cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enzebra
Enzebroak Afrikako zebren izenaren jatorrian
Europearrek Afrikako zebrei egindako lehendabiziko aipua 1591. urteko liburu batean agertzen da, Filippo Pigafetta geografo eta matematikoak eginda. Pigaffetak erabilitako informazioa Duarte Lopes portugaldar merkatariak eman zion berari. Lopes egungo Angolaraino heldu zen bere bidaietan eta bertatik Europara itzuli zen bertako Alvaro I. erregearen enbaxadore gisa. Afrikar errege hau kristautu egin zen eta Lopes Espainara zein Erromara bidali zuen Felipe II.a erregearekin zein Sixto V.a aita santurekin estatu harremanak ezartzeko eta misiolariak bertara bidaltzeko eskaera egiteko. Ez Espainiako erregeak ezta Aita santuak ez zioten jaramonik egin bere enbaxadore enkarguetan, baina Erroman Lopesek Filippo Pigafetta ezagutu zuen eta bere Afrikako ibilbiden berri eman eta honek kontatu zituen aipatutako liburuan, zebraren deskribapena barne, Saharaz hegoaldeko Afrikaz urte askotan egon zen lehen aipatutako liburuan.
Liburuan Pigafettak, Lopesek esanda, zebren arintasuna lastertan deskribatzen du. Portugalen eta Gaztelan garaia haietan erabiltzen zen esamoldea aipatzen du ere" zebra bezain arina", jakina, enzebroaz ari ziren.
Lopesek beraz zebra deitu zuen Afrikako ekidoa, eta Mozanbikera joandako portugaldar misiolariak izen bera erabili zuten bertako zebrak deitzeko. Aipatzekoa da beste hainbat hizkuntzatan egindako abere hauei buruzko garai hartako aipamenetan "astoak" edo "zaldi marradunak" deitzen dituztela.
Baina zebraren izena abere hauek izendatzeko Ulisse Aldrovandiren eskutik etorri zen. Zientzilari honek 1616. urtean faunari buruzko entziklopedia argitaratu zuen, eta ugaztun solipedoen (ekidoak) liburukian zebra agertzen da. Berak zebraren deskribapena Jan Huyghen van Linschoten herbeheretarrak idatzitako liburu batetik hartu zuen. Holandar hau Indiako Goa artzapezpikuaren idazkaria zen, baina berak Pigafettaren liburutik hartua zeukan aldi berean datua. Beraz zebraren izenak eta deskribapenak nahiko bide korapilatsua jarraitu zuten ofizialak egin arte.
Enzebroa toponimian
Enzebro inguruko leku izenak oso ugari dira Iberiar Penintsulako toponimian eta iparretik hegora zein ekialdetik mendebaldera hedatzen dira. Oro har leku izenen ugaritasuna handiagoa da espezieak gehiago iraun zuen eskualdetan, hau da, Galizian, Portugaleko hegoaldean eta Gaztela-Mantxan. Kantauriar mendikatearen iparraldean gutxiago daude, eta baita Pirinioetan. Carlos Nores irakasleak ehundik gora leku izen jaso ditu Penintsulan enzebroren aldaera ezberdinekin. Aurreneko aipu toponimikoak IX. mendekoak dira.
Euskal Herrian hainbat toponimo daude, baina baliteke enzebroak berezko euskal izena edukitzea eta leku izenak egun toponimian gordeta egotea baina beraien esangura ezezaguna izanik. Valcebre-Lleida. Encebra-Alikante. El Encebrico-Paterna. Las Encebras-Pinós. Cebrones del Río, herria-Leon. Cebrecos, herria-Burgos. Rincón de Valdecebras-Zamora. Fuentecebras–Llambera. Cebreros-Avila. Cerbon, herria Soria. Monte Cebreiro, Ibias. Arroyo de Cebreros, Gijon. Alto de Cebrandi, Piloña eta Caso artean. Vega Cebrón, Salas. Abrigo de los Encebros-Alacón.
Zibreira de Fé–Sobral de Monte Agraço. Zebral–Vieira do Minho. Zebras-Valpaços. Zebro de Cima eta Zebro de Baixo–Faro. Vale do Zebro– Salvaterra de Magos. Zebreiros–Gondomar. Zebro do Grou– Santarem. Zibreira- Fatima. Zebra– Arcos de Valdevez. Zebreira–Idanha-a-Nova. Ribeira do Zebro–Moura. Vale de Zebro– Abrantes. Zibreira–Torres Vedras. Zebreira-Castelo Branco. Zebras– Beira Baixa. Vale de Zebrinho– Abrantes. Casais do Vale de Zebras–Cartaxo. Pedrafita do Cebreiro, Alto do Cebreiro-Lugo. Auga dos Cebros-Pontevedra. Cebreiro-Ourense. O Cebreiro-Lugo.
Acebrón laku eta jauregia, Doñana. Cortijo de la Encebra-Jumilla.
Euskal Herriko toponimian
Euskal Herrian ere zenbait toponimo agertzen da "zebra" edo "zibria" izenarekin. Batzuk beste hainbat baino gardenagoak.
Arabako zaldi-sasiak
Arabako zenbait lekuetan toki izen berezi mantendu zen, Gerardo Lopez de Gereñuk jasota. Zaldi-sasia.
Zalantzarik gabe zaldi hauek zaldi basatiak izango ziren. Pottoka motakoak eta beste leku batzuetan agertzen diren enzebroen parekoak. Baliteke ere basatiak bilakatutako etxeko zaldiak izatea ere, baina harrigarria da toponimoaren zalbalpena Arabako lautadatik mendialdera. Beraz baliteke zaldi-sasia enzebroaren adieraren parekoa edukitzea Arabako euskaran.
-Saldeisaci, 1699. Jungitu.
-Saldiisasi, 1558. Amarita.
-Saldisase, 1660. Pagoeta. Gertu Urizaharreko Altazabro basoa dago.
-Zaldiisasia, 1716. Ilarratza.
Muñomer del Peco
Muñomer del Peco Ávilako udalerria da, La Moraña eskualdean dagoena.
NGC 6497
NGC 6497 galaxia bat da, Draco konstelazioan. Lewis A. Swiftek aurkitu zuen n.
Przytoczna udalerria
Przytoczna Poloniako Lubuszeko voivoderriko landa-udalerri bat da, Międzyrzecz barrutian kokatuta. 184,82 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5708 biztanle zituen.
Afrixalus nigeriensis
Afrixalus nigeriensis Afrixalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Bílovec
Bílovec Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 7.407 biztanle ditu eta 38,85 kilometro koadroko azalera. Nový Jičíngo barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1329 urtean egin zen.
Quincy-Voisins
Quincy-Voisins Frantziako udalerria da, Sena eta Marne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Quincy-Voisins udalerrian erroldatutako biztanleak 4.944 ziren. Familiak 1.713 ziren, horien artean 329 pertsona bakarrekoak ziren (123 bakarrik bizi ziren gizonak eta 206 bakarrik bizi ziren emakumeak), 460 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 781 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 143 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Erroldatutako biztanleak
Silley-Bléfond
Silley-Bléfond Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Quincy-Voisins
Etxebizitza
2007an 1.890 etxebizitza zeuden, 1.780 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 87 hutsik zeuden. 1.653 etxeak ziren eta 224 apartamentuak ziren. 1.780 etxebizitza nagusietatik 1.479 bere jabearen bizilekua ziren, 270 alokairuan okupaturik zeuden eta 32 doan lagata zeuden; 32 etxek gela bat zuten, 126 etxek bi zituzten, 202 etxek hiru zituzten, 474 etxek lau zituzten eta 947 etxek bost zituzten. 1.512 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 790 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 863 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Silley-Bléfond
Biztanleria
2007an Silley-Bléfond udalerrian erroldatutako biztanleak 72 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak), 4 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Erretira
Indar militarren erretira edo erretreta horiek okupaturik zuten eremu batetik atzera egitea da. Hainbat arrazoi izan daitezke indar militarrak erretiratzeko: posizio seguruagoetara aldatu, indarrak metatzeko, etsaia engainatu edo segada baterako amarru moduan. Gerra edo gatazka militar batean izandako bake-trattu edo itun batean ezarritakoa betetzeko ere gerta daiteke.
Silley-Bléfond
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Solis (Texas)
Solis Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cameron konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Quincy-Voisins
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 3.398 ziren, horien artean 2.594 aktiboak ziren eta 804 inaktiboak ziren. 2.594 pertsona aktiboetatik 2.455 lanean zeuden (1.239 gizon eta 1.216 emakume) eta 138 langabezian zeuden (67 gizon eta 71 emakume). 804 pertsona inaktiboetatik 297 erretiraturik zeuden, 323 ikasten zeuden eta 184 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Silley-Bléfond
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 50 ziren, horien artean 32 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 32 pertsona aktiboetatik 30 lanean zeuden (17 gizon eta 13 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 emakume eta 2 emakume). 18 pertsona inaktiboetatik 5 erretiraturik zeuden, 5 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Quincy-Voisins
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 206 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 13 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 43 eraikuntza enpresak ziren, 50 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 12 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 6 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 5 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 31 zerbitzu enpresak ziren, 19 administrazio publikoko enpresak ziren eta 10 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 53 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 5 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 7 igeltseroak, 7 margolariak, 3 zurginak, 8 iturginak, 9 argiketariak, 2 eraikuntza enpresak, 3 ile apaindegiak, 3 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
Silley-Bléfond
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
Melbourneko Unibertsitatea
Melbourneko Unibertsitatea (University of Melbourne) Australiako hiri horretako unibertsitate publikoa da. 1853ean sortua, herrialdeko bigarren unibertsitatea da (Sydneykoa da lehena). Munduko rankinetan, goiko postuetan dago.
Quincy-Voisins
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 2 liburu dendak, 1 elektrotresna denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 drogeria zen, 1 lurrin-denda zen eta 1 lore-denda zen.
Silley-Bléfond
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Silley-Bléfond udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden, 265 hektarea erabiltzen.
Lœuilley
Lœuilley Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lœuilley udalerrian erroldatutako biztanleak 119 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 12 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 20 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Silley-Bléfond
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Lœuilley
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 52 etxebizitza zeuden, 48 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 4 hutsik zeuden. 48 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 48 etxebizitza nagusietatik 40 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 11 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 29 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 17 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 72 ziren, horien artean 47 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 47 pertsona aktiboetatik 43 lanean zeuden (25 gizon eta 18 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 8 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an herrian zegoen saltoki bakarra bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa batena zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Quincy-Voisins
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Quincy-Voisins udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 360 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an 2 haur-eskola eta 3 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Viki (Estonia)
Viki Saaremaa udalerri edo parrokiako herria da bat da, Saare konderrian, Balttikoko Saaremaa uhartearen mendebaldean, Estonian. 2017an erreforma administratiboa egin aurretik, herria Kihelkonna parrokian zegoen.
Peeter Süda konpositore eta organo-jolea (1883–1920) Tammiku etxaldean jaio zen, Viki herrian.
2009ko Europako Parlamenturako hauteskundeak
2009ko Europar Legebiltzarrerako hauteskundeak 2009ko ekainaren 7 inguruan ospatuko dira Europar Batasunean herrialde bakoitzaren hauteskundeetarako egunaren arabera. Europar Legebiltzarrrerako 2009-2014 legealdirako eurodiputatuak aukeratuko dira.
Eurodiputatuak estatuka aukeratzen dira; herrialde bakoitzeko alderdi politikoek bere hautagaiak eta bere zerrendak aurkezten ditu. Hala ere, herrialde ezberdinetan dauden alderdi berdinek (adibidez, PSOE eta Frantziako Alderdi Sozialista) beraien artean aliantzak edo Europa mailako alderdiak sortzen dituzte.
Eserleku kopurua
Hauteskundeetarako Nizako Ituna erabiliko da. Itun horrek dioen bezala 732 eserleku banatuko dira estatu kideen arabera. Hala ere, Lisboako Ituna baieztatzen denean, 751 eserlekura igoko da kopurua.
Euskal Herria
Nahiz eta Euskal Herriak beste hauteskundeetan bezala herrialde bezala parte hartzen ez duen (Espainia eta Frantziaren barnean parte hartzen du), hauek izan dira hauteskunde hauetako emaitzak:
* Hegoaldeko EAJ eta Iparraldeko PNB elkarrekin
** Les Verts bezala aurkeztu zen
*** PSE-EE eta PSN elkartuta
**** Euskadiko PP eta Nafarroako PP elkartuta
***** Aurreko hauteskundeetan UDF bezala aurkeztu zen
Cloverfield
Cloverfield Matt Reeves estatubatuarrak zuzendutako 2008ko beldurrezko filma da, eta New York hirian, izaki ezezagun erraldoi batek eragindako hondamendia kontatzen du. Ameriketako Estatu Batuetan 2008 urtarrilaren 18an estreinatu zen.
Film saga baten abiapuntu bilakatu zen, 10 Cloverfield Lane (2016) eta The Cloverfield Paradox (2018) filmek jarraitu zutena.
3945 Gerasimenko
3945 Gerasimenko asteroide baten izena da. abuztuaren 14an aurkitu zuen N. S. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1982 PL izena zeraman. Ondoren Svetlana Ivanovna Gerasimenko omentzeko izena eman zitzaion.
Orbitaren ezaugarriak
3945 Gerasimenko asteroidearen orbitak batezbeste 2,261 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,835 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,687 distantziara. Eszentrikotasuna 0,188 da, eta makurdura orbitala 4,95ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.5 da.
Citlaltépetl
Citlaltépetl (nahuatlez citlalli-, "izar" eta tepētl, "mendi") edo Pico de Orizaba Mexikoko sumendia da, Mexiko, Puebla eta Veracruz estatuen artean dagoena. 5.636 metroko garaierarekin, herrialdeko mendirik gorena da, eta Ipar Amerikako hirugarrena, McKinley eta Loganen ondotik. Krater eliptikoa du: ardatz nagusia 478 metrokoa da eta ardatz txikia 410 metrokoa. Kraterrak 154.830 m2-ko azalera eta 300 m-ko sakonera du. Gailurrean betiereko elurrak daude.
Citlaltépetl Ardatz Neobolkanikoaren eta Ekialdeko Sierra Madreren arteko elkargunean dago, Veracruz hiritik 110 kilometro mendebaldera. Sumendi jardueragabea da, baina ez itzalia. Espainiarrak iritsi zirenetik 1537, 1545-65?, 1566, 1569, 1613, 1630 eta 1687an izan dira erupzioak.
Orthosaris
Orthosaris Yponomeutidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Orthosaris strictulata da.
Laughter (filma)
Laughter 1930eko Harry d'Abbadie d'Arrast lapurtar zinema zuzendariaren komedia erromantikoa da.
Filmak argumentu onenaren Oscar Sarirako izendatua izan zen. Kongresuaren Liburutegiak kopia bat mantentzen du.
Adrian (Oregon)
Adrian Oregongo hiri bat da. Malheur konderrian kokatua dago. 2010ean 177 biztanle zituen, 0.63 kilometro koadrotan banatuta.
Klarionak (Oteiza)
Klarionak Jorge Oteizaren eskala txikiko artelanak dira, eskala handiko eskultura alde batera utzi ondoren garatu zituenak. Klarionez egindako piezekin esperimentatu zuen hainbat urtez Klarionen Laborategia deitu zuen tailerrean (zeinean lan egin zuen 1857 eta 1974 urteen artean ).
Bessay
Bessay Frantziako udalerri bat da, Vendée departamenduan dagoena, Loirerria eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bessay udalerrian erroldatutako biztanleak 400 ziren. Familiak 156 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 50 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 74 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 178 etxebizitza zeuden, 149 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 20 bigarren erresidentzia ziren eta 9 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 178etxeak ziren. 149 etxebizitza nagusietatik 124 bere jabearen bizilekua ziren, 22 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 7 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 90 etxek bost zituzten. 116 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 90 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 259 ziren, horien artean 198 aktiboak ziren eta 61 inaktiboak ziren. 198 pertsona aktiboetatik 179 lanean zeuden (102 gizon eta 77 emakume) eta 20 langabezian zeuden (9 gizon eta 11 emakume). 61 pertsona inaktiboetatik 27 erretiraturik zeuden, 18 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bessay udalerrian 152 unitate fiskal zeuden, 403,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.378 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 zurgina zen eta 1 iturgina.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Hexakontaedro pentagonal
Geometrian, hexakontaedro pentagonala Catalan-en solido bat da, 60 aurpegi (pentagono irregularrak), 150 ertz eta 92 erpin dituena.
Snap! (programazio-lengoaia)
Snap! hezkuntzara zuzendutako bloke bidezko programazio-lengoaia grafiko libre bat da. Ideia matematiko eta konputazionalak ikasiz animazioak, bideo-jokoak, istorio interaktiboak eta abar sortzeko aukera ematen du. Snap! Scratchen inspiratuta dago baina programazioaren munduan lehen pausoak emateko egokia izateaz gain bigarren hezkuntzan eta unibertsitatean erabilgarri egiten duten ezaugarri gehigarri aurreratuak ditu. JavaScript erabiliz garatua dago eta web nabigatzailean exekutatzen da.
Jens Mönigek Scratch ezagutzen du
2007an Jens Mönig alemaniarrak Scratch proiektua ezagutu zuen. Garai hartan abokatua zen baina 10 urte lehenago Smalltalk garatzaile bezala lan egin zuen IBMn, erlazio legalak hobeto ulertzeko sistema grafiko bat garatzen. Scratch Smalltalk programazio-lengoaiaren Squeak dialektoan garatua zegoen eta lengoaiaren potentzial osoa erabiltzen zuen proiektu bakarretakoa zen. Jens liluratuta geratu zen Scratchen garapen ingurunearekin: "Inoiz ikusi dudan gauzarik ederrena da".
Jens bere denbora librean Scratchekin proiektuak garatu eta Scratch komunitatearen foroan parte hartzen hasi zen. Lan ona egiten ari zela ikusita MITeko Scratch taldearekin bat egitera gonbidatu zuten, komunitateko moderatzaile bezala.
Chirp
2008an Jens Mönigek Chirp izeneko Scratchen mod bat argitaratu zuen. Scratchen 1.2.1 bertsioarekin bateragarria zen eta komunitatetik sortutako iradokizun eta ideiei bidea emateko asmoa zuen.
1.0 bertsioa
2008ko urrian BYOB (Build Your Own Blocks, eraiki zure blokeak ingelesez) izeneko Scratchen hedapen esperimentalaren prototipoa argitaratu zuen Jens Mönigek. Izenak dioen bezala erabiltzaileei bloke pertsonalizatuak sortzeko aukera eskaintzen zien, modu horretan programazioko hainbat kontzeptu garrantzitsu ikasteko bidea emanez:
BYOB 1.0 Scratch 1.3 bertsioan oinarrituta zegoen.
2.0 bertsioa
2009ko abuztuaren 30ean Jens Mönigek Scratch 1.4n oinarritutako BYOB 2.0 bertsioa argitaratu zuen. Berrikuntza nagusiak hauek izan ziren:
Chirp blogean argitaratu zuenez harrituta eta pixka bat beldurtuta zegoen BYOB izaten ari zen harrera onagatik eta munduan zehar bigarren hezkuntzan eta unibertsitatean erabiltzen hasi zirelako.
3.0 bertsioa
2009ko udan Berkeleyko Brian Harvey eta Dan Garcia informatikako irakasleek “CS10 - The Beauty and Joy of Computing” izeneko kurtso pilotu batean erabiltzeko BYOBen bertsio bat eskatu zioten Jens Mönigi. Harvey eta Mönig lehen mailako prozedurei buruz eztabaidan hasi ziren. Bien artean BYOB hobetzeko esperimentuak egiten hasi ziren. LISP programazio-lengoaiaren Scheme dialektotik hartutako dozena bat bloke sortu zituzten eta Scratchen barneko funtzionamenduari eta interfazeari aldaketa batzuk egin zizkioten. Helburua Scratchen jatorrizko hartzaileez gain maila aurreratuagoko ikasleentzat ere erabilgarri bihurtzea zen. Horrela sortu zen 2010eko abuztuaren 6an argitaratu zen BYOB 3.0 bertsioa.
Berrikuntza nagusiak hauek izan ziren:
3.1 bertsioa
3.1 bertsioa 2011ko maiatzean argitaratu zuten Harvey eta Mönigek eta berrikuntza hauek zituen:
Bertsio honetan BYOBekin batera Snap! izena erabiltzen hasi ziren, baina 4.0 bertsioa izan zen ofizialki Snap! deitutako lehena.
Snap!
2010eko udako Scratch konferentzian Jens Mönig eta Brian Harvey Scratch/BYOB zuzenean web nabigatzailean nola exekutatu eztabaidatzen hasi ziren MITeko MediaLab-eko kideekin. Brian Silvermanek JavaScript begiratzea gomendatu zien, "Scheme nabigatzailean" moduko zerbait zela esanez. Konferentziaren azken egunean Mönifg eta Harveyk nabigatzaileen teknologian egindako aurrerapenei esker DOMa eta CSSa albo batera utzi eta Canvas elementua erabil ote zezaketen galdetu zioten beren buruari.
Jens Mönigek JavaScript ikasi nahi zuen. Asmo horrekin eta BYOB 4 (Snap! izango zena) web nabigatzaileetara eramateko erabilgarria izango zelakoan, Squeaken erabiltzailearen interfazeak sortzeko erabiltzen den Morphic sistema grafikoa JavaScript eta Canvas elementura egokitzen hasi zen. 2011ko urtarrilaren 5ean argitaratu zuen Morphic.js-ren lehen bertsioa, MIT lizentziarekin.
Jens Mönig eta Brian Harveyk Scratch 1.4ren itxura eta BYOBen funtzionalitate gehigarriak zituen garapen berri bat hasi zuten JavaScript erabiliz eta Snap! deitu zuten. Izen aldaketaren arrazoia zenbait irakasleri BYOB izen desegokia iruditzea izan zen, BYOBek ingelesez beste esanahi bat duelako, Bring Your Own Bottle/Beer, ekarri zure botila/garagardoa) . Web nabigatzaileetan erabiltzeko aukera emanez hezkuntzan erabiltzea erraztu nahi zuten. Plataforma-anitza bihurtzeaz gain programa berri bat instalatu beharra saihesten zuten. Hori abantaila bat zen, ikastetxeetako IKT departamenduek ezagutzen ez zuten software berri bat instalatzeari trabak jartzen zizkiotela ikusi baitzuten.
2012ko irailak 17an Snap! 4.0 Alpha iragarri zuten blogean. Garapen berria BYOB3 baino 11 aldiz azkarragoa zen.
Snap! 4.0 "Walthan" 2015eko maiatzak 1ean argitaratu zuten.
Zabalpena
2010ean Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn “CS10 - The Beauty and Joy of Computing” kurtsoan BYOB erabiltzen hasi ziren. 2012ko udazkenaz geroztik Snap! erabiltzen dute. Ikasleen erdiak baino gehiago emakumezkoak izan ohi dira, adibidez, 2017ko udaberrian %60 ziren.
Lizentzia
Snap!-ek GNU Affero General Public License v3.0 (AGPL) lizentzia du.
Akatz (musika taldea)
Akatz 1992. urtean Bakion sorturiko ska eta rocksteady musika taldea da.
Noba
Noba bere argitasunaren bat-bateko gehikuntza handia jasan duen izarra da. Gehikuntza hori ordu gutxitan gertatzen da eta batez beste 13 magnitudekoa izaten da, hau da, izarra 100 bat mila aldiz distiratsuagoa egiten da. Argitasun maximo lortu ondoren intentsitatea galduz joaten dira hasierako egoerara itzuli arte, nahiz eta prozesuan oszilazioak izan. Gertakaria iragan artean gas masa oso handiak jaurtikitzen dira, Eguzkiaren masaren 1/1000-era iritsi daitezke, oso abiadura handiarekin, 3000 km/s bestekoak.
Beste galaxia kiribil batzuetan behatu diren arren, nobak, eskuarki, Frantseses bidean gertatzen dira. Eskuarki noba bera agertzen den tokian zegoen izar batekin lotzen da, prenoba izenekoekin hain zuzen ere. Azken hauek gehienetan nanoak eta gainazaleko tenperatura oso handikoak izaten dira.
Noba baten sorrera prozesua: Izar hauetako baten lehenengo epealdiko erregai nuklearraren errekuntzaren erreakzio termonuklearraren bidez energiarik sortzeko gai ez den dentsitate handiko material pilo bat besterik ez da geratzen. Izar nano zuria sistema bitarra osatzen badago, materia kantitate handiak kenduko dizkio izar lagunari azken honek bere eboluzioaren bidean erraldoi gorri bihurtutakoan. Materia fluxu honek, nano zuria erortzean, leherketa handiak sortaraz ditzake.
Kalakan
Kalakan Ipar Euskal Herriko musika taldea da. Taldea Pierre Sangla, Xan Errotabehere eta Jamixel Bereau-k osatzen dute. Euskaraz abesten dute, eta kantu tradizionalean oinarritzen dira.
Kantu herrikoien moldaketa minimalistak (ahots eta perkusio) egitea da haien berezitasun aipagarriena. Katia eta Marielle Labèque pianistekin Europan gaindi kontzertuak eman ondoren, Madonna abeslariaren MDNA tour 2012 munduko birari esker hirukotea famatua bilakatu da.
Hastapenak: 2009-2010
2009ean Baxe Nafarroan Thierry Biscary eta Paxkal Indo txalapartariek Kalakan izeneko musika taldea sortu zuten. Bi piano eta euskal perkusioekin egindako Maurice Ravelen Boleroaren moldaketa Katia eta Marielle Labèque pianistekin batera Europan gaindi eman ondoren, Bokaleko Frederic Chambon perkusionistari hirukote bat osatzea galdegiten diote. Laster batean, taldearen lehen diskoaren artista egonaldia hasi baino lehen, Chambon ordezkatzen du Senpereko Jamixel Bereau kantari perkusionistak.
2010eko larrazkenean Biarritzeko Laguna Records estudioan diskoa grabatu zuten, eta Parisko K estudioan nahasi. 2010eko abenduan Kalakan albuma kaleratu zen. Katia eta Marielle Labèque ahizpek grabatzen duten Jose Mendiaguen "Kantuz" abestiaren piano moldaketa Baionako Joël Merah musikariak egin zuen. Parisko Anaiki abesbatzak, berriz, Etxahun Iruriren "De Treville-n azken hitzak" kantuaren koroak grabatu zituen. Diskoa Paxkal Indoren ZTK diskoak eta Labèque ahizpen KML recordings diskoetxeen koekoizpena da. Diskoaren 2000 ale egin ziren. Zabaltzen eta Abeille Musique dira diskoaren banatzaileak.
Ezagupena: 2011-2012
Kalakan diskoaren lehen kontzertu estreinaldiak egin eta, Paxkal Indo ordezkatu zuen Arrosako Xan Errotabehere musikariak. Hirukoteak bere oreka azkenean aurkitzen du. Laàs herriko Transhumances Musicales festibaleko 2011ko kantu txapelketa irabazi zuten, eta Euskal Herrian bai eta Europan eman zituzten kontzertuek harrera ona ukan zuten. Diskoak 2011ko larrazkena gabe salduak dira, kontzertuen bukaeran biziki ontsa saldu baitziren.
Urte bereko udan, Labèque ahizpek Ipar Euskal Herriko kostaldean duten etxean, Kalakan taldeak Madonnaren ezagutza egiten du. Abeslariaren 53. urtebetetzea kari, Ravelen Boleroaren bertsioa eta beren errepertorioko kantu batzuk zuzenean joko dizkiote. Madonnaren gustuko da, eta 2012an bere mundu bira berekin egitea proposatu zion hirukoteari. New Yorken audizio gisako (workshop) aste bat pasatu ondoren, Kalakan taldearen parte hartzea MDNA tour munduko biran baieztatua da.
Martxotik maiatzerat, ikuskizunaren prestakuntzaren hiru hilabeteetan, Kalakan taldeko kideek Madonnaren kantu ezagun batzuen moldaketak Kevin Antunes musika zuzendariari eta Madonnari proposatu zizkioten, eta kasik guziak onartuak zaizkie. Madonnak taldearen "Sagarra jo!" kantuaren kopla bat euskaraz kantatzea erabaki zuen, euskaldunei ohore eginez.
Zazpi hilabetez, 80 kontzertu baino gehiagoko MDNA bira Ekialde hurbila, Europa, Ipar Amerika eta Latinoamerikatik pasatuko da. Kalakan taldeak ezagupen zabalago bat jasotzen du eta bere entzuleria handituz doa.
Taldearen musika eta eraginak
Taldearen izenak erakusten duenez, taldeko kideak euskarari eta hizkuntza horrek daraman musikari atxikiak dira. Kalakan taldearen musikan perkusio tresnak (txalaparta, tobera, atabal, ttun-ttun, pandero, danborrak) eta ahotsak dira nagusi. Musikaren oinarriak erabiliz, kideen asmoa da harreman zuzenago bat aurkitzea entzulearekiko.
Kantu herrikoiei gaurkotasun bat ematen diote, kantu zaharreri erritmoak emanez, edo pop eta rock'n'rollaren kopla-leloak erabiliz adibidez. Perkusioaren arloan, taldearen eraginak mundu osoko hainbat musika talde dira: Dakha Brakha (Ukraina), Barbatuques (Brasil) edo Berrogüetto (Galizia).
Latindar (argipena)
Latindar hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:
Przytuły udalerria
Przytuły Poloniako Podlasiako voivoderriko landa-udalerri bat da, Łomża barrutian kokatuta. 71,15 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 2167 biztanle zituen.
Viki (argipena)
Viki izenak hainbat adiera du:
Muñopepe
Muñopepe Ávilako udalerria da.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 104 biztanle zituen.
Familiaren eskubideak
Familiaren eskubideak familia, gizartearen oinarriko unitate moduan, babesten duten eskubideen multzoa da. Giza eskubideetan pertsonak ezkondu eta familia bat osatzeko eskubidea jasotzen da. Horrez gain, krisi ekonomiko, sozial eta politikoetan familiaren batasuna atxikitzeko eskubidea ere onartu behar da. Familiaren eskubideen baitan jasotzen dira, halaber, amak bere seme-alabak zaintzeko behar duen espazioa eta denbora bermatzea, gurasorik gabeko haurren zaintza egokia, familiako kideak berdintasunez tratatzeko eskubidea, familia plangintza edo haurrak noiz izan erabakitzeko ahalmena eta askatasunez ezkontzeko eskubidea.
Afrixalus orophilus
Afrixalus orophilus Afrixalus generoko animalia da. Anfibioen barruko Hyperoliidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Godzilla (1998ko filma)
The Core Roland Emmerichek zuzendutako 1998ko filma da, eta New York hirian munstro batek eragindako hondamendia kontatzen du. Ameriketako Estatu Batuetan 1998 maiatzaren 20an estreinatu zen.
Filmak arrakasta handia lortu zuen mundu osoan, zinemetan 379 milioi dolar eskuratuz.
NGC 6500
NGC 6500 galaxia bat da, Hercules konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Polikrasa-(Y)
Polikrasa-(Y) oxido motako minerala da eta euxenita taldearen kidea da.
Espinosa de Villagonzaloko geltokia
Espinosa de Villagonzalo Espainiako Palentziako probintziako tren geltoki bat da, udalerrian kokatuta dagoena.
Polikrasa-(Y)
Ezaugarriak
Polikrasa-(Y) oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 - 6 da.
Espinosa de Villagonzaloko geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Bílovice
Bílovice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 1.896 biztanle ditu eta 6,56 kilometro koadroko azalera. Uherské Hradištěko barrutian dago.
Laureles (Texas)
Laureles Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Cameron konderrian dago, Texas estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bílovice
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1256 urtean egin zen.
Rockport (Indiana)
Rockport Indianako hiri bat da. Spencer konderrian kokatua dago. 2010ean 2,270 biztanle zituen, 4.07 kilometro koadrotan banatuta.
Energia elektrikoaren sorkuntza
Energia elektrikoa sortzerakoan, energi motaren bat (kimikoa, zinetikoa, termikoa, argizkoa, nuklearra, eguzkiarena, besteak beste) energia elektriko bihurtzean datza. Industria-sorkuntza zentral elektrikoak deritzo instalazioengana joaten da lehen aipatutako eraldaketetakoren bat gauzatzen dute. Horiek dira hornidura elektrikoaren sistemako lehen pitoia, sorgailu elektriko bat; funtzionamenduaren printzipioari dagokionez, nahiz eta elkarren artean desberdinak ez izan, funtzionamendu-printzipioari dagokionez eragiten diren moduaren arabera aldatzen dira.
Korronte alternoa eta alternadoreetan eta korronte hori alternadoreetan nola sortu daitezken modua aurkitu zenetik, energia elektrikoa munduko leku guztietara eramateko jarduera teknologiko izugarria egin da. Ondorioz, zentral elektriko handi eta zabalekin; garraio-sare sofistikatuak eta banaketa-sistemak eraiki dira, baina aprobetxamendua oso desberdina izan da eta planeta osoan askoz gehiago ere. Horrela, herrialde industrializatuak edo lehen mundukoak energi elektrikoaren kontsumitzaile handiak dira, eta garapen bidean dauden herrialdeek,berriz, ez dute ia abantailrik. Hiri, eskualde edo herrialde bateko energia elektrikoaren eskaria aldatu egiten da egunean zehar. Aldaketa hori faktore askoren araberakoa da, besteak beste: inguruan dauden industria-motak eta ekoizpenean egiten dituzten txandak, hotz- edo bero-muturreko klimatologia, gehien erabiltzen diren etxetresna elektriko motak, etxeetan instalatu duen ur-berogailu mota, urtaroa eta eskaria kontuan hartzen den eguneko ordua. Energia elektrikoaren sorkuntzak eskari-kurbari jarraitu behar dio, eta, eskatutako potentzia handitu ahala, hornitutako potentzia handitu egin behar da. Horretarako, unitate gehigarriak sortu behar dira zentral berean edo aldi horietarako gordetako zentraletan. Oro har, sorkuntza-sistemak erabiltzen diren zikloaren denboraldiaren arabera bereizten dira: nuklearra eta eolikoa, haranekoa erregai fosilen termoelektrikoa eta gailurrekoa nagusiki hidroelektrikoa (erregai fosilak eta hidroelektrikoa ere erabil daitezke oinarri gisa, beharrezkoa bada).
Erabilitako energia-iturri primarioaren arabera, zentral sortzaileak honela sailkatzen dira: termoelektrikoak (ikatza, petrolioa, gasa, nuklearrak eta eguzki termoelektrikoak), hidroelektrikoak (ibaietako edo itsasoko korronteak aprobetxatuz: mareomotrizeak), eolikoak eta izpi-fotovoltaikoak. Munduan sortzen den energia elektrikoaren zatirik handiena lehen bi zentral motetatik dator. Zentral horiek guztiek, fotovoltaikoek izan ezik, korronte-alternadore batez osatutako sorgailu arrunta dute. Turbina baten bidez mugitzen da, eta turbina desberdina izango da erabilitako energia primarioaren araberakoarekin.
Bestalde, enpresa elektriko nagusietako zuzendarien % 64k uste du 2018rako teknologia garbiak, WN, eskuragarriak eta tokiko sorkuntzako berriztagarriak egongo direla, eta horrek pentsamolde-aldaketa egitera behartuko dituela sektoreko korporazio handiak.
Zentral termoelektrikoak
Zentral termiko edo termoelektriko bat berotik energia elektrikoa sortzeko erabiltzen den tokia da. Bero hori errekuntzatik, uranioaren edo beste erregai nuklear baten fisio nuklearretik, eguzkitik edo Lurraren barrutik lor daiteke. Etorkizunean fusioa erabiliko duten zentralak ere zentral termoelektrikoak izango dira. Erregai ohikoenak erregai fosilak (petrolioa, gas naturala edo ikatza), horien deribatuak (gasolina, gasolioa), bioerregaiak, hiri hondakin solidoak, hondakin uren araztegi batzuetan sortutako metanoa dira.
Zentral termoelektrikoak galdara bat dira. Galdara horretan erregaia erretzen da beroa sortzeko, eta ura dabilen hodi batzuetara transferitzen da. Hodia lurrundu egiten da. Presio eta tenperatura altuan lortutako lurruna lurrun-turbina batean hedatzen da, eta haren mugimenduak elektrizitatea sortzen duen alternadore bat bultzatzen du. Ondoren, lurruna kondentsadore batean hozten da. Kondentsadore horretan, emari irekiko ur hotzeko hodietatik edo hozte-dorretik ibiltzen da.
Zentral konbentzionalak eta ziklo konbinatukoak
Zentral termiko klasikoak edo ziklo konbentzionalekoak dira energia elektrikoa sortzeko ikatzaren, petrolioaren (olioa) edo gas naturalaren errekuntza erabiltzen dutenak. Zentralik ekonomikoenak dira, eta, beraz, erabilera oso hedatuta dago ekonomikoki aurreratutako munduan eta garatze-bidean dauden munduan, ingurumen-inpaktu handia izaten ari dutenengatik kritikatzen ari diren arren.
Ziklo konbinatuko deitzen zaien zentral termoelektrikoetan bi ziklo termodinamiko erabiltzen dira sistema berean: batean, laneko fluidoa errekuntzan edo errekuntzan sartzen den gas bat da, eta, bestean, laneko fluidoa presiopeko ur-lurruna da. Errekuntza-ganbera batean gas naturala erretzen da eta airea injektatzen da gasen abiadura bizkortzeko eta gas-turbina mugitzeko. Turbinatik igaro ondoren, gas horiek oraindik tenperatura altuan (500 °C) aurkitzen direnez, lurrun-turbina bat mugitzen duen lurruna sortzeko berrerabiltzen dira. Turbina horietako bakoitzak alternadore bat bultzatzen du, zentral termoelektriko arrunt batean bezala. Ondoren, lurruna hoztu egiten da, ur-emari ireki baten bidez edo hozte-dorre baten bidez, zentral termiko arrunt batean bezala. Gainera, mota horretako plantetan kogenerazioa lor daiteke, gas naturalaren edo ikatzaren bidezko sorkuntzaren artean txandakatzen baita. Landare mota horiek energia sortzeko gaitasuna dute, bi intsumoetako baten mugetatik baino harago, eta urrats bat eman dezakete intsumo desberdinengatik erabilitako energia-iturriak erabilerak.
Errekuntza erabiltzen duten zentral termikoek karbono dioxidoa (CO2) askatzen dute atmosferara. Karbono dioxidoa da berotze globalaren eragile nagusia. Erabilitako erregaiaren arabera, beste kutsatzaile batzuk ere igor ditzakete, hala nola sufre oxidoak, nitrogeno oxidoak, partikula solidoak (hautsa) eta hondakin solidoen kantitate aldakorrak.
Eguzki-zentral termikoak
Eguzki-zentral termiko bat edo eguzki-energia termikoko zentral bat industria-instalazio bat da. Instalazio horretan, fluido bat eguzki-erradiazioaren bidez berotzen denean eta ohiko ziklo termodinamiko batean erabiltzen denean, energia elektrikoa sortzeko alternadore bat mugitzeko behar den potentzia sortzen da, zentral termiko klasiko batean bezala. Horietan kontzentratu egin behar da eguzki-erradiazioa, tenperatura altuetara iristeko (300 °C-tik 1.000 °C-ra), eta, hala, errendimendu onargarria lortu ziklo termodinamikoan, tenperatura baxuagoekin lortu ezin dena. Eguzki-izpiak hartzeko eta kontzentratzeko, orientabide automatikoko ispiluak erabiltzen dira. Ispilu horiek fluidoa berotzeko dorre zentral batera jotzen dute, edo geometria parabolikoko mekanismo txikiagoekin. Gainazal islatzailearen eta haren orientazio-gailuaren multzoari heliostato deritzo. Ingurumen-arazo nagusia beste erabilera batzuetarako (nekazaritzarako, basogintzarako eta abarretarako) erabilgarriak ez diren lurralde-eremu handien beharra da.).
Zentral geotermikoak
Energia geotermikoa Lurraren barneko beroa aprobetxatuz lor daitekeen energia da. "Geotermiko" hitza grekozko geo (Lurra) eta thermos (beroa) hitzetatik dator. Barruko bero horrek ur-geruza sakonagoetaraino berotzen du: igotzean, ur beroak edo lurrunak agerpen batzuk sortzen dituzte, hala nola geyserrak edo iturri termalak. Erromatarren garaitik berogarailu bezala erabiliak. Gaur egun, zulaketa- eta ponpaketa-metodoetan egindako aurrerapenei esker, energia geotermikoa ustiatzen da munduko hainbat lekutan. Energia handiko zentraletan aprobetxatzeko, tenperatura oso altuak eta sakontasun txikikoak eman behar dira.
Zentral nuklearrak
Zentral edo planta nuklear edo atomiko bat energia nuklearretik energia elektrikoa sortzeko erabiltzen den industria-instalazio bat da. Erregai nuklear fisionagarria erabiltzeagatik bereizten da erreakzio nuklearren bidez beroa ematen duena eta, aldi berean, ziklo termodinamiko konbentzional baten bidez, lan mekanikoa energia elektriko bihurtzen duten alternadoreen mugimendua sortzeko. Zentral horiek erreaktore bat edo gehiago dituzte. Zentral nuklearrek era askotako hondakin erradioaktiboak sortzen dituzte, segurtasun handieneko azken antolamendua behar dutenak eta istripuz kutsatu dezaketenak (ikus Txernobilgo istripua).
Zentral hidroelektrikoak
Zentral hidroelektriko bat energia elektrikoa sortzeko erabiltzen da, zentralak baino maila altuagoko presa batean bildutako uraren energia potentziala ustiatu. Ura deskarga-hodi batetik eramaten da zentraleko makina-gelara, eta bertan, turbina hidrauliko erraldoien bidez, alternadoreetan elektrizitatea sortzen da eta ura turbinetik atera ondoren, bere ibilgune naturalera itzultzen da.
Bliss (Muse)
Bliss (euskaraz Zoriona) Muse ingeles rock alternatibo musika taldearen abesti bat da. 2001an Origin of Symmetry diskoaren barnean argitaratu zuten.
Energia elektrikoaren sorkuntza
Zentral hidroelektrikoak
Zentral hidroelektriko baten potentzia MW gutxi batzuetatik zenbait GW arte alda daiteke. 10 MW bitarte minizentraltzat hartzen dira. Txinan dago munduko zentral hidroelektriko handiena (Hiru Arroiletako presa), eta 22.500 mw-eko potentzia instalatua du. Bigarrena Itaipúko presa da (Brasil eta Paraguaikoa), eta 14000 mw-eko potentzia instalatua du 700 mw-eko 20 turbinatan.
Energia mota horrek, batzuetan, ingurumen-arazoak izaten ditu, urtegi handiak eraiki behar izaten baitira ura metatzeko. Urtegi horietan, ura beste erabilera batzuetatik ateratzen da, baita hiri-erabileretatik ere, batzuetan. Hala ere, beste aukera bat erabiltzen da, batez ere minihidroelektrikoetan, ur-ahoaren minizentralak. Izan ere, ura hartzeko obra bat egiten da sareten, uhateen eta ura kentzeko egituraren bidez.
Marea-energiako zentralak
Marea-energiako zentralek mareen fluxua eta errefluxua erabiltzen dituzte. Oro har, itsasertzean erabil daitezke, baldin eta itsasaldiaren hedadura handia bada eta itsasertzaren baldintza morfologikoek badia batean itsasaldiaren sarrera eta irteera moztuko duen presa eraikitzea ahalbidetzen badute. Energia sortzen da, bai betetzean, bai badia hustean.
Gaur egun, itsas olatuek duten energia-potentziala elektrizitate bihurtzeko merkataritza-ustiapena garatzen ari da, zentral motor bakarreko olatuetan.
Zentral eolikoak
Energia lortzeko sistema horren ingurumen-inpaktua nahiko txikia da, eta inpaktu estetikoa ere aipa daiteke, paisaia deformatzen duelako, hegaztiak hiltzen direlako erroten hegalekin talka egiteagatik edo beste erabilera batzuetatik kendutako lur-eremu handiak behar direlako. Gainera, energia mota hori, eguzki energia edo energia hidroelektrikoa bezala, baldintza klimatologikoek gogor baldintzatzen dute, eta horien erabilgarritasuna ausazkoa da.
Zentral fotovoltaikoak
Eguzki-energia fotovoltaikoa panel fotovoltaikoen bidez energia elektrikoa lortzeari esaten zaio. Panel, modulu edo kolektore fotovoltaikoak diodo motako gailu erdieroalez osatuta daude. Gailu horiek, eguzki-erradiazioa jasotzen dutenean, kitzikatu egiten dira eta jauzi elektronikoak eragiten dituzte, eta potentzial-diferentzia txiki bat sortzen dute haien muturretan. Fotodiodo horietako batzuk seriean akoplatuz gero, tentsio handiagoak lor daitezke, oso konfigurazio erraz eta egokiak erabiliz gailu elektroniko txikiak elikatzeko. Eskala handiagoan, panel fotovoltaikoek ematen duten korronte elektriko zuzena korronte alterno bihurtu eta sare elektrikoan injekta daiteke.
Eguzki-energia fotovoltaikoaren ezarpenak nabarmen egin du aurrera azken urteotan. Zelula fotovoltaikoen ekoizpena esponentzialki hazi da, eta bi urtetik behin bikoiztu egin da. Alemania, Japonia, Txina eta Estatu Batuekin batera, energia fotovoltaikoa izugarri hazten ari den herrialdeetako bat da. 2013aren amaieran, mundu osoan 140 GW inguruko potentzia fotovoltaikoa instalatu zen, eta energia hidroelektrikoaren eta eolikoaren ondoren, energia fotovoltaikoa hirugarren energia-iturri berriztagarri garrantzitsuena bihurtu zen maila globalean instalatutako ahalmenari dagokionez. Eskualde batzuetan, ekoizpen fotovoltaikoaren kostu erreala energia-iturri konbentzionaletatik datorren elektrizitatearen prezioaren baliokidea da, eta horri sare-paritate deritzo.
Energia-mota horren arazo nagusiak hauek dira: beste erabilera batzuetatik kendutako lurralde-eremu handiak behar izatea eta klima-baldintzekiko mendekotasuna. Azken arazo horren ondorioz, energia metatzeko sistemak behar dira, une jakin batean sortutako potentzia kontsumitu nahi denean erabili ahal izateko. Energia metatzeko sistemak daude, hala nola, biltegiratze zinetikoa, ur-ponpaketa urtegi handietara eta biltegiratze kimikoa, besteak beste.
Multzo elektrogenoa
Multzo elektrogenoa energia elektrikoaren sorgailu bat barne-errekuntzako motor baten bidez mugitzen duen makina da. Normalean, lekuren batean energia gutxi sortzen denean erabiltzen da, edo hornidura elektrikoa eteten denean eta jarduerari eutsi behar zaionean. Sare elektrikoaren bidez hornidurarik ez dagoen lekuetan erabiltzen da gehien; normalean, azpiegitura gutxi edo etxebizitza bakartuak dituzten nekazaritza-eremuetan. Beste kasu bat da jendea ibiltzen den lokaletan, ospitaleetan, lantegietan, etab., sareko energia elektrikorik ez dagoenean, beste energia-iturri bat behar dutenak larrialdietarako. Multzo elektrogeno batek atal hauek ditu:
Pila elektrikoa
Eskuarki, pila elektrikoa esaten zaio prozesu kimiko iragankor baten bidez energia elektrikoa sortzen duen gailu bati. Horren ondoren, bere jarduera eten egiten da eta bere osagaiak berritu egin behar dira, bere ezaugarriak aldatu egiten baitira prozesu horretan. Sorgailu primarioa da. Pila duten bi terminalen bidez (poloak, elektrodoak edo borneak) irits daiteke energia horretara. Horietako bat polo negatiboa edo katodoa da, eta bestea polo positiboa edo anodoa. Espainieraz horrela deitu ohi zaio, eta pila kargagarriak edo metagailuak, berriz, bateria.