cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oberdorf-Spachbach
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra higiezinen agentzia zen.
2000. urtean Oberdorf-Spachbach udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gardata
Bestelako jakingarriak
Historian zehar Lekeitioko herrian bertako txakolin aren salerosketa sustatzeko neurri protekzionistak hartu izan dira behin baino gehiagotan: herriko erreserbak amaitu arte, ezin izaten zen herrian kanpoko ardoa saldu. Hori zela eta, garai batean herriaren irteera guztietan tabernak egon ziren; haietako bat Gardatan.
Oberdorf-Spachbach
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako haur-eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gardata
Bestelako jakingarriak
Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, Mikel Laboa bere familiarekin (ama eta zazpi anai-arrebak) Gardatan errefuxiatua egon zen urte eta erdiz, Juli Zeberio etxeko neskame aren familiaren etxean. Artean Mikelek hiru bat urte baino ez zituen arren, bertako jendearen hizkeraren doinua bizitza osoan oroituko zuen, Lekeitioak izeneko kantu-bilduma sortzeraino.
Untervaz
Untervaz Suitzako udalerria da. Grisonia kantonamenduan dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Mugakideak
Honako udalerri hauekin egiten du muga:
San José de Ocoa probintzia
San José de Ocoa probintzia (Provincia de San José de Ocoa) Dominikar Errepublikako probintzia bat da. 855.4 km²ko azalera du eta 2014ko estimazioen arabera 97640 biztanle zituen. Hiriburua San José de Ocoa da.
Julen Retegi
Julen Retegi Altzugarai, pilota arloan Retegi Bi deituraz ezaguna (Eratsun, Nafarroa Garaia, 1985eko uztailaren 29a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari aritzen zen, lehenik Asegarce enpresarekin (2005-2009), gero Asperekin (2009-2019). Julian Retegi pilotari handiaren semea da. Datu ofizialetan jasota dagoenez, 1,79 metro luze da, eta 78 kilo pisatzen zuen. Estreinako partida 2005eko uztailaren 7an jokatu zuen, Zarauzko Aritzbatalde pilotalekuan; eta azkena, 2019ko abenduaren 15ean, Eibarko Astelena pilotalekuan. Bere pilotari ibilbideko une gorena 2014ko Buruz Buruko Txapelketa Nagusian heldu zitzaion, txapeldunorde izan baitzen, behe-behetik hasita: Ezkurdia, Olaizola II.a eta Idoate garaitu eta kanporatu ondoren, finala Martinez de Irujoren aurka galdu zuen, 22-9.
Ez daki euskaraz, aitak ez baitzion bere lehen hizkuntza semeari irakatsi.
Katerina Reznik
Katerina Oleksandrivna Reznik, ukraineraz Катерина Олександрівна Резнік, (Kharkiv, Kharkiveko oblasta (Ukraina), 1995eko azaroaren 20a) igeriketa sinkronizatuan aritzen den kirolari ukrainiarra da.
Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina eskuratu zuen Ukrainako taldearekin, ROCeko taldearen (urrezkoa) eta Txinakoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Ukrainako taldea: Marina Aleksiiva, Vladislava Aleksiiva, Marta Fiedina, Katerina Reznik, Anastasia Savtxuk, Alina Xinkarenko, Ksenia Sidorenko eta Jelizaveta Jakhno-k.
Isle-et-Bardais
Isle-et-Bardais Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Isle-et-Bardais udalerrian erroldatutako biztanleak 285 ziren. Familiak 118 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (24 bakarrik bizi ziren gizonak eta 12 bakarrik bizi ziren emakumeak), 41 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 37 seme-alabarik gabeko bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 253 etxebizitza zeuden, 135 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 88 bigarren erresidentzia ziren eta 30 hutsik zeuden. 237 etxeak ziren eta 3 apartamentuak ziren. 135 etxebizitza nagusietatik 101 bere jabearen bizilekua ziren, 27 alokairuan okupaturik zeuden eta 7 doan lagata zeuden; 7 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 29 etxek hiru zituzten, 36 etxek lau zituzten eta 52 etxek bost zituzten. 96 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 60 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 54 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 165 ziren, horien artean 116 aktiboak ziren eta 49 inaktiboak ziren. 116 pertsona aktiboetatik 111 lanean zeuden (61 gizon eta 50 emakume) eta 5 langabezian zeuden (3 gizon eta 2 emakume). 49 pertsona inaktiboetatik 21 erretiraturik zeuden, 11 ikasten zeuden eta 17 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Isle-et-Bardais udalerrian 118 unitate fiskal zeuden, 255 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.760 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 12 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 3 eraikuntza enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 1 argiketaria eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Isle-et-Bardais udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.140 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Liolaemus laurenti
Liolaemus laurenti Liolaemus generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.
Telestes turskyi
Telestes turskyi Telestes generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Álvaro Arzú
Álvaro Enrique Arzú Irigoyen (Guatemalako Hiria, 1946ko martxoaren 14a - ib., 2018ko apirilaren 27a) guatemalar politikari eta enpresaburua izan zen. 1996-2000 bitartean Guatemalako Errepublikako presidentea izan zen.
Biografia
Guatemalako enpresa-munduaren garapenari ekarpen handia egin zion, turismoaren, salerosketaren eta industriaren sektoreetan zenbait enpresa antolatuz eta zuzenduz.
2004an Guatemalako Hiriko alkate hautatu zuten, eta ordutik bera izan zen karguan heriotza arte.
Charlotte konderria (Virginia)
Charlotte konderria (Charlotte County) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Charlotte Court House da. 2010eko zentsuaren arabera 12,586 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Charlotte konderriak 123,677 kilometro koadro ditu. Horietatik 583 ura dira. Beste 123,095 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,18 da.
Garrulax leucolophus
Garrulax leucolophus Garrulax generoko animalia da. Hegaztien barruko Leiothrichidae familian sailkatua dago.
Paulista (Pernambuco)
Paulista Brasilgo udalerri bat da, Pernambuco estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
Yūrei
Yūrei (幽霊) Japoniako mamuak dira. Bere mendebaldeko baliokideek bezala, heriotzaren ondorengo bizitza baketsu batetik aldendutako espirituak direla uste dute, hil ondoren gertatu zitzaien zerbaitengatik, hil zeremonia egokirik ez izateagatik edo suizidioa egiteagatik. Ohi, goizaldeko ordu biak eta egunsentiaren artean agertzen dira, bizirik zeudela mindu zituztenak izutzeko eta oinazetzeko, baina kalte fisikorik eragin gabe.
Ezaugarriak
Tradizionalki, femeninoak dira, eta hil-jantzi batekin jantzita daude, hil-kimono bat, zuria eta alderantziz lotua. Normalean, ez dute ez hankarik ezta oinik ere (antzerki tradizionalean, hau, ohi baino kimono luzeago batekin simulatzen dute), eta, sarri, bi argi-txakurrek laguntzen dituzte (hi-no-tama japonieraz), urdin, berde edo purpura kolorekoak. Mamuaren gar hauek, izpiritu independenteak baino gehiago, mamuaren zati bereiziak dira. Yūreiek, euren kopetan, paper edo oihal zati triangeluar bat ere izaten dute, japonieraz hitaikakushi (額隠) deituak. Batzuk, ile luze eta beltzez irudikatuak daude. Japoniar folkloreko munstro asko bezala, yūreiak, ofuda (御札) edo idazkera sintoista santuekin arbuiatuak izan daitezke.
Beste alde batetik, mendekuzko mamuek, goryō (御霊) deituak, tradizioz, pertsona bat edo toki bat madarikatzen dute, mendeku ekintza bat bezala, bizitzan egin zitzaien zerbaitengatik. Horrela, haserreturik "madarikatuko zaitut" esatea esaldi mehatxagarria da. Yūrei bat, hildakoaren ondorengoak edo senideak zigortzeko ere ager daiteke, kasuan kasuko hileta errituak, tatari edo tataru egin ez direnean.
Batzuetan, erritualak egiteko monje budistak eta aszetak kontratatzen dituzte, mendekuzko mamu bat agertzera eraman dezaketen ezohiko edo zorigaiztoko heriotzen kasuan, exorzismo baten antzera. Batzuetan, euren izpirituak baretzeko mamu hauek jainkotzen dituzte.
Sailkapena
Japoniar mamu guztiak yūrei deitzen dituzten bitartean, kategoria honen barnean, zenbait mamu mota espezifiko daude, nagusiki, hil ziren moduaren edo lurrera itzultzeko zuten arrazoiaren arabera sailkatuta.
Irudikapenak
Hona hemen yūreiak maiz erabiltzen dituzten kokaleku ospetsu batzuk: Himeji gaztelua, Okikuko mamua sarri erabiltzen duena; Aokigahara, Fuji mendiaren ondoko baso bat, XX. mendearen amaieratik suizidioa egiteko toki herrikoi bilakatu dena. Maruyama Ōkyok yūrei tradizional baten lehen adibide grafikoa margotu zuen "Oyukiko mamua" izeneko bere lanean.
1990eko hamarkadatik aurrera mamuen istorioak gai nagusitzat zuten filmak eta telesailak modan jarri dira Japonian. Yūreiei buruzko lehen filmak, kabuki antzokian zeuden kaidan lan ospetsuenen egokitzapenak ziren, 1910eko Botan Doro edota 1912ko Yotsuya Kaidan kasu. Hurrengo hamarkadetan kaidan herrikoi hauen bertsio berriak filmatzen jarraitu ziren. Japoniako zinemagintzaren hainbat joeretara egokitu zituzten urteetan zehar. 1990eko hamarkadan beste gorakada bat izan ziren, mugak gainditu ere egin zituena, eta, horrela, J-Horror mugimenduaren ospeak Japoniatik haratago eraman zuen yūreien irudia, 2000. urtetik aurrera Mendebaldeko herrialdeetako herri kulturan ezaguna bihurtuz.
Hona hemen film ezagun batzuk:
Rodonyà
Rodonyà Kataluniako udalerria da, Alt Camp eskualdean eta Tarragonako probintzian dagoena. 8,5 km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 508 biztanle zituen.
Auzoak
Bi gunetan banaturik dago:
Jesus Guridi
Jesus Guridi Bidaola (Gasteiz, Araba, 1886ko irailaren 25a – Madril, Espainia, 1961eko apirilaren 7a) Euskal Herriak eman duen musikagilerik ospetsuenetako bat da.
Euskal Herriko musikagileen artean bera izan da musika-lanaren alderdi gehien ukitu dituena. Musika sinfonikoa egin zuen, ganbera-musika, abesbatzarako musika, herri-musika, operak, zarzuelak, pianorako zein organorako musika... Guridiren aldian ez zen izan, ez Euskal Herrian ez estatu osoan, hark adina alor landu zituenik, musikaren konposizioan. Zinerako musika edo hots bandak ere egin zituen. Horrela, Guridik zenbait hamarkadatan musika diziplina ugari landu zituen, sinfoniatik (Diez melodias vascas, 1941) hasi eta zarzuelara (El caserío, 1926), operatik (Mirentxu, 1910) edo zinemako musikatik pasatuz, bere bizitzan ikuspunturik sentikorrenak izan zirenak inoiz ahaztu gabe, horrela organista izan zen eta Euskal Herriko abesti herrikoien sortu (Hator hator) eta moldatu zituen (Euskal folkloreko XXII abesti, 1932, Boga boga esaterako).
Musikari-belaunaldi emankor baten barruan bizi izan zen Guridi: Usanditzagarekin eta Aita Donostiarekin batera, Frantzian, Belgikan eta Alemanian europar musikaren iturrietan edan ondoren, euskal musikari ordezkaritza unibertsala eman zion.
Gaztaroa
Guridi 1886ko Irailaren 25an jaio zen Gasteizen Florida kaleko 36. zenbakian. Done Mikel goiangeruaren parrokian bataiatua, orduko ohitura zenez, Jesús Luis Formerio izen korapilatsua ezarri zioten.
Ferenc Liszt hil zen urte berean, 1886an, jaioak dira euskal musikari ospetsuak izango ziren Juan Bautista Gisasola, Gregorio Arziniega, Pedro San Juan, Jose Gonzalo Zulaika (Aita Donostia), José Franco, eta Jesus Guridi. Urtebete geroago jaioko zen Jose Maria Usanditzaga, Guridiren lagun eta adiskide kutuna.
Kaag en Braassem
Kaag en Braassem Herbehereetako Hego Holanda probintziako herria da. 2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 25.662 biztanle zituen.
Jesus Guridi
Gaztaroa
Aita, Lorenzo Guridi Area, gernikar bibolinista nabarmena zen, ama berriz, Trinidad Bidaola Ledesma, iruindar pianista trebea. Hauetaz gain, Guridiren senide asko musikariak izan ziren: birraitona, Nicolas Ledesma, eta aitona, Javier Guridi biak Bilboko Donejakue elizan kapera-maisu eta organista izan zirenak, Jesusek berak geroago hartutako postuan. Amaren aldeko aitita ere, Luis Badiola, organista izan zen.
Oraindik txikia zela, familia Zaragozara aldatu zen eta handik gutxira, Madrilera. Han Valentin Arin ordiziatarrarekin aritu zen armonia ikasten eta azkar ikasten ere bai, mutikoak hamaika urtekin, ba zituen zenbait obratxo idatzirik, haien artean Madrilgo kantari ospetsu batentzako erromantza eder bat. Baritonoak, Emilio Garcia Solerrek erromantza goiztiar hura sarritan abesteaz gain, mutikoa behin eta berriz “El Apolo” zeritzan antzokira eraman zuen. Hantxe jaio zen, ziur asko, Guridiren lyrik antzokirako joera.
Berriz ere Euskal Herrian
Mende aldaketan Lorenzo Guridik Arriaga Antzokiko orkestran aurkitu zuen tokia eta Bilborantz itzuli ziren. Han Lope Alaña biolinistak eta Bilboko Laukote Elkartearen fundatzaileak, Jesus Guridi semebitxitzat hartuz, musika ikasketetan aurrera egiten lagundu zion. Guridi berak kontatzen zuen: «Nire oroipen urrun eta ahantzezinen artean, Bilboko Udaletxea gogoratzen dut. Lope Alaña zen bertako diruzaina. "Nik bere bulegoan bisitatzen nuen... esku artean nerabilen konposaketaren bat kontsultatzeko... edo Philarmonikaren kontzerturen bat irazkintzeko... Pepe Orueta eta biok joaten ginen (udaletxera)...on Lopek biolin ikasgaia eman ziezagun. Pepe ... ordu bietako trenean etortzen zen... nik zubian itxaroten nion ... makinaren ke-aldia aurpegian hartzeak jostarazten ninduelako... Hil-kutxatxoen antzeko gure biolin maletatxoekin zeharkatzen genituen Arenala eta Sendeja. Ikasgaia bukatu eta gero, Crescencia andreak, Loperen emazteak, atorlepo eta ttattar luzeak janzten zizkigun...»
Lope Alañak bere begiko zuen mutiko hura Gelatxoa (El Cuartito) zeritzan toki hautatura sartu zuen. Hamabi urte besterik ez zituela, Jesus Guridi aterpe jakintsu horretan goi mailako entzuleentzat pianoan geroko konposatzaile handia atzematen zuten zenbait musika-une zuzen eta itxuroso jo zituen: bitxi eder hauek Leipzig-eko Breitkopf & Härtel etxeak Quatorce morceaux− izenburuarekin argitaratuko zituen handik urte batzuetara. Txoko hartan Guridi gazteak, beste nortasun handiko gizonen artean, beretzat garrantzi handikoa izango zen Jose Sainz Basabe aurkitu zuen.
Juan Carlos Kortazarrek Guridiri abesti bat konposatzeko eskatu zion, Done Zezilia egunean ospatzen zen emanaldi baterako: “Zuk nahi duzun moduan egin eta musikaz bakarrik arduratu; hitzak nik ipiniko ditut gero”. Orduantxe jaio zen Así cantan los chicos konposaketaren lehen zirriborroa.
Mendearen hasieran Lore Jokoak ospatu ziren Bizkaiko hiriburuan, Miguel Unamuno jaien mahaiburu zelarik. Musika arloan Jesus Guridik, hamalau urteak bete gabe, kantu eta pianorako Txalupan abestiarekin Plazido Allende saria irabazi zuen. Urte berean Bilboko Philarmonia Elkarteak kontzertu baten bigarren parte osoa Guridirentzat izan zen eta arrakasta handia lortu zuen eta Resurreccion Maria Azkuek Guridi haur miragarritzat hartu zuen.
Europako ikastaroa
Denen begikoa, etorkizun handikoa, musikari gazte onartua, Parisera abiatu zen Jesus Guridi 1904an, Schola Cantorum zeritzan erakundean musika ikasketak sakontzeko asmoz. Vincent d'Indy ospetsua zen eskola famatu hartako irakasle eta zuzendaria, eta hiru euskaldun ikasle zituen: Azkue, Usanditzaga eta Guridi.
Parisko ikasketak gainditu ondoren, Guridi, oraindik ikastaro garaian zela, Belgikara iragan zen eta geroago Alemaniara, Azkuek aipatutako bi irakasleekin Joseph Jongen eta Otto Neitzel egoteko.
Joseph Jongen Bruselasko kontserbatorioko irakasle ta zuzendaria zen eta oso goi mailako izena zuen konposatzaile ta organisten munduan. Berarekin organoa eta konposaketa landu zuen Guridik. Ospe handiaren jabe zen momentu hartan Ysaye biolinista belgikarra, Pablo Sarasate nafarraren lehiakidea. Ba dirudi Ysaye berberak Guridi Elegia idaztera animatu zuela. Garai berekoak dira Soka laukote bat, Paysage, Nostalgia eta Fantasia.
Guridiren hurrengo pausoa Alemaniara izan zen, Kolonian instrumentazioa lantzeko Otto Neitzel irakaslearekin. Benetako aholkularia izan zen Guridirentzat; elkarrekin joaten ziren Munichera, antzokiak ikustera eta Wagnerren operak bere balioan eta benetakotasunean erakartzera.
Etxean berriz
Guridiren konposizioen artean, El caserío zarzuela da ezagunenetarikoa. Hori idatzi eta gero ekin zion euskal musika folklorikoa biltzeari Euskal Herriko herriak bisitatzen zituen, eta tokiko kantak entzutea gustatzen zitzaion, barneratutakoa partituran idazteko. Hortik sortu ziren orain ezagunak diren abesti batzuk.
Madrilen sortu zituen, ordea, lan gehienak. Ikasten jarraitzeko joan zen Madrilera, eta han geratu zen bizitzera, hil zen arte. Idatzi zituen obra asko, beraz, Madrilgo Goi Mailako Musika Kontserbatorioan geratu ziren, senideek Eresbil artxiboari bidali zizkioten arte. Aldiro bueltatzen zen Guridi Gasteizera; haren obrak estreinatzen ziren bakoitzean, gutxienez. Ez zuen inoiz Gasteiz ahaztu, eta Gasteizek beti gogoratu zuen.
1952ko urtarrilaren 26an Gasteizko Udalak, Gonzalo de Lacalle alkatearen eskutik, hiriaren Seme Kutuna zela egiaztatzen zuen pergamu bat eman zion Guridiri Printzipal Antzokiko agertokian. Ekitaldi berean, Federico Sopeña jaunak Alfonso X Jakintsuaren Gurutze Handia ezarri zion Guridiri. Emanaldi gehiago antolatu ziren egun haietan, kontzertuak eta abar, Guridiren omenez. Besteak beste, Musika Kontserbatorioak Jesus Guridi izena hartzea erabaki zen.
Hator hator gabon kanta
Hator hator euskal gabon kanta herrikoia da. Gehien entzuten diren gabon-kantetako bat da. Abestia oso herrikoia da   eta hamaika bertsio grabatu dituzte hainbat abeslarik, abesbatzak eta musika-taldek.
Herriaren memorian iraun zuen ehun urtez, eta Bartolome Ertzilla musikari durangarrak partituran jarri zuen gero. Hala ere, XX. mendearen hasieran ez ziren oso ezagunak. Resurreción Mª Azkuek Otxandion bertako bi laguni bertsio bat jaso eta, ohi zuen bezala, hizkuntza aldetik zuzenketa batzuk jarri zizkion.
Boga boga abestia
Boga boga marinelei buruzko abesti herrikoi eta ezaguna da. Jesus Guridik abesbatzarako bertsio bat egin zuen, Oskorrik ere bertsio bat prestatu izan du, geroago Delirum Tremens eta The Uski's taldeek ere bai.
Behi esferiko
Txantxa zientifikoa
Zientzialarien txantxatik dator termino hau. Beste edozein txantxa zientifiko bezala, aldaera ugari ditu.
Baserri batean esne-ekoizpena hain zen baxua, non jabeak bertako unibertsitatera jo zuen laguntza akademikoa eskatzeko. Unibertsitateak diziplina arteko irakasle talde bat bildu zuen, fisikari teoriko batek zuzenduta, eta bi aste eman zituzten landa ikerketa intentsiboan. Unibertsitatera itzuli zirenean, haien ordenagailuak datuz beteta zeuden, eta txostena idazteko lana taldeburuaren esku utzi zuten. Handik gutxira, baserritarrak hasitako txostena jaso zuen: «Nik badut irtenbidea, baina hutsean dauden behi esferikoentzat bakarrik balio du».
Matematikariei buruzko aldaera: Nekazari bati behiak gaixotu zitzaizkion. Analisia eskatu zuen matematikari talde bati. Ikertzaileek behin lana bukatutakoan txostena bat eman zioten nekazariari. Txosten hori honela hasten zen: «Demagun R erradio duen behi bat…»
Beste animaliei buruzko antzeko txantxak
Batzuetan, behiaren ordez beste animaliak aipatzen dira, adibidez zaldia edo txita.
Alan Turingek, 1952ko The Chemical Basis of Morphogenesis artikuluan, hau baieztatzen zuen: «Simetria esferikoa duen eta bere egoera aldatzen ari den erreakzio kimikoen eta difusioen ondorioz... ezin da simetria esferikorik ez duen zaldia bezalako organismorik sortu».
Badago txantxa bat, non fisikari batek hutsean dagoen zaldi esferiko batek lasterketan irabazteko eredua eraiki zuen. Aharon Katzir biofisikari israeldarrari egozten zaio.
Aipamenak
Spherical Cow (Behi esferikoa) aukeratu zen 18. Fedora Linux banaketarako kode-izen gisa.
Dryopithecini
Dryopithecini eurasiar primateen leinu desagertua da, gorila, txinpantze eta gizakien arbasoen balizko senidetzat hartua.
Čaňa
Čaňa Eslovakiako udalerri bat da, Košice-okolie barrutian kokatuta. 11,55 km²ko azalera du eta 5836 biztanle 2017ko datuen arabera.
Historia
Idatzizko lehen aipamena 1164. urtekoa da.
La Chapelle-sur-Furieuse
La Chapelle-sur-Furieuse Frantziako udalerria da, Jura departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an La Chapelle-sur-Furieuse udalerrian erroldatutako biztanleak 316 ziren. Familiak 123 ziren, horien artean 36 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 24 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren eta 55 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 154 etxebizitza zeuden, 121 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 23 bigarren erresidentzia ziren eta 10 hutsik zeuden. 150 etxeak ziren eta 5 apartamentuak ziren. 121 etxebizitza nagusietatik 105 bere jabearen bizilekua ziren, 12 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 32 etxek lau zituzten eta 74 etxek bost zituzten. 97 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 50 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 63 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 197 ziren, horien artean 150 aktiboak ziren eta 47 inaktiboak ziren. 150 pertsona aktiboetatik 136 lanean zeuden (77 gizon eta 59 emakume) eta 14 langabezian zeuden (7 gizon eta 7 emakume). 47 pertsona inaktiboetatik 14 erretiraturik zeuden, 17 ikasten zeuden eta 16 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an La Chapelle-sur-Furieuse udalerrian 121 unitate fiskal zeuden, 327,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.837 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 16 komertzioetatik, 6 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria eta 2 zurginak.
2000. urtean La Chapelle-sur-Furieuse udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden, 144 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
1. linea (Parisko metroa)
'''Parisko metroaren 1. linea''' sarean aurreikustako hamasei lineetako bat da. La Défense eta Château de Vincennes geltokiak lotzen du, Parisko erdigunetik igaroz duen mendebalde-ekialde ardatza osatzen du.
1900eko uztailaren 19an inauguratu zen Porte Maillot eta Porte de Vincennes geltokien artean, paris 1linea Parisen eraikitzen lehena izan zen.
Historia
40 urte baino gehiagoko eztabaida gogor baten ondoren, azkenean 1898ko urriaren 4an metroko lehen tunela zulatzen hasi zen, tunelatzeko makina baten bidez. Aire zabaleko teknika ia ez zen erabili geltoki batzuetan eta tunelaren zati txiki batean. Hala ere, linea 1900eko uztailaren 19an ireki zen, Pariseko Compagnie du chemin de fer métropolitain delakoak, trenak operatzeaz arduratuko zenak, lau eguneko entsegu teknikoak egin ondoren. Irekiera diskretua izan zen, soilik 8 geltoki baitzeuden martxan orduan. Gainerakoak abuztuaren 6tik irailaren 1era bitartean ireki ziren.
Jendetza handia zenez, bost urtetan, trenak hiru bagoi izatetik sei izatera igaro ziren.
Lehen luzapenak
Lineak ia bere horretan jarraitu zuen 1934ko martxora arte, kanpoalderantz luzatu zenean, zehazki Vincenneseko udalerrirantz, hiru geltoki berrirekin.
Kanpoalderantz beste linea batzuetan beste handitze batzuk eraiki ondoren, gauza bera egin zen paris 1linearen mendebaldeko sekzioarekin, 1937an Neuilly-sur-Seine udalerrira iritsiz. Horretarako, Porte Maillot geltokia berreraiki zen, geltoki horretako trenei buelta emateko instalazioek, bere luzapen naturala ezinezkoa egiten baitzuten.
Tren pneumatikoak eta RER sortzea
Bigarren Mundu Gerran eta ondorengo urteetan, paris 1lineak eskaria handitu zuen, gainezka egiteraino, eta bere ahalmenaren % 135eraino iritsi zen. Horrek ustiapen- eta garraio-baldintzak hondatu zituen. paris 11linean pneumatikoen metroak arrakasta izan zuenez, paris 1linean ere erabiltzea erabaki zen bere edukiera handitzeko, gurpilen gaineko materialak azeleratzeko eta frenatzeko ahalmen handiagoa baitu, horrela trenen maiztasuna handituz. Trenen auto kopurua bost metrotik seira igotzea eta nasak 90 metrora luzatzea ere erabaki zen. Lineak material mugikor berria jaso zuen, MP 59, 1963ko maiatza eta 1964ko abendua bitartean, Sprague Grises unitateen ordez.
Hala ere, berrikuntza horiek ez zuten lortu linea behar beste arintzea. Horregatik, Parisko Udalak beste aukera batzuk bilatu zituen. Honek Réseau Express Regional, "Eskualdeko Sare Azkarra", sortzea ekarri zuen, soilik RER bezala ezagutzen dena. Lehen linea, linea, urte batzuk behar izan zituen iristeko, 1969ko abenduaren 14an inauguratuz. Horren bidez, paris 1lineak bere okupazioa % 25 murriztu zuen, eta horrek saturazio-egoera arintzea ahalbidetu zuen.
La Défenseraino metroa
1992ko apirilaren 1ean, 1930eko hamarkadatik aurrikusitako luzapena paris 1linea La Défense lineraino luzatuz burutu zen. Hala ere, jatorrizko proiektuan ez bezala, ibaia Neuillyko zubitik gurutzatu zen, lurpeko tunel baten bidez gurutzatu beharrean, obra kostuak murrizteko. Aldaketa honen ondorioz, Pont de Neuilly geltokiaren atzealdea berreraiki behar izan zen. Zubia, lehendik zegoena, zabaldu egin zen, ibaiaren gainean taula berriak eraikiz, metroaren plataformarako tokia egiteko.
Linearen automatizazioa
2005ean, RATPk linea osoa automatizatzea erabaki zuen, trenak ontziko gidaririk gabe ibil zitezen. 2007. urtearen hasieran, proiektua gauzatzeko lanak hasi ziren. Linearen nasa guztietan arkupeak jarri behar izan ziren, eta bideko seinaleak eta bide-zati batzuk berritu behar izan ziren. Horregatik, lehen aldaketak ez ziren oso agerikoak izan, baina deigarrienak obren amaieran gertatu ziren.
2011. urtearen amaieran, aurreikusitakoa baino urtebete geroago, gidaririk gabeko lehen trenak hasi ziren zirkulatzen. Aldi baterako, eta 2013. urtearen erdialdera arte, ustiapena gidaria zuten trenekin konbinatu zen. Hori pixkanaka desagertzen joan zen, harik eta zerbitzua erabat automatizatu zen arte, 2013ko otsailaren 16an.
Goiburuak
paris 1lineak bi goiburu nagusi ditu:
Ibilbidea
paris 1linea ia erabat lurpean dago, Bastille geltokia eta Sena ibaia igarotzeko Neuillyko zubiaren erdian, Esplanade de la Défense eta Pont de Neuilly geltokien artean izan ezik.
Linea mendebaldean jaiotzen da, La Défense auzoan: La Défense geltokiaren gainean dago, eta bi maniobra-espaloi ditu atzealdean, arraunak biratzeko. Bi bideak bi tuneletan banaturik daude, hasiera batean A14 autobiderako ezarritako instalazioen zati batean antolatuta; behera egiten dute hainbat bide zeharkatzeko. Linea, orduan, bi bidetara igaro zen Sena ibaian barrena, Neuillyko zubiaren erdian, Neuilly-sur-Seine auzoko Charles-de-Gaulle etorbidearen azpian murgildu baino lehen, Parisko sareko barandarik indartsuenari esker. Lineak ekialderantz egiten du beti eta etorbidearen ardatzari jarraitzen dio, lau erreiko tunel batekin, Les Sablons eta Porte Maillot artean, arraun garaje gisa erabilia. Parisen, lineak aurrera jarraitzen du Armada Handiaren etorbidearen azpian, baranda sendoan, Izarraren Garaipen Arkua iparraldetik inguratu aurretik, estazio biki batekin, paris 6linearekin. Elisear Zelaiak hegoaldetik jarraituz jaisten ditu, George V. geltokian tarteko eskailera bat duela. Ondoren, Franklin D. Roosevelt eta Champs-Élysées–Clemenceau geltokiak zerbitzatzen ditu, paris 9eta paris 13lineen gainetik hurrenez hurren.
Linea Concorde geltokiarekin elkartzen da bihurgune eta kontrabaxu sail batekin, estolda-biltzaile baten eta paris 8linearen azpitik pasatuz, eta gero paris 12linearen gainetik. Jarraian, zirriborroak Rivoli kaleari jarraitzen dio, Tuileries lorategia eta Louvre museoa zerbitzatuz, eta gero Châteletera iristen da. Linea RER eta metroaren hiru lineen gainetik doa. Rue de Rivoliren, Hôtel de Ville eta Saint-Paularen azpian jarraitzen du. Saint-Martin kanala zubi batez zeharkatzeak bereziki bihurgunetsua izan behar du: 50 eta 38 metroko erradioa duten bi bihurguneren ondoren, sareko ahulenen artean (araua 75 metrokoa izan ohi da), linea Bastille geltokira iristen da, Arsenaleko portuaren iparraldeko muturrean dagoen ubidea zeharkatzen duen zubi baten gainean eraikia. Hori dela eta, trenen abiadura moteltzen ari da geltokiaren inguruetan (20 km/h). Zeru irekiko bigarren sekzio honek 82,50 metroko luzera baino ez du. Lineak aurrera jarraitzen du 45 metroko erradioko bihurgune berri baten ondoren, eta Lyongo kalearekin bat egiten du ekialderantz. 50 metroko erradioaren bihurgune baten ondoren, Gare de Lyon geltokira iristen da, eta gero Reuilly–Diderot, Diderot bulebarraren atzetik joan eta paris 8linearen gainetik doa. Nationartekotik terminalera, linearen ardatza ia zuzena da, baina profila errusiar mendietan dago, eta 40 miliatako arrapala handiak daude hainbat biltzaile zeharkatzeko eta RERen linea.
Bi azken kizkur daude: bata Porte Mailloten, geltoki berriaren ekialdeko tunelaren bi aldeekin lotua, lehen harrera-gune gisa erabiltzen zen, eta MP 05etarako mantentze tailer bihurtu zuten; bestea, Porte de Vincennesen, bi geltokien muturrak lotzen dituen tunel murru labur bat baino ez da.
Lineak informazio sistema du linean (SIEL).
Geltokiko izenen aldaketak
Lehen lineako hainbat estaziok izena aldatu dute urteetan zehar:
Ordutegiak
Arraunen arteko tartea bi edo lau minutukoa da egunean, bost edo zortzi minutukoa gau amaigabean, hiru edo bost minutukoa igandetan egunez eta hamar minutukoa ostiraletako gauetan larunbatetan, larunbatetan igandeetan eta jai-egunetako gauetan.
Batez besteko denborak
Ibilbideko batez besteko denborak adierazgarriak dira, eta trafikoaren edo beste ezusteko batzuen arabera alda daitezke.
paris 1lineak La Défense geltokia honako hauekin komunikatzeko aukera ematen du:
Flota
Linea MP 05 ibilgailuak erabili:
Tarifak
Linea horri Parisko metroaren tarifak eta zonifikazioa aplikatzen dizkiote.
Bidaiariak
Linea 1900. urtean zabaldu zenean ikusi zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, linearen saturazioa kezkagarri bihurtzen ari da, eta pixkanaka-pixkanaka gutxitzen ari da pneumatikoen gurpilak ezartzean eta gaitasuna handitzen duten arraunen luzapenean, eta 1970etik aurrera, bere paraleloa den RERen linea irekitzean. 1992. urteaz geroztik, trafikoak gora egin du ia etengabe, eta sarearen bigarren igoerarik handiena (paris 14linearen ondoren) 1992tik 2004ra % 21,5eko hazkundea izan du. Puntako orduetan, minutu bat eta 45 minuturo, 720 bidaiarirentzako edukiera duen arraun bat igaro arren (horietatik 242 eserita), lineak karga berezia du. Igoera hori sarearen batez bestekoaren gainetik dago, eta Parisko ipar-mendebaldeko ardatzean trafikoa etengabe hazten ari dela ikus daiteke. Hala ere, trafikoa garrantzitsua da egun osoan zehar, langileez gain, turista eta frantziskotarren bezero garrantzitsua, linearen zerbitzurik gabeko toki turistiko eta jarduera komertzial eta aisialdikoek erakarrita (La Défense, Eliseo Zelaiak, Louvre, Rivoli kalea, Marais eta Bastille auzoak, Nation plaza).
Lineak gehien erabiltzen dituen geltokiak honako hauek dira: Gare de Lyon (15,78 milioi bidaiari, 14. lineaz kanpo), Bastille (13,04 milioi), Châtelet (12,84 milioi), La Défense (12,81 milioi), Franklin D. Roosevelt (12,19 milioi) eta Hôtel de Ville (12,03 milioi). 1998an, eguneroko trafikoa 488 408 bidaiarirengana iristen da batez beste, 332 258 larunbatetan eta 214 098 igandeetan. 2003. urtean, urteko trafikoa 151 986 333 bidaiariraino iristen da, egunero 525 877 bidaiarirekin egunero, 361 976 larunbatetan eta 241 568 igandeetan. 2012an, eguneroko trafikoa 715 000 bidaiarirengana iristen da batez beste, egunero zabalik.
Ekialdean
SDRIF garapen plan urbanistikoaren arabera, paris 1linea Fontenay-sous-Boiseko Rigollots biribilguneraino luzatu beharko litzateke, Château de Vincennes eta Fontenay-sous-Boiseko RATP mantentze lantegien artean dagoen bide zati bat erabiliz, ondoren Val de Fontenayranzko ibilbidea jarraitzeko. 2006ko ekainean, Vincennes, Fontenay-sous-Bois eta Roissy-en-Franceko alkateek RATPk egindako bideragarritasun tekniko eta finantzarioaren azterketa bat finantzatzea erabaki zuten. Azterlan hori 2006ko azaroan argitaratu zen, eta proiektuaren bideragarritasun teknikoarekin eta errentagarritasunarekin amaitzen da.
Luzapenaren arazoa trazadurari dagokionez izan zen. 2015ean, bi aukera zeuden Les Rigollots eta Val de Fontenay geltokien artean: Grands Pêchers edo Verdun igaro. Azkenik, lehen ibilbidea Grand Pêchers geltokitik egin zen.
Itzizuloko monasterioa
Itzizuloko monasterioa edo Itzaltzuko monasterioa (izen osoa: Itzizuloko Done Salbatzaile eta Mikel Zeinduen monasterioa) Nafarroa Garaiko Zaraitzu ibaxako Itzaltzu udalerrian dagoen monasterio zahar bat da.
1. linea (Parisko metroa)
Mendebaldean
Eskualdeak 2006ko otsailean jakitera eman zuen proiektuak La Défense eta Nanterre–La Folie arteko luzapena aurreikusten du 2014 eta 2030 bitartean. Halaber, linea Bouleren platereraino eramateko aukera aztertzen da, Nanterren, N13 errepidetik edo prefekturatik igaroz edo Jean Rostand–Ville d'Avrayrantz Saint-Cloudeko ruetik.
Nolanahi ere, proiektu hori jada ez da agertzen RATPren plan zuzentzaileetan, eta, beraz, litekeena da luzapena REReko linea eta metroaren paris 15linea zabaltzearen esku uztea, biak ala biak bi geltokiak lotuz.
Itzizuloko monasterioa
Kokapena
San Jose baseliza zaharra, eraikuntza xumekoa, Erdi Aroko monasterio zahar honekin identifikatu dute egile batzuek. Herriaren mutur batean zegoen, baina silarrixkako hormaren zati txiki bat baino ez da ikusten. Landa-eremuko eraikina zen, nabe angeluzuzeneko oinplanoa, luzitutako harlanduxkako hormak eta izkinak eta baoak harlanduzkoak zituen, eta lauzazko bi isurkiko estalkia zuen. Atea zirkuluerdiko arku xume bat zen, seguruenik XVI. mendekoa. Ermita honetako erretaula Funesko San Migel baselizara eraman zuten.
Historia
Itzaltzu herria Bratzko Aznarrek Leireko abadiari 1034an emandako Itzizuloko Done Salbatzailea eta Mikel monasterioaren inguruan eratu zen. 1507ra arte ez zen agertu Zaraitzuko Ibaxako Unibertsitateko batzarrean epaimahaiak zituztenen artean. XI. eta XIII. mendeetan, lekua dokumentatuta dago, Itzuzuloa izenpean.
Itzaltzu herria monasterio hauen inguruan sortu zen, non familia batzuk ezarri ziren. Gaur egungo Itzaltzu udalerria Itzizuloko monasterioen jabetzetakoa da. Mendeetan zehar, Itzaltzuko biztanleak Leireko monjeen petxeroak izan ziren, eta monasterio horren mende zegoen Itzaltzukoa; hau da, Itzaltzuko bizilagunek zergak ordaindu behar zizkieten lurren jabe ziren monjeei. XVI. mendean, Done Salbatzailea eta Mikel monasterioko fraideak desagertuta, Itzaltzu herri bihurtu zen eta Zaraitzuko Ibaxako Unibertsitatean sartu zen; hala ere, Leireko monasterioak oraindik bere boterepean mantendu zuen Itzaltzuko jasokundeko Andre Mariaren eliza, XIX. mendean Mendizabalean desamortizatu zen arte.
Michael Atiyah
Sir Michael Francis Atiyah (Hampstead, Londres, - 2019ko urtarrilaren 11) britainiar matematikaria izan zen.
Piraí
Piraí Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. biztanle ditu 0 km²ko eremuan.
San Juan probintzia (Dominikar Errepublika)
San Juan probintzia (Provincia de San Juan) Dominikar Errepublikako probintzia bat da. 3.569,39 km²ko azalera du eta 2014ko estimazioen arabera 317.293 biztanle zituen. Hiriburua San Juan de la Maguana da.
Invisible Woman
Invisible Woman, euskaraz Emakume Ikustezina, jaiotze izenaz Susan "Sue" Storm Richards, Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroi bat da eta Lau Izugarriak superheroi taldeko kideetako bat. Stan Lee eta Jack Kirbyk sortu zuten eta lehenbiziko aldiz Fantastic Four komiki liburuaren 1. zenbakian agertu zen (1961eko azaroa). Reed Richards/Mister Fantastic superheroiaren emaztea da eta Johnny Storm/Human Torchen anaia eta Thing superheroiaren lagunmina.
Bere ahalmenak onakoak dira: ikusezintasuna; argi uhinen manipulazioa; hegan egitea; energiaren manipulazioa; indar-eremuen manipulazioa.
Zinema
Zineman Jessica Alba eta Kate Mara aktoreek antzeztu dute.
Carmen (opera)
Carmen (frantsesez eta gaztelaniaz  ahoskatua) Georges Bizeten lau aktoko opera da, 1875ean konposatua.
Henri Meilhacek eta Ludovic Halévyk libretoa idatzi zuten, Prosper Mériméeren izen bereko eleberrian oinarrituta. Parisko Opéra-Comiquen estreinatu zuten 1875eko martxoaren 3an. Hasieran, ikusleak txunditurik eta asaldatutik utzi zituen. Bizet 33. emanaldian hil zen eta ez zuen nazioartean izango zuen arrakasta ezagutu. Harrezkero, operarik ospetsuenetariko bat izan da, batez ere 1. aktoko "Habanera" eta 2. aktoko "Toreador" ariei esker.
Bugnicourt
Bugnicourt Frantziako udalerria da, Nord departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Bugnicourt udalerrian erroldatutako biztanleak 908 ziren. Familiak 368 ziren, horien artean 96 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 64 bakarrik bizi ziren emakumeak), 112 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 132 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 28 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 404 etxebizitza zeuden, 371 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 14 bigarren erresidentzia ziren eta 19 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 380etxeak ziren. 371 etxebizitza nagusietatik 295 bere jabearen bizilekua ziren, 61 alokairuan okupaturik zeuden eta 15 doan lagata zeuden; 15 etxek bi gela zituzten, 45 etxek hiru zituzten, 93 etxek lau zituzten eta 218 etxek bost zituzten. 287 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 154 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 168 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 612 ziren, horien artean 423 aktiboak ziren eta 189 inaktiboak ziren. 423 pertsona aktiboetatik 372 lanean zeuden (212 gizon eta 160 emakume) eta 51 langabezian zeuden (20 gizon eta 31 emakume). 189 pertsona inaktiboetatik 63 erretiraturik zeuden, 63 ikasten zeuden eta 63 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Bugnicourt udalerrian 375 unitate fiskal zeuden, 945 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 17.846 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 18 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia zen, 1 ile apaindegia eta 2 jatetxeak.
2000. urtean Bugnicourt udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra anbulantzia zen.
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Oñatiko Ur Jauziak
Oñatiko Ur Jauziak S.A. Gipuzkoako Oñati udalerrian kokatutako energia enpresa publiko bat da. Herriko gune ezberdinetan kokatutako sei ur-jauziren bidez, energia hidroelektrikoa sortzen du eta, Oñargi enpresa publikoaren eskutik, energia berriztagarri hori banatzen du herriko etxeetara, launa langilerekin. Orotara 5,5 MWeko ezarritako potentzia du enpresak, 6 turbina hidroelektriko eta eguzki plaken 3 instalaziorekin.
Enpresaren argindar ekoizpena Oñatiko etxeen kontsumoa bestekoa izan daiteke (2021ean, 12,8 gwh inguru), prezipitazioen arabera; ur-jauziok 14,3 gwh inguru ekoitzi dezakete urtean batez beste (Elgeako parke eolikoa k Oñatiko lurretan ekoizten duenaren laurdena inguru). Jardun industrialaren ondorioz herriko argindar kontsumoa dezente handiagoa denez, unean-uneko defizit eta soberakinak sare orokorrarekin berdintzen ditu. Bere aldetik, Oñargi, argindar banaketa enpresa publikoak, 3 transformagailu zentro printzipal ditu goi-tentsioko sareari lotuta eta 50 transformazio zentro, erdi eta behe-tentsiokoak, herriko argindar sarea kudeatzeko.
Ekoizpen guneak
Sei ur-jauzi ren indarra baliatzen du Oñatiko Ur Jauziak S.A. enpresak. Olateko guneko lau ur-jauzietan bere ekoizpen osoaren %80 pasa lortzen du eta, gainerakoa, Urdaola eta Tokillo izenekoekin. Olateko zentralera iristen den Zapatak (Akuegi presa) gainerako guztiek adina ekoizten du; Jaturabe (Olate), Saratxo eta Arantzazu dira beste hirurak. Iturria: Oñatiko Udala eta Nafarkoop (GoiEner Taldea).
Historia
1893: Biain y Cía-k lehen argindar enpresa lokala sortu zuen Oñatin, Araotzeko Ubao ibaiaren urak baliatuz. Hiru oñatiar, Hipolito Biain, Juan Zubia eta Enrique Uriarte izan zituen bultzatzaile; etxe eta kaleak argindarrez hornitzeko helburua zuen. Herrialdean sorturiko bigarrena izan zen Gipuzkoako Merkatal Erregistroaren datuen arabera, Donostia ko "Compañía eléctrica de San Sebastián"en ondoren. Hamarkada hortakoak baina, beranduagokoak dira, Tolosa, Zarautz, Pasaia, Irun edo Donostiako beste batzuk.
Aurretik (XIV-XV mendeetatik) errotak ohikoak ziren Oñatiko erreketan. Olateko zentralean Lamiategi Goiko errotaren azpiegitura baliatu zuen hein batean Biain y Cíak, Araotz errekaren indarra erabiltzeko emakida balituz.
1901: Arrasaten La Cerrajera Guipuzcoana (CG) sarraila enpresa sortu zuten irailak 22an, 1900ean Vergarajauregui, Resusta y Compañía (VRC) enpresatik irtendako langile batzuek. Aurretik (1869an) sortua zen VRC, 1856an Oñatin eratutako Urcelay, Vergarajauregui y Compañía enpresaren jarraipen gisa.
Izuaren eta Tragediaren Zikloa
Izuaren eta Tragediaren Zikloa (The Cycle of Terror and Tragedy) Graydon Parrishen margolana da. Gaia 2001eko irailaren 11ko atentatuak dira, modu alegorikoz azalduta.
Oñatiko Ur Jauziak
Historia
1906: ekainak 22an CG eta VRC enpresen bategitetik Arrasate n Unión Cerrajera de Mondragon (UCEM ) sortu zen. Jardun industrialerako indar elektriko premia handia zuenez, Biain y Cía bereganatu zuen, auto-hornikuntza helburu, Centrales Hidroeléctricas de Union Cerrajera eratuz. Oñatiko urek sortu argindar elektrikoa Bergarako premiak estaltzeko ere erabili zen.
Izuaren eta Tragediaren Zikloa
Historia
2002an, Douglas Hyland, Britainia Handiko Arte Amerikako Museoaren zuzendaria, Graydon Parrish hurbildu zen irailak 11ko atentatuen biktimen omenaldi alegorikoa sortzeko eskatuz. Margolanak, The Cycle of Terror and Tragedy, hemezortzi metro baino gehiagoko luzera du; Ameriketako Estatu Batuetan inoiz sortutako lan errealista handienetakoa da. Gaur egun New Britain Museum of American Artean ikus daiteke.
Oñatiko Ur Jauziak
Historia
1908-1915 Oñatiko Udal jabetzako lehen argindar zentralak jarri ziren martxan: Olaran errekan (48 kwa, 3000 V-tan), eta Urdantegietan (103 kwa). Hartara, lehen argindar lerro munizipala sortu zen, 9 kilometrokoa, 151 kwa potentziakoa eta batez beste 250 kwh-ko ekoizpena zuena.
1917: Urdaolako zentrala eraiki zuen Union Cerrajerak, Lamiategi izeneko errota zegoen tokian.
1921: Olaran eta Urdantegietako zentralen ekoizpena nahikoa ez zela eta, Oñatiko udalak akordio bat sinatu zuen Union Cerrajerarekin, Saltos de Olate zentralaren energia soberakina aprobetxatzeko. Orduan eraiki zen egun egoitza nagusia dena. Bertan Zapata, Urdaola, Tokillo eta Jaturabeko ekoizpena zentralizatu zen. UC akronimoa (Union Cerrajera) ikusgai da oraindik eraikinaren hormetan.
1925: Oñatiko Udalak argindar horniduraren munizipalizaziorako espedientea abiatu eta 1927an gauzatu zuen. Erabaki horrekin, Union Cerrajera instalazioen zati batez desjabetu zuen udalak, horniduraren monopolioa eskuratuz.
1929: Oñatiko Udalak Hidroeléctricas Ibérica Antonio Lezama enpresarekin akordioa egin zuen, enpresa horrek industria erabilerarako banaketa egin zezan. Aldiz, etxeetarako banaketa eta kale argiteria, udalaren ardurapean gelditu ziren.
Izuaren eta Tragediaren Zikloa
Estiloa
Pintura estilo akademikoagatik nabarmendu da, Jacques-Louis David eta William Bouguereauren eragin zuzena jaso baitu. Ezaugarri nagusia bere eduki sinboliko handia da. Ikuspuntu horretatik beste margolan handiekin konparatua izan da: Pablo Picassoren Guernica, eta Théodore Géricaulten The Raft of the Medusa. Jasotako eszenak ikusgarriak eta gogaikarriak dira, melodramatikoak.
Oñatiko Ur Jauziak
Historia
1967: Antonio Lezamak Iberduero ri  jarduera saldu ondotik, Oñatiko Udalak indarra handitzeko eskaera egin zion azken honi, herriko energia beharrak handitzen ari zirela ikusita. Enpresak uko egin eta Espainiako Industria Ministeritzak udalari arrazoi eman arren, eraldaketa zentru berri bat eraikitzeko premiak jarraitzen zuen; eta horren kostua, handia. Orduan, Iberduerok 2.600.000 pezeta eskaini zizkion udalari herriko argindar banaketa sarea erostearen truke. Udaletxean eztabaida handiak izan ostean, Oñatiko Udalak eskaintza txarretsi eta bide propioa egitea erabaki zuen, Bustinzulon Eraldaketa Zentru berri bat eraikiz.
1989 Eli Galdos alkate zela, Oñatiko Ur Jauziak elkarte anonimoa sortu zen, Union Cerrajerari bere zatia erosita. Bi hereneko partaidetzarekin abiatuta, azkenik %90 udalaren esku gelditu zen eta %10 Eusko Jaurlaritza ren menpeko Energiaren Euskal Erakundearen (EEE) esku. Hori guztia, 850.000.000 pezetaren truke (5,1 milioi euro inguru); eragiketarako hartutako mailegua 2007an kitatu zuten.