cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dieurostus dussumieri
Dieurostus dussumieri Dieurostus generoko animalia da. Narrastien barruko Homalopsidae familian sailkatuta dago.
Chasnans
Chasnans Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Apomys camiguinensis
Filipinetako Camiguin uhartean baino ez da bizi.
Chasnans
Biztanleria
2007an Chasnans udalerrian erroldatutako biztanleak 231 ziren. Familiak 82 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 23 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 39 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Offerman (Georgia)
Offerman  Georgiako estatuko hiri bat da. Jackson konderrian kokatua dago. 2010ean 441 biztanle zituen, 8.2 kilometro koadrotan banatuta.
Chasnans
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 97 etxebizitza zeuden, 81 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 94 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 81 etxebizitza nagusietatik 73 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 2 etxek bi zituzten, 10 etxek hiru zituzten, 10 etxek lau zituzten eta 59 etxek bost zituzten. 74 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 35 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 41 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 127 ziren, horien artean 104 aktiboak ziren eta 23 inaktiboak ziren. 104 pertsona aktiboetatik 98 lanean zeuden (54 gizon eta 44 emakume) eta 6 langabezian zeuden (4 gizon eta 2 emakume). 23 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 12 ikasten zeuden eta 2 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chasnans udalerrian 83 unitate fiskal zeuden, 241 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.965 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
Varanus eremius
Varanus eremius Varanus generoko animalia da. Narrastien barruko Varanidae familian sailkatuta dago.
Chasnans
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 2 zurginak eta 1 jatetxe.
2000. urtean Chasnans udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mitchell (Wisconsin)
Mitchell Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Sheboygan konderrian kokatuta dago, Wisconsin estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Enrique Aresti
Enrique Aresti Torres (Artziniega, - Bilbo, ) bizkaitar politikari eta enpresaburua izan zen. 1882ra arte Mexikon lan egin zuen. Urte hartan, Euskal Herrira itzuli eta hainbat enpresa sortu zituen, tartean Cadaguako trenbidea edo Resinera Española. Bizkaiko Aurrezki Kutxa eta Banco de Bilbaoren kontseiluan izan zen.
1898an Bizkaiko Ahaldun Nagusi hautatu zuten eta 1907an Bizkaiko gobernadore zibil. 1908an Arestiko konde izendatu zuten.
Kocierzew Południowy udalerria
Kocierzew Południowy Poloniako Lodzeko voivoderriko landa-udalerri bat da, Łowicz barrutian kokatuta. 93,7 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4317 biztanle zituen.
Serranus sanctaehelenae
Serranus sanctaehelenae Serranus generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Conover (Ipar Carolina)
Conover Ipar Carolinako hiri bat da. Catawba konderrian kokatua dago. 2010ean 8,165 biztanle zituen, 28.22 kilometro koadrotan banatuta.
Jigsaw (2017ko filma)
Jigsaw, 2017ko Peter eta Michael Spierig australiar zinema zuzendariek zuzendutako beldurrezko film bat da. Matt Passmore, Callum Keith Rennie, Clé Bennett eta Hannah Emily Anderson aktoreek antzeztu zuten.
James Wan eta Leigh Whannellek sotutako Saw saileko filmetako bat da: Saw (2004), Saw II (2005), Saw III (2006), Saw IV (2007), Saw V (2008), Saw VI (2009) eta Saw 3D (2010).
Mens
Mens Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 910 etxebizitza zeuden, 577 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 257 bigarren erresidentzia ziren eta 76 hutsik zeuden. 738 etxeak ziren eta 148 apartamentuak ziren. 577 etxebizitza nagusietatik 368 bere jabearen bizilekua ziren, 183 alokairuan okupaturik zeuden eta 27 doan lagata zeuden; 14 etxek gela bat zuten, 45 etxek bi zituzten, 97 etxek hiru zituzten, 146 etxek lau zituzten eta 275 etxek bost zituzten. 328 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 287 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 197 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 781 ziren, horien artean 575 aktiboak ziren eta 206 inaktiboak ziren. 575 pertsona aktiboetatik 526 lanean zeuden (288 gizon eta 238 emakume) eta 50 langabezian zeuden (19 gizon eta 31 emakume). 206 pertsona inaktiboetatik 87 erretiraturik zeuden, 62 ikasten zeuden eta 57 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Mens udalerrian 600 unitate fiskal zeuden, 1.339 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.289 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 118 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 6 janari enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 14 eraikuntza enpresak ziren, 30 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 13 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 4 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 10 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 9 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 37 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 8 zurginak, 1 iturgina, 1 argiketaria, 3 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 6 jatetxeak eta 4 higiezinen agentziak.
2009an zeuden 17 establezimendu komertzialetatik, 1 brikolaje denda handi zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 3 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 3 okindegiak, 3 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 elektrotresna denda zen, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Mens udalerrian 27 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.520 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Mens udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 222 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Grandfresnoy
Grandfresnoy Frantziako udalerria da, Oise departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Grandfresnoy udalerrian erroldatutako biztanleak 1.574 ziren. Familiak 579 ziren, horien artean 112 pertsona bakarrekoak ziren (54 bakarrik bizi ziren gizonak eta 58 bakarrik bizi ziren emakumeak), 179 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 249 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 39 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 641 etxebizitza zeuden, 588 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 17 bigarren erresidentzia ziren eta 36 hutsik zeuden. 583 etxeak ziren eta 58 apartamentuak ziren. 588 etxebizitza nagusietatik 473 bere jabearen bizilekua ziren, 99 alokairuan okupaturik zeuden eta 16 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 29 etxek bi zituzten, 96 etxek hiru zituzten, 123 etxek lau zituzten eta 334 etxek bost zituzten. 466 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 218 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 323 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.029 ziren, horien artean 793 aktiboak ziren eta 236 inaktiboak ziren. 793 pertsona aktiboetatik 740 lanean zeuden (391 gizon eta 349 emakume) eta 53 langabezian zeuden (25 gizon eta 28 emakume). 236 pertsona inaktiboetatik 84 erretiraturik zeuden, 75 ikasten zeuden eta 77 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Grandfresnoy udalerrian 594 unitate fiskal zeuden, 1.628,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.413 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 45 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 7 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 2 iturginak, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen eta 1 drogeria zen.
2000. urtean Grandfresnoy udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, 770 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Colle Santa Lucia
Colle Santa Lucia Italiako udalerri bat da. Bellunoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Colle Santa Luciak honako udalerri hauekin egiten du muga:
Kock udalerria
Kock Poloniako Lublingo voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Lubartów barrutian kokatuta. 101,07 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 6512 biztanle zituen.
Mitchell Heights (Mendebaldeko Virginia)
Mitchell Heights Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Logan konderrian kokatuta dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Conway (Ipar Carolina)
Conway Ipar Carolinako herri bat da. Northampton konderrian kokatua dago. 2010ean 836 biztanle zituen, 4.72 kilometro koadrotan banatuta.
Audrey Tautou
Audrey Justine Tautou (Belmont, Puy-de-Dôme, 1976ko abuztuaren 9a - ) aktore frantziarra da.
Kocmyrzów-Luborzyca
Kocmyrzów-Luborzyca Poloniako Polonia Txikiko voivoderriko landa-udalerri bat da, Krakovia barrutian kokatuta. 80,76 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 765320 biztanle zituen.
NGC 3521
NGC 3521 galaxia espiral bat da, Leo (konstelazioa) konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Maguma
Deskribapena
Oiz mendiaren mendebaldeko magalean, Magumako lurrak Urdaibaiko Biosfera Erreserbatik kanpo geratzen dira (auzo bakarra Muxikan), eta bere isurialdea hegoalderantz da, Durangalderantz, ez Oka ibaiaren harrora. Errepidez, bide bakarra dago bertara iristeko, baina galtzada zaharragoek lotzen dure hegoaldearekin, garai batean garrantzia zutenak.
Gainalde batean nukleo konpaktu bat dago elizarekin (San Lorentzo baseliza), bizpahiru etxerekin eta eskola zaharrarekin (auzo-ikastola izandakoa 20. mendean). Sakabanatuago, etxe gehiago, haien artean Maumebekoa, errepidea amaitzen den tokia, ola zaharraren ondoan (Olea du izena, beste barik). Auzoko beste baserri izenetako batzuk dira: Magunazelaia/Zelaia, Basterretxe, Oxinbaltza, Aurtenzelai, Salluntiz, Aurrekoetxebarri, Txarroa...
Maguma nukleoko baserrietako bat eskola berri bilakatua dago 21. mendean, Kortiñe izeneko eskola libre edo pedagogia alternatibokoa. Eskolaren propagandak dio "umeentzako giroa, naturarekin harreman zuzenean" eskaintzen dutela bertan, eta izatez gaztelerazko heziketa da.
Oglethorpe (Georgia)
Oglethorpe  Georgiako estatuko hiri bat da. Montgomery konderrian kokatua dago. 2010ean 1,328 biztanle zituen, 5.16 kilometro koadrotan banatuta.
Wad-Raseko ituna
Wad-Raseko ituna, Tetuanen, Marokon, 1860eko apirilaren 26an, sinatu zen. Ituna Espainiak eta Marokok sinatu zuten eta horren bitartez Espainia-Maroko Gerra bukatutzat eman zen. Ituna Mohammed IV.a Marokokoak sinatu behar izan zuen desegigo ugari pairatu ondoren, azkena Wad-Raseko guduan; azkenean, Espainiako Elisabet II.a Borboikoari bakea eskatu behar zitzaion.
Klausulak
Itun horren bitartez klasula hauek onartu ziren:
Azafrai
Azafraia (Crocus sativus) iridazeoen familiako landare belarkara da, hosto estuak eta lore morexkak ditu. Jatorriz ekialdekoa da, baina antzinatik landatu da Europan. Landare honetatik ateratzen da azafrai izeneko espezia, sukaldaritzan oso aintzat hartua. Landatuta, more koloreko lorearen 2,5 - 3,5 cm-ko hiru estigma gorriak hautatu, erauzi eta deshidratatuz erdiesten da. Espeziarik garestiena da, bera ekoizteko egin behar den lanagatik ez ezik, elikagaiei berdingabeko zaporea eta hori kolore bizia emateko duen gaitasun paregabeagatik ere. Grezian edo inguruetan landu zen, seguruenik, Brontze Aroan. Gero, K.a. 500 urte baino lehen iritsi zen Kaxmirra. Erdi Aroan arabiarrek Hispaniara eta Gurutzatuek Frantzia eta Ingalaterrara eraman zuten. Izena arabierazko hitzetik dator eta harizpi esan nahi du. Gaur egun, ekoizle eta esportatzaile nagusiak Iran eta Espainia dira. Euskal Herrian arrozki, arrain-zopa (ttoroa) eta postre batzuk moldatzen dira azafraiz. Kontsumitzaileak, dendan, 5 – 10 euro ordaindu beharko ditu gramoko.
Ezaugarriak
Azafraiak zapore mingotsa eta sarale edo belar onduaren antzeko usaina du, pirokrozinak eta safranalek emana. Karotenoide bat ere badu, krozina, janaria kolore hori-urrekaraz dotoretzen duena. Estigma luze gorriak, txigortzean, zapore mingotsa hartu eta aroma bizia harrotzen dute. Ezaugarri horiek direla eta, azafraia oso ongailu preziatua da mundu osoko sukaldaritzako espezialitate asko prestatzeko ez ezik, beste aplikazio batzuetarako ere: medikuntza, kosmetika, edariak, lurringintza…
Kilogramo bat azafrai puru lortzeko 250.000 azafrai lore behar dira. 2010ean azafraiaren prezioa kiloko, Espainian, hiru mila euro inguru zebilen; 2016 urtean, bost mila euron, eta 2020an zortzi mila euroraino joan zen.
Bdeogale omnivora
Bdeogale omnivora Bdeogale generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Herpestidae familian sailkatuta dago.
Azafrai
Kolorea
Kolore bizia espeziaren pisuaren % 10 osatzen duten pigmentu karotenoideek ematen diote. Ugariena, krozina, ogitarteko molekular bat da, liposoluble izan litekeena, baina dauzkan azukreei esker hidrosolublea da: horregatik azafraiaren estraktua ur, alkohol edo esne beroan atera daiteke eta ondo funtzionatzen du arrozerako eta gantzik gabeko beste elikagai batzuetarako agente koloratzaile gisa.
Bdeogale omnivora
Askotan Bdeogale crassicauda espeziearen azpiespezietzat jotzen dute.
Azafrai
Zaporea
Mikaztasun nabarmena eta belar onduaren usain sakona ditu ezaugarri, batez ere pirokropina izeneko azukrearen eta hidrokarburoaren konbinazioari zor zaiona; honek, estigma freskoen pisuaren % 4 ere har dezake eta, ziurrenik, intsektuen eta beste animalia batzuen aurkako defentsa da. Konbinazioa, berez, mikatza da: estigmak lehortu eta zelula-egiturak haustean, berotasun lehorrak eta entzima jakin batek lan eragiten dute, safranala askatuz. Estigmak aterata, beraz, mingostasuna arindu eta aroma harrotzen da.
Etimologia
"Azafrai" hitzak antzeko bilakaera izan du hizkuntza askotxotan: arabieraz (za`frān), ingelesez (saffron), frantsesez (safran), espainieraz (azafrán) italieraz (zafferano), katalanez (safrà) eta grekoz (zafora) ez ezik, baita Europatik kanpoko beste hizkuntza batzuetan ere. Hasierako “a” hori determinatzailea da   Iturri gehienak bat datoz hitza az-za'fran edo za’farān (hori kolorea) arabieratik datorrela pentsatzean, adiera hori baitu. Hitz hau iberiar penintsulan zehar hedatuko zen eta, bertatik, Europa osora eta beste herrialde batzuetara, zuzenean edo latin berantiarreko safranum formaren arabera. Beste iritzi batzuetan, azafraiaren presentzia Irango goi-ordokian egiten zen hazkuntzan oinarriturik, safranum persiar zaferan-etik letorke, hots: zar "urrea", eta par "luma" edo "estigmak".
Historia
Azafraia europar espezia bat da, Crocus sativus (sativus, gizakiak hazitakoa, naturatik at) eta bere arbaso Crocus cartwrightianus haren sehaska Grezia delako. Gerora, Mediterraneo osora hedatuko zen, Erromatar Inperioaren aurretik gertatu ziren inbasioekin batera.
Azafrai hazkuntzak, betidanik, Eurasiako zerrenda zabal batean hedatu izan dira, hasi Mediterraneo Itsasotik Kaxmirreraino hego-mendebaldean eta Txinaraino, ipar-ekialdean. Munduan azafrai gehien ekoizten duten herrialdeak dira Iran, India, Grezia, Afganistan, Maroko eta Espainia. Oraindik orain espezia honen hazkuntza Zeelanda Berrira, Australiara eta Kaliforniara hedatu da. Eremu horretatik kanpoko kontinente guztiek ere, Antartikak izan ezik, azafraia ekoizten dute.
Nolanahi ere, oso litekeena da azafraia estreinakoz Kaxmirren hazi izana: kultura, kontinente eta zibilizazio askotan agertzen delarik, giza kulturan eta ohituretan 5.000 urteko historia du, gutxienez. Txinan azafraiaren propietate sendagarriak aipatu ziren K.a. 2700 urtean. Eta K.a. 1550 urtean idatzitako medikuntzako papiro egiptoarretan azaltzen diren 500 substantzietako bat da. Orain dela 1.300 urteko erreferentzia botaniko asiriar batean dago. Plinio Zaharrak bere propietate terapeutiko asko aipatzen ditu, etab. Hortik aurrera, erlijio-erritu eta zeremonietan, medikuntzan, gastronomian eta beste askotan erabiltzeari buruzko aipamenak ugariak eta era guztietakoak dira.
Egiptologoen ikerlanek diotenez, azafraia antzinako Egipton asko erabiltzen zen. Salomonen Kantuetan, landare-erresumako produkturik goretsienetako bat Karkom izenekoa omen zen. Baliteke Indiatik etorritako hitz hori, Krokos grezierazkoa eta Crocum izen latindarra elkarrekin lotuak izatea.
Literatura grekoan eta erromatarrean usu aipatzen da eta, obra horietan azafraiaz esaten denak, espeziaren koloreak eta usainak antzinate klasikoko luxuzko bizimoduan bete zuten eginkizun garrantzitsua erakusten du. Sarritan erabili da tindu edo koloratzailetzat: jai-soinekoak azafraiaz tindatzen ziren, ospakizunak egiten ziren aretoen zoruan estigmak zabaltzen ziren, kuxinak azafraiz betetzen ziren...
Azafraiaren behin betiko identifikazioa K.a. 1700-1600 urte bitartekoa da. Minosen Knossoseko jauregian, Kretan. Bestetik, K.a. 1.500 urteko fresko batean, azafraia biltzen ari den neska gaztea agertzen da; orain dela gutxi aurkitu dute freskoa Akrotirin, Santorini edo Tera uhartean. Minosen, lore osoa xehatuz biltzen da azafraia, baina Terako neskek estigmak bakarrik birrintzen dituzte.
Egipton, K.a. 1000 urte inguruan, azafraia momientzako hil-jantzietan baliatu bide zen: horiz koloratzen ziren emakumezkoak eta gorriz, gizonezkoak. Antzinako Grezian garrantzi handiko koloragarria zen eta Erroman, berriz, ezkontzako arropa margotzeko erabiltzen zen. Areago, garai batean, erromatarrek ilea tindatzeko ere erabili zuten.
Greziarrek lurrin sentsualtzat hartua zuten. Atenasko atari, patio eta antzokietan eta Erromako bainuetan barreiatu ohi zuten. Neronek Erroman sarrera arranditsua egin zuenean, kaleak azafraiz dotoretuak zituzten. Geroago, azafraia aipatu zen Biblian, Iliadan eta, K.a. V. Mendean, Kashonini erregistroan. K. a. IV. mendean. K. a. Laborantza-eremu nagusia Corycos zen Zilizian, Turkiako Mediterraneoko kostaldean.
Comelico Superiore
Comelico Superiore Italiako udalerri bat da. Bellunoko probintzian kokatuta dago, Veneto eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Azafrai
Historia
Espezia honek garrantzi handia izan du betidanik ia-ia mundu osoko merkataritzan, eta oraindik ere biziki preziatua da: prezio handieneko hiru espezietako bat da. Erdi Aroan Herrialde Katalan guztietan lantzen zen espezia bakarra zen. Horta de Sant Joaneko azafrai katalana nazioartean ospetsua zen bere kalitateagatik, eta Mediterraneoko salmenta-zentro garrantzitsuenetako bat zen Behe Erdi Aroan eta Aro Modernoan.
Comelico Superiore
Mugakideak
Comelico Superiorek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Azafrai
Historia
Ingalaterran azafraia urrian negoziatzen zen. Dirudienez, poltsa betetzeko tentazioak gaindituak zituen merkatari batzuen eskrupuluak eta, hortaz, azafraiaren aizuntze edo faltsutzea ezaguna zen, ez dago jakiterik nola: zaldiki hariekin, tipula-azalarekin edo klarion zati koloreztatuekin. Nolanahi ere, zigor latzak aplikatzen zitzaizkien gaizkileei.
Mitologia
Greziar mitologiak ikusten du azafraiak jainkozko jatorria duela: disko jaurtiketa batean, Hermesen adiskide zen Krokosi bekokian zauri hilgarria egin zioten Olinpoko jainkoan. Gaztearen odola lurrera isuri eta, gerora, azafrai lorearen odolezko estigma gorri gisara gorpuztu zen. Zeusek, greziar mitologiako jainko gorenak, azafraizko tronua zeukan. Erromatar literaturan, Ovidiok, maitasunaren indarrez azafrai lore bihurtu zen Smilax gazteaz maiteminduta zegoen Crocus haurra aipatzen du.
Hazkuntza
Crocus sativus oparo dator Mediterraneoko sastraketako eta antzeko klimetan; hor, udako brisa lehor beroak lur erdi idorren eta are idorren gainetik dabiltza. Landareak negu gogorrak jasan ditzake, eta arazorik gabe bizirik iraun neguko tenperatura normalean -10 ºC-tara jaisten den lekuetan; areago, hostoek elurpean tarte laburrak eman ditzakete. Era berean, giro hezean hazten ez bada, Kaxmirren bezala (urtean 1.000 eta 1.500 mm arteko prezipitazioak izaten baitira), azafraiari ura eman behar zaio.
Prezipitazioen maiztasuna ere funtsezko elementua da: udaberriko euri oparoak eta, ondoren, uda lehor samarrak, mesedegarriak ditu. Loratu aurreko prezipitazioek azafraiaren ekoizkinak areagotzen dituzte; hala ere, loraldian eguraldi hotz edo euritsuak nozitzeak izurri eta gaixotasunen erakarle dira, ekoizpenaren kaltean. Klima heze eta bero jarraikor batek kalte egiten dio emaitzari.
Aldaketa genetiko minimoa erakusten du azafraiak, munduko alde batetik bestera, hots, azafrai guztiak ez dira berdinak, kolorean eta zaporean aldeak daude, batez ere landatzen den lekuak, landareak, lurrak, tenperaturak eta eurien urtarokotasunak aginduta. Eta biltzeko moduagatik ere desberdinak dira zapore eta usainak.
Varanus exanthematicus
Varanus exanthematicus Varanus generoko animalia da. Narrastien barruko Varanidae familian sailkatuta dago.
Azafrai
Hazkuntza
Etekinik onenak eguzkira begira (hegoalderantz, ipar hemisferioan) dauden landaketek lortzen dituzte, argitasunaren mesedeak biltzen dituztelako. Itzalean, aldiz, ez dator gustura. Ipar hemisferioan, landaketa ekainean egiten da eskuarki, kormoak 7 eta 15 cm arteko sakoneran lurperatuz. Klima aintzat harturik, sakonera eta espazioa, landarearen etekinetan eragin kritikoa dute.
Azafraiak nahiago ditu buztin-karezko dentsitate apaleko lur hauskor, solte, ongi ureztatu eta drainatuak, bai eta materia organiko ugariz hornitutakoak ere.
Horrela, sakonen landatutako kormoek kalitate handiagoko azafraia ematen dute, kimu eta hari kormo gutxiago sortzen dituzten arren. Hori jakinda, ekoizle italiarrek ondorioztatu dute 15 zentimetroko sakonerak eta 2 eta 3 cm arteko tarteak estigmen errendimendua sustatzen dutela, eta 8 eta 10 cm arteko sakonerek lore eta kormoen ekoizpena optimizatzen dutela.
Ohantze altxatuak drainatze ona sustatzeko erabili izan dira, tradizioz. Historikoki, hektarea bakoitzeko 20 - 30 tona ongarri organiko gehituz aberasten ziren lurrak. Ondoren, beste eragiketarik gabe, kormoak landatzen ziren.
Udan zehar lozorro aldia eginik, kormoek hosto estuak luzatzen dituzte eta udazkenaren hasieran ernetzen dira pixkanaka. Bien bitartean, landarea loratzen hasiko da. Loreen uzta azkar-azkar egin behar da: egunsentian lorea zabaldu baina, berehala, loreak azkar desagertuko dira egun argiz. Azafraia aste bat edo bitan loratzen da.
Kultibarrak
Kultibarra: “Gizakiak, baratzezaintza- edo lorezaintza-tekniken bidez, lantzen duen landare-barietatea, populazio naturaletan ageri ohi ez dena.” Mundu zabalean badira azafrai-kultibar batzuk eta Europan, zehazki, gutxienez hiru  andui daude, irizpide morfologikoetan oinarrituta, honela bereizten direnak:
Gaitz eta izurriak
Azafraia eraso diezaiokete izurrite askok (ugaztunak, intsektuak, akaroak, harrak, moluskuak) eta agente infekziosoek (onddoak, bakterioak, birusak). Izurrite horien protagonistak ohi dira lursagu, basurde, alanbre-har, bare eta barraskiloak, besteak beste. Onddo bidezko gaitz ohikoak: usteldura grisa (Botrytis generoko onddoek eraginikoa), lizun berdea (Penicillium), sustraiaren usteldura (Pythium), purpura usteldura (Rhizoctonia), kotoi-usteldura (Athelia) eta usteldura lehorra (Stromatinia).
Baina azafraiaren benetako etsaiak karraskariak dira. Satorrek (laborantzari kalterik erasan gabe) eginiko galeriak lursaguek ustiatzen dituzte, kormoak irentsiz. Uzta oso bat suntsitu dezakete karraskari hauek, asetzen ez diren jatunak dira. Era berean, prebentzioz jardutea ere zaila da, edo ez  da eraginkorra. Erasorik ez izateko, egokiena da azafrai-alorra baratzetik urrun ipintzea, honek erasoak nozitzen baditu. Horiek ez ezik, sailaren inguruan goldatzea izaten da egokiena, lur-jiratze horrek era guztietako galeriak suntsitzen dituelako. Azkenik, azafrai-sailaren inguruan erraboildun uxagarriak (nartzisoak, adibidez), landatzea komeniko litzateke, izurritearen etorrera geldiarazteko.
Sailkapena
Kalitatean oin harturik sailkatzen da azafraia, krozinaren (kolorea), pikrorozinaren (zaporea) eta safranalen (lurrina) kontzentrazioa zehazteko; laborategian neurketa fotometrikoen bidez finkatzen da hori. Herrialde batzuek azafraiaren kalitate-estandar propioak dituzte, hala nola Iranek edo Frantziak. Espezia honen sailkapena mundu osoan estandarizatzeko, Normalizazioaren Nazioarteko Erakundeak azafraiaren hainbat kategoria estandar ezarri ditu, ISO 3632 arauaren arabera sailkatuta. Kolorearen intentsitatearen arabera, lau mota enpiriko ezartzea proposatu du: IV (kalitate apala), III, II eta I (kalitate gorena).
Uhin-luzera jakin batean xurgapen handi batek krozinaren kontzentrazio handia eskatzen du eta, beraz, kolore bizia. Datu horiek mundu osoko laborategi batzuetan neurtzen dira. Lortuko diren emaitzak aintzat jota, bere xurgapenaren arabera sailkatuko da azafraia: IV. klaserako 80tik beherako balioa eta I. klaserako, 190etik gorakoa. Munduko laginik onenak 250eko xurgapena lortu zuen. Merkatuko prezioak, proba horietan lortutako puntuazioekin batera doaz.
Ekoizle, merkatari eta kontsumitzaile askok, ordea, ez dituzte emaitza zientifiko horiek onartzen. Nahiago dute metodo orokorrago bat, azafraia bere osotasunean, zaporean, usainean, usainean baloratuko duena, enologiako adituen artean ohikoak direnen antzekoetan.
Merkataritza
Erdi Aroan, azafraiaren merkataritza herri eta hirietako merkatariek egiten zuten: beraiek egiten zituzten salerosketak urtero ekoizpen-eskualdeetako azoka eta ferietan, herriz herriko merkatuetan eta hirietatik gertuagoko espezia-dendetan. Dendak antzinako gremio-auzoetan bildurik egoten ziren, kaleak bataiatuz: Zapategia, Sokagintza, Upelgileak, etab.
Gozagarri, perfume, tindatzaile eta botikatzat erabili izan da espezia hau. Nekazariek ekoitzitako azafrai gehiena sukaldaritzan erabili izan da eta, oraindik ere, hala erabiltzen da. Osasun ikuspuntutik, azafraia gaitz mordo bat sendatzeko baliatu zen: baztanga, izurri bubonikoa, indigestioa, etab. Gaur egun, hainbat saiakuntza klinikok erakutsi dute azafraiak agente antioxidatzaile eta minbiziaren aurkako eragile gisa duen potentziala. Bestetik, erlijio edo hierarkia adierako ehunak eta bestelako objektu batzuk koloreztatzeko ere erabili izan da mundu osoan.
Ekoizpena
Munduko ekoizpenaren gehiena, 300 tona urtean Iranek egiten du. Estatu horixe da munduko esportatzaile handiena, urtean ia 100 tona saltzen baititu kanpora, batez ere Arabiar Emirerri Batuetara eta Espainiara. 2013ko azterlan baten arabera, Espainiako ekoizpena etengabe jaisten ari da: 35,5 tonatik (1986) tona bakar batera (2003) 200 hektareako, urteko kontsumoa 20 Tm izanik. Marokon, 2008 eta 2019 artean, laborantza-eremua hirukoiztu egin zen, ekoizpena 4,3 aldiz handitu zelarik. Europan, eskualde gutxi batzuek bakarrik ustiatzen dute azafraia, errentagarriagoa baitzaie gutxieneko soldatak dituzten herrialdeetatik inportatzea.
Estigmak sailkatu ondoren, azkar-azkar lehortu behar dira, deskonposizioak edo lizunak emaitza hondatu ez dezan. Horretarako, ohiko metodoaren arabera, ikatz- edo egur-labe irekietan ipiniko diren sare meheko arranparrilletan antolatu behar dira estigmak lehenik; hor, 30 - 35 ° C bitarteko tenperaturak izango dituzte 10-12 orduz.
Espezia horrela lehorturik, ahal dela, beirazko ontzi hermetikoan jarriko da, azafraiari kolorea eta zaporea ematen dizkioten molekulak erraz eraldatzen dituztelako argiak eta beroak; beraz, espezia baliotsu hori hozkailuan edo armairu freskoan gordetzea komeni da, ongi itxitako ontzi ilun batean, baina izoztu gabe, inola ere. Azafraia, horrela, bi eta bost urte bitarte gorde ahal izango da, espezialistek diotenez.
Faltsutzeak
Azafraia, iruzurrezko ekintza gehien jasaten dituen produktuetako bat. Valentziako Unibertsitateak eta Pragako (Txekiar Errepublika) Kimika eta Teknologia Unibertsitateak 2016an egindako ikerketa baten arabera, 44 laginetatik 26 Espainiako "azafrai espainol" gisa etiketatuak izan ziren, baina Espainian ez ziren ez landuak, ez prozesatuak izan. Dirudienez, Iranetik edo Marokotik iritsi ziren, eta bertako azafraia Espainian sartu eta bertakoa balitz bezala etiketatu da.
Kalitatea kontrolatzeko eta estandarizatzeko ahaleginak gorabehera, azafraiaren historia lausotzen dute gaur egun ere bere horretan dirauten faltsifikazio askok, kategoria merkeenetan batik bat. Lehen aldiz aipatzen Erdi Aroko Europan, “Safranskou” kodeak agindutakoa betetzeko, faltsifikazioen errudunak exekutatu egiten ziren.
Aizuntze-metodo ohikoenak, gutxi-asko, azafraiari substantzia arrotz bat gehitzean dautza, hala nola erremolatxa, granada-zuntzak, gorriz tindatutako zeta-zuntzak edo azafraiaren lorezil hori hits eta usaingabeak. Hala ere, azafrai hautsa da aizuntze gehien nozitzen dituen produktua, denetik gehitzen zaiolako: kurkuma (Curcuma longa), piperrautsa, “sasi-azafraia” (Carthamus tinctorius), saflorra, azafraia xehatzeko erabiltzen diren beste hauts batzuk... Kurkumari, azafraiarekin duen berdintasun bakarra laranjaz koloratzeko ahalmena izaki, azafrai indiarra edo txiroaren azafraia ere esaten zaio;  hori anekdota da, baina “azafrai pei” (“bertoko azafraia”, kreoleraz) edo “azafrai” soilik deitzen zaionean, iruzurra dago, eroslea engainatzeko asmoa.
Beste iruzur bat, kategoria desberdinetako azafraiak nahasirik saltzea da. Horrela, Kaxmirren ekoitzitako kalitate handiko azafraia Irango azafraiarekin nahastuta maiz saltzen da, Kaxmirreko produktu gisa.
Kalitatea. Erosteko jarraibide batzuk
Kolore gorrimin distiratsua duten estigmak aukeratzea, pittin bat hezeak eta malguak. Hobe baztertzea adreiluaren pareko "hari" gorriak eta ontziaren hondoan geratu diren hari mutur hautsiak: lore zaharrekoak diren seinale, adinaren ondoriozko lehortasun anormala adierazten dutelako. Zahartutako lagin horiek ekaina aldera ikusten dira (uzta-aroa puri-purian), aurreko denboraldiko stocka amaitzen ari denean, oraingoa merkaturatu aurretik. Ekoizten eta merkaturatzen dutenek azafraiaren uzta-urtea adierazi behar dute, edo aurreko eta ondoko urteak: 2020ko uzta berantiarra "2020/2022" adieraziko litzateke.
Canelones
Canelones, Uruguaiko hiri bat da eta izen berdineko departamentuko hiriburua da. 2011ko erroldaren arabera, 19.865 biztanle ditu. Departementuaren mendebaldean dago, Canelón Chico errekaren ertzean, 5, 11 eta 64 errepideen gurutze-bidean. Era berean, Montevideoko Metropolialdearen barruan dago, izan ere, hiriburutik 40 kilometrora baino ez baitago.
Azafrai
Gastronomian
Eskuarki kantitate txikitan erabiltzen da karbohidratoa oinarri duten jakietan: arrozak, pastak, patatak, tortillak, baita eskabetxe, krema, pure eta zopa batzuetan ere. Esneari ezohiko kolore eta lurrin bereziak ematen dizkio. Horretarako, aski da hari gutxi batzuk jartzea plater edo anoako; baxoerdi bat likido beroan izpi batzuk diluituz errehidratatzea komeniko da jakiari gehitu aurretik, zaporea eta kolorea behar bezala ateratzeko. Pigmentu nagusia uretan disolbagarria da, baina ateratze-likidoan alkohol edo koiperen bat sartuz gero, beste karotenoide liposolugarri batzuk ere disolbatuko dira.
Azafraia gozogintzan edo edari alkoholdunen prestaketan ere erabiltzen da:  chartreuse, gin, izarra edo strega, adibidez, azafraian oinarritzen dira kolore- eta zapore-sortak iradokitzeko. Suitzan, hainbat prestakizunetan erabiltzen bada ere, ezagunena cuchaule izenekoa da, azafraiz egindako brioche bat, udazkeneko Benichongo jaialdirako berariaz egiten dena. Suedian, urte amaieran, Santa Luzia ospatzeko opil tipikoen (lussekatt, saffransbullar edo luzibularra) orean erabiltzen da. Bressen, "Clon" markako gazta azafraiaz lurrinduta dago, etab.
Medikuntzan
Antzinako persiar eta egiptoarrentzat ere azafraia afrodisiakoa zen, intoxikazioen kontrako antidotoa, digestioaren estimulatzailea eta disenteria eta elgorriarentzako suspergarria. Europan, "sinaduren teoriaren" jarraitzaileek azafraiaren kolore horia ikteriziaren aurkako propietate sendagarrien seinaletzat hartu zuten.
Azafraia sendabelar gisa erabilia izan da bere ezaugarri karminatibo (garbitu eta hondakinak kanporatzen dituena, hesteetako gasak, batik bat) eta emenagogoengatik (pelbiseko eta umetokiko odol-fluxua estimulatzen dutenak), besteak beste. Erdi Aroko Europa zaharrean azafraia erabiltzen zen arnas infekzioak eta gaixotasunak tratatzeko, hala nola eztula, erreuma, hotzeria, eskarlatina, baztanga, minbiziak, hipoxia, asma, etab.
Era berean, zenbait tratamendutan ere aplikatzen zen, adibidez, odoleko afekzioetan, insomnioan, paralisian, bihotzeko gaixotasunetan, hesteetako gasen kontra, indigestio eta bihotzerrean, hezuerian, dismenorrean, amenorrean eta begietako hainbat gaitzetan.
Azafraiak tumore gaiztoetan dituen ondorio farmakologikoak in vitro eta in vivo eginiko azterketetan frogatu dira. Azafraiak, peritoneoan sarkomak dituzten saguen bizitza luzatzen du, S-180 laginak zehazkiago, Daltonen linfomaren aszitia (DLA) eta Ehrlichen kartzinomaren aszitia (EAC). Ikertzaileek propietate hau aurkitu zuten gorputz masa kilo bakoitzeko azafrai-estraktuen 200 mg ahotik saguei eman zitzaienean. Emaitzek erakusten dutenez, tumorea daukaten saguen bizitza % 111, % 83,5 eta % 112,5 hazi da, hurrenez hurren, lekuko laginekiko. Era berean, ikertzaileek azafrai estraktuak zitotoxikoak direla aurkitu dute tumore-zelulen zenbait leinutarako, hala nola in vitro landutako DLA, EAC, P38B eta S-180. Horrenbestez, hainbat minbizi plegutan, azafraiak propietate interesgarriak erakutsi ditu tratamendu alternatibo berri gisa.
Minbiziaren aurkako propietateez gainera, antioxidatzailea da azafraia, hots, erradikal askeak neutralizatzen ditu. Azafraiaren estraktu metanolikoek, bereziki, DPPH erradikalak (UICPAren nomenklatura: 1,1-difenyl-2-picrylhidaziloa) proportzio handian neutralizatzen dituzte. Horren arrazoia bistan da: azafraiaren agente aktiboak diren safranalek eta krozinak protoiak eman dizkiote DPPHri. Propietate horiek azafraiari etorkizun oparoa aurreikusten diote industria farmazeutiko eta kosmetikoko antioxidatzaileen fabrikazioan edo, areago, elikadura-osagarri gisa.
Hala ere, dosi handian hartuta, azafraia hilgarria da. Animaliekin eginiko ikerketa askok erakutsi dutenez, azafraiaren DL50 (edo 50 dosi hilgarria, hots, dosi hori hartuta, subjektuen erdiak gaindosiren ondorioz hiltzen dira) 20,7 g/kg da, dosia egosirik ematen denean.
Lurringintzan
Prezio handiegiko azafrai hura beste produktu merkeago batzuekin ordezkatzeko ahalegin asko egin izan dira. Sukaldeko azafraiaren ohiko diren ordezkoek, hala nola kurkumak, kartamoak eta beste espezia batzuek ere kolore hori bizia ematen dute, baina hori eta azafraiak lortzen duena ez datoz bat, desberdinak dira. Hala ere, azafraiaren kolorearen osagai nagusia (Krozina flavonoidea) gardeniako frutan aurkitu zen, eta horren hazkuntza askoz merkeagoa da. Gaur egun, azafraiaren ordezko koloratzaile gisa Txinan erabiltzen da.
Azafraia bere propietate aromatikoengatik ere erabili izan da. Europan, adibidez, azafrai hariak prozesatu eta osagai hauekin konbinatu dira: orcanette (Alkanna tinctoria) edo tindatzaileen lorea, dragoi odola (sanguis draconis) eta ardoarekin (koloreztatzeko), crocinum izenez ezagutzen den olio aromatiko hori ilea lurrintzeko erabili zen. Beste prestaketa bat, azafraia eta ardoa nahasten zituena, Erroma klasikoko antzokietan baliatzen zen, airea freskatzeko.
Tindagai
Kostua handia izan arren, azafraia koloratzaileak egiteko ere erabili izan da, Txinan eta Indian batez ere. Azafraiaren estigmak, kantitate txikietan ere, kolore hori-laranja distiratsua ematen dute. Zenbat eta azafrai gehiago erabili, orduan eta gorriranzko joera handiagoa hartzen du ehunaren kolorea. Baina kolore hori ezegonkorra da: hori-laranja bizia azkar degradatzen da horia zurbil eta krematsu baterantz. Tradizioz, klase nobleek bakarrik janzten zuten azafraiaz tindatutako arropa. Erritu eta hierarkia adierazten zuen, beraz. Erdi Aroko Europan, irlandarrek eta eskoziarrek “leine” izenez ezagutzen zen lihozko arropa luze bat janzten zuten, tradizioz azafraiarekin tindatzen omen zena.
Koczała udalerria
Koczała Poloniako Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Człuchów barrutian kokatuta. 223,39 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 3411 biztanle zituen.
Serranus socorroensis
Serranus socorroensis Serranus generoko animalia da. Arrainen barruko Serranidae familian sailkatzen da.
Djokoiskandarus annulata
Djokoiskandarus annulata Djokoiskandarus generoko animalia da. Narrastien barruko Homalopsidae familian sailkatuta dago.
Cheirogaleus sibreei
Cheirogaleus sibreei edo Sibreeren lemur ipotxa Madagaskarren bizi den Cheirogaleus generoko primate espezieetako bat da. Espezie gautar honek James Sibree (1836–1929) ingeles naturalistaren omenez izendatu zuten.
Ymare
Ymare Frantziako udalerria da, Itsas Sena departamenduan dagoena, Normandia eskualdean. 2007an 1.114 biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 386 etxebizitza zeuden, 376 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 10 hutsik zeuden. 377 etxeak ziren eta 7 apartamentuak ziren. 376 etxebizitza nagusietatik 339 bere jabearen bizilekua ziren, 35 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 8 etxek bi zituzten, 26 etxek hiru zituzten, 103 etxek lau zituzten eta 238 etxek bost zituzten. 337 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 118 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 247 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 808 ziren, horien artean 581 aktiboak ziren eta 227 inaktiboak ziren. 581 pertsona aktiboetatik 541 lanean zeuden (277 gizon eta 264 emakume) eta 40 langabezian zeuden (16 gizon eta 24 emakume). 227 pertsona inaktiboetatik 85 erretiraturik zeuden, 85 ikasten zeuden eta 57 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 32 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2000. urtean Ymare udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra psikiatriko zen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Bamiyango Budak
Gorputzak zuzenean egin ziren hareharrizko hegietan, baina detaileak egiteko buztina eta lastoa erabili zuten, estukoarekin inguratuz. Inguratze hau guztia denborarekin galdu zen, baina margotua egon zen, aurpegiak, eskuak eta arropetako tolesak hobeto ikus zitezen; handiena gorrimin kolorez margotua zegoen, txikiena hainbat kolore ezberdinez. Besoen beheko aldeak buztin-lasto nahasketarekin eginak zeuden eta egurrezko egitura batez eutsiak. Uste denez, aurpegien goiko aldeak egurrezko maskarekin eraiki zeuden.
2001eko martxoan Talibanak dinamitatu zituen, Mullah Mohammed Omar liderarren aginduz, gobernuak idoloak zirela adierazi ostean. Afganistanen ordezkari batek Ameriketako Estatu Batuetan adierazi zuenez protesta gisa dinamitatu zituzten, nazioarteko laguntza bakarrik estatuak babesteko heltzen baitzen, eta ez gosetea pairatzen zuen herritarrak laguntzeko. Hala ere Afganistaneko Atzerri Ministroak esan zuen Islamaren erlijio ikonoklastismoa zela eta eraitsi zituztela. Nazioarteko komunitateak Buda horien suntsipena gogor salatu zuen, eta Talibanaren erlijio intolerantziaren adibidetzat jarri zen. Japonia eta Suitzak laguntza eskaini dute estatuak berreraikitzeko.
Sury-près-Léré
Sury-près-Léré Frantziako udalerri bat da, Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 318 etxebizitza zeuden, 231 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 67 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 318etxeak ziren. 231 etxebizitza nagusietatik 205 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 11 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 66 etxek lau zituzten eta 112 etxek bost zituzten. 186 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 86 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 127 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 365 ziren, horien artean 254 aktiboak ziren eta 111 inaktiboak ziren. 254 pertsona aktiboetatik 235 lanean zeuden (136 gizon eta 99 emakume) eta 20 langabezian zeuden (6 gizon eta 14 emakume). 111 pertsona inaktiboetatik 42 erretiraturik zeuden, 22 ikasten zeuden eta 47 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Sury-près-Léré udalerrian 241 unitate fiskal zeuden, 577 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.272 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 9 zerbitzu publikoetatik, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 igeltseroak, 1 margolaria, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.
2000. urtean Sury-près-Léré udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 762 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Antonio Elortza Muxika
Antonio Elortza Muxika (Legazpi, Gipuzkoa, 1911 - Donostia, Gipuzkoa, 1976ko urria) kirolen —bereziki txirrindularitzaren— sustatzailea izan zen, eta Gipuzkoako, Espainiako nahiz nazioarteko hainbat kirol erakundetako kidea. Elortzak sustatu zuen 1965ean Donostiako belodromoa eraikitzea, eta urte hartan bertan Munduko Txirrindularitza Txapelketa Donostian jokatzea lortu izanaren arduradun nagusietako bat izan zen. Lan horren guztiaren omenez jarri zioten Antonio Elortza belodromoa izena Donostiako belodromoari.
Omega 6
Omega-6 gantz-azido ak landare-olio etan edo animalien larruazalean aurkitu ohi den gantz-azido poliinsaturatu mota bat dira. Duela gutxiko ikerketek erakutsi dute omega-6ko gehiegizko mailek, omega-3rekin alderatuta, hainbat gaixotasun hartzeko arriskua areagotzen dutela, depresioa barne.
Antonio Elortza Muxika
Bizitza
Kirola sustatzen egindako lanak ezagutza ugari ekarri zizkion eremu geografiko guztietan: dela Donostian, dela Gipuzkoan, dela Espainian, dela nazioartean. Hona hemen aipagarrienak:
Omega 6
Dieta modernoek, eskuarki, 10:1 proportzioa dute omega-6tik omega-3ra, batzuk 30-1 gantz-azidoetatik. 4tik 1era bitarteko proportzioak iradokitzen du omega-6 kontzentrazio handiko edo kontsumitzeko arriskuak lotuta daudela bihotzeko erasoekin, BZEarekin, artritisarekin, osteoporosiarekin, hanturarekin, animo aldaketekin, obesitatearekin eta minbiziarekin.
Antonio Elortza Muxika
Bizitza
Sari horiek guztiak kirol jarduera zabaltzeko eta sustatzeko izan zuen ardurarengatik jaso zituen. Baina, nagusiki, txirrindularitzan nabarmentzen da Elortzaren eragina, eta arlo horretan izandako kargu garrantzitsuetan azaltzen da haren lanaren maila aipagarria:
Omega 6
Ezaugarriak
Kateetan lotura bikoitzak dituztelako asebetetzen ez diren gantz-azidoa k dira: karbonoak gantz-azidoaren katearen amaieratik zenbatzen hasita, 6. posizioko karbonoan lehen lotura bikoitza dute. Konparazio batera, G-3 ek lehen lotura bikoitza dute 3 karbonoan, eta G-9 ek bederatzigarren karbonoan. Gantz-azido ei probetxua ateratzen dieten funtzio metabolikoak kate luzekoak nahiago dituzte, eta, hala, 18 karbono ko eta lotura sinpleko, 20 karbonok o eta lau lotura bikoitzeko (azido arakidoniko a, eikosanoideen aitzindaria) eta 22 karbonoko eta sei lotura bikoitzeko (azido dokosahexaenoiko a) kateetara elongatzen dira.
Animalien jatorriko omega-6
Kasu honetan, Omega-6ak 2.serieko prostaglandinen aitzindari arakidoniko gisa agertzen dira, aurrekoen kontrako eragina dutenak, hantura-prozesuak areagotzen dituztelako eta odol-koagulazioa errazten dutelako. Gantz-azido horiek berez ez dira kaltegarriak, organismoan beharrezko funtzioak betetzen dituztelako, baina ezin dira gehiago kontsumitu.
Motak
Nomenklatura: azido linoleikoa (18:2, hau da, 18 karbono eta 2 lotura bikoitz), -6en artean laburrena da, funtsezkoa.
Poinson-lès-Grancey
Poinson-lès-Grancey Frantziako udalerria da, Marne Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Omega 6
Motak
Azido arakidonikoa (20:4) prostaglandinen aitzindaria da, beste molekula batzuen artean.
Poinson-lès-Grancey
Biztanleria
2007an Poinson-lès-Grancey udalerrian erroldatutako biztanleak 60 ziren. Familiak 24 ziren, horien artean 4 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 8 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.