cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Donostiako ardagai
Deskribapena
Kapela: Gaztetan zirkuluerdi samarreko formakoa eta, batzuetan, tamarizen azaletik hedatua. Gaztaina kolore horixkako gainazala du eta kolore bereko tomentu tentez estalia. Ertza glabroa du.
Tutuak: Gaztaina kolorekoak dira, 7 eta 15 mm bitarteko luzerakoak, 0,3 eta 0,5 mm bitarteko diametrokoak eta pruina zuri-krema kolorekoez estaliak dituzte.
Haragia: Hasieran harroa da; zahartutakoan, gogorra eta zurruna, arre kolorekoa. Etimologia: Inonotus terminoa grekotik dator, ino ("zuntz", "hari") eta oûs, ōtós ("belarri") esan nahi duten hitzetatik. Tamaricis epitetoa Tamaricaceae genero tipoa den tamarixetik dator.
Jangarritasuna
Ezin da jan.
Nahasketa arriskua
Inonotus hispidus eta Inonotus rheades izenekoen antza du, eta batez ere habitatak bereizten ditu. Makaletan hazten da.
Sasoia eta lekua
Urte osoan, batez ere udaberrian eta udazkenean. Tamariz en enborretan hazten da, Donostiako Itsas Pasealekuan. Ia tamariz guztiei eraso egiten die.
Banaketa eremua
Europako hegoaldea, Afrikako iparraldea, Ekialde Hurbila, Senegal, Asiako hegoaldea, Txina.
Juan Jose Lanz
Juan José Lanz Rivera (Bilbo, 1963) idazle, editore eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle titularra da, eta Espainiako Literatura Garaikidean aditua.
Ikerketa esparruak
Batez ere Espainiako literaturaz eta kulturaz arduratu da, batez ere poesiaz, frankismotik gaur egunera arte eta postmodernitatearekin duen loturaz. Literatura finisekularra, Gustavo Adolfo Bécquerren poesia, XX. mende hasierako egile batzuk (Antonio Machado, Migel Unamunokoa...), Ortega y Gasseten pentsamendua, abangoardiako eleberria, 27ko Belaunaldiko zenbait egile, erbesteko literatura... ere interesatu zaizkio.
Euskal Herriaren ikuspuntutik Blas de Otero poesia aztertu du.
Liburuak
Lanzek liburu asko idatzi du eta proiektu ugarietan parte hartu du. Hemen bakarrik bere liburuen zerrenda bakarrik jasoko dugu:
Kukumelo ilun-hori
Kukumelo ilun-horia (Amanita battarrae) Amanitaceae familiako onddo espezie bat da. Jateko modukoa izan daiteke, baldin eta gordinik jaten ez bada. Antzeko espezie toxikoak daude.
Sinonimoa: Amanita umbrinolutea.
Deskribapena
Kapela: 10 eta 14 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran kanpai-itxurakoa, gero zabaldu egiten da eta azkenean ia laua erdian titu txiki batekin. Ertza oso ildaskatua da eta itzal-horixka kolorekoa. Marroi-berdexka izan daiteke, eta ilunagoa titian eta argiagoa ertzean. Ildaskak amaitzean, koroa zirkular ilun bat du, eta denbora hezean nabarmenagoa.
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Hanka: Altua, hauskorra, zurixka, gris-marroi koloreko malutekin edo ezkatekin. Ez du itxurazko eraztunik Amanitopsis guztiek bezala.
Bolba: Mintzezkoa, lodia eta zorro luze bat da, zuri-krema kolorekoa da, eta goiko aldean bi edo hiru lobulutan irekitzen da, hasieran zuriak eta gero arrosakarak.
Haragia: Mehe samarra, zurixka, usain eta zapore gutxikoak, baina atseginak.
Etimologia: Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa. Umbrinolutea epitetoa latinetik dator, arrea esan nahi duen "umbrinus" hitzetik eta horia esan nahi duen "luteus" hitzetik. Bere koloreagatik.
Jangarritasuna
Jateko ona da, baina hauskorra, eta ez da gordinik jan behar.
Nahasketa arriskua
Fuscolivacea aldaerak ez du kapelan espezie tipoan ezaugarri den koroa eta mendiko izeien azpian ateratzen da.
Sasoia eta lekua
Udaberritik udazkenera agertzen da, batez ere izeien eta antzeko espezien azpian, baita txilardietan, larreetan eta hostozabalen basoetan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia.
Leire Ibarguren
Leire Ibarguren Agirre (Azpeitia, Gipuzkoa, 1979ko urtarrilaren 25a) irakaslea eta idazlea da.
Bizitza
Leirek Azpeitiko Karmelo Etxegarai ikastetxean egin zituen OHO, BBB eta UBI ikasketak. Fisika Zientzietan eta Gizarte eta Kultur Antropologian lizentziaturak berriz, Euskal Herriko Unibertsitatean. Ikerketak Feministak masterra ere Euskal Herriko Unibertsitatean egin zuen.
Euskal Herriko Bilgune Feministako eta Emagin elkarteko militantea da.
Fisika eta Kimika irakasle dihardu bigarren hezkuntzan.
Nicole Capitaine
Nicole Capitaine, jaiotzez Nicole Taton, (Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 1948ko martxoaren 14a) Parisko Behatokiko astronomo frantziar bat da, astrometria eta estandar erlazionatuetan aditua.
Biografia
1969an, Capitaine Parisko Zientzia Fakultatean graduatu zen. Bera izan zen, beraz, unibertsitateko azpisail honetako azken graduatuetako bat, 1968ko Parisko istiluen ondoren berrantolatu aurretik. 1970ean, astronomian graduatu zen Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean. Urte berean, Parisko Behatokiko laguntzaile gisa sartu zen. Gero, hainbat kargu bete zituen han, ikerketaren arduradun astronomo bihurtu aurretik. 1972an, astronomiako doktoretza lortu zuen Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean. 1982an, gaikuntza-tesia idatzi zuen, zuzeneko ikertzailearen estatusa emanez. 1985ean, funtsezko astronomia saileko zuzendariorde bihurtu zen Parisko Behatokian. 1993an bihurtu zen zuzendari. Bere jarduera zientifikoa batez ere Geodesia Espazialeko Ikerketa Taldearen (GRGS) esparruan egin zen, baita Nazioarteko Astronomia Elkarteko zenbait lan-taldetan ere. 2002an, Parisko Behatokian, denbora osoko astronomo bihurtu zen SYRTE (Espazio Denboraren Erreferentzia Sistemak) departamentuan. 2013an, erretiratu eta astronomo emeritu bihurtu zen.
Bere lanak, nazioarteko lankidetza handi baten esparruan, astronomiarako erreferentzia-sistemak eta denbora-eskalak hobeto definitzea ekarri zuen, baita Lurraren errotazioa hobeto ezagutzea ere. Era berean, IAUk eta IUGGk (Nazioarteko Geodesia eta Geofisika Batasuna) astronomiarako eta geodesiarako parametro eta eredu berriak hartu dituzte, funtsezkoak baitira espazio-dinamikan eta eguzki-sistemaren dinamikan aplikatzeko.
Lur-ardagai
Lur-ardagaia (Abortiporus biennis) Meruliaceae familiako onddo espezie bat da. Larrukara denez, ez da jangarria.
Sinonimoa: Plyporus biennis.
Deskribapena
Kapela: Hasieran forma zehatzik gabe aurkezten da, geroago bereizten da, kapelak estu baten antzeko bat (5 -10 mm) kopa edo inbutu itxurarekin eta oinekin (daudenean) taldeetan eta elkartuta gutxi asko. Karpoforo zuriak, zuri-arrosak, izerdi-tanta gorrixkekin.
Tutuak: Hanka dagoenean oinerantz dekurrenteak, 2 - 6 mm inguruko luzerakoak.
Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.
Poroak: Irregularrak, koskadunak, urratuak, arrosa zurbil kolorekoak, ia zuriak, ukitzean arre kolorez zikintzen dira.
Hanka: Askotan ez du izaten, beste batzuetan alboan eta irregularra, beste batzuei elkartuta, masa trinko bat eratuz.
Etimologia: Polyporus terminoa grekotik dator, ugari, asko,esan nahi duen"poly" hitzetik eta poro, urrats, esan nahi duen "póros" hitzetik. Poro ugarirekin. Biennis epitetoa latinetik dator, biurtekoa esan nahi duen "biennium" hitzetik. Ustez horrela hazten direlako.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Espezie tipoaren forma eta aldaera asko daude, eta, beraz, ez da erraza zehaztasunez identifikatzea.
Banaketa eremua
Mindu osoa.
Robert Stevenson
Robert Stevenson (Buxton, Derbyshire, Ingalaterra, 1905eko martxoaren 31 - Santa Barbara, Kalifornia, 1986ko apirilaren 30a) britainiar ekoizle, zinema zuzendari eta gidoilaria izan zen, 1965ean Mary Poppinsengatik zuzendari onenaren Oscar sarirako izendatua.
Robert Stevenson Cambridgeko Unibertsitatera joan zen, non Liberal Clubeko eta Cambridge Union Societyko presidentea izan zen. 1940ko hamarkadan Kalifornian kokatu zen. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan Walt Disneyrentzat 19 film filmatu zituen. Stevenson gaur egun ezagutzen jarraitzen dugu Julie Andrews protagonista duen Mary Poppins komedia musikala zuzentzeagatik, Andrewsek emakumezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen eta Stevensonek Zuzendari onenaren Oscar Sarirako izendapena jaso zuen filmarekin.
Stevenson Anna Leerekin ezkondu zen 1934an. 1939an Hollywoodera joan ziren bizitzera, eta han egon zen urte askotan. Bi alaba jaio ziren haien batasunarekin: Venetia eta Caroline, Stevenson eta Anna Lee banandu baino lehen 1944an. Frances Howard aktorearekin ezkondu zen Samuel Goldwyn lehen senarraren heriotzaren ondoren, baina haien ezkontza ere dibortzioan amaitu zen.
Reysa Bernson
Reysa Verhaeghe edo Reysa Bernson (Lille, 1904ko irailaren 26a – Auschwitz, 1944) astronomo frantsesa izan zen. 1923an Association Astronomique du Nord sortu zuen. Bereziki ezaguna izan zen Frantzian astronomia erakustaldi publikoen eta planetarioen garapenaren bidez zabaltzeko egindako lanagatik.
Biografia
Batxilergoa Lilleko Lycée Fénelonen egin zuen. 1921ean, Zientzia eta Hizkuntzen gradua lortu zuen, eta Lilleko Unibertsitatean amaitu zuen Errusiako ikasketen lehen urtea, 1923an. 1922an, Zientzia Fakultatean matrikulatu zen, eta 1924an, zientzietako lizentziatura amaitu zuen. Hurrengo urteetan, hainbat arlotan lortu zituen ziurtagiriak: astronomia, kimika eta irrati-telegrafia. 1927an irakasle titulua lortu zuen. 1934an astronomian doktoratu zen Lilleko Unibertsitatean.
Bernsonek aktiboki parte hartu zuen Lilleko Unibertsitateko ikasle-bizitzan, eta Lilleko Ikasleen Elkartearen Annales ikasle-argitalpenaren berrezarpenean parte hartu zuen. 1926an, Bernson 15º Congrès de l 'Union Nationale des Étudiants de France-n ordezkaria izan zen Poitiersen. Hurrengo urtean, Lilleko ikasleen sindikatu sortu berriko diruzain bihurtu zen. 1927ko apirilaren 27an, Ikasleen Batasun Nazionaleko presidenteorde hautatu zuten, eta erakundearen kabineteko lanpostu baterako hautatu zuten emakume bakarra izan zen.
1928an eta 1931tik 1934ra, ikasketak egiteaz gain, Bernsonek kirol-prestatzaile gisa lan egin zuen Lilleko Unibertsitatean.
Ibilbidea
Bernson astronomia zale amorratua izan zen gazte-gaztetatik. 1920ko maiatzaren 5ean, 16 urterekin, Société astronomique de France-n onartu zuten. 1923an Association Astronomique du Nord (AAN) sortu zuen, behatoki bat eta liburutegi bat sortzeko eta eskualdeko astronomo zaleak biltzeko helburua zuen erakundea. Bernsonek eskualde osoko ikasleak astronomian ere hasi zituen. 1932an, Société Astronomique de France-ren Henry Rey saria irabazi zuen, astronomia zabaltzeko egindako lanagatik.
1936an, Reysa Bernsonek, Henri Lhoterekin batera, Frantziako esploratzaile talde bat sortu zuen, Camille Flammarion Taldea, gazteek astronomian parte har zezaten sustatzeko. Taldeak izarrak behatzeko txangoak antolatzen zituen eta izar mapak irakurtzen ikasten zuen.
Hurrengo urtean, 1937an, Parisko Nazioarteko Erakusketaren Planetarioko idazkari nagusia izan zen, eta 800.000 bisitari inguru izan zituen iraun zuen sei hilabeteetan. Planetarioko bi bisitari garrantzitsu Armand Delsemme eta Gérard de Vaucouleurs astronomoak izan ziren. 1938an, pertsona gehiago elkartera biltzera animatzeko erakusketan egindako lanagatik aintzatetsi zuten Bernson, eta Société Astronomique de Francek bi sari eman zizkion: Prix de l 'Observatoire de la Guette eta Médaille commémorative.
1940ko ekainaren 2an, naziek Paris inbaditu baino hamabi egun lehenago, Bernson Société Astronomiqueko beste kide batzuekin bildu zen Camille Flammarionen hilobian, Camille Fammarion behatokian, hiritik gertu. Artxiboek adierazten dute Bernsonek lanean jarraitu zuela 1943ra arte.
Heriotza
1944ko otsailaren 23an, Bernson eta bere ama Dweira Bernson-Verhaeghe Dreuxen atxilotu zituzten, Paris mendebaldean, juduak zirelako. Lilleko adiskideek haiek salbatzeko ahaleginak egin arren, handik gutxira Drancyko kontzentrazio-esparru batera bidali zituzten, Chartresko egun bateko geldialdi batekin. Maiatzaren 7an Auschwitzera bidali zituzten eta bertan naziek hil zituzten.
Motzondo-belarri leun
Motzondo-belarri leuna (Panus conchatus) Polyporaceae familiako onddo espezie bat da. Haragi zaila eta zapore desatsegina du.
Deskribapena
Kapela: 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Goitik ahurra da, ertza izurtua, inkurbatua eta lobulatua. Gaztetan kolore lila edo bioleta du eta zahartzean lehoi kolorekoa edo arrexka. Gainazala leuna eta ilegabea.
Orriak: Estu, estuak, meheak eta dekurrenteak. Perretxikoa gaztea denean, krema kolorekoak dira tonu biolazeoekin, ondoren zahartuaz okre antzeko kolorea hartzen duten.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Alboan, laburra, zaila, belusduna, kolore arre-morea du, zahartuaz zurbilduaz joaten da.
Etimologia: Panus terminoa latinetik dator, eta tumorea, hantura, esan nahi du. Conchatus epitetoa ere latinetik dator, "concha" hitzetik.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Panus rudis delakoarekin, baina honek kapelan ile tenteak ditu.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Australia, Papuasia, India, Japonia
Begi barneko leiar
Begi barneko leiarra begiaren barruan ezartzen den leiarra da, errefrakzio-akatsak zuzentzeko edo kataraten ebakuntza kirurgikoan kristalinoa ordezteko erabiltzen dena.
Giza begiko kristalinoa 15 dioptriako leiar baten baliokidea da, eta, beraz, begi barruko leiar bat txertatzen dugunean, dioptria horren berdinak edo handiagoak direla ziurtatzen dugu.
Andrea Elson
Andrea Hope Elson (New York, 1969ko martxoaren 6a) estatubatuar aktore eta modelo ohia da, ALF telesailean Lynn alabaren papera betetzeagatik ezaguna.
Biografia
San Diegon zela hasi zen aktore eta modelo lanetan eta hainbat iragarki egin zituen. Dagoeneko Los Angelesen zela, 14 urterekin Gazte Bizkorrak telesailean egin zuen debuta. Detektibe nerabe batzuen abenturak kontatzen zituen telesailak eta Andrea Elson protagonista taldeko kidea zen. Urtebete iraun zuen telesailak baina Andrea Elson nerabeen aldizkarietan famatu bihurtu zen.
1986an ALF telesailerako aukeratu zuen NGC kateak. Elsonek Lynn Tanner-en papera egin zuen, familiako alaba nerabearena. Lau denboraldi bete zituen ALFek eta Andrea Elsonek Youth in Film Award sarietako bi izendapen jaso zituen. ALF amaitu ondoren hainbat telesailetan agertu zen harik eta 1998an aktore lana uztea erabaki zuen arte.
2008tik aurrera Yoga irakaslea izan da.
Saul Kripke
Saul Aaron Kripke (/ˈkrɪpki/; 1940ko azaroaren 13a - 2022ko irailaren 15a) tradizio analitikoko filosofo eta logiko estatubatuarra izan zen. New York eko City Unibertsitateko Graduate Center-eko Filosofiako irakasle ospetsua eta Princetongo Unibertsitate ko irakasle emeritua izan zen. 1960ko hamarkadaz geroztik, Kripke pertsonaia zentrala izan da logika matematikoa rekin, logika modalarekin, hizkuntzaren filosofiarekin, matematikaren filosofiarekin, metafisika rekin, epistemologia rekin eta errekurtsio teoriarekin lotutako hainbat esparrutan. Bere lanaren zati handi bat argitaratu gabe geratzen da, eta zinta grabazio zein zirkulazio pribatuko eskuizkribu bezala bakarrik dago.
Kripke-k ekarpen eragingarriak eta originalak egin dizkio logika ri, batez ere logika modala. Bere ekarpen nagusia mundu posibleak inplikatzen dituen logika modalaren semantika bat da, gaur egun Kripke semantika deitua. 2001eko Logika eta Filosofiako Schock saria jaso zuen.
Kripke positibismo logikoaren gainbeheraren ondoren metafisikaren berpiztearen erantzuleetako bat da, beharra aldarrikatuz “a prioriren” nozio epistemikotik bereizten den nozio metafisiko bat delako, eta “a posteriori” ezagutzen diren beharrezko egiak daudelako, ura H2O den bezala. 1970eko Princeton Unibertsitateko hitzaldi sorta baten, 1980an “Izendapena eta beharra” (Naming and Necessity) izeneko liburu moduan argitaratua, XX. mendeko lan filosofiko garrantzitsuenetako bat bezala hartzen da.
Izenen kontzeptua izendatzaile zurrun gisa aurkezten du, mundu posible guztietan egiazkoa delako, deskribapenekin alderatuta. Kripkeren erreferentzia-teoria kausala ere jasotzen du, Gottlob Frege-ren zentzuaren kontzeptuan eta Bertrand Russell- en deskribapenen lanetan aurkitzen den teoria deskriptibista eztabaidatuz.
Kripke-k Ludwig Wittgenstein-en irakurketa original bat ere eman zuen, "Kripkenstein" izenez ezagutzen dena, bere “Wittgenstein arauei eta hizkuntza pribatuari buruz” (Wittgenstein on Rules and Private Language) liburuan. Bertan, bere arauak jarraitzeko argudioa jasotzen du, esanahiari buruzko eszeptizismoaren paradoxa bat.
Bizitza eta ibilbidea
Saul Kripke izan zen Dorothy K. Kripke eta Myer S. Kripke errabino ak sortutako hiru seme-alabetatik zaharrena. Bere aita Beth El Synagogueko buruzagia zen, Omaha ko (Nebraska) zegoen kongregazio kontserbadore bakarra. Bere amak haurrentzako liburu judu didaktikoak idatzi zituen. Saul eta bere bi arrebak, Madeline eta Netta, Dundee Grade School eta Omaha Central High School-era joan ziren.
Kripke prodigiotzat jo zuten, sei urterekin bere buruari antzinako hebreera irakasten, bederatzi urterekin Shakespear eren obra osoa irakurtzen, eta Descartes en lanak eta problema matematiko konplexuak menperatzen zituelako, oinarrizko eskola amaitu aurretik. Hamazazpi urterekin idatzi zuen bere lehen osotasun-teorema logika modalean, eta urtebete geroago argitaratu zuen. 1958an batxilergoan graduatu ondoren, Kripke Harvard Unibertsita tera joan, eta “summa cum laude” graduatu zen 1962an matematika ko lizentziaturan.
Harvard-en bigarren ikasturtean, graduondoko logika-ikastaro bat eman zuen gertu zegoen MIT-en. Graduatu zenean Fulbright Beka bat jaso zuen, eta 1963an Society of Fellows-eko kide izendatu zuten. Kripkek geroago esan zuen: "Nahiago izango nuke unibertsitatea utzi izan banu. Pertsona interesgarri batzuk ezagutu nituen, baina ezin dut esan ezer ikasi nuenik. Ziurrenik, dena ikasi ahal izango nuke nire kabuz irakurtzen".
Harvard-en laburki irakatsi ondoren, 1968an Kripke New Yorkeko Rockefeller Unibertsitatera joan zen, eta bertan 1976ra arte irakatsi zuen. 1978an Princeton Unibertsitateko katedra nagusi bat hartu zuen. Bestalde, 1988an unibertsitateko Behrman Saria jaso zuen humanitateetan egindako lorpen nabarmenengatik. 2002an Kripke CUNY Graduate Center-en irakasten hasi zen, eta 2003an hango filosofiako ohorezko irakasle izendatu zuten.
Kripke-k ohorezko tituluak jaso zituen Omahako Nebraska ko Unibertsitatean (1977), Johns Hopkins Unibertsitatea n (1997), Israel go Haifa ko Unibertsitatean (1998) eta Pennsylvaniako Unibertsitate an (2005). American Philosophical Society-ko kide izateaz gain, Amerikako Arte eta Zientzien Akademiako kide hautatua izan zen. Halaber, 1985ean Britainiar Akademiako kidea bilakatu zen. 2001ean Logika eta Filosofiako Schock Saria irabazi zuen.
Kripke Margaret Gilbert filosofoarekin ezkondu zen. Eta pankreako minbiziaren ondorioz hil zen 2022ko irailaren 15ean, Plainsboro-n, New Jersey-n, 81 urte zituela.
Lana
1. “Kripke semantika logika modaletarako eta erlazionatutako logiketarako”, nerabezaroan hasitako hainbat saiakeratan argitaratua.
2. Princetonen 1970ean “Izendapena eta beharra” (Naming and Necessity) hitzaldiak eman zituen (1972an eta 1980an argitaratuak), hizkuntzaren filosofia nabarmen berregituratu zutenak.
3. Bere Wittgenstein-en interpretazioa.
Errekurtsioaren teorian ere lagundu du (ikus ordinal onargarria eta Kripke-Platek multzoen teoria).
Logika modala
Kripkeren lehen lanetako bi, "Teorema oso bat logika modalean" (A Completeness Theorem in Modal Logic) (1959), nerabezaroan idatzitakoa,  eta "Logika modalari buruzko gogoeta semantikoak" (Semantical Considerations on Modal Logic) (1963), logika modalari buruzkoak izan ziren. Familia modaleko logika ezagunenak K izeneko logika ahuletik eraikitzen dira, horrela deituak Kripkeren omenez. Kripke-k orain estandarra den Kripke semantika sortu zuen (erlazio-semantika edo marko-semantika gisa ere ezagutzen dena) logika modalerako. Kripkeren semantika sistema logiko ez-klasikoetarako semantika formala da. Logika modaletarako egin zen lehenik, eta gerora logika intuizionistara eta beste sistema ez-klasikoetara egokitu zen. Kripke-ren semantikaren aurkikuntza aurrerapauso bat izan zen logika ez-klasikoak egiteko, logika horien eredu-teoria ez zegoelako Kripke baino lehen.
Kripkeren markoa edo marko modala bikote bat da, non W multzo ez-huts bat den, eta R erlazio bitarra W-n. W-ko elementuei nodo edo mundu deitzen zaie, eta R irisgarritasun-erlazioa bezala ezagutzen da. Irisgarritasun-erlazioaren propietateen arabera (iragankortasuna, erreflexibitatea, etab.), dagokion markoa, hedadura z, iragankor ra, erreflexiboa, etab, ezagutzen da.
Eredu kanonikoak
Edozein L logika modal normalarentzat, Kripke-ren eredua (eredu kanonikoa deitzen dena) eraiki daiteke, L-ren teorema zehatz-mehatz balioztatzen duena, eredu gisa koherentzia maximoen multzoak erabiltzearen teknika estandarraren egokitzapen baten bidez. Kripkeren eredu kanonikoak Lindenbaum-Tarski aljebra eraikuntzaren antzeko eginkizuna betetzen du semantika aljebraikoan.
Carlson ereduak
Tim Carlson-ek aurkitutako semantika sinplifikatua sarritan erabiltzen da frogagarritasun-logika polimodaletarako. Carlson eredua R irisgarritasun-erlazio bakarra duen egitura bat da, eta Di ⊆ W azpimultzoak modalitate bakoitzeko. Gogobetetasuna honela definitzen da:
baldin eta soilik baldin
Carlson ereduak ohiko Kripke eredu polimodalak baino errazagoak dira ikusteko eta lan egiteko; badira, ordea, Kripkeren logika polimodal osoak, Carlson osatugabeak direnak.
Izendapena eta beharra
“Izendapena eta beharra” (Naming and Necessity) osatzen duten hiru hitzaldiek izenen teoria deskriptibistaren aurkako erasoa osatzen dute. Kripke-k Frege, Russell, Wittgenstein eta John Searle-ri, besteak beste, teoria deskriptibisten aldaerak egozten dizkie. Teoria deskriptibisten arabera, izen propioak deskribapenen sinonimoak dira, edo haien erreferentzia objektu batek modu esklusiboan betetzen duen deskribapen edo deskribapen multzo batekin lotzen denaren arabera zehazten dute. Kripkek bi deskriptibismo mota hauek baztertzen ditu. Hainbat adibide ematen ditu deskriptibismoa sinesgaitza bihurtu nahi dutenez, izenak erreferentziak nola zehazten dituzten jakiteko teoria gisa (adibidez, ziur aski, Aristoteles bi urterekin hil zitekeen eta beraz, bere izenarekin lotzen ditugun deskribapenetako bat ere ez betetzea, baina okerra dirudi ukatzea oraindik Aristoteles zela).
Alternatiba gisa, Kripke-k erreferentzia-teoria kausala azaldu zuen, non izenak objektu bati erreferentzia egiten dio objektuarekiko lotura kausala baten ondorioz, hiztun komunitateen bidez bitartekari gisa. Adierazi zuen izen propioak, deskribapen gehienen aldean, izendatzaile zurrunak direla: hau da, izen propio batek objektua existitzen den mundu posible guztietan objektu izendatuari egiten dio erreferentzia, eta deskribapen gehienek mundu posible ezberdinetako objektu desberdinak izendatzen dituzte. Esate baterako, "Richard Nixon" Nixon existitzen den mundu posible guztietan pertsona berari egiten dio erreferentzia, eta "1968ko Estatu Batuetako presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen pertsonak" Nixon, Humphrey edo mundu posible ezberdinetako beste batzuei erreferentzia egin diezaieke.
Sinesmenari buruzko puzzle bat
Kripke-ren izen propioei buruzko proposamen nagusiak “Izendapena eta beharra”-n honako hauek dira: izen baten esanahia aipatzen duen objektua besterik ez dela. eta izen baten erreferentea "bataio" moduko baten eta izenaren esaeraren arteko kausazko lotura batek zehazten duela. Hala ere, onartzen du izenak dituzten proposizioek propietate semantiko gehigarri batzuk izan ditzaketela, propietateak, pertsona berari erreferentzia egiten dioten bi izenek sinesmenei buruzko proposizioetan zergatik eman dezaketen egia-balio desberdinak azal ditzaketen propietateak. Esaterako, Lois Lane-k uste du Superman ek hegan egin dezakeela, nahiz eta ez duen uste Clark Kentek hegan egin dezakeenik. Horrela, "Superman" eta "Clark Kent" izenek, pertsona berari erreferentzia egiten dioten arren, propietate semantiko desberdinak dituzte.
Wittgenstein
1982an argitaratu zen lehen aldiz, Kripke-ren “Wittgenstein arauei eta hizkuntza pribatuari buruz” (Wittgenstein on Rules and Private Language), eta dio Wittgenstei n-en Philosophical Investigations-en argudio nagusia arauak betetzeko paradoxa suntsitzaile batean oinarritzen dela, hizkuntzaren erabileran arauak beti jarraitzeko aukera ahultzen duena. Kripke-k idatzi zuen paradoxa hori "filosofiak orain arte ikusi duen arazo eszeptikorik erradikal eta originalena" dela, eta Wittgensteinek ez duela arbuiatzen arauak betetzeko paradoxara eramaten duen argudioa, baizik eta onartzen duela eta "irtenbide eszeptiko bat" eskaintzen diola, paradoxaren ondorio suntsitzaileak hobetu.
Egia
1975eko "Egiaren teoria baten eskema" artikuluan, Kripkek erakutsi zuen hizkuntza batek koherentziaz eduki dezakeela bere egia predikatua, Alfred Tarski k, egiaren teoria formaletan aitzindariak, ezinezkotzat jotzen zuen zerbait. Planteamenduak hizkuntzan gramatikalki ondo osatutako esaldien multzoan egia partzialki definitutako propietate bat izatea dakar. Kripke-k erakutsi zuen nola egin errekurtsiboki egia predikaturik ez duen hizkuntza bateko esamolde multzotik abiatuz, eta segmentu horren gainean egiazko predikatu bat definituz: ekintza honek perpaus berriak gehitzen dizkio hizkuntzari, eta egia definitzen da guztientzat.
Saul Kripke Zentroa
New York eko City Unibertsitateko Graduate Center-eko Saul Kripke Zentroa Kripkeren lana zaintzera eta sustatzera arduratzen da. Bere zuzendaria Romina Padro da. Saul Kripke Zentroak Kripkeren lanarekin lotutako ekitaldiak egiten ditu eta orain arte argitaratu gabeko Kripkeren hitzaldien, hitzaldien oharren, eta 1950eko hamarkadako korrespondentziaren grabazio digitala sortzen ari da. Kripkeren “Arazo filosofikoak” (Philosophical Troubles)-i buruzko kritika onean, Mark Crimmins Stanford eko filosofoak idatzi zuen: "1970eko hamarkadako filosofian gehien miresten eta eztabaidatu diren lau saiakera hemen egotea nahikoa da Saul Kripke-ren bildutako artikuluen lehen liburuki hau ezinbestekoa izan dadin... Irakurlearen poza areagotu egingo da Kripke eta New Yorkeko City Unibertsitateko Graduate Center-eko Saul Kripke Centerreko eta filosofo-editore talde batek prestatzen ari diren serie honetan asko gehiago dagoelako."
Sagasti-ardagai
Sagasti-ardagaia (Phellinus pomaceus) Hymenochaetaceae familiako onddo espezie bat da.
Ez da jangarria, bere haragia gogorregia da.
Deskribapena
Kapela: Zirkuluerdi formakoa, ungulatua, 2 eta 6 cm artekoa, diametro txikiko adar batean finkatzen bada, batzuetan inguratu egiten du. Gris kolorekoa, arrexkarako joerarekin adinaren arabera, matea, zahartzean belztu eta pitzatu egiten da.
Poroak: Oso txikiak, 0,1 eta 0,2 mm bitartekoak, biribilak.
Haragia: Gogorra, kanela kolore argikoa.
Etimologia: Phellinus terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen "phellinos" hitzetik.
Nahasketa arriskua
Betik handiagoa den Phellinus igniarius delakoarekin. Baita Phellinus nigricans espeziearekin ere, honek azal gogorra, beltza eta distiratsua ditu.
Sasoia eta lekua
Phellinus generoko guztiak bezala, urtekoa da, ez urtarokoa. Fruta arboletan, gereziondoetan Aranondoetan, almendrondoetan eta abarretan.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Kazakhstan, Kaukasia.
Begi barneko presio
Begi barneko presioa humore urtsuak eta humore beirakarak begi-paretetan egiten duten presioa da. Tonometroarekin neurtzen da, eta merkurio milimetrotan adierazten da. Batez besteko balioa 16 mmHg-koa da. Humore urtsua sortzearen eta berriz xurgatzearen arteko oreka da begi barruko presio-maila baldintzatzen duen faktore nagusia. Bestalde, begi barruko presioa edo begietako hipertentsioa handitzea da glaukoma izeneko begiko gaixotasun bat garatzeko arrisku-faktore nagusia.
Belarri orrihori
Ez da kontsumorako egokia, toxikoa den susmoa ere badago eta haragi biguna eta harroaz gain, usain desatsegina duelako.
Deskribapena
Kapela: Kopa edo inbutu itxurakoa, tomentosoa. Ile tenteekin eta kolore hori bizikoa, Karpoforoaren gainerakoa bezala.
Orriak: Meheak, estu, irregularrak, dekurrenteak, horixkak edo laranja kolorekoak, ilunagoak edo argiagoak.
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Hanka: Ez du oinik edo oso motza da, Eszentrikoa, tomentosoa.
Haragia: Horia, mehea, muzilagoduna edo larrukara eta usain desatseginekoa.
Etimologia: Nidulans epitetoa latinetik dator eta habia esan nahi du. Ale gazteek izaten duten formagatik.
Jangarritasuna
Jateko txarra.
Sasoia eta lekua
Berantiarra da, Udazkenetik udaberrira, koniferoen adarretan edo egurretan.
Banaketa eremua
Ipar hemisferioko eskualde epelak.
Arteadar-ardagai
Arteadar-ardagaia (Dichomitus campestris) Polyporaceae familiako onddo espezie bat da. Espezie hau ez da oso ezaguna, belztuta duelako ertza bereizten da antzeko espezietatik batez ere ale helduetan.
Deskribapena
Karpoforoa: Resupinatua, tamaina aldakorrekoa (3-10 cm luze, 2-3 cm zabal, 1 cm arteko lodiera). Okre-krema kolorekoa eta ertz belzkara (heldua denean). Zenbait geruzako tutu oso motz okre argi kolorekoz eta poro lodi nahaspilatu irregularrez osatutako himenioa du, krema kolorekoa eta zahartzean marroi bihurtzen da.
Haragia: Mehea, okre antzekoa, zuraren testura edo kortxoarena du. Ia usain gabea, zapore mikatza. Espora-jalkina zuria.
Etimologia: Campestris epitetoak landakoa esan nahi du (gaizki deitua, zuhaitzetatik bizi baita)
Jangarritasuna
Bere trinkotasun gogor eta zurkarak ez du kontsumitzeko aukerarik ematen.
Nahasketa arriskua
Trametes gibbosa eta Trametes hirsuta delakoekin nahas daiteke, hauek kapela kontsolan dute (ez zarakarra). Datronia mollis espeziearekin ere bai, hau egurrean proiektatzen da zarakarrik sortu gabe eta poroak gris kolorekoak ditu.
Sasoia eta lekua
Urte osoan, batez ere azaroan. Udaren amaieran eta udazkenean esporak askatzen ditu. Hainbat urte iraun dezake. Urria. Saprofitoa, hostozabalen egur hondarretan: Artea, hurritza, haritza, pagoa, baita pinua ere, karraska.
Aurreko neuritis
Aurreko neuritisa edo papilitis optikoa nerbio optikoaren inflamazioa da nerbio horrek begiaren barruan egiten duen ibilbidean. Eboluzio bizkorreko ikusmen-zolitasunaren beherakada da sintoma nagusia, eta begi-hondoan papila optikoaren inflamazioa ikus daiteke. Arrazoi nagusiak infekzioak, gaixotasun sistemikoak eta inflamazioak izaten dira. Esklerosi anizkoitzaren sintoma goiztiarra izan daiteke.
Jarduera fisiko
Jarduera fisikoa edo gorputz-jarduera muskuluek sortutako eta energia-gastua eskatzen duen edozein gorputz-mugimendua da. Jarduera batek kontzeptu asko ditu: igeri egitea, korrika egitea, jolastea, salto egitea eta bizikletan ibiltzea, besteak beste. Jarduera fisikoa sailkatzeko lau eremu edo eremu deskribatzen dira: aisialdia, garraioa, etxea eta lana (edo haurrentzako eskola).
Jarduera fisikoa batzuetan akats baten ondorioz ariketa fisikoaren sinonimo gisa erabiltzen dugu, baina ariketa fisikoa sasoi fisikoa hobetzeko programatu eta planifikatutako modu bat da. Ariketa fisikoa aisialdian edo lanean jarduera fisikoa egiteko beste modu bat da. Ariketaz gain, jarduera fisikoak beste jarduera batzuk ere barne hartzen ditu, hala nola oinez ibiltzea, lan egitea edo garbitzea.
Lizar-ardagai iletsu
Lizar-ardagai iletsua (Inonotus hispidus) Hymenochaetaceae familiako onddo espezie bat da.
Gogorregia eta larrukara sukaldean erabiltzeko. Usteldura zuria sortzen du. Printzipio psikoaktiboak ditu. Sendagarri bezala erabili izan da, minbizien eta urdaileko ultzeren aurka. Tindagai marroiak lortzeko ere bai.
Deskribapena
Kapela: 10 eta 30 cm artekoa, lodia, ile hirtsutuz josita, dimidiatua, hasieran hori-herdoil kolorekoa, gero arrea, azkenik, ia kolore beltza hartzen du.
Tutuak: Luzangak eta marroiak.
Poroak: Biribilak, txikiak; perretxikoa gaztea denean, hori-lehoi kolorekoak, gero arre-marroiak bihurtzen dira.
Haragia: Gaztea denean, haragi horixka du, harroa eta urez betea, zahartzean lehortu egiten da, hauskor bihurtzen da eta arre-herdoil kolore bat hartzen du.
Etimologia: Hispidus epitetoa latinetik dator, ilelatz, ilezurrun, esan nahi duen "hispidus" hitzetik. Kapelaren goiko azalaren ile nabarmenengatik.
Jangarritasuna
Ez da jangarria, gogorra eta larrukara delako.
Nahasketa arriskua
Inonotus tamaricis eta makaletan hazten den Inonotus rheades delakoekin nahas daiteke. Kapelaren ile tenteak ikusten badira, ez da erraza beste Polyporus batzuekin nahastea.
Sasoia eta lekua
Urte osoan, baina udan ateratzen da batez ere, hainbat hostogalkorren enborretan: sagarrondoetan, intxaurrondoetan, zumarretan, lizarrondoetan, pagondoetan, etab.
Banaketa eremua
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Kazakhstan, Kaukasia.
Supizteko zume-ardagai
Supizteko zume-ardagaia (Phellinus igniarius) Hymenochaetaceae familiako onddo espezie bat da.
Gernika Rugby Taldea 2014-2015
Gernika Rugby Taldea 2014-2015 Gernika Rugby Taldea 2014-2015 denboraldian izan duen jokalari taldea da. Espainiako 1. mailan aritu zen.
Supizteko zume-ardagai
Ardagai guztiak bezala, ezin da jan, gogorra da. Antzeko espeziekin gertatzen den bezala, propietate sendagarriak ere ikertzen ari dira.
Gernika Rugby Taldea 2014-2015
Jokalariak
(nazioarteko partidak jokatu dituztenak, azpimarratuta)
Supizteko zume-ardagai
Deskribapena
Kapela: 10 cm-tik 20 cm-ra, zaldi apatxaren itxurakoa. Oso gogorra eta zurkara da, eta zokalo zabalek osatzen duten, gutxi arraildutako ildaskek bereizirik, ale gazteak gris-horixka kolorekoak dira eta zaharrak, gris-marroiak, arrosa kolore pixka batekin. Zarakarra ez da nigricans delakoaren bezain iluna eta distiratsua eta zokalo gutxiago ditu.
Poroak: Biribilak eta txikiak, kanela kolorekoak edo marroiak.
Haragia edo bilbea: Kolore marroi-gorrixka oso bereizgarri batekoa. Usain fungikoa du eta zapore garratz eta mikatza.
Etimologia: Phellinus terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen "phellinos" hitzetik. Igniarius epitetoa berriz latinetik dator, sua esan nahi duen "ignis" hitzetik. Sua pizteko ardagai gisa erabilia izan delako (desegoki erabilia).
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Phellinus tremulae oso antzekoa da, eta haltzak eta fruta-arbolak hobesten ditu. Fomitopsis pinicola, koniferoen parasitoa da eta kolore distiratsu gorrixka-horixkak ditu. Fomes fomentarius ere antzekoa da, baina pileoa zurixka du, lodiagoa eta geruzatuagoa da
Sasoia eta lekua
Urte osoan egoten den espeziea da, nahiz eta udan hazten den. Batez ere hostozabalen zuhaitzetan, hala nola sahats zurietan, lizarretan, etab.
Banaketa eremua
Mundu osoa.
Onddo-ardagai hori
Onddo-ardagai horia (Albatrellus cristatus) Albatrellaceae familiako onddo espezie bat da. Oso larrukara da eta ezin da jan. Autore batzuek toxikotzat ere hartzen dute.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 13 cm bitarteko diametrokoa. Forma irregularra du, lobulatua, itxura inbrikatua, kapela batzuen eta besteen arteko loturengatik. Gainazala belusduna eta ezkatatsua du, berde-oliba kolorekoa edo hori berdexka, ertza ere irregularra du eta beherantz inkurbatua.
Aho/esku/oin gaixotasun
Aho/esku/oin gaixotasuna sintoma nagusiak ahoko mina eta anpoila txikiak, ultzerak edo aftak izaten dituen gaixotasun biriko arina da. Gaixotasuna eragiten duten bi birus motak Coxsackievirus eta Enterovirus generokoak dira. Ez da nahastu behar antzeko izena duen oina/ahoa gaixotasun edo ahoeriarekin, ganaduaren afekzio bat baita, eta ziurrenik jendeak askoz ere ezagunagoa baitu.
Onddo-ardagai hori
Deskribapena
Tutuak: Motzak, zuriak, haragitik banaezinak, oso dekurrenteak,
Aho/esku/oin gaixotasun
Gaixotasuna eragiten duten birusak gertuko kontaktu pertsonalaren bidez, eztularen eta infektatutako pertsona baten gorozkien bidez zabaltzen dira. Kutsatutako objektuek ere gaixotasuna zabal dezakete.
Onddo-ardagai hori
Deskribapena
Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.
Poroak: Txikiak, biribilak, lehenbizi zuriak, gero horixkak.
Hanka: Eszentrikoa, batzuetan erdian agertzen da, zurixka edo kapelaren kolore berekoa, baina pixka bat zurbilagoa.
Haragia: Hasieran zurixka, gero berdexka, tentea, gogorra, mikatz samarreko zaporea du.
Etimologia: Albatrellus hitza, onddo honen izen generiko italiar albatrello-tik dator (alberello) Cristatus epitetoa latinetik dator, gandorduna esan nahi duen "cristatus" hitzetik. Kapelen formen gaitik.
Jangarritasuna
Ez da jateko modukoa, espezie gogorra eta larrukara delako.
Nahasketa arriskua
Albatrellus ovinus delakoarekin, hau mendiko koniferoen basoetan hazten da, haragia bigunagoa du eta kapela zurixka edo horixka kolorekoa, tonu berdexka gutxiagorekin. Baita Albatrellus confluens espeziearekin ere; honen karpoforoak oso multzokatuta hazten dira, eta azala krema koloretik laranja kolorea aldatzen da, eta hautsia agertzen da.
Sasoia eta lekua
Lurrean ateratzen den espezie hau, udazkenean agertzen da, hostogalkorren hostoen artean, batez ere pagoenetan. Koniferoen azpian ere aurki daiteke.
Banaketa eremua
Europa, Japonia, Ipar Amerika.
Bolbizio hori
Deskribapena
Kapela: 1 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Likatsua, hori-sufre kolore bizikoa, hori-arrautza gorringo kolorekoa, ertzean zurbilagoa; arrautzaren edo ezkurraren formakoa, gero kanpai itxurakoa, azkenean zabaldu egiten da. Mintzezko ertza eta gogor ildaskatua.
Belarri luze
Belarri luzea (Pleurotus cornucopiae) Pleurotaceae familiako onddo espezie bat da.
Bolbizio hori
Deskribapena
Orriak: Libreak, estu, hasieran zurixkak, gero okre kolorekoak.
Belarri luze
Laborantza intentsiboko espeziea da. Kontuan izan behar da zahartzean ihartu eta gogortu egiten dela, eta sukalderako dituen bertuteak galdu egiten dituela.
Deskribapena
Kapela: 3 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, krema zuri kolorekoa edo zuri-horikoa; hasieran ganbila, gero oso inbutu itxurakoa; ertz mehea, gaztetan biribildua, ondoren izurtua. Azal glabroa, matea, flokoso samarra gaztetan.
Orriak: Zuriak, estu, meheak eta oso dekurrenteak, batzuetan oinaren oinarriraino jaisten dira. Orritxo asko ere baditu.
Bolbizio hori
Deskribapena
Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.
Belarri luze
Deskribapena
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.
Bolbizio hori
Deskribapena
Hanka: 5 eta 10 cm bitarteko altuerakoa eta 2 eta 5 mm-ko diametrokoa, zurixka edo horixka, irintsua, mehea eta hauskorra.
Belarri luze
Deskribapena
Hanka: Kapelaren kolorekoa, 2 eta 5 cm arteko garaiera eta 1 eta 2 cm arteko lodiera. Oro har laburra eta sendoa, betea, zilindrikoa goialdean eta mehetua oinarrian, ia sustraiduna beste aleekin elkartzean, orri dekurrente-anastomasatuak eraginda albeolatu samarra.
Haragia: Zuria, lodia eta irmoa, irin usaina du eta zapore leuna eta atsegina.
Etimologia: Pleurotus terminoa grekotik dator, "pleuron", "otós" hitzetatik, belarriaren antzekoa kapela alboan jarrita, esan nahi du. Cornucopiae epitetoa berriz latinetik dator, oparotasun adarra esan nahi duen, "cornucopia" hitzetik. Bere itxuragatik.
Jangarritasuna
Jangarri ona, zurezko substratuetan industrialki lantzen da.
Bolbizio hori
Deskribapena
Etimologia: Bolbitius terminoa latinetik dator, idi-simaurraren, esan nahi duen "Bolbitius" hitzetik. Bere hazkuntza-giroa dela eta. Vitellinus epitetoa ere latinetik dator, arrautza-gorringoa esan nahi duen "vitellus" hitzetik. Bere koloreagatik.
Belarri luze
Nahasketa arriskua
Pleurotus ostreatus delakoarekin, baina hau ilunagoa da eta maskor itxura du. Pleurotus pulmonarius espeziarekin ere nahas daiteke, honek kolore zurixkatik beix arin batera doan kolorea du.
Bolbizio hori
Jangarritasuna
Sukaldaritzarako baliorik gabea.
Belarri luze
Sasoia eta lekua
Udaberrian eta udazkenean talde estuetan, pagoen zaurietan eta zati ustelduetan bizi da, baita beste zuhaitz batzuetan ere, edo motzondoetan eta lurperatutako enbor erorietan.
Bolbizio hori
Nahasketa arriskua
Zaila da antzeko beste espezie batekin nahastea.
Sasoia eta lekua
Udaberrian eta udazkenean. Ondo ongarritutako belarretan edo gorozki degradatuetan.
Banaketa eremua
Amerika, Europa, Zeelanda Berria.
Bitigar horiska
Bitigar horiska (Leucopaxillus paradoxus) Tricholomataceae familiako onddo espezie bat da.
Jangarria. Ahal dela ale gazteak kontsumitu.
Deskribapena
Kapela: 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila, ertza biribildua eta izurtua. Kolore zurbilekoa: zurixka, krema edo okrea, erdirantz nabarmenagoa. Azal lehorra, opakua, batzuetan pitzatua.
Orriak: Nahiko estu, anastomosatuak, oro har, dekurrenteak, zurixkak edo krema zurbil kolorekoak.
Onddo-ardagai zolabeltz
Onddo-ardagai zolabeltza (Polyporus varius edo Cerioporus varius) Polyporaceae familiako onddo espezie bat da. Larrukara, ezin da sukaldean erabili.
Bitigar horiska
Deskribapena
Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak
Onddo-ardagai zolabeltz
Deskribapena
Kapela: 3 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, hondoratua edo inbutu itxurakoa, normalean kolore argikoa, ezkatarik gabea, lerro erradial finekin; ertz izurtua.
Bitigar horiska
Deskribapena
Hanka: 3 - 10 x 1 - 3 cm-koa. Betea, irmoa, oinarritik ⅔ ingurura lodituta, kapelaren antzeko kolorekoa, ezkata finez estalia.
Onddo-ardagai zolabeltz
Deskribapena
Tutuak: Laburrak.
Bitigar horiska
Deskribapena
Haragia: Lodia, gogorra, lehorra, zuria, usain atsegina du eta zehaztugabeko zaporea, batzuetan zertxobait mikatza.
Etimologia: Leucopaxillus terminoa grekozko "leucos" hitzetik dator eta zuria esan nahi du. Bere koloreagatik. Paradoxus epitetoa berriz latinetik dator, normaletik kanpo, esan nahi duen "paradoxus" hitzetik.
Jangarritasuna
Ez da jangarria. Batzuetan zapore mikatza du.
Onddo-ardagai zolabeltz
Deskribapena
Poro dekurrenteak: Oinera hurbiltzeaz gain, beherantz jarraitzen duten poroak.
Euskal Herriko Artzain Txakur Txapelketa
Euskal Herriko Artzain Txakur Txapelketa 1967. urtetik urtero jokatzen den artzain-txakurren lehiaketa, Euskal Herriko artzain-txakun onena aukeratzen dena. Iraila aldean izaten da eta urtero toki desberdinetan jokatzen bazuen ere 2006tik aurrera Axpen jokatu da. Enrike Mendiguren Orozkoko artzainak 8 aldiz irabazi du txapelketa.
2022an euskal artzain txakurren aldeko apustua egitea erabaki zen. Collie arrazako txakurrek ezin izan zuten parte hartu eta ondorioz Ipar Euskal Herriko artzainik ez zen izan txapelketan.
Bitigar horiska
Sasoia eta lekua
Udaberrian eta udazkenean, pinuen basoetan hazten da, batzuetan, estu eta ale askoko korroetan edo ilaretan. Urriago, baina arteen basoetan ere agertzen da.
Onddo-ardagai zolabeltz
Deskribapena
Hanka: Eszentrikoa, alboan edo erdian, sustrai itxurakoarekin, argi eta garbi mugatutako bi eremutan banatuta, goikoa okre oso argia eta behekoa beltzaxka.
Bitigar horiska
Banaketa eremua
Asia, Europa, Ipar Amerika.
Onddo-ardagai zolabeltz
Deskribapena
Haragia: Zurkara.
Etimologia: Polyporus terminoa grekotik dator, Ugari, asko, esan nahi duen "poly" hitzetik eta poro esan nahi duen "póros" hitzetik. Poro ugarirekin.
Jangarritasuna
Ez da jangarria.
Nahasketa arriskua
Nummularius forma, espezie tipoaren miniatura bat da, 1 eta 3 cm bitarteko kapelarekin eta oina normalean erdian.
Sasoia eta lekua
Udan eta udazkenean hostozabalen adar edo enborretan,
Banaketa eremua
Mundu osoa.
Neuritis optiko
Neuritis optikoa edo oftalmoneuritisa nerbio optikoaren inflamazioa da nerbio horrek begi-globotik irten eta kiasmara iritsi bitartean egiten duen ibilbidean. Begi bakarreko edo bi begietako ikusmenak behera egiten du bat-batean, eta prozesua aldebikoa denean, ikusmenaren galera aldiberekoa edo ondoz ondokoa izan daiteke bi begietan.
Venetia Stevenson
Joanna Venetia Invicta Stevenson (Londres, 1938ko martxoaren 10a - Atlanta, 2022ko irailaren 26a) britainiar-estatubatuar aktorea izan zen.
Hasierako urteak
1938an Londresen (Ingalaterra) Joanna Venetia Invicta Stevenson bezala jaio zen, Robert Stevenson zinema zuzendariaren eta Anna Lee aktorearen alaba zen. Familia Hollywoodera joan zen bere jaiotzaren urtean, bere aitak David O. Selznick zinema ekoizlearekin kontratua sinatu ondoren. Bere gurasoak 1944an dibortziatu zirenean, bere aitarekin eta Frances amaorde berriarekin egon zen. Kaliforniako eskola pribatu esklusiboetan hezi ondoren, bere amarekin egin zuen debuta antzezlanean, Phoenix-en (Arizona) Sombrero Theatre-k ekoitzitako Liliom antzezlana, 1955eko apirilean, eta Fernando Lamas eta Arlene Dahl senar-emazteen taldearekin batera.
Miss Los Angeles Press Club gisa, Stevenson-ek RKO Pictures-ekin sinatu zuen 1956an. Hedda Hopper-ek Stevenson sartu zuen bere zinema izar berrien zerrendan 1957ko urtarrilean, Jayne Mansfield-ekin batera. Hopper-ek esan zuen Stevensoni buruz, orduan 18 urte zituela, "izar berri guztien artean ederrena" zela.
Zinema eta telebistako aktorea
1957ko martxoaren 13an, Stevenson CBS Playhouse 90eko Charley's Aunt-en egokitzapenean parte hartu zuen, Tom Tryon-ekin, Jackie Coogan-ekin eta Jeanette MacDonald-ekin batera.
1957ko azaroaren 12an, Stevenson Kathy Larsen bezala agertu zen ABC/Warner Bros-eko Sugarfoot serieko "Trail's End" atalean. Gero Stevenson Sugarfoot-en bi ataletan agertu zen, besteak beste Jerry Paris, Harry Antrim, Allen Case eta Don Gordon aktoreekin batera.
Stevensonen publizitate makinak hura sustatzen jarraitu zuen. Esaten da jarduera gisa zaldiz ibiltzea eta mahai- tenisean aritzea gustatzen zitzaiola. 1957ko azaroan, 300 dolar irabazi zituen zaldi txapelketa batean sarietan eta San Frantziskoko Cow Palace-ko National Horse Show-ean parte hartu zuen. Garai horretan, Sweetheart Stout lata eta botilen aurpegia bihurtu zen; markak bere irudiaren erabileraren 50. urteurrena ospatu zuen 2008an.
Back to the Future Part II (1989) filmean agertu zen Oh Lala aldizkariko azaleko neska gisa.