cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Édouard Manet
Azken urteak eta azken lanak
1881ean Manetek bakarkako erakusketa bat egin zuen La Vie Moderne aldizkariko bulegoetan, baina zangoak gaizkitu zitzaizkion eta Bellevuera joan behar izan zuen hidroterapia egitera. Han opera abeslari bat ezagutu zuen, Emilie Ambre, eta hark berekin eraman zuen Maneten obra bat, Maximiliano enperadorearen exekuzioa Mexikon (L'Exécution de Maximilien) Estatu Batuetara. Urte horretan, ordurako oso gaixorik, frantses arteari buruzko erakusketa batean parte hartu zuen Londresen. Parisko Erakusketan, berriz, ondoko urtean, Folies Bergèreko taberna (Un bar aux Folies Bergère, 1882, Courtauld Institute Galleries, London) jarri zuen ikusgai, bere azken konposizio handia. 1883an ezkerreko zangoa moztu behar izan zioten, eta handik gutxira hil zen.
1884ko urtarrilean hil ondoko erakusketa bat antolatu zen Parisko Arte Ederretako Eskolan. Emile Zolak, bere adiskideari leial, idatzi zuen katalogoaren hitzaurrea. Erakusketa haren ondoren hasi zen Maneten obra aintzat hartzen.
Dionisia Manzanero Salas
Dionisia Manzanero Salas (Madril, 1919- Ibidem, 1939ko abuztuaren 5a) 1939ko abuztuaren 5ean Madrilen erregimen frankista k fusilatu tako emakumeetako bat izan zen, momentu horretan modista zen eta 20 urte besterik ez zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz ezagutzen da.
Biografia
Gerra bitartean familia behartsuei laguntza eskaini zien, Nazioarteko Brigad en ospitalean aritu zen erizain gisa eta Urriko Batailona rekin frontean aritu zen. 1938an Espainiako Alderdi Komunista n afiliatu zen obús batek bere ahizpa Pepita eta bere etxearen ondoan jolasten ari ziren beste ume batzuk hil ostean. Alderdiaren barnean Chamartín de la Rosako sektorearentzako mekanografa bezala aritu zen. Pilar Bueno ren laguna egin zen. Era berean, gerra amaitzean hiriburuan geratu ziren alderdi-buruen arteko enlaze gisa aritzeko aukeratu zuten.
Maiatzaren 16an egindako sarekada masiboan atxilotu zuten, eta hurrengo egunean Las Ventas emakumeen kartzelan sartu zuten. Orduan 9. Gerra Kontseilu Egonkorrak 30.426. kausa ebatzi zuen, 13 Arrosa k heriotza zigorrera kondenatuz. Hala, hogeita lau ordu beranduago, 13 emakume eta 43 gizon 1939Ko abuztuaren 5ean fusilatu zituzten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren (gaur egungo Almudena hilerria) hilarrietan.
Familiari idatzitako gutun batean honela zioen:
Memoria
Urtero, Abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSU ko beste 43 gazteei omenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamahiru Arrosei eskainitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak.
2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei omenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historialariari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.
Saalfeld
Saalfeld Alemaniako Turingia estatuan dagoen hiria da, zehatz-mehatz, Saalfeld-Rudolstadt herri-barrutian. Saale ibaiak zeharkatzen du.
Domecy-sur-Cure
Biztanleria
2007an Domecy-sur-Cure udalerrian erroldatutako biztanleak 381 ziren. Familiak 158 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 51 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 51 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 267 etxebizitza zeuden, 164 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 66 bigarren erresidentzia ziren eta 37 hutsik zeuden. 257 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 164 etxebizitza nagusietatik 129 bere jabearen bizilekua ziren, 29 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 15 etxek bi zituzten, 32 etxek hiru zituzten, 47 etxek lau zituzten eta 70 etxek bost zituzten. 129 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 86 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 66 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 233 ziren, horien artean 169 aktiboak ziren eta 64 inaktiboak ziren. 169 pertsona aktiboetatik 154 lanean zeuden (80 gizon eta 74 emakume) eta 15 langabezian zeuden (10 gizon eta 5 emakume). 64 pertsona inaktiboetatik 31 erretiraturik zeuden, 14 ikasten zeuden eta 19 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Domecy-sur-Cure udalerrian 170 unitate fiskal zeuden, 392,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.158 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 10 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Victoria Muñoz García
Victoria Muñoz García (Madril, 1921 - ibidem 1939ko abuztuaren 5a) 1939ko abuztuaren 5ean Madrilen erregimen frankista k fusilatu tako emakumeetako bat izan zen, momentu horretan aktibista zen eta 18 urte besterik ez zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz ezagutzen da.
Domecy-sur-Cure
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 4 igeltseroak ziren, 2 margolariak, 2 zurginak eta 1 argiketaria.
Victoria Muñoz García
Biografia
Victoria 1921ean Madrilen jaio zen eta bertan bizi zen. 1936an JSU ren militantziara batu zen eta Chamartín de la Rosa ko taldearen parte izan zen. Izan ere, gerra amaitzean bere laguna Julián Muñoz Tárregarekin elkartu zen eta honek Sergio Ortizen zuzentzen zuen Chamartín de la Rosako sektorera batzeko eskaini zion.
Domecy-sur-Cure
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Domecy-sur-Cure udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.170 hektarea erabiltzen.
Victoria Muñoz García
Biografia
1939an bere anaia, Juan, komisaldegian jasandako torturengatik hil zen eta beste anaia, Gregorio, maiatzaren 18an fusilatu zuten
Domecy-sur-Cure
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.
Victoria Muñoz García
Biografia
1939ko ekainaren 6an atxilotu zuten eta Las Ventas emakumeen kartzelan sartu zuten. Urte berean 9. Gerra Kontseilu Egonkorrak 30.426. kausa ebatzi zuen, 13 Arrosa k heriotza zigorrera kondenatuz. Hala, hogeita lau ordu beranduago, 13 emakume eta 43 gizon 1939Ko abuztuaren 5ean fusilatu zituzten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren (gaur egungo Almudena hilerria) hilarrietan.
Domecy-sur-Cure
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Victoria Muñoz García
Memoria
Urtero, Abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSU ko beste 43 gazteei omenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamairu Arrosei eskainitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak
2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei omenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historialariari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.
Turkia
Turkia (Türkiye), ofizialki Turkiako Errepublika (Türkiye Cumhuriyeti), bi kontinentetan banaturik dagoen estatua da, gehiena mendebaldeko Asiako Anatolia penintsulan eta % 3 Europako Balkanetan. 783.562 km²ko eremua du, eta 2018an, 82.835.090 biztanle zituen.
Turkia errepublika demokratiko, laiko eta konstituzionala da, 1923an Kemal Atatürk-en gidaritzapean sortua, Otomandar Inperioaren oinordeko naturala. Hiriburua Ankara da, nahiz eta hiri garrantzitsuena Istanbul izan, antzinako Bizantzio eta Konstantinopla.
Izenaren inguruan
Turkia izena (turkieraz, Türkiye) bi hitzetan bereiz daiteke: Türk, antzinako turkieraz "indartsu" esan nahi duena, eta -iye atzizkia, arabieraz "jabe" edo "harremanetan dagoena" esan nahi duena. Türk izenak Turkiako edo herri turkiarretako "herritar "esan nahi du eta tu-kin-etik dator, txineraz Altai mendien hegoaldean bizi ziren herritarrei ematen zitzaien izena K.a. 177an. Türk edo türük izena lehen aldiz VIII. mendean agertu zen Orkhon idazkietan, Erdialdeko Asian bizi ziren Göktürkak izendatzeko. Turkia izena agian transliterazio bat da, Erdi Aroko Latinetik datorrena (Turchia).
Geografia
Turkiaren eremuaren gehiengoa (% 96) Asian dago, Anatolian, Ankara hiriburua dagoen tokian, baina estatuaren zati bat (% 4) Europan dago, Trazian. Hiri garrantzitsuena, Istanbul, Trazian eta Anatolian kokatzen da, Bosforok banatua. Munduko hiri bakarra da bi kontinentetan banatuta dagoena.
Turkia Itsaso Beltza eta Mediterraneoaren arteko igarobidea da, Bosforo itsasartetik eta Marmara Itsasotik. Ipar-mendebaldean, Grezia eta Bulgaria mugakide ditu; ipar-ekialdean, Georgia, Armenia eta Nakhichevan, Azerbaijanen exklabea; ekialdean, Iran ; eta hegoaldean, Irak eta Siria.
Taurus mendiak hegoaldean daude eta bertan Tigris eta Eufrates ibaiak sortzen dira. Ararat mendia herrialdeko garaiena da (5.165 m), ekialdean kokatua.
Mediterraneoaren ipar-ekialdean kokatua, oro har klima mediterranearra du: negu gozoa eta uda bero eta lehorra. Hala ere, mendiek erdialdea inguratzen dutenez, eskualde horrek klima kontinentalagoa du: negu hotzagoak eta euri urriagoak, udaberri aldera pilatuak. Alderantziz, Itsaso Beltzeko kostaldean, aire masa hezeen eraginez, euria sarri eta ugari egiten du.
Orografia eta hidrografia
Ozeano Atlantiko eta Indiako ozeanoko uren banalerroak zeharka igarotzen du Anatoliako ekialdea. Banalerroaren ekialdeko ura Kaspiar Itsasora doa Kuruçay eta Aras ibaien bidez eta Persiako golkora Tigris eta Eufrates ibaien bidez. Banalerroaren mendebaleko eta iparraldeko ura Itsaso Beltzera doa Kizil Irmak (Halys) eta Sakarya ibaien bidez. Yesil Irmak (Iris) ibaiak ere Itsaso Beltzean isurtzen du ura. Anatoliako mendebaleko ura Marmarako eta Egeo itsasoetara doa Susurluk ibaiaren, eta Gediz eta Buyukmenderes ibaien bidez. Ura Mediterraneo itsasora isurtzen dutenen artean, aipatzekoak dira Goksu (Calycadnus), Seyhan (Sarus), Ceyhan (Pyramus) eta Orontes (Asi) ibaiak. Anatoliako aintzira handienak ekialdeko Van, erdialdeko Tuz (munduko gatz kopuru handiena duena: % 32,2) eta hego-mendebaleko Beysehir, Egridir eta Burdur dira. Urtegi handiak ere badira.
Klima eta landaredia
Turkiako klimak alde handiak ditu lurraldeko toki batetik bestera. Oro har, kostaldeak klima samur hezea du; barnealdeak berriz, hotza eta lehorra.
Mediterraneoko motako txapar-landaredia, sastraka eta zuhaixkak hazten dira Turkiako hegoalde, mendebal eta ipar-mendebalean. Itsaso Beltzeko kostaldean eta iparraldeko mendietan pinudi handiak dira. Antiokiako barnealdean berriz estepako landaredia da, lehorreko belar motz eta zuhaixkekin. Turkiako bertako zuhaitzen artean aipatzekoak dira haritza, pinua, zedroa, palmondoa eta izaia.
Demografia
Anatoliako penintsula herri askoren bizitoki izan da. Mediterraneo aldeko ezaugarriak zituen biztanleria Mongoliako ezaugarriak zituenarekin nahastu zen XI. mendean, Asiako erdialdetik turkiarrak eta mongoliarrak sartu baitziren lurraldean. Gaur egungo biztanleak nahasketa horien ondorengoak dira, baina, hala ere, Mediterraneo aldeko ezaugarriak nagusi dira biztanleengan, itsasoaldekoengan batez ere. Turkiarrez gainera, ur banalerrotik ekialdera, hego-ekialdeko eremu zabala hartzen duten kurduak (% 10,6), Siriarekin muga egiten duen aldeko arabiarrak (% 1,6) eta hiri nagusietan bizi diren armeniarrak, greziarrak eta juduak ere badira. Biztanle gehienen ama hizkuntza turkiera da, baina, batez ere, kurduera eta arabiera, eta baita grekoa, armeniera eta hebreera ere erabiltzen dira. Erlijioz Turkiako ia biztanle guztiak islamaren jarraitzaileak dira, musulman sunniak gehienbat. Turkiako biztanleriak oso ugaltze bizkorra izan du XX. mendean zehar, jaiotza tasa oso handia izan baita, eta heriotza tasa, berriz, gero eta txikiagoa da: 1960an, jaiotza tasa % 43koa zen eta heriotza tasa, berriz, % 16koa; 1990ean berriz jaiotza tasa % 30koa eta heriotza tasa % 8,4koa izan ziren. Azken hamarraldietan, jende asko hirietara joan da bizitzera: 1950ean biztanleen % 25 bizi zen hirietan, eta 1995ean, aldiz, % 70era iritsi zen hiritarren kopurua. Exodo horrek hiri nagusien inguruan txabola auzo ugari sortzea ekarri du, Istanbulen (6,6 milioi biztanle 1990ean) eta Ankaran (2,6 milioi) batez ere. Biztanle dentsitatea apala da oso (80 bizt./km2), baina batez besteko horrek ezkutatu egiten ditu eskualde batetik bestera dauden aldeak: alde batetik, Istanbul ingurua, Egeo eta Mediterraneo itsasoen kostaldea, hego-ekialdeko Anatolia, eta beste aldetik, erdialdeko eta ekialdeko Anatolia eta Itsaso Beltzeko kostaldea. Dena dela, hego-ekialdeko Anatolia kasu berezia da: alde batetik, hazkunde natural bereziki handia du, eta beste aldetik, 1984. urteaz geroztik turkiar gudarostearen eta separatista kurduen artean izan diren borrokek biztanle asko lekuz aldatzea ekarri dute (1995ean milioi bat lagunek utzi zuten beren bizitokia); soroak hustu egin dira eta hiriak iheslariz bete. Gerra egoera horrek eskualde hartako garapen ekonomikoa jartzen du kolokan.
Historia
Gaur egungo Turkiako lurraldean munduko hiri zaharrenetako baten aztarnak aurkitu dira: Neolitoko Çatal Hüyükeko zibilizazioa (K.a. 6500–5700). K.a. 3000. urte inguruan mesopotamiarrek eta siriarrek salerosketak egin izan zituzten lurraldean sortu ziren hiri-estatuekin. K.a. 1900 inguruan, asiriarrek eta amoriarrek merkataritza harremanetarako koloniak sortu zituzten Kapadozian. K.a. XVIII. eta XII. mendeetan, erreinu (hititak, hurritak&) eta greziarren hiri batzuk (Mileto, Efeso) finkatu ziren lurraldean. Geroago, frigiarrek eta lidiarrek lurraldeko mendebala hartu zuten, eta ekialdean, gaur egungo armeniarren sorterriak, Urartuko erreinu ahaltsuak, hartu zuen bizitokia. K.a. VI. mendean persiar akemenestarrek lurralde osoa beretu zuten, mende batzuk lehenago greziarrek kostaldean sortu zituzten hiriak barne. Bi mende geroago, Alexandro Handiak Persiako inperioa konkistatu zuen, eta Asia Txikiaren helenizazioa ekarri zuen. K.a. I. mendean, Erromak ia lurralde osoa hartu zuen. Armeniako erreinuak, ordea, burujabetasuna gorde zuen, mendebaleko Erromako Inperioaren eta ekialdeko partiarren erreinuaren artean. K. o. IV. mendean, Konstantino I.a Handia enperadoreak (306-337) Bizantzio hartu zuen hiriburutzat, Itsaso Beltzaren sarreran. Konstantinopla izena eman zion hiriari, eta handik gutxira, Ekialdeko Erromako inperioaren hiriburua zelarik, Europako hiri handien bilakatu zen. Teodosio enperadorearen heriotzarekin inperioa bitan banatu zenean (395), Konstantinopla Bizantzioko inperioko hiriburu izan zen (ik. Bizantzioko Inperioa). Inperioak Mazedoniako dinastiarekin izan zituen urterik oparoenak (867–1057).
Anatoliako historia, turkiarren aurretik
Anatoliako penintsula (Asia Minor ere deitua erromatar garaietan), egungo Turkiaren zati nagusia, gizakiaren bizileku zaharrenetakoa da, Asia eta Europa artean kokatuta. Aurreneko Neolitoko herrixkak munduko lehenengo bizitokien artean sailkatzen dira. Idatzitako historian zehar, Anatolian hizkuntza indo-europarrak, semitikoak eta kartveliarrak mintzatu dira, baita eratorri ezezaguneko beste batzuk ere. Are gehiago, hitita eta luwiera hizkuntzen antzinakotasuna aintzat hartuta, zenbait adituk (tartean A. C. Renfrewek), Anatolia proposatu dute indo-europarren hizkuntzen hedapenaren abiapuntutzat (ikusi: Anatoliako hipotesia).
Tokiko lehen inperio garrantzitsua hititena izan zen, K.a. XVIII. mendetik K.a. XIII. mendera arte. Ondoren, frigiarrak etorri ziren, harik eta zimmeriarrek haien erresuma eraitsi zuten arte (K.a. VII. mendea). Frigien ondorengo boteretsuenak Lidia, Karia eta Lizia izan ziren. Lidiarrek eta liziarrek hizkuntza indo-europarretan hitz egiten zuten.
Bitartean, ioniarrak, antzinako greziar herria, finkatu ziren Anatoliako mendebaldean. Alde osoa pertsiar akemendidarren inperioak konkistatu zuen K.a. VI. eta V. mendeetan. Horren ostean, Alexandro Handiak bereganatu zuen K.a. 334an. Konkistatzaile handiaren heriotzaren ondoren, Anatolia erresuma helenistiko txikien artean banandu zen (Bitinia, Kapadozia, Pergamo edo Ponto). Horiek guztiek erromatarren aurrean amore eman zuten K.a. I. menderako. Erromatar Inperioan barna, K. o. 324an Konstantino enperadoreak Bizantzio hiria inperioko hiriburu berritzat hartu zuen, Konstantinopla izena emanda. Mendebaldeko erromatar inperioaren erorketarekin, Konstantinopla Bizantziar Inperioko hiriburua bihurtu zen.
Turkiarrak eta Otomandar Inperioa
Seljuk etxea turkiarren adar bat zen, IX. mendean Kaspiar Itsaso eta Aral itsasoaren iparraldean kokatuta zegoena. X. mendean, seljukarrak mendebaldera mugitzen hasi ziren, Anatolia aldera. Manzikert (Malazgirt) batailaren ostean 1071n, hor finkatu ziren. Horren ondorioz, Anatoliako seljuk sultanerria osatu zen, Asiako erdialdea bereganatuta zeukan seljuk inperioaren adar independentea. 1243an, seljukar armadak mongoliarrek garaitu eta suntsitu zituzten. Harez geroztik, inperioa, apurka, desegin egin zen. Kinka horretan, Osman I.a buru zuen turkiar estatua garatu zen, Otomandar Inperioa eratu arte, seljukar eta bizantiarren hutsunea betetzeko.
Otomandar Inperioak mendebaldea eta ekialdea lotu zituen 623 urteko historian. XVI. eta XVII. mendeetan, munduko estaturik boteretsuenetakoa izan zen, Balkanetan zehar aurrera eginez. Alabaina, XVIII. eta XIX. mendeetan inperioaren gainbehera gertatu zen.
Bi mendeko gainbehera hartan, Otomandar Inperioa pixkanaka lurraldeak, botere militarra eta aberastasuna galduz joan zen. Lehen Mundu Gerran sartu zen, Erdialdeko Inperioen alde, eta azkenean gerra galdu zuten. Gerratean, gutxi gorabehera 1,5 milioi armeniar deportatu zituen Turkiako Gobernuak, armeniar genozidioan. Sarraski handiak egin zituzten, orobat, inperioko beste kristau gutxiengo batzuen aurka: asiriarren, otomandar greziarren eta Pontoko greziarren aurka, alegia. Mudrosko armistizioaren ondoren (1918ko urriaren 30a), Aliatuek Otomandar Inperioaren lurrak banatu zituzten, Sèvresko Itunaren bidez.
Errepublika
Lehen Mundu Gerrako aliatuek Istanbul eta Izmir okupatzeak turkiar nazio mugimenduaren sorrera eragin zuen. Mustafa Kemal Pasha Gallipoliko guduan nabarmendu zen buru militarraren gidaritzapean, Turkiako Independentzia Gerra piztu zen Sèvresko Ituna bertan behera utzi nahian. 1922ko irailaren 18rako, armada okupatzaileak botata, herrialdeak turkiar estatu berriaren jaiotza ikusi zuen. Azaroaren 1ean, ofizialki sultanerria, eta, hortaz, 623 urte iraun zuen otomandar agintea, desegin zen. Lausanako Itunaren bidez (1923), nazioartean Turkiako Errepublika onetsi zen, Otomandar Inperioaren ondorengo gisan.
Alderdi politiko bakarreko aldia 1945ean amaitu zen. Alderdi anitzeko aldian gorabehera sutsuak gertatu ziren. 1960an, 1971n eta 1980an armadak estatu-kolpeak egin zituen. 1997an antzeko zerbait ere gertatu zen. 1974an, Zipren sartu zuen armada Turkiak, elkarren kontrako bortizkeriak 10 urte iraun ondoren eta Atenasek bultzatutako estatu-kolpe baten ondoren halaber.
1945etik aurrera
1950ean, Alderdi Demokratikoak eskuratu zuen aginpidea, Celal Bayar lehendakariarekin eta Adnan Menderes Lehen ministroarekin. Turkia NATOn sartu zen, baina krisi ekonomikoa areagotu zen, eta Menderesek, askatasunak murriztu eta diktadore baten gisa gobernatu zuen. 1960an, militarrek, Gursel jeneralaren gidaritzapean, hartu zuten aginpidea, konstituzio berri bat egin zuten, eta gobernua eta Alderdi Demokratikoko buruzagiak espetxeratu zituzten. Demeresi eta beste buruzagi batzuei heriotza zigorra eman zieten. 1961eko hauteskundeetan, Gurselek lehendakaritza gorde zuen, eta Ismet Inonuk, HAEko buruak, lortu zuen Lehen ministro kargua. 1965ean Justiziaren Alderdiko (JA; Alderdi Demokratiko ohia) buruzagiak, Suleiman Demirel kontserbadoreak, hartu zuen Inonuken tokia. 1980ko estatu kolpea arte, HAEko Bulent Ecevit sozialdemokratak eta JAko Demirelek txandaka gobernatu zuten, koalizio gobernu ahulak osatuz. Bien bitartean, barne egoerak okerrera egin zuen: krisi ekonomiko larria, oinarrizko eskubideen debekua, atxiloketak, islamiarren eta ezkerreko zein eskuin muturreko taldeen atentatuak, armeniarren eta kurduen burujabetasunaren aldeko borroka, etab. Eskuindarrek, Demirelen agintaldietan, gero eta aginpide handiagoa lortu zuten. Bestalde, 1974an, Turkiako gudarostea Zipreko uhartean lehorreratu zen, Makarios III.ari lehendakaritza kendu zioten greziar koronelen estatu kolpea galarazi nahian. Turkiaren eta Greziaren arteko gerra doi-doi saihestu ahal izan zen. 1980an, hirugarren aldiz hogei urtetan, militarrez osatutako batzorde batek hartu zuen aginpidea. Batzordeak, Kenan Evren jeneralaren agintaritzapean, aginpidea zibilei itzultzeko asmoa zuela jakinarazi zuen. 1982an, konstituzio berri bat onartu zen, oinarrizko eskubideak murriztuak onartzen zituena, eta militarrek aginpide osoa itzultzeko borondatea ez zutela agerian uzten zuena. 1983ko hauteskundeetan, Ama Aberriaren Alderdia (AAA) alderdiko Turgut Ozal atera zen garaile, eta gobernuko buruzagitza eskuratu zuen, baina estatuko lehendakaritza militarren mende geratu zen. 1987an, Turkiak Europako Elkartean sartzeko eskaera egin zuen. 1989ean, Turgut Ozal errepublikako lehendakari hautatu zuten, Kenan Evrenen ordez. Ozal Europako mendebaldeko politikaren jarraitzaile izan da, eta 1990ean, Persiako Golkoko gerran, Iraken aurkako herrialdeekin bat egin zuen; soldaduak bidali ez bazituen ere, Turkiak aireportu militarrak eta estatubatuar baseak erabiltzeko baimena eman zuen. Ankara beldur zen Irakeko Kurdistanen independentziak kutsatuko zituen Turkiako kurduak.
Bettborn (Mosela)
Bettborn Frantziako udalerri bat da, Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Turkia
Probintzia eta eskualdeak
Turkia 81 probintziatan banatua dago, iller izenekoak (singularrean il). Probintziaren izena hiriburuarena beraren da, salbuespen hauekin: Hatay (hiriburua Antakya), Kocaeli (hiriburua İzmit) eta Sakarya (hiriburua Adapazarı). Probintziak gobernadore baten aginpean daude, vali izenekoa, Gobernu zentralak izendatua. Probintziak barrutitan banatzen dira (ilçeler, singularrean ilçe).
Bettborn (Mosela)
Biztanleria
2007an Bettborn udalerrian erroldatutako biztanleak 413 ziren. Familiak 144 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 80 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Turkia
Probintzia eta eskualdeak
Geografikoki, Turkia 8 eskualdetan banatzen da: Trazia, Itsaso Beltzeko Kosta, Marmara itsasoa, Egeoko Kosta, Mediterraneoko Kosta, Mendebaldeko Anatolia, Erdialdeko Anatolia, Hego-ekialdeko Anatolia eta Ekialdeko Anatolia.
Bettborn (Mosela)
Etxebizitza
2007an 159 etxebizitza zeuden, 149 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 10 hutsik zeuden. 151 etxeak ziren eta 8 apartamentuak ziren. 149 etxebizitza nagusietatik 128 bere jabearen bizilekua ziren, 19 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 1ek hiru zituen, 28 etxek lau zituzten eta 117 etxek bost zituzten. 122 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 82 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Turkia
Gobernua eta gizartea
Turkia errepublika bat da, demokrazia parlamentarioko gobernu sistema duena. Mustafa Kemal Ataturkek sortu zuen errepublika, 1923ko urriaren 29an, Inperio Otomandarra desegina zenean. Harrezkero, Turkiako ekonomiak eta politikak gorabehera handiak izan dituzte. Ataturkek Turkia modernoaren oinarri ideologikoak ezarri zituen, eta gizartean, erlijioan, politikan eta hizkuntzan eragin zituen aldaketak eztabaidagai dira gaur egun ere. Bien bitartean, gobernuak, batzuetan militarra besteetan parlamentarioa, arazo handiak izan zituen behin-behineko egoera politikoa gainditzen. 1980an, militarrek aginpide osoa hartu zuten, alderdi politikoak debekatu zituzten, Parlamentua deuseztatu, eta lehen ministroa eta lehendakaria kargutik kendu zituzten. Sei militarrez osatutako batzorde batek hartu zuen aginpidea, eta batzordeko lehendakariak zuen estatu buruzagitza. 1982ko konstituzio berriak, herrialdea gudarostearen mendean utzi arren, errejimen parlamentarioa onartu zuen: Nazio Biltzarrak gobernuaren erabakien gaineko erantzunkizuna du.
Bettborn (Mosela)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 286 ziren, horien artean 214 aktiboak ziren eta 72 inaktiboak ziren. 214 pertsona aktiboetatik 197 lanean zeuden (105 gizon eta 92 emakume) eta 17 langabezian zeuden (8 gizon eta 9 emakume). 72 pertsona inaktiboetatik 25 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 25 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Turkia
Gobernua eta gizartea
Errepublika sortu zenean, Turkiako hamar biztanletatik batek baino ez zekien irakurtzen; gaur egun, 15 urtetik gorako gizonezkoen % 87 eta emakumezkoen % 64 alfabetatuak daude. Osasunari dagokionez, eritasun kutsakorren ondorioz hiltzen direnak eta, baita, jaioberritan hiltzen diren haurrak ere, herrialde aurreratuenetan baino gehiago izanik ere, Turkiako osasun egoerak onera egin du XX. mendearen erdialdeaz geroztik. Turkiarren batez besteko bizi itxaropena 62 urtekoa da gizonezkoentzat eta 66 urtekoa emakumezkoentzat. Bestalde, errenta txikiak, demografiaren hazkundeak eta herritik hirirako emigrazioak etxe falta ekarri du; hiri nagusiak oinarrizko azpiegiturarik ez duten aldiriez inguratuak daude.
Bettborn (Mosela)
Diru sarrerak
2009an Bettborn udalerrian 146 unitate fiskal zeuden, 415 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.968 euro zen.
Turkia
Ekonomia
1970. urtearen amaiera arte, Turkiako ekonomiaren bilakaera enpresa publikoetan oinarritzen zen (industria astunak, garraioak, bankuak, etab.), eta horiekin batera enpresa pribatu txiki ugari zeuden. Baina Nazioarteko Diru Funtsak horrela eskatuta, liberalizazioa eta ekonomiaren zabaltzea bideratu zen 1980. urtetik aurrera. Politika horrek atzerriko inbertsioak erakarri zituen eta finantza holding handiak sortu ziren. Horrek guztiak, ordea, eragin gogorrak izan zituen gizartean: inflazioak gora jarraitzen zuen (% 80 1996an) eta atzerriko zorra ere handia zen (75 mila milioi dolar 1996an).
Bettborn (Mosela)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Turkia
Ekonomia
Nekazaritzari dagokionez, Turkia bi alderditan banatzen da: batetik, Anatoliako goi-ordokian garia eta garagarra lantzen dira eta ardiak hazten; kostaldean, aldiz, laboreak eta industria gaiak (kotoia, tea, tabakoa) eta merkataritza gaiak egiten dira (olibak, fruitu lehorrak). Nekazaritza jabetza txikietan oinarritzen da eta horrek azaltzen du nekazaritza hain atzeratua izatea.
Bettborn (Mosela)
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Bettborn udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Turkia
Ekonomia
Industria Turkiaren mendebaldean biltzen da batez ere, eta jarduera nagusiak ehunaren eta elikagaien ingurukoak dira. Ankara hiriburu administratiboa da, baina ez dago ia industriarik; Istanbulen, aldiz, industria arinak eta goi mailako teknologiako lantegi nagusiak daude. 1980. urteaz geroztik Turkiak ekonomiaren zabaltzea ezagutu zuen, eta beste herrialdeekiko trukeak asko hazi ziren: esportazioak 1975ean BPGren % 10 ziren, eta handik hogei urtera berriz % 20. Merkataritza balantza defizitarioa da (-13,2 mila milioi dolar 1995ean), baina defizit hori turismoaren industriak eta atzerrian bizi diren turkiarrek bidaltzen duten diruak osatzen du. Turkiak Europar Batasunarekin ditu merkataritza harreman gehienak. Hala ere, Turkiak harremanak hobetu nahi ditu Ekialde Hurbilarekin, Balkanetako herrialdeekin eta antzinako Sobietar Batasunarekin. 1999ko abuztuan lurrikara izugarri bat izan zen Turkian, Izmir eta Istanbuleko eskualdean gehienbat. Oso ondorio gogorrak izan zituen Turkiako ekonomian, eskualde horietan baitaude Turkiako industriagune nagusiak.
Bettborn (Mosela)
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Turkia
Kultura
Turkiako kulturak Arabiako, Persiako eta Bizantzioko kulturen ezaugarriak edo osagaiak ditu. Baina, XIX. mendetik aurrera, Europako sartaldeko kultura sartu, eta Lehen Mundu Gerraren ondoren Turkiako estatu berria sortu zuen gutxiengo ilustratuaren artean sustraitu zen. Harrezkero, Turkiako bertako kultura-nortasuna sendotzeko joera nagusitu da, lehenik eta behin, arabiar kulturaren eraginari aurre eginez. Mustafa Kemal Ataturkek alfabeto latinoa eta egutegi gregoriarra nahitaezko egin zituen. Turkiako artistek eta idazleek nazionalismo kulturalaren eta mendebaleko kulturaren aldeko jarrera hartu dute, tradizio panislamikoaren kaltetan. Turkiako erakunde ofizialek tradizioko kultura bultzatzen dute, mendebaleko antzerkiarekin eta operarekin batera. Kulturaren hiri nagusiak Ankara, Istanbul eta Izmir dira.
Turkian antzinako kulturen aztarnak eta eraikuntza ikusgarriak daude. Aipagarria da, besteak beste, Istanbuleko Santa Sofiaren basilika, VI. mendean eraikia, eta geroago, meskita eta museo izana. Literaturan, XVI. mendean, Inperio Otomandarraren zabalkundearekin batera, Arabiako eta Persiako eraginak zituen literatura egin zen. Garai hartako idazle aipagarrienak Fuzuli (1480–1556) eta Baki (1526–1600) olerkariak dira. XIX. mendean, aldaketa nabarmena izan zen, Frantziako erromantizismoaren eragineko literatura egiten hasi baitzen. Namik Kemalek (1840–1888) aberriaren eta askatasunaren ideiak zabaldu zituen.
Hizkuntzaren erreformarekin batean (ortografia fonetikoa bideratzea eta arabieraren eta persieraren irakaskuntza galaraztea) idazkera egunoroko hizkuntzara etorri zen. Errealismoak gorteko poesiaren tokia hartu zuen, eta idazleek herri xumearen bizimodua islatu zuten: Nazim Hikmet (1902–1963), Yachar Kemal (1920) eta Mahmut Makal (1930) dira aipagarrienak. Zinemagintzan, aipagarria da Yilmaz Güney (1937–1984) zinema antzezle eta zuzendaria, berak egindako filmetan (Yol, 1982; Harresia, 1983; etab.) Turkiako politika, gizarte eta sexu zapalkuntza salatu zituena.
Erlijioa
Turkiako biztanleen % 99 dira musulmanak; horietako % 80, sunismoaren jarraitzaileak, eta gutxiengo bat, % 10 inguru, alevi sinesmenekoak. Frantziako Estatuan bezala, laizismoa oso errotuta dago, hau da, Estatuak ez du erlijio ofizialik, nahiz eta azken urteetan islameranzko joera hartzen ari den.
Hizkuntzak
Turkiera da hizkuntz ofizial bakarra, nahiz eta beste mintzaira batzuk egiten diren (besteak beste, kurduera).
Domecy-sur-le-Vault
Biztanleria
2007an Domecy-sur-le-Vault udalerrian erroldatutako biztanleak 91 ziren. Familiak 36 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 61 etxebizitza zeuden, 38 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 13 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 61etxeak ziren. 38 etxebizitza nagusietatik 30 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 7 etxek lau zituzten eta 18 etxek bost zituzten. 26 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 20 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 13 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 59 ziren, horien artean 45 aktiboak ziren eta 14 inaktiboak ziren. 45 pertsona aktiboetatik 42 lanean zeuden (25 gizon eta 17 emakume) eta 3 langabezian zeuden (1 gizon eta 2 emakume). 14 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 4 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Domecy-sur-le-Vault udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Magnum (telesaila)
Magnum (jatorriz Magnum P.I., hots, Magnum Private Investigatir, euskaraz Magnum Ikertzaile Pribatua) 1980 eta 1988 bitartean CBS katean aireratu zen estatubatuar telesaila bat izan zen. Bertako antzezle nagusiak Tom Selleck, John Hillerman, Roger E. Mosley eta Larry Manetti izan ziren.
Telesaila hau Euskal Herrian 1987tik ETB 1 eta ETB 2 kateek euskaraz nahiz gaztelaniaz 1980 eta 1990eko hamarkadetan zehar igorri zuten.
Argudioa
Telesaila honek Hawaiin bizi den Thomas Sullivan Magnum (Tom Selleck) izeneko ikertzaile pribatu baten abenturak azaltzen ditu. Batzuetan bertako erdi-ipurdiko kasuak ikertzen aritzen da, bestetan aldiz Tanaka komisarioak (Kwan Hi Lim) hala eskatuta krimen kasu garrantzitsuagoak ere ikertu izan ditu. Magnum ikertzailea Robin Masters izeneko nagusi aberats eta misteriotsu baten etxaldean bizi eta harentzat lan egiten du, bide batez haren jabetzakoa den Ferrari 308 GTS kirol-auto ikusgarri bat ere gidatu ohi duelarik. Masters jauna ez da Magnumen babeslea soilik, Magnumek aurretik lagundu izanaren truke ikertzaileak aberatsaren etxaldeko gonbidatuen etxea eta autoa erabiltzeko askatasun handiaz gozatzen du.
Aldiz, etxaldean Jonathan Quayle Higgins III izeneko ingeles maiordomo edo etxezain zorrotz bat ere badago (John Hillerman, ironikoki aktore hau Texaskoa zen, nahiz eta telesailean ingeles azentuaz mintzatu). Etxezain honek beti Magnum eta bere gonbidatuak izutu ohi dituzten Zeus eta Apollo izeneko bi doberman txakurren jabe ere bada. Higginsek Mastersen etxaldea mantendu eta zaintzeaz gain haren erabilerarako erabateko askatasuna du, honen ondorioz telesailaren lehenbiziko ataletan Magnumek Higgins etxezaina Masters jauna bera dela uste du. Elementu honek telesailaren lehenbiziko atalei bixitasun handia ematen die, nahiz eta gerora Higgins eta Masters jauna pertsona ezberdinak direla nehin ere ez oso argi gelditu izan.
Bestalde Magnumek bere ikaslanetan beste bi lagun minen laguntza jaso ohi du: Ricky edo Orville Wilbur Richard Rick Wright (Larry Manetti) eta T.C edo Theodore Calvin (Roger E. Mosley), biak ere Vietnamgo Gerran Magnumekin batera arituak. Rickek Hawwaiko King Kamehameha golf zelaian lan egiten du eta bertako mafiarekin harremanak dituenez, informazio iturri bikaina suertatu ohi da, aldiz T.C.-k aerotaxi moduan erabili ohi duen Hughes 500 modeloko helikoptero bat eta honen kolore berdinez margotutako Volkswagen T3 furgoneta baten jabe ere bada.
Magnum estatubatuar kirolen zaletu handia zen, bereziki beisbolarena, gainera etxalde aurreko hondartzan kayakean arraunean ere ibili ohi da. Magnumem ezaugarri nagusienetako batzuk aldiro jantziak zeramatzan loredun atorra koloretsuak, Detroiteko Tigreak beisbol taldeko kapelak, udako galtza motzak eta itxura berezia ematen zion mostatxo moduko biboteak ziren.
Mýa
Mýa Marie Harrison (Washington, Ameriketako Estatu Batuak, 1979ko urriaren 10a) estatubatuar abeslaria, abestigilea, dantzaria, musika-ekoizlea eta aktorea da.
Setúbal
Setúbal (portugesez ahoskatua) Portugalgo bostgarren hiririk populatuena da, herrialdearen hegoko erdialdean dagoena eta Setubalgo Barrutiaren hiriburua dena. 2021ean 123.496 biztanle zituen.
Geografia
Sado ibaiak eratzen duen estuarioaren ertzean kokaturik dago, Ozeano Atlantikoaren ondoan dago. Lisboa hiriburutik 48 kilometro hegoaldera dago.
Historia
Paleolito eta neolito aroetako aztarnak aurkitu diren arren feniziarrak izan ziren K.a. 1000 urte inguruan lehen asentamendua sortu zutenak. Erromatarren garaiko jarduera ekonomikoa itsasoari loturik egon zen, bai merkataritzari eta baita gatzagei ere. Cetobriga izena eman zioten, "Gatzagen hiria". Erromatar Inperioaren gainbeherak itsas merkataritzaren galera ekarri zuen eta biztanleek alde egin behar izan zuten.
Mairuen garaian Shetúbar (شَطُوبَر) izena izan zuen eta 1249an kristauek konkistatu eta Portugalgo erresuman sartu zenean foruak jaso zituen. Mairuen aurkako gerrak amaitzean loraldi ekonomikoa iritsi zen Setúbalera. XIV mendean harresiak eraiki ziren herria Afrika iparraldeko pirata eta kortsariotatik babesteko.
1580an gaztelarren aurrean matxinada burutu zuen Prior do Cratoren alde egin zuen hiriak eta Albako dukeak sarraski bat eraginez birkonkistatu zuen Setúbal. 1582an San Felipe gotorlekua eraiki zen. Hurrengo urteetan ere matxinada berriak izan ziren (1588, 1594, 1603, 1628, 1630) azkenean 1640an Joanes IV.a Portugal independienteko errege berria bihurtu zen arte.
Noyelles-sous-Bellonne
Noyelles-sous-Bellonne Frantziako udalerria da, Pas-de-Calais departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Noyelles-sous-Bellonne udalerrian erroldatutako biztanleak 718 ziren. Familiak 243 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 61 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 134 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 255 etxebizitza zeuden, 246 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 9 hutsik zeuden. 253 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 246 etxebizitza nagusietatik 227 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 27 etxek hitu gela zituzten, 51 etxek lau zituzten eta 168 etxek bost zituzten. 211 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 78 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 154 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 490 ziren, horien artean 388 aktiboak ziren eta 102 inaktiboak ziren. 388 pertsona aktiboetatik 357 lanean zeuden (197 gizon eta 160 emakume) eta 31 langabezian zeuden (12 gizon eta 19 emakume). 102 pertsona inaktiboetatik 13 erretiraturik zeuden, 45 ikasten zeuden eta 44 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Noyelles-sous-Bellonne udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 444 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ballyhornan
Ballyhornan (Baile an Eoirna) Ipar Irlandako udalerri bat da, Down konderrian dagoena.
Prémontré
Prémontré Frantziako udalerri bat da Aisne departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an udalerrian erroldatutako biztanleak 767 ziren. Familiak 224 ziren, horien artean 80 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 56 bakarrik bizi ziren emakumeak), 72 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 40 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 32 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 589 ziren, horien artean 298 aktiboak ziren eta 291 inaktiboak ziren. 298 pertsona aktiboetatik 269 lanean zeuden (155 gizon eta 114 emakume) eta 29 langabezian zeuden (16 gizon eta 13 emakume). 291 pertsona inaktiboetatik 60 erretiraturik zeuden, 99 ikasten zeuden eta 132 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Prémontré udalerrian 221 unitate fiskal zeuden, 474,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.213 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 5 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
Pardalotus quadragintus
Pardalotus quadragintus Pardalotus generoko animalia da. Hegaztien barruko Pardalotidae familian sailkatua dago.
Prémontré
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra margolaria zen.
2000. urtean Prémontré udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak psikiatriko ziren.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Prémontré udalerrian goi-mailako hezkuntza ez unibertsitariokoosasun-formakuntzako zentro bat zuen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Polygrammopsis
Polygrammopsis Crambidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Polygrammopsis forsteri da.
Ciutadella de Menorca
Ciutadella de Menorca, izen arruntez Ciutadella Menorcako bigarren hiri nagusia eta hiriburu izandakoa da (gaur egun Maó da), uharteko mendebaldean kokatutakoa.
Microgale nasoloi
Microgale nasoloi Microgale generoko animalia da. Afrosoricida ordenaren barruko ugaztuna da. Oryzorictinae azpifamilia eta Tenrecidae familian sailkatuta dago.
Passeroidea
Passeroidea hegazti paseriformeen superfamilia da, hedapen kosmopolita duena.
Kenta Nishizawa
Kenta Nishizawa (西澤 健太) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Shimizu S-Pulse.
NA-7133
NA-7133 edo Ibirikuko errepidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-120 nafar errepideko 10,05 kilometroan hasi eta Deierrien dagoen Ibiriku kontzejura arte doa. Errepidea 0,28 kilometro luze da.
Medikuntzaren filosofia
Medikuntzaren filosofia, osasun zientzien barruan praktika, ikerketa eta teorian ezinbestekoak diren gaiak ikertzea bilatzen duen alorra da, bereziki gai metafisiko eta epistemologikoak. Bere sustrai historikoak Antzinaro raino doaz, corpus hipokratikoraino eta medikuntzaren filosofian giltzarri diren kontzeptuei buruzko eztabaidak 1800. urtean bederen egiten ziren.
Medikuntzaren filosofia beraren existentziari buruzko eztabaidak ere ugariak izan dira, baina gaur egun literatura akademikoan ondo ainguratu den adarra dela argi dago, ongi ezaugarritzen duten galdera eta arazo propioak dituena. Baloreen mundua eta etika ere beregain hartzen dituen arazo askoren zati diren arren, bioetika aparteko adar bezala kontsideratzen da egun. Medikuntzaren filosofia oinarri izaten da sarritan bioetikaren munduan, bertan sarritan sortzen diren medikuntzaren praktikaren funtsezko osagaiak aztertzen baitira, gaixotasun aren kontzeptua esate baterako.
Urtarrilaren 9
Urtarrilaren 9a gregoriotar egutegiaren urteko bederatzigarren eguna da. 356 egun falta dira urtea amaitzeko, 357 egun bisurteetan.
Medikuntzaren filosofia
Adar honek bestalde, ekarpen garrantzitsuak egin dizkio zientziaren filosofiari orokorrean, batez ere azalpena ren, kausalitate aren edo esperimentazio aren ulermenean lagunduz, baita ezagutza zientifikoa ren aplikazioaren inguruko eztabaid ei ere.
Urtarrilaren 9
Jaiak eta urteurrenak
Sehaska egutegiko izendegia: Gontzal eta Julen.
Medikuntzaren filosofia
Honez gain, medikuntzaren filosofiak zeresana izan du osasun eta zientzia medikuen ikerketa eta praktikak barne hartzen dituen metodo eta helburuei buruzko eztabaidetan.
Urtarrilaren 9
Kanpo estekak
Urtarrilaren 8 | Urteko egutegi | Urtarrilaren 10
Medikuntzaren filosofia
Nola definitu beharko genituzke osasuna eta gaixotasuna?
Medikuntzaren filosofiako eztabaidarik zahar eta garrantzitsuenetako bat osasuna eta gaixotasunaren oinarrizko kontzeptuekin erlazionatzen da. Bi hauek desberdintzen dituen muga oso fina da, giza biztanleria ren aniztasunagatik alde batetik eta gaixotasunaren kontzeptu asko sozialki eraikiak izan direnaren ezabaidagatik beste aldetik.
Derberdintasun hau egiten jakitea garrantzitsua da gaur egun ere gure gizartearentzat, horrek eragin zuzena baitauka pertsona askok tratamendu medikua noiz eta non jaso dezaketen erabakitzeko orduan. Are gehiago, zenbait osasun sistema k pertsona hauek gaixo kontsideratuz gero, tratamentua jasotzeko eskubidea duten edo ez erabaki dezake.
Beraz, gaixotasuna, osasuna eta erlazionatuta egon daitezkeen kontzeptuak nola definitzea, ez da interes filosofiko edo teoriko baten interes soila, baizik eta medikuntzak gizakion ongizateari ekarpena egiten diola ziurtatzeko modua ere bada, arrazoi sozial eta etikoak tartean daudelarik. Honenbestez, gaixotasunen ezaugarriak ez dira zientifikoki ulertuak izateko bakarrik ikertzen, gaixoak nola gaixotzen diren jakin eta horrela hauek zuzendu, aurre hartu edo zaintzeko esperantzarekin aztertzen dira.
Asko dira kontzeptu hauei eman zaizkien definizioak, korronte edo pentsaera desberdinen arabera esanahi bat edo beste bat hartu izan baitute gaixotasunak eta osasunak, beraz, garrantzitsua da hauen mugak zehaztea etorkizuneko gertaerak baldintzatzeko.
Gaixotasun eztabaidagarrien mailaketa
Gaixotasun maila batzuk oraindik urrun daude gaixotasun izena, errekonozimentua, klasifikazioa eta legitimitatea lortzeko, bai medikuntzaren barruan eta baita gizartean bertan ere.
Buru gaixotasunak dira kategorizatzeko eta gaixotasun izendatzeko arazoak izan dituzten horietako batzuk medikuen eta medikuntzako filosofoen artean. Autore batzuk esaterako, buruko gaixotasunak eta gaixotasun fisikoak ulertzeko modua bateratzeko beharra ikusi dute, denak eredu biopsikosozial baten barruan. Eredu hau eraginkorragoa izango litzateke gaixotasun kontsideratu edo ez mugan daudenentzat, ondo sentitu baina laborategiko emaitza kaxkarrak dituzten pertsonentzat eta baita arazo somatikorik ez baina ondo sentitzen ez diren gaixoentzat. Horrela, ez litzateke bereizketarik egingo fisiko eta mentalaren artean eta tratamendua medikua eta pazientearen artean erabakitzeko kontua izango litzateke.
Teoriak, kausak eta azalpenak medikuntzan
Gaixotasunen kausa k asko aldatu dira antzinarotik hona, eta kausa bakarra humoreen oreka falta izatetik aniztasunera pasa gara. Teoria mediku garaikideen aburuz, sintome n, gaixotasunen eta epidemien kausak emaitzak bezain zabalak izan daitezke. Honek erakusten digu beraz, azalpen medikuak lotura handia dutela emaitzak aurresan eta kontrolatzeko dauden interes instrumentalekin.