cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Washingtongo Arte Galeria Nazionala
Eraikinak
Ekialdeko eraikinak, europar artisten eskultura eta margolan bilduma zabal bat du, Erdi Arotik XIX. menderarte hartzen duena, artista iparamerikarren XX. mendearen aurreratzaile diren lanekin. Museoko lanik garrantzitsuenen artean, hainbat margolari ospetsurenak daude: Rafael, Johannes Vermeer, Rembrandt, Claude Monet, Vincent Van Gogh, eta AEBetan dagoen Leonardo da Vinciren margolan bakarra, Ginebra de Benciren erretratua, Liechtensteingo printzeen bildumatik datorrena.
Ekialdeko eraikina, arte moderno eta garaikidean zentratzen da, Pablo Picasso, Henri Matisse, Jackson Pollock, Andy Warhol eta Alexander Calderren lanak dituen bilduma batekin. Museoaren bulego nagusiak eta ikerketa zentru bat ere baditu.
Eskultura lorategia
Mendebaldeko eraikinaren mendebaldeko zatian, 7 kalearen beste aldean, Arte Galeria Nazionalaren eskultura lorategia dago. Lorategi honen 25.000 metro karratuak, iturri zirkular baten inguruan daude, harrizko eserlekuz inguratua dagoen iturria. Neguan, izotz gainean irristatzeko pista bezala erabiltzen da. Bertan erakusten diren eskulturak, Joan Miró, Louise Bourgeois, Roy Lichtenstein eta Hector Guimardenak dira.
Aigrefeuille-d'Aunis
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Washingtongo Arte Galeria Nazionala
Museoaren funtzionamendua
Arte Galeria Nazionala, diru publiko eta pribatuarekin finantzatzen da. AEBetako gobernu federalak, funtsak ematen ditu urteroko dohaintzen bidez, museoaren operazioetan eta bere mantenuan laguntzeko. Arte lan guztiak, programa bereziez gain, dohaintza pribatuei eta museoaren funtsei esker dira posible. Museoa, ez da Smithsonian Institutuaren zati, baina bai instituzio honek afiliazio konbenio bat duen 90 instituzio kultural baino gehiagoen zati.
Aigrefeuille-d'Aunis
Etxebizitza
2007an 1.573 etxebizitza zeuden, 1.480 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 37 bigarren erresidentzia ziren eta 56 hutsik zeuden. 1.448 etxeak ziren eta 118 apartamentuak ziren. 1.480 etxebizitza nagusietatik 1.071 bere jabearen bizilekua ziren, 381 alokairuan okupaturik zeuden eta 29 doan lagata zeuden; 18 etxek gela bat zuten, 86 etxek bi zituzten, 215 etxek hiru zituzten, 456 etxek lau zituzten eta 706 etxek bost zituzten. 1.268 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 660 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 676 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Washingtongo Arte Galeria Nazionala
Museoaren funtzionamendua
Museoko zuzendaririk garrantzitsuenetako batzuk John Walter eta J. Carter Brown izan dira. Gaur egun, zuzendaria, Earl A. Powell III.a da.
Aigrefeuille-d'Aunis
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 2.231 ziren, horien artean 1.654 aktiboak ziren eta 577 inaktiboak ziren. 1.654 pertsona aktiboetatik 1.492 lanean zeuden (776 gizon eta 716 emakume) eta 162 langabezian zeuden (70 gizon eta 92 emakume). 577 pertsona inaktiboetatik 252 erretiraturik zeuden, 164 ikasten zeuden eta 161 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Washingtongo Arte Galeria Nazionala
Museoaren funtzionamendua
Galeria Nazionaleko bi eraikinetarako sarrera, dohakoa da. Museoak, neguko egun guztietan irekitzen du, goizeko 10etatik arratsaldeko 5ak arte (goizeko 11etatik arratsaldeko 6ak arte igandetan) eta ordutegi luzatu batekin udan.
Aigrefeuille-d'Aunis
Diru sarrerak
2009an Aigrefeuille-d'Aunis udalerrian 1.493 unitate fiskal zeuden, 3.640 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.088 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 225 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 4 janari enpresak ziren, 2 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresak ziren, 15 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 47 eraikuntza enpresak ziren, 36 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 12 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 12 finantziazio enpresak ziren, 9 higiezinen enpresak ziren, 28 zerbitzu enpresak ziren, 28 administrazio publikoko enpresak ziren eta 20 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 72 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 2 autoeskolak, 6 igeltseroak, 10 margolariak, 14 zurginak, 4 iturginak, 8 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 4 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 1 aldi baterako lan enpresa, 4 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.
2009an zeuden 16 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 2 elektrotresna dendak, 1 altzari denda zen, 1 kirol-denda zen, 2 drogeria eta 2 lore-dendak ziren.
2000. urtean Aigrefeuille-d'Aunis udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, 904 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Aigrefeuille-d'Aunis udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 833 ikaslekin.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Jon Elizetxe
Jon Elizetxe Bidegarai (Gartzain, Baztan, Nafarroa, 1984) bertsolari nafarra da. Bere kabuz ikasi zuen bertsolaritza.
Yasushi Inoue
Yasushi Inoue (Asahikawa, Hokkaido, Japonia, 1907ko maiatzaren 6a - Tokio, Japonia, 1991ko urtarrilaren 29a) japonierazko eleberrigilea izan zen. Fikzio historikoa landu zuen bereziki. Zentzu horretan nabarmentzekoa da Tempo no iraka nobela (1957, Tempoko teilatuko teila), zeinean zorroztasunez deskribatu baitzuen Tang dinastiaren kulturako tresnak atzera Japoniara ekartzeko VIII. mendean Txinara joan ziren monjeen drama.
Mundu modernoko bakardadea da Inoueren lehen nobelaren gaia, Ryoju (1949, Ehiza eskopeta); oso harrera ona izan zuen. Horren ondoren Togyu (1949, Zezenketa) kaleratu zuen. Bigarren nobela horrekin bere fama handia lortu eta Akutagawa saria irabazi zuen. Tun-Huang (1959) nobelan XI. mendeko Txina islatu zuen eta Tun-Huang leize-zuloetan ezkutatutako altxorrak berpiztu zituen. Beste liburu arrakastatsu batzuk: Hyoheki (1956, Izotzezko horma), Futo (1963, Haizea eta uhinak), Saiiki monogatari (1969, Samarkandaz haraindiko bidaia). Kontakizun laburrak Auri gisakka no shogai (1951, Faltsutzailea) eta Lou-Lan (1959). Inouek Japoniako literatura sari garrantzitsu guztiak irabazi zituen, eta 1976an Kulturaren Ordena jaso zuen.
Toxabramis hoffmanni
Toxabramis hoffmanni Toxabramis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Fast Times at Ridgemont High
Fast Times at Ridgemont High (euskaraz Garai Ziraragarriak Ridgemont Ikastetxean), 1982ko Amy Heckerling estatubatuar zinema zuzendariaren nerabe komedia film bat da. Sean Penn, Jennifer Jason Leigh, Judge Reinhold, Phoebe Cates, Brian Backer, Robert Romanus eta Ray Walston aktoreek antzeztu zuten.
Argumentua Cameron Crowe gidoilari eta zuzendariak idatzi zuen, eta bere ikasle garaiko bizipenetan oinarritu omen zen.
Argumentua
AEB, Kalifornia, Ridgemont insitutua. Institutu horretako hainbat ikasle nerabeen egunerokotasuna eta gorabeherak agertzen dira, ikasketetan baina nesketan eta mutiletan egiten interesatuagoak daudenak.
Stacy Hamilton (Jennifer Jason Leigh) neska gazte ikaslea merkatal-gune bateko kafetegi batean lanean hasi da, amodio kontuetan eskarmentu handiagoa duen Linda Barrett (Phoebe Cates) adiskidearen laguntzaz, mutilagun bat topatzen saiatuko da. Stacyk Mark Ratner (Brian Baker) gustukoa du, merkatal-gune berdineko antzokian lan egiten duen mutil gaztea, baina gustuko duela esateko beldur da. Gainera, Markek ere elkarrekin ateratzeko ezer aipatzen ez diola eta, Marken laguna eta amodio kontuetan haren aholkularia den Mike Damone (Robert Romanus) harroputzarekin ateratzen hasiko da. Halere, bien arteko harremana oso laburra izan denez, Stacy egoera deserosoan gelditu, eta denborarekin berriz ere Ratengana hurbilduko da.
Une beran, institutu horretako beste ikasleen gorabeherak ere agertuko dira, tartean Stacyren anai nagusia den Brad Hamiltonek (Judge Reinhold) lanean dituen istripu ugariak, eta Jeff Spicoli (Sean Penn) surfzale gatazkatsu eta zorigaiztokoak Hand (Ray Walston) historia irakasle irmoarekin dituen hika-mikak.
Puy-d'Arnac
Puy-d'Arnac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Corrèze departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Puy-d'Arnac udalerrian erroldatutako biztanleak 264 ziren. Familiak 110 ziren, horien artean 32 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 20 bakarrik bizi ziren emakumeak), 41 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 33 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 202 etxebizitza zeuden, 120 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 79 bigarren erresidentzia ziren eta 3 hutsik zeuden. 196 etxeak ziren eta 4 apartamentuak ziren. 120 etxebizitza nagusietatik 108 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 31 etxek lau zituzten eta 75 etxek bost zituzten. 98 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 62 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 44 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 139 ziren, horien artean 107 aktiboak ziren eta 32 inaktiboak ziren. 107 pertsona aktiboetatik 100 lanean zeuden (61 gizon eta 39 emakume) eta 7 langabezian zeuden (4 gizon eta 3 emakume). 32 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 9 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Puy-d'Arnac udalerrian 122 unitate fiskal zeuden, 278 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 14.674 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen eta 1 zurgina.
2000. urtean Puy-d'Arnac udalerrian 30 nekazaritza-ustiategi zeuden, 684 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Ben Nevis
Ben Nevis (Beinn Nibheis), Eskoziako mendirik garaiena da (1.344 m) eta baita Britainia Handi guztikoa. Eskoziaren mendebaldean dago, Fort William herriaren albo-alboan. Oso ezaguna da arroka eta izotz kirol eskaladako bideengatik (Ben Nevisen iparraldeko horma). Bere gailurra, ertz bat kendurik, nahiko laua da, honek mendiaren jeitsiera nahiko arriskutsua egiten du laino itxia ematen den kasuetan.
Etimologia
Ben Nevis eskoziar gaelerazko Beinn Nibheis izenaren ingeleratzea da. Beinn hitz gaelikoak "mendi" esan nahi du, nibheis hitzak berriz esanahi ezberdinak ditu, nahiz eta "maltzur" edo "gaizto" bezala itzuli. Beinn Nibheis izenaren beste itzulpen alternatiboa beinn-neamh-bhathais-etik dator, neamh-en itzulpena "zerua, odeiak" da eta bathais "buruko zatirik garaiena". Itzulpen literal gisa "bere burua odeietan duen mendia" izan liteke, halere "zeruko mendia" ere erabiltzen da.
Geologia
Devoniar aroko sumendiaren hondarra da, duela 400 milioi urte inguru sortu zena. Ordukoak dira arrokarik zaharrenak. Gailurretik gertu granito gorrixka ageri du baina basalto ilunezko ibaiak ere ikusten dira. Ondoren glaziazioek moldatu zuten bere profila.
Historia
James Robertson botanikari edinburghotarra izan zen Ben Nevis igo zuen lehen mendizalea, 1771ko abuztuaren 17an. 1774an John Williamsek igo zuen eta mendiaren lehen azterketa geologikoa egin zuen. 1847an izendatu zuten Briatinia Handiko mendi garaiena.
1883an obserbatorioa ezarri zuten gailurrean eta horretarako bidea eraiki zuten, poniekin materialak eraman ahal izateko. Honen ondoren oso popularra bihurtu zen Ben Neviserako igoera. Gailuirreraino trenbidea eraikitzea ere pentsatu zen baina ez zen egitasmoa aurrera eraman.
Igoera bideak
Igotzeko biderik ohikoena ponien bidea da, obserbatorioa eraikitzeko erabili zena. Fort Williametik bi kilometrotara dagoen Achintee herrixkan abiatzen da, itsasoaren mailatik 20 metrotako altuerara. Mendiaren mendebaldeko maldatik igotzen da zig-zag eginez. Igotzeak arrisku handirik ez du baina jeitsierak bai mendizale ohituak ez diren pertsonentzat.
Gailurra harri soltez estalita dago eta puntu garaiena harri multzo batek adierazten du.
Christian Sarramagna
Christian Sarramagna (Baiona, Lapurdi, 1951ko abenduaren 29a - ) euskal herritar futbol jokalari ohi eta entrenatzailea da. Baionako Aviron futbol taldean jokatu zuen 1964 eta 1968 urte artean.
Honen ostean, Frantziako ligako maila gorenean ibili zen. Lehenik AS Saint-Etienne taldean jokatu zuen 1968 eta 1979 urte artean eta bere jokalari ibilbidea Montpellier La Paillade SC taldean amaitu zuen, 1979tik 1982ra. Urte guzti hauetan zehar, Frantziako selekzioarekin 4 partida jokatu zituen.
Jokalari izan zen urte guztietan, Frantziako hiru liga (1974, 1975 eta 1976) eta hiru Kopa (1974, 1975 eta 1977) irabazi zituen. Honez gain, Txapeldunen ligako final bat ere jokatu zuen 1976an. Hau guztia, AS Saint-Étienne taldearekin lortu zuen.
1982an, entrenatzaile moduan hasi zen, Le Grau du Roi taldean eta 20 urtetan zehar AS Saint-Étienne, FC Martigues edota CS Sedan-Ardennes bezalako futbol taldeetako entrenatzaile nagusia izan da. 2000 eta 2006 urte artean, Baionako Aviron futbol taldeko entrenatzailea izan zen. Maliko hautatzaile nazionala ere izan zen, bi garai ezberdinetan.
Hanover konderria (Virginia)
Geografia
Hanover konderriak 122,715 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,365 ura dira. Beste 12,135 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 81,38 da.
Garrulax galbanus
Garrulax galbanus Garrulax generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
György Sárosi
György Sárosi (Budapest, 1912ko abuztuaren 5a - Genova, 1993ko ekainaren 20a) hungariar futbolari eta entrenatzailea izan zen.
Taldea
Juventus
Brachirus niger
Brachirus niger Brachirus generoko animalia da. Arrainen barruko Soleidae familian sailkatzen da.
Dussumieria acuta
Dussumieria acuta Dussumieria generoko animalia da. Arrainen barruko Dussumieriidae familian sailkatzen da.
Japalura brevicauda
Japalura brevicauda Japalura generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Linha Nova
Linha Nova Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Birmenstorf (Argovia)
Birmenstorf Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Txipia
Hastapenak
Donostiako Vasconia Kirol Klubean hasi zen jokatzen eta ondoren Irunera joan zen. Real Unión taldean 1933-34 denboraldian bigarren mailan hasi zuen ibilbidea. Aurreneko denboraldian gol bakarra sartu zuen 9 partidatan. Real Uniónen 1940 arte egon zen, tartean Gerra Zibilak futbol liga hiru urtez eten zituen. Irungo taldearekin guztira 38 partida jokatu zituen eta 14 gol sartu.
Realarekin lehen mailara
1940. urtean bigarren mailan zegoen Realak fitxatu zuen eta aurreneko denboraldian 23 gol sartu zituen Ligan, 3 Kopan eta beste 2 igoera play-offean, tartean izan ziren Atotxak ezagutu duen gol festa handienean sarturikoak. 1941eko urtarrilaren 8a zen eta Realak 14-2 garaitu zen Valladolid. Txipiak hauetatik 5 gol sartu zituen. Denboraldia bikaina izan zen eta Realak lehen mailara igotzea lortu zuen. Txipiak 7 gol sartu zituen lehen mailako denboraldi hartan eta beste lau Kopan. Realak ordea bigarren mailara itzuli beehar izan zuen, azken postuan gelditu baitzen. Hamarkada hartan "igogailu taldea" ezizena hartu zuen Realak izan ere hiru aldiz igo eta hiru aldiz jaitsi baitzen.
Txipiak bi denboraldi soilik egin zituen Realean. Guztira 60 partida jokatu zituen eta 37 gol egin zituen.
Sporting de Gijón
1942an Gijónera joan zen. Talde asturiarra ere bigarren mailan zegoen eta mailaz igotzea zuen helburu. Horretarako Martin Markuleta entrenatzaile donostiarra fitxatu zuen eta hark berarekin eraman zuen Txipia. 10 gol sartzera iritsi zen arren taldeak ez zuen helburua lortu. Markuletak taldea utzi zuen eta Txipiak jarraitu zuen. Hurrengo denboraldian Txipiak zortzi partida soilik jokatu zituen, golik ez, hala ere Sporting lehen mailara igo zen.
Azken taldeak
1945-46 denboraldia Club Gimnàstic de Tarragona taldean egin zuen, 2. mailan eta hurrengoa CD Logroñés taldean, 3. mailan. Errioxako taldearekin 24 partida jokatu zituen eta 16 gol sartu zituen. Azken urte bat egin zuen Tolosan.
Ikaria wariootia
Ikaria wariootia zizare-antzeko organismo bilateriar baten adibide goiztiarra da, 2-7 mm luzekoa. Haren fosilak Hego Australiako harkaitzetan aurkitzen dira, gutxi gorabehera 555 milioi urte inguru dituztenak. Hori Ediacarar aldian kokatzen da, Kanbriarra baino 14 milioi urte inguru lehenago, noiz eta gertatu baitzen Kanbriarreko leherketa eta arras hedatu baitziren bilaterarrak.
Aurkikuntza
Scott D. Evans, Ian V. Hughes, James G. Gehling eta Mary L. Droser-ek artikulu bat argitaratu zuten Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America aldizkarian, 2020ko martxoaren 23an, I. wariootia-ren aurkikuntza eta identifikazioa deskribatuz.
Ezaugarriak
100 Ikaria fosil baino gehiago aurkitu dira. Aztarna sinpleak dira, arroz ale txiki baten modukoak (1,9 eta 6,7 mm arteko luzerakoak), muturretako baterantz apur bat lodituz doazela. "Aurrealde"/"atzealde" desberdintzeak Ikaria aldebiko simetriadun animalia zela adieraz dezake. Fosiletan ez da Ikaria-ren anatomiako beste xehetasunik aurkitu.
Hareharrizko ohe berean Helminthoidichnites aztarna fosil ugari dago. Aztarnok utzi zituen animalia narrasean edo induska ibiltzen zen itsas hondoan ondo oxigenaturiko hareazko geruza meheetan hazkurri bila, bere borondatez mugitu ahala biratuz. Giharrak uzkurtuz higitzen zela pentsatzen da, eta zeloma, ahoa, uzkia eta alderik aldeko hestea zituela, zizareen antzera.
Ikaria deskribatu zutenak konturatu ziren haren tamaina eta morfologia (biologia) Helminthoidichnites aztarna fosilen ekoizleari buruz egindako iragarpenekin bat datozela. Hala ere, ohartarazi zuten ez zutela Ikaria-k aztarna fosil horiekin duen loturaren adibiderik ezagutzen. Hori dela eta, Ikaria aztarna horien ekoizlea delako ustea, bai eta Ikariaren portaeraren, anatomiaren eta taxonomiaren inguruko azalpenak espekulatiboak dira, eta okerrak izan daitezke.
Garrantzia
Aurkikuntza aipagarria da, zeren aspaldidanik susmatu baita bilateriarrak Ediacararrean garatu zirela (adibidez, Temnoxa eta Kimberella), nahiz eta Ediacararreko biota gehien-gehiena Kanbriarretik hona Lurreko bizitzan nagusitu diren animalien oso desberdina izan. Charles Darwinek lehen aldiz azaleratu zuen, arazo gisa, nola bizitza zelulaniztun gehiena, bereziki bizi-forma konplexuak, Kanbriar aldiaren hasieran garatu zen, duela 541 milioi urte. Fosil honek arazo hori konpontzen duela dirudi.
Ikus, gainera
Organismo
Mokopeita etxea
Mokopeita etxea Lapurdiko Uztaritze udalerrian dagoen etxe bat da. Xopoloko karrikan dago. Lapurdiko monumentu historiko izendatua dago.
Historia
XVII. mendean eraikia izan eta hiru mendez Dihinx familiaren jabetzakoa izan zen, berez, jatorria udalerri honetako Betiriharotzena Herauritz barrutian zutenak.
Līvāni udalerria
Līvāni udalerria (Līvānu novads) Letoniako udalerri bat da. 622 km²ko azalera du eta 2018ko datuen arabera 11029 biztanle zituen. Udalerriko hiriburua Līvāni da.
Mokopeita etxea
Historia
Senideetako bat, Alexander Dihinx, Mugerre eta Baionan notarioa izateaz gain, euskaltzale nabarmena ere izan zen. 1867an Ustaritzeko Dominique Sescosse auzapezak bertako Aseguru Mutua Konpainiaren estatutuak euskaratu zituen. Haren anaia Laurent Dihinx doktorea izan zen, Ustaritzeko Dihinxenea etxearen eraikitzailea.
1925. urtetik aurrera André Trebuchet margolari eta keramikalgilearen bizilekua izan zen, Erromako Sari Nagusiaren irabazlea, eta keramikagilea. Haren alaba Colette Trebuchet, etxeko Benoit jabearekin ezkondu, eta gaur egun etxearen jabea da. está todavía posee.
Eraikina
Okre kolore ederreko eraikina da, XVII. mendeko pizkundetar ate eta leihoz apaindua. 1673an guztiz zaharberritua izan zen, ahin zuzen ere, Luis XV.aren atearen dintel gainean jartzen duen data baita.
Toxabramis hotayensis
Toxabramis hotayensis Toxabramis generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Ormaiztegiko bidezubia
Ormaiztegiko bidezubia Ormaiztegi zeharkatzen duen tren bidezubia da. 1863an Alexander Lavalley ingeniari frantziarrak Batignolles lantegietan eraiki zuen, Parisen. Lan hori Paris-Madril burdinbidearen azken zatiaren bukaerako lana izan zen.
Aimar Karrika
Aimar Karrika Iribarren (Auritz, Nafarroa Garaia, 1988) bertsolaria eta euskara nahiz bertsolaritza irakaslea da. Hendaiako Bertso-eskolan hezia da. Zazpi aldiz parte hartu du Nafarroako Bertsolari Txapelketan (2008, 2009, 2010, 2011, 2013, 2015 eta 2017 urteetan). .
Medusa (mitologia)
Medusa (grezieraz Μέδουσα, Médousa) greziar mitologiako gorgon bat zen, ahizpen artean hilkorra zen bakarra. Brontzezko eskuak zituen, urrezko hegalak eta ilearen ordez sugeak zituen buruan. Izaki beldurgarria zen mitologian, bere begiradarekin harri bihurtzen zituen begiei begiratzen ausartzen zitzaionari. Perseok burua moztu zion, Atena eta Hermes jainkoek lagunduta.
Elezaharra
Medusa emakume eder bat zen, gorgona ahizpetan gizatiar eta hilkor zen bakarra, eta bere bokazioa zen Atena jainkosaren zerbitzari izan honen tenpluan, etimologikoki ere medusa zaindari terminoarekin lotzen delarik.
Bortxaketa
Tenpluan zela, ordea, bere edertasun handiak jainkoak erakartzen zituen, eta Poseidon izan zen hurbildu zitzaioenetako bat. Medusak uko egin zion hurbilpenari, birjintasunari eutsi nahi izan zion, baina Poseidonek tenpluan bertan bortxatu eta haurdun utzi zuen.
Honek Atena jainkosaren amorrua piztu zuen eta Medusari zigor bat ezartzea erabaki zuen. Handik aurrera, Medusaren begietara begiratzen zuen edonor harri bihurtuko zen, Afroditak zigorra txikiegi ikusi zuen eta gainera bere ile ederra hainbat sugetan eraldatzea erabaki zuen.
Iraitz Agirre antropologoak ikusi du kasuan "bortxaketaren kulturaren justifikazio antzinako" bat. Bortxatua bilakatzen da gaiztotasunaren paradigma, munstroa; eta bortxaketaren errua, are eme baten begietatik ere (Atenaren juzkua) biktimarena da, ez bortxatzailearena.
Pertseoren misioa
Medusa munstro bilakatzearekin konforme ez, eta Atenak beste gaizkintza bat ere pentsatu zuen: Pertseo Medusari burua moztera bidaltzea erabaki zuen.
Pertseoren misioa ia ezinezkoa zela jakinik Hermes jainkoak hegan egiteko abilezia emango zioten sandalia batzuk eman zizkion. Sandalia hauek erabilita, Medusa lotan zegoela beregana hegan hurbildu eta burua moztu zion. Medusari burua moztean, Pegaso eta Krisaor erraldoia sortu ziren.
Pertseok Medusaren burua arma gisa erabili zuen beranduago egingo zituen ibilietan.
Ormaiztegiko bidezubia
Jada erabiltzen ez den eraikitze-sistema batez egin zuten, eta erabat didaktikoa gertatzen da. Altzairu laminatuz egindakoa da, ordezkatze eta desagertze prozesua sufritzen ari den eraikuntza mota. Burdinbideak garatu ziren garai baten adierazgarri da, bai duen antzinatasunagatik, bai dituen neurri monumental eta garaierarengatik. 2003ko urtarrilaren 23an, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.
Ezaugarriak
Bidezubiak eraikuntza estetika peto-petoa du, burdinbidearen ingeniaritza zibil metalikoa deritzonari lotua. Ez du apaindurarik, ez eta xehetasun historizistarik. Forma aldetik erakusten duen gauzarik nabarmenena da habeen arteko hutsuneak burdinazko plantxaz egindako itxitura trinkoz eta zarratuz txarrantxatzen eta betetzen direla. Bidezubiak 291,5 metroko distantziako tartea gainditzen du, eta duen garaierarik gorena 34 metrokoa da. Bost baotan egituratutako kaxa jarrai baten moduan antolatu zen. Muturretako baoek 53,2 metro zituzten eta erdikoek 60,5 metro. Burdinazko estetika ez da osorik burdinazkoa euskarriak harlanduzko zutabez egin zirelako, baina horrek berorrek berez arina den bidezubiaren gorputz horizontala arinagoa egiten du begietara.
Ennetbaden
Ennetbaden Suitzako udalerria da. Argovia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ormaiztegiko bidezubia
Ezaugarriak
Egun, bidezubiak hainbat euskarri ditu eta hormigoi armatuzko bost euskarri, Espainiako Gerra Zibila egindakoak. Horregatik, egungo baoak hamar dira eta mantendu egin izan da metalezko egitura, hau da, elkarren artean errematxez lotutako altzairu laminatuzko elementuak dituen habe jarraituez egindako metalezko egitura. Bidezubiaren baoek 30 eta 25 metro bitarteko neurriak dituzte eta erdikoak dira handienak.
Ennetbaden
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ormaiztegiko bidezubia
Ezaugarriak
Burdinazko egiturak hiru habe nagusi ditu elkarren paralelo direnak eta ardatz batetik bestera 3,18 metroko tartea dutenak, eta 5,60 metroko ertza. Burdinbide bikoitzari eusten dioten hiru habeak jarraituak dira eta barra lauez osatutako sareta anitzekoak. Habeak tartetan banatuta daude 2,40ko oinarrizko modulazioa duten zutabe bertikalen bidez. Zutabe bertikalak trinkoagoak dira bidezubiaren euskarrietan eta nolabaiteko aldaketa-guneak egiten dituzte zutabeen eta sareta gurutzatuen segidan.
Hiru habeak zeharka txarrantxatzen dira San Andres gurutzeen bidez; gurutzeak T itxurako profilez, zenbait pletinaz eta era horizontalean jarritako L motako angeluarrez eginda daude. Goiko aldean taula bat dago habexkaz eta langaluzez egindako bilbaduraz egina. Habexkak T bikoitzeko habeak dira, elkarri soldatuak eta 95 cm-ko guztirako ertza duena. Taula euskarri horren gainean doaz langetak, goiko aldetik tapatuta daudenak, eta trenbidearen erreiak. Bidezubiaren goiko erremate modura, ertzetako habe nagusienetatik kanpora hegaldun korridore bat ateratzen da. Korridore honek altzairuzko baranda babesle bat du, honek ere sareta gurutzatuen jokoa jarraitzen duelarik. Habeen goiko eta beheko hegalak zabalera askotako pletinaz osatuta daude sekzioa zenbait puntutan indartzeko xedez. Egituraren elementuen arteko loturak, gehienak, errematxeekin egindakoak dira, gutxiago dira soldaduraz egindakoak. Egitura pintura gris metalikoz margotuta dago.
Rafael Jambeiro
Rafael Jambeiro Brasilgo udalerri bat da, Bahiako estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Salamancako Plaza Nagusia
Salamancako Plaza Nagusia (Plaza Mayor de Salamanca) Espainiako ezagunetariko bat da eta Salamanca hiriaren benetako bihotza.
Historia
1729tik 1756ra eraiki zen, barroko estiloan, Churrigueresco joeran. Hasierako diseinua Alberto de Churriguera arkitektoarena izan zen. Ondoren eraikuntzan beste arkitektoek ere hartu zuten parte. Eraikin honekin Filipe V.a Espainiakoak Salamanca hiriak Espainiako Ondorengotza Gerra izan zuen jarrera saritu nahi izan zuen. 1974tik kultura-intereseko ondasunaren kalifikazioa du.
Lipinia septentrionalis
Lipinia septentrionalis Lipinia generoko animalia da. Narrastien barruko Scincidae familian sailkatuta dago.
Le Nizan
Le Nizan Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Le Nizan udalerrian erroldatutako biztanleak 420 ziren. Familiak 169 ziren, horien artean 41 pertsona bakarrekoak ziren (29 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 54 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 62 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Le Nizan udalerrian 170 unitate fiskal zeuden, 425 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.879,5 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 14 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 3 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 3 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 zurgina eta 1 higiezinen agentzia.
2000. urtean Le Nizan udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
New York
New York (ingelesez New York City eta ofizialki The City of New York) Estatu Batuetan bizilagun gehien (8.200.000) dituen hiria da. Izen bereko estatuan dago, Ozeano Atlantikoaren ertzean, Hudson ibaiaren bokalean. Herbeheretarrek eratu zuten 1625ean, merkataritza-helburuetarako gune gisa, eta Estatu Batuetako hiriburua izan zen 1785etik 1790era. Estatu Batuetako hiririk handiena izan da 1790ez geroztik. Hasieran hiria Manhattan uharteko hegoaldean eraiki zen, baina XIX. mendean hiri-bilbea etengabe hedatu zen. Munduko portu natural aproposenetako batean dago kokatuta, eta merkataritza eta finantza gune nagusietako bat da. Horrez gain, New Yorkek mundu osoan eragin itzela dauka hedabide, hezkuntza, entretenimendu, arte, moda eta publizitate arloetan. Halaber, nazioarteko arazoak aztertzeko gune oso garrantzitsua da, eta bertan dago Nazio Batuen Erakundearen egoitza nagusia.
"The City that Never Sleeps" ezizena eman diote, "Inoiz lo egiten ez duen hiria", alegia, hiriak gauez duen bizitza dela-eta. Era berean, Sagar Handia ("The Big Apple") ezizena ere jaso ohi du.
Hiriko auzune eta ikur asko arras ezagunak dira mundu osoan zehar. Askatasunaren Estatua izaten zen milioika eta milioika etorkinek XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran Estatu Batuetara itsasontziz iristean ikusten zuten lehenbiziko erreferentzia. Wall Street, Manhattan uhartearen hegoaldean, finantza-zentro global nagusia izan da Bigarren Mundu Gerraz geroztik, eta bertan dago New Yorkeko Burtsa.
Bestalde, New York hiriaren ezaugarri bereizgarrienetakoa da bertako etxe orratzen ugaritasuna: munduko eraikinik garaienetako asko hiri hartan daude, esate baterako, Empire State Building.
New York kultur mugimendu askoren sorlekua da; besteak beste, Harlem Renaissance, literaturaren eta ikusizko artearen esparruan; espresionismo abstraktua ("New Yorkeko Eskola" gisa ere ezagutua), margolaritzan; eta hip hop, punk, salsa eta Tin Pan Alley, musikan.
Geografia
New York Estatu Batuetako ipar-ekialdean, New York estatuko hego-ekialdean eta Washington eta Boston arteko bide erdian dago Hudson ibaiaren bokalean kokatuta, honekOzeano Atlantikora itsasoratzean babesturiko portua sortzen du, hiriaren hazkunde ekonomikoa hobetzeko laguntzen duena. Hiriaren gehiena hiru uharteetan banatuta dago: Manhattan, Staten Island eta Long Island, eraikitzeko lur urria baita.
Harlem ibaia k, Ekialdekoa eta Hudson ibaien artean, Manhattan eta Bronx auzoak banatzen ditu. Ibaiei lur-eremu batzuk irabazi eta gero, hiriak 831,4 km² azalera du : lekurik garaiena Staten Island dagoen Todt muinoa da (124,9 metro).
Klima
Napoli edo Madril hirien latitude berean izan arren, New Yorkek klima heze kontinentala du, kontinentearen barnealdetik aire hotza dakarten haizeak direla eta. Kostaldean dagoenez, negu hotzak ez dira barnealdean bezain hotzak eta urtean ia 63,5 eta 88,9 zm elurra du ; aro epela batez bestean 199 egunekoa da. Uda beroa eta hezea da: urtean, batez besteko 18 eta 25 egunen artean 30 °C baino gehiago du.
Ezohikoak badira ere, New Yorken haize-erauntsiak badaude. 1981ean batek Manhattango hegoaldea urez bete zuen eta 1938an beste batek 700 hildako utzi zituen.
Historia
New Yorkeko inguruetan gutxi gorabehera 5000 amerindiar bizi ziren (lenapetarrak), gaur egungo hiriaren kokalekua Giovanni da Verrazzano italiarrak 1524an deskubritu zuenean. Esploratzaile hark Frantziako koroaren zerbitzuan ziharduen eta tokiari "Nouvelle Angoulême" ("Angulema Berria") deitu zion.
Toki hori biztanle europarrez populatzen hasi zen herbeheretarrek 1614an larru-merkataritzarako gune bat sortu zutenean Manhattanen hegoaldeko muturrean, "Nieuw Amsterdam" ("Amsterdam Berria") deitu zutena. 1626an Peter Minuitek, Herbehereetako kolonia haren zuzendariak, Manhattan uhartea lenapetarrei erosi zien, 60 florinen balioaren truke.
1664an ingelesek hiria konkistatu eta "New York" izena jarri zioten, York and Albanyko duke ingelesaren omenez. Ingelesen eta herbeheretarren arteko bigarren gerraren amaieran, herbeheretarrek Run uhartearen gaineko kontrola lortu zuten, ingelesek New York kontrolatzearen truke. Run Indonesiako uharte txiki bat da, eta garai hartan New York baino askoz ere ondasun baliotsuagoa zen, bertako zuhaitzetatik lorturiko espezieei esker.
Handik gutxira, Estatu Batuetako hiriburu bilakatu zen, Estatu Batuetako Konstituzioa berretsi zen eta, 1789an, Estatu Batuetako lehen presidenteak, George Washingtonek, bertan hartu zuen bere karguaren jabetza. 1790erako, New York Estatu Batuetako hiririk handiena bihurtu zen, Philadelphia ren aurretik.
XIX. mendean hiriak eraldaketa handiak izan zituen, immigrazioaren eta garapenaren ondorioz. 1811ko plana jarraituz, hiriko kale-sarea hedatu egin zen, Manhattan uhartearen osotasuna hartzeraino. 1819an Erie ubidea ireki zen eta, horren bitartez, Ipar Amerikaren barrualdeko lurralde eta nekazaritza-merkatu handiak Ozeano Atlantikoarekin komunikatuta geratu ziren.
XX. mendeko lehen erdian zehar, New York nazioarteko zentroa bihurtu zen industria, merkataritza eta komunikazioaren alorretan. 1920ko hamarkadan New York City helmuga nagusitzat hartu zuten afrikar jatorriko amerikar herritar askok eta askok, Estatu Batuen hegoaldetik abiaturiko migrazio handiaren (Great Migration) garaian. 1916rako, Afrikako diasporak Ipar Amerikan zeukan hiri-kokagune handiena zen New York. Harlem Renaissance mugimendua alkohol-debekualdiaren garaian loratu zen: horrek denboran bat egin zuen loraldi ekonomiko batekin eta horren ildotik etxe-orratzen eraikuntzan pizturiko norgehiagokarekin.
1948an New York hiria munduko hiririk jendetsuena izatera iritsi zen, Londres en aurrertik (azken horrek ehun urtez eutsi zion bere nagusitasunari). Gerraren suntsipenik jasan gabe, munduan New York nagusitu zen hiri aitzindari gisa, Wall Street izanik Estatu Batuak munduko botere ekonomiko izaterainoko igoeraren gidari, Nazio Batuen Erakundearen egoitza nagusia (1959an bukatua) izanik New York hiriaren eragin politikoaren erakusgarri, eta New Yorkeko espresionismo abstraktuak Parisen ordez New York ipiniz artearen munduaren zentro gisa. 1980ko hamarkadan finantzen industria indarberritu egin zen, eta horrek hoberantz bultzatu zuen hiriaren zerga-egoera. 1990eko hamarkadan arrazen arteko tirabirak baretuta zeuden, delitu-tasek beherakada ikusgarria izan zuten, eta etorkin-sorta berriak iritsi ziren Latinoamerika eta Asiatik.
New York izan zen 2001eko irailaren 11ko atentatuen gertalekuetako bat: ia 3000 pertsona hil ziren World Trade Center negozio-gunearen suntsipenean. Orube horretan "Freedom Tower" ("Askatasunaren Dorrea") eraikiko da. 2013an bukatuta egongo dela aurreikusita dago.
Demografia
New York Estatu Batuetako hiririk jendetsuena da: 2005ean 8.213.839 biztanle zituen, hots, estatuaren eta gune metropolitarren % 40 da. Azken hamarkadan, hiriaren biztanleria handitzen ari denez, demografoek 2030. urterako 9,2 eta 9,5 milioi biztanle artean izango dituela uste dute.
Aniztasuna ere handia da. Historian zehar, hainbat etorkin bertaratu ziren bere portua ezen Melting Pot (euskaraz: "arragoa") izeneko politika lehendabizikoz Lower East Side auzoan erabili baitzuten. Jatorriaren arabera, etorkin-multzo handienak herrialde hauetakoak dira: Dominikar Errepublika, Txina, Jamaika, Guyana, Pakistan, Ekuador, Haiti, Trinidad eta Tobago, Kolonbia eta Errusia.
Gune metropolitarrean, Israeldik at dagoen munduko judu komunitaterik handiena dago: izan ere, newyorktarren % 12k judutar jatorria du Estatu Batuetako amerindiarren laurden bat eta afroamerikar komunitaterik handiena ere baditu.
Euskaldunak New Yorken
Hiriak Euskal Etxea badu, eta Estatu Batuetako 44etako bat da. 1913an sortua, Ipar Amerikako lehendabizikoa izan zen. Euskal Etxeak hainbat ekitaldi antolatu ditu, adibidez 2009an Korrika.
Ameriketako Estatu Batuetako beste euskaldunak ez bezala, New Yorkeko gehienak ez dira aspalditik joandako etorkinak edo haien senideak, baizik eta azken hamarkadetan lana dela-eta bertara joandakoak. Munduko kultura-hiriburuetako bat izanik, hainbat euskal artistak bertan etxebizitza dute, bai euskaldunek (Ainhoa Arteta, Mikel Urmeneta, eta abar) bai euskaldunekin lotura duten amerikarrek (adibidez, Julian Schnabel ).
Gobernua
1898an eratu zenetik, New York hiria metropolitar udalerria da, alkatea eta hiri batzarra duen aginte sistema, alegia. Lau urtetik behin hautatzen dituzte eta agintaldi bi baino ezin dituzte bete.
Egungo alkatea Michael Bloomberg da, demokrata ohia eta Estatu Batuetako Alderdi Errepublikarrari esker, 2001ean eta 2005ean independente hautatua.
Hona hemen 1898 eta geroko alkateen zerrenda:
Batzarra hautatzeko, hiria bost barrutitan banatuta dago, hots, hiriko bost auzoetan.
Jose Maria Agirre Eskisabel
Jose Maria Agirre Eskisabel, "Txato" Agirre goitizenez, (1943, Ataun, Gipuzkoa - 2009ko abuztuaren 10a, Panticosa, Huesca, Aragoi) euskal herritar ekonomialaria zen.
New York
Barrutiak
New York City bost auzo edo barrutik (ingelesez, "boroughs") osatzen dute: Brooklyn, Queens, Bronx, Manhattan eta Staten Island ("The Five Boroughs").
Barruti bakoitzaren barruan gune oso ezberdinak daude, eta jatorri askotako bizilagunak: txinatarrak, latinoamerikarrak, ekialdeko europarrak... Dena dela, auzo askoren mugak ez daude oso zehazturik.
Jose Maria Agirre Eskisabel
1981ean, Eustaten lan egiten hasi zen. 1987tik 1991ra Gipuzkoako Foru Aldundiko ekonomia diputatua izan zen. 1991 eta 1994 bitartean Eustaten lehendakaria izan zen. 1995etik 1999ra Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailburuordea izan zen.
New York
Ekonomia
New York nazioarteko merkataritza gune eta munduko ekonomiaren hiriburuetako bat (Paris, Londres eta Tokiorekin batera) da. 2005ean bere gune metropolitarraren metropolitar produktu gordina (BPG moduko magnitudea) 952,6 milioi estatubatuar dolarrekoa zen, Estatu Batuetan handiena izanik. Bertan enpresa nagusi askok dute bere egoitza, tartean Fortune aldizkariak argitaratutako 500 aberatsenen zerrendaren 44k.
Jose Maria Agirre Eskisabel
Horrez gain, hainbat urtez Tolosako zinegotzia izan da EAJrekin, Kutxako presidenteordea eta Gipuzko Buru Batzarreko kidea zen. 2009ko abuztuaren 10ean zendu zen Pirinioetan izandako mendi istripu baten ondorioz.
New York
Ekonomia
Herrialde independentea balitz, munduko 15 nagusien artean egonen litzateke. Wall Street eko New Yorkeko burtsa eta NASDAQ munduko lehendabiziko eta bigarren burtsarik handienak dira, kapitalizazioa kontuan hartuta.
Garrulax courtoisi
Garrulax courtoisi Garrulax generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
New York
Turismoa
Hiriko jarduera ekonomikorik nagusienetariko bat turismoa da, New Yorkek urtero 40 milioi bisitari inguru dituelako. Empire State, Ellis uhartea, Broadwayeko antzerkiak, Met museoa, Central Park, Rockefeller Center, Times Square, Bronxeko zoologikoa edo Lorategi Botanikoa lekurik bisitatuenak dira. Bosgarren eta Madison etorbideetan daude hiriko saltoki garestienetako batzuk.
Hezkuntza
Hiriko eskola publikoen sistema udalerriak ustiatzen du. Haren 1.200 eskoletan 1,1 milioi ikasle daude : Gainera, badaude beste 900 eskola pribatu, tartean Estatu Batuetako nagusietariko batzuk
Hirian, Barnard Collegek, Columbiak, Fordham ek eta New Yorkeko Unibertsitateak beren egoitzak dituzte.
Garraioa
Newyorkarrek garraio publikoa erabiltzen dute, izan ere, familia gehienek ez baitute automobilik.
New Yorkeko metroa New York eta inguruko herriak batzen dituen garraiobidea da. 1904ko urriaren 27an inauguratu zuten eta gaur egun, munduko luzeenetakoa da, guztira 370 km baititu. Metroa 27 lineak eta 468 geltokik osatzen dute.
Hiriak 12.000 taxi baino gehiago ditu eta autobus eta trenbide asko. Hiru aireportu nagusi ditu: John F. Kennedy, Newark-Askatasuna eta LaGuardia aireportua, urtero 100 miloi bidaiarik baino gehiagok erabiliak.
Kultura
Tom Wolfe idazleak New Yorken «kultura airean dagoela ematen du, klimaren ezaugarri bat izango balitz» esan zuen. Hirian hainbat mugimendu kulturalek izan zuten bere jaioterria, tartean Harlemen berpizkundea. Musikan 1940ko hamarkadan jazz, 1970eko hamarkadan hip hop eta 1980ko hamarkadan punk eta hardcore mugimenduen hiriburu bilakatu zen. Metropolitan Opera House eta Carnegie Hall opera aretoak izateaz gain, 1880ko hamarkadan Broadway eta 42. kaleko antzerkiek genero berria sortu zuten, musikala, hain zuzen ere.
Arkitektura
New York hiriarekin loturarik estuena duen eraikin-mota etxe orratza da. Hain zuzen ere, etxe orratzaren agerpenaren ondorioz aldatu zen bertako hiri-paisaia, Europako tradizioaren ildoko etxe txikiz osaturiko hirigune bat izatetik negozio-auzoetan gailenduriko bertikaltasunera.
Arkitekturaren ikuspegitik, New Yorkeko eraikinak estilo askotakoak dira. Horien artean, aipatzekoa da Woolworth Building (1913), "Gothic Revival" estiloko etxe orratza, espaloitik ikus daitezkeen xehetasun gotiko ugariz hornitua.
Equitable Building eraikitzean sortu zen arazo larriari aurre egiteko asmoz 1916an onetsiriko arau batek ("Zoning Resolution") ezarri zuenez, handik aurrera eraikitzekoak ziren etxe guztiek "atzeraguneak" behar zituzten izan; hau da, eraikin batek, bere garaierako puntuetan, "lodiera" ezberdina behar zuen izan, halako moduan non goragoko solairuen azalera txikiagoa izango baitzen beheragokoena baino. Horren ondorioz, eraikin garaiek harturiko itxura da hainbat "koskaz" osatuta egotearena. Antolaketa horren helburua zera zen, modua egotea eguzkiaren argia espaloietaraino iritsi ahal izateko. Art Déco estiloko Chrysler Building (1930) eraikinaren diseinuak (zenbat eta garaiago iritsi, hainbat eta estuago bilakatzen da eraikina, gailurrean daukan altzairuzko orratz batean amaitzeraino) baldintza horiek betetzen ditu. Eraikin horixe bera da, historialari eta arkitekto ugariren iritziz, New Yorkeko eraikinik onena, dituen apaingarri bereizgarri-bereizgarriak kontuan harturik. Nazioarteko estiloko eraikinei dagokienez, Estatu Batuetako adibiderik argienak Lever House (1952) eta Seagram Building (1957) dira, azken hori Ludwig Mies van der Rohe arkitektoarena.
Kirola
New Yorken Estatu Batuetako lau kirol-liga profesionalen taldeetako batek du egoitza. Hona hemen hiriko talde nagusiak:
Museoak
Manhattango Metropolitan Museum of Artek bi milioi artelan ditu. Urtero 4,5 milioi bisitari izanik, munduko museo nagusietariko bat da. Hiriko beste museo garrantzitsu bat Museum of Modern Art da, ingelesezko haren siglekin ezaguna (MoMA). Beste hainbat museo ere badaude: Frick Bilduma, Brooklyn museoa, Queenseko Arte Museoa, The Cloisters edo Solomon R. Guggenheim museoa.
New York Hall of Science, Skyscraper Museum eta Staten Island Institute of Arts & Sciences zientzia museoak izan arren, famatuena Estatu Batuetako Historia Naturalaren Museoa da.
Parkeak
New Yorkek 113 km²-ko azalerako parkeak eta 22 kilometroko hondartza publikoak ditu. Natura-gune nagusiak honako hauek dira:
Hedabideak
New Yorken munduko telebista, publizitate, musika eta hedabide industriaren talderik nagusietariko batzuk daude, adibidez Time Warner, News Corporation, Hearst Corporation edo Viacom. Estatu Batuetako hiru egunkari nazionaletako bi newyorkarrak dira: The Wall Street Journal eta The New York Times hain zuzen ere. Beste egunkari asko daude halaber: esaterako, The New York Daily News eta The New York Post.
ABC k, CBS k, FOXek eta NBC k, Estatu Batuetako telebista-kate nagusiek, egoitza bertan dute, MTV, Fox News, HBO eta Comedy Central kablezko kanalek bezala.
Herri eta hiri senidetuak
New York ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:
Japalura dasi
Japalura dasi Japalura generoko animalia da. Narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago.
Iguazu
Iguazu (Río Iguazú; Rio Iguaçu; Iguassu) Hego Amerikako ibaia da, Paraná ibaiaren adarretako bat. Haren ibilgua Brasilen eta Argentinaren artean doa. 1.320 kilometro luze da eta 72.637,5 kilometro koadroko arroa drainatzen du. Bere urek elikatzen dituzten Iguazuko ur-jauziengatik da ezaguna, batez ere.
Izena
Haren izena guaranieratik dator, eta bi hitzez dago osatua: y («ur», alemaneko /ü/ edo frantseseko /u/ fonemen antzera ahoskatua) eta guasu («handi», irakur bedi /guasú/); beraz, «ur handia» esan nahi du.
Geografia
Serra do Mar-en sortzen da, mendebalderuntz abiatzen da eta azken zatian Brasil eta Argentinaren arteko muga ezartzen du. Ibilbidean Iguazuko ur-jauziak daude, 270 isuriz osatuak, Niagarakoak baino zabalagoak. Ur-jauzi horien inguruan Brasilgo parke nazionalik handien eta ospetsuena dago.
Hidrometria
Iguazuren emaria 53 urtez (1942-1995 bitartean) neurtua izan da Salto Cataratas-en (Iguazuko ur-jauzien ondoan), Paraná ibaira isuri baino 20 km lehenago. Gune horretan, drainatutako eremuak 67.317 km² ditu, arro osoaren % 95. Urteko batez besteko emaria 1.419 m³ segundoko da. Emari handiena urrian du (1.847 m³/s), eta txikiena apirilean (1.038 m³/s). Iguazu ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Salto Cataratas-en neurtuak Datuak: 1942 eta 1995 artean '''
Île-d'Aix
Biztanleria
2007an Île-d'Aix udalerrian erroldatutako biztanleak 219 ziren. Familiak 118 ziren, horien artean 51 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 27 bakarrik bizi ziren emakumeak), 47 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: