cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leslie Barnett
Karreraren hasiera
Bigarren Mundu Gerraren hasieran, Essexeko Nekazaritza institutuan trebatzen hasi zen, baina 1939an Felixtowen hasi zen lanean, bertako esnetegi batean esne-analisiak egiten ikasten, geroago Londreseko United Dairiesen. Banburyko ebakuazioaren eta beste lan batzuen ondoren, Londresera itzuli zen, bertan James ezagutu eta 1945ean ezkondu zen berarekin. Berak Reading Unibertsitateko plaza baten eskaintza onartzeko eskatu zion, berak egun horiek bere bizitzako egun zoriontsuenetarikoak bezela gogoratu zituen, esnetegiko lizentziatura lortzeko ikasten. Lesliek James maite zuen oraindik, haien alabak txikiak zirenean banatu ziren arren. Bi alaba izan zituzten, Penny eta Marion.
Antropologia linguistiko
Bigarren paradigma
1960ko hamarkadan, Dell Hymes "hizkuntzalaritza antropologiko" deitzen zitzaion paradigmaren sortzailea izan zen. Azter-eremu hau, gaur egun, komunikazioaren etnografiaren baitan dago.
Wulverdinghe
Diru sarrerak
2009an Wulverdinghe udalerrian 100 unitate fiskal zeuden, 282 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 15.839 euro zen.
Blassac
Biztanleria
2007an Blassac udalerrian erroldatutako biztanleak 146 ziren. Familiak 60 ziren, horien artean 22 pertsona bakarrekoak ziren (13 bakarrik bizi ziren gizonak eta 9 bakarrik bizi ziren emakumeak), 21 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 17 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Angel Etxaniz Olabarria
Angelen Oroigarria
mila gehiago atzean.
Trochères
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Trochères udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Toursko Arte Ederretako Museoa
Eraikina
Museoak 12.000 obra baino gehiago ditu, eta horietatik 1.000 jendearen eskura daude. Beheko solairuan, museoak XV. eta XVI. mendeetako Tourseko arteari eskainitako aretoa du.
Museoa monumentu historiko gisa sailkatu zen 1983ko ekainaren 27an.
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Adierazleak
Askoren ustetan pobrezia herrialde baten aberastasunarekin soilik neurtu daiteke, diruarekin alegia. Esan beharrekoa da, ordea, pobrezia zehazki giza garapenerako beharrezkoak diren baliabideak ez izatea dela, eta beraz faktore askok eragiten dutela honengan. Horregatik, diruaz gain hezkuntza, ingurumena, askatasun politikoa… pobrezian eragiten duten faktoreak ere badira.
Pinu
Pinus radiata
Intsinis pinua, insignis pinua, pinu beltza edo pinu azkarra bezala ezagutzen da Pinus radiata. Jatorriz kaliforniarra da, eta oso erabilia da lurrak basotzeko. Laster hazten delako erabiltzen da hainbeste; izan ere, urte gutxi batzuen buruan hainbat metroko garaiera eta zentimetro ugariko zurtoina hartzen du.
Wulverdinghe
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 8 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.
Antropologia linguistiko
Hirugarren paradigma
1980tik aurrera, arazo antropologiko zabalagoak ikertzen hasi ziren baina hizkuntzalaritzako metodo eta datuak erabiltzen jarraitu zuten.
Blassac
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Antropologia linguistiko
Beste gai batzuk erlazionatuak
Hizkuntzalariak hizkuntza haien historiak berreraikitzen saiatzen dira, baita euren jatorria zein den argitzen ere. Honi paleontologia linguistikoa deitzen zaio. Hizkuntzaren eboluzioaren eta gizakiaren eboluzioaren artean dagoen lotura ikertzen ere saiatzen dira.
John Walker (atleta)
Biografia
Iraupen erdiko lasterkaria izan zen. Milia hiru minutu eta berrogeita hamar segundoren azpitik egitea lortu zuen lehen lasterkaria izan zen (1975); 3.49,4 minutuko marka ezarri zuen. Hurrengo hamar urteetan, ehun aldiz egin zuen distantzia hura lau minuturen azpitik.
Pinu
Pinus radiata
Oro har 30 metroko garaiera lortzen du gure lurralde inguruetan, 50 metrora ere irits daitekeen arren. Gaztetan, eite konikoa dute, adinarekin zabaldu egiten direnak. Eta azaleko sustrai sistema, ondorioz, ez dituzte haize boladak ondo jasaten. Enbor zuzen eta zilindrikoa, azala lodiera aldakorrekoa duena, iluna, latza eta berehala zartatzen dena.
Merone
Merone Italiako udalerri bat da. Comoko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Trochères
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Wulverdinghe
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoak zurgina ziren.
Blassac
Etxebizitza
2007an 122 etxebizitza zeuden, 62 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 45 bigarren erresidentzia ziren eta 16 hutsik zeuden. 120 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 62 etxebizitza nagusietatik 54 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 1ek gela bat zuen, 3 etxek bi zituzten, 15 etxek hiru zituzten, 20 etxek lau zituzten eta 22 etxek bost zituzten. 40 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 24 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 28 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Euskal baladak
Metodo estilistikoa
Joan Mari Lekuona eta Luis Mari Muxikaren lanek zein argitaratu ditugunek euskal baladaren balio poetikoak zehaztea zuten xede. Saialdi horien euskarri gisa jokatu zuen korronte teorikoa estilistika izan zen. Saialdi horiei alderdi lirikoaz narratiboaz baino gehiago arduratzea lepora dakieke (Biguri, 1990, 90). Gainera, testuak aldagaitzak eta genero idatziaren baitakoak balira bezala aztertu ziren, inkontzienteki bada ere.
John Walker (atleta)
Biografia
1974ko Commonwealtheko Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen 1.500 metrotan, eta brontzezkoa 800 metrotan; 1976ko Olinpiar Jokoetan, berriz, urrezko domina irabazi zuen 1.500 metroko lasterketan. Urte horretan bertan, munduko errekor berria ezarri zuen 2.000 metroko lasterketan: 4 minutu 51,4 segundo. Gainera, Zeelanda Berriko 1.500 metroko txapeldun izan zen zazpi aldiz eta 800 metroko txapeldun zortzi aldiz.
Haplochromis commutabilis
Haplochromis commutabilis Haplochromis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cichlidae familian.
Angel Etxaniz Olabarria
Angelen Oroigarria
Mila horiek frentera helduko dira
Casidarròca
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Cazideroque udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 990 hektarea erabiltzen.
Wulverdinghe
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Wulverdinghe udalerrian 7 nekazaritza-ustiategi zeuden, 212 hektarea erabiltzen.
Leslie Barnett
Geroagoko karrera
Clare Hall-en, sortutako graduatuen ikastetxe berrian parte hartzeko hautatutako lehen bekadunetako bat izan zen Barnett. 1972an ikasle graduatuen tutore bihurtu zen; 1975ean tutore nagusi bilakatu zen, 1985ean erretiratu zen arte mantendu zuen postua. Nazionalitate, adin eta ikasgai desberdinetako ehunka ikaslek gogoratzen dute, "Etengabeko arretagatik, arazoak konpontzeko erraztasunagatik eta duen ama-maitasunagatik bereziki.
Toursko Arte Ederretako Museoa
Bildumak
Museoak pintura-bilduma handi eta nahiko homogeneoa du, eta hainbat maisulan biltzen ditu, hala nola Andrea Mantegnaren batzuk.
Anton Txekhov
Ikasketak eta literaturako hastapenak
Txekhoven idazle bezala egin zituen hastapenak Taganrogeko garaikoak dira: nerabezarotik testu laburrak, parodia k, pasadizoak eta istorio dibertigarriak idazten saiatu zen. Garai hartan bere anaia zaharrena Alexander Moskun bizi zen, eta egunkarietan zein umorezko aldizkarietan lan batzuk argitaratzen zituen. Eredua jarraituz, Antonek arrakastarik gabe bidali zizkien testu labur batzuk (bat ere ez da kontserbatu) hainbat editore moskutarrei. 1878an, Txekhovek antzezlan bat idatzi zuen lehen aldiz Aitarik gabe izenburukoa, miresten zuen Maria Iermolova aktore entzutetsuari eskainia. Baina pieza honek ez zuen inolako oihartzun onik lortu Moskun, tartean berregokitze berantiarrak izan zirelako. Orduan desagertu zela uste da, 1920an izenik gabeko eskuizkribu bezala berriro agertu arte. 1923an argitaratu zen lehenik, eta geroago atzerrian Platonov izenarekin ezagutua izan zen.
423 Diotima
423 Diotima, asteroide gerrikoan aurkitutako 423. asteroidearen izena da. 1896ko abenduak 7an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizako behatokitik. 208,77 kilometroko diametroa du, honela, asteroide gerriko asteroiderik handienetako bat delarik. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.
Baiona-Donostia Euskal Eurohiria
Baiona-Donostia Euskal Eurohiria edo, besterik gabe, Euskal Eurohiria, Baiona eta Donostia arteko konurbazioari esaten zaio. Bidasoa ibaia azken mendeotan izan den muga politiko eta administratiboaren bi aldeetan hedatzen den hiri espazioa da.
423 Diotima
Bere izena, Diotimagatik jasotzen du, Sokratesi filosofia irakatsi zion apaiz andere eta filosofo greziarra.
Blassac
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 87 ziren, horien artean 62 aktiboak ziren eta 25 inaktiboak ziren. 62 pertsona aktiboetatik 57 lanean zeuden (33 gizon eta 24 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 25 pertsona inaktiboetatik 9 erretiraturik zeuden, 3 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Encamp
Encamp Andorrako parrokia bat da. Berau osatzen zuten bost herrietatik (Encamp, el Tremat, la Mosquera, les Bons eta Vila), azken hau da gaur egun bananduta dagoen bakarra.
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Ur edangarria
Lehenik eta behin, pobrezia urarekin lotzeko, herrialde bakoitzean ur edangarrirako aukerarik ez duten pertsonen kopurua adierazle egokia da. Garbi ikusi daiteke herrialde garatu eta azpigaratuen arteko desberdintasuna, azken hauetan ur edangarria eskuratzeko bideak oso murritzak direlako. Hauen artean koka genitzake Afrika, Asia ekialdea, Asia hegoaldea...
Pinu
Pinus radiata
Espezie honen pinaburuak oso asimetrikoak dira, arre horixkak eta 7-14 cm luze neurtzen dute, txorten gabeak edota oso motza izan ohi dute, hortaz adaxkaren gainean finkatuta agertzen dira, eseriak baleude bezala. Pinaziak oso txikiak dira eta pinaburua heltzen eta irekitzen denean, mintzeko hegalaz irteten dira haizezko sakabanatzea errazteko asmoz.
Izar ederra
Izar ederra euskal abesti herrikoia da. 1994an Hiru Truku taldeak bere Mendebaldeko euskal baladak diskoan kaleratu zuen. Disko hori bizkaieraz abesturiko euskal abesti herrikoi zaharren bilduma da.
Abesbatzarako bertsio bat egokitu zuen Josu Elberdinek
Toshihide Saito
Toshihide Saito (japonieraz: 斉藤 俊秀, 1973ko apirilaren 20a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Anton Txekhov
Ikasketak eta literaturako hastapenak
Txekhovek berak eskutitzetan behin eta berriz adierazi zituen 1878-1880 urteak izan zirela benetako literatura hastapenak, baina une zehatzik eman gabe. Gaur arte gorde diren Txekhoven lehen argitalpenak 1880. urtekoak dira, eta arrakastarik gabeko saiakera batzuen ondoren, umorezko hamar ipuin argitaratzea lortu zuen San Petersburgoko Burruntzi (Strekosa) aldizkarian. 1881 eta 1882an, mota horretako idatzi ugarik jarraitu zuten, eta adibidez umorezkoak eta satirikoak ziren Iratzargailua, Mosku, Ikuslea zein Argia eta itzala aldizkari ezagunetan argitaratuz. Ikasle garaiko eskutitz baten, Chekhovek hasierako zailtasunen zantzuak ematen zituen, eta horrela 1883ko abuztuan, argitaratzeko bidaltzen zion albisteen idatzi batekin, honakoa gehitzen zion aldizkari bateko editoreari:
Txekhovek hitz horietan darabilen tonu erdi atsegin erdi adarjotzaile bere ikasturteetako eta hurrengo urteetako eskutitz askoren ezaugarria da. Dena den, lana ez zitzaion zailtzen soilik etxebizitzaren egoeragatik eta orokorrean bizi-baldintza prekarioengatik. Gehitu  behar zaio aldizkariek ez zutela garaiz ordaintzen, eskakizun bereziak zituztela, adibidez Ezpala (“NA Leïkine Oskolki”) aldizkarian ipuinek ezin zuten ehun lerro baino gehiago izan. Eta batez ere, estatuaren zentsuragatik. Azken finean, 1880ko hamarkadan Alexandro II.a enperadorea erail zutenean, aukeraketa gupidagabea eta arbitrarioa egin zen Errusiako prentsan aurreikusitako edozein argitalpenen aurrean. Horrela, Txekhovek 1882an argitaratutako lehen liburuari, Txantxak ipuin bildumari, zentsurak uko egin zion eta ordutik galdutzat jo da. Bost urteko ikasketak eginda mediku titulua lortu arren, uste da Txekhov ikasle oso arrunta zela eta ez hain arduratsua. Natur zientzienganako ilusioa eta 1886eko eskutitz baten agertu zen Darwin en irakaskuntzarekiko zaletasuna gorabehera, lehentasuna idazteko jarduerari ematen zion, bereziki eskaintzen zion diru sarreragatik.
Ikosaedro
Angelua
Erdiko puntutik elkarren alboko bi erpinetara doazen bektoreek osatzen duten angelua konstantea da, hurrengoa izanik:
Blassac
Diru sarrerak
2009an Blassac udalerrian 62 unitate fiskal zeuden, 156 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.517 euro zen.
Angel Etxaniz Olabarria
Angelen Oroigarria
Helduko dira eta zabalduko dute
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Ur edangarria
Nahiz eta zifra hauek beldurgarriak izan, esan beharrekoa da uraren egokitasunak aurrerapauso asko eman dituela. Eskuineko grafikoan ikusten den moduan, 25 urteetan handitu egin da ur edangarrirako irisgarritasuna duten populazioaren zenbatekoa, esaterako, Uganda-k (ur edangarrirako zailtasun handiak dituen herrialdea dena) %-18.86eko hazkunde tasa batekin murriztu du gabezia hau, 1990etik 2015era bitarteko denboran.
Casidarròca
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Anton Txekhov
Ikasketak eta literaturako hastapenak
Bere aitaren porrotaren ondoren Moskun finkatzera joan zen, nolabait familiaren erantzule sentituz. Txekhovek diru irabaziak handitu nahi zituen, hainbat egunkaritan eta ezizen desberdinekin argitaratuz. 1884ko irailean mediku izendatu zuten arte, guztira berrehun ipuin, literatura kronika eta parodia baino gehiago argitaratzea lortu zuen aldizkarietan. Garai hartan idatzitako ipuin batzuk gaur egun bere lanik ezagunenetakoak dira, hala nola 1883ko Funtzionario baten heriotza, Albion-go neska bat, Gizena eta argala satirak, edo hurrengo 1884. urteko Kameleoi bat. 1884ko udan argitaratu zen bere lehen liburua, sei ipuinen bilduma zena: Melpomeneko ipuinak. Urte horretan, Errusiako medikuntza gaiari buruzko tesi bat egiten ere hasi zen.
Pinu
Ekologia
Espezie hau, negu leun eta klima epel eta hezeko zonetan hazten da. Izozteei gaizki eusten die eta gainera, pinu-beldarrak erasotzeko joera handia izaten du. Lurzoru azidoetan landatzen da batez ere, itsas mailatik 800 m-tara bitartean.
Encamp
Gaur egun, azaleraren zati handi bat Grand Valira eski-estazioak hartzen du, Encamp eta Canillo parrokien artean banatuta dagoena.
Wulverdinghe
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Merone
Mugakideak
Meronek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Ur edangarria
Ur edangarriaren garapena modu global eta zehaztuago batean aztertuz gero, ikusi daiteke 1990-1991 artean %2,49 hazi zela ur osasungarria edan dezaketen pertsonen kopurua, eta 2014tik 2015rako hazkunde tasarekin konparatuz gero (%1.67), azken urteotan garapen hori mantsotu egin dela esan daiteke.
Angel Etxaniz Olabarria
Angelen Oroigarria
Angelen odol lodia
eta goizean ihintza
agertuko da gorria.
Toursko Arte Ederretako Museoa
Iruditegia
Margolanak:
Baiona-Donostia Euskal Eurohiria
Historia
2001an Bidasoa-Txingudi partzuergoak bat egin zuen agentziarekin.
Anton Txekhov
Jarduera askoko garaia (1884-1889)
1884ko ekainean Txekhovek medikuntza ikasketak amaitu zituenean, familia uda igarotzera bere anaia Ivan irakaslearen etxe zabalera joan zen, Moskutik gertu dagoen Istria herrira. Txekhov medikuntza lantzen hasi zen bertan: gaixoak kontsultan hartzen zituen, eta baita aldameneko Zvenigorod herrian zegoen ospitalean. Era berean, auzitegiko azterketa medikuetan parte hartzean gain, autopsia k ere egiten zituen. Txekhovek bere gaixoak borondate handiz artatzen zituen, baina horietako gutxik ordaindu ahal zuten behar bezala. Horren ondorioz, garbi ikusi zuen bere idatziak medikuntzan jardutea baino onuragarriagoak zirela. Hori ez zen aldatu hurrengo urteetan. Txekhov familiak landa eremuan etxe bat erosi zuen, eta Txekhovek nekazariak artatzen aritu zen. Udako hilabeteetatik kanpo, Txekhovtarrak Moskun bizi zirenean, Txekhovek bere borondatez artatzen zituen familiaren senide eta ezagun asko. Osabari egindako idatzian honela zioen horri buruz, estilo ironikoan: «Hainbeste eta gehiago lan egiten dut. Egunero errublo batetik gora gastatu behar dut zalgurdi an. Lagun asko ditut, eta bat-batean gaixo asko ere bai ”. Eta bere ordainsariak kobratzeko zailtasunekin jarraitzen zuen: “Horietako erdiek ez dute ordaintzen. Besteek batzuetan bost errublo ematen dituzte, beste batzuetan hiru, kontsulta bakoitzeko”. Tisis gaitza sentitu ondoren hogei urterekin, biriketako tuberkulosia ren lehen sintomak, 1884ko abenduan izan zuen lehen hemoptisi erasoa, eta horrela jabetu zen bere gaixotasunaz, 1904an heriotza ekarri ziona.
Leslie Barnett
Geroagoko karrera
Barnettek ikastetxeko gaietan zeregin garrantzitsua izan zuen, bereziki ekitaldi sozialen eta jaien antolaketan, gogoan izango dute bere eskolako lankide eta lagunek. Ikastetxeari egindako ekarpenaren erakusgarri, Administrazio Kontseiluak Leslie Barnett House izeneko ikasle-egoitza bat sortu du, eta brontzesko buru bat, Lois Tilbrook egina, bere omenez. Erretiroa hartu zuenean, kide emeritu izendatu zuten eta hainbat alditan gerturatu zen bere gaixotasuna hasi zitzaion arte.
Blassac
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 6 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 1 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Ur edangarria
Azkenik, aipatzekoa da helburu honen berri gozoago bat dagoela adieraztea, izan ere, 2015erako helburu zena 2012rako lortu zen: munduko populazioaren %89ak ur edangarria jada bere esku zuen.
Gose indizea
Bigarrenik, Gose Indizea da elikagai falta adierazteko indizeetako bat. Esan daiteke elikadura gabeziak, goseaz gain, eragin negatibo asko dituela gizartean, hauen artean gaixotasunak, energia falta, ezgaitasunak… ondorio gisa gizarte ahul bat sortuz.
Kausa desberdinak daude gizarte bat gosetera eramateko gaur egun: beste herrialdeekiko zorrak, munduko iparraldearen eta hegoaldearen arteko komertzio injustua, ustelkeria…
Baiona-Donostia Euskal Eurohiria
Historia
Bitxia bada ere, 2009 arte ez zen sartu Donostiako udala.
Angel Etxaniz Olabarria
Angelen Oroigarria
Angelen azken hitza
Blassac
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 zurgina, 1 argiketaria eta 1 ile apaindegia.
Pinu
Euskal Herriko sakabanaketa
Basotze artifizialei esker, orain oso hedatua dago Europako hego-mendebaldean, Zelanda Berrian, Txilen, Australian eta Hegoafrikan. Gaur egun Euskal Herrian banaketa zabala duen arren, zuhaitz hau berezko area txikienetakoa den pinua da.
Leslie Barnett
Omenaldiak
Eric Miller, 1986-87 urteetan Biologia Molekularreko Laborategian zientzialari bisitaria izandakoak, honako hau idatzi zuen: "Leslie Barnett geneen egiturari eta funtzioari egindako ekarpen zientifiko izugarriengatik ezagun bilakatu behar da. Ikuspegi profesionaletik, eta ziur nago Francis Crickek eta Sydney Brennerrek egiaztatuko dutela, biologia molekularraren funtsezko aurkikuntza asko ez ziren gertatuko Lesliek bankuari eta esperimentuei emandako begirada arretatsu eta ikuspegi sendoarengatik izango ez balira." Alex Richek eta biok 1955ean Leslie kontratau genuen guretzat X izpiekin kalkulu batzuk egiteko, garai hartan ordenagailu elektronikoak oso primitiboak baitziren. Lesliek prestakuntza biologikoa zuela jakin genuenean, hainbat lan esperimental egin zituen. Besteak beste, T4 fagoko fase-aldaketako mutanteetan lan egin zuen gurekin. Oso baliotsua izan zen, beti izan baitzen oso esperimentalista arduratsua eta zorrotza.
Ana Otadui
Ana Otadui Biteri (Elorrio, Bizkaia, 1976ko maiatzaren 10a) politikari bizkaitarra da, Euzko Alderdi Jeltzalekoa, eta 2015a ezkero Bizkaiko Batzar Nagusietako lehendakaria. Bera izan da bigarren emakumea kargu horretan.
Euskal baladak
Metodologia semiotikoa
Jesus Antonio Cid Euskal Herriko Unibertsitatera heltzearekin eta Jon Juaristiren ekarpenekin, euskal baladaren ikerketan aldi berri bat ireki zen. Diego Catalán en jarraitzaile, honek erromantze hispanikoak jorratzeko baliatzen zituen eskema metodologiko zorrotzak euskal baladari ezarri zizkioten (Catalán, 1984).
Anton Txekhov
Jarduera askoko garaia (1884-1889)
Mediku lanak, besteak beste, gai asko ematen zion bere kontakizunetarako, eta 1880ko hamarkadaren bigarren zatian izugarri idatzi zuen. Horrela, 1885eko urtean ehun eta hogeita hamahiru testu argitaratu zituen, kopuru hori 1886an ehun eta hamabira jaitsiz eta 1887an hirurogeita lauan geratuz. Bere kontakizun gehienak goitizen ez argitaratu zituen. Txekovek literatur zirkuluetan jada izen bat lortua zuen, bereziki 1885eko apirilaz geroztik San Petersburg oko "Egunkaria" ospetsuan argitaratzen hasi zenetik. Bertara joatea gonbidatu zuten behin, eta han Alexei Souvorine editorearen ezaupidea egin zuen, kontratua sinatuz oso baldintza interesgarrietan. Aldi berean, Dmitri Grigorovitx nobelagile arrakastatsua ezagutu zuen, Errusiako literatura-munduan autoritate handia zuena, eta ezizenak bertan behera uzteko aholkatu zion gutun baten. Txekhovek jaramon egin zion, 1886tik aurrera Souvorinerekin estuki lan egin zuen, bere benetako izenpean. Kontakizun berrien zati bat Errusiar Pentsamendua egunkari liberalaren hileroko aldizkarian agertzen zen. Bestalde, bigarren berrien bilduma, Kontakizun margotuak, 1886an argitaratu zen. 1885tik 1887ra bitartean familiak uda Babkinon herrian igaro zuen, eta gerora Mikhail anaiak adierazi zuen inguruko paisaien edertasuna, arrantzaldi alaiak eta perretxikoen bilketa ekinaldiak, erabakigarriak izango zirela bere anaiaren talentuaren loraldian. Egia zen Txekhovek bertan hainbat gai aurkitu zituela etorkizuneko lanetarako, eta horrela Zapoa, Ehiztaria, Sorgina edo Volodia-n kontatzen diren ekintzak antzerako esparru baten gertatzen ziren.
Angel Etxaniz Olabarria
Angelen Oroigarria
Xabier Amuriza bertsolariak prestatu zituen bertsoak.
Chaméanita
Chaméanita sulfuro motako minerala da.
Coatzacoalcos
Coatzacoalcos Veracruz estatuko hiri eta portu bat da, izen ibaiaren ondoan kokatua, Tehuantepeceko istmoan. Veracruzeko hegoaldeko hiririk garrantzitsuena eta garatuena da. Altuerako portua ezartzeak eta Pajaritos, Morelos eta Cangrejera konplexu petrokimikoen gorakadak eragin dute haren garapena. 2015ean 212.540 biztanle zituen.
Etimologia
Coatzacoalcosek sugea ezkutatzen den lekua esan nahi du nahuatl hizkuntzan. Bere izena antzinako elezahar bati zor omen zaio; horrek kontatzen duena zera da: 947. urtean Quetzalcóatl hiri honetara iritsi zela eta baltsa batean ibaian zehar nabigatu zuela horizontean galdu arte, egun batez itzultzeko promesarekin. Quetzalcoatlen jarraitzaileak leku horretan geratu ziren beren buruzagia noiz itzuliko zain, eta horrela agertu ziren eskualdeko lehen asentamenduak.
Chaméanita
Ezaugarriak
Chaméanita sulfuro mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4,5 da.
Anton Txekhov
Jarduera askoko garaia (1884-1889)
Hala ere, Txekhovek ez zituen dagoeneko umorezko testuak soilik idazten, baizik eta gero eta kontakizun gehiago gai serio eta dramatikoekin argitaratu zituen. Garai hartako errusiar probintziei bereziki zegozkien gizarte arazoak jorratzen zituen, esate baterako Aniouta, Pazko Gaua, Gaiztoak edo Sukar tifoidea lanetan. 1887ko otsailean sorterrira egin zuen bidaiak beste gai asko ekarri zizkion. Gurasoak bisitatu ondoren, estepa ko paisaia dotoreetan zehar bidaiatu zuen. Geroago, eskualde honen atzerapen nekagarria eta kultura eza deitoratu zituen, nahiz eta bere paisaia handien edertasunagatik titulu bat baino gehiago eman. Horrela 1888an argitaratu zuen Stepa albisteen bilduma, paisaien deskribapen zehatz eta egiazkoengatik ezaguna dena.
Coatzacoalcos
Klima
Klima beroa da, eta udan euri asko egiten du. Tenperatura leunak izaten ditu urte osoan, eta neguko lehortea etengabe hausten dute Ipar Amerikako masa kontinentaletik datozen fronte hotzek; ondorioz, hilabeterik lehorrenak martxoa eta apirila arte atzeratzen dira. Hileko batez besteko tenperaturak 10etik 25era bitartekoak dira maiatzean. Bero-muturrak 26ºC eta 37ºC artekoak dira (apiriletik irailera bitarteko arratsalderen batean), baina duela gutxi 40ºC-rainoko tenperaturak izan dira, eta muturreko minimoak 13ºC artekoak dira (abendutik otsailera). Prezipitazioen batez bestekoa oso handia da, urtean 3.000 mm ingurukoa, eta maximoa irailean eta urrian da.
Ana Otadui
Bizitza eta heziketa
Lehen ikasketak Elorrioko Eskola Publikoan egin zituen, eta handik Lauaxeta ikastolara joan zen. Deustuko Unibertsitatean Zuzenbide ikasketak egin zituen. Unibertsitate bereko Euskal Gaien Institutuan aritu ostean, funtzionario lanpostua lortu zuen administrazio orokorreko teknikari moduan Bizkaiko Foru Aldundian. Bertan Ogasun, Lehendakaritza eta Kultura sailetan aritu zen. Gaur egun eszedentzian dago Administrazio Orokorreko teknikari moduan, Kultura Ondareko Zerbitzuan.
Coatzacoalcos
Industria petrokimikoa
Industria petrokimikoa Coatzacoalcoseko portuan ezarri zen, hiriaren historia baino lehen eta geroago; izan ere, hura ezarri zenetik, hiria demografikoki hazten hasi zen, inguru hartan zegoen oparotasunagatik. Latinoamerikako instalaziorik handiena da, eta konposatu kimiko hauek ekoizten ditu: etilenoa, polietilenoa, amoniakoa eta metanola. Hiriko jarduera ekonomiko nagusia da, portuko jarduerekin batera.
Ana Otadui
Politika
2015eko ekainean Bizkaiko Batzar Nagusietako lehendakari hautatu zuten, bigarren emakumea kargu horretan.
Ikosaedro
Bolumena, azalera eta garapena
a ertza duen ikosaedro erregular bat edukita, haren bolumena (V) neurtu daiteke, hurrengo formularen bidez:
Sorginkeria Larraun haranean
1575an Espainiar Gorteko begirale batek Larraun haranean ikerketak egin zituen. Horietan zehar 44 pertsona sorgin zirelako zantzua hartu zuen, haietako asko haurrak zirela.
Pinu
Pinus sylvestris
Pinus sylvestris edo pinu gorria, bere altueragatik ere ezaguna da, ia 40 metrotara heltzen delarik.
Ikosaedro
Bolumena, azalera eta garapena
Eta haren aurpegien azalera osoa, A (aurpegi batena, Ac, 20 aldiz dela), honen bidez:
Sorginkeria Larraun haranean
Egindako lehenbiziko ikerketetako bat Uli mendilerroko leizea ikuskatzea izan zen. Han, betiere ikertzailearen ustez, sorgin bilerak edo akelarreak egiten omen ziren. Edonola ere, ikerketa eta inkestaren emaitza hutsala izan zen, edo behintzat hala uste izan zuen aipatutako ikertzaileak. Halere, salatuen deklarazioen testigantzak idatziz jaso zituen.
Joanna Moore
Joanna Moore (1934ko azaroaren 10a - 1997ko azaroaren 22a) Estatu Batuetako zinema eta telesail aktore bat izan zen. 17 pelikuletan eta telebistako telesaileko ia 100 kapitulutan agertu zen bere lanbidearen urrezko urteetan. Ryan O'Nealrekin ezkondu (1963 - 1967) eta bi seme-alaba izan zituzten: Griffin O'Neal eta Tatum O'Neal.
Euskal baladak
Metodologia semiotikoa
Laburbilduz, Diego Catalánek eta honen lankideek ahozkotasuna lantzeko azterketa metodo nahikoa baliagarria moldatu dute, arin agertzen, batetik bestera ibiltzen eta desagertzen diren ahozko testuen kontzeptua jorratuz.
Pinu
Pinus sylvestris
Haren hostoak urdinxka kolorea daukatela ikusi ahal da, bikoteka ateratzen dira eta azikula forma hartzen dute, 2-6 cm-ko luzerarekin.
Pinaburuak txikiak dira, 3-6 cm luzerakoak, eta adaxketan eseriak agertzen dira edo txorten oso motz batekin.
Blassac
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Blassac udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 396 hektarea erabiltzen.
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Gose indizea
Garrantzizko kontzeptua da, lanaren zati honetan, deskolonizazioa. Bigarren Mundu Gerraren ostean, Ipar Hemisferioko herrialdeek baztertu egin zituzten beren koloniak, bertan eman ziren mugimendu sozial geroz eta indartsuagoengatik. Honen ondorioz, herrialdeen arteko “muga artifizial” batzuk ezarri ziren, bestelako irizpideak kontuan hartu gabe (etniak, batasun naturalak…), eta hau gerra askotarako hizpide izan da. Horrelako kasuetan, gobernuek nahiago izaten dute herrialdeko dirua armetan gastatu, hezkuntzan, osasunean… gastatu beharrean.
Anton Txekhov
Bidaia Sakhalinera (1889-1890)
1880ko hamarkadaren amaieran argitaratutako testuen kopuruak behera egin zuen, aurreko urteekin alderatuta. Txekhovek 1888ko otsaileko eskutitz baten honela idatzi zuen: "Estepa eleberriak hainbeste energia eskatzen zidan, ezin nuela beste ezer serio eskaini". 1888tik 1889ra, Txekhovek bi dozena ipuin, istorioak (besteak beste, Jour de fête eta Istorio hutsal bat) eta antzerkiak (esaterako ekitaldi bakarreko Hartza eta Ezkontza proposamena) argitaratu zituen.
Pinu
Pinus sylvestris
Pinaziak ñimiñoak dira, eta hegal batekin ateratzen dira, sakabanaketa errazteko pinaburuak hazi eta irekitzen direnean.
Blassac
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Marijo Deogracias
Marijo Deogracias Horrillo (Antzuola, Gipuzkoa, 1973ko apirilaren 19a) kazetaria, komunikazio aholkularia izandakoa. Gaur egun Euskadi Irratian, kazetari.
Pinu
Ekologia
Espezie hau iparraldeko klima hotzetan eta hezeetan hazten da. Batzuetan ere hegoaldeko mendilerroetan hazten da, ur nahikoa badaukate.
Edozein lurzoruan hazteko gai da eta 1000-2000 metroko altitudean agertzen da.
Euskal Herriko sakabanaketa
Euskal Herri osotik banatuta dago baina batez ere honen populazioa Araban nagusitzen da.
Marijo Deogracias
Biografia
1973an Antzuolan jaioa da, Informazio Zientzietan lizentziatu zen EHUn 1996an. Honez gain, Multimedia Komunikazioa EHU-EiTB masterra (2013) eta Gizarte Komunikazio masterra (2014) ditu, biak ere Euskal Herriko Unibertsitatean.
Pinu
Euskal Herriko sakabanaketa
Mundutik gehien sakabanaturik dagoen zuhaitzetariko bat da.
Marijo Deogracias
Biografia
Euskarazko tokiko hedabideetan ekin zion ibilbide profesionalari eta hainbat herri-komunikabidetan aritu da kazetari eta zuzendari lanetan: Arrasate Press, Anboto, Goiena. Kolaboratzaile ere ibili da “Argia” astekarian, ETB n, Euskadi Irratian, Arrosa irrati sarean eta “Mujeres con Ciencia” blogean.
Euskal baladak
Metodologia semiotikoa
Metodoaren oinarria (Catalán, 1978) da, erromantzea –eta hedaduraz balada– egitura ireki gisa hartzea, non aldagaitz irauten duen makroegitura eta mikroegitura estilistiko aldakorra uztartzen baitira.
Tito Lukrezio Trizitipino
Tito Lukrezio Trizitipino (latinez Titus Lucrecius Tricitipinus), K.a. VI. mendearen amaierako erromatar kontsul bat izan zen.
Sorginkeria Larraun haranean
1596an, haran horretako 14 pertsona preso hartu eta Logroñora eraman zituzten, eta han presoek damua adierazi zuten. 1610 edota 1611an Lezaeta herriko 32 pertsonari deklaratzera hots egin zieten, eta haietatik 15ek herri hartan akelarrea egiten zela onartu zuten.
Marijo Deogracias
Biografia
2014tik hona formakuntzako ikerlari eta kontratatutako ikerlari lanetan aritu da UPV/EHU ren Ikus-Entzunezko sailean, NOR ikerketa taldean.
2017an Maria Solana Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilariak departamentuko kabinete buru izendatu zuen, eta kargu hori bete zuen legealdi amaiera arte (2019).
Euskal baladak
Metodologia semiotikoa
Hortik abiatuta, testua azterketa semiotik o batez azaltzen da, eta honako maila hauek bereizten ditu:
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Gose indizea
Kausa interesgarri gehiago ere badaude gosearen erantzule gisa, batzuk oso presente ditugunak, hala nola aldaketa klimatikoa. Hegoaldeko herrialdeak gogorki jotzen dituzte fenomeno meteorologikoek, eta noski, horrek eragina du bertako uztetan. Adierazgarria da, ordea, CO2 emisio handienak herrialde aberatsek igorritakoak direla, eta ondorioz, aldaketa klimatikoa gehien sustatzen dutenak (Estatu Batuek adibidez 15,5 tona metrika per capita igorri baitzituzten 2016an ). Honek lotura zuzena du herrialdearen ekonomia garapenarekin, herrialde garatuenak eta gehien industrializatuak daudenak baitira gehien kutsatzen dutenak. Beste alderdi interesgarri bat da librekanbismoarena. XIX. mendean Estatu Batuak eta Ingalaterra herrialde protekzionistenak izan ziren, beren ekonomia babesteko helburuarekin, industrializazioaren hastapenak zirela eta. Gaur egun, ordea, mundu librekanbista batean bizi garela argi dago. Horrek eragin handia du garatze bidean dauden herrialdeetan, beren industria berriak bultzatzeko beharrezkoa baita hauek hasiera batean babestea. Herrialde aberatsei, ordea, arantzelik gabeko merkatu bat komeni zaie beren produktu lehiakorrak esportatu ahal izateko, eta horrek herrialde azpigaratuei kalte handia eragiten die. Multinazionalek ere pisu handia dute gosean. Hauek, askotan ekoizpena helburutzat hartuz, gainontzeko kalteei begiratu gabe jarduten dute, eta honek sekulako eragina du ahulenengan, zehazki pobre deritzogun herrialde horiengan.
Tito Lukrezio Trizitipino
Bi aldiz izan zen Erromako kontsul, K.a. 508an eta K.a. 504an, bietan, Publio Valerio Publikolarekin.
Pinu
Euskal Herriko sakabanaketa
Iberiar Penintsulan batez ere Iparraldean dago, baina ekialdeko eta hegoaldeko mendilerroetan agertzen da ere.
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Gose indizea
Aipagarria da, ordea, mundua gai dela bertako biztanle guztien beharrak asetzeko, eta beraz, hori ez konpontzeko nahiaren ondorio dela munduan dugun gaur egungo egoera hau. . Jean Ziegler idazleak kritikatzen zuen moduan, munduko nekazaritzak 12 milioi pertsona elikatu ditzake, gaur egungo biztanleriaren ia bikoitza. Horregatik, egunero gosez hiltzen diren haur guzti horiek erailak izaten ari dira.
Tito Lukrezio Trizitipino
Bere lehen kontsulaldian, etruriarren aurka borrokatu zuen, Erroma eraso zutena Lars Porsenna buru zutela, eta, Dionisio Halikarnasokoaren arabera, guduan zauritua izan zen.
Pinu
Erabilerak
Pinu espezie guztietatik egur preziatuena duena da. Egur hau hain ona da non garestiegia bihurtu egin dute.
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Gose indizea
Gose Indizea kalkulatzeko behar diren datuak aipatzea egokia da, izan ere, hau kalkulatzean hiru faktore hartzen dira kontutan: azpielikatutako biztanleriaren populazioa, pisu-gutxiegitasunaren maiztasuna bost urtetik beherako haurrengan eta bost urte bete baino lehen hiltzen diren haurren proportzioa (guztia ehunekotan).
Tito Lukrezio Trizitipino
Dionisiok, baina, Porsennaren inbasioa hurrengo urtean datatzen du, eta, ondorioz, Trizitipino, urte horretako kontsulen agindupeko erromatar armadaren legatuetako bat bezala irudikatzen du.
Tal (abeslaria)
Tal Benizri, (hebreeraz טל בניזרי‎) (Pardes Hana, Israel, 1989ko abenduaren 12a) pop abeslari israeldar-frantsesa da. Izenak "Goizeko arrosa" esan nahi du hebreeraz.
Anton Txekhov
Bidaia Sakhalinera (1889-1890)
Apirilaren 21ean abiatuko zen, hasieran trenez Iaroslavleraino, eta gero lurrunontzia hartuko zuen Volga ibaian zehar jaisteko bidean hiri desberdinak bisitatuz, hala nola Nizhni Novgorod, Kazan, Permera.Ondoren zalgurdian Ural, Iekaterinburgo, mendebaldeko Siberia, eta beste hainbat hiri Baikal aintzirara ailegatzeko, handik itsasontzian Sakhalineko iparraldeko kostaldean amaitzeoko. Bidaia neketsuak iraun zuen hiru hilabetetan, senide eta lagunei eskutitz ugari bidali zizkien, ibilbideari buruzko xehetasun asko emanaz. Behin baino gehiagotan, Txekhovek Siberiako eta Ekialde Hurbileko paisaien edertasuna eta biztanleen askatasun izpiritua goraipatu zituen, baina baita bertako pobrezia eta atzerapena ere salatu.
Tal (abeslaria)
Biografia
Hamasei urte zituela Gary Fico abeslaria ezagutu zuen eta 2008an honek Laura Marciano musikagilea aurkeztu zion. Marcianok Sony Music diskoetxearekin kontratua egiten lagundu zion eta biek batera egindako lanaren fruitua La musique est mon ange singlea izan zen, 2010an. Sony Music-ek ordea ez zuen bere alde apusturik egin eta Tal tabernetan pianoa jotzen hasi zen. Interneten bere bideo batek arrakasta handia izan zuen eta Warner Music Franceko zuzendariak ikusi zuenean Talen kontzertu batera joatea erabaki zuen. Tal fitxatu eta hiru astetara Alicia Keys-en kontzertua ireki zuen Parisko Kongresu jauregian. Kontratuak Bruno Mars, Jessie J, Mariah Carey eta Rihannaren cover-ak Youtuben egitera behartzu zuen eta "Rihanna frantsesa" ezizena jaso zuen. 2011 urtean On Avance singlea atera zuen.
2011 urteko udan grabatu eta 2012an Le Droit de Rêver diskoa atera zuen, "amets egiteko eskubidea". On Avance abestiaz gain arrakasta handia lortu zuten Waya Waya eta Le sens de la vie abestiek. Abesti pare baten bideoklipak Estatu Batuetan garabatu zituen, Le sens de la vie New Yorken eta Je Prends le Large Miamin. Le sens de la vie abestia Frantziako zerrendetako laugarren posturaino iritsi zen eta 3 aste egin zituen postu horretan. 2013an "urteko emakumezko artista frankofono onenaren" NRJ Music Awards saria irabazi zuen.
2013an bigarren diskoa plazaratu zuen, À l'infini, eta ondoren etorriko zen birarekin zuzeneko diska berria atera zuen. Bigarren diskoko abesti ezagunena Maintenant ou jamais izan zen Dry raperoarekin batera grabatu zuena. 2014ko NRJ Music Awards sarietan berriz ere garailea izan zen.
Anton Txekhov
Bidaia Sakhalinera (1889-1890)
Txekhovek hiru hilabete eman zituen irlan, 1890eko uztailetik urrira. Espetxe askotara joan zen, beharrezko baimenak uharteko administrazioaren partetik jaso ondoren. Txekhovek denekin egon ahal zuen, preso politikoekin izan ezik. Gaixoak artatzen zituen baita, eta honela laburbiltzen zuen uhartearen iparraldeko egonaldiko lana: "Ez dakit zer baztertuko nuen, baina gauza asko egin ditut. Hiru tesi idatziko nituzke. Egunero goizeko bostetan jaikitzen nintzen eta berandu oheratu, oraindik egin gabe nituen gauza guztietan pentsatzeak tentsio handiko egoeran jartzen ninduen, […] Bestalde,  pazientzia izan dut Sakhalineko populazio guztia erroldatzeko. Herri guztiak bisitatu ditut, "izba" guztietan sartu naiz, eta pertsona guztiekin hitz egin dut, […] Sakhalinen ez dago atxiloturik edo kolonorik nirekin hitz egin ez duenik.”
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Gose indizea
Bi grafikoetan ikus daitekeen moduan, Gose Indizea asko apaldu da 1992tik 2018ra. Halere, argi ikusi daiteke herrialde azpigaratuak direla kaltetu handienak, eta Europa, Estatu Batuak eta Ozeania arazo honetatik at daudela.
Vaira Vīķe-Freiberga
Vaira Vīķe-Freiberga (1937 ko abenduaren 1 a). Vaira Vīķe, unibertsitateko irakaslea eta Letoniako gobernaburua izan zen, 1999 tik 2007 rarte. Herrialde horretako estatu-buruzagitza izan zuen lehen emakumea izan zen.
Tal (abeslaria)
Biografia
2016 urtean bere izena daraman diskoa atera zuen, Tal eta 2018an Juste un rêve.
Pinu
Erabilerak
Haren olioa hainbat xaboi egiteko erabiltzen da eta medikuntza tradizionaleko produktuak egiteko ere.
Euskal baladak
Metodologia semiotikoa
• Diskurtsoa-Intriga.
Vaira Vīķe-Freiberga
Biografia
Haurtzaro korapilatsua izan zuen: zazpi urte zituenean, familiak ihes egin behar izan zien Baltikoko erasoaldia n bere jaioterria okupatu zuten sobietar tropei.
Letoniako nazionalitatea eta Kanadako herritartasuna luzaroan mantendu zituen, bigarrenari uko egin behar izan zion arte, Letoniako ardura karguak betetzeko.
Arlo pertsonalean, Imants Freibergs letoniarrarekin ezkondu zen, Montrealgo Quebeceko Unibertsitateko konputazio zientzietako irakaslea, Torontoko Letoniako ikasleen klubean ezagutu zuena. Bi seme-alaba izan dituzte: Kärlis eta Indra.
Ibilbide akademikoa
Vaira Torontoko Unibertsitateko Victoria Collegen Psikologian matrikulatu zen, 1958an graduko titulua eta 1960an maisutza lortuz. Ikasketak CIBCen, Kanadako bost banketxe handietako batean, eta Branksome Halleko emakume eskolako ikuskatzaile gisa, egin zituen. 21 urte betetzean, bost hizkuntza menperatzen zituen: letoniera (ama-hizkuntza), ingelesa, frantsesa, alemana eta gaztelania. Horri esker, itzultzaile eta gaztelaniako irakasle gisa aritu ahal izan zen Ontarioko emakumeen institutuan.
Torontoko Ospitale Psikiatrikoan psikologo kliniko gisa lan egin zuen arren, 1961ean utzi zuen Montrealgo McGill Unibertsitatean ikasketak hasi eta Concordia Unibertsitatean eskolak emateko. 1965ean psikologia esperimentaleko doktoregoa lortu zuen McGill Unibertsitatean, Donald O. Hebb biopsikologiaren aitzindariaren ikuskaritzapean.
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Pobrezia Indizea
Pobrezia indizea pobrezia diruarekin lotzeko adierazle oso egokia da, pobrezia bera era orokorrean neurtzen duen indize bat baita, pertsona batek eguneko duen diruarekin lotuz. Horretarako hiru osagai hartzen ditu kontutan: pobrezia-intzidentzia (pobre-kopurua edo ehunekoa), pobrezia-intentsitatea (pobreak zenbateraino diren pobre) eta pobrezia-desberdintasuna (pobreen arteko aldeak zein diren). Tasa honek eguneko 1,9$ baina gutxiago duten pertsonen kopurua neurtzen du.
Vaira Vīķe-Freiberga
Letoniako presidentzia
1999ko uztailaren 8tik 2007ko uztailaren 8ra Letoniako presidentea izan da. Kargua Estatuko buruzagitza da, botere exekutibo mugatuak dituen ordezkaritza-funtzioa. Bere agintaldian sei lehen ministro izan ziren: Vilis Krištopans (1999), Andris Šķēle (1999-2000), Andris Bērziņš (2000-2002), Einars Repše (2002-2004), Indulis Emsis (2004) y Aigars Kalvītis (2004-2007).
Tito Lukrezio Trizitipino
Trizitipinok, bere bigarren kontsulaldian, sabinarren aurkako borrokan parte hartu zuen arrakasta lortzeko.
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Pobrezia Indizea
Eskuineko grafikoan pobreziaren munduko joera ikusi dezakegu, argi eta garbi beherakorra.
Tito Lukrezio Trizitipino
Lortu zuen arrakasta lortuta ere, bere lehen kontsulaldian Porsennaren aurka lortutako garaipena zein, bigarrenean, sabinarren aurka lortutakoa, Trizitipinoren irudia, bere kideak itzaldu zuen.
Vaira Vīķe-Freiberga
Letoniako presidentzia
Vaira hautagai independente bezala aukeratzea Letoniako parlamentuaren (Saeima) adostasunezko irtenbide bat izan zen Guntis Ulmanis ordezkatzeko. Lehen ministrorako hauteskundeak ez bezala, sufragio unibertsalaren bidez egiten baitira, presidentearen hautaketak Saeimaren gehiengo absolutua behar du, lehen bozketan lortu zuena. Horrela, Vaira Baltikoko herrialdeetan Estatu buruzagitza beteko zuen lehen emakumea izango zen, baita alderdi politiko bati atxiki gabeko lehen presidente letoniarra ere.
Presidentearen agintaldia Letonia Europar Batasunari atxikitzea eta Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean (NATO) sartzea lortzea izan zen.
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
Pobrezia Indizea
Munduko pobrezia intzidentzia jaitsi egin da azken urteotan. Hau urtean urteko zenbaki indizeak kalkulatuz ikusi daiteke, 1981an zenbaki indizea 148,26koa baitzen, 2017an aldiz 32,29.
Aipagarria da, baita ere, pobreziaren murriztearen erritmoa gero eta mantsoagoa dela, aurreko urteekin konparatuz.
Pinu
Pinus uncinata
Mendi-pinua (Pinus uncinata) bezala ezagutzen da, nahiko pinu txikia da, normalean ez baitu 25 metroko tamaina gainditzen. Mendi garaietan hazten da, 1.600-2.400 metroko altueratan.
Anton Txekhov
Bidaia Sakhalinera (1889-1890)
Itzulerako bidaia itsasoz egin zuen, Pazifiko tik eta Indiako ozeano tik. Sri Lanka ra ailegatutakoan honela idatzi zuen "Hemen paradisuan, trenez ehunka legoa bidaiatu ondoren, palmondoen azpian ikusten dut neure burua beltzarandutako emakumeez inguratuta”. Ondoren Suezko kanala, Mediterraneoa, Itsaso Beltza eta Odesa zeharkatu zituen hilabete eta erdian, 1890an argitaratu zuen Goussiov kontakizunean bizipenak azalduz.
Euskal baladak
Metodologia semiotikoa
• Intriga-Alegia.
Pinu
Pinus uncinata
Mendi-pinua zuhaitz txikia da eta ez ditu normalean 25 metroak gainditzen. Adakera koniko edo piramidala du eta hostotza oso dentso eta iluna. Enbor zuzena du, normalean ezkataduna, baina haize bortitzak dauden eskualdeetan okertu egiten da elurraren pisuaren eraginez haizearen norabidean. Oinarritik adarkatzen da eta enborrak azal gris ilun edo arrea izaten du.
Anton Txekhov
Bidaia Sakhalinera (1889-1890)
Moskura 1890eko abenduaren hasieran itzuli zen. Eta 1893an, Sakhalin Uhartea ("benetako infernua" deitzen dio ) izeneko saiakeran, egindako bidaia deskribatzen du, Errusiar Inperioaren mugetako bizitza miserablea deskribatuz. Liburuan atxilotuak jasaten zituzten tratu txarrak azaltzen ditu, eta baita ustelkeria eta haurren prostituzioa, espetxeetako eguneroko errealitatea zirenak. Argitaratu bezain laster Errusiar Inperioa n harridura sortu zuen, eta justizia ministerioak ikerketa batzorde bat sortu zuen, Errusiar eskualde hartan izaten ziren bidegabekeriarik okerrenak argitzeko.
Bizitza Melikhovon (1892-1899)
Zuen ohiko nahasmendutik askatzeko, Alexei Suvorin kazetariarekin 1891ko udaberrian abiatu zen Europako erdialdera eta mendebaldera, atzerrira egin zuen lehen bidaian. Viena, Venezia, Florentzia, Erroma eta Paris bisitatu zituzten. Familiak hurrengo uda Errusia erdialdean kokatutako Aleksin herrian igaro zuen, eta Txekhovek Sakhalin uhartea liburuan jarraitu zuen lanean. Aldizka gutunetan adierazten zuen liburua idazteko zailtasunak zituela, zientzia eta estatistika iturri dokumental askoren premian aurkitzen zelako. Eta horrez gain, osasuna etengabe hondatuz ari zitzaion. Siberian zehar egindako bidaiaren nekeak larriki eragin zion Txekhoven osasun egoerari. 1891ko azaroan eztula eta hotzeri ko beste sintoma batzuk izan zituen arren, ondorengo hilabeteetan borondatez jardun zuen Nijni Novgorod eskualdean gosetearen biktimentzat diru-bilketan parte hartzen, eta laguntza hori banatzen. 1892ko udaberrian ere aritu zuen Errusia hegoaldeko Voronezhe ko nekazariei laguntzen, uzta txarraren ondorioz gosearen biktimak zirelako. Goseteak kaltetutako eskualdeetan izandako esperientziaren berri eman zuen, eta uko egiten zion karitatea bihurtzea gizartearen amaigabeko gaitz guztientzako erremedio unibertsala, 1891 amaieran argitaratutako Nire andrea ipuinean zioen bezala. Udako bizileku egonkor baten beharra zuelako lana lasai egin ahal izateko, Txekhovek 1892ko udaberrian berarentzat eta familiarentzako jabetza handi bat eskuratzea erabaki zuen, Moskuko hegoaldeko Melikhovon, guztiz abandonu egoeran zegoen etxaldea. Denak joan ziren bertara, eta Txekhov medikuntzara itzuli zen, askotan Melikhovo inguruko nekazariak doan tratatuz. Halaber, borondatez koordinatzen zituen osasun neurri profilaktikoak, kolera epidemiaren mehatxuari aurre egiteko. Mediku bezala izandako esperientziak material asko eskaini zion lan garrantzitsua izango zen Seigarren Pabiloia-rako''. ''
Garapen Jasangarrirako 1. helburua: pobrezia desagerraraztea
La Sopa de los Pobres
Margolanean, bi gune bereizten dira. Aurrealdean argia da nagusi, egoeraren gordintasuna den bezalakoa adierazteko, errealitatea argiztatzeko foku bat balego bezala. Emakume bat ikusten da era oso zarpailean jantzita, eta ume bat magalean eta beste bat aldamenean daudela, hauek ere arropa zaharrekin. Emakumearen bi aldamenetan, gizon bana agertzen dira, zopa jaten. Hauen arropak ikusirik gauza nabaria da pobrezia egoeran daudela, eta aipagarria da ez daukatela mahairik ere bazkaltzeko, kalean jaten daudela, alegia. Pinturaren ezkerrean, aurpegia ikusten ez zaion gizon bat agertzen da, eskuetan platera eta sardexka dituelarik. Oso agerikoa da azken hau oso gaizki elikatuta dagoela, gosearen gosez platera iraultzen baitabil, zopa pixkanaka hartzeko ezingo balu itxaron bezala.
Euskal baladak
Metodologia semiotikoa
• Alegia Kontakizun eredua.
• Kontakizun eredua: Mitoa.
Pinu
Pinus uncinata
Hosto azikulatuak ditu, berde ilun kolorekoak eta 3-8 cm-koak. Ertz latza dute eta binaka elkartzen dira, beste pinu batzuetan ez bezala adarrak ia erabat estaliz eta hosto-egitura dentsoak osatuz.