cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Marc-Jaumegarde
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 51 komertzioetatik, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 finantziazio enpresak ziren, 6 higiezinen enpresak ziren, 13 zerbitzu enpresak ziren, 6 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 8 zerbitzu publikoetatik, 1 igeltseroa zen, 1 margolaria, 1 argiketaria, 2 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.
2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra etxerako tresna denda bat zen.
Tyrannosauridae
Tyrannosauridae dinosauroen teropodoak familia izan zen. Generoko espezie bakarra Tyrannosaurus rex famatua da, Kretazeoan bizi Ipar Amerika eta Asiako izandako espezie haragijalea.
Saint-Marc-Jaumegarde
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Chieuti
Chieuti Italiako udalerri bat da. Foggiako probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Chieutik honako udalerri hauekin egiten du muga:
Nafarroako olioa
Nafarroako olioa Jatorri Deitura Babestua, komertzialki Nafarroako Oliba Olio Birjina Estra deitua (gaztelaniaz Aceite de Oliva Virgen Extra de Navarra), Nafarroa Garaian oliba olioaren ekoizpena babestu eta identifikatzen duen jatorri deitura babestua da. Erabilitako oliba motak arroitz (bertakoa ), arbequina eta empeltre dira.
Nafarroako oliba-olioa iparralderen ekoizten den Europako oliba-olioetakoa da. Horrez gainera, lurraren eta klimaren ezaugarriak (lurzoru karetsua, klima lehor eta eguzkitsua eta egunetik gauerako tenperatura aldaketa handiak oliba heltzen ari den garaian) eta izozteak hasi baino lehen uzta bildu beharra, faktore horiek guztiek erabat helduta ez dauden olibak biltzea eragiten dute. Horrela lortzen den olioak kolore berdexka du eta fruta kutsu oso nabarmena.
Eremua
Nafarroako olioa ekoizteko eremuan sartzen dira, Bardeaz gain, honako udalerriak:
Abaigar, Abartzuza, Aberin, Ablitas, Adios, Alesbes, Allin, Allo, Antzin, Andosilla, Añorbe, Aras, Arellano, Arguedas, Armañanzas, Arroitz, Artaxoa, Artazu, Aiegi, Azagra, Azkoien, Azuelo, Barasoain, Barbarin, Bargota, Barillas, Beire, Belaskoain, Berbintzana, Biurrun-Olkotz, Buñuel, Cabanillas, Cadreita, Caparroso, Carcar, Cascante, Caseda, Castejon, Cintruenigo, Corella, Cortes, Deierri, Deikaztelu, Desoio, El Busto, Eneritz, Erriberri, Esa, Eslaba, Esprontzeda, Etaio, Ezporogi, Faltzes, Fitero, Fontellas, Funes, Fustiñana, Gares, Galipentzu, Garinoain, Gesalatz, Girgillano, Iguzkitza, Irunberri, Larraga, Elizagorria, Leatxe, Legarda, Legaria, Leotz, Lerga, Lerin, Lezaun, Ledea, Lizarra, Lodosa, Los Arcos, Lukin, Mañeru, Martzilla, Melida, Mendabia, Mendaza, Mendigorria, Metauten, Milagro, Mirafuentes, Miranda Arga, Monteagudo, Morentin, Mues, Murchante, Murieta, Murillo El Cuende, Murillo El Fruto, Muruzabal, Nazar, Obanos, Oibar, Oko, Olexoa, Oloritz, Orisoain, Oteitza, Piedramillera, Pitillas, Puiu, Ribaforada, San Adrián, San Martin Unx, Santakara, Santsol, Sartaguda, Sesma, Sorlada, Tafalla, Tebas-Muru Artederreta, Tirapu, Torralba del Rio, Torres del Río, Tulebras, Tutera, Ukar, Untzue, Uterga, Uxue, Valtierra, Viana, Villamayor de Monjardín, Villatuerta, Xabier, Zangoza, Zare, Zarrakaztelu, Zirauki.
Festa
Urtero ospatzen da Arroitzen otsailaren amaieran Tostadaren Eguna eta Nafarroako Olioaren Festa, Nafarroako Interes turistikoko Jaia, sor-markarekin ekoizten den oliba-olioaren propietateak goraipatzeko.
Barlovento (La Palma)
Barlovento La Palma uhartean eta Santa Cruz Tenerifeko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.
Boophis viridis
Boophis viridis Boophis generoko animalia da. Anfibioen barruko Mantellidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
Ondoz ondoko angeluak
Ondoz ondoko angeluak erpina eta alde bat komun dituztenak dira.
Horrela, emandako hainbat angelu, ondoz ondokoak izango dira, horietako bakoitzak hurrengo angeluarekin alde bat partekatzen dutenean, eta horiek guztiak erpin bera dutenean.
Angelu konjugatuak eta angelu auzokideak ondoz ondoko angeluak dira.
Nepotismo
Nepotismo (italierazko nepotismo hitzetik, nipote: "iloba") agintarien jokaera mota bat da; senitartekoei zein lagunei kargu publiko edo pribatuak ematean datza, kargu horietarako duten gaitasuna eta merituak aztertu gabe, haiei egindako mesede huts moduan edota beren fideltasuna ziurtatzearren. Edozein mailatako erakundeetako jokaera da, bai estatuko goi organoetan, bai enpresa txikienetan, eta herrialde demokratikoetan ustelkeriatzat jotzen da, meritokraziaren aurkakoa izateagatik.
Sauconita
Sauconita silikato motako minerala da eta smectita taldearen kidea da.
Ezaugarriak
Sauconita silikato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 - 2 da.
2906 Caltech
2906 Caltech asteroide baten izena da. urtarrilaren 13an aurkitu zuen C. S. Shoemaker-ek Palomar Behatokitik.
Alfredo Bryce Echenique
Alfredo Bryce Echenique (Lima, 1939ko otsailaren 19a - ) idazle peruarra da, bizirik dauden gaztelerazko idazlerik ezagunenen artean dagoena.
2906 Caltech
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1983 AE izena zeraman.
Hymenocephalus papyraceus
Hymenocephalus papyraceus Hymenocephalus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
2906 Caltech
Orbitaren ezaugarriak
2906 Caltech asteroidearen orbitak batezbeste 3,167 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,824 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,509 distantziara. Eszentrikotasuna 0,108 da, eta makurdura orbitala 30,65ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 10.0 da.
Kita-ku (Tokio)
Kita (北区) Tokio hiriko 23 auzo berezi bat da. 2008ko erroldaren arabera 20'59 km²-tan 332.410 biztanle zeuden.
Geografia
Kita-ku izenak "iparraldeko auzoa" esan nahi du. Arakawa eta Sumida ibaiak aurkitzen dira bertan.
Historia
Kita auzoa 1947ko martxoaren 15ean eratu zen.
NGC 7764
NGC 7764 galaxia bat da, Fenix konstelazioan. John Herschelek aurkitu zuen n.
Autonomia (gailua)
Teknologiaren arloan, autonomia energia iturri independentea duen gailu bat aktibo egon daitekeen denbora da, energia iturria agortu arte. Horrela, gailu elektriko batek, linterna batek adibidez, ordu batzuen autonomia izango du baterien ahalmenaren arabera eta auto batek kilometro kopuru jakin bat egin ahal izango du erregaiaren deposituaren ahalmenaren arabera hornitu gabe. Gailuen autonomian hobekuntzak lor daitezke energia iturriaren ahalmena handituz edo errendimendua handituz eta, beraz, gailuaren kontsumoa murriztuz.
Robotikan, robot autonomoa gizakiaren esku-hartzerik gabe jarduten duena da. Garraiobide batzuetan, adibidez, ibilgailu elektrikoetan, ibilgailu batek beste behin kargatu gabe egin dezakeen denbora adierazteko erabiltzen da.
Informatikan, gailu autonomoa funtzionatzeko ordenagailura konektatu behar ez dena da. Funtzio anitzeko gailu batek funtzio autonomoak izan ditzake:
Hori guztia ordenagailua piztu beharrik izan gabe.
Irumugarrietako lepoa (Hernio)
Hernioko tontorraren azpian dago eta mendiaren gailurreraino abia daiteke Irumugarrietaio lepotik.
Dipodomys elator
Dipodomys elator Dipodomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Dipodomyinae azpifamilia eta Heteromyidae familian sailkatuta dago.
Sayrita
Sayrita oxido motako minerala da.
Ezaugarriak
Sayrita oxido mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.
Syrmaticus humiae
Syrmaticus humiae Syrmaticus generoko animalia da. Hegaztien barruko Phasianidae familian sailkatua dago.
Deliceto
Deliceto Italiako udalerri bat da. Foggiako probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
AGP
AGP (Accelerated Graphics Port) Intelek 1996an sortutako portua da. Txartel grafikorako zabaltze-erretena da. Prozesadorearekin komunikatzeko bus arina dauka.
Deliceto
Mugakideak
Delicetok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Eldora (Colorado)
Eldora Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Boulder konderrian dago, Colorado estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
El Jebel (Colorado)
El Jebel Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Eagle konderrian dago, Colorado estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Schaller (Iowa)
Schaller Iowako hiri bat da. Sac konderrian kokatua dago. 2010ean 772 biztanle zituen, 3.26 kilometro koadrotan banatuta.
Castle (Cardiff)
Castle, 'Castell', Galesko Cardiff hiriburuan erdigunean dagoen komunitate bat da. Cardiff hiriko erdigunea, Cardiffko gaztelua barne, Cathays Parkea inguratzen duten eraikin zibilak barne hartzen ditu. Mendebaldean Taff ibaiarekin muga egiten du.
Breña Alta
Breña Alta La Palma uhartean eta Santa Cruz Tenerifeko probintzian kokatzen den udalerri kanariarra da.
Boophis vittatus
Boophis vittatus Boophis generoko animalia da. Anfibioen barruko Mantellidae familian sailkatuta dago, Anura ordenan.
2907 Nekrasov
2907 Nekrasov asteroide baten izena da. urriaren 3an aurkitu zuen L. I. Chernykh-ek Nauchnij Behatokitik.
Izendapena
Hasiera batean asteroideak 1975 TT izena zeraman.
Orbitaren ezaugarriak
2907 Nekrasov asteroidearen orbitak batezbeste 3,014 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,725 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,303 distantziara. Eszentrikotasuna 0,096 da, eta makurdura orbitala 10,21ºkoa da.
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.7 da.
Albertosaurus
Albertosaurus dinosauro teropodoen generoa izan zen. Kretazeo Berantiarrean (70 milloi urte) bizi zen Ipar Amerika aldean. Albertan probintzian senide hurbila dute adituen ustetan.
Gonzalo Nardiz
Gonzalo Nardiz Bengoetxea (Bermeo, 1905eko azaroaren 25a - Bilbo, 2003ko urriaren 25a) euskal herritar politikaria zen, Bigarren Errepublikan Eusko Jaurlaritzako nekazaritza sailburua izandakoa.
Biografia
EAE-ANVko militantea izan zen sortu zenetik, eta gaztetandik hasi zen politikan, atzerrian frantsesa eta ingelesa ikasi ondoren. Bermeoko zinegotzi izan zen monarkiaren aurkako blokeak aukeratua.
Espainiako II. Errepublikaren urteetan Estatutuaren plebiszitua antolatu zuen taldean parte hartu zuen Bizkaiko Foru Aldundian.
Espainiako Gerra Zibila hasi zenean Bizkaiko Defentsa Batzordean kargu bat izan zuen, eta handik Jose Antonio Agirrek pertsonalki aukeratu zuen 1936ko urriaren 7an sortu zen Eusko Jaurlaritzako nekazaritza sailburu izateko. EAEko partaide bakarra gobernu hartan. Gerrak Euskal Herrian iraun zuen bitartean armamentu eta tropen horniketa komisarioa ere izan zen. Jaurlaritza hartan sektore abertzalearen eta ezkertiarraren arteko zubi-lan politikoa egin zuen.
Erbesteko Eusko Jaurlaritzaren sailburua izan zen 40 urtez, eta denbora horretan Parisen, Mexikon eta Baionan bizi izan zen, 1979an Eusko Jaurlaritza berriari agintea pasatu zion arte.
1962an Municheko elkar hartze makurrean parte Hego Euskal Herritik parte hartu zutenen zerrenda guztietan agertzen da Gonzalo Nardiz, baita Espainiako Zerbitzu Sekretuek zigortzeko asmoz egin zuten zerrendan ere.
NGC 7765
NGC 7765 galaxia bat da, Pegasus konstelazioan. William Parsonsek aurkitu zuen n.
Gonzalo Nardiz
Biografia
Geroztik Nardizek, EAE-ANVko zenbait kideekin batera, Eusko Abertzale Ekintza Historikoa alderdia sortu zuen, baina alderdi berriaren ibilbidea eta presentzia politikoa hutsa izan zen. Militantzia ekintzaleak EAE-ANVrekin jarraitu zuen, eta sigla berriak soilik EAJ alderdiaren babesa jaso zuen.
2003an, hil ondoren, Eusko Jaurlaritzak Gonzalo Nardiz Bengoetxea Saria sortu zuen, nekazaritzako eta arrantzako sektoreetan ibilbide profesionalak saritzeko urtero.
Jorge Egocheaga
Jorge Egocheaga Rodríguez (Oviedo, 1966ko azaroaren 7a) Asturiasko medikua eta alpinista da, zortzimilako guztiak igo dituen laugarren espainiarra da.
Julia Samoilova
Julia Olegovna Samoilova (Юлия Олеговна Самойлова; Ukhta, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1989ko apirilaren 7a) errusiar abeslaria da. 2017ko Eurovision Abesti Lehiaketan parte hartu behar zuen Errusia ordezkatuz, baina lehiaketa Ukrainan egin zenez antolatzaileek ez zioten parte hartzen utzi Ukrainak eta Errusiak Krimeako Errepublikaren jabetzagatik duten liskar geopolitikoagatik.
Hermann Hesse
Hermann Hesse,, (Calw, Baden-Württemberg, Alemania, 1877ko uztailaren 2a - Collina d'Oro, Ticino, Suitza, 1962ko abuztuaren 9a ) Alemanian jaiotako poeta, idazle eta margolaria izan zen, suitzar nazionalitatea ere eduki zuena. Thomas Mannekin batera, Hesse alemaniar literaturaren berritzaile nagusien artean dago. 1946an Literaturako Nobel Saria jaso zuen.
Bizitza
1877an, Alemaniako Cawl herrian jaio zen, protestante erlijioko familia elizkoi batean, gurasoak Indian misiolariak izandakoak ziren. Aitak horrela nahi zuelako, apaizgaitegi batean egin zituen ikasketak. Oso ikasle ona izan zen, baina elizako arauak ez zituen atsegin. Munduak ezarritako betebeharrak bete nahiaren eta bere buruarekin ados bizi izan nahiaren arteko borroka izan zen bere pentsamenduaren aztergai eta idazgai nagusia, bere lehen eleberrian azaltzen den bezala: Peter Camenzind (1904)
Apaizgaitegia utzi ondoren, hainbat lanbidetan aritu zen, eta kazetari moduan hasi zen azkenean. Garai hartan, bere bigarren eleberria argitaratu zuen: Unterm Rad (1906, Gurpilaren azpian), gizarte arauei aurre egin behar dion idazle baten patuari buruzkoa. Ondoren, Gertrud (1910) eta Rosshalde (1914) argitaratu ziren.
1911n, Sri-Lanka eta Indonesiara bidaiatu zuen, arrazoi hauengatik: bere ezkonbizitza krisian zen, eta krisian ziren, halaber, Europako kultura eta politika. Bidaiak eragin handia izan zuen bere pentsamenduan.
Lehen Mundu Gerran, Suitzara joan zen, eta militarismoaren, nazionalismoaren eta gerraren aurka egin zuen. 1923an, Suitzako herritartasuna hartu zuen eta Ticinon jarri zen bizitzen. Bertan, nazismoaren aurka borrokatuko zuen, hainbat lan idatzi zituen eta nazioarteko korrespondentzia mantendu zuen.
Juan Díaz de Garayo
Juan Diaz de Garaio Ruiz de Argandoña (Egilatz, Donemiliaga, 1821eko urriaren 16a - Gasteiz, 1881eko maiatzaren 11), izengoitiz Sakamantekas eta Zurrumbón deitua, XIX. mendeko serieko hiltzaile arabarra izan zen.
Hermann Hesse
Bizitza pribatua
Hiru aldiz ezkondu zen: 1904an María Bernouille-rekin, 1924an Ruth Wenger-rekin eta 1931an Ninon Dolbin-ekin. Lehenengo ezkontzatik hiru seme-alaba jaio ziren. Bärbel Reetz idazleak Herman Hesseren emazteei buruz idatzi zuen liburuan jasotzen du pertsona zaila zela senideekiko harremanetarako, eta hiru emakume horiek idazlearen obran izandako garrantzia ere azpimarratu zuen.
Juan Díaz de Garayo
1870 eta 1879 bitartean, 13 eta 55 urte arteko sei emakume bortxatu eta hil zituen, horietatik lau prostitutak. Biktima batzuk mutilatu zituen. Horrez gain, zapuztutako hainbat hilketa ahalegin egotzi zioten. 1880an atxilotu zuten eta heriotza zigorra jarri zioten. Gasteizko Sutaustegi Zaharreko presondegian garrotez hil zuten. Sakamantekas berehala oso famatu egin zen eta, geroztik, haurrak beldurtzeko kontatzen diren istorioetako protagonista da. Haren bizitza eleberri eta filmera (Cuerda de presos) eramana izan da.
Hermann Hesse
Bizitza pribatua
Suitzan hil zen, 1962ko abuztuaren 9an, 85 urte zituela.
Juan Díaz de Garayo
Bizitza
Juan Diaz de Garaio Egilatzen jaio zen 1821eko urriaren 16an. Arabako Lautadako hainbat herritan jardun zuen laborari eta morroi lanetan: Agurain, Alaiza, Izartza, Okariz eta Añuan.
Hermann Hesse
Lana
Idazlearen ospea Demian (1919) eleberriarekin zabaldu zen mundu osoan. Eleberrian nabarmena da Hesseren identifikazioa bere lagun Carl Jung-en psikoanalisi aldaera berriarekin. Bere bi hurrengo eleberriekin ere izugarrizko arrakasta izan zuen: Siddhartha (1922), Budaren lehen urteei buruzko parabola bat, eta Der Steppenwolf (1927, Estepako otsoa), bere kontraesanek erotzeraino daramaten artista bati buruzko lekukotasun urragarria. Azkeneko eleberria, Das Glasperlenspiel (1943), idatzi zuen zailena eta luzeena da, bizitza kontenplatiboaren eta egunerokotasunaren arteko gatazken beste azterketa bat. 1946an Literaturako Nobel saria irabazi zuen.
Juan Díaz de Garayo
Bizitza
1870eko udaberrian burutu zuen lehen hilketa. Prostituta zahar bat izan zen biktima eta estrangulatu ondoren, gorpua bortxatu eta labanaz sabela ireki zion. Hurrengo urteko udaberrian, gauza bera egin zuen beste adineko prostituta batekin. Hurrengo bi krimenak 1872ko abuztuan izan ziren, elkarren segidan. Hirugarrena 13 urteko neskatoa izan zen, eta laugarrena berriro ere prostituta, baina aurrekoak baino gazteagoa. 1873 eta 1874an bi saiakera egin omen zituen baina, kasu hauetan, biktimek -beste prostituta bat eta eskale bat- ihes egitea lortu zuten.
Petri I.a Bulgariakoa
Petri I.a Bulgariakoa (Петър I, Petăr I; 970eko urtarrilaren 30ean hila) Bulgariako enperadorea (tsarra) izan zen 927-969 bitartean. Simeon I.a bere aitaren lekua hartu zuen. Bizantzioko enperadore Nizeforo II.a Fokasek Bulgariari eraso egin zion Kieveko printze Sviatoslaven laguntzaz; Bulgariako aitonen seme batzuek isilpean printzeari laguntzen ziotela jakin zuenean, bakea sinatu zuen 969an. Handik gutxira hil zen.
Juan Díaz de Garayo
Bizitza
Urte batzuk pasatu ziren Diaz de Garaiok bere helburu makurra berriro lortu arte. Ofizialki behintzat. Izan ere, badira leporatu zitzaizkion baino hilketa gehiago egin zituela pentsatzen dutenak. Lau aldiz ezkondu zen Garaio eta hiru aldiz alargundu. Emazteak erraztasun harrigarriz hil zitzaizkion, baina ez zuen inork frogatu ahal izan heriotza horietan senarrak zerikusi zuzenik izan zuenik. 1878 eta 1879an, berriro, Sakamantekasen bi saiakerak alferrikakoak izan ziren, baina urte horretako irailean bosgarrena erori zen eta handik bi egunera seigarren eta azkena. Biak inguruko nekazari gazte eta sasoikoak ziren eta hauekin Garaiok bere sadismoa muturrera eraman zuen gorpuak mutilatuz.
Ordurako Arabako Lautadan beldurra errotuta zegoen eta Sakamantekasen mitoak Arabako lurrak gainditu zituen berehala. Hiltzailea bilatzeko ahaleginak ere gero eta handiagoak ziren. Baina azkenean kasualitateak eraman zuen Diaz de Garaio justiziaren aurrera. Egilaztarra baserri berri batean sartu zen morroi eta inoiz ikusi ez zuen haur batek hatzarekin seinalatu eta ''“Hori aurpegia! Sakamantekas ematen du!”'' bota omen zuen. Garaio atxilotu zuten orduan eta, polizien harridurarako, atxilotuak bere krimen ilunak aitortu zituen. Gasteizko Polborinean garrotez hil zuten 1880an.
Hermann Hesse
Lana
Lirika sutsuz eta aberatsez idatzitako prosa landuan, Hessek arrazoiaren eta sentimenduen, sentsualitatearen eta espiritualitatearen arteko dialektika zabala azaldu zuen. Europako abangoardiazko jarrerei aurrea hartu zion pentsamenduaren osagai irrazionalengana zuen jakin-minagatik, eta baita sortaldeko mistizismoaren forma batzuengana zuen interesagatik. Agian, horregatik izan du horrenbesteko arrakasta belaunaldi gazteen artean.
Juan Díaz de Garayo
Bizitza
Garaiko kronikoek diotenez, Garaiok “Neanderthalen kaskezur eta kopeta du, masailezurra ohikoa baino handiagoa eta aurpegian asimetria ugari dauka”. Cesare Lombrosok bere L'uomo delinquente liburuan deskribatu zuen kriminalaren profila zuen -gaur egun, noski, Lombrossoren teoriek ez dute baliorik, ezaugarri fisikoek ez baitute jarrera kriminalean zerikusirik-. Hil ondoren, hamar forensek aztertu zuten haren garuna Gasteizen eta Madrilen. Ondorioetan bat egin zuten denek: Garaio ez zegoen eroa, bere erabakiak erabat kontzienteki hartu zituen.
Mitoa
Sakamantekas Diaz de Garaio baino gehiago da. Hainbat belaunalditan Euskal Herrian, eta hemendik kanpo ere, haurrak izutzeko erabili den mitoa da. Baina Egilatzeko hiltzaileak une eta toki egokian egin zituen bereak titulua jasotzeko. Mitoa XIX. mende erdialdean sortu baitzen, burdinbidearen etorrerarekin batera. Zaldi eta gurdietara ohitua zegoen gizarteak errezeloz hartu zuen burdinazko tramankulu erraldoi hura; 100 km/h abiadura harrigarria zen garai hartan, harrigarriegia gauza onerako. Zurrumurruak zabaldu ziren berehala: abiadura haren sekretua gurpilei ematen zieten olio finean omen zegoen, eta olio hura haurren gantz samurretik baino ezin zitekeen lortu. Horregatik trenaren jabeek gaizkileak kontratatzen zituzten haurrak bahitu, Manchester edo Liverpoolera eraman eta bertan galdara erraldoietan urtzeko. Beldurrak bi lan egin zituen Sakamantekasen kasuan: lehenik mamua sortu zuen; ondoren, mamuari benetako identitatea eman zion, Diaz de Garaioren hilketak aprobetxatuz.
Dipodomys gravipes
Dipodomys gravipes Dipodomys generoko animalia da. Karraskarien barruko Dipodomyinae azpifamilia eta Heteromyidae familian sailkatuta dago.
Jose Elosegi Alkatearen hiribidea
Hiriko ekialdeko sarbide-irtenbide garrantzitsuena da, gainera Donostiako kalerik luzeena ere bada.
Hymenocephalus semipellucidus
Hymenocephalus semipellucidus Hymenocephalus generoko animalia da. Arrainen barruko Macrouridae familian sailkatzen da.
Marbury (Alabama)
Marbury Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Autauga konderrian dago, Alabama estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Faeto
Faeto Italiako udalerri bat da. Foggiako probintzian kokatuta dago, Apulia eskualdean. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Mugakideak
Faetok honako udalerri hauekin egiten du muga:
Ipar Osetia-Alania
Ipar Osetia-Alania (Республика Северная Осетия-Алания, Respublika Severnaya Osetiya-Alaniya; osetieraz: Республикӕ Цæгат Ирыстон-Алани, Respublikæ Tsægat Iryston-Alani) Errusiako subjektu federal bat da, errepublika bat zehazki, Iparraldeko Kaukason kokatua. 7.987 km²ko eremua du eta 2010ean 712.980 biztanle zituen. Hiriburua Vladikavkaz da.
Geografia
Ipar Osetia-Alania Errusiako hego-mendebaldean, Kaukaso Handiaren iparraldeko isurialdean, kokatutako errepublika da. Mendebalde eta iparraldean Kabardino-Balkariarekin du muga, iparraldean Stavropol kraiarekin, ekialdean Txetxenia eta Inguxetiarekin, eta hegoaldean Georgiarekin (Hego Osetia barne).
Oso lurralde menditsua da, iparraldeko sargune batean, Mozdok hiriaren inguruan, izan ezik. Gailurrik garaienak Georgiarekin muga egiten duen Kazbek (5.047 m) eta Dzhimara (4.780 m) dira. Mendikateak arroil edo mendi-zintzur sakonez ebakiak daude. Lurralde osoa Terek ibaiaren goialdeko arroan dago. Basoak lurraldearen laurden bat hartzen du: haritzak, pinuak, makalak eta astigarrak.
Hiri nagusiak Vladikavkaz, hiriburua, Alagir, Ardon, Digora, Mozdok eta Beslan dira.
Historia
VII. mendean Kaukasian geratu ziren alanoen ondorengoak dira gaur egungo osetiarrak. XII. mendean kristautu ziren. XIII. mendean, tartaroen inperioa Osetian barrena hedatu zenean, osetiarrak mendietan babestu ziren. Errusiaren eta Turkiaren arteko gerraren ondoren (1768-74) Osetia Errusia garailearen mendean geratu zen. Errusiaren koloniziazioa iparraldean hasi zen, 1784an Vladikavkazeko gotorlekua eraiki zutenez gero batez ere.
1919-20 urteetan, boltxevikeak eta errusiar zuriak Osetiako lurraldea beretzeko borrokatu ondoren, 1921etik aurrera, Kaukasiako Sobietar Errepublika Sozialista (SES) autonomoaren barruan geratu zen. 1924an Ipar Osetia Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federalaren (SESF) barruko oblast autonomo bilakatu zen, eta 1936tik aurrera, SES autonomo. 1992az geroztik Ipar Osetia Errusiako Federazioko errepublika autonomoetako bat da.
1991an Georgiaren mendeko Hego Osetiak independentzia aldarrikatu zuen. Horren ostean piztu zen gerran milaka lagun hil ziren eta hego osetiar asko Ipar Osetian babestu ziren.
2908 Shimoyama
2908 Shimoyama asteroide baten izena da. azaroaren 18an aurkitu zuen T. Furuta-ek Tōkai Behatokitik.
Ipar Osetia-Alania
Historia
Sobietar Batasuna desegin zenetik, Ipar-Osetia eta Inguxetiak gatazka odoltsua izan dute. Izan ere, 1944an Stalinek inguxak Kazakhstan eta Siberiara deportatu zituelarik, Inguxetiako Prigorodni barrutia Ipar Osetiari eman zion. 1957an inguxak etxera itzuli ziren, baina muga ez zen tokiz aldatu. 1992an, Inguxetiako indarrak Prigorodni berreskuratzen saiatu ziren, baina osetiarrek, Errusiaren laguntzarekin, atzera bota zituzten. Liskarretan ehunka lagun hil ziren, eta Ipar-Osetiako milaka inguxek Inguxetiara ihes egin zuten.
2004ko irailean, txetxeniar gerrillari batzuek Beslango eskola batean sartu eta zenbait orduz ehunka pertsona bahiturik eduki zituzten. Errusiar soldaduak eskolan indarrez sartu zirenean 331 lagun hil ziren, erdiak baino gehiago haurrak.
Ekonomia
Nekazaritzan lantzen diren gai nagusiak garia, artoa, patatak, ekilorea, kalamua, fruituak eta tabakoa dira. Abere hazkuntzan, ardiak eta behiak dira garrantzitsuenak. Basoaren ustiapenak garrantzi handia du. Mea baliabideak beruna, zinka eta boroa dira.
2012ko Ameriketako Estatu Batuetako hauteskundeak
2012ko Ameriketako Estatu Batuetako hauteskundeak herrialde hartan 2012an lehendakaria aukeratzeko egindako hauteskunde orokorrak izan ziren. Halaber, lehendakariordea ere aukeratu zen. Bien kargua, 2012tik hasi eta 2016 artekoa izango zen. 2012ko azaroaren 6an izan ziren hauteskundeak. Hauteskundeak Barack Obama demokratak irabazi zituen bigarrenez jarraian, eta Joe Biden hautatu zuten lehendakariorde.
2908 Shimoyama
Orbitaren ezaugarriak
2908 Shimoyama asteroidearen orbitak batezbeste 2,976 UAko distantzia du Eguzkiarekiko. Hurbilketa maximoa 2,515 distantziara egiten du eta hurruntze maximoa 3,436 distantziara. Eszentrikotasuna 0,155 da, eta makurdura orbitala 13,37ºkoa da.
Ipar Osetia-Alania
Ekonomia
Industria hiriburuan bilduta dago: eraikuntza gaiak, metalurgia eta janari industria (artoa). Aipagarria da Terek ibaian kokatutako Ezminskaya zentral hidroelektrikoa.
2908 Shimoyama
Ezaugarri fisikoak
Magnitude absolutoa 11.8 da.
Ipar Osetia-Alania
Demografia
2010ean Ipar Osetia-Alaniak 712.980 biztanle zituen, eta gehienak (%65,1) osetiarrak ziren. Erlijio nagusia kristautasun ortodoxoa da, baina gutxiengo musulmana dago. Osetiera eta errusiera mintzatzen dira.
Zamora ibaia
Zamora ibaia Ekuadorreko hego-ekialdean dagoen ibaia da, Santiago ibaiaren iturrietako bat, aldi berean Marañón ibaiaren ibaiadarra eta, beraz, Amazonas ibaiaren goi arroaren zati bat. 183 km inguruko luzera du.
Espainiarrek Yaya Mayu ibaia bezala ezagutzen zuten, ibaiaren ondoan aurkitutako Shuar populazio batengatik.
Zamora ibaiaren iturburua Podocarpus Parke Nazionaletik dator, zehazki Cajanuma mendigunetik, 3.200 m baino gehiagotan dauden aintzira batzuetan, Loja probintziaren (Loja hiriburua hornitzen duena) eta Zamora Chinchipe probintziaren arteko mugan, horretan berehala bidean da. Bere emaria, eta eratutako harana, ipar-mendebaldeko norabidean kurba bat deskribatu ondoren, laster hartzen du ipar-ekialdeko norabide orokorra, bere ibilbide osoan zehar mantenduko duena. Laster Zamora hiritik igaroko da, itsas mailatik 970 metro ingurura (eta 10.355 biztanle ditu), probintziako hiriburua eta kantonamendu homonimoaren burua, non Bombuscaro eta Jamboé ibaiek bat egiten duten. Gero jarraitzen du Timbara, Cumbaratza, Suapaca, Nanguipa, Yantzaza (9.970 biztanle) eta Muchime-n zehar. Gero eskuinetik jaso eta hegoaldetik, Los Encuentros-en, Nangaritza ibaia. Jarraitzen du ipar-ekialdera Pincho, Quimi eta Gualaquizara iritsi arte.
Orain Morona Santiago probintzian jarraitzen du, nahiko menditsua den zatian, Namangoza ibaiarekin bat egiten duenean amaitzen dena, iparraldetik ezkerretik hurbiltzen dena, eta horrela, Santiago ibaia sortzen da, Peruko lurraldean zehar jarraituko duena. Marañonera hustu arte.
Zamora Chinchipe probintzian, ibaiak arro hidrografiko nagusia osatzen du, luzeena eta zabalena, eta horrekin batera ur zikinak botatzen dituzten populazio nagusiak finkatu dira.
Ibaiadarrak
Zamora ibaiaren arroari dagozkion ibaiadar nagusiak hauek dira:
Baratxuri eguna
Baratxuri eguna urtero Nafarroa Garaiko Faltzes herrian ospatzen den azoka eta festa da. Udararen hasieran bi eguneko antolaketa da.
Historia
Ehunka urte daramate bertakoek baratxuria lantzen. Itxuraz, XVII. mendeaz geroztik. Orduan elizari eta markesari ohiko nekazaritza mozkinengatik hamarrenak ordaindu behar zizkieten; jendilaje hori mantentzeagatik laboreak, barazkiak edota lekaleak egitea garesti ateratzen zitzaien, eta ekoizpen berri bat, ordainpekoa ez zen bat sartu zuten: baratxuria. Ederki ematen zuela jabetu eta hari heldu zioten. Baratxuriak ez zuen zergarik ezarrita orduan, eta familiek beren etxabetan zintzilik izan ohi zituzten, eguzkitan lehortzen. Geroztik, herritarrek ez diote utzi elikagai hori ekoizteari.
Eguna
Asteburu bat irauten duen festak garai hartako herritarren bizimodua eta tradizioak irudikatzen ditu. Leku guztietako jendea joaten dela adierazi du Maria Eugenia Jiménezek, herriko turismo gidariak: «Jendea herriko baratxuriaren bila dator. Faltzesko baratxuria nahi dute». Izan ere, bertakoa beste tokietakoa baino gorriagoa da, zapore handiagoa du, eta gehiago irauten du, Jimenezen arabera. Herriko ikurra eta bereizgarria da baratxuria.
Lehen, egun bakarreko festa izaten zen. 2021az geroztik, ordea, bi egunera luzatu dute egitaraua. Show cooking erakusketa da beste berrikuntzetako bat; bertan baratxuria duten platerak dastatzeko aukera izango da. Programazioan jasotzen diren ekintza gehienek baratxuria dute ardatz. Azoka da, bestetik, Baratxuri Eguneko ekintzarik ospetsuena eta gustukoena. Baratxuria ez ezik, Faltzesko eta inguruko herrietako produktuak ere saltzen dira: tomatea, artisautza produktuak...
Merkurio (planeta)
Merkurio Eguzki-sistemako planetarik txikiena da, eta Eguzkitik hurbilen dagoena. Bere orbitaren periodoa 87,97 Lurreko egunekoa da, Eguzki-sistema osoko orbitarik laburrena. Erromatar mitologiako Merkurio jainkoaren izena darama, jainkoen mezularia.
Artizarra bezala, Merkurioren orbita Lurraren orbitaren barrutik geratzen da eta, beraz, behe-planeta bat da. Lurretik ikusita, ez da inoiz urruntzen 28º baino gehiago Eguzkitik. Eguzkiarekiko gertutasun honek esan nahi du bakarrik ikusiko dugula ekialdeko edo mendebaldeko ortzi-mugan ilunabarrean edo egunsentiaren aurretik. Momentu horretan izar distiratsu baten itxura izan dezake, baina ez da Artizarra bezain erraza ikusteko. Teleskopio batekin ikusiz gero, planetak faseak erakusten ditu, Ilargiak eta Artizarrak bezala, orbitan Lurrarekiko barnealde erlatiboan murgiltzen denean. Lurretik ikusita, fase horien periodo sinodikoa 116 egunero errepikatzen da.
Merkuriok marea-lotura du Eguzkiarekin, eta bere orbitaren erresonantzia 3:2koa da. Eguzki-sisteman, errotazio modu hori duen planeta bakarra da. Kanpotik ikusita, izar-finko bat izango balitz bezala, bere ardatzaren inguruan hiru aldiz bira egiten du Eguzkiaren inguruan bi bira egiten duen bakoitzean. Eguzkitik begiratuta, orbitaren birarekin batera mugitzen den erreferentzia bat hartuta, ematen du Merkuriok behin baino ez duela biratzen bi urtean behin. Merkurion egongo litzatekeen behatzaile batek, beraz, egunsenti bakarra ikusiko luke bi urtean behin.
Merkurioren ardatzak Eguzki-sistema osoko okerdurarik txikiena du, 1/30 inguru. Bere eszentrikotasuna planeta ezagun guztien artean handiena da ; perihelioan Merkurioren distantzia Eguzkiarekiko afelioan duenaren %66a da. Merkurioren gainazalak krater ugari ditu, eta Ilargiaren gainazalaren antza handia du, erakutsiz ez duela izan jarduera geologikorik milaka milioi urtez. Ez du ia atmosferarik beroa mantentzeko, horregatik bere egun eta gauen arteko tenperatura aldaketak Eguzki-sistemako handienak dira: 100 Kelvin inguru (-173 °C) izaten ditu gauean eta 700 K inguru (427 °C) egunean zehar ekuatoreko eskualdetan. Poloak etengabe daude 180 K (-93 °C) tenperaturatik behera. Planetak ez du satelite natural ezagunik.
Bi misio espazialek bisitatu dute Merkurio: Mariner 10 sateliteak bi hegaldi egin zituen, 1974 eta 1975ean; MESSENGER, 2004an espazioratu zena, 4.000 aldiz eman zizkion Merkuriori birak ahalik eta 20015eko apirilaren 30ean erregaia amaitu eta planetaren aurka talka egin zuen arte.
Barne egitura
Merkuriok silikatoz osatutako azal bat duela ematen du, mantu guztiz solido baten gainean. Mantua burdin sulfatozkoa dela uste da, eta kanpo nukleo likido bat duela, barne nukleo solido baten inguruan.
Merkurio Eguzki-sistemako lau planeta telurikoetako bat da, Lurra bezalako gorputz harritsu solido bat. Eguzki-sistemako planetarik txikiena da, 2.439,7 kilometroko erradioarekin ekuatorean. Merkurio Eguzki-sistemako satelite naturalik handienak baino txikiagoa da, Ganimedes eta Titan; hala ere, bi satelite horiek baino masiboagoa da. Merkurio %70 metalikoa da eta beste %30 silikatoak. Merkurio da Eguzki-sistemako bigarren planetarik dentsoena, 5,427 g/cm3ekin, Lurra baino pixka bat gutxiago, 5,515 g/cm3. Grabitazio kolapsoaren efektua kenduko balitz bi planetatan, Merkurioko materialak Lurrarenak baino dentsoagoak izango lirateke, hala ere, konprimatu gabeko dentsitatea 5,3 g/cm3 izango litzateke Lurraren 4,4 g/cm3ren kontra.
Merkurioren dentsitatea erabil daiteke bere barne-egituraren xehetasunak lortzeko. Lurraren dentsitate altua grabitazio-konpresioaren eragina bada ere, bereziki nukleoan, Merkurio askoz txikiagoa da, baita barne eremuak ere, eta ez dago, beraz, konprimitua. Horregatik, hain dentsitate handia izateko modu bakarra barne nukleoa oso burdintsua izatea da.
Geologoek uste dute Merkurioren nukleoak bere bolumenaren %55 hartzen duela; Lurrean %17 baino ez du hartzen. 2007an argitaratutako ikerketa batek proposatzen du Merkuriok barne nukleo likido bat duela. Nukleoaren inguruan 500 eta 700 kilometro inguruko lodiera duen silikatozko mantu bat dago. Mariner 10 misioaren datuetan eta Lurretik hartutakoetan oinarritua, Merkurioren azalak 35 kilometro inguru ditu. Merkurioren gainazaleko ezaugarrietako bat arroila edo hegi sakonak edukitzea da, ehunka kilometroko luzerarekin. Uste denez hauek sortu ziren Merkurioren nukleoa hoztu zenean eta uzkurtu, gainazala jada solidoa zenean.
Merkurioren nukleoak burdin eduki gehiago du Eguzki-sistemako beste edozein planetek baino, eta hainbat teoria proposatu dira hau azaltzeko. Onarpen handiena duen teoriak dio Merkurioren hasierako metal-silikato ratioa meteorito kondritikoen antzekoa zela, Eguzki-sistemako material harritsuaren ehuneko ohikoa. Bere masa gaur egungoa baino 2,25 aldiz handiagoa izango litzateke. Eguzki-sistemaren historiaren hasieran, Merkurioren masaren 1/6 zuen planetesimal batek jo zuen, hainbat kilometroko zabalerako objektua. Talka honek jatorrizko azal eta mantuaren zati handi bat kendu zuen, nukleoa utziz osagai nagusi gisa. Antzeko prozesu bat proposatu da Ilargiaren sorrera azaltzeko, inpaktu erraldoiaren hipotesia.
Beste teoria batek dio Merkurio Eguzkiaren energia irteera egonkortu aurretik sortu zela nebulosa protoplanetariotik. Hasiera batean bere gaur egungo masaren bikoitza izango luke, baina protoeguzkia konpaktatu zenean Merkurioren tenperaturak 2.500 eta 3.500 K artean izango lirateke, eta baliteke 10.000 K ere hartzea. Tenperatura horretan Merkurioren gainazalean zeuden arroka asko baporizatu ziren, "arroka baporezko" atmosfera bat sortuz. Atmosfera hau eguzki-haizeak guztiz kendu zuen.
Hirugarren hipotesi baten arabera, eguzki-nebulosak Merkurio sortzen ari zeneko partikulak erakarri zituen, partikula arinak Merkuriotik aldenduz eta euren akrezioa ekidinez.
Hipotesi bakoitzak gainazalaren osaketa ezberdina aurreikusten du, eta bi espazio-misio antolatu dira neurketak egiteko. MESSENGER espedizioa 2015ean amaitu zen, eta uste baino potasio eta sulfuro gehiago aurkitu zuen gainazalean. Inpaktu erraldoiaren hipotesiaren eta gainazalaren lurrunketaren hipotesiaren arabera hainbeste potasio eta sulfuro ez lirateke egongo, beroak desagerraraziko bailituzke. 2025an BepiColombo espedizioak hipotesiak frogatzeko behaketak egingo ditu. Azken aurkikuntzek hirugarren hipotesia hobetsiko lukete, baina oraindik ere analisi sakonagoak behar dira.
Gainazaleko geologia
Merkurioren gainazalak Ilargiaren gainazalaren antza handia du, itsas-itxurako lautada estentsiboekin eta krater ugarirekin, erakutsiz geologikoki inaktiboa izan dela mila milioika urtez. Merkurioko geologiaren ezagutza gehiena 1975ko Mariner 10 zundaren hegaldian oinarritzen da, baita Lurretik egindako behaketetan ere. Horregatik, planeta telurikoen artean ezezaguna da. MESSENGER zundaren datuak prozesatu ahala, ezagutza hau handituz doa. Adibidez, krater berezi bat aurkitu da, kanporantz doazen hegiekin; zientzialariek "armiarma" izena jarri zioten, eta gaur egun Apollodorus izena darama.
Albedo ezaugarriak islapen ezberdina duten eskualdeak dira, teleskopioarekin ikusita. Merkuriok dorsa izeneko arroilak, Ilargiaren antzeko goi-ordokiak, mendiak, lautadak, hegiak eta bailarak ditu.
Merkurioko ezaugarriak izendatzeko erabiltzen diren terminoak hainbat iturrietatik datoz. Bakarrik hildako pertsonen izenak jar daitezke. Kraterren izenak artista, musikari, margolari eta idazleenak dira, euren eremuan lan nabarmena egin badute. Hegiek edo dorsak Merkurioren ikerketan paper garrantzitsua izan duten zientzialarien izenak daramatzate. Sakonuneak edo fosak arkitektura izenekin deitzen dira. Mendiak edo montes "bero" hitzarekin, hizkuntza ezberdinetan. Lautadak edo planitiae Merkurioren izenekin hizkuntza ezberdinetan. Arroilak edo rupes zientzia espedizioetako itsasontzien izenekin deitzen dira. Bailarak edo valles irrati-teleskopioen izenekin.
Merkuriok kometa eta asteroideen bonbardaketa indartsua jasan zuen bere formazioaren ostean, orain dela 4.600 milioi urte. Orain dela 3.800 milioi urte amaitu zen Bonbardaketa Indartsu Berantiarra izeneko prozesuan ere talka ugari jasan zituen. Krater formazio garai honetan zehar Merkuriok inpaktuak jasan zituen bere gainazal osoan zehar, ez baitzuen atmosferarik talka horiek gelditu edo murrizteko. Garai horretan zehar Merkurion sumendi aktiboak egon ziren; Caloris arroa bezalako lekuak magma beroarekin bete ziren, Ilargian aurki daitezkeen Ilargi-itsasoen antzeko leku lauak sortuz.
MESSENGERrek 2008an egindako hegaldiek Merkurioren gainazala hobeto aztertzeko aukera eman zioten zientzialariei. Merkurioren gainazala Marte edo Ilargiarena baino heterogeneoagoa da, nahiz eta geologiako aspektu batzuetan antzekoak izan, adibidez, itsaso eta goi-lautadatan.
Inpaktu arroak eta kraterrak
Merkurioko kraterrak tamaina oso ezberdinekoak dira, katilu itxurako zulo txikietatik, eraztun ugari eta ehunka kilometro dituzten talka arroetaraino. Degradazio egoera guztietan aurki daitezke, inpaktu erlatiboki berrietatik, euren lerroekin inguruan, krater oso zaharren hondakinetaraino. Merkurioko kraterrak ezberdinak dira Ilargiaren kraterrekin alderatuta, euren eiekzioen ondorioz zuritutako eremua askoz txikiagoa delako, Merkurioren grabitate handiagoaren ondorioz. IAUren arauak jarraituz, gutxienez hiru urtez hilda eta berrogeita hamar urtez famatu izan ziren artisten izenekin dei daitezke.
Ezagutzen den kraterrik handiena Caloris Arroa da, 1.550 kilometroko erradioarekin. Caloris Arroko kraterraren talka hain izan zen handia eta indartsua, ezen laba erupzio bat sortu zuen, 2 kilometroko eraztun zentrokide bat utzi zuena kraterraren inguruan. Caloris Arroaren antipodetan "Lurralde Arraroa" deitzen den gune muinotsu ez-ohiko bat dago. Hipotesi baten arabera bere jatorria Caloriseko inpaktuaren ondorioz sortu ziren talka-olatuak Merkurioren beste aldean batu ziren. Jasandako estresaren ondorioz, gainazala apurtu eta arrakalatu zen. Beste hipotesi batean, lurralde hori antipodetan sortutako eiekzio materiala bertan metatzeak sortu zuen.
Gaurdaino 15 inpaktuzko arro identifikatu dira Merkurioko irudietan. 400 kilometroko zabalera duen arro nabarmen bat Tolstoi Arroa da; eraztun zentrokide bat baino gehiago ditu eta bere eiekzioak 500 kilometroko zabalera dute. Tolstoi Arroaren behealdea material leunetik estali dira. Beethoven Arroak eiekzio kono antzekoa du, eta 625 kilometroko eraztuna. Ilargian bezala, Merkurioren gainazalak espazioko higadura jasan duela uste da, eguzki-haizeak eta mikrometeoritoen eragina, adibidez.
Lautadak
Merkurion bi lautada eremu geologikoki ezberdinak daude. Kraterren arteko lautada muinotsu leunak dira Merkurioko ezaugarri geologikorik zaharrenak, krater ugariz josita egon arren. Kraterren arteko lautada hauek aurretik egondako hainbat krater estali dituztela ematen du, eta dituzten kraterrak txikiak direla ematen du, 30 kilometro ingurukoak.
Lautada leunak tamaina handiko eskualde lauak dira, lehenago existitzen ziren tamaina ezberdineko depresioak betetzen dituztenak eta ilargi-itsasoekin antza handia dutenak. Nabarmenak dira Caloris Arroa inguratzen dituztenak, adibidez. Ilargiko itsasoek ez bezala, lautada leun hauek lehenagoko kraterren arteko lautaden albedo berdina dute. Ez dute dudarik gabe bulkanismoaren ondorio direla esatea baimentzen duten ezaugarriak, baina kokapena eta duten itxura biribilduaren ondorioz sumendi jatorrikoak direla pentsatzera eraman gaitu. Merkurioko lautada leun guztiak Caloris Arroaren ondoren sortu ziren, krater dentsitatea askoz txikiagoa delako Calorisen eiekzio lekuetan baino. Caloris Arroko zorua bestelako arro lau batez osatuta dago, arroilekin apurtua egitura poligonalekin. Ez dago argi hauek laba bolkanikoak diren inpaktuaren ondorioz sortuak, edo talkak berak urtutako materiala.
Egitura konpresiboak
Merkurioren gainazaleko egitura berezi bat dauden toles konpresibo kopuru altua da, lautadetan sigi-saga. Merkurioren barnealdea hoztu zenean, uzkurtu zen, eta gainazala deformatzen hasi zen, toles egiturak sortzen, alderantzizko failekin lotuak. Sortutako hegi horiek 1.000 kilometroko luzerakoak izan daitezke eta 3 kilometroko altuerakoak. Egitura konpresibo hauek beste egitura batzuen gainetik ikus daitezke, krater edo lautaden kasuan, berriagoak direla erakutsiz. Egitura guzti hauen mapa osatu denean, Merkurioren erradioa kilometro batetik zazpi kilometrora uzkurtu zela kalkulatu da. Eskala txikiko faila-planoak ere aurkitu dira, hamarnaka metroko altuerakoak eta kilometro gutxi batzuetako luzerarekin, orain dela 50 milioi urte baino gutxiago sortuak. Honek erakusten du nukleoa oraindik ere uzkurtzen ari dela, eta gainazalean ezaugarri geologikoak daudela horren ondorioz.
Lunar Reconnaissance Orbiter zundak antzeko failak aurkitu ditu Ilargian.
Bulkanologia
MESSENGERrek lortutako irudiek erakutsi dute fluxu piroklastikoak izan zirela Merkurion, altuera gutxiko sumendietatik. MESSENGERren datuetan ere ikusi da gutxienez 51 kolada piroklastiko egon direla gainazalean, eta horietatik %90 inpaktu kraterretan eman direla. Inpaktuzko krater horien degradazioaren azterketa geologikoak erakutsi du jarduera piroklastikoa denbora luze batez egon zela bizirik Merkurion.
Caloris Arroaren hego-mendebaldean dagoen depresio batean bederatzi sumendi tximinia daude gainezarriak. Bakoitzak zortzi kilometroko diametroa du. Sumendi-konplexu bat dela pentsatzen da. Tximinien zorua euren goiko aldea baino kilometro bat beherago daude, eta sumendi leherkorrek sortzen dituzten krater bolkanikoen antza dute, ondoren magmak utzitako hutsunearen gainean kolapsatzen direnean. Zientzialariek ezin dute sumendi-konplexuaren adina zehaztu, baina uste dute mila milioi urte inguru izan ditzakeela.
Gainazaleko kondizioak
Merkurioren gainazaleko tenperatura 100 eta 700 K artean mugitzen da (-173 eta 427 °C) ekuatoreko punturik beroenetan. Ez da inoiz 180 Kelvinetik igotzen poloetan, ez dagoelako atmosferarik eta tenperatura gradiente oso handia dagoelako ekuatoretik poloetara. Eguzkiaren azpian zehazki dagoen puntua 700 Kelvinetara iristen da perihelioan (0ºW edo 180ºW), baina bakarrik 550 K afelioan (90º edo 270ºW). Planetaren alde ilunean, tenperaturak 110 K inguruan egoten dira. Merkurion eguzki-argiaren intentsitatea 4,59 eta 10,61 aldiz eguzki-konstantea izan ohi da.
Egun argiko tenperatura Merkurioren gainazalean oso altua bada ere, behaketetan ikusi da izotza egon daitekeela Merkurion. Poloetako krater sakonetako zoruek ez dute inoiz eguzkiaren argirik jasotzen, eta tenperaturak bertan 102 Kelvinen azpitik egoten dira; batez besteko globalaren azpitik. Ur izotzak radarra islatzen du, eta 1990eko hamarkadan egindako radar ikerketetan ikusi da poloetan isla gune lokalizatuak daudela. Izotza ez da honetarako arrazoi posible bakarra, baina astronomoek uste dute hori dela aukerarik probableena.
Exosfera
Merkurio txikiegia da grabitazioz bere atmosfera mantentzeko denbora tarte luzeetan; badu, hala ere, lotutako exosfera ahul bat, hidrogeno, helio, oxigeno, sodio, kaltzio, potasio eta beste elementu batzuekin, 0,5 nPa presiopean. Exosfera hau ez da egonkorra, atomoak etengabe galtzen dira eta iturri ezberdinetatik berriro etortzen dira. Hidrogeno eta helio atomoen iturri probableena eguzki-haizea bera da, Merkurioren magnetosfera behin sartuta bertatik hedatzen direnak, beranduago berriro espazioan amaitzeko. Merkurioren lurrazaleko erradioaktibitatearen ondorioz helioa ere sor liteke, baita sodio eta potasioa ere. MESSENGERrek kaltzio, helio, hidroxido, magnesio, oxigeno, potasio, silizio eta sodio proportzio handiak aurkitu zituen. Ur lurruna badago, prozesu ezberdinetatik etorria: talka egiten duten kometek ekarria, eguzki-haizeak dakarren hidrogenoaren eta arroken oxigenoaren ondorioz sortzen den ura, eta ur-izotz iturrien sublimazioaren bidez heltzen dena, poloetako kraterretatik. , eta  ioiak aurkitzea ezusteko handia izan zen. Molekula hauek Merkurioren inguruko espazioan aurkitu zirenez, zientzialariek pentsatzen duten molekula horiek exosferatik etorri zirela eguzki-haizeak bultzatuta.
Sodioa, potasioa eta kaltzioa 1980ko hamarkadan aurkitu ziren atmosferan, eta uste da gainazaleko arrokek mikrometeoritoen talkak jasaten dituenean izaten duten baporizazioaren ondorio direla. Encke kometaren talkak ere eragina izan zuen. 2008an MESSENGERrek magnesioa aurkitu zuen. Ikusi denez, magnesio iturri nagusiak polo magnetikoetan daudenak dira. Honek magnetosfera eta planetaren gainazalaren arteko elkarrekintza bat adieraziko luke.
Eremu magnetikoa eta magnetosfera
Merkurio planeta txikia den arren, eta 59 eguneko biraketa egiten duen arren, eremu magnetiko nabarmena eta, ematen duenez, globala du. Mariner 10 zundak egindako neurketek erakutsi zuten Lurraren eremu magnetikoaren %1,1 inguruko indarra duela. Merkurioren eremu magnetikoaren indarra ekuatorean 300 nT ingurukoa da. Lurraren eremu magnetikoa bezala, Merkuriorena dipolarra da. Baina Lurrean ez bezala, Merkurioko polo magnetikoak biraketa ardatzarekin lerrokatuta daude. Mariner 10 eta MESSENGERren neurketek erakutsi dute eremu magnetikoaren indarra eta egitura egonkorrak direla.
Eremu magnetiko honen jatorria dinamo efektua izango litzateke, Lurraren eremu magnetikoa sortzen den bezalako modu batean. Dinamo efektu hau barne-nukleoan dagoen burdin-likidoak duen zirkulazioaren efektua da. Planetak duen eszentrikotasun handiak eragiten ditu itsasaldiek burdina likido mantenduko luke.