cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barruki
Barrukien kontsumoa ez da homogeneoa mundu zabalean: kultura edo erlijio jakin batzuek tabu jotzen dituzten barrukiak, bestetan arras preziatuak dira eta, tradizioz, jai seinalatuetan kontsumitzen dituzte. Euskal Herrian hazkurria ez da ugaria izan, orokorki, eta horrek lehorreko zein itsasoko animalia erabat aprobetxatu behar izatea ekarri du. Hortik, legatzaren kokotxak eta kokotea, bakailaoaren hestekiak, atunaren mendrezka eta beste asko jangarritzat jotzea; hori areagotu egiten da lehorreko animalien kasuan.
Tomblaine
Tomblaine Frantziako udalerri bat da, Meurthe eta Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Barruki
Erraiak egun bazterrekotzat hartuak badaude ere, etxeko sukaldaritzan garrantzi eta presentzia handia izan dute, proteina iturririk merkeena izan direlako mahaian. Iraganean etxean hozkailurik etxean ez egotea eta barrukiek agintzen dituzten berariazko prestaerak egokiro burutzeko denbora eta teknikarik ez edukitzea izan dira baztertze luze baten arrazoietako batzuk.
Tomblaine
Biztanleria
2007an Tomblaine udalerrian erroldatutako biztanleak 7.656 ziren. Familiak 2.960 ziren, horien artean 876 pertsona bakarrekoak ziren (308 bakarrik bizi ziren gizonak eta 568 bakarrik bizi ziren emakumeak), 744 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 984 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 356 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Barruki
Lehorreko animalien barrukiak
Itsastarren barrukiak
Tomblaine
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Barruki
Lehorreko animalien barrukiak
Arrandegiko taulan ere, errai edo barruki preziatuak ohi daude salgai. Iraganean, adibidez, kokotxa arrantzaleen etxean baizik ez zen jaten, XX. mende hasiera arte. Horri esker, tostartekoak (arrantzaleak, marinel xeheak) beste sos batzuk ateratzen zion berak harrapatutako arrainari: tripoilak (hesteak), arrabak, kokotea… erauzi eta etxerako eraman edo kalean saltzen zituen. Baina sukaldariak arrantzaleari ikasi zion arrainari probetxu handiagoa ateratzen, arrain kondarren merkaturako ateak zabalduz. Hona, haltsar horietako batzuk:
Tomblaine
Etxebizitza
2007an 3.281 etxebizitza zeuden, 3.034 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 240 hutsik zeuden. 1.907 etxeak ziren eta 1.346 apartamentuak ziren. 3.034 etxebizitza nagusietatik 1.792 bere jabearen bizilekua ziren, 1.189 alokairuan okupaturik zeuden eta 52 doan lagata zeuden; 120 etxek gela bat zuten, 144 etxek bi zituzten, 393 etxek hiru zituzten, 1.202 etxek lau zituzten eta 1.174 etxek bost zituzten. 1.846 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 1.524 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 854 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 4.898 ziren, horien artean 3.387 aktiboak ziren eta 1.511 inaktiboak ziren. 3.387 pertsona aktiboetatik 2.922 lanean zeuden (1.536 gizon eta 1.386 emakume) eta 465 langabezian zeuden (237 gizon eta 228 emakume). 1.511 pertsona inaktiboetatik 437 erretiraturik zeuden, 601 ikasten zeuden eta 473 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Tomblaine udalerrian 3.032 unitate fiskal zeuden, 7.657 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.531 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 232 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 5 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 13 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 48 eraikuntza enpresak ziren, 60 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 11 garraio enpresak ziren, 13 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 23 zerbitzu enpresak ziren, 27 administrazio publikoko enpresak ziren eta 12 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 68 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 banku bulegoak, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 3 autoeskolak, 15 igeltseroak, 6 margolariak, 10 iturginak, 7 argiketariak, 4 eraikuntza enpresak, 5 ile apaindegiak, 8 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 tintoreria.
2009an zeuden 22 establezimendu komertzialetatik, 1 hipermerkatu zen, 1 supermerkatua zen, 2 120 m2 baino gehiagoko dendak, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 5 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 3 arropa dendak, 1 altzari denda zen, 2 lurrin-dendak, 1 bitxi-denda zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Tomblaine udalerrian 3 nekazaritza-ustiategi zeuden, 99 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an osasun-zentro 1 eta 3 botika zegoen.
Tomblaine udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko bestelako formakuntza zentro bat zuen.
Yma Súmac
Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo (Callao, 1922ko irailaren 13a - Los Angeles, 2008ko azaroaren 1a), Yma Súmac izenarekin ezagunagoa, 1950eko hamarkadan nazioarteko arrakasta handiko soprano peruarra izan zen. Bereziki ezaguna zen bere ezohiko ahots-erregistroagatik, munduan bakarra, sei zortzidun eta erdira iristen zena.
Atahualpa Sapa inkaren ondorengo ñusta bat (Inka erregetzaren printzesa) zela esaten zuen. Hollywoodeko ospearen pasealekuan bere izena inskribatu duen Peruko bakarra da eta 1950ean Broadwayko antzerki musikal batean parte hartu zuen lehen emakumezko abeslari latinoamerikarra. Yma Sumac-ek 40 milioi disko baino gehiago saldu zituen, beraz, historian salmenta gehien izan dituen Peruko abeslaria da.
Biografia
Yma Sumac Cajamarca hirian jaio zen, 1922ko irailaren 13an, bere benetako izena Zoila Augusta Emperatriz Chávarri del Castillo da. Bere gurasoak Sixto Chávarri eta Emilia del Castillo ziren. Amaren genealogiaren bidez, esan zuen bere burua azken Sapa Inkaren, Atahualparen, ondorengo zuzena zela, eta hori Peruko kontsul nagusiak Estatu Batuetan baieztatu zuen, nahiz eta Yma Sumac kastizo jatorrikoa zela.
Bost urte zituela, bere familia Magdalena herrixkara joan zen bizitzera eta gero Cajamarca hirira, biak Cajamarca probintzian. Txikitan txorien kanta imitatzen saiatzen zela esaten da txorien txioen ahots erregistroa lortu arte, eta horrela hasi zen kanturako grina. Hamahiru urte zituela bere kantu trebetasunak aurkitu ondoren eta Hezkuntza Ministerioaren laguntzarekin, Lima hirira joan zen bizitzera, Peruko hiriburura. Irratian egin zuen lehen agerpena 1942an izan zen. 1942ko ekainaren 6an Arequipan, Moisés Vivanco, konpositore eta Compañía Peruana de Arte bandako zuzendariarekin ezkondu zen.
Yma Sumac izen artistikoa erabiliz, kitxua hizkuntzan "ni naiz ederrena" esan nahi duena, gutxienez Peruko zortzi folkloreko kanta grabatu zituen Argentinan 1944an. Lehenengo grabazio horietan, Odeón diskoetxearekin, bertako 46 dantzari, abeslari eta musikariz osatutako Vivancoren Compañía Peruana de Arte taldea lagun zuen.
Estatu Batuetan
1946an, Yma Sumacek Moisés Vivancorekin bidaiatu zuen New Yorkera, eta bertan Trío Inca Taky izenarekin aurkeztu ziren, Vivancok gitarrarekin eta Cholita Riverok, Sumacen lehengusuak, kontralto gisa kantatzen eta dantzatzen. Prentsa horiko kazetari batzuek engainu batean oinarritutako esnobtzat hartu zuten berak bere burua Atahualpa Sapa Inkaren ondorengo izendatzea, eta Brooklynen jaio zela eta bere benetako izena Amy Camus zela dioen zurrumurrua sortu zen, egia esan, bere izen artistiko alderantzizkoa dena. 1946ko maiatzaren 23an, José Varela y Arias kontsulak, Peruko gobernuaren izenean, ofizialki ziurtatu zuen "nire onerako ulertuta eta inkako eta oro har Peruko historiako agintarien baieztapenekin bat etorriz, Atahualpa Sapa Inkaren ondorengoa da ».
1950ean bikoteak kontratua sinatu zuen Capitol Records enpresarekin, Bigarren Mundu Gerraren ondoren Estatu Batuetako publikoek kultura exotikoekiko zuten interesa ulertu zuen konpainiarekin. Izan ere, bere emanaldietan Inka printzesa batek Hollywoodeko gustuaren arabera egingo zuen moduan jantzita agertzen zen.
Urte berean grabatu zuen, Les Baxter-en produkzioarekin, Voice of the Xtabay, arrakasta handia izan zena. Geroago Billy May orkestra zuzendariarekin grabatuko zuen. Bere errepertorioa Andeetako folkloreko abestiekin eta senarrak konposatutako beste batzuekin hornitzen zen.
Ohio konderria (Kentucky)
Ohio konderria (Ohio County) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hartford da. 2010eko zentsuaren arabera 23,842 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Yma Súmac
Estatu Batuetan
1954an arkeologoaren laguntzaile gisa hainbat eszenatan parte hartu zuen Secret of the Incas filmean, Charlton Heston, Robert Young eta Nicole Maurey liluragarriarekin batera, non "Taita Inty", "Ataypura" eta "Tumpa" abestiak interpretatzen zituen irudikapen folklorikoaren eszenetan agertzen zen.
Ohio konderria (Kentucky)
Geografia
Ohio konderriak 154,422 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,319 ura dira. Beste 152,103 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,44 da.
Yma Súmac
Estatu Batuetan
1955ean ''Mambo! argitaratu zuen'', erritmo afrokubatarrekin. 1955eko uztailean, AEBetako gobernuak AEBetako herritartasuna eman zion.
Phlegopsis erythroptera
Phlegopsis erythroptera Phlegopsis generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Ohio konderria (Kentucky)
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 23,842 pertsonetatik 23,375 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 844 dira. 187 beltzak edo afroamerikarrak. 39 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 47 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 185 pertsonek kokatzen zuten.
Yma Súmac
Estatu Batuetan
1956an Mexikoko Música de siempre filmean agertu zen, non "Chuncho" antzeztu zuen eta hurrengo urtean Omar Khayyam-en, Cornel Wilde-rekin. Arrakasta horien ondoren, izar bat eman zioten Hollywoodeko ospearen pasealekuan, sari hau jaso zuen lehen latinoamerikarra izanik eta halako bereizketa lortu zuen peruar bakarra.
Handleyomys
Handleyomys Cricetidae animalia familiako generoa da, karraskarien barruan sailkatua.
Yma Súmac
Estatu Batuetan
1958ko maiatzean legezko dibortzioa lortu zuen orduko senarrarekin, Moisés Vivanco musikariarekin.
Hirurogeiko hamarkadaren hasieran lortu zuen, bere uste politikoei esker, Sobietar Batasunean ezaguna izatea, eta 1961ean zuzeneko diskoa grabatu zuen Bolshoi Antzokiko Orkestra Sinfonikoak lagunduta. Hamarkada bat geroago, 1972an, Miracle izeneko rock diskoa grabatu zuen. Hurrengo urteetan Estatu Batuetan, Perun eta Kanadan emanaldiak egiten jarraitu zuen, noizean behin. 1987an «I. wonder» Abestia grabatu zuen Hal Willner ekoizlearekin Stay Awake albumerako, Disney filmetako gaien artista anitzeko bertsioak biltzen dituena.
1990eko hamarkadan bere ahotsa berriro entzun zen iragarkietan eta filmetan. Adibidez, "Ataypura" abestia Joel eta Ethan Coen The Big Lebowski filmean agertu zen.
2006ko maiatzaren 2an, hiru hamarkada aldendu ondoren eta 84 urterekin, Perura itzuli zen Miguel Molinariren (kritikari eta kultur sustatzaile entzutetsua) ekimenari esker Gobernuak, agintariek eta kultur erakundeek hainbat domina jasotzeko. Sopranoa hamabost egun egon zen jaioterrian, Cusco eta Machu Picchu bisitatzen.
Bere ibilbide luzean "Ataypura", "Chuncho", "Taita Inty", "Gopher Mambo", "Montana", "Incacho", "Tumpa", "Xtabay", "A La Molina", ". "El cóndor pasa", " Goomba Boomba ", " Jungla ", " Jívaro " edo "Vírgenes del sol" bezalako pieza exotikoak nabarmendu behar dira. Zenbait abeslarik bere eragina aitortu dute, hala nola, Bernard Lavilliers frantziarrak, gurasoek 1950eko hamarkadan eman zizkioten Yma Sumac-en diskoetako musika eragin "latinoak" aitortzen dituena. Modernoago, Vanessa Paradis abeslariak aipatzen du "Joe le taxi" abestian (1987) edo Guille Milkyway espainiarrak, "La nueva Yma Sumac" izeneko abestia du. Saldutako milioika albumen etekinak goi mailako gizartearen bizitza findua eramatea baimendu zion Hollywoodeko munduan.
Yma Sumac Los Angelesen hil zen, 2008ko azaroaren 1ean, 86 urte zituela, koloneko minbizi erasokorrarekin sei hilabeteko borroka labur baten ondoren. Abeslariaren eta bere senide gertuenen nahiaren ondorioz, Hollywooden lurperatu zuten, bere bizitzako 60 urte igaro zituen lekuan.
Filmografia
Bere abestiak biltzen dituzten filmen artean hauek daude:
Musikalak
Zendscheid
Zendscheid Alemaniako udalerria da. Renania-Palatinatua estatuan kokatuta dago, barrutian. 2014an 0 biztanle zituen 0 kilometro koadrotan banatuta.
Ketzal (dirua)
Artikulu hau Guatemalako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ketzal».
Quetzala (gaztelaniaz: Quetzal), Guatemalako Errepublikan erabiltzen den dirua da. Haren ISO 4217 kodea GTQ da eta sinboloa, Q. Quetzal banako baten ehunenak zentabo du izena eta quetzal bakoitza 100 zentaboz osatuta dago. Quetzal hegaztiaren omenez izendatu zen.
Historia
Guatemalako Bankua quetzal monetaren gestioaren arduraduna da. Gaur egun 1, 5, 10, 25 eta 50 zentaboko txanponak eta 1, 5, 10, 20, 50, 100 eta 200 quetzaleko billeteak daude zirkulazioan.
Roseč
Roseč Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 232 biztanle ditu eta 5,46 kilometro koadroko azalera. Jindřichův Hradeceko barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1318 urtean egin zen.
1908 Pobeda
1908 Pobeda asteroide gerrikoan aurkitutako 1908. asteroidearen izena da. 1972ko irailak 11n aurkitu zuen Nikolai Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1972 RL2 zen. Bere izena errusieraz garaipena esan nahi duen hitz bat da.
Phlegopsis borbae
Phlegopsis borbae Phlegopsis generoko animalia da. Hegaztien barruko Thamnophilidae familian sailkatua dago.
Mark Robson
Mark Robson (Montreal, 1913ko abenduaren 4a - Londres, 1978ko ekainaren 20a) kanadar zinema zuzendari, ekoizle eta muntatzaile bat izan zen.
Muntaketa-lanetan jardun zuen RKO (Radio-Keith-Orpheum) produkzio-etxean eta han muntatu zituen, Robert Wisekin batera, Orson Wellesen Citizen Kane (Kane herritarra) eta Magnificent Ambersons. Bi film bikain egin zituen boxeoari buruz, Champion (1949, Txapelduna) eta The Harder They Fall (1956), Humphrey Bogartek lan egin zuen azken filmean. Beste film aipagarri batzuk: The Bridges at Toko-Ri (1955, Toko-Riko zubiak); Trial (1955); From the Terrace (1960, Terrazatik); The Prize (1963, Saria); Lost Command (1966, Komando Galdua), Valley of the Dolls (1967, Panpinen harana); Happy Birthday, Wanda June (1971); Earthquake (1974); Avalanche Express (1979).
Oakham (Massachusetts)
Oakham Ameriketako Estatu Batuetako herri bat da. Worcester konderrian kokatuta dago, Massachusetts estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Bucium
Bucium Errumaniako udalerri bat da, Alba konderrian. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Herriak
Udalerrian honako herriak daude:
Potamotrygon hystrix
Potamotrygon hystrix Potamotrygon generoko animalia da. Arrainen barruko Potamotrygonidae familian sailkatzen da.
Raorchestes tuberohumerus
Raorchestes tuberohumerus Raorchestes generoko animalia da. Anfibioen barruko Rhacophoridae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ekaitz-txori txiki
Ekaitz-txori txikia (Hydrobates pelagicus) hydrobatidae familiako itsas-hegaztia da. Hydrobates bere generoan bakarra da.
Ozeano Atlantiko eta Mediterranear itsasoko uharteetan bizi den hegaztia da. Koloniarik handiena Maltako Filfla uhartean dago, 5.000 bikote dituena. Euskal Herriari dagokionez Urdaibain eta Aturri ibaiaren bokalean kumatzen du.
Deskribapena
Itsas hegazti txikia da, txolarre baten tamainakoa gutxi gora behera. 14-18 cm arteko luzera du eta 36-39 cm arteko hego-zabalera. 20 eta 38 gramo artean pisatzen du, 28 gramo batazbeste. Buru eta moko txikiak ditu eta puntadun hego luzeak. Kolore iluna du baina ipurtalde zuria eta hegoen azpialdean ere zerrenda zuri bat badu. Sexu dimorfismorik ez du azaltzen.
Saguzaharraren antzeko hegakera du, azkarra da, baina hegokada aldiak eta planeatzeak txandakatzen ditu. Ur azalean egiten du hegan, olatuen gainean, eta batzutan hankekin ura bera ere ukitzen du.
Banaketa
Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneoan hedatzen den itsas hegaztia da. Oso hegazti arrunta da eta itsasoan barrena erraz aurki daitekeen horietako bat. Mediterraneko Maltako uhartetan ditu kolonia handienak.
Euskal Herria
Euskal itsasertzean eta uhartetan habiagile arrunta da. Kostaldeko 3 probintzietan topa daiteken txoria da. Billano, Izaro, Aketx eta Gaztelugatxeko uhartetan habiagile arrunta da, baita ere Ogoño, Zumaia, Jaizkibel eta Biarritzeko itsaslabarretan.
Habitata
Itsasoan bizi da, kostaldetik urrun, eta itsasaldi gogorretan edo ugalketa garaian baino ez da kostaldera hurbiltzen. Hortik euskarazko "ekaitz-txori" izena, ekaitza dagoenean baino ez baita ikusten. Ingelesez ere "storm petrel" izena du.
Diego Ahedo (abadea)
Frai Diego Ahedo XVI. mendeko bizkaitar monje beneditarra izan zen. Bere izen bereko osabaren laguntzailea, Palermon kristau gatibuak lagundu zituen eta Berberiara joan zen bere egoera ondo ezagutzeko. Frómistako abadea zela, Topografía e historia general de Argel izeneko liburua argitaratu zuen.
Ekaitz-txori txiki
Elikadura
Ekaitz-txoriak 200 kilometro egin ditzake bi edo hiru egunetan elikagai bila. Hegazti egutiarra bada ere, ugalketa garaian txitetatik ezin da asko urrundu eta horregatik gauez elikatzen da, harrapariek ikus ez dezaten. Ur azalean aurkitzen dituen krustazeo eta zefalopodo txikiak, marmokak eta flotatzen ari den materia organikoa jaten du. Batzuetan itsasontziei edo zetazeo handiei jarraika aritzen da, hauek utz ditzaketen arrain hondakinak aprobetxatu nahian. Inoiz uretan murgildu ere egiten da, Mediterraneoan 5 metrotaraino baina Atlantiar ozeanoan ez metro erdi baino gehiago.
Ugalketa
Uhartetxoetan edota itsaslabarretako zuloetan egiten du habia, harrapakariak iritsiko ez diren tokietan hain zuzen ere. Batzuetan beste hegazti batzuek bertan behera utzi duten zuloak aprobetxatzen ditu, lanperna-musuen habia izandakoak adibidez. Ekaitz-txoriek sorturiko bikoteak bizitza guztirako izaten dira eta gehienetan habia bera erabiltzen dute urtero. Ekainean arrautza zuri bakarra jartzen dute habian eta 40 egunetan zehar txitatzen dute. Kumaldi bakarra izaten dute urtean, bikote batzuk ezta bakar hori ere. Guraso biek zaindu eta elikatzen dute txita eta 65-70 egun dituenean hasten da aurreneko hegaldiak egiten. Lau edo bost urte dituenean ugaltzeko gai izango da.
Taxonomia
Carl von Linneok deskribatu zuen 1758 urtean, Systema naturae liburuaren hamargarren edizioan, eta Procellaria pelagica izena jarri zion. Friedrich Boie zoologo alemaniarrak Hydrobates generoa sortu zuen 1822 urtean. Hydrobates izena grekeratik dator eta "ura montatzen duena" esan nahi du, olatuen gainean ikusten baita, eta pelagicus izenak "itsastarra" esan nahi du.
Bi azpiespezie ezagutzen zaizkio. Bien artean desberdintasunak badauden arren ez dira nahikoa kontsideratzen bi espezietan bereizteko.
Harrapakariak eta parasitoak
Saguak edo katuak dauden uharteetan ezin dute kumatu, hauek arrautzak jaten baitizkiete. Europan sartua izan den amerikar bisoiak igeri egin dezake kostaldetik gertu dagoen uharteetara eta honek ere arrautzak jaten dizkie. Beraien harrapakari naturalak ordea hegazti handiak dira, kaio hankahoria, kaio beltza, belatz handia eta batez ere marikaka handia, azken honek urtero 7.500 ekaitz-txori hiltzen ditu Eskoziako St Kilda uhartean.
Lumetan bi akaro espezie aurkitu zaizkio eta akainak ere bai, kopuru txikiagotan bada ere. Bizkarroi hauek txiten hazkuntza moteltzen dute eta biziraupen tasri eragiten diote.
Oldham konderria (Kentucky)
Oldham konderria (Oldham County) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua La Grange da. 2010eko zentsuaren arabera 60,316 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Geografia
Oldham konderriak 50,876 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,387 ura dira. Beste 48,489 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 118,55 da.
Demografia
2010eko zentsoan bizi ziren 60,316 pertsonetatik 55,929 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 2,133 dira. 2,571 beltzak edo afroamerikarrak. 142 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 785 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 58 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 812 pertsonek kokatzen zuten.
Gerra Hotza
Gerra Hotza Bigarren Mundu Gerraren ondoren Estatu Batuak eta Sobietar Batasunak buru zituzten bi herrialde taldek bizitako tentsio garaiari deritzo. Bi modelo ekonomiko, sozial eta politikoren arteko gatazka izan zen, baita Europak munduan galdu berri zuen nagusitasunarengatik ere. Aliatuen arteko tentsioa gerra bukatu aurretik hasia zen eta 1991. urtean Sobietar Batasuna erori arte iraun zuen.
Bigarren Mundu Gerran lagun izan baziren ere, AEBak eta SESB ez ziren bata besteaz fido. Aliantza bai, baina mesfidantza ere bai. Gerra amaitu zenean, tentsioa begibistan zegoen eta Potsdam, Teheran eta Jaltan behin eta berriro ikusi zen Winston Churchill eta Harry S.Trumanek ez zutela begi onez ikusten Iosif Stalinen Sobietar Batasuna.
Estatu Batuek kapitalismoaren defentsa sutsua egiten zuten eta demokrazia eta askatasunaren ordezkari kontsideratzen ziren. Sobietar Batasunak, berriz, sozialismoa eta justizia soziala denfendatzen zuen, burgesiaren kontra eta gizartearen arazoak konpondu nahian.
Bi erraldoi horien erdian, Europa eta Asia bi bloketan banatu ziren. Mundu guztian ibili ziren bi potentziak aliatu bila eta AEBek Europa Mendebaldea, Ozeania eta Amerika bereganatu zituzten, Kuba edo Nikaragua bezalako kasu isolatuak salbu. SESBak, aldiz, Ekialdeko Europan lortu zituen lagunak eta Ipar Korea ere bai.
Bi potentzia nagusiak ez ziren inoiz gerra batean aurrez aurre elkarren aurka borrokatu, zenbait alditan gertu egon ziren arren, eta guda nuklearrarekiko beldurra handia izan zen arren. Hala ere, Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak euren aliatuak erabili zituzten, borroka militarra aurrera eramateko.
Gerra Hotza 1991n amaitu zen; hala ere, haren ondoriozko gatazka batzuek diraute gaur egun oraindik ere, Korea haietako bat da. Ipar Korean erregimen komunista dago, sobietar estalinismoaren eta txinatar maoismoaren oinordekoa. Erregimen politiko horri buruz, lehen erregimen dinastiko komunista dela esaten da. Kim Il-sungek 1945etik 1994ra agindu zuen, eta hil zenean (1994), haren seme Kim Jong-ilek boterea eskuratu zuen eta hura 2011 n zendu zenean, biloba Kim Jong-un ek.
Gatazkarik ezagunenetakoa Kubako misilen krisia da: hartaz, film eta liburu ugari egin dira. Bi aste soilik iraun zuen, baina momentu horretan tentsio ikaragarri handia egon zen eta Estatu Batuak eta Sobietar Batasuna gerra nuklear bat hasteko oso gertu egon zirela esaten da.
Aurrekariak
Gerra hotzaren inguruan hitz egin baino lehen, bere aurrekarien inguruan hitz egin behar dugu, izan ere, gerra hau aurrekariek utzitako faktore desberdinengatik sortu zen.
Hasteko Errusiar iraultza azalduko dugu. Errusiar iraultza, oso garrantzitsua izan zen Errusiar ideologia aldatu zuelako. Iraultzak 1917an izan zuen hasiera, beraz, esan dezakegu, Gerra Hotzaren “hasiera” urte honetan kokatzen dela. Hasiera batean Errusiar gizartea nekazaria edo nomadak ziren hein handi batean, baina mundu gerrak hau aldatu zuen, egoera larrian baitzeuden. Errusiar inperiora industrializazio arin heldu zen, baina ez zuen indar handirik izan Errusiar herritarren artean. Nekazarian artean aldaketan egon ziren eta nekazal burgesia sortu zen, baina, nekazaritzak zeuzkan arazoak ez ziren burgesiagatik konpondu,izan ere immigrazioaren ondorioz, nekazariek lurrik gabe geratu ziren. Ondorioz, Errusiar gizartea desoreka handian bizi ziren.
Jarraitzeko, Bigarren Munduko Gerrarekin eta bere posterrarekin ibiliko gara. Bigarren Munduko Gerrak eraginak izan zituen mundu guztian, ez zen militarren gerra hutsa izan bakarrik, herritarrek, industriek eta ekonomiak eragin handia izan zuten ere. Mundu Gerra honetan SESB eta AEB aliatuak izan ziren Hitleren ideien kontra egiteko, baina, haien artean beti tentsioa egon zen, haien ideia desberdinengatik, alde batetik SESB-k estatu berrien bere sistema ekonomiko onartzea espero zuen, beste aldetik AEB-k estatu kapitalistak sortu nahi zituen.
1945eko otsailean Churchill, Stalin eta Roseevetl Yaltan bildu ziren eta Alemaniaren zatiketa erabaki zuten, baina, beranduago ekainean aurretik elkartutako Churchill eta Stalinek, Trumanekin elkartu ziren, Postdamen, baina ez zuten akordiorik lortu, SESB-ren eta AEB-ren artean diferentziak zirela eta, ondorioz, arazo honek ez zuen konponbiderik eduki, eta hau konpontzeko asmoz, Gerra Hotza hasi zen munduan sortu ziren bi potentzien artea, hau da, Ameriketako Estatu Batuen eta Sobietar Batasunaren artean.
Aurretik azaldutako guztiagatik bi bloke sortu ziren, alde batetik bloke kapitalista, bloke honetan NATO sinatu zuten estatuak agertzen dira, eta beste alde batetik, bloke komunista, Varsoviako Paktua sinatu zuten estatuen osatua.
Blokeak
Bloke nagusiak Ameriketako Estatu Batuak eta Sobietar Batasunak sortutako blokeak dira, baian bloke hauek beste potentzia eta herrialde batzuengatik lagunduak daude. Politika arloan ez ezik, gizartea ere bloketan banandu zen, lehen blokea AEB-en aldeko bloke, hau da komunista eta bigarren blokea SESB-arena kapitalista.
Beraz, bi bloke nagusi desberdindu ziren, alde batetik bloke kapitalista, AEB-k eta bere aliatuek sortutako blokea eta bloke komunista, SESB-k eta bere aliatuek  sortzen dute bigarren blokea.
Bi blokeen artean desberdintasun ugari dauzkagu, bloke kapitalista ekonomia merkatuan oinarrituta egon beharko zela aldarrikatzen du, hau da, jabetza pribatuaren eta komertzio askearen alde dago, modu honetan lan postuak sortu daitezkeelako, aldiz, bloke kapitalistak, ekonomiaren kontrol oso bat eramatearen alde dago, hau da, soldatak kontrolatzearen aldekoa da, beste modu batean esanda komertzio guztiak estatuarenak izatearen aldekoa da.
Gizartean ere diferentzia argiak daude, alde batetik AEB-ko blokeak gizarte estamentuetan sinesten du, hau da, errentaren zenbat eta altuagoa izan orduan eta altuago egongo zara estamentuan, aldiz komunisten gizartearen bizitza nibela baxuagoa da eta dituena dutenak politikariak edo jende garrantzitsua da.
Alemaniako zatiketa (1945)
1945eko otsailean, alemaniar lurraldea lau okupazio eremutan banatu zuten: ekialdekoa SESBek kontrolatu zuen, eta mendebaldekoa Frantziak, Britainia Handiak eta Estatu Batuek. Berlin hiriak, sobietar okupazio eremuaren barnean zegoenak, banaketa eskema bera zuen. Estatu Batuek eta Britainia Handiak beren sektoreak ekonomikoki integratzea erabaki zuten, geroago Frantziako sektorea batu zitzaiona.
1948ko ekainean, mendebaldeko aliatuek aldebakarreko moneta-erreforma bat egin zuten, sobietar eskualdean erabilitakoaz bestelakoa. Sobietar Batasuneko agintariek komunikazio sarbide guztiak itxi zituzten (trenbideak, autobideak eta kanalak), baita Berlingo gas eta elektrizitate hornidura ere, eta honela hiria Mendebaldeko Alemaniatik isolatuta geratu zen.
Berlingo Blokeoa (1949)
1948an, Mendebaldeko potentziek aireko zubi baten blokeoari erantzun zioten, Mendebaldeko Berlinen bizi ziren bi milioi pertsonak hornitzeko. Gau eta egun egin ziren hegaldiak salgaiak garraiatzeko (elikagaiak, ikatza eta petrolioa). Aire trafiko honek blokeoaren ondorioak saihestea lortu zuen, azkenean 1949ko maiatzak 12an altxatu zena.
Egun batzuk lehenago, Alemaniako Errepublika Federalaren sorrera berresten zuen konstituzio-testua onartu zen Mendebaldeko Alemanian. Bertan, Alemaniarako konstituzio berri bat idatzi zen, Oinarrizko Legea, besteak beste, iragan berriko ikasgai "antitotalitarioak" islatzen zituena. Urte horretan bertan, sobietar okupazio eremuan, Alemaniako Errepublika Demokratikoa (DDR) sortu zen, alderdi bakarreko diktadura baten bidez gobernatua, zeinu marxista-leninistarekin.
Berlingo Harresia (1961)
Berlin hiriak bere bi sektoreen arteko komunikazioa mantendu zuen 1961eko abuztura arte, RDA k, mendebalderantz errefuxiatuak igarotzea eragozteko, oso zaindua zegoen banaketa harresi bat eraiki zuen arte. Mendebaldean, zenbait eskualde-itun ezarri ziren, SESBren eta Txina Popularraren inguruan esparru bat sortzeko. Ekialdean berriz, mendebaldeko ekintzak aliantza militar bat eratzea eragin zuen 1955ean, Varsoviako Ituna izenekoa.
Ohiz kanpoko oztopo horrek ez zuen eragotzi Ekialdeko Alemaniako milaka herritar hura gainditzen saiatzea. Harresiaren 28 urteetan, 5.000 pertsona inguruk izan zuten arrakasta. Ihesa koroatzeko metodoak askotarikoak izan ziren: pasaporte faltsuak, tunelak, estolda-sistema, globo aerostatikoak…
1989ko azaroaren 9an, irekiera demokratikoa eskatzeko Ekialdeko Alemanian zenbait elkarretaratze egin ondoren, RDAko gobernuko bozeramaile batek bidaia murrizketak bertan behera utziko zituela iragarri zuen. Oraindik neurri ofiziala ez izan arren, milaka berlindar hurbildu ziren mugetara. Guardiek, argibide argirik gabe, bidea garbitu zieten. Berlingo Harresia erorita zegoen.
Gerra Hotzaren atzean elkar elikatzen zuten bi gatazka zeuden. Alde batetik, borroka inperialista, eta, bestaldetik, borroka ideologikoa ezker-eskuin ardatzean. Berlingo harresia erortzearekin batera, bigarrena amaitu egin zen, baina lehenengoa ez zen desagertu, nahiz eta izozkailuan sartu zen 1990eko hamarkadan.
Distentsioa (1962-1980)
Aipaturiko akordioek erakusten digutenez, AEB zein SESB arma-lasterketa kontrolatu beharra eta arma nuklearrak mugatu beharra ikusten zuten, eta horixe izan zen distentsioaren faktoreetako bat. Distentsioaren garaian ez ziren gatazkak desagertu. Bi superpotentzien lehiak bizirik zirauen. Distentsioa eta tentsioa ziren Gerra Hotzaren berezko ezaugarriak.
Rosice (Brno-Landako barrutia)
Rosice Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 6.144 biztanle ditu eta 12,74 kilometro koadroko azalera. Brno-Landako barrutian dago.
Gerra Hotza
Distentsioa (1962-1980)
1975etik aurrera, nazioarteko harremanen distentsioa agortzen hasi zen. AEBren gainbehera erlatiboa hauteman zitekeen munduan, Nikaraguako iraultza sandinistak (1979) edo Irango iraultza islamikoak (1979) islatzen zutenez. Bitartean, SESBk bere eragina zabaldu zuen 3. Munduko zenbait herrialdetan: Asiako hego-ekialdean (Vietnam bateratuarekiko adiskidetasun-hitzarmena 1977an) eta Afrikan (Mozambiken eta Angolan 1975ean erregimen komunistak ezarri ziren; eta baita Etiopian ere, 1977an). Horrez gain, Afganistango gerra gertatu zen. Distentsioa amaitu zela erakutsi zuen Afganistanera tropak bidaltzeak. Testuinguru hartan, Ronald Reagane-k (1981-1989) AEBko kanpo politika aldatu zuen. Sobietarrekiko distentsioa bultzatu beharrean, Estatu Batuak nagusitzea lortu nahi zuen Reaganen administrazioak. Berriro ere politika gogorra eta, Trumanen garaian bezala, diskurtso antikomunista sutsua plazaratu zuen. Garai hartako (1980-1985) nazioarteko tentsioaren gorakada adierazteko erabiltzen dugu bigarren Gerra Hotza esapidea, Gerra Hotzaren hasierako tentsio-mailara heldu zela adierazi nahian.
Santi Vila
Santiago Vila i Vicente, ezagunagoa Santi Vila izenaz (Granollers, Katalunia, 1973ko martxoaren 15a) historialaria eta politikaria da. Kataluniako Europar Alderdi Demokrata eta Junts pel Sí koalizioaren kide da.
Pouze
Biztanleria
2007an Pouze udalerrian erroldatutako biztanleak 100 ziren. Familiak 28 ziren, horien artean 8 pertsona bakarrekoak ziren (8 bakarrik bizi ziren gizonak) eta 20 seme-alabak dituzten bikoteak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 41 etxebizitza zeuden, 36 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. 39 etxeak ziren eta 2 apartamentuak ziren. 36 etxebizitza nagusietatik 26 bere jabearen bizilekua ziren, 9 alokairuan okupaturik zeuden eta 1 doan lagata zegoen; 6 etxek hitu gela zituzten, 6 etxek lau zituzten eta 24 etxek bost zituzten. 30 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 8 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 27 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Santi Vila
Gironako Unibertsitatean Letretan lizentziatua eta Historia espezializatua, Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan doktoretza egin zuen. Figueresko La Salle ikastetxean eta Gironako Unibertsitatean irakasle izana da.
Gerra Hotza
Distentsioa (1962-1980)
Koreako Gerra (1950-1953).
Rosice (Brno-Landako barrutia)
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1603 urtean egin zen.
Pouze
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 73 ziren, horien artean 60 aktiboak ziren eta 13 inaktiboak ziren. 60 pertsona aktiboetatik 55 lanean zeuden (30 gizon eta 25 emakume) eta 5 langabezian zeuden (2 gizon eta 3 emakume). 13 pertsona inaktiboetatik 2 erretiraturik zeuden, 6 ikasten zeuden eta 5 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Santi Vila
Gaur egun, Kataluniako Generalitatearen Lan eta Industria kontseilaria da (2017). Oinarri aurrerakoiko liberalismoaren aldekoa da.
Aurrez, beste hainbat kargu izan ditu: Kataluniako Parlamentuan diputatua (2006-2013), Figueresko alkatea (2007-2012), Lurralde eta Sentsibilitate kontseilaria (2012-2016) eta Kultura kontseilaria (2016-2017).
Gerra Hotza
Distentsioa (1962-1980)
1953an, Ipar Korea eta Hego Korearen arteko muga berrezarri zen akordio baten bidez eta gerra amaitu egin zen.
Bakezko bizikidetza (1953-1962)
Koreako Gerraren ondoren, blokeen arteko tentsioak baretu egin ziren. Stalin hil ondoren, SESBek nazioarteko harremanen etapa berri bati hasiera eman zion. Kruschevek, SESBeko buruzagi politiko berriak, kanpo politika berri bat bultzatu zuen, "Bakezko Bizikidetza" deituko duena. Kontzeptu berri honek, funtsean, SESBek iraultza komunista munduan zehar hedatzeko armak erabiltzea ukatzeaz gain, kapitalismoarekiko gerra saihestezina zelako ideia arbuiatzen zuela esan nahi zuen.
Jean Durosellek "izuaren oreka" deitu dionari esker lortuko zen, funtsean. Azken honek, bi bandoek erabilitako teknologia militarrak erabateko suntsipenaren mugak lehen aldiz gainditzea lortu zuela azaltzen du. Baldintza hauen aurrean, gatazka zuzen bati hasiera emateak, biztanleria bera hiltzera kondenatzea esan nahiko zukeen, alderdi bietako inor arriskatu ez zena.
Kubako misilen krisia (1962)
Iraultzaren ondoren, Kubaren eta AEBn arteko harremanek okerrera egin zuten. Fidel Castroren politikak eragina izan zuen iparramerikarren interes ekonomikoetan: nekazaritzaren erreforma bultzatu zuen, AEBko konpainien interesen kaltean. Fidel Castroren diskurtso politikoak gogor salatzen zuen iparramerikar inperialismoa. AEBk presio ekonomikora jo zuten. Azukrea zen Kubako ekonomiaren oinarria eta AEBk bezero nagusia; egoera horretan, merkataritza-harremanak murriztea erabaki zuen iparramerikar administrazioak 1960ko uztailean.
Geroago, harreman diplomatikoa (1961eko urtarrilean) eten zen, eta, azkenik, presio militarrari ekin zioten. 1961eko apirilaren 17an, CIA k antolatuta, Castroren aurkako errefuxiatuen talde bat Cochinos badia tik sartu eta huartea inbaditzen saiatu zen, baina porrot egin zuten. Kubaren eta AEBen arteko harremanek txarrera egiten zuten neurrian, Castrok SESBren laguntza ekonomikoa (Sobietar Batasuna Kubako azukrearen bezero bihurtu) eta babes militarra bilatu eta lortu zuen; lehenbizikoz hedatu zuten sobietarrek beren eragina Latinoamerikara. Izan ere, Kubako Iraultzak sobietar eredua (alderdi bakarreko sistema eta ekonomiaren planifikazio zentrala) ezartzeko politika bultzatu zuen; bide horretan, 1962. urtean, errepublika demokratiko eta sozialista bihurtu zen Kuba, SESBren babesean. Kubako iraultza-prozesuaren emaitza porrot ikaragarria izan zen Estatu Batuentzat, SESBren satelite bat ezarri baitzen iparramerikarren atarian.
Egoera nahasgarri horretan, Kubako misilen krisia piztu zen 1962ko urrian. AEBk Turkian ezarrita zeuzkaten arma nuklearrak parekatzeko, sobietarrek Kuban misilak kokatzea erabaki zuten. Operazio horretaz jabetuta, Kennedy k Kuba itsasoz blokeatu zuen, sobietarrei Kubarako itsasbidea moztuz, misilak ezartzeko operazioa eragozteko. Gerra Hotzeko une arriskutsuena izan zen hori, lehenengo aldiz 2 superpotentzien arteko talka benetan gerta zitekeela ematen zuen eta. Azkenik, urriaren 28an atzera egin zuen Moskuk. Horren truke, Kennedyk Turkian ezarritako misilak kendu eta Kuba ez inbaditzeko hitza eman zuen. Misilen krisiak garbi erakutsi zuen Gerra Hotza Latinoamerikara ere hedatu zela. Bestalde, krisiak eta erabateko gerra pizteko arriskuak agerian utzi zuten superpotentzien arteko komunikazioa hobetu beharra zegoela. Krisiaren ondoren, gehitu egin ziren harremanak, eta Gerra Hotzak garai berri bati eman zion hasiera, distentsioari, alegia.
Vietnamgo Gerra (1955-1975).
Pouze
Ekonomia jarduerak
2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra argiketaria zen.
Gerra Hotza
Kubako misilen krisia (1962)
Vietnamgo gerra Hego Vietnam eta Ipar Vietnam aurrez aurre jarri zituen gatazka bat izan zen. Gerra honen ezaugarria Estatu Batuen parte hartze zuzena izan zen, Hego Vietnamera dirua, tropak eta armamentuekin joan zena. Ipar Vietnam, berriz, Txinak, Kubak eta Sobietar Batasunak babestu zuten. Gerra Hotzaren testuinguruan, Estatu Batuen parte-hartze zuzena Truman Doktrinan justifikatu zen, Estatu Batuetako atzerri politikaren lehentasun bezala komunismoaren hedapen mundialari eustea ezartzen zuena.
Pouze
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Pouze udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Gerra Hotza
Kubako misilen krisia (1962)
Gerraren arrazoien artean, herrialdea 1954an zatituta geratu zen bi estatu antagonikoen arteko ezberdintasun ideologikoak azpimarra daitezke: Ipar Vietnam, erregimen komunista eta ekonomia planifikatuarekin; eta Hego Vietnam, demokrazia liberala, kapitalismoa eta merkatu-ekonomia defendatzen zituena. Beraz, Ipar Vietnamgo agintariek herrialdea bateratzeko asmoa zuten, Txina eta Sobietar Batasuna babesten zituena eta Estatu Batuak erabat arbuiatzen zituena, eskualde osoa komunismoaren eskuetan eroriko zen beldurrez.
Presio sozialaren ondorioz, 1973ko urtarrilaren 27an, Estatu Batuetako gobernuak Parisko Bake Akordioak sinatu zituen, liskarren amaiera, Indotxinako indar atzerritar guztien erretiratzea eta herrialdearen bateratze progresiboa ezarri zutenak, kanpoko esku-hartzerik gabe.
Vietnamgo bi bandoen arteko gerrak jarraitu egin zuen, eta 1975ean amaitu zen, 1976an herrialdea Vietnamgo Errepublika Sozialista izenarekin bateratu zelarik.
Afganistango gerra (1979-1989) (1979-1989)
1979ko irailean, Afganistango lehen ministroak estatu kolpea eman zuen eta sobietarrek esku hartu zuten, bertako erregimen komunistari eusteko. Gertakari horrek argi eta garbi adierazi zuen distentsioaren amaiera. Sobietarren armada hamar urtez borrokatu zen Afganistanen, 1989ra arte, baina ezin izan zituzten gerrilla taldeak menderatu, AEBren laguntza zutenak. Horrek al-Kaidaren sorrera ekarri zuen. Gerra Hotzaren azken etapa izan zen. Bestalde, 1977tik arrastatzen zen beste gatazka bat euromisilen krisia zen.
AEBn, Ronald Reagan heldu zen presidentetzara 1981eko urtarrilean, eta Erresuma Batuan, berriz, Margaret Thatcher, 1979ko maiatzean. Biek aliantza ultrakontserbadore eta neoliberal sendo bat josi zuten, sobietarren kontrako erretolika gogor batez jantzia. Cubako misilen krisiarekin batera, 1980tik 1984 arteko aldiak adierazten du Gerra Hotzeko tentsioaren une gorena. Reagan eta Thatcher Mendebaldeko bi liderrak buru zituztela, Mendebaldeko herrialdeek 1980ko Moskuko Olinpiar Jokoei boikota egin zieten.
AEBk Izarretako Gerra deitu Defentsa Estrategikorako Ekimena jarri zuen abian: espazioko armen lasterketa. Sobietarrek gerra nuklearra hastearen kinka larria sumatu zuten, eta SS-20 misil eramangarriak zabaldu zituzten Europa erdialdean. NATOko buruzagiek, orduan, Pershing II misilen aldeko hautua egin zuten, Alemaniako Errepublika Federalean instalatuak 1983an. Tentsio hori 1983ko irailetik azarora heldu zen gorenera, NATO gerra nuklear baterako prestaketa simulazio bat egiten hasi zenean. Aldi horretatik, ezagun egin da Stanislav Petrov teniente koronela, irailaren 26ko krisian gerra nuklearraren katea abian jarriko zuen erabakia saihestu zuelako.
Marshall Plana eta COMECON
Bigarren Mundu Gerraren ostean Estatu Batuek Europari emandako laguntza ekonomikoen programaren izena. Gerra bukatu zenean, Europa erabat suntsituta geratu zen; nekazaritza ekoizpena gutxitu egin zen, bere merkataritza trukeak bezala. Bitartean, gobernuak kezkatuago zeuden industria astuna berrindartzeko (siderurgia, ikatza...), premia biziko produktuak fabrikatzeko baino, eta, ondorioz, herritarren artean eskasia zegoen. Elikagai garestiak zirela eta, errazionamendu zorrotza aplikatu behar izan zen, eta, aldi berean, prezioen igoera bultzatu zen erabat, krisiak eta langabeziak markatutako testuinguru batean.
Hori horrela izanik, Mendebaldeko demokrazien bideragarritasuna bermatzeko, Estatu Batuek laguntza ekonomiko handiko plan bat jarri zuten martxan. Bere egilea George C. Marshall Estatu idazkari estatubatuarra izan zen. Planak Europa berreraikitzen lagundu nahi zuen, baina ez herrialdez herrialde, izaera globaleko laguntza baten bidez baizik. Horrela, Alemania onuradunen artean sartu ahal izan zen, nahiz eta Frantzia bizilagunaren mesfidantzak izan. Trukean, Etxe Zuriak etekin politikoak lortzea espero zuen, baina baita ekonomikoak ere, europarrek AEBetako inbertsioak babestuko zituztelako.
Horrela, 1947an, Marshall jeneralak horrelako laguntzak proposatu zituen: interes txikiko maileguak eman zituen edo inbertsio publikoak egin, goseari eta miseriari saihestu eta, batez ere, komunismoaren arriskua uxatu nahian. Laguntza jasotzeko gobernuek komunisten aurkako jarrera erakutsi behar izan zuten.
Espainiari zegokionez, frankismoa galtzaile faxisten lagun zela-eta, plan horretatik at geratu zen, baina Gerra Hotzaren garaian aldaketa batzuk egin ondoren (demokrazia organikoa...), planaren barruan sartu eta, horrela, autarkia deuseztu zen.
Ekialdeko herrialdeek, aitzitik, COMECON osatu zuten, batak besteari Laguntza Ekonomikoa emateko Kontseilua. SESBak eta Europako Ekialdeko bere aliatuek Marshall planari emandako erantzuna izan zen. Herrialde horiek amerikarren asmoetatik kanpo agertu zirenean, SESBak bere erakunde ekonomikoa sortu zuen 1949an. Erakunde horrek sozialisten bide ekonomikoak jorratzen zituen eta, horrekin batera, euren ekonomiak koordinatzen zituen.
Marshall Planari esker, Europa, oso denbora laburrean berreraiki zen. Lau urte eskasetan, ekoizpenak gerra aurreko maila berreskuratu baizuen.
NATO eta Varsoviako Ituna
1949an, AEB eta Kanadak, Europa kapitalistako kideen gehiengoarekin batera, [NATO]] (Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea) sortu zuten, aliantza militarra, balizko erasoren bat gertatuko balitz nazioartean, erantzun ahal izateko. AEBek aurrekontuaren % 40 jarri zuen, baina erakundearen kontrola berea izango zen.
NATOri erantzunez, SESBek Varsoviako Ituna sinatu zuen 1955ean, ofizialki Adiskidetasun, Lankidetza eta Elkarrekiko Laguntza Ituna deitua, estatu sozialistak batu nahian. Kasu honetan, Sobietar Batasunak soldaduen % 80 jarri zuen eta, egoitza bere lurretan izateaz gain, erabateko kontrola zuen.
Varsoviako Itunak aginte militar bateratu bat sortu nahi zuen, Sobietar Batasunaren inperialismoa sendotzeko asmoz. Sobietar Batasunak bere eragin-eremuko edozein herrialdetan esku hartzeko eskubidea zuen, sozialismoa edozein etsairen aurka babesteko. Baina argi geratu zenean ez zela sobietar erasorik gertatuko, bloke komunistako herrialdeek demokratizazio prozesu azkar bat izan zuten, eta Varsoviako Itunak jada ez zuen zentzurik bloke komunistarik gabe, eta, beraz, 1991n desegin zen. Bere kide guztiak NATOn sartu ziren, Errusia izan ezik.
Euskal politikagintzan ere eragin zuzena izan zuen Gerra Hotzak: argigarria da bloke-tirabira horiek nola eragin zieten euskal erbesteratu errepublikarren asmo politikoei, adibidez. Erbesteratuetako batzuek humanismoa bultzatu nahi zuten mehatxu militarrei aterabidea bilatzeko. Erbesteko Eusko Jaurlaritza eta inguruko mundutxoa haize gaizto horien mende zebiltzan.
Ameriketako Estatu Batuak
Estatu Batuek bi aldi politiko nagusi izan zituzten.
1945ik 1969ra: ideia aurrerakoiak nagusi
Bigarren Mundu Gerra amaitu zenetik 1969ra, ideia aurrerakoiak nagusitu ziren. Geroztik, alderdi errepublikanoen kontserbatismoak aurreko aldiaren ideiak ordeztu zituen. Lehenengo aldiko zatirik handienean demokratak egon ziren agintean, eta Franklin Delano Roosevelten New Deal delakoarekin lotutako gizarte-neurriekin jarraitu zuten. Aldi honetako une nagusia John Fitzgerald Kennedyren presidentealdian izan zen. 1960ko hauteskundeetatik aurrerakoa. Politikari hori Estatu Batuetako gizartean oinarrizko alderdiak aldatzen saiatu zen; estatuaren esku-hartze ekonomikoa sustatu zuen, kapital handiaren indarra mugatzeko; gainera, gizarte-neurriak hartu zituen, beharrizan handiena zutenen bizi-baldintzak hobetzeko eta arrazakeria ezabatzeko.
Muga Berria izeneko proiektua sortu zuen, txirotasuna eta bazterkeria ezabatzeko. 1963an erail zuten, eta Lyndon Baines Johnson presidenteak Kennedyk hasitako politikari jarraipena eman zion. Estatu Batuak Vietnamgo Gerran esku hartzearen eraginez, erreforma-politika geldiarazi zen. Izan ere, hurrengo bi hamarkadetan Estatu Batuetako politika errepublikanoek zuzendu zuten.
1969tik 1991ra: ideia kontserbadoreak nagusi
1969an aldi kontserbadoreagoa hasi zen, Richard Nixon presidentearekin, eta hori Ronald Reaganen agintaldiarekin (1981-1989) amaitu zen. Gobernu horien ezaugarri nagusien artean, aipagarriak izan ziren komunismoaren aurkako joera gogorra, asaldura abertzalea, gizarte-programaren bazterkeria, gastu militarra emendatzea eta enpresa nahiz dirutza handiei mesede egin zien liberalismo ekonomikoa. George H. W. Bushen agintaldian (1989-1992), Estatu Batuak eta Mikhail Gorbatxoven Sobietar Batasuna hurbildu egin ziren, eta Guda Hotza bukatu.
Truman doktrina
1947ko otsailean Erresuma Batuak, krisialdi ekonomiko larri batean murgildurik, Grezian ordena mantentzeko laguntza eskaintzeko gai ez zela jakinarazi zien Estatu Batuei. Hala izanik, Harry S. Trumanen gobernua britainiarrek hartu ezin zuten erantzunkizunaz arduratu zen. 1947ko martxoaren 12an, Harry S. Trumanek Kongresuan Estatu Batuak gutxiengo armatu baten presioak jasaten ari diren herri askeak derrigorrez defendatu beharko lituzkeela adierazi zuen. Horrekin batera, presidenteak 300 milioi dolar eskatu zizkion Kongresuari Greziako liberalei laguntza eskaintzeko eta 100 milioi dolar Turkiarentzat, komunismoa garai zezaten.