cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Medikuntzaren historia
XX.mendea
XIX eta XX. mendeen artean 3 paradigma mediku garatuko dira, positibismoan oinarri filosofikoa eta eredu zientifiko biologista batetik datozenak. Lehenengo paradigma anatomoklinikoa izan zen (gaixotasunaren jatorria lesioan dagoela zioen), bigarrena fisiopatologikoa (aldaeraren bat jasan duten prozesuetan bilatzen da jatorria) eta hirugarren eta azkena etiologikoa (kanpoko kausak dira gaixotzearen arrazoi). Gero eta jeinu indibidual gutxiago nabarmentzen dira eta ikerketa bilaketa oso espezifikoetan zentratzen den talde diziplinartekoan oinarritzen da.
Mende honetan ezarri zen ikerketaren eta industria farmazeutikoaren arteko harremana eta estatistika bihurtu zen medikuntzaren oinarri zientifiko. Gainera, mende bukaeran sortuko da ebidentzian oinarritutako medikuntza: ikerketa zientifikoek babesten dituzten aktuazio protokoloak, mediku indibidualen esperientzia eta iritzien aurretik jartzen joango da eta gero eta mundu interkonektatuago batean ezagutza teoriko medikuei baliozkotasun global bat eman zitzaien.
Mende honetako gehien nabarmendutako medikuen artean daude Sigmund Freud, psikiatriako iraultza ekarri zuena; Robert Koch, tuberkulosiaren sortzaile den baziloaren aurkitzailea; Paul Ehrlich, immunologiaren aita; Harvey Williams Cushing, neurozirujiaren aita edo Alexander Fleming, garai antibiotikoari hasiera emango zaion penizilinaren aurkitzailea.
Arrazionalistak izan ziren XVII- XIX.mendeetan, organo, ehun eta gaixotasunak sailkatzen lan handia hartu zuen, baita prozesu fisiologiko eta patologikoetako funtzionamendurako arauak zehazten ere. Baina gizakien konplexutasunaren ebidentziak gaixotasunei soilik begiratu beharrean, pertsona gaixoei begiratzera garamatza. Inguru honetan Osasunaren Mundu Erakundea proposatutako gaixotasunaren eta osasunaren modelo berriak garatuko dira, ordura arte bezala alderdi biologikoari soilik kasu egin beharrean, alderdi psikologikoa eta soziala kontutan hartuko dituena.
1978.urtean Alma-Atako Lehen mailako osasun arretaren Konferentzia Internazionala ospatu zen, non aurrez aipatu ditugun printzipio horiek onartu ziren, baita biztanleriaren osasun maila hobetzeko lehen mailako arreta eta neurri sozial egokiak (ur edangarriaren hornidura, elikadura, txertaketa...) bermatuko zituena ere. Konferentzia haren leloa (azkenean bete ez zena) hauxe zen: “Osasuna denontzat 2000.urterako'”.
Hala eta guztiz ere, ebidentzia horrekin batera, industria eta ekonomia mailan farmakologiak izan zuen garapenak bihurtu zuen medikamenduen zerga sistema osasunaren ikono, XX. mendeko medikuntzan. Aspirina esaterako, Felix Hoffmannek sortua 1897.urtean, mende honetako kulturaren sinboloetako bat bilakatu zen. Ezaugarri kontraesankor hauek (gizatasuna galdutako eta merkantilizatutako medikuntza, baina aldi berean baztanga edo poliomielitisa bezalako gaixotasunak erradikatzea lortu, eta bizi esperantza 70 urtetik gora igotzea lortu duena) dira medikuntza modernoaren isla.
Emil Kraepelin eta Eugen Bleuler, eta geroxeago Sigmund Freud iritsita, hasiko da garapen bidean medikuntza modernoaren adar berantiarrenetako bat: psikiatria. Kraepelin aitzindaria izan zen gaixotasun psikiatrikoak nagusiki trastorno biologiko edo genetikoen ondorio zirela esanez. Bleulerrek funtsezko ekarpen batzuk egin zituen psikiatria klinikoan (berari dagozkio eskizofrenia eta autismo terminoak) eta Freud mugimendu psikoanalitikoaren sortzailea izan zen. Eskola psikoanalitikoa bere dizipuluek berritu zuten etengabe eta bizirik jarraitu du ahulago edo sendoago bere sortzailearen heriotzaren ondotik. Bere ideia nagusiak psikiatriaraino iritsi dira, artea, erlijioa eta antropologia bezalako diziplinetatik pasa eta kultura orokorraren parte izatera ailegatu arte.
Itsas lamina
Britania eta Irlandan
Itsas laminek ibaietan gora ur gezako lakuetara igeri egiteko gai direla ere azaldu da. Istorio batean, Lorntieko Lairdia bere etxetik gertu zegoen laku batean itotzen ari zela uste zuen emakume bati laguntzera joan zen; bere morroi batek atzera bota zuen arte, itsas lamina zela ohartaraziz, eta itsas lamina oihukatu zien, bere morroiagatik izango ez balitz hilko zuela. Baina itsas laminak noizean behin onuragarriagoak izan daitezke; adibidez, gizakiei zenbait gaixotasunentzako sendabideak irakasten. Tritoiak itsas laminak baino basatiagoak eta itsusiagoak direla esan dute, gizakiengan interes gutxi izanik.
Medikuntzaren historia
XX.mendea
Geroago, psikiatrian eragina izango dute, fenomenologia eta existentzialismoak Karl Jaspersen eskutik eta konduktismoak John Broadus Watsonen eskutik. XX.mendearen amaieran, psikofarmakologian aurrerapen asko eman ziren eta horrela neurofisiologiara gerturatzeko urratsak eman ziren.
Garai honetan azpimarratu behar ditugun lorpen teknikoetako beste bat odol-transfusioa da, Karl Landsteinerrek egindako odol taldeen inguruko lanaren ondotik etorri zena. Lehenengo organo transplantea ere garai honetan kokatuko dugu, bihotz-transplante bat egiten lehena izan zen Christiaan Barnarden eskutik.
Genetika molekularra mende honetan jaio zen eta fisikaren aplikazioak garatu ziren medikuntzako arlo desberdinetan: erradioisotopoen erabilera, elektroforesia, kromatografia, espektrofotometria, laserraren erabilera, mikroskopio elektronikoa, ultrasoinuen teknika ekografietan, TAC edo erresonantzia magnetikoa.
Sistema informatizatuen bidezko kalkuluen automatizazioak erabat aldatu du XX.mendea eta zientzia askorentzat aurrera pauso handia izan da, baita medikuntzarentzat ere. Ziur asko, giza genomaren sekuentziazioa izango da XX.mendeko lorpenik handiena eta oraindik ere hamarkada batzuk pasa beharko duten arren informazio guzti hau ondo ulertu eta aprobetxatzeko, ez dago zalantzarik gaixotasun asko eta baita gizakia bera ere ondo ulertzeko eta definitzeko iraultza bat izan dela.
Oharrak
<references group="Oh" responsive="" />
Raye-sur-Authie
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Itsas lamina
Britania eta Irlandan
Kondairak dioenez, itsas lamina bat Kornubiako Zennor herrira etorri zen eta han Matthew Trewhella koralari baten kantua entzuten zuen. Biak maitemindu ziren, eta Matthew itsas laminarekin joan zen bere etxera Pendour Cove-ra. Udako gauetan maitaleak elkarrekin kantatzen entzun daitezke. Zennorreko Saint Senara elizan, seguruenik seiehun urte dituen aulkiaren apaingarri gisa dagoen taila ospetsua da.
Raye-sur-Authie
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Itsas lamina
Britania eta Irlandan
Irlandako tradizioan, Lí Banen figura itsas lamina santutzat agertzen da, baina itsas lamina bihurtutako gizakia zen. Hiru mende igaro ondoren, kristautasuna Irlandara iritsi zenean, bataiatu egin zen. Mendean argitaratutako "Lady of Gollerus" bezalako ipuinetan Irlandako itsas laminari merrow esaten zaio. Eskoziako mitologian, ceasg ur gezako itsas lamina bat da, nahiz eta folklorean terminoaz aparte gutxi gorde den.
Hiroki Azuma
Hiroki Azuma (東 博樹, 1966ko uztailaren 10a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka, Yokohama Flügels eta Vissel Kobe.
Itsas lamina
Norvegiako itsas lamina gazteak
Itsas laminen sinesmena oso hedatua zegoen iparraldeko itsasoetan. 1752. urtean Erik Pontoppidan norvegiar apezpikuak idatzi zuenez aberats askok itsas lamina gazte bat lortzeagatik dirutzak usten zituzten.
Ekialde urrunetik zekartzaten itsas lamina hauek, taxidermiaren sorkuntzak (arrain eta tximinoen elkarketaz sortutako hibridoak), sineskeriaren euskarri izan ziren denbora luze batez. XIX. mendean Estatu Batuetako munstro ferietan ikusgai ziran Fijiko itsas lamina hauek
Itsas lamiak Iberiar Penintsulan
Iberiar penintsulan: Itsas laminen istorioak ere oso ospetsuak dira, marinelak limurtzen dituzten arrain-emakumeei buruzko istorioak daude, nahiz eta beste batzuetan ninfa horiek guztiz onberak izan.
La Sirenuca, lehen gizakia zen sirenaren istorioa ospetsua da Kantabrian. Bere amak, amildegira joateko desobeditzeaz nazkatuta zegoenez, "Jainkoak baimendu arrain bihurtzea" oihukatu zuen, eta hala gertatu zen. Harrezkero, itsasgizonei bere abestiarekin ohartarazi die itsaslabarretara arriskutsu hurbiltzen ari direla. Hau da Europako mitologian itsas lamina onbera bakanetako bat.
Galiziako mitologian Marina edo Marinharen kondaira dago, Don Froilaz dukea erreskatatu edo beste norbaitek erreskatatu zuten Finisterra itsas ekaitzetik. Beste batzuk ez bezala, Marinha itsas lamina ona da, guztiz ederra eta ero maitemintzen da Don Froilaz eta hau berarekin. Biek Xoan deitzen duten semea izan zuten San Juan gauean eta Mariño leinuaren jatorria litzake.
Euskal Mitologiako itsas laminak eta tritoiak
XVI. mendeko Lazarragaren eskuizkribuan itsas lamina ageri da, nobelan bada ere. Testu nagusian bi atal bereizten dira lehena artzain-nobela da. Artzain-nobelaren hasiera eta bukaera galdu badira ere, Patri Urkizuk Dianea izenburua proposatu zuen nobelarentzat, eta Patxi Salaberri Muñoak, berriz, Sirena, Silbero, Silbia eta Doristeo izenburua hobetsi du, nobelako pertsonaia nagusien izenak kontutan hartuta. Funtsean amodio nahasien istorioa kontatzen da: Silverok Sirena maite du, Sirenak Doristeo, Doristeok Silvia, eta Silviak Silvero (baina amodio-kateak ez du beste alderako biderik).
Lope Martinez de Isasti XVII. mendean Lezokoa izanik tritoiei buruzko idatzi batean zera jaso zuen:
Kostaldeko herrietan Kortezubi, Zornotza, Lekeitio, Deba, Galdakao eta Mutrikuko kondairetan lamiek erdi emakume eta erdi arrain itxuran agertzen dira.
Hondarribiko eta Pasaiako itsas laminak sareak korapilatzen denbora-pasan ziharduten bitartean Zeanuriko itsas lamiek emakume gurina jaten zutela esaten zen.
Espainiako sirenekin gertatzen dan arazoa (greziar eta beste sirenen arteko nahasketak) Euskal Herrian laminekin izaten ditugu, barrualdeko laminek itsasokoekin nahasten bahit dira batzuetan.
Xixili, Bermeoko itsas lamina
Bermeoko jaietan, txupinazo egunean, alkateaz gain, balkoian ilehoria luzea eta Bermeoko jaietako ohiko uniformea ​​duen pertsonaia azaltzen da. Xixiliren figura hau jaietako aste osoan zehar ibiltzen da ekitaldi desberdinen barne. Oso tipikoa da ile bat (artilezko zerrendaz osatuta dagoena) atera eta eskumuturrari lotuta eramatea, baina azken urteetan, lamia gizajoa burusoila ez geratzeko, artile zatiak banatu dira ilehoria izateko irrika asetzeko.
Bermeoko portuan ikusgai dan Xixili itsas lamiaren eskultura Jose Luis Butron-ek sortu zuen 1980. urtean. Horrela, Bermeoko portuko lamien kondaira ekarri zuen gogora, Lamiarenetik Lamiaren puntako haitzetara joaten ziren arrantzaleak erakartzeko, bere aparteko edertasunari esker maitemintzen zituelarik, bere besoetan zeuzkanean Ogoñoko inguruko lurmuturrera eramaten zituen ito zitezen.
Arrantzalea eta lamia
Esaten zenez eguzkiak, ilargiak eta lurrak oszilazioa egiten zutenean Errosapeko lamiek hondartzean akelarrean batzen ziren batzar hori itsasora zabaldu eta gazteek Atxerreko Dantzalekura erakartzeko asmotan. Behin arrantzale bakarti bat arrantzan zegoela iluntzean lamia talde batek agertu zitzaizkion beraiekin eramateko helburuarekin. Oinetan egiten zioten presioa hainbestekoa zan non arrantzaleak bere ordua ailegatu zelakoan aitaren egitea erabaki zuela,egin bezain laster askatu eta desagertu egin ziren. Portura heldu bezain laster Santa Eufemiako elizara joan zen Jainkoari eskertzeko.
Artikeko lamia
Beheko neskatila bat etortzen zen josten hona, eta esaten zigun;
-E! Umetxook, badakizue zer? Lamiak egoten dira hor!
-Eta non?- Esaten genion guk.
-Artiken.
Coracina melaschistos
Coracina melaschistos Coracina generoko animalia da. Hegaztien barruko Campephagidae familian sailkatua dago.
Azido palmitoleiko
Azido palmitoleikoa edo Azido delta-9-cis-hexadezenoikoa kate luzeko gantz-azido asegabe bat da, formula duena. Gizakien gantz ehunean dauden triglizeridoen ohiko osagaia da, bereziki ugaria gibelean. Ehun guztiak kontutan hartuta gantz azido ugariena da.
Egitura eta jatorria
Hamasei karbono ditu eta bederatzigarrenean lotura bikoitza azaltzen du (16:1∆9). Omega-7 gantz azido multzoan kokatzen da. Azido palmitikotik lortzen da, delta-9 desaturasa entzimak katalizatzen du erreakzioa.
Garrantzi biologikoa
Azido palmitoleikoetan aberatsak diren dietek LDL ("Dentsitate baxuko lipoproteinak, "kolesterol txarra") kontzentrazioa igotzen dutela ikusi da . Badirudi gantz azido ase bezala jokatzn duela, asegabea izan arren.
San Vitores (Medio Cudeyo)
San Vitores, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Medio Cudeyo udalerrian dagoen herri bat da. 2008ko erroldaren arabera 94 biztanle zituen.
Castelgerundo
Castelgerundo Italiako iparraldeko udalerri bat da. Lodiko probintzian kokatuta dago, Lombardia eskualdean. 2018an 0 biztanle zituen, 0 kilometro koadroko azaleran.
2017ko urriko herri erreferendumean erabaki zenez, Camairago eta Cavacurta herriek bat egin zuten; horrela eratu zen Castelgerundo udalerria, 2018ko urtarrilaren 1ean. Udaletxea Camairagon dago.
Mugakideak
Castelgerundok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Karvia
Karvia Finlandiako udalerria da, 1865ean sortua.
Satakunta eskualdean dago, Mendebaldeko Finlandia probintzian. Karvia herriak 2.415 biztanle ditu (2017ko abuztuaren 31a) eta udalerriak 501.90 km2 azalera du eta horietatik 17.90 km2 barnealdeko ura da (2016ko urtarrilaren 1a). Biztanleriaren dentsitatea 4,81/km2 da.
Karviarekin senidetutako hiria Viru-Nigula (Estonia) da, 1994az geroztik.
Golden Retriever
Golden Retrieverra (euskaraz: urrezko kobratzailea) txakur arraza bat da Erresuma Batuan sortu zena, zehazki Eskozian 1850. urte inguruan. Golden Retriever, miatzeko dituen ezaugarriekin, bloodhoundekin edo ur-spanielekin alderatu daiteke, eta ehiza-txakur trebea da miaketarako gaitasunekin.
Ezaugarriak
Txakur hau oso intelektuala da eta txakur erraza batekoa da izakiaren laguna dena.
Joaquim Forn
Joaquim Forn i Chiariello (Bartzelona, Katalunia, 1964ko apirilaren 1a) politikaria da. Bartzelonako Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatua da. Lehenbizi Kataluniako Konbergentzia Demokratikoa alderdiko kide izan zen; eta 2016tik aurrera, Kataluniako Europar Alderdi Demokratakoa. 2011-2015 artean Bartzelonako alkateordea izan zen. 2017an Kataluniako Generalitateko Barne Arazoetako sailburua izan zen.
Kataluniako prozesu independentistaren alde egindako lanagatik, espainiar botere politikoak eta judizialak preso politiko sartu zuten 2017ko azaroan.
Garra compressus
Garra compressus Garra generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Santiago de Cudeyo
, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Medio Cudeyo udalerrian dagoen herri bat da. 2008ko erroldaren arabera 245 biztanle zituen.
Pickering (Missouri)
Pickering Missourieko herri bat da. Nodaway konderrian kokatua dago. 2010ean 160 biztanle zituen, 0.49 kilometro koadrotan banatuta.
Franklin konderria (New York)
Franklin konderria (Franklin County) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Malone da. 2010eko zentsuaren arabera 51,599 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Franklin konderriak 439,643 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,703 ura dira. Beste 42,194 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,74 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 51,599 pertsonetatik 44,146 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 1,506 dira. 2,834 beltzak edo afroamerikarrak. 3,753 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 215 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 76 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 567 pertsonek kokatzen zuten.
Simpsonichthys chacoensis
Simpsonichthys chacoensis Simpsonichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Marcos Antonio Menezes Godoi
Marcos Antonio Menezes Godoi, Lange (1966ko abenduaren 18a - ) Brasilgo futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Yanmar Diesel eta Gamba Osaka.
Königheim
Königheim Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Coracina fimbriata
Coracina fimbriata Coracina generoko animalia da. Hegaztien barruko Campephagidae familian sailkatua dago.
Sardinella melanura
Sardinella melanura Sardinella generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Oculus Rift
Oculus Rift errealitate birtualezko kasko bat da. Oculus VR konpainiak 91.000.000$ inbertitu izan ditu proiektu hau bideratzeko eta 3 urte eta gero, 2015 urtean saltzen hasiko da.
Historia
Nahiz eta 1990ko hamarkadan saiakerak egon, errealitate birtualaren ideia ez zen inoiz lortu. Oculus konpainiaren zuzendariak eta fundatzaileak, Palmer Luckey, sektorean nagusitzen hasi zen. Gainera, John Camarck berdina lantzen ari zen ere bai. 2012an kaskoaren lehendabiziko diseinua sortu zuen eta, era berean, Electronic Entertainment Expo-an aurkeztu zuen. Camarcken software berria erabiliz eta Palmerren diseinua hartuz, aurkeztu zuten lehenengo prototipoa. Oso oinarrizkoa zen. Izan ere, zinta isolatzaile batekin lotzen zen betaurrekoak besterik ez ziren. Abiadura handiarekin funtzionatzen zuen eta 5.6 ontzako pantaila zeukan. Biek (Palmerrek eta Camarckek) bat egin zuten aparatuaren garapenean eta Camarckek bere konpainia utzi zuen eta berehala Oculusen Teknologia Zuzendaria bihurtu zen 2013an.
Garapena
Gaur arte Oculus Rift-ak hainbat aldaketa jasan izan ditu.
Garapenerako Diseinua
Oculus Riftaren lehen diseinua DK1 (Development Kit 1) zen. Kickstarter orrian, non proiektuak aurkezten dira inbertsioak lortzeko, 300$ lortu zituen eta 2012an sortu zen DK1. Hurrengo ezaugarriak zituen: 7 ontzako pantaila (bilatzen zuena gizakiaren ikusmena imitatzea zen), 3D-ko irudiak, 1000Hz, 370 gramoko pisua eta 1280x800ko erresoluzioa.
2014ko irailean publikoki aurkeztu zen prototipoa eta Oculus Vr-ren orrian saldu zezakeen. Dena den, martxoan DK2 garatzen hasi zen.
Bigarren diseinu hau askoz ere potenteagoa da. Erresoluzioa 960x1080koa zen, baina begi bakoitzean. Askoz ere gutxiago pisatzen du eta 360º pantaila bat dauka burua alde guztietara mugitzeko. Hobekuntzak nabarmenak dira, teknologikoki batez ere. Azkenean, 2014ko apirilean kontsumorako salduko zela adierazi zen. 2015ko maiatzean saltzen hasiko da.
Merkaturako Diseinua
DK2aren parekoa den aparatua saltzen hasiko da
Dongying
Dongying (txinera sinplifikatuz: 东营; pinyineraz: Dōngyíng), Shandong probintzian kokatutako prefektura mailako hiria da. Guztira, 1.990.000 biztanle inguru dauzka 2007ko erroldaren arabera eta 7.923,3 kilometro koadroko azalera.
NA-8306
NA-8306 edo Erratzuko zeharbidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-2600 nafar errepideko 3,10 kilometroan hasi eta NA-2600 errepidearen 3,28 kilometrora arte doa. Errepidea 0,09 kilometro luze da.
Ashur-nirari V.a
Ashur-nirari V.a, Asiriako errege bat izan zen. K.a. 755etik K.a. 745 arte gobernatu zuen. Bere oinordekoa, Tiglath-Pileser III.a izan zen.
Ashur-nirari V.a, Adad-nirari III.aren semea zen, eta bere anaia Ashur Dan III.aren oinordekoa izan zen. Bere aurreko erregeagandik egoera zail bat jaso zuen. Asiriar agintaritza, gorteko dignatarioek biziki mugatua izan zen, batez ere Shamshi-iluren aldetik, asiriar armadako komandante buruzagia zena. Kanon eponimoaren arabera, lau urtez, "lurrean" egotera behartua izan zen. Urtero kanpainetan joatea ohikoa zen asiriar erregeen artean, eta hain aipatua eta ezaguna izan zen monarkia, biziki ahuldua izan zen. Bere erregealdiko laugarren eta bosgarren urteetan, Namriren aurka kanpaina bat bidali zuen. K.a. 746an, matxinada bat piztu zen, eta, hurrengo urtean, tronua, Tiglath-Pileser III.ak hartu zuen, Ashurren anaia edo semea zena, edo, alternatiboki, aurreko errege etxearekin inongo zerikusirik ez zuen usurpatzaile bat.
Piedmont (Missouri)
Piedmont Missourieko hiri bat da. Wayne konderrian kokatua dago. 2010ean 1,977 biztanle zituen, 5.53 kilometro koadrotan banatuta.
Maldivak
Maldivetako Errepublika (dhivehi: ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ, Divehi Jumhuriyya) Indiako ozeanoa dagoen herrialdea da, Sri Lanka eta Indiako hego-mendebaldean eta Asiako hegoaldean. Uhartediaren izena sanskritoa da, mal mila esan nahi du eta diva uharte, hau da, milaka uharte. Hiriburua Malé hiria du. Bai Asia bai herrialde islamiarren artean, biztanle gutxien duen nazioa da. Maldivak dira munduko herrialde txikienetako bat.
Geografia
Herrialdea osatzen duten 1.196 uharteetatik 192 uhartetan bakarrik bizi da jendea. Kokondoak izan ezik, asko baitago, landaredia oso eskasa da. Klima tropikokoa da, montzonikoa. Ez dago uharteetan ez mea hobirik, ez energia baliabiderik. Arrantza da baliabide natural bakarra ekonomikoki ustiagarria, turismoaz gain.
Berotze globalaren ondorioak
Maldivetako uhartedia koralezko 1.200 uharte eta uharte txikik osatzen dute, eta 3,5 metroko garaiera ez da inon gainditzen. Are gehiago, lur eremu horietatik % 80 itsas mailatik metro bat besterik ez da igotzen, eta desagertzeko arriskua nazioaren kezka izan da duela urte batzuetatik hona. Hori dela eta, munduan gutxi izango dira berotze globalak sortutako ondorioak Maldivak baino gehiago pairatuko dituen herrialdeak.
COP26 klimari buruzko konferentzian, 2021eko azaroan, Ibrahim Solih Maldivetako presidenteak deialdi larria egin zuen, artxipelagoaren gehiena desager daitekeelakoan "mende amaierarako", baldin eta klima aldaketari erremediorik jartzen ez bazaio.
Adituen proiekzioen arabera, Maldivaren etorkizuna lurraren tenperatura 1,5 gradu zentigradutik beherakoa izatean datza. Helburu hori lortzeko, Maldivak munduko ekonomia handienen alde egin izan du klimaren konferentzietan, karbono-isuriak % 45 murrizteko 2030a baino lehen, eta karbono-isuriak zerora murrizteko 2050erako.
Gizartea
Gizartean biztanleen arteko bereizketa egiten da lanbidearen, familia loturen, aberastasunaren eta abarren arabera; nobleak eta herritar xeheak bereizten dira. Berriki arrazismoari loturiko arazoak sortu dira, atzerriko langileen diskriminazioa batik bat. Erlijio nagusia islama da (ofiziala eta biztanle guztiena).
Demografia datu batzuek aditzera ematen dutenez, aski herri atzeratua da Maldivetako Errepublika: biztanleriaren hazkunde tasa handia da (% 5,5, 2008ko estimazioa); emankortasun tasa ere oso altua da (5,6 haur emakumeko, 2000). Munduko jaiotza tasa handienetakoa du. Bizi itxaropena, ordea, ez da bereziki apala (62,2 urte) eta alfabetatuen kopurua altua da (% 96,3).
Historia
Maldivetako antzinako historia ez da ezaguna. Kondairak dio Sri Lankatik etorritako Koimale printzea eta bere emaztea uhartetara heldu eta lehendabiziko sultan bihurtu zela. K.a. V. urtean Sri Lanka-ko eta Indiaren hegoaldeko herriak finkatu ziren uharteetan. Herri horiek budistak ziren erlijioz baina, elezaharrak dioenez, santu musulman batek Islamera bihurtu zituen 1153an. Erdi Aroan, Arabiar itsasotik eta Indiako ozeanotik etorritako marinelek eta piratek eragin handia zuten uhartedian. XVI. mendean, portugaldarrek uharteak menperatu zituzten hamabost urtez (1558 - 1573) Muhammad Thakurufaanu Al-Azam heroi nazionalak kanporatu zituen arte.
XVII. mendean uharteek sultanerri bat osatzen zuten, eta Zeilango buruzagi holandarren babesa onartu zuten piraten erasoetatik begira zitzaten; 1796an britainiarrek Zeilan hartu zutenean haien esku gelditu zen babes-herria. Herrialdea sultango islamiarra izaten jarraitu zuen 1887an britainiar protektoratu bihurtu arte.
1953an, uharteek barne autonomia zutelarik, sultanerria errepublika bihurtu zen, baina britainiarrek sultanerria ezarri zuten berriro. 1959an, hegoaldeko zenbait uhartek burujabe izateko eskubidea defenditu zuten eta Suvadivako Errepublika sortu zuten; errepublikak urte bete baino ez zuen iraun.
1965eko uztailaren 25ean Britainia Handiak Maldiva uharteen burujabetasuna onartu zuen; 1968. urteko erreferendumean errepublika onartu zen. Amir Ibrahim Nasir izan zen errepublikako lehen presidentea (1968). 1976ko martxoaren 29an britainiar gudarostea uharteetatik joan zen, eta egun horretan ospatzen da herriaren independentzia. 1978. urtean parlamentuak bigarren presidentea izendatu zuen, Maumoon Gayoom, nazioartean ospetsua zen intelektual islamiarra. Gayoomek jarri zuen herria modernotasun bidean, eta berak ezagutarazi zuen uhartedia atzerrian. 1988ko abuztuan, bigarren aldiz presidente hautatua izan baino lehen, Maumoon Gayoomek aurre egin zion estatu kolpe saio bati. 75 lagun atxilotu zituzten, Sri Lankakoak gehienak, eta heriotza zigorrera kondenatu zituzten haietatik 16. 1990eko martxoan, milaka ikasle atera ziren kaleetara herrialde garatuen industria jarduerak Maldivetan dituen ondorio lazgarriengatik protesta egiteko. Hurrengo urtean izan ziren montzoi ekaitzek ekonomia krisi larria eragin zuten 1993 eta 1994an, eta 1992tik zetorren merkataritza krisia erantsi zitzaion horri. Gobernuak merkatu libreko politika bultzatu zuen, eremu guztietan, arrain izoztuarenean ezik. Maumoon Gayoom presidenteak 1993an laugarren agintaldia hasi zuen, eta Defentsa, Nazio Segurtasun eta Finantzen ministerioen buru jarraitu zuen. Urte horietan, eta nahiz eta alderdirik ez izan, ezta oposizio antolaturik ere, atzerrian hezitako gazteak presidenteak ezarririko sistemaren kontra agertzen hasi ziren. Aldi berean, islamista erradikalak ere arazo bihurtzen hasi zen. 1997an, neurriak hartu ziren pobrezia desagerrarazi eta ingurumena babesteko. Urte horretan bertan, Amnesty Internationalek salatu zuen bazirela Maldivetan gutxienez dozena bat preso politiko, Gayoomen kontrako oposizioa adierazteagatik espetxeratuak, epaiketarik eta kargurik gabe haietako asko. 2005ean alderdi politikoak onartu eta prozesu demokratikoa abian jarri zen Maldivetan eta Gayoomen kontra egin izanagatik espetxeratuta egondako Mohamed Nasheek izendatu zuten lehendakari 2008an. 2004ko tsunamiaren ondoren herrialdea suspertzeko ahalegin handiak egin ditu eta uharteen etorkizunari, langabeziari, gobernuaren ustelkeriari eta gazteen droga kontsumoari buruzko kezka azaldu du.
1982. urtetik aurrera Maldivetako errepublika Commonwealth erakundeko kide da. Herri txikia, biztanle gutxikoa eta baliabide eskasekoa izanagatik ere, leku estrategikoan kokaturik baitago, negoziazio ahalmen aski handia du, eta independentziaz jardun dezake kanpo politikan. Bat egiten du elkartasun islamiarrarekin, herrialde ez lerrokatua da, Nazioarteko Ekonomia Ordena Berriaren aldekoa, eta Indiako ozeanoa bake eremu bihurtu nahi du.
2014ko abenduaren 6an, krisi humanitarioa zegoen Maldivetan, ur faltagatik.
Politika
Maldivak errepublika presidentziala da. Presidentea bost urteko eperako hautatua da. Parlamentua bozketa zuzenez hautatzen da eta hark proposatzen du lehendakaritzarako hautagaia, gero herriak berretsi behar duena. Alderdi politikoak 2005ean onartu zituzten eta konstituzioak botoa ematea debekatzen die musulman ez direnei. Hogeita bat barrutitan dago banatua herrialdea. Monarkiatik errepublikarako jauzia egin duen arren, egitura politikoa feudalismoaren garaikoari jarraituz antolatuta dago.
Badago parlamentu bat, Maldivetako Majlis izenekoa, berrogeita hamar kide dituena, hauetatik 42 herri-bozkaz hautatuak eta 8 presidenteak aukeratauak.
2005 arte, Maldivetan alderdi bakarra zegoen: Dhivehi Rayyithunge Alderdia. Urte hartan, askatasunak eman eta Maldivetako Alderdi Demokrata agertu zen.
Banaketa politiko-administratiboa
Maldivak 26 atoloitan banatuta daude. Bakoitzak Thaana idazkeraren letra bat edo biz identifikatuta.
Atoloi bakoitzak presidenteak aukeratutako buruzagi bana du (Atholhu Veriyaa).
Hauexek dira atoloiak:
Ekonomia
Mendeetan zehar, uhartediko aktibitate nagusia arrantza izan da, baina gaur egun, turismoa asko hazi da. Turista gehienak europarrak dira (%19,8a Italia, %17,9a Erresuma Batua eta %11,8a Alemania). Gaur egun: Barne Produktu Gordinaren % 28 hartzen du, eta atzerriko diru sarreren % 60tik gora. Gobernuak jasotzen dituen zerga sarreren % 90 bat inportazioen gaineko zergetatik dator, edo turismoarekin loturikoetatik; 2006. urtean 467.154 bat turistek bisitatu zituzten uharteak. Arrantza da bigarren sektore nagusia. Maldivetako gobernuak erreforma egitaraua jarri zuen abian 1989an, inportazio kuotak jasoz eta esportazioaren alor batzuk sektore pribatura zabalduz. Horren ondorioz, arauak liberalizaturik, erraztu egin ziren atzerritar inbertsioak. Nekazaritza eta industria bigarren mailakoak dira Maldivetako ekonomian, oso mugaturik baitaude lan daitezkeen lur eremu murritza eta langile falta direla-eta. Oinarrizko elikagai gehienak inportatu egin behar dira. Industriak jantzigintza, ontziolak eta eskulanak, BPGren % 15 inguru hartzen du. Arazo larriak dira gaur egun Maldivetan higaduraren eragina eta itsasoko uren berotzea, lurrak oso behereak baitira; eremu osoaren % 80 dago itsas mailatik metro bat behera. Zientzialarien aurreikuspenak betetzen badira, uharte gehienak desagertuko dira datozen ehun urteetan. 2004an tsunami handi batek herrialdea suntsitu zuen; 100 hildako, 12.000 lekualdatu eta 400 milioi dolarretik gorako galerak eragin zituen. Edonola ere, bizkor ari dira Maldivak berrindartzen, eta 2006an %18ko hazkundea izan zuten.
Hizkuntzak eta demografia
Hizkuntza ofiziala dhivehi edo maldivera da, indoeuropar hizkuntza Sri Lankako tamilerarekin lotura duena. Dhivehik bere idazkera propioa du, thaana izenekoa. Gaur egun ingelesa asko erabiltzen da.
2006ko martxoan, Maldivetako hiri nagusiak Malé (104.403 biztanle), Hithadhoo (9.407 biztanle) eta Fuvammulah (7.642 biztanle) ziren.
Estribu
Estribuak forma desberdinetako piezak dira, normalean metalikoak, zaldi baten zaldizkoak oinak sar ditzan bertan, zaldiz doan bitartean finkatzeko. Zaldiz ibiltzeko aulkiari finkatuta, segurtasun eta erosotasun handiagoa ahalbidetzen dute, bai zamalkadurarentzat, bai zaldizkoarentzat, eta, horrela, hobeto kontrola dezake zaldia.
Derrigorrezko ezkontza
Derrigorrezko ezkontza edo behartutako ezkontza, alde bat edo biak derrigorrez eta gogoz kontra elkartzen diren ezkontza da. Hitzarmenezko ezkontzarekin duen ezberdintasuna, horretan bi aldeek ezkontideen gurasoak edo emaztea ala senarraren ordezkariak ezkontzara etortzea baimentzen dutelakoan datza.
Simpsonichthys cholopteryx
Simpsonichthys cholopteryx Simpsonichthys generoko animalia da. Arrainen barruko Rivulidae familian sailkatzen da.
Estribu
Motozikletetan estriberak, oin-euskarriak edo oin-osteak ere esaten zaie; oinei eusteko erabiltzen dira horietan. Pilotuaren ezkerreko estribua aldaketa-palankaren atzetik dago, eta eskuinekoa balazta-pedalaren atzean (atzeko gurpilaren balazta). Bidaiariaren estribuak, oro har, eroso daude horretarako, atzeko gurpilaren alboetan.
Derrigorrezko ezkontza
Gaur egun oraindik ere, Afrika eta Asian mantentzen den ohitura da.
Estribu
Lehenengo protoestribuak, aulkia eta zaldizkoaren oineko behatz lodia lotzen zituen soka bat zirenak, Indian agertu ziren, K. a. I. mendean. Handik Txinara joan ziren 300. urte inguruan, eta han, inguruko klima hotzagoa zela eta, oinetakoen oinaren inguruan lotzen hasi ziren, eta ez behatzaren gainean bakarrik. Handik gutxira, txinatarrak metalezko estribuak, brontzezkoak edo burdina galdatuz. fabrikatzen hasi ziren. Txinatik, estribuaren erabilera Asia erdialdeko nomada turko-mongoliarretara, Koreara eta Japoniara hedatu zen. Hunoek Persian sartu zituzten IV. mendean eta Europan V. mendean, zalditeria inperial erromatarrak hartu zituenaren berririk ez dagoen arren mende bat beranduago arte              (Mendebaldea erori ondoren). Arabiarrek persiarrengandik eta bizantziarrengandik hartuko zuten.
Historia
Estribua, zaldizkoari egonkortasun handiagoa ematen diona, bolboraren aurreko gerraren historiako asmakizunik esanguratsuenetako bat bezala deskribatu da. Zaldiak gerran gehiago erabiltzea ahalbidetzen zuen tresna gisa, estribua ekipamenduaren hirugarren urrats iraultzailetzat hartzen da sarritan, gurdiaren eta zaldi gainean ibiltzeko aulkiaren ondoren. Gerra muntatuaren oinarrizko taktikak nabarmen aldatu zituen estribuak. Zaldizko batek, estribuetan bermaturik, aukera gutxiago zuen borrokan ari zen bitartean erortzeko, eta kolpe bat har zezakeen zaldi eta zaldizkoen pisu eta bulkada osoagoa erabiltzen zuen arma batekin. Beste abantaila batzuen artean, estribuek oreka eta babes handiagoa ematen zioten zaldizkoari, eta horrek ezpata erori gabe modu eraginkorragoan erabiltzeko aukera ematen zion zaldunari, batez ere infanteriako aurkarien aurka. Hala ere, uste moderno komunaren aurka, baieztatu da estribuek ez ziotela zaldunari lantza bat eraginkortasun handiagoz erabiltzen uzten (katafraktuak antzinatik lantzak erabili izan zituzten), nahiz eta muntatzeko aulkia kantonatuta egon.
Aurrekariak
Estribuaren asmakuntza nahiko berandu gertatu zen historian, kontuan hartuta zaldiak K. a. 4000 urtean etxekotu zirela. K. a., eta ezagutzen diren zaldi aulkien antzeko lehen ekipoak Asiriako zalditeriak K.a. 700 urte inguruan erabilitako petxerak eta gurutzebideak zituzten oihalekin edo kuxinekin egindakoak izan ziren. Oinetarako lehen euskarria behatz lodia eusten zuen begizta bat zen, eta Indian erabiltzen zen II. mendearen amaieran. K.a., 500. urtean agertu bazen ere. Oinerako antzinako euskarri hori lokarri formako soka bat zen, zuntzez edo larruz egindako zaldi bate
K. a. I mendeko kurbadura bikoitzeko burdinazko barra pare bat. 17 cm luze da gutxi gorabehera, eta mutur bakoitzean kurbadura bat du, Junapanitarren ondoko hilobi batean zulatuak, Indiako Madhya Pradesh estatuko erdialdean, eta oinetarako estribo oso edo brida mokadu gisa aurkeztu dira.
Batzuek Erdialdeko Asiako talde nomadari egozten diote lehen estribuen garapena.
Zaldiz ibiltzeko aulkiko zuhaitz solidoaren asmakuntzak benetako estribua garatzea ahalbidetu zuen. Zuhaitz sendorik gabe, zaldizkoak estribuetan duen pisuak presio-puntu anormalak sortzen ditu, eta, ondorioz, zaldiaren bizkarra ahuldu egiten da. "Tontorrik gabe" eta tontor malguekin muntatzeko aulkien diseinuei buruzko termografia-ikerketa modernoek aurkitu dute marruskadura handia dagoela zaldiaren bizkarraren erdiko lerroan. Atzealdean, zintzilik dauden objektuekin siloratutako zaldi bat irudikatzen du. Smithek oihal esekiak direla iradokitzen du, eta Thayerrek, berriz, erditzeak beren arkuteria muntatuagatik ospetsuak zirela kontuan hartuta, objektuak estribuak direla iradokitzen du, baina erromatarrek teknologia zergatik ez zuten inoiz hartu imajinatzea zaila dela gaineratzen du.
Asian, errail trinkodun lehen aulkiak zurezko armazoi bat estaltzen zuen feltroz eginak zeuden. Diseinu horiek K. a. 200. urtekoak dira gutxi gorabehera. Mendebaldeko zuntz trinkodun lehen zaldi-aulkietako bat lehen aldiz erabili zuten erromatarrek K. a. C., baina diseinu honek ez zuen estriburik.
Japonia
Estribuak (abumi) Japonian erabiltzen ziren jada v. mendean. Metalez estalitako egurrezko hondo lauko eraztunak ziren, Europako estribuen antzekoak. Lehen adibide ezagunak hilobietan zulatu ziren. Kopa formako estribuek (tsubo abumi), zaldizkoaren oinaren aurrealdea estaltzen zutenak, aurreko diseinua ordezkatu zuten.
Nara aldian, zaldunaren oin-oinari eusten zion estribuaren oinarria adaburutik harago luzatzen zen. Mihi erdiko estribu-estilo hori (hanshita abumi) Heian garaiaren amaierara arte erabili zen, estribo berri bat garatu zen arte. Abumi fukuroak edo musashi abumiak oinarri bat zuen, zaldizkoaren oin osoan zehar hedatzen zena, eta punteraren eskuineko eta ezkerreko aldeak ezabatzen ziren. Alde irekiak diseinatuta zeuden, zaldizkoa oina estribuan lotu eta arrastaka joan ez zedin.
Coracina melanoptera
Coracina melanoptera Coracina generoko animalia da. Hegaztien barruko Campephagidae familian sailkatua dago.
Estribu
Europa
VI. mendearen amaieran edo VII. mendearen hasieran. K. a, batez ere Erdialdeko Asiatik zetozen inbaditzaileen ondorioz, agaroak kasu, estribuak Asiatik Europara hedatzen hasi ziren Txinatik. Aurkikuntza arkeologikoei dagokienez, estribuen madari formako burdin forma, Erdi Aroko tipo europarren arbasoa, Hungarian aurkitu da VII. mendeko hilobi abarretan. 2005. urtera arte, abarren lehen garaiko burdin urtuzko estribuen 111 ale induskatu ziren guztira, sagar itxurakoak, esekidura-begizta luzanga eta errodadura-zerrenda laua eta barrurantz apur bat kurbatua zutenak, Hungariako eta inguruko eskualdeetako 55 lurperaketatatik ateratakoak.
Danimarkan, 920 eta 980 urteen artean, Jelling erregeen erregealdian, daniar agintari asko ohore militarrez lurperatuak izan ziren, estribo, barauts eta ezproiekin hornituak, zalditeriako hilobiak deiturikoan, batez ere Jutlandia iparraldean aurkituak.
Estribo Handiaren polemika
Estribua sartzeak, Erdi Aroko gerran gudari muntatua goren bihurtzea eragiteaz gain, Europan aldaketa sozial eta kultural konplexuak eta irismen handikoak hasi izana eragin zuen. Zenbait adituk estribuaren erabilera horri feudalismoaren sorrera egozten diote, eta ondoren Italiako iparraldean, Espainian, Alemanian eta lurralde eslaviarretan hedatu zela. Europako Erdi Aroko klase feudalen egitura gero eta handiagoa estribuen erabileraren ondorio izan zela baieztatzen da: "Asmakizun gutxi izan dira estribua bezain sinpleak, baina gutxik izan dute eragin katalizatzailea historian. Posible egin zuen gerra-modu berriaren betekizunek mendebaldeko gizarte europar berri batean aurkitu zuten beren adierazpena, lurrak zituzten gerlarien aristokrazia batek menderatua, modu berri eta oso espezializatu batean borrokatu ahal izateko "
Beste aditu batzuek baieztapen hau eztabaidatzen dute, estribuek talka-gerran abantaila gutxi eman dezaketela iradokiz, baina baliagarriak dira, batez ere, zaldizko bat, borrokan ari den bitartean, zaldiz ibiltzeko aulkian ezkerrera eta eskuinera makurtzeko eta erortzeko arriskua murrizteko. Beraz, argudiatzen da ez direla Erdi Aroko armadetan infanteria zalditeriara aldatzeko arrazoia, ezta feudalismoa agertzeko arrazoia ere.
Ingeles estiloko estriboak
Hona hemen aldaera batzuk:
Sardinella neglecta
Sardinella neglecta Sardinella generoko animalia da. Arrainen barruko Clupeidae familian sailkatzen da.
Sobremazas
, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Medio Cudeyo udalerrian dagoen herri bat da. 2008ko erroldaren arabera 274 biztanle zituen.
Kazuaki Koezuka
Kazuaki Koezuka (肥塚 一晃, 1967ko otsailaren 10a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.
Jan Łukasiewicz
Jan Łukasiewicz ( ahoskatua; Lviv, Galitzia, Austria-Hungaria, – Dublin, Irlanda, ) poloniar logikaria izan zen. Lvov unibertsitateko irakaslea (1906), eta ondoren Varsoviakoa (1915). 1946. urtean Dublinera emigratu zuen. Varsoviako taldeko kiderik ospetsuenetakoa izan zen. Eragin handia izan zuen sistema axiomatikoen azterlanetan, eta logika balioanitzen sortzailea izan zen. Azpimarratzekoak dira logikaren historiari buruz idatzi zituen lanak (logika estoikoa eta aristotelikoa). Logika proposizionalaren idazkera ere berritu zuen. Lan aipagarriak ditu, besteak beste: Kontradikzio printzipioa Aristotelesengan (1910); Bi balioko logika (1921); Probabilitate-kalkuluaren oinarri logikoak; Aristotelesen silogistika (1951).
Tatsuya Bono
Tatsuya Bono (坊野 竜也, 1967ko apirilaren 27a - ) Japoniako futbolari ohia da.
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gamba Osaka.
Garra congoensis
Garra congoensis Garra generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Txileko zuzendari gorena
Zuzendari gorena, XIX. mendearen hasieran eta 1826ra arte Txilen, emantzipazio prozesu nazionala hasi ondoren, estatuburu eta gobernuburu izan zen lehen pertsona bakarreko agintariari emandako izena izan zen.
Salto do Jacuí
Salto do Jacuí Brasilgo udalerri bat da, Rio Grande do Sul estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Valdecilla (Kantabria)
Valdecilla, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Medio Cudeyo udalerrian dagoen herri bat da. 2008ko erroldaren arabera 770 biztanle zituen.
NA-8401
NA-8401 edo Urantziako zeharbidea, Nafarroako herri errepidea da, NA-1110 nafar errepideko 54,27 kilometroan hasi eta NA-1110 errepidearen 57,40 kilometrora arte doa. Errepidea 2,84 kilometro luze da.
Arku kapaz
Arku kapaza, geometrian, zirkulu baten barruan inskribatutako angelua da, bi korda zirkunferentzia bateko puntu batean gurutzatzen direnean eratzen dena. Honela ere definitu daiteke: zirkuluaren puntu batean bi puntuz azpiratuta sortutako angelua.
Pierce (Missouri)
Pierce Missourieko hiri bat da. hiri konderrian kokatua dago. 2010ean 1,292 biztanle zituen, 3.28 kilometro koadrotan banatuta.
Arku kapaz
Modu baliokidean, angelu inskribatua zirkuluaren bi kordek definitzen dute, azken puntua partekatzen dutenak.
Inskribatutako angeluaren teoremak angelu inskribatuaren neurria eta arku bera azpiratzen duen erdiko angeluarena erlazionatzen ditu.
Inskribatutako angeluaren teorema 20. Proposizio gisa agertzen da Euklidesen Elementuak.
Königsbach-Stein
Königsbach-Stein Alemaniako udalerria da. Baden-Württemberg estatuan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Arku kapaz
Azalpena
Inskribatutako angeluen teoremak dio zirkulu batean inskribatutako angelu bat zirkuluaren gainean arku bera azpiratzen duen erdiko angeluaren erdia dela. Beraz, angelua ez da aldatzen erpina zirkuluaren posizio ezberdinetara mugitzen den heinean.
Timidina
Timidina fosforilatzen denean nukleotido bat sortzen da (timidina monofosfatoa -TMP-, timidina difosfatoa -TDP- edo timidina trifosfatoa -TTP- fosfato talde bat, bi edo hiru -hurrenez hurren- lotzen direnean).
Arku kapaz
Angelu inskribatuak non akorde bat diametro bat den:
Marraztu OA linea. BOA angelua erdiko angelua da. OV eta OA lerroak zirkuluaren erradioak dira, beraz, luzera berdinak dituzte. Beraz, VOA triangelua isoszeleak dira, eta, beraz, BVA angelua (inskribatutako angelua) eta VAO angelua berdinak dira;
Timidina
DNAn besterik ez dago nukleosido hau. RNAk ez du timidina, uridina baizik.
Arku kapaz
Angelu inskribatuak non akorde bat diametro bat den:
Gauza jakina da triangeluaren hiru angeluek 180º osatzen dutela, eta VOA triangeluaren hiru angeluak hauek direla:
Therefore,
Subtract
from both sides,
non erdiko angelua AB arku subtenentea den eta AB arku subtenentea den.
Zirkuluaren erdigunea barruan duten angeluak erdigunetik angelura:
O puntua duen zirkulu batean, aukeratu hiru puntu V, C eta D zirkuluan. Marraztu VC eta VD lerroak: DVC angelua inskribatutako angelu bat da. Orain VO lerroa marraztu eta O puntua luzatu, zirkulua E puntuan gurutzatzeko. DVC angeluak DC arkua azpiratzen du zirkuluaren gainean.
Beraz,
Orduan utzi,
Marraztu OC eta OD lerroak. DOC angelua erdiko angelua da, baina DOE eta EOC angeluak ere bai, eta
Zirkuluaren erdigunea kanpoaldean duten angeluak:
Aurreko kasua zabal daiteke, baldin eta inskribatutako angeluaren neurria bi angelu inskribatuen arteko aldea bada, froga honen lehen zatian aipatu bezala.
O puntua duen zirkulu batean, aukeratu hiru puntu V, C eta D zirkuluan. Marraztu VC eta VD lerroak: DVC angelua inskribatutako angelu bat da. Orain VO lerroa marraztu eta O puntua luzatu, zirkulua E puntuan gurutzatzeko. DVC angeluak DC arkua azpiratzen du zirkuluaren gainean. Demagun arku honek ez duela E puntua bere baitan hartzen. E puntua V. puntuaren guztiz kontrakoa da. EVD eta EVC angeluak ere inskribatuta daude, baina bi angeluek zirkuluaren erditik pasatzen den alde bat dute, eta, beraz, aurreko 1. Zatitik datorren teorema aplika dakieke.
Korolarioa
Antzeko argumentu batez, akorde baten eta bere elkarguneetako batean tangente-lerroaren arteko angelua akordeak azpiraturiko erdiko angeluaren erdia da. Ikusi, gainera, Tangente zirkuluetarako lerroak.
Aplikazioak
Inskribatutako angeluen teorema planoaren oinarrizko geometria euklidearraren froga askotan erabiltzen da. Teoremaren kasu berezi bat Talesen teorema da, diametro batek azpiratutako angelua beti 90º-koa dela dioena, hau da, angelu zuzena. Teoremaren ondorioz, lauki ziklikoen angelu kontrajarriak 180 gradukoak dira; alderantziz, hau egia den edozein lauki zirkulu batean inskriba daiteke. Beste adibide bat bezala, inskribatutako angeluen teorema puntu batek zirkuluarekiko duen ahalmenarekin zerikusia duten zenbait teoremaren oinarria da. Gainera, bi akorde zirkuluan gurutzatzen direnean, piezen luzeraren produktuak berdinak direla frogatzeko aukera ematen du.
Angeluen teoremak elipseentzat, hiperbolentzat eta parabolentzat
Elipse, hiperbolas eta parabolentzat ere badaude inskribatutako angeluen teoremak. Funtsezko aldeak angelu baten neurriak dira. (Angelua bi lerro gurutzatzailetzat hartzen da).
Igüeña
Igüeña Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. eskualdean dago, itsas mailatik metrora, eta -ko azalera hartzen du.
2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.438 biztanle zituen eta biztanle zituen.
Arku kapaz
Angeluen teoremak elipseentzat, hiperbolentzat eta parabolentzat
Elipse.
Campochaera sloetii
Campochaera sloetii Campochaera generoko animalia da. Hegaztien barruko Campephagidae familian sailkatua dago.
Arku kapaz
Angeluen teoremak elipseentzat, hiperbolentzat eta parabolentzat
Hiperbola.
Campanhac (Tarn)
Campanhac Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Tarn departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Arku kapaz
Angeluen teoremak elipseentzat, hiperbolentzat eta parabolentzat
Parabola.
Emmanuel Carrère
Emmanuel Carrère (Paris, 1957ko abenduaren 9a) frantziar idazle, gidoigile eta zinema zuzendaria da. Hélène Carrère d'Encausse idazlearen semea da eta Salome Zurabixvili bere izeba Georgiako presidentea da.
Fulton konderria (New York)
Fulton konderria (Fulton County) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Johnstown da. 2010eko zentsuaren arabera 55,531 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Campanhac (Tarn)
Biztanleria
2007an Campagnac udalerrian erroldatutako biztanleak 101 ziren. Familiak 47 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (4 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 27 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 12 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Fulton konderria (New York)
Geografia
Fulton konderriak 138,015 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,689 ura dira. Beste 128,326 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 40,24 da.
Campanhac (Tarn)
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du: