cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eskoziar salda
Historia
Christian Isobel Johnstoneren arabera, arditxoa alboan zerbitza zitekeen bouilli gisa kapera saltsarekin, perrexilarekin eta gurinarekin, pepino ozpinarekin edo nasturtiums (lore jangarriak) mostaza eta ozpinarekin.
Carolus-Duran
Charles Auguste Émile Durand, Carolus-Duran izenez ezaguna (Lille, 1837ko uztailaren 4a - Paris, 1917ko otsailaren 17a) frantziar margolaria izan zen.
1853an Parisera joan eta Carolus-Duran ezizena hartu zuen. 1859an Aretoan lehen aldiz erakutsi zuen eta 1859tik 1861era Suitzako Akademian ikasi zuen. Jaso zuen lehen eragina Gustave Courbeten errealismoa izan zen. 1862tik 1866ra Italian eta Espainian zehar bidaiatu zuen beka batekin eta Velázquezen margolaritzaz interesatu zen.
1870etik ia erretratuak bakarrik egin zituen eta Frantziako Hirugarren Errepublikako goi mailako gizartea erretratatu zuen.
Azkoiengo zubia
Azkoiengo zubia Argako Erriberako Azkoien udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Arga ibaiaren gainean.
Historia
Lautadara eta herriaren sarrerara jaitsita, Erdi Aroko zubia dago, nahiz eta bere fabrikaren zati bat XVII. mendearen amaieran berreraiki zen; beraz, gotikoaren begi zorrotzak eta erdi-puntuko Erdi Arokoak elkarrekin bizi dira. Zubi zaharraren eraikuntza ezin da erabat ziurtatu, nahiz eta ahots herrikoiak erromatarrei ematen dien. Ziur dakigu Karlos III.a Nafarroakoaren garaian (1403) konpondu beharra zegoela, hondatuta baitzegoen. Horretarako, bertakoei hurrengo bost urteetan herriko juduen bular arrunta eman zien, bai eta herrian ospatzen ez zituzten betiko kapilau guztiak eta buruzagien borondateari berariazko adierazpenik egin gabe utzitako testamentu guztiak ere. Beraz, XV. mendearen hasieran, zerga aldetik zuen salbuespen handiagatik eta benetako laguntza beragatik garrantzitsutzat jotzen zen zubi bat zegoen. Litekeena da gaur egungo zubia izatea, edo, behintzat, haren basamentuak. Bertan, begi zorrotzak eta erdi-puntukoak bizi dira.
Denboran aurrera, Azkoiengo jaurerria sortu zen, eta bertako jaun feudalek beren errentagarritasun ekonomikoak handitzeaz arduratu ziren, azpiegitura hobetuz. Une horretatik aurrera, zubia Faltzesko Markesatuaren mende geratu zen zuzenean, eta honek errenta handiak ematen zizkion bere bidesariagatik.
XIX. mendean feudalismoarekin amaitu ziren legeek zubia udal-titulartasunera pasatzea eragin zuten, eta bidesaria hiribilduko bizilagunak salbuestea. Egoera hori 1899ko otsailean aldatu zen, eta Nafarroako Foru Aldundiak adierazi zuen hiribildu horretako bizilagun guztiek ordaindu behar zutela kanpoko salmentarako generoak zituen eta Azkoienen ekoitzi ez ziren bidesaria.
Udalak gaia eztabaidatu zuen ikusaraziz araudi hori dekretu bidez 1851n emandako emakiden aurkakoa zela, zubia lagatzearen truke, Aldundiak aurreko akordioak berretsi zituen eta bizilagunak ordaintzera behartu zituen. Horrela, benetako ekimenez eraikitako zubia, udal titulartasuneko parentesi labur baten ondoren, Estatura itzultzen zen Aldundiaren bitartez.
Mosinee
Mosinee Wisconsingo bi lekuren izena da:
Bruce Dickinson
Paul Bruce Dickinson (1958ko abuztuaren 7a) musikari ingelesa da, 1981etik Iron Maiden heavy metal taldeko abeslari nagusia izan dena.
Dickinsonek 1970eko hamarkadan hasi zuen bere musika ibilbidea pub talde txikietan, Sheffieldeko eskolara eta Londreseko unibertsitatera joaten zen bitartean. 1979an, Samson heavy wave talde britainiarrarekin bat egin zuen, eta nolabaiteko ospea lortu zuen "Bruce Bruce" izen artistikoarekin, eta estudioko bi diskotan parte hartu zuen. Samson 1981ean utzi eta Iron Maidenekin bat egin zuen, Paul Di'Annoren ordez, eta 1982ko The Number of the Beast albumean egin zuen debuta. Bandaren lehen etapan, platinozko eta urrezko albumak argitaratu zituzten AEBn eta Erresuma Batuan, 1980ko hamarkadan eta 1990eko hasieran.
Dickinsonek 1993an utzi zuen Iron Maiden (Blaze Bayleyk ordezkatu zuen) bere bakarkako ibilbidea jarraitzeko, zeinetan heavy metal eta rock estilo anitzekin esperimentatu zuen. 1999an berriro elkartu zen taldean, Adrian Smith gitarristarekin batera, eta ondorengo sei estudio-disko argitaratu ditu bandarekin. Iron Maidenera itzuli zenetik, 2005ean bakarkako beste disko bat kaleratu zuen, Tyranny of Souls. Bere lehengusu gazteena, Rob Dickinson, Catherine Wheel rock alternatiboko talde britainiarreko abeslari ohia da, eta bere semea, Austin, Rise to Remain metalcore taldeko buru izan zen.
Bere musika ibilbideaz gain, Dickinsonek beste jarduera batzuk ere egin ditu. Astraeus Airlinesentzat merkataritza-pilotu gisa hasi zen lanean, eta, horren ondorioz, hainbat jarduera mediatiko egin zituen, hala nola, Iron Maiden, Ed Force One konpainiako charter hegazkina kapitaintzea munduko biretan. Astraeus itxi ondoren, hegazkinen mantentze-lanetarako eta pilotuen prestakuntzarako bere enpresa sortu zuen, Cardiff Aviation, 2012an. Dickinsonek bere irratsaio propioa aurkeztu zuen BBC Radio 6 Music katean 2002tik 2010era, eta telebistako dokumentalak ere aurkeztu ditu, eleberri eta gidoi zinematografikoen egilea izan da, Robinsons Breweryrekin garagardo bat sortu du eta esgriman lehiatu da nazioartean.
Maria Tallchief
Betty Marie Tall Chief (Fairfax, Oklahoma, 1925eko urtarrilaren 24a - Chicago, Illinois, 2013ko apirilaren 11) dantzari estatubatuarra izan zen. 1942 eta 1947 artean Monte Carloko Ballet Russearekin jardun zuen, baina ezagunagoa da 1947 eta 1965 bitartean New York City Baletten egindako ibilbideagatik.
Biografia
Bere aita Osage a zen eta ama Ulster-Scotsat. Bere haurtzaroari buruz idatzi zuen: "Ikasle ona izan nintzen Sacred Hearten (Eskola katolikoa). Baina, zenbait modutan, neska amerindiar tipikoa zen —lotsatia, otzana. Kanpoan egon nahi nuen, eta nire denboraren zati handi bat aurrez aurreko yardaren inguruan igarotzen nuen, kolunpio zahar bat eta lorategi bat zegoen lekuan. Gure udako etxearen inguruetan ere ibiltzen nintzen, larrean gezi-puntak harrapatzen. Bat aurkitzeak zirrara eragiten zidan. Askotan, larrean egon nahi zuen, zaldiak zeuden lekutik gertu korrika... Musikaz eta dantzaz gozatzen zuen; artean karrera bat egiteko gogoa erronka handia izan zen garai hartan amerikar gazte batentzat. Bronislava Nijinskarekin balleta ikasi zuen bost urtez. Madame Nijinskak diziplinaz zuen filosofiak Tallchief sentibera egin zuen. "Lo egiten duzunean, ballerina baten antzera egin ezazu amets. Autobusaren zain zaudenean ere, ballerina bat bezala gelditu". Betty Marie gogor aritu zen lanean, eta trebetasun teknikoak oso ondo menderatu zituen urteen poderioz. Hollywood Bowl- en debutatu zuen, oso urduri.
Maria Tallchief profesional fin batek, bere buruari esaten zion bezala, Los Angeles utzi eta New Yorken proba egin zuen. Monte Carloko Ballet Russerekin bat egin zuen eta berehala bakarlari baten estatusa lortu zuen. George Balanchine koreografoak bere obra ezagunenetako batzuk idatzi zituen Mariarentzat; biak 1946an ezkondu ziren. 1952an dibortziatu ziren. Ez zuten seme-alabarik izan. Bera izan zen New York City Balleteko lehen dantzaria 1947 eta 1960 artean, non Balanchine zen koreografo nagusia. Balanchineren Suzko txoria obraren interpretazioak 1949an eta Parisko Opera Nazionalarekin izandako lehen lankidetzak munduko eszenatokira eraman zuten Maria Tallchief. Azukre-maitagarriaren rola ere sortu zuen Intxaur-hauskailuaren Balanchine bertsioan.
Dantzari estatubatuar garrantzitsuena bihurtu zen. 1953an, Estatu Batuetako Dwight Eisenhower presidenteak Woman of the Year, Urteko emakume izendatu zuen.
Oklahomako gobernadoreak urte horretan bertan ohoratu zuenean, nazioarteko lorpenengatik eta Estatu Batuetako nazio-nortasun harroagatik, Maria Tallchief Wa-Xthe-Thomba (Bi Munduren emakumea) izendatu zuten.
American Ballet Theatrerekin dantzan jarraitu zuen 1965 arte. Erretiroa hartu zuenean arte-mundura tristetu egin zen. Marjorie ahizparekin, Chicago City Ballet sortu zuen 1981ean, eta zuzendari artistikoa izan zen 1987ra arte.
Marmoladako glaziarra
Marmoladako glaziarra (Ghiacciaio della Marmolada) Dolomitetako glaziarrik handiena da. Italian dago, Marmoladako (3.343 metro) iparraldeko isurialdean, Trentoko eta Bellunoko probintzien artean. .
Geografia
Glaziarra Fedaia lakuaren gainetik dago. Glaziarretik Avisio uharka sortzen da. Marmoladako gailurretara igotzeko ohiko bideak glaziarra igotzea aurreikusten du.
Mendiak altuera txikiagoa izanik, Suitzako eta Valdostanoko glaziarrek baino garrantzi txikiagoa du, baina glaziarrak mendiaren gailurra estaltzen du. Glaziarrak 100 m inguruko lodiera maximoa du. Alpeetako glaziar guztiak bezala, atzeraka ari da azkenaldian. Munduko beste glaziar gehienak bezala, urtzen ari da, berotze globalaren ondorioz.
Patrick Brontë
Patrick Brontë (Emdale, Down konderria (egungo Ipar Irlanda); 1777ko martxoaren 17a- Haworth, Yorkshire; 1861ko ekainaren 7a) idazle eta apaiz anglikano izan zen. Brontë anaia-arreben aita izan zen.
Biografia
Gizon kulto hori eskolara joan zen hamasei urte bete arte. Ikasketak finantzatzeko, gurasoek bi hektarea lur baino gehiago alokatu behar izan zituzten. Geroago eskola pribatu bat sortu zuen. Irakasle gisa lan egin zuen eta dirua aurreztea lortu zuen. Horri esker Cambridgeko St John 's College unibertsitatean sartzea lortu zuen. Hori ohiz kanpoko gertakaria da; izan ere, jatorri irlandarra eta apala zuenez, ohikoena Dublingo Trinity Collegen sartzea zatekeen, Cambridgeko Trinity Collegen adinako sonarekin, eta ez hain erakunde ospetsuan. Thomas Tighe bake-epaileak, parlamentari baten semea eta parlamentuko bi kideren senidea, Established Church of Irelandeko ministroa eta mugimendu ebanjelikoen jarraitzaileak, lagundu zion ere bai. Bere Bachelor of Arts titulua eskuratu ondoren, 1806ko abuztuaren 10ean, apaiz-anglikano ordenatu zen; diru asko ez zuten ikasle gehienek hori egiten zuten.
1812an, sei urte geroago, Maria Branwell ezagutu zuen. Maria Kornualleskoa zen. 1812ko abenduaren 29an ezkondu ziren eta sei seme-alabak izan zituzten. Familia 1820an Haworthko parrokia-etxean egokitu ziren. Etxe hori egun museoa da.
Patrick Brontëk apaiza gisa lan egin zuen, bikarioaren funtzioa betetzen. Bere maila "curate"arena zen. Arthur Wellesleyren, Wellingtongo lehen dukearen zale amorratua zen eta harek bezela bizitza osoa gorbata zuri handi bat eramango zuen, bere janzkeraren ezaugarria izanik. Brontë familia ideologikoki oso kontserbadorea zen, aitarengandik hasita. Haien ustez Aitasantua Satan bera zen eta, sarritan, elizaren gaien inguruko eztabaidetan parte hartu zuen, beti jarrera atzerakoiak defendituz. Elizabeth Gaskell idazleak gizon hipokondriako eta misantropo gisa deskribatu zuen. Dena dela, bere jarrera bere alabekin irekia izan zen: haien ikasketaz kezkatu zen eta Cowan Bridge eskolara bidali zituen.
Oso gazte alargun gelditu zen baina ez zuen lortu berriro ere ezkontzea. 84 zituelarik hil zen.
Obra
Bereak dira Cottage Poems (1811), The Rural Minstrel (1814) eta The Cottage In The Wood (1816) liburuak, baita egunkarietako artikuluak, poemak eta liburuxkak ere.
Sare odoltsu
Ez da inola ere gomendatzen kontsumitzea. Autore batzuek Cortinarius gorriek, efektu toxiko garrantzitsuak dituztela esaten dute, baita hilgarriak ere.
Deskribapena
Kapela: 2 eta 6 cm arteko diametrokoa, hasieran kanpai formakoa, gerora ganbila eta amaieran laua. Lehorra da, ile edo ezkata apur bat du eta gorri-odol kolorekoa da, baina ez distiratsua, opakua baizik.
Orriak: Itsatsiak, zabalak, zabal eta gorri-odol kolorekoak, gero zahartzean gorri-okre bihurtzen direnak.
Hanka: Luzea eta zilindrikoa, baina zertxobait lodiagoa oinarrian. Fibrilosoa da, odolaren kolorekoa, eta kolore bereko gortina iheskorra du.
Haragia: Gorri-laranja kolorekoa, hauskorra, errefauen antzeko usain zehaztugabea
eta zapore mingotsa.
Etimologia: Cortinarius hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Sanguineus epitetoa latinetik dator eta gorri-odol kolorea esan nahi du. Bere koloreagatik.
Nahasketa arriskua
Koniferen azpian ateratzen delako eta kapelako distirarik ezak, oso antzekoa den Cortinarius cinnabarinus delakoarekin bereizten du.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean koniferoen azpian ateratzen da, enborren oinarrian. Urria da.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Japonia, Australia eta Errusia.
Alfa Romeo BAT 7
Franco Scaglionek diseinatu zuen, eta aerodinamika maila handia lortu zuen (0.19 Cd), non 21. mendeko auto modernoek 0.25 eta 0.3 Cd artean dabiltzan. Aerodinamismoaz gain, atzealdeko forma futuristak nabarmentzen ziren autoan. Alfa Romeoren ondorengo auto komertzialak diseinatzeko oinarri bat izan BAT 7-a, eta Scaglione diseinatzaile gisa lan oparoa egiten jarraitu zuen, egin zen lehen Lamborghinia berak diseinatu zuelarik.
Fabrikatu zen ale bakarra 2022ko Bilboko Guggenheim museoaren erakusketa batean egon zen.
Floridako penintsula
Floridako penintsula Ipar Amerikako penintsula bat da, Ozeano Atlantikoan hegoalderantz egiten duena, mendebaldetik Mexikoko golkoa eta, hegoaldetik eta ekialdetik, Floridako itsasartea mugatuz, zeinak Kuba uhartetik eta Bahametako artxipelagotik banatzen baitu. Alaskakoa izan ezik Estatu Batuetako penintsularik handiena da. Administratiboki izen bereko estatuaren hegoaldeko zatia da. 650 km-ko luzera du (iparraldetik hegoaldera) eta 130 km-ko zabalera (ekialdetik mendebaldera); 28 iparreko paraleloak zeharkatzen du, eta horrek erdibitzen du, gutxi gorabehera. Ikuspuntu topografikotik, Floridako penintsula kostaldeko lautada atlantikoaren hegoaldeko muturra da.
Historia
1822an Estatu Batuetako zati bihurtu aurretik, espainiarrek eta ingelesek gobernatu zuten. Ingelesen nagusitasuna Espainiako bi domeinuren arteko tarte labur bat izan zen XVIII. mendean, eta 1783ko Versaillesko Itunarekin amaitu zen. Espainiarrek eta ingelesek Bahamen jabetza lortzeko borrokatzen zutenez (Karibe itsasoranzko ibilbideen artean zuten kokapen estrategikoagatik), Floridako penintsula trukerako txanpon gisa erabili zen: espainiarrei esleitu zitzaien, Bahametako helburuak bertan behera utzi zituztelako, Erresuma Batuko zati bihurtu baitzen.
Amerindiar seminolen lurraldea da.
Morfologia
Morfologikoki, lautada zabal bat da, kare-lurzoru sedimentarioz estalia, itsas mailatik metro gutxira dago eta drainatze eskasa du ezaugarri, eremu zingiratsuen garapena errazten duena.
Jatorri karstikoko aintziraz zipriztinduta dago, Okeechobee aintzira barne, AEBetako bigarren aintzirarik handiena.
Klima
Klima tropikala da, iraupen bereko bi urtarorekin: urtaro lehorra (abendutik apirilera) euri gutxirekin eta tenperatura altuekin, eta urtaro euritsua (maiatzetik azarora) 1000 inguruko prezipitazioekin. Urtean 1650 mm euri egiten du, eta udaren amaieratik neguaren hasierara bitartean urakan ugari izaten ditu.
Everglades
Everglades Floridako penintsularen hegoaldean kokaturik dagoen hezegune subtropikal zabala (11.100 km²ko azalera ) da. Arro hidrologiko zabal baten hegoaldeko erdia hartzen du. Orlandotik hurbil jaio eta Okeechobee aintzirara isurtzen den Kissimmee ibaiak eratzen du hezegune-sistema hau. Eurite sasoian aintzirak gainezka egiten du, 97 km zabal eta 160 km luze den ibai geldo eta sakontasun gutxiko (gehienean 0,3 m baino gutxiago ) bat sortuz. Ibai hau penintsulako hegoaldean, Floridako badian, itsasoratzen da.
Garrantzi ekologiko handiko eremua da. Ekosistema nagusiak Claudium generoko ziperazeoz estalitako zingirak, belardi hezeak eta ur irekiko ubide naturalak dira. Uharteetan "hammock" deitutako oihan tropikalak daude, eta pinu (Pinus elliottii) sailak inguru lehorrenetan. Ur gezako zingira batzuetan nekostak hazten dira eta itsas ertzean mangladiak. Galzoriko espezie ugari bizi dira bertan, hala nola, Floridako pantera, Crocodylus acutus, Trichechus manatus eta Picoides borealis.
1947an sortutako Evergladesko Parke Nazionalak (Everglades National Park) 6.104 km²ko azalera du. 1979tik UNESCOren Gizateriaren Ondare da.
Juana Mordó
Juana Mordó (Tesalonika, Grezia, 1899ko apirilaren 26a – Madril, 1984ko martxoaren 12a) Juana Naar Scialom arte-merkataria izan zen.
Lehen urteak
Juana Mordó Tesalonikan jaio zen 1899ko apirilaren 26an. Elise Scialom eta León Naarren alaba, jatorri sefardikoa. Freddy neba bakarrarekin joan zen Parisera, eta han egin zituen ikasketak.
Juana, Jeanne Naar, Albert Yacoel sefardiarekin ezkondu zen. Albertek ehun-dendak zituen Parisen. Senar-emazteak banandu egin ziren eta 1920ko hamarkadaren amaieran Juana berriz ezkondu zen, Henri Mordórekin. Berlinera joan zen bizitzera. Bigarren senarra ere sefardia zen, eta ekialdeko alfonbrak inportatu eta esportatzeko negozio bat zuen.
Henri Mordók nazionalitate espainiarra zuen, 1919an espainiar jatorriko greziar sefarditek, berak bezala, nazionalitate greko, turkiar edo espainiarren artean aukeratu ahal izan zutelako. Enrique Mordók azkena hartu zuen, bere aurreko ahaideengatik. Mordó senar-emazteak, naziek boterea eskuratu zutenean, Berlinen bizi ziren. Espainiako pasaportearekin, Juana eta senarra Suitzara abiatu ziren Bigarren Mundu Gerra hasi baino lehentxeago.
Madrilera iristea
1942an, bihotzekoak jota hil zen herrialde helveziarrean, Enrique Mordó, adin handikoa. Juanak Madrilera joatea erabaki zuen bere amarekin, eta 1943an iritsi ziren. Handik gutxira, Elise Scialom, Juanaren ama, hil egin zen, eta, ondorioz, Juanak erabat itzuli zen Madrilgo bizimodura.
Berlinen ezagutu zuen lagun batek, ingurune intelektualekin oso lotuta zegoenak, harremanetan jarri zuen haiekin, eta lana lortu zuen RNEren emisio frantsesetan; han, bere artikuluak irakurri eta Carmen Soler izengoitiarekin sinatzen zituen. Lehen lankidetza Azorín idazleari egindako elkarrizketa izan zen. Hainbat gairi buruzko beste elkarrizketak eta lan batzuk ere egin zituen: bidaiak, Espainiako hirietara egindako bisitak, literatura, gizarte eta jai-gaiak.
Juanaren aretoak
Urte horietan, Juanaren irudiak ospe handia lortu zuen Madrileko kultura-munduan. Giro intelektuala sustatzeko asmoz, idazle eta artistei dei egiten zien larunbatero beren etxe berrira, Rodriguez de San Pedro kaleko arkudun etxera. Bilerak ziren, "Juanaren aretoak”. Han, José Luis López Aranguren, Dionisio Ridruejo, Pedro Laín Entralgo, Luis Felipe Vivanco, Antonio Tovar, Rodrigo Uría González, Luis Rosales, José Luis Sampedro, Pedro Mourlane Michelena, Antonio de Zubiaurre, Gerardo Diego, Antonio Saura edo Carlos Saura biltzen ziren.
Bere sarrera artearen munduan
1953ko udazkenean, aire zabaleko Eskulturaren Nazioarteko I. Erakusketa inauguratu zen Retiroko parkean, Arte Ederren Zuzendaritza Nagusiak eta Paisaiaren eta Lorategien Lagunen Elkarteak sustatua. Batzorde antolatzailea Antonio Gallego Burín Arte Ederren zuzendari nagusia zen, eta lehendakariordeak Joan Ainaud de Lasarte, Bartzelonako Museoen zuzendaria, eta José Luis Fernández del Amo, Madrilgo Arte Garaikidearen Museoko zuzendaria, eta Juana Mordó, batzordeko idazkaria.
Juana, aldi berean, koordinatzailea ere izan zen, proiektua gauzatzeari buruzko mila xehetasun eman zituena, eta, ondorioz, lanak muntatu zituena.
Biosca Galeriako zuzendari
1958an, Aurelio Biosca galerista pertsona baten bila zebilen bere galeria zuzendu zezan, eta Juana Mordó aurkitu zuen. Galerian El Pasoko eta Espainiako informalismo handiaren belaunaldiko artistak zeuden, eta adierazpen garrantzitsu batzuetan bildu zituen.
Juana Mordó galeria
Bere lagun artisten eta beste lagun batzuen ilusioak Joana ardatz izan zuen galeria bat sortzeko aukera handitzen joan ziren. Galeria zuzendu behar zuen taldea hauek osatu zuten: Juana, Ernesto Wuthenow, María Luisa Maristany eta José Ayllónek.
Villanueva kaleko 7an zegoen galeria, Juana Mordó izenarekin, 1964ko martxoaren 14an inauguratu zen. Erakusketa kolektibo baten bidez inauguratu zen, eta artista hauek parte hartu zuten: Vicente Ameztoy, Amalia Avia, Jaime Burguillos, José Caballero, Rafael Canogar, Eduardo Chillida, Gonzalo Chillida, Enrique Gran, José Guerrero, Carmen Laffón, Antonio López García, Julio López Hernández, Francisco Lozano, Manolo Millares, Manuel Hernández Mompó, Lucio Muñoz, Gastón Orellana, Pablo Palazuelo, Alejandro Reino, Manuel Rivera, Juan de Ribera Berenguer, Luis Sáez, Antonio Saura, Eusebio Sempere, Pablo Serrano, Antonio Toráavo Tàpies, 1975eko abenduan, Manuel Mendozarekin lankidetzan, galeria berri bat ireki zen, bere izenarekin, Castelló kaleko 7an.
Urrezko domina
1983ko ekainaren 27an, Juan Carlos Erregek Arte Ederren Urrezko Domina eman zion Pradoko Museoan. Handik hilabete gutxira, Madrilen hil zen, 1984ko martxoaren 12ko arratsaldean.
Juana Mordóren ondarea
Juana Mordók, bere garaiko pintore eta eskultoreak sustatzen eman zuen bizitza osoa, abangoardiako artearen defendatzaile zintzoa baitzen. Egin zuen arte-bildumatik hainbat pieza iritsi dira erakunde publikoetara. Ondareetariko bat Madrilgo Arte Ederren Zirkuluaren ondare artistikoaren parte da: balio artistiko ukaezina duten baina zama sentimental handia duten obrek osatzen dute gehienbat, eta, gainera, pieza askok eskaintza maitagarriak dituzte, artistek gertaera bereziren batengatik egiten zizkioten opariak baitira, hala nola Manuel Rivera El Paso taldeko artista fundatzailearena.
Bere lan gehienek erakusten dute Espainiako sortzaile garaikide garrantzitsuenek formatu txikiari eman zioten arreta. Juanari bizitzea egokitu zitzaion urteetako artista originalenek erabilitako teknikak ezagutzeko funtsezko pinturak.
Beste dohaintza bat (Mordó-Alvear legatua) San Fernandoko Akademian kokatu zen: 57 pieza Rafael Canogar, Gustavo Torner, Bonifacio Alfonso... eta Dalik grabatutako xafla bat.
Garapeneko Afrikako Bankua
Garapeneko Afrikako Bankua (GAB) Afrikako herrialdeen garapen ekonomikoa eta gizarte-aurrerapena sustatzeaz arduratzen den erakundea da. Afrikako 53 herrialde kide dira eta Europako, Amerikako eta Asiako 24 herrialdek finantzatzen dute. 1964an sortua, Abidjanen du egoitza. 2003ko irailetik, 2002ko estatu-kolpe saiakeragatik Boli Kostan sortu ziren istiluen ondoren, GABen jarduerak Tunisian birlokalizatu ziren aldi baterako.
Silanona
Silanona konposatu organosilizikoen funtzio-taldeetako bat da. Silanonek R1R2Si=O formula izaten dute. Silizio eta oxigeno atomoak lotura bikoitz batez lotuta daude eta bi adar organiko dauzkate.
Silanonak izugarri erreaktiboak dira eta 2013 arte ez ziren detektatu ahal izan. Lehen silanona egonkorra 2014ean sintetizatu zen. Interes akademikoa baino ez dute.
Nyborg
Nyborg Danimarka erdialdeko hiria da, Nyborg udalerrian dago, Funen uhartean. 17.415 (2021) biztanle ditu. Funen uharteko kokalekurik ekialdekoena da. Errepidez, Odensetik 34 km ekialdera, Svendborgetik 35 km iparraldera eta Kertemindetik 21 km hegoaldera dago. Korsør rera ere konektatzen da Belt Handiko zubiaren bidez. Nyborg da Nyborg udalerriaren egoitza, eta 1793 arte Nyborg konderriaren egoitza ere bazen.
Hiria 1200eko hamarkadan sortu zen, Nyborgeko gazteluaren inguruan. Gaztelua erdigunean dago, ikuspuntu geografiko, historiko eta kulturaletik.
Historia
Nyborg lehen aldiz aipatu zen 1193an Danimarkako historian Nyborg-eko gaztelu gisa, gaur egun ere existitzen dena, baina hiria bera ez zen aipatu 1202. urtea baino lehen. Sortu zenetik eta 1413 arte, Nyborgeko gaztelua errege askok erabili zuten Danehofaren eta beste bilera batzuen egoitza gisa. Danimarkako lehen Konstituzioa Nyborg-eko gazteluan idatzi zuen Erik V.ak 1282an. Bilera horien egoitza gisa, erregeak emandako pribilegio berezi batzuez gozatu zuen Nyborgek. Lehena Valdemar II erregeak eman zuen, hiria sortu eta gutxira merkatu-hiriaren estatusa eman baitzion (danieraz: Købstad). Ehunka herritako merkatariek Nyborg-era etorri behar izan zuten beren salgaiak saltzeko, hirian ekonomia eta trafikoa bultzatuz. 1446an, pribilegio gehigarri ugari gehitu ziren, ekialdean dagoen Funen merkatuko hirien arteko portuen debekua barne. Nyborg-i ere baimena eman zitzaion urteko merkatu bat hartzeko, eta Vindingeko Ehunak taldeko artisauei esan zitzaien merkatuko hirietara bizitzera joateko, Nyborgeko biztanleria eta ekonomia beste behin ere bultzatuta. Nyborg-en erdiko kokalekua eta Danehof-en egoitza den gaztelua zirela eta, erregea aldizka bisitatzen ari zela, Nyborg-ek pribilegio gehigarri asko izan zituen urteetan zehar.
1525ean, Frederickek erregearen bizileku izendatu zuen Nyborg, eta 1560ra arte Danimarkako hiriburu izan zen. Denbora horretan, Kristian III.ak gaztelua eta Nyborg hiria zabaldu zituen. Gazteluaren zati handi bat berreraiki egin zuten, eta txapelketa sail bat eraiki zuten gazteluaren aurrean.
Tropa suediarrek hiria harrapatu zuten Danimarka-Suedia Gerran, Nyborgeko guduaren ondoren. Tropa suediarrek objektu baliotsu guztiak Suediara bidali zituzten eta Nyborg-eko gazteluaren zati handi bat suntsitu zuten. Horren ondoren, erregeak ez zuen interesik gazteluan bizitzeko, eta armadari eman zioten. Nyborgek goarnizio gisa lan egin zuen, eta gaztelua orain helburu militarretarako erabiltzen da.
Gerren eta zenbait sute eta ganadu-izurriteren ondoren, XVII. mendea garai apala izan zen Nyborgen historian, gero eta biztanle pobreagoarekin. Gauzak 1800. urtearen inguruan aldatu ziren, eta Nyborg Belt Handiko lotura garrantzitsu bihurtu zen, 1828an Nyborg eta Korsør artean nabigatzen hasi ziren itsasontzi-transbordadoreak lurrunarekin erabiliz. Hainbat azoka handi ere egin ziren urtero, eta hiriko merkataritza eta ekonomia hazten hasi ziren berriro.
Bigarren Mundu Gerran, Nyborg-en goarnizioa bazegoen artean. Nazien okupazioaren ondoren, Danimarkari bere armadari eusteko baimena eman zioten. Nyborgeko Vandrehjem eta Nyborg Strand hotelek soldadu daniarrak zituzten. 1943ko abuztuaren 29an Safari operazioa egin zen, Danimarkako armada desarmatzeko asmoz. Daniar eta alemaniar soldaduen arteko borrokak izan ziren, bai Nyborg Vandrehjem-en, bai Nyborg Strand hotelean. Bi soldadu daniar hil ziren Nyborg Strand hotelean: Cornet K.B. Madsen eta C.L. Wesenberg kapitaina. Kapitaina soldadu alemaniar batek hil zuen, eta, aldi berean, bere buruaz beste egin zuena granada batekin, nahi gabe. Alemaniako soldadu hori zen, seguruenik, borrokaren biktima alemaniar bakarra. Biktima daniar bakarra izan zen Nyborg Vandrehjemeko batailan: Ivan Jacobsen gaztea.
1977an, merkatu-hiriak desegin ziren, eta Nyborgek titulua galdu zuen. Nyborg udalerria ezarri zen, eta Nyborg izan zen udalerri berriaren egoitza. Hirian eta Nyborgeko parrokian eratu zen, baita Avnslev-Bovense eta Vindingeko bi parrokietan ere. 2007ko udal erreforman, Nyborg, Ørbæk eta Ullersleveko hiru udalerriak bat egin zuten egungo Nyborg udalerria eratzeko.
Garapeneko Asiako Bankua
Garapeneko Asiako Bankua (GAB) Asia eta Pazifikoko herrialdeen garapen ekonomikoa eta gizarte-aurrerapena sustatzeaz arduratzen den erakundea da. 67 herrialde kide (48 eskualdekoak eta 19 nazioartekoak) dira eta Estatu Batuek eta Japoniak finantzatzen dute. 1966an sortua, Manilan du egoitza. 2008an maileguen hartzaile nagusiak garraio eta komunikazioen sektorea ( % 26) eta energia ( % 23) izan ziren.
Siloxano
Siloxanoa kimika organosilizikoaren funtzio-taldeetako bat da Si−O−Si lotura duena. Silixanoen familia oso aberatsa da; izan ere, H(OSiH2)nOH eta (OSiH2)n formulako hidruro oligomeriko eta polimerikoak eta konposatu adarkatuak barnebiltzen ditu. Familia horren adierazgarri nagusia da silizio-atomo guztien artean oxigeno-atomo bat dagoela. Silikonen hezurdura osatzen dute.
Prestakuntza
Siloxano funtzio-taldea sintetizatzeko bide nagusia kloruro organosilizikoen hidrolisia da.
Lehen urratsean silanolak eratzen dira:
Eta bigarrenean silanolak bere buruarekin edo lehengaiarekin erreakzionatzen du:
Mikhail Ulianov
Mikhail Alexandrovitx Ulianov (Михаил Александрович Ульянов; Bergamak, 1927ko azaroaren 20a - Mosku, 2007ko martxoaren 26a) erruso-sobietar aktorea izan zen. Bigarren Mundu Gerraren ondorengo sobietar antzerki eta zinemako pertsonarik ospetsuenetako bat izan zen. 1969an SESBeko Herriaren Artista izendatu zuten, 1986an Lan Sozialistaren Heroi, eta 1982an Veneziako Zinemaldiko sari berezi bat jaso zuen.
Amalia Avia
Biografia
Amalia Aviak haurtzaroa eta lehen gaztaroa Madril eta herriaren artean igaro zituen, gerrako minak markatuta. Margolari gisa egindako ibilbidea 1950eko hamarkadan hasi zuen Eduardo Peñaren estudioan, Madrilen. San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian, Madrilen, bere lagun eta ondorengo belaunaldiko kide asko ezagutu zituen: Antonio López García, Julio López Hernández, Francisco López Hernández, Isabel Quintanilla, Esperanza Parada Pedrosa, Carmen Laffon, Joaquín Ramo, Enrique Gran eta Lucio Muñoz, eta harekin ezkondu zen 1960an.
Banakako lehen erakusketa Madrileko Fernando Fe galerian egin zuen. 1964an, Joana Mordó galerian sartu zen, eta 1972an, Madrilgo Biosca galerian. Mundu osoko errealismo espainiarrari buruzko erakusketa askotan parte hartu zuen. 1978an Madrileko Goya saria eman zioten. 1992an erakusketa handi bat egin zen ("Otra realidad. Madrilgo kideak") San Fernandoko Arte Ederren Akademiaren inguruan sortu zen lagun-taldeari buruz, bai errealistak bai abstraktuak.
1997an erakusketa antologiko handia egin zuen Madrilgo Kultur Etxean, eta Madrilgo Udalaren Merezimendu Artistikoaren Domina eman zioten. 2004an De puertas adentro bere memoriak argitaratu zituen, eta arrakasta nabarmena izan zuen artearen munduan. Pintura errealistak batez ere Madril izan zuen ardatz, eta haren kaleak, dendak eta denborak hondatutako fatxadak irudikatu zituen. Bere pinturaren lehen garaiak osagai sozialagoa izan zuen, giza irudia bertan zela, pixkanaka desagertzen joan zena. Artistak berak askotan onartu zuen ez zela pintura hiperrealista, eta ez zela perfekzio teknikoa gehien kezkatzen zuena, baizik eta gizakiaren, hainbeste erakartzen zuten bizitza anonimo horien arrastoa islatzeko gai izatea. 80ko hamarkadan, barnealdeetan ere hasi zen lanean. Ohol gainean egindako lanari ibilbide luzea gehitu behar zaio grabatzaile gisa.
Amaliaren lanari buruz, besteak beste, Camilo José Cela, Francisco Atalasea, Francisco Nieva, Juan Manuel Bonet eta Francisco Calvo Serraller-ek idatzi dute. Camilo José Celak Amalia Aviaz esan zuen Amalia absentzien margolaria zela, kronista garratza "bizitzan igaro zuen minaren arrasto garratz eta saihestezina markatuz"
2011ko martxoaren 30ean hil zen Madrilen.
Nazioarteko Erakunde Hidrografikoa
Nazioarteko Erakunde Hidrografikoa (International Hydrographic Organization edo IHO; Organisation hydrographique internationale edo OHI) hidrografia arloan aritzen den gobernu arteko erakundea da. 1921ean Nazioarteko Bulego Hidrografiko izenpean sortua, egungo izena 1970ekoa da eta Monakon du egoitza.
Hauek dira bere helburuak:
Janusz Kupcewicz
Janusz Kupcewicz (Gdańsk, 1955eko abenduaren 9a - ibidem, 2022ko uztailaren 4a) poloniar futbolaria izan zen.
Stomil Olsztyn, Arka Gdynia, Lech Poznań, AS Saint-Etienne, AE Larisa, Lechia Gdańsk eta Adanaspor taldeetan jokatu zuen. 20 partida jokatu zituen Poloniako futbol selekzio nazionalarekin eta bost gol sartu zituen. 1978 eta 1982ko Munduko Futbol Txapelketetan parte hartu zuen eta bigarrenean brontzezko domina lortu zuen.
Xingola urdina (Internet)
Xingola urdina 90eko hamarkadan Interneteko zentsuraren aurka nazioartean zabaldu zen ikur bat da, artean teknologia hori zabalkunde txikikoa zenean.
Islamiar Garapeneko Bankua
Islamiar Garapeneko Bankua (البنك الإسلامي للتنمية) islamiar banka erabiliz herrialdeen garapen ekonomikoa sustatzeaz arduratzen den erakundea da. 57 herrialde kide dira eta Saudi Arabiak finantzatzen du. Batzar Islamikoko Erakundearen ekimenari esker 1975ean sortua, Jeddahn du egoitza.
Erakundearen helburuak kapital sozialean parte hartzea eta produkzio-proiektuetarako eta enpresa-ekimenetarako maileguak ematea dira, bai eta herrialde kideei finantza-laguntza ematea ere. Islamiar Garapeneko Bankua herrialde kideen eta komunitate musulmanen garapen ekonomikoa eta gizarte-aurrerapena sustatzen saiatzen da kide ez diren herrialdeetan, bai eta elkarrekin ere, xariaren edo jurisprudentzia islamikoaren printzipioekin bat etorriz.
Teresa Duclós
Teresa Duclós (Sevilla, 1934) Andaluziako XX. mendeko eskola errealista espainiarreko margolaria da, bodegoietan eta paisaietan espezializatua. Erreferentziako proiektu kulturalak sustatzen ditu, hala nola La Pasarela galeria, 1965ean sortua.
Sevillako Urrezko Domina jaso zuen 2022an.
Biografia eta obra
Kataluniar jatorriko Teresa Duclós López 1934an jaio zen, Sevillako Casa Duclós izeneko etxean.
1949an Andaluziako hiriburuko Arte eta Lanbide Eskolan hasi zituen ikasketak. 1955 eta 1963 artean, bere belaunaldiko beste pintore batzuekin egin zuen topo; besteak beste, Carmen Laffón, Luis Gordillo, Paco Cortijo eta Jaime Burguilloekin. Sevillako Santa Isabel Arte Ederren Goi Eskolan, Granadarako beka lortu zuen.
1964an Sevillako Arte Ederren Zuzendaritza Nagusiaren Erakusketaren Grabatuko Lehen Saria lortu zuen. Hurrengo urtean, 1965ean, La Pasarela galeria sortu zuen, Carmen Laffón, Pepe Soto eta Enrique Roldánekin batera, eta erreferentziazko kultura-proiektuetako lehena izan zen. La Pasarelan bere lehen banakako erakusketa inauguratu zuen. 1967an "El Taller" ikastetxean aurkeztu zuen bere lana. Marrazketa-irakaslea izan zen, halaber, Irakaskuntza Ertaineko "Nuestra Señora de Valme" institutuetan, Dos Hermanas herrian, eta Sevillako "Martínez Montañés" institutuan.
Caja San Fernandoko Gizarte Ekintzak (2015etik, Cajasol Fundazioa) bere artelanen zati handi bat erosi zuen 2001ean. Sevillako Luis Cernuda Fundazioan, Daniel Vázquez Díaz de Nerva Arte Moderno eta Garaikideko Museoan (Huelva), Caja San Fernando Bilduman, Cáceresko Arte Garaikideko Museoan eta Espainiako Bankuaren eta Santander-en bildumetan dago ikusgai. 2021ean, Andaluziako Arte Garaikideko Zentroak atzera begirakoa eskaini zion.
Lorategiak, etxeetako barne-patioak, paisaiak eta, batez ere, bodegoiak dira Teresaren gai gogokoenak. "Baliteke, oharkabean, zoriontsu izan nintzen tokiak errepikatzea. Horrela bada, denbora desagertu egiten da koadro horietan...                                                                                                                     Teresa Duclós"2021eko martxoaren 18tik abuztuaren 29ra, bere obraren zati bat Sevillako Arte Garaikideko Andaluziako Zentroan erakutsi zen, artistari soilik eskainitako erakusketa batean, "Fragmentos de mundos" ("Munduen zatiak") izenburupean.
Basokonstrikzio
Fisiologia
Basokonstrikzioak odolaren igarotze-erresistentzia (erresistentzia baskularra) areagotu egiten du, eta, beraz, murriztu egiten du odol-fluxua kaltetutako hodian. Organismoak basokonstrikzioa eragiten du automatikoki, nerbio-sistema sinpatikoaren jarduera handitzean. Sistema horrek odol-hodiaren horman dagoen muskulu lisoaren uzkurdura sustatzen du eta estutzea eragiten du. Basokonstrikzioa ere gertatzen da basokonstriktoreak izeneko sendagai jakin batzuk erabiltzean, adrenalina, adibidez.
Kiichi Miyazawa
Alderdi Liberal Demokratikoko kidea izan zen eta berrogeita hamar urtez diputatua izan zen. Hainbat gobernutan Industria, Kanpo Arazo, Telekomunikazio, Nekazaritza eta Finantza ministroa izan zen.
1991ko azaroaren 5ean Toshiki Kaifu ordezkatu zuen lehen ministro karguan. Bakea mantentzeko misioetan japoniar soldaduak kanpora bidaltzea baimentzeko legea onartu zuen. Estatu Batuekin merkataritza akordio bat ere negoziatu zuen eta finantza erreformak sartu zituen.
1993ko abuztuan zentsura mozioa galdu zuen eta 38 urtez ALDren gobernua amaitu zuten Japonian.
Ateroesklerosi
Ateroesklerosia sindrome bat da, kalibre ertain eta lodiko arterien hormetako geruza intimoan substantzia lipidikoak gordetzeagatik eta iragazteagatik bereizten dena. Arteriosklerosiaren modurik ohikoena da.
Hanturazko erreakzioa eragiten du, eta hormako muskulu-zelula lisoen ugalketa eta migrazioa, argi arteriala estutuz doazenak. Loditze zehatzei ateroma-plaka esaten zaie.
Azagrako gaztelua
Azagrako gaztelua Nafarroa Garaiko Ebroko Erriberako Azagra udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Erdi Aroan, gaztelu honek eta haitzean induskatutako kobazulo batzuek babestu zuten Azagra. Haitzulo horiek babes-gordailu gisa erabiltzen ziren gerra gertatuz gero. Aro Modernoan abandonatua izan ondoren, 1920ko hamarkadan eraitsia izan zen, luizi arriskuagatik, egitura guztia herriaren gainera eroriz.
Historia
1265ean defentsa talde hau Semeno Peritz Azagraren ardurapean zegoen. Geroago, 1276an, Lope Gontzalitz Andosillak omenaldia egin zion Joana I.a erreginari, Imbert de Belpuchen eskuetan. 1280an, Ramiro Gil Lerin alkaide gisa agertzen da, eta 8 libera, 20 kahitze gari eta herriko labearen zerga jasotzen zituen. 1300. urte inguruan Remiru Martinitz Arroitz agertzen da, bere seme Gartzea Ramiritz Arroitz oinordekoa, 1321ean 6 libera eta 30 kahitzeko esleitu zizkiona. Merinoak 1357an jakinarazi zion harrerari Juan Fernández de Roses alkaidea gazteluan bizi zela bere konpainiekin, eta ikuskapen horiek aldizka egiten ziren, arduragabekeriarik gerta ez zedin. 1371n Jimeno Martínez de Medrano guardiak 8 libera eta 40 kajitze zituen. Karlos III.a Nobleak Diego Perez de Mirafuentesen (Mueseko kaparea) esku utzi zuen alkatetza 1387an.
1430ean, Gaztelaren aurkako gerra zela eta, Pedro Martinez Amatriain gaztelua defendatu zuen, Vianako Printzearen maisu-ostatua, 3 arma-gizonekin eta 10 baleztarirekin. Urte horretan bertan, Joan II.a erregeak herriari eman zion gotorlekua, primiziaren emaitzaz konpon zezaten. 1455ean García de Falces alkaidea zen.
Hiribildua eta gaztelua Piarres Azkoiengoak bahituran eman zizkien gaztelarrei, handik Nafarroari kalterik egingo ez ziotela bermatzeko eskatuz. Bestalde, kontraforua izanez gero, ahaleginak gaztelarrak bota beharko lituzkeela erabaki zen.
XVI. mendearen lehen urteetan, jaurerria Isabel Foixkoa andrearena zen, Piarres Azkoiengoaren alarguna, eta 1503-1505ean, aipatu andrearen albazeek gaztelua konpontzeko egindako gastuak kontuan hartu ziren. Lehenago, Leringo kondearena izan zen, eta Joanes III.a Nafarroakoak konfiskatu egin zion, Azkoiengo kondeari emateko, agramontar leial gisa. 1511n Alonso Azkoiengoa jauna, San Estebango kondea, jaurerriaren titularra zen. Fernando Katolikoak Nafarroa konkistatu zuenean, Erresumaren gotorlekuei buruzko isilpeko txosten batek Azagrako hiribildua eta Faltzesko markesaren dorre gotorra biltzen zituen.
Gazteluko dorre zaharra, defentsarako hormen aztarna batzuekin, hiribilduaren jabe izan zen 1874 arte, haitzaren luizi batean desagertu zen arte. Gazteluko sotoetan XIV. mendeko aulki bat eta beste objekturen bat aurkitu ziren, gaur egun Nafarroako Museoan kontserbatuta daudenak.
Roberto Urroz
Ibilbidea
''2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Raúl Iglesias
Raúl Iglesias Rodríguez (Pasaia, ) gipuzkoar futbolari ohia da, atezain moduan aritu zena.
Ibilbidea
''2015ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.''
Edmund Kean
Edmund Kean (1787ko martxoaren 17a - 1833ko maiatzaren 15a) aktore ingelesa izan zen, bere garaian historian egondako onena zela esaten zen. Urte askoan Keydell etxean bizi izan zen, Horndean.
Bere jardunean, Kean bere nortasun sendo eta zurrunbilotsura eta bat-bateko ahots- eta aurpegi-trantsizioetara jotzen zuen. Hala ere, ez zegoen inprobisaziorik interpretazioetan. Teknikoki kontu handiz planifikatuta zeuden, eta Oteloren interpretazioaz esan zen ezen, bere tonu eta erditonu aldaezinekin, atsedenaldi eta etenaldiekin, fortea eta pianoa, crescendo eta diminuendo, musika-partitura batetik irakurria izan zitekeela. Baina bere gaitasunak ere mugak zituen. Paper gaiztoetan gailentzen zen, baina porrot egiten zuen noblezia, bertutea, samurtasuna edo talentu komikoa eskatzen zuten haietan.
Mario Larrea
Mario Larrea Vargas (Gasteiz, 1978ko otsailaren 17a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Aurrelari gisa aritzen zen.
Hedda Hopper
Biografia
Bere aita harakina zen. 1915ean Hollywoodera joan zen eta Triangle Company-ren izar bihurtu zen. Dozenaka filmetan agertu zen, eta "Queen of the Quickies" izendatu zuten. 1936an irratsaio bat hasi zuen eta bi urte geroago egunkarietako zutabegile gisa hasi zen, Louella Parsonsen aurkari gisa. Bere azken filmetan bere burua antzeztu zuen batez ere, Hollywooden izan zuen eraginari omenaldi moduan. Bere semea Paul Drake ospetsu egin zen Perry Mason (1957) seriean.
Politika
Hopper errepublikano sutsua zen. 1944ko presidentetza-hauteskundeetan, adibidez, David O. Selznickek Dewey-Brickerren alde Los Angelesko Koliseoan antolatutako mitin masibo baten aurretik hitz egin zuen, bai eta Kaliforniako Earl Warren gobernadorea ere, geroago Deweyko presidentearen kide bihurtu zena 1948an, eta geroago Estatu Batuetan. Bilera 93.000 pertsona izan zen, Cecil B. DeMille zeremonia-maisua zela, eta Walt Disney hizlarietako bat zela. Beste parte-hartzaile hauek izan ziren: Ronald Reagan, Barbara Stanwyck, Ann Sonorthern, Ginger Rogers, Randolph Scott, Adolphe Menjou, Dick Powell, Gary Cooper, Edward Arnold eta William Bendix. Kanpainare emaitza ona izan arren, jarrera publikoa hartu zuten Hollywoodeko jende gehienak bat egin zuen Contr-Trumanen hautagaitzarekin.
Hopperrek irmo babestu zituen Jarduera Ez-Amerikarren Komitearen (HUAC) audientziak, eta Emakumeen Dibisioko gonbidatu eta hizlari izan zen San Frantziskon egin zen 1956ko Konbentzio Nazional Errepublikanoan, Eisenhower–Nixon hautagaitza berriz jartzeko.
Zerrenda beltza
Hopper izan zen Hollywoodeko zerrenda beltza sortzeko bultzatzailetako bat, eta 35 milioi irakurleak erabili zituen komunistak, homosexualak edo bizi modu ez egokiak zituztela susmatzen zituenak entretenimenduaren industrian suntsitzeko. Amerikako Idealak Zaintzeko Zinematografia Aliantzako kide liderra izan zen. 1944an sortu zen, eta Hollywooden ustezko komunistak desagerrarazteko helburua zuen. Hura Hollywoodeko estandar moralen zaindaritzat hartzen zen, eta zin egiten zuen atzamarra ekoizle bati erakustea baino ez zuela behar.
Hopperren biktimetako bat Dalton Trumbo gidoilaria izan zen. Azken urteetan zerrenda beltzean sartu zen. Kirk Douglas aktoreak Trumbo kontratatu zuenean Spartacus-erako gidoia idazteko (1960), Hopperrek bere zutabean salatu zuen filma: "[gidoia komunista batek idatzitako liburu batean oinarritzen da], eta pantaila-gidoia komunista batek idatzi zuen; beraz, ez joan ikustera". Filmak arrakasta kritiko eta finantzarioa izan zuen.
Basodilatazio
Fisiologia arloan, basodilatazioa, hodi-dilatazioa edo hodi-zabalkuntza odol-hodien (arteriak eta zainak) barne-diametroa handitzeak ahalbidetzen duen odol-fluxua handitzea da. Basodilatazioa eragiten duten substantziei hodi-zabaltzaileak esaten zaie. Basodilatazioaren aurkako fenomenoa basokonstrikzioa da.
Fisiologia
Odol-hodien horman dagoen muskulu lisoaren erlaxazioak eragiten du basodilatazioa. Erlaxazio horrek hodien argiaren erradioa handitzen du eta odol-fluxua handitzea ahalbidetzen du. Horma baskularreko muskulu leunak estimulu desberdinei erantzuten die, besteak beste, nerbio-sistema autonomoaren aferentziei, hantura-zelulek eta farmako ugarik sekretatutako substantziei.
Basodilatazioaren funtzio fisiologiko nagusia organo edo ehun batera iristen den odol-fluxua areagotzea da. Adibidez, garuneko arterien basodilatazioak garunera odola iristea areagotzen du eta arteria koronarioen basodilatazioak bihotzeko odol-fluxua areagotzen du. Basodilatazioaren ondorioz, odol-presioa murriztu daiteke, arterietan gertatzen denean.
Sililo-eter
Sililo-eterrak silizio-atomoa lotura kobalentez alkoxi talde bati duten lotuta dauden konposatu kimikoak dira. Egitura orokorra R1R2R3Si−O−R4 da non R4 alkilo edo arilo talde bat den. Sililo-eterrak eskuarki alkoholak babesteko usatzen dira sintesi organikoan. R1R2R3 taldeak askotarikoak izan daitezkeenez konbinazio asko antola daitezke babes-efektua egokia eragiteko.
Adibidea
Sililo-eterren funtzioa esplikatzeako tert-butildifeniloaren (TBDPS) kasua baliatuko dugu. Adibideko molekulak bost hidroxi talde ditu erreakziona dezaketenak. Horietako bat selektiboki babes daiteke ez erreakzionatzeko TBDPS baliatuz baldintza egokietan.
Abigail Hobbs
Abigail Hobbs (Vers, Essex, AEB, 1678 - ) 14 eta 16 urte bitarteko neska zen, eta 1692ko apirilaren 18an sorginkeriagatik atxilotu zuten, Giles Corey, Mary Warren eta Bridget Bishop-ekin batera. Salem herrixkan bizi aurretik, bera eta bere familia Hirigunean (Maine) bizi izan ziren, Massachusettseko Badiako probintziaren mugan, Wabanakien eraso asko izan ziren garai batean. William aitari eta Deliverance Hobbs amaordeari ere sorginkeria leporatu zieten.
Sorginkeria prozesua
Abigailek, 1692ko apiriletik ekainera bitartean, bertako magistratuen azterketa anizkoitzetan, sorginkeriak aitortu eta beste batzuk salatu zituen, John Proctor barne. Epaiketan, irailean, bere aurkako bi akusazioen errudun deklaratu zen, bata Mercy Lewis atxikitzeagatik eta bestea Deabruarekin hitzarmena egiteagatik. Bere azterketan, 1692ko apirilaren 20an, Abigail Hobbs-ek George Burroughs-i, Salemeko aurreko ministroari, sorgin izatea egotzi zion. Burroughs ministroa izendatu zutenean, komunitateko kide errespetatua, akusatuen hierarkia sozial handiagokoen aurkako salaketa asko agertu ziren.
William Phips gobernadoreak atsedenaldia eman zion Hobbs familiari 1693ko urtarrilean, William Stoughton epaile nagusiak exekuzio-agindua sinatu ondoren. Aitak Auzitegi Nagusiari eskatu zion familia kartzelaratzea kostatu zitzaion 40 librako gastuak ordain zitzala, baina Gorteak 1712an eman zizkion 10 libera esterlina onartzeko prest zegoela esan zuen. Bera izan zen Massachusettseko Gorte Nagusiak 1711ko urriaren 17an Itzultze Legean izendatutakoetako bat.
Aratz Igartzabal
Aratz Igartzabal Bidegain "Potto" (Gabiria, 1996) gipuzkoar bertsolaria da.
Luciana Aymar
Luciana Paula Aymar (Rosario, Argentina, 1977ko abuztuaren 10a) belar hockeyko kirolari erretiratua eta aktorea da.
Zortzi aldiz FIH Player of the Year Award saria jaso duen historiako jokalari bakarra da. 2010ean, Platinum Konex Award saria eman zioten, Argentinako azken hamarkadako hockey-jokalari onenari.
Biografia
Zazpi urte zituela hasi zen Rosarioko Club Atlético Fisherton-en jolasten, ondoren, Jockey Club de Rosariora mugitu zen. Gerora, Quilmes Atlético Club eta GEBA taldeentzat jokatu zuen, eta Liga Nazionala eta Torneo Metropolitanoa irabazi zituen. 1997an, Panamerikar Jokoetako Junior Txapelketa irabazi zuen, baita Hockeyko Munduko Junior Kopako brontzezko domina ere. 1998an, 16 urte zituela, Hockeyko Munduko Kopako laugarrena izan zen, Argentinako taldeko gazteena zelarik.
Nazioartean, Alemaniako Rot Weiss Köln eta Bartzelonako Real Club de Polon jokatu zuen.
1999ko Joko Panamerikarretatik nazioarteko hainbat txapelketa irabazi zituen, lau domina olinpiko eta txapeldunen sei trofeo barne. 2002 eta 2010eko Munduko Hockey Kopa irabazi zuen taldeko kide izan zen, eta azken hori bere jaioterrian, Rosarion, izan zen.
2008an, Hockeyko Nazioarteko Federazioak hockeyko legenda izendatu zuen.
Bera izan zen bere herrialdeko bandera-eramailea 2007ko Joko Panamerikarrak irekitzeko ekitaldian, Rio de Janeiron, Brasilen eta Londresko 2012ko Udako Joko Olinpikoetan, non 4 domina lortu zituen.