cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zintzarrotsak
Tobera egituratu tradizionalak
Gizartea aldatu arau, ohiturak ere aldatzen dira. Bigarren gerlatik landa, lehenagoko gaiekiko tobera-mustrarik ez zen gehiago egin. Diotenez, Irisarrin 1937an iragan ziren moda xaharreko azken tobera mustrak. Lapurdi barnealdean, 1920-25 Hazparneko auzo batean gazteriak muntatu zuten zerbait hor plantatu ziren ingeles bikote baten eskarniatzeko. Egiazko gaiekilakoak guti edo aski 1914ko gerlarekin batera utzi zituzten beren gisara. Gaueko toberek eta berdurek aise berantago iraun zuten, eta XX. mendearen bigarren partean badira han eta hemen anitz lekukotasun. Itsasun Bigarren Mundu Gerran zehar izan ziren gaueko azken toberak, oso bortitzak gainerat. Garazi aldean bi gerlen artean hedatu zen usaia berri bat, hau da gairik gabeko kabalkadak egitea, dantzaren inguruan. Faustin Bentaberry soinulari eta dantza maisuaren eraginez azkartuz joan ziren kabalkadak eskualde horretan. Zenbait herritan gaur egun oraino urtero egiten dira gisa horretako ospakizunak (Arnegi, Uharte Garazi, Izpura, Luzaide, Baigorri,...). Baigorrin segitu zuten ere tobera-mustra egiten noizbehinka gerlatik landa, kabalkada soilez gain. Antton Luku idazleak eta antzezleak hurbiletik aztertu du baxenabartar toberen istorio hori. Lapurdiri dagokionez, Luhuso eta Makean 1950eko hamarkadatik aurrera berriz hasi ziren kabalkada egiten, alegiazko gaiekin (Ganix kontrabandixtaren ixtorioa Makean) baina aintzinagoko joko guziekin: dantza, auzi, zirtzil, zaldizko, huxer,... Formak irauten zuen, bai eta herriko festa giroa. 1980 arte eman zituzten holako kabalkadak Makean.
Tobera ezagun batzuk
Irisarriko toberak Baxe Nabarreko famatuenetarikoak izan dira, Jean-Michel Guilcher ikerlariaren bi irisartar informatzaileen arabera. Denbora guti barne, tobera frango antolatu ziren: 1883an, 1914an, 1921ean, 1928an eta 1937an. 2012 arte ez dira aldiz berriz eman. Herritar andana batek partehartzen zuen toberetan (150-200 arte), denak gizonak. Eta lan handia eskatzen zuen. Jantziak josi, zaldiak eta astoak bildu desfilearentzat. Maiz, Besta-Berriko jantziak baliatzen ziren eta beste batzu alokatzen. Zurginak oholtza egiten zuen eta plaza erdian muntatzen. Erretorraren baimena erosten zen diru truk. Ikusgarri-auzia pagatuz zen eta desfilea Zelai auzotik heldu zen plazara.
Tobera modernoak
1970eko hamarkadan abertzaleek proposatu zuten toberen irakurketa politiko berri bat. Europa guzian antzerkiaren formak erreberritzen ari ziren, antzerkia mezu politiko batzuen plazaratzeko tresna bezala baliatuz. Irakurketa horretan, toberak baliatu behar ziren tokiko boteren ordenuaren zalantzan ezartzeko eta ez ordenu horren indartzeko. Iholdin 1974an aintzira egitasmo baten aurka egin zituzten moda berriko tobera horiek, eta ikaragarriko tentsioak sortu ziren. Erranahi politiko berri horiek bultzatu eta gaurkotu zituen toberak (Eiheralarren, 1988an, Baigorrin 1976an, Amikuzen 1991an, bertzeak bertze).
Lapurdi barnealdean, 1990 urteetan abiatu zuten gogoeta bat lehenagoko kabalkaden inguruan. Itsasun (1992, 1994, 1997, 2001, 2007), Lekornen (1995, 1996), Luhuson (2002) edo baxenabartar auzoa den Heletan (2003), hautsi-mautsi bat nahi izan zuten atxeman : herriko arazoak aipatu, baina ez baitezpada salaketa bortitz baten bidez, ikusiz gainera herritar guziek parte hartzen zutela, beraz behar zirela tendentzia guziak hein batean bildu. Helburu hori garrantzitsua zen, bereziki Itsasu bezala 1980 hamarkadan politikoki frango inarrosiak izan zen herri batean. Eztiegi batzuentzat, bortitzegi bertzeentzat: bistan da kari horietarat antzezten zirenak ez zirela denen gostukoak. Baina, bederen, herriaren kezkak plazaratuak ziren, eta eztabaida sortzen zuten. Egia erran, lapurtar adibide horiek barnetik bizi izan dituenak erran dezake toberen gaia ez zela behar bada gauzarik garrantzitsuena gertakizun horietan. Parte hartzaileentzat, herriaren elkartasuna zen lehen helburua. Dantzak, bereziki, ikaragarriko garrantzia hartu zuen. Itsasun, adibidez, 2007an, bi dantza-jauzi luze eta bihurriak gogoz eman zituzten, 1914 aintzineko jauzi zoin-gehiagokaren izpiritua berriz atxemaiteko xedearekin. .
Antton Luku antzerkigile baxenabartarraren lana neurri handi batean toberaren formetan oinarritzen da. 21. mendean teatrologia bat osatu du Lukuk, 2002an Lurra lanarekin hasia. Gero etorri ziren, Beltzeria, Euscalduna, eta 2008an Fauxto karrusa, toberaren izen garaztarrarekin apropos izendatua.
21. mendean Gipuzkoako Debagoieneko euskara elkarteek antzerki molde hau ekarri dute antzerki herrikoia egiteko zenbait aldiz. Gabonetako giroaren bueltan, herri zenbait epaitu dituzte toberetan herriko bertako eta inguruetakoek. Adibidez, 2011. urtean Bergarak Arrasateko herria epaitu zuen, eta 2015ean Aretxabaletak Eskoriatza.
Espainia
Hego Euskal Herrian zintzarrotsek zuten hedapena handia bazen ere, Espainian ere ohikoa zen egitea. Caro Barojak jasotzen duenez, 1901ean Madrilgo Ateneoko Zientzia Moral eta Politikoen Sekzioak ikerketa bat eskatu zuen jaiotza, ezkontza eta heriotza erritualen inguruan. Fitxa horiek Espainiako Gerra Zibilean galdu baziren ere, hainbat ikerketa argitaratu ziren euren datuetan oinarrituta.
Galizian ohikoa zen berriro ezkontzen ziren alargun, zahar edo adin-tarte handiegia zuten bikoteen aurkako ekimenak egitea, adarrak, zintzarriak eta latak erabiliz. Ezkontzen zirenen etxetik gertu zuhaitzetatik nekazal-tresnak eskegitzen ziren. Ohikoa zen ere ezkondu behar zirenen panpinak egitea, parodiak egiteko. Ribeiro de Avian chocallada edo cencerralada egiten zitzaien ohiturak betetzen ez zituzten edozein ezkongaiei, adibidez, musikaririk kontratatzen ez ztuenei edo ardorako gonbidapena egiten ez zutenei. Asturiasen guztiz hedatua zegoen ohitura, baina ez dira jaso izen bereziak. Lloquerada, turga edo pandorga izenak jaso ziren hainbat herritan. Badirudi turga izenekoan antzerkia egiten zela, tobera-mustren antzera. Pola de Sieron lastozko bi panpin egiten ziren eta lurperatzaileek bakoitza etxe batetik atera eta zelai batean ezkontzen zituen, ondoren panpinak errez. Antzeko ohitura egiten zen Avilesen: herritarrak ezkongaien etxera joaten ziren eta, bertan, norbait hiltzekotan zegoela antzezten zuen; apaiz batek azken oleazioa ematen zien eta, hurrengo egunean, lurperatu. Lurperatze honetan testamentu baten parodia irakurtzen zen, panpinei sua eman eta zarata egiten zen.
Gaztela-Mantxan ezkon-berrien aurkako neurri berberak erabiltzen ziren Hueten, Almoroxen eta Miedes de Atienzan. Cabañas de Yepes herrian jasota dago panpinekin egiten zela ekimen guztia. Extremaduran ere Gaztelako ohitura berbera zegoen. Guijo de Carian, adibidez, gurdi batean eramaten ziren ezkon-berriak eta Las Hurdesen usain txarra zuen intsentsario bat erretzen zen. Llerenan, adibidez, bi pertsonek hartzen zuten ezkonberrien lekua eta, euren ahotsa imitatuz, umorezko hizketaldiak inprobisatzen zituzten. Andaluzian ez dago datu askorik, baina Pedroche eskualdean hiru gauez egiten zela ematen du. Sierra de Seguran 1920an jasotako testigantza batean ezkonberrien aurkako zintzarrotsak egiten ziren, zarata asko sortuz euren kalean, adar bat joz eta ezkontzen zirenen aurkako kontakizun bat eginez. Adibidez, honakoa jasotzen da :
Tetraroge barbata
Tetraroge barbata Tetraroge generoko animalia da. Arrainen barruko Tetrarogidae familian sailkatzen da.
Zintzarrotsak
Espainia
Alcalá de los Gazulesen erraldoiak egiten ziren eta ezkondu behar zirenen atean jarriz. Ondoren, musika jotzen zen eta eurekin dantzatzen zen. Puente Genilen ere panpinak erabiltzen ziren eta Marmolejon aurpegia estalita zuten pertsonaia batzuek gaizki usaintzen zuten belarrak erratzen zituzten. 1950ean oraindik egiten ziren zintzarrotsak Grazaleman, vito edo pandorga izenarekin, euskal tobera-mustren antzekoak.
Valentziako hainbat herritan bazeuden antzeko ohiturak, nahiz eta txostenean ez ziren jasotzen. Katalunian zintzarrotsak edo antolatzeko kofradiak zeuden, Aiguafredako General dels Esquellors bezala. Lleidan kanpoko norbaitekin ezkontzen bazen herriko bat, dirua eskatzen zitzaion herrira sartu ahal izateko, gero bazkari bat antolatuz; ez bazuen ordaintzen callcarri edo carribarri bat antolatzen zitzaion. Prat del Llobregaten antzerkia egiten zen ezkondu behar zenaren etxearen aurrean eta lau aktorek ezkondu behar zirenen eta euren gurasoen papera egiten zuten. Beti ematen zen emaztearen eta bere amagin arrebaren arteko gatazka bat. Hala ere, ohikoa zen zerbait ordainduz gero, zintzarrotsa gelditzea.
Ingalaterra
Ingalaterran rough music izena eman zaio, baina herriz herri izen ugari izan ditu. Iparraldean batez ere stang riding deitu zaio, hegoaldean skimmington edo skimmington ride; beste izen batzuk izan dira lewbelling, tin-panning, ran tanning, nominey edo wooset. Ohikoa zen irudiak erretzea, zintzarrotsetan egiten zen zaratarekin batera; zarata sortzeko zintzarriez gain, beste instrumentu eta etxe-tresna asko erabiltzen ziren. Herri batzuetan irudiak uretara botatzen ziren, itotze errituala eginez. Ingalaterrako komunitate askotan praktikatu ziren XIX. mendean, eta XX. mendean gutxitzen joan ziren, baina ezagunak dira Ramptonen (1909), Middleton Cheneyn (1909) eta Blisworthen (1936ra arte) egin zirenak. West Hoatleyn 1947an egin zen bat, eta Copthorne Sussexen 1951ean. Theo Brownek erregistratu zuen azkena Devonshiren 1973an.
Skimmingtonak Ingalaterran Erdi Aroaren hasieran hasi ziren erregistratzen. Ingalaterrako West Countryn bereziki egiten ziren, eta badirudi izena ere eskualde horretan gazta egiteko erabiltzen zen tresnatik datorrela, emazteek senarra kolpatzeko erabil zezaketela esaten baitzen. Skimmington bat egiteko arrazoiak asko baziren ere, Europa osoan zehar egiten zirenak bezala, bere emaztearen aurrean ahula zen senarra zigortzea ohikoa zen. .
1628-31 artean eman zen Mendebaldeko Altxamenduan, lur komunalen itxituraren aurkako matxinada, "Lady Skimmington" izena erabili zuen mugimenduaren liderrak. Iturri batzuen arabera izen hori erabili zuten gizon ugarik Mendebaldeko Altxamenduan, emakume arropa janzten zutenak mozorrotzeko zein ordenaren aurkako altxamendu bat zela adierazteko.
Ipar Amerika
Lehen kolono frantsesek xaribarien (edo shivaree Estatu Batuetan) ohitura eraman zuten Quebeceko beren kokaguneetara. Historialari batzuen ustez, ohitura Kanada Behereko ingeles hizkuntzako eremuetara hedatu zen eta, azkenik, Amerika hegoaldera; baina independenteki ohikoa zen Ingalaterrako gizartean, eta, beraz, litekeena zen angloamerikar ohituren zati izatea. Xaribaria ondo dokumentatuta dago Hudson Haranean, kolono ingelesen lehen egunetatik XX. mendearen hasieraraino. Kanadako xaribariaren lehen adibide dokumentatuak Quebecen jaso ziren XVII. mendearen erdialdean. Aipagarrienetako bat 1683ko ekainaren 28a izan zen. François Vézier dit Laverdureren alarguna senarra hil eta hiru astera berriro ezkondu ondoren, Quebec hiriko jendeak zintzarrots zaratatsua egin zuen ezkondu berrien aurka bere etxean -
Ipar Amerikan xaribariak ez ziren Europako ohitura tradizionalak bezain zigortzaileak. Bakoitza bakarra zen, eta tartean zegoen familiaren jarrerak eragin handia zuen, baita nork parte hartzen zuen ere. Europako tradizio batzuekin edertuta egon arren, xaribari iparramerikar batean parte-hartzaileek errudunak zaldi-andeletan bota zitzaketen edo jendetzarentzako karameluzko barrak erostera behartu.
Kansasko zintzarrots amerikar baten kontakizun honek jarrera iparramerikarraren adibidea ematen du. Europako herri txikietan ostrazismoa kondenatzeko eta gaizkileak isolatzeko erabiltzen zen zigorrezko zintzarrotsaren kontrara, zintzarrots amerikarrak "erritu bateratzaile" gisa erabiltzen ziren, non okertzen zirenak komunitateari itzultzen zitzaizkion nobatada txiki baten baliokidea izan zitekeenaren ondoren. Komunitate batzuetan, erritualak iseka leun bat bezala balio zien ezkonberriei, martxan egon zitekeen edozein sexu-jarduera denbora batez eteteko asmoz. AEBetako mendebaldeko zenbait tokitan, Kansasen kasu, 1960-1970 erdialdera, shivaree ohiturek gustu oneko eztei-umore bat bezala jarraitu zuten, Oklahoma! musikalaren ildotik. Erritualak, andregaia gurdi batean eramatea edo zintzarriak ezkon-berrien ohe azpian lotzea izan zitezkeen. Gaur egun ere askotan egiten da AEBn ezkon-berrien autoan zarata sortzen duten latak jartzea, egile batzuen ustez shivaree honetan jatorria duen ohitura.
Tampan, Floridan, 1885eko irailean, shivaree handi bat ospatu zen James T. Magbee tokiko ofizialaren ezkontza zela eta. Kyle S. Vanlandingham historialariaren arabera, festa "Tamparen historiako shivaree festa guztien artean basatiena eta zaratatsuena" izan zen, "ehunka gizon" bertaratu ziren, eta "ia egun-argira arte" iraun zuen. Zintzarrotsan sortutako musika, esaten denez denez, "izugarria eta naturaz gaindikoa zen deskribapen orotatik haratago".
Akadiako Tintamarre tradizioa zintzarrotsetan oinarritzen dela uste da.
Aurkakotasuna eta debekuak
Zintzarrotsek, bere forma ezberdinetan, debekuen historia luzea izan dute. 1337an Avignonen egindako ediktu batek dio "kirol gorrotagarri" bat direla eta Bezierseko estatutuak (1368) "joko guztiz ez-morala".
Ohiko aurkariak eliza zein herri agintariak izan ziren. Gauzak horrela, Juan Cruz Labeagak, Nafarroako antzerkiari buruz ari denean, Calahorrako 1539 eta 1545eko Sinodo Konstituzionalak aipatzen ditu, eta 1590ean Iruñean izandakoak halaber, hala baitiote jarraian:
Pierre de Lancrek, XVII. mendearen hasieran –1610ean, hain justu– Bordeleko Parlamentuko epaile eta inkisidoreak gazte lapurtarrek edozein aukera baliatzen zutela esaten digu bere jolasetan Apezpiku edo Maogouverko Abadearena eginez:
.
Nafarroako Parlamentuak XVIII. mende osoan behin eta berriz ezarritako galarazpenak aipatzen dizkigu Caro Barojak, bide batez, horrelako fartsen indarra garbi utziz. Nafarroako Legeen Koadernoetan zintzarrotsak zein abesti desegokiak egitea debekatu zen 1724 eta 1726an. Jaungoikoaren aurkako ofentsatzat hartzen zen norbaitek ez zituen ezaugarriak aipatzea, irainduz. Lege hauetan debekatzen zen abesti zikinak edo lizunak abestea, edo biraoak egitea, bi urteko deserriarekin eta ehun kolperekin zigortua. Zintzarrotsak beraiek hilabete bateko gartzelarekin zigortzen ziren, edo bi urteko deserriratzearekin pobreak baziren; bigarren aldiz egitekotan lau urteko deserriratzea zegoen. Zimaurra etxeetako ateetan jartzea edo ateetan zuhaitzak jartzea ere zigortzen zen. Caro Barojaren arabera hiru elementu horiek (abestiak, zarata eta usaimena) zuzenki loturik daude. Legea, hala ere, inork gutxik bete zuen, izan ere 1743, 1744, 1780 eta 1781ean berriro ere landu zen zintzarrotsen arazoa Nafarroako Gorteetan. Azken bi urteetako eztabaidetan kezka zuten agintariek gero eta ohikoagoa zelako jendeak armak izatea. Hala ere, zintzarrotsek jarraitu zuten.
Espainian ohitura handia egon zen cencerradak antolatzeko, eta agintariek aurkako neurriak eman zituzten etengabe. Karlos II.ak lau urteko gartzela zigorra eta ehun dukatuko isuna ezarri zuen 1765eko irailaren 27ko legean. Badirudi lege hau gortean egindako cencerrada batean hildako bat egon ostean egin zela, baina ez zioten kasu handiegirik egin: 1815ean Parla herrian egin behar zen bat debekatzeko eskatu zuten. XVIII. mendeean egon ziren agintari gehienak, Despotismo Ilustratua deitzen den garaian, saiatu ziren lege bidez komunitateen bizitzak ordenatzen. Jovellanosek 1795ean egindako Nekazaritza Legean aipatzen du alkate gehienek legeak egiten zituztela musika eta zintzarrotsak mugatu edo debekatzeko. XIX. mendean zehar debekuek jarraitu zuten, adibidez 1870ko Espainiako Kode Penalak bere 589. artikuluan zintzarrotsak debekatzen zituen, bost eta hogeita bost pezeta arteko isunarekin.
Erriberrin, 1570ean, mila gazte inguruk, mozorrotuta, zintzarriekin zarata eginez eta koplak abestuz, matraka bat antolatu zuten Jeronimo de Carrion eta Maria de Estradaren, ezkontzen ziren herriko bi alargunen, kontra. Sortutako istiluengatik salatuak izan zirenean gazteek esan zutenez, «aspaldidanik eta urteetatik hona, Nafarroako erresuma honetan, Erriberriko hirian ohitura dago honen antzeko matrakak egiteko alargun batzuk ezkontzen direnean, koplak abestuz. Eta horiek jasotzen dituztenek onartzen dituzte herriko ohitura moduan».
Onarpena eta eskubidea
Herri agintariek asto lasterrekin erakusten duten onarpen honek Erdi Aroan ditu sustraiak. Hala, Ives Renouardek argitaratutako Rôles Gascons lanean irakur dezakegu Almariko Kredomiokoak, Baskoniako Dukerriko seneskala zenak, 1315ean, agindu zuela norbait adulterioan topatuz gero currant villam secundum quod est fieri consuetud..., falta horretan aurkitutakoei asto lasterren bat sufriaraztea edo bestela hamar librako isun bat ordainaraztea; diru hau erregearen eta herriko jujeen artean banatzeko zen. Xaribaria egiten zutenen ustez, nolabaiteko eskubide bat zuten horrelakoak egiteko, errege batek edo agintari batek emana. 1928an, Frantzian, 1500 pertsonen aurrean Saint-Pierre-d'Entremonten (Savoia) norbait gurdi baten gainera igo zen esanez eskubidea zutela hori egiteko, baita jendarmeei aurre egiteko ere.
Rey Flauderen iritziz, asto lasterra pairatzen dutenen leihopean hasten den zeremonia gizon basatien aspaldiko ekintzen berritzea besterik ez da, basoko jaun haiek herrixka inguratu eta bertako gizonezkoak irendu ondoren bertako emakumezkoak bortxatu eta bahitzen zituztenekoa, alegia. Asto lasterren erritoa, beraz, historiatik haratago dagoen lege baten aztarna bat izango litzateke, gizonezko ehiztariek mugagabeko askatasuna zuten garaiko oroitzapena, alegia.
Egiaztatzen zaila den eta susmoetan murgiltzeko oso bide aproposa dugun iragan horretaraino atzera egin gabe, egokiagoa litzateke asto lasterrak arautzat hartzea, hau da, emakumeen mugimendua murrizten eta leinuen jarraipena ziurtatzen zuen arautzat. Hala, Caro Barojak, irudimenaren gehiegikerietan aritzeko zaletasun gutxikoa izanik, uste du asto lasterrak eliz erritoen alderanzketa bat direla, hildakoen oroitzapenari eskainitako irainorde bat izateaz gain, inondik ere.
Desplat eta Rey Flaud bat datoz, asto lasterrak idatzi gabeko legetzat interpretatzen dituztenean, herri-erakunde horientzat isileko akordio baten emaitza zirela; idatzi gabeko lege horrek, antzeko beste arau batzuekin batera, garaian garaiko gizarteari portaera eredu bat eta moraltasun publikoaren babes bat eskaintzen zion. Aspaldian sortuak izanik eta mendeetan zehar eraldatzen joanak, euskal nazio eta estatuaren beste arauek, ohitura, foru eta legeekin batera, nahikoa osatutako corpus legala osatzen zuten.
Antzerki gisa
Beraz, bigarren aldiko ezkontzek, botere ofizialak halako tolerantzia batez onartzen bazituen ere, zigor gisako erantzuna jasotzen zuten fartsa horien bidez. Dena den, fartsak gozatuz joan ziren denbora igaro ahala. Ezkongaiak, eskandalua zein beronen ondorengo zigorra eragiten zutenak, nahiz ezin erosi moral publikoaren juje bihurtutako gazteen isiltasuna aurrez finkatutako zehapen bat ordainduz; Nenthwort Webster folkloristak dioenez, dagoeneko ez ziren fartsaren aktoreak, eta ez zituzten kaleetan barrena korritzen, jendaurrean lotsagarri jartzen astoen buztanei lotuta atzera begira, edo astoek zeramaten karroza batean bestela eta, herritik kanpora aterata, liturgia garbitzaile batean, egindako aztarnak lastoz ezabatu ere ez zieten egiten. Halakoa egin omen zioten Fernando erregeari Iruñean 1477an. Ordurako horretan jarduten zuen aktore batzuk ziren eskandalua eragiten zuten ezkontza harremanen parodia egiten zutenak.
Gordetako testuak
Kontuan hartuz gero fartsa hauek salaketak eta auzi aurreko epaiketak eragin zituztela eta hainbat mendeku odoltsu, halaber; hortaz, ez da harritzekoa horrelakoen egileek ezkutuan mantendu nahi izatea, are gehiago, irudikapenen oinarri izan ziren eskuizkribuak ere –zati handi batean inprobisazioak ziren arren– sutara botatzea.
Euskaraz
Gutxi dira euskal literaturako kritikoen artean fartsa hauen sorburua aztertzen jardunikoak eta, esate baterako, Ithurriagak nahiko deritzo azalean geratzeari, esana baitu asto lasterren sorburua hain dela iragan urrunekoa, non ezinezkoa baita horrelakoen agerpenaren gutxi gorabeherako datarik ere ematea. Inauterietako pertsonaia batzuk jada agertzen dira Erdi Aroko frantziar literaturan. Adibidez, Sainct Pansart izeneko pertsonaia (ikus beherako inauterien eta zintzarrotsen inguruko atala) La Dure Et Cruelle Bataille et paix du glorieux sainct Pensart a l'encontre de Caresme lanean agertzen da, 1485an. François Rabelaisen Gargantua eta Pantagruel lanean ere agertzen da Sainct Pansart, beraz badirudi pertsonaia hau Erdi Aroan jada egonkortua zegoela.
Jon Juaristik zehaztasun gehixeagoz jardun du, eta haren iritziz “''seguruenik Zuberoako antzerki-tradizioa XVI. eta XVII. mendeetakoa da, baina XVIII. mendearen amaiera arte ez dugu horren inolako berririk izan''”. Baina hau guztia adieraztean garbi erakusten digu ez duela arretaz irakurri berak aipatzen duen bibliografia ere, zeren eta Charles Desplatek asto lasterrei eskainitako obraren lehenbiziko orrietan bertan Jacques Belarenaren (1586-1667) testu bat ematen baitigu; Mauleko abokatu protestante honek Donapaleun ospatutako asto laster bat salatzen du. Izan ere, horrelako ekitaldiek jujeen zigorra jaso behar zuten, ohitura paganoa eta moralaren kontrakoa zelako.
J. M. Lekuonak dioenez, obra idatzi gutxi gorde da, guztira 21; horietako bi, gainera, ez osorik. Egileak ez dira ezagunak, izan ere hitz iraingarri eta zantar franko zantarrak erabiltzen zenez, “omendutakoak” haserretuko ziren beldurrez zeudekeen.
Lehenengoa 1766koa da, Otsamendi Arrosakoak egina Ortzaizen, eta galarrotsaren kantuko hamaika ahapaldi bakarrik heldu zaizkigu. izenarekin ezagutzen da bertso hori.
Patri Urkizuk Zuberoako Irri-Teatroa izeneko bilduman jasotako 17 fartsaren izenburuak eta azalpenak :
Hauekin batera Urkizuk Etxahunen hiru kantu aipatzen ditu, segur aski galarrotsen sarrera kanta gisa hartu beharrekoak: , Maria Solt eta Kastero, Ahargo eta Kanbillu.
Badira, halaber, berriagoak, bertsolariek egindakoak. Makean 74 urteko gizona eta 24 urteko neskarekin ezkondu zen. Xetre bertsolariak alde eta Oxaldek aurka hitz egin zuen.
Hizkuntzaren erabilera
Erabilitako hizkera normalki bihurria izaten zen, barre eginarazteko sortua. Bertsolarien papera garrantzitsua zen, baina askotan pertsonaia ezberdinen hizkera imitatu behar zuten. Zuberoan egiten ziren zintzarrotsetan hizkuntzak ere nahastea ohikoa zen: frantsesez aritzen ziren epaile, idazkari eta jendarmeak, adibidez, legearen aldekoak zirenak eta arrotzak; latinezko hitzak eta parodiak esaten zituzten apaizak eta elizarekin harremana zuten pertsonaiek; gaztelania pertsonaia arruntek erabiltzen zuten; bearnera hitz ilunak esateko erabiltzen zen, adibidez satanei lotuta; azkenik, euskaraz aritzen ziren beste pertsonaiak eta trama nagusia. Pierre Topet "Etxahun"ek Eiharte eta Miñau testuaren hasieran hizkuntza guztiak nahasten zituen, adibidez:
Beste hizkuntza batzuetan
Gaztelaniaz ez da testu asko gorde, baina literaturan ohikoa izan da zintzarrotsak salatzen zituzten gaiak agertzea, bereziki adin ezberdintasun handiko ezkontzak. Honela agertzen da Cervantesen El Celoso Extremeño eta El viejo celoso entremesetan, adibidez. Fuencarraleko ezkontza dantzaren hasieran honako bertsoak agertzen dira :
Ingelesez ez da kontserbatu testu edo abestirik, agian modu errezitatiboan egiten zirelako. Frantzian badirudi inprobisatzaileak kontratatzen zirela, bertsolarien antzera. Balkanetan hau ohikoa zen eta Errumanian pertsonaia honi strigaturi izena ematen zitzaion.
Ingelesez ere gorde dira testu batzuk, adibidez honakoa:
South Stoken beste hau gorde da:
Errege-egun bezperari lotuak
Herri askotan zintzarrotsak inauterien zikloari edo Gabonetako zikloari lotuta egiten diren ohiturak dira. Bereziki Nafarroan cencerrada edo zintsarrots izenarekin ezagutzen diren jarduera hauek mantendu dira, folklorean umeek Errege Magoei bidea erakusteko egiten duten zintzar-jotze soinua. Jimeno Jurioren arabera Nafarroako iparraldetik Aragoi ibairaino herri askotan egiten zen ohitura zen, nahiz eta orain gutxi batzuetan iraun duen. Badirudi ohitura zaharra dela, izan ere 1765an Nafarroako Errege Kontseiluak ekimen bat abiatu zuen Errege eguneko bezperan eta egun osoan zehar Iruñean eta bere auzoetan egoten zen zaratarekin amaitzeko, non suzko armak erabili eta su artifizialak ere botatzen ziren.
Baztanen Arizkunen, Iruritan eta Lekarozen izan ezik, beste herri guztietan oraindik ere egiten da (Arizkunen udako jaietara pasa dute). Umeak korrika ateratzen dira zintzarri bat dutela, bideetatik korrika eta gabonsaria eskatuz (urtetx izenarekin ezagutzen da). Erratzun umeek etxeko leihotik egiten dute, korrika egin beharrean eta Arraioz, Gartzain eta Amaiurren Urte Berri eguneko abestia gehitzen da. Baztandik kanpo, berdina gertatzen da Beintza-Labaienen. Arraiozen umeek honako abestia kantatzen dute :
. Zigan helduak ateratzen dira baserriz baserri kantatzera, eta umeak herrian geratzen dira zintzarriekin korrika egiten. Honakoa abesten dute :
Erronkaribarren herri guztietan egin da, baina batzuetan galdu da azken hamarkadetan. Erronkarin eta Burgin urtarrilaren 5ean umeak kantatzera ateratzen dira euren ezkilekin (truco deitzen dira bertan). Uztarrozen urtarrilaren 3 eta 4an ateratzen dira umeak, eta 5ean bi aldiz: arratsaldez Errotaren alboan sua egin eta patata erreak eta txokolatea jaten dute. Bidangotzen oraindik ere goiztiarragoa da ohitura, urtarrilaren 2tik 5era bitarte umeek zintzarrotsak egiten baitituzte. Erronkariko herrien artean, zintzarrotsen ostean, herriko mugaraino joan eta ondoko herriko umeekin jotzea ohitura zen ere.
Altsasun, errege eguneko bezperan herriko umeak korrika ateratzen dira zintzarri bat bizkarrean dutela. Ondoren, opil bat ematen zaio bakoitzari eta baba bat aurkitzen duena zintzarrotseko erregea izango da, eta Errege Magoak lagunduko ditu. Zintzarria duten umeei farajole izena ematen zaie.
Ituren eta Zubietako inauterietako pertsonaia nagusia den joaldunak ere zintzarriak jotzen ditu Errege eguneko bezperan. Arratsaldean umeak ateratzen dira herritik eta gauean mendiko bideetatik ibiltzen dira helduak. Garaioan eta Aezkoan ere helduak ateratzen dira gauez zintzarriekin zarata egitera. Ameskoabarrena eta Imotzen ohitura zegoen ere gauez helduak ateratzeko. Umeak dira protagonista Orotz-Betelun, Ezkarozen eta Abaurrepean. Irunberrin helduak gauean ateratzen dira, baina zintzarrien ordez zarata egiten duten objektuak eramaten dituzte arrastaka.
Inauteri zikloari lotuta
Inauterietako pertsonaia batzuk oso lotuta agertzen dira zintzarrotsetan agertutakoei, bereziki maskaradari. Europa osoko inauterietako ohitura askotan zintzarriak edo beste tresna batzuk erabiltzen dira zarata sartzeko, eta horrek lotura izango luke salaketa ekimen horiekin. Inauteriak ere agintariei trufa egiteko baliatu izan dira, eta horrek eragina zuen xaribarien errepresentazioetan. Zintzarrotsak urte osoan zehar egiten baziren ere, inauteri garaietan ohikoagoak zirela pentsatzen da, baina agian hori ere ezkontzak egiteko garaiarekin lotuta egongo litzateke. Hala ere, Gabonetan hasi eta Garizuman amaitzen den tartean ohikoa da jai askotan eskean edo puska-bilketan ateratzea (Euskal Herrian, adibidez, Olentzero, Errege egunaren bezperan, Santa Agata jaian eta inauterietan). Le Roy Laduriek eske hori inauteriek eta xaribariek kostatzen duten dirua ordaintzeko dela argudiatzen du :
Zintzarrotsen helburuetako bat izaten zen guztia ahazteko dirua edo edaria lortzea. Egunero gazteak zigortu nahi zuten pertsonaren atarian jartzen ziren zarata sartzen, eta posible zen jaia finantzatzeko nahikoa lortuz gero euren protesta bertan behera uztea. Badira inauteri tradizional asko eta zintzarrotsak elkartzen dituzten beste elementu batzuk ere: nabarmenean zintzarria bera da, baina errepresentazioetan, izan xaribaria edo maskarada tradizional bat, barbera pertsonaiak medezeak agindu dizkion botikak sartzen dizkio sendatu behar den gaixoari ipurtzulotik, heriotza barregarri bat eraginez. Caro Barojak zintzarrotsak zuzenki lotzen ditu inauteriekin, nahiz eta testuetan ez dagoen hain argi. Zaratak, zintzarriak, usain txarrak, erritual erlijioso batzuen parodia eta puska-bilketa horren adibide direla uste du. Desplaten arabera ere, inauterien zikloekin lotuta agertzen dira xaribariak egiteko garaiak ; Hérellek ere azaltzen du xaribariak debekatuak zeudenean maskarada bat egiteko baimena eskatzen zela, eta maskaradan bertan txertatzen zela xaribariaren gaia, beste batzuen artean. Iñaki Mozosen ustez, xaribariaren aurreneko arrazoia epaiketa morala bazen ere, inauteriaren ideiarekin batu eta kritika soziala eta entretenimendua nahasten ziren.
Testu batzuetan jasotzen den Phantzart (adibidez, testuan) ez da benetako pertsonaia, baizik eta inauteriei lotutako izaki bat, jokaera aldrebesen arduraduna dena. Modu berberean lotuko litzateke Baküs (ikusi ) eta bere barrikota, edo argia irudikatzen duten Phetiri Santz eta Hauster jauna, Garizumarekin lotzen direnak. Maskarada bateko testu tragiko baten erdian, baimenik gabeko eta gertaera errealetan oinarritutako testu komiko bat sartzea pizgarria izaten zen publikoarentzat, errazago jarraitzen baitzuten hori Inauteriaren eta Garizumaren arteko borrokaren gaia baino. Autoritateek, antza, ez-ikusiarena egiten zuten horrelako kasuetan, publikoak benetan maite zuelako xaribaria sartzea inauterietako antzezpen ofizialarekin batera.
Protesta gisa
Ikuspuntu politiko batetik, askotan zintzarrotsak ziren herri xeheak agintarien boterearen aurka protestatzeko zuten modu bakarra. Hipotesi baten arabera, gaur egun protesta gisa erabiltzen den kazeroladaren oinarrian zintzarrotsaren ohitura egongo litzateke.
Gonzeville
Gonzeville Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Gonzeville udalerrian erroldatutako biztanleak 109 ziren. Familiak 44 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 56 etxebizitza zeuden, 46 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 8 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 55 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 46 etxebizitza nagusietatik 34 bere jabearen bizilekua ziren, 10 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 41 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 17 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 72 ziren, horien artean 54 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 54 pertsona aktiboetatik 51 lanean zeuden (30 gizon eta 21 emakume) eta 3 langabezian zeuden (3 emakume eta 3 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 1 ikasten zegoen eta 6 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 zerbitzu enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ile apaindegia zen.
2000. urtean Gonzeville udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 404 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bartzelona Futbol Kluba
Bartzelona Futbol Kluba —edo, besterik gabe, Bartzelona edo Barça— (katalanez Futbol Club Barcelona) Bartzelona hiriko kirol-elkartea da, 1899ko azaroaren 29an Joan Gamperrek sortua. Haren goiburua El Barça és més que un club da (Bartzelona talde bat baino gehiago da), Katalunian duen esanahi sozial eta politikoa dela eta. Kirol askotan talde profesionala dauka FC Bartzelonak: saskibaloian, eskubaloian eta hockeyan. Amateur taldeak ere baditu beste kirol askotan, baina futbol arloa da elkarteko adar nagusia, gainerako kirolak ordaintzen dituena.
Espainiako futbol liga 26 aldiz irabazi duelarik, txapelketa horretan titulu gehien dituzten taldeen arten bigarrena da; lehena Real Madril da, Bartzelonaren arerio historiko nagusia. Errege Kopa, berriz, 30 alditan irabazi du, beste ezein taldek baino gehiagotan, alegia. Nazioartean 15 txapelketa irabazi ditu tartean bi aldiz FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa eta bost aldiz UEFAko Txapeldunen Liga, azkenengoa 2015eko ekainaren 6an.
FC Bartzelonak Unicefen iragarkia darama elastikoan; eta, ezkerreko besoan, TV3ko logoa. 2005/2006ko denboraldiaz geroztik, senyera —Kataluniako bandera— darama bere ekipamenduan, elkarteak Kataluniarekin duen harreman sendoaren erakusgarri.
Sorrera
Joan Gamper suitzarrak Los Deportes aldizkarian futbol talde bat sortzeko asmoz iragarki bat argitaratu zuen 1899ko urriaren 22an eta 12 gaztek erantzun zuten, sei kataluniarren, hiru ingelesek, bi suitzarren eta aleman batek. Horrela sortu zen Football Club Barcelona azaroaren 29an, presidentea Walter Wild izendatuz.
Lehenengo hamarkadan ez zuen titulurik lortu baina 1910eko Kopa garaipenak tituluen segidari hasiera eman zion. Garai hartan beste bi kopa eta Piriniotako Koparen lau edizio irabazi zituen.
1920 eta 1930 hamarkadak
1920 hamarkada oso loriatsua izan zen Bartzelonarentzat, 5 kopa irabazteaz gain 1928-29 denboraldian jokatu zen lehenengo Liga txapelketa irabazi baitzuen. Baina 1930an Joan Gamperrek bere buruaz beste egin zuen diru arazoen erruz eta taldearen gainbehera etorri zen. 1936an beste gertaera lazgarri bat izan zuen, Gerra Zibila hasi berria zela Josep Sunyol presidentea fusilatua izan zen ezkertiarra izateagatik.
1930 eta 1931an Kataluniako selekzioak bi partida jokatu zituen Baskonia izena zuen Euskal Selekzioaren aurka eta biak galdu zituen. 1932an beste bi partida jokatu ziren oraingoan Bartzelona Futbol Klubaren aurka, biak ere Bartzelonan, eta bietan kataluniarrak nagusitu ziren.
Kubala eta Ferien Kopak
Gerra bukatzean futbol txapelketei berrekin zitzaien eta Bartzelona ongi aritu zen 40. eta 50. hamarkadatan 7 Liga eta 6 Kopa irabaziz. Garaipen hauetan zeresan handia izan zuen 1950 urtean fitxatu zuten Ladislao Kubala hungariarrak.
Emaitza onek bazkideen kopurua handitzea ekarri zuen eta 1957an futbol zelai erraldoi bat inauguratu zuten, Camp Nou (Zelai berria) izenekoa. Garai hartan gainera Europako txapelketak hasi ziren sortzen. Bartzelona Ferien Kopan aritu zen eta lehenengo bi ekitaldiak irabazi zituen (1958 eta 1960). 1966an hirugarren garaipen bat ere iritsi zen.
Josep Lluís Núñez presidentea
1978ko hauteskundeetan Josep Lluís Núñez barakaldotarra presidente hautatu zuten. Bere karguan 22 urte iraun zituen eta Bartzelonak azkenean Europako Kopa irabaztea lortuko zuen. Honek ere fitxaje handiak egin zituen, hala nola, Maradona, Bernd Schuster eta Gary Lineker, baina emaitzak ez ziren onak izan.
Real Madrilen 80. hamarkadako nagusitasunari erantzunez Bartzelonak 90. hamarkada miresgarria egin zuen. Johan Cruyff entrenatzaile zuen taldeari Dream team deitu zitzaion, edo baita Euskal Bartzelona jokalari euskaldu ugari zituelako, hala nola Andoni Zubizarreta, Joxe Mari Bakero eta Txiki Begiristain. Hauekin batera zebiltzan atzerritarrak Ronald Koeman, Hristo Stoichkov eta Michael Laudrup ziren besteak beste. Etxekoan artean aipagarriena Josep Guardiola zen. Hamarkada hartan Europako Kopa bat, Errekopa bat, sei liga eta bi kopa irabazi zituen taldeak.
Munduko talderik onena
2000 urtean presidente aldaketa izan zen baina Bartzelonak bere bideari jarraitu zion. Joan Gaspert presidente berriak 3 urte egin zituen karguan eta ez zuen titulurik jaso. Joan Laportak ordea bigarren "dream team" bat osatu zuen eta taldearen "urrezko aroa" iritsi zen, bere joko ikusgarriagatik "munduko talderik onena" izendatzeraino. 2006an Frank Rijkaard entrenatzaile zela bi liga jarraian eta Txapeldunen liga irabazi zituen. Jokalarien artean Samuel Eto'o eta Ronaldinho ziren izarrak. La Masiako harrobian ere jokalari gazte asko sortu zituen.
Josep Guardiola entrenatzaile aukeratu zuten 2008-09 denboraldirako eta emaitza ikaragarriak izan zituen, hirgarren Europako Kopa eta Espainiako Liga eta Kopa irabazi zituen. Honez gain Espainiako eta Europako Superkopak irabazi zituen eta urtearen amaieran FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa. Orain arte sei tituluak urte berean irabazi dituen talde bakarra da Bartzelona.
Hurrengo urteetan ere mundu mailako nagusitasunarekin jarraitu du, oraingoan Lionel Messi izar nagusi dela. Bere alboan ditu Xavi Hernández, Andrés Iniesta eta Arsenaletik itzuli den Cesc Fàbregas besteak beste.
Azken denboraldiak
2011-12 denboraldian ez ditu ordea bere helburuak bete, Ligan bigarren egin baitu eta Txapeldunen Ligan Chelseak finalerdietan kanporatu baitzuen. Hala ere Errege Kopa irabazi du eta Messik Pichichi Saria ere lortu du inoizko gol kopuru handiena sartuz, 50 gol, aurreko marka baino hamar gol gehiago.
2012-13 denboraldia bikain hasi zuen eta urtarrilerarte ez zuen partida bakar bat galdu (Errealak irabazi zion Anoetan). Hau gutxi balitz, Messik 2012an Gerd Müllerren 1972ko errekorra gainditu eta 91 gol sartu zituen. Honi esker laugarren aldiz jarraian eskuratu zuen Urrezko Baloia saria. Espainiako Liga irabazi duen arren zapore gazi-gozoa gelditu zaio Txapeldunen Ligako eta Errege Kopako finaletara ez baita sartu.
2014-15 denboraldia bikaina izan zen, Espainiako Liga eta Kopa irabazi zituen eta Txapeldunen Liga ere bai, finalean Juventus FC 3-1 emaitzaz gaindituta. FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa ere erraz irabazi zuen. 2015-16an Europako finalaurdenetan Atlético Madrilek kanporatu zuen eta txakalaldi baten ondoren errekuperatu eta Liga irabazi zuen azken jardunaldian. Ondoren Errege Kopa ere irabazi zuen, hau Sevillaren aurka, luzapenean. 2016-17an ezin izan zion Real Madrili eutsi eta Kopa izan zen irabazi zuen titulu bakarra, finalean Deportivo Alavés gaindituz. 2017-18 denboraldian hasieratik Ligako lehen postua eskuratu du eta aspaldiko diferentzia handienaz irabazi du Liga. Errealaren galdu gabeko errekorra ere gainditu du eta azkenean partida bakarra galdu du. Errege Kopa ere irabazi du. Txapeldunen Ligan ordea final laurdenetan kanporatua izan zen. 2018-19 denboraldian Liga erraz irabazi badu ere, Txapeldunen Ligan finalerdietan Liverpoolek 3-0 emaitzari buelta eman eta kaleratu egin zuen eta Kopa finala ere galdu egin zuen. Galera izugarriena 2020an izan zuen. COVID-19 pandemiak baldintzaturiko Txapeldunen Ligan (partida bakarrera jokatzen baitzen) Municheko Bayernek 8-2 emaitzaz kanporatu zuen. 74 urte ziren Bartzelonak partida bakarrean zortzi gol jasotzen ez zituela.
Bi urteko hutsunearen ondoren 2021ean titulu berria eskuratu zuen. Errege Kopa irabazi zuen finalean Athletic 4-0 garaituta.
2022-23an 27. Liga eskuratu zuen. Arazo handirik gabe lortu zuen garaipena, baina Europako txapelketan oso apal aritu zen. Ez zuen ligaxka fasea gainditu eta EuropaLeaguera pasatzerakoan play-offetan kanporatua izan zen.
Uniformea
Bartzelona Futbol Klubak kolore urdina eta granatea beti izan du elastikoan, hortik datorkio blaugrana ezizena. Kolore hauek erabiltzearen arrazoi zehatza ez da ezagutzen ordea, baina badirudi Joan Gamper berak aukeratu zituela, aurrez FC Basel taldean jokaturikoa baitzen.
Hasiera batean gatza zuriak erabili zituen eta galtzerdi beltzak. 1913 eta 1920 artean galtzak eta galtzerdiak beltza izan ziren eta ordutik aurrera galtza urdinak. 2005-06 eta 2010-11 galtza granateak izan zituen eta 2015-16 denboradian elastikoko marrak horizontalak izan ziren lehen aldiz.
Aipatzekoa da era berean 1955-57ko Hirietako Ferien Kopan elastiko zuria eta galtza urdinak erabili zituela.
Datuak
2023-24 barne:
Espainiako txapelketak: 72
1928-29, 1944-45, 1947-48, 1948-49, 1951-52, 1952-53, 1958-59, 1959-60, 1973-74, 1984-85, 1990-91, 1991-92, 1992-93, 1993-94, 1997-98, 1998-99, 2004-05, 2005-06, 2008-09, 2009-10, 2010-11, 2012-13, 2014-15, 2015-16, 2017-18, 2018-19, 2022-23.
1983, 1991, 1992, 1994, 1996, 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018 eta 2023.
Espainiako beste txapelketak: 6
1948, 1952, 1953.
1983, 1986.
1937.
Nazioarteko txapelketak: 17
1991-92, 2005-06, 2008-09, 2010-11 eta 2014-15.
2009, 2011 eta 2015
1978-79, 1981-82, 1988-89 eta 1996-97.
1992, 1997, 2009, 2011 eta 2015
Nazioarteko beste txapelketak: 15
1949, 1952.
1958, 1960, 1966.
1971.
1957.
Lagunarteko txapelketak
1966, 1967, 1968, 1969, 1971, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1979, 1980, 1983, 1984, 1985, 1986, 1988, 1990, 1991, 1992, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2007, 2008, 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017.
1948, 1951, 1972, 1990, 1993.
1962, 1963, 2005.
Eduardo II.a Ingalaterrakoa
Eduardo II.a Ingalaterrakoa (Caernarfongo gaztelua, Gwynedd, Gales, 1284ko apirilaren 25a – Berkeley, Gloucestershire, Ingalaterra, 1327ko irailaren 21a), Eduardo Caernarfongoa (Edward of Caernarfon) ere deitua, Ingalaterrako erregea izan zen 1307 eta 1327 bitartean.
Bizitza
Eduardo I.aren semea. Bere begikoen esku utzi zuen gobernua; baroien matxinadari aurre egin behar izan zieten haiek. Ez zuen menderatu Eskozia, berak nahi bezala; 1314an eta 1321ean Robert Brucek garaitu zuen, eta Eskoziako erregetzat onartu behar izan zuen. Emazteak, Elisabet Frantziakoak, Roger Mortimer maitalearekin Frantziatik itzuli zenean, armada altxa ondoren, erregea eraitsi eta hil zuen.
Bartzelona Futbol Kluba
Lagunarteko txapelketak
1985.
1989.
Eduardo II.a Ingalaterrakoa
Bizitza
Christopher Marlowek, dramagile ingelesak, antzerki lan bat idatzi zuen Eduardo II.aren bizitzaz (Edward II, 1592).
Ezkontza eta seme-alabak
Homosexual edo bisexualtzat hartzen da. Gutxienez lau seme-alaba izan zituen Joana I.a Nafarroakoaren alaba Elisabetekin:
Bartzelona Futbol Kluba
Lagunarteko txapelketak
1977.
1970, 1989, 2003.
2011.
2023/2024 Taldea
2023ko uztailaren 18an eguneratua.
Clar de Luako geltokia
Clar de Lua (euskaraz: Ilargiaren argia) Okzitaniako autobus geltoki bat da, Tarnose udalerrian kokatuta dagoena.
Geltokia 2021eko apirilaren 26an ireki zen.
Historia
Geltokia 2021eko apirilaren 26an ireki zen jendearentzat, Tram'Busaren linearen trazatuaren zati gisa.
Lehenago "Clair de Lune" bezala ezagutzen zen.
Eygliers
Eygliers Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Alpe Garaiak departamenduan dagoena, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Flora Duffy
Flora Jane Duffy (Paget, 1987ko irailaren 30a) bermudar triatloilaria da.
Eygliers
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
François Eugène Garai de Monglave
François-Eugène Moncla (Baiona, - Paris, ), François Eugène Garai de Monglave izengoitia zuena, lapurtar idazlea izan zen.
Eygliers
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 488 ziren, horien artean 342 aktiboak ziren eta 146 inaktiboak ziren. 342 pertsona aktiboetatik 330 lanean zeuden (175 gizon eta 155 emakume) eta 12 langabezian zeuden (5 gizon eta 7 emakume). 146 pertsona inaktiboetatik 49 erretiraturik zeuden, 56 ikasten zeuden eta 41 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Flora Duffy
Udako lau Joko Olinpikotan parte hartu du 2008 eta 2020 artean, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan banakako proban urrezko domina lortuz, eta zortzigarren postua Rio de Janeiron 2016an. Tokion lortutako garaipena Bermudentzako lehen urrezko domina izan da.
Vincent (Jura)
Vincent Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vincent udalerrian erroldatutako biztanleak 314 ziren. Familiak 120 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 44 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 149 etxebizitza zeuden, 118 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 19 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 144 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 118 etxebizitza nagusietatik 99 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 18 etxek hiru zituzten, 29 etxek lau zituzten eta 69 etxek bost zituzten. 97 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 45 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 65 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Flora Duffy
Munduko Triatloi Txapelketan hiru domina irabazi zituen 2016 eta 2020 artean. 2015eko Panamerikar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.
Vincent (Jura)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 197 ziren, horien artean 151 aktiboak ziren eta 46 inaktiboak ziren. 151 pertsona aktiboetatik 145 lanean zeuden (80 gizon eta 65 emakume) eta 6 langabezian zeuden (6 emakume eta 6 emakume). 46 pertsona inaktiboetatik 20 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 14 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vincent udalerrian 119 unitate fiskal zeuden, 351 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.479 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Vincent udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden.