cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elikagai
Elikagai funtzionala
Oraindik orain (2013) eginiko ikerlan zientifikoek frogatu dutenez, hauek dira elikagai natural funtzional batzuk: hainbat brasizea (burselaza, brokolia, azaburua, azalorea), hainbat aliazea (tipula, tipulatxa, baratxuria), zitrikoak, ziazerbak, berroak, soja, masustak, marrubiak, mahatsa, tomatea, kurkuma, liho olioa (egin berritan), piperbeltz beltza, te berdea, txokolate beltza (azukre gabea), ardo beltza.
Chabestan
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Elikagai
Elikagai hozitua
Elikagai ernamuindu edota ernetua ere esaten zaio ernamuin edo begia hazten hasita zaion hazkurriari, hau da, hazia ernarazita erdiesten denari. Haziak enbrioia (egoera horretan dagoen landare berri txikia) dauka, albumenez (landarearen erreserbako jakia) inguraturik; gorabeherak (berotasuna, hezetasuna, oxigenoa) aldeko dituenean, enbrioia garatu eta landare berri bihurtuko da.
Chabestan
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 69 ziren, horien artean 51 aktiboak ziren eta 18 inaktiboak ziren. 51 pertsona aktiboetatik 49 lanean zeuden (23 gizon eta 26 emakume) eta 2 langabezian zeuden (2 gizon). 18 pertsona inaktiboetatik 6 erretiraturik zeuden, 4 ikasten zeuden eta 8 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Trengune
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Warbstow parrokian.
Chabestan
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 11 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Elikagai
Elikagai hozitua
Gehienetan hozitzen diren haziak hauek dira:
Chabestan
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria eta 1 iturgina.
Elikagai
Elikagai industriala
Elikagai industriala esaten zaio elikagaien industriak ekoitzi duen produktu soil (arraina, barazkia) edo transformatu eta konplexuari (saltsa, izozki, zopa). Elikagai industrialen garapena jakien kontserbatze teknikekin eta banatze sistemekin hertsiki loturik doa. Normalean hozturik edo izozturik merkaturatzen dira eta etxeko mikrouhin labeak laguntzen du produktua jangarri bihurtzen. Emakumea etxetik kanpoko lanean hasi, gazteak pisu partekatuetan jarri, gizaki bakarreko familiak ugaldu… ondoren, egungo gizarte honetan sukaldean aritzea ia-ia ezohiko bilakatu omen baita.
Chabestan
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Chabestan udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Elikagai
Elikagai industriala
Era guztietako elikagaiak ekoizten dira industrian: gosaltzeko zereal eta zernahi plegutako opilak, aperitifan hartzeko txip, snack, galletatxo eta antzekoak, zopa, salda, saltsa, ogi, ongailu, jaki, pastel, bizkotxo, bonboi, izozki, edari, etab.
Elikagai industrialari esker aldaketa mesedegarriak gertatu dira, hala nola:
Beste aldetik, ordea,
Elikagai kaltegarria
Halakotzat jotzen da jan-edana estatu espainiarrean, bertako Elikagaien Kodeak xedatua duenaren arabera, baldin eta:
Elikagai kutsatua
Estatu batetik bestera araudiak aldatzen badira ere, espainiarreko Elikagaien Kodeak xedatua duenaren arabera, kutsatutzat joko da elikagai bat, baldin eta gizaki edo animaliengan gaitzik sor dezaketen edo horiei gaixotasunak kutsa diezaizkiekeen germen patogenorik, substantzia kimiko edo erradiaktiborik, toxinarik edo bizkarrroirik badauka, kontsumitu duenarengan ondorio organiko larririk eragin ez badu ere.
Elikagai mendetasun-sortzailea
Janak eraginiko menpekotasuna gaitza da, osasunaren ikuspegitik, bestelako mendekotasun-sortzaileek eraginikoa baino larriagoa, tabakoa edo alkohola albo batera utz daitezke, adibidez, baina jana bizi den bitartean kontsumitu beharko duelako egunero gizakiak ere. Badira, dena den, adiktiboago gertatzen diren jaki eta produktuak herritar gehienentzat; normalean, elaboratuenak dira mendekotasun larrienak sorrarazten dituztenak: txokolate esnedunak, patata frijituak, opil industrialak, edari gasdun gozoak, etab. Arestiko ikerlanek erakutsi dutenez, gizonezkoek haragia dute tentagarriena eta emakumeek gozokia.
Fama larrieneko elikagaiak dira txokolatea (kakaodun, gurin, gozo eta esneduna izanik, dena du aldeko menpekotasuna sortzeko atseginaren eta ongizatearen hargailuetan, suspergarri eta depresioaren aurkako ahaltsua baita), gazta (esnekia eguneroko elikaduran ezinbestekoa izan baitugu europar gizaki gehienok bizi osoan; kaseinak, estresaren aurkako gaia izaki, lo hobeki egiten laguntzen du, galaktosa izeneko azukrea dauka, etab.) eta kafeinadun edariak, oro har.
Hauek dira mendekotasunik sortzen duten elikagaietako batzuk, ohikoak gure artean:
Elikagai oinarrizkoa
Elikabide tradizional baten funts edo oinarri den jan-edana da. Herri edo kultura batetik bestera aldatzen badira ere, oinarrizko elikagai denak dira landare jatorriko fekuladunak, ugari eta merkeak, kaloria asko dutenak, eta urte osoan erraz gordetzeko modukoak. Nutrizio aldetik elikagarri osatu samarrak diren arren, jan-edan horiek organismoaren premia guztiak ase ezin ditzaketenez, bestelako janari-edariekin osatu behar izaten du gizakiak bere dieta, okerreko nutrizioa prebenitzeko.
Oinarrixzko elikagai gehienak ekoizten dira zerealetatik (garia, arroza, artoa), almidoi ugari daukaten sustraietatik (patata, taroa, manioka), lekaledunetatik (baba, ilarra, txitxirioa) edo fruituetatik (ogi zuhaitza, banana arra). Arroza aletan kontsumitzen bada ere, gainerakoak eho eta irin edo semola bihurtzen ditu gizakiak, jangarri bilakarazteko (Euskal Herri hezean, adibidez, ezkur eta gaztainen irinez eginiko ogia kontsumitu izan dugu, laborerik ezean); irin horrekin ogi, opil, pasta edota ahiak osatzen dira eta bestelako elikagaiak gehitzen zaizkie funtsezko horiei.
Elikagaien segurtasun sanitarioa
Elikagaien segurtasun sanitarioan, horien maneiuan bete beharreko hainbat praktika on jasotzen dira, herritarren osasunean eragin izan dezaketen gaitz batzuk prebenitzeko xedez. Elikagaia, berez, osasun babesle bada ere, gizakiari gaixotasun zenbait transmiti diezazkioke eta, gainera, bakterioak ugaltzeko bide izan dakioke, elikagaiengatiko intoxikazioak probokatuz. Zaintzapean ez dauden elikagaiek gaitzak kutsa ditzakete, ekoitzi diren unetik kontsumitu arte, etengabe baitaude balizko kutsadurak nozitzeko paradan, dela eragile naturalen erasoagatik, dela gizakiaren okerreko esku-hartzeen ondorioz.
Mikroorganismo jakin batzuk ugaltzeko toki ezin aproposagoa da elikagaia, honen barruan baldintza egokiak dituztelako: hezetasuna, tenperatura, etab. Beraz, elikagaia egoera onean egongo dela bermatzeko bide bakarra jan-edanen higiene zorrotza da.
Higiene hori hainbat fasetan betearaziko da:
a) elikagaia hautatzetik hasita:
b)   jana prestatzean (germen-eroale behinena gizakia dela gogoan izaki):
Elikagaien analisi mikrobiologikoa
Kontsumitzen ditugun jan-edan asko beste batzuen transformazioz erdiesten dira (gazta, ogia, txokolatea…). Gai bat biltzen den unetik bertatik transformatzen ari da, zaporea goxatzeko, digerigarritasuna hobetzeko, testura erakargarriago bihurtzeko, kontserbazioa bermatzeko, etab. Elikagaiak, berez, ur asko eta beren "flora" (ez-patogenoa, eskuarki) dute eta manipulazioen ondorioz (intsektuen, ontzi zikinen, gizakiaren esku eta ileen, airearen… bidez) beste batzuk gehitzen zaizkienez, mikroorganismoak ugaltzeko aproposak dira, ez dira inondik ere esteril edo antzuak eta, ondorioz, kontsumitu aurretik, elikagai "industrialak" aztertzea komeni da:
Analisien emaitzak ikusirik, ondorezko neurriak hartuko dira, elikagaiak osasun-arazorik sor ez dezan: higieneko praktika onak erabiltzea, uretan garbitzea, egostea edo, muturrean, kontsumitu gabe, suntsitzea.
Zorte
Zortea pertsona edo talde batek aldeko edo aurkako gertaerak izateko ustezko joera da, gertaera horien aparteko errepikapenean oinarrituta eta sineskeriaz bereganatzen dena. Aldeko gertaeren errepikapenaren kasuan pertsonak zorte ona duela esan ohi da; aurkako gertaeren kasuan, berriz, balbe edo zorte txarra dagoela esaten da. Beraz, zortea kontzeptu subjektiboa da, pertsona edo talde baten interesei buruz hartzen baita gertaera bat edo gertaera segida bat zorte oneko edo txarreko. Era berean, zortea izateko, aldez aurretiko ezjakintasuna edo ziurgabetasuna egon behar da gertatuko denari buruz. Beste alde batetik, zorteko gertaerak apartekoak izan behar direla nabarmendu behar da; izan ere, aldeko nahiz aurkako gertaera puntualak, senide baten heriotza adibidez, ez dira ebaluatzen zorte kontzeptua erabiliz, bizitzan arruntak diren gertaerak baitira, norberari zoritxarrez edo zorionez egokitu zaizkionak. Zorte ona erakarri nahiz txarra uxatzeko, kuttunak erabili ohi dira kultura anitzetan, zortea bera bezalaxe orobat sineskeriazko elementuak direnak.
Zientzian baztertzen den kontzeptua da, aparteko gertaera segida bat zoriaren kontzeptuaren baitan aztertzen baita, probabilitatearen bitartez. Adibidez, dado-joko batean 6 ateratzen denean irabazten bada eta 4 aldiz segidan 6 ateratzen bada, jokalariak zorte ona duela esan ohi da, baina posible bada hori gertatzea, 0.0007ko probabilitateaz hain zuzen, 10.000 aldietatik 7etan alegia.
Kanpo estekak
Glück
Norops pinchoti
Norops pinchoti Norops generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.
Sintetizadore
Sintetizadorea musika tresna elektroniko bat da, artifizialki soinua sortzeko gai dena hainbat teknikaz baliatuz, hala nola sintesi gehigarria, sintesi kengarria, maiztasun modulazioa edo fase modulazioa.
Marilyna pleurosticta
Marilyna pleurosticta Marilyna generoko animalia da. Arrainen barruko Tetraodontidae familian sailkatzen da.
Sintetizadore
Sintetizadoreak korronte elektrikoen manipulazio zuzenaren bidez (sintesi analogikoa), FM uhin digitalen manipulazioaren bidez (sintesi digitala), ordenagailu batean balio diskretuen manipulazioaren bidez (softwarean oinarrituriko sintetizadoreak) edota teknika hauen nahasketa baten bidez sor dezake soinua.
Jose Luis Melena
Jose Luis Melena (Donostia, Gipuzkoa, 1946) filologoa da. Madrilgo Complutense Unibertsitatean Filologia Klasikoan lizentziaduna. Mizenastar testuetan dago espezializatua, eta bera da alor horretan diharduen aditu bakarretakoa munduan.
Madrilgo Universidad Complutensean, Salamancako Torres Villarroel Institutuan eta La Lagunako Unibertsitatean grekoa irakatsi ondoren, 1983az geroztik Euskal Herriko Unibertsitatean dihardu, Gasteizko campuseko Filologia, Geografia eta Historia Fakultatean grekoko katedradun. 1999an Euskadi Ikerketa Saria eman zioten, eta 2000. urtean Eusko Legebiltzarrak eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteak ematen duten Munibe Saria eskuratu zuen.
Sintetizadore
Sintetizadorearen azken fasean, korronte elektrikoa bozgorailu edo aurikularren bidez bibrazioak sortzeko erabiltzen da.
Greggio
Greggio Italiako udalerri bat da. Vercelliko probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Trenhorne
, Ingalaterrako Kornualles konderriko herrixka bat da, Lewannick parrokian.
Jose Luis Melena
Ehun artikulu inguru argitaratu ditu aldizkari espezializatuetan, eta Cervantesen Novelas ejemplares obra greko modernora itzuli du, besteak beste.
Rhynchoedura eyrensis
Rhynchoedura eyrensis Rhynchoedura generoko animalia da. Narrastien barruko Diplodactylidae familian sailkatuta dago.
Lukas Podolski
Lukas Podolski (Gliwice, Polonia, 1985eko ekainaren 4a) futbolari alemaniarra da. 2004. urtetik Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin internazionala da. Gaur egun 1. FC Köln futbol talde alemaniarrean jokatzen du.
La Marolle-en-Sologne
La Marolle-en-Sologne Frantziako udalerri bat da, Loir eta Cher departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Marolle-en-Sologne udalerrian erroldatutako biztanleak 384 ziren. Familiak 156 ziren, horien artean 48 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 56 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 48 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Greggio
Mugakideak
Greggiok honako udalerri hauekin egiten du muga:
La Marolle-en-Sologne
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 232 etxebizitza zeuden, 163 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 47 bigarren erresidentzia ziren eta 22 hutsik zeuden. 228 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 163 etxebizitza nagusietatik 124 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 3 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 35 etxek hiru zituzten, 52 etxek lau zituzten eta 64 etxek bost zituzten. 116 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 86 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 60 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 206 ziren, horien artean 160 aktiboak ziren eta 46 inaktiboak ziren. 160 pertsona aktiboetatik 152 lanean zeuden (82 gizon eta 70 emakume) eta 8 langabezian zeuden (5 gizon eta 3 emakume). 46 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 8 ikasten zeuden eta 21 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Marolle-en-Sologne udalerrian 169 unitate fiskal zeuden, 379 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.677 euro zen.
Sintetizadore
Soinu sintetiko hau soinu naturalen grabazioekiko ezberdina da, bigarren kasu honetan seinale mekaniko bat hartzen baita azkenean beste seinale mekaniko bat lortzeko.
La Marolle-en-Sologne
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 22 komertzioetatik, 2 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 5 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 2 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 2 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
Sintetizadore
Hizkeraren sintetizadorea terminoa ahotsaren prozesamendu elektronikoaren arloan ere erabiltzen da, askotan ahots dekodifikagailuekin erlazionaturik.
60ko hamarkada
Lehen sintetizadoreak 1920ko hamarkadan sortu ziren arren, 60ko hamarkadara arte ez ziren askorik hedatu. Beraien garapena nagusiki Estatu Batuetako elektronika laborategietan eman zen. Bertan, Bob Moog bezalako aitzindari batzuek sintetizadore prototipoak sortu eta erakustaldiak egin zituzten. Hasieran, sintetizadorea instrumentu esperimental eta elitistatzat hartu zen, segur aski abangoardiako artista batzuk bakarrik ausartu zirelako instrumentu honentzat musika konposatzen. Baina, 1968. urtean, Wendy Carlos izeneko estatubatuar konposatzaile batek, Bob Moogekin batera, Johann Sebastian Bachen hainbat lan grabatu ziten Switched-On Bach izeneko lanean. Honetarako, Moog sintetizadore modular bat eta 4 pistako grabagailu bat erabili zituzten. Albumak ohiz kanpoko arreta sortu zuen, izan ere Grammy sari bat irabazten zuen lehen musika klasikoko albuma izan zen, milioi bat aletik gora saltzen zuen mota honetako lehen diskoa ere bihurtuz eta honi esker sintetizadorea ohiko musikara molda zitekeela frogatuz.
Merkatu berri honen sorrerarekin, fabrikatzaileek modelo txikiagoak sortu zituzten (adibidez, Minimoog sintetizadorea), eta gainera Yamaha edo Roland japoniar enpresak ere sintetizadoreak eraikitzen hasi ziren.
La Marolle-en-Sologne
Ekonomia jarduerak
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra 120 m2 baino gehiagoko denda bat zen.
Sintetizadore
70eko hamarkada
1970eko estilo musikal berriek, hala nola rock psikodelikoak, soinu berrien beharra zuten eta instrumentu honek bete zuen funtzio hau. Garai hartako sintetizadore-jotzaile garrantzitsu batzuk Emerson, Lake & Palmer taldeko Keith Emerson eta Yes taldeko Rick Wakeman izan ziren. Momentu honetara arte, sintetizadoreak existitzen ziren instrumentuei soinu berriak gehitzeko erabiltzen ziren. Baina teknologia digitalaren etorrerarekin, instrumentu tradizionalak imitatzeko ere gai izaten hasi ziren.
Garai honetan sortu zen musika elektronikoa, Düsseldorfeko (Alemania) Kraftwerk bezalako taldeekin. Musika elektronikoa hainbat estilotan banatu zen (synthpop, tecnopop), talde ezagunenaetako batzuk Depeche Mode, Ultravox, The Human League eta Gary Numan zirelarik.
La Marolle-en-Sologne
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Sintetizadore
80ko hamarkada
1983. urtean berrikuntza garrantzitsu bat aurkeztu zen, MIDI protokoloa delakoa. Teknologia hau erabiltzen zuten interfazeei esker marka ezberdinetako sintetizadoreak elkarrekin komunika zitezkeen eta sekuentziagailu izeneko aparatu bati esker nota sekuentziak jo eta gorde zitezkeen, ondoren nahi bezainbeste aldiz errepikatzeko. Berrikuntza honek musika sortzeko eran iraultza bat suposatu zuen, edozeinek programa zitzakeelako nota sekuentziak nahiz eta instrumentua jotzeko trebetasunik izan ez. Garai honetako sintetizadore adierazgarrienak Yamaha DX7 (FM sintesiaren arrakastaren erantzulea) eta Roland D-50 izan ziren.
Bestalde, 80ko hamarkadaren hasieran sampler izeneko instrumentua ere garatu zen. Samplerrak soinu errealak era digitalean grabatzeko eta erreproduzitzeko ahalmena eman zien musikariei, modu honetan existitzen den ia edozein soinu sortzeko aukera emanez. Sintetizadore batzuek sampler bat ere integra dezakete.
Sintetizadoreen ezaugarriak
Eskuarki, sintetizadoreek pianoaren moduko teklatu bat izaten dute integraturik, baina kanpotik konektatutako teklatu baten bidez, sekuentziagailu baten bidez eta beste hainbat eratara era kontrola daitezke.
Sintetizadoreen osagaiak
Sintetizadore gehienek, digitalak, analogikoak edo birtualak izan, ondorengo osagai hauen bidez sortzen eta moldatzen dute soinua:
Sintesi motak
Nagusiki bi sintesi mota bereiz daitezke: analogikoa eta digitala. Gainera, uhin-sintesi teknika ezberdinak existitzen dira, bai sintetizadore analogiko eta bai digitaletan erabil daitezkeenak. Hona hemen ezagunenetako batzuk:
Sintetizadore klasikoak
Zerrenda honetan sintetizadore klasiko eta garrantzitsuenak agertzen dira, beraiekin harremana izan duten estilo eta musikariekin batera.
Suite frantsesa
Suite frantsesa (jatorrizko izenburua: Suite française) Irène Némirovsky (1903-1942) frantses (jatorriz, ukrainar) idazleak amaitu gabe utzitako eleberri sail bat da.
Idazleak eleberri sailaren edukia osatu nahi zuen 1940ko Frantziaren hondamendiaz, populazioaren ihesaz eta alemanen okupazioaz. Ideia Issy-l'Évêque-n (Morvan) mamitu zuen, han hartu baitzuen babes, 1940ko ekainean, senarrarekin eta bi alabekin batera. Vichyko gobernuak juduen aurka emandako legeei iskin eginda beste liburu eta testuak argitaratzera ahalegintzen zen bitartean, bost eleberri idazteko gomuta egina zuen, bere bizitzako obrarik garrantzitsuena izan nahi zuen hartarako. Ez zuen, baina, asmoa burutzerik izan: 1942ko uztailaren 13an atxilotuta, Auschwitz-Birkenau-ra iritsi eta hilabetera hil zenean, abuztuaren 19an, tifusak jota, «Tempête en juin» («Ekaitza ekainean») eta «Dolce» («Gozo») argitaratzeko moduan ziren, baina «Captivité» («Gatibualdia») hirugarren alea zirriborro bat besterik ez zen, eta azken bi aleak hasi-masietan zeuden, zirrimarra soilak ziren.
Idazlea hil eta ia 50 urtera, Denise Epstein (1929-2013) eta Élisabeth Gille (1937-1996) haren alabek amaren eskuizkribua atera zuten, umetatik gordeta zeramaten maletatik. Denisek lehen bi liburukien eskuizkribuaz egindako transkribatze lan xeheari esker, liburu gisa argitaratu ahal izan zen Frantzian, 2004an. Irakurleen eta kritikaren arrakasta harrigarri bat lortu zuen berehala, ez bakarrik Frantzian, baizik mundu osoan.
Liburu ez-ohiko bat
Suite frantsesa, Irène Némirovskyk bere bizitzan inoiz idatzi nahi izan zuen obrarik handiena izateko asmoz sortua izan arren, inoiz argitaratu gabe gelditzeko zorian egon zen. Liburuaren idazketa prozesuaz jabetu gaitezke, gutxi asko, idazlearen egunkariari jarraituz; aldiz, xehetasun batzuk falta dira zehazki jakiteko eskuizkribua noiz eta nola atera zen argitara.
Idazketaren testuingurua
Issy-l'Évêque-n aterpe hartuta, Irène Némirovskyk premiaz idatzi eta argitaratu beharra zeukan, familiaren bizibide eta diru iturri bakarra baitzen hura. Beharkizun nahitaezko horien gainetik, baina, Suite frantsesa irudikatzen, mamitzen eta idazten hasi zen, bihotzean zeraman Frantziak, urratsez urrats, bizkar eman eta traizioa egiten ziola sentiturik.
Aspaldidanik Frantzian bizi zirelarik eta frantziar lurrean jaiotako bi alabaren guraso zirelarik, Irènek eta Michel Epstein senarrak frantziar herritartasuna lortzeko eskaera aurkeztu zuten behin eta berriro, alferrik baina. Katolizismora bataiatzea erabakita ere 1939an, itxaropen handirik ez zuten izan herritartasun eskaerak aurrera egiteko, Europako mendebaldea Hirugarren Reicharen agintepean erortzen bazen. Hala, 1939an, idazleak bere burua behartua ikusi zuen, aldi berean ia, bere judu izaeraz jende aurrean argibideak ematera eta idatzietatik estereotipo antisemitak kentzera edo, gutxienez, leuntzera, judu herriaren etorkizunaz kezka larri bat sentitzen zuen bitartean. Les Chiens et les Loups (1940) eleberrian bezala, Némirovskyren idatzietan gero eta nabarmenagoa zen deportatua izateko beldurra eta larritasuna.
Txantxa-gerraren hasieran, 1939ko uda amaieran, gurasoek Denise eta Élisabeth Issy-l'Évêque-ra bidali zituzten (Saona eta Loira), garai hartan zaintzaile zuten emakumearen amaren etxera. Parisen, gurasoek kezkaz beterik jarraitu zituzten Alemaniaren gerra operazioak, lehenik Finlandiaren inbasioa, gero Danimarka eta Norvegiarena. Alabak ikusteko joan-etorri luze ugari egin ostean, 1940ko maiatzaren amaieran herrian gelditzea erabaki zuen Irènek, Hôtel des Voyageurs ostatuan; berehala hasiko zen Frantziako gudua. Michel senarra ekainaren erdi aldera elkartu zitzaien, Parisen lan egiten zuen bankuan bera bakarrik gelditu baitzen, jende gehienak alemanen inbasiotik ihes egin ostean. Ekainaren 21ean, Wehrmacht -eko unitate batek hartu zuen mendean Issy-l'Évêque, eta Montrifaud-eko gazteluan ezarri zuen aginte kaserna.
Herrian ondo ikusiak ziren Epsteindarrak, Michelek interprete lanak egiten baitzituen maiz, alemanez ongi egiten zuenez, eta Denise herriko eskolara joaten baitzen. Nola edo hala, familia egokituz joan zen landa inguruneko bizitza hertsi hartara, alboan zituztelarik soldadu alemanak, 1941eko ekainaren 28an Errusiako frontera bidali zituzten arte: «beldur naiz mutiko hauengatik», idatzi zuen Irènek, aleman soldatu gazteak herritik irteten ikusi zituenean. Irène eta Michel ia isolaturik bizi ziren, liburuak jaso ezinik, lagunak ikusi ezinik, Michelen anai-arrebekin elkartu ezinik... Batzuetan etsipenez, baina gehienetan ebidentziak ikusi nahi gabe, Irènek sinetsi egin nahi zuen umetatik maite zuen herrialdearen gizatasuna eta Parisen zituen adiskide germanofilo ugarien eragin-ahalmena aski izango zirela bera bezalako «idazle ospetsu» bat arrisku guztietatik babesteko.
Frantziako errusiar judu erbesteratuen egoerak okerrera egin zuen Molotov-Ribbentrop ituna bertan behera gelditu zenean, 1941eko ekainaren 22an, Bizargorri operazioaren ondorioz. Irèneren etsipena handitzen joan zen, Vichyko gobernuak, aleman okupatzaileen mendera, juduen aurka neurri gero eta bortitzagoak hartzen zituen hein berean. Idazlearen izaera malenkoniatsuak, baina, ez zuen Frantziako gobernuaren aurka matxinatzera eramango, baizik etsipen garratz batera: «Jainkoarren, zer egiten dit herri honek? ―idatzi zuen zirriborro batean 1942ko martxoan― Errefusatzen nauenez, beha dezagun zorrotz, ikus dezagun ohorea eta bizia galtzen».
Obraren sorrera
Herri oso baten gainbehera zen Irène Némirovskyk asmatu nahi zuen eleberri handiaren muina, enbataren erdian izaki bakoitzaren erantzuna aztertzeko helburuaz. Idazlearen ohiko idazketa metodoan oinarrituko zen, ezin albo batera utzirik, noski, bere buruagatik eta familiagatik sentitzen zuen larritasun gero eta estuagoa.
Tolstoiren miresle sutsua zenez, aspaldidanik zerabilen Irènek buruan bere «Gerra eta bake tipia» idaztea. 1940ko azaroan, juduei buruzko liburu handi bat idazteko asmoa behin betikoz atzeratu edo bazterturik, erabaki zuen ekaineko erasoaldiaren ondorioz gertatutako hondamenari buruzko liburu bat idaztea. Ezer baino lehenago, Émile Zolak idatzitakoaz besteko izenburu baten bila abiatu zen: Dies iræ, Naufrage, Panique... Baita ere, eredutzat hartu zuen Louis Bromfield estatubatuarraren The Rains Came eleberria, frantsesera itzuli eta argitaratu berria baitzen orduan: Britainiar Inperioaren mendeko Indian, hondamendi natural baten erdian harrapatutako ehun bat pertsonaiaren alderik onen eta txarrenak erakusten ditu, gizarte hauskor baten barruan.
Irènek ez zituen bertatik bertara bizi izan alemanen bonbardaketak, jende oldeak errepide eta bide bazterretatik ihes zihoan bitartean; Michel senarrak esandakoak eta egunkarietan irakurritakoak soilik jakin izan zituen. Guztiarekin, bere eleberrian nahasi nahi izan zituen nekazari, burges, ofizier, intelektual, zahar abandonatu, emakume egoista, haurrengatik edozer egiteko prest zeuden guraso, eta gisa guztietako gizaseme kanpoeder, koldar edo ausartak, ahantzi gabe «jende oldea», pairamenaren indarrak sentimendu oinarrizkoenetara bultzatua. Eguneroko bizitzaren eta emozioen zirrara soilik sakonduko zuen, haien alderdi komikoa azaleratuta, film batean bezala: Tolstoiren gisara, gertakari benetan historikoak pixka bat alboratu, gerrak jokabideetan eta sentimenduetan sortzen zituen aldaketak azalarazteko. Horrela, narrazioak orpoz orpo jarraitzen zituen arren gertakari historiko (eta, zalantzarik gabe, larri) jakin batzuk, irakurlearen arreta ez zen joango datuetara edo izenetara, baizik, batez ere, pertsonaien barne ikuspegira eta jokamolde itsuetara.
Errealismoaren esparruan kokatuta, David Golder eleberria idatzi zuenetik Ivan Turgenev-en metodoa hartu zuen beretzat Némirovskyk. Deusen aurretik, liburuaren proiektuaz burura zetozkion hausnarketa guztiak idazten zituen xeheki, eta gaiari buruz bil zezakeen informazio guztia zehazten zuen idatziz. Pertsonaien ezaugarriak eta izaera xehakatzen zuen, orrialde luzetan, haien erreakzioak eta jokabideak azterturik, bakoitzari zegokion klase sozialaren edo egoeraren arabera, betiere. Orduan hasten zen narrazioa idazten, aldez aurreko plangintza jakinik gabe, liburuaren osagai guztien hurrenkera bigarren idazketa batean erabakitzen baitzuen. Hirugarren idazketa, makinaz joa, estiloko gauza apur batzuk zuzentzeko besterik ez zuen erabiltzen. 1940 eta 1942 bitarte, Michel senarra ―Irèneren lehen irakurle eta zuzentzailea― izan zen eskuizkribu sorta luze bat idazmakinaz jotzeko arduraduna, horien artean Suite frantsesa. Batzuetan irudi luke «beraren bertsioa, beraren bertsio zuzendua», efektu ikusgarriagoen bila, pixka bat aldentzen dela Irèneren estilotik. Bitartean, Irène letra txiki ia ikusezinez idaztera behartzen zen, eskas zeukan papera aurreztu nahirik, larruz estalitako kaier handi hartan.
Aldi berean eta tarteka Chaleur du sang eleberri laburra idazten zuelarik, 1941eko uztailean heldu zion berriro testuari, eta bigarren liburukiaren ideia lantzen joan zen, lehen liburukiari esteka zehatzez loturik, eta Gozo izenburua hautatuta: Issy-l'Évêque-ren itxura bereko herrixka batean (Bussy), aleman okupatzaileen eta bertakoen bizimodua erretratatu nahi zuen, 1941eko udaberritik uda bitarte. Norberaren desioen eta herriaren xedeen arteko konpondu ezina obra osoaren gidaritzat harturik, hirugarren liburukia, Captivité edo Servage, mamitzen hasi zen, 1942ko martxoan. Zalantzan zeukan, oraindik, liburu sail osoaren izenburu orokorra: Tempête hautatuz gero, lehen alearen izenburua aldatu behar zuen... Ordurako, Gringoire aldizkariko arduradunek esana zioten ez zutela argitaratuko: Irènek 50.000 libera espero zituen argitalpenaren truke, eta Albin Michel argitaletxearekin zeukan diru kontuan 120.000 libera zor zituen. 1942ko ekainaren erdirako Gozo atalaren 22 kapituluetatik 17 idatziak zituen, eta beste bi liburuki idazteko asmoa itxuratua zuen, ziurrenik Batailles eta La Paix izenburuaz. Presa zuen idazteko, diru beharraren larritasunaz, noski, baina ez horregatik bakarrik.
Bihozkada eta zantzu gaiztoen beldur, Irène Némirovskyk argi ikusi zuen Suite frantsesa aise iritsi zitekeela mila orritik gora izatera, eta bere bizitzaren obra nagusia izango zela. 1942ko uztailaren 11n honela aitortu zion bere adiskide André Sabatier-i: «Asko idatzi dut azken boladan. Pentsatzen dut hil osteko argitalpenak izango direla, baina denbora betetzeko ona da idaztea». Uztailaren 13an frantses poliziak atxilo hartuta, Auschwitz-Birkenau-ko kontzentrazio esparrura eraman zuten, eta han hil zen abuztuaren 19an, tifusak jota. Michel Epstein senarra azaroan eraman zuten bertara tren batean; atxilotu guztiak sartu zituzten gas ganberan, iritsi orduko.
Eskuizkribu galdua, berriro aurkitua
Suite frantsesa «alde askotatik begiratuta, ia mirakuluz» argitaratu zela idatzi zuen Myriam Anissimovek 2004ko lehen edizioaren hitzaurrean.
Izan ere, bi mundu gerren arteko urteetan Frantzian arrakasta nabarmen bat izandako idazlea ia guztiz ahantzirik gelditu zelarik 1945etik aurrera, Némirovskyren azken kaierak maleta baten barruan jarraitzen zuen. Denise alabak berarekin gorde zuen beti, ahizparekin batera alemanen ihes ibili behar izan zituen aterpe guztietan barna.
Urtetan gurasoak itzuliko ote ziren itxaropena ―edo irudipen ustela― gorde zutelarik, Denise eta Élisabeth ez ziren ausartu, urte luzez, amaren egunkari intimotzat jotzen zuten koaderno hura zabaltzen. 1957an, eskuizkribuaren gainean aitak makinaz jotako bertsioa bidali zion Denisek Catherine Valogne kazetariari, orri haietan benetako eleberri bat zegoela oharturik, ziurrenik; hark, baina, «argitaraezintzat» jo zuen, amaitu gabe zegoenez. Zenbait adituren iritziz, eleberriaren mesederako izan zen iritzi hura; izan ere, gerra ondoko Frantziako giro politikoan («Frantzia kolaborazionista» erreprimitu eta ezkutatu nahia) eta literarioan (Nouveau Roman zegoen boladan) publikoak eta kritikak nekez onetsiko zuten Okupazio garaiko fikziozko egunkari bat, heroismorik batere gabea eta estilo klasiko batean idatzia.
Eskuizkribua, beraz, urtetan ukan zuen etxean gordeta Denisek, une batean ―ezin jakin zergatik― kezkatzera iritsi zen arte: amak hainbeste maite zuen tinta hura («bleu-des-mers-du-sud», hego itsasoaren urdina) lausotzen ari ote zen, ikaratu egin zen, testua betikoz hondatu ote zitekeen. 1990eko hamarkadako lehen urteetan, ahizpak eta biek amaren paper guztiak Institut mémoires de l'édition contemporaine (IMEC) erakundearen esku uztea erabaki zuten. Eskuartetik kendu aurretik, baina, «ezin nuen eskuizkribu hura urruntzen ikusi, barruan zer ote zuen jakin gabe».
Lupa indartsu batez lagundurik, Denisek tentuz xehakatu zuen amaren Ekaitza ekainean, makinaz jotzeko; ariketa neke eta, oroipenengatik, mingarria gertatu zitzaion, nahiz han eta hemen aurkitzen joan zen, amaren fikzioan ezkutaturik, oroitu eta ezagutu zitzakeen pertsonak edo gertakariak. Lana amaituta, uste zuen hori zela eskuizkribuaren eduki guztia, baina, handik pixka batera, ohartu zen jarraipena zegoela, orri zuri batzuen atzetik, Gozo liburukia osorik eta amaitua, alegia. Orotara, Suite frantsesa transkribatzeko bi urte eta erdi behar izan zituen.
Istorioa laburki
Irakurlearentzat, Suite frantsesa bi liburukitara mugatzen da, Irène Némirovskyk bukaeran amaiera hitza idazteko modua izan zuen zatira, alegia. Idazketa egunkaria amaitzen denean, 1942ko uztailaren 1ean, istorioaren handik aurrerakoa zirrimarratuta besterik ez dago, eta pertsonaien patua zehaztu gabe.
Aitzin-gibelak
Eleberri sailak Frantziaren eta frantziarren bizimoduaren irudi bat izan nahi du, 1940ko ekainean aleman gudarosteak frantsesen defentsa suntsitu eta arazorik gabe aurrera egiten hasi zirenean. Paris eta Frantzia iparraldea ekainaren 14rako indarrez hartuak zituzten alemanek. Ekaitza ekainean lehen eleberria paristar herritarren ihesaren lekukoa da, alemanak hiriburuan sartu aurreko eta ondorengo egunetan. Bigarrenak, Gozo, Frantziako herrixka baten bizimodua erakusten du (Bussy izenekoa, Parisko ekialdean, Sena eta Marne departamendua, Île-de-France eskualdea), alemanen okupazioaren lehen hilabete gordin baina, aldi berean, harrigarri baketsuetan. Bi lehen eleberriok guztiz bereiz eta lotura gabeak eman dezakete lehen irakurrian. Bion arteko loturak lauso samarrak dira ―nahiz pertsonaiaren bat errepikatzen den―, baina Némirovskyk bere oharretan dioen gisan, istorioa da batik bat bien arteko lotura, pertsonaiak baino gehiago.
Hirugarren eleberria, Gatibualdia, soilik ardaztuta uzteko aukera izan zuen, eta erakutsi behar zuen erresistentziaren ernetzea, aurreko Ekaitza ekainean eta Gozo ataletan agertutako pertsonaia batzuk atxiloturik eta heriotzara zigorturik azalduz. Laugarren eta bosgarren eleberrien izenburuak, agian, Batailles (Gudaldiak) eta La Paix (Bakea) izatekoak ziren, baina Némirovskyren kaieretan galdera ikurraz markaturik ageri dira. Istorioaz ez daiteke deus esan, Némirovskyk oharretan aitortzen baitu bi eleberriok «linboan» direla, «jainkoen oinetara jarriak, geroak ekarriko digunaren mende baitaude».
«Tempête en juin» (Ekaitza ekainean)
«Ekaitza ekainean» atalean Pariseko okupaziotik hegoalderantz ihes doazen pertsonaia talde batzuk jarraituko ditugu, txandarik txanda. Talde edo multzo bakoitza bere baitara ibiliko da, oso bakanetan elkartuko ditu ihesaren anabasak. Egun gutxiren buruan, bonbardaketa etengabeen ondorioz, bertan behera utziak dira garraioak, administrazioa eta era guztietako banakuntza. Bitartean, frantses soldaduek, haietako asko zauriturik, posizioak berreskuratzen edo, besterik gabe, ihes egiten ahalegintzen dira. Nahasmendu guztizko hartan, pertsonaia guztiek aldatu beharko dituzte, bidean eta ahal bezala, hastapeneko asmoak, gehienetan zibilizazioaren zantzu guztiak galdu arte.
«Dolce» (Gozo)
«Gozo» atalean gertakariak Bussy herrixkan kokatzen dira. Alemanen okupazioak otzan eta baketsu dirudi, baina okupatzaileek botere guztia eskuratua dute: eskatzen duten guztia eman behar zaie, eta kaleetako afixetan heriotza da mehatxu, arau tipiena urratzera ausartzen denarentzat.
Pertsonaia nagusia Lucile Angellier da. Dijonen amorantea duen Gaston senarra preso da Alemanian, frontean atxilotua izan baitzen, eta bera gorrotatzen duen amaginarrebarekin bizi da Lucile, giltzapeturik, herriko etxe dotoreenetako batean. Alemanak iritsi zirenetik, Bruno von Falk komandante gaztea, heziera onekoa, kultura handikoa eta musika konposatzailea, etxean izatera beharturik daude. Pixkanaka, berak nahi izan gabe, Lucile maitemindu egingo da komandante gaztearekin. Eleberriaren zati honetan, istorio paraleloak erabiliz, frantses nekazarien eta aleman militarren arteko alde sakonak nabarmentzen ditu Némirovskyk, baita itxurazko atxikimenduak ere.
Istorio horrekin bat, Benoît baserritar gaztearen familiarena dago. Gerran atxilotu bazuten ere, ihes eginda itzultzen da etxera, Bussy herritik hurbil, Madeleine Labarie andregaiarekin ezkontzera. Benoît jeloskor da, bai baitaki emazteak samurtasunez oroitzen duela, oraindik, hilabete luzetan etxean zaindu zuen Jean-Marie Michaud soldadu zauritu hura. Areago oraindik, etxean ostatu hartzen duen Bonnet interprete alemanak emaztea xarmatuko duen beldurrez bizi da. Montmorteko gazteluaren lurretan ezkutuko ehizan harrapatzen dutelarik, atxilotu egiten dute fusil baten jabe delakoan. Ihes egitea lortzen du, eta Bonnet interpretea hiltzen du tiroz. Madeleinek hala eskatuta, Lucilek etxean ezkutatzen du, ustez Bruno komandantea etxean bizi izateak alemanen begietatik babestuko dituelakoan. Benoît ezkutatu beharrak Lucileren eta bere amaginarrebaren harremanak hobera ekarriko ditu, halabeharrez.
Pasarte ikaragarri batean, alemanek Parisera iritsi ziren urteurrena ospatzen dute, Montmorteko gazteluan, bertako jabe Amaury eta emaztea kolaborazionisten artean baitzeuden: senarra herriko auzapez izendatua zuten alemanek, eta emaztea karitate ekintza errukitsuetan murgildurik bizi da. Gozo eleberriaren amaierak bat egiten du Sobietar Batasuna alemanek indarrez hartzeko operazioaren garaiarekin, hau da, 1941eko ekainaren 22arekin. Bat-batean, Bussyn kantonatuta zeuden soldadu aleman guztiak ekialdeko frontera lekutzen dituzte. Agur egiteko unean, Lucilek zirkulazio baimen berezi bat kentzen dio Brunori, gezurrak esanda; ezinbestean behar du Benoît Pariseraino eramateko.
Gozo izenburuak, italieraz, musikaren termino bat aipatzen du: gozoa, gozoki. Ironiaz beteriko izenburua da, ondikoz: emozio mingotsak daude ezkutuan, hurrengo eleberriak agerian utzi beharrekoak.
Jarraipena: «Captivité» (Gatibualdia)...
Aurreko bi ataletako pertsonaiei beste batzuk erantsita, Benoîtek «adiskideak» zituen Erresistentziako komunisten artean, Parisen. Lucilek haraino eraman behar zuen, Michaudtarren etxeraino hain zuzen ere. Han, halabeharrez, Benoît eta Jean-Marie atxilotuak izango ziren. Espetxean, Hubert Péricand aurkituko zuten; Benoîtek eta taldekideek ihesa prestatuko zuten, baina, azkenean, Benoît hil egingo zuten. Bien bitartean, Ekaitza ekainean atalean ezagututako Gabriel Corte pertsonaia desatsegina, ostera nabarmenduko zen eleberri honetan, propagandista eta politikari gisa, alemanen kolaborazionista hasieran, independenteago gero. Jean-Mariek eta Lucilek elkar ezagutuko zuten, baita guztiz maitemindu ere. Berehala jakingo zuen Jean-Mariek, ordea, Lucile maitemindurik zela oraindik Brunorekin, eta berriro frontera joango zen alemanei buru egitera, bertan hilko zuten arte. Eleberri honetan edo hurrengoan, Bruno von Falk komandantea hil egingo zuten ekialdeko frontean. Horrela, Lucilek bere bi maitaleak, frantsesa eta alemana, galduko zituen. Hori baino lehenago, Jean-Marie bizi ahal izango zen Madeleine Labarierekin, non eta hura ez bazegoen aleman batekin maiteminduta; bitartean, Cécile lehengusina merkatu beltzean aberasten ari zelarik. Corbinen bankuak aurrera egingo zuen, Arlettek okupatzaileekin zituen harremanei esker, eta Corte oportunista bilintx-balantx egingo zuen iraultza nazionalaren eta itxurazko erresistentziaren artean.
Némirovskyk ez zion atal honi eman nahi Ekaitza ekainean atalaren anabasa itxurarik, baizik erakutsi nahi zuen bizimoduaren hutsaltasuna halako egoera berezi batean, heroismoa eta erkidego ideia auzitan jartzeko. «Gerra eta Bakea-k daukan onena da» ―aitortu zuen Irènek― «gorabehera izugarrien artean jendeak bere bizimodu gutxi gorabehera arruntari jarraitzen diola eta, hitz batera, soilik axola zaizkiola bizitzea, maitatzea, jatea, eta abar. Bestalde, hori dena azentu kontu bat besterik ez da. “Bizitza egoistaren” gainean jarri behar baita azentua».
«Batailles» eta «La Paix» oraindik lanbro artean zeuden. Gaiak izango ziren, ziur aski, errebantxa moduko bat, mendekutik urrun, eta norbanakoaren bulkadaren garaipena, «erlauntz espirituaren» gainetik. 1942ko udan, Irène Némirovskyrentzat bakea izan zitekeen britainiarra, sobietarra edo nazia; ziurrenik, gerraren amaieraren nolakoak behartuko zuen Suite frantsesa goitik behera berraztertzera.
Azterketa
Suite frantsesa-ren 2004ko edizioaren hitzaurrean esaten da eleberria «obra bortitz bat» dela, «fresko izugarri buru-argi bat, bat-batean eta zuzenean frantsesei eta Frantziari egindako argazki bat», historiaren garai ilun hartan. Obraren azterketak aukera ematen du argitan jartzeko egitura konplexu bat, gihar satiriko indartsu bat eta gizartearen ikuspegi aski pesimista bat.
Pertsonaiak, mikrokosmos bat
Balzac-en gisara, Irène Némirovskyk pertsonaia garaikideak ipintzen ditu egoera garaikideetan, gauzak mugaraino eramanda, bakoitzaren nortasuna agerian uzteko. Frantsesen ihesa eta okupazioa aukera paregabeak dira gizartearen lagin on baten erreakzioak ia zentzu kimiko batekin aztertzeko; horrela, norbanakoen jokabideak bihurtzen dira klase sozial oso baten ikur.
Klase menderatzailea
Gizartearen goi mailako pertsonaiek «koldarkeria, hipokrisia eta egoismo» ikuskizun bat ematen dute, herriarekiko gorrotoaz nahasia; Péricandarren semeak eta Angelier andreak dira salbuespen bakarrak.
Némirovskyk Parisen oso hurbiletik ezagututakoengan oinarrituta, Péricandarrak goi-burgesia katoliko itxuratiaren arketipoa egin nahi du: luxuzko etxebizitza; Lyon-go ahaide aberats zaharrak, noizbait herentzia gozo bat jasotzeko itxaropen aitorgabe baten oroigarri; seme-alaba sail handi bat; paternalismoa; ekintza filantropikoak, izenetik hasita («Les Petits Repentis du 16e », 16. barrutiko Damutuok) iruzurra agerian badago ere; eta abar. Hipokrisiaren paradigma da Charlotte Péricand, tribuaren zutabea: ama giristinoaren bertute guztien gordailu, karitatea aldarrikatzen du, baina besterentzat, noski, ez beretzat; eta seme apaiza hiltzen dutenean, penaz baino gehiago harrokeriaz aldarrikatzen du, hala, martiri bat eskaintzea Elizari.
Eskuizkribua oraindik idazten ari zelarik, Irène kezkaturik ibil zen Philippe Péricand apaizaren heriotza melodrama handi samar bat ez ote zen; 1941ean pentsatu zuen agian aldaketa bat egingo zuela, eta frontean hilko zela, Irèneren aita-ponteko Bréchard abadea bezala. Izan ere, irrigarriak geratzen dira Péricand apaizaren kontzientziazko eskrupuluak, nerabe gaizkile («enfants des ténèbres») taldeari eskautismoaren espiritua barnerarazteko eta gaitz guztietatik libratzeko egiten zituen ahaleginak harrokeriazko bekatu ere izan ote zitezkeen. Soilik haren anai Hubertek ulertuko du, atzean utzirik nerabezaroko xalotasuna, eta bihotz barrenetik egingo du otoitz haren alde. Hubertek, adel horretatik begiratuta, amaren ikuspegi errukigabe berbera erakutsiko du.
Noble izateaz harro, Montmortarrek lehia egiten diete Péricandarrei iruzurgilearen figura hezurmamitzerakoan. Bizkondeak itxurak egiten ditu ezkutatu nahirik aiseago dabilela okupatzaileen artean, eta haren emazte «petainzale porrokatua» eskandalizatu egingo da bere lursailetan ezkutuko ehizan ari direlako, baina ez du eskrupulurik batere nekazariak behartzeko atxilotuen aldeko janari bilketan, betiere Jainkoari aitortuta egunaren buruan izandako buruhausteak.
Némirovsky ez zen iritsi Montmortarren senarraz eratu nahi zuen «urde» pertsonaia erabat marraztera: Maurice Michaudek jasotzen duen gutuna, lansaririk gabeko egoeran deklaratzen duena bankuko lanpostua uzteagatik, nahiko antzekoa da Michel Epsteinek, egun haietan, benetan jaso zuenaren aldean. Politikari baten pertsonaia sortzeko ideia baztertuta, jende oldearen artean kokatzen du botereari lotutako intelektual handinahi bat: Gabriel Cortek ezin du ezkutatu «jendaila» harenganako higuina, eta koldarkeria nabarmenez jokatzen du, non eta ez den neska-laguna salbatzeko; guztiaren aurretik oportunismoa eta egoismoa jarrita, hala ere ukatu egingo ditu bere benetako iritziak Vichyra iristen denean. Charles Langelet ere harrokeriaz beterik da, guztiaren eta guztien gainetik jartzen ditu bere bildumako objektu bitxiak; Irèneren zirriborroen arabera, hitlerismora lerratutako «alderdi liberal» bat irudikatzen du, eta haren heriotzak berriz, burgesia liberalaren amaiera.
Angellier andere zaharra «probintzietako burgesia garaiezinaren pertsonifikazioa» da: lursail handien jabe, zorroztasun berberaz tratatzen ditu ofizial aleman bat edo bere mendeko baserritarrak. Némirovskyk, baina, ez zuen eredu hori aldeztu nahi, baizik, soilik, jokabideak deskribatu. Horregatik, pertsonaia honi sendotasun psikologiko handi samar bat eman zion: semea maitatzen duen bezainbatean gorrotatzen du erraina, baina, bukaeran, bere ontasuna ageri du, Benoît ezkutatu eta laguntzen duelarik. Horrela, kontrastatu dezake Lucile errainaren jokabidearekin: bizi-gogoak eta senarraren engainuek bultzatuta, etxean nahitaez ostatatzera behartuta dauden arerioaren xarma kilikatzera iristen zaio. Némirovskyren biografoen ustez, bere buruaren alde handi bat jaso zuen idazleak emakume gazte honen pertsonaian, auzi politikoak bazter utzi eta deitoratzen duena «Estatu baten, herrialde baten edo alderdi baten arabera bizi, pentsatu edo maitatu behar izatea». Lucileren harrotasunak eta askatasun senak gogora ekartzen du berehala Hélène Karol, Le Vin de solitude Némirovskyren eleberri autobiografikoan idazlearen bikoitza den pertsonaia.
Herri xehea
Orobat, eleberrian agertzen den herri xeheak gizatasun handiagoz eramaten du okupazioaren eta gerraren mehatxua, alderik gabe, gainera.
Myriam Anissimov-ek azpimarratzen duen gisan, «koadro etsigarri horren erdian, bikote umil bat, semea lehen borroketan zauritu dietena. Bikote hark baino ez dio eutsiko duintasunari». Jeanne eta Maurice Michaud, Corbinen bankuko idazkari eta kontulariak dira burgesia tipiaren ordezkari. Lotura estua dute bion artean ―«hau poza, elkarrengandik bereizi behar ez izatea!» dio xuxurlaka Jeannek, Corbinek autoan eramango dituela esaten dienean. Elkar laguntzen dute beti, baina albo batera utzi gabe besterekiko elkartasuna; eta arazoei aurre egiten diete, bakoitzak bere erara: senarrak, filosofia guztiz estoiko batez; emazteak, pragmatismo handiz eta umore puntu batez, betiere alboratu gabe ama baten penak. «Biok osatzen dute Irènek argiro erretratatu nahi izan zuen middle-aged couple hori: ez dute deus eramateko, ez eskuizkriburik, ez museoko piezarik, ez bitxirik, ez etxeko arroparik; horren ordez, beren Jean-Marie besterik ez daramate gogoan».
Jean-Marie Michaud, bere aldetik, gizon gazte soil eta zuzen bat da, gurasoen kezka besterik ez duena buruan. Paristarra eta ikaslea izateak ez ditu ezertan liluratzen hura maitasun guztiz zaintzen duten bi neska lehengusinak, Cécile eta Madeleine. Bi emakumezko pertsonaia hauentzat Irènek hautatutako izenak omenaldi moduko bat dira, zalantza gabe: Cécile Mitaineren (ezkondu ostean, Michaud) kasuan, eleberriko pertsonaia positiboen abizena da, eta Labarie etxeko alabaren izena; haren lehengusina umezurtza Madeleine deitzen da, Irèneren gaztetako lagun bat bezala.
Cécilek bere sentimenduei erantzuteko kilika duen bitartean, Madeleinek Benoît Labarier lehengusuarekin ezkontzeko emandako hitzari eusten dio. Benoît da herrian erresistentziaren arnasa gordeko duen bakarra, nahiz jeloskortasunagatik hiltzen duen emaztearen inguruan zebilen interprete alemana. Era simetriko batean, Bussyko neska gazteek irribarre egiten diete soldadu alemanen konplimenduei, eta jostunak azaltzen du haietako batekin pasiozko harreman ero bat duela.
Errepidean gurutzatzen dituzten burgesen begietara, langile izengabe hauek ez dira batere idealistak; Péricandarren eta Cortetarren zerbitzariekin batera, langileriaren irudikapen bat osatzen dute. «Beraz, laster eta bizkor, hemen aurkitzen dugu agian ez gizarte osoa, baina bai hautapen esanguratsu bat». Desberdina da, ordea, bakoitzaren jokabidea, kataklismoaren aurrean.