cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antizientzia
Arloak
Antizientziaren hiru arlo nagusiak filosofia, soziologia eta ekologia dira.
Soziologia
Thomas Gieryn soziologoak mahai gaineratzen du "zenbait soziologok antizientifikoak izan daitezkeela". Soziologo honen ustez, filosofo eta soziologo batzuek ezagutza zientifikoaren sinesgarritasuna ezbaian jartzen duen zientziaren irudi desitxuratu bat eskaintzen dute, edota muturrera eraman dute euren dekonstrukzio antizientifikoa.
Askotan auziaren muina zientzialarien erradikaltasunean edota zurruntasunean aurkitzen da, hots, desadostasuna, unibertsaltasuna, originaltasuna edota eszeptizismoa bezalako idealen arabera zenbateraino jarduten duten. Zoritxarrez, maiz zientzialariek ez dute beti ideal horien arabera jarduten. Izan ere, ohikoa da fama edota ospearen bilaketan ikerketa zientifikoak zientzialariaren ospearen arabera epaituak izatea.
Ekologia
Ekologiaren esparruaren baitan Richard Levins ekologistak zientziaren eta antizientziaren arteko gatazka baino, zientzia eta teknologiaren bide eta eredu ezberdinen arteko gatazko identifikatzen du: "etekin ekonomikoa helburu gisa duen zinetzia merkantilizatuaren eta giza helburuetara bideratutako zientziaren arteko gatazka". Komunitate zientifikoaren barruan ere ohikoak dira horrelako egoerak, adibidez, zientzialariak ingurumenari buruzko kanpainetan azpimarratzen den negutegi efektua bezalako ingurumen-arriskuez mintzatzen direnean. Argudia daiteke, halaber, ekologian aurkitzen den antizientziaren bertsio hau medikuntzaren arloan ikuskatzen denetik gertu dagoela. Bertan, bai pazienteek bai sendagileek zientzia baztertu eta osasun arazoekiko hurbilpen pseudozientifikoa hautatzen dute.
Genetikoki eraldatutako elikagaiek ere jarrera antizientifikoaren sorrarazten dute. Izan ere, ikerketa zientifiko ezberdinen eskutik publiko orokorra konturatu da dieta urri eta txar baten arriskuaz.
Owino Uhuru
Owino Uhuru Kenyan dagoen Mombasako 3.000 biztanle inguruko txabola auzoa da. Ezaguna da Metal Refinery EPZ indiar enpresak sortutako berunezko kutsaduragatik.
Owino Uhuru, Mombasa eta Nairobiren arteko errepide nagusiaren ondoan dago.
Berun kutsadura
Auzoaren ondoan Metal Refinery EPZ enpresa dago eta enpresa horrek autoetako baterietako beruna ateratzera dedikatzen da.
Ingurumen arazoak 2007an hasi ziren. Bateriak birziklatzeko instalazioa ingurumen-lizentziarik gabe hasi zen lanean, eta kontrolik gabeko isurketak egiten ziren komunitateko uretara eta airera. Bizilagunek, orduan, eguneko euro eta erdi batekin bizirautea baino arazo handiagoarekin topo egin zuten: beren osasuna eta bizibideak zaintzea.
Auzoan, hasiera batean, etxeko animaliak hiltzen hasi ziren; oiloak eta untxiak bat-batean hil ziren, eta jabeek ezin izan zuten aurkitu gaitz horren arrazoia, baina arazoa larriagotu egin zen haurrak gaixotzen hasi zirenean.
Owino Uhurun oraindik geratzen den berunari dagokionez, auzoa garbitzen saiatzen ari dira; izan ere, hainbat tona hondakin eta txatar kutsatu eraman dira Alemaniara, modu arduratsu eta iraunkorrean birzikla daitezen.
Halere, uraren eta lurren garbiketa osoa zaila eta oso garestia da eta herrialdeak ez du horretarako baliabide nahikorik. Enpresari dagokionez, legez zegozkion indemnizazioez gain, ez du besterik ordaindu.
S proteina
S proteina gibelean ekoizten den eta odol plasmara jariatzen den K-bitaminarekiko dependientea den glikoproteina bat da. Proteina hau PROS1 geneak kodetzen du. Zirkulazioan dagoenean C4b konplementura lotuta edota aske egon daiteke. Plasmako S proteinen %60-70-a C4-binding protein (C4BP)-ri lotuta dago, hain zuzen ere. Bestalde, S proteina askeak kofaktore bezala jarduten du: C proteina aktibatuaren (APC) jarduera indartzen du V eta VIII faktoreen degradazio proteolitikoan areagotzeko. Degradazio honen bidez koagulazioa prebenitu eta fibrinolisia estimulatzen da.
Historia
Proteina hau 1977. urtean aurkitu eta purifikatu zen lehen aldiz Earl Davie taldearen esku. Talde honek Seattlen, Estatu Batuetan lan egiten zuen eta hiri horren izenaren lehen letragatik S proteina izendatu zuten.
Egitura
Proteina hau kodetzen duen genea, PROS1, 3372 base pare dituen genea da. 15 exoi ditu eta 676 aminoazidotako proteina ekoizten du.
Hitoshi Kawashima
Hitoshi Kawashima (川島 仁, 1977ko abuztuaren 4a - ) Japoniako futbolari ohia da.
S proteina
Egitura
S proteinaren egitura, K-bitamina independienteak diren beste glikoproteinen homologoa da: VII, IX eta X faktoreen egitura oso antzekoa dauka. Hauek bezala Gla domeinu bat eta 4 EGF domeinu ditu (aipatutako faktoreek bakarrik 2 dituzte), baina S proteinak ez dauka serina proteasa domeinurik. Honen ordez C domeinu handi bat dauka, proteina honen funtzioak betetzeko ezinbestekoa dena, hala nola, C proteinaren kofaktore bezala jarduteko.
Henrik Ibsen
Henrik Johan Ibsen (Skien, Norvegia, 1828ko martxoaren 20a - Oslo, Norvegia, 1906ko maiatzaren 23a) antzerkigile norvegiar emankorra izan zen. Norvegierazko idazlerik ezagunena da. William Shakespeare ondoren antzezlan gehien eman dituen egilea da mundu osoan (145 lan inguru). Alemanian eta Italian bizi izan zen hainbat urtez. 2006an hainbat ekitaldi ospatu ziren heriotzaren ehungarren urteurrena zela eta.
Mâron
Mâron Frantziako udalerria da, Indre departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an 0 biztanle zituen.
Hitoshi Kawashima
Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kashiwa Reysol.
Mâron
Biztanleria
2007an Mâron udalerrian erroldatutako biztanleak 725 ziren. Familiak 286 ziren, horien artean 68 pertsona bakarrekoak ziren (36 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 99 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 103 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 16 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
S proteina
Funtzioa
Gene hau transkribatzean, 12 transkripto eratuko dira, eta hauetatik 5-ek degradazioa pairatuko dute. Beste 7 transkriptoetatik sortutako proteinaodol-plasmara jariatuko da, bere funtzioak aurrera eraman ditzan. Behin odol-plasman, S proteinak bi funtzio nagusi gauzatu ditzake:
Mâron
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 325 etxebizitza zeuden, 289 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 16 bigarren erresidentzia ziren eta 20 hutsik zeuden. 318 etxeak ziren eta 6 apartamentuak ziren. 289 etxebizitza nagusietatik 254 bere jabearen bizilekua ziren, 30 alokairuan okupaturik zeuden eta 5 doan lagata zeuden; 1ek gela bat zuen, 16 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 89 etxek lau zituzten eta 139 etxek bost zituzten. 236 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 103 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 165 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Denborale
Denboralea (Heg.), soberna (Ipar.) edo ekaitza haize-abiaduraren Beaufort eskalako 10 indarra da, 48 eta 55 korapilo arteko abiadura duen haizeari dagokiona. Harearekin (simuna), elurrarekin (bisutsa) edo euriarekin batera izan daiteke.
Mâron
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Denborale
Denboralea haizeak 60 km/h-tik gora jotzen duenean hasten da. Bere indarrak, orduan, zuhaitzetako adarrak txikitzen ditu, eta gizakiarentzat zailagoa bihurtzen da haize horren kontra joatea. Itsasoan, olatuen altuera 4 metrotik gorakoa da, eta haizeak aparrak ateratzen ditu gailurretara. Honen indarra are gehiago handitzen bada, denboraletik ekaitz gogorrera pasatzen da. Itsaso zabaleko denboralea arriskutsua izan daiteke behar adina neurri eta baliabide hartzen ez badira.
Mâron
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 468 ziren, horien artean 341 aktiboak ziren eta 127 inaktiboak ziren. 341 pertsona aktiboetatik 317 lanean zeuden (173 gizon eta 144 emakume) eta 25 langabezian zeuden (14 gizon eta 11 emakume). 127 pertsona inaktiboetatik 53 erretiraturik zeuden, 37 ikasten zeuden eta 37 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
S proteina
Funtzioa
Alde batetik, aske dagoen formak garrantzi handia dauka koagulazioaren aurka egiterakoan, aske dauden S proteinek C proteinaren kofaktore gisa lan egiten dute, Va eta VIIIa faktoreen inaktibazioa gauzatuz. Honek koagulazioa prebenitzeaz gain, fibrinolisia estimulatzen du.
Mâron
Diru sarrerak
2009an Mâron udalerrian 293 unitate fiskal zeuden, 748 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 19.968 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 13 komertzioetatik, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen eta 2 administrazio publikoko enpresak ziren.
S proteina
Patologia
S proteinaren defizientzia gaixotasun autosomiko dominante arraroa da, S proteinaren (PS) gabeziaren ondorioz sortzen delarik. Gaixotasuna pairatzen dutenek tronboak garatzeko aukera gehiago dituzte, hala nola hanketan edo bestelako gorputzaren guneetan. Tronbo hauek biriketara hedatu daitezke. Gene gaixoaren bi kopia eramanda, hau da, homozigoto gaixoa izanik, jaio eta berehala tronbo ugari ager daitezke gorputz osoan, zeinak heriotzara eraman dezaketen. Kasu batzuetan, S proteinaren defizientzia ere garatu daiteke nahiz eta alelo osasuntsuak izan, hala nola giltzurrun arazoen, haurdunaldiaren edota antikontzeptibo oralen erabileraren eraginez.
Orain arte, gaixotasun honen aurka ohiko antikoagulatzaileak erabili izan ohi dira. Horrelakoak dira, besteak beste heparina edota warfarina.
Henrik Ibsen
Danieraz idatzi zituen bere obrak, norvegierarekin kidetasun handia zuen eredu komunean, tokiko aldaera batzuekin.
Biografia
Henrik Ibsen seme-alaba askoko familia batean jaio zen. Aitak kiebra jo zuen espekulazioetan, eta zurrutari eman zitzaion; amak mistizismoan aurkitu zuen geriza; azkenerako bikote hura bereizi egin zen. Etxeko giroaren eraginez, eta izaeraz lagunarterako zuen joera eskasez, Ibsenek haurtzaro bakartia izan zuen, bere baitara hildua. Hamasei urterekin, Grimstadera hidali zuten, farmazia batean saltzaile-mutil.
Megalobrama pellegrini
Megalobrama pellegrini Megalobrama generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.
Antsoain (Untzitibar)
Antsoain edo Santsoain Andurra Untzitibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
1366n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Untzitibarreko Udalara pasa ziren.
Bertako biztanleak antsoaindarrak edo santsoaindarrak ziren.
Izena
Antsoain edo Santsoain Andurra toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:
Geografia
Antsoain Untzitibarrran dago.
Inguru naturala eta kokapena
Untzitibar Zangozako merindadearen ekialdean kokatzen da. NA-234 errepideak ibar osoa zeharkatzen du. Iruñerriko gune metropolitarraren ekialdera dago. Udaletxea Untzitin dago. Erliebe ertaingo ibarra da. Itzaga mendiaren magalean dago, ibarbide emankor eta laua eratuz, eta, ondoren, mendilerro menditsu bat.
Bataviako Errepublika
Bataviako Errepublika (nederlanderaz: Bataafse Republiek) Iparraldeko Herbehereetako zazpi probintziek osatzen zuten estatua izan zen.
Pichegru frantses jeneralak hartu ondoren (1794-1795), Herbehereek, Frantziari loturiko errepublika demokratiko bihurtuta, Bataviako Errepublika hartu zuten izena. Burujabea 1805ean (Presburgeko ituna), Napoleon I.ak Holandako erreinu bihurtu eta Luis Bonaparte izendatu zuen bertako errege (1806-1810).
Oñatiko erraldoi eta buruhandien konpartsa
Onatiko erraldoi eta buruhandien konpartsa 1984an Udalak Jose Ignazio Urbietari bi erraldoi eskatu zizkion. Bikotea Gebarako Kondeak dira, Oñatin, herria jaurerria zenean, garrantzi handia izan zuen familia ordezkatzeko. Ez dago oso garbi zeintzuk diren; litekeena Pedro Velez Gebarakoa edo Iñigo Velez Gebarakoa izatea da, bere ezkonlagunarekin.
Mâron
Ekonomia jarduerak
2000. urtean Mâron udalerrian 20 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.688 hektarea erabiltzen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Yan Zibei
Yan Zibei txineraz 闫 子贝, (Xiangfan (Txina), 1995eko urriaren 12a) igeriketan lehiatzen den kirolari txinatarra da.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020 (Tokio), zilarrezko domna eskuratu zuen (3:38.86), Txinako taldearekin, 4x100 errelebo lau-estilo mistoetan Erresuma Batuko (urrezko domina, 3:37.58) taldearen atzetik eta Australiako (brontzezkoa, 3:38.95) taldea gaindituz. Hauek osatu zuten Txinako taldea: Xu Jiayu, Yan Zibei, Zhang Yufei eta Yang Junxuan.
Henrik Ibsen
Biografia
Anbizio handikoa eta autodidakta zen, batxilergoa Kristianian (Oslo) egin zuen, gero medikuntza ikasketak egiten hasi zen, baina berehala utzi zituen. Politikarako eta literaturarako zaletasun handia zuen ordea, eta, 1850ean, bere lehen antzerki lana argitaratu zuen, Brynjolf Bjarme ezizenez, Catilina, neurtitzetan ondutako drama. Urte hartan bertan Kjoempehoien ("Gerrariaren muinoa") idatzi zuen, Norvegiako folkloreari Ibsenek eskaini zizkion antzerki lanetan lehena. Kristianian zela, Andhrimmer aldizkarian jardun zuen lanean, olerkiak, kritikak eta parodiak idazten.
Artean ezezaguna eta baliabiderik gabe, Bergenen hartu zuen bizilekua, eta han sei urte egin zituen; oso garai emankorra eta garrantzi handikoa izan zen hura Ibsenentzat, "Norvegiako Teatroan" lan egin baitzuen, idazle eta zuzendariaren ordezko gisa, eta han ikasi baitzuen ofizioa. Diru laguntzak eman zizkioten Alemanian eta Danimarkan antzerki giroan ibil zedin. Aldi hartan Ibsenek beregan eragin handia izango zuten hiru autoreren obra irakurri zuen: Shakespeare -maitagarriei buruzko komedia bat egin zuen haren eraginez, Midsommernatt (1853, "San Juan gaua")-; Kierkeggard, haren filosofiak bizitza osoan izango zuen eragina Ibsenengan; eta Hermann Hettneren Das moderne Drama (1852, "Drama modernoa") bere lanbiderako oinarri-oinarrizko gauza batzuk irakatsi zizkiona: trajedia historiko batean pertsonaien arteko liskarrak psikologikoa behar duela, eta obra jakin bateko liskarrek eta gaiek garai guztietarakoak behar dutela.
Arau horiek Ibsenek berehala aintzat hartu zituen bere lehen obra garrantzitsuan: Fru Inger til Ostraat ("Inger Ostraateko andrea"), 1855ean idatzia eta antzeztua, eta 1857an argitaratua. Norvegiako historiatik ateratako gai baten bidez azterketa psikologiko eta moral bat egin zuen Ibsenek, eta egikeran Eugene Scribe frantses antzerki idazlearen eragina zuen, Ibsenek oso miresten baitzuen eta hura imitatzen saiatu baitzen bere bizitza osoan. Ibsenek 1856an saga islandiarretan oinarriturik idatzi zuen Gildet pa Solhaug ("Solhaugeko jaia") obrak arrakasta handia izan zuen; Olaf Liljekrans (1856) norvegiar herri kantetan oinarritutako obrak, berriz, porrot egin zuen. Bitartean, Ibsen genero guztietan eta estilo guztietan ari izan zen lanean.
1858an Susannah Thoresenekin ezkondu zen. Ibsen hiriburuko antzoki berriaren zuzendari artistiko izendatu zuten; islandiar sagatan oinarritutako beste antzerki lan bat idatzi zuen, Hoerrnoendene pa Helgeland (1858, "Helgelandeko gerrariak"), teatro horretan bertan antzeztu zenean arrakasta handia izan zuena. Urte hartan bertan antzokiak porrot egin zuen. Ibsenek arteaz zituen iritzi harroez haserre baitziren, haren etsaiek gogor gaitzetsi zuten. Ibsen depresioak jo zuen, zalantzan zegoen bere buruaz, arrunt erori zen azkenean, eta edaten hasi zen. Garai hartan jaio zen haren seme Sigurd.
1860 eta 1861 oso urte ilunak izan ziren Ibsenentzat: bere burua hiltzeko asmoa zebilkion behin eta berriz gogoan. 1861ean argitaratu zuen poema epiko batek, Terje Vigen, Ibsen bere onera etortzen hasia zela iragartzen zuen: borondatearen indarraz bere samina eta mendeku gosea ahaztera iristen den gizon baten eskuzabaltasun heroikoa kontatzen du. Hurrengo obrak, KjoerlighedensKomedie (1862, "Maitasunaren komedia"), bere aurreko obra baten moldaketa, Ibsenen ezkortasuna islatzen zuen eta bere garai handiko dramak iragartzen zituen. Maitasunaren eta ezkontzaren satira anker bat da, eta Ibsenek gogotik larrutu zuen "bizitzako gezur handi hura", geroztik ere maiz landuko zuen gaia; izan ere, Ibsen zapuztuta bide zegoen bere emazte gogor, autoritario, menderatzailearekin. Antzerki lan haren berritasunak harrituta utzi zituen ikusleak, eta Ibsenek ez zuen 1873 arte lan hura berriz antzezteko baimenik eman.
Hurrengo obrak, Kongsemnerne (1863, "Erregegaiak"), berriz, arrakasta handia izan zuen. Erdi Aroan Norvegiako bi erregeren arteko aurkakotasuna kontatzen zuen, baina Ibsenentzat guztiz ere garrantzitsua zen bokazioaren irrikaren eta zalantzak zapuztutako anbizioaren arteko borroka zen haren gai nagusia. Hasierako antzerki obra haiekin Ibsen trebatua zegoen ordurako, baina itota sentitzen zen Norvegia tradizionalista hartan; Kristianiako Antzokiko literatura aholkulari izendatu zuten, eta lan haren barnean bidaiatzeko aukera ematen zitzaion: Ibsen atzerrira joan zen beraz, hogeita zazpi unerako.
Ibsenek Erroman hartu zuen bizilekua. Gogoetari eman zitzaion eta argi ikusi zituen bere obrako ardatz batzuk, eta bere lanaren betebeharra: bere herria gidatzeko idatzi beharra zeukan, bere baldarkeriatik atera beharra zeukan, eta bere handitasunaren sena eman. Garai hartan bere lehen maisu lana idatzi zuen: Brand (1866), hasieran poema epiko bat izan zena. Obra nahasi eta kontraesanez betea zen, eta elkarren kontrako gauzenganako lilura adierazten zuen, bere garaian kritikari askok ulertu ez zuten eta Ibsenen teatro osoaren ezaugarri den anbiguotasunaz. Obra haren handitasun epikoak, uko egitez eta tirabirez beteak, arrakasta itzela izan zuen norvegiar ikusleen artean.
1867an Ibsenek Brand lanaren halako kontrako saio bat egin zuen: Peer Gynt. Olerkaria, harroputza, alproja, arduragabea da Peer Gynt, betebeharrari, borondateari eta errealitateari ihes egiten diona. Obra honetan Ibsenek nortasun sendoaren premia handia adierazi zuen, eta, bide batez, erromantizismo nazionalista kritikatu zuen. Bere alabaren heziketa zela eta, Dresden bizilekua harturik, Peer Gynt lanaren moldaketa moduko bat egin zuen: De Unges Forbund (1869, "Gazteen batasuna"). Baina Ibsenek bazeraman bolada bat beste kontu batzuez kezkatuta. Gizabanakoaren aldeko grinak bultzaturik eta talde zentzuaren higuinez, joera anarkistak begiz jo zituen. Askatasunaren kezkak, erlijiozko kezkek eta Hegel, Schopenhauer, Renan eta Brandesen liburuetatik atera zituen irakaspenen eraginez, gizadiaren historiaz bere buruari galdezka aritu zitzaion: Nola interpretatu historia? Iritsi nahi diren helburuek ba al dute loturarik egindako gauzekin? Horiek dira, besteak beste, Coesars Frafald ("Zesarren apostasia") eta Kejser juliun ("Julian enperadorea"), Kejser og Galiloeer ("Enperadore eta Galilear") izenburuarekin 1873an batera argitaratu zituen bi obretako galdera nagusiak.
Ibsenek lau urteko geldialdia izan zuen bere lanean. Bidaia asko egin zituen, Munichen hartu zuen aldi baterako bizilekua, eta gero Erromara itzuli zen berriz. 1877an lan sail bat hasi zen argitaratzen, "Bere Garaiko Dramak" esaten zaienak, bere garaiko gertaerak lantzen zituztelako, benetako datuak, teoria sozial, politiko eta filosofikoak, ahalegin satirikoak eta harritzeko moduan egiazkoak ziren pertsonaiak nahasirik.
Samfundets Stotter ("Gizartearen euskarria") izan zen lan horietan lehena. Bere ideiak pertsonaia errealista eta bere garaikoetan gorpuztea erabakia zuen Ibsenek, baina drama horiek ez ziren bere garaiko ohituren erakusgarri soil, egileak kezkatuta zeukaten ideiak adierazi zituen han: egia eta askatasuna iritsi nahia. Drama sail horietan ezagunena eta ospetsuena Et Dukkehjent (1879, "Panpinen etxea") da, egunkarietan argitaratutako gertaera batean oinarritua. Laura Kieler irakasle baten emaztea da, senarra gaixorik du, eta hura salbatzeko diru kopuru bat hartu behar izan du maileguan, senarrari ezer esan gabe; senarrak kargu hartu dio horregatik, eta azkenean bikotea dibortziatu egiten da. Camilla Colletten ideia feministak indar handia zuten orduan Norvegian, eta Ibsenek, giro haren eraginez, gizonezkoen eta emakumezkoen arteko liskarra adierazi zuen, eta gizonentzat eta emakumeentzat eskakizun moralak zeharo desberdinak izatea eta gizonezkoen ikuspegia nagusitu izana kritikatu zuen. Horrez gainera, obra horretan beste hainbat gai lantzen dira indar tragiko handiz: kontzientzien artean komunikatzeko ezintasuna, zorionaren eta zoritxarraren arteko dialektika estugarria, irudimenezko munduaren eta mundu errealaren arteko kontraesan beldurgarriak, eta iraganak pertsonarengan duen eragina eta hari sortzen dion larrimina. Baina, batez ere pertsonaien indarra, bizitasuna eta benetako izatea da mundu osoan, bai bere garaian eta bai geroztik, arrakasta handia izan zuen obra honen alderdirik bikainena.
Hurrengo bi obretan, Gengangere, (1881, "Heriotzatik etorriak") eta En folkefiende, (1882, "Herriaren etsai bat"), bide berari jarraitu zion Ibsenek, errealitatean oinarriturik, ideia ausartak pertsonaia indartsuen bidez adieraziz, trebe, zehatz eta soil.
Gengangere obrak eskandalu handia sona zuen gizabanakoak gizartearen konbentzio moralen kontra zoriontsua izateko eskubidea duela esateagatik, eta tabu asko gordingordinik aipatzen zituelako: sexu bidezko gaixotasunak, intzestua, mozkorkeria. En folkefiende-n, berriz, bere garaikoen oportunismoa eta utzikeria eta gehiengoaren ergelkeria eta eskastasuna salatu zituen.
Antsoain (Untzitibar)
Estazio meteorologikoak
Untzitibarran ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Elo pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 528 metrora, Nafarroako Gobernuak 1929n inauguratuta. Udalerriko adierazgarriena da, haran berean baitago, 4 kilometro eskasera.
Henrik Ibsen
Biografia
Vildanden (1884, "Basa ahateak") drama sozial bat zen, pertsona ahulen zapalketa aipatzen zuen, baina pertsonaien psikologia nagusitzen zitzaien ideiei, giro ezkor eta garratz batean. Maila bereko maisu lanak dira Ibsenen hurrengo obrak: Rosmersholm (1886), Fruen fra Havet, (1888, "Itsasoko andrea") eta Hedda Gahler (1890).
Antsoain (Untzitibar)
Historia
1094an Leireko monasterioak eskuratu zuen dohaintza bidez, eta honek, 1446an, Nafar Koroari besterendu zion. Gero, 1490ean, Joan Jasorena izan zen, eta, gaur egun, Ega Granadako dukeena. 1366rako hutsik zegoen.
Oharrak
<references group="lower-alpha" />
Henrik Ibsen
Biografia
1891n Ibsenek sekulako ospea zuen Eskandinavian eta Alemanian. Bere herritarrek mirespen osoz hartu zuten bere herrian, han kokatu baitzen berriro. Baina hala ere Ibsen ez zen zoriontsu, bere baitako zoriona eta bokazioaren grina elkartu ezinez. Geroztik hiruzpalau obra idatzi zituen: BygmesterSolness (1892, "Solness eraikitzailea"), Lille Eyolf (1894, "Eyolf txikia"), Jean-Gabriel Borkmann (1896), Nar vi dode vagner (1899, "Hildakoen artetik berpiztuko garenean"). 1901ean apoplexiak jo zuen, eta handik bost urtera hil zen, Oslon.
Lachaise
Lachaise Frantziako udalerria da, Charente departamenduan dagoena, Poitou-Charentes eskualdean. 2013an biztanle zituen.
Biztanleria
2007an Lachaise udalerrian erroldatutako biztanleak 285 ziren. Familiak 116 ziren, horien artean 24 pertsona bakarrekoak ziren (16 bakarrik bizi ziren gizonak eta 8 bakarrik bizi ziren emakumeak), 32 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 52 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 8 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
Etxebizitza
2007an 144 etxebizitza zeuden, 114 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 18 bigarren erresidentzia ziren eta 12 hutsik zeuden. Etxebizitza guzti hauek 144etxeak ziren. 114 etxebizitza nagusietatik 96 bere jabearen bizilekua ziren, 16 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek bi gela zituzten, 12 etxek hiru zituzten, 33 etxek lau zituzten eta 67 etxek bost zituzten. 101 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 43 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 65 etxetan bat baino gehiago zituzten.
Biztanleria-piramidea
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:
Ekonomia
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 175 ziren, horien artean 136 aktiboak ziren eta 39 inaktiboak ziren. 136 pertsona aktiboetatik 128 lanean zeuden (71 gizon eta 57 emakume) eta 8 langabezian zeuden (3 gizon eta 5 emakume). 39 pertsona inaktiboetatik 17 erretiraturik zeuden, 9 ikasten zeuden eta 13 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.
Diru sarrerak
2009an Lachaise udalerrian 117 unitate fiskal zeuden, 287 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 16.667 euro zen.
Ekonomia jarduerak
2009an zeuden norbanakoentzako 2 zerbitzu publikoetatik, 1 iturgina zen eta 1 jatetxe.
2000. urtean Lachaise udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 629 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.
Gertuen dauden herriak
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Zákolany
Zákolany Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 567 biztanle ditu eta 5.68 kilometro koadroko azalera. Kladno barrutian dago.
Historia
Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1376 urtean egin zen.
Arkeoastronomia
thumb|[[Newgrange, Irlanda. Egunsentiak barruko eremua argitzen du, baina soilik neguko solstizioan.
]] Arkeoastronomian antzinako gizarteek, nola ulertzen zuten zerua, fenomenoak nola erabili zituzten eta zein izan zen zerua ren lana euren kulturetan. Clubes Rugglesek dio akats bat dela arkeoastronomia antzinako astronomia ren ikerkuntza bezala ulertzea, egun ere, astronomia diziplina zientifikoa bat baita eta bitartean, arkeoastronomiak kulturetan desberdinetako izarren interpretazioak biltzen ditu. Eskuarki, etnoastronomia ri lotuta dago, hau gizarte garaikidearen izarren behaketen ikerketa antropologikoa da. Arkeoastronomiak estuki harreman da astronomia historikoarekin, zein izarren gertaeren datu bilketan oinarritzen den arazo astronomiaren galdetzeko erantzuteko era historiaren astronomia, informazio hori erabiltzen duena antzinako praktika astronomikoak ebaluatzeko.
Aerkeoastronomiak zenbait metodo erabiltzen ditu antzinako praktika ebidentziak bilatzeko; hala nola, arkeologia, astronomia, probabilitate eta estatistika, eta historia. Metodo hauek euren artean oso desberdinak izanik, eta datuak iturri desberdinetatik hartzen direlarik, herraminta hauen integrazioa argumentu koherenteetan oso zaila izan da arkeoastronomoentzat.
Arkeoastronomiak hobi osagarriak betetzen ditu paisaiaren arkeologian eta baita arkeologia kognitiboan ere. Astronomia eta paisaia bat lotzea badago; batik bat, astronomia Maya eta nekazaritza. Beste adibide batzuk, paisaiaren eta ideia kognitiboen elkarkuntza bideratu dutenak, populazioa dagoen bideetan txertatuta dauden “cosmos”aren ordenaren ikerketak. Arkeoastronomia kultura guztietara aplikatua izan daiteke, edozein denboralditan.
Arkeoastronomiaren historia
Michellek honi buruz idatzi baino bi mende lehenago ez zegoen arkeoastronomiak eta ezta profesionalik ere, baina astronomoak eta “aintikuarioak” zeuden. Bere lanen artean, batzuk, arkeoastronomiaren bultzatzaileak kontsideratzen dira. Antikuarioek Ingalaterran zehar agertzen ziren hondakinen orientazio astronomikoa interpretatzen zuten, adibidez, William Stukeley-ek egin zuen Stonehenge-en 1740an. XIX.mendean zenbait astronomok, Richard Proctor eta Charles Piazzi Smyth-ek esaterako, piramideen orientazioa ikertu zuten.
Arkeoastronomia terminoa Elizabeth Chesley Baityk erabili zuen lehen aldiz (Euan MacKie-k proposatua) 1973.urtean ; hala ere, ikerketa gai moduan zaharragoa da, ematen zaion definizioaren araberakoa. Clive Rugglesek (XIX.mende erdialdean) esan zuen Heinrich Nissen izan zela lehen arkeoastronomoa. Role Sinclairren arabera, Norman Lockyer “astronomiaren aita” zen. Euan MacKiek argudiatu zuen beranduago sortu zela, honakoa esanez:
"...el origen de la arqueoastronomía moderna debe recaer ciertamente en el trabajo de Alexander Thom en Inglaterra entre la década de 1930 y la de 1970."
Van Wert konderria (Ohio)
Van Wert konderria (Van Wert County) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Van Wert da. 2010eko zentsuaren arabera 28,744 biztanle zituen, NaN kilometro koadroko azaleran.
Arkeoastronomia
Arkeoastronomiaren historia
1960.hamarkadan Alexander Thomas ingenerilariak eta Gerald Hawkins astronomoak, antzinako lekuei ezaugarri astronomiko gehiago gehitu zizkien. Hawkinsen argumentuak deuseztatuak izan ziren, baina ez Alexander Thomen lanak. Duan MacKiek Thomen teoriak frogatu egon behar zirela ustez, Kintraw-en (Argyllshiren, 1970 eta 1971 urte bitartean) indusketa bat egin zuen, honakoa frogatzeko: harri baten gainetik mendixka bateko hegaleko behaketen behaketa-plataformen iragarpena egokia zen ziurtatzeko. Thom-ren urruneko lerrokatze hipotesia itxuraz egiaztatzen duen plataforma artifiziala zegoen (Kintraw zen neguko solstizioarentzat benetako gunea zen), Thom-ek teoria geometrikoa formulatu zuen Isolan Cultoon-en monolito zirkularrean, emaitza positiboa edukiz. MacKiek, beraz, Thom-en ondorioak onartu zituen eta Ingalaterrako historia aurre berriak argitaratu zituen. Aldiz, Clive Rugglesek egindako Tom-en lanaren birebaluatzean, azaleratu zuen Tomek ez zituela nahikoa ebidentzia. Hala ere, Tomen ondarea oraindik ere presente dago.
Van Wert konderria (Ohio)
Geografia
Van Wert konderriak 1,063 kilometro koadro ditu. Horietatik 328 ura dira. Beste 105,972 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,04 da.
Arkeoastronomia
Arkeoastronomiaren historia
Mundu Berrirako gerturapen hau, non antropologoak astronomiaren papera -zibilizazio amerindioetan- seriotasun handiagoarekin hartzen hasi ziren, guztiz desberdina izan zen. Rekurtso perhistorikoetara sarbidea izan zuten, Europan ez zeudenak eskuragarri ez baitzituen halako etnografiak, lehen kolonizatzaileen erregistroez gain. Anthony Aveniren adibidea jarraitzeari esker, arkeoastronomoek Mundu Berrian zenbait baieztapen egitea posible izan zen, kontinente zaharrean espekulazio soilak izango liratekeenak. Datu historikoek oso baieztapen zehatzak ekarri zituzten, baina hauek, Europan egindako ikerketa estatistikoekin konparatzen zirenean ahuldu egin ziren. Guzti hau, nazioarteko astronomiaren batasunak Oxford-en 1981.urtean antolatutako bileran, eztabaidatu egin zen. Metodologia eta parte hartzaileen ikerkuntzako galderak askotarikoak zirela kontsideratu zutenez, konferentziaren emaitzak bi bolumenetan zatitu ziren. Alabaina, konferentzia oso arrakastatsutzat hartu zuten, eta lau-bost urtez behin egiten jarraitu da munduko leku desberdinetan. Ondorengo bilerak diziplina anitzeko ikuspegiak ekarri dituzte.
Metodologia
“Por un largo tiempo, he creído que tanta diversidad requería la invención de algunas teorías. Yo creo que fui muy ingenua en creer que eso fuera posible.” (Stanislaw Iwaniszewski)
Ez dago arkeoastronomia egiteko modu zehatz bat. Arkeoastronomoen arteko zatiketak, oro har, ez dira izaten zientzialari naturalen eta gizarte zientzialarien artekoak. Mundu zaharrean, oso informazio gutxi dago, oro har, leku arkeologikoak. Mundu Berrian, lekuak datu etnografiko eta historikoez ordeztuta daude.
Arkeoestronomiaren garapenaren ondorioak leku isolatu desberdinetan oraindik, azterketa adar gisa kontsideratzen dira gaur egun. Ikerketa metodoak bi adarretan bana daitezke, hala ere, proiektu askotan bi adarretako teknikak erabiltzen dituzte.
Arkeoastronomia berdea:
Arkeoastronomia berdea “La arqueoastronomía en el Viejo Mundo” liburuaren argitalpenaren ondoren izendatu zen. Oro har, estatistikan oinarritzen da eta bereziki egokia da leku prehistorikoetan, non ebidentzia soziala periodo historikoarekin konparatuz erlatiboki baxua den. Oinarrizko metodoak Alexander Thom-ek garatu zituen leku megalitiko britaniarretan ikerketak egiten ari zen bitartean.
Thom-ek populazio prehistorikoek maila altuko astronomia erabiltzen zuten jakin nahi zuen. Bere ustez, astronomia horizontala erabiliz behatzaileek data kalkulu zehatzak egin zitezkeela. Behaketek ezinbestekoa zuten data jakin batean, eguzkiak posizio zehatz bat edukitzea ortzimugan.
Euan MacKie Thom-en analisiaren alde jarri zen, eta testuinguru arkeologiko bat gehitu zion. Bere ideiak frogatzeko indusketa pare bat egin zituen behatoki prehistorikoetan. Kintraw leku bereizgarria da bertan dauden lau metroko monolitoak direla eta.
Clive Ruggles-ek ordea Thom-en analisian arazoak zeudela argudiatu zuen, zehazki, datuen bilketarekin. Astronomia berdearen kritika zorrotzago bat da, iraganean astronomiarekiko kezka zegoen ala ez erantzun ditzake, elementu sozialean hutsune garrantzitsu bat dauka; honek esan nahi du, populazio hauen interesaren zergatia erantzun nahi duela, zerk antzinako gizarteen inguruko galderak egitearen beharra suertatzen duen.
"Para decirlo francamente, en muchos casos no importa mucho el progreso de la antropología cuando se duda de la veracidad de una observación arqueoastronómica, por que la información no responde a las preguntas interpretativas actuales." ( Keith Kintigh)
“Kafe astronomía”
Arkeoastronomia berdearen alineamenduaren inguruko orientazioaren metodo estatistikoekin kontrastatuz, Kafe astronomía kultura edota historiarekiko gertukoagotzat izan da kontsideratua, lehenengo astronomoen inguruko ulerkera eta egutegi zein erritualen erlazioa aberasteko artxibo historiko eta etnografikoetan oinarritzen baita. Jantzi natiboen baliabideak eta kronista espainolen inguruko sinesmenek kafe arkeoastronomia amerikar kontinentean dauden astronomiaren inguruko ikerketekin erlazionatzen dela esan nahi du. Chichen Itza fama handiko lekua da, han aurkitu baitira artxibo zein baliabide historiko asko. Lekua aztertu eta helburu herrikoiak enfokatu daitezkeen behatu ordez, arkeoastronomoek informazio etnografikoa aztertu dute, horrela Mayek zeruko zer nolako ezaugarriei ematen zieten garrantzia ikusteko eta korrelazio arkeologikoak aurkitzeko. Informazio historiko gabe aztertua izan den adibide bat Mayek Venus planetan zeukaten interesa da. Interes hau Dresden kodigoan izan da ezarria, zeinek Venusek zeruan izan dituen agerpenen inguruko informazio taulak dituen. Ziklo hauek astrología eta erritualetan esanahi garrantzitsuak izan zezaketen, Venus Quetzalcoatl eta Xolotlekin erlazionatzen baitzen.
Gerlarien tenpluak duen ikonografiak Quetzalcoatl edo Kukulcanekin erlazionatzen diren lumak zituzten sugeak adierazten ditu. Honek Venus zeruan lehen aldiz agertzen den lekurantz egiten den eraikuntzaren alineamendua esanguratsua izan daitekeela esan nahi du. Avenik Kukulcanen forma duen eta Venus planetarekin erlazionatzen den bestelako eraikuntza bat dagoela ezartzen du, eta euri garaian Chicen Itzan, Barraskilo gisa ezagutua. Honakoa dorre zirkular baten eta orientazio kardinaleko ateak dituen eraikuntza da. Oinarrien aurpegiak Venusekiko orientazioarekin daude alineatuak. Tradizionalki, estilobatoaren zutabeak goiko plataforman beltz eta gorriz zeuden margotuak. Kolore hauek Venusekin erlazionatzen dira, egun eta gauaren hasierako izarraren antzera. Hala ere, dorreko leihoek zirrikituak dauzkate, argia pasatzen uzten duten heinean hauen eraginkortasuna oso handia ez delarik, baina barrutik kanporako bista egoki bat ahalbidetuz.
Metodo honi egiten zaion kritika estatistikoki ahula izan daitekeela da. Bereziki Schanferrek zalantzan jarri du Barraskiloaren alineamenduak horren sendoak diren. Askotariko ebidentziak direla eta, artefaktu zein leku arkeologikoak gehitu deitezkeelarik, ez dago arkeoastronomia praktikatzeko forma bakarra. Honetaz gain, onartzen da arkeoastronomia ez dela baztertuta aurkitzen den diziplina bat. Kontuan harturik arkeoastronomia gune interdiziplinario bat dela eta honek ikertzen duenak gertakari astronomiko eta arkeologikoekin bat egin behar duela. Ikerketak egiazkoagotzat hartzen dira analogia eta homologia bezalako arkeologiako tresna teorikoak erabiltzen badira, eta hauek astronomian aurkitutakoak bezalako zehaztasunezko arrazonamenduak frogatu ahal badituze.
Jatorrizko materiala
Kontuan hartuz askeoastronomiak giza taldeek zeruarekiko izan zituzten interakzioak aztertzen dituela, material ugari daude, praktika astronomikoen inguruko informazioa ematen digutelarik.
Alineamenduak
Alineamenduak oso informazio iturri komuna da arkeoastronomian. Honek kontuan hartzen du alineamenduaren ejea edozein leku arkeologikoan esanguratsua dela, helburu astronomiko batekiko orientatua dagoelarik. Kafe astronomiako adarreko astronomoek honakoa baliabide etnografiko zein historikoen bidez justifika dezakete, arkeoastronomo berdeek ordea, zorizko alineamenduak izatearen probabilitate eskasa frogatzen dute, askotan hainbat lekuetako alineamenduen patroi komunak aurkitzen dituztelarik.
Artefaktuak Nebrako diskoa bezalako lau artefaktuak, kosmosa aztertzeko erabiltzen ziren Brontze Garaieko artefaktuen adierazpen gisa izan dira kontsideratuak. Honako azterketa indusketa-ondorengo azterketaren antzekoa da, arkeologiako bestelako azpi diziplinetan erabilia izan den bezala. Artefaktua beste giza taldeen baliabide etnografiko zein historikoak dituzten analogiak aurkitzearen helburuarekin aztertzen da.
Artea zein inskripzioak ez dira zertan artefaktuekin erlazionatuak egon, leku arkeologikoetan margotua edo idatzia ere ikus daiteke. Egoera batzuetan, holako inskripzioak baliagarriak suerta daitezke leku arkeologiko zehatz baten erabilera deskribatzeko.
Etnografiak
Giza taldeek utzitako materialaz gain, beste batzuek egindako bestelako aurkikuntzak ere badaude. Konkistatzaileen artxibo historikoak Amerika aurre-kolonbiarraren inguruko informazio iturri oso garrantzitsua dira. Etnografoek beste herrien inguruko informazioa hornitzen dute.
Arkeastronomiaren ikerketan zentralak diren gaiak
Zer ekarri die astronomiak denboran zehar egon diren talde kulturaleen bizitzei? Erantzunak ugariak eta bestelakoak dira…
Von Del Chamberlain eta M. Jane Young.
Gai zentralak arkeoastronomiaren ikerkuntzan
Egutegien erabilerak
Nekazaritzan erabiltzeko egutegi zehatzen garapena oso justifikazio ona izan zen astronomiarentzat. Hesiodoren Lanak eta Egunak testuak, laborantza tekniken inguruko gidaliburuak honakoak ezeztatzen ditu. Haren esanetan behaketa astronomikoak zeinu ekologikoekin konbinatuz erabiltzen ziren, hegaztien migrazioa urtaroak determinatzeko erabiltzen diren bezala. Mursiren lan etnoastronomikoek astronomia gorabeheratsuak munduko hainbat lekutan duela gutxi arte jarraitu izan zuela adierazten dute. Aldi berean, egutegiek gizarte guztietan fenomeno unibertsal bat direla dirudite, ekintza komunen erregulaziorako tresnak hornitzen dituztelarik.
Nekazaritzarako erabilia izan ez den egutegien artean Tzolk’in-ena dugu adibidetzat, Maya kulturakoa, Erdialdeko Amerikako aurre-kolonbiarra, 260 eguneko zikloak dituena.
Mitologia eta Kosmologia
Zerua aztertzeko beste arrazoietako bat unibertsoa ulertu eta azaltzeko nahia da. Kultura batzuetan, mitoak zeruko fenomenoak azaltzeko balio zuten tresnak ziren, nahiz eta ez dituzten zientzia modernoaren eta kosmologien ezaugarriak konpartitzen.
Inkek haien inperioa alineatu zuten haien kosmologia frogatu ahal izateko. Cusco, kapitala, inperioaren erdian zegoen eta “ceque”en (zentrutik erradiatzen zuten marra zuzenak) bitartez konektatua zegoena. “Ceque” hauek inperioko zentroa lau suyuekin konektatzen zuten, hauek Cuscorekiko zeukaten norabidearen arabera definituak zeuden eskualdeak zirelarik.
Faktore kosmologikoak behatzeak duen garrantzia munduaren beste aldetik ere ikus daiteke. Beijing-en, Debekatutako Hiria, lau norabide behatu ahal izateko diseinatu ordez, ordena kosmologiko bakar batean alineatzeko izan zen diseinatua. Txinatar sistema bost norabideek osatzen zuten; Iparraldea, Hegoaldea, Ekialdea, Mendebaldea eta Zentroa. Debekatutako Hiria antzinako Beijingen zentroan zegoen kokatua. Txinatar kosmologia hobe ulertzen da gaur egun feng shui-aren bitartez.
Santillanako Giorgio, Massachusetts-eko Institutu Teknologikoko Gizarte Zientzien Eskolako Zientziaren Historiako irakaslea, Hertha von Dechendekin batera, uste izan zuten antzinako historia mitologikoak ez zirela zorizko historia fiktizioak, haien ustetan zeruko kosmologiako deskribapen zehatzak zirelarik, ahozko transmisioa errazten zuten ipuinen forman. Kaosa, munstroak eta indarkeria, antzinako mitoetan Garai bakoitza moldatu zuten indarren adierazpena ziren.
Botere adierazpenak Jantzietan jartzen ziren zeru sinboloen bitartez, erabiltzaileak botere nahiak adierazi zitzakeen, zeinetan lurra gorantz marrazten zen. Esaten da, Akilesen armarriak, Homerok deskribatutakoak, konstelazioen katalogo bat zuela. Ipar Amerikako armarri batzuetan, Komantxeko petroglifoetan Venus barne hartzen zuten sinbolo batzuk adierazten ziren.
Egipton, Amun-Re tenplua, Karnaken, ikerketa askoren behaketa objektu izan da. Lekuaren ebaluazioak, eliptikaren zeihartasunaren denborari dagokion aldaketa kontuan hartuz, Tenplu Handia negu erdian, egunsentiarekiko alineatua zegoela adierazten du.
Ondorengo denboraldietan, esaten zen, Serapeaum-ak ere, Alejandrian, eguzki alineamendu bat zuela, horregatik, egunsenti zehatz batean, argi izpi bat Serapioko estatuaren ezpainen artetik pasako zen, eguzkiak Jainkoa agurtutzen sinbolizatzen duelarik.
Interes arkeoastronomikoa duten leku garrantzitsuenak
Clive Ruggles y Michel Cotte -k duela gutxi liburu bat egin dute leku hauen zerrenda bat eskaintzen duena:
“En Stonehenge en Inglaterra y en Carnac en Francia, en Egipto y Yucatán, alrededor de toda la faz de la tierra, se encuentran ruinas misteriosas de monumentos antiguos con significado astronómico... Estos marcan la misma clase de compromiso que nos transporta a la luna y a nuestras naves a la superficie de marte” (Edwin Krupp[138]).
1.Newgrange Newgrange Irlandako Errepublikako hilobi korridorea da, 3.300 eta 2.900 urte bitartekoa. Neguko solstizioaren inguruan egun batzuetan argia pasabidean zehar sartzen da, distira eramanez hilobiaren bihotzera. Argia ez da sartzen sarrera nagusitik, baizik eta sarrera gaineko lauki huts batetik. Honek esan nahi du, hilobi hau aspektu astronomikoetan pentsatuta eraiki zela.
2.Egipto Zenbaitek argudiatu zuten piramideak Orion gerrikoaren izarren maparekin lerrokatu zutela, baina teoria hori ospe handiko zenbait  astronomok zorrotz kritikatu zuten.
3.Gaztelua Gaztelua, “Píramide de Kukulkán” bezala ere ezagutzen dena, Mesoamerikako piramide bat da, Chichen Itzá -n (Mexikon dagoen eraikuntza Maya bat)  eraikitakoa. Ezaugarri asko elementu astronomiko bezela proposatuak izan dira. Piramidean eraikitako eskailera bakoitzak 9 urrats ditu. Goiko erdiko plataforma kontatuta, 365 pausutan gehitzen dira, hau da, urteko egun bakoitzeko (365,25).
4.Stonehenge Lerrokadura astronomiko asko ezarri dira bertan. Stonehenge megalito konplexu bat. Lerrokadura famatuena eguzkia Heel Stone-n edo "The Heel Stone" gainetik altxatzendenekoa da.
Eguzkiearen lerrokaduretaz gain, ilargi lerrokadurak ere eman dira.
5.Maeshowe
Hau Neolitoko egitura arkitektoniko bat da, Orkney-ko (Eskozia) hilobi-ganbera bat zelarik, k.a. hirugarren mendekoa ziur aski. Neguaren erdiko eguzkiaren sartzeak, sarrerako igaro-bidearen barneko zatia argiztatzen du zentroko ganberarantz. 1990eko hamarkadan, sakontasun handiagoko ikerketak burutu ziren, fenomeno hau zehatza edo eguzki kointzidentzia bat besterik ez zen ikusteko. 6.Uxmal
Uxmal Mexikoko Yucataneko Penintsulako Puuc mendixkeetan aurkitzen den Maya hiria da. Uxmal enperadorearen gaztelua datu etnografiko eta alineamenduak nahastearen garrantziaren adibide bat bezala izan da erabilia. Lekua azimut eta Cehtzuc-ko piramidearekin dago alineatua, 118º-etara. 7.Cañon Chaco
Honakoa, Estatu Batuetako Hego-ekialdean aurkitzen den antzinako herri bateko kultura baten zentroan aurkitzen da. Bertan eguzki eta ilargi aztarna asko dokumentatu dira, baita alineamendu arkitektonikoak ere. Hauek 1997an aurkitu zituen Anna Sofaerrek, Eguzki Dagan. 8.Lascaux kobazuloa
San Pedro eliza berria (Untziti)
San Pedro eliza berria Untzitibarreko Untziti kontzejuan XVIII. mendeko kristiau eliza bat da.
Katharine Burr Blodgett
Katharine Burr Blodgett ( Schenectady, New York, Estatu Batuak, 1898ko urtarrilaren 10a - 1979ko urriaren 12a ) fisikari eta asmatzaile aitzindaria izan zen gainazaleko ingeniaritzan eta kimikan, eta 1926an Cambridgeko Unibertsitatean Fisikan doktoratu zen lehen emakumea izan zen. Bere master titulua jaso ondoren, General Electricek kontratatu zuen, non Schenectadyren laborategian lan egin zuen lehen emakumea izateaz gain, karrera zientifiko ospetsu bat ere egin zuen.
Bere karreran zehar hainbat patente lortu zituen, eta ezagutzera eman zen batez ere kristal ez islatzailea asmatu zuelako. Bere asmakizuna kameretan, teleskopioetan, haizetakoetan, ordenagailuetan eta telebista pantailetan erabiltzen da.
Hasierako urteak
Katharine Burr Blodgett 1898ko urtarrilaren 10ean jaio zen Schenectadyn, New Yorken. Katharine Burr Blodgett eta Georgeren bigarren alaba zen. Bere aita General Electric-eko patenteen abokatu bat zen, non departamendua zuzendu zuen, lapur batek bere etxean tiroz hil zuen arte, bera jaio baino lehen. 1901ean familia Frantziara joan zen.
Hezkuntza
1912an, Blodgett New Yorkera itzuli zen familiarekin, eta Rayson Eskolan matrikulatu zen. Eskola pribatu honek bere adineko mutilek jasotzen zuten hezkuntza kalitate bera eman zion. Txikitatik matematikarako talentua erakutsi zuen, eta, beraz, Blodgettek, ondoren, Bryn Mawr Collegerako beka bat irabazi zuen. Bertan matematikan eta fisikan nabarmendu zen, eta Fisikako Batxilergo titulua lortu zuen.