cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bath
Hiriak 83.972 biztanle ditu eta bere georgiar arkitekturako eraikin ugari eta ederren ondorioz Gizateriaren Ondare gisa izendatua dago. Adibide gisa Pulteney zubia edo The Circus eraikinak aipa daitezke. Horretaz gain, hiria parke eta gune berde ugariz ongi hornitua dago.
Ingalaterrako hiri ederrenetakoa izatearen ospea du. Batheko Unibertsitatera Erresuma Batua nahiz beste herrialde ezberdinetako ikasle ugari doazenez, urtean zehar hiri honek ikasle eta gazte giro bikaina du.
Aimara
Aimara (aymar aru) aru familiako hizkuntza bizia da; familiako beste kideak kawki a (galdua) eta jaqari a (oso gutxitua) dira. Aimara etniaren berezko hizkuntza da.
Bolivian (La Paz eta Oruro), Perun (Puno, Tacna eta Moquegua), Argentinan (Jujuyko probintzia) eta Txilen (Tarapaca), guztira 2.200.000 lagun inguruk hitz egiten dute.
Boliviako eta Peruko eskualde horietan koofiziala da.
Sarrera
Altiplanoko aimara Andeetako hizkuntza bat da, Titikaka lakuaren inguruan mintzatua gehienbat: 1.237.658 hiztun boliviar ditu, 296.465 perutar eta 48.477 txiletar. Badira, era berean, zenbait komunitate Argentina ko Salta eta Jujuy probintzietan, baina ez dakite hizkuntzaz mintzatzen. Bi ahaide ditu: kawkia eta jaqarua. XIX. mendean, Antonio Raymondik, Sebastián Barrancak eta Julio C. Tellok hiru hizkuntzon arteko antzekotasuna susmatu zuten, baina Marta J. Hardman-en lanek zehatz-mehatz baieztatu zuten susmo hori 1960ko hamarkada n, hirurak jaqi familiakoak direla frogatu zuenean. Hala ere, Alfredo Torero hizkuntzalariak "aru" izena eman zion. Berriki, Rodolfo Cerrón-Palominok proposatu du taldeari "aimara" deitzea. Haren iritziz, nomenklatura simetrikoa dauka kitxua familia linguistikoarekin. Kawkia hiltzat jo daiteke; jaqarua, ordea, tupean oinarriturik (Yauyos), mila bat tupinok bakarrik hitz egiten dute eta gehienak Liman bizi dira.
Historia
"III Concilio Limense" (1584-1585) delako batzarrean, «aimara» hitza lehen aldiz erabili zuten hizkuntzaz ihardukitzean. Ludovico Bertonio jesuita italiarra izan zen, XVI. mendearen amaiera hartan, hizkuntzaren lehen ikertzaile europarra. Misiolari moduan zebilenean. Juli-n (Chucuito, Puno), karaktere latinoak erabiliz lehen transkripzio fonetikoa egin zuen. Haren lanak zehaztasun ugari izan zuen, fonetikaren arazoak zirela-eta. 1612an Vocabulario de la lengua aymara argitaratu zuen.
1816an, ketxua eta gaztelerarekin batera, aimara izan zen hiru hizkuntzetako bat Declaración de independencia de las Provincias Unidas del Río de la Plata (gaur egungo Argentina) aldarrikapena egiteko. Vicente Pazos Kankik (1779-1852) idatzi zuen aimarazko bertsioa.​
Ellen Ross 1963an ikerketa sakon bat egin zuen lehen hizkuntzalari modernoa izan zen. Lanik garrantzitsuenak, aldiz, Juan de Dios Yapitak eta Floridako Eskolak egin zituzten, 1960ko hamarkadan, Marta J. Hardman buru zelarik. Materiala prestatzeko lanetan parte hartu zuten aimara hizkuntza irakatsi ahal izateko Floridako Unibertsitatean.
1972an Juan de Dios Yapitak berak "Instituto de la Lengua y la Cultura Aymara" (ILCA) sortu zuen, baita alfabeto bat egin ere.
Bibliako kanona
Bibliako kanona, tradizio judu-kristauaren ustez Jainkoak inspiratuak diren Bibliako liburuak dira. Kanonaren barruan dagoenari kanoniko deritzo, eta erlijio judu-kristauko joera bakoitzak bere kanona du.
Aimara
Historia
1977an hizkuntza ofizial izendatu zuten Bolivian, ketxua eta gaztelaniarekin batera eta Perun, ​koofizial 1993an.
Bibliako kanona
Protokanonikoak
Eliza Katolikoaren barruan inoiz ez da ipini zalantzetan horien kanonikotasuna.
Chasseradès
Chasseradès Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Lozère departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Francisita
Francisita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Francisita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema ortoerronbikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 - 4 da.
Bibliako kanona
Deuterokanonikoak
Inoiz egon dira zalantzak, baina azkenik Eliza Katolikoak kanonean sartu ditu. Protestanteek ez.
Chasseradès
Biztanleria
2007an Chasseradès udalerrian erroldatutako biztanleak 159 ziren. Familiak 72 ziren, horien artean 28 pertsona bakarrekoak ziren (20 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Aimara
Fonetika
Oro har, aimarazko hitzak paroxitonoak dira, bokalen luzaketak azentuazioa alda diezaiekeen arren.
Terapon jarbua
Terapon jarbua Terapon generoko animalia da. Arrainen barruko Terapontidae familian sailkatzen da.
Aimara
Bokalak
Kitxuak eta arabiera klasikoak bezala, aimarak hiru bokal besterik ez du: a, i eta u; dena dela, luzatzen ditu (idatzian, dieresiaz adierazten da). Beraz, sei bokal hauetaz baliatzen da: a, ä, i, ï, u, eta ü.
Kontsonanteak
Hamasei kontsonante ditu. Ez du herskari leunik (hots, b, d eta g ez daude), baina ozenek hiru forma hauek dituzte: sinpleak (p, t eta k), glotalak (p' , t'  eta k') eta hasperenkariak (ph, th eta kh).
Arrested Development
Arrested Development izan daiteke:
Yuika Sugasawa
Yuika Sugasawa (菅澤 優衣香) Japoniako futbolaria da.
Broken Arrow (1996ko filma)
Broken Arrow (euskaraz Gezi Hautsia) 1996ko John Woo txinatar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Graham Yost gidoigileak idatzi eta John Travolta eta Christian Slater aktoreek antzeztu zuten.
Bibliako kanona
Deuterokanonikoak
Itun Zaharrean: grekoz idatzitako liburuak: Tobias, Judit, 1 eta 2 Makabearrak, Baruk, Sirazida, Jakituria eta Ester Liburuaren zati batzuk(Est 10,4-16,24) Eta Daniel liburuaren beste batzuk (Dn 3,24-90; 13-14).
Broken Arrow (1996ko filma)
Argumentua
Bi ojiba nuklear daramatzan hegazkin sofistikatu bat burutzen ari den maniobra militarretan zehar, hegazkinaren pilotua den Deakins (John Travolta) maiorrak (Christian Slater) kopilotua erailtzen saiatuko da, karga nuklearra ohostu eta AEBetako Gobernuari haien truk diru-saria eskatzeko asmoz. Baina Halek bizirik ateratzea lortu eta lurrartzea lortu duen Parke Nazionaleko Carmichael (Samantha Mathis) zaindariarekin batera Deakins geldiarazten saiatuko da.
Bibliako kanona
Deuterokanonikoak
Itun Berrian: Hebertarrak, Santiago, Judas, 2 Pedro, 2 y 3 Juan, Apokalipsia, y Mk 16,9-20 eta Jn 7,53-8,11.
Apokrifoak
Liburu hauen kanonikotasuna zalantzan egon da batzuetan, eta azkenean ez dira Biblian sartu.
Eliza Katolikoaren kanonaren sorrera
Itun zaharreko kanona Hiponako Kontzilioan (393) eta Kartagoko Kontzilioetan (397 eta 419)zehaztu zen, liburu deuterokanonikoak onartzen.
Itun Berriko kanona "kanon muratoriano"ri esker (Erroman, 180) hasi zan zehazten. Hiponako kontziliotik aurrera ez du aldaketarik edukiko.
Itun Berriko liburuak kanonean sartzeko irizpideak
Elizaren tradizioa eta erabilera: apostoluengandik etortzea, ortodoxoak izatea (doktrina zuzena transmititzea) eta katolikotasuna, hau da, kristau elkarte gehienek erabiltzea.
Labuat
Labuat Virginia Maestrok, Risto Mejidek eta The Pinker Tones-ek sortutako egitasmo musikalari deritzo. Izen horrek erabiltzen da Virginia Maestroren izen artistiko moduan.
Akrobaziazko eskia 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak estilo askeko jaitsiera
Tituluaren defendatzailea Sarah Höfflin da. Zilarrezko domina, Mathilde Gremaud, eta brontzezkoa, Isabel Atkin, Olinpiar Jokoetarako sailkatu ziren. FIS 2021-22 Estilo Askeko Munduko Eski Kopan hiru proba baino ez ziren egin Olinpiar Jokoen aurretik, eta horietako bi Kelly Sildaruk irabazi zituen, sailkapenaren buruan zegoenak. Eileen Gu da 2021eko X-Gameseko irabazlea, Atkin bigarren dela, eta 2021eko munduko txapelduna, Gremaud bigarren dela.
Labuat
Izena eta Sorkuntza
Proiektuaren atal bat Risto Mejidek sortutakoa izan zen, zeinek zenbait abesti sortu zituen emakumezko ahots batek grabatu eta The Pinker Tones-ek produzitu zitzaten. Mejidek ez zuen ahots egokirik aurkitu, Virginia Maestro entzun zuen arte, 2008ko Operación Triunfo telebistako programaren hautapen frogetan. Virginiak akademian zegoen bitartean, Mejidek Sony BMG diskografikarekin akordio bat egin zuen jadanik, diska merkaturatu zezan, nahiz eta Virginiak programa ez irabazi.
Toulouse-le-Château
Toulouse-le-Château Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Chasseradès
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Toulouse-le-Château
Biztanleria
2007an Toulouse-le-Château udalerrian erroldatutako biztanleak 209 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 25 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 17 bakarrik bizi ziren emakumeak), 13 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 34 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Akrobaziazko eskia 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak estilo askeko jaitsiera
Final
Marin Hamill ez zen hasi, lesio baten ondorioz
Toulouse-le-Château
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 135 etxebizitza zeuden, 88 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 36 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 130 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 88 etxebizitza nagusietatik 74 bere jabearen bizilekua ziren, 11 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 5 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 25 etxek lau zituzten eta 43 etxek bost zituzten. 72 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 42 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 123 ziren, horien artean 85 aktiboak ziren eta 38 inaktiboak ziren. 85 pertsona aktiboetatik 78 lanean zeuden (46 gizon eta 32 emakume) eta 7 langabezian zeuden (2 gizon eta 5 emakume). 38 pertsona inaktiboetatik 11 erretiraturik zeuden, 10 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Toulouse-le-Château udalerrian 92 unitate fiskal zeuden, 215 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.826 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren eta 1 ile apaindegia.
2000. urtean Toulouse-le-Château udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 36 hektarea erabiltzen.
Phyllurus
Phyllurus Carphodactylidae familiako narrasti genero bat da. Queensland eta Hegoaldeko Gales Berrian bizi dira.
Toulouse-le-Château
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chasseradès
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 94 ziren, horien artean 59 aktiboak ziren eta 35 inaktiboak ziren. 59 pertsona aktiboetatik 54 lanean zeuden (31 gizon eta 23 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 35 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chasseradès udalerrian 74 unitate fiskal zeuden, 158 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 12.745 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 4 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen eta 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren.
Labuat
Izena eta Sorkuntza
Programaren finalaren ostean egindako festan, Risto Mejidek Virginiari hitz egin zion abesti horiei buruz, eta bere telefono zenbakia eskatu zion, zerbait proposatu nahi baitzion. Bi egunen ostean, Virginia bere etxera joan zen maketak entzuteko, eta argazki bat ikusi zuen non bere aurpegia agertzen zen, azpian “Labuat” jartzen zuelarik. Berehala kidetu zen izen harekin, esanhaia ezagutu zuenean.
Arrested Development (telesaila)
Arrested Development estatubatuar umorezko telesaila da, Mitchell Hurwitzek sortua. FOXek eman zuen 2003 eta 2006 artean eta hainbat sari lortu zituen.
Labuat
Izena eta Sorkuntza
Diskaren produkzioa hasi zen, The Pinker Tones-ek Virginiari bere gustoko musikaren zerrenda bat eskatu ziotenean.
2009: "Debut albuma"
2008Ko Abenduaren 5ean publikoki iragarri zen proiektuaren izena. . 2009ko otsailean, baieztatu zen Risto Mejidek abesti guztien egilea zela, bi izan ezik, (Carta de Otoño, Virginiak sortutakoa bai musika bai letra, eta Al Margen, zeinek musika Ristok sortu zuen, Virginiak letra egin zuelarik), The Pinker Tonesek produktoreak izan zirela, eta lehenengo single-a Soy tu Aire izena izango zuela. Proiektua ofizialki aurkeztu zen komunikabideen aurrean Madrilgo Arte Ederren Elkartean, prentsaurre baten bidez.
Azkenean, diska, Labuat izena zuena ere, Otsailaren 24ean salgai jarri zen, lehenengo astean Promusicae zerrendako (Espainian gehien saldutako 100 disken zerrenda) bigarren postura ailegatuz. Martxoan, edizio berezi bat sortu zen, eta beste bat biniloan. Maiatza eta Apirilean aurkezpen gira bat hasten da, zeinek estatuko hiri garrantzitsuenetatik igaro zen. Izan ere, Bartzelonako Luz de Gas diskotekan, “sarrerarik gabe” adierazten zuen kartela eskegi behar izan zuten. Beyoncé-ren abiatzaileak izan zen ere Bartzelonako kontzertuan. Diskaren aurkezpena eta zenbait hilabetetara, 20.000 bat diska saldu dituela baieztatzen da, eta bigarren diska bat egongo dela ziurtatzen dute. Gainera, diska Latinoamerikan aurkeztu zuten ere. Azkenik, Virginia Maestrok TVE-k antolatutako ekitaldi batean parte hartu zuen, non urteko diska hoberena hautatzea bilatzen zen. Izan ere, bertara izan zen gonbidatua diska gehien saldu zituen talde berria izateagatik.
2010: "Diska Berria"
Uztailaren 13an, Virginia GG Producciones-ren grabaketa estudiora doa, bere proposamenaren maketak grabatzeko asmoz, bigarren diskoko abestiak izango direnak. Honetan, gainera, ez da egongo Risto Mejideren parte hartzerik.
2010eko urtarrilean diskaren grabaketarekin hasten da, zeinetan Virginia abesti guztien koproduktorea den, eta Iñaki Garcíak (produkzio artistikoa, konponketak, pianoa eta teklatua) ere parte hartzen duen, Ismael Guijarro (produkzio teknikoa), Jorge Ojea (gitarra, banjoa, ukelelea eta dobroa), Jose Bruno “El niño” (bateria), Toño de Miguel (baxua eta kontrabaxua), Manuel Machado (tronpeta), Carlos Narea (perkusio txikia), eta Oscar Clarosekin (nahasketa arduraduna) batera. Ere baieztatzen da The Pinker Tones-en desagerpena proiektuari dagokionez.
Chasseradès
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Chasseradès udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.639 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Trypauchenichthys typus
Trypauchenichthys typus Trypauchenichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Bizkaitar (argipena)
Herritarrak
Bizkaitarra ondorengo toki edo mota hauetakoren bateko herritarra da:
Marguerite Moreno
Marguerite Moreno, jaiotzaz Lucie Marie Marguerite Monceau Moreno (Paris, Frantzia, 1871ko irailaren 15a - Touzacen (Lot), Frantzia, 1948ko uztailaren 14a) antzerki eta zinemako aktore frantsesa izan zen, eta Comédie Françaiseko kide garrantzitsua, 1890etik 1903ra. Itxura miresgarria, sudur handia eta ahots nahastezina zuen, eta garai hartako aktore handienetako bat izan zen. Oro har, emakume adindunen edo "nortasuneko aktoreen" roletan aritzen zen.
Biografia
Lucie Marie Marguerite Monceauk amaren abizen espainiarra hartu zuen izen artistiko gisa. Jules Renardek, Maurice Maeterlinckek, Sacha Guitryk eta Jorge Luis Borgesek miretsi zuten, Stéphane Mallarméren eta Paul Valéryren isilmandatari.
1900ean, Ingalaterrako Marcel Schwobekin ezkondu zen. Catulle Mendèsen maitalea eta Coletteren laguna izan zen. 1905ean Schwob hil ondoren, 1908an Jean Darragonekin ezkondu zen, eta 1925ean alargun geratu zen.
Lan ibilbidea
Komedia frantsesean lan egin ondoren, Sarah Bernhardt antzokian egiten zuen lan, eta 1905ean Argentinarantz abiatu zen.
Zazpi urtez Buenos Airesen bizi izan zen, Arte Dramatikoko Kontserbatorio Nazionalaren adar frantsesa zuzentzen, eta Victoria Ocamporen frantses dikzio-irakasle gisa.
Lehen Mundu Gerran aktibo egon zen Nizako ospitalean, eta zineman hasi zen lanean, batez ere garai mutuan karrera nabarmena eginez.
La Loca de Chaillot filmarekin egindako azken garaipen handia ezagutu zuen. Jean Giraudoux-ek sortu zuen, eta 1945ean estreinatu zen, Louis Jouveten zuzendaritzapean. Hunkituta zegoen Victoria Ocampo emanaldian. Honelaxe idatzi zuen bere memorietan:"Eskuak muskatu nizkion.[…] Berak eman zidan guztia, [testuak] irakurtzen nituenean, edo nik berari esaten nion, dagoeneko ez dagoen gela batean Floridako eta Viamonteko izkinetan bada, nire memoriatik kanpo. Garai hura ez zen galdutako denbora izan […]. Kamarin nahasi hartan artean ere irauten duen tarte batean gelditu nintzen. Jouvet, atorrantez mozorrotuta, Zoro jantzitako Margueriteri irribarre egingo zion, benetako zoro. (Inoiz ez dut ikusi eromenaren hizkuntza hainbeste elokuentzia emateko jantzia). Eta nik, bien artean, «temps retruvé»z inguratuta, ez nekien barre egitean negar egingo nuen.                        (OCAMPO, 1971: 85)"1946an, El idiota egin zuen, Gérard Philiperekin batera.
Rakša
Rakša Eslovakiako udalerri bat da, Turčianske Tepliceko barrutian kokatuta. 11,74 km²ko azalera du eta 225 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1277. urtekoa da.
Letizia Quaranta
Letizia Quaranta (Turin, – Erroma, ) italiar aktorea izan zen. Bere film gehienak mutuak dira.
Biografia
Turinen, Italian, bi ahizpa zituen: Lydia, aktorea ere bai, eta Isabella. Bere ahizpa nagusiari esker zinema munduan sartu zen, Itala Film konpainian lan egiteko. Lehenengo filmak Il gioiello del Nilo eta Nino Oxiliaren Addio giovinezza! izan ziren. Laster oso ezaguna egin zen. Bere film askoren zuzendaria Carlo Campogalliani izan zen; biak 1921ean ezkondu ziren. Senarrarekin lehen Erromara aldatu zen zeren eta bertan Italiako zinema-industria indartsuena sortzen ari baitzen, eta ondoren Argentinara non senarrarekin hiru film egin zituen. Erroman berriro ere film gehiago egin zuen baina, beste aktore askoren kasuan bezala, soinuaren sarrerak zineman zailtasunak ezarri zizkion lanean jarraitzeko. 1931 urtetik aurrera zazpi film bakarrik egin zituen. 1950. hamarkada hasieran bere lan ibilbidea bukatutzat eman daiteke. 1977an Erroman hil zen.
Filmografia
Hona hemen bere film ezagunenak:
Herrialde garatu
Herrialde garatuak ekonomia eta bizitza-maila altua duten herrialdeak dira, herrialde azpigaratu eta garapen bidean dauden herrialdeen aldean.
Emberiza cabanisi
Emberiza cabanisi Emberiza generoko animalia da. Hegaztien barruko Emberizidae familian sailkatua dago.
Terapon puta
Terapon puta Terapon generoko animalia da. Arrainen barruko Terapontidae familian sailkatzen da.
Francisco Javier Elio
Francisco Javier Elio Olondriz (Iruñea 1767ko ekainaren 12a - Valentzia, 1822ko azaroaren 24a) nafar militar monarkikoa izan zen.
Biografia
Ceutako eta Orango defentsan hartu zuen parte. 1805. urtean, koronela zela, Ameriketara jo zuen ingelesen esku zegoen La Colonia Espainiarentzat berriz hartzera. Montevideoko gobernari izendatua izan ondoren, Buenos Airesko erregeordearen aurka altxatu zen, eta Montevideoko lurraldea Buenos Airesko herrialdetik bereizi zuen. La Platako probintzietako erregeorde hautatu zuten ondoren, baina ezin buruturik ibili zen bertako iraultzaileekin eta 1812. urtean Espainiara itzuli zen. Kataluniako eta Valentziako armadaburu egin zuten 1814. urtean, eta Fernando VII.ari lagundu zion liberalen aurkako zereginetan (Elioren altxadia). Liberalak gogor zapaldu zituen, eta 1820ko matxinada liberalaren garaian atxilotu zuten. 1822an hil zuten heriotza zigorrez.
Francoanellita
Francoanellita fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Francoanellita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. trigonal*]]ren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 - 2 da.
Hazkunde (argipena)
Hazkunde izenak hainbat erabilera ditu:
Ray Liotta
Raymond Ray Allen Liotta (Newark, New Jersey, 1954ko abenduaren 18a - Santo Domingo, Dominikar Errepublika, 2022ko maiatzaren 26) estatubatuar aktorea izan zen. Hainbat filma ospetsutan antzeztu zituen, tartean Something Wild (1986), Field of Dreams (1989), Goodfellas (1990), Unlawful Entry (1992), Cop Land (1997), Hannibal (2001) eta Identity (2003).
Bahi
Zuzenbidean, bahia hartzekodunak gauza bat edukitzeko duen eskubide erreala da, zor baten berme gisa. Bahiak ez du gauza hori saltzeko eskubiderik ematen eta soilik zorra ordaintzen ez denean ahal izango du hartzekodunak gauza horren jabetza eskuratzeko prozesu juridikoa abiarazi.
Trypauchenopsis intermedia
Trypauchenopsis intermedia Trypauchenopsis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.
Rueglio
Rueglio Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Ruegliok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Valentín Canalizo
José Valentín Raimundo Canalizo Bocadillo (Monterrey, Nuevo León, 1794ko otsailaren 12a - Mexiko Hiria, 1850eko otsailaren 20a), Mexikoko militar eta politikari ospetsu bat izan zen, gaur arte Nuevo León estatuan jaiotako Mexikoko presidente bakarra izan dena. Bi aldiz izan zen Mexikoko presidentea, urte betez, 1843an eta bigarrenez 1844an, Mexikoko historiaren garai zail eta ezegonkor batean, Mexikoren Independentzia eta Texas Mexikotik banandu ondoren, eta Estatu Batuen eta Mexikoren arteko Gerraren aurretik. Presidente izan aurretik, Mexiko Hiriko alkate edo prefektua izan zen (gaur egun Mexiko Hiriko gobernuburua), eta aurretik Puebla estatuko gobernadorea izan zen. Lehenago Cuernavaca hiriko alkate edo prefektu izan zen.
Vienako behatokia
Uinversitäts-Sternwarte Wien (euskaraz Vienako behatokia), Austriako hiriburu den Vienan dagoen behatoki astronomiko bat da. Lehen behatokia, 1753 eta 1754 bitartean eraiki zen Vienako Unibertsitatearen eraikinetako baten zabaltzan.
Wataru Sasaki
Wataru Sasaki (佐々木 渉, 1996ko uztailaren 28a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Tokyo.
Riku Matsuda
Riku Matsuda (松田 陸, 1991ko uztailaren 24a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Tokyo.
Hyporhamphus gernaerti
Hyporhamphus gernaerti Hyporhamphus generoko animalia da. Arrainen barruko Hemiramphidae familian sailkatzen da.
Eusko Jaurlaritzaren bitartekaritza 2017ko Kataluniako aferan
2017ko udazkeneko Kataluniaren Independentzia Aldarrikapenaren aurrean, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak bitartekari lana hartu zuen bere gain Kataluniako eta Espainiako Gobernuen artean. Bitartekaritza lana 2017ko ekainaren 19an hasi zen eta independentzia aldarrikapena burutu ostean amaitu zen.
Kataluniar abertzaleen aldetik Urkulluri bitartekaritza lanetan neutrala ez izatea leporatu zioten sarritan, estatu espainiarraren alde jartzen zelakoan eta bere helburu bakarra Independentzia Aldarrikapena bertan behera geratzea zela ere esan izan dute. Iritzi berekoak ziren Euskal Herriko abertzale ezkertiarrak. Alderdi espainolista eta eskuindarrek Urkulluk bitartekaritza lana egin izana ukatu zuten eta "solaskide" hutsa izan zela adierazi zuten.
Akelarrea (Goya, 1798)
Akelarrea (gaztelaniaz, El aquelarre) Francisco Goyak 1798an egindako margolana da.
Deabrua aker koroatu baten itxuran ageri da ilargiak argitutako paisaian, sorgin gazte eta zahar itxuragabetuek lagunduta. Akerrak adar luzeak ditu, haritz-hostoez apainduak. Sorgin zahar batek ume bat dauka beso artean. Iduri du apaizen antzera ari dela deabrua, umearentzako iniziazio zeremonia batean. Beste bi umeren hezurrak ere ageri dira.
Eszena hori irudikatuta, Goyak iseka egiten die bere ustez Erdi Aroko beldurrak ziren horiei, boteretsuek beren alde erabiltzen dituztelakoan.
Barbara Nikomediakoa
Barbara Nikomediakoa (Nikomedia, III. mendea) birjina eta martiri kristaua izan zen. Epaitegira eraman ondoan, aitak berak bete zuen epaileen erabakia, eta burua moztu zion alabari; hagiografiak dioenez tximista batek jo zuen aita eta zerraldo utzi berehala.
Santa Barbara eta Barbara Donea izenak eman dizkiote fededun katolikoek. Tximisten eta trumoien aurka babesten du. Artilleroen, meatzarien, harginen eta orokorrean lehergailuekin lan egiten dutenen zaindaria da, baita argiketaria ere. Aro Modernoko gotorlekuei Santa Barbara izena eman zitzaien maiz, bertatik kanoikadak igortzen zirelako.
Ikur-ezaugarriak
Ohikoa da hiru leihodun dorre batekin irudikatzea, dorre batean giltzapetua egon bitzen eta hiru leihoek Hirukotasun Santua irudikatzen dutelako. Hori ikono ohikoenak izanik ere, beste hauekin egin izan dira haren margolanak eta eskulturak: ezpata, kaliza, martirien palma, tunika, soineko edo kapa gorriz jantzita (Jesukristoren odola), eta noizbehinka, harrizko blokeak, harginen zaindaria baita.
Rudno (Eslovakia)
Rudno  Eslovakiako udalerri bat da, Turčianske Tepliceko barrutian kokatuta. 7,28 km²ko azalera du eta 207 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1343. urtekoa da.
Charles Lyell
Charles Lyell (Kinnordy, Forfarshire, 1797ko azaroaren 14a - Londres, 1875eko otsailaren 22a) geologo eskoziarra izan zen. Lurraren bilakaera kausa fisiko-kimikoek eragina zela argudiatu zuen, eta etengabeko prozesu horretan, urak, eguzkiak eta haizeak berebiziko garrantzia dutela erakutsi zuen. Kreazionismoaren aldeko tesien aurka borrokatu zen, eta Geologia zientziaren sortzailetzat har daiteke horrenbestez. Principles of Geology (Geologiaren hastapenak) liburua argitaratu zuen 1833an. Eragin handia izan zuen Darwinengan eta, era berean, zerikusi handia izan zuen Darwinen Origin of Species (1859, Espezieen jatorria) obrak Lyell-en The Geological Evidence of the Antiquity of Man (1863, Gizakiaren antzinatasuna geologiaren argitan) lanean. Gizakia Pliozeno Arotik lurrean dagoela proposatu zuen Lyell-ek liburu honetan.
Fruta
Fruta esaten zaie landare landu edo basatietatik lortzen diren fruitu jangarriei. Oro har, zapore gozo edo azidulatuarengatik, usain bizi eta atseginagatik eta nutrizio-ezaugarriengatik, gehienbat fresko, zuku edo postre gisa (eta, neurri txikiagoan, beste prestakin batzuetan) jaten dira, heldutasun organoleptikora iritsi ondoren edo egosi ondoren.
Gozogintzan ez ezik, sukaldaritzan ere baliatu izan da fruta antzina-antzinatik, gaur egun baino gehiago, noiznahi: odolkiarekin frijiturik, haragi gorriekin, txerrikiarekin, entsaladan, marmelada, pastel, konfitura, jele, izozki, konpota, sorbete, tarta, budin, mazedoniak osatzeko... Gurean, Ameriketatik patata heldu arte, jakien lagungarriak —babak ez ezik— gaztainak, pikuak eta sagarrak ere izan ziren. Egun, globalizazioaren ondorioz, fruta tropikalak noiznahi agertzen dira gure mahaian, elikabidearen aberasgarri.
Nutrizioaz
Fruta kontsumitzeak kaloria gutxi ematen ditu eta ur asko (pisu freskoaren %80-95); beraz, organismoa hidratatzen laguntzen du. Digestio-aparatuaren funtzionamendu egokiari laguntzen dio, elikagaien zuntza ematen baitu. Salbuespenetan izan ezik (adibidez, Elaeis guineensis fruitutik lortutako kokoa eta palma-olioa), frutek ez dute koipe aserik ematen. Zenbait frutak organismoarentzat funtsezkoak diren gantz-azidoak sortzen dituzte, hala nola fruitu lehorrak edo aguakateak. Frutak, gainera, energia-iturri garrantzitsua dira organismoarentzat, karbohidrato disolbagarri asko baitituzte, eta azkar asko erabil baitaitezke.
Elikagai gisa, frutek ekarpen garrantzitsuak egiten dizkiote dietari. Oro har, aberatsak dira bitaminetan, gatz mineraletan eta antioxidatzaileetan. Bitamina eta mineral batzuk, hala nola C bitamina eta potasioa, fruten menpe daude neurri handi batean, hornidura-iturri gisa. Zenbait frutak, hala nola angurriak edo meloiak, ur-indize handia dute.
Osasunarentzat biziki mesedegarria da fruta:
Fruta kontserbatzeaz
Sasoitik kanpo ere kontsumitu ahal izateko, fruta prestatu beharra dago, kasuan kasuko galarazpenak (beroa, argitasun, hezetasuna) saihesteko eta etsaiei (bakterio, legamia, urdinei) aurre egiteko, hara:
Gure arteko ohiko frutak
Horrela esaten zaie dagoeneko bakan edo exotikotzat jotzen ez diren frutei, hots, gurean eta antzeko klima epeletan ugaltzen eta kontsumitzen direnei. Hona horietako batzuk: abrikot, albertxikoa (Prunus armeniaca), ahabia (Vaccinium myrtillus, V. microcarpum), ahuakatea (Persea gratissima), amanda, arbendola (Prunus dulcis, P. amygdalus), anana (Ananas, sp.), andere-mahatsa (Ribes rubrum, R. nigrum, etc.), angurria, sandia (Citrullus vulgaris, Cucumis v., Cucurbita citrullus), arabisagarra (Citrus paradisi), arana (Prunus domestica), arkakaratsa (Rosa canina), banana (Musa sapientum), basaran gorria (Prunus spinosa), bergamota (Citrus aurantium, subsp. bergamia), gaztaina (Castanea sp.), gerezia (Prunus avium, Prunus cerasus), gurbitza (Arbutus unedo), hurra (Corylus avellana), intxaurra (Juglans regia), irasagar, kodoina (Cydonia oblonga), kakia (Diospyros kaki), kiwia (Actinidia deliciosa), klementina (Citrus reticulata C. deliciosa x C. aurantium var amara), laranja (Citrus x sinensis), mahats zuri eta beltza (Vitis vinifera), mandarina (Citrus reticulata), marrubi, mailuki, arrega (Fragaria vesca), masusta, maruga (Rubus fructicosus), meloia (Cucumis melo), melokotoi, tuaxa, mertxika, muxika (Prunus persica), mingrana (Punica granatum), mizpira (Mespilus sp.), mugurdia (Rubus idæus), paraguaioa (Prunus persica, var platycarp, var nucipersa), piku zuria, piku beltza (Ficus carica), sagarra (Malus sp.), madari, txermen, udarea (Pyrus communis), etab.
Fruta tropikal edo exotikoak
Halakotzat hartzen dira klima tropikaleko edo subtropikaleko eskualderen batetik (Ekialde Urrun, Latinoamerika, Karibe edo Afrikatik, batik bat) ekarritako frutak; hauek ez dute pairatzen hotzik eta, areago, tenperatura 4ºC-tatik jaisten denean garatzeari utzi edo endekatu egin daitezke. Fruta horiei askotan "exotiko" derizte hemen, baina hitz horrek ez du deus argitzen, ez du adierazten zein habitatetik datozen. Normalean gozoak dira eta postreetako osagai gisarta hartzen ditugu Euskal Herrian.
Horra hor gure artean ezagunak diren horietako batzuk: abrikota (Mammea americana), ahuakatea (Persea americana), anakardoa (Anacardum occidentale), anana (Ananas comosus), anona ezkatatsua (Annona squamosa), aran nataldarra (Carissa macrocarpa), aran-datila (Diospyros lotus), arrosa-sagarra (Syzygium jambos), babakoa (Carica pentagona), badama edo amanda malabarra (Terminalia catappa), banana (Musa paradisiaca), banana ñimiñoa (Musa acuminata), barbadina (Passiflora quadrangularis), Barbariako pikua (Opuntia ficus-indica), datila (Phœnix dactylifera), durioa (Durio zibethinus), feijoa (Acca sellowiana), gerezi antilarra (Malpighia glabra), gerezi brasildarra (Eugenia brasiliensis), gerezi kaienarra (Eugenia uniflora), grabiola (Annona reticulata), grabiola arantzatsua (Annona muricata), granadilla (Passiflora laurifolia), guaiaba (Psidium guajava), guapurua (Myrciaria cauliflora), ikakoa (Chrysobalanus icaco), iuiuba (Ziziphus mauritiana), jaka (Artocarpus heterophyllus), janbosa (Syzygium samarangense), kainitoa (Chrysophyllum cainito), kakia (Diospyros kaki), karanbola (Averrhoa carambola), kokoa (Cocos nucifera), laranjilla (Solanum quitoense), litxia (Litchi chinensis), longana (Euphoria longan), mameia (Pouteria sapota), mangoa (Mangifera indica), mangostana (Garcinia mangostana), marakuia (Passiflora edulis), marrubi-guaiaba (Psidium cattleianum), mizpira japoniarra (Eriobotrya japonica), monbin gorria (Spondias purpurea), monbin horia (Spondias mombin), ogi-arbola (Artocarpus sp.), papaia (Carica papaya), sapota (Diospyros digyna), sapotilla (Manilkara zapota), Tahitiko andere-mahatsa (Phyllanthus acidus), tamarilloa (Tamarindus indica), tximino-ogia (Adansonia digitata), txirimoia (Annona cherimola).
David Soto
Bizitza
Euskal Herriko Unibertsitatean Zuzenbidea ikasi zuen, Masterra Deustuko Unibertsitatean eta Abokatutza Masterra Euskal Herriko Unibertsitatean.
Irun eko zinegotzia da eta Elkarrekin Podemoseko bozeramalea udalean. 2020ko EAEko hauteskundeetan hautagaia izan zen eta Eusko Legebiltzarkide bihurtu zen.
Izaskun Gómez Cermeño
Izaskun Gómez Cermeño (Donostia, 1965) euskal politikaria da. Zuzenbidean lizentziatua, PSE-EEko kidea, 1999-2003an zinegotzia eta Pasaiako alkatea izan zen 2003tik 2007ra. 2015eko udal hauteskundeen ondoren, berriro bihurtu zen alkate, eta 2019 berretsi zen karguan. Gipuzkoako Batzar Nagusietako kidea izan zen 1999-2007an. 2008ko Espainiako hauteskunde orokorretan Gipuzkoako senatari hautatu zuten.
Chiaki Minamiyama
Chiaki Minamiyama (南山 千明) Japoniako futbolaria da.
Gemini (konstelazioa)
Gemini edo Bikiak (Gemini;, ) zodiakoko hirugarren konstelazioa da eta Orion konstelaziotik hogeitamar gradu inguru iparekialdera dago. William Herschelek Urano η Geminorumdik gertu aurkitu zuen 1781ean eta gauza bera egin zuen Clyde Tombaughek Plutonekin δ Geminorumdik gertu 1930ean.
Kokapena
Geminis Taurusen mendebaldean eta Cancerren ekialdean daude, Auriga eta Lynx iparraldean, Monoceros eta Canis Minor hegoaldean eta Orion hego-mendebaldean.
Antzinate klasikoan, Cancer zen eguzkiaren kokalekua udako lehen egunean (ekainaren 21ean). K.a. I. mendean prezesio axialak Geminisera eraman zuen. 1990ean, Eguzkiaren kokapena udako lehen egunean Geminisetik Taurora aldatu zen, non XXVII. mendera arte egongo zen. Eta gero Ariesera joango da. Eguzkia Geminisetik igaroko da ekainaren 21etik uztailaren 20ra mugituko da 2062an.
Geminis gailurra da ipar hemisferioko neguko zeruetan, eta gau osoan ikus daiteke abendutik urtarrilera. Konstelazioa aurkitzeko modurik errazena bere bi izar distiratsuenak aurkitzea da, Castor eta Pollux, ekialderantz, Taurusen V formako asterismo ezagunetik (Hiadesen kumulu irekia) eta Orionen Gerrikoko hiru izarretatik (Alnitak, Alnilam eta Mintaka). Beste modu bat da buruz lerro bat marraztea Pleiadeen izar-kumulutik, Tauron dagoena, eta Leoren izarrik distiratsuena, Regulus. Hori egitean, ekliptikatik hurbil samar dagoen irudizko lerro bat marrazten da, Geminis konstelazioaren erdiko puntuan gurutzatzen duen lerro bat, Kastor eta Poluxen azpian.
Ilargiak Geminis zeharkatzen duenean, bere mugimendua erraz ikus daiteke gau bakar batean, lehenik Castor eta Poluxetik mendebaldera agertzen baita, gero lerrokatu egiten da eta azkenik haien ekialdean agertzen da.
Ezaugarri nabarmenak
Gemini konstelazioaren barnean bere bi izarrik dizdiratsuenak nabarmendu behar dira: Polux (β Geminorum) eta Castor (α Geminorum). Lehena erraldoi laranja bat da, bere motakoetatik gure eguzki sistematik gertuen dagoena, eta bere inguruan exoplaneta batek orbitatzen du. Castor, berriz, izar anizkoitz bat da, sei izarrek osatutakoa. Horietatik dizdiratsuenak sekuentzia nagusiko izar zuriak dira. Beste izar interesgarri bat 37 Geminorum da, gure eguzkiaren antzeko nano hori bat, gugandik 56 argi urteko distantziara dagoena. Azkenik, konstelazio honetan Geminga dago, duela 300.000 urte gertatutako supernoba baten hondarra izan daitekeen pultsar batek jasotzen duen izena dena.
Kanon
Kanon honakoa izan daiteke:
William Coxe
William Coxe (1748ko martxoaren 17a - 1828ko ekainaren 8a), Royal Societyko kide, historialari ingelesa eta Eliza Anglikanoko apaiza izan zen, 1771 eta 1786. urteen artean nobleziaren bidaia lagun eta tutore gisa aritu zena. Hainbat lan historiko eta bidaldi liburu idatzi zituen Suitzaz, Errusiaz edota Poloniaz. 1771. urtean diakono izendatu zuten eta, ondoren, Salisbury inguruko Bemerton herriko erretore eta artxidiakonoa izan zen, 1786. urteaz geroztik bere heriotza arte. Besteak beste, Robert Walpole, Horace Walpole, John Churchill, Habsburgo tarrak edota Espainiako Borboi etxearen memoriak argitaratu zituen.
Masataka Kani
Masataka Kani (可児 壮隆, 1991ko apirilaren 18a - ) Japoniako futbolaria da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Zweigen Kanazawa.
Höfe barrutia
Höfe barrutia Schwyz kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Wollerau / Pfäffikon da. 20,08 kilometro koadroko azalera du eta 27.336 biztanle.
Sardinzar
Sardinzarrak (Clupea spp.) ur gazian bizi den, arrain generoa da. Ozeano Atlantikoan, Ozeano Barean eta Itsaso Baltikoan bizi dena. Batez besteko pisua 0,5 — 0,7 kg ingurukoa da. 50 cm-rainoko eta zilar-koloreko gorputz luzexka eta obalatua du. Sarda handiak osatzen ditu. Arrain urdinak dira
Berdantza gorrizta
Berdantza gorrizta (Emberiza rutila) Emberiza generoko animalia da. Hegaztien barruko Emberizidae familian sailkatua dago.
Terapon theraps
Terapon theraps Terapon generoko animalia da. Arrainen barruko Terapontidae familian sailkatzen da.
Françoisita-(Ce)
Françoisita-(Ce) fosfato motako minerala da.
Ezaugarriak
Françoisita-(Ce) fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Fumitaka Kitatani
Fumitaka Kitatani (北谷 史孝, 1995eko abuztuaren 18a - ) Japoniako futbolaria da.
Hyporhamphus gilli
Hyporhamphus gilli Hyporhamphus generoko animalia da. Arrainen barruko Hemiramphidae familian sailkatzen da.
Fumitaka Kitatani
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Renofa Yamaguchi FC.
Salassa
Salassa Italiako udalerri bat da. Turingo Hiri Metropolitanoan kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Salassak honako udalerri hauekin egiten du muga:
(285263) 1998 QE2
Lurretik gertu igarotzen den asteroide bat da, 2.75 kilometroko diametrokoa. 1998ko abuztuaren 19an aurkitu zuten Lincoln Near Earth Asteroid Research (LINEAR) programaren baitan, Socorro (New Mexico)n. 14 urteko obserbazio arku bat du eta orbita ezaguna.
Asteroidea dinosauroen desagerpena ekarri zuena baino txikiagoa da, eta bere orbitan lurretik oso gertu pasatzen da. Astronomoek uste dute ez dela arriskutsua. 2013ko maiatzaren 30ean asteroidea lurretik 6 milioi kilometrotara zegoenean, Goldstone radarrak bere inguruan orbitan zegoen beste gorputz bat detektatu zuen. Asteroideak duen ilargiak 600 metroko zabalera du. Hau da, 1998 QE2 asteroide bitarra da. NASAren arabera 200 metroko zabalera baino gehiago duten asteroideen %16a bitarra edo hirutarra da, sistema bat osatuz.
Vienako Unibertsitatea
Vienako Unibertsitatea (Universität Wien), 1365ean sortu zuen Rudolph IV.ak, eta, ordutik, Alma mater Rudolphina deitua da. Austriako unibertsitaterik handiena da. Unibertsitate honetan irakasle bezala aritu diren Nobel Sariaren irabazleetako batzuk, honako hauek dira: Robert Bárány, Julius Wagner-Jauregg, Hans Fischer, Karl Landsteiner, Erwin Schrödinger, Victor Franz Hess, Otto Loewi, Konrad Lorenz eta Friedrich von Hayek.
Vienako Unibertsitatea, Austriako Ekonomia Eskolaren sorgunea izan zen. Bertan ikasi zuten eskola honen sortzaileen artean, Carl Menger, Eugen von Böhm-Bawerk, Friedrich von Wieser, Joseph Schumpeter, Ludwig von Mises eta Friedrich August von Hayek daude.
Trumoi-ekaitz
Trumoi-ekaitza edo trumonada bat-bateko atmosferako deskarga elektriko bat edo gehiago argi-pirrinta (oinaztu) eran eta soinu supituko edo burrunbatsu (trumoi) gisa nabaritzen den fenomeno meteorologikoa da.
Eboluzioa
Trumoi ekaitz guztiek, axolik ez zein motakoak diren, hiru fase dituzte:
Atmosferaren egoeraren arabera, fase bakoitzak 20 minututik zenbait ordutara iraun dezake.
Motak
Haizearen arabera, lau trumoi ekaitz motak daude:
Kokapena
Trumoi ekaitzak munduko edozein lekutan ager daitezke, eskualde polarretan ere, baina arruntagoak dira baso tropikaletan. Munduan trumoi ekaitz gehiago izan dituzten herriak Ugandako Kampala eta Tororo edo Indonesiako Bogor eta Java dira. Euskal Herrian oso arruntak dira baita ere.
Arminio
Arminio (Arminius; Herman; K.a. 18/17 - K. o. 21) kerusko herriaren buruzagia izan zen, Teutoburgoko oihaneko guduan erromatarren armada garaitu zuena.
Bizitza
Germanian jaio zen K.a 18an. Segimer agintari keruskoaren semea zen. Laster lortu zuen erromatar hiritartasuna. K.o 4. urtetik, kerusko talde baten agintari izan zen, talde hau, erromatar legioaren talde laguntzailea zelarik, eta Panoniako altxamenduak baretzera joan zen.
Keruskoen agintaria
K.o 7. edo 8. urtean itzuli zen Germaniara. Berehala, beste tribu batzuetako agintariekin, erromatarren aurkako konplot bat prestatzen hasi zen
Varo eta Teutoburgoko guda
K.o. 9. urtean, Augustok, Varo bidali zuen Germania Magnara, probintzia hori, behin betiko, erromatar bihurtzeko asmoz. Baina germaniarrak prest zeuden, eta Arminiok, Varoren konfiantza bereganatuz, erromatarra eta bere gudarostea, Rhineko kanpamenduetatik asko urrutiratu zituen, Teutoburgora heldu ziren arte. Han, erromatar gudaloste osoa germaniarrek prestaturiko segada batean erori zen, eta gudarosteko hiru legioak txikiturik geratu ziren.
Germanikoren erasoak
Gudu hori gertatu eta lau urtera, Germanikok, 50.000 soldaduko gudarostearekin, lurralde berbera inbaditu zuen, eta hainbat borroka irabazi zituen inguruan.
Arminiok ondo eutsi zien hainbat guduri eta Zezinak gidatutako beste gudaroste bat ia deuseztatu zuen. Ingiomerrek, Arminioren osabak, baina, kanpamendu erromatarra behar baino lehenago eraso zuen, eta hori izan zen Zezinak Varo bezala ez amaitzearen arrazoi nagusiena. Cecinak kanpamendua utzi eta geratzen zitzaizkion soldaduekin ihes egin zuen, Ingiomerrek erromatar kanpamendua arpilatzen zuen bitartean.
Thusnelda
Bi urte geroago, 15. urtean, Germanikok berriz eraso zituen germaniarren kokalekuak, eta Thusnelda, Arminioren emaztea harrapatu zuen, honen aita zen Segestesek erromatarrei emana, Arminioren aurkako mendeku moduan. Izan ere, Segestek bere alaba beste gizon bati eskaini zion emaztetzat, baina Thusneldak Arminiorekin ihes egin zuen, eta bikotea ezkondu egin zen, Teutoburgoko guduaren ondoren. Segestes eta bere taldea erromatarren bezero ziren, eta Arminioren askapen politikaren aurka zeuden.
Georges Pompidou Zentroa
Arte eta Kulturaren Georges Pompidou Zentro Nazionala, Pompidou Zentroa edo Beaubourg Zentroa (Centre national d’art et de culture Georges-Pompidou (CNAC), Centre Pompidou, Centre Beaubourg) Frantziako Paris hiriburuan dagoen eraikin bat da. Hiri hartako 4. barrutian dago, 75191 Paris cedex 04 helbidean.
Eraikina
Eraikin honetan Europa osoko arte modernoko museorik handiena kokatzen da: Musée national d'Art moderne. IRCAM edo musika eta akustikako ikerketa zentroa eta liburutegi publiko baten egoitza ere bada.
Arminio
Thusnelda
Flavok, Arminioren anaiak, erromatarrekin elkarlana egiteko esan zion honi, baina ezezkoa eman zion. Horren ondoren, Idistavison erromatar eta germaniarren arteko gatazka handi bat sortu zen, Minden herritik gertu, ziurrenik. Baina Arminiok ezin izan zuen bere emaztea berreskuratu.
Georges Pompidou Zentroa
Historia
Renzo Piano eta Richard Rogers arkitektoek diseinatu zuten, eta 1977an amaitu eta urte hartako urtarrilaren 31n ireki zen. Georges Pompidou frantziar presidentearen agintaldian zehar eraiki zuten, baina eraikina amaitu baino lehen hil zela-eta, 1977an haren ondorengo izan zen Valéry Giscard d'Estaing presidenteak inauguratu zuen.
1997tik eta 1999ko abendura bitartean zaharberritu egin zuten, eta 2000ko urtarrilaren 1ean ireki zuten berriro. Frantzia osoko eraikin bisitatuenetako bat da, urtero 6 milioi inguru pertsonak bisitatu ohi dute. Zentro berak Malagan (Espainia) ere Malagako Pompidou Zentroa ireki zuen 2015ean.
Arminio
Thusnelda
Thusnelda Erromara eraman eta Germanikoren garaipen desfilean erakutsia izan zen, 18an. Ez zen sekula gehiago Germaniara itzuli, eta ez zuen sekula gehiago bere familia ikusi ahal izan, historiatik erabat desagertuz. Gatibutzan izan zuen semea, Tumeliko, Arminioren semea ere bazena, Ravennan gladiadore bezala prestatua izan zen. 30 urte bete aurretik hil zen, gladiadoreen arteko borrokaldi batean.
Azken gudua
Aipaturiko Idistavisoko gudua izan zen Germaniko eta Arminioren artean gertatu zen azkena, 16. urtean gertaturikoa, Weser ibaitik gertu. Berriz ere, Ingiomer Arminioren osabaren trakeskeriagatik, erromatarrek beste porrot bat eragotzi ahal izan zuten. Hauxe izan zen erromatarrek Germania Magna konkistatzeko egin zuten azkeneko saiakera. Hemendik aurrera, Inperioko iparraldeko muga Rhin ibaia itsasoratzen zen tokian geratu zen behin betiko.
Elkartasuna hautsia
Erromatarrak Rhin ibaiko mugara itzuli ondoren, oraingo Bohemia txekiar eskualdean bizi ziren markomanoek Arminioren keruskoen aurkako gudua izan zuten, eta honek, Arminio eta Marbod markomanoen agintariaren arteko elkartasuna hautsi zuen. Arminiok erromatarren aurkako elkartasun gogor bat sortu nahi zuen, baina Marbodek ez zuen Arminioren euskarri gisa jokatu nahi, nahiz eta keruskoek Varoren burua bidali zioten.
Traiziozko heriotza
Marbod eta Arminioren arteko gudua lehenaren atzera egite batekin amaitu zen. Arminiok, nahiko lan zuen bere emaztearen familiak eta erromatarren aldeko beste agintari batzuek sortzen zizkioten arazoak konpontzen. Arminio 21. urtean hil zuten haren emaztearen senide batzuek.
Txomin Perurena
Domingo "Txomin" Perurena Telletxea (Oiartzun, Gipuzkoa, 1943ko abenduaren 15a - 2023ko ekainaren 8a) euskal txirrindularia izan zen, 1963 eta 1979 artean profesionala eta 158 garaipen lortu zituena, pistako eta ziklo-krosseko garaipenak kontutan hartu gabe.
Espainiako Vuelta
Espainiako Vueltan 12 etapa garaipen lortu zituen, Puntukako Sailkapena bitan eskuratu zuen (1972an eta 1974an) eta lidergoa 31 egunez izan zuen, lasterketa irabazi ez dutenen artean emaitzarik onena.
Gato Pérez
Gato Pérez, jaiotza-izenaz Javier Patricio Pérez Álvarez (Buenos Aires, Argentina, 1951ko apirilaren 11 - Bartzelona, Katalunia, 1990eko urriaren 18a), argentinar musikaria izan zen.
Txomin Perurena
Espainiako Vuelta
Sailkapen orokorrean 1975ean lortu zuen emaitzarik onena: bigarrena izan zen, lidergoa azken etapan galdu zuelarik, Donostiako kaleetan jokaturiko erlojupekoan, hain zuzen. Urte honetako ekitaldian, Agustin Tamames gailendu zen, sailkapen orokorrean Txomini 14 segundo eskaseko aldea atera ziolarik.
Horretaz gain, 1972an seigarren, 1974an bosgarren eta 1977an laugarren sailkatu zen.
Gato Pérez
Biografia
Argentinan jaio arren, 1966az geroztik Bartzelonan jarri zen bizitzen, eta bertan bukatu zituen konposizio eta gitarrako ikasketak. Zenbait musika-taldetan kantari eta gitarra-jotzaile izan ondoren, 1974an bere taldea sortu zuen, Secta Sónica izenekoa. Handik lau urtera bakarlari gisa aritu zen. Ospe handia lortu zuen hainbat musika-generotan: saltsa, milonga, funkya, rocka... Baina 1980an runba generoan espezializatu zen, eta telebistako programa askotan kantatzeko deitzen zuten.
Txomin Perurena
Giroa eta Tourra
Italiako Giroan 2 etapa lortu zituen.
Gato Pérez
Biografia
Abesti ugari idatzi zituen; aipagarrienak, Romesco (1979), Atalaya (1981), Prohibido matar a los gatos (1983) eta Música (1985).
Siecq
Siecq Frantziako udalerria da, Itsas Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Gato Pérez
Biografia
Bere ibilbide profesionala ustekabeko gaixotasun batek eten zuen.
Siecq
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: