost zituzten. 258 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 149 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 194 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ido
Adibideak
1.000.000: miliono
Antzinako Israel eta Judeako historia
Judeako Erresuma, K.a. 928-587
Manasesen semeak, Amonek, erregealdi hutsal bat izan zuen 639. urtean hil eta bere seme Josiasi, oraindik umea zenari, tronua eman baino lehen. 633an. Heltzias apaizak, Jeremiasen aitak, Toraren liburu galdu bat aurkitu zuen (Err. II. 22:8), Moisesi egotzi ziona eta Deuteronomioa izan zitekeena; horrek kultuaren erreforma garrantzitsuetara eraman zuen. Erregealdiak Asiriar inperioaren eklipsea eta eraistea ikusi zituen, eta horrek Ezekiasen ibilbidea jarraitzera eraman zuen Josias, gurtza guztia Jerusalemen zentralizatuz eta Pesaja ezarriz. Erresuma juduak bateratzen saiatu, eta Asiriatik askatzeko borrokatu zuen, eta, Asiria erori ondoren (K.a. 612). K. a.), Egiptotik askatzeko; guduan hil zen K.a. 609an, Nekao II.a faraoiaren aurreratzeari aurre eginez, K.a. 608an. Nekao II.ak Eliakim ezarri zuen errege, Joakim izenarekin. Babiloniarrek egiptoarrak garaitu zituzten K.a. 605ean. Karkemixen, eta Egipto Nabukodonosor II.a errege babiloniarrak hartu zuen mendean, Judean ere eragina izan zuena.
Ido
Adibideak
13: dek-e-tri (≈ 10 + 3)
Antzinako Israel eta Judeako historia
Judeako Erresuma, K.a. 928-587
K. a. 598. urtean, Nabukodonosor II.ak Joakim kendu zuen, zerga ordaintzeari uko egiten baitzion. Bere seme Joakinek ere ez zuen kolaboratzen, eta babiloniar armadak Joakin eta Judearen Erresumako aristokrazia osoa espetxeratu zuen.
Ido
Adibideak
20: du-a-dek (≈ 2 • 10)
Hontzaren orduak
Lotutako ipuinak
Liburuko ipuinek zenbait elementuk txirikordatzen dituzte:
Ido
Bokalak
Idoak euskara zko bost bokal ahokariak ditu eta ez da bokalen luzeraren arteko ezberdintasunik egiten.
Antzinako Israel eta Judeako historia
Judeako Erresuma, K.a. 928-587
Nabukodonosor II.ak Matanias Judeako errege izendatu zuen K.a. 589. urtean, eta, Sedekias izenpean, azken errege judua izan zen. Babiloniar inperioak Jerusalem suntsitu zuen; bere tenplua eraitsia izan zen K.a. 587an, eta elite judua, Babilonian bizitzera behartua. (Err. II. 25: 1-9).
Juduen babiloniar gatibutza
(Tissot, 1896-1902).
Askok Egipto, Siria, Mesopotamia edo Persiara ihes egitea lortu zuten. Judeako erregeak (itsua eta menderatua) bere errege tituluari eutsi zion (Jer, 52:31), eta balio handiko hebrearrak administrazio inperialeko kargu garrantzitsuetan kokatu ziren (Dn 1:19; 2:49). Hala ere, juduak beren burua esklabo sentitzen zuten, bizitzari buruzko irizpenak, erritu eta kultua ezartzen zituena errege babiloniarra baitzen (Daniel 3:10; 37). Juduak preso hartuta zeuden (Jer. 50:33). Jada ezin izango zituzten euren bizitzak gidatu, indar inperialek idolatriarantz eramango baitzituzten, materialismoa lehenesten zuen bizimodurantz (Jer. 52:30). Babilonian, ia 50 urte eman zituzten juduek.
Persiarren agintea
Zazpi hamarkada geroago, Jainkoak Babiloniako erregeari zera transmititu zion: Zure inperioa... persiarrei emango zaie (Dn 4:24; 5: 20-28). K. a. 559. urtean, Zyro II.a Handia Persiako errege bihurtu zen, eta Babilonia konkistatu zuen K.a. 539an. Persiar inperioak Asia mendebaldea gobernatu zuen, Israel barne, K.a. 332 arte.
Antzinateko enperadore handi gehienek bezala, Zirok, bere mendekoei, beren erlijioa praktikatzen utzi zien, baldin eta erregea sartu eta opariak egiten bazizkioten. Juduei dagokienez, Zirok bere nazio esklabo estatusarekin amaitzeko neurria hartu zuen, harremanak mendekotasunezkoa izaten jarraitu zuen arren. Erreforma horiek Ziroren Zilindroan eta I. Kronikak eta Esdras Biblia-liburuetan islatzen dira, zeinek Zirok israeldarrak Babiloniako morrontzatik atera eta, dekretuz K.a. 537an, Israelgo lurraldera itzultzeko eta Jerusalemgo Tenplua berreraikitzeko baimena eman ziela dioten, eta, horren ondorioz, haietako batzuk Israelera itzuli ziren.
Seiraç
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 595 ziren, horien artean 445 aktiboak ziren eta 150 inaktiboak ziren. 445 pertsona aktiboetatik 391 lanean zeuden (202 gizon eta 189 emakume) eta 55 langabezian zeuden (28 gizon eta 27 emakume). 150 pertsona inaktiboetatik 43 erretiraturik zeuden, 48 ikasten zeuden eta 59 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Ceyras udalerrian 402 unitate fiskal zeuden, 1.011 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.703 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 52 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 4 zurginak, 1 iturgina, 1 ile apaindegia, 3 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.
2000. urtean Ceyras udalerrian 34 nekazaritza-ustiategi zeuden, 266 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Antzinako Israel eta Judeako historia
Tenpluaren berreraiketzea
Zirok Babiloniatik Jerusalemera juduak eraman zitzaten utzi zuen Sesbasar, Judaren tribuko printzea, eta Zorobabel. Babiloniarrek hartutako tenpluko objektuekin itzultzen utzi zitzaien, eta bigarren tenplua eraikitzen hasi ziren (Esdras 1 eta hurrengoak, (Isaias) 44 eta 45); tenplua K.a. 525ean amaitu zen. Ageo eta Zakarias profeten zuzendaritza espiritualpean. Garai hartan, Lurralde Santua Yehud izenez ezagutzen zen satrapia persiarra zen.
Egiptoko juduen kolonia militarreko Elefantinako papiroen arabera (K.a. 450 - 419 inguruan), garai hartan, judu batzuek politeistak izaten jarraitzen zuten, eta Jahvehk Anath jainkosa zuela emazte uste zuten.
K.a. 445ean, Artaxerxesek Nehemias izendatu zuen Judeako erregeorde, zeinak Jerusalem gotortu zuen Samariako gobernadorearengandik defendatzeko. Itzulitako milaka juduei, aberastasun materialak kendu zizkieten. Bizitza zail bihurtu zitzaien persiarren mendean. Israelgo bizitza eraberritua Nehemias (Nehemias 1-6) eta Esdras eskriba juduek gidatu zuten; azken horrek sinagoga eta bere otoitz zerbitzuak eratu zituen, eta Tora koroatu zuen jendaurrean irakurriz Jerusalemen ezarri zuen batzar handiaren aurrean. Erlijio elkartearen bultzada berpizten hasi zen, Jainkoa beren erdian berriro egotea lortuz (Ageo 2: 5,6,20).
Samariarrek, berriz, beren tenplua eraiki zuten Garizim mendian K.a. 428. urtean. (Makabearren II 6,2).
Alexandro Handiaren herentzia
. Persiarrak, zeinaren mendean Israel zegoen, Alexandro Handiak garaitu zituen K.a. 331. urtean. Esan izan da ez zuela Jerusalem erasotu juduen ordezkaritza batek bere leialtasunaz konbentzitu ondoren eta eskrituretako profeziak erakutsiz, non hori gertatu behar zela agertzen baitzen.
Asmondar Inperioa (K.a. 104-37)
Judas makabeotarrak Jerusalem berreskuratu zuen K.a. 164. urtean; tenplua araztu, eta sakrifizioei ekin zion berriro. K.a. 150ean, siriarrak kanporatuak izan ziren Jerusalemetik, eta Judea estatu judu independente gisa eratu zen. Asmondarren erregealdia hasi zen, fariseoek lagunduta (K.a. 168-142). 129. urtean seleukotar inperioa erori zenean, Judeako Estatuak erabateko autonomia lortu zuen.
Joan Hirkanok, Simon makabeotarren semea eta Apaiz gorena, Jerusalemetik gobernatu zuen K.a. 134 eta 104 urteen artean. Baina ez zuten erregetzat hartu, ez baitzen Daviden ondorengoa. Jordania, Samaria, Galilea eta Idumea bereganatu zituen Erromaren laguntzarekin. Idumearrak judutar bihurtzera behartuak izan ziren.
K.a. 105ean, Judeako errege eta apaiz goren berriak, Alexandro Janeok, fariseoen babesa saduzearrenagatik aldatu zuen.
Erromatarren okupazioa
K.a. 63. urtean, Ponpeiok lurraldea konkistatu zuen Erromako zerga erresuma bihurtuz, eta, K.a. 57 eta 55 artean, Aulo Gabiniok, Siriako prokontsulak, asmondarren erresuma Galilea, Samaria eta Judean banatu zuen, Sanedrinen jurisdikziopeko 5 barrutirekin. Errebolta herrikoi bat zapaldu, eta, berriro, Joan Hircano II.a apaiz nagusi bezala jarri zuen. Egipton egin zuen kanpainan, Alexandrok, Aristobulo II.aren semeak, Hirkano II.ari, apaiz goren titulua kendu zion, baina K.a. 54. urtean, Gabiniok ordena berrezarri zuen.
K.a. 40an, Herodes Handia juduen errege izendatu zuen Erromako Senatuak; horrek ez zuen independentzia adierazten, baina bai nolabaiteko autonomia, eta zergen erabateko salbuespena. Bere erregealdian, Jesus Nazaretekoa eta Joanes Bataiatzailea jaio ziren. Herodes Antipasek oinordeztu zuen, K.a. 4. urtean Galilea eta Pereako tetrarka izendatu zutena.
Bake aldi labur bat jarraitu zuen Judean eta Galilean, 7-26 urteetan, eta, denbora horretan, Hillel hil zen (9. urtean), Sanedrineko lehendakaria eta Xammai erlijio zurruntasunaren aurkakoa, eta 18. urtean Valerio Grato prefektuak Kaifas apaiz goren izendatu zuen, 36an Vitelio siriar legatuak kargutik kenduko zuena.
26. urtean, Pontzio Pilatos izendatu zuten Judeako gobernadore. Bere agintaldian (26 - 36), burua moztu zioten Joannes Bataiatzaileari, eta Jesus gurutziltzatu zuten. Vitelok kendu zuen kargutik.
39. urtean, Herodes Antipas hil ondoren, Klaudiok juduen errege izendatu zuen Herodes Agripa I.a (41-44); ondoren, Herodes Kaltziskoa, eta, geroago, Herodes Agripa II.a (48-100), Herodes familiako zazpigarren eta azken erregea.
Judea eta Erroma arteko lehen gerra
66. urtean hasi zen Eleazar ben Ananiasek erromatar enperadorearen omenezko otoitzak eta sakrifizioak bertan behera utzi zituenean Tenpluan, eta Jerusalemgo goarnizioari erasotzeko agindu zuen, guztia Tenpluko altxorraren lapurretaren ondorioz. Herodes Agripa II.ak ihes egin zuen, eta juduek Siriako ordezkariari aurre egitea lortu zuten Vespasiano jenerala iritsi zen arte, 67. urtean iparraldea konkistatzea lortu zuena. 69an, Vespasiano enperadore izendatu zuten, eta bere seme Titori utzi zion Jerusalem hartzeko enkargua.
Jerusalemgo suntsipena
Titok, 70. urtean, hiria hartu, eta biztanlegoa birrundu zuen bigarren tenplua suntsituz, zeinaren zutik mantendu zen horma bakarra mendebaldekoa izan zen eta gaur egun aieneen harresia bezala ezagutzen den. Azken gotorleku errebeldea, Masada, 73. urtean erori zen. Ondoren, erromatarrek pretore bat jarri zuten prokuradorearen ordez, eta X. Legioa modu egonkorrean utzi zuten bertan.
Jerusalemdik ihes egindako Yotxanan ben Zakai errabinoak erromatar jeneralaren baimena lortu zuen juduen ikasketa zentro bat ezartzeko eta Yavne hirian Sanedrina eratzeko, judaismo errrabiniarraren hasieratzat hartzen dena eta Halakharen bilduma egin zena. Sanedrina, mundu osoan zehar, juduentzako gorputz erlijioso, politiko eta judizial gorena bihurtu zen 425era arte, Martziano enperadoreak desegin zuen arte.