cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roccaforte Ligure
Mugakideak
Roccaforte Ligurek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Sava Beherea eskualde estatistikoa
Sava Beherea eskualde estatistikoa (Posavska statistična regija) Esloveniako eskualde estatistikoa da, txikienetako bat, 4 udalerri besterik ez baititu. Gobernurik eta adminsitraziorik ez du.
Geografia
Eslovenia ekialdean dagoen eskualde estatistikoa da. Sava ibaiak ematen dio izena eskualdeari. Kroaziarekin egioten du muga.
Siros
Siros (okzitanieraz Siròs) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Gordon (Turtzioz)
Gordon Turtzioz udalerriko (Enkarterri, Bizkaia) herri bat da. Herriko zezen-plaza bertan dago.
Stuttgart (Arkansas)
Stuttgart Arkansasko hiri bat da. Arkansas konderrian kokatua dago. 2010ean 9,326 biztanle zituen, 18.7 kilometro koadrotan banatuta.
À travers Lausanne
À travers Lausanne urtero Suitzako Lausanne hiri inguruan ospatzen zen txirrindularitza lasterketa bat zen.
Lasterketa 1940an hasi zen ospatzen, eta 2001ean ospatu zen azken aldiz. Lasterketa honetan garaipen gehien dituena Joop Zoetemelk txirrindulari herbeheretarra da, bost garaipenekin.
Nema
Nema (النعمه; Néma) Mauritaniako hiria da, herrialdeko nagusienetariko bat dena. Mairuak nagusiak badira ere, fulak eta banbarak ere badaude. Aireportua du.
Britainiar koroaren dependentzia
Britainiar koroaren dependentzia bat (ingelesez Crown Dependency), Erresuma Batuko Koroaren menpe dagoen lurralde erdi-independentea da, baina ez da Handiko eta Ipar Irlandako Erresuma Batuko zati. Erresuma Batua da defentsa, nazioarteko ordezkaritza eta bestelako gaien erantzule. Lege guztiak monarkak legeztatzen ditu. 2001era arte Dependentziei zegozkien gaiak Barne Ministerioaren barnean zeuden, baina ordutik aurrera Kantzelaritza Ministerioaren ardurara igaro ziren.
Koroaren dependentzien beraien txanpon, autoen matrikula, posta-zerbitzu, etab. propioak dituzte.
Xenosaurus penai
Xenosaurus penai Xenosaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Xenosauridae familian sailkatuta dago.
Rocca Grimalda
Rocca Grimalda Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Rocca Grimaldak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Le Golf National
Le Golf National Parisetik gertu Frantzian dagoen 18 zuloko golf zelaia da. Hubert Chesneau eta Robert Von Hagge arkitektoek diseinatu zuten, Pierre Theveninekin elkarlanean, Guyancourt-en dago, Paris erdialdeko hego-mendebaldean.
Instalazioak
Duela 36 urte hasi ziren eraikitzen, 1987ko uztailean, eta hiru urte geroago ireki zuten 1990eko urriaren 5ean, Roger Bambuck Gazteria eta Kirol ministroak irekita.
Le Golf Nationalek 80.000 ikusleren lekua du. Albatros (Albatros) txapelketako ikastaro nagusia da, 72. par 7.331 metrora (6.703 m). Beste ikastaroak Aigle (Arnoa), 71 eta 6.224 metroko (5.691 m) dira, eta bederatzi zuloko Oiselet (Birdie) ibilbide laburra 32. par.
Anagnorisi
Anagnorisia literatura, antzerkian edo zinema lan batean pertsonaia batek aurkikuntza garrantzitsu bat egiten duenean kontakizunean sortzen den egoera eta aurkikuntza hori dela eta pertsonaiek duten erreakzioa da. Aurkikuntza pertsonaien identitateari buruzkoa nahiz istorioko egoera jakin batekin lotua izan daiteke. Antzinako Greziako tragedian sortu zen.
South West Khasi Hills barrutia
South West Khasi Hills barrutia Indiako barruti bat da, Meghalaya estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Bohemian Rhapsody (filma)
Bohemian Rhapsody (euskaraz Bohemiar Rapsodia) 2018ko Bryan Singer estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako biografia film bat da. Queen ingeles rock musika taldeko Freddy Mercury buru eta abeslariaren bizitzan oinarritua dago eta taldearen Bohemian Rhapsody abesti ezagunaren izenburutik izen hartzen du. Rami Malek, Gwilym Lee, Ben Hardy, Joseph Mazzello, Aidan Gillen, Tom Hollander, Allen Leech eta Mike Myers aktoreek antzeztu zuten.
Clarksville (Arkansas)
Clarksville Arkansasko hiri bat da. Johnson konderrian kokatua dago. 2010ean 9,178 biztanle zituen, 47.9 kilometro koadrotan banatuta.
Jezreel
Jezreel (hebreeraz: יזרעאל, Yizre'el, "Jaungoikoak ereiten du") antzinako israeldar hiria izan zen, Israelgo Erresuman zegoena. Erregeen Liburuaren arabera, Ajabek bertan zuen bere jauregia. Naboth eta Ahinoam ere bertokoak ziren.
Egungo aztarnategi arkeologikoa Jezreelgo haraneko hegoaldean dagoen muino batean dago.
Bohemian Rhapsody (filma)
Argumentua
Queen britainiar rock musika mitikoaren buru eta abeslari nagusia izan zen Freddy Mercuryren (Rami Malek) bizitza azaltzen da, bai eta bere taldekide Brian May (Gwilym Lee), Roger Taylor (Ben Hardy) eta John Deaconekin (Joseph Mazzello) zuen harremana ere.
Xenosaurus phalaroanthereon
Xenosaurus phalaroanthereon Xenosaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Xenosauridae familian sailkatuta dago.
Hureaulita
'''Hureaulita]] =
Bal Gangadhar Tilak
Lokmanya Tilak (maratheraz: बाळ गंगाधर टिळक) (Ratnagiri, 1856ko uztailaren 23a - Bombay, 1920ko abuztuaren 1a) Indiako politikari abertzalea, matematikaria eta filosofoa izan zen. Kesari («Lehoia»), marathera hizkuntzazko astekaria, eta The Mahratta ingelesezko egunkaria sortu zituen, eta britainiarren agintearen aurka jardun zuen hasieratik. 1906an ingelesen aurkako boikotaren eta erresistentzia pasiboaren aldeko deia egin zuen India osoan barrena; harengandik hartu zuen Gandhik ingelesen lankide ez izateko borroka-xedea. 1908an ingelesek preso hartu zuten terrorismoa bultzatzen zuelakoan, eta Birmanian eduki zuten preso hurrengo sei urteetan. Garai hartan idatzi zuen, maratheraz, bere lan nagusia, Bhagawadgita-Rahasya, Bhagawadgita hinduen erlijio-liburu sakratuari eginiko iruzkin-liburua.
Hureaulita
fosfato motako minerala da eta hureaulite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Hureaulita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Caquetaia kraussii
Caquetaia kraussii Caquetaia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Soumoulou
Soumoulou (okzitanieraz Somolon) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
María Blasco Marhuenda
María Blasco Marhuenda (Alacant, 1965) valentziar biologoa da.
Octavio Paz
Octavio Paz Lozano (Mexiko Hiria, 1914ko martxoaren 31 - Coyoacan, Mexiko Hiria, 1998ko apirilaren 19a) mexikar idazle eta poeta, eta gaztelaniazko egilerik garrantzitsuenetarikoa izan zen.
María Blasco Marhuenda
Ikasketak
Madrilgo  Unibertsitate Autonomoan eta Valentziako Unibertsitatean ikasi zuen. 1988an, Zientzia Biologikoetan lizentziatu zen Valentziako Unibertsitatean. Doktoregoa lortu zuen, 1993an Madrilgo Unibertsitate Autonomoan Biokimikan eta Biologia Molekularrean, Margarita Salas Falguerasen zuzendaritzapean.
Octavio Paz
Saiakera eta poesia idatzi zuen. Juan Ramon Jimenez eta Antonio Machado olerkariek eragin zioten. Ameriketako indiarren, eta Europa zein Sortaldeko tradizioetako elementuak bateratu zituen, bai eta erotismoa mistikarekin eta kontzientzia sozialarekin elkartu ere. Octavio Pazen idatzietan marxismo, surrealismo, existentzialismo, budismo eta hinduismoaren eragina antzematen da. Bere lanik ezagunena El laberinto de la soledad da. 1990ean Literaturako Nobel Saria jaso zuen.
Bizitza
Ama espainiarra eta aita, berriz, Mexikoko indiarra izanik, gaztetandik sentitu zuen bere burua kulturen arragoa bezala. Mexikoko Iraultzak txikitan harrapatu zuen. Unibertsitate ikasketak bukatu ondoren, literaturan murgildu zen buru-belarri eta 1931n literatura aldizkari bat sortu zuen. Bi urte geroago, hemeretzi urte zituela, bere lehen poema bilduma argitaratu zuen: Luna silvestre (Basa ilargia). 1937an Espainiara joan zen gobernu errepublikanoari laguntzera Gerra Zibilean, eta bat egin zuen idazle antifaxisten aliantzarekin.
Parisen ere izan zen eta harremanetan jarri zen surrealistekin. Mexikora itzuli zenean lan handia egin zuen aldizkariak eta antzerki taldeak sortuz, besteak beste, poesia idazten jarraitu bazuen ere: A la orilla del mando (1942, Munduaren ertzean). Zenbait urtetan India eta Japoniako mexikar enbaxadetan aritu zen lanean, eta Sortaldeko kulturak ezagutzeko, eta bere pentsamoldea zabaltzeko, aukera izan zuen.
María Blasco Marhuenda
Zientzia lorpenak
Bere abizenak, Blascok izena ematen dio San Vicente del Raspeig-eko institutu bati. 2011n, Herradura kaleak, Alacanteko Verdegás zatian, bere izena hartu zuen.
Octavio Paz
Bizitza
1968an Octavio Pazek uko egin zion enbaxadore karguari, ikasle mugimendu demokratikoak Mexikoko gobernuaren aldetik jasaten zuen jazarpenaren kontra protesta egiteko. Hurrengo urteetan Europan, Mexikon eta Estatu Batuetan bizi izan zen txandaka. Estatu Batuetan, adibidez, eskolak eman zituen Harvard Unibertsitatean. 1981ean Cervantes saria irabazi zuen eta 1990ean Nobel saria.
Idazgintza
Octavio Pazen eragina saiakeragile gisa ez da poeta gisa izan zuena baino txikiagoa izan. 1950ean El laberinto de la soledad (Bakardadearen labirintua) argitaratu zuen, idazlea mundu osoan ezagutarazi zuena. Bai liburu honek bai arestiko poesia bildumak Mexikoko sustrai espiritualei buruzko gogoeta sakona eratu zuten. Pazek zioen Hego Ameriketako kultura sintesiaren fruitua zela, ez bazterketarena, eta zenbait liburu idatzi zituen teoria horren euskarri, sortaldeko artea eta haikua aztertuz, batetik, eta Kristobal Kolonen aurreko Ameriketako kulturen erro autoktonoak aztertuz, bestetik.
Beste poesia lan aipagarri batzuk hauek dira: Salamandra (1962), surrealistenetako bat; Blanco (1967) eta Topoemas (1968), Indiako egonaldiaren ondorengoak, Sortaldeko pentsamenduari buruzko gogoetak eta hitzaren eta irudiaren arteko harremanaz egin zituen azterketen emaitza; La Centena (1969), Posdata (1970), Hijos del aire (1981, Airearen seme-alabak).
Haren saiakerek, bestalde, bere poesiaren intuiziozko askatasuna eta bizitasuna gorde dute, gaur egungo historiari eta poesiari buruzko gogoeta sakonak izateaz gainera. Horien artean aipagarrienak hauek dira: Los hijos del limo (1974, Lupetzako seme-alabak), El ogro filantropico (1979, Ogro filantropikoa), Sor Juana Ines de la Cruz o las trampas de la fe (1982, Sor Joana Ines gurutzekoa edo fedearen tranpak), Hombres en su siglo (1984, Gizonak bere mendean).
Bere bizitzako azken urteetan ere lanean jarraitu zuen, eta hainbat lan argitaratu zuen, besteak beste, ''La otra voz. Poesía y fin de siglo (1991), La llama doble (1993), Amor y erotismo (1993) eta Vislumbres de la India'' (1995).
Limpiville
Limpiville Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Limpiville udalerrian erroldatutako biztanleak 349 ziren. Familiak 128 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 40 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 60 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 151 etxebizitza zeuden, 131 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 15 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 150 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 131 etxebizitza nagusietatik 113 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 1ek bi zituen, 22 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 71 etxek bost zituzten. 113 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 56 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 218 ziren, horien artean 168 aktiboak ziren eta 50 inaktiboak ziren. 168 pertsona aktiboetatik 154 lanean zeuden (85 gizon eta 69 emakume) eta 14 langabezian zeuden (5 gizon eta 9 emakume). 50 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 18 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Limpiville udalerrian 128 unitate fiskal zeuden, 350 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.402 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra zurgina zen.
2000. urtean Limpiville udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 564 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Up in the Air (2009ko filma)
Up in the Air (euskaraz Goran Airean), 2009ko Jason Reitman kanadar-estatubatuarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Walter Kirn idazlearen 2001eko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. George Clooney, Vera Farmiga, Anna Kendrick, Jason Bateman, Danny McBride, Melanie Lynskey, Amy Morton, Sam Elliott, J. K. Simmons eta Zach Galifianakis aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua
Enpresa batek Ryan Bingham (George Clooney) giza baliabideetako kontsultorea langile murrizketa bat egin dezan kontratatuko du, langileak kaleratzen aditua baita. Duela asko, Ryan AEBetan barnean inongo kezkarik gabe bidaiatuz bizi da. Behar duen oro bere gurpildun maletan eraman dezake eta bidai agentzien bidaiari leialtasunerako programek oso gogokoa denea haiek emandako bidai pribilegioez gozatu ohi du. Halere, Ryanek ez du benetako bizileku edo sustrairik. Hegaldi batean maiz bidaiatzen duen Alex (Vera Farmiga) bidakide ederra ezagutu eta hartaz erakarria sentituko da,bestalde Ryanen nagusia den Craig Gregory (Jason Bateman), aurrez Natalie Keener (Anna Kendrick) eraginkortasunean aditua den langile gazteak konbentzituta, Ryan bidaiak egitetik etenarazi eta bulego batean lan egitera mehatxatuko du. Lanpostu finko batera lotua izateko panoramaren aurrean, Ryan benetako bizileku ta etxebizitza batean bizitzearen esnahaiaz gogoeta egiten hasiko da.
Henry Wadsworth Longfellow
Henry Wadsworth Longfellow (Portland, Maine, 1807ko otsailaren 27a - Cambridge, Maryland, 1882ko martxoaren 24a) Ameriketako Estatu Batuetako poeta izan zen. Hizkuntza irakaslea izan zen Harvard Unibertsitatean. Outre-Mer (1834-1835, Itsasoz haraindian) bere lehen obran Europan (Frantzia, Espainia, Italia, Alemania) izan zeneko gorabeherak agertu zituen. Voices of the night (1839, Gaueko ahotsak) bildumako zenbait poema oso ezagun egin ziren. Evangeline idazlanean (1847) berriz, akaiarren aurkako esetsaldi mingarria islatu zuen. Longfellowen obrak arrakasta handia izan zuen XIX. mendean zehar Estatu Batuetan eta Europan. Harenak dira halaber, The Song of Hiawatha (1855, Hiawathako kantua, B. Hidalgok euskaratua) eta The Tales of a Wayside Inn (1863, Errepide ondoko ostatuko ipuinak) obrak.
Nitrospirae
Nitrospirae bakterio filum bat da. Klase bakarra (Nitrospira), ordena bakarra (Nitrospirales) eta familia bakarra du bere barruan (Nitrospiraceae). Genero asko sartzen dira familia honetan, adibidez Nitrospira, guztietan handiena. Filumeko lehen ordezkaria Nitrospira marina izan zen, 1985an aurkitua. Bigarren kidea Thermodesulfovibrio yellowstonii, 1994an aurkitua. Ondoren Nitrospira moscoviensis aurkitu zuten 1995an.
Henry Wadsworth Longfellow
EEBBetako literaturaren hasiera
XIX. mendearen hasieran, Estatu Batuek ez zuten "kultura" berezirik. Literatura, artea eta musika Europatik zetozen, Ingalaterratik bereziki. Ez zirudien Europatik ez zetozen gauzek batere merezi zutenik. Baina 1815-1865 urteetan, kulturaren loraldi bat gertatu zen Ingalaterra Berrian, N. Hawthorne, H. W. Longfellow, R.W. Emerson, H.D. Thoreau, O.W. Holmes, eta W. Prescott idazleen lanarekin. Idazleok adiskideak ziren Longfellow eta Hawthorne ikaskideak izan ziren Bowdoin Collegen, eta Hawthornek eman zion Longfellowri Evangeline bere poema famatuenetako baten ideia. Biak ziren Ingalaterra Berriko historiaren protagonisten ondorengoak. Alabaina, pertsona eta idazle ezin desberdinagoak izan ziren, beren obra bezalaxe. Longfellow eta bere obra baikorrak dira; bizitzaren -Amerikaren- pozari eta edertasunari kantatzen diote, eta horrek eman dio arrakasta; Hawthornek, Salerago sorginen epaile baten ondorengoa bera, Salemen bertan jaioa, bizitzaren -berriz ere Amerikaren, Ingalaterra Berri puritanoaren- alderdi ezkutua, iluna, beldurgarria erakusten du, idazle amerikar handienek, E.A. Poek eta W. Faulknerrek jarraituko zuten bidetik, eta horrexegatik dago Hawthorne, eta bereziki haren Letra eskarlata, oraindik indarrean.
Henry Wadsworth Longfellow
Henry Wadsworth Longfellow da amerikar poeta ezagun eta maitatuenetako bat, Ipar Amerikan bereziki. Estatu Batuetan askok eta askok buruz dakizki Longfellowen poemetako batzuk. Bi arrazoi dira Longfellowen poesiaren ospea eta esanahia argitzen dutenak. Lehenbizi, errima errazaren dohaina zuen. Behin edo bitan irakurri -eta, batez ere, entzun-, eta buruan geratzen dira haren errima eta konpasa, baita hitzak aspaldian ahaztu direnean ere. Bigarren, Longfellowen gaiak era guztietako irakurleak erakartzen dituztenetakoak dira, eta guztiz errazak dira ulertzen. Ororen gainetik, Longfellown poemetan bizipoza eta baikortasuna nagusitzen dira, eta sentimendu horiek segituan iristen zaizkio irakurleari. Amerikar idazleen artean aurrenekoetakoa izan zen bertako gaiak lantzen.
Nitrospirae
Taxonomia
Gaur egun onartutako taxonomia List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (LSPN) zerrendatik ateratzen da.
Henry Wadsworth Longfellow
Henry Wadsworth Longfellow
Ameriketako gertalekuen eta paisaien gainean idatzi zuen, amerikar indiarren gainean (The Song of Hiawatha Lhiawatharen kantua), eta amerikar historia eta usadioen gainean Miles Standishen ezkongai aldia, Evangeline.
Longfellow 1807an jaio zen Portlanden, Mainen. Txiki-txikitandatik ikusi zitzaion idazketa eta hitzen soinuekin jolastea zituela dohain eta zaletasun nagusiak. Amak ozen irakurri ohi zien berari eta bere anai-arrebei Ossian heroi gaelikoaren erromantzea. Henry gazteak On Kixote zuen liburu gogokoenetako bat; baina Washington Irvingen Sketch Book maite zuen guztien gainetik.
Longfellowren aitak semea, bera bezala, legegizona izatea nahi zuen. Baina Longfellowek hemeretzi urte zituenean, Bowdoin Collegen ikasten ari zela, Hizkuntza Modernoetako katedra bat sortu zen bertan. Graduatu berria baitzen, berari eskaini zioten lehen irakasle postua, eta denboraldi bat eman zioten Europan bidaiatu eta ikasteko.
Wat Mahathat (Ayutthaya)
Wat Mahathat (Thai alfabetoan วัดมหาธาตุ พระนครศรีอยุธยา, Erlikia Handiko tenplua]]) Thailandia erdialdeko Ayutthaya uhartean dagoen budismoaren tenplua da. 1991tik Gizateriaren Ondarea den Ayutthaako Parke Historikoaren barruan dago; parke berean beste tenplu bat dago, Wat Ratchaburana izenekoa. Sukhothai Parke Historikoa izen bereko tenplua dago ere bai. Ayutthayako Kronikaren arabera, tenplua eraikuntza 1374an hasi zen.
Henry Wadsworth Longfellow
Henry Wadsworth Longfellow
1826ko maiatzean abiatu zen Europara. Unibertsitateetan garrantzi handiko ikastaroak egin zituen arren, nahiago izan zuen nekazariekin eta merkatariekin nahastu, eta haiexekin jarduten zuen. Espainian, Italian, Frantzian, Alemanian eta Ingalaterran barrena ibili ondoren, 1829an itzuli zen Ameriketara. Hogeita bi urterekin hasi zen irakasle lanetan. Ikasleei, eta oro har amerikarrei, Europako literatura ondorengotza zabaldu zien. Beste modu batera ikusarazi zien, amerikarrak zordun ziren neurrian, Espainiako, Frantziako eta Italiako literatura, eta bereziki alemaniar, Europa Iparraldeko eta islandiar kulturak.
1831n eskola-garaitik ezagutzen zuen Mary Storer Potter-ekin ezkondu zen.
Wat Mahathat (Ayutthaya)
Historia
Mahathat tenplua Ayutthaya uhartearen ekialdean dago. Errege estatusa izan zuen tenplua izan zen, eta sakratuena izan zen Thailandian gobernatu zuen Ayutthaya erresuman, 1351 eta 1767 bitartean. Pagoda nagusiak Mahathat Chedi eta Mahathat Prang dira, biek Budaren erlikiak gordetzen dituztenak. Historiako une batean, Patriarka Gorena (Thailandiako monje budisten ordenaren burua) bizi izan zen tenpluak izan ziren.
Henry Wadsworth Longfellow
Henry Wadsworth Longfellow
1834an, katedra bat eskaini zioten Harvarden, eta berriz ere Europara joan zen lan hartarako prestatzera, emaztearekin oraingoan. Bidaia hura ordea tragedian amaitu zen, emaztea hil baitzitzaion Rotterdamen. Bakarrik itzuli zen Cambridgera; handik zazpi urtera, berriz ezkondu zen, Frances Appleton-ekin. Urte haietan lan asko egin zuen: Hyperion prosazko erromantzea argitaratu zuen, eta Voices of the Night (Gaueko ahotsak), lehen poema-liburua. Berriz Europara joanda, The Spanish Student (Espainiar ikaslea) idatzi zuen.
Wat Mahathat (Ayutthaya)
Historia
Azkenik, tenplua suntsitu eta erre egin zuten Birmaniako inbasioan, 1767an, eta, ordutik, hondatuta geratu zen.
Rocchetta Ligure
Rocchetta Ligure Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Henry Wadsworth Longfellow
Henry Wadsworth Longfellow
Evangeline 1847an argitaratu zen, eta oso harrera ona izan zuen. Arrakasta hura zela eta, 1854. urtean irakasle-lanak utzi zituen huts-hutsik idazten aritzeko. Urte hartantxe hasi zuen Hiawatharen kantua. Oso harrera ona izan zuen. Aurreneko aldiz amerikar literaturan, indiar gai batek, bere irudimenagatik, indarragatik eta originaltasunagatik, irakurlea erakarri zuen.
Shirley Temple
Shirley Temple (Santa Monica, Kalifornia, AEB, 1928ko apirilaren 23a - Woodside, Kalifornia, 2014ko otsailaren 10a) Estatu Batuetako antzezlea izan zen.
Henry Wadsworth Longfellow
Henry Wadsworth Longfellow
1858an argitaratu zen Miles Standishen ezkongai aldia. Izugarrizko arrakasta izan zuen: lehen astean, hogeita bost mila ale saldu ziren.
Rocchetta Ligure
Mugakideak
Rocchetta Ligurek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Shirley Temple
Biografia
Haurra zela hasi zen zineman lan egiten (1932). Lehen agerraldietan arrakasta handia izan zuen, eta, 1934tik aurrera, protagonista bihurtu zen. 1938 arte, batez beste urteko hiru filmetan parte hartu zuen. Urte hartan, haur antzezle ezagunenaren Oscar berezia jaso zuen. Handitu ahala, haren ospea apalduz joan zen.
Henry Wadsworth Longfellow
Henry Wadsworth Longfellow
1861ean, istripu batean, bigarren emaztea hil zitzaion. Handik aurrera erlijioak leku inportanteagoa izango zuen Longfellowren lanean, eta Danteren Divinna Comedia itzuli zuen ingelesera. Hurrengo urteetan ohore asko jaso zuen: Honoris Causa sariak eman zizkioten Oxforden eta Cambridgen, Errusiako Zientzia Akademiako eta Espainiako Errege Akademiako kide egin zuten, besteak beste. 1882. urtean hil zen Cambridgen, Massachusettsen.
Wat Mahathat (Ayutthaya)
Budaren burua
1767ko Birmaniak burututako inbasioan, Budaren estatua askori buruak moztu zitzaizkien. Buru horietako bat mende batzuk geroago amaitu zen pikondo sakratu baten sustraien erdian (Ficus erlijiosoa); budismoaren, hinduismoaren eta jainismoaren jarraitzaileek jainkotzat jotzen dute zuhaitz hori. Horregatik, "Bodhiren zuhaitza" ere deitura darama. Mota horretako zuhaitz baten azpian Siddhartha Gautama meditatzera eseri zen, argiztapen espirituala lortuz.
Shirley Temple
Biografia
Film nagusiak: Alexander Hallen Little Miss Marker (1934), Henry Hathawayren Now and Forever (1934); David Butlerren Bright Eyes (1935); Cummingsen Poor Little Rich Girl (1936).
1949an zinema utzi zuen. Gero, politikan parte hartu zuen alderdi errepublikarraren barruan.
Maxime Du Camp
Maxime Du Camp (Paris, 1822ko otsailaren 8a - Baden-Baden, 1894ko otsailaren 9a) frantziar idazle eta argazkilaria izan zen.
Zirujau aberats baten semea izan zen eta eskolako ikasketak amaitu ondoren bidaiatzeari ekin zion. 1849 eta 1851 artean Gustave Flaubertek lagundu zion bere bidaietako batean.
1851n La Revue de Paris aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen eta han Madame Bovary argitaratu zuen. Revue des deux mondes ere maiz idatzi zuen. 1860an Garibaldiri lagundu zion boluntario gisa Alkandora Gorrien Espedizioan. 1880an Frantzes Akademiako kide hautatu zuten.
Lehen argazkilari afizionatuetako bat ere izan zen. Bere bidaia-liburuak argazkiekin ilustratutako lehenengoetakoak izan ziren.
Tadousse-Ussau
Tadousse-Ussau (okzitanieraz Tadossa-Aussau) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Greenwood (Arkansas)
Greenwood Arkansasko hiri bat da. Sebastian konderrian kokatua dago. 2010ean 8,952 biztanle zituen, 25.4 kilometro koadrotan banatuta.
Puerto Madero
Puerto Madero Argentinako hiriburua den Buenos Aires hiriko auzoetako bat da. 1. komunaren barnean, auzoak 5,03 km²-ko azalera du eta 2010ean 6.726 biztanle zituen, 3.611 gizon eta 3.115 emakume izanik. Buenos Airesko erdialdetik gertu kokatzeak, erreserba ekologiko bat egoteak eta Rio de la Plata ibaiarekiko hurbiltasunak Argentinako hiriburuko auzorik preziatuenetako bat bihurtzen dute.
NGC 378
NGC 378 galaxia espiral bat da, Sculptor konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Puerto Madero
Auzo gehiena uharte batean dago, kontinenteko zatira konektatuta lau dike zeharkatzen dituzten sei zubiek. Mendebaldean, Puerto Madero honako portuko auzoekin mugatzen da: La Boca, Monserrat, San Nicolás eta San Telmo. Puerto Maderoko eremuaren zati handi bat Buenos Airesko Erreserba Ekologikoa da.
Auzoak Eduardo Madero buenosairestar merkatariaren omenez jaso zuen izena. Madero arduratu zen Buenos Aires portua eraikitzeko hiru proiektu prestatzeaz, horietako bat Julio Argentino Roca Argentinako presidenteak onartu zuen 1882an eta gaur egun Puerto Madero auzoa dagoen tokian eraiki zuten.
2018an argitaratutako Properati plataformak egindako ikerketaren arabera, Puerto Madero Latinoamerikako auzorik esklusiboena eta bilatuena da. Ikerketaren arabera, auzoko bi edo hiru logela dituzten apartamentuen metro koadroko prezioa 7.038 dolar da, garestiena, inkestatutako beste auzo batzuen balioak kontuan hartuta, esate baterako, Ipanema eta Vila Nova Conceição. Properati-ren arabera, Puerto Madero urbanizazioaren azken fasea eta Argentinan eraikuntzaren kostu handiak dira auzoaren estimazioa azkartzeko faktore nagusiak 2010eko hamarkadan.
Algajola
Algajola (korsikeraz Algaghjola) Frantziako administrazioaren menpeko Korsika Garaia departamentuko udalerri bat da, Korsika eskualdean kokatua.
Notolabrus cinctus
Notolabrus cinctus Notolabrus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
Aurki heltzea espero dut
Aurki heltzea espero dut (I Hope I Shall Arrive Soon) Philip K. Dickek idatzitako zientzia fikziozko ipuina da, 1980ko abenduan Playboy aldizkarian argitaratua.
2015ean Aritz Gorrotxategik Meettok argitaletxeentzat 'Ordaina' izeneko ipuin-bildumaren barnean euskaratu zuen. Guztira, hamaika narrazio kronologikoki ordenatuta biltzen ditu 'Ordaina'k, Dicken estiloa eta bilakaera hurbilagotik eta zehaztasun handiagoz hautemateko.
Sinopsia
Victor Kemmingsek kontzientzia berreskuratzen du espazio-ontzi batean egindako huts egindako krioloaldi batean. Ontziko adimen artifizialak ezin du akatsa konpondu eta ezin du esnatu. Beraz, Kemmings konorterik gabe geratuko da, baina paralizatuta espazio-ontziaren bidaia osoan zehar. Bere sena mantentzeko, adimen artifizialak Kemmingsen oroitzapenak azalduko dizkio.
Eparotz
Eparotz (eguesibarreraz: Eparoze) Urraulgoiti ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
biztanle zituen.
Bertako biztanleak eparoztarrak dira.
Izena
Eparotz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Geografia
Eparotz Urraulgoiti ibarran dago.
Inguru naturala eta kokapena
Urraulgoiti Zangozako merindadeko herria da eta Nafarroako hiriburutik 56 kilometrora dago. Udaletxea Irurozkin dago. Erliebe handiko ibarra da, Ugarron bezalako arroilek nabarmenduta, lurraldeko gainerako lekuetatik isolatzen baitute. Ibarraren erdialdea nekazaritzakoa da, baina zenbat eta iparralderago edo ekialderago, orduan eta lur gutxiago dago erabilgarri. Azkenik, gainerako udalerriekin muga egiten duten eremuak menditsuak dira.
Klima
Erlieberaren desberdintasunak direla eta, Urraulgoitin bi klima desberdintzen dira, batetik hegoaldeko klima azpimediterraniarra, eta bestetik iparraldeko klima azpiozeanikoa. Iparraldean izaten diren prezipitazio ugariagoak direla eta (batez beste 1 400 mm edo gehiago urtero), pagadi ugari daude. Bien bitartean, hegoaldean, urtero 900 mm jausten direlarik, pinu basatia da espezierik ohikoena. Urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da.
Zuhaitzen artean espezierik ugariena birlandaturiko (Austriatik ekarri zituzten XVIII. mendearen amaieran) pinu lariziarrak dira, guztira 591 hektarea hartuz.
Estazio meteorologikoak
Urraulgoitin dagoen hemen, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Leireko monasterioak, 1106an, herriko etxe bat jaso zuen dohaintza bidez, bere usategiarekin eta beste gela batzuekin, eta ondoren, hainbat lursail eta mahasti gehitu zizkion erosketa bidez. Koroaren jabego zuzenen errentek 2 lapurreta gari-almude eta kahiz bat garagar eta olo-laurden bat besterik ez zituzten batzen.
Urraulgoiti ibarrak izendatutako diputatuek eta herritarren artean aukeratutako errejidoreek gobernatzen zuten XIX. mendearen lehen erdira arte, 1802ko hiztegiak dioenez. 1847an Agoitz eta Irunberritik posta jasotzen zuen eta bideak bertakoak ziren eta egoera txarrean zeuden. XX. mendeko lehen hamarkadetan errota, zerrategia eta landa-kutxa bat zituen.
Demografia
biztanle zituen Eparotzek.
Euskara
Koldo Zuazok, 2010ean, Urraulgoiti ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Caquetaia myersi
Caquetaia myersi Caquetaia generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Eparotz
Euskara
Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da eguesibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Léon van Bon
Léon Hendrik Jan van Bon (Asperen, 1972ko urtarrilak 28) herbeheretar txirrindulari ohia da, profesionala 1994tik.
Amateur mailan pistako txirrindularitzan asko nabarmendu zen, munduko eta nazioko txapelketa asko irabaziz.
Esprinter handi bat da eta proba garrantzitsu asko irabazi ditu. Bere lorpenik handienak 1997ko Espainiako Itzulian lortutako etapa garaipen bat, 1997an Donostian ospatu zen munduko txapelketan brontzea, bi txapelketa nazional, eta, batez ere, Pau eta Toursen amaitu ziren Frantziako Tourreko etapak dira.
Esan bezala, Donostian ospatu zen 1997ko Munduko Txirrindularitza Txapelketan 3. izan zen iraupen proban, soilik Laurent Brochardek eta Bo Hamburgerrek gainditu zutelarik.
Rosignano Monferrato
Rosignano Monferrato Italiako udalerri bat da. Alessandriako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Rosignano Monferratok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Léon van Bon
Palmaresa
1994
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2007
2008
2009
Atlanta (Nebraska)
Atlanta Nebraskako herri bat da. Phelps konderrian kokatua dago. 2010ean 131 biztanle zituen, 0.6 kilometro koadrotan banatuta.
Kenji Tochio
Kenji Tochio (japonieraz: 橡尾 健次, 1941eko maiatzaren 26a - ) Japoniako futbolaria da.
Anglofobia
Anglofobia ingelesen (eta hedaduraz britainiarren) aurkako beldur, nazka, gorroto edo diskriminazioa da. Bere kontrakoa Anglofilia da. Sentimendua mendeetan garatu dute herrialde ezberdinetan: Frantzian Ehun Urteko Gerraz geroztik, Irlandan Gosete Handia baino askoz aurrerago, eta abar.
NGC 379
NGC 379 galaxia bat da, Pisces konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Cyclura carinata
Cyclura carinata Cyclura generoko animalia da. Narrastien barruko Iguanidae familian sailkatuta dago.
Ceija Stojka
Margarita Rigo Stojka, edo Ceija Stojka (Steiermark, Austria, 1933ko martxoaren 23a - 2013ko urtarrilaren 28a ) nazien holokaustotik bizirik irten zen idazle, margolari eta musikari ijito austriar bat izan zen.
Biografia
Kraubarth-en jaio zen (Estiria, Austria), Lovari izeneko ijito etniakoa, Lovara taldekoa, nomadak eta zaldi-merkatariak ziren nagusiki. Sei seme-alabatik bosgarrena, Karl Stojka eta Mongo Stojkaren arreba, idazle eta musikariak haiek ere. Bere ama eta anai-arrebekin batera, Holokaustoa bizi izan zuen Auschwitz, Ravensbrück eta azkenik, Bergen-Belsen kontzentrazio zelaietan. Atxilotua izan zenean 11 urte besterik ez zituen. Bere aita Dachauko kontzentrazio esparrura bidali zuten, eta bertan hil zuten.
1938an Austria eta Alemania bat egin ziren, 1940etik 1944ra Austriako ijitoak beste arraza bat izango balira bezala erregistratzera behartu zituzten. 1945eko apirilaren 15ean Britaniar ejerzitoak askatu zituen Bergen-Belsen-en, orduan 12 urte zituen. Berrehun bat senide hil zizkioten, anai txikia barne, Ossi, naziek egin zizkioten esperimentuen ondorioz hil zen.
Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, bere familiak Porraimos-aren aitorpen eza bizi izan zuen Europan. Hamarkadetan zehar, Ceija Stojkak bere ijito-identitatea ezkutatu zuen bazterketarik ez jasateko, harik eta 54 urte zituela arte. Orduan, sarraskiaren esperientzia margoz eta idatziz adierazten hasi zen arte.
Bere lehen liburu autobiografikoa Bakartuta bizi gara. Romni baten oroitzapenek (1988), non Austriako ijito biztanleriaren aurkako nazien jazarpena azaleratu zuen. 1992an Bidaiariak mundu honetan argitaratu zuen aurrekoaren jarraipen gisa. Idazten jarraitu zuen 2012ra arte, milaka marrazki eta margolan sortuz.
Haren obraren lehen erakusketa nagusia Vienako Judu Museoak antolatu zuen 2004an. 2019ko azaroa eta 2020ko martxoa bitartean, Madrilgo Reina Sofia Museoak bere margolan eta tintazko marrazkien erakusketa eskaini zion "Hau gertatu da" izenburupean.
Erdialdeko Sava eskualde estatistikoa
Sava Beherea eskualde estatistikoa (Posavska statistična regija) Esloveniako eskualde estatistiko txikiena da, 3 udalerri besterik ez baititu, hala ere Trbovlje hiria herrialdeko bederatzigarrena da populazioan. Gobernurik eta administraziorik ez du.
Geografia
Eslovenia erdialdean dagoen eskualde estatistikoa da. Sava ibaiak ematen dio izena eskualdeari.
Xenosaurus rackhami
Xenosaurus rackhami Xenosaurus generoko animalia da. Narrastien barruko Xenosauridae familian sailkatuta dago.
Notolabrus fucicola
Notolabrus fucicola Notolabrus generoko animalia da. Arrainen barruko Labridae familian sailkatzen da.
East Jaintia Hills barrutia
East Jaintia Hills barrutia Indiako barruti bat da, Meghalaya estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Guadalquivir
Guadalquivir Iberiar Penintsulako hirugarren ibai luzeena da, Tajo eta Ebroren atzetik. Andaluziako luzeena da eta ekialdetik mendebaldera zeharkatzen du, bidean Kordoba eta Sevilla ureztatuz.
Pteropus loochoensis
Pteropus loochoensis Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.
Guadalquivir
Izena arabieratik datorkio: الوادي الكبير, wād al-kabīr = Ibai Handia. Antzinako Erromaren garaian, Betis edo Baetis izena zuen, erromatarren aurretikoa, probintziari izena eman ziona (Hispania Betica).
Guadalquivir ibaia 657 km luze da eta haren arroa 58.000 km² luze-zabal. Jaengo probintziako Cañada de las Fuentes-en du iturburua, Cazorla mendilerroan. Ibai ahoa Cadizko probintzian du, Sanlucar de Barrameda herriko Bonanza arrantzale herrixkan. Emari handiko ibaia da eta, horregatik, ahoan zingirak sortu dira, "Las Marismas" izenekoak. Bertan Doñana Parke Nazionala kokatua dago.
Guadalquivir Espainiako ibai nabigagarri handiena da. Egun, Sevillaraino ontzian igo daiteke, baina erromatarren garaian Kordobaraino joan zitekeen. Tartessos antzinako hiria ibai ahoan kokatua omen zegoen, baina oraindik ez da aztarnarik aurkitu.
Jinotegako departamendua
Jinotega iparraldeko Nikaraguako departamendua da. 9.222 km²ko eremua du eta 2012an 417.372 biztanle zituen. Hiriburua Jinotega da.
Bertrand aintzira
Bertrand aintzira jatorri glaziarreko ur-masa bat da, Txileko Patagonian dagoena, Carlos Ibáñez del Campo jeneralaren Aysén eskualdean. Aintzira honek 48,1 km²-ko azalera du. Bere drainatzea Baker ibaiaren iturburuan aintzirak eratzen duen inbutu batean gertatzen da. Bere erdigunea koordenatu hauetan dago: 46°55'17.85"S 72°51'16.30"W.
Deskribapena
Bertrand aintzira jatorri glaziarra du. Andeetako mendilerroko mendiz eta glaziarrez inguratuta dago. Ozeano Barean isurtzen da Baker ibaiaren bidez, Txileko ibairik handiena. General Carrera aintziraren hegoaldeko sektorean jaio zen. Ilargierdi-formakoa da, muturren arteko 19 km luzera osoa du —General Carrera aintziratik Baker ibaiaren sorguneraino—; bere zabalera maximoa 7 km ingurukoa da.
Erregimen plubio-nibala du, eta bertan uholde handienak udako hilabeteetan gertatzen dira, eta glaziarren urtzearen ondorioz elikatzen dute, Ipar Patagoniako Izotz eremuan eta aintzira inguratzen duten mendietan sortuak, adibidez. Pascal glaziarra edo Newbold elurtegia, El Álamo ganadutegiaren gainean zintzilik, erdi-mendebaldeko aintziraren ertzean. Bere adarren artean, Negro eta Plomo aintzirak ere nabarmentzen dira, azken hori Soler ibaiak elikatzen duena.
Inguruko klima hotza da, eta haizetsua. 1971n eta 1991n, Hudson sumendiaren erupzioak kalteak eragin zituen eremu honetan, zeinaren ekonomia batez ere ardi hazkuntzan oinarritzen baita.
Hainbat mendilerroz inguratuta dago, Contreras mendilerroa —San Rafael Laguna Parke Nazionalean— eta Soler mendilerroa nabarmenduz.
Taron-Sadirac-Viellenave
Taron-Sadirac-Viellenave (okzitanieraz Taron-Sadirac-Vièlanava) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Wynne (Arkansas)
Wynne Arkansasko hiri bat da. Cross konderrian kokatua dago. 2010ean 8,367 biztanle zituen, 22.9 kilometro koadrotan banatuta.
South West Garo Hills barrutia
South West Garo Hills barrutia Indiako barruti bat da, Meghalaya estatuan. biztanle ditu kilometro koadrotan.
Mugakideak
Honako barrutiekin egiten du muga:
Auburn (Nebraska)
Auburn Nebraskako hiri bat da. Nemaha konderrian kokatua dago. 2010ean 3,460 biztanle zituen, 5.65 kilometro koadrotan banatuta.
Urdès
Urdès Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.
Germanofobia
Germanofobia edo antigermanismoa alemaniarren aurkako beldur, nazka, gorroto edo diskriminazioa da. Bere kontrakoa Germanofilia da. Sentimendua Alemaniaren bateratzeaz geroztik garatu zuten Europan zehar, batez ere, Mundu Gerren ondorioz.
Gordon
Gordon izan daiteke:
Hendaia
Hendaia Lapurdiko bosgarren udalerririk populatuena da, Txingudiren eskuinaldean kokatua, Bidasoa ibaia itsasoratzen den lekuan, Lapurdi Itsasegian. Hendaiako Kantonamenduko herri nagusia da.
Irun eta Hondarribiarekin batera, Txingudiko metropoli-eremua osatzen du, 90.000 biztanle dituena, Espainia ren eta Frantzia ren artean banatua.
Izena
Hendaiaren izenaren idazkerak bilakaera hau izan du historian:
Hendaia izenaren jatorri edo etimologiari dagokionez, ez dago argi bere esanahia, nahiz eta hipotesi batek 'handi' eta 'ibaia' hitzetatik datorrela proposatu. Hipotesi hori ez dator bat euskararen barne legeekin (haren arabera, adjektiboa sustantiboaren ondoren doa, alegia: euskaraz, 'ibai handia' behar luke. Halarik ere, inguruko herrietan (Irunen, Lesakan, Hondarribian) badaude Hendaia izenaren antzeko eta agian jatorri bereko toponimoak, hala nola Endara, Endarlatsa (Endara latsa, hau da, Endara erreka), Endaieta, Endaitzueta, Endaranea (Endanea).
Geografia
Ipar Euskal Herria eta Hego Euskal Herria nahiz Frantzia ren eta Espainia ren arteko mugan dago, Txingudi badiaren mendebaldean eta Bidasoa ibaiaren bokalaren eskuinaldeko ertzean; ibaiaren bestaldean Hondarribia eta Irun daude. Ipar-mendebalde eta mendebaldean, Bizkaiko Golkoa du.
Auzoak
Hendaia udalerria honako auzo hauetan banaturik dago:
Historia
Udal‑armarriko baleak adierazten digu oso aspal­dikoa dela Hendaiaren itsasoarekiko lotura. XIV. mendearen hasierako dokumentuetan ageri da, Done Jakue Bidea burutzen zuten erromesen ospitalea aipatzen dute, hotsandiko izenarekin: Santiagoren ezpata gorriaren ospitalea. Erromesen ibilal­dia Txingudi inguruan arriskutsua zen, eta askok atsedena eta indarra hartzen zuten. Goi Erdi Aroan sortutako karitate‑ospitale horretan. Faisaien uhartea ere ospitalearen jabegoa zen.
Zubernoako otoiztegia oso antzinakoa zen, Lapurdiko zaharrenetakoa kristautasunean. Egungo Irungo Etorbidearen Zubiko iparraldeko buruan kokatzen zen. Hendaia hiri bezala hazten hasi zenean, bertako biztanleek gurtzarako kapera bat egiteko baimena eskatu zuten, Urruñaraino ez joateko. Eliza txikiaren ateburuan Nafarroako Erresuma eta Frantziako Erresumako erregeen armarriak ageri ziren. Berehala eman zioten parrokia‑maila, San Bizenteri eskainia. Hala ere, Urruñako Urtubia gazteluko jaunari zegokion parrokoa izendatzea.
1654an hendaiarrek lortu zuten Austriako Ana erregina erregeordeak udal‑mailako independentzia ematea, Urruñaren mendean egon gabe. Halaber, udal‑korporazioa hautatzeko eskubidea zuten. Emantzipazioaz gain, Parisko gobernuak udalerriari “oparitu” zizkion Bidasoaren erdian zeuden jal­kin‑lurrak, gaur egungo Behobia eta Santiago zubien artean zeudenak, orain Irungo udalerrikoak direnak. Hamalau urte beranduago, Luis XIV.a Frantziakoak Hendaiari Bidasoaren ibaiaren erdiko irudizko lerrotik hasita eskuinal­dean nabigatzeko eta arrantzan aritzeko eskubidea eman zion.
Hiriaren kokapen estrategikoari erreparatuz, ez da harritzekoa gotorlekuak izatea. Haietako bat Beltzenia ondoko muinoan zegoen, orain I. eta II. mundu gerletako hil­dakoen omenezko monumentua dagoen lekuan, Bidasoaren beste aldean pare-parean Hondarribiko gaztelua zeukala; Hendaiako gotorlekuari Gazteluzar deitzen zioten. Beste gotorleku bat Munjinito zen, haren aztarnak Txingudin daude, eta barneal­deko badiaren ertzean ikus daitezke.
Mugan egoteak Hendaiari arazo larriak ekarri zizkion: suteak, erasoak, tiroketak, eta atsekabea. Aitzitik, XVIII. mendearen hasieran, 1.300 biztanlerekin, etengabeko gorakada demografikoa hasi zen Hendaian. Gainera, mugan egoteak aurreko mendetan arazoak ekarri zizkion bezala, aurrerantzean mesede egingo dio eta aberastasun‑eragile izango da, batez ere 1864tik aurrera, trenbideak lotu baitzituzten (Madril-Irun-Paris). Lokomotoren kearekin batera, turismoaren hastapenak dira, bainu‑hartzaileak eta udatiarrak iristen dira, bai Hendaiara bai Lapurdi guztira. Harrezkero, hiribil­duak aurrera egiten du, ederrago eta zabalago bihurtzen da.
Antzinako herrigunetik Hondarraitz hondartzara doan bidexka errepide bihurtu zen, ikusmira ederrekoa, eta bi herriguneak lotzen ditu. 1877an Hondarraitzek bazuen bainu‑etxola (30 kabina) eta kafetegi‑jatetxea. Martinetek, Hendaiarekin maitemindurik, turismoa hiribil­duan diru‑iturri izan zitekeela uste zuen. Halaxe izan ere: gaur egun Hendaian hainbat hotel, jatetxe, oporral­dietako kolonia eta kanpin daude.
XX. mendearen hasieran, hainbat eraikin eta instalazio egin zituzten: kasinoa —estilo mudejar hibridoa—, malekoia eta hondartzako paseoa, erlaitzeko errepidea Zibururaino, Haizabia hotela, golfa, eta Bidasoaren ertzean betelana (arrantza‑portutik Hondarraitzeko iparraldeko lurmuturreraino).
Bide batez aipa dezagun Pierre de Lancre inkisidore frantziarraren esanetan, 1609an azti eta sorginen bil­tzarra egin zutela Hendaian eta 10.000 partaidetik gora bil­du zirela. Aktibitate handiko garaia izan zen. Hendaia itsasgizonen, arrantzaleen, kortsarioen eta kontrabandisten herria izan da. Ixtebe edo Etienne Pellot de Montvieux, Hendaian jaioa 1765ean, pertsona entzutetsu, ausart eta errespetagarri bezala hartzen dute. Haren curriculumean ageri dira: Santiago de Chile espainiar galeoia —urrea garraiatzen zuena— abordatzea, ontzi kopuru handia atzitzea, eta kartzelatik hainbat al­diz ihes egitea. Izen-abizen bereko pertsona bat -senidea, seguruenik- ageri da Hendaiako auzapez, 1815-1826 bitartean.
Hendaiak hainbat gerla eta jenden joan-etorri behartuak pairatu ditu mendeetan, esaterako Espainiako Armadak herriari eraso zionean, 1636an, edo Konbentzioaren Gerlaren harira, XVIII. mendearen bukaeran. Espainiako liberalen eta karlisten arteko gerlen ondorioz jende ainhitzek (zibilak, intsumituak, soldadu desertoreak...) hartu zuen aterpe Hendaian eta Lapurdiko beste herrietan, eta gauza bera gertatu zen Espainiak Marokon egindako gerlaren harira, 1920ko hamarkadan eta 1936ko gerraren ondotik, baita ondoko diktadura frankistaren eta diktadura ondoko gatazka politiko-militarraren eraginez ere. I. Mundu Gerlan, ehunka hendaiar eta Hendaian bizileku zuten hainbat gizonezko eraman zituzten Frantziako Armadara, Alemaniako Armadaren kontra borrokatzera.
Herria
Hendaiako udalerriaren 8 km2 auzo askotan banatuta daude. Handienak hauek dira: Hendaia Geltokia (Hendaye Gare), Hendaia Hiri-barnea (Hendaye Ville) eta Hendaia Hondartza (Hendaye Plage). Gainontzekoak Intzura, Lizardi eta Sopite-Agerria-Erlaitza auzoak dira.
Brontzezko eskultura‑mul­tzoa aurkituko dugu: Gerra Handian hildakoei monumentua. Ducuing da egilea, eta adierazpen aberkoi horien kaskarkeriatik al­dentzen da. Eskultura‑mul­tzoak ondo zaindutako lorategia du inguruan, eta bistak egundokoak dira.
Demografia
XIX. mendean ehunka lagun gutxi batzuk osatutako herrixka zen Hendaia. 1860ko hamarkadatik aurrera hazten hasi zen, eta mendearen bukaeran 3.000 pertsonen langa gainditu zuen. XX. mendean eta XXI. mendearen hasieran hazkundeak ez zuen etenik izan. 1980ko hamarkadan 10.000 biztanle zituen, eta 2013rako ia 17.000 zituen, tamainaz Lapurdiko laugarren gunerik populatuena bihurtuz.
Errentak eta okupazioa
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 9.095 ziren; horien artean, 6.581 aktiboak ziren eta 2.514 inaktiboak ziren. 6.581 pertsona aktiboetatik 5.840 lanean zebiltzan (3.094 gizon eta 2.746 emakume) eta 741 langabezian zeuden (305 gizon eta 436 emakume). 2.514 pertsona inaktiboetatik 705 erretiraturik zeuden, 621 ikasten ari ziren eta 1.188 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Hendaia udalerrian 6.732 unitate fiskal zeuden, 14.395 pertsonak osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.072 euro zen.
Ekonomia jarduerak
Haren kokapen estrategikoarekin bat doa: turismoa (kirol-portua, hotelak eta bigarren bizileku ugari), garraio-zerbitzuak eta industria (kontserbak, metal-industria eta oinetako eta jantzien industria) dira udalerriko jarduera nagusiak.