cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Italiaren bateratzea
1820-1823
Milanen ere, alderdi abertzale eta anti-austriar batek parte hartu zuen altxamenduetan, hauen inspiratzaileen artean Piero Maroncelli Forlìkoa aipa daiteke, Austriako Poliziak atxilotu zuena. Dokumentu konprometigarri batzuen aurkikuntzak, agintariei Federico Confalonierik ere parte hartu zuen matxinada zapaltzea ahalbidetu zien. Confalonie, matxinadak porrot egin eta berehala, Spielbergeko gotorlekuan giltzapetua, Maroncelli eta Silvio Pellico hilabete batzuk lehenagotik atxilotuta zeuden lekua. Ondorengo errepresioek erbestera bultzatu zituzten italiar abertzale asko, Antonio Panizzi kasu, atzerrian jarduten jarraitu zuena, propagandistikoki konprometituz eta Italiako arazoa konpontzeko interesa zuten atzerriko potentzietako pertsona ospetsuekin harremanak ezarriz.
Modena eta Reggioko dukerrian poliziak konspirazio ikazkin bat aurkitu zuen, honen errepresioa bederatzi heriotza zigorrekin amaitu zelarik: zazpi presok ihes egitea lortu zuten, eta, beraz, euren irudia zintzilikatu zuten; beste bati hamar urteko kartzela-zigorra ezarri zitzaion trukean, eta burua moztuta exekutatu zuten bakarra, Giuseppe Andreoli apaiza izan zen.
Matxinada liberalen garaia 1823ko irailaren amaieran amaitu zen, Espainian Cádiz errenditu ostean, Trocaderoko guduaren ondorioz, non Karlos Alberto Sardiniakoak ere parte hartu zuen. Gudu hori Luis XVIII.aren frantziar indarrek irabazi zuten eta Aliantza Santuak Espainian monarkia absolutua indarrez berrezartzeko zuen boterearen ondorioz. Hirurteko Liberalari Hamarkada Deitoragarria jarraitu zion Espainian.
1824-1847
Emilia-Romagnan, 1824an, Ravenako poliziaren zuzendari Domenico Matteucci Carbonarien konspirazio baten ondorioz hil ondoren, Agostino Rivarola kardinala erreprimitzera bidali zuten. Rivarolak 1825eko abuztuaren 31n epaiketa egin eta gizarte maila guztietako 514 pertsona zigor ezberdinetara kondenatu zituen. Ondoren, hiltzera kondenatutako zazpi lagunei zigorraren kommutazioa eta barkamena eman zitzaien beste askorentzat. Erroman, 1825ean, justizia pontifizioak masoneria zapaldu zuen, Angelo Targhini eta Leonida Montanari burua moztu zieten, behin baino gehiagotan damutzeko eskatu ondoren.
1828an matxinada berriak gertatu ziren Cilentoan, 1820an Bi Sizilietako Erresuman eman zen Konstituzioaren berrezartzea lortzeko. Matxinatuen saiakera tragikoki amaitu zen hogeita hamahiru heriotza-epaiekin, eta Boscoko herria kanoikadekin suntsitu zuen Del Carretto mariskalak. Modenako dukerrian, 1831ko otsailaren 3an, porrot egin zuen Ciro Menottiren altxamendu herrikoi bat saiatu zen: Menotti eta Vincenzo Borelli urkatuak izan ziren.
Emilia-Romagnan, 1831n, Italiako Probintzia Batuen estatu txikia erreprimitua izan zen 1831ko martxoaren 25ean Celleko guduan, Riminin. Gudu honetan tropa austriarrak lehen aldiz aurkitu ziren soilik italiarrez osatutako gudaroste bat. Aurreko egunetan Giuseppe Sercognani Pesaroo Guardia Nazionaleko komandanteak zuzendutako boluntario zutabea, Erromarantz zihoazela Probintzia Batuen gobernuaren izenean, Rietin garaitu zuten (1831ko martxoaren 8-11) aita santuen tropek. Altxamendu hauen ondorioz, Erroman zeuden europar potentzien ordezkariek 1831ko maiatzean Gregorio XVI.a aita santuari memorandum bat eman zioten, non Aita Santuari erreforma administratibo sakonak eskatzen zizkioten, 1831ko uztailaren 5eko ediktu baten bidez partzialki onartuak izan zirenak.
Giuseppe Mazzinik 1830an Ikazkinekin bat egin zuen. Berak zuzentzen zuen Giovine Italia («Italia Gaztea») zen, dudarik gabe, higikunderik garrantzitsuena; ideia liberal-errepublikarrak, sentimendu nazionala eta italiar errepublika bat sortzeko ideia konbinatzen zituen. Mazzinik ikazkinen sektarismoari uko egiten zion, behetik zetorren indar iraultzaile bat babestuz, masa herritarren eta herriaren parte-hartze zuzenean oinarritua. 1834an, Mazzinik antolatua eta Ramorinok landan zuzendua, Savoiaren inbasioak ez zuen matxinada errepublikarrik eragin Sardiniako Erresuman. Aldi berean, Genovan, Garibaldik Savoiatarren Armadaren matxinada bat antolatu zuen. Saiakera iraultzaile hauen porrotak, Garibaldiren ihesa eragin zuen, Savoiako poliziatik ihesi, Hego Amerikara erbesteratu zen.
1835eko martxoan Leopoldo Borboi-Bi Sizilietakoa Siziliako Erresumako teniente kargutik kendu zuten, bost urte lehenago Fernando II.a anaiak emandako kargua. Leopoldok uharteko liberalen adostasuna lortu zuen, eta, horregatik, Metternichtarren susmoak zituzten Orleanseko ondorengo batekin ezkonduko zenarena, bere botereak handitzeko saiakera gisa. 1837ko uztailaren 12an, koleraz kutsatutako itsasontzi bat portura iristeari buruzko zurrumurru kontrolatugabeen ondorioz, Messinan matxinada piztu zen, egun gutxiren buruan, 1812ko Konstituzioa berrezartzea eskatzen zuten Catania eta Siracusako matxinadek jarraituta; Siziliako altxamendu hauek Del Carrettok erreprimitu zituen eta abertzale askoren fusilamenduarekin amaitu ziren. Hil bereko 23an, Abruzzo ko Pennen altxatu ziren, Domenico de Caesarisen buruzagitzapean; matxinada Tanfano Koronelak erreprimitu zuen eta zortzi errebelderen fusilamenduarekin amaitu zen. Tanfano lau urte beranduago hil zuten, L'Aquilan, 1841eko irailaren 8an, borboitarren aurkako altxamenduan, beste hiru matxinatu ere fusilatu zituzten egun berean.
Florentzian, 1844ko azaroaren 28an, Toskanako Dukerri Handiaren, Modena eta Reggioko Dukerriaren eta Parmako eta Piacenzako Dukerriaren gobernuek Florentziako Ituna sinatu zuten, 1815ean Vienako Kongresuak Lunigiana eta Garfagnanako hiru estatuen artean aurreikusitako lurralde aldaketa txikiei buruzkoa. Kronologikoki, italiar populazioak, kontsulta plebiszitariorik gabe, Vienako akordioen arabera erabakitako subiranotasun aldaketa baten menpe egon ziren azken aldia da.
1845eko irailean Pietro Renzik, ehun bat abertzalerekin, Rimini okupatu zuen, gainontzeko Romagnan matxinada pizteko itxaropenarekin, altxamenduek ez zuten nahi bezalako eraginik izan, eta matxinada aita santuaren mertzenario eta boluntarioek ezabatu zuten; altxamendu hauetan zehar Luigi Carlo Farinik, garai hartan Luccan erbesteratua, "Di Rimini Principi Manifestua" idatzi zuen :
Lehen eleberri abertzaleak
1827an, italiar eleberri historiko baten lehen adibidearen lehen edizio inprimatua argitaratu zen: I promessi sposi, Lombardian girotua espainiar dominazioan. Risorgimentoaren garaian eleberri honi buruz egindako interpretazioaren arabera, Manzonik Milango espainiar desgobernuaren garai historikoa aukeratu zuen austriar domeinuaren Italiako iparraldeko gobernu zapaltzaile bera aipatzeko asmoz. Beste literatur kritikari batzuek, aldiz, Manzonik deskribatu nahi zuena garai guztietako gizarte italiarra zela uste dute, denboran zehar mantendu diren akats guztiekin. Ziur dagoena da eleberri hau idaztean Alessandro Manzonik 1840ko edizioarekin osatu zuen ikerketa linguistikoa hasi zuela batasun politikoaren funtsezko oinarri gisa hizkuntza nazional bat definitzeko.
1832an Turinen Silvio Pellicoren autobiografia argitaratu zen, Le mie prigioni (Nire kartzelak), Austriako Spielberg gotorlekuko presondegi gogorreko preso politikoen bizi-baldintza gogorren deskribapenarekin: garai hartako irakurleentzako pasarterik hunkigarrienen artean, Maroncelliren hanka baten anputazioa. Liburuak oihartzun handia izan zuen, bai Italian, bai Europako aretoetan, eta austriarren aurkako sentimenduak areagotu zituen italiar abertzaleengan. 1849an, Metternichek esan zuen liburuak galdutako gudu bat baino gehiago kaltetu zuela Austria. Hurrengo urtean, 1833an, Ettore Fieramosca o la disfida di Barletta argitaratu zuen Massimo d'Azegliok italiarren abertzaletasuna pizteko Erdi Aroko gertakari historiko bati berrekin ziona.
1848ko Konferentzia Zientifikoa
Toscanako Dukerri Handiaren erregimen "liberalak", Zientziaren Aurrerapenerako Italiako Elkartearen sorrera ahalbidetu zuen, 1839an Pisan sortu zen elkartea. Honek, "Italiar zientzialarien lehen biltzarra" (1839) antolatu zuen, eta bertan penintsulako zenbait estatutako ikerlariak egon ziren: "Italiarren" ezaugarri komunaren pean bildutako zientzia-gizonen lehen bilera publikoa. Kongresuak, urtero, estatu ezberdinetan jarraitu zuten: Turin, Florentzia, Padua, Lucca, Milan, Napoli (hnadiena izan zena, 1600 partehartzaile ingururekin), Genoa eta, azkenik, 1847an, Venezia; hurrengo urteko matxinada altxamenduek eta, ondorioz, erregimenen gogortzeak, ondorengo biltzarrak eragotzi zituzten Florentzian 1861ean ospatu zen biltzarrera arte.
Bere eduki zientifikoaz gain, kongresu hauei esker, sortzen ari zen Italiako klase intelektual berrian ideiak trukatu eta konparazioak egin ahal izan ziren, eta Italiako ekitaldiak eztabaidatzeko aukera gisa ere ikusi ziren, hala nola, merkataritzaren liberalizazioa, aduana-liga baten beharra, trenbideen eraikuntza, eta, modernitate ekonomiko eta estrukturaleko proiektu hauen azpian, bateratze politikoaren funtsezko beharra azaleratuz.
Erreformen biurtekoa
Erreformen biurtekoa deiturikoan (1846-1848), Mazziniren altxamendu iraultzaileen porrotaren ondoren, liberal moderatuen proiektu politikoak indarrean jarri ziren, horien artean Massimo d'Azeglio, Vincenzo Gioberti eta Cesare Balbo "Italiaren itxaropenekin", batez ere merkatu bateratu baten beharra sumatuz Italiako garapen ekonomiko lehiakorrerako funtsezko premisa bezala. Bide horretan Carlo Cattaneok egindako gisako programak garatu zituzten, etorkizuneko italiar bateratze zentralizatu edo federatibo baten bidean. Honela jaio zen mugimendu neoguelfoa, iritzi publikoan arrakasta handia izan zuena. 1846ko ekainaren 16an, Pio IX.a "liberaltzat" jotzen den Aita Santua aukeratu zuten eta, uztailaren 17an, liberalen nahien arabera, aita santu berriak amnistia bat eman zien presoei, neo-guelfoen aldekoen eta italiar abertzale askoren itxaropenak elikatuz, pentsatzen baitzuten aita-santuak nazio independentziari babesa emango ziola.
Berrikuntza hauen bultzadarekin, Italiako estatu askok hainbat erreforma modernizatzaile egin zituzten: Toskanako Dukerri Handian prentsa askatasuna zabaldu zen eta guardia zibiko bat sortu zen, Sardiniako Erresuman erreformak egon ziren sistema judizialaren zentzu liberalean. D'Azegliok, 1846an, aurreko urteko Riminiko altxamenduen adibideari jarraituz, Degli ultimi casi di Romagna (Romagnaren azken kasuetatik) idatzi zuen, non italiar unitarioa izan zitekeen etorkizun bat aurreikusten zuen, eta, hurrengo urtean, Luigi Settembrinik eztabaida politikoan parte hartu zuen, modu anonimoan,Protesta del popolo delle Due Sicilie panfletoa argitaratuz. Bi lan hauek penintsularen mugak gainditu zituzten erresonantzia bat izan zuten, Europako estatu ezberdinen iritzi publikoetan italiar batasunaren gaia indartzen lagunduz.
1847an, Pio IX.ak, Piamonteko Erresumari eta Toskanako Dukerri Handiari, merkantzien zirkulazioa sustatzeko "Aduanen Liga" batean batzea proposatzeko erabakia hartu zuen. Ekimena 1847ko azaroaren 3an asmo akordio bat sinatu ondoren gelditu zen, Modenako dukerria tartean sartzeko saiakera batean. Baian 1848ko matxinadaren hasierak, proiektua behin betiko amaitu zuen.
Urte berean, Menton eta Roccabruna hiriak Grimaldi familiaren gobernuaren aurka matxinatu ziren, eta Menton eta Roccabruna Hiri Libreen batasuna eratu zuten. Olebiszitu baten ondoren, 1849an, une horretan Sardiniako Erresumaren zati zen Nizako konderriarekin elkartu ziren bi hiriak.
1847ko abenduan, Italiako hiri batzuetan, tartean Erroman, Balillaren keinuaren 101. urteurrena ospatu zen, Austriaren aurkako enfasi handiarekin, eta bertatik jaio zen Genovako matxinada austriarren aurka. Genovako Oregina auzoan ospatu zen manifestaziorako, Michele Novaro musikariak, Goffredo Mameli abertzale eta poetaren testua hartuta, Il Canto degli Italiani ereserkia konposatu zuen, "Fratelli d 'Italia" bezala ezagunagoa, lehen bertsotik hartutako izenburua, laster ezagun egin zena, eta, italiar abertzaleek ereserki gisa joz, mende baten ondoren ereserki bihurtu zena. Cavour eta Cesare Balbok, 1847ko abenduaren 15ean, Il Risorgimento aldizkariaren lehen alea argitaratu zuten, hurrengo urtarrilean, Piamonten konstituzioa iristea espero zen artikulu bat zuena.
Herriaren Udaberritik Lehen Independentzia Gerrara
1847-1848 urteetan, "Herrien Udaberria" deiturikoan, mugimendu iraultzaile batzuen garapena ikusi zen Europa osoan.Domenico Romeok 1847ko irailaren 2an antolatutako matxinada bat Reggio Calabrian lehertu zen. Gerace barrutian behin-behineko gobernu bat ezarri zen, aginte militarrarekin. Matxinada hau ere, herritarren parte-hartzerik ezagatik eta aginte militarraren desartikulazioagatik, Borboien armadaren errepresio armatuarekin eta sustatzaileen fusilamenduarekin amaitu zen; borboien hiri zaindariek, Romeoren gorpuari burua moztu zioten, eta bere burua, ohartarazpen bezala erakutsi zen.
1848an, Siziliako lehen altxamenduak gertatu ziren, berehala, Cilento eta Napolikoak atzetik zituztela, Europan, otsailaren 23an Frantzian eztanda egin zuten istiluak ondoren, otsailaren 28an Badengo estatuan, Alemaniako Estatu guztietara azkar hedatu zen matxinada hasi zuena eta martxoaren 13an Austriara iritsi zena, martxoaren 15ean Hungaria altxatu zen, martxoaren 28an Polonia.
Konstituzioen kontzesioak
1848ko urtarrilaren 12ko Siziliako matxinadak oihartzuna izan zuen penintsulan. Urte bereko urtarrilaren 17an Cilenton matxinada bat piztu zen. Napoliko altxamenduen ondorengo hedapenak erregea behartu zuen 1830eko Frantziakoaren antzeko konstituzio bat aldarrikatzera, 1848ko otsailaren 11n. Italiako gainontzeko subiranoek azkar jarraitu behar izan zuten Fernando II.aren eredua: Leopoldo II.a Toskanakoak Estatutua eman zuen otsailaren 17an, ondoren martxoaren 4an Karlos Albertok Estatutu Albertinoa aldarrikatu zuen eta martxoaren 14an Aita Santuaren Estatuaren txanda izan zen. Apirilaren 1ean, Siziliako Parlamentuak, Palermon bilduta, honako hau dekretatu zuen: Botere Exekutiboak Nazioaren izenean Italiako gainerako estatuak deklaratzea, Siziliak, jada aske eta independente, Italiako batasun eta federazioaren parte izan nahi duela, eta hiru bandera nazional Erromara, Piemontera eta Toscanara bidaltzea, honako leloarekin: [Italiako Estatuaren izenean] Sizilia Independentea eta Italiarra. Apirilaren 13an, Siziliako Parlamentuak Siziliaren independentzia aldarrikatu zuen, ebazpen berri batekin :
Fernando II.ak Konstituzioa kendu
Fernando II.ak, Napolin konstituzioa eman eta hilabete gutxira, ganberak desegin zituen, absolutismoa maiatzaren 15ean berrezarriz. Egun horretan, parlamentu berriaren lehen saioa egin behar zen aukeratutako kideekin. Honek, liberalen matxinada eragin zuen erresumako eremu ezberdinetan eta Napolin, Via Toledon, non abertzaleek barrikadak altxatu zituzten, kanoiei aurre egiteko. Matxinada napolitarra odolez erreprimitua izan zen, Suitzako tropa mertzenarioekin. 500 hildako izan ziren abertzaleen artean, horien artean Luigi La Vista de Basilicata idazlea eta Angelo Santilli filosofoa zeuden, 22 eta 25 urterekin hil zirenak hurrenez hurren. Egun berean, Fernando II.ak, Austriaren aurkako borrokari laguntzeko, Italia iparraldera bidalitako tropak Napolira itzultzea agindu zuen. Guglielmo Pepe eta berak gidatzen zituen tropetako batzuek ez zuten agindua bete eta San Markoko Errepublika babestera joan ziren.
Lehen Independentzia Gerra
Italian, 1848an, Sardiniako Erresumak Italiako batasunaren sustatzaile izateko hartutako erabakiak markatu zuen nagusiki, mugimendu iraultzailearen eta mazziniarren ekintzari aurrea hartuz, bere bultzada subertsiboari eta bateratze prozesuan protagonista izateko aukerari beldur eginez. Norabide honetako lehen urratsa, Austriaren aurkako Lehen Independentzia Gerra izan zen, Paduako austriarren aurkako matxinada garaileen ondoren lehertu zena otsailaren 8an, Milanen martxoaren 18an Milango bost egunekin eta Venezian martxoaren 22an.1848ko martxoaren 18tik 22ra altxamendua gertatu zen Milanen. Altxamenduak arrakasta izan zuen eta Radetzkyren indarrak hiritik kanporatzea lortu zuten, Italiako beste gune batzuetako laguntza eskuratuz.
Gerra bera hiru fasetan banatu zen: lehen kanpaina militarra (1848ko martxoaren 23tik abuztuaren 9ra) Aita Santuen Estatuen eta Bi Sizilietako Erresumaren laguntzarekin hasi zena. Azken bi estatuak laster erretiratu ziren gatazkatik, baina euren soldadu gehienek Austriaren aurka borrokatzea erabaki zuten Piemonteko armadarekin, Italiako beste boluntario batzuekin batera, Giuseppe Garibaldi eta Erromatar Unibertsitate Batailoian bildutako gazteak kasu. Orduan, armistizio bat, aita santuaren legazioak okupatzeko saiakera austriar bat eta bigarren kanpaina militar bat egon ziren (1849ko martxoaren 20tik 24ra).
Custozako guduan eta Novarako guduan izandako porroten ondoren Karlos Albertok burutu eta behin betiko galdu zuen gerra. Lurraldeari begiratuta, status quo ante delakora itzultze nabarmen batekin amaitu zen. Karlos Albertok abdikatu zuen Viktor Emanuel II.a tronura igoz. Honek, gainontzeko italiar gobernariek ez bezala, bere aitak emandako Albertino Estatutua ez zuen erretiratu. Bere erresuma, bandera nazional bezala hirukolorea mantentzen zuen italiar estatu preunitario bakarra, italiar penintsulako estatu konstituzional bakarra zen, erakunde ordezkatzaileekin, non, erregearen autoritatea, ganbera biko parlamentu batekin, hautazko diputatu ganbera batekin eta erregetzak izendatutako senatu batekin orekatzen zen.
Le Tréport
Le Tréport Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Italiaren bateratzea
Lehen Independentzia Gerra
Altxamenduek, Fernando I.a Austriakoa, bere iloba Frantzisko Joseren alde abdikatzera ere bultzatu zuten, 1848ko abenduaren 2an enperadore bihurtu zena. 1848an tronua hartu zuten bi erregeek Risorgimentoko gertaera segida guztiak aurka jarri zituzten.
Le Tréport
Biztanleria
2007an Le Tréport udalerrian erroldatutako biztanleak 5.728 ziren. Familiak 2.481 ziren, horien artean 883 pertsona bakarrekoak ziren (372 bakarrik bizi ziren gizonak eta 511 bakarrik bizi ziren emakumeak), 655 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 684 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 259 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Italiaren bateratzea
Erromako Errepublika
Austriarekiko gatazka honetan zehar, denbora laburreko eta azken emaitza positiborik gabeko esperientzia errepublikar batzuek garrantzi handia hartu zuten. 1849ko otsailetik uztailera, Erromako Errepublika sortu zen, Pio IX.a hiritik ihes egin eta Fernando II.a Borboikoaren gonbidatu bezala Gaetako gotorlekuan babestu ostean. Erromako gobernua Giuseppe Mazzini, Aurelio Saffi eta Carlo Armelliniren triunbiratuak hartu zuen. Erromako Errepublika, jada aita santuaren lur guztiak hartzen zituena, Ancona setiatu zuten austriarren esku-hartze militarrekin desegin zen, bertan 1849ko ekainaren 21ean itsasoko eta lurreko setio gogor baten ondoren sartuz. Garibaldik bere boluntarioekin alferrik defendatu zuen Erroma eraso zuten frantziarrengandik, nazioaren batasunerako irtenbide neoguelifiko baten ikuspegia deuseztatuz.
Le Tréport
Etxebizitza
2007an 4.056 etxebizitza zeuden, 2.546 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 1.103 bigarren erresidentzia ziren eta 407 hutsik zeuden. 2.110 etxeak ziren eta 1.913 apartamentuak ziren. 2.546 etxebizitza nagusietatik 1.110 bere jabearen bizilekua ziren, 1.381 alokairuan okupaturik zeuden eta 55 doan lagata zeuden; 87 etxek gela bat zuten, 364 etxek bi zituzten, 702 etxek hiru zituzten, 744 etxek lau zituzten eta 648 etxek bost zituzten. 1.104 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.318 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 459 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Italiaren bateratzea
San Markoko Errepublika
Veneto ere altxatu egin zen: 1848ko otsailaren 8an, ikasleen bat-bateko matxinada bat lehertu zen Paduan, egun batez bi ikasle eta bost soldadu austriar hil ondoren erreprimitua izan zena, dozenaka zauritu zirelarik. Hurrengo hilabetean Venezian, 1848ko martxoaren 17an hasi zen matxinada batekin, San Markoko Errepublika jaio zen, hiriaren askatasuna aldi baterako berrezarri zuena. Apirilean, Lombardiar Boluntarioen Kidegoak, arrakastarik gabe, Trentinoren inbasioa saiatu zuen, Garda lakuaren iparraldera pasatuz. Cadoren, bi hilabetez, Pietro Fortunato Calvik zuzendutako boluntario gudaroste txiki batek Austriako gudarosteen sarrera blokeatu zuen. Veneziak, setio luze bati eutsi zion, borroka gogor baten ondoren, 1849ko abuztuaren 27an, Venetoren gaineko domeinua berrezarri zuen austriar esku-hartze militarraren ondorioz kapitulatu zuen arte. Urriaren 14an, zazpi hilabeteko setioaren ondoren, Osoppo hiriak amore eman zuen.
Le Tréport
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.677 ziren, horien artean 2.478 aktiboak ziren eta 1.199 inaktiboak ziren. 2.478 pertsona aktiboetatik 2.018 lanean zeuden (1.161 gizon eta 857 emakume) eta 460 langabezian zeuden (221 gizon eta 239 emakume). 1.199 pertsona inaktiboetatik 370 erretiraturik zeuden, 263 ikasten zeuden eta 566 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Le Tréport udalerrian 2.530 unitate fiskal zeuden, 5.449,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.398 euro zen.
Italiaren bateratzea
San Markoko Errepublika
Austriaren menpeko lombardiar lurraldeetan ere tokiko altxamendu txikiak lehertu ziren: Salascoko Armistizioaren ondoren, 1848ko urrian, Val d'Intelvin altxamenduak egon ziren, eta 1849an, liskarrak berriz hasi ziren, Comon.
Piemonteko azken porrotaren ondoren, 1849an, "Bresciako hamar egunen" pasartea gertatu zen. 1849ko martxoaren amaierara arte, hamar egunez, Novarako guduan irabazi ondoren, lombardiar landazabala berriz okupatu zuten austriar tropei aurre egin zien hiriak. Borrokaren amaieran, Bresciak Austriako tropen arpilaketa jasa zuen.
Le Tréport
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 275 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 11 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 94 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 garraio enpresak ziren, 62 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 9 finantziazio enpresak ziren, 9 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 31 administrazio publikoko enpresak ziren eta 16 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Italiaren bateratzea
Toscanako Errepublika
Egoera horretan, 1849ko otsailaren 15ean Toscanako Errepublika aldarrikatu zen. Francesco Domenico Guerrazzi, Giuseppe Montanelli eta Giuseppe Mazzoni hirukoteak zuzendu zuen. 1849ko maiatzean austriar indar militarren inbasio batek ordena berrezarri zuen, Leopoldo II.a Duke Handiari bere kargua itzuliz. Bidean, Livorno setiatu eta arpilatu zuten.
Le Tréport
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 86 zerbitzu publikoetatik, 1 poliziaren kaserna zen, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa, 1 lan bilaketa bulegoa, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 4 banku bulegoak, 2 funerariak, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 2 autoeskolak, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 zurgina, 6 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 6 ile apaindegiak, 48 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak, 2 tintoreriak eta 2 apaindegiak.
Italiaren bateratzea
Siziliako Erresuma
Siziliako Parlamentuak Siziliako Erresuma berrezarri zuen, bere independentzia aldarrikatu zuen eta, 1848ko ekainaren 10ean, 1812an lortutakoaren antzeko konstituzio bat jaulki zuen, monarkia konstituzional berri baten sorrera eta borboitarraren gainbehera deitoratuz. 1849ko maiatzaren 14an Carlo Filangierik Palermo hartu ondoren, Borboitarren armadak Erresuma militarki birkonkistatu zuen. Messinaren birkonkistarako bonbardaketa bortitzen ondorioz Fernando II.ari "Bonben Errege" (Il Re Bomba) ezizena jarri zioten, historiografia klasikoan gogorarazten zaiona.
Le Tréport
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 56 establezimendu komertzialetatik, 8 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 6 okindegiak, 5 harategiak, 12 arraindegiak, 2 liburu dendak, 11 arropa dendak, 3 etxerako tresna dendak, 4 kirol-dendak, 1 drogeria zen, 1 bitxi-denda zen eta 3 lore-dendak ziren.
Italiaren bateratzea
Errepresioa
1848ko Europako altxamendu guztiak bi urteko epean erreprimituak izan ziren, berrezarkuntzaren eskemen arabera, Frantzian izan ezik, non Frantziako Bigarren Errepublikak Luis Felipe Borboi Orleanskoaren monarkia Luis Napoleonek ordezkatu zuen, lau urteren ondoren, Napoleon III.a Frantziarren Enperadore bihurtu zena. Frantziako gertakariek, Vienako Kongresutik Europan zegoen oreka politikoaren amaiera eragin zuten, estatuen arteko aliantzak aldatuz eta Italiako arazoetan eraginez, napolitar erbesteratuak, Joachim Muraten bigarren semea zen Lucien Murat Napoliko tronuan kokatzea planifikatzera ere bultzatuz. Pio IX.aren politika aldaketak, hasiera batean italiar abertzaleek goraipatu zutena, garaiezina bihurtu zen. Napoleon III.ak Erromara bidalitako tropen ekintza militarrarekin Frantziaren eragin politikoa handitu zen italiar penintsulan, ahuldua zegoen austriarraren kontrara.
Scurelle
Scurelle Italiako udalerri bat da. Trentoko probintzia autonomoan kokatuta dago, Trentino-Adige Garaia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Italiaren bateratzea
Errepresioa
Abertzale asko exekutatuak izan ziren, beste batzuk erbesteratu egin ziren, azken hauetako batzuk Piemonten asiloa aurkitu zuten, Carlo Cattaneo bizitza osorako erbesteratu zen Luganon, Suitzan, 1848an Konstituzio Konfederalaz hornitu zen herrialdea Mazzini Suitzan hasieran, eta ondoren Londresera joan zen. Londres erbesteratuentzako gune garrantzitsu bihurtu zen. Giuseppe Montanelli Parisera joan zen, Ruggero Settimo Maltan eta Garibaldik, bidaia labur baten ondoren, Amerikan amaitu zuen, Antonio Meuccik gonbidatuta 1849an. Napolin, Luigi Settembrini, Silvio Spaventa eta Carlo Poerio atxilotu, epaitu eta hiltzera kondenatu zituzten, kartzelara kommutatutako epai batekin, Settembrinik berak zuzendutako Unità Italiana elkarte sekretuko kide izatea egotzita. Francesco De Sanctis, 1848ko azaroko altxamenduetan bere ikasle batzuekin parte hartzeagatik irakaskuntzatik baztertua izan zena, 1850ean atxilotu eta Napolin espetxeratu zuten Castel dell'Ovoko espetxean. Bertan 1853ra arte egon zen, Borboiek Erresumatik bota eta Ameriketara bidali zuten arte; bidean, Maltan gelditzea eta, ondoren, Turinen babestea lortu zuen.
1849ko maiatzean austriarrek Ferrara eta Bolonia okupatu zituzten, non goarnizio bat mantendu zuten; urte bereko abuztuan Ugo Bassi eta Giovanni Livraghi fusilatu zituzten. Austriar errepresioak, hiru urte beranduago, Mantua inguruan jarraitu zuen, Belfioreko Martiriak izeneko gertakariekin.
Scurelle
Mugakideak
Scurellek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Le Tréport
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Le Tréport udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Italiaren bateratzea
Errepresioa
1851n, Frantzisko Josef enperadoreak Lombardia-Veneziako bi hiriburuak bisitatu zituen (irailaren 21ean Milanen, Comon eta Monzan ), bere bidaiaren aurretik Josef Radetzky gobernadore nagusiaren bi aldarrikapen izan ziren (1851ko otsailaren 21a eta uztailaren 19a), urte bat eta bost urte arteko espetxealdi irmoa dekretatu zutenak idatzi "iraultzaileak" zituztenentzat. Honela, italiar nobleziak eta herriak Habsburgotarren erregimenera hurbiltzearen espero ziren propaganda efektuek porrot egin zuten. Bisita inperiala hotz-hotzean hartu zuten, honela, austriar ekintza errepresiboaren azentuazio handiagoa eraginez.
Mazziniren ekintzak
Porrotaren ondorengo hamar urteetan ("prestaketaren hamarkada" deiturikoa), Mazziniren mugimendu errepublikanoak bere indarra berreskuratu zuen, neoguelfoen programa federalistaren porrotak ere lagunduta: hainbat hiritan Tiro Elkarte Nazionalak sortu ziren, karabina erabiltzeko gaitasuna sustatzeko helburu faltsuarekin eratutako elkarte patriotikoak.
Le Tréport
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 haur-eskola eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen. Le Tréport udalerrian1 Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eta 1lizeo teknologikoaBigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 437 ikasle zeuden eta lizeo teknologikoetan 222.
Italiaren bateratzea
Mazziniren ekintzak
1849-1859ko hamarkadan Mazziniarrek matxinada batzuk sustatu zituzten, guztiek porrot egin zutelarik. Italiako eta Europako iritzi publikoa gehien aztoratu zutenak hauek izan ziren: Mantuan Belfioreko martirien exekuzio nagusia (1852), aurreko urteetan Lombardia-Veneziako Erresuman gertatu ziren matxinaden aurkako Austriako errepresioaren amaiera odoltsua eta Sapriren espedizio zorigaiztokoa (1857). Espedizioaren helburua "etsenplua ematea" zen, eta Carlo Pisacane eta bere 23 lagunen heriotzarekin amaitu zen, nekazariek eta askatutako beste abertzale batzuek sarraskituta. Italiar burgesia, 1853ko otsailaren 6ko Milango matxinadarekin ere oso txundituta geratu zen, Mazziniren izpirituarekin egin zena, hau da, herritarren parte hartze espontaneoan eta baita Austriako armadako soldadu hungariarren matxinadan ere fidatuz; odol jario handiarekin, porrot egin zuen. Matxinoek, inspirazio politiko sozialistako langileak, prestaketa falta eta azaleko antolaketa nabarmena bazuten ere, mazziniarrak izan ziren, marxismoarekin kontraste ideologiko handia zutenak, porrot egiten lagundu zutenak, agindutako armak ez bidaltzeagatik eta matxinadaren unean pasibo egoteagatik. Daga eta aiztoz armaturiko gizon mordo bat prestaketarik gabe zeuden hondamenaren aurrean, beren ideal aberkoi eta sozialisten izenean. Karl Marxek honela idatzi zuen gertakari horren inguruan :
Parman, 1854ko martxoaren 26an, Karlos III.a Parmakoa hil zuen Antonio Carra anarkistak, Mazzinirekin bat egiten zuena. Bi urte beranduago, Napolin, 1856an, Fernando II.a erregea hiltzeko saiakerak huts egin ondoren, Agesilao Milano kalabriarra hiltzera kondenatua izan zen. Urte horretan bertan, Sizilian, Mezzojuso inguruan, Francesco Crispik antolatutako eta Francesco Bentivegnak eta Salvatore Spinuzzak zuzendutako matxinada bat hasi zen.
Mugimendu mazziniarraren krisiak, Cavourrekin balizko akordioan, 1857an Piemonten Daniele Manin eta Giuseppe La Farina Saboiako Erresuman erbesteratuek, bertan egun argiz eta beste italiar estatuetan klandestititatean, Sardiniako Erresumaren inguruan eratzen ari zen mugimendu unitarioaren alde jarduten zuen Italiako Elkarte Nazionala sortzea erraztu zuen.
Le Tréport
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Italiaren bateratzea
Cavourren realpolitika
1850ean Camillo Benso Cavourreko kondea Piemonteko gobernuan sartu zen: lehenik Merkataritza eta Nekazaritza ministro, ondoren Ogasun eta Itsas ministro; azkenik, 1852ko azaroaren 4an Lehen Ministro bihurtu zen, zentro-eskuineko eta zentro-ezkerreko indarren arteko akordio bati esker. Hasiera-hasieratik, Merkataritzako ministro gisa, Europako nazioekin hainbat akordio egiteko ekintzari ekin zion, Greziarekin, hiri hanseatikoekin, Alemaniako Aduana Batasunarekin, Suitzarekin eta Herbehereekin merkataritza-akordioak amaituz, eta Europako potentziekin harremanak sakondu zituen. 1852ko udan bidaiatu zuen eta Londresen Malmesbury, Palmerston, Clarendon, Disraeli, Cobden, Lansdowne eta Gladstonekin bildu zen eta Parisen Luis Napoleon presidentearekin eta Frantziako atzerri ministroarekin. Hurrengo urtean Ludwig von Rochonek realpolitik kontzeptua sartu zuen Grundsätze der Realpolitik saiakerarekin, Cavourren ekintza adibidetzat hartuz, "Jatorrizko operazio nazional handi baterako" oinarria prestatu zuena.
Cavourren menpean, katoliko intrantsigenteen eta Sardiniako Erresumaren arteko desadostasunak areagotu egin ziren, itzulerarik gabeko puntu batera iritsiz Viktor Emanuel II.a erregearen eta aita santuaren eskumikuarekin. Cavour eta bere gobernuko ministro guztiak eskumikatu zituzten Calabriako Krisiaren ondoren (1855), komentuei buruzko legea onartzearekin eta eskeko ordenak ezabatzearekin amaitu ostean.
Hamarkadaren amaieran, Italiako eta atzerriko iritzi publikoak jakin zuen Edgardo Mortararen kasua Estatu Pontifizioan: jaio eta urtebetera, haur judu bat bataiatu zuten gurasoen ezagutzarik gabe, bere zaintzaileak hiltzeko arriskuan zegoela ziurtatu zuelako; eta, Estatu Pontifizioaren legeen arabera, familia judu batek ezin zuenez kristau bat hazi bere semea izan arren, sei urte zituela euren gurasoei kendu zioten kristau haz zezaten. Europan zabaldu ziren kritikak eta polemikak kaltegarriak izan ziren Elizaren nazioarteko harremanetarako, eta, gertaera hau, Cavour eta Alderdi Liberalarentzat Napoleon III.a aliatuarengan eragiteko aukera garrantzitsu bat izan zen, zailtasunak zituzten frantziar katolikoen laguntzarekin, Eliza eta Estatua banatzearen inguruan.
1856ko azaroan, Frantzisko Josef enperadoreak, bere emaztearekin, bisita bat egin nahi izan zuen Lombardia-Venezia austriar domeinuetara, Triestetik abiatuz eta Venezian, Paduan, Vicenzan, Veronan, Brescian eta, azkenik, Milanen geratuz, herritarrek Austriarekiko zuten sinpatia pizteko asmoz. Bidaiak, 1857ko martxoan amaitu zena, ez zuen bere helburua lortu: preso politikoentzako amnistia bat eman eta Radetzkyren ordez Gyulai jarri arren, toki guztietan, bikote inperiala mespretxatu eta ospakizunetan ez parte hartzeko adierazpenak egon ziren, eta Saboiako ordezkaritzarik ez zen bidali gertuko Turinetik, ezta kortesiazko agurrik emateko ere.
Napolitar abertzaleen askatasuna
1850eko hamarkadaren amaieran, Fernando Borboikoa euren kartzeletan zeuden bostehun preso politikoen egoera konpontzen saiatu zen, Argentinarekin egindako hitzarmen baten bidez, Latinoamerikan betiko erbesteratua izan zitezen. Hasiera batean, Carlo Poeriok ez zuen proiektua babestu, Amerikan erbesteratzea baino nahiago zuela kartzelan hiltzea esan baitzuen. Hala ere, 1858ko abenduaren 27an, biziarteko espetxealdira kondenatutako 69 preso politikoz osatutako talde batek, horien artean Poerio, Luigi Settembrini, Silvio Spaventa, zigorra betiko erbesteratzeagatik kommutatuta ikusi zuten, eta 1859ko urtarrilean, bere borondatearen kontra, Ameriketara eraman zituzten; ez ziren iritsi Settembriniren semeak esku hartu zuelako, Ingalaterran lehorreratzea lortu baitzuen.
Aurrekariak
Italiarrak austriar boteretik askatzeko saiakeran Karlos Alberto garaitua izan zen arren, piemontetarrek ez zuten erabat amore eman. Camillo Benso, Cavourreko kondea, 1852an iritsi zen lehen ministro izatera, eta berak ere anbizio espantsionistak zituen. Baina, independentzia lortzeko laguntza behar zutela konturatu zen, Austriar Inperioaren aurka borrokatu behar baitzen, eta, beraz, Frantzia eta Britainia Handiaren laguntza ziurtatu nahi zuen.
Cavourrek, Krimeako gerran parte hartuz gero, mendebaldeko mesedea irabaziko zuela uste zuen, eta, beraz, gerran sartu zen 1855ean. Cavourrek bazekien ezin izango zuela ezer eskatu gerran sartzearen truke, bere asmoak Austriakoen aurka zihoazelako, honek ere Frantzia eta Britainia Handiaren alde egiten baitzuen gatazkan. Baina laguntza baldintzarik gabe ematea erabaki zuen, Mendebaldeko potentzien konfiantza lortzeko, aldeko emaitzak aurrerago lortuko zirelakoan.
1858ko urtarrilaren 14an, Felice Orsini nazionalista italiarra Napoleon III.a Frantziako enperadorea hiltzen saiatu zen. Presondegitik idatzitako erregu batean, Orsinik bere ametsa betetzeko eskatu zion Napoleoni, Italiako indar nazionalistei lagunduz. Napoleonek, gaztetan ikazkinen kide izandakoak, pentsamendu aurrerakoia zeukala zirudien, eta, beraz, une hartako ideiekin bat, bere patua Italiagatik zerbait egitea zela konbentzitu zen. 1858ko udan, Cavour Napoleon III.arekin bildu zen Plombièresen. Austriaren aurkako gerra bateratua adostu zuten. Piemonte Lonbardia, Veneto, Modena eta Parmara anexionatuko zen, eta, konpentsazio gisa, Frantziak Savoia eta Niza jasoko zituen. Italiako erdialdea eta hegoaldea, zeuden bezala geratuko ziren, Napoleonen lehengusua Toscanan jarri eta Habsburgotarrak kanporatzeaz hitz egin zen arren. Frantsesek gerran parte hartzea ahalbidetzeko, erasotzaileen itxurarik eman gabe, Cavourrek austriarrak erasora bultzatzea pentsatu zuen, Lonbardian gertatzen ari ziren mugimendu iraultzaileetan parte hartuz.
Piemontearen austriar inbasioa
1859ko apirilaren 29an, Austriako armadak, Ferencz Gyulai jeneralaren agindupean, Ticino ibaia zeharkatu eta Piemonteko lurraldea inbaditu zuen, 30ean Novara, Mortara eta, iparralderago, Gozzano okupatu zituzten, maiatzaren 2an Vercelli eta 7an Biella. Piamonteko armadak ez zuen ekintza oztopatu, hauek hegoaldean kanpatu baitzuten Alessandria, Valenza eta Casale artean. Austriarrak Turindik 50 kilometrora iritsi ziren.
Erantzun gisa, Frantziak Sardiniar aliatuak babesteko armada bidali zuen, Patrice de MacMahon buru zutela. Maiatzaren 20an Montebelloko guduan austriarrak garaitu zituzten. François Certain de Canrobertek gidatutako frantziar armadaren zatiak lehen aldiz trena erabili zuen gerra mugimenduak egiteko: Frantziako Goardia Inperiala Parisetik eta bi talde osoa Lyonetik Toulonera bidali ziren trenez, eta hortik 70.000 militar Genovara bidali zituzten.
Puntu honetan, baina, Gyulaik, martxa agindua alderantzikatu zuen, eta Lonbardiara erretiratu zen, Vienako berariazko agindu bati jarraituz. Vienaren ustez, operaziorik hoberena, Mincio ibaitik gertu geratzea zen, non austriarrek, 11 urtez, eskualdea domeinatu zuten. Piemontar kontraeraso posible bati aurre eginez, Italian zituen domeinuak salbatuko zituzten; aitzitik, Turin inbaditzea porrota izan zitekeen. Austriarrek, piemontarren eta frantsesen aurka nork bere aldetik borrokatu nahi zuten, orduan, bi armada errekrutatzen hasi ziren. Austriar komandoak, bestalde, inbertsio estrategiko handia egin zuen, nekez azaldu ahal izan zena. Austriar lorretan egonda, Palestroko guduan berriro ere galdu zuten austriarrek.
Lombardiaren askapena
1859ko maiatzaren 14an, Napoleon III.ak, Parisetik maiatzaren 10ean abiatu eta 12an Genovan lehorreratu zena, Alessandria zelaia hartu zuen eta Frantziako eta Piamonteko armadaren komandoa hartu zuen. Ticino ibaia eta Po ibaiaren artean armadaren zatirik handiena zuela, 1859ko maiatzaren 20an, Gyulaik Paviatik hegoaldera zegoen eremuaren esplorazioa agindu zuen. Lehen aipatu den Montebelloko guduan geldiarazi zuen Federico Forey jeneralak gidatutako armadak saiakera hori. Maiatzaren 30ean eta 31n Cialdini eta Durando piemontetarrek garaipen garrantzitsu bat lortu zuten Palestroko guduan.
Aldi berean, frantziarrek Ticino zeharkatu zuten ekainaren 2an, eta bidea ziurtatu zuten austriarrak Turbigoko guduan garaituz. Gyulaik bere indarrak Magentatik gertu bildu zituen, frantziar-piemontarrek ekainaren 4an eraso zutena. Napoleon III.aren armadak, Ticino ibaia zeharkatu eta Austriako eskuin hegala gainditu zuen, eta, beraz, Gyulairen armada, erretiratzera behartu zuen. Magentako gudua ez zen bereziki handia izan, zalditeriak eta artilleriak ez baitzuten parte hartu, baina garaipen erabakigarria izan zen sardo-frantziar aldera gerra ebazteko. Frantziar-italiarrek 4600 baja izan zituzten eta austriarrek 10.200.
Ekainaren 5ean, garaitutako armadak Milan utzi zuen. Ekainaren 7an Patrice de MacMahon sartu zen, Magentako garaipenaren egilea, hurrengo egunean, Napoleon III.a eta Viktor Emanuel II.aren sarrera garailea prestatzeko, herriak txalotuak izan zirenak.
Alpeko Ehiztariak eta italiar itsas-armada
Gainera, 1859ko uztailean, Italiako ontzidiak, zenbait itsasontzi frantsesekin batera, Dalmaziako Lussino eta Cherso uharteak okupatu zituen tokiko biztanleriaren pozaren artean, nagusiki italiarra zena.
Azken guduak
Bitartean, austriarrak elkartu egin ziren Koadrilateroko Gotorlekua defendatzeko. Ekainaren 6ko arratsaldean, austriarrek zortzi mila gizon inguruko atzealdeko brigada bat eta Dragoi eta Husareez osatutako bi eskuadroi bidali zituzten. Ekainaren 8ko arratsaldean, frantsesek hiria inbaditu zuten. Borroka odoltsuen ondoren (mila frantziar hil eta mila eta berrehun austriar), austriar armada handiak bere marka galdu zuen eta Veronara erretiratu zen.
Kultura politiko
María Eugenia Vázquez Semadenik honela definitzen du kultura politikoa: "gizabanakoek zein taldeek boterearekin duten harremana artikulatzeko, beren eskaera politikoak lantzeko eta jokoan jartzeko erabiltzen duten diskurtso eta praktika sinbolikoen multzoa".
Italiaren bateratzea
Azken guduak
Franko-piemontarrek ekainaren 12an ekin zioten berriz martxari eta 14an Bergamo eta Brescia harrapatu zituzten.
Kultura politiko
Ezaugarriak
Autorearen arabera kultura politikoaren interpretazioa aldatzen den arren, ondorengo ezaugarriak dira gehien errepikatzen direnak:
Horiek dira kultura politikoaren ezaugarrietako batzuk, baina garrantzitsua da kontuan hartzea gizarte desberdinen artean eta hainbat une historikotan nabarmen alda daitezkeela.
Gabriel A. Almond eta Sydney Verba: Gizabidezko kultura
Grabriel Almond eta Sydney Verba-k eratutako “La Cultura Cívica”(1965)   lanean oinarritzen da gaur egun erabiltzen den “gizabidezko kultura” edo “kultura zibikoaren” kontzeptuaren jatorria. Almond eta Verbak beren lanean diote, nazio baten kultura politikoa herrialdeko kideen artean objektu politikoetara bideratzeko jarraibide jakin batzuk banatzean datzala. Orientabide hori objektuen eta harremanen alderdi barneratuei dagokie, eta hiru eratara gauzatzen da: orientazio afektiboa, orientazio abaluatua eta orientazio kognitiboa. Modu berdinean, gizabanakoaren orientazio politikoa helburu duten objektuak lau kategoriatan sailkatzen dituzte:
Italiaren bateratzea
Azken guduak
Ekainaren 24an, franko-piemontarrek Solferinoko gudua irabazi zuten gudu handi batean. Austriar armada, Frantzisko Josef I.aren agindupean 100.000 soldadu zituena, Frantziako Napoleon III.aren eta Sardiniako Erresumaren armadek garaitu zuten, Viktor Emanuel II.ak gidatua, 118.600 soldaduko indarrarekin. Bederatzi orduko guduaren ondoren, austriar tropak errenditzera behartuak izan ziren. Frantzia-Piemonteren aldean 2.492 lagun hil ziren, 12.512 zauritu eta 2.922 atxilotu edo desagertu. 3.000 soldadu austriar baino gehiago hil ziren, 10.807 zauritu eta 8.638 harrapatu edo desagertu.
Kultura politiko
Gabriel A. Almond eta Sydney Verba: Gizabidezko kultura
Hortik abiatuta, kultura politikoko hiru mota identifikatu zituzten autoreek:
Kultura politiko bakoitza mota ideal horien nahasketa bat da, eta besteetatik desberdina da konbinatzen dituen gradu eta moduaren arabera.
María Luz Morán
María Luz Morán Madrilgo Complutense Unibertsitateko soziologiako irakasleak REIS-en (Revista Española de Investigaciones Sociológicas) idatzitako artikulu batean Estatu Espainiarreko kultura politikoaren inguruan analisi bat egiten du. Bertan dio gaur egun kultura politikoa terminoak eliteen diskurtso politikoetan, komunikabideek transmititzen dituzten mordoiloetan eta, azken batean, gure eguneroko hiztegietan erabat asimilatua izateko «zortea» izan duela. Baina terminoa esanahi asko eman dizkiotenez hainbat egilek, nahasmen handia sortzen du.
Italiaren bateratzea
Gurutze Gorriaren sorrera
Dunant hausnartzen aritu zen, eta ondorioztatu zuen beharrezkoa zela alde bateko edo besteko zaurituei arreta emateko elkarte bat sortzea, boluntarioen bidez bereizketarik egin gabe. Bere gogoetak Un Souvenir de Solférino liburuan daude idatzita.
Abaurregaineko udaletxea
Abaurregaineko udaletxea Abaurregaina nafar udalerriko udaletxea da.
Mycteroperca prionura
Mycteroperca prionura Mycteroperca generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Italiaren bateratzea
Gurutze Gorriaren sorrera
1863an Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordea sortu zen eta hurrengo urtean hamabi estatuk Genevako Lehen Hitzarmena sinatu zuten.
Bakea
Napoleon III.a, estatu gehiagoren gatazkaren sarreraren beldur ez ezik, Prusiako Erresumaren erreakzioaren beldur ere bazen: Prusiak laurehun mila gizon mugara mugiarazi zituen Rhin ibaian. Honela, bake akordio bat sinatu zuen, piamontetarrekin kontatu gabe. Viktor Emanuel II.ak ezin zuen gerra jarraitu Frantziaren laguntzarik gabe, eta, beraz, Frantziaren eta Austriaren arteko akordioa onartu zuen.
Bakea Zurichen sinatu zen azaroaren 10etik 11ra bitartean. Habsburgotarrek Lonbardia Frantziari eman zioten, eta honek, era berean, Savoiari. Austriak Veneto, Trentino, Hego Tirol (Adigio Garaia), Friuli-Venezia Julia, Dalmazia eta Mantua eta Peschiera gotorlekuak mantentzen zituen. Italiako estatu guztiak, Veneto barne, austriarra zena, aita santua buru zuen konfederazio italiar batekin elkartu behar ziren.
Hitzarmenak abantaila gehiago zituen austriarrentzat eta frantsesentzat italiarrentzat baino:
Emaitzarekin pozik ez eta, hurrengo hilabeteetan Piemontek, Lombardiaz gain, Parma, Modena, Emilia-Romagna eta Toscana batu zituen. Konkista hauen ondoren, 1860ko martxoaren 24an Piemontek Turineko Ituna sinatzea onartu zuen, non Niza eta Savoia Frantziara eskualdatzea baieztatu zuten. Une hartan, Italiako lurraldeen irabaziak Frantziakoak baino handiagoak ziren.
Alkandora Gorrien Espedizioa
1860an, Bi Sizilietako Erresuma, Fernando II.aren seme zen Frantzisko II.a erregeak gobernatzen zuen. XIX. mendearen erdialdean, erresuma, finantza egoera sendo batean zegoen. Nahiz eta bere ekonomia nagusiki nekazaritza produktu primarioetan oinarritzen zen, industrializazio prozesu hasiberri bat hasi zen. Hala ere, egoera politiko delikatua bizi zuen: aginte gutxiko eta oso errepresiboa zuen errege bat zuenez, herriak matxinatzeko joera zuen. 1860ko apirilean, Messinan eta Palermon zapuztutako iraultza batek, gogo iraultzaileak areagotu zituen, baina Italiako hegoaldeko inork ezin zion Borboiko armadari aurre egin; 1844an, Bandiera anaiek huts egin zuten, eta, 1857an, Carlo Pisacanek.
Piemonteko Erresumak Bi Sizilietako Erresuma konkistatzeko asmoa zuen. Iturri batzuen arabera, Napoliko bankuak Italia osoko urre erreserbaren 2/3 baino gehiago biltzeak erabaki horretan eragin handia zuen. "Bisogna occuparsi di Napoli" zioen Cavourrek.
Horregatik 1860ko maiatzaren 5ean Giuseppe Garibaldi Quartoko portutik (Genovako probintzia) 1.033 gizonekin itsasoratu zen, gehienak independentzia gerrako beteranoak, Siziliara zihoazen lurrunezko bi itsasontzitan. Kanpaina honi Mila Gizonen Espedizioa edo Alkandora Gorrien Espedizioa (Spedizione dei Mille) deitu zitzaion, eta oso urrats garrantzitsua izan zen Italia batzeko.
Lehorreratzea
Garibaldik bere burua Bi Sizilietako diktadore izendatu zuen, Napoliko Errege Jauregia erabat arpilatua izan zen, objekturik preziatuenak Turinera bidaliak izan ziren, beste batzuk eskaintzaile hoberenari salduak. Irailaren 11n, Estatuko Diruzaintzaren urrea, Nazioaren ondarea (1.670 milioi euro), eta erregearen ondasun pertsonalak (150 milioi euro), guztiak Napoliko Bankuan gordailatuak, atera eta ondasun nazional izendatu zituzten.