cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xerostomia
Botikengatiko xerostomia
500 botika baino gehiago daude xerostomia sortzeko gai direnak (depresioaren kontrakoak, tentsio arteriala kontrolatzekoak, antiinflamatorioak, alergien kontrako botikak, astiasmatikoak edota erlaxatzaile muskularrak). Hala ere, botika hauek sortzen duten efektua ez da betirako, medikamentuak hartzeari uzten zaionean, listu jariapen maila handitzen da.
Estresari, antsietateari eta depresioari loturiko gaixotasuna dela esaten dute.
Hona hemen xerostomia sortzen duten hainbat botika:
Botikek listu jariapena handitu edo txikitu dezakete, guruinetan sortzen duten efektuaren arabera. Listuaren konposizioa ere aldatu dezakete, batez ere nerbio sistema periferikoko ekintza imitatzen dutelako.
Erradioterapia eta kimioterapiarengatiko xerostomia
Kimioterapia jasotzen dutenen artean, %40ek xerostomia jasaten dute bigarren eskuko efektu bezala. Erradioterapiak ere, listu jariapena gutxitzen du.
Erradioterapian, erradiazio ionizatzaileak guruinetan sortzen dituzten eraginak gradu ezberdinetan neurtu daitezke. Zelula azinarrak desegiten dituzte, guruinaren atrofia eta fibrosia agertzen delarik. Guruinek jasaten duten aldaketa, jasotako ionizazio dosi, bolumen eta denboraren arabera izango da. Bestetik pazientearen adina ere garrantzitsua izango da.
Parotidak dira guruinetatik sentiberenak, eta aldaketa gehien sufritzen dutenak. Ahoko minbiziarentzat, normalean 60 eta 70 Gy arteko dosiak ematen dira, honek listu kopuruaren gutxipena segituan sortzen duelarik. 20Gy ko dosi bakarrarekin jada sortzen dira listu kopuru txikiagoak.
Irradiazioa jaso ondoren, listu jariapena gutxitzen doa, baina 6-12 hilabete ondoren listu kopuruak hasierakoen antzekoak izatera iritsi daitezke.
Kimioterapiaren ondorioz ere ultzerak, hanturak, mukositisa, infekzioak, odoljarioak… sortzen dira. Hala ere kimioterapiak sortzen duen xerostomia itzulgarria izaten da gehienetan.
Gaixotasunengatiko xerostomia
Hona hemen xerostomia sortzen duten gaixotasun autoimmuneak:
Gaixotasun hauek ahoko lehortasuna sortzeaz gain, begietako, baginako, faringeko, laringeko eta sudurreko mukosen lehortasuna ere sortzen dute.
Prozesu kirurgiko eta traumatikoengatiko xerostomia
Aho eta lepoko tumoreak erauzteko kirurgiek guruinei eragin diezaiekete, parenkiman alterazioak sortuz, edota odolaren irrigazioa gutxituz. Ondorioz xerostomia agertu daiteke.
Sintomak eta diagnostikoa
Xerostomiaren diagnostikoa ez da zaila, zaila izaten dena, xerostomiaren kausa ezagutzea izaten da. Horretarako laborategiko probak beharrezkoak izaten dira.
Sintomak
Mukosan agertzen dena: Ahoko mukosa lehortu egiten da, distira galtzen du, zuritu egiten da eta mehetu egiten da. Mingainean pitzadurak agertzen dira, eta batzuetan ezpainetan ere. Orokorrean mukosa inflamatu egiten da, kandidiasia agertu daitekeelarik.
Hortzetan agertzen dena: Txantxar gehiago agertzen dira, batez ere hortzen lepoaldean.
Diagnostiko
Xerostomiaren diagnostikorako garrantzitsuena historia kliniko on bat egitea da, gaixoak eduki ditzakeen gaixotasun guztiak argi idatziz, eta batez ere hartzen dituen botikei buruz galdetuz. Pertsonak edaten duen ur kantitatearen inguruan ere galdetu behar zaio, eta murtxikatzeko edota irensteko arazoak dituen hala ez.
Ahoa ondo aztertu behar zaio, mukosa, hortzak, ezpainak… xerostomiaren ondorioz sortzen diren aldaketak ondo aztertuz.
Egiten zaizkien proben artean, proba kuantitatiboak (listu kopurua neurtzeko) eta kualitatiboak (listuaren konposizioa jakiteko) aurkitzen dira.
Klinikan egin daitezkeen probak hurrengoak dira:
Tratamendua
Aho lehorraren tratamendua, ahoko mukosak hezetzea edo bustitzean datza. Horretarako listuaren ordezkoak (metilzelulosa, karboximetilzelulosa, hidroximetilzelulosa…) erabil daitezke. Listu jariapena eragiteko sialogogoak erabiltzen dira, baina garrantzitsuena aho higiene egokia edukitzea da. Sialogogo erabiliena pilokarpina da. Beste sialogogo batzuk, karbakol eta yoimbina dira. Batzuetan gozokiak eta txikleak erabiltzea ere gomendatzen da.
Xerostomia pazienteak hartzen dituen botiken ondorioz bada, medikamentuen dosiak aldatu beharko lirateke, beti ere medikuaren onespenarekin. Bestetan botikak aldatu behar izaten dira.
Ahoa garbia mantentzea nahitaezkoa da, txantxar eta infekzio arriskua gutxiagotzeko. Zurda leuneko hortzetako zepiloa erabiltzea gomendatzen da eta hortzetako pastak fluoruroak edukitzea. Irakuzketak egin daitezke eta hortzetako haria erabiltzea ere gomendagarria da.
Gomendio orokorrak
Elikagaiak ondo murtxikatu, alkohol eta tabako kontsumoa murriztu, dentistarengana urtean bi aldiz gutxienez joan eta PHa 5,5a baino gutxiago dituzten produktuak ez erabili.
Andres Gostin
Andres Gostin Elorza (Azkoitia, 1966) kazetari euskalduna eta Mondragon Unibertsitateko irakaslea da, Huhezi fakultatean. Zinema eta ikus-entzunezkoen kritikan eta analisian berezituta dago.
Euskal Herriko Unibertsitatean egin zituen kazetaritza ikasketak. Euskaldunon Egunkariaren hasierako sortze-taldean jardun zuen, eta egunkari haren historia osoan izan zen bertako langile. Diseinu taldean egin zuen lan, besteak beste. Egunkaria itxi eta haren ordezko probisional Egunero egunkariaren lanean ere jardun zuen.
Kazetaritzatik irakaskuntzara egin zuen saltoa 21. mendean. Mondragon Unibertsitatean tesia aurkeztu zuen 2015ean, doktoradutza lortuz, lan honekin: ''XX. Mende Erditik aurrerako indarkeria politikoaren errepresentazioa euskarazko fikziozko ikus-entzunezkoetan .''
Allactodipus bobrinskii
Allactodipus bobrinskii Allactodipus generoko animalia da. Karraskarien barruko Allactaginae azpifamilia eta Dipodidae familian sailkatuta dago.
Madière
Madière Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Ariège departamenduan dago, Okzitania eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Madière udalerrian erroldatutako biztanleak 198 ziren. Familiak 76 ziren, horien artean 15 pertsona bakarrekoak ziren (11 bakarrik bizi ziren gizonak eta 4 bakarrik bizi ziren emakumeak), 30 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 27 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 4 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 96 etxebizitza zeuden, 76 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 7 bigarren erresidentzia ziren eta 14 hutsik zeuden. 95 etxeak ziren eta 1apartamentu bat zen. 76 etxebizitza nagusietatik 66 bere jabearen bizilekua ziren, 6 alokairuan okupaturik zeuden eta 4 doan lagata zeuden; 3 etxek bi gela zituzten, 8 etxek hiru zituzten, 9 etxek lau zituzten eta 56 etxek bost zituzten. 66 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 34 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 41 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 117 ziren, horien artean 86 aktiboak ziren eta 31 inaktiboak ziren. 86 pertsona aktiboetatik 81 lanean zeuden (47 gizon eta 34 emakume) eta 5 langabezian zeuden (5 emakume eta 5 emakume). 31 pertsona inaktiboetatik 10 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 12 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Madière udalerrian 78 unitate fiskal zeuden, 212 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 13.969 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 7 komertzioetatik, 2 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2000. urtean Madière udalerrian 14 nekazaritza-ustiategi zeuden, 464 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Iñigo Ibarra
Iñigo Ibarra Alonso (Iruñea, Nafarroa, 1974) nafar bertsolari, idazle eta mekanikaria da.
Wilton (Iowa)
Wilton Iowako hiri bat da. Cedar konderrian kokatua dago. 2010ean 2,802 biztanle zituen, 5.05 kilometro koadrotan banatuta.
Ziza arre
Ziza arrea (Tricholoma terreum) Tricholomataceae familiako onddoa da. Perretxiko jangarri hau koniferoen basoetan hazten da Europa osoan barrena.
Deskribapena
Kapela: 4–7 cm zabal izan ohi da eta kolore grisezko belus itxurako ehundura dauka. Ganbila da eta titi itxurako muturtxoa dauka; oro har itxura konikoa dauka. Hanka 3–8 cm luze da eta 1.5 cm zabal, eta ez dauka eraztunik. Ez dauka bolbarik ere.
Mingreliako printzerria
Mingreliako printzerria (სამეგრელოს სამთავრო), Odishi edo Samegrelo izenarekin ere zaguna, Georgiako estatu historiko bat izan zen, Dadiani dinastiaren agindupean.
Historia
Printzerria erasorik ez egiteko itun batetik eta Konstantino II.a Kartlikoak, Alexander Kakhetiakoak eta Qvarqvare II.ak, Samtshkeko atabagak, sinatutako hitzarmen batetik sortu zen, Georgia hiru erresumatan eta zenbait printzerritan banatu zuena. Mingrelia Printzerri independente gisa ezarri zen 1557an Levan I. Dadianirekin herentziazko mtavari (printze) gisa. Independentea izan zen Errusia Inperialaren meneko bihurtu zen arte 1803an. Hau Errusiar Inperioarekin babes-itun bat sinatu ondoren gertatu zen, Mingrelia, Imeretia eta Abkhaziako bizilagun boteretsuenen jazarpenaren aurkako errusiar babesaren truke egin zena. Printzerria amaitu zen Niko Dadiani printzea kargutik kendu zutenean, eta printzerria abolitu egin zuen Errusiak 1867an. Niko printzeak ofizialki uko egin zien tronurako eskubideei 1868an, eta estatua errusiar barruti bihurtu zen 1917ra arte.
Ziza arre
Nahasteak
Pozoitsua eta handiagoa den Tricholoma pardinum espeziearekin nahas daiteke; baita jangarria den Tricholoma orirubens espeziearekin ere.
Banaketa eremua
Europa, Ipar Amerika, Errusia, Txina, Erdialdeko Asia, Ekialde Hurbila, Himalaiako eremua, Japonia, Australia eta Zeelanda Berria.
Chico (Washington)
Chico Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Kitsap konderrian dago, Washington estatuan. biztanle ditu, kilometro koadroko azaleran banatuta.
Alfredo Tamayo
Alfredo Tamayo Aiestaran (Donostia, Gipuzkoa, 1924 - Azpeitia, Gipuzkoa, 2014ko urriaren 21a ) euskal herritar jesuita, teologo eta irakasle bat izan zen.
Innsbruckeko Unibertsitatean teologia eta Madrilgo Complutense Unibertsitatean filosofia ikasketak burutu eta Deustuko Unibertsitateko Donostiako Campusan irakasle jardun zuen.
Francesco Costanzo Catanio
Biografia
Catanio 1602an jaio zen Ferraran, garai hartan Aita Santuen Lurraldean, gaur egun Emilia-Romanian, Giulio Cesare Catanioren semea. Hasieran Ippolito Scarsellinoren agindupean trebatu zen Ferraran, harik eta –haren "... auziak eta umore txarra..." moduagatik – bere aitak Boloniara bidali zuen Guido Reniren eskolan ikastera. 1627an bere aita hiltzean, Ferrarara itzuli zen, non Carlo Bononiren eraginpean egon zen, eta Ludovico Carracciren eta Caravaggioren eragin gutxiagoko estilo batean margotzen hasi zen.
Katanio ezpata bat eramateko, ehizatzeko eta borrokatzeko joera gisa deskribatu zuten. Hain liskartsua zen eta halako izaera nahasia zuen, non bere bizitzaren zatirik handiena erbestean edo lotsaizunean igaro zuen. Soldadu bat zauritu ondoren, Catanio San Frantzisko monasterioan babestu behar izan zuen, non freskoak margotzen lan egiten zuen. Marchese Giraldirekin Italia osoan zehar bidaiatu ahal izan zuen. 1654an Erromara bidaiatu zuen, Carlo Pio di Savoia kardinalaren babesarekin.
Obrak
Iturri batek dio borrokan soldaduen eta gaizkileen eszenak margotzen nabarmendu zela.
Ferrarako bere lehen lanetan – 1630etik gutxira santu horren elizarako margotutako San Gregorio bat, gaur egun Santa Maria dei Teatini-n, eta 1636 baino lehen Duomoko Coronazione di spine eta Flagellazione ek Caravaggioren eragina erakusten dute dagoeneko. Estudioko erretratuak ere egin zituen.
Bere Martirio di San Matteo Santo Spirito, Ferrara elizarako 1636tik gutxira margotu zuen, eraikina handitu zutenean. Bigarren Mundu Gerran bere bi margolan suntsitu zituzten: S. Luigi Gonzaga che rinuncia alla signoria di Castiglione Santo Stefano-n (lehen Gesù-n); eta Orazione nell'Orto San Benedetto elizan (Ferrara).
Allenport (Pennsylvania)
Allenport Pennsylvaniako borough bat da. Washington konderrian kokatua dago. 2010ean 537 biztanle zituen, 5.48 kilometro koadrotan banatuta.
Saint-Sauveur (Saona Garaia)
Saint-Sauveur Frantziako udalerria da, Saona Garaia departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Saint-Sauveur udalerrian erroldatutako biztanleak 2.169 ziren. Familiak 796 ziren, horien artean 208 pertsona bakarrekoak ziren (100 bakarrik bizi ziren gizonak eta 108 bakarrik bizi ziren emakumeak), 241 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 278 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 69 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Erroldatutako biztanleak
Etxebizitza
2007an 873 etxebizitza zeuden, 804 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 6 bigarren erresidentzia ziren eta 63 hutsik zeuden. 684 etxeak ziren eta 189 apartamentuak ziren. 804 etxebizitza nagusietatik 516 bere jabearen bizilekua ziren, 266 alokairuan okupaturik zeuden eta 22 doan lagata zeuden; 5 etxek gela bat zuten, 40 etxek bi zituzten, 127 etxek hiru zituzten, 187 etxek lau zituzten eta 445 etxek bost zituzten. 470 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 414 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 269 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Francisca Meléndez
Francisca Ifigenia Meléndez y Durazzo edo Efigenia (Cádiz, 1770- Madril, 1825) erretratuetan espezializatutako miniaturista izan zen, eta normalean gouache eta akuarela teknika misto batekin margotzen zuen.
Saint-Sauveur (Saona Garaia)
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Francisca Meléndez
Biografia
José Agustín Meléndezen alaba eta Francisco Antonio Meléndezen biloba, miniaturistak, eta Luis Meléndezen iloba, 1790ean, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiarako olio-pinturan Ama Birjina haurrarekin margotu zuen, «Fran.ca Meléndez Me hace en Madrid / Año de 1790, siendo de edad de 20 años» sinadura jarri zion,  meritu akademikoa izendapena jaso zuen lan honengatik. Lau urte geroago, 1794ko abenduaren 6an, ganbera-pintore izendatu zuten errege-familiaren miniaturazko erretratuengatik, bere obretako batzuk sinatzean jasoko duen baldintza, hala nola Estatuak 2017an Madrilgo Erromantizismoaren Museorako erositako dama lumadun burukoarekin erretratua, «Fecit Franca Melendez. pinta. de Cama. de S.S. M.M. Catoli año de 1800» sinaduraz.
Saint-Sauveur (Saona Garaia)
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 1.520 ziren, horien artean 1.128 aktiboak ziren eta 392 inaktiboak ziren. 1.128 pertsona aktiboetatik 1.021 lanean zeuden (647 gizon eta 374 emakume) eta 108 langabezian zeuden (49 gizon eta 59 emakume). 392 pertsona inaktiboetatik 132 erretiraturik zeuden, 115 ikasten zeuden eta 145 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Francisca Meléndez
Biografia
2008an, Dallasko (Texas) Southern Methoant Universityko Meadows Museumak 29 miniatura erosi zituen, Karlos IV. aren, Manuel Godoyren eta Gortean identifikatu gabeko beste pertsonaia batzuen erretratuekin. Horiekin batera, Juan Francisco de Aguilók, Maria Luisa de Paracuma erreginaren 1726ko idazkariak, gutun bat eman zion margolariari Real Sitio delakora joateko eskatuz, miniatura berrietan lan egiteko.
Martín Zapater Goya ren lagunak, 1797an datatutako erretratua, Tarragonako Martínez Lanzas-de las Heras bilduman gordeta zegoena, Bilboko Arte Ederren Museoan erakutsi zen 2018ko otsailetik maiatzera, Goya eta gorte ilustratua erakusketaren barruan.
Saint-Sauveur (Saona Garaia)
Diru sarrerak
2009an Saint-Sauveur udalerrian 773 unitate fiskal zeuden, 1.856,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.111 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 106 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 9 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 16 eraikuntza enpresak ziren, 27 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 9 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 3 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 6 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 26 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 1 zurgina, 5 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 4 ile apaindegiak eta 5 jatetxeak.
2009an zeuden 14 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 2 liburu dendak, 1 arropa denda zen, 1 kirol-denda zen, 1 lur eta paretak apaintzeko denda zen, 1 drogeria zen eta 1 lore-denda zen.
2000. urtean Saint-Sauveur udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.
2009an haur-eskola 1  eta lehen-hezkuntzako eskola 1  zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Caecilia perdita
Caecilia perdita Caecilia generoko animalia da. Anfibioen barruko Caeciliidae familian sailkatuta dago, Gymnophiona ordenan.
Tokioko auzo bereziak
Tokioko auzo bereziak (特別区) edo 23 auzoak (23区) Tokioren erdigunea osatzen duten 23 auzoen eremua da. 2012an 9 milioi biztanletik gora zeukaten guztira.
Auzoen izaera
Beren buruari hiria esaten badiote ere ez dira udalerriak, ez baitute hauteskundeak egiteko eskubiderik eta Japoniako Dietak zuzenean kontrolatzen ditu. 1970tik aurrera boterea handitu dute eta beren agintaria (区長, kuchō) eta asanblada (区議会, kugikai) daukate gaur egun.
Historia
2000 urtean Japoniako Dietak hirien antzeko estatusa eman zien.
1971ko Nafarroako Itzulia
1971ko Nafarroako Itzulia, Nafarroako Itzuli ko XII. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (lehenengoa bi sektoreetan banandua), ibilbidea Tuteran hasi eta Iruñean bukatu zen.
Rhinoraja kujiensis
Rhinoraja kujiensis Rhinoraja generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Arhynchobatidae familian.
Basoagako mendilerroa
Basoagako mendilerroa Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Bortal mendia da, 371 metrorekin.
Mendilerroan dagoen Basoaga mendiak ematen dio izena mendilerroari.
Kastroen kultura
Kastroen kultura (cultura castrexa, cultura castreja, cultura castriega, cultura castreña) Iberiar Penintsulako ipar-mendebaldean (iparraldeko Portugalen, Galizian, mendebaldeko Asturiasen eta ipar-mendebaldeko Leónen) Brontze Aroaren amaieratik (c. k .a. IX. mende inguru) erromatartua izan zen arte (c. k .a. I. mendea) zegoen kultura zeltaren izen arkeologikoa da. Kultura honen ezaugarri nagusiak honakoak dira: harresiz inguratutako herriak, castros deituak, eta ageriko hilobi-ohituren eskasia, haitzetan, ibaietan edota beste lekuetan ezpata edota beste metalezko tresnak askotan utzi arren. Bere eremu kulturaleko mugak Cares (ekialdean) eta Duero (hegoaldean) ibaien haranetan jarri izan dira historiografian duela gutxi arte, baina azken urteetan, ekialdeko muga, Asturias probintziako erdi-ekialdera mugitu dute ikerlariek.
Nahiz eta beste leku askotan, herri hizkeran "kastro" izena ematen zaien gune arkeologikokoak egon, horiek ezin dira kultura arkeologiko zehatz honen barne sartu.
Sadie Sink
Sadie Elizabeth Sink (Brenham, Texas, 2002ko apirilaren 16a) estatubatuar aktore da eta Netflixen, "Stranger Things" telesailean, Max Mayfield pertsonaia interpretatzeagatik eta "American Odyssey" telesailean Suzanne Ballard papera egiteagaitik ezaguna da.
Familia
Sadie familia handi batean hazi zan. Jacey izeneko ahizpa txiki bat dauka eta horretaz gain, beste hiru neba daukaz: Caleb, Spencer eta Mitchell. Bere gurasoak Casey eta Lori dira. Bere aita futboleko entrenatzaile moduan jarduten dau eta bere ama matematikako irakaslea da.
Selwynita
Selwynita fosfato motako minerala da eta gainesita taldearen kidea da.
Sadie Sink
Biografia
Bere izen osoa Sadie Elizabeth Sink da. 2002an jaio zan Texas-en. Txikitatik, neskak sormena handia eukan eta hasieran modako arropa diseinatzaile izatearekin amesten eban, baina gero dena aldatu zan. Egun batean, Disney Channel-eko High School Musical filma ikusi eban eta ikusi ebanetik aurrera aktuazio txikiak egiten hasi zan etxean bere nebarekin.
Selwynita
Ezaugarriak
Selwynita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da:. Sistema tetragonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 4 da.
Sadie Sink
Biografia
Orduan, bere ama erabaki eban Sadieri norabide horretan garatzeko aukera ematea. Houston-era joan ziran eta Sadie antzerki-estudio batean antzezpena ikasten hasi zan irakasle ospetsuekin. Baita, dantzatzen eta kantu klaseak hartzen hasi zan. Handik urte gutxira, Broadwayko agertoki handian hasi zan antzezten.
Horrek, Annie (2012) antzerkiko paper nagusia lortzen lagundu eban 11 urtekin eta, ostean, "The Audience" antzerkian, Isabel II erregina bezala antzeztu eban. Handik aurrera hasi zen Sadieren biografia profesionala eta antzerkietan eta zineman egindako ibilbidea.
2013an egin eban debuta Hollywooden, "Lana" bezala, FOX TVko The Americans telesailaren zati batean. Baita, luzemetrai eta laburmetraietan parte hartu eban. 2015an, "American Odyssey" seriean Suzanne Ballard papera interpretatu eban. Paper hau bere filmetako garrantzitsuenetariko bat bihurtu zan. 2016an "Chuck" filmean agertu zan, Zachary Levi eta Adam Baldwin aktoreekin batera. Filmazioen eta emanaldien agenda, familia New Jerseyra bizitzera eraman eban. Holan, neskak maite ebana egin ahal izan eban, baina aldi berean, eskolan ikasten jarraitu eban. Benetan aukera handiena lortu ebanean, eta ospe handia eman ziona, 2017an izan zan, Netflixen fikziozko beldurrezko telesailean, "Stranger Things". Max, nerabe baten papera, antzeztu eban. Neska ilegorria, patinatzea gustoko ebana eta bideojokoetan aritzen dena. Sadiek ez zekian skate-ean ibiltzen eta egunero hiru orduz, bi hilabetetan zehar entrenatzen egon behar izan zan. Hasieran, telesailaren bigarren denboraldian bakarrik aurkeztu zan. Horren ostean, telesaileko rol garrantzitsuenetako bat lortu eban, beraz, hurrengo denboraldian ere agertu zan.
Gero, beste bi filmetan protagonista izan zan: "Real Rocky" eta "Glass Castle " eta oraindik proiektu gehiagotan lan egiten dabil.
Bizitza pertsonala
Txikitatik gustoko izan dau sukaldaritza eta Master Chef Junior realitian parte hartu gura eban.
Gaur egun, proiektu zinematografiko berrietan parte hartzen dau, modaren inguruko desfileetan parte hartzen dau eta eskolara doa. Datozen urteetan, bere ikasketak unibertsitate batean jarraitzeko asmoa dauka.
Gaur egun, Sadie New York-en bizi da.
Sariak eta Izendapenak
2018. urtetik, Sadiek izendapen asko jaso dauz. Lehenengo izendapena, MTV Movie Award sarietarako izan zan, Pantailako Duorik Onena izateagatik. 2020an, telebistako drama-aktore onenaren Aktoreen Sindikatuaren sarirako izendatuta egon zan. Azkenik, 2022. urtean, MTV Movie Award Sarirako izendatu eben berriro, Aktuazio Beldurtu Onenaren sarirako. Oraingoz, ez dau horietako saririk lortu, baina lan asko eta ikasketak geratzen jakoz oraindik.
Sevda Altunoluk
Kluba
Altunoluk 12 urte zituela hasi zen goalballera jolasten. Ankaran jokatu zuen Mithat Enç Gören Kalpler SK kirol klubean, Yenimahalle Belediyesi SK hiri bereko taldera joan aurretik. Gaur egungo taldea Ekrem Gündoduk entrenatzen du, klub bereko gizonezkoen goalball taldeko kide batek.
Nazioartekoa
Altunoluk Turkiako emakumeen selekzioarekin lehiatzen da nazioartean. Hainbat lehiaketatan parte hartu du. 2010ean, zilarrezko domina irabazi zuen IBSA Goalball European Women's Group B Championship lehiaketan, Turkiako Eskiúehir-en. Europako 2012ko IBSA Div. B Goalball Txapelketan, Ascoli Picenon (Italia) jokatua, urrezko domina lortu zuen eta 27 golekin markatzaile gorena izan zen, ondoren Swetlana Otto alemaniarra geratu zelarik. Urrezko domina irabazi zuen 2013ko Pajulahti Jokoetan, Nastolan (Finlandia), han ere goleatzaile nagusia izanik. 2015ean, urrezko domina hartu zuen Europako IBSA Div A Goalball Txapelketan Kaunasen (Lituania). Han ere goleatzaile nagusia izan zen, eta atzetik Sümeyye Özcan taldekidea geratu zen.
Altunoluk talde nazionaleko kide izan zen, eta urrezko domina irabazi zuen Rio de Janeiron (Brasil), 2016ko Udako Paralinpiar Jokoetan. 2021ko Jokoetan urrezko domina lortu zuen berriz ere, kasu honetan Tokion.
Barry Levinson
Barry Levinson (Baltimore, 1942ko apirilaren 6) judutar jatorrizko Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria, gidoigilea, ekoizlea eta aktorea da.
Telesaioetarako hasi zen idazten Barry Levinson. 1970eko hamarkadan filmetako gidoiei ekin zien. Lehendabiziko zuzendutako filma, Diner izenekoa, 1982an egin zuen. Bere film arrakastatsuena 1988ko Rain Man izan da. Filmak 4 Oscar irabazi zituen, zuzendari onenarena barne.
Caecilia pressula
Caecilia pressula Caecilia generoko animalia da. Anfibioen barruko Caeciliidae familian sailkatuta dago, Gymnophiona ordenan.
Écharcon
Écharcon Frantziako udalerria da, Essonne departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Écharcon udalerrian erroldatutako biztanleak 724 ziren. Familiak 259 ziren, horien artean 45 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 33 bakarrik bizi ziren emakumeak), 66 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 127 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 21 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Etxebizitza
2007an 275 etxebizitza zeuden, 261 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 5 hutsik zeuden. 244 etxeak ziren eta 26 apartamentuak ziren. 261 etxebizitza nagusietatik 216 bere jabearen bizilekua ziren, 36 alokairuan okupaturik zeuden eta 8 doan lagata zeuden; 6 etxek gela bat zuten, 14 etxek bi zituzten, 41 etxek hiru zituzten, 62 etxek lau zituzten eta 137 etxek bost zituzten. 222 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 84 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 162 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Diru sarrerak
2009an Écharcon udalerrian 281 unitate fiskal zeuden, 781 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 27.729 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 24 komertzioetatik, 2 erauzte enpresak ziren, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 4 eraikuntza enpresak ziren, 4 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 9 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.
2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen eta 3 zurginak.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Mañeru
Mañeru Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Lizarrako merindadean eta Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 26,7 kilometrora. Altuera 325 eta 723 metro artekoa da, eta 12,89 km²-ko azalera hartzen du. biztanle zituen.
Mañeru Lizarrerriko lehen herritzat hartzen da, Donejakue bideari jarraituz. Muino baten gainean dago, Arga ibaiaren eta Riosalado ibaiaren bista onekin. XIII. mendean Jerusalemgo San Joan Ospitaleko Ordena Militarreko kide izan zen, eta haren jaurerritik hiribildua askatu zuten 1555ean. Izena ematen dion ibarreko ibarburua da, eta duela gutxi pisua galdu du ondoko Ziraukiren alde, nahiz eta ez duen horregatik garrantzi txikia.
Bertako biztanleak mañeruarrak dira.
Izena
Mañeru toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Etimologia
Mañeru izena, oro har, Bizkaiko Mañaria eta Iruñeko Mañueta izenekin lotzen da ("bainuetxea" eta "bainu-lekua"). Hala ere, adituek ez dute argi ikusten Mañeruren jatorria "bainuetxea" dela. Julio Caro Barojak izena mañaria izeneko bularrarekin lotzea iradokitzen du, edo agian ezizen gisa erabilitako Magnarius izenekin lotzea. Hala ere, ez da ahaztu behar Alfonso Irigoienek Nafarroan ondo dokumentatutako pertsona izen ezagun batekin lotzen duela populazioaren izena: Mainerius de Pampilona (1157. urtea), Mainer de Pampilona edo don Mainer (1175. urtea); eta gogoan izan mañero ("antzua") izena dagoela.
Mañeru, beraz, esanahi zalantzagarriko izena da.
Armarria
Mañeruko armarriak honako blasoi hau du:
Bandera
Mañeruko banderak Mañeruko armarria dauka hondo gorri baten gainean.
Inguru naturala eta kokapena
Nafarroa Garaiko erdialdean dago; Iruñetik joanez gero, A-12 autobia eta NA-1110 errepidea Gares-Lizarra norabidean jarraitu ostean, Lizarrako merindadearen ekialdeko muturrean. Arga eta Riosalado ibaiek bat egiten dute Mañerun.
Klima eta landaredia
Mañeruko klima, mediterraneo kontinentala da. Altueraren arabera aldakorrak dira, batez besteko tenperatura 12º eta 14º bitartekoa eta prezipitazioak 500 eta 800mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 60 eta 100 inguru izaten dira.
Landaredia landaturiko pinudiak eta ibaien ertzetan dagoen landaredia baino ez da han. Udalerrian zeuden jatorrizko basoak ia erabat galdu dira gizakiaren eragina dela eta.
Estazio meteorologikoa
Mañerun ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.
Historia
Herriari buruzko lehen aipamena erromatarren garaikoa da, eta garai horretakoa da udalerrian aurkitutako Merkurioren brontzezko irudia, II. mendekoa.
Erdi Aroa
Ibn Sa'd-ek 924. urtean aipatzen du, urte honetan Abd ar-Rahmanentzat hasitako zigor kanpaina dela eta, Iruñeko erresumaren aurka, 923an Naiara eta Viguera baskoi-leondar birkonkistatu ondoren: "handik (Aseria) Amir bere zelaira joan zen Manigin (Mañeru) eta handik Mahalxarrara"
Geroago (1351. urtean) Pierre de Monteruc apezpiku iruindarra Ordenari eman zizkion hamarreneko laurdenak. XIII. menderako hazizurriak eta errazioneroen kopuruak populazioa ehun bat familiatan zifratu zezaketen.
Mañeru askatu egin zen San Joan Ospitalekoari ordaintzen zizkion petxetatik, 1555ean Garesko Gurutzifikako komentuari eman zizkion 800 dukerriengatik.
Aro Modernoa
1630ean Mañeru bere ibarretik banandu zen eta 1665ean Nafarroako Gorteetan jarlekua lortu zuen, horretarako dirua ordaindu eta gero. Dena den, jarlekua hamaika urte geroago galdu zuen. Hori gertatu zen Filipe IV.ak Mañeruri hiribildu onaren titulua eman ziolako, Gorteei esertzeko eskubidea ematen ziona, hondatutako errege-ogasunerako 600 dukat ematearen truke. Pribilegio horren emakida 1665ean izan zen, baina 1676. urtean Karlos II.a errege etorri zen aipatutako saria desegitera, Nafarroako beste hiribildu onek horri buruz egindako eskaeraren aurrean.
XVIII. mendearen amaieran, berriz, Mañerun, tabakoa, olioa eta batez ere ardoa ekoizten zuten enpresak zeuden. Ordurako, herriko oihalgintza tailerrak gainbeheran zeuden, ordea. 1848an herrian nesken eta mutilen eskolak zeuden. Mutilen eskolan 94 haur zeuden, eta maisuak 4000 errealeko soldata jasotzen zuen. Nesken eskolan, berriz, 72 haur zeuden eta bertako maistrak 2000 errealeko soldata jasotzen zuen. Soldata horiek, umeen gurasoek emandako diruarekin batetik, eta udalerriko ondasun komunetik ateratako diruarekin, bestetik, ordaintzen ziren.
Aro Garaikidea
1812ko irailean, Iberiar Penintsulako gerrapean, Frantzisko Espotz Mina jaunaren gerrillarien dibisioko bigarren batailoia Mañerun bildu zen, Gipuzkoako kostaldetik ekarritako armamentua banatzeko. 1812ko urriaren 13an, Abbé jeneralak, .600 gizoneko zutabe baten eta zegokion artilleriaren buru, Iruñetik irten zen Tafallarako norabidean, 14an Lizarran eman zuen gaua eta 15ean Iruñerako bidea hartu zuen. Espotz Minaren gerrilarien dibisioko lehen lau batailoiak Añorben, Muruzabalen, Garesen eta Mañerun zeuden, eta zaldieria Obanosen. Batailoi guztiak Espotz Mañerurekin bildu ziren frantziarrei erasotzeko. Espozek estrategikoki kokatu zuen bere jendea. Frantziarrak hurbildu zirenean, gerrillariek garaia baino lehen ireki zuten sua. Abbé jeneralak bere troparen zati bat bidali zuen altuerak irabaztera, eta lodiak, berriz, Mañerurantz jo zuen, zaldieria aurrera eramanez, baina ezin izan zuten herrira iritsi, gerrillarien hirugarren batailoiak atzera bota zituelako. Frantziarrak Espotz dibisioko suaz inguraturik aurkitu ziren eta Mañerun sartzen saiatu ziren berriro, baina batailoiek aurre egin zieten, beren posizioak utziz, eta frantziarrek Gareserantz ihes egitea erabaki zuten. Bitartean, Espotz zaldieria frantziarren zaldieriaren kontra oldartzen zen. Abbék goialdean kokatu zuen tropek ere alde egin behar izan zuten. Indar horietako batzuk Girgillaon sartu ziren, eta berehala arpilatu eta erlijioso bat hil zuten. Gaueko iluntasunaren erdian Abbék bere zutabe hamartuarekin Iruñerako bideari ekin zion.
XIX. mendearen erdialdean, Mañeruko eliza herritarrek aurkezturiko bikario batek zuzentzen zuen. Elizak aldi berean bost onuradun zituen, erregeak eta Garesko San Joan komentuak izendatzen zituenak. 1820an herrian errota eta bestelako aletegi txikiak zeuden bertan, baina jarduera ekonomiko nagusia ardogintza zen.
Lehen Karlistaldian Fernandez kordobar jeneralak mañeruarrak herritik kanporatu zituen, karlistak Larragako gotorlekuaren jabe egiten saiatzean.
1855eko maiatzeko Desamortizazioari buruzko Lege Orokorra betez, 1864an hogeita lau landa-finka eta hamalau pieza saldu ziren herri horretan.
Bigarren Karlistaldia 1872ko udaberrian hasten da; 1873ko urriaren 6an Mañeruko Santa Barbaran gudu bortitz bat gertatzen da, karlisten aldekoa, kosta ahala kosta Lizarra bereganatu nahi zutenak. Borroka horretan Menduri nabarmendu zen nabarmen, buruzagi karlista berria.
XX. mendean zehar, herriaren gainbehera etorri zen, Iruñerriko eta Lizarrako industrializazioak mañeruar asko erakarri baitzuen. Herriko biztanle kopurua erdira murriztu zen.
Demografia
biztanle zituen Mañeruk.
Ekonomia
Jarduera ekonomiko nagusia industria da, biztanleriaren %65ek egiten du lan horretan. Igeltsua ekoizten duen lantegia eta nekazaritzarekin zerikusia duten industria txikiak nagusi dira: ardogintza kooperatiba, barazkien kontserba lantegia, olio enpresa eta okela industria txikia. Biztanleriaren gainontzekoa nekazaritzan aritzen da.
Politika
Mañeruko udaletxea herrigunean dago, eta idazkaria, era berean, Girgillaoko, Artazuko eta Ziraukiko udaletako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Nuria Garcia Arostegui da, Mañeruko Aukerako hautagai gisa aurkeztu zena.
Foru hauteskundeak
Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:
Udala
Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.
Udal bulegoak Foruen plazan XIX. mendearen amaieran altxatutako eraikuntza batean daude. Udaletxeak bi zati dauzka eta lau fatxada, bakoitza plazaren alde batera begira. Zati nagusia zarpeatuta dago eta inguruko eraikuntzen estilo bera dauka. Udaletxean, udal bulegoez gain, anbulatorioa, kultura etxea eta banketxe baten bulegoa daude.Udala alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute.
Egungo banaketa
Mañeruko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Nuria Garcia Arostegui da, Mañeruko Aukera zerrendakoa. Zinegotziak 6 daude:
Alkateak
Hauek izan dira Mañeruko azken alkateak:
Garraioa
La Estellesa autobus konpainiak Aguilar Kodes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka Aguilar Kodesko norantzan eta lau zerbitzu kontrako norabidean. Linearen ibilbidea honakoa da:
Hirigintza
Mañeruko herriguneak Erdi Aroko hiribilduen ezaugarriak ditu, kale estu eta okerrekin. Herria, plaza zabalen inguruan antolaturik dago, San Pedro plaza esaterako, betiere, elizaren inguruan. Mañeruko udaletxea Foruen Plazan dago eta XIX. mendearen amaieran eraiki zen. Udalean, anbulategia, eskola-publikoa eta udal liburutegia daude. Foruen plaza, maila baxuagoan dago, eta bertan hiru gorputzetako etxeak altxatzen dira, errenkada horizontalean eta harlanduz egindakoak.
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Mañeru ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Koldo Zuazok, 2010ean, Mañeru ez-euskal-eremuan sailkatu zen.
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Mañeru eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 5,38k zekien euskaraz, 2010ean % 5,35 eta 2018n % 10,90k.
2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Mañeru) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.
2010-2011 ikasurtean, guraso gehienek D eredua eskatu eta Nafarroako Gobernuak eredu hori herrian zabaltzeari uko egin zionez, A eredua baino eskaintzen ez zuen eskola ikaslerik gabe geratu eta gobernuak itxi egin zuen, guraso eta herritar ugariren protesten artean.
2017an Mañeruko herritar talde batek 157 sinadura aurkeztu zituen Udalak eremu mistora ez sartzeko hartutako erabakia berrazter zezan. Sinadura guztiak Mañerun erroldatutako 18 urtetik gorako pertsonenak ziren. 2015eko azken hauteskundeetan, Mañerun 345 lagun erroldatuta zeuden Udalak ez zuen kontutan hartu eskaera hau eta honen ondorioz herriak tira birak egon ziren.
2022ko apirilaren 6an, Mañeruko Udalak, gehiengo osoz, mozio bat onartu zuen, non adierazten baitzuen euskara udalerriko "berezko hizkuntza" zela, eta Nafarroako Parlamentuari eskatzen zion legegintza-ekimen egokiak har zitzala, "hizkuntza-zonifikazioaren irizpideari eusten zaion bitartean, Mañeruko udalerriari eremu misto deiturikoan sartzeko gaitasuna emateko". Gainera, arrazoibide historikoekin, eskola-matrikulazioari buruzko datu jarraituekin eta ikasketa soziolinguistikoekin justifikatzen zen eskaeraren sendotasuna, eta, horrez gain, Mañeruko biztanleentzat eremu ez-euskaldunean irauteak eremu mistoan bizi direnekiko izango lukeen konparaziozko bidegabekeria saihestearen alde egiten zen", hala nola inguruko udalerri guztiak, Girgillao izan ezik. Abenduaren 23an, Geroa Bai, Euskal Herria Bildu, Ahal Dugu eta Izquierda-Ezkerra parlamentu-taldeek Euskararen Foru Legea aldatzea proposatu zuten Nafarroako Parlamentuan, Mañeru eremu mistoan sartzeko, tokiko Udalak aldez aurretik eskatutakoaren arabera. 2023ko urtarrilean PSNk eta Navarra Sumak atzera bota zuten eskaera hau. Navarra Sumako Marta Álvarezen hitzetan "printzipioz" ez daude gune mixtoa zabaltzearen alde. PSNko Ramón Alzorrizen arabera aldiz, "beste herri batzuk gune mistotik atera nahi dute eta hau ez da ezbaian jartzen", horretaz gainera "orain beste gauza batzuk dute lehentasuna" esan zuen.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
José Goñi
José Goñi (Chivilcoy, 1873 - Buenos Aires, 1930), pilota munduan Porteño bezala ezaguna, argentinar pilotaria izan zen, trinketeko esku pilotan aditua. Gurasoak Argentinara joandako Martin Goñi Iraizoz (Odieta, Nafarroa) eta Telesfora Erostarbe Elorza (Oñati, Gipuzkoa) zituen.
Argentinan eta Uruguain garaipen handiak lortu ondoren, 1897an Ipar Euskal Herrira joan zen lehenbizikoz bertoko izarrekin jokatzeko. Hilabete batzuk Euskal Herrian eman ondoan, urte berean bere jaioterrira itzuli zen, 1897an. Handik bi urtera, 1899ko uztailean berriro ere Euskal Herrian ikusi zuten jokatzen. Garai hartako pilotari guztiekin neurtu zituen indarrak Chivilcoyko pilotariak, guztiekin: Dongaitz, Urzelai, Txikito Azkoitikoa, Txikito Kanbokoa, Zamorano, Soudre "Vasquito" eta abar. XX. mendean, 1902tik aurrera bere ospea pixkanaka pixkanaka ahulduz joan zen, alkoholismoak eta sifiliak eraginda. 1906ko udan jokatu zituen azken partidak. Azaroaren 4an Amiral Troude itsasontzian, Burdeosko kaitik abiatuta, Buenos Aires bidean jarri zen. Urte asko Argentinako hiriburuan eman zituen, psikiatriko batean. 1930eko azaroaren 3an eman zuen azken harnasa. Oso bazterturik egon da bere irudia pilotaz idatzi diren historietan. Trinketeek ezagutu izan duten pilotaririk hoberenak beste trataera bat merezi zuen.
FreeBSD
FreeBSD Unix-moduko sistema eragile librea eta kode irekikoa da. Unixen ondorengoa da, eta BSD adarra, hain zuzen ere 386BSD eta 4.4BSD dira bere jatorriak. Intel x86 familia bateragarriko prozesadoretan egikaritzen da, hala nola Alpha, UltraSPARC, Itanium eta AMD64 prozesadoretan. PowerPC eta ARM arkitekturen erabilgarritasuna ere lantzen ari dira.
FreeBSDk sareratze aurreratua, eraginkortasuna, segurtasuna eta bateragarritasun eginbideak beste sistema eragileek oraindik faltan dituztenak eskaintzen ditu.
FreeBSDk jende askok oinarritzat hartzen duen TCP/IP softwarea barruan dauzka, 4.4BSD-ren TCP/IP protokolo pila, internet eta sareko aplikazioentzako egokia dena.
FreeBSD Internet edo Intranet zerbitzarientzako aproposa da. Sare-zerbitzu sendoak eskaintzen ditu karga handienetan eta memoria modu eraginkorrean darabil erantzun-denbora ona mantentzeko aldi-bereko erabiltzaile-prozesu mordoentzako.
FreeBSD 17000 aplikazio inguru erabiltzeko prest dago. Haien artean: Apache, Samba, MySQL, OpenOffice.org, KDE, GNOME, MPlayer eta abar. FreeBSDk ports sistema dauka, iturburu-kodea bai Internet bai CD-ROM batetik jaitsi eta konpilatzeko, edozein menpekotasun barne. Eragiketa hauek guztiak erabiltzailea konturatu gabe gertatzen dira.
FreeBSD instalatzeko erraza da. FreeBSD euskarri anitzetatik instala daiteke, hala nola, CD-ROM, DVD-ROM, diskete, zinta magnetiko, MS-DOS partizio, edo sare konexioaren bidez, azken hau NFS edo FTP anonimoa erabiltzen egin daitekeelarik.
FreeBSD doakoa da eta sistema osoaren iturburu-kodearekin banatzen da. FreeBSDko iturburu-kode gehiena eskura dago BSD lizentzia estandarraren menpean.
Linuxeko kernelak erabiltzen duen GPL lizentziarekin erkatuz, BSD lizentziak beste programak iturburu-kode barik banatzeko eskubidea onartzen du. Horrela enpresek FreeBSD kodea produktu komertzial batean erabil dezakete, haien lanaren zatiak askotan komunitatera itzultzen dituztelarik.
Historia
FreeBSD proiektua 1993. urtearen hasieran hasi zen. Asmo nagusia 386BSDko garapenarekin jarraitzea izan zen. Hortaz hasieran FreeBSD Proiektuak "386BSD 0.5" eduki zuen. Urte horretan bertan, 1993ko abenduan, hain zuzen ere, FreeBSD 1.0 argitaratu zen. FreeBSD 1.0 4.3BSD-Lite sistema eragilean oinarritu zen, atal asko 386BSDtik eta Free Software Foundation-etik hartuta. Nahiko arrakastatsua izan zen 1.0 bertsio hori eta hurrengo urtean, 1994ko maiatzean, FreeBSD 1.1 argitaratua izan zen.
1994an Novell eta Berkeley Unibertsitateak "Berkeley Net/2 tape"-ri buruz zeukaten liskar legala amaitu zen akordio batera helduz. Akordio hartan Berkeley Unibertsitateak onartu behar izan zuen Net/2 sistema eragilearen zati handiak Novell-eko jabetza zirela (urte batzuk lehenago Novell-ek AT&T-ri erosi zion Net/2). Honen truke Berkeley Unibertsitateak bere 4.4BSD sistema eragilearen kodea Novell-eko jabetza izango ez zela lortu zuen eta Net/2ko erabiltzaileek 4.4BSD sistema berria erabili beharko zutela. Honek eragin handia izan zuen FreeBSD proiektuan, eta jarritako baldintza horien artean azken bertsio bat argitaratu zen: FreeBSD 1.1.5.1
Josune Igoa Frantxes
Josune Igoa Frantxes. (Iruñea, 1958 ko abenduaren 24 a) Maistra ofizioz, irrati eta musikazale afizioz. Hizkuntza Normalkuntza Aholkulari lanetan aritu ondoren jubilatua baina ez erretiratua. 2000. urtetik Oiartzunen bizi da.
FreeBSD
Historia
Ordutik egun arte FreeBSDko bertsio ugari argitaratu dira eta garapena hasi zenetik 20 urte baino gehiago pasatu ondoren FreeBSD 10.2 bertsioa 2015eko abuztuan argitaratuko dela aurreikusten da. Dena den, BSDko historia askoz zaharragoa da. Ezagutzen dugun software librearen eredua (kodea hartu eta hobetuta itzuli) 1979an hasi ziren egiten BSDko erabiltzaileak. Egun nahiko normala ikusten dugu baina 1979an iraultzailea izan zen. Oraindik edozein BSDko sistemaren copyright perpausa irakurriz gero hauxe ikusiko dugu:
Josune Igoa Frantxes
Hasierako urteak
Josune Igoa Frantxes, Sagrario eta Joxeren alaba zaharrena, Iruñean jaio zen 1958ko abenduaren 24ean. Artean familia Bertizen bizi zen eta bere ondoren bi anai eta bi ahizpa jaio ziren. Sei urterekin osaba eta aitatxi-amatxiren etxera eraman zuten, Azpilkuetara,  han eskolara joatea errazagoa zelako eta bertan egin zituen lehen ikasketak. Hamar urte zituenean Irunera joan zen, izan ere bere familia Bertizetik Irunera joana zen aitaren lanerako leku egokiagoa zelako. Bertako Pio Baroja Institutuan egin zuen Batxilerra.
FreeBSD
Historia
Copyright 1979, 1980, 1983, 1986, 1988, 1989, 1991, 1992, 1993, 1994
''The Regents of the University of California. All rights reserved''
Garapena
FreeBSDren garapena erabat publikoa da. Ardura hau hiru motako taldeek daukate:
Anas castanea
Anas castanea Anas generoko animalia da. Hegaztien barruko Anatidae familian sailkatua dago.
FreeBSD
Garatzaileak
FreeBSDk 500 garatzaile dauzka gutxi gorabehera. FreeBSDko iturburu kodea aldatzeko eskubidea daukate. Haien ardura nagusia FreeBSD ez apurtzea da kode berria sartzen denean funtzionalitate berriak gehitzeko edo laguntzaileen adabakiak frogatzean. Garatzaile gehienak boluntarioak dira, hala ere batzuk kontratatuta daude enpresa batzuengatik. Adibidez, Intel-ek garatzaile bati ordaintzen dio bere sare txartelek era egokian lan egiten dutela FreeBSDn bermatzeko. Bi urtetan behin, garatzaileek aukeratzen dute "The FreeBSD core team" garatzaile komunitatearen partaideen artean. Aukeratutako talde honek garatzaile eta beraiek sortutako taldeak (Sekuritatea, Ports sistema, Bertsioaren egileak,...) koordinatzen ditu
Josune Igoa Frantxes
Hasierako urteak
Hamasei urterekin Donostiako Magisterio Eskolan hasi zen irakasle izateko ikasketak egiten. Irakasletza ikasketak egin bitartean ikaskideen artean antolatutako euskara eskolatan alfabetatu zen, izan ere, txikitatik euskaraz hitz egiten bazuen ere eskola guztiak gaztelaniaz jaso zituen. 1978an hasi zen lanean eta 2019an jubilatu zen. Tartean hezkuntzarekin harremana duten lan ezberdinetan aritu da.
Irakasle
Irakasle lanean aritu da Gipuzkoako hainbat eskolatan, gehienetan Haur eta Lehen Hezkuntzan, baita bost urte Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan Natur Zientziak, Informatika eta Frantsesa irakasten.