cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Satira
Historia
Atenasen asko landu zen satira, batez ere Aristofanesen komedian. Antzinako Erroman, berriz, Luziliok, Horaziok, Martzialek eta Juvenalek idatzi zituzten. Italian, Bocacciok jarraitu zion ohiturari, eta Frantzian Rabelaisek. Geroago, Frantzian Molièrek, Voltairek, Montesquieuk, eta, XIX. mendean jadanik, Anatole Francek Rabelaisek sortutako bideari jarraitu zioten. Ingalaterran aipagarriak dira Chaucer, Swift, Defoe, Dickens eta, geroago, Wells eta Bernard Shaw. Gaztelaniazko literaturak ere satira-egile nabarmenak eman zituen; XIV. mendean, Hitako Artziprestea; XVI. mendean, Tormesko itsumutila satiraren egile ezezaguna; Quevedo, etab.
Etimologia
Hitza lanx satura esapidetik dator, mazedonia edo zenbait fruta mota nahastuz osatutako primizien platertxoa. Satura oso hitz herrikoia zen, mota guztietako nahasketei ematen zitzaiona: antzerki grekoa imitatu aurretik egiten ziren antzezkizun heterogeneoei, gai eta neurri askotarikoa zuten idazlan didaktikoen multzoari (Enio), aldi berean indarrean jarri nahi ziren hainbat legeren elkartze artifizialei...
Jatorri grekoa
Nahiz eta izena, satira, latindarra izan, izpiritu satirikoa ez da berria, ezta haren adierazpen literarioa ere.
Špilberk gaztelua
Špilberk gaztelua (Hrad Špilberk; Festung Spielberg) Brnoko muino batean dagoen gaztelua da. Premislidek eraikitzen lanak hasi zituzten XIII. mendean eta Otakar II.a Bohemiakoak amaitu. Hurrengo mendean Moraviako margraveen egoitza izan zen eta gero espetxe-gotorleku bilakatu zen, Austria-Hungariako Inperioko gogorrena. Armadak gotorleku bilakatu zuen 1855 eta 1959 artean eta 1960an Brnoko Udalak museo bihurtu zuen.
Satira
Jatorri grekoa
Jatorria Grezian izan zen, Paros eko Arkiloko eta Amorgos ko Semonides jambo egileekin nagusiki (K.a. VII), nahiz eta Aristofanes ek ere bere kritika politiko eta sozialean erabili zuen, eta bertara hurbildu ziren Bion poeta eta Eskola ziniko ko filosofoak, Gadara ko Menipo kasu, diatriba edo diskurtso bortitz eta iraingarriaren bidez, pertsonak edo gertaerak ikuspuntu moraletik kritikatuz.
Luziano Samosatakoa k bultzada handia eman zion generoari bere elkarrizketen bidez (Hildakoen elkarrizketak, Jainkoen elkarrizketak, Meretrizeen elkarrizketak...); elkarrizketok satira bere iturri, egitura eta asmoaren funtsezko elementu gisa onartzen dute.
Generoa, ordea, Erroman garatzen da (Enio, Luzilio, Varron, Katulo, Horazio, Juvenal, Pertsio, Martzial...).
Satira latindar literaturan
Antzinaroan satira (lat. satura) antzezpen modu bat zein forma literario bat zen.
Satira antzezpen modua
Jatorrian, satura hitza Zeres jainkosaren ospakizunei eta ofrendei zegokien, kantu eta eszena barregarrien laguntzarekin. Ospakizun horietan bertso feszenino ak (Fescennini versus edo Fescennina carmina, izaera lizuneko eztei kantuetan jatorria dutena) botatzen zituzten, musika eta dantza etruriar rarekin batera; nahasketa hori zen latindar satira.
Caldwell (New Jersey)
Caldwell New Jerseyko borough bat da. Essex konderrian kokatua dago. 2010ean 7,822 biztanle zituen, 3.02 kilometro koadrotan banatuta.
Satira
Satira literatur-genero
Barietatearen eta nahasketaren ideia honek satira literatur-genero gisa bereizten du. Satira, nagusiki, Erroman garatu zen II. mendearen azken herenean erabilera zabal eta entzutetsuarekin, genero gisa finkatu zen eta molde ugari hartu, hala nola, fabula, elkarrizketa, bertsoa, prosa... Latinezko satiraren asmoa, nagusiki, morala eta hezitzailea da, eta ez bakarrik iraingarria.
Satura quidem tota nostra est ("Satira, benetan, erabat gurea da"), esan zuen Kintiliano k I. mendean. Izan ere, gainerako literatura-generoak ez bezala, satira erabat erromatarra da, Kintilianoren hitzetan. Luzilio zen, Kintilianoren arabera, laudorio nabarmena lortu zuen lehena, zeinak grinatsu batzuk baitzituen, ez bakarrik gai bereko idazleen artean, baizik eta poeta guztien artean ere lehentasuna ematen ziotenak (Institutio oratoria, 10, 1, 93).
Luzilioren aurretik
Egile nagusiak Enio eta Pakuvio izango dira. Fase honen ezaugarria gai aniztasuna da. Izan ere, argumentu serioetatik irrigarrietara erraztasun handiz igarotzen da.
Enioren Saturae hitz lauz eta bertsoz idatzitako idazlan mistoak dira, bere historia lan handiari, Annales, erantsiak. Satirak askotariko filosofia eta literatura ederreko liburutegi bat ziren, diziplina ezberdinetako bakoitza sinbolo duintasunera goratutako ordezkari nagusiarekin izendatzen baitzen: Epikarmo kosmologia rako, Evemero mitologia rako, Sotades literatura rako. Beste lan batzuek, Protreptikoak adibidez, balio filosofikomorala zuen, eta beste batzuek, Eszipioi ak adibidez, politikoa zuten. Satira genero hau, polimetrikoa eta mistoa, Varron en satira menipea ren genero satirikoak jarraituko du, baina ez Luzilio, Horazio, Pertsio eta Juvenal en izen bereko ekoizpenak.
Luzilio
Autore honek sartzen dituen berrikuntzek genero satirikoa egituratuko dute. Agresibitatearen erabilera, autobiografiarako joera handiagoa eta hexametrora metrika murriztea nabarmentzen dira; beste aldaketa batzuk lagunarteko hizkuntzaren erabilera eta, edukiari dagokionez, gizartearen eta garaiko boteretsuen kritika dira.
Luzilioren ondoren
Varron ek (Saturae Menippeae) generoa satira menipeo rantz bideratzen du konposizioetan, non poesia eta prosa nahasten dituen, honen gaia, tonua eta helburua testu batetik bestera aldatzen zelarik. Enio eta Luzilio ren tradizioaren ildotik, bere garaiari dagozkion era guztietako gaiak erabiltzen ditu,
Augusto ren garaian Horazio k (Sermones) landu zuen. Bigun eta samur aritu zen literaturaz eta arteez egindako satiretan, alde pertsonalak alboratuz.
Pertsio, estilo ilunekoa eta estoizismoak eragindako edukikoa.
Seneka, bere testuak filosofia moralez eta pasadizo pikante eta berez satirikoez bustitzen ditu, baina baita satira menipeo baten egile posiblea da, Klaudio jainkotiarraren Apocoloquintosis (Kalabazifikazioa).
Flavio en garaian Juvenal ek (Satirae) landu zuen, umore garratz eta mingotsez kutsatu zituen bere asmo moralak, gizarteari bere bizio guztietan erasoz: tirania, emakumeen maltzurkeria, sineskeriak, pribilegioak...Bere satirak zorrotzak eta mingarri dira. Erromako talde sozial guztiak agertzen dira, Domiziano Enperadorearengandik eta nobleengandik hasi eta talde sozial pobreetaraino ere helduz, dena dago ustelkeriak jota.
Petronio k (Satirikon) satira menipeo zabala eskaini zuen Neron enperadorearen garaian gizartea kritikatzeko, nobela moduan, bere Satyricon, zeinetatik zati batzuk baino ez zaizkigun geratu.
Martzial ek epigrama k bakarrik idatzi zituen, non Flaviar enperadore en luxu desordenatuari, handinahiari eta Erromako hipokresiari eraso zien.
Klasiko zaharren ondoren
Erdi Aroan, satira molde berrietan egiten hasi zen. Aipagarri dira garaiko fartsak, moralitateak, fabliauxak, elizaren aurkako satirak, Ingalaterran Chaucer-en ipuinak, Galizian cantiga asko, eta Espainian Libro del Buen Amor bilduma, zeinean apaiz nahiz abokatuen aurkako poemak oso satirikoak dauden.
Pizkundeko garaian, ordea, molde satirikoak leuntzera egiten du, batez ere erasmismoaren eraginez. XVII. mendean satirak alde politikoa (Quevedok Olivares Dukearen aurka idatzitako poemank), soziala (Góngoraren “Estatuen aurkako satira”) eta diatriba literarioa hartzen ditu molde gisa.
Frantziako literaturari begiratuz, Rabelaisen satira oso ezaguna da XVI. men dean eta bere girokoak dira Joachim du Bellay eta Pierre de Ronsard idazleak ere. XVII. mendean Molière eta XVIII. mendean Voltaire dira satiraz baliatzen diren idazlerik ezagunenak. XIX. mendean Victor Hugo eta Alfred de Musset idazleen lanetan aurkitzen da baita ere.
XIX. eta XX. mendeetan kazetaritzara eta umorezko literaturara igaro zen satira neurri handi batean.
XX. mendean
XX. mendean, Aldous Huxley eta George Orwell bezalako egileek satira erabiltzen zuten Estatu Batuetan eta Europan zehar gizarte aldaketa zabala izatearen arriskuei buruz hitz egiteko, eta iruzkin larriak eta beldurgarriak egiteko. The Great Dictator (1940) filmean, Charles Chaplinek satira bat egiten dio Adolf Hitler-i. Garai honetako kritikari sozial ugarik, Dorothy Parker eta H.L. Menckenek satira erabili zuen arma gisa, azken honek adierazi zuen "barre egiteak ehunka silogismo baino gehiago" balio duela publikoak kritikak onartzeko. Joseph Hellerrek, burokrazia eta militarismoa satirizatzen ditu bere lanik hoberenean (Catch-22). Sinclair Lewis eleberrigilea ezaguna da bere ipuin satirikoengatik, hala nola Babbitt, Main Street eta II Can't Happen Here. Bere liburuek gaur egungo balio amerikarrak ikertzen eta satirizatzen dituzte.
Delebio
Delebio Italiako udalerri bat da. Sondrioko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Satira
XX. mendean
Dr. Strangelove (1964ko filma), Gerra Hotzaren satira ezaguna bihurtu zen. Satiraren azpi-genero dibertigarrienetako bat Erresuma Batuan jaio zen hirurogeiko hamarkadaren hasieran The Satire Boom filmarekin.
Delebio
Mugakideak
Delebiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Abiego
Abiego Huescako udalerria da, Somontano de Barbastro eskualdean dagoena. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 281 biztanle zituen.
Satira
Euskal satira
Euskal literaturan, satira nabarmena da ahozko literaturan eta bertsolaritzan. Adibidez, Pierre Topet Etxahunek ofizioen satira egiten du Ofizialenak bertso lanean, eta Txirritak ere bai Andaluzaren pareta bertso ezagunean. Literaturaren inguruko satiratzat har liteke, bestalde, Xenpelar eta Iparragirrek izan zuten bertso eztabaida, ospetsuena delarik lehenengoak jarritako Iparragirre abila dela hasten dena.
Literatura idatzian, satira olgetaria da Pedro Ignazio Barrutiaren Gabonetako ikuskizuna, lanean egindakoa eta ohituren kritika darama Xabier Muniberen El borracho burlado lanak (1764). Era berean, ohituren satira agertzen da Bilintxen zenbait lanetan, baita satira politikoa ere foruak galdu ondorengoko poema batzuetan.
20. mendean satira zantzuak badira Azkueren eta Txomin Agirreren lanetan. Lizardiren Biotz-begietan bildumako Oia poema satirikoa da, eta ohituren kritika egin ohi du Lauaxetak ere Atso zaarra bezalako poemetan.
Estiloa
Satira baliatu ohi da umore az, pasadizoaren eta akats sozial edo indibidualak irrigarri uzteko asmoarekin, kritika soziala erabiliz.
Garapenetako eta tonuetako gai handiak daude, baina  hainbat baliabide erabiltzen dira satiran:
Literatura latindarreko satiraren  idazle nagusiak;
Germaniar herriak
Germaniar herriak indoeuropar talde etnolinguistikoa dira, jatorria Iparraldeko Europan izan zuena. Germaniar hizkuntzak mintzatzea da haien ezaugarri nagusia.
Mendebaldeko Baltikotik hego eta ekialderantz hedatu ziren, erromatarrek geldiarazi zituzteneraino. Borrokan jardun zuten erromatarrekin askotan, eta IV. mendearen erdialdera Erromatar Inperioa hartu zuten. Germaniarren hedatze horren eragileak izan ziren, besteak beste, hazkunde demografikoa, klima beroago baten beharra, barne borrokak, etab. Klana (sippe) eta leinua ziren haien gizartearen oinarri; leinuko burua urtero hautatzen zuten. Familian aitak zuen aginpide osoa. Ezkontza emaztea erosiz egiten zen.
Historia
III. mende amaieran, frankoek, burgundiarrek eta alamanek Rhingo muga eraso zuten, eta erromatarrek ezin izan zieten eutsi. Bandaloak, godoak eta gepidoak Ekialdeko Europan zeuden garai hartan, gaur egungo Ukraina eta Errumanian. VI. mende hasieran, angloak eta saxoiak Ingalaterran zeuden, eta frankoek mendean zuten Galiaren ipar-ekialdea; burgundiarrak Rodanoren haranean zeuden kokaturik, bisigodoak haien mendebaldean. ostrogodoak Italiar penintsulan, eta bandaloak Iparraldeko Afrikan. 568an, lombardiarrek egotzi zituzten bisigodoak Galiatik; horren ondorioz, bisigodoak Iberiar penintsulara jo zuten. Lombardiarrek erresuma independente bat eratu zuten Italian, 774an Karlomagnok azpiratu zituen arte iraun zuena.
Erromatar Inperioaz jabetu ziren germaniarrek garaituen erlijioa, kristautasuna, eta hizkuntza, latina, berenganatu zituzten. Britania izan zen salbuespena, anglo eta saxoiek germaniar hizkuntzari eutsi batzioten.
NGC 1007
NGC 1007 galaxia bat da, Cetus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Yulimar Rojas
Yulimar Andrea Rojas Rodríguez (Caracas, Venezuela, 1995eko urriaren 21a) venezuelar atleta da. Jauzi hirukoitzeko espezialitatean urrezko domina irabazi du Tokioko Olinpiar Jokoetan eta zilarrezkoa 2016ko Jokoetan; munduko txapeldun izan da bi aldiz pista estalian, hiru aldiz pista estali luzean eta bi aldiz aire zabalean. Gorako jauzian, luzera jauzian eta jauzi hirukoitzean lehiatu da, 1.87, 6.57 eta 15.74 metroko marka pertsonalekin, hurrenez hurren. Azken marka hau munduko errekorra da.
World Athletics-ek 2020ko emakumezko atletarik onena aukeratu zuen.
Secret Valley
Secret Valley (euskaraz Haran Sekretua) 1980ko hamarkadako Australiako telesaila bat da. Telecip, Grundy eta TVE artean ekoiztua izan zen. Australia, Espainia eta Frantzian aireratu zen.
Hego Euskal Herrian 1982ko ekainaren 10etik aurrera larunbata arratsaldero TVE1 katean 18:30etan aireratu ohi zen, gerora 1996an bigarren aireratze batean baita TVE2 katean ere.
Argumentua
Australia, 1980ko hamarkadaren hasiera. Neska-mutil gazte batez osatutako talde batek Dan McCormack izeneko zahar bati bere jabetzako parke zahar bat udaleku bilakatzen lagunduko diote, leko honi Secret Valley ("Haran Sekretua") deituko diotelarik.
Halere, berehala arazoak sortuko dira: McCormacken parkeaz jabetu nahi duen lursail espekulatzaile talde boteretsu baten aurka borrokatu beharko baitira. Horretaz gain, Spider McGlurk buruzagi duen gazte bihurriez osatutako "Armiarmaren Taldeari" ere aurre egin beharko diote, hauek udalekuan infiltratu eta bertakoek antolatzen duten edozein ekintza boikotatzen saiatuko direlarik.
Musika
Secret Valley telesailaren hasierako abestia itsaskorra berehala ospetsu bilakatu zen, halere Australiatik kanpo jende askok jakin ez arren Waltzing Matilda australiar folk ospetsuan oinarritua dago, Australiako ereserkia ez ofiziala.
Lygodactylus ocellatus
Lygodactylus ocellatus Lygodactylus generoko animalia da. Narrastien barruko Gekkonidae familian sailkatuta dago.
Édouard Daladier
Édouard Daladier (Carpentràs, 1884ko ekainaren 18a - Paris, 1970eko urriaren 10a) politikari frantsesa izan zen. Alderdi Erradikal-sozialistako buruzagia izan zen 1919tik 1940ra eta 1946tik 1958ra, eta hainbat Ministerio hartu zituen bi Mundu Gerren artean. Gobernuburu izan zen 1933-1934 eta 1938-1940 urteetan. 1938. urtean, Chamberlain britainiarrarekin batera, Municheko Hitzarmena negoziatu zuen Alemaniarekin, baina hark Polonia inbaditu zuenean (1939), Daladierren gobernuak, Britainiakoarekin elkar harturik, gerra deklaratu zion Alemaniari. Alemaniarrek Frantzia hartu zutenean atxilotu egin zuten (1940). Gerra amaitutakoan diputatu hautatu zuten (1946-1958). Indotxinako Gerraren eta 1958. urteko Konstituzioaren aurka agertu zen.
Asanblearismo
Asanblearismoa erakundeak, kolektiboak, etab. antolatzeko era bat da.
Horizontaltasun osoan oinarritua dago, hau da, kide guztiek modu berean hartzen dute parte erabaki eta eztabaida guztietan. Ez da bozkaketarik egiten, baizik eta eztabaida bat sortzen da adostasunera iritsi arte; hau da, kide guztiek beren ideiak malgutu edo eraldatu egiten dituzte asanblada guztia ados dagoen kontzeptuetara iritsi arte.
Zuzentasuna antolatze eraren ezaugarri garrantzitsu bat da. Orokorrean asanbladetan ez dago inoren ordezkaririk, bakoitzak bere ideia defendatu beharrean oinarrituta dago sistema hau. Asanblearioen iritsiz, ordezkarien aukeraketak kideen parte hartzea ezintzen du eta horizontaltasuna ezabatzen du.
Historian zehar, arraro dirudien arren, era honetan antolatu diren talde militarrak existitu dira. Euren buruak militartzat hartzen ez zituzten arren hainbat ezaugarri antzekoak ziren. Erakunde hauen artean batzuk:
Kritikak
Sistema honi datozkion kritika gehienak demokratek eginikoak dira. Egiten duten kritika nagusia erabakiak motelegi hartzen direla da eta kide askotako taldeetarako ezin dela erabili.
Kritika moduan Espainiako Gerra Zibileko gertaera bati erreferentzia egin ohi zaio, zeinetan bataila bat baino lehen erasoa diseinatzeko asanblada baten bildu ziren milizia anarkista bateko kideak eta adostasunera heldu ezin zirenez eztabaida jarraitu zuten. Nazionalak heldu ziren eta anarkista gehienak hil zituzten.
Aljebra abstraktu
Aljebra abstraktua egitura algebraikoak, eraztunak eta taldeak esaterako, ikertzen dituen matematikaren arloa da. Terminoa lehen aldiz XX. mendearen hasieran hasi zen erabiltzen, aljebraren beste atalengandik bereizteko.
Aljebra abstraktuan hainbat operazioen ostean lortzen ditugun elementuen konbinazioak ez dira zertan zenbakiekin intepretatu behar. Horregatik aljebra abstraktua ez da aritmetikaren luzapen gisa hartzen.
Luca Scinto
Luca Scinto (Fucechio, 1968ko urtarrilaren 28a) italiar txirrindulari ohia da. Profesionala izan zen 1994tik 2002ra. Vini Fantini taldearen kirol arduraduna izan zen 2009tik aurrera.
Palmaresa
1994 1995 1997 1999 2000
Dolmayrac (Lot eta Garona)
Dolmayrac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lot eta Garona departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Dolmayrac udalerrian erroldatutako biztanleak 572 ziren. Familiak 220 ziren, horien artean 47 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 18 bakarrik bizi ziren emakumeak), 86 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 76 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 11 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 288 etxebizitza zeuden, 231 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 38 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 285 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 231 etxebizitza nagusietatik 198 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 10 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 54 etxek lau zituzten eta 146 etxek bost zituzten. 182 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 93 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 130 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 359 ziren, horien artean 263 aktiboak ziren eta 96 inaktiboak ziren. 263 pertsona aktiboetatik 241 lanean zeuden (128 gizon eta 113 emakume) eta 22 langabezian zeuden (10 gizon eta 12 emakume). 96 pertsona inaktiboetatik 45 erretiraturik zeuden, 24 ikasten zeuden eta 27 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Dolmayrac udalerrian 251 unitate fiskal zeuden, 604 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.964 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 28 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 6 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 13 zerbitzu publikoetatik, 3 igeltseroak ziren, 3 margolariak, 3 zurginak, 2 iturginak eta 2 argiketariak.
2000. urtean Dolmayrac udalerrian 44 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.300 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
T linfozito
T linfozitoa edo T zelula linfozito mota bat da, zelulen bidezko erantzun immunitarioaren arduraduna. T linfozitoak Immunitate-sistemaren funtsezko elementuak dira, immunitate zelularrean ez ezik, antigorputzen bidezko immunitatean ere oso zeregin garrantzitsua burutzen dutelako. Hezur-muinean sortzen dira eta timoan garatzen. Beste linfozitoek ez bezala, TCR (T Cell Receptor) izeneko hartzailea dute mintz plasmatikoan.
Garapena
T linfozitoen zelula progenitoreak hezur-muinean sortzen dira. Sortu ondoren heldugabeak dira, eta ezin dira B linfozitoetatik bereizi. Odolaren bidez timora joaten dira zelula aitzindari horiek, eta bertan heltzen. Timoan dagoen heldugabeko linfozitoari timozito deritzo. Iritsi berriko timozitoak CD4/CD8 negatibo bikoitzak dira baina, TCR hartzaileen geneen berrantolaketaren ondoren, positibo bikoitz bihurtzen dira. Ondoren, aukeraketa positiboa gertatzen da CD4+/CD8+ linfozitoen gainean: MHC I edo MHC II hartzaileei era egokian lotzen diren timozitoei biziraupen-kinada ematen zaie; MHC I molekulekin ongi elkarrekiten duten zelulak CD4-/CD8+ bilakatuko dira, eta MHC I molekulekin ongi elkarrekiten dutenak CD4+/CD8-. MHC molekulei lotzen ez direnek, berriz, apoptosia pairatuko dute.
Aktibazioa
Mikrobio inbaditzaile bat organismoan sartzen bada, makrofagoek edo zelula dendritikoek fagozitatuko dute. Bai makrofagoak, bai zelula dendritikoak, antigeno-aurkezleak (APC) dira, eta fagozitatu duten egitura (patogenoa, molekula,..) prozesatuko dute; hots, egitura horren molekula zati esanguratsuena (antigenoa) bereiziko dute eta, MHC II motako hartzaile baten bidez, mintz plasmatikoren kanpoaldera aurkeztuko. CD4+ T linfozitoak dira era horretan aurkeztutako antigenoa antzematen dutenak, TCR hartzailearen bitartez. Bigarren elkarrekintza bat ezinbestekoa da aktibazioa gerta dadin, APCen B7 molekularen eta CD4+ T linfozitoen CD28 hartzailearen artekoa zehazki. Aktibatua izan ondoren, Th linfozito horrek bere burua klonatzen du (hedapen klonala). Era horretan, antigeno horri espezifikoki aurre eginen dioten Th zelula asko sortzen dira. Ugaltzeaz gain, Th linfozitoak desberdintzatu egiten dira Th1, Th2 eta Th17 azpimotetan. Azpimota bakoitzak erantzun immunitario desberdina eraginen du, zitokina espezifikoak ekoizten baititu.
T linfozito zitotoxikoek, berriz, zelula barneko patogenoetatik babesten dute organismoa. Patogeno horiek (birusak eta bakteria eta parasito batzuk) zelula ostalariaren zitoplasman ugaltzen dira, antigorputzen erasoa jasan gabe. Tc linfozitoek infektatutako zelula hiltzen dute, patogenoak ugaldu eta zelulatik irten baino lehen. Infektatutako zelulak berak aurkezten dio patogenoaren antigenoa CD8+ T linfozitoari, MHC I hartzailearen bitartez; izan ere, organismoko nukleodun zelula guztiek dute MHC I hartzailea beren mintz plasmatikoan. CD8+ T linfozitoak TCR hartzailearen bitartez elkarrekiten du antigeno/MHC-I konplexuarekin. Aktibazioa gertatzeko beharrezkoa den bigarren seinalea zelula antigeno-aurkezlearen B7-1 edo B7-2 molekularen eta CD8+ T linfozitoaren CD28 hartzailearen arteko elkartzeak ematen du, eta zitokina espezifikoen jariapenak aktibazioa bermatzen du. Aktibatua izan ostean, Tc linfozitoak infektatutako zelula hilko du, perforina eta entzima proteolitikoak isuriz edota zelulen arteko kontaktu zuzenaren bitartez, aldameneko zelulak kaltetu gabe.
T linfozitoak eta minbizia
Immunitate-sistemak funtsezko zeregina burutzen du minbiziaren prebentzioan, NK zelulen eta T linfozitoen bidez, zelula hauek minbizidun zelulak ezagutu eta suntsitzen baitituzte. Tumore baten zelulek zelula normaletan agertzen ez diren azaleko antigenoak dituzte. Immunitate-sistemak antigeno horiek arrotzatzat hartzen ditu, eta antigeno horiek dituzten zelulei eraso egiten die. Erasotzeko erabiltzen dituen elementuak makrofagoak, NK zelulak eta T linfozitoak dira. NK zelulak, bereziki, oso aktiboak dira zelula gaiztoak suntsitzen, T linfozito laguntzaileekin batera. Batzuetan zelula gaiztoen aurkako antigorputzak ere sortzen dira, konplementu sistema aktibatzen dutenak lisia eragiteko.
Immunozaintzaren teoriak dioenez zelula gaiztoak eta tumoreak sarri sortzen dira gorputzean, baina immunitate-sistemaren elementuek zelula horiek deusestatzen dituzte tumorea sortu aurretik. Teoria horren aldeko argudio nagusia da pertsona immunogutxituek (HIESa dutenek, botika immunosupresoreak hartzen dituztenek, adineko jendeak -T linfozito gutxiago dutenek-...) minbizia errazago pairatzen dutela immunitate-sistema normala dutenek baino.
Zahartu ahala, minbizia pairatzeko probabilitatea areagotu egiten da. Horren arrazoia honako hau izan liteke: timoa, T linfozitoak sortzeko ezinbestekoa den organoa, urteak bete ahala endekatu egiten da: umeengan lortzen du organo horrek bere tamainarik handiena, baina gero atrofiatzen da eta zahartzaroan oso txikia da. Horrenbestez, aro horretan T linfozitoen kopurua asko murrizten da eta immunozaintzaren eraginkortasuna (hots, tumoreak detektatzeko eta suntsitzeko ahalmena immunitate-sistemaren bidez) nabarmen jaisten da.
Mariana Plaka
Mariana Plaka plaka tektoniko bat da. Bere hedadura, 0,01037 estereorradianekoa da. Filipinetako Plakarekin lotua dago.
Ozeano Barearen mendebaldean dago. Ozeano Barearen zati txiki bat eta Filipinetako itsasoa hartzen ditu, Marianak uharteez gain.
Mariana Plakak, Filipinetako Plaka eta Pazifiko Plaka ditu mugakide.
Beste plakekin dituen mugak, Mariana uharteetako fosak Mariana uharteen ekialdeko kostaldean eta Yapeko fosak, uhartediaren hegoaldeko kostaldean eratzen ditu.
Mariana Plaka, milioi bat urteko, 1,278'ºko errotazio abiaduran mugitzen da, 43º 78' ipar latitudean eta 149º 21' eki longitudean kokatutako polo baten arabera.
Aleurodiscus disciformis
Aleurodiscus disciformis Stereaceae familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.
Sinonimoa: Thelephora disciformis.
Deskribapena
Karpoforoa: 0,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa; gorputz emankorrak, euskarriari oso itsatsita daude, erresupinatuak dira edo pixka bat proiektatu egiten dira goialdean, irregularrak, Stereum itxurarekin. Himenioa zurixka-grisaxka kolorekoa da, lehortzean pitzatu egiten da; proiektatutako goiko aldea arrexka da eta pixka bat zonatua.
Alfredo Landa
Alfredo Landa Areta (Iruñea, 1933ko martxoaren 3a - Madril, Espainia, 2013ko maiatzaren 9a) nafar aktorea izan zen.
Aleurodiscus disciformis
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Aleurodiscus cerussatus delakoarekin nahas daiteke, hau ere zuri-grisaxka kolorekoa da, txilarretan eta beste zuhaixka batzuetan ateratzen delako bereizten da. Esporak ere bereizten dute.
Alfredo Landa
Biografia
Alfredo Landa Iruñean jaio zen, aita guardia zibila zuela. Haurtzaroa Aribe eta Figueresen igaro zuen eta 12 urte zituelarik familia Donostiara aldatu zen. Hiri honetan Zuzenbidea ikasten hasi zen baina, Espainiako Antzerki Unibertsitarioan sartu eta zenbait obra taularatu ostean, ikasketak utzi eta Madrila jo zuen, aktore izateko asmoz. Madrilen antzerkian eta bikoizketa aktore gisa jardun zuen. 1962an debutatu zuen zineman, José María Forquéren Atraco a las tres filmean. Honen ondotik, besteak beste, Juan de Orduñaren Nobleza baturra (1964) eta Fernando Fernán Gómezen Ninette y un señor de Murcia (1965) egin zituen.
Aleurodiscus disciformis
Sasoia eta lekua
Urte osoan eta ohikoa haritz bizietan, talde txikiak sortuz.
Banaketa eremua
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Mozambike, Japonia, Himalaiako eremua.
Alfredo Landa
Biografia
1970eko hamarkadako lehen erdia landismoaren aroa izan zen. Garai honetako 35 filmetan beti antzeko pertsonaia interpretatu zuen, matxista, harroputza sexu kontuetan eta erreprimitua. No desearás al vecino del quinto (Ramón Fernández, 1970), Vente a Alemania, Pepe (Pedro Lazaga, 1970) eta Aunque la hormona se vista de seda (Vicente Escrivá, 1971) dira film horietako batzuk.
1976an Juan Antonio Bardemen El puente filmatu zuenetik, beste era batzuetako lanak egiten hasi zen. 1981an José Luis Garciren El crack, Mario Camusen Los santos inocentes (1984) eta José Luis Cuerdaren El bosque animado (1987) dira, agian, Landaren maila baieztatu zuten filmak. Bietan egindako lanengatik jaso zituen sari garrantzitsuak: Canneseko Zinemaldiko Aktore Onenaren Saria aurrenekoarekin (Paco Rabalekin batera), eta Goya Saria bigarrenari esker. Bere karrerako bigarren Goya Saria 1992an lortu zuen, José Luis Cuerdaren La Marrana filman egindako lanagatik.
Maite Imaz donostiarrarekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten, Ainhoa, Idoia eta Alfredo. 2007an Espainiako Zinemako Akademiaren Ohorezko Goya jaso zuen eta 2008an, berriz, Kulturaren Vianako Printzea Saria.
Protobothrops
Protobothrops Viperidae familiako narrasti genero bat da. Asian bizi dira.
Califon (New Jersey)
Califon New Jerseyko borough bat da. Hunterdon konderrian kokatua dago. 2010ean 1,076 biztanle zituen, 2.46 kilometro koadrotan banatuta.
Iñaki de la Fuente
Iñaki de la Fuente (Bilbo, Bizkaia, 1954ko maiatzaren 15a) bizkaitar margolaria da.
Biografia
1970. urtean lehenengo saria irabazi zuen Bilboko Gazteen Arte Lehiaketan, eta bere karreraren hasierako urte haietan aire zabaleko pintura-lehiaketa ugaritan ere parte hartu zuen.
1976an egin zituen aurreneko bakarkako erakusketak, eta 1979an Madrilen aurkeztu zituen bere lanak. Urte horretan bertan Bilboko IV. Pintura Bi Urtekoa irabazi zuen, eta Espainiako Kultura Ministerioak emandako beka bat eskuratu. 1982an Gure Artea lehenengo saria irabazi zuen, bere lan gehienetan nabarmena den ukitu espresionista zuen margolan bati esker. Beka, sari eta aipamen ugari jasotakoa da, eta bere obra, besteak beste, Arabako Arte Ederretako Museoan ikus daiteke.
Trichomycterus reinhardti
Trichomycterus reinhardti Trichomycterus generoko animalia da. Arrainen barruko Trichomycteridae familian sailkatzen da.
Abizanda
Abizanda Huescako udalerria da, Sobrarbe eskualdean dagoena. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 132 biztanle zituen.
Trichomycterus retropinnis
Trichomycterus retropinnis Trichomycterus generoko animalia da. Arrainen barruko Trichomycteridae familian sailkatzen da.
Marnes
Marnes Frantziako udalerria da, Deux-Sèvres departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Marnes udalerrian erroldatutako biztanleak 225 ziren. Familiak 111 ziren, horien artean 35 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 27 bakarrik bizi ziren emakumeak), 46 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 15 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 15 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Ryuji Bando
Ryuji Bando (japonieraz: 播戸 竜二, 1979ko abuztuaren 2a - ) Japoniako futbolaria da.
Marnes
Etxebizitza
2007an 166 etxebizitza zeuden, 115 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 34 bigarren erresidentzia ziren eta 18 hutsik zeuden. 164 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 115 etxebizitza nagusietatik 102 bere jabearen bizilekua ziren, 8 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 3 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 20 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 49 etxek bost zituzten. 97 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 59 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 43 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 122 ziren, horien artean 86 aktiboak ziren eta 36 inaktiboak ziren. 86 pertsona aktiboetatik 71 lanean zeuden (44 gizon eta 27 emakume) eta 15 langabezian zeuden (8 gizon eta 7 emakume). 36 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 7 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Marnes udalerrian 118 unitate fiskal zeuden, 236 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.161 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 2 komertzioetatik, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra higiezinen agentzia zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ola (Basaburua)
Ola  Basaburua udalerriko lekua da. 2020ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, lekuak 15 biztanle ditu. Orokieta, Ola eta Erbiti lekuek osatzen dute Orokieta-Erbiti kontzejua.
Dubino
Dubino Italiako udalerri bat da. Sondrioko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Dubinok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Fernando Aiuti
Bizitza
1935eko ekainaren 8an Urbinon jaioa, medikuntzan graduatu zen Sapienza Erromako Unibertsitatean.
1991n, Cagliariko azokan egindako batzar batean, hiesa ahoz kutsa ote zitekeen ari ziren eztabaidatzen. Bat-batean, Aiutik Rosaria Iardino hiesdunari ahoan musu eman zion iritzi publikoari erakusteko hiesa ez zela ahoz kutsatzen. Han zegoen kazetari batek musuari argazkia atera zion eta argazkia mundu osoan ezaguna egin zen.
2019ko urtarrilaren 9an hil zen Agostino Gemelli Unibertsitate Poliklinikan ezbeharrean erori osteko zauriengatik.
Myripristis earlei
Myripristis earlei Myripristis generoko animalia da. Arrainen barruko Holocentridae familian sailkatzen da.
Lilly Truscott
Lillian "Lilly" Truscott Hannah Montana telesailaren pertsonai nagusi bat da. Emily Osmentek interpretatzen du.
Deskribapena
Lilly Miley Stewarten lagun onena da. Bere gurasoak dibortziatuta daude. Bere amarekin bizi da etxe batean gertu Mileyrenean, baina geroago haren amak beste hirira joaten da lan egiteko, eta Mileyekin bizitzera doa. Lilly lehena izan zen asmatzen Miley Hannah Montana dela. Hannah Montanarekin joaten denean, "Lola Luftnagle" deitzen da ("Lola LaFonda" lehen), eta kolorez desberdineko ileordeak daramatza. Oliveren neska-laguna da.
Haplochromis macropsoides
Haplochromis macropsoides Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Yuzo Tashiro
Yuzo Tashiro (japonieraz: 田代 有三, 1982ko uztailaren 22a - ) Japoniako futbolaria da.
Txursinita
Txursinita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Txursinita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.
Ľubomír Luhový
Ľubomír Luhový (1967ko martxoaren 31 - ) Eslovakiako futbolari ohi eta entrenatzailea da.
Voyagers!
ETB 1en euskaraz aireratu zen.
Argumentua
Phineas Bogg (aktorea: Jon-Erik Hexum) denboran zehar bidaiatzen duten bidaiariez osatutako Voyagers elkarteko kide da. Jeffrey Jones (Meeno Peluce) izeneko gaztearen laguntzaz eta Omni izeneko eskuzko gailu bat (patrikako erloju baten antzekoa) erabiliz, denboran zehar bidaiatzen dute, eta gizateriaren historiako gertakari garrantzitsuenak euren begiz ikusten eta bizi izaten dituzte.
Adahuesca
Adahuesca gaztelaniaz edo Adauesca aragoieraz Huescako udalerria da.
Pedro Ochoa
Pedro Ochoa (Argentina, 1900 - 1947) argentinar futbolaria izan zen. Racing Club taldean jokatu zuen, horietako jokalari historikoetako bat baita, eta Argentinako futbol selekzioan. 1920ko hamarkadako bigarren erdiko jokalari argentinar onenatzat hartua izan da.
Biografia
Hamabost urte zituela hasi zen Racingeko lehenengoan jokatzen. "Ochoíta" ezizena bere lagunak jarri zion, Carlos Gardel tango abeslariak, Racing zale ezagunak, bere jokoaren miresleak. Profesionaltasuneko lehen urtean (1931) erretiratu zuen, bost partida jokatu eta 2 gol sartu zituen txapelketan.
Point-to-Point Protocol
Sarrera
Konputagailu biren artean lotura geruzako komunikazioa ahalbidetzen duen sare protokoloa dugu PPP. Eskuarki, bezero batek modem-en bidez bere Internet zerbitzu hornitzaileari Internet-eko konexioa ezartzeko erabiltzen da. Noizbehinka, banda zabaleko konexioak ezartzeko ere erabiltzen da PPPoE eta PPPoA protokoloekin. Datuak garraiatzeaz aparte, PPP-k beste funtzio garrantzitsuak betetzen ditu: PPP, ADSL modem-aren eta Internet zerbitzariaren ATM pasabidearen arteko komunikazio ezartzeko ere erabil daiteke. PPP-ren trama HDLCprotokoloan dago oinarrituta.
Gabriel Popescu
Gabriel Gabi Popescu (1973ko abenduaren 25a - ) Errumaniako futbolari ohia da.
Euskal abertzaletasun
Euskal abertzaletasuna Euskal Herriaren naziotasuna eta bere autodeterminazio eskubidea defendatzen duen ideologia politikoa da. Bere ustez, herritartasuna eta naziotasuna berezko hizkuntza, kultura, historia eta nortasun kolektiboan dautza. XIX. mendearen bukaeran agertu bazen ere —Sabin Aranarekin— aurrekariak ditu aurreko mendeetan. Bere barnean pentsamolde ugari daude: independentismoa, subiranismoa edota konfederalismoa. Baina pentsamolde guzti hauek esaldi batean bat datoz: Euskal Herria euskaldunen eta euskal herritarren aberria da, hortik abertzale izendapena.
Oinarria
Abertzale hitzak, berriz, «aberria maite duena, aberriaren alde saiatzen edo borrokatzen duena» esan nahi du. Nahiz eta abertzale hitzak edozein aberriren zaleak izendatzeko balio duen, besterik zehazten ez bada, aberritzat Euskal Herria dutenak izaten ditu aipagai, gehienetan.
Izena
Historian, zein aberritako abertzale ziren bereizteko, Euskal Herriaren abertzaleek eusko abertzale terminoa erabili dute, jeltzaleek ez ezik (Sabino Arana Goiriren garaitik), baita ezker abertzalekoek ere (ikus, adibidez, Eusko Abertzale Ekintza alderdiaren izena bera). Esanahi horrekin berarekin euskal abertzale erabiltzen da gaur egun, segur aski EAJk Eusko Abertzaleak izena erregistratu zuelako, 1980ko hamarkadan, eta ordezkaritza duen hainbat tokitan bere hautetsien taldeak izendatzeko erabiltzen duelako. Eusko Alkartasuna ere saiatu zen izen hori bereganatzen, baina EAJ aurreratu zitzaion. Gerora, bi alderdi politikoak koalizioan aritu zirenean, Gipuzkoan elkarrekin erabili zuten izen hori, 2001ean. Nolanahi ere, badirudi azkenaldian ezker abertzaleak uko egin diola eusko abertzale izenari (Eusko Ekintza alderdiaren izenean izan ezik), nahita edo Espainiako legeak horretara bultzatuta. Izan ere, Espainiako legeak gaztelaniazko izen generikoak erregistratzea galarazten duen arren (edonork izen horiek libre erabiltzeko aukera izan dezan), ez ditu berdin babesten gainerako hizkuntza ofizialak.
Bestetik, maila akademikoan erabiliagoa da euskal nazionalismoa forma, ziur aski nazioartean nazionalismo kontzeptua erabili ohi delako nazionalismoari buruzko ikasketetan (maiz, ingelesez: nationalism studies).
Izana
Herritartasuna edo naziotasunaren defentsak berezko hizkuntza -euskara-, kultura, nortasuna/identitatearen aldeko jarrera aktiboa hartzera eramaten du euskal abertzaletasuna.
Euskal Herrian, hainbat erakunde politikori deitzen zaie abertzale (euskal abertzale esanahiarekin): Abertzaleen Batasunari, Aralarri, EH Bilduri, EH Bairi, Eusko Ekintzari, Eusko Alkartasunari, Euzko Alderdi Jeltzaleari, Geroa Bairi, Sorturi, eta abarri.
Alderdi politikoez harago, abertzaletasunak eragin handia du Euskal Herriko gizarte eragile, herri mugimendu, sindikatu, kultur elkarte nahiz erakunde anitzetan.
Nazioaren aipamena
Hainbat idatzi zaharretan Euskal Herriaren naziotasuna aipatzen da, nahiz eta hitz horren esanahia -gaur egungoarekin alderatuta- oso bestelakoa izan.
Zazpiak bat
Euskal Herriko lurraldeen nolabaiteko batasuna beste zenbait egileengan ere topa daiteke:
Manuel Larramendi
Larramendik idatzi zituen lan eta liburu guztiei euskaltzaletasuna darie. Euskal Herriaren identitatearen zutabeak -hizkuntza, foruak, erakundeak- sutsu defendatu zituen bere bizitza osoan. Erdaldunek euskararekiko agertzen zuten arbuio eta mesprezuaren aurrean, euskarari gorazarrea eginez erantzuten zuen. Iberiar penintsulako hizkuntza zaharrena izateaz gain, hizkuntza garbia eta kutsadurarik gabekoa zela, eta goi mailako kulturarako ere gaitasuna zuela frogatzen ahalegindu zen. Era berean, euskal lurraldeen foruak -eta bereziki Gipuzkoakoak- defendatu zituen, eta foru-pribilegioen kontrako kanpaina bultzatu zuten gaztelauei foruak "euskal probintzien jatorrizko independentziaren zantzuak" zirela gogoratu zien.
NGC 1008
NGC 1008 galaxia bat da, Cetus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Euskal abertzaletasun
Manuel Larramendi
Foruen eta hizkuntzaren defentsa sutsuak jarrera independentista garbiak azaltzera eraman zuen andoaindarra. Bere obraren hainbat pasartetan nabarmen geratzen da abertzaletasunaren aitzindaria izan zela:
Dominique Garat
Dominique Joseph Garat lapurtarrak (1749-1833) kargu garrantzitsuak bete zituen Frantziako Iraultzaren garaian, eta Napoleon beraren lankidea izan zen. 1808an, "Euskal Estatu Nazional" baten sorrera proposatu zion enperadoreari, Fenizia Berria izenekoa, zazpi euskal lurralde historikoak bilduko zituena. Estatu berria Frantzia eta Espainiaren arteko lurralde neutroa izango litzateke, bi estatu horien arteko ohiko tentsioak baretuko zituena.
Bonaparte konbentzitu nahian, bere txostenean (Recherches sur le Peuple primitif de l'Espagne, sur les révolutions de cette péninsule, sur les basques espagnols et françois) Garatek argudio sendoak ematen zituen euskal estatu horren alde: Pirinioetako bi aldetako euskaldunek harreman sendoak mantentzen dituzte haien artean; iparraldekoek ez dituzte berenganatu frantsesen hizkuntza eta ohiturak, eta hegoaldekoek, ezta Espainiakoak ere. Euskal estatu berrian euskara izango litzateke hizkuntza bakarra, eta Ingalaterrari aurre egiteko itsasoko potentzia bihurtuko litzateke. . Egitasmoa ezerezean geratu zen Napoleonen gainbehera etorri zenean.
Agosti Xaho
Euskal abertzaletasunaren aitzindaria, Agosti Xaho zuberotarra (1811-1858) oso pertsonaia heterodoxoa izan zen bere garaian (errepublikazalea, agnostikoa, iraultzailea, esoterista...); ez dira gutxi ezkerreko abertzaletasunaren oinarriak bere figuran ere ikusten dituztenak.
Bere garaiko erromantiko handien antzera, bizitza laburra, abenturazalea eta trinkoa izan zuen. Bere ideologiaren ardatz nagusiak hiru izan ziren: demokrazia eta errepublikanismoa, aurrerakoitasuna eta euskaltzaletasuna. 1848ko Frantziako Iraultzan parte hartu zuen, eta bere ideia politikoak zirela-eta bi aldiz erbesteratu zen. Frantziako idazle eta intelektual askoren laguna, ideia aurrerakoiak uztartu zituen, inongo gatazkarik gabe, bere sakoneko euskaltzaletasunarekin eta aurrenazionalismoarekin.
Aitorren mitoaren sortzailea, euskaraz argitaratutako lehenengo egunkariaren bultzatzailea (Uskal Herriko Gaseta) eta Euskal Herriko historiaren liburu baten egilea (Histoire primitive des euskariens-Basques), besteak beste, heriotzak harrapatu zuen hiztegi mardul bat egiten ari zela (euskara, frantsesa, gaztelania eta latinarena). Bere lan gehienak frantsesez idatzi bazituen ere, ez dira gutxi euskaraz osatu zituenak.
Bere lehenengo lanetan (Les paroles d'un Biscaïen aux liberaux de la reine Christine-n, adibidez) nazionalismoaren zantzuak sumatzen dira iadanik, "euskal nazioa"-ren aipamenak behin eta berriz azaltzen direlako, ageriko zentzu politiko batekin (Euskal Herriko Errepublika Federatuak zituen amets). Lehenengo karlistadak arrasto sakona utzi zuen bere pentsamenduan; horren lekuko zuzena, liburu ospetsu batean (Voyage a Navarre pendant l'insurrection des Basques) karlismoari buruzko bere irizpideak laga zizkigun.
Espainiako historialari gehienen interpretazioen aldean, Xahok ez du karlismoan ikusten erregimen zaharraren aldeko borroka dinastikoa; aitzitik, Zumalakarregik gidatzen zuen armadaren atzean euskal foruen eta independentziaren aldeko borroka dakusa. Beste egile batzuek ideia bera defendatuko dute gero.
Azpimarratzekoa da, halere, Xaho ez zela inoiz benetako karlista bat izan, foruzalea baizik. Hots, euskaldunen eskubide nazionalen aldekoa zen, baina ez zen monarkikoa edo katolikoa.
1846an hau idatzi zuen Ariel aldizkarian:
Xabier Zabaltza historialariak esaten duenez: "Xahok Bidasoako bi tradizio euskaltzaleak bildu zituen: Ipar Euskal Herrian, bertako euskaltzaleak baino politikoagoa izan zen; Hegoaldean, foruzaleak eta lehenengo abertzaleak baino euskaltzaleagoa"
Arturo Kanpion
Xaho hil zen garaian jaio zen Arturo Kanpion nafarra (Iruñea, 1854-Donostia, 1937). Zuberotarraren aldean, Kanpion tradizionalista eta kontserbadoreagoa izan zen, baina Xaho bezain euskaltzalea eta foruzalea. Bere bizitzaren azken urteetan nazionalista bihurtu zen.
Kanpionen bizitzaren goiburua, berak idatzitako liburuetan ezarritako esaldi honek laburbiltzen du: "Euskal Erriaren alde". Euskaldun berria eta euskaltzale amorratua, XIX. mendeko Nafarroako euskararen galeraren lekuko etsia izan zen, gai honetaz artikulu eta lan saminak idatziz. Arlo politikoan, foruen galera ere ikusi zuen, eta honek ideologia foruzale, hasieran, eta aurrenazionalista, gero, hartzera eraman zuen.
Arlo linguistikoan bere lanik gorena "Gramática de los Cuatro dialectos literarios de la lengua eúskara" da, 1884koa. Euskaraz ere lan batzuk argitaratu zituen ("Orreaga" balada, esaterako). Euskaltzaindiaren sorreran parte aktiboa izan zuen, eta euskaltzain osoa izan zen sorreratik hil arte.
Kanpionentzat euskal hizkuntza da euskal naziotasunaren zutabe nagusia. Sabin Aranaren aldean (gai honetaz bien arteko desadostasuna nabarmena zen), arrazak ez du izango iruindarrarentzat bizkaitarrak ematen dion garrantzia. Hizkuntza, aldiz, Herri baten arima eta motorra da:
Izuturik euskararen atzerakada orokorraren aurrean (batez ere, Nafarroan), Kanpionek -beste nafar euskaltzalekin batera- Nafarroako Euskara Elkargoa sortu zuen, 1877an. Elkarte honek euskara eta euskal kultura eta nortasunaren aldeko lan itzela burutuko du XIX. mendearen bukaeran.
Ekarpen linguistikoak egiteaz gain, liburu historikoak ere idatzi zituen Kanpionek, eta euskal kutsuko gaztelaniazko eleberri batzuk ere.
Arlo politikoan, ez zen inoiz alderdi politikoko kide bat izan, kargu politikoak izan arren (Iruñean zein Madrilen). Kanpionen abertzaletasuna ez dator bat Sabin Aranarenarekin. Sabinen antzera, eboluzio bat izan zuen foruzaletasunetik nazionalismoraino, eta euskal lurraldeen burujabetza eskubidea onartzen du, baina planteamendu independentistaraino iritsi gabe. Sabinek, aldiz, independentzia garbi aldarrikatuko du.
Kanpionen aurrenazionalismoak hizkuntza jarri zuen euskal nazioaren bizkarrezurrean. Horrek ahalbidetuko du arrazan ez oinarritutako nazionalismo integratzaile baten sorrera, Sabin Aranaren ostean -XX. mendeko erdialdetik aurrera- nagusituko dena.
Euskal abertzaletasunaren hastapenak
Euskal nazionalismoa XIX. mendearen bukaeran Euskal Herriak izan zuen berrikuntza politikoaren osagai funtsezkoetako bat izan zen. Mendearen amaieran, batez ere bi prozesuren ondorioz, eratu zen ideologia politiko, doktrina edo jokabidetzat jotzen den euskal nazionalismoa.