cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
San García de Ingelmos
San García de Ingelmos Ávilako iparraldeko udalerri bat da. 2009ko erroldan, 118 biztanle zituen.
Shuttarna II.a
Shuttarna II.a, Mitanniko errege bat izan zen, K.a. XIV. mendean errege izan zelarik.
Artatama I.aren semea, bere aitak hasitako Egiptoko faraoiekin ezkon aliantzen politikarekin jarraitu zuen, bere alaba Giluhepa Amenofis III.arekin ezkonduz. Shuttarna II.a eta Amenofis III.aren adostasun diplomatikoak, Amarnako Gutunetan agertzen dira.
Amolops daiyunensis
Amolops daiyunensis Amolops generoko animalia da. Anfibioen barruko Ranidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Malacoctenus brunoi
Malacoctenus brunoi Malacoctenus generoko animalia da. Arrainen barruko Labrisomidae familian sailkatzen da.
Centronycteris maximiliani
Centronycteris maximiliani Centronycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Emballonurinae azpifamilia eta Emballonuridae familian sailkatuta dago
QU Vulpeculae
QU Vulpeculae Vulpecula konstelazioan agertutako noba bat da. 1984. urtean deskubritu zen. Noba horrek 5.2 magnitudeko distira lortu zuen.
Miguel Lopez Legazpi
Miguel Lopez Legazpi (Zumarraga, Gipuzkoa, 1503? - Manila, 1572ko abuztuaren 20a) militar, esploratzaile eta konkistatzaile gipuzkoarra izan zen, Filipinetako hiriburu Manila hiriaren sortzailea.
Bizitza
1528an Mexikora joan zen bizitzera, eta bertako agintari izatera iritsi zen. Hango erregeordeak, Luis Velascok, Lezkano etxeko kapare esaten dio idatzi zuen gutun batean.
Filipe II.aren aginduz, Ozeano Barea zeharkatu zuen eta 1565ean egin zituen lehenengo kokaleku europarrak geroago erregearen omenez Filipinak izena hartuko zuten uharteetan. 1571ko ekainaren 24an, hainbat borrokaren ondoren, kokaleku finkoa lortu zuen Manilan.
Mexikoranzko bidaia
1545ean, Mexikora joan zen eta 20 urtez bizi izan zen han. Espainia Berriko koloniaren administraritzan hainbat kargu bete zituen: 1551n, eskribau gorena izan zen eta, 1559,an, konkistaz gero 38 urtera, alkate nagusia Mexiko Hirian. Horretaz gain, Moneta etxean ere izan zituen ardurak.
Isabel Garcésekin ezkondu zen, Tlaxcalako apezpikua zen Julian Garcesen arrebarekin eta 9 seme-alaba izan zituzten, 4 gizonezko eta 5 emakume.
Espainia Berrian egon zen 36 urtetan (1528 a 1564), aberastasun maila ona lortu zuen. Legazpik Mexikon zuen etxea nagusienetako bat zen eta bertara hurbiltzen ziren Espainiatik etorri berriak laguntza eske. Horrela dio bere seme Melchorrek:
Aurreko espedizioek ezin izan zuten Itzulbidaia osatu, hau da, Mexikorantzko itzulera Pazifikoa zeharkatuz. Filipe II.ari Mexiko eta Molukak lotzeko presa sartu zitzaion. Horretarako, Espainia Berriko bigarren erregeorde zen Luis Velaskori eta inguru haietan ibilita zegoen Andres Urdanetari eman zien bi ontzi osatzeko enkargua. Horrela zioen erregeak Andres Urdanetari bidali zion gutunak:
Magallanes eta Elkanok eginiko lehen biran aurkitu zituzten Filipinak eta 1494ko Tordesillasko Itunaren arabera, Portugali esleitutako eremuan zeuden, baina Filipe II.a ekialdeko jabetzak lotuko zituen gune eroso baten beharrean zegoen eta Villalobosen espedizioan (1542–1544) galdutako gizonen bila joango ziren aitzakia erabili zuen horretarako.
1564an, Velascok bidaiaren prestaketak egin zituen eta, Urdanetak eskatu bezala, jada alargun zen Legazpi jarri zuten buru. Itsas-gizona ez bazen ere, Erregeak konkistatuko zituen lurren almirante, jeneral eta gobernadore izendatu zuen. Bost ontzik osatu zuten espedizioa eta Urdanetak ere hartu zuen parte. Gastuei aurre egin ahal izateko, Legazpik ondasun guztiak saldu zituen, Mexikoko etxea izan ezik, eta bere iloba zen Felipe Salcedo ere joan zen bidaian.
1564ko irailaren 1ean, Mexikoko Errege Audientziak eman zion Legazpiri espedizioak izango zituen agindu eta oharrak biltzen zituen dokumentua. 24 orrialde zituen eta kontrol, jokaera eta antolakuntza arauak zehazteaz gain, bertakoekin izan beharreko tratu ona gomendatzen zuen. Errazionamendua nolakoa beharko zuen ere esaten zuen:
Salbuespena egiten du zerbitzuarekin, horretarako dozena bat pertsona aurreikusten duelarik, baina ez du besteentzako lekurik uzten:
19an bandera eta estandarteak bedeinkatu ondoren, 1564ko azaroaren 21ean irten ziren, Legazpi buru, 5 ontzi eta 350 gizon irten ziren Navidad lerrotik.
Uriola.eus
Uriola.eus Bilboko euskarazko komunikabide digitala da. Tokiko albisteak eskaintzen ditu euskaraz eta, gainera, euskaldunon eta herri mugimenduko eragileon topaleku birtuala ere bada, albisteak eta agenda trukatzeko lekua.
Miguel Lopez Legazpi
Guametik Filipinetara
Espedizioak 93 egun eman zituen Ozeano Barea zeharkatzen eta Mariana artxipelagotik pasatu zen. Urtarrilaren 22an, Lapurren irla deitu ohi zitzaion Guam uhartean hartu zuten lur. Hementxe ditugu Legazpiren aginduak:
Uriola.eus
Besteak beste Bilboko auzoetako jaien berri eta Aste Nagusiaren jarraipena egiten duen medio euskaldun bat da.
Miguel Lopez Legazpi
Guametik Filipinetara
Bertakoei erosi zizkien janariak eta Espainiako koroarentzat hartu zuten uhartea. Otsailaren 5ean, Filipinetarantz abiatu ziren. 15ean, Samar uhartean ziren eta Andres Ibarra alferez nagusia, bertako buruzagiarekin horrela adostu ondoren, irlaren jabe egin zen.
Uriola.eus
Uriolak gertuko albisteak euskaraz eskainiz esparru hauek betetzen ditu: Bilboko berriak jasotzea, gertukoak, baita hainbat eragilek antolatutako ekimenen berri izatea ere.
Miguel Lopez Legazpi
Guametik Filipinetara
Otsailaren 20an, berriro itsasoratu ziren eta Leitera iritsi ziren. Hemengo biztanleek ados ez bazeuden ere, irla horren jabetza ere hartu zuen eta, martxoaren 5ean, Carvallanen ziren.
Elikagaien eskasiak gune berrien bila bultzatu zituzten eta jabetza espainiarrak zabaltzen joan ziren uhartez uharte. Mindanao eta Sulu kenduta, gehiena beretu zuten. Ez zuten zailtasun handirik aurkitu, bertako biztanleek haserre baitzeuden beraien artean eta Legazpik adiskidetasun harremanak landu zituen haietako batzuekin. Honen adibide izan zen Boholeko buruzagi zen Sikatunaarekin sinatu zuen odol ituna. Beste zenbaitetan, aldiz, portugaldarrekin izandako harreman txarrek aurkakotasun handia eragin zuen Legazpirekiko.
Cebu aukeratu zuten negua igarotzeko gotorleku, janari ugari baitzegoen han:
Espainiarren ontzien kainoiek tiro egin zuten herriaren aurka eta etxe batzuk bota zituzten, hango biztanleei ihes eginaraziz. Espainiarrak janari premia larrian zeuden, baina miaketek alferrik izan ziren, ez baitzuten ezer aurkitu. Hartan, Bermeoko marinel batek aurreko espedizioren batean galdutako Jesus Haurraren irudia aurkitu zuen txabola batean. Irudi hori fraide agostindarrek eraiki zuten elizan gordeta dago gaur egun.
Legazpi han geratu zen bitartean, iloba Filipe Salcedo bidali zuen Mexikorantz. Urdaneta izan zen kosmografo eta, aurrez ikasitakoa aplikatuz, itzulbidaia osatzeko aukera izan zuten.
Portugaldarrak saiatu ziren San Miguel berreskuratzen 1568 eta 1569an, baina atzeratu zituzten. Espainiarrak Moluketatik bidali bazituzten ere, Filipe II.ak Filipinetan kontrola mantentzea erabaki zuen, balio estrategiko handia baitzuen gune hark. Horregatik ezarri zuen Legazpi Filipinetako gobernadore eta kapitain nagusi eta errefotzu tropak bidali zizkion.
Cebun ez zuen lan erraza izan, hango jauntxoei aurre egin behar izan baitzien.
1566an, San Jeronimo galeoia iritsi zen Mexikotik eta ibilbidea kontsolidatuta geratu zen, jada. 1567an, 2.100 espainiar, mexikar soldaduak eta langileak, iritsi ziren Cebura. Hiria sortu eta San Pedro gotorlekua eraiki zuten, Mexikorako merkataritzarako garrantzi handikoa izango zena eta bertakoen altxamendu edo portugaldarren erasoetatik babestuko zituena. Filipina Uharteak izena eman zitzaien jabetza berri haiei.
Legazpi administratzaile nabarmena izan zen jabetza berrietan eta enkomienda berriak sartu zituen, Amerikan egin ohi zen bezala. Inguruko herriekin merkataritza suspertzen saiatu zen, Txinarekin batez ere, eta espainiarrak iritsi baino lehen Luzonen ezarritako merkatari kolonia erabili zuen horretarako. Erlijioaren ardura, berriz, Andres Urdanetaren gidaritzan etorri ziren agustindarren esku geratu zen.
Konkistak aurrera egin zuen, Panay, Masbate, Mindoro eta, azkenik, Luzon, tagaloen erresistentzia handiari aurre egin beharrean izan zelarik.
Manilaren sorrera
1568an haren berri izan bezain pronto, Maynilad deituriko kokalekuaren oparotasuna interes handikoa iruditu zitzaion Legazpiri. Hura konkistatzeko ahaleginean, bi gizon bidali zituen hara, Martin Goiti eta Juan Salcedo eta haien agintepean beste 300 soldadu.
Luzonen iparraldean kokaturiko Maynilad musulmanen esku zegoen eta hango biztanleek merkataritzan aritzen ziren. 1570eko maiatzaren 8an iritsi ziren Salcedo eta Goiti Manilako badiara, txinatar piraten kontra hainbat borroka egin ondoren. Espainiarren harridurarako tamaina handiko portua zen eta lagun giroan hartu zituzten. Hasiera batean, gertutasun horretan kanpatu bazuten ere, berehala hasi ziren ika-mikak eta bigarren borrokaldian garaile izan ziren, 3 eguneko protokolo eta bake zeremonia guztien ondoren, espainiarren esku geratu zirelarik. Azkenean, Rajah Matandak Legazpiri entregatu zion Maynilad. Rajah Sulayman, Matanda eta Lakandula gobernariekin akordioa egin zuen eta sortuko zen hiriak bi alkate izango zituela zioen, 12 zinegotzi eta idazkari bat. Hiriak bi aldeak izango zituen, espainiarra eta indigena, aldi berean.
Maynilad eskuratuta, Luzon uhartearen gaineko kontrola egina zegoen eta Legazpik Gaztelako Erreinu Berria izena eman zion. Balio estrategiko handia eta garrantzizko merkatal-gunea, 1571ko ekainaren 24an, Manila sortu zuen eta paraje haietako hiriburu bilakatu zuen. Hiriak bi gune ezberdin zituen, barnealdekoa eta kanpoaldekoa. Barnealdekoa, 1573ko uztailaren 3ko Filipe II.ak Escorialen emandako aginduaren arabera, hango arkitektoa zen Herreraren planoen arabera jasoko zen eta kanpoaldea, berriz, herrixka indigenentzako izango zen, gerora herri berri bilakatuko zirenak eta Manila osatzen bukatuko zutenak.
Sorreratik lau urtera, Manilak Limahong txinatar pirataren erasoa jasan zuen. Guido de Lavezares gobernadoreak eta Juan Salcedo maestreak, 500 soldaduen buru, bidali zituzten txinatarrak leku hartatik.
Legazpiren heriotza
Manila hiriburu, Lezgazpi hara joan zen bizitzera eta 1572ko abuztuaren 20an etorriko zitzaion heriotzera arte egon zen bertan. Ez zuen egoera ekonomiko lasaik dastatzeko aukerarik izan, ez baitzuen Filipe II.ak biziarteko gobernadore eta Filipinetako kapitain nagusi izendatzen zuen errege zedula bat sinatu zuela jakin, 2.000 dukateko ordainsaria esleitzen ziolarik.
Andres Urdanetak horrela azaldu zuen Filipe II.ari zuzendutako gutunean:
Konkistaren garaian, erregeari zuzendu zizkion gutunak Cartas al Rey Don Felipe II sobre la expedición, conquistas y progresos de las islas Filipinas en el Archivo de Indias en Sevilla izenpean gordeta daude.
2335 James
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1974 UB izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2335 James asteroidearen orbitak batezbeste 2,123 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 1,359 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 2,888 distantziara. Eszentrikotasuna 0,36 da, eta makurdura orbitala 36,32ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 13.4 da.
Stare Pole udalerria
Stare Pole Poloniako Pomeraniako voivoderriko landa-udalerri bat da, Malbork barrutian kokatuta. 79,49 km²ko azalera du eta 2017ko datuen arabera 4706 biztanle zituen.
Hyladaula
Hyladaula Tineidae familiako tximeleta genero bat da. Bere espezie tipoa Hyladaula perniciosa da.
Corpus Christi (Paraguai)
Corpus Christi Paraguaiko udalerri bat da, Canindeyúko departamenduan kokatua. 2017ko estimazioen arabera 9892 biztanle zituen.
NGC 6908
NGC 6908 galaxia bat da, Capricornus konstelazioan. Albert Marthek aurkitu zuen n.
Bulovka
Bulovka Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 887 biztanle ditu eta 28,28 kilometro koadroko azalera. Liberec barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1244 urtean egin zen.
Algona (Iowa)
Algona Iowako hiri bat da. Kossuth konderrian kokatua dago. 2010ean 5,560 biztanle zituen, 11.63 kilometro koadrotan banatuta.
Irarrazabal etxea
Irarrazabal etxea Gipuzkoako Deba udalerriko herrigunean dagoen etxe edo baserri bat da, Sasiola auzoan. Mendaro, Mutriku eta Debatik datozen errepideek bat giten duten biribilgunean dago, N-634-49eko Sasiolako lotunean eta Sasiolako zubitik hurbil, N-634 errepidea eta Euskotrenen burdinbidearen artean. Gipuzkoako kultura ondasun izendatua dago. Irarrazabal leinua jada XIV. mendean aipatzen da, Sasiola leinuarekin liskar ugari izan zituen, biak ere debatar leinu boteretsuak izan ziren.
Juan Benet
Juan Benet Goitia (Madril, 1927ko urriaren 7a – 1993ko urtarrilaren 5a) espainiar idazlea izan zen. Lanbidez ingeniaria, egungo Espainiako literaturan sortzaile berrizaleenetako bat izan zen. Hainbat genero landu zituen: drama, saiakera, ipuina eta nobela. Azken genero horretan nabarmendu zen.
Biografia
Madrilen jaioa, aita, abokatua, Espainiako Gerra Zibilaren hasieran fusilatu zuten. 1948an Madrilgo ingeniaritza-eskolan sartu zen. 1953an Finlandian ingeniari hasi zela, antzezlan bat argitaratu zuen: Max. Bere kontura, nobela-bilduma bat argitaratu zuen.
1966an Madrila behin betiko itzuli eta orduko herri-lanetako ministerioan hasi zen lanean, bertan ari ziren bere lagun Juan García Hortelano eta Ángel González poetarekin batera. 1967aren bukaeran, Volverás a Región argitaratu zuen. Liburu horren gertalekua, Beneten beste askorena bezalatsu, Espainiako irudimenezko hiri bat da (Región); bertan erabiltzen dituen hizkera-molde desberdinek, ordena kronologikorik ezak, bakarrizketa eta esaldi luzeek, denak batera hartuta, liburu bitxia bihurtzen dute. William Faulkner, Gabriel García Márquez, Juan Carlos Onetti edo Juan Rulfo gisakoetan hartu zuen inspirazioa.
Bere idazkera konplexuak bere pareko idazleen mirespena ekarri zuen, eta zenbait idazle espainiar zorretan agertu ziren halako lanaren aurrean, hala nola Eduardo Mendoza, Javier Marías, Fernando Savater, Félix de Azua edo Álvaro Pombo. 1969an Biblioteca Breve saria jaso zuen Una meditación lanarengatik; oso modu bitxian idatzi zuen, paperezko biribilki jarraitu bat erabiliz, idazten ari zen bitartean ezin atzera egin ahal izateko. Gainera, puntu eta bereiz bat ere gabe idatzitako lehenengotako espainiar nobela izan zen, lehen izan ez bazen.
1974an bere emazte Nuria hil zen, eta etena izan zen bere lanean eta bere harremanetan. 1976an Espainiako Gerra Zibilari buruzko liburua idatzi zuen: Qué fue la guerra civil. 1980an lehenik Saúl ante Samuel eta gero El aire de un crimen nobela poliziakoa agertu ziren. 1984an Kritikaren saria jaso zuen, Herrumbrosas lanzas lanarekin.
1992an garuneko tumore bat antzeman zioten, eta 1993an hil zen.
Bibliografia
1961 – Nunca llegarás a nada
1966 – Volverás a Región
1967 – Una meditación
1970-1973 –Un viaje de invierno, Puerta de tierra, Teatro, Una tumba, La otra casa de Mazón eta Sub rosa
1971 –Una tumba
1980 – Saúl ante Samuel
1980 –El aire de un crimen
1981 –Trece fábulas y media
1983-1986 –Herrumbrosas lanzas (bukatu gabea)
1987 –Otoño en Madrid hacia 1950
1989 –En la penumbra
Juan Antonio Guergué
Juan Antonio Guergué Ihantzi (Aguilar Kodes, 1789ko ekainaren 26a – Lizarra, 1839ko otsailaren 18a) nafar militarra izan zen.
Juan Benet
Bibliografia
1990 –La construcción de la torre de Babel
Juan Antonio Guergué
Biografia
Aguilar Kodesen jaioa, etxe noble batean sortu zen eta 20 urte zituela sartu zen armadan. Kapitain zen 1822an eta erregezaleen alde borrokatu zen, liberalen aurka, Lizarra eta Vianako guduetan. Komandante egin zuten 1823an eta koronel 1830ean.
Juan Benet
Bibliografia
1991 –El caballero de Sajonia
Juan Antonio Guergué
Biografia
1834. urtean, lehen karlistadaren hasieran, Tomas Zumalakarregiren agindupean jarri eta Trebiñuko guduan nabarmendu zen. Brigadier izendatu zuten 1835ean eta Kataluniara joan zen armadaren gidari jarri zuten agintari karlistek. Ez zuen Katalunia aldean arazo handirik izan, eta Bizkaira deitu zuten ondoren.
Hasia zen Maroto isilpeko harremanetan Espartero liberalarekin eta jakinik Guerguék eta bera bezalako militar setatsuek ez zutela etsaien aurrean amore emango, preso harrarazi zituen Marotok Guergué eta haren inguruko batzuk eta Lizarran hil 1839ko otsailean.
Pizzoferrato
Pizzoferrato Italiako udalerri bat da. n kokatuta dago, Abruzzo eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Pizzoferratok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Shenze konderria
Shenze konderria (txinera sinplifikatuz: 深泽县; pinyineraz: Shēnzé Xiàn), Shijiazhuang osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 250.000 biztanle bizi ziren 296,0 kilometro koadroko azaleran.
Via Podiensis
Via Podiensis edo Puyko bidea (voie du Puy) Donejakue biderako erromesaldiko Frantziako lau bideetako baten latinezko izena da.
Estrellita Castro
Koplaren generoan sartzen den arren, beste estilo batzuk ere abestu zituen, hala nola pasodoblea eta tangoa.
Biografia eta karrera
Aita José Castro Bascuas (1875ean jaioa) Galiziako arrandegi batekoa eta ama Malagako Sebastiana Navarrete Funes (1953an hil zen) ziren. Hamaika neba-arreba zituen.
Hamaika urtetik aurrera Realito maisuaren akademiara joan zen, eta ordaindu ahal izateko, etxeko lanak egiten zizkion. Hamabi urterekin Alfontso XIII.a eta Victoria Eugenia erregeen aurrean lan egin zuen lehen aldiz. Estrellitaren hastapenetan Ignacio Sánchez Mejías toreatzaile mitikoa erabakigarria izan zen: behartsuentzako ongintzazko jaialdi batean Sevillako neskatoaren ezaugarriak ezagutu zituen, eta urrezko txanpon bat oparitu zion. Estrellitak Sevillako Sierpes kaleko Tronio izeneko aretoan egin zuen debuta, eta ondoren, Espainiako, Europako, Latinoamerikako eta Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) antzoki nagusietan lan egin zuen.
Eragina
Andaluziako kanta edo Canción andaluza izenaz ezagutzen denaren benetako sortzailea izan zen, eta haren abestiek ospe handia lortu zuten 1930eko eta 1940ko hamarkadetan. Sevillako kafe-kantariekin hazitako Estrellita Castrok, frantses itxura zuten kupleei flamenko airea eman zien, andaluziarrago eta espainiarrago bihurtuz. Musika-alorrean Ramón Perellóren "Mi jaca" lanarekin  arrakastarik handiena izan zuen, baita Cartagenan Álvarez Alonso maisuak "Suspiros de España" konposatutako pasodoble ederrarekin ere.
"María de la O", "La morena de mi copla", "Mari Cruz", "Los tientos del reloj" edo "María Magdalena" izan ziren Castroren beste arrakasta batzuk. Gehienak folklorikoak izan arren, estilo asko kantatu zituen eta bere garaiko ahalmen handiena zuen abeslaria izan zen. Zambrak, bolero kubatarrak, mazurkak eta tangoak ere kantatu zituen. Carlos Garde l ospetsuak genero horretan sartu zuen. Hala ere, pasodobleko interprete gisa nabarmendu zen, eta "Pasodoblearen erregina" deitu zioten. Nabarmentzekoa da, halaber, flamenko-kantari gisa zuen kalitate handia, denetarik abesten baitzuen: serranak, kolonbiarrak, guajirak, fandangoak, soleareak, tangilloak, sevillanak edo saetak. Hain zuzen ere, flamenkoa kantatzen zuenean lortzen zuen Estrellita Castroren ahotsak gaindiezinak ziren testura eta erregistroak. 1962ko otsailean, Sevillako aktore eta abeslariak Laneko Merezimenduaren Urrezko Domina jaso zuen (1961eko urriaren 3ko Agindua).
Zinema-izarra
Espainian izandako arrakastaren ondorioz, garai hartako enpresaburuek Estrellitaren aldeko apustua egin zuten, eta Europako hiri nagusietan eta Latinoamerikako herrialde batzuetan arrakasta izan zuen, idolo hutsa baitzen. Abeslari gisa izandako arrakastak zinemaren ateak ireki zizkion, eta 1930eko hamarkadako aktore preziatu eta ezagunenetako bat izatera iritsi zen, Imperio Argentinarekin batera.
1933an film labur batean parte hartu zuen arren, haren benetako zinema-debuta 1935ean gertatu zen, Rosario la Cortijera filmatzen ari zen urtean. Berrogei film filmatu zituen, ia denak gai folklorikokoak, besteak beste, Suspiros de España, El barbero de Sevilla eta Mariquilla Terremoto, denak Alemanian filmatuak. Film hauetan Estrellitak Berlingo Orkestra Sinfonikoarekin kantatu zuen.
Via Podiensis
Puy-en-Velaytik abiatu, eta etapako herrialdea zeharkatzen du Izura herri euskalduneraino. Handik hurbil, Via Turonensis eta Via Lemovicensis bideekin bat egiten du, eta laster elkartu dira.
Estrellita Castro
Azken urteak
Bere karrera artistiko zabalaren amaieran, hau da, azken urteetan izan zuen fakultate gabezia nabarmenak Estrellita Castroren mitoa ahuldu egin zuen. Hala ere, herriak eta bere kideek asko maite eta errespetatzen zuten artista izan zen, Espainiako abestian eragin handia izan zuelako. Bere bizitzako azken urteak Demetrio Corbi lagun sentimentalarekin igaro zituen. Hura hil zenean, bakardade sakon batean murgildu zen, eta eramangarriagoa izan zen, Marifé de Triana eta Carmen Sevilla adiskideen laguntzari esker. 1978an, Lauren Postigok aurkeztutako TVEko Cantares musika-programa arrakastatsuan lan egin zuen. Bere azken emanaldietako batean, bere ibilbide musikaleko abesti arrakastatsuenak ekarri zituen gogora: "Suspiros de España", "Mi jaca" edo "La morena de mi copla".
Via Podiensis
Ondoren, hiru bideek Nafar bidea izena hartzen dute eta Gareseraino luzatzen dira. Pirinioak eta muga igaro ondoren Bentarteko lepotik edo Luzaidetik, Ibañetako pasabidetik gora. Bertan aurkitzen dute Aragoiko bidea, Via Tolosane bidearen Espainiako luzapena, Frantziatik datorren laugarren bidea. Frantziatik datorren laugarren bidea. Lau bide nagusi horiek, orduan, Galiziako Santiagoraino doan Frantses bidea bihurtzen dira.
Le Puyren aurretik, Genevatik, Via Gebennensis bidea dago, erromes suitzarrak eta alemaniarrak biltzen dituena eta Via Podiensisean amaitzen dena. Bere latinezko izenak ez luke engainatu behar : ibilbide moderno hau 1980-1990 hamarkadetan taxutu zen eta ez du historiarik; hala ere, "ospitale" ugariek nabarmen markatzen dute antzinako bidaiariak, erromesak edo beste batzuk igarotzea.
Estrellita Castro
Azken urteak
Estrellita Castro Madrilen hil zen 1983ko uztailaren 10ean. Madrilgo La Almudenako hilerrian lurperatu zuten, eta berak halaxe eskatuta, aurpegiaren gainean karakolilloarekin (ile kizkurra), bere ikur bereizgarriarekin, Espainiako mantelina bere jantzi gogokoena zen bezalaxe. Haren heriotzak Andaluziako koplaren puntaletariko baten lehen galera handia ekarri zuen.
Via Podiensis
Genevatik Iruñera bi bideak (Via Gebennensis bidea eta gero Via Podiensis bidez) GR 65 ibilbide luzeko bidexka gisa seinaleztatuta daude, bertako aldaera batzuekin: GR 651 Celé bailaratik, GR 652 Rocamadourretik. Puyko bidea ere E3 bidexka europarrean dago.
Pulpíko geltokia
Egoera
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:
Alderantzizko transkriptasa
Alderantzizko transkriptasa edo erretrotranskriptasa RNA mendeko DNA polimerasa da, transkripzio genetikoaren alderantzizko prozesua burutzen duena. Hots, RNAtik abiatuta DNA sortzen du.
María de Abarca
María de Abarca Espainiako Madrilen jaiotako XVII. mendeko emakume margolari barrokoa izan zen. Erretratugilea izan omen zen.
Datuak
Dirudienez, Abarcaren lana familia tailerretatik kanpo garatu zen. Hau ez zen ohikoena: XVII. mende espainiarrean badira beste emakume margolari esanguratsuak, esaterako Luisa Roldán edo Josefa de Obidos, horrelako tailerretan ikasi zuten. Beste antzeko kasuak hauek dira: Luisa de Valdés, Juan de Valdés Lealen alaba, Francisca Palomino y Velasco, Antonio Palominoren arreba, Andrea de Mena eta Claudia de Mena, Pedro de Menaren alabak, beste batzuen artean.
Alderantzizko transkriptasa
Transkripzio prozesua bizidun ia guztietan burutzen da, eta RNA polimerasa entzimaren bitartez RNA mezularia sortzen du:
mRNA horrek itzulpen izeneko prozesuan proteinak sortuko ditu.
Alderantzizko transkriptasak, aldiz, mRNA-tik abiatuta DNA sortzen du, erretrotranskripzio izeneko prozesuan:
Birus berezi batzuek (erretrobirusek) besterik ez dute entzima hori. Hori dela eta, erretrotranskripzioa aparteko fenomenoa da naturan.
Asier Macazaga
Asier Macazaga (Gasteiz, ? -) arabar aktorea da, telebistan eta zineman aritutakoa. Rose Bruford ikastetxean ikasi ondoren, 2012an Wrath of the Titans filmean parte hartu zuen.
August Wilson
August Wilson (1945eko apirilaren 27a - 2005eko urriaren 2a) antzerkigile estatubatuarra izan zen. "Amerikako Beltzen antzerkiaren olerkari" deitu izan diote. Hogeigarren mendeko komunitate afro-amerikarraren bizipenak eta ondarea kontatzen zituen Pittsburgh Zikloa izeneko hamar antzezlaneko seriarengatik da ezaguna, batez ere. Serieko antzezlanen artean honako hauek aipa daitezke: Jitney (1982), Hesiak (Fences) (1984), Ma Raineyren behealde beltza (Ma Rainey's Black Bottom) (1984), Joe Turnerren etorrera eta irteera (Joe Turner Come and Gone) (1986), Piano ikasgaia (The Piano Lesson) (1987), eta Hedley II.a erregea (King Hedley II) (1999). Bere bi antzezlanek Pulitzer Saria Antzerkian jaso zuten, eta beste bi lanek antzezlan onenaren Tony saria irabazi zuten. 2006an Wilson AEB ko Ospearen Antzerki Aretoan sartu zuten.
Alderantzizko transkriptasa
Howard Temin, David Baltimore eta Renato Dulbecco ikerlariek entzima berezi hori aurkitu zuten 1970ean, eta Medikuntzako Nobel Saria lortu zuten 1975ean aurkikuntza horregatik.
August Wilson
Bere obrek afro-amerikar ren esperientzian eta gizakiaren egoeraren azterketan sakontzen dituzte. Beste gai batzuk ere jorratu ditu, hala nola afro-amerikarren esplotazio sistemikoa eta historikoa, eta baita arraza harremanak, identitatea, migrazioa eta arraza diskriminazioa ere. Bere lanek James Earl Jones, Denzel Washington, Viola Davis, Angela Bassett, Laurence Fishburne eta Samuel L. Jackson-en eszenatokietako hainbat emanaldi ikoniko marraztu dituzte. Davisek Wilsonen idazkera honela deskribatu zuen, "Gure umorea, gure ahultasunak, gure tragediak, gure traumak harrapatzen ditu. Eta humanizatu egiten gaitu. Eta hitz egiteko aukera ematen digu." Wilson hil zenetik bere antzezlanetako bi filmetara egokitu dira, Hesiak ( 2016), eta Ma Raineyren behealde beltza (2020). Denzel Washingtonek bideratu ditu filmak, eta bere ondarea jarraituko duela zin egin du, gainontzeko antzezlanak filmetara egokituz publiko zabalago baterako, "Nire ibilbidean geratzen den zatirik handiena August zaindua izango dela ziurtatzea da".
Alderantzizko transkriptasa
Bioteknologian eta ingeniaritza genetikoan maiz erabiltzen da alderantzizko transkriptasa.
August Wilson
Bizitzako lehen urteak
Frederick August Kittel Jr. Pittsburgh-eko (Pennsylvania) Hill District auzo txiroan jaio zen, sei seme-alabetatik laugarrena izanik. Bere aita, Frederick August Kittel Sr., alemaniar-bohemiar (sudeten alemaniarra) etorkina zen, lanbidez okina eta gozogilea. Ama, Daisy Wilson, Ipar Carolina ko emakume afro-amerikarra zen, bizitzeko etxeak garbitzen zituena. Wilsonen historia anekdotikoaren arabera, amaren amona Ipar Carolinatik Pennsylvaniara oinez joan zen bizitza hobe baten bila. Wilsonen amak seme-alabak bakarrik hazi zituen, bi logelako apartamentu xume batean, aita etxetik kanpo aritzen zelako ia beti. Gerora, Augustek bere amaren Wilson abizenarekin sinatzen zuen.
Ekonomikoki deprimituta zegoen auzoan hazi zen, eta bertan batez ere amerikar beltzak, juduak eta italiar etorkinak bizi ziren. August eta bere anai-arrebentzako, bizitza oso gogorra egiten zen, bi-razialak zirelako. Kultura jakin bateko kide izatearen zentzua aurkitzeko borrokatu zuen, ez benetan afro-amerikar kulturan edo kultura zurian sartzen zenik sentitzen ez zuelako, bizitzak aurrera egin arte.
Wilsonen ama dibortziatu egin zen, eta David Bedfordekin ezkondu 1950eko hamarkadan. Familia auzoz aldatu zen orduan, eta nagusiki zurien langile klaseko Hazelwood izeneko auzora joan ziren bizitzera, bertan arraza etsaitasuna aurkituz: etxe berriko leiho batetik adreiluak bota zizkieten barrura. Laster aldendu ziren etxe hartatik, baina hurrengo etxea ere uztera behartu zituzten.
Hill District lehen auzo txiroa, Pittsburgh Ziklo ospetsuko antzezlan ugariren eszenatoki bihurtu zen. Eta bestalde, matriarkatu sendo batekin hazi beharraren esperientziak, bere antzezlanak idazteko era moldatu zuen. 1959an, August Central Institutu Katolikora joan zen ikastera, bertako hamalau ikasle afro-amerikarretako bat izanik. Baina handik urtebetera utzi zuen. Ondoren Connelley Lanbide Heziketa Eskolara joan zen, baina ikasgaiak apalegiak iruditu zitzaizkion. Gero Gladstone lizeoan aritu zen, eta hamargarren mailan utzi zuen 1960an, bertako irakasle batek Frantziako Napoleon Bonaparte ri buruz idatzitako hogei orrialdeko testua plagiatu egin zuela leporatu ondoren. Wilsonek erabakia ezkutatu egin zion amari, ez atsekaberik ez emateko. Hamasei urte zituela, morroi-lanak egiten hasi zen, eta horrek askotariko jendea ezagutzeko aukera eman zion, gerora pertsonaia batzuk horiengan oinarrituz, hala nola The Janitor-eko Sam (1985).
Ramallah
Ramallah (arabieraz رام اﷲ, euskaraz "Allahren gaina" edota "Jainkoaren gaina" esan nahi du, Ram: "gaina" eta Allah: "Jainkoa") Palestinako Zisjordania eremuan kokatzen den udalerria da, Jerusalem hiritik 15 kilometro ipar-ekialdera kokatzen delarik. Ramallah eta Al Bireh gobernazioan kokatzen da. Bere biztanleria 25.500 biztanletakoa da, halere inguruko auzoetako jendea barne hartuz 60.000 biztanleko kopurura igotzen da.
Via Podiensis
Codex Calixtinus
Erromesaren Gidaren Lehen Kapituluaren arabera (Codex Calixtinus-en bosgarren liburua), lau bidek daramate Santiagora:
Erromesaren Gidaren Lehen Kapituluaren arabera (Codex Calixtinus-en bosgarren liburua), lau bidek daramate Santiago de Compostelara :
Lehenengo hiru ibilbideak Izura ibaitik gora biltzen dira Gibraltarko bidegurutzean, gero Pirinioak zeharkatuko dituzte Orreagako mendigunetik Nafar bidea izena hartuz. Garesen elkartzen dira, Pirinioak ekialderago Somport lepotik igaro zituen laugarren bidea. Handik, ibilbide nagusi batek Santiagora eramango gaitu : Frantses bidea.
Malacoctenus costaricanus
Malacoctenus costaricanus Malacoctenus generoko animalia da. Arrainen barruko Labrisomidae familian sailkatzen da.
Via Podiensis
Lotean
Erromes batzuk Gréalou batu eta Lot ibaiaren ertzera iristen dira Cajarcen. Beste batzuk Célé -ren ibilbidea jarraitzen dute Lot-arekin bat egiten duen arte.
Bi aldaerak Cahors ibaian gora elkartzen dira.
Beste aldaera bat, iparralderantz saihesbide nabarmena aurkezten duena, Rocamadourtik pasatzen da.
Landetan
Aire-sur-l'Adourtik, erromesak igaro daitezke : Edo arabera : Elkartzeko :
August Wilson
Bizitzako lehen urteak
Wilsonek Pittsburgh eko Carnegie Liburutegira asko joaten zenez, ohorezko batxilergoko diplomarekin “saritu” zuten. Wilsonek zioenez, lau urte zituela ikasi omen irakurtzen, eta hamabirekin hasi zen liburutegian idazle beltzak irakurtzen. Bere nerabezaroaren gainerako urteak, Ralph Ellison, Richard Wright, Langston Hughes, Arna Bontemps eta horrelako idazleen liburuen bidez hezitzen eman zituen.
1960ko hamarkada
Wilsonek bazekien idazle izan nahi zuela, baina horrek tentsioa sortzen zuen amaren desioarekin, legegizon bilakatzea nahi baitzuen. Familiako etxea uztera behartu zuen, eta Estatu Batuetako armadan sartu zen 1962an hiru urtetarako, baina lehena igaro ondoren alde egin zuen. Atezain, sukaldari lagunzaile, lorezain, plater-garbitzaile eta beste hainbat lanetan aritu zen.
Frederick August Kittel Jr. izatetik August Wilson izenera aldatu zen 1965ean, aitaren heriotzaren ondoren, ama omentzeko. Urte berean, bluesa aurkitu zuen Bessie Smith-en abestiak entzun ondoren. Hogei urte zituela, poeta zela erabaki zuen eta Harper’s bezalako aldizkarietara bidali zituen lanak. Tabernetan, auzoko zigarro dendatan eta kafetegietan hasi zen idazten, mahai-zapi gainetan eta koaderno horietan, inguruko ahotsak eta pertsonaiak xurgatuz. Kafetegiko zapietan idaztea gustatzen zitzaion, esan zuenez, askatu egiteaz gain idazle gisa bere buruarekiko kontzientzia gutxiago izaten zuelako. Ondoren, oharrak bildu eta etxean mekanografiatzen zituen. Dialektoak eta azentuak harrapatzeko talentuaz hornitua, Wilsonek "oroimen harrigarria" omen zuen, bere karreran zehar erabat aprobetxatu zuena. Poliki-poliki, bere lanean txertatzerakoan entzundako hizkuntza ez zentsuratzen ikasi zuen.
Malcolm X-en ahotsak Wilsonen bizitzan eta lanean eragin handia izan zuen, hala nola 1966ko The Ground on Which I Stand antzezlanean. Bestalde, Bai Islamaren Nazioak eta bai Botere Beltza k mugimenduak auto-sufizientziari, auto-defentsari eta auto-determinazioari buruz hitz egiten zioten, eta Elijah Muhammad-en jatorriaren mitoak eskertzen zituen. 1969an Wilson Brenda Burton musulmanarekin ezkondu zen, eta islamera aldatu zen. Brendarekin alaba bat izan zuen, Sakina Ansari-Wilson, eta 1972an dibortziatu ziren.
1968an, Black Horizon Theatre antzokia sortu zuen Pittsburgheko Hill barrutian, Rob Penny lagunarekin batera. Wilsonen lehen antzezlana, Recycling, antzoki txikietako, ikastetxeetako eta etxebizitza publikoetako komunitate zentroetako ikusleentzako antzeztu zen, 50 zentimoko sarrera ordainduta. Hasierako ahalegin horien artean Jitney zegoen, bi hamarkada beranduago berrikusi zuena, XX. mendeko Pittsburgh-en egindako 10 antzezlanen zikloaren barruan. Ez zuen zuzendaritza esperientziarik, eta maiz gogoratzen zuen: "Norbaitek ingurura begiratu eta esan zuen: 'Nor izango da zuzendaria?' "Nik egingo dut" erantzun nuen. Inguruko liburutegiaren bidea ezagutzen nuelako ausartu ninten. Orduan, antzezlan bat zuzentzeko liburu baten bila joan nintzen. Zorionez, Antzezlan bat zuzentzeko oinarriak izeneko bat aurkitu ondoren, egiaztatu egin nuen."
1970ko hamarkada
1976an Vernell Lillie-k, Pittsburgheko Unibertsitatean Kuntu Repertory Antzokia bi urte lehenago sortu zuenak, Wilsonen Etxerako itzulera zuzendu zuen. Urte horretan bertan, Wilsonek Sizwe Banzi hilda dago lana antzeztuta ikusi zuen Pittsburgheko Antzoki Publikoan, bere lehen antzezlan profesionala bilakatu zelarik. Bestalde, Wilson, Penny eta Maisha Baton poetek Kuntu Idazleen Tailerra antolatu zuten, idazle afro-amerikarrak elkartu eta argitalpenetan eta ekoizpenetan laguntzeko. Bi erakundeek aktibo jarraitzen dute gaur egun.
1978an Wilson Minnesota estatuko Saint Paul era joan zen, bere laguna zen Claude Purdy zuzendariaren iradokizunez, eta honek lana lortu zion Minesotako Zientzia Museorako hezkuntza-gidoiak idazten. 1980an beka bat lortu zuen Minneapolis eko Antzerkigileen Ekolan. 1981ean Museoa utzi zuen, baina antzerkiak idazten jarraitu zuen. Hiru urtez, lanaldi partzialeko sukaldaria izan zen Pobreen Anai Txikiak erakundean. Wilsonek lotura luzea izan zuen San Pauleko Penumbra Antzerki Konpainiarekin, eta horiekin bere obra batzuk estreinatu zituen. Antzeztu gabe eta argitaratu gabe dagoen Fullerton Street idatzi zuen 1980an. Joe Louis eta Billy Conn-en arteko1940ko boxeo borrokari, eta iparraldeko hirietara joandako Migrazio Handiarekin gertatutako balioen galerari jarraitzen dio antzezlanak.
1980ko hamarkada
1980ko hamarkadan zehar idatzi zituen Wilsonek lan gehienak, besteak beste, Jitney (1982), Ma Rainey's Black Bottom (1984), Fences (1985), Joe Turner Come and Gone (1986) eta The Piano Lesson (1987).
1987an, George Latimer San Pauleko alkateak maiatzaren 27a "August Wilson eguna" izendatu zuen. Pulitzer Saria Antzerkian irabazi zuen Minnesotako pertsona bakarra zelako izan zen ohoratua.
1990ko hamarkada
1990ean Wilsonek San Paul utzi zuen dibortziatu ondoren, eta Seattle-ra joan zen bizitzera. Han harremanak garatu zituen Seattle Repertory Theatre-rekin, hamar antzezlaneko ziklo osoa ekoiztu zuen herrialdeko antzoki bakarra bihurtu zelarik, eta baita bere How I Learned What I Learned bakarrizketa.
Antzerkirako idazten jarraitu zuen arren, Hollywood eko estudio batek Wilsonen Fences antzezlana filmatzea proposatu zion. Filmerako zuzendari beltza kontratatu behar zela azpimarratu zuen, esanaz: "Zuzendari zuria ukatu nuen, ez arrazaren arabera, baizik eta kulturaren arabera. Zuzendari zuriak ez daude lan horretarako kualifikatuta. Lanak amerikar beltzen kulturaren inguruko zehaztasunak partekatzen dituen norbait eskatzen du." Pelikula egin gabe egon zen 2016 arte, Denzel Washington ek Fences zuzentzea erabaki zuen arte, Washington eta Viola Davis aktoreek protagonista izanda. Wilsonek hil ondorengo Oscar Sari etarako izendapena lortu zuen.
Wilsonek ohorezko titulu ugari jaso zituen, besteak beste, Pittsburgheko Unibertsitateko Giza Zientzietako doktoretza, eta 1992tik 1995era bertako patronatu-kide izan zen. Orduko antzerki beltz garaikideen aurrerapenean eta garapenean ahots sendoa mantendu zuen, zalantzarik gabe bere gaztaroko adibideetako eraginak hartuz, hala nola Arte Beltza Mugimenduan erakutsi zirenak. 90eko hamarkadan antzerki beltzaren egoera zenari buruz Wilsonen iritzi eta kritika sendoen adibiderik aipagarrienetako bat honakoa izan zen "Kulturaren boterea, August Wilson / Robert Brustein Eztabaida", non Wilsonek antzerki guztiz beltza defendatzen zuen, postu guztiak beltzez beteta. Alderantziz, aktore beltzek ez luketela bereziki beltzak ez diren rolak jokatu behar defendatu zuen (adibidez, Hamlet beltzik ez). Brusteinek kontrako ikuspegia hartu zuen berotasunez.
2000ko hamarkada
2005ean, Wilsonek bere Mendeko Zikloko izeneko hamar antzezlanetako azken zatia estreinatu zuen: Radio Golf. Yale Repertory Theatre-k antzeztu zuen lehen aldiz New Haven-en, Connecticut, eta 2007an izan zuen Broadway ko estreinaldia Cort antzokian. Wilsonen azken lana izenarekin ezagutuko zen.
Arte Beltzen Post-Mugimendua
Nahiz eta August Wilsonen lana ez den modu formalean kokatzen Arte Beltzen Mugimenduaren literatura-kanonaren barruan, zalantzarik gabe bere eginkizunaren produktua izan zen, 1968an Pittsburgh jaioterrian Horizonte Beltza Antzokia sortzen lagundu zuelako. Hill Barrutian kokatuta zegoen, historikoki eta nagusiki auzo beltza zena, eta antzokia bertako biztanle beltzen sormenaren eta komunitatearen eraikuntzaren kultur gune garrantzitsua bilakatu zen. Arte Beltzen Post-Mugimendua deritzonaren antzerkigile bezala, August Wilsonek ABPMren izpiritua oinordetza n hartu zuen, beltzen historia eta sentsibilitate poetikoa ospatzen zituzten antzezlanak sortuz. Bere Mendearen Ziklo ikonikoak XX. mendeko Amerika Beltzak izandako esperientziak arrakastaz jarraitu eta sintetizatu zituen, hamarkada historiko bakoitza erabiliz 1904tik 1997ra, emantzipazio aren ondorengo bizitza beltzaren ahalegin fisikoa, emozionala, mentala eta politikoa dokumentatzeko.
Wilsonen antzezlanik ezagunenak honakoak dira: Fences (1985) (Pulitzer Saria Antzerkian eta Tony Saria irabazi zituena), Piano Ikasgaia (1990) (Pulitzer Saria eta New Yorkeko Antzerki Kritikaren Zirkuluko saria), Ma Raineyren Black Bottom eta Joe Turner's Come and Gone.
Wilsonek adierazi zuen "lau B"ren eragin handia izan zuela: blues musika, Jorge Luis Borges idazle eta poeta argentinarra, Amiri Baraka antzerkigilea eta Romare Bearden margolaria. Halaber, Ed Bullins eta James Baldwin idazleak zerrendara gehitu zituen. Honako hau esan zuen:
“Borgesen eskutik ikasi nuen gautxoen istorio zoragarri haiekin, garai, leku eta kultura zehatzei buruz idatzi dezakezula, eta hala ere lana gai unibertsalekin bat etor daitekeela, hala nola maitasunaren, ohorearen, betebeharraren, traizioaren eta abarren edukiekin. Amiri Barakarengandik ikasi nuen arte guztia politikoa dela, nahiz eta nik ez ditudan antzezlan politikorik idazten. Romare Beardenen eskutik jakin nuen eguneroko bizitzaren betetasuna eta aberastasuna konpromisorik edo sentimentalismorik gabe eman daitezkeela.”
Bullins eta Baldwin asko estimatzen zituen, eguneroko bizitzaren irudikapen zintzoengatik.
Bearden bezala, Wilsonek collage teknikekin idazten zuen: "Nire antzezlanak bere mihiseak bezalakoak izaten saiatzen naiz. Antzerkiak sortzerakoan eltze baten irudia erabiltzen dut, eta bertan erabiliko ditudan hainbat gauza hartzen ditut: katu beltza, lorategia, bizikleta, aurpegian orbaina duen gizona, haurdun dagoen emakumea, pistola duen gizona". Bere lanaren esanahiari buruz, Wilsonek honakoa adierazi zuen:
"Behin idatzi nuen 'Munduko blues abeslari onena ' izeneko ipuin hau, eta honela joan zen: "Balboak ibilitako kaleak bere ozeano pribatua ziren, eta Balboa itotzen ari zen". Istorioaren amaiera. Horrek dena esaten du. Beste ezer ez zegoen esateko. Istorio bera behin eta berriro berridazten aritu naiz. Nire antzezlan guztiak istorio bera berridazten ari dira."
Pittsburgh zikloa
Wilsonen Pittsburgh Zikloa hamar antzezlanek osatzen dute, eta horietatik bederatzi Pittsburgheko Hill Barrutian kokatuta daude (bestea Chicagon). Horrela, auzo afro-amerikarrak esanahi literario mitikoa hartzen du. Antzezlanak hamarkada desberdinetan kokatzen dira, eta hogeigarren mendeko esperientzia beltza zirriborratu eta "antzerkiaren bidez kontzientzia piztu", zein "Amerika beltzaren eguneroko hizkuntzaren poesiaren" oihartzuna dute helburu. Beltzen esperientziaren idazkeran emakumezko pertsonaia indartsuak agertzen dira, eta era berean antzezlan batzuetan naturaz gaindiko elementuak sartzen ditu. Bere liburuan honela idatzi zuen: "Nire ama oso emakume indartsua eta printzipio duna da. Nire emakumezko pertsonaiak ... zati handi baten amarengandik datoz." Naturaz gaindiko elementuei dagokienez, Wilsonek sineskeriak edo tradizio zaharrak agertzen zituen naturaz gaindiko sustraietara iritsi ziren antzezlanetan. Hauek antzezteagatik ezagunena Pianoaren ikasgaia da. Antzezlanean, pianoa arbasoen izpirituak askatzeko erabiltzen da. Wilsonek horrelako gertaera bat sortu nahi zuen antzezlanean, ikusleek benetakoa zer zen edo ez erabakitzeko. Antzerkiaren botereaz liluratuta zegoen, komunitate orokor bat elkartu zitekeen gertakari eta korronteen lekuko izan zedin.
Wilsonek honakoa adierazi zuen:
“Uste dut nire antzezlanek amerikar beltzak ikusteko beste modu bat eskaintzen dizkietela estatubatuar zuriei ", esan zion The Paris Review-ri. Adibidez, Fences-en zabor biltzaile bat ikusten dute, benetan begiratzen ez duten pertsona bat, nahiz eta zabor biltzaile bat egunero ikusi. Troy-ren bizitza aztertuz gero, zuriek jakingo dute zabor biltzaile beltz honen bizitzako edukiak gauza berdinak eragiten dituela: maitasuna, ohorea, edertasuna, traizioa, betebeharra. Gauza horiek bere bizitzan bezainbeste parte direla aitortzeak, beltzekin nola pentsatu eta nola tratatu dezaketeen eragina izango du.”
Zikloko antzezlanak serieko istorioaren mailarekin lotura estua ez duten arren, zenbait pertsonaia zikloko antzezlanetako baten baino gehiagotan agertzen dira (adin desberdinekin). Lehenagoko antzezlanetako pertsonaien seme-alabak, geroagoko antzezlanetan ager daitezke. Zikloan gehien aipatzen den pertsonaia izeba Ester da, "arimen garbigailua". Izeba Ester afro-amerikarren borroka irudikatzen duen figura sinboliko eta errepikaria da.
Antzezlanak Chicago ko Goodman Antzokia izan zen munduko lehena hamar antzezlaneko ziklo osoa ekoiztu zuena, 1986tik 2007ra bitarteko produkzioetan. Goodmanen bi ekoizpen —Zazpi gitarra eta Ozeanoaren harribitxia— mundu mailako estreinaldiak izan ziren. Israel Hicks-ek ere 1990etik 2009ra hamar antzezlaneko ziklo osoa ekoitzi zuen Denver Center Antzerki konpainiarentzat. Geva Antzerki Zentroak 2007ko eta 2011ko hamar antzezlanak ekoitzi zituen August Wilsonen Americaren Mendea izenarekin. Eta Boston eko Huntington Antzoki konpainiak hamar antzezlanak ekoitzi zituen baita, 2012an amaituz.
Wilsonek bizitzan zehar Huntington-ekin lan estua egin zuen, azken aldiko antzezlanak ekoizteko. Pittsburgh Antzoki Publikoa izan zen Pittsburgheko Mendeko ziklo osoa ekoizten, besteak beste King Hedley II.aren mundu mailako estreinaldiarekin.
Wilson hil eta hurrengo urteetan, hamar antzezlaneko zikloari August Wilson Century Cycle eta The American Century Cycle deitzen zaio.
2005ean hil baino bi urte lehenago, August Wilsonek argitaratu gabeko antzezlan bakarreko obra idatzi eta antzeztu zuen, artearen botereaz eta ahalmenaren inguruan, Nola ikasi nuen ikasi nuena (How I Learned What I Learned) izenburupean. New York eko Signature Antzokian ekoitzi zen, Wilsonen Todd Kreidler adiskideak zuzenduta. Antzezlanak, Pittsburgh-eko Hill barrutian borrokan ari zen idazle gazte bezala izandako egunak aztertzen ditu, eta auzoak zein bertako jendeak nola inspiratu zuten esperientzia afro-amerikarraren inguruko antzerki zikloa.
Bizitza pertsonala
Wilson hiru bider ezkondu zen. Bere lehen ezkontza Brenda Burtonekin izan zen, 1969tik 1972ra. Alaba bat izan zuten, Sakina Ansari, 1970ean jaioa. 1981ean Judy Oliver gizarte langilearekin ezkondu zen, 1990ean dibortziatzeko. 1994an berriro ezkondu zen, eta bere hirugarren emaztea Constanza Romero Piano ikasgaia antzezlanaren jantzien diseinatzailea zen. Alaba bat izan zuten, Azula Carmen Wilson.
Wilsonek jakinarazi zuenez, gibeleko minbizia diagnostikatu zioten 2005eko ekainean, eta bizpahiru hilabeteko bizia eman zioten. 2005eko urriaren 2an hil zen, 60 urte zituela, Seattle ko Suediako Medikuntza Zentroan, eta Pittsburgheko Greenwood hilerrian hilobiratu zuten.
Legatua
Wilson eta bere sei anai-arreben haurtzaroko etxea, Pittsburgheko Bedford etorbideko 1727an, Pennsylvania ko estatuak mugarri historiko bezala izendatu zuen 2007ko maiatzean. Halaber, 2008ko otsailean, Pittsburgheko Udalak Pittsburgh hiriko izendapen historikoen zerrendan jarri zuen etxea. Eta 2013ko apirilean, August Wilson etxea leku historikoen erregistro nazionalera gehitu zen. Bestalde, Pittsburghen August Wilson Center for African American Culture dago.
2005eko urrian, Wilson zendu eta hamalau egunera, New Yorkeko Broadway antzerki barrutiko Virginia antzokiak August Wilson Antzokia izena hartu zuen. Afro-amerikar baten izena daraman Broadwayko lehen antzokia da. Antzokiak ikuskizun ugari eskaini ditu, ospetsuenetako bat Jersey Boys izanik, eta gaur egun Mean Girls. Seattle-n, Washington estatuan, Seattle Repertory Theatre-ren hegoaldean, Warren Avenue N. eta 2. Avenue-ren artean hutsik dagoen Errepublikako kaleak, August Wilson Way izena hartu du.
2016ko irailean, haurtzaroko etxetik gertu zegoen komunitateko parke bat berritu zuten, eta August Wilson park izena hartu zuen.
2020an, Pittsburgh-eko Unibertsitateko Liburutegi Sistemak Wilsonen literatura-materialak eta izkribuak eskuratu zituen, August Wilson Artxiboa eratzeko.