cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albert Einstein
Eremu bateratuaren teoria
Erlatibitate orokorraren inguruko ikerketen ondoren, Einsteinek grabitatearen teoria geometrikoa orokortzeko saiakera bat egin zuen, elektromagnetismoa entitate bakar baten alderdi bezala sartzeko. 1950ean, "eremu bateratuaren teoria" Scientific Amerikan aldizkarian deskribatu zuen "Grabitazioaren teoria orokorraz" izenburuko artikuluan. Bere lanarengatik laudatzen jarraitu zuten arren, Einstein gero eta gehiago isolatu zen bere ikerketetan, eta azken aldera bere ahaleginak ez zuten arrakastarik lortu. Funtsezko indarrak bateratzeko ahaleginean, Einsteinek ez zuen aintzat hartu fisikaren garapen nagusi batzuk, batez ere Elkarrekintza nuklear bortitzak eta ahulak, heriotzaren ondorengo urte batzuetara arte ondo ulertu ez zirenak. Ohiko fisikak, bere aldetik, Einsteinek bateratzeari buruzko planteamenduak baztertu zituen denbora askoan. Einsteinek fisikaren beste legeak grabitatearekin bat egitea amesten zuenean, teoria guztiei eta bereziki kate en teoriari buruzko bilaketak egiten zituen, non eremu geometrikoak esparru kuantiko-mekaniko bateratu batean azaleratzen dira.
Beste ikerketa batzuk
Einsteinek huts egin eta bertan behera utzi zituen beste ikerketa batzuk. Arlo hauetakoak dira: indarra, supereroankortasuna eta bestelako ikerketak.
Lankidetza beste zientzialari batzuekin
Denbora luzeko kolaboratzaileez gain, hala nola Leopold Infeld, Nathan Rosen, Peter Bergmann eta beste batzuk, Einstein-ek noizean behingo kolaborazioak ere izan zituen hainbat zientzialari rekin.
Einstein-de Haas esperimentua
Einsteinek eta De Haasek frogatu zuten magnetizazioa elektroien higidura gatik dela, gaur egun biraketa bezala ezaguna dena. Hori erakusteko, torsio-pendulu baten gainean esekitako burdinazko barra batean magnetizazioa alderantzikatu zuten. Berretsi zuten horrek barra biratzea eragiten zuela, eta elektroiaren momentu angeluarra aldatu egiten zela magnetizazioa aldatzen zelako. Esperimentu hau sentikorra izan behar zuen, elektroiekin lotutako momentu angeluarra txikia delako, baina behin betiko finkatu zuen nolabaiteko elektroi higidura magnetizazioaz arduratzen dela.
Schrödinger gas eredua
Einsteinek Erwin Schrödinger i iradoki zion Bose-Einstein gas baten estatistikak erreproduzitzeko gai zela, kutxa bat kontuan hartuta. Orduan, lauki bateko partikulen higidura kuantiko posible bakoitzari, osziladore harmoniko independente bat lotzen zaio. Osziladore hauek kuantizatuta, maila bakoitzak okupazio zenbaki oso bat izango du, eta bertan dauden partikulen kopurua izango da.
Einstein hozkailua
1926an, Einsteinek eta Leó Szilárd bere ikasle ohiak, hozkailua asmatu zuten (eta 1930ean patentatu egin zuten). Xurgapen hozkailu hau iraultzailea izan zen pieza mugikorrik ez zuelako, eta eragile bezala beroa soilik erabiliz. 1930eko azaroan, AEBetako 1.781.541 patentea Einstein eta Leó Szilárd eman zitzaien hozkailuagatik. Haien asmakuntza ez zen berehala ekoizpen komertzialetan sartu, eta patenteen alderdirik itxaropentsuena Electrolux enpresa suediarrak erosi zuen.
Ondare ez zientifikoa
Bidaiatzen ari zen bitartean, Einsteinek egunero idazten zion Elsa emazteari, eta Margot eta Ilse alabak adoptatu zituzten. Eskutitzak Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearra ri emandako dokumentuetan bildu ziren. Margotek eskutitz pertsonal horiek jendearen eskura jartzea baimendu zuen, baina bera hil ondoren hogei urte pasatutakoan. (1986an hil zen). Einsteinek iturgintza lanbidean izan zuen interesa, eta Iturgin en eta Lurrunezko Aparatuen Instalatzaileen Elkargoan ohorezko kide izendatu zuten. Barbara Wolffek, Hebrear Unibertsitateko Albert Einstein artxibo ko kideak, BBC ri esan zion 1912 eta 1955. urteen artean idatzitako korrespondentzia pribatuan 3.500 orrialde inguru daudela.
Einsteinen eskubideak betearaz daitezke, eta Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearra eskubide horien ordezkari esklusiboa da. Roger Richman agentziaren Corbis oinordekoak, unibertsitatearen agente gisa bere izena eta lotutako irudiak erabiltzeko baimena emateko ardura du.
Kultura herrikoian
Bigarren Mundu Gerraren bezperatan, The New Yorker egunkariak "Hiriko kontuak" binetan honakoa argitaratu zuen: Einstein Amerikan hain ezaguna zenez, kalean gelditu egiten zuten "teoria hori azaldu egidazu” esanaz. Azkenean, etengabeko galderei aurre egiteko modua asmatu zuen, galdetzen zienei honela erantzunez "Barkatu egidazu mesedez! Beti nahasten naute Einstein irakaslearekin".
Eleberri, film, antzerki eta musika lan askoren gaia edo inspirazioa izan da Einstein. Zientzialari eroa ren eta irakasle despistatuaren irudikapenerako eredu gogokoena da; bere aurpegi adierazkorra eta orrazkera bereizgarria asko kopiatu eta esajeratuak izan dira. Time aldizkariko Frederic Goldenek idatzi zuenez, Einstein "marrazkilariaren ametsa egi bihurtua zela".
Sariak eta ohoreak
Einsteinek sari eta ohore ugari jaso zituen, eta 1922an Fisikako 1921eko Nobel Saria eman zioten "Fisika Teorikoari egindako zerbitzuengatik, eta bereziki efektu fotoelektrikoaren legea aurkitzeagatik". 1921eko hautagaietatik inork ez zituen Alfred Nobel ek ezarritako irizpideak betetzen, eta ondorioz 1921eko saria Einsteini eman zitzaion hurrengo urtean.
Mecklenburgeko badia
Mecklenburgeko badia edo golkoa (Mecklenburger Bucht edo Mecklenburgische Bucht; Mecklenburg Bugt) Itsaso Baltikoaren hego-mendebaldean dagoen badia zabala da. Fehmarn uhartetik (Schleswig-Holstein) Darßeraino (Mecklenburg-Aurrepomerania) doan balizko lerroak mugatzen du. Bere barnean Lübeck eta Wismarreko badiak daude eta Lübeck eta Rostock hiriak bere kostaldean. Golkoaren beste aldean Lolland, Falster eta Møn daniar uharteak daude.
Benjamin West
Benjamin West (Springfield, Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak, 1738ko urriaren 10a - Londres, Ingalaterra, 1820ko martxoaren 11a) margolaria izan zen. 1760. urtean Italiara joan zen, eta hiru urte eman zituen han. 1763. urtean Londresen izan zen erretratugile. Reynolds pintorearekin batera Londresko Errege Akademia sortu zuen, eta erakunde horretako lehendakari izan zen 1792. urtetik aurrera. 1769. urteaz geroztik, Jurgi III.a Erresuma Batukoak eskatuta, historia- eta erlijio-gaiak azaltzen zituzten koadroak pintatzen hasi zen Windsor gaztelurako.
Obra nagusiak: Sarah Ursula Rose, Wolferen heriotza eta Heriotza zaldi zurbil baten gainean.
NGC 4246
NGC 4246 galaxia bat da, Virgo konstelazioan. William Herschelek aurkitu zuen n.
Ezpatadantzariak (margolana)
Ezpatadantzariak Aurelio Arteta euskal margolariaren koadroa da, eta 1913an burutu zuen. Egun, egun Gasteizen, Arabako Arte Ederren Museoan, gordetzen da.
Sorrera
1913an, lehenengo aldiz, Aurelio Artetak mandatuz egin zuen margolan-sorta bat, ziklo bat bailitzan, eta hor kokatzen da Ezpatadantzariak. Margolan guztiek ere euskal erromeria hartzen dute gaitzat. Zuiako markesaren jantokirako egin zuen, Murgian (Araba). Era horretan, talde-konposizio moduko bat egiteko aukera izan zuen.
Sorta horretan, Artetak ihes egiten die bigarren irakurketa haragikoi eta ironikoei, ezin bestean. Deskribapen errealistaren eta adierazpen alegorikoaren artean kokatzen da, eta koloreari indar berezia ematen hasten zaio. Bestalde, lehen planoko irudien inguramendu definituekin aurrez aurre, atzealdeak lauso samarrak izaten dira: ihes egiten dio kokapen jakin bat irudikatzeari, baita giza irudien gorputz ezaugarriak zehazteari ere.
Kanpo estekak
Arabako Arte Ederren Museoa
Nuria Varela
Nuria Varela Menendez (Turon, Mieres, Espainia, 1967) idazlea da, feminismoa eta genero indarkeriaren arloan aditua, irakaslea eta kazetaria. Espainiako Berdintasunerako ministro Bibiana Aidoren kabineteko zuzendaria izan zen, eta Asturiasko Gobernuan Berdintasunerako zuzendari nagusi izendatu zuten. Genero ikuspegiarekin gerrako gatazkei buruzko informazioan aditua da.
Biografia
Batetik Informazio Zientzietan lizentziaduna Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, batekin master Diziplinarteko Genero Zientzietan eta maisu baten Generoa lizentziaduna eta Berdintasunaren Emakumeen eta Gizonen, batetik biok arteko Politikak Rey Juan Carlos Unibertsitateak. OTR albiste agentzian, Panorama astekarian, Interviú du: Meridiam, Números Rojos, Revista Europea de Derechos Fundamentales, Revista 21 y Contrapunto de América Latina, baita Cadena Ser ere. Feminismo para principiantes, Íbamos a ser reinas y ''La voz ignorada. Ana Orantes y el fin de la impunidad'' (Ana Orantes ek Espainiaren historia markatu zuen genero indarkeria kasua aipatzen du). Rey Juan Carlos Unibertsitateko Diziplinarteko Género Ikasketen Masterraren irakasle bisitaria izan da eta Gaztela-Mantxako Unibertsitatean Genero Indarkeriaren Prebentzioan aditua den tituluaren irakasle gonbidatua. PSOEko aholkularia da. 2016tik Hotel Papel argitaletxeko zuzendaria da, Rey Juan Carlos Unibertsitateko ikerlaria eta Genero Berdintasunerako eta Indarkeria Politiken inguruko graduondokoko hainbat unibertsitateetako irakaslea.
Lan ibilbidea
Jarduera profesionala OTR agentzian hasi zuen (OTR Press - Europa Press). Lehen esperientzia horren ondoren, gaur egun Panorama astekariarekin bat egin zuen. 1993. urteaz geroztik, 13 urtez aritu zen Interviú astean. 2006an, Zeta Group New Projects taldeko garapen taldean sartzeko parentesi bat egin zuen eduki eremuko arduradun gisa. Epe horren ostean, oraingoan lehen lerrora itzuli zen Tiempo astekarian, informazio politikoaren arloan sartu baitzen.
Bosniako gerra, Sarajevoko setioa, 1991n Sobietar Batasunean egindako kolpe saiakera eta Kroaziako errefuxiatuen kanpamenduak estali ditu Panorama astekarian. Interviú estalita zuen eta Afganistango errefuxiatu buruz idatzi in Pakistan, Saharako errefuxiatuen kanpamenduetan buruz eta inguruko Acteal sarraskia Chiapas (Mexico n). Ukrainan laranja iraultza eta Ciudad Juárezko femizidak ere estali zituen. Bakea zibilen esparruetan Chiapasen eta Libian behatzailea izan da. Esperientzia zabala du gerran, batez ere aktibismo feministaren ikuspegitik.
Genero indarkeriaren aurkako talde eta plataforma ugarirekin lankidetzan aritzen da, eta bertan txosten eta saiakera ugari idatzi ditu. Gainera, emakume askok jasaten duten indarkeria arazo izugarria aztertzen duen We were be erreginak izango da. beren senarren zati bat, baina baita sistema judizialaren, politikoa, sozialaren zati bat ere eta baita beren laguntzaileen eta familieen ere, munduko gizarte gehienen oinarri patriarkalak eta, zehazki, mendebaldekoak.
Arlo instituzionala
2008az geroztik bere arlo instituzionalean garatu du. IX Legegintzaldian sortutako Berdintasun Ministerioaren ezarpenean parte hartu zuen. Lehenik, Bibiana Aido ministroaren kabineteko zuzendari gisa, aholkulari eta komunikazio taldea osatu, garatu eta buru izango du, eta gero, ministroaren aholkulari gisa. 2019an Asturiaseko Gobernuko Berdintasunerako zuzendari nagusia izendatu zen.
Goiuri Aldekoa-Otalora
Goiuri Aldekoa-Otalora Txinturreta (Durango, Bizkaia, 1972ko apirilaren 2a) argazkilaria da, baita zenbait ikus-entzunezkoren zuzendari eta ekoizlea ere.
Biografia
Txiki-txikitatik izan zuen argazkigintzarako joera, etxean zuen eredua jarraituz, aitaren zaletasunaren haritik sortu zitzaion grina. Lehen ikasketak Durangoko Kurutziaga ikastolan burutu ondoren, Diseinu Grafikoa ikasi zuen Huescako Arte eta Lanbide Eskolan, argazkigintzan espezializatuz. Oscar Molina, Jose Luis Bravo eta Gabriel Braurekin lantegietan parte hartu zuen. 2018an Ikus-entzunezko komunikazioko gradua egin zuen Euskal Herriko Unibertsitatean.
Lan ibilbidea
7 urtez Eraz-Anbotoko argazkilaria izan zen Segun Lazkanoren zuzendaritzapean. Bitartean, hainbat argitalpenetarako erreportajeak, ilustrazioak eta argazkiak egin zituen: Gustora idatziz (Ibaizabal argitaletxea, 2000). Lankidetzan aritu da hainbat erakunderekin (Emakunde Emakumearen Euskal Erakundea) eta argitalpenekin (10x15, arte eta argazkigintza garaikideari buruzko fanzinea). Erramun Martikorenaren (Elkar) diskoko argazkiak ere egin zituen. Moxalen bideoklipa eta disko laburrean "Atxokokaka" abestiaren argazkiak.
Argazkigintza eta ikus-entzunezko ekoizpena uztartu ditu.Zesatenjuenaz ekoiztetxeko zuzendaria izan da.
Ikusentzunezkoak
Ikusentzunezkoen munduan mota askotako lanak egiten ditu.
Bestelakoak
2014an Barnekoari argazkiak egitea izenburuko berbaldia, Begira Photo jaialdian Rous Boisier-ekin batera.
2015-2016 Durangoko Andragunean Autorretratuen inguruko ikastaroaren sortzaile eta irakasle.
Skykomish (Washington)
Skykomish Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herri bat da. King konderrian kokatuta dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Vitry-Laché
Vitry-Laché Frantziako udalerria da, Nièvre departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Vitry-Laché udalerrian erroldatutako biztanleak 129 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 16 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 24 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 16 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 101 etxebizitza zeuden, 58 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 33 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 101etxeak ziren. 58 etxebizitza nagusietatik 53 bere jabearen bizilekua ziren, 3 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 16 etxek hiru zituzten, 11 etxek lau zituzten eta 20 etxek bost zituzten. 37 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 30 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 21 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 77 ziren, horien artean 50 aktiboak ziren eta 27 inaktiboak ziren. 50 pertsona aktiboetatik 43 lanean zeuden (23 gizon eta 20 emakume) eta 7 langabezian zeuden (3 gizon eta 4 emakume). 27 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 7 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Vitry-Laché udalerrian 55 unitate fiskal zeuden, 114 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.078 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 eraikuntza enpresa zen, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen eta 3 zerbitzu enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra eraikuntza enpresa zen.
2000. urtean Vitry-Laché udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 776 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Parastremma album
Parastremma album Parastremma generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Characidae familian.
Machemont
Biztanleria
2007an Machemont udalerrian erroldatutako biztanleak 738 ziren. Familiak 267 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 97 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 118 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 299 etxebizitza zeuden, 278 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. 297 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 278 etxebizitza nagusietatik 251 bere jabearen bizilekua ziren, 23 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 9 etxek bi gela zituzten, 38 etxek hiru zituzten, 82 etxek lau zituzten eta 149 etxek bost zituzten. 226 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 98 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 155 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 479 ziren, horien artean 344 aktiboak ziren eta 135 inaktiboak ziren. 344 pertsona aktiboetatik 317 lanean zeuden (177 gizon eta 140 emakume) eta 27 langabezian zeuden (15 gizon eta 12 emakume). 135 pertsona inaktiboetatik 52 erretiraturik zeuden, 47 ikasten zeuden eta 36 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Machemont udalerrian 275 unitate fiskal zeuden, 732 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.979,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 15 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 3 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen eta 1 eraikuntza enpresa.
The Conqueror
Pentsatu izan da Howard Hughes ez zegoela horrelako film bat ekoizteaz oso harro eta bada kopia guztiak 12 milioi dolar ordainduta erosi zituela esan duena ere. Gauza da 1974ra arte ez zutela telebistan bota. Baina, Ice Station Zebra filmarekin batera, Hughesek behin eta berriro ikusten omen zuen bere bizitzaren azken urteetan.
Filma egiteko Utah basamortuko St. George inguruko lokalizazioak erabili zituzten, AEBetako gobernuak 50eko hamarkadan arma nuklearrak probatzen zituen Nevadako froga-esparrutik gertu.
Machemont
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra altzari denda bat zen.
The Conqueror
Han aritu zirenentzako ez zen lanerako toki samurra izan eta Hughesek 60 tona lur bidali behar izan zituen estudio batera, filmazioari amaiera emateko. Bai aktore, zuzendari eta filmazio-ekipoak bazuten froga nuklearren berri, baina oraindik ez zegoen ondo ikertuta hauts erradiaktiboa eta minbiziaren arteko erlazioa. Gauza da, 150 km-ra, Yucca Flat izeneko paramoan, NTS (Nevada Test Site) zegoela eta, 1951tik 1992ra bitarteko epean, 100 bat bonba atomiko eta hidrogeno bonba leherrarazi zituztela han. Haizeak Yucca Flatetik Snow Canyon aldera egiten zuen bultza eta han depositatzen zituen iodo, estrontzio eta plutonio erradioaktiboak.
Minbiziak parte hartu zuten aktoreetako asko hil zituen. Filma bukatu eta 8 hilabetera buruko tumor batek hil zuen Victor Young musikagilea eta linfoma no Hodking deritzonak hil zuen Dick Powell zuzendaria. Biriketako tumoreak hil zuen Agnes Moorehead eta buruko minbiziak Susan Hayward. Pedro Armendárizi giltzurrunetako minbizia diagnostikatu zioten eta, 4 urte geroago, terminala zela jakin zuenean, bere buruaz beste egin zuen. Marion Michael Morrisonek, mundu guztiak Wayne deitzen zionak, minbizia izan zuen urdailean eta pankrean... eta horrela jarraitu zuen zerrenda luze batek.
Machemont
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Machemont udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 399 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
The Conqueror
Beste faktore batzuk ere izan ziren tartean -Wayne, Moorehead bezala, erretzaile porrokatua zen- eta erradiazioak eragindako minbiziak ez du hain inkubazio-periodo luzea izaten, baina filmean parte hartu zuten 220 kideetatik 91k minbiziren bat garatu zuten 1981 inguruan eta 46, jada, hilik zeuden. Baina kausa-ondorioa ez dago garbi.
Machemont
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
The Conqueror
The Conqueror filmak ez zuen takila erakarri; zailtasunez berreskuratu zuen eginiko inbertsioa eta oso kritika txarrak jaso zituen. Howard Hughesek ekoiztu zuen azkena izan zen eta RKOrena ere bai.
Zeru (erlijioa)
Zerua, batzuetan loria eta aintza ere deitua, erlijio eta filosofia askok deskribatzen duten egoera edo toki berezia da, bizitza honetatik kanpokoa. Lekurik santuena dela uste dute, baldintza jakin batzuk betetzen dituztenak (egintza onak, fedea, errukia...) sar daitezke bertan. Kristauentzat, adibidez, bizitza honen ondoren daukaten helburua da, beti ere Kristo beraien salbatzailetzat onartu badute.
Gales
Gales (galesez Cymru ; ingelesez Wales), Erresuma Batua osatzen duten lau herrialdeetako bat da (besteak Ingalaterra, Eskozia eta Ipar Irlanda dira). Britainiar uhartearen mendebaldean dagoen penintsulan dago. Ingalaterra du mugakide ekialdean, honako konderriekin: Cheshire, Shropshire, Herefordshire eta Gloucestershire, iparralde eta mendebaldean Irlandako itsasoa (galesez Môr Iwerddon) du, ipar-ekialdean Dee ibaia (Afon Dyfrdwy), eta hegoaldean, berriz, Bristolgo kanala.
La Casika
La Casika zentro sozial okupatuta bat da Móstolesen (Madril, Espainia). "Mugimendu Okupa" jendeak zentroa erabiltzen du 1997ko abenduaren 6tik aurrera. Hogeita bat urte dituen leku honek erreferrentzia bihurtu du estatu osoan aipatutako mugimendurako.
Jarduerak
Gaur egun bereziki bertan egiten diren musika kontzertuengatik (batez ere punk-a eta rap-a) ezaguna da etxea. Okupatzaileek auzokideekin akordio bat mantentzen dute, zeinen bitartez emanaldiak gaueko 12ak baino lehen amaitu behar dituztela.
Musikaz gainera, La Casikak kultur jarduerak antolatzen ditu, hala nola antzerki antzezlanak, zinema eta dokumental emanaldiak, ikastaroak eta tailerrak.
Gales
Ofizialki elebiduna da: galesak eta ingelesak parekotasun estatusa dute, eta seinale elebidunak herrialde osoan zehar nonahi ageri dira. Galestar gehienak ingeles hiztun elebakarrak dira, baina azken urteotan galesaren gainbehera gelditu da, eta nolabaiteko susperraldia jazo da. Hartara, gales hiztunen kopurua biztanleria osoaren % 20 gutxi gorabehera da. XX. mendetik aurrera, galestar nortasun nazionalaren berpizkunde bat gertatu da. Gales zelta hizkuntzen (indoeuropar hizkuntzak) kidea da eta, beraz, bretainiera eta kornubierarekin lotura estua du.
La Casika
Adierazgarritasun politiko eta soziala
La Casika joera desberdinetako taldeentzat topagune bat da, batez ere anarkistentzat eta Madrilgo Hegoaldeko "ezker alternatiboa" jendeentzat. Ekologistak Martxan talde ekologistaren parte ere izan da. Jatorriaz, espazioaren okupazioa Móstoleseko ezker antagonistako hainbat taldek leku bat aurkitzeko euren jarduerak burutzeko beharrak bultzatu zuen, baita kulturaren merkaturatzearen aurkako erresistentzia praktika bat eta kultur eta politika autogestioa esperientzia ere. Modu berean, bere arauekin bizi eta ezarritako arauetatik kanpo bizitzeko eta espazio aske bat gozatzeko ulertzen zen. Egunerokoarekin harremanean auzoan eta herrian politikoki eragiteko toki bat, biziko alderdi guztiak politikoak direla eta modu ludikoan hartuta. Sozializatzen, eztabaidatzen eta estrategiak proposatzen bitartez bere kideen eta herritarren eguneroko bizitzan eragiteko. Hasieratik, kokatutako auzoko bizilagunekin harreman ona mantentzea helburu bat izan zen. "Mostoles Antifascista"-k (MAF), asanblada moduen funtzionatzen zuen Mostoleseko gazteak osatutako kolektiboak, antifaxismoa eta alderdien politikari arbuioa lotura izanik. Talde hau Lucha Autónoma taldeko koordinatzailean koordinatu zen eta autonomia eremuko zati gisa agertu zen. Skinhead Antiracistas kolektiboaren eskutik (SHARP Móstoles), ideologia antiarrazista eta antifaxista duten skinhead gazteek osatua.
Gales
Gales, XIX. mendetik aurrera, garai hartako eskualde industrializatuenetakoa bihurtu zen. Britainiar Inperioari eta haren koloniei ikatz eta altzairu kopuru oso handiak eskaintzen zizkien. Gaur egun, zerbitzu sektorea industria sektorearen mailara heldu da. Nahiz eta Galesko Barne Produktu Gordina Britainia Handiko beste eskualdeetakoa baino apalxeagoa izan, ez da ezberdintasun handirik nabari Galesko bizi mailaren eta Britainia Handiko beste eskualdeetako bizi mailaren artean.
La Casika
Adierazgarritasun politiko eta soziala
Gainera, talde sozial kontrakulturatako jendeentzako topagunea da, hala nola, punkak, skinheadak, rapariak, etab.
Konpromisoak hirigintzarekin
Okupazio hau mantentzen duten taldeek Móstoleseko alde zaharra zaintzeko eskaera nagusi bat daukate, soilaru bateko edo bi osatua, XIX mendeko eta XX mendearen lehengo erdiko gaztelar arkitektura herrikoiaren adierazpena. 2006an onartutako Móstolesen udaletxeko hirigintza planari kritika frontal bat egiten diote; horrek herriko "Alde Zaharra" desagertzea suposatuko du. Hiri Plan berri hau 2008ko maiatzean indarrean sartu zen.
Zentro sozial okupatua bera landa-jatorriko etxe zahar horietako batean dago. Ezaugarriak, hala nola, patio handi bat, kultur jarduerak ospatzeko erabiltzen dira.
Gales
Gales
«Gales» izena (ingelesez: Wales) Walh edo Waelisc germaniar hitzaren eratorria da. Izen hori «erromanizatuak» zeuden atzerritarrak izendatzeko erabili ohi zen. Izen hori bera ageri da Kornuallesen ingelesezko izenaren -wall atzizkian: Cornwall. Waelisc izena, eratorrita, gaur egungo ingelesezko Welsh («galestar, galestarra, galestarrak») bihurtu zen.
1995eko Nafarroako Itzulia
1995eko Nafarroako Itzulia, Nafarroako Itzuli ko XXXIV. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (bosgarrena bi sektoreetan banandua), ibilbidea Berriobeitin hasi eta Iruñean bukatu zen.
Gales
Cymru
Gaur egungo gales hizkuntzan, galestarrek euren buruari Cymry deritze («aberkideak»), eta euren herrialdea den Galesi Cymru deitzen diote ([ˈkəmrɨ] ahoskatzen da, eta «Aberkideen Lurra» esan nahi du). Cymry izendapenaren esanahiaren jatorria britanierazko combrogi hitzean datza; horren esanahia «aberkideak» da, «herrialdeko kideak» adieran.
Ikur nazionalak eta ospakizunak
Galesko bandera ofiziala Cadwalader printzearen Herensuge Gorria (galesez: Y Ddraig Goch) eta Tudor dinastiaren berde eta zuria daramatzan Galesko bandera da. 1485an Henrike VII.a Ingalaterrakoak Boswortheko guduan erabili izan zuen, horren ondoren Londresko San Paulo katedralera eraman zen. Herensuge gorria Tudortarren armarrira gehitu zen, euren jatorri galestarra azpimarratzeko. 1959an ofizialki Galesko bandera nazionaltzat onartu zen, nahiz eta aurretik jada bandera nazional ez-ofiziala izan. Britainiarren Union Jack banderak Eskozia, Irlanda eta Ingalaterraren banderen gehikuntzak dauzka, baina ez du inongo galestar erreferentziarik. Teknikoki Ingalaterrako banderak ordezkatzen du, XIII. mendeko konkista ostean 1535ko Galesko Legeen arabera Ingalaterrak Gales anexionatu baitzuen. Bestalde, Galesko goiburu nazionala Cymru am byth ("Gales betiko") da.
Galesko kolore nazionala gorria da; horregatik, kirol lehiaketetan parte hartzen duten galestar selekzio guztiek gorriz jokatzen dute, adibidez, errugbi eta futbolean.
Nartziso lorea eta porrua ere Galesko ikurrak dira. Porruaren jatorria XVI. mendetik dator; aldiz, nartzisoarena XIX. mendean dago eta haren bultzatzailea David Lloyd-George izan zen. Hori hitz joko bati zor zaio, galesez porruari cenhinen deitzen baitzaio eta nartziso loreari aldiz cenhinen Dorm (euskaraz, hitzez hitz, "San Petriren porrua"). 1916ko agiri batek lehentasuna porruei eman zien, eta Britainia Handiko libra bateko txanponetan agertu izan dira.
Galesko ereserkia Hen Wlad Fy Nhadau ("Nire arbasoen lurra") da, Galesko errugbi selekzioak jokatzen duen partida orotan jo eta abesten da, baita Galesko futbol selekzio nazionalak jokatzen duenean eta ospakizun ofizialetan ere. Aipatzekoa da galestarrek betidanik abesteko izan duten joera; horren ondorioz, mundu anglosaxoi guztian zehar galestarrek abeslari trebe eta ahots oneko ospea dute. Hori dela eta, Gales Abestigintzaren Herrialdea (ingelesez: "Land of Song") izendapenaz ere ezaguna da. Galestar gizonezkoen abesbatzek sona handia lortu dute munduan zehar.
"Eisteddfod" izeneko kultura jaialdiak oso ezagunak dira: horietan, galesezko poesia eta musika uztartzen dira.
Historiaurreko garaia
Egungo gizakiak azken 29.000 urteetan bizi dira Galesen, nahiz eta etenik gabeko bizialdia azken Izotz Arotik (K. a. 12.000 eta 10.000 bitartetik) hona dator. Izan ere, une horretan Europako ehiztari-biltzaileak Britainia Handira migratzen hasi ziren.
Ramphotyphlops nema
Ramphotyphlops nema Ramphotyphlops generoko animalia da. Narrastien barruko Typhlopidae familian sailkatuta dago.
Homps (Gers)
Homps Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gers departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Homps udalerrian erroldatutako biztanleak 93 ziren. Familiak 37 ziren, horien artean 11 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren emakumeak eta 11 bakarrik bizi ziren emakumeak), 15 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 11 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 56 ziren, horien artean 44 aktiboak ziren eta 12 inaktiboak ziren. 44 pertsona aktiboetatik 38 lanean zeuden (21 gizon eta 17 emakume) eta 6 langabezian zeuden (2 gizon eta 4 emakume). 12 pertsona inaktiboetatik 7 erretiraturik zeuden, 2 ikasten zeuden eta 3 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen.
2000. urtean Homps udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gales
Historiaurreko garaia
Izotz Aroaren ondoko garaietan, Europa eta Britainia Handia bereizita geratu ziren itsasoaren maila igo zelako (K. a. 7.000-6.000). John Daviesen esanetan, galestarren zenbait ipuin eta kondairatan (Irlanda eta Galesen arteko tartea handitzea) gertaera horren oroitzapen folklorikoa izan zitekeen.
Horren ondoren, itsasoa zeharkatuz ere etorri zen jendea, oraingo honetan Iberiar Penintsulatik Neolitoko kolonizatzaile hauek bertakoekin nahastuta, bizimodua aldatu zuten, janariaren ekoizpenari ekin baitzioten. Basoak moztu zituzten, abereentzako larreak sortzeko eta lurra ereiteko, eta zeramika eta ehunak egiten hasi ziren. Halaber, trikuharriak, Pentre Ifan, Bryn Celli Ddu eta Parc Cwm long cairn, esaterako, eraiki zituzten. Erromatarrak iritsi orduko, galestarrak hainbat tributan zeuden bananduta: Deceangli, Ordovices, Cornovii, Demetae eta Silures.
Kolonizazioa
Galesen lehen aipu historikoa K. o. 48koa da. Tazito historialari erromatarrak adierazi zuen Britaniako probintziako buruak Galesko ipar-ekialdeko "deceangli"-ren errendizioa jaso zuela. Gotorleku erromatar andana eraiki ziren egungo Galesen hegoaldean. Britainia Handia osoan hobekien gorde den anfiteatroa dago bertan.
Erromatarrek uhartea 410ean abandonatu ondoren, behe aldeko lurrak tribu germaniarrek okupatu zituzten. Nolanahi ere, goiko aldeko lurraldeetan jatorrizko biztanleen estatu independenteak sortu ziren. Erromatar-britainiarren biziraupen temati hau mendebaldeko erresumetan egungo Galesen oinarria izan zen. Ekialdeko erresuma saxoi eta angloen kontrako borroketan ezarri zen muga: Wat's Dyke, esaterako. VIII. menderako, oro har anglo-saxoiekiko muga ezarrita zegoen.
Erdi Aroa
800etik aurrera, Rhodri Mawr (erregetzan 844–877) printzeak Gwynedd eta Powys printzerriak bereganatu zituen zenbait ezkontza zirela medio. Haren seme-alabek hiru leinu nagusiak sortu zituzten, nor besteen aurka borrokan. Haren ondorengo batek, Gruffydd ap Llywelyn erregeak (erregetzan 1039–1063) lehengusuen lurraldeak konkistatu zituen Powys printzerritik, eta Ingalaterraino ere iritsi zen haren boterea. John Davies historialariaren hitzetan, Gruffydd "Gales lurralde osoaren gainean gobernatu zuen errege galestar bakarra izan zen... Hala, 1057tik 1063ean hil zen arte, Gales osoak haren agintea onartu zuen. [...] Buru bakarra izateko balentriak ez zuen aurrekaririk ez ondorengorik". Owain Gwynedd (1100–1170) princeps Wallensium (galestarren printzea) titulua erabili zuen lehena izan zen.
Ingalaterrako erregeek titulu hori onartu zuten, baina hainbat tirabira zirela eta, tartean Galesko Llywelyn printzearen emaztea, Eleanor Monfortekoa, atxilotzea, Eduardo I.aren lehendabiziko inbasioa etorri zen. Bakea laburra izan zen eta 1282an Eduardoren behin betiko konkista iritsi zen. Llywelynen heriotzarekin, irauten zuten Galesko jaunek Ingalaterrako erregeari omenaldia egin zioten haien lurren truk. Boterea bermatu nahian, Eduardok harrizko gaztelu gotorren andana eraiki zuen, eta sinbolo ugariz jantzi zuen bere garaipena.
Anexioa
1535an galestar jatorria zuen Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren erregetzan Ingalaterrak Gales bereganatu edo anexionatu zuen. 1746ko Berwickeko Agiriak Ingalaterran betetzen ziren legeak automatikoki Galesen ere bete zitezen ezartzen du (Berwick Anglo-Eskoziar mugan kokatzen den hiri bat da), betiere legeak beste irizpide ezberdinik ez baldin badu.
XIX. mendearen hasieran Galesko zenbait eskualde industrializatu egin ziren. Iparraldeko ikazte mehatzeek eskulan ugari erakarri zuten. Metalurgia Brecon Beacons mendietatik hegoaldera dauden haranetan ezarri zen, bereziki Merthyr Tydfil hiri berriaren inguruan, aurrerago burdinaren ekoizpena Neath eta Swansea kokagunetatik mendebaldera ere eratu zen, azken hauetan ikatzaren antrazita ateratzen zelarik. 1840ko hamarkadan ikatzaren ustiaketa Aberdare eta Rhonddako haranetara eratu zen. Honek berarekin gune hauetako biztanleriaren hazkuntza ekarri zuelarik. 1801an Galesen 587.000 pertsona inguru bizi ziren; aldiz, 1901 urtea iritsi aurretik, biztanleria 2.012.000 pertsonetara igo zen. Hazkunde nabarmenenak konderri industrialenetan gertatu ziren – Denbigh, Flint, Monmouth eta Glamorgan. Mende hau nekazal giroko gizarte batetik (1800en biztanleriaren % 80 gutxi-gorabehera hirietatik kanpo zeuden guneetan bizi ziren) gizarte industrializatu baterako bilakaeraren lekuko izan zen (1911an biztanleriaren % 20a besterik ez zen bizi nekazal giroko guneetan).
Prelà
Prelà Italiako udalerri bat da. Imperiako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Prelàk honako udalerri hauekin egiten du muga:
Gales
Nazionalismoaren berpizkundea
XX. mendean Galesek bere herri izatearen berpizkundea bizi izan zuen. 1925ean Plaid Cymru alderdi politikoa sortu zen; haren helburu nagusiak Erresuma Batuarekiko autonomia gehiago edo independentzia ziren. 1955an ingeles legea ezarrita zeuden guneetan Ingalaterra eta Gales izendapenak parekide bilakatu ziren eta herrialdeko hiriburutzat Cardiff aldarrikatu zen. 1962an hizkuntzaren mehatxuari erantzun egokia emateko, Galestar Hizkuntzaren Elkartea (Cymdeithas yr Iaith Gymraeg) sortu zen. Galestar nazionalismoak gorantz egin zuen, bereziki 1965eko Tryweryn Haraneko uholdeen ondoren, honetan Liverpool hiria urez hornitzeko asmoz Capel Celyn herrixka erabat urperatu zutelarik (handik aurrera "Cofiwch Dryweryn", euskaraz: "Gogoratu Tryweryn" esaldia dun horma-irudiak ohikoak egin ziren). 1966ko Hauteskundeetan Plaid Cymru alderdiak Erresuma Batuko Legebiltzarrerako eserleku bat lortu zuen Carmarthen ordezkatuz, bere lehendabiziko legebiltzar eserlekua. Tryweryngo suntsiketaren ondorioz, Galesko Gudaroste Askeak eta Mudiad Amddiffyn Cymru (MAC) (euskaraz: "Galestar Defentsa Mugimendua") erakundeak ekintza bortitzak burutzeari ekin zioten. Charles Printzea Galesko Printze izendatzearekin batera lehen aipatutako bi erakunde hauek ur biltegi, ogasun bulego eta beste zenbaiten aurka eginiriko lehegailu bidezko atentatuen arduradun bilakatu ziren. 1967an Galesi zegokionez 1746ko Berwickeko Agiria behin betiko ezeztatu zen, Gales legalki zehaztu eta Ingalaterrarekin zituen muga geografikoak finkatu egin ziren.
1982an S4C telebista (Sianel Pedwar Cymru/Channel Four Wales) sortu zuten, orduz geroztik galesezko programazioa eskaintzen duena. %7 inguruko audientzia dauka gaur egun. 1988an sortu zuten Bwrdd yr Iaith Gymraeg/Welsh Language Board hizkuntza-erakundea.
1979an Galesentzako Legebiltzar bat sortzeko inguruko erreferendum edo galdeketa bat egin zen baina gehiengoak ezetza eman zion. Halere, 1997an galdeketa berri bat ospatu eta oraingoan gehiengo estu batez Legebiltzar berria sortzearen aldeko baietzat irabazi zuen. 1999an Galesko Biltzar Nazionala (Cynulliad Cenedlaethol Cymru/National Assembly for Wales) eratu zen (1998ko Galesko Gobernuaren Agiriaren" ondorioz), hau 1999ko Senedd delakoan biltzartzen delarik eta britaniar legebiltzarreko oinarrizko legedia eraldatzeko botereak dituelarik. "2006ko Galesko Gobernuaren Agiriaren" ondorioz eskumen 2007ko hauteskunde orokorren ondoren areagotu egin ziren. Galesko Biltzarretik Galestar Gobernu bat sortu zen, oinarrizko araudia sortzeko nolabaiteko ahalmen mugatu batekin (eskoziar gobernuaren antzekoa, nahiz eta ez hainen indar handia ez izan).
Geografia
Snowdon (1.085 m) da mendirik garaiena, Snowdoniako mendigunean.
Bestela, herrialdeko mendilerro nagusia Mendi Kanbrikoak dira, herrialdeko erdialdean daudenak.
Hiri nagusiak
Cardiff (305.000 biztanle, 2001) da hiriburua eta hiri nagusia.
Beste hiri garrantzitsu batzuk:
Politika
Gales Erresuma Batuaren barruan dagoen herrialdea izanda, Elisabet II.a erregina Galesko estatuburua da eta bere oinordekoa berriz Galesko Printzearen titulua du. Errege edo Erreginak bere boterea Erresuma Batuko Legebiltzarraren eskuetan uzten du, eta azken honek 1998ko Devolution edo Itzultzearen ondorioz Galesko Legebiltzarrari eskuduntza batzuk ematen dizkio. Honela, konstituzionalki, Erresuma Batua is de jure estatu batu eta bakar bat da, bere subirotasuna Westminsterren datzalarik.
1997an Gales eta Eskozian erreferendum edo galdeketa baten bidez bi herrialde hauetan mugatutako burujabetasun bat ezartzea onartu zen. Galesen Devolution prozesua 1998ko Galesko Gobernuaren Agiriarekin hasi zen, honen bidez Galesko Biltzar Nazionala (Cynulliad Cenedlaethol Cymru) sortu zen. 1999ko uztailaren 1ean Gales Hizkuntzako Estatu Idazkariaren botereak Galesko Biltzar Nagusiari eman zitzaizkion, Biltzar honek Westminsterreko Gobernuak eskuduntzak zein modutan itzuli eta kudeatu ditzazken eskatzeko ardura du.
Itzulerako eskuduntzen artean nekazaritza, ekonomia garapena, hezkuntza, osasun zerbitzuak, etxebidea, industria, tokian tokiko udaletxe eta agintaritzak, gizartegintza, turismoa, garraioa eta galesa daude. Legebiltzarrak ez du aginte subiranoa, ez eta lehen mailako lege boterea, baina 2006ko Galesko Gobernuaren Agiria 2007an eraginkor bilakatu ostean, Legebiltzarrak gai berezietan lehen mailako lege boterea igarotzeko boterea bereganatu du. Teorian, Erresuma Batuko Legebiltzarrak edozein unetan Galesko Legebiltzarra desegin dezake.
2020ko urtarrilean onartutako lege baten bidez, Galesko Biltzar Nazionalak legebiltzar izaera eskuratu zuen, eta urte horretako maiatzaz geroztik haren izen ofiziala "Galesko Legebiltzarra" da, gaeleraz "Senedd Cymru" eta ingeleraz "Welsh Parliament". Galesko Legebiltzarra 60 biltzarkidez osatuta dago, hauek ingelesez "Members of the Senedd" (MS) eta galeseraz "Aelodau'r Senedd" (AS) gisa ezagutzen dira. Horietako berrogei MS Bozketa Sistema Pluralaren ("Plurality voting system") hautatzen dira, aldiz beste hogeiak Legeiltzarkide Gehigarrien Sistemaz ("Additional Member System") bost eskualdeetako zerrenda batzuetatik hautatzen dira. Alderdi politiko nagusienak Galesko Lehen Ministroa hautatzen du, hau gobernuaren burua izango delarik. Galesko Legebiltzarra beso exekutiboa da, eta Legebiltzar honek bere boterean zati handiena Legebiltzarraren Gobernuaren gain uzten du. Legebiltzarraren eraikin berriaren diseinua Lord Richard Rogersen lana da, 2006ko martxoaren 1ean (San David eguna) Elisabet I.a Ingalaterrakoaren eskutik inauguratu zen.
2000tik aurrera Galesko aurreneko lehen ministroa Alderdi Laboristako Alun Michael izan zen, eta Legebiltzarra sortu zenetik gobernua Alderdi Laboristaren esku egon da beti. Dena den, Laboristak koalizioen bidez gobernatu dute zenbaitetan. Galesko lehenengo koalizio gobernua 2000n osatu zen, Laboristen eta Liberal Demokraten artean. Geroago, 2007ko hauteskundeen ostean Plaid Cymru alderdi nazionalistarekin osatu zuten koalizio gobernua Laboristek, "historikoa" den One Wales ("Gales Bakarra") izenez ezagutzen den akordioari esker. Hala ere, hurrengo hauteskundeen ondoren, Laboristek gutxiengoan gobernatu zuten laugarren legealdian zehar, baina bostgarren legealdirako berriz ere koalizio gobernu bat osatu zuten Liberal Demokratekin. Carwyn Jones orduko lehen ministroak 2018an kargua utzi zuenetik, Mark Drakeford da Galesko lehen ministroa.
Erresuma Batuko Komunen Ganberako 646 MP edo biltzarkidetatik 40ek Gales ordezkatzen dute. 40 eserleku horietatik 29 Galesko Alderdi Laboristak ditu, Liberal Demokratek 4, Plaid Cymruk 3 eta Kontserbadoreek 3. Galese Hizkuntzako Estatu Idazkaria Erresuma Batuko gabinetean esertzen da eta Galesen inguruko gaien arduraduna da. Galesko Bulegoa delakoa Erresuma Batuko Gobernuaren departamentu edo sail bat da, hau Galesetaz arduratzen da. 2008ko urtarrilaren 24etik aurrera Galesko Estatu Idazkaria Paul Murphy da, honek aurretik postu horretan zegoen Peter Hain politikaria ordezkatu zuen, Hainek postua uztea derrigortua izan zen, ikerketa baten ostean Alderdi Laboristako buruzagitzarako kanpaina batean aitortu gabeko diru laguntzak ematea egotzi baizitzaion.
Banaketa administratiboa
1889 eta 1974 urteen arteko Galesko konderri historikoak hauek izan ziren: Monmouthshire (Sir Fynwy), Glamorgan (Sir Forgannwg or Morgannwg), Carmarthenshire (Sir Gaerfyrddin or Sir Gâr), Pembrokeshire (Sir Benfro), Cardiganshire (Sir Aberteifi or Ceredigion), Brecknockshire (Sir Frycheiniog), Radnorshire (Sir Faesyfed), Montgomeryshire (Sir Drefaldwyn), Denbighshire (Sir Ddinbych), Flintshire (Sir y Fflint), Merionethshire (Sir Feirionnydd / Meirionnydd), Caernarvonshire (Sir Gaernarfon) eta Anglesey (Sir Fôn).
Hizkuntzak
1993ko Gales Hizkuntzaren Agiriaren eta 1998ko Galesko Gobernuaren Agiriaren arabera, galesak eta ingelesak berdintasunezko tratamendua izan behar dute. Halere, Erresuma Batuan de facto ofizialtasun estatusa ingelesak bakarrik du. Lege egoera hori besteak beste Plaid Cymru alderdi politikoak zalantzan jartzen eta salatzen du, ez baita aski, gales hizkuntzak bizirik iraun dezan.
Hortaz, Galesen bi hizkuntza hitz egiten dira: ingelesa eta berezko hizkuntza, galesa (Cymraeg). Lehenengoa edonon nagusi da eta edonork hitz egiten du, bigarrenaren hiztunak galestarren % 21,7 inguru dira, 600.000 pertsona gutxi gorabehera. Hiztun kopuru horretan sartuta daude galesez hitz egin, irakurri eta idazteko gai direnak. Hiztun horietako gehienak Galesen ipar-mendebaldean eta mendebaldean bizi dira.
Gales hizkuntza Galesko berezko hizkuntza zelta (indoeuropiar hizkuntzak) da, kornubieraren eta bretainieraren oso antzekoa. 2004ko gales hizkuntzaren iraupenerako txostenaren arabera, biztanleriaren % 21,7ak baino gehiagok dio hizkuntza horren ezagutza duela. Gaur egun benetako gales hiztun elebakar gutxi gelditzen dira, gehienak oraindik ingelesa ikasi ez duten galestar haurtxoak direlarik, halere oraindik ingelesez nekez moldatu edo oso gutxitan hitz egiten duten galestarrak ere badaude, gehienak adinekoa jendea direlarik. Orain dela gutxi, XX. mendearen erdialdera 1951. urtean 41.155 elebakar galestar ba omen zeuden. Galesen errepideetako seinaleak ingelesez eta galesez idatziak egon ohi dira; bi hizkuntzetan bi aldaera ezberdinak dituzten leku izenak bi bertsioetan erabiltzen dira (adibidez "Cardiff" eta "Caerdydd"). Seinaleetan bi bertsioetako zein lehenbizikoa ezartzea tokian-tokiko agintearen erabakia izan ohi da.
Sava Bohinjka ibaia
Sava Bohinjka Esloveniako ibai bat da, Sava ibaiaren adarra.
Ibilbidea
Trigalvko aintziren haraneko urek eratzen dute Komarča inguruan. Hasieran Savica izena dauka eta 60 metrotako ur-jauzia eratzen du (slap Savica). Ondoren pagadi artean Ukanc arroila zeharkatu eta Bohinj aintzirara iristen da. Ondoren Bohinjska Bistrica zeharkatu eta Bled aintziratik gertu Sava Dolinka ibaiarekin egiten du bat, Radovljica herrian, Sava ibaia eratuz.
Peri
, Korsikako hegoaldeko udalerria da,  departamentuan dagoena. 2013ko erroldaren arabera, 0 biztanle ditu.
Jesenice
Jesenice ( ahoskatua, Assling), Esloveniako hiria da, Karniola Garaiko bigarren hiri handiena. 2008ko erroldaren arabera 21.945 biztanle ditu, hauetatik 13.255 erdigunean.
Geografia
Austria eta Esloveniaren arteko muga zehazten duen Karavanke mendilerroaren hegoaldean kokaturik dago. Planina pod Golico (954m) da gainean daukan mendiaren izena, baina mendilerroko altuena den Stol mendia (2.236m) ere gertu dago. Bled hiri turistikotik 10 kilometro eskasera dago.
Etimologia
Izena jesenik ("lizarra") hitzaren plurala da, beraz "Lizardia" esan nahi du.
Sorrera
1337an aipatzen da lehenengo aldiz villa de Jesenicza izenarekin, baina 1004ko agiri batean Assling izena agertzen da. Planina pod Golico mendiaren maldetan eratutako herrixka zen hasieran. 1381 urtean burdin meategiak eta olak zeudeneko agiriak ere badaude. 1538an toki gehiago behar zutela eta gaur egungo eremuan ezarri zuten Jesenice. Hau hartzen da gaur egungo hiriaren fundazio datatzat.
Meagintza
XI mendetik aurrera Ortenburg Etxea izan zen eskualdeko nagusia, eta XIII mendean Sava haran guztia eskuratu zuten. Meategi berrien bila, Sava haranaren goialdea kolonizatzeari ekin zioten XIV eta XVI artean eta asentamendu txiki ugari sortu zituzten, Plavž, Sava, Murova eta Slovenski Javornik, gaur egun Jesenice udalerrian daudenak.
Asentamenduak ez zeuden elkarrekin lotuta eta bakoitzak bere garapena izan zuen, baina herrialdeko beste meategiek izandako modernizaziorik ez zuten. 1869an Ljubljanako Luckmann bankari familiak meategiak eskuratu eta Karniolako Konpainia Industriala (Kranjska Industrijska Družba) eratuz modernizazio handia garatu zuten. 1870an trenbidea eraiki zen. eta 1905ean Karavanke-Bohinj trenbideak Austria eta Italiarekin ere lotu zuten Jesenice.
XX mendea
XX mendearen hasieran kultura eta kirol elkarte ugari sortu ziren, bai eta alderdi politikoak ere. Asko katolikoak ziren eta hauen eskutik alemaniarrek eragin handia izan zuten hirian.
Lehen Mundu Gerran Jeseniceko meategi eta lantegiak alemaniarrentzako ekoizpen militarrerako moldatu ziren. Bigarren Mundu Gerran 1941ean Italiak okupatu zuen hiria baina zortzi egun beranduago naziek eskuratu zuten. Berehala atxilotu zituzten langileen buruak eta ijitoak kanporatu egin zituzten. Alemaniarrentzako garrantzi estrategikoa hartu zuen Jeseniceko industria jarduerak. Ordurako altzairua lantzen zen. 1945eko martxoaren 1ean aliatuek hiria bonbakatu egin zuten eta azkenik partisanoek askatu egin zuten.