cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muzzana del Turgnano
Muzzana del Turgnano Italiako udalerri bat da. Udineko probintzian kokatuta dago, Friuli-Venezia-Julia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Muzzana del Turgnanok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Quinn (Hego Dakota)
Quinn Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Pennington konderrian kokatuta dago, Hego Dakota estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Shoshana Damari
Shoshana Damari (שושנה דמארי; Dhamar, - Tel Aviv, ) yemendar jatorriko Israelgo abeslaria izan zen, "hebrear musikaren erregina" deitua.
Discografía
{|
Al Butnan
Al Butnan Libiako muhafazatetako bat da. Bere hiriburua Tubruq da. 83.860 kilometro koadro ditu eta 116.106 biztanle zituen 2003an.
Agostino di Duccio
Agostino di Duccio (Florentzia 1418 - Perugia 1481) Errenazimendu hasierako eskultore italiarra izan zen.
Biografia
Horrela, 1442an, Modenako katedralaren San Geminianoren aldarean egin zuen lana, Michelozzoren eragineko lana.
1446an, Venezian hango eraikinetan zegoen gotiko berantiarreko eskultura ikasi zuen eta Matteo de' Pasti ezagutu zuen, zeinek Riminiko Tempio Malatestianoko eskultura dekorazioa egiten laguntzera deitu zuen, 1449tik 1457ra: Erdi Aroko entziklopedia antzeko bat izango zen, zodiakoaren, mitologiaren eta bestelako alegorien irudiekin.
Txarrantxa (hesia)
Txarrantxa edo burdin hari arantzaduna tarteka punta zorrotzak dituen burdin haria da, hesiak eta oztopoak eraikitzeko erabilia. Txarrantxa zeharkatzen edo gainetik igarotzen saiatzen den pertsona edo animalia batek zauritzeko arrisku handia izango du.
Agostino di Duccio
Biografia
1457 eta 1462 artean Perugiako San Bernardino elizaren marmolezko aurrealdea landu zueneta hurrengo urteetan, 1470 arte, hainbat lan egin zituen (haien artean, Madonna d'Auvillers Piero di Cosimo de' Medicirentzat Florentzian, gaur egun Louvre museoan dagoena.
1464an, Florentziako katedraleko Duomo arduradunek ('Operai') Testamentu Zaharreko Daviden marmorezko eskultura egiteko enkargua egin zioten Agostino di Ducciori, ekialdeko ertzean jartzeko. Asmoa zen 3.5 m-ko altuera inguru izatea eta erromatar erara harrizko bloke desberdinekin egitea. Ostera, 1465ean Agostino di Duccio Carrarara joan zen Fantiscritti harrobietara eta harrizko bloke erraldoia erosi zuen (il gigante ‘erraldoia’ deitua), 5 metro baino luzeagoa zena, kalitate ertainekoa ('bianco ordinario') eta zabalera ezezaguna den arren, landuta eskulturak zeukan zabalera ikusita, ia 2 m zabal eta 1,1 m sakon zena (20 bat tonako baino gehixeagokoa). Itsas eta ibai bidezko bidaia konplexuaren ostean, Florentziara iritsi zen eta Agostino di Duccio lantzen hasi zen, baina 1466an enkargua galdu zuen, seguruena Donatelloren heriotzarengatik. Harria Antonio Rossellinok erabili zuen 1476-1477an lan bat planifikatzeko, baina 24 urte egon zen utzita aire librean Duomoaren patioan, Michelangelori enkargua egin zioten arte eta harekin bere David landu zuen, 1504an amaitu zuena.
Txarrantxa (hesia)
Batez ere abereentzako hesietan erabiltzen da, zaintzak baino kostu txikia duelako, baina baita ere segurtasun handia behar duten eremuen inguruan, intrusioak edo ihesak saihesteko. Erraz instalatzen da, eta ez du trebetasun berezirik behar: nahikoa da euste-puntu batzuk izatea, kableen edo grapen bidez finkatu ahal izateko.
Agostino di Duccio
Biografia
1473an Perugiako harresiko San Pietro ateko kanpoko fatxadaren diseinua egin zuen, Leone Battista Albertiren estiloa jarraituz.
Txarrantxa (hesia)
Txarrantxa asko erabili izan da gudu-zelaietan. Desbiribilkatuta eta lurrean besterik gabe jarrita, soldaduen aurrerapena geldiarazten du, bertan korapilatu ere egin baitaitezke. Kasu honetan, txarrantxa ebaketa-xaflez osatuta egon daiteke. Lehen Mundu Gerran, lubaki-gerran hildako gehien eragin zituen asmakizuna izan zen, metrailadorearekin batera.
Agostino di Duccio
Biografia
Beste lan ugari egin zuen, besteak beste, Fornòko Santa Maria delle Grazie Santutegiko atearen gainean jartzeko Ama Birjina Umearekin eskulpitu zuen (gaur egun Forlíko apezpikuaren jauregian dagoena gaur egun eta erromatar garaiko zutabe batean landu zuena); Amelian eta Umbriako Galeria Nazionalean (Perugia).
Txarrantxa (hesia)
Historia
Michael Kellyk (DeKalb, Illinois, AEB) lehen txarrantxa patentatu zuen 1868an. Bi burdin harien artean arantza metaliko bat txirikordatu zuen, eta barbed wire deitu zuena sortu zuen. Asmakizun honi esker, De Kalb bihurtu zen mendebaldeko ordoki handien nekazarien kolonizazio sargunea.
Agostino di Duccio
Biografia
1481 inguruan hil zen Perugian.
Txarrantxa (hesia)
Historia
Kellyk ezin izan zuen bere asmakuntzaren ekoizpen intentsiboa lortu 1876ra arte. Ordurako, DeKalb hiriko beste asmatzaile batzuek beren txarrantxaren imitazioak sortu zituzten. 1880rako, De Kalb urtean 360 tona burdin hari ekoizten ari zen.
Jesus Altuna
Jesus Altuna Etxabe (Berastegi, Gipuzkoa, 1932ko uztailaren 27a) arkeologoa, paleoantropologoa eta arkeozoologoa da. Filosofia eta Teologiako ikasketak egin zituen Gasteizko eta Donostiako apaizgaitegietan, eta Biologia Zientzietako lizentziako ikasketak Madrilgo Complutense Unibertsitatean (1960). Alemaniako ikerketa zentroetan, Paleoantropologiako eta Arkeozoologiako jakintza espezializatuak bereganatu zituen. Aranzadi Zientzia Elkarteko Historiaurreko Arkeologia Saileko lehendakari eta Munibe aldizkariaren zuzendari izan da.
Bizitza
1960 – 1972 bitartean, antropologia indusketa askotan lagundu zuen da, gehienbat Jose Migel Barandiaranek zuzenduta Euskal Herrian, eta beste hainbat antropologok zuzenduta Euskal Herriaz kanpoko Kantauriko lurretan. UNESCOren enkarguz, 1963an Sudango Nubia eskualdean arkeologia indusketak egiten aritu zen, Asuango urtegiak urperatuko zituen altxorrak salbatzeko ahaleginean. 1973tik aurrera, hainbat arkeologia indusketetan zuzendari izan da, Euskal Herrian batik bat. Donostiako irakaskuntza ertaineko Usandizaga institutuko katedradun izan da. 1980tik 2002an erretiratu zen arte, Zientzia Esperimentalen Didaktikako katedradun izan zen, Euskal Herriko Unibertsitatean. Lanpostutik erretiratua, baina ordu arteko eginkizun berberetan lanean jarraitzen du. Eginkizun horietan lankide izan du bere emazte Koro Mariezkurrena.
Lana
Arkeozoologiako lan batekin eskuratu zuen doktore titulua, 1971n, eta Arkeozoologian aitzindari izan da, Euskal Herrian ez ezik, Europa osoan ere. Altunak eta haren laguntzaileek prestaturiko osteologia bildumak Aranzadi Zientzia Elkarteko Arkeozoologia laborategia nahitaezko erreferentzia bihurtu du, Europan.
Zientzia elkarte ugari dira Altuna kidetzat dutenak:
Sariak
Jaso dituen sari ugarien artean, aipatzekoak dira hauek:
Idazlanak
Koro Mariezkurrenak taxuturiko zerrendan oinarritu den honetan, ez dira aipatu Jesus Altunak ikasle zela egindako lanak —argitaratu baziren ere—, ez aldizkarietan argitaratu dituenak, ez hainbat erakunderentzat egin dituen txostenak —nahiz eta horietako asko eta asko argitaratuak izan—, eta ez Aranzadi Zientzia Elkartearen barruan bere zuzendaritzapean zen Historiaurrea Sailaren urteko oroitidazkiak ere.
Zerrendako lanak honela sailkatuta daude:
<div class="NavHead" style="border:1px solid #FF0000;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px>Zientzia argitalpen originalak (bistaratzeko, sakatu «Erakutsi», hemen eskuinean)
<div class="NavHead" style="border:1px solid #FF0000;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px>Jendarteratzeko argitalpenak (bistaratzeko, sakatu «Erakutsi», hemen eskuinean) ! style="font-size:90%; text-align:left; font-weight:normal" width="50%" |
Niemcza udalerria
Niemcza Poloniako Silesia Behereko voivoderriko landa-hiri udalerri bat da, Dzierżoniów barrutian kokatuta. 71,86 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 5611 biztanle zituen.
Rainelle (Mendebaldeko Virginia)
Rainelle Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Greenbrier konderrian kokatuta dago, Mendebaldeko Virginia estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Psammobates
Psammobates Testudinidae familiako narrasti genero bat da. Afrikako hegoaldean bizi dira.
Elantxobe
Elantxobe Bizkaiko kostaldean dagoen udalerria da, Busturialdea eskualdekoa. 0 biztanle zituen. urtean. 1833 arte Ibarrangeluko auzoa izan zen. Hain zuzen, Elantxobe izena Ibarrangeluko Elantxo baserri auzoaren behealdean kokatuta egotetik datorkio. 1854an Bizkaiko Batzar Nagusietako partaide egin zen, 113 zenbakidun jarlekuarekin eta botoarekin.
Chun Jung-myung
Chun Jung-myung (천정명; Seul, 1980ko azaroaren 29a - ) Hego Koreako aktorea da.
Elantxobe
Etimologia
Elantxobe toponimoa Elantxo hitzetatik dator. Izan ere, izen hori eman zioten baserri-mul­tzo txiki bati, eta hango biztanleak arrantzara jaisten ziren orain portua dagoen lekura. Horrenbestez, etimologikoki, 'El‑antxo‑be' hitzak «Elantxo auzoa» esan nahi du.
Inguru naturala
Erliebe malkartsuko herria da eta edertasun handikoa, turista askok bisitatzen dute urtero. Ogoño mendiaren ekialdeko magalean dago kokaturik, 150 metroko altueratik itsas mailarainoko jauzia du, eta behealdean arrantza portua dauka.
Klima
Elantxobeko klima ozeaniko hezea da, korronte bero baten eraginarekin, eta urte osoan zehar tenperatura lasaiekin. Ipar eta ipar-mendebaldeko haizeak ohikoak dira urte osoan zehar. Euriak udazkenean eta udaberrian ugariak izaten dira, negu onberarekin eta uda ez oso beroekin. Itsasoko brisek tenperaturetan eragina dute urte osoan, eta barrualdeko beroak nekez iristen dira kostaldera udan.
Historia
Herri xarmagarri honen lehen biztanleak Ibarrangeluko marinel eta arrantzaleak ziren, Ogoño lurmuturrean ainguratuta zituzten itsasontziengandik gertuago bizi nahi zutenak. Antzinatik iritzi diote Elantxobeko itsasertzeko Sosotxu, Santa Mero eta Sakristana Banku senaiak oso egokiak direla arraiak harrapatzeko, Bara eta Kala Faltso gadidoak harrapatzeko (besteak beste legatza, estimazio handia duena), eta Kala Burgos, berriz, pertziformeak harrapatzeko (haien artean ezagunena meroa da).
1527. urtean sortua Ibarrangeluko portu moduan, garrantzia izan zuen, portu eta defentsarako postu bezala. 1547an elantxobetarren arbasoek bi balea harrapatu zituzten, bermeotarrek legez kontra kendu zizkietenak, eta oso auzi luzea izan zuten.
Bizkaiko Jaurerriko agintarien erabakiz, 1703an bi talaia jarri zituzten Ogoñon. Urte batzuk lehenago, Ingalaterrako Oliver Cromwellen armadaren erasoa aurreikusita, defentsa sendotu zuten 25 fusil eta bolbora lehorrez betetako barril batekin. Haietaz eta lehendik zeukaten 9 librako kanoiaz baliatuta suntsitu zituzten britaniarrak, baita kondairen arabera Ogoñoko itsaslabarreko haitzuloetan bizi ziren sorginak ere, eta haiei buruz hitz egin ohi da gaur egun ere.
Schistura hingi
Schistura hingi Schistura generoko animalia da. Arrainen barruko Nemacheilidae familian sailkatzen da.
Elantxobe
Historia
Elantxobe pixkanaka hazi egin zen, eta XVIII. mendearen erdial­dean hiribil­duen itxura zuen. Ogoño lurmuturraren eta Lekeitioko Santa Katalinaren artean itsasertzak atzera egiten duenez, zingo handiko itsasontziak ainguratzeko toki segurua da. 1770ean Elantxobek zazpi kabotaje-ontzi txiki zituen, haietatik sei Ibarrangeluko armadoreenak.
Bertakoek portua nahi zuten eta 1783an ekin zioten eraikuntza‑lanei, 33.000 dukateko aurrekontuarekin, Bilboko moja kontzepzionistek emandako maileguari esker. Ogoño lurmuturraren kareharrizko oinarrian —alegia, ia zuzen‑zuzen itsasoan sartzen den oinarri horretan— hasten dira moilak. Portu harrigarria da, ipar‑mendebal­deko haizeak jotzen duenean babesean geratzen dena.
Hala ere, udalerri bezala egindako ibilbideari erreparatuta, Elantxoberen historia laburra da, 1854 arte Ibarrangeluko auzo izan baitzen. Urte honetan udalerri bihurtu, eta ordu arte Gernikako Batzar Nagusietan hitz egiteko ezta botorik emateko eskubiderik ez baitzuen izan. 1858an Ibarrangelutik banandu eta udalerri burujabe bilakatu zen.
XX. mendean hirietara izandako migrazioek herriko biztanleak nabarmen gutxitu zituzten. 1900an Elantxobek 1.200 biztanle izan zituen arren, ondorengo urteetan Bilbora eta Gernikara joan ziren elantxobetar asko, etorkizun hobe baten bila, Euskal Herriko hainbat herrietan gertatu bezala.
Azken patroia 2010eko abenduan jubilatu zenetik, Elantxobek ez du arrantzontzirik.
Herria
Elantxobeko herrigune koloretsua oso tipikoa da. Portua eraiki zuten unetik gaurko itxura hartu zuen herriak. Hirigintzari erreparatuta, Euskal Herriko kostal­deko herri bitxiena eta ausartena da. Moiletan bertan hasten da herria. Arrantzaleen etxebizitza xumeak dira, bi isurial­deko teilatuak dituztenak, eta ahal bezala hel­tzen diote mendial­deko pareta pikoari. Bata bestearen atzetik, gora eta gora egiten dute, irudi liluragarria osatuz. Mailen arteko desberdintasuna hain handia denez, kale txiki horietako batzuk eskailerak dituzte biztanleak ibil­tzeko.
Goial­dean, zorioneko plataforma batean, San Nikolas parrokia‑eliza dago, 1803an egina eta Elantxobeko arrantzale‑kofradiak ordaindua. Elizan erretaula barroko bat daukate, 1834ko sutearen aurretik Gipuzkoako Arantzazuko santutegian egon zena. Francisco de Arechavalak idazle eta historialariak Aires del Norte liburuan Elantxobeko etxeen deskribapen hau egin zuen:
Herriaren panoramika ezezagunena da itsasotik begiratzean ikusten dena. Baina, gutxienez, goitik begiratuta ikusteko gomendioa egiten dugu; esate baterako, aparkalekuaren ingurutik. Ondoren, portura oinez jaitsi gaitezke, edota, nahi izanez gero, autoentzako bidea ere badago.
Demografia
XX. mende hasieran, Elantxoben mila biztanletik gora bizi ziren. Ondorengo hamarkadetan ordea, pixkanaka beherantz joan zen biztanleria, migrazioek eraginda. Joera hori Gerra Zibilaren ondoren indartu zen. Hala, bada, biztanle kopurua %60 jaitsi zen joan den mendean, guztira. Azken urteotan, ostera, kopuru hori maila berdintsuan mantentzen ari da, 450 biztanle inguruan.
Elantxobek uda garaian biztanleria hirukoiztu egiten du, ondoko Ibarrangeluk bezala. Pertsona askok, Elantxoben dute euren "udako etxea". Biztanleriaren egiturari dagokionez, adin nagusiko biztanleria da nagusi, zahartze prozesua nahiko nabarmena izan baita.
Elantxobek leku falta larria dauka. Erliebe malkartsuak zail egiten du etxebizitza berrien eraikitzea posible izatea. Horregatik, oso gaitza da biztanle berriak erakarri ahal izatea.
Politika
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeen emaitzen ondorioz, Bildu koalizioko Koldo Miren Olagibel hautatu zuten alkate.
Garraiobideak
Horrelako erliebe malkartsuarekin, errepide bi baino ez daude, bata Ibarrangelutik portura doana, eta bestea herriaren erdigunera doana. Herriaren erdigunean, 1990. urtean, Bizkaiko foru aldundiak Elantxobe Bilborekin lotzen duen autobusak (Bizkaibus enpresakoa) buelta eman ahal izateko plataforma bat eraiki zuen.
Euskara
Oso herri euskalduna da. Herriko biztanleen %93ak daki euskaraz.
Bizkaiera ren aldaera bat egiten da Elantxoben, Busturialdekoa.
Artsenowagnerita
Artsenowagnerita fosfato motako minerala da eta wagnerite taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Arsenowagnerita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.
Donibaneko igogailua
Donibaneko igogailua edo Biurdanako igogailua Iruñeko igogailu bat da.
Igogailua 2008ko Otsailan inauguratu zuen, Iruñeko laugarren igogailua izateko.
Eraikuntza
Igogailua 2009ko otsailean inauguratu zen, ia urtebeteko lanen ondoren.
Koronabirusaren krisia
2020ko martxoaren 13an, COVID-19 pandemiaren ondorioz konfinamendu orokorra deklaratu ondoren, Iruñeko Udalak hau eta hiri osoan zehar banatutako beste 9 igogailu ixtea erabaki zuen. Hala, konfinamendu osoan itxita egon ziren ekainaren 22ra arte, egun horretan berriz ireki baitzuten, baina edukiera txikiarekin.
Azpiegitura
Igogailuak hiru geltoki ditu (beheko solairuan, tarteko solairuan eta goiko solairuan; azken horretan, 14,5 metro luzeko eta 2 eta 3 metro arteko zabalerako pasabide bat dago.
Igogailurako sarrera pasabidearen amaieran dago, Iratxeko Monasterio kaleko 32 eta 34 zenbakien parean. Lehenik eta behin, 5,70 metroko desnibela gainditu du. Han du lehen geltokia igogailuak. Ondoren, beste 5,40 metro jaitsi zen Fiteroko Monasterioren atzealdera iristeko, non azken geltokia dagoen.
Kabinak 1,78 metroko barne-diametroa du eta 17 lagunentzako lekua edo 1.250 kiloko pisua. Eta hiriko beste igogailuek bezala, kabinak zaintza-kamerak ditu, segurtasun-neurri gehigarri gisa. Gainera, jarduketa osatzeko, zenbait arrapala instalatu dira inguruko lekuetan.
Goiburuak
Igogailu bi goiburu ditu:
Ustiapena
Igogailu honen funtzioa Donibanen dagoen desnibel edo malda zuzen-zuzenean igotzea da, honela Iratxeko Monasterioa eta Fiteroko monasterioaren kaleen saiestuz.
Etorkizuna
Oraingoz ez da neurri gehigarririk aurreikusi igogailuan.
Altzaga baserria
Altzaga Azpeitian (Gipuzkoan) dagoen baserria da, XVI. mendean eraikia.
2010eko martxoaren 18an, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Ezaugarriak
Familia bakarreko baserria, L formako planta duena. Atal handiena 17,2 x 17,4 metrokoa da, eta txikiena, 7,3 x 10,8koa. Atal handienak bi altuera ditu: beheko solairua eta lehenengo solairua. Atal txikia lehenengotik ipar-mendebaldera orientatuta dago, eta bi solairu eta ganbara txiki bat ditu. Atal handiak hiru isuriko estalkia dauka, naba-teilekin egina, gailurra fatxada (hegoalderantz orientatuta) nagusiarekiko elkarzut dagoela. Atal txikiko estalkia, berriz, estalki nagusiko horma-atal baten luzapena da.
Iparraldeko fatxadaren zati batzuk gotiko-estiloko silarrixkazko murruz eginak dira, eta gainerakoa ageriko harlangaitz-lanez; hantxe hiru hutsarte irregular ditu. Ekialdeko fatxada baxua da, lurraren desnibela dela-eta, eta, hantxe, hau baino ez ikusgai: beheko solairuan eta iparraldeko aldean, hutsarte dintelatu bat, ukuilurako sarbidea ematen duen silarrixkaz egindako murruan irekia. Porlanez eginiko eraikintxo erantsi batek estaltzen du erdialdeko zatia. Ezkerreko aldean, atetzar batek lehenengo solairurako sarbidea ematen du, malda (lur eta harrizkoa) baten bidez. Fatxadaren gainerakoa harlangaitz-lanez egina dago, zarpiatua eta zuriz margotua. Atal nagusiaren inguruko murruak, batez beste, 0,95 metroko lodierakoak dira.
Altzaga oinetxe garrantzitsu eta antzinakoa da, Azpeitiako Elosiaga auzokoa, XVI. mendekoa, eta garai hartakoa ditu atal nagusiko inguruko murruak, gotiko-estiloko silarrixkazkoak. XVII. mendean berreraiki zen erabat, eta garai hartakoa da oraingo egitura. Lehen lehenengo solairutik aurrerako fatxada oholtzazkoa zen, eta, haren ordez, orain dagoen harlangaitz-lana jarri zen. Atal txikia XVIII. mendean eginiko handiagotzea da, egun etxebizitzarako erabiltzen dena.
Knodus orteguasae
Knodus orteguasae Knodus generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Nimis
Nimis Italiako udalerri bat da. Udineko probintzian kokatuta dago, Friuli-Venezia-Julia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Nimisk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Oris-en-Rattier
Oris-en-Rattier Frantziako udalerri bat da, Isère departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Oris-en-Rattier udalerrian erroldatutako biztanleak 93 ziren. Familiak 48 ziren, horien artean 20 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 16 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 8 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 74 etxebizitza zeuden, 46 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 26 bigarren erresidentzia ziren eta 2 hutsik zeuden. 73 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 46 etxebizitza nagusietatik 43 bere jabearen bizilekua ziren eta 3 alokairuan okupaturik zeuden; 1ek bi gela zituen, 5 etxek hiru zituzten, 13 etxek lau zituzten eta 27 etxek bost zituzten. 31 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 19 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 20 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 56 ziren, horien artean 31 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 31 pertsona aktiboak lanean(16 gizon eta 15 emakume) zeuden.. 25 pertsona inaktiboetatik 18 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 3 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen eta 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
Israel Saria
Israel Saria (פרס ישראל) Israelgo Estatuak emandako saria da. Urtero Independentziaren Egunean ematen dute Jerusalemgo Nazioarteko Konbentzio Zentroan, presidentea, lehen ministroa, Knesseteko presidentea eta Justizia Gorte Goreneko presidentea bertan zirela. Saria 1953an eman zuten lehen aldiz, garai hartan Hezkuntza ministro zen Ben-Zion Dinorren ekimenez.
Saria
Saria lau arlo hauetan banatzen da:
Israelgo herritarrek edo beren arloan bikaintasuna erakutsi zuten edo Israelgo kulturan asko lagundu duten erakundeek jasotzen dute saria. Epaile-batzordeek aukeratzen dituzte irabazleak, eta Hezkuntzako ministroari bidaltzen diote haien gomendioa. Batzordeak ad hoc dira, eta Hezkuntzako ministroak izendatzen ditu urtero kategoria bakoitzerako.
Saridun garrantzitsuenen artean Shmuel Yosef Agnon, Robert Aumann edota Ada Yonath nobel saridunak daude.
Saint-Barthélemy-le-Meil
Saint-Barthélemy-le-Meil Frantziako udalerri bat da Ardeche departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Barthélemy-le-Meil udalerrian erroldatutako biztanleak 211 ziren. Familiak 96 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 16 bakarrik bizi ziren emakumeak), 36 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 24 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 193 etxebizitza zeuden, 99 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 94 bigarren erresidentzia ziren. 187 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 99 etxebizitza nagusietatik 81 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 6 etxek bi zituzten, 24 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 36 etxek bost zituzten. 61 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 51 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 37 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 130 ziren, horien artean 91 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 91 pertsona aktiboetatik 87 lanean zeuden (52 gizon eta 35 emakume) eta 4 langabezian zeuden (1 gizon eta 3 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Saint-Barthélemy-le-Meil udalerrian 91 unitate fiskal zeuden, 206 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.444 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 9 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen eta 1 higiezinen enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 igeltseroa eta 1 argiketaria.
2000. urtean Saint-Barthélemy-le-Meil udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 96 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ramapo (New York)
Ramapo Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. Rockland konderrian kokatuta dago, New York estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Chenay (Marne)
Chenay Frantziako udalerria da, Marne departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Chenay udalerrian erroldatutako biztanleak 287 ziren. Familiak 112 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 44 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 36 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Hitz-joko
Hitz-jokoak komunikazioan agertzen diren baliabideak dira, hitzen fonetikan, idazkeran edota esanahietan oinarrituak, sarritan helburutzat umorea egitea dutenak. Figura erretorikoak erabiltzen dituzte eta baliatzen duten hizkuntzaren ezaugarriei oso lotuak izaten dira.
Chenay (Marne)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 189 ziren, horien artean 136 aktiboak ziren eta 53 inaktiboak ziren. 136 pertsona aktiboetatik 129 lanean zeuden (71 gizon eta 58 emakume) eta 7 langabezian zeuden (1 gizon eta 6 emakume). 53 pertsona inaktiboetatik 16 erretiraturik zeuden, 25 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Chenay udalerrian 105 unitate fiskal zeuden, 271 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 28.938 euro zen.
Hitz-joko
Hona hemen hitz-joko baten adibidea, Andoni Egañak kantaturiko bertso batean :
Amaia Agirrek 30 hitz-joko idatzi zituen "Abubakar" iritzi-artikuluan 2022ko abuztuan:
Chenay (Marne)
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 1 eraikuntza enpresa zen, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren eta 1 zerbitzu enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 argiketaria zen eta 1 higiezinen agentzia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra etxerako tresna denda bat zen.
2000. urtean Chenay udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 45 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
9. linea (TRAM Alacant)
'''Alacantiko Burdinbide Metropolitarreko 9. linea''' sarean aurreikustako sei lineetako bat da. Benidorm eta Dénia geltokiak lotzen du. Linea 1999n inauguratu zen Benidorm eta Dénia geltokien artean.
Etorkizunean, alacant 1lineak Benidorm eta Altea arteko zatia hartuko du, eta alacant 9linea Altea eta Dénia artean geratuko da soilik.
Nankingo sarraskia
Nankingo sarraskia (txineraz: 南京大屠殺; japonieraz: 南京大虐殺; pinyineraz: Nánjīng Dàtúshā), "Nankingo bortxaketa" izenaz ere ezagutua, Japoniako armadak Nanjing hiriaz jabetu eta ondorengo sei asteetan egondako biztanleria txinatarraren sarraskiari deritzo.
Hilketak sei aste iraun zituen, eta 200.000 pertsona baino gehiago hil ziren. Horrez gain, soldadu japoniarrek milaka emakume txinatar bortxatu zituzten. Datu zehatzik ez dagoen arren, bortxaketak 20.000 eta 80.000 bitartean izan zela uste da. Datu hau, Japoniako gerra auzitegiak eman zuen jakitera, eta beharbada, bortxaketa kasuak gehiago izan ziren.
Sarraskia
Sarraskiari buruzko datu gehienak, hirian garai hartan bizi ziren biztanle europarrei esker eman ziren jakitera, askotan, familiei idatzitako gutunetan. Gutun haietan bortizkeria izugarriak deskribatzen ziren.
Soldatu japoniarrek adin guztietako emakume txinatarrak bortxatu zituzten, haurretatik 80 urtetik gorako emakumeetara. Askotan, bortxaketak, egun argitan burutzen ziren, eta maiz, emakumearen familiakoen aurrean. Soldaduek emakumeak etxez etxe bilatzen zituzten, eta gehienetan, bortxaketa burutu eta gero, emakumea hil egiten zuten, aurretik tortura bortitza praktikatuz, horien artean baginatik sartzen zizkieten objektuak.
Beste emakume batzuk, bortxatzeaz gain, soldaduen sexu beharretarako prostituta bihurtzen zituzten, esklabotza sexualera behartuz. Bestelako lekukotasunek, familiakoen artean behartutako sexu-harremanen berri ematen dute, guraso eta seme-alaben artean. Haurdun zeuden emakumeak bortxatu zituzten, monje budistak sexu-harremanak izatera behartu zituzten, eta gizon txinatarrak hildako gorpuekin sexu-harremanak izatera behartu zituzten.
Bortizkeria, Nanjing hiriaren okupazioaren hasieran gogorren eman bazen ere, ondorengo urteetako Japoniar okupazio osoan zehar eman zen.
Nanjingo Segurtasun Gunea
John Rabe enpresagizon alemaniarra eta Nanjingen bizi zen europar atzerritar talde bati esker, Nanjingo Segurtasun Gunea ezartzea posible egin zen, hiriko enbaxada eta Nanjingo unibertsitatean. Segurtasun gunean, 200.000 txinatarrek hartu zuten babesa, horrela, japoniarren hilketetatik ihes eginez.
Finestret
Finestret (katalanez eta frantsesez) Katalan Herrietako udalerri bat da, Conflent eskualdean kokatua. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Geografia
Canigó mendi ezagunaren magalean dago.
Biztanleria
2007an Finestret udalerrian erroldatutako biztanleak 149 ziren. Familiak 71 ziren, horien artean 33 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak eta 25 bakarrik bizi ziren emakumeak), 21 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 172 etxebizitza zeuden, 71 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 85 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 160 etxeak ziren eta 10 apartamentuak ziren. 71 etxebizitza nagusietatik 48 bere jabearen bizilekua ziren, 17 alokairuan okupaturik zeuden eta 6 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 33 etxek bost zituzten. 47 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 32 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 90 ziren, horien artean 58 aktiboak ziren eta 32 inaktiboak ziren. 58 pertsona aktiboetatik 52 lanean zeuden (33 gizon eta 19 emakume) eta 6 langabezian zeuden (1 gizon eta 5 emakume). 32 pertsona inaktiboetatik 15 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 11 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Finestret udalerrian 88 unitate fiskal zeuden, 189,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.454 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 zerbitzu enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina eta 1 aldi baterako lan enpresa.
2000. urtean Finestret udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 76 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Tuorkottajärvi
Tuorkottajärvi aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pöyrisjärvi Eremu Basatiaren ondoan dago eta Näkkälä sami herrixkatik hurbil. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, borrokalariak, istingor arruntak, kuliska pikartak, mendebal-txori mokomeheak, laponiako berdantzak, elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, txirri lepokodunak, zapelatz galtzadunak, larre-buztanikarak, mendi-txontak, negu-txirtak, papourdinak, txirritxo handiak, txoka gorriztak, urre txirri arruntak, ahate gorriztak, ahatebeltzak, beltxarga oihulariak, zerra txikiak eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak.
Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira.
Palojärvi mendebaldean eta Näkkäläjärvi hegoaldean Tuorkottajärvi aintziraren bizilagun nagusiak dira. Inguruko muinoen gailurretatik erortzen den urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, ura Näkkäläjoki ibairen bidez, Ounasjokira isurtzen da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira.
Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da.
Pyxis (generoa)
Pyxis Testudinidae familiako narrasti genero bat da. Madagaskarren bizi dira.
Nibelungoaren eraztuna
Nibelungoaren eraztuna (askotan, oker Nibelungoen eraztuna; Der Ring des Nibelungen) Richard Wagnerrek sortutako zikloa, lau opera epikoz osatua. Germaniar mitologian oinarritua da, bereziki Islandiako sagetan eta Erdi Aroko Nibelungoen kantan. Opera hauek dira: Das Rheingold (Rhingo urrea), Die Walküre (Walkiria), Siegfried (Sigfrido) eta Götterdämmerung (Jainkoen gainbehera). Musika eta libretoa Richard Wagnerrek 26 urtean zehar egindakoak dira, 1848tik 1874ra.
Opera ziklo honen berezitasuna bere luzera da, antzezpen osoa 15 ordukoa baita, gutxi gorabehera. Lehenengo opera da laburrena (2 ordu eta erdikoa), eta azkena luzeena (5 ordukoa).
Tetralogia denez, antzinako drama grekoak bezala dago antolatuta: hiru tragediako trilogia ba eta satira bat. Ziklo osoa sarrera batean (Das Rheingold), eta hiru egunetan datza (Die Walküre, Siegfried eta Götterdämmerung).
Istorioa epikoa da. Jainkoen, heroien, eta izaki mitologikoen arteko gerrak gertatzen dira Nibelungoaren eraztuna lortzearren. Drama eta intrigak hiru belaunalditan zehar gertatzen dira, amaierako kataklismora gertatu arte (Götterdämmerung).
1876an, Wagnerrek bere opera-antzokia inauguratu zuen Bayreuth herrian "Ring" zikloa osatzen duten lau zatien lehen emankizun osoarekin. Alemaniako eta Brasilgo enperadoreak, Bavariako eta Württembergeko erregeak eta gutxienez dozena bat duke handi, duke, printze erregegai eta printze izan ziren inaugurazioan, zenbait herrialdetako konpositore nabarmen batzuekin; Liszt, Txaikovski, Grieg, Gounod eta munduko bazter guztietako zenbait kazetarirekin batera.
Ea
Ea (tokiko euskaran Ie ahoskatua) Bizkaiko ipar-ekialdean dagoen kostaldeko udalerri txiki bat da. Ibarrangelu eta Ispaster udalerrien artean dago. XVI. mendetik ekonomia jarduera nagusia arrantza izan du. . urtean 0 biztanle zituen.
Etimologia
Eako udalerriak mende baten antzinatasuna baino zertxobait gehiago du. Hainbat elizate bata bestearen segidan el­kartzearen ondorioz sortu zen, horrenbestez, arrantzalegune txiki bat zena udalerriaren hirigune bihurtu zen, eta 1884an erabaki zuten Ea izen ofiziala hartzea. Etimologoen iritziz, 'ihitoki' esan nahi du. 1492ko dokumentu batean jada 'Heam' izena ageri da.
Inguru naturala eta kokapena
Izen bereko ibaia herriburuan bertan itsasoratzen da, udalerria bitan bananduz. Alde bi horiek lau zubik lotzen dituzte, horietatik zaharrena, "erromatarra" deritzona, armarrian agertzen dela. Herria itsasadarrean dago kokaturik, portu natural baten ondoan.
Udalerriaren ipar-mendebaldean, Natxituako auzoan, Natxituko lapatza harrizko hondartza dago.
Auzoak
Ea udalerria ondoko auzo hauek osatzen dute:
Portua eta ibaia
Eako portu lasaia Argin ibaiaren bokalearen eskuinal­dean ahokatuta dago. Dena dela, ibai txiki horri Ea ibaia esaten dio jendeak. Metro batzuk aurrerago ibaiak itsasoarekin bat egiten du itsaslabarraren aho batean.
Portuak oso sakonera txikia du, horrenbestez, han ertzeratu ohi diren dozena erdi txalupa motordunak itsasgoran soilik sar edo atera daitezke. Itsasbeheran, hondartza txiki bat azaltzen da. Ean ez dago arrantza‑flotarik aspal­diko urteetan.
Itsasadarraren ondoko zulo batean hezur fosilak aurkitu zituzten duela mende erdi bat. Paleontologoek katalogatutakoaren arabera, equus cabalus fossilis dira, pleistozeno garaikoak edo kuaternariokoak.
Herria
Ibaiaren ibilguarekin paraleloan daude Eako bi kale garrantzitsuenak: ezkerral­dean Aritza Kalea eta eskuinal­dean Kale Barria. Biak estuak dira, eta hondartzara garamatzate, hura ikusteko irrikaz.
Eako kaleetan ibiliz, hango etxeetako ateburuan zizelkatutako edo pintatutako izenak hartu ditugu: Artabilla, Urtubia (1774) Bidegane, Abaitua, Zabala (1867) Etxe aundi, Mostonekua, Sagarbarri, Ezkerrenekoa, Arritzola...
San Joan Bataiatzailea parrokia‑elizak dorre karratua du eta 1550ean eraiki zuten. San Joanen irudi interesgarriak ditu, betiko arkumetxoa lagun, eta Ama Birjina Sortzez Garbiarenak ere bai. Erretaula esku trebeek egina da. Udaletxea (Herriko Etxea) itxura oneko eraikin neoklasikoa da. Bien artean pasatzen da Gernikarako bidea. Zubiaren ondoan beste eliza bat dago, Jesusena Andra Maria eliza esaten diotena, elizpe rustikoa du inguruan, eta goian kanpai‑horma barrokoa.
Herrigunea ibar estuan harrapatuta dago, eta bisitarientzat ezusteko atseginak ditu: atzean hondartza txiki bat, familiarra, dama‑joko taula bizia, arrapala leunean, haren atzeal­dean pilotalekua eta eskuinal­dean polikirol­degi berri eta dotorea, itsasadarraren bokalea, aurreko atalean deskribatutako portu txikia, eta etxe berezi bat —Beletxe— toponimia‑izenak adierazi bezala arrantza‑ontzien belak jasotzeko erabil­tzen zutena. Zaharberritze-lanak egiteko gusut ona izan dute.
Ibilal­dia Talako Ama baselizaraino egitea gomendatzen dugu (Sortzez Garbiaren ermita ere esaten diote) eta Eako talaiara igotzea, handik begiratzea atsegina izango da.
Historia
Ea herria XVI. mendean jaio zen, Ereñok eta gaur egun udalerriko auzoak diren Natxituako eta Bedaroako arrantzaleek Ea ibaiaren itsasadarrak osatzen duen portu naturalean kokaleku iraunkorra osatu zutenean. XIX. mendera arte Eak ez zuen udalerri izaerarik izan. Ea ibaiak banantzen zuen herria bitan: erdi bat Bedaroako elizatearen zati zen eta beste erdia Natxituko elizatekoa. Hau da Eak bi parrokia-eliza izatearen arrazoia, ibaiaren alde banatan eta zubi batek bakarrik banaturik. Zubi horretaz gain, beste hiru zubik lotzen dituzte herriaren erdi biak.
Halaber, jakin badakigu earrak atunaren, legatzaren, sardinaren eta bisiguaren arrantzan aritzen zirela. 1637an, Frantziako Erresumako armadaren erasoen bel­dur, Bizkaiko Jaurerriak lurral­deko portuak zaintzeari ekin zion. Ean zortzi zaintzaile jarri zituzten, eta egunean kobrezko bi erreal ordaintzen zizkieten. Urte pare bat geroago, zaintzaile‑taldeak handiagotu zituzten, eta barrual­deko foru-miliziak kostako leku jakinetara joan behar zutela erabaki zuten. Banaketa hori aintzat hartuta, Bedaronan, Kortezubin, Ereñon eta Natxituan errekrutatuak Eara bidali zituzten.
XIX. mendean, Eako portua, zatitzen zuten elizateak baino botere eta biztanleria handiagoa izanik, Bedaroari eta Natxituari batu zitzaien, Ea izeneko udalerria sortuz. Udalerri berri horren herriburua Eako portuan ezarri zen.
Udalerriko lehenengo biztanleei dagokienez, aurkitutako aztarna arkeologiko zaharrena Kristo ondorengo I. mendeko giza itxurako estela bat da. Natxituan aurkitu zuten eta ohiz kanpoko aztarna da Bizkaiko arkeologian. Aurrealdean giza itxurako irudia dauka eta atzealdean ikoroski formako gurutzea. Flaviotarren garaikotzat jo zuten (K.o. I. mendea) eta adituen arabera bertoko biztanleen artelana da, ageriko erromatar eragina duen arren.Gaur egun ez dago ia Erdi Aroko herriguneei buruzko informaziorik. Hala ere, jakin badakigu Natxituako parrokia orduko Ibarrangelun kokatuta zegoela eta XV. mendean bereizi egin zela. 1325. urteko dokumendu baten arabera, badirudi Bedarona Lekeitioko elizateko zati bat zela hiribilduari puebla-karta eman baino lehen.
Eako kasuan, baliteke arrantza eta antzeko jarduerak egiteko aldi baterako egonleku izatea. Hala ere, herria bera Bedaronako, Ereñoko eta Natxituako elizateetako arrantzale nabigatzaileek sortu zuten XVI. mendean. Udalerri berria itsasoaren gainetik dagoen itsasertzeko arku malkartsu batean kokatu zuten eta mugak Natxitua eta Apikale mendietan eta Ea Muturrean ezarri zituzten, Ereño eta Natxituako elizateen alboan. Data zehatza ezagutzen ez dugun arren, badakigu XVII. mendearen bigarren erdialdean Ereñok zuen eskumena Bedaronako elizatera eskualdatu zela.
Geroago Gernika eta Lekeitio arteko komunikabide berria sortu zen eta nekazaritzarako lur aprobetxagarriagoetan ereiten hasi ziren. Gainera, jaurerrian bakea ezarri zen. Egoeraren hobekuntza orokorrak Bedaronako eta Natxituako hazkuntza ekonomiko eta demografikoa eragin zuen eta gutxinaka herriak garatzen joan ziren.
Orduko Eak auzo bana zuen ibaiaren alde bakoitzean. Bat Ereñoko elizatean zegoen eta bestea Natxituan, eta beraz bertako errejidore leialen menpe zeuden gobernu politikoaren arloan. Ez zeukaten ahotsik ezta boturik Gernikako Batzar Nagusietan. Herriak bi parrokia zituen; zaharrena 1550. urtean eraiki zuten, San Juan Bataiatzailearen izenpekoa zen eta Natxituako Andre Mariaren menpe zegoen. Benefiziodun apaiz batek egiten zituen elizkizunak eta bere nagusiak Lekeitioko Zubieta eta Arteaga oinetxeetako jabeak ziren. Jurisdikzio berean zeuden Sorkundearen Andre Maria baseliza (Talako Ama esaten diotena), burdinola bat eta zenbait errota. Jesusen Andra Mari parrokia, berriz, Ereñoko San Migelen menpe zegoen. Benefiziodun apaiza Zubieta oinetxeak mantentzen zuen, erregearen nagusi mertzenarioak, eta berari zegokion hamarrenak kobratzea.
Eako herritar gehienak arrantzan aritzen ziren. Hori dela eta, ibaia itsasoratzen den gunean portu txiki bat zeukaten eta eskabetxe-industria bat sortu zuten esekitoki eta gazitegiekin. 1884. urtean Natxitua eta Bedaronako elizateak batu egin ziren eta gaur arte iraun duen Eako udala sortu zuten.
Ekonomia
Eako nekazaritzaren sektoreak aspaldi galdu zuen garrantzia. Egun, familia gutxi batzuk soilik aritzen dira nekazaritza-lanetan eta tomateak negutegietan hazten dituen establezimendu bakar bat dago. Abeltzaintzari dagokionez, herrian bi ustiategi daude. Izan ere, Eako herritar gehienak udalerritik kanpo kokatutako enpresetan egiten dute lan, batez ere Gernika inguruko industria-sektorean, Bilboko zerbitzu-alorrean edo Gizaburuagako Okamika industrialdeko enpresetan.
Herrian bertan dauden enpresa gehienak ostalaritzako sektorekoak dira. Dena den, aipatzekoa da Egoin enpresak zur-eraldaketan egiten duen lana, baita zerrategi-, eraikuntza- eta iturgintza-enpresa txikien jarduerak ere.
Politika
2011ko udal hauteskundeetan Bildu koalizioak irabazi zituen (lau zinegotzi), eta Euzko Alderdi Jeltzaleak hiru zinegotzi lortu zituen. 2015eko udal hauteskundeetan zinegotzi kopurua mantendu zuten bi alderdiek.
Euskara
Eako euskara mendebaldeko tarteko euskaratzat dago katalogatuta, zehatzago esanda, Busturialde ko euskaran. Gaitasunari dagokionez, biztanleen %81,86k daki euskaraz.
Kultur taldeak
Ea herrian hainbat kultur talde daude herriko ekintzak egiteaz arduratzen direnak. Hauek dira taldeak, auzo guztietakoak kontuan hartuz:
Jaiak
Eako festak San Joan Bataiatzailearen omenez ospatzen dira. Gainera, abuztuaren azken asteburuan udatiarren festa ospatzen dute, eta ikuskizun aparteena sokamuturra da.
San Juanak: Herriko jaiak
Herriko jaiak ekainaren 24an ospatzen dituzte, Donibane egunez. Bezperan, herritarrek musika eta dantza artean su handi bat egiten dute Aritza hondartzan, umeek inguruan salto eta kanta egin dezaten, trikiti, pandero, txistu eta danbolin soinuak lagunduta.
Jai hauetan adin guztietako partaideak aritzen dira kaleetan zehar, heldu zein ume, gazte zein zahar. Jaiak ekainak 23ko gaueko 12etan hasten dira, eta beste 3 egunetan zehar ekintzak egon ohi dira herrian zehar. Jai batzordeak antolatzen ditu jai hauek guztiontzako ekintzak prestatuz. Musika izaten da gau eta egun, kontzertuak ere jartzen dituzte, umeen jolasak prestatzen dituzte.
Jaietako azken eguna, ekainak 26, Ietarren eguna deitzen zaio, nahiz eta herritarrek erreka eguna deitu. Izena, egunean bertan egiten duten bereizitasunagatik jarri izan diote. Arratsaldean, egunean zehar ur artean pasa ostean, herritarrak herriko errekara sartzen dira jantzita, adin guztietako jendea. Eta kantuz alaitzen dituzte herriko txoko guztiak. Hau izaten da gazteek gogokoen duten eguna, San Juan suan eta erreka egunean biltzen da Jende gehien.
San Inazio
San Inazio jaiak uztailaren 30 eta 31an ospatzen dira Bedaru auzoan. Bi egun hauetan zehar ere, ume jolasak, nagusientzako hamaiketakoak eta gazteentzako kontzertuak prestatzen dituzte. Eta nahiz eta Eako jaietan batzen den jende kopurua ez egon, giro polita sortzen da.
Andra Mari
Andra Mari jaiak abuztuaren 15ean ospatzen dira Natxitu auzoan. Egun baten bakarrik dira jai hauek, mozorro eguna eta kontzertuekin janzten dute kolorez herria. Umeek lan handia egiten dute mozorro lehiaketan parte hartzeko, eta gaualdera danta egiteko musikarekin herriko gazteak biltzen dira.
San Bartolo
Hau ere, Bedaru auzoan ospatzen da abuztuaren 24ean. Jai hauetan, bedaruko zelaietan kanpina egiteko ohitura hasi zuten gazteek, eta orain, urtero egiten dute 3 egunetan zehar. Egunean bertan, San Bartoloko landetan, erromeria bat egiten da, adin guztietako jendea hurbiltzen da txinga jokoan aritzera, pintxo bat jatera, edota soilik bertako giroan musika entzutera. Urtero dago paella lehiaketa egiteko ohitura, nahiz eta aurreko urtean bertan behera utzi behar izan sute arriskuengatik. Gauean, Bedarun bertan, kontzertua jartzen dute plazan.
Udako Jaiak
Honetan ere diru bilketak egin behar izaten dira jaiak aurrera eraman ahal izateko.
Gazte Eguna
Abuztuaren lehen ostiralean ospatzen dute herriko gazteek egun hau. Urteetan zehar Natxituko Gazte eguna izenarekin izan da ezaguna, baina 2012tik aurrera herriko auzo guztiek bat egitea erabaki zuten eta ordutik aurrera guztiok bat gazte eguna ospatzea. 2012.urtea izan da lehenengoa talde lanean lan egin izan dutena.
Egunean zehar hainbat ekintza egiten dituzte; tortila lehiaketa, kontzertu mordoa, olinpiadak... Goizeko 11ak aldera hasten den jaialdi hau ez da amaitzen hurrengo goizalderarte. Ea, nahiz eta herri txikia izan, leku askotako jendea hurbiltzen da musikaz eta giro onaz gozatzera.
Ondasun nabarmenak
Herriko arkitektura ondareari dagokionez, aipatzekoak dira Jesusen Andra Maria eliza, San Joan Bataiatzailearen eliza (Natxitua) eta San Pedro parrokiak, Bartolome Deuna (Bedaroa), Agate Deuna (Natxitua) eta Talaiako baselizak eta Erdi Arokoak diren Anduizar eta Aiua baserriak:
Baselizak: San Bartolome (Bedarona), Santa Ageda (Natxitua) eta Talako Ama (Ea).